ພໍ່ຂຸນບານເມືອງ (พ่อขุนบานเมือง) ແມ່ນພະລາຊະໂອລົດອົງໃຫຍ່ໃນພໍ່ຂຸນສີອິນທາທິດແລະພະນາງເສືອງແລະເປັນສົມເດັດພະເຊດຖາທິລາດ (ອ້າຍ)ໃນພໍ່ຂຸນຮາມຄຳແຫງມະຫາລາດ ສະເຫວີຍລາຊະສົມບັດໃນອານາຈັກສຸໂຂໄທຫຼັງຈາກພໍ່ຂຸນສີອິນທາທິດສະເດັດສະຫວັນຄົດ (1821) ແລະຄອງລາດຢູ່ຈົນຮອດ ພ.ສ. 1822 ພຽງເກືອບ 1 ປີ
ພະລາຊະກໍລະນີຍະກິດທີ່ສຳຄັນ.
ພໍ່ຂຸນບານເມືອງໄດ້ເຮັດສົງຄາມກັບເມືອງຕ່າງໆ ໃນຫຼາຍປະເທດເພື່ອຂະຫຍາຍອຳນາດແຫ່ງສຸໂຂໄທ ເຊິ່ງພະອົງມີພະປີຊາສາມາດໃນການເຮັດສຶກສົງຄາມຫຼາຍ ໂດຍມີສົມເດັດພະອະນຸຊາທິລາດ (ພໍ່ຂຸນຮາມຄຳແຫງມະຫາລາດ) ເປັນແມ່ທັບ ດັງປາກົດໃນສິລາຈາລຶກຫຼັກທີ່ 1 ວ່າ "ກູໄປ່ໄທ່ບ້ານໄທ່ເມືອງ ໄດ້ຊ້າງ ໄດ້ງວງ ໄດ້ປົ່ວ ໄດ້ນາງ ໄດ້ເງືອນ ໄດ້ທອງ ກູເອົາມາເວນແກ່ພໍ່ກູ ພໍ່ກູຕາຍເວນຍັງພີ່ກູ ກູພ່ຳບຳເລີແກ່ພີ່ກູ ດັງບຳເລີແກ່ພໍ່ກູ" ໝາຍຄວາມວ່າເມື່ອພະຮາມຄຳແຫງຍົກທັບໄປຕີເມືອງອື່ນຈົນໄດ້ໄຊຊະນະ ກໍນຳຊ້າງ ນຳຜູ້ຄົນ ຊັບສິນເງິນທອງ ມາຖະຫວາຍແດ່ພະລາຊະບິດາ ເມື່ອພະລາຊະບິດາສະຫວັນຄົດ ກໍເຮັດຢ່າງດຽວກັນກັບພໍ່ຂຸນບານເມືອງ
"ມາດາກັສກາ" ("Madagascar" ໃນ​ພາ​ສາ​ອັງ​ກິດ) ​ແມ່ນວິ​ດີ​ໂອ​ເກມສະຫະລັດ. ມັນ​ແມ່ນຈາກຮູບເງົາໄດ້, ມັນໄດ້ຈັດພີມມາໃນປີ 2005, ເພື່ອ PlayStation 2, GameCube, PC, Game Boy Advance, Xbox, Nintendo DS.
ຕຳນານ.
Alex ສິງ, Marty ມ້າລາຍ, Gloria ຊ້າງນ້ໍາ, Melman ກວາງຄໍຍາວອາ​ໄສ​ຢູ່ນີວຢອກ. ຕອນກາງຄືນ, Marty ອອກໄປສວນສັດ. ຫມູ່ເພື່ອນຂອງເຂົາຊອກຫາລາວ, ພວກ​ເຂົາ​ແມ່ນໄດ້ນໍາເອົາໃນເຮືອ. ພວກເຂົາເຈົ້າຈະ​ມາ​ຮອດ​ໃຫ້ດາກັ້ດສະກາຫຼັງຈາກອຸປະຕິເຫດ. ພວກເຂົາເຈົ້າຕອບສະຫນອງລີງຊີມປັງເຊ, ແລະ Alex ເລີ່ມຄວາມບ້າຄັ່ງຂອງຕົນ. ເຂົາຕ້ອງການທີ່ຈະກິນອາຫານລີງຊີມປັງເຊ, ແລະເຂົາເນັ້ນຢູ່ຫ່າງ. Marty ເຫັນວ່າພຣະອົງ, ແລະວິລະຊົນມີຮ່ວມກັນອີກເທື່ອຫນຶ່ງ.
ເກມ.
ມີ 11 ລໍາດັບ, ການນີວຢອກ (3), ກ່ຽວກັບເຮືອກັບ (1), ແລະດາກັ້ດສະກາ (7). ເຈົ້າ​ສາ​ມາດຄວບຄົມ Alex ສິງ, Marty ມ້າລາຍ, Gloria ຊ້າງນ້ໍາ, Melman ກວາງຄໍຍາວອາ​ໄສ​ແມ່ນ, ແລະນົກປິນກິນ (ລໍາດັບ 4). ມີ 100 ເງິນຕາແຕ່ລະລໍາດັບ. ທ່ານສາມາດຊື້ອື່ນໆລໍາດັບຫຼືເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ.
ພະສຸຈະລິດສຸດາ (ເປື່ອງ ສຸຈະລິດກຸນ) () (ເກີດ: 13 ພະຈິກ ຄ.ສ. 1895-ເຖິງແກ່ກຳ: 9 ມີນາ ຄ.ສ. 1982) ພະສະໜົມເອກໃນພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ແມ່ນທິດາໃນເຈົ້າພະຍາສຸທຳມົນຕີ (ປື້ມ ສຸຈະລິດກຸນ) ກັບທ່ານຜູ້ຍິງກິມໄລ້ ສຸທຳມົນຕີແລະເປັນເອື້ອຍຂອງສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີ ພະວໍລະລາຊະຊາຍາ
ປະຫວັດຕອນຕົ້ນ.
ພະສຸຈະລິດສຸດາ ມີຊື່ເດີມວ່າ ເປື່ອງ ສຸຈະລິດກຸນ () ເກີດເມື່ອວັນທີ່ 13 ພະຈິກ ຄ.ສ. 1895 ນະ ບ້ານປາກຄອງດ່ານ ປະຕູນ້ຳພາສີຈະເລີນ ແມ່ນທິດາຄົນໂຕຈາກບຸດຈຳນວນ 12 ຄົນຂອງເຈົ້າພະຍາສຸທຳມົນຕີ (ປື້ມ ສຸຈະລິດກຸນ) ກັບທ່ານຜູ້ຍິງກິມໄລ້ ສຸທຳມົນຕີ ມີນ້ອງສາວທີ່ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກຄື ປະໄພ ທີ່ຕໍ່ມາໄດ້ເປັນ ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີ ພະວໍລະລາຊະຊາຍາແລະທ່ານຜູ້ຍິງພົວ ອະນຸລັກລາຊະມົນທຽນ
ບຸພະຊົນຝັ່ງບິດາເປັນລາຊິນິກຸນເຊື້ອສາຍຈີນ ໂດຍປູ່ຄືພະຍາລາຊະພັກດີ (ໂຄ ສຸຈະລິດກຸນ) ເປັນນ້ອງຊາຍຮ່ວມບິດາມານດາຂອງສົມເດັດພະປິຍະມາວະດີ ສີພັດຊະລິນມາຕາ (ນາມເດີມ: ປ່ຽມ ສຸຈະລິດກຸນ) ພະສະໜົມເອກໃນພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ລາຊະການທີ່ 4 ສ່ວນບຸພະຊົນຝ່າຍມານດາຄືຂຸນພັດ (ແຕ້ຫອຍ) ຊາວຈີນແຕ້ຈິ໋ວທີ່ອົບພະຍົບເຂົ້າສະຫຍາມຊ່ວງປີ ຄ.ສ. 1864
ເປື່ອງ ສຸຈະລິດກຸນ ແມ່ນເອື້ອຍຄົນໂຕຂອງຄອບຄົວທີ່ຕ້ອງດູແລນ້ອງໆ ໂດຍສະເພາະ ປະໄພ ນ້ອງສາວຄົນໜ້ອຍ ເຊິ່ງໂປດການຂີ່ມ້ານຳກັນສະເໝີ ຕໍ່ມາເມື່ອຄັ້ງທີ່ນາງໂກນຈຸກ ໄດ້ເຂົ້າໄປໃນພະບໍລົມມະຫາລາຊະວັງເພື່ອທ້າວວະນິດາພິຈາລິນີ (ເຈົ້າຈອມເພີ່ມ ໃນລາຊະການທີ່ 5) ຜູ້ເປັນອາແຕ່ງຕົວໃຫ້ຕາມປະເພນີແລ້ວສົມເດັດພະສີພັດຊະລິນທາບໍລົມລາຊິນີນາດທອດພະເນດເຫັນເຂົ້າ ກໍໂປດໃຫ້ຖະຫວາຍຕົວຫຼັງການໂກນຈຸກ ແລະມີໂອກາດເຂົ້າສຶກສາໃນໂຮງຮຽນລາຊິນີຈົນຈົບມັດຖະຍົມສຶກສາປີທີ່ 4 ແລ້ວທູນລາອອກຈາກໂຮງຮຽນ ແລະທູນລາອອກມາພຳນັກທີ່ບ້ານ
ຄັ້ງເມື່ອພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວຊົງໝັ້ນພະວໍລະກັນຍາປະທານ ພະອົງເຈົ້າວັນລະພາເທວີກໍໂປດໃຫ້ເປື່ອງມາເປັນນາງສະໜອງໂອດຂອງພະອົງເຈົ້າວັນລະພາເທວີ ແລະໄດ້ຕາມສະເດັດພະລາຊະດຳເນິນໃນພະລາຊະກໍລະນີຍະກິດຕ່າງໆ ເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1922 ທີ່ມີການຈັດຕັ້ງກອງທະຫານເສືອປ່າຢິງຂຶ້ນ ກໍຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າໃຫ້ ເປື່ອງ ສຸຈະລິດກຸນ ຮັບພະລາຊະທານຍົດນາຍົກກອງເສືອປ່າຍິງລຸ້ນທຳອິດອີກດ້ວຍ
ຂະນະທີ່ເປື່ອງມີອາຍຸຮາວ 18 ປີ ກໍໄດ້ຮັບອຸປະກາລະນິພາ ອະໄພວົງ (ຊື່ເດີມ: ທອງຄຳ ພຸ່ມທອງສຸກ) ມາເປັນບຸດບຸນທຳໂດຍເຮັດໜ້າທີ່ເປັນທັງຜູ້ລ້ຽງ ຜູ້ສອນໜັງສືແລະການຂັບຮ້ອງດ້ວຍຕົນເອງ
ອະພິເສກສົມລົດ.
ເມື່ອເປື່ອງມີອາຍຸໄດ້ 26 ປີ ພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ໄດ້ຊົງຂໍເປື່ອງຈາກເຈົ້າພະຍາສຸທຳມົນຕີແລະຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າ ປະກອບພະລາຊະພິທີອະພິເສກສົມລົດເມື່ອວັນທີ່ 27 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1921 ແລະຖືເປັນສຸພາບສະຕີສາມັນຊົນຄົນທຳອິດທີ່ໄດ້ເຂົ້າພິທີດັງກ່າວ ໂດຍສວມຊຸດເປັນເຈົ້າສາວແບບອັງກິດໂດຍສວມເສື້ອກະໂປງສີຂາວ ມີຜ້າໂປ່ງສີຂາວຄຸມສີສະ ປະດັບດອກສົ້ມແລະຖືຊໍ່ດອກໄມ້ ມີການພະລາຊະທານນ້ຳສັງເປັນທາງການດ້ວຍພະກະລຸນາຂອງສົມເດັດພະມາຕຸດສາເຈົ້າສະຫວ່າງວັດທະນາ ພະບໍລົມລາຊະເທວີ ແລະຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າ ແຕ່ງຕັ້ງເປັນ ພະສຸຈະລິດສຸດາ ຕຳແໜ່ງພະສະໜົມເອກ ພ້ອມທັງພະລາຊະທານກາປະຖົມຈຸລະຈອມເກົ້າໃຫ້ສົມກັບສັກພະສະໜົມເອກ ເປັນສະຕີຄົນທຳອິດທີ່ໄດ້ຮັບພະລາຊະທານບັນດາສັກ "ຄຸນພະ" ຫາກເມື່ອໃດຖືພາ ຈະສະຖາປະນາຂຶ້ນເປັນເຈົ້າ ແຕ່ຢ່າງໃດກໍຕາມພະສຸຈະລິດສຸດາບໍ່ໄດ້ມີຄັນສົມດັ່ງພະລາຊະປະສົງ
ພະສຸຈະລິດສຸດາສົນໃຈເລື່ອງດົນຕີໂດຍສະເພາະການຂັບຮ້ອງ ເຊິ່ງມີຄວາມຊຳນານເປັນເລີດເຄີຍເປັນຕົ້ນສຽງຮ່ວມກັບສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີ ພະວໍລະລາຊະຊາຍາ ເມື່ອ ຄ.ສ. 1921 ຄັ້ງທີ່ພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວໂປດເກົ້າ ໃຫ້ຈັດການສະແດງໂຂນຕອນນາງລອຍແລະພະອົງຊົງພາກດ້ວຍພະອົງເອງ ດ້ວຍຄວາມທີ່ທ່ານຊື່ນຊອບດົນຕີໄທເປັນຊີວິດຈິດໃຈ ຊ່ວງເວລາດັງກ່າວພະສຸຈະລິດສຸດາໄດ້ຮັບອຸປະກາລະເດັກ 10-15 ປີ ເພື່ອມາເປັນນັກດົນຕີ ອາທິ ນິພາ ອະໄພວົງ ທອງດີ ສຸຈະລິດກຸນ ແລະສຸມິດຕາ ສຸຈະລິດກຸນ (ສະກຸນເດີມ: ສິງຫົນກະ) ໄວ້ຄອຍຫຼີ້ນດົນຕີສະແດງຖະຫວາຍພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວຫຼັງສິ້ນສະເຫວີຍພະກະຍາຫານ ນະ ພະລາຊະວັງພະຍາໄທເປັນປະຈຳ
ພະສຸຈະລິດສຸດາຮັບລາຊະການສະໜອງພະມະຫາກະລຸນາທິຄຸນພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວຕະຫຼອດລາຊະການ ໄດ້ໂດຍສະເດັດພະລາຊະດຳເນິນໄປ ນະ ບ່ອນຕ່າງໆ ພ້ອມກັບສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີ ພະວໍລະລາຊະຊາຍາສະເໝີ
ຫຼັງການສະຫວັນຄົດຂອງພະສະຫວາມີ.
ຫຼັງຈາກການສະເດັດສະຫວັນຄົດຂອງພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ພະສຸຈະລິດສຸດາໄດ້ພຳນັກຢູ່ພາຍໃນວັງສວນສຸນັນທາແລ້ວຈຶງຍ້າຍເຂົ້າໄປຢູ່ທີ່ບ້ານພະສຸຈະລິດສຸດາ ຖະໜົນພະຮາມ 5 ຫຼັງໂຮງຮຽນວະຊິລາວຸດວິທະຍາໄລອັນເປັນທີ່ດິນເຊິ່ງໄດ້ຮັບພະລາຊະທານ ທັງຮັບສ່ວນແບ່ງພະລາຊະມໍລະດົກຂອງພະສະຫວາມີອີກຈຳນວນໜຶ່ງ
ຢ່າງໃດກໍຕາມພະສຸຈະລິດສຸດາຍັງຄົງສົນໃຈເລື່ອງກ່ຽວກັບດົນຕີ ໄດ້ຈັດຕັ້ງວົງເຄື່ອງສາຍຜະສົມເປຍໂນຍິງວົງທຳອິດຂອງຄະນະນາລີສີສຸມິດ ເປັນວົງດົນຕີເຄື່ອງຄູ່ ປະກອບດ້ວຍຈະເຂ້,ຊໍອູ້,ຊໍດ້ວງ,ສິ່ງ,ໂທນ,ຣຳມະນາ ແລະເປຍໂນ ໂດຍມີສຸມິດຕາ ສຸຈະລິດກຸນ ເປັນຜູ້ຫຼີ້ນເປຍໂນແລະຄວບຄຸມວົງດົນຕີ ພະສຸຈະລິດສຸດາສົນໃຈໃນການຫຼີ້ນເປຍໂນເປັນພິເສດ ວົງດົນຕີຄະນະນີ້ໄດ້ນຳເພງພະລາຊະນິພົນໃນພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວມາຂັບຮ້ອງ ເຊັ່ນ ເພງຕັບໃນເລື່ອງວິວາພະສະໝຸດ ຄືເພງໂຍນດາບ, ຈີນໜ້າເຮືອ, ປີ່ແກ້ວ, ຕະນາວແປງ ເປັນຕົ້ນ
ເຖິງແກ່ອະນິດຈະກຳ.
ໃນປັດສິມມະໄວ ພະສຸຈະລິດສຸດາໄດ້ຮັບພະມະຫາກະລຸນາທິຄຸນຈາກພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດ ຊົງພະກະລູນາໂປດເກົ້າ ພະລາຊະທານທັງຄ່າໃຊ້ຈ່າຍປະຈຳແລະບ່ອນພຳນັກໃນບໍລິເວນທີ່ຊັບສິນສ່ວນພະມະຫາກະສັດ ຊອຍຕົ້ນສົນ ຖະໜົນເພີນຈິດ ບາງກອກ
ຈົນຮອດເດືອນມິຖຸນາ ພ.ສ. 2524 ພະສຸຈະລິດສຸດາໄດ້ປ່ວຍລົງ ແລະເຂົ້າພັກຮັກສາຕົວທີ່ໂຮງໝໍສິລິລາດຈົນຮອດອະນິດຈະກຳເມື່ອວັນອັງຄານທີ 9 ມິຖຸນາ ພ.ສ. 2524 ເວລາ 22.45 ໂມງ ຮວມອາຍຸໄດ້ 85 ປີ 3 ເດືອນ 26 ວັນ ແລະໄດ້ຮັບພະລາຊະທານເພີງສົບ ນະ ເມນໜ້າພັບພາອິສະລິຍາພອນ ວັດເທບສິລິນທາວາດ ເມື່ອວັນທີ່ 29 ມີນາ ພ.ສ. 2526
ຄຳວ່າ "ໄຟ​ແດງ" ແມ່ນໝາຍເຖິງໄຟ​​ສັນ​ຍານ​​ຈາ​ລະ​ຈອນ ທີ່​ຕິດ​ຕັ້ງຢູ່​ຕາມ​ທາງແຍກ​ເພື່ອບອກ​ສິດ​ໃນ​ການ​ສັນ​ຈອນ ໂດຍ​ສະ​ເພາະ​ແມ່ນຢູ່​ໃນ​ຕົວ​ເມືອງ​ໃຫຍ່​ທີ່​ມີ​ການ​ສັນ​ຈອນ​ສັບ​ສົນ ຫຼື​​ຄົນ​ລາວ​ຜູ້​ທີ່ມີ​ອາ​ຍຸ​​ແດ່​ເພິ່ນ​ອາດ​ຈະ​ຮ້ອງ "ໄຟ​ແດງ" ວ່າ ໄຟອຳ​ນາດ ເພາະ​ໄຟ​ດັ່ງ​ກ່າວ​ມີ​ອຳ​ນາດ ສາ​ມາດ​ບົ່ງ​ຊີ້​ວ່າ​ກາ​ນ​ສັນ​ຈອນ​ມາ​ແຕ່​ທິດ​ທາງ​ໃດ​ຕ້ອງ​ໄດ້​ຢຸດ ແລະ​ກາ​ນ​ສັນ​ຈອນ​ມາ​ແຕ່​ທິດ​ທາງໃດທີ່​ມີ​ສິດ​ໄປ​ກ່ອນຫຼື​ມີ​ສິດ​ລ້ຽວ, ຄຳວ່າ "ໄຟ​" ປະສົມກັບຄຳວ່າ "ແດງ" ເປັນຄຳວ່າ "ໄຟ​ແດງ", ຄຳວ່າ "ໄຟ​" ແມ່ນ​ອາດ​ຈະ​ມາ​ຈາກການ​ໃຊ້​ໄຟ​ຟ້າ​ເຮັດ​ໃຫ້​ດອກ​ໄຟ​ສັນ​ຍານ​ຈາ​ລະ​ຈອນ​ຮຸງ​ເປັນ​ສີຕ່າງໆ ສ່ວນ​ຄຳ​ວ່າ "ແດງ" ແມ່ນ​ອາດ​ຈະ​ມາ​ຈາກ​ສີ​ຂອງ​ໄຟສັນ​ຍານ​​ຈາ​ລະ​ຈອນສີ​ໜຶ່ງທີ່​ມີໄຟ​ເປັນ​ສີ​ແດງ ​ເຊິ່ງເປັນ​ສີ​ບົ່ງ​ຊີ້ບອກ​ໃຫ້ກາ​ນ​ສັນ​ຈອນ​ມາ​ແຕ່​ທິດ​ທາງ​ນັ້ນ​ຕ້ອງ​ໄດ້​ຢຸດ​ລໍ​ຖ້າ​ກ່ອນ​.
ເຊິ່ງ"ໄຟ​ແດງ" ຫຼືໄຟ​​ສັນ​ຍານ​​ຈາ​ລະ​ຈອນ​ຢູ່​ໃນ​ຖະ​ໜົນ​ຫົນ​ທາງ​ຂອງ​​ສາ​ທາ​ລະ​ນະ​ລັດ​ປະ​​ຊາ​ທິ​ປະ​ໄຕ​ປະ​ຊາ​ຊົນ​​ລາວ ຈະ​ແບ່ງ​ອອກ​ເປັນ ສາມ​ສີຫຼັກໆ​ຄື: ສີ​ແດງ, ສີ​ເຫຼືອງ ແລະ ສີ​ຂຽວ. ໄຟ​ສັນ​ຍານສີ​ແດງ​ມີ​ຄວາມ​ໝາຍ​ວ່າ​ບົ່ງ​ຊີ້​ວ່າ​ກາ​ນ​ສັນ​ຈອນ​ມາ​ແຕ່​ທິດ​ທາງ​ນັ້ນ​ຕ້ອງ​ໄດ້​ຢຸດ​ລໍ​ຖ້າ, ໄຟ​ສັນ​ຍານສີ​ເຫຼືອງມີ​ຄວາມ​ໝາຍ​ວ່າ​ບົ່ງ​ຊີ້​ວ່າ​ກາ​ນ​ສັນ​ຈອນ​ມາ​ແຕ່​ທິດ​ທາງ​ນັ້ນ​ຕ້ອງ​ໄດ້​ຜ່ອນ​ຄວາມ​ໄວ​ເພື່ອ​ກຽມ​ຕົວ​ຢຸດ​ລົດ, ໄຟ​ສັນ​ຍານສີ​ຂຽວມີ​ຄວາມ​ໝາຍ​ວ່າ​ບົ່ງ​ຊີ້​ວ່າ​ກາ​ນ​ສັນ​ຈອນ​ມາ​ແຕ່​ທິດ​ທາງ​ນັ້ນສາມ​າດ​ຂັບ​ຂີ່​ຜ່ານ​ໄປ​ໄດ້​ຕາມ​ທິດ​ທາງ​ການ​ສັນ​ຈອນ​ທີ່​ຕ້ອງ​ການ​ໄປ.
! style="background: #ccc; text-align: center" colspan="3" | ຂໍ້ມູນ ສະເພາະບຸກຄົນ
ຊີວິດໄວເດັກ.
ພູຄຳ ເກິດເມື່ອວັນທີ 8. ກັນຍາ ປີ ພ.ສ. 2535 (ຄ.ສ. 1990) ທີ່ບ້ານດົງທ່າ ເມືອງອຸທຸມພອນ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ໃນຄອບຄົວທີ່ທຸກຍາກ ດັງນັ້ນ ຈຶ່ງຊ່ວຍພໍ່ແມ່ເຮັດໄຮ່ໃສ່ສວນ ວຽກເຮືອນຊານທຸກຢ່າງ ເຊັ່ນ ຕັກນ້ຳ, ຫນື້ງເຂົ້າ, ລ້ຽງງົວ, ລ້ຽງຄວາຍ, ວຽກງານທີ່ຜູ້ຍິງເຮັດໄດ້ ເຂົາກໍ່ເຮັດໄດ້ເຊັ່ນດຽວກັນ ດ້ວຍຄວາມທີ່ເປັນເດັກນ້ອຍດຸມັ່ນ ເປັນທີ່ຮັກແພງຂອງຄອບແລະຍາດພີ່ນ້ອງ ເວລາໄປໃສມາໃສ ຄົນໃນຫມູ່ບ້ານເຂົາຮັກແພງ
ຕອນເປັນສາມະເນນ.
ເມື່ອສາມະເນນພູຄຳ ແກ້ວປະທຸມ ຮຽນຈົບ ມ.3 ແລ້ວ ຕອນນັ້ນອາຍຸ16 ປີ ແຕ່ໂຮງຮຽນໃນບ້ານໂນນປ່າໄລ່ ມີພຽງ ມ.3 ເທົ່ານັ້ນ ເຂົາຈຶ່ງຕັດສິນໃຈເຂົ້າມາບວດໃນພຣະພຸດທະສາສະນາ ບວດເມື່ອວັນທີ 6 ເດືອນມິຖຸນາ ຄ.ສ.2006 ທີ່ບ້ານໂນນປ່າໄລ່ ເມືອງອຸທຸມພອນ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ໂດນຍາພໍ່ສີຕານ ເປັນຜູ້ບວດໃຫ້ (ເຊິ່ງຍາພໍ່ກໍເປັນຕາຂອງສາມະເນນພູຄຳ) ດ້ວຍເປັນຄົນທີ່ໃຝ່ໃນການສຶກສາຮ່ຳຮຽນ ເມື່ອບວດແລ້ວ ເຂົາກໍໄດ້ເຂົ້າມາຢູ່ໃນໃນຕົວເມືອງສະຫວັນນະເຂດ ຄື ວັດອົບມາພຸດທາວາສ ເຊິ່ງເຈົ້າອະທິການວັດ ແມ່ນ ພຣະອະຣິຍະມຸນີສີສຸທັມມະໂລກາຈາຣຍ໌(ພຣະອາຈານສົມບູນ ສິຣິປັນໂຍ) ໃນຕອນນັ້ນ ແລະເປັນສຳນັກປະຕິບັດທັມປະຈຳແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ສາມະເນນພູຄຳ ໄດ້ມີໂອກາດສຶກສາຈາກຄຸບາອາຈານໃນຫລາຍໆເລື່ອງ ເຊັ່ນ ວິທີປະຕິບັດວິປັດສະນາກັມມະຖານ,ຝຶກເທດສະນາທັມ(ໂວຫານ),ອົບຮົມກິຣິຍາມາຣະຍາດ,ແລະການສຶກສາສິລະປະວິທະຍາອື່ນໆ ທັງທາງໂລກແລະທາງທັມ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ເຂົາມີປະສົບການຫລາຍຢ່າງ ສາມາດຊ່ວຍງານພຣະສາສະນາໄດ້ຢ່າງຫລວງຫລາຍ
ການສຶກສາ.
ເມື່ອອາຍຸໄດ້ 8 ປີ ໄດ້ເຂົ້າ ໂຮງຮຽນ ຊັ້ນປະຖົມ ທີ່ໂຮງຮຽນ ບ້ານໂນນປ່າໄລ່ ເປັນບ້ານໃກ້ໆ ກັນ ແລະທຸກໆ ມື້ກໍຕ້ອງຍ່າງມາຮຽນ ຄືກັບເດັກນ້ອຍຄົນອື່ນໆ ເພາະໃນສະໄໝນັ້ນ ລົດທີ່ຈະຫາຂີ່ມາໂຮງຮຽນນັ້ນຍາກແສນຍາກ ແຕ່ດ້ວຍຄວາມບາກບັ່ນ ຄວາມເອົາໃຈໃສ່
__HIDDENCAT__
! style="background: #ccc; text-align: center" colspan="3" | ຂໍ້ມູນ ອົງການ
! style="background: #ccc; text-align: center" colspan="3" | ລາຍລະອຽດ
ອົງການພຣະພູດທະສາສະນາສັມພັນ ແຫ່ງ ສປປ ລາວ ຫຼື ມີຊື່ຫຍໍ້ວ່າ ອພສ (ພາສາອັງກິດ: Buddhist Fellowship Organization of Lao PDR) ມີຫ້ອງການບໍລິຫານງານສູນກາງ ອພສ. ຢູ່ທີ່ວັດທາດຫຼວງເໜືອ ເມືອງໄຊເສດຖາ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ເປັນອົງການຫນຶ່ງດຽວທີ່ສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນຖືກຕ້ອງຕາມກົດໝາຍຂອງ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ເປັນອົງການທີ່ຄຸ້ມຄອງ ພຣະພຸດທະສາສະໜາໃນ ສປປ ລາວ ແລະສາມາດເຄື່ອນເຜີຍແຜ່ ຫຼັທັມຄຳສອນໃນທາງພຣະພຸດທະສາສະໜາໃຫ້ປະຊາຊົນລາວ ໃຫ້ຮູ້ ໃນ ບາບ ບຸນ ຮູ້ຈັກຫຼັກຂອງສີລທັມແລະຈະຣິຍະທັມທັງຫຼາຍ ພຣະພູດທະສາສະໜາໃນປະເທດລາວ ເປັນພຣະພຸດທະສາສະໜາແບບເຖຣະວາດ ຫຼື ມະຫານິກາຍ ເອີ້ນວ່າ ພຣະສົງລາວ ອົງການດັ່ງກ່າວ ແມ່ນລັດຖະບານລາວ ແລະ ແນວລາວສ້າງຊາດເປັນຜູ້ອຸປະຖຳ ມີລະບົບການບໍລິຫານງານສູນກາງ ອພສ. 5 ກັມມາທິການ ແລະ 1 ຫ້ອງການບໍລິຫານງານ
ປະຫວັດຄວາມເປັນມາ.
ໃນ ວັນທີ 19 ພະຈິກ ພ.ສ. 2501 (ຄ.ສ. 1958)ເມື່ອກະແສແຫ່ງການຕໍ່ສູ້ກູ້ຊາດ ພາຍໃນປະເທດໃນສະໄໝນັ້ນ ໄດ້ສ້າງເງື່ອນໄຂ ແລະເປັນປັດໃຈ ໃຫ້ແກ່ຄະນະສົງທົ່ວປະເທດ ແລະອອກຕົນຍາດໂຍມ ປຶກສາຫາລຶກັນໃນການສ້າງ ຄວາມສາມັກຄີພາຍໃນຊາດສາສະໜາ ໃຫ້ມີຂຶ້ນ ເພາະໃນສະໄໝກ່ອນ ປວງຊົນຊາວລາວໃນທົ່ວປະເທດ ຍັງບໍ່ທັນເປັນຫນຶ່ງດຽວ ບໍ່ມີອົງກອນນຳພາ ໃນການສ້າງຄວາມສາມັກຄີ ຕ່າງຝ່າຍຕ່າງສູ້ຕາມກຳລັງຂອງຕົນເອງ ໃນແຕ່ລະເຂດ. ໂດຍມີປະນິທານປະຊາທິປະໄຕ ພາຍໃຕ້ສີລະທັມ ທີ່ວ່າ “ພຣະສົງບໍ່ຕັດແຍກອອກຈາກ ອອກຕົນຍາດໂຍມ, ພຣະພຸດທະສາສະໜາບໍ່ຕັດແຍກອອກຈາກຊາດ, ສີລະທັມບໍ່ຕັດແຍກອອກຈາກການເມືອງ ” ຊາດໄດ້ວາງເປົ້າຫມາຍຢ່າງໃດ ພຣະສົງ -ສາມະເນນໄດ້ຖືເອົາເປັນເປົ້າຫມາຍຢ່າງນັ້ນ ພ້ອມກັບຄວບຄູ່ໄປດ້ວຍ ຫລັກພຣະທັມ ວິນັຍ ຍຶດຖື ຄວາມມີສະເຫມີພາກ ທັງທາງດ້ານຄຸນນະທັມແລະຈະຣິຍະທັມ ອັນເປັນຫລັກຄຳສອນໃນທາງພຣະພຸດທະສາສະໜາ
ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຜູ້ແທນພຣະສົງທົ່ວປະເທດຄັ້ງທີ 1.
ຕໍ່ມາເມື່ອົງການພຣະພດທະສາສະໜາສຳພັນລາວ ໄດ້ດຳນີນງານໄປໃນລະຍະຫນຶ່ງ ຈິ່ງເຫັນວ່າ ລະບົບການຈັດຕັ້ງແລະການບໍຣິຫານງານຄວນປັບປຸງມໃຫ້ດີຂຶ້ນກວ່າເກົ່າ ດັ່ງນັ້ນ ໃນປີ ພ.ສ. 2504 ຄ.ສ. 1962 ໂດຍໄດ້ເຫັນດີເປັນເອກະພາບ ຈາກສູນກາງແນວລາວຮັກຊາດ ໃຫ້ເປີດກອງປະຊຸມໃຫຍ່ ຄັ້ງທີ I ຂອງອົງການພຣະພຸດທະສາສະນາສຳພັນລາວ ໃນວັນທີ 3 ເດືອນ ມິຖຸນາ ຄ.ສ.1962 ທີ່ ວັດໂພນສະຫວັນ ເມືອງແປກ ແຂວງຊຽງຂວາງ ມີພຣະສົງ ເຂົ້າຮ່ວມທັງຫມົດ 160 ອົງ ໂດຍມີ ພຣະອາຈານໃຫຍ່ມະຫາບົວຄຳ ວໍຣະເພັດ ເປັນອົງອາອາວຸໂສ ມີພັນສາຫລາຍກວ່າ ອົງອື່ນ
ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ດັ່ງກ່າວ ເຫັນດີ ເປັນເອກະສັນ ແຕ່ງຕັ້ງພຣະສົງ 15 ອົງ ເປັນຄະນະບໍຣິຫານງານຂອງອົງການພຣະພຸດທະສາສະນາສຳພັນລາວ ໃນນັ້ນມີ ຮອງປະທານ 2 ອົງ ພຣະອາຈານມະຫາຄຳຕັນ ເທພບົວລີ ເປັນປະທານອົງການພຣະພຸດທະສາສະນາສພັນລາວ ແລະພຣະອາຈານໃຫຍ່ມະຫາບົວຄຳ ວໍລະເພັດ ເປັນປະທານກິດຕິມະສັກ.
ແລະອີກຫລາຍໆ ທ່ານ ລວມ 20 ທ່ານ ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ພຣະສົງໃນຄັ້ງນັ້ນໄດ້ ຜ່ານກົດລະບຽບໂຄງສ້າງດຳນເນີນງານຢູ່ 7 ຫົວຂໍ້ ສືບຕໍ່ນຳພາພຣະສົງ - ສາມະເນນ ຄຽງຄູ່ກັບແນວລາວຮັກຊາດ ເພື່ອສ້າງຄວາມເປັນເອກະພາບ ສັນຕິພາບ ປະຊາທິປະໄຕ ໃນສັງຄົມລາວໃຫ້ມີຂຶ້ນ ໂດຍນຳຫລັກສີລະທັມທາງພຣະພຸດທະສາສະນາ ນອກຈາກນີ້ ເພື່ອໃຫ້ ຊາດແລະສາສະນາ ຄຽງຄູ່ໄປດ້ວຍກັນ ຈຶງປະສົມປະສານກັບນະໂຍບາຍຂອງແນວລາວຮັກຊາດ
ເມື່ອກອງປະຊຸມໃຫຍ່ໄດ້ສຳເລັດ ໄດ້ມີມະຕິຕົກລົງ ແບ່ງຫນ້າທີ່ຂອງແຕ່ລະເມືອງ ພາຍໃນ ແຂວງຊຽງຂວາງ ໂດຍແບ່ງເປັນ 5 ຕົວເມືອງ
ນອກຈາກນັ້ນ ຍັງໃຫ້ໄປປະຈຳຢູ່ ເມືອງຍົມມະລາດມະຫາໄຊ, ແຂວງຫົວພັນ ແລະອີກຫລາຍໆແຂວງທາງພາກເຫນືອຂອງລາວ ໂດຍຖືເອົາແຂວງຊຽງຂວາງແລະແຂວງຫົວພັນເພື່ອເຄື່ອນໄຫວວຽກງານເຜຍແພ່ສີລທັມ ໃຫ້ເຂົ້າເຖິງອອກຕົນຍາດໂຍມ
ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຜູ້ແທນພຣະສົງທົ່ວປະເທດຄັ້ງທີ 2.
ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ພຣະສົງທົ່ວປະເທດຄັ້ງທີ 2 ໄດ້ໄຂຂຶ້ນຢ່າງເປັນທາງການ ໃນ ວັນທີ 6 ເດືອນ 6 ຄ.ສ. 1976 ທີ່ມະຫາກຸຕິ ວັດທາດຫລວງເຫນືອ ນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ ໂດຍມີຜູ້ແທນພຣະສົງເຂົ້າຮ່ວມທັ້ງຫມົດ 79 ອົງ ໃນທົ່ວປະເທດ ຈຸດປະສົງຂອງການປະຊຸມໃຫຍ່ໃນຄັ້ງນີ້ ແມ່ນ: ຍຶດອຳນາດການປົກຄອງສົງໃນລະບອບເກົ່າແລະສ້າງຕັ້ງລະບອບໃຫມ່ ແລະສ້າງຕັ້ງອົງປະທານຄະນະສົງຂຶ້ນໃຫມ່
ມີບຸກຄົນສຳຄັນອື່ນອີກ 16 ທ່ານ ທີ່ເຂົ້າຮ່ວມໃນກອງປະຊຸມໃນຄັ້ງນັ້ນ ຄະນະຈັດຕັ້ງໄດ້ ຈະເຣີນພອນ ເຊີນ ພະຍາພູມີ ວົງວິຈິຕ ອອກຄວາມຄຶດ ຄວາມເຫັນ ໃນທີ່ປະຊຸມກ່ອນ ແຕ່ທ່ານພະຍາພູມີ ວົງວິຈິຕ ເຊີນສົມເດັດປະທານ ສຸພານຸວົງ ໃຫ້ສະແດງຄວາມຄຶດເຫັນກ່ອນ ໃນທີ່ປະຊຸມ ຕໍ່ຈາກນັ້ນຈິ່ງເປັນພະຍາພູມີ ວົງວິຈິຕ ຄະນະຜູ້ແທນໃນທີ່ປະຊຸມໄດ້ຕົກລົງ ເປັນເອກະສັນ ຮັບຮອງເອົາ ເອົາມະຕິ 9 ຂໍ້ ເອີ້ນວ່າ “ມະຕິ33” ເນື້ອຫາ ໃນມະຕິ 9 ຂໍ້ນັ້ນ ສະຫລຸບວ່າ “ລົບລ້າງພຣະພຸດທະສາສະນາແບບທັມຍຸຕຕິກະນິກາຍ ແລະພຣະພຸດທະສາສະນາແບບມະຫານິກາຍ ຢ່າງສິ້ນເຊີງ ເພື່ອຈະເອົາພຣະພຸດທະສາສະນາທັ້ງ ສອງນິກາຍນີ້ລວມເຂົ້າດ້ວຍກັນ ເອີ້ນວ່າ “ ຄະນະສົງລາວ”ເທົ່ານັ້ນ ອົງການພຣະພຸດທະສາສະນາສຳພັນລາວ ເປັນອົງການດຽວທີ່ຈັດຕັ້ງຂຶ້ນ ຖືກຕ້ອງ ຕາມກົດຫມາຍ ເຊິ່ງມີບົດບາດ ຫນ້າທີ່ ໃນການຄຸ້ມຄອງພຣະພຸດທະສາສະນາ ນຳພາພຣະສົງ-ສາມະເນນ ເຜຍແພ່ສີລທັມໃຫ້ເຂົ້າເຖິງຊາວບ້ານໃນທົ່ວປະເທດ ແລະພັນທະນາປະເທດຊາດຄຽວຄູ່ໄປດ້ວຍກັນ ໃນການປະຊຸມຄັ້ງນັ້ນໄດ້ເລືອກຄະນະປະທານກິຕຕິມະສັກ 4 ອົງ ຄະນະບໍຣິຫານງານສູນກາງ ອ.ພ.ສ. 30 ອົງ ແລະຄະນະປະຈຳ ອີກ 9 ອົງ ເຊິ່ງແມ່ນພຣະອາຈາຣຍ໌ມະຫາຄຳຕັນ ເທບບົວລີ ເປັນປະທານ ອົງການພຣະພຸດທະສາສະນາສຳພັນລາວ
ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຜູ້ແທນພຣະສົງທົ່ວປະເທດຄັ້ງທີ 3.
ເພື່ອເຮັດໃຫ້ພຣະພຸດທະສາສະນາໃນທົ່ວປະເທດຫມັ້ນຄົງແລະອອກຕົນຍາດໂຍມຮູ້ຈັກພຣະພຸດທະສາສະໜາຫລາຍຂຶ້ນ ຈາກທີ່ເຄີນັບຖືຜີສ້າງ ເທວະດາ ໂດຍທົ່ວກັນນັ້ນ ກອງປະໃຫຍ່ຜູ້ແທນພຣະສົງທົ່ວປະເທດຄັ້ງທີ່ສາມ ກໍໄດ້ໄຂຂຶ້ນໃນ ວັນທີ່ ເດືອນ 9 ປີ ຄ.ສ. 1987 ທີ່ ວັດອູບມຸງ ນະຄອນຫຫຼວງວຽງຈັນ ໂດຍມີພຣະສົງພາຍໃນແລະຕ່າງປະເທດເຂົ້າຮ່ວມ ແລະມີຜູ້ແທນຝ່າຍບ້ານເມືອງເຂົ້າຮ່ວມ ພະນະທ່ານພູມີ ວົງວິຈິຕ ຮອງປະທານປະເທດ ປະທານສູນກາງແນວລາວສ້າງຊາດເປັນກຽດເຂົ້າຮ່ວມ ພ້ອມທັງປາໄສ ໃນທີ່ປະຊຸມ ຈຸດປະສົງຂອງການປະຊຸມໃນຄັ້ງນີ້ ແມ່ນ ເພື່ອປັບປຸງການຈັດຕັ້ງຂອງ ອົງການພຣະພຸດທະສາສະນາ ຂັ້ນຕ່າງໆ ໃຫ້ດີກວ່າເກົ່າ ແລະເສິີມຂະຫຍາຍບົດບາດຂອງພຣະສົງລາວ ໃນການນຳເອົາ ທັມຄຳສັ່ງສອນ ໃນທາງພຣະພຸດທະສາສະນາ ເຂົ້າໄປມີບົດບາດໃນນະໂຍບາຍຂອງພັກ ແລະລັດ ທີ່ໄດ້ວາງອອກ ແລະເຜຍແພ່ສີລທັມ ໃຫ້ອອກຕົນຍາດໂຍມໄດ້ເຂົ້າໃຈໃນຫລັກ ຄຳສອນ ທີ່ເປັນຄຸນງາມຄວາມດີ ພ້ອມກັບຮັກສາຄວາມບໍຣິສຸດແຫ່ງພຣະພຸດທະສາສະນາ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ໃຜມາທຳລາຍໄດ້ ຄຽງຄູ່ກັບການພັດທະນາບ້ານເມືອງຕາມນະໂຍບາຍຂອງ ພັກ ລັດ ທີ່ໄດ້ວາງອອກນັ້ນ
ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຜູ້ແທນພຣະສົງທົ່ວປະເທດຄັ້ງທີ 4-5.
ໃນ 5 ປີຕໍ່ມາ ອົງການພຣະພຸດທະສາສະນາ ຫລື ອ.ພ.ສ. ໄດ້ໄຂຂຶ້ນຢ່າງເປັນທາງການອີກຄັ້ງ ທີ່ ສາລາໂຮງທັມ ວັດມະຫາພຸດທະວົງ ໂສກປ່າຫລວງ ໂດຍມີຕົວແທນພຣະສົງໃນທົ່ວປະເທດເຂົ້າຮ່ວມປະຊຸມ ແລະຄະນະຜູ້ແທນຝ່າຍບ້ານເມືອງ ມີ ທ່ານອຸດົມ ຂັນຕິຍະວົງ, ທ່ານສີສະຫວາດ ແກ້ວບຸນພັນ
ກອງປະຊຸມດັ່ງກ່າວໄດ້ມີມະຕິແຕ່ງຕັ້ງ ກັມມາທິການສູນກາງ ອ.ພ.ສ. ໃນນັ້ນ ຄະນະປະຈຳ 9 ອົງ ກັມມາທິການ ກິຕຕິມະສັກ 9 ອົງ ແລະທີ່ສຳຄັນໃນກອງປະຊຸມຄັ້ງນີ້ ແມ່ນກອງປະຊູມໄດ້ມີມະຕິ ແຕ່ງຕັ້ງ 4 ກັມມາທິການ ຄື
ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຜູ້ແທນພຣະສົງທົ່ວປະເທດຄັ້ງທີ 6.
ປີ ຄ.ສ. 2011 ອົງການພຣະພຸດທະສາສະນາ ໄດ້ເປິດກອງປະຊູມໃຫຍ່ຜູ້ແທນພຣະສົງທົ່ວປະເທດຂຶ້ນອີກຄັ້ງ ທີ່ ຫໍທັມມະສະພາ ວັດທາດຫລວງເຫນືອ ນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ ຈຸດປະສົງຫລັກຂອງການປະຊຸມໃນຄັ້ງນີ້ ແມ່ນເລືອກຕັ້ງ ປະທານ ອົງການພຣະພຸດທະສາສະນາສຳພັນລາວ ອົງໃຫມ່ ແທນພຣະອາຈາຣຍ໌ໃຫຍ່ມະຫາວິຈິຕ ສິງຫາຣາຊ ປະທານ ສູນກາງ ອ.ພ.ສ. ອົງເກົ່າ ທີ່ໄດ້ມໍຣະນະພາບໄປ ແລະເພື່ອປັບປຸງ ລະບົບການບໍຣິຫານງານ ການຈັດຕັ້ງໃນ 4 ກັມມາທິການໃຫ້ດີເພິ່ມຕື່ມອີກດ້ວຍ. ໂດຍຖືເປັນກຽດເຂົ້າຮ່ວມກອງປະຊຸມຂອງ ພະນະທ່ານທອງລຸນ ສີສຸລິດ ຮອງນາຍົກລັດຖະມົນຕຣີ ແລະລັດຖະມົນຕຣີ ກະຊວງການຕ່າງປະເທດ.
ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຜູ້ແທນພຣະສົງທົ່ວປະເທດຄັ້ງທີ 7.
ໃນວັນທີ 19-20 ເດືອນ 9 ພ.ສ. 2559 ຄ.ສ. 2016 ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຜູ້ແທນພຣະສົງທົ່ວປະເທດໄດ້ໄຂຂຶ້ນຢ່າງເປັນທາງການ ທີ່ ສູນການຮ່ວມມືສາກົນແລະການຝຶກອົບຮົມ ICTC (International Cooperation and training Center) ຫລັກ 5 ນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ ໂດຍມີ ພຣະອັຄຄະມະຫາສັທທັມມະໂຊຕິກະທະຊະ (ຍາທ່ານໃຫຍ່ມະຫາງອນ ດຳຣົງບຸນ) ອົງທີ 5 ແຫ່ງຄະນະສົງລາວ ທົ່ວປະເທດ ເປັນປະທານຝ່າຍພຣະສົງ ເຊິ່ງໄດ້ ຖືກແຕ່ງຕັ້ງກ່ອນຫນ້ານີ້ ເມື່ອວັນທີ 17 ທັນວາ ປີ ຄ.ສ. 2015 ແທນປະທານອົງທີ່ ມໍຣະນະພາບໄປ ຄື ຍາທ່ານໃຫຍ່ມະຫາຜ່ອງ ສະມາເລີກ, ຍາທ່ານມຫມີປພຣະສົງທົ່ວປະເທດເຂົ້າຮ່ວມທັງຫມັດ... ແລະປະທານຝ່າຍຄະລຶຫັດ ແມ່ນ ທ່ານໄຊສົມພອນ ພົມວິຫານ ນອກຈາກນີ້ຍັງມີປະທານອົງການພຣະພຸດທະສາສະນາ ຈາກ ສ.ສ ຫວຽດນາມ ຄື ພຣະອາຈານໃຫຍ່ທິດທຽນເຍືອນ ແລະທ່ານຫມິງຢີ້ ວັດຫລົວຕິ່ງ ຫລິງຊັນ ສປ. ຈີນ, ມູນນິທິໂພທິຄະຍາ ວິດຊາໄລ ຣາຊະອານາຈັກໄທ ຊຸມນຸມນິສິດ ນັກສຶກສາລາວ ທີ່ໄປສຶກສາຢູ່ໃນ ຣາຊະອານາຈັກໄທ ຈາກທົ່ວປະເທດ ເຂົ້າຮ່ວມອີກດ້ວຍ ເພື່ອໃຫ້ກອງປະຊຸມດຳເນີນໄປຢ່າງມີຄຸນຄ່າ ຈິໄດ້ມີການສະແດງຄວາຄິດ ຄວາມເຫັນໃນທີ່ປະຊຸມ ໂດຍການຕາງຫນ້າຂອງແຕ່ລະ ອົງການ ຫນ່ວຍງານ ທັງພາຍໃນແລະຕ່າງປະເທດ ບໍ່ວ່າຈະເປັນ ຈາກກະຊວງພາຍໃນ ຂຶ້ນປະກອບຄວາມເຫັນໃນຫົວຂໍ້ “ການຄຸ້ມຄອງລັດ ຕໍ່ວຽກງານສາສະນາໃນ ສປປ.ລາວ”, ຈາກ ກະຊວງສຶກສາທິການ ສະແດງຄວາມຄິດເຫັນໃນຫົວຂໍ້ “ຄວາມສຳຄັນຂອງການສຶກສາສົງໃນປັດຈຸບັນ”, ຈາກກະຊວງຖະແຫລງຂ່າວ ວັດທະນະທັມ ແລະ ທ່ອງທ່ຽວ ສະແດງຄວາມຄິດເຫັນໃນຫົວຂໍ້ “ການມີສ່ວນຮ່ວມຂອງພຣະສົງກັບການອະນຸລັກຮັກສາປູຊະນີຍະສະຖານ ແລະ ວັດຖຸບູຮານໃນທາງພຣະພຸດທະສາສະນາ” ຈາກສູນກາງຊາວຫນຸ່ມປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ ສະແດງຄວາມຄິດເຫັນໃນຫົວຂໍ້ “ການມີສ່ວນຮ່ວມຂອງພຣະສົງກັບການສຶກສາອົບຮົມຊາວຫນູ່ມເຍົາວະຊົນລາວ” ຈາກ ສູນກາງສະຫະພັນແມ່ຍິງລາວ ສະແດງຄວາມຄິດເຫັນໃນຫົວຂໍ້ “ບົດບາດຂອງແມ່ຍິງລາວກັບການອຸປະຖຳພຣະພຸດທະສາສະນາ” ນອກຈາກນີ້ຍັງມີປະທານອົງການພຣະພຸດທະສາສະນາສຳພັນລາວແຂວງອື່ນໆ ທີ່ຂຶ້ນປະກອບຄວາມເຫັນ ມີ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ສະແດງຄວາມຄິດເຫັນໃນຫົວຂໍ້ “ວຽກງານສາທາລະນູປະການ ແລະການເຜຍແຜ່ສີລທັມທີ່ພົ້ນເດັ່ນພາຍໃນແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ໂດຍ ພະອາຈານໃຫຍ່ມະຫາສົມບູນ ສິຣິປັນໂຍ ປະທານອົງການພຣະພຸດທະສາສະນາສພັນລາວແຂວງສະຫວັນນະເຂດ” ປະທານ ອ.ພ.ສ. ແຂວງຫລວງພຣະບາງ, ປະທານ ອ.ພ.ສ. ແຂວງຈຳປາສັກ ແລະຈາກຜູ້ຊົງຄຸນນະວຸທິ ທີ່ໄດ້ເຊີນເຂົ້າມາຮ່ວມອີກ ຫລາຍໆ ທ່ານ
! style="background: #ccc; text-align: center" colspan="3" | ຂໍ້ມູນ ຂອງອົງກອນ
ອົງການພຣະພູດທະສາສະນາສຳພັນລາວ ຫລື ມີຊື່ຍໍ້ວ່າ ອພສ.(ພາສາອັງກິດ:Lao Buddhist Fellowship Organization) ມີຫ້ອງການສູນກາງ ອພສ. ຢູ່ທີ່ວັດທາດຫລວງເຫນືອ ເມືອງໄຊເສດຖາ ນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ ເປັນອົງການຫນຶ່ງດຽວທີ່ສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນຖືກຕ້ອງຕາມກົດຫມາຍຂອງ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ເປັນອົງການທີ່ຄຸ້ມຄອງ ພຣະພຸດທະສາສະນາໃນ ສປປ. ລາວ ແລະສາມາດເຄື່ອນເຜຍແພ່ຫລັກທັມຄຳສອນໃນທາງພຣະພຸດທະສາສະນາໃຫ້ປະຊາຊົນລາວໃຫ້ຮູ້ ໃນ ບາບ, ບຸນ ຮູ້ຈັກຫລັກຂອງສີລທັມແລະຈະຣິຍະທັມທັງຫລາຍ ພຣະພູດທະສາສະນາໃນປະເທດລາວ ເປັນພຣະພຸດທະສາສະນາແບບເຖຣະວາດ ຫລືມະຫານິກາຍ ເອີ້ນວ່າ ພຣະສົງລາວ ອົງການດັ່ງກ່າວ ແມ່ນລັດຖະບານລາວ ແລະ ແນວລາວສ້າງຊາດເປັນຜູ້ອຸປະຖຳ ອົງການພຣະພຸດທະສາສະນາສຳພັນລາວ ມີ
ໃນປີ ຄ.ສ. 1960 ເມື່ອກະແສແຫ່ງການຕໍ່ສູ້ກູ້ຊາດ ພາຍໃນປະເທດໃນສະໄໝນັ້ນ ໄດ້ສ້າງເງື່ອນໄຂ ແລະເປັນປັດໃຈ ໃຫ້ແກ່ຄະນະສົງທົ່ວປະເທດ ແລະອອກຕົນຍາດໂຍມ ປຶກສາຫາລຶກັນໃນການສ້າງ ຄວາມສາມັກຄີພາຍໃນຊາດສາສະນາ ໃຫ້ມີຂຶ້ນ ເພາະໃນສະໄໝກ່ອນ ປວງຊົນຊາວລາວໃນທົ່ວປະເທດ ຍັງບໍ່ທັນເປັນຫນຶ່ງດຽວ ບໍ່ມີອົງກອນນຳພາ ໃນການສ້າງຄວາມສາມັກຄີ ຕ່າງຝ່າຍຕ່າງສູ້ຕາມກຳລັງຂອງຕົນເອງ ໃນແຕ່ລະເຂດ. ໂດຍມີປະນິທານປະຊາທິປະໄຕ ພາຍໃຕ້ສີລະທັມ ທີ່ວ່າ “ພຣະສົງບໍ່ຕັດແຍກອອກຈາກ ອອກຕົນຍາດໂຍມ, ພຣະພຸດທະສາສະນາບໍ່ຕັດແຍກອອກຈາກຊາດ, ສີລະທັມບໍ່ຕັດແຍກອອກຈາກການເມືອງ ” ຊາດໄດ້ວາງເປົ້າຫມາຍຢ່າງໃດ ພຣະສົງ -ສາມະເນນໄດ້ຖືເອົາເປັນເປົ້າຫມາຍຢ່າງນັ້ນ ພ້ອມກັບຄວບຄູ່ໄປດ້ວຍ ຫລັກພຣະທັມ ວິນັຍ ຍຶດຖື ຄວາມມີສະເຫມີພາກ ທັງທາງດ້ານຄຸນນະທັມແລະຈະຣິຍະທັມ ອັນເປັນຫລັກຄຳສອນໃນທາງພຣະພຸດທະສາສະນາ
ຕໍ່ມາເມື່ອົງການພຣະພດທະສາສະນາສຳພັນລາວ ໄດ້ດຳນີນງານໄປໃນລະຍະຫນຶ່ງ ຈິ່ງເຫັນວ່າ ລະບົບການຈັດຕັ້ງແລະການບໍຣິຫານງານຄວນປັບປຸງມໃຫ້ດີຂຶ້ນກວ່າເກົ່າ ດັ່ງນັ້ນ ໃນປີ ພ.ສ. 2504 ຄ.ສ. 1962 ໂດຍໄດ້ເຫັນດີເປັນເອກະພາບ ຈາກສູນກາງແນວລາວຮັກຊາດ ໃຫ້ເປີດກອງປະຊຸມໃຫຍ່ ຄັ້ງທີ I ຂອງອົງການພຣະພຸດທະສາສະນາສຳພັນລາວ ໃນວັນທີ 3 ເດືອນ ມິຖຸນາ ຄ.ສ.1962 ທີ່ ວັດໂພນສະຫວັນ ເມືອງແປກ ແຂວງຊຽງຂວາງ ມີພຣະສົງ ເຂົ້າຮ່ວມທັງຫມົດ 160 ອົງ ໂດຍມີ ພຣະອາຈານໃຫຍ່ມະຫາບົວຄຳ ວໍຣະເພັດ ເປັນອົງອາອາວຸໂສ ມີພັນສາຫລາຍກວ່າ ອົງອື່ນ
ເພື່ອເຮັດໃຫ້ພຣະພຸດທະສາສະນາໃນທົ່ວປະເທດຫມັ້ນຄົງແລະອອກຕົນຍາດໂຍມຮູ້ຈັກພຣະພຸດທະສາສະນຫລາຍຂຶ້ນ ຈາກທີ່ເຄີນັບຖືຜີສ້າງ ເທວະດາ ໂດຍທົ່ວກັນນັ້ນ ກອງປະໃຫຍ່ຜູ້ແທນພຣະສົງທົ່ວປະເທດຄັ້ງທີ່ສາມ ກໍໄດ້ໄຂຂຶ້ນໃນ ວັນທີ່ ເດືອນ 9 ປີ ຄ.ສ. 1987 ທີ່ ວັດອູບມຸງ ນະຄອນຫຫຼວງວຽງຈັນ ໂດຍມີພຣະສົງພາຍໃນແລະຕ່າງປະເທດເຂົ້າຮ່ວມ ແລະມີຜູ້ແທນຝ່າຍບ້ານເມືອງເຂົ້າຮ່ວມ ພະນະທ່ານພູມີ ວົງວິຈິຕ ຮອງປະທານປະເທດ ປະທານສູນກາງແນວລາວສ້າງຊາດເປັນກຽດເຂົ້າຮ່ວມ ພ້ອມທັງປາໄສ ໃນທີ່ປະຊຸມ ຈຸດປະສົງຂອງການປະຊຸມໃນຄັ້ງນີ້ ແມ່ນ ເພື່ອປັບປຸງການຈັດຕັ້ງຂອງ ອົງການພຣະພຸດທະສາສະນາ ຂັ້ນຕ່າງໆ ໃຫ້ດີກວ່າເກົ່າ ແລະເສິີມຂະຫຍາຍບົດບາດຂອງພຣະສົງລາວ ໃນການນຳເອົາ ທັມຄຳສັ່ງສອນ ໃນທາງພຣະພຸດທະສາສະນາ ເຂົ້າໄປມີບົດບາດໃນນະໂຍບາຍຂອງພັກ ແລະລັດ ທີ່ໄດ້ວາງອອກ ແລະເຜຍແພ່ສີລທັມ ໃຫ້ອອກຕົນຍາດໂຍມໄດ້ເຂົ້າໃຈໃນຫລັກ ຄຳສອນ ທີ່ເປັນຄຸນງາມຄວາມດີ ພ້ອມກັບຮັກສາຄວາມບໍຣິສຸດແຫ່ງພຣະພຸດທະສາສະນາ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ໃຜມາທຳລາຍໄດ້ ຄຽງຄູ່ກັບການພັດທະນາບ້ານເມືອງຕາມນະໂຍບາຍຂອງ ພັກ ລັດ ທີ່ໄດ້ວາງອອກນັ້ນ
ວິ​ໄສ​ທັດ.
ສຶກສາ​ປະພຶ​ດດີ ມີ​ວິ​ໄນ ນໍາ​ໃຊ້​ຄວາມ​ຮູ້​ຄູ່​ສິລະ​ທໍາ​. ສ້າງ ​ແລະ ພັດທະນາ​ວິທະຍາ​ໄລ​​ໃຫ້​ກ້າວ​ໄປ​ສູ່​ສູນ​ແຫ່ງ​ການ​ຮຽນ​ຮູ້ ​ເຝິກອົບຮົມ​ວິຊາ​ການ​ດ້ານ​ຄູ​ພຸດທະ​ສາສະໜາ-ພາສາ​ລາວ ​ແລະ ຮີດຄອງ​ປະ​ເພນີ​ລາວ
ພາລະກິດ.
ສ້າງ​ຄູ​ພຣະສົງ ​ໃຫ້​ແກ່​ໂຮງຮຽນ​ສາມັນ​ສຶກສາ​ສົງ ​ເຜີຍ​ແຜ່ ​ແລະ ຍົກ​ລະດັບ​ຄວາມ​ຮູ້​ດ້ານ​ພຸດທະ​ສາສະໜາ-ພາສາ​ລາວ, ຮີດຄອງ​ປະ​ເພນີ​ລາວ ​ແລະ ອົບຮົມ​ສິລະ​ທໍາ ​ໃຫ້​ແກ່​ສັງຄົມ
ເປົ້າ​ໝາຍ.
ສ້າງ ​ແລະ ພັດທະນາ​ລະບົບ​ການ​ຮຽນ-ການ​ສອນ​ສາຍ​ຄູ​ພຸດທະ​ສາສະໜາ​-ພາສາ​ລາວ ​ໃຫ້​ໄດ້​ມາດຕະຖານ ​ເພື່ອ​ກ້າວ​ໄປ​ສູ່​ສູນ​ແຫ່ງ​ຄວາມ​ເປັນ​ເລີດ, ຜະລິດ​ຄູ​ສອນ​ອອກ​ຮັບ​ໃຊ້​ສັງຄົມ ດ້ານ​ພຸດທະ​ສາສະໜາ-ພາສາ​ລາວ, ຮີດຄອງ​ປະ​ເພນີ ​ແລະ ວັດທະນະ​ທໍາ.
ມິຊິແກນ () ແມ່ນລັດຕັ້ງຢູ່ໃນ Great Lakes ແລະພາກຕາເວັນອອກກາງຂອງສະຫະລັດອາເມລິກາ. ຊື່ Michigan ແມ່ນຮູບພາສາຝະລັ່ງຂອງຄຳພາສາໂອຈິບເວວ່າ "mishigamaa", ມີຄວາມໝາຍວ່າ "ແຫຼ່ງນ້ຳທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່" ຫຼື "ທະເລສາບທີ່ກວ້າງໃຫຍ່". ມິຊິແກນແມ່ນ 1 ໃນ 50 ລັດຂອງສະຫະລັດອາເມລິກາທີ່ມີປະຊາກອນເປັນອັນດັບທີ່ 10 ຂອງໂລກ, ແລະມີພື້ນທີ່ໂດຍລວມກວ້າງໃຫຍ່ເປັນອັນດັບທີ່ 11 ຂອງສະຫະລັດອາເມລິກາ (ລັດທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໂດຍພື້ນທີ່ລວມດ້ານຕາເວັນອອກຂອງແມ່ນ້ຳມິດຊິດຊິບປີ). ເມືອງຫຼວງຂອງມັນແມ່ນ ແລນຊິງ, ແລະເມືອງທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງມັນແມ່ນ ດິທອຍ.
ລັດມິຊິແກນ ຖືກກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນໂດຍຊົນເຜົ່າທ້ອງຖິ່ນອາເມລິກັນຕ່າງໆຫຼາຍທ້ອງຖິ່ນນຳກັນ ກ່ອນທີ່ຈະໄດ້ຕົກເປັນອານານິຄົມຂອງຝະລັ່ງ ໂດຍນັກສຳລວດຄົນຝະລັ່ງ ໃນສະຕະວັດທີ່ 17 ແລະໄດ້ກາຍເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງຝະລັ່ງໃໝ່. ຫຼັງຈາກທີ່ຝະລັ່ງໄດ້ພ່າຍແພ້ໃນສົງຄາມຝະລັ່ງແລະອິນເດຍໃນປີ ຄ.ສ. 1762 ພູມພາກນີ້ກໍຖືກອັງກິດຍຶດຄອງ, ແລະໃນທີ່ສຸດກໍໄດ້ເປັນລັດອິດສະລະຢູ່ໃນສະຫະລັດອາເມລິກາຫຼັງຈາກທີ່ອັງກິດໄດ້ພ່າຍແພ້ໃນສົງຄາມປະຕິວັດອາເມລິກາ. ພື້ນທີ່ດັງກ່າວໄດ້ຖືກຕັ້ງຂຶ້ນເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງດິນແດນຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຈົນເຖິງປີ ຄ.ສ. 1800, ເມື່ອມິຊິແກນ ທີ່ຢູ່ພາຍໃຕ້ການປົກຄອງຂອງອັງກິດ ໄດ້ກາຍເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງດິນແດນອິນເດຍນາ. ໃນທີ່ສຸດ, ປີ ຄ.ສ. 1805, ດິນແດນມິຊິແກນ ໄດ້ຕັ້ງຂຶ້ນ, ແລະໄດ້ລວມໂຕເຂົ້າກັບສະຫະລັດອາເມລິກາເມື່ອວັນທີ່ 26 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1837, ເປັນລັດທີ່ 26. ປັດຈຸບັນລັດມິຊິແກນໄດ້ກາຍເປັນສູນກາງສຳຄັນຂອງອຸດສາຫະກຳແລະການຄ້າຢູ່ພາຍໃນພູມພາກ Great Lakes ແລະແມ່ນຈຸດໝາຍປາຍທາງສຳຫຼັບການຍ້າຍເຂົ້າເມືອງທີ່ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມ.
ເຖິງແມ້ວ່າມິຊິແກນຈະໄດ້ຮັບການພັດທະນາໃນເລື່ອງຂອງຄວາມຫຼວງຫຼາຍທາງດ້ານເສດຖະກິດແລ້ວ, ມັນກໍຍັງຄົງເປັນທີ່ຮູ້ຈັກວ່າເປັນສູນກາງຂອງອຸດສາຫະກຳຍານຍົນຂອງສະຫະລັດອາເມລິກາ, ກາຍເປັນບ້ານເຮືອນໃຫ້ກັບສາມບໍລິສັດຍານຍົນທີ່ມີຊື່ສຽງຂອງປະເທດ (ເຊິ່ງສຳນັກງານໃຫຍ່ຂອງບໍລິສັດເຫຼົ່ານັ້ນທັງໝົດຕັ້ງຢູ່ໃນເຂດປະລິມົນທົນຂອງດີທອຍ). ໃນຂະນະທີ່ມີປະຊາຊົນກະຈັດກະຈາຍ,ແຫຼມທາງເໜືອມີຄວາມສຳຄັນທາງດ້ານເສດຖະກິດຫຼາຍ ເພາະວ່າມີສະຖານະເປັນຈຸດໝາຍປາຍທາງຂອງນັກທ່ອງທ່ຽວ ແລະມີແຫຼ່ງຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດອຸດົມສົມບູນ, ໃນຂະນະທີ່ແຫຼມທາງໃຕ້ແມ່ນສູນກາງຂອງການຜະລິດ, ການບໍລິການ, ແລະອຸດສາຫະກຳທີ່ໃຊ້ເຕັກໂນໂລຊີທີ່ທັນສະໄໝ.
ສາດສະດາຈານ ດຮ.ປີດີ ພະນົມຍົງ ຫຼື ອຳມາດຕີ ຫລວງປະດິດມະນູທຳ () (11 ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 1900 – 2 ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 1923) ແມ່ນລັດຖະບຸລຸດອາວຸໂສ ຜູ້ນຳຄະນະລາຊະດອນສາຍພົນລະເຮືອນ ຜູ້ກໍ່ການປ່ຽນແປງການປົກຄອງຂອງສະຫຍາມຈາກລະບອບສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດມາເປັນລະບອບລາຊາທິປະໄຕພາຍໃຕ້ລັດຖະທຳມະນູນ ເມື່ອວັນທີ 24 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1932 ເປັນຜູ້ໃຫ້ກຳເໜີດລັດຖະທຳມະນູນສະບັບທຳອິດຂອງປະເທດໄທ ເຄີຍດຳລົງຕຳແໜ່ງນາຍົກລັດຖະມົນຕີຂອງປະເທດໄທ 3 ສະໄໝ ແລະລັດຖະມົນຕີວ່າການກະຊວງຕ່າງ ໆ ອີກຫຼາຍສະໄໝ ເປັນຜູ້ກໍ່ຕັ້ງແລະຜູ້ປະສາດການພຽງຄົນດຽວຂອງມະຫາວິທະຍາໄລວິຊາທຳມະສາດແລະການເມືອງ ແລະເປັນຜູ້ກໍ່ຕັ້ງທະນາຄານຊາດໄທ (ປັດຈຸບັນ ຄື ທະນາຄານແຫ່ງປະເທດໄທ)
ໃນຊ່ວງສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງ ປີດີເປັນຜູ້ນຳຂະບວນການເສລີໄທຕໍ່ຕ້ານກອງທັບຈັກກະວັດຢີ່ປຸ່ນ ເຮັດໃຫ້ປະເທດໄທຮອດພົ້ນຈາກການເປັນຜູ້ແພ້ສົງຄາມ ນອກຈາກນີ້ເຂົາຍັງໄດ້ຮັບການແຕ່ງຕັ້ງຜູ້ສຳເລັດລາຊະການແທນພະອົງ ໃນລັດຊະການ 8 ແລະໄດ້ຮັບພະບໍລົມລາຊະໂອງການໂປດເກົ້າຯ ຍົກຍ່ອງໃນຖານະ "ລັດຖະບຸລຸດອາວຸໂສ"
ປີດີຕ້ອງຍຸດຕິບົດບາດທາງການເມືອງຫລັງການສະຫວັນນະຄົດຂອງພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະເມນທະຣະມະຫາອານັນທະມະຫິດົນ ໂດຍຖືກກ່າວຫາຈາກພັກການເມືອງຝ່າຍກົງຂ້າມວ່າມີສ່ວນກ່ຽວຂ້ອງກັບເຫດການດັງກ່າວ ຕໍ່ມາເກີດການລັດຖະປະຫານ ຄ.ສ. 1947 ເປັນເຫດໃຫ້ເຂົາຕ້ອງລີ້ໄພການເມືອງໄປຍັງປະເທດຈີນແລະຝະລັ່ງລວມໄລຍະເວລາກວ່າ 30 ປີ ແລະບໍ່ໄດ້ກັບສູ່ປະເທດໄທອີກເລີຍຈົນກະທັ່ງເຖິງແກ່ອະສັນຍະກຳ ເມື່ອວັນທີ 2 ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 1923
ໃນ ຄ.ສ. 1999 ທີ່ປະຊຸມສະໄໝສາມັນຄັ້ງທີ 30 ຂອງອົງການຍູເນສໂກ ນະ ກຸງປາລີ ປະເທດຝະລັ່ງ ໄດ້ມີມັດຕິໃຫ້ປີດີ ພະນົມຍົງ ເປັນ "ບຸກຄົນສຳຄັນຂອງໂລກ" ແລະໄດ້ຮ່ວມສະເຫຼີມສະຫຼອງໃນວາລະຄົບຮອບ 100 ປີ ຊາດຕະການຂອງເຂົາ ລະຫວ່າງ ຄ.ສ. 2000–ຄ.ສ. 2001 ນອກຈາກນີ້ນິດຕະຍະສານເອເຊຍວີກຍັງໄດ້ສະເໜີຊື່ຂອງເຂົາເຂົ້າຊິງຕຳແໜ່ງ "Asian Of The Century" ອີກດ້ວຍ
thumb
ເປໂຊຈີເລ (Peso, $; ລະຫັດທະນາຄານ CLP) ແມ່ນສະກຸນເງິນຢູ່ປະເທດໃນກຸ່ມປະເທດຈີເລ.
ເຂດຄອງເຕີຍ () ແມ່ນ 1 ໃນ 50 ເຂດການປົກຄອງຂອງບາງກອກ ຢູ່ໃນກຸ່ມເຂດແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາ ເຊິ່ງຖືເປັນເຂດເສດຖະກິດໃໝ່ແລະການພັດທະນາຕາມແນວວົງແຫວນອຸສາຫະກຳ
ບ່ອນຕັ້ງແລະອານາເຂດ.
ເຂດຄອງເຕີຍຕັ້ງຢູ່ຣິມຝັ່ງແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາ ທາງຕອນກາງໄປທາງຕາເວັນຕົກຂອງຝັ່ງພະນະຄອນ ມີອານາເຂດຕິດຕໍ່ກັບເຂດຕ່າງໆ ຮຽງຕາມເຂັມໂມງດັງນີ້
ປະຫວັດ.
ຍ້ອນໄປຮອດປະມານພຸດທະສະຕະວັດທີ່ 14 (ຄິດສະຕະວັດທີ່ 9) ບໍລິເວນເຂດຄອງເຕີຍເຄີຍເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງ ເມືອງປາກນ້ຳພະປະແດງ ແມ່ນເມືອງໜ້າດ່ານປາກນ້ຳເຈົ້າພະຍາ ກ່ອນທີ່ຈະຂຶ້ນໄປສູ່ເມືອງອື່ນໆ (ຢູ່ກົງຂ້າມກັບເມືອງພະປະແດງ (ອຳເພີ) ພະປະແດງໃນປະຈຸບັນ ເຊິ່ງສ້າງຂຶ້ນໃນສະໄໝລາຊະການທີ່ 1)
ເມື່ອມີການຈັດການປົກຄອງສ່ວນພູມິພາກໃນສະໄໝລາຊະການທີ່ 5 ບໍລິເວນນີ້ຈຶງຢູ່ໃນເຂດການປົກຄອງຂອງ ເມືອງ (ຈັງຫວັດ) ພະປະແດງ ໂດຍມີຖານະເປັນ ຕຳບົນຄອງເຕີຍ ອຳເພີພະຂະໂໜງ ຕໍ່ມາອຳເພີພະຂະໂໜງໄດ້ຍ້າຍມາຂຶ້ນກັບຈັງຫວັດພະນະຄອນ ແລະໄດ້ມີການຍຸບຮວມຈັງຫວັດທົນບຸລີກັບຈັງຫວັດພະນະຄອນປ່ຽນຖານະເປັນນະຄອນຫຼວງກຸງເທບທົນບຸລີແລະກຸງເທບມະຫານະຄອນ ເຊິ່ງໄດ້ປ່ຽນການຮຽກໜ່ວຍການປົກຄອງໃໝ່ນຳ ຕຳບົນຄອງເຕີຍຈຶງປ່ຽນແປງຖານະເປັນແຂວງຄອງເຕີຍ ເປັນພື້ນທີ່ການປົກຄອງສຳນັກງານເຂດພະຂະໂໜງ
ພາຍຫຼັງເຂດພະຂະໂໜງມີຄວາມຈະເລີນແລະມີປະຊາກອນໜາແໜ້ນຂຶ້ນ ພື້ນທີ່ບາງແຫ່ງຢູ່ໄກຈາກສຳນັກງານເຂດ ໃນວັນທີ່ 27 ເມສາ ຄ.ສ. 1989 ບາງກອກຈຶງໄດ້ຈັດຕັ້ງສຳນັກງານເຂດພະຂະໂໜງ ສາຂາ 1 (ຄອງເຕີຍ) ຂຶ້ນເບິ່ງແຍງແຂວງຄອງເຕີຍ ແຂວງຄອງຕັນ ແລະແຂວງພະຂະໂໜງ ແລະໃນວັນທີ່ 9 ພະຈິກ ຄ.ສ. 1989 ກະຊວງມະຫາດໄທໄດ້ແບ່ງພື້ນທີ່ 3 ແຂວງດັງກ່າວຕັ້ງເປັນ ເຂດຄອງເຕີຍ ບາງກອກ
ຈົນກະທັ່ງໃນວັນທີ່ 31 ມີນາ ຄ.ສ. 1995 ບາງກອນໄດ້ຈັດຕັ້ງແຂວງຄອງເຕີຍເໜືອ ແຂວງຄອງຕັນເໜືອ ແລະແຂວງພະຂະໂໜງເໜືອ ໂດຍໃຊ້ຖະໜົນສຸຂຸມວິດເປັນເສັ້ນແບ່ງເຂດອອກຈາກແຂວງເດີມແລະໃຫ້ສຳນັກງານເຂດຄອງເຕີຍ ສາຂາ 1 ເບິ່ງແຍງພື້ນທີ່ແຂວງໃໝ່ດັງກ່າວເຊິ່ງຕໍ່ມາໄດ້ແຍກອອກໄປເປັນເຂດວັດທະນາໃນປີ ຄ.ສ. 1997
ການແບ່ງເຂດການປົກຄອງ.
ເຂດຄອງເຕີຍມີໜ່ວຍການປົກຄອງຍ່ອຍ 3 ແຂວງ (Khwaeng) ໄດ້ແກ່
ເສດຖະກິດຊຸມຊົນ.
ທີ່ຊຸມຊົນເກາະກາງນ້ຳ ເຂດຄອງເຕີຍ ຜູ້ທີ່ອາໄສຢູ່ຍັງຊຸມຊົນນີ້ປະກອບອາຊີບກະເສຕະກຳ ດ້ວຍການປູກຜັກແລະເພາະເຫັດຫຼາຍຊະນິດ ເຊັ່ນ ເຫັດນາງຟ້າ, ເຫັດນາງຟ້າພູຕານ,ເຫັດເປົ໋າຮື້,ເຫັດຫູໜູ
ວັນຊາດ ພຶ່ງສ່ຳ () ຊື່ຫຼີ້ນ ຫນູ ແມ່ນນັກສະແດງຕະຫຼົກຊື່ດັງໂດຍເອກະລັກສະເພາະຕົວຄືການຢ່າງແບບນົກກະຍາງ ແລະໃຊ້ຊື່ໃນການສະແດງວ່າ ໜູ ເຊີນຍິ້ມແລະພາຍຫຼັງປ່ຽນມາໃຊ້ຊື່ວ່າໜູ ຄອງເຕີຍ ເກີດເມື່ອ 3 ກຸມພາ ຄ.ສ. 1963 ເປັນລູກຂອງນາຍທອງ ເນດນ້ອຍ-ນາງເກິ່ນ ມີທອງ ມີພີ່ນ້ອງທັງໝົດ 9 ຄົນ ເປັນຊາຍ 6 ຄົນ ຍິງ 3 ຄົນ ໂດຍນາຍວັນຊາດເປັນຄົນທີ່ 5
ຈາກເດັກບ້ານນອກເຂົ້າສູ່ສະລັມ.
ແລະເປັນຄົນທີ່ຖານະຢາກຈົນຫຼາຍ ອີກທັງການຮຽນຈົບແຄ່ ປ.1 ແລະໄດ້ເດີນທາງໃນເມືອງກຸງຢູ່ທີ່ສະລັມຄອງເຕີຍ ເຊິ່ງເປັນແຫຼ່ງມົ່ວສຸມຍາເສບຕິດ ແລະໜູກາຍເປັນທາດຂອງຍາເສບຕິດໄປໃນທີ່ສຸດ
ເຂົ້າວົງການຕະຫລົກ.
ໜູເລິ່ມເຂົ້າສູ່ວົງການສະແດງດ້ວຍການເຂົ້າຮ່ວມຄະນະລິເກ ໃນຖານະເດັກຕີກອງ ກ່ອນຈະຜັນຕົວເອງໄປເປັນຕະຫຼົກ ໜຶ່ງໃນສະມາຊິກຄະນະ "ອິດສະຫລະ ເດືອນເພັນ" ແລະໃນທີ່ສຸດຄວາມດັງໄດ້ເລິ່ມຂຶ້ນ ເມື່ອໜູໄດ້ຮ່ວມສະແດງຕະຫຼົກຂອງເປັດ ເຊີນຍິ້ມ ແລະໄດ້ສ້າງເອກະລັກຄື ຢ່າງທ່ານົກກະຍາງ ເຮັດໃຫ້ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມແລະມີຊື່ສຽງ ອີກທັງຍັງມີຜົນງານທາງດ້ານພິທີກອນລາຍການເກມໂຊຕ່າງໆ ແລະໄດ້ຮັບຮາງວັນລູກກະຕັນຍູອີກນຳ ຮວມເຖິງເຄີຍຄົບຫານາງແບບນູ້ດຊື່ດັງມີຊື່ວ່າ ມໍລະກົດ ມະນີສາຍ
ຍຸກຕົກຕ່ຳ.
ຫຼັງຈາກຄວາມນິຍົມຂອງໜູ ເຊີນຍິ້ມແພ່ຫຼາຍໃນທົ່ວປະເທດ ແຕ່ເກີດເລື່ອງອື້ສາວຄືໜູຕິດໜີ້ການພະນັນບານເຕະເຖິງ 10 ລ້ານບາດ ຈົນເຮັດໃຫ້ບ້ານສ່ວນຕົວຖືກຍຶດທັງໝົດ ລາອອກຈາກລາຍການທີ່ໜູເຄີຍຢູ່ລາຍການນັ້ນທັງໝົດຮວມໄປເຖິງເລີກຄົບຫາກັບມໍລະກົດອີກຕໍ່ໄປ ແລະລາອອກຈາກຄະນະເປັດ ເຊີນຍິ້ມ ເພາະບໍ່ຢາກໃຫ້ເກີດເລື່ອງເສຍຊື່ສຽງຂອງຄະນະເຊີນຍິ້ມ
ກັບມາອີກຄັ້ງ.
ຫຼັງຈາກໜູ ເຊີນຍິ້ມໄດ້ອອກລາຍການເຈາະໃຈ ແລະໄດ້ສັມພາດໃນລາຍການ ເຮັດໃຫ້ໜູກັບມາສະແດງຕະຫຼົກອີກຄັ້ງ ແລະຄາວນີ້ໃຊ້ຊື່ວ່າ ໜູ ຄອງເຕີຍ () ໂດຍສາເຫດທີ່ໃຊ້ເນື່ອງຈາກຕົນບໍ່ໃຊ້ຊື່ຄະນະເຊີນຍິ້ມ ເພາະເກີດເສຍຊື່ສຽງຕໍ່ຄະນະເຊີນຍິ້ມ ຮວມທັງໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມແກ໊ງສາມຊ້າຈາກລາຍການຊິງຮ້ອຍຊິງລ້ານ ແຕ່ກໍຖືກອອກໄປຈາກແກ໊ງສາມຊ່າເນື່ອງຈາກມີຄະດີອື້ສາວອີກເລື່ອງນຶ່ງ ໃນເວລາຕໍ່ມາ ຄະນະໜູ ຄອງເຕີຍ ນັ້ນ ໜູເປັນຫົວໜ້າຄະນະ ແລະນຳທີມອະດີດທີມຕະຫຼົກບາງຄົນ ເຊັ່ນ ໝ່ອມເຫຍີນ ແລະ ແປ໋ວ ບ້ານໂປ່ງ ແລະຕະຫຼົກຄົນໃໝ່ ເຊັ່ນ ໄມເຄິ້ນ ເຊີນຍິ້ມ ເອ ເຊີນຍິ້ມ
ປາຍຊີວິດ.
ຫຼັງຈາກຫາຍໄປເກືອບ 3 ປີ ໜູໄດ້ກັບມາສະແດງອີກຄັ້ງໂດຍປະກາດວ່າລາວຈະບໍ່ເສບຍາແລພະນັນບານເຕະ ຮວມເຖິງເລີກຄົບຫາກັບມໍລະກົດອີກຕໍ່ໄປ ໂດຍໜູໄດ້ມີຜົນງານຮູບເງົາເລື່ອງຄົນປີມະ ເຊິ່ງໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມຢູ່ຫຼາຍ ເຮັດໃຫ້ໜູມີຜົນງານການສະແດງລະຄອນຮູບເງົາຕ່າງໆ ແຕ່ວ່າໜູມີໂຮກປະຈຳຕົວຄືວັນນະໂລກ ແລະໄວລັດຕິດເຊື້ອເຂົ້າສະໝອງ ເຮັດໃຫ້ໜູຕ້ອງເຂົ້າໂຮງໝໍຕະຫຼອດ ຈົນກະທັ່ງອາການຊຸດໜັກ ແພດຕ້ອງຫ້າມຢາດແລະຜູ້ອື່ນເຂົ້າຢ່ຽມອາການຈົນກະທັ່ງໜູເສຍຊີວິດດ້ວຍອາຍຸພຽງ 41 ປີ ເມື່ອວັນທີ່ 29 ມັງກອນ ຄ.ສ. 2005
ອິສະຕັນບູນ () ແມ່ນເມືອງທີ່ມີປະຊາກອນຫຼາຍທີ່ສຸດໃນປະເທດທືລະກີເຢ ຕັ້ງຢູ່ບໍລິເວນຊ່ອງແຄບອິສະຕັນບູນ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ອິສະຕັນບູນເປັນເມືອງສຳຄັນພຽງເມືອງດຽວໃນໂລກ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນ 2 ທະວີບ ແມ່ນ ທະວີບເອີລົບ (ຝັ່ງຕະລາກີຂອງໂບອາຊີຈີ) ແລະທະວີບອາຊີ (ຝັ່ງອານາໂດລູ).
ອຳສະເຕີດຳ (,) ແມ່ນນະຄອນຫຼວງຂອງປະເທດໂຮນລັງ. ຕັ້ງຢູ່ແຄມຝັ່ງແມ່ນ້ຳອຳສະເຕິນ (Amstel). ເລີ່ມກໍ່ຕັ້ງປະມານຄະລິດຕະສະຕະວັດທີ 12. ປັດຈຸບັນແມ່ນເມືອງໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງປະເທດ. ມີປະຊາກອນໃນເຂດໂຕເມືອງປະມານ 742,000 ຄົນ ແຕ່ຄັນນັບລວມປະຊາກອນໃນເຂດເມືອງໂດຍຮອບທັງໝົດ ຈະມີປະມານ 1.5 ລ້ານຄົນ (ຂໍ້ມູນປີ ຄ.ສ. 2005).
ອຳສະເຕີດຳແມ່ນເມືອງສູນກາງທາງປະຫວັດສາດທີ່ສຳຄັນແຫ່ງນຶ່ງຂອງທະວີບເອີລົບ ໂດຍສະເພາະຊ່ວງຄະລິດຕະສະຕະວັດທີ 17 ເຊິ່ງແມ່ນຊ່ວງຍຸຄຄຳຂອງເນເດີລັນ.
ການປະຕິວັດສະຫຍາມ ຄ.ສ. 1932 () ແມ່ນຈຸດປ່ຽນສຳຄັນຂອງປະຫວັດສາດໄທໃນຊ່ວງຄິດຕະສັດຕະວັດທີ່ 20, ໂດຍເຫດການດັ່ງກ່າວເກີດຂຶ້ນເມື່ອວັນທີ່ 24 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1932 ເຊິ່ງມີຜົນເຮັດໃຫ້ລາຊະອານາຈັກສະຫຍາມປ່ຽນຮູບແບບປະເທດຈາກລະບອບສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດເປັນແບບລາຊາທິປະໄຕພາຍໃຕ້ລັດຖະທຳມະນູນ, ແລະປ່ຽນຮູບແບບການປົກຄອງໄປເປັນລະບອບປະຊາທິປະໄຕແບບລັດຖະສະພາ. ມັນເກີດຂຶ້ນຈາກຄະນະນາຍທະຫານແລະພົນລະເຮືອນທີ່ປະກອບກັນ ເອີ້ນພວກຕົນເອງວ່າ ຄະນະລາດສະດອນ ໂດຍເປັນຜົນພວງຈາກການປ່ຽນແປງທາງປະຫວັດສາດໂລກ, ຕະຫຼອດຈົນການປ່ຽນແປງທາງສັງຄົມແລະການເມືອງພາຍໃນປະເທດ. ການປະຕິວັດດັ່ງກ່າວເຮັດໃຫ້ປະເທດສະຫຍາມມີລັດຖະທຳມະນູນສະບັບທຳອິດ, ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ ພະລາຊະບັນຍັດທຳມະນູນການປົກຄອງແຜ່ນດິນສະຫຍາມຊົ່ວຄາວ ຄ.ສ. 1932.
ເບື້ອງຫລັງ.
ພະບາດສົມເດັດພະມົງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວຊົງປະຕິຮູບປະເທດໃຫ້ທັນສະໄໝໃນຫຼາຍດ້ານ ແຕ່ການປະຕິຮູບລັດຖະທຳມະນູນກັບເປັນໄປຢ່າງເຊື່ອງຊ້າເຊິ່ງສ້າງຄວາມບໍ່ພໍໃຈໃນໝູ່ພວກຫົວກ້າວໜ້າແລະເສລີນິຍົມ ໃນປີ ຄ.ສ. 1911 ໄດ້ເກີດກະບົດ ຣ.ສ. 130 ເຊິ່ງດຳເນິນການໂດຍຄະນະນາຍທະຫານໜຸ່ມ ເປົ້າໝາຍຂອງຄະນະຄືການປ່ຽນແປງຮູບແບບການປົກຄອງແລະລົ້ມລ້າງລະບອບເກົ່າແລະແທນທີ່ດ້ວຍລະບົບລັດຖະທຳມະນູນຕາເວັນຕົກທີ່ທັນສະໄໝ ແລະອາດຕ້ອງການພະບໍລົມວົງສານຸວົງພະອົງອື່ນເປັນພະມະຫາກະສັດແທນດ້ວຍ ອາດກ່າວໄດ້ວ່າກະບົດ ຣ.ສ. 130 ເປັນແຮງຂັບດັນໃຫ້ຄະນະລາດສະດອນປະຕິວັດ ໂດຍພາຍຫຼັງຍຶດອຳນາດແລ້ວ ພະຍາພະຫົນພົນພະຍຸຫະເສນາໄດ້ເຊີນຜູ້ນຳການກະບົດ ຣ.ສ. 130 ໄປພົບແລະກ່າວກັບຂຸນທວຍຫານພິທັກ (ເຫຼັງ ສີຈັນ) ວ່າ "ຄັນບໍ່ມີຄະນະທ່ານ ກໍເຫັນຈະບໍ່ມີຄະນະຂ້າພະເຈົ້າ" ແລະຫຼວງປະດິດມະນູທຳກໍໄດ້ກ່າວໃນໂອກາດດຽວກັນວ່າ "ພວກເຮົາຖືວ່າການປະຕີວັດຄັ້ງນີ້ເປັນການກະທຳຕໍ່ເນື່ອງຈາກການກະທຳເມື່ອ ຣ.ສ. 130" ການປະຕິວັດດັງກ່າວລົ້ມແຫຼວແລະຜູ້ກໍ່ການຖືກຈຳຄຸກ ນັບແຕ່ນັ້ນພະບາດສົມເດັດພະມົງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວຊົງເລີກຄວາມພະຍາຍາມສ່ວນໃຫຍ່ໃນການປະຕິຮູບລັດຖະທຳມະນູນແລະຊົງປົກຄອງປະເທດຕໍ່ໄປພາຍໃຕ້ລະບົບສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດ ໂດຍມີຂໍ້ຍົກເວັ້ນບ້າງທີ່ໂປດແຕ່ງຕັ້ງສາມັນຊົນບາງຄົນສູ່ສະພາອົງຄະມົນຕີແລະລັດຖະບານ
1 E+10 m² ເປັນອັນດັບຂອງຂະໜາດຂອງສິ່ງທີ່ມີພື້ນທີ່ລະຫວ່າງ 100,000 ຫາ 1,000,000 ຕະລາງກິໂລແມັດ
ພື້ນທີ່ຂະໜາດນ້ອຍກວ່າ 10.000 ຕະລາງກິໂລແມັດ
ຕົວຢ່າງ.
ພື້ນທີ່ຂະໜາດຫຼາຍກວ່າ 100.000 ຕະລາງກິໂລແມັດ
ພາສາກລິງກອງ (; ກລິງກອງ: "codice_2", ອອກສຽງ) ແມ່ນພາສາປະດິດເຊິ່ງຖືກເວົ້າໂດຍພວກກລິງກອງ ຢູ່ໃນຮູບເງົາ "ສະຕາ ເທຣັກ" (Star Trek). ພາສານີ້ແມ່ນຖືກປະດິດຂຶ້ນໂດຍມາຣ໌ກ ໂອແຄຣນ ນັກພາສາສາດຊາວອາເມລິກັນ.
ກ່ອນທີ່ຈະມີການປະດິດພາສາກລິງກອງຂຶ້ນມາ, ພວກກລິງກອງໃນຮູບເງົາເລື່ອງ ສະຕາ ເທຣັກ ຈະສື່ສານພົວພັນກັນໂດຍໃຊ້ພາສາອັງກິດ. ແຕ່ເມື່ອພາສາກລິງກອງໄດ້ຖືກປະດິດຂຶ້ນມາແລ້ວ, ພວກກລິງກອງກໍປ່ຽນໄປສື່ສານພົວພັນກັນໂດຍໃຊ້ພາສາກລິງກອງແທນ.
ໂດນັລດ໌ ຈອນ ທຣັມປ໌ (; ເກີດເມື່ອ 14 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1946) ແມ່ນໄດ້ຮັບເລືອກໃຫ້ເປັນປະທານາທິບໍດີຄົນທີ່ 45 ແຫ່ງສະຫະລັດອາເມລິກາ, ໂດຍຈະເລີ່ມດຳລົງຕຳແໜ່ງຢ່າງເປັນທາງການໃນວັນທີ່ 20 ມັງກອນ ຄ.ສ. 2017. ໃນປີ 2020, ລາວໄດ້ສູນເສຍການເລືອກຕັ້ງຄືນໃຫມ່ໃຫ້ກັບ ໂຈ ໄບເດັນ, ເຊິ່ງໄດ້ເຂົ້າຮັບຕໍາແໜ່ງໃນວັນທີ 20 ມັງກອນ 2021.
ເຂົາເປັນປະທານແລະປະທານເຈົ້າໜ້າບໍລິຫານ ຂອງບໍລິສັດທຣັມປ໌ອໍກາໄນເຊຊັ່ນຜູ້ພັດທະນາອະສັງຮິມມະຊັບໃນສະຫະລັດອາເມລິກາ. ທຣັມປ໌ຍັງເປັນຜູ້ກໍ່ຕັ້ງທຣັມປ໌ເອັນເຕີເທນເມນຕ໌ຮີສອດທີ່ມີກິດຈະການກາສິໂນແລະໂຮງແຮມຫຼາຍແຫ່ງທົ່ວໂລກແລະດ້ວຍການໃຊ້ຊີວິດທີ່ຫຼູຫຼາແລະການເວົ້າຈາທີ່ໂຜງຜາງເຮັດໃຫ້ເຂົາມີຊື່ສຽງ ແລະຍັງເປັນສ່ວນໃຫ້ເຂົາປະສົບຄວາມສຳເລັດໃນລາຍການຣຽລລິຕີ້ໂຊທາງຊ່ອງເອັນບີຊີ ທີ່ຊື່ "The Apprentice" (ທີ່ເຂົາຮັບຕຳແໜ່ງພິທີກອນແລະຜູ້ອຳນວຍການສ້າງ).
ຊູເປີມູນ ແມ່ນປະກົດການທາງດາລາສາດເຊິ່ງເປັນ ເດືອນເພັງ ຫຼື ເດືອນແຮມ ໂດຍເກີດຂຶ້ນພ້ອມກັບການເຂົ້າໃກ້ໂລກທີ່ສຸດຂອງດວງຈັນໃນວົງໂຄຈອນຂອງມັນ ເຮັດໃຫ້ເຮົາເບິ່ງເຫັນວ່າດວງຈັນມີຂະໜາດໃຫຍ່ກວ່າປົກກະຕິເມື່ອແນມເບິ່ງຈາກໂລກ. ສັບສະເພາະສຳລັບເອີ້ນປະກົດການນີ້ແມ່ນ ຈຸດໃກ້ທີ່ສຸດຂອງວົງໂຄຈອນຮອບໂລກ-ຈຸດໂຄຈອນຂອງດາວທີ່ຢູ່ກົງກັນຂ້າມກັນ ຂອງລະບົບໂລກ-ດວງຈັນ-ດວງຕາເວັນ. ຄຳວ່າ "ຊູເປີມູນ" ບໍ່ແມ່ນຊື່ທາງດາລາສາດ ແຕ່ເປັນຊື່ທີ່ມີຕົ້ນກຳເນີດມາຈາກໂຫລາສາດສະໄໝໃໝ່. ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງຂອງດວງຈັນກັບລະດັບນ້ຳຂຶ້ນ-ນ້ຳລົງໃນໂລກໄດ້ນຳໄປສູ່ການກ່າວອ້າງວ່າປະກົດການຊູເປີມູນອາດຈະກ່ຽວກັບຄວາມສ່ຽງທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນຂອງໄພພິບັດຕ່າງໆເຊັ່ນ: ແຜ່ນດີນໄຫວ ແລະ ພູໄຟລະເບີດ ເປັນຕົ້ນ ແຕ່ວ່າຫຼັກຖານຂອງການເຊື່ອມໂຍງດັ່ງກ່າວແມ່ນຍັງບໍ່ຊັດເຈນ.
ໃນບາງຄັ້ງ ຊູເປີມູນເກີດຂຶ້ນພ້ອມກັນກັບຈັນທະຄາດເຕັມດວງ ຫຼື ກົບກິນເດືອນເຕັມດວງ. ເຫດການຫຼ້າສຸດເກີດຂຶ້ນເມື່ອວັນທີ 27-28 ກັນຍາ 2015 ເຊິ່ງທີ່ຄັ້ງຕໍ່ໄປຈະເກີດຂຶ້ນອີກໃນເດືອນຕຸລາ 2033. ປະກົດການຊູເປີມູນຄັ້ງຕໍ່ໄປຈະເກີດຂຶ້ນໃນວັນທີ 13-14 ພະຈິກ 2016.
ໄລຍະຫ່າງ.
ໄລຍະຫ່າງຂອງດວງຈັນມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນໃນແຕ່ລະເດືອນ ເຊິ່ງຢູ່ລະຫວ່າງປະມານ 357,000 ກິໂລແມັດ ຫາ 406,000 ກິໂລແມັດ ເຊິ່ງຂຶ້ນກັບແຕ່ລະໄລຍະຂອງການໂຄຈອນຮອບໂລກ.
ດວງຈັນເຕັມດວງເມື່ອຢູ່ຈຸດທີ່ໃກ້ໂລກທີ່ສຸດຂອງວົງໂຄຈອນ ຈະເຫັນວ່າເສັ້ນຜ່າສູນກາງມີຂະໜາດໃຫຍ່ຂຶ້ນ 14% (ຫຼື ເນື້ອທີ່ໃຫຍ່ຂຶ້ນປະມານ 30%) ແລະ ມີຄວາມສະຫວ່າງເພີ່ມຂຶ້ນ 30% ເມື່ອທຽບກັບດວງຈັນຂະໜາດທົ່ວໄປເມື່ອຢູ່ຈຸດທີ່ໄກທີ່ສຸດຈາກໂລກເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ apogee.
ການນິຍາມຊື່.
...ເດືອນແຮມ ຫຼື ເດືອນເພັງທີ່ເກີດຂຶ້ນເມື່ອດວງຈັນຢູ່ທີ່ ຫຼື ເຂົ້າໃກ້ (ໃນຂອບເຂດ 90% ຂອງ) ໄລຍະໃກ້ໂລກທີ່ສຸດຂອງວົງໂຄຈອນ (ຈຸດໂຄຈອນໃກ້ໂລກທີ່ສຸດ). ສະຫຼຸບຄື ໂລກ, ດວງຈັນ ແລະ ດວງຕາເວັນ ທັງໝົດຮຽງຕົວຢູ່ໃນເສັ້ນຊື່ດຽວກັນ ໂດຍດວງຈັນຢູ່ໃນໄລຍະໃກ້ໂລກທີ່ສຸດ.
Nolle ໄດ້ອ້າງອີກວ່າດວງຈັນໄດ້ກໍ່ໃຫ້ເກີດ "ແຮງກະຕຸ້ນທາງທໍລະນີຟີຊິກ" ໃນລະຫວ່າງເວລາທີ່ເກີດປະກົດການຊູເປີມູນ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ Nolle ບໍ່ເຄີຍກ່າວເຖິງເລີຍວ່າຍ້ອນຫຍັງຈຶ່ງເລືອກຕົວເລກ 90.
ຄຳວ່າ "ຊູເປີມູນ" ບໍ່ໄດ້ຮັບການຍອມຮັບ ຫຼື ໃຊ້ກັນຢ່າງກວ້າງຂວາງໃນປະຊາຄົມດາລາສາດ ແຕ່ຈະໃຊ້ຄຳວ່າ "perigee-syzygy" ຫຼື "ເດືອນແຮມ ຫຼື ເດືອນເພັງທີ່ໃກ້ໂລກທີ່ສຸດ" ແທນ. Perigee ແມ່ນຈຸດທີ່ດວງຈັນໂຄຈອນເຂົ້າໃກ້ໂລກທີ່ສຸດ ແລະ Syzygy ແມ່ນເຫດການທີ່ເກີດຂຶ້ນເມື່ອໂລກ, ດວງຈັນ ແລະ ດວງຕາເວັນໂຄຈອນມາຢູ່ໃນເສັ້ນຊື່ດຽວກັນ ເຊິ່ງຈະເກີດຂຶ້ນໃນທຸກໆວັນເດືອນເພັງ ຫຼື ເດືອນແຮມ. ດັ່ງນັ້ນ ຊູເປີມູນຈຶ່ງອາດເປັນສອງປະກົດການນນີ້ທີ່ເກີດຂຶ້ນພ້ອມກັນເຖິງແມ່ນວ່າອາດຈະບໍ່ເກີດຂຶ້ນພ້ອມກັນຢ່າງສົມບູນໃນແຕ່ລະຄັ້ງກໍ່ຕາມ.
ຄວາມຖີ່ໃນການເກີດ.
ຮອບວຽນຂອງເດືອນເພັງ ແມ່ນໄລຍະເວລາລະຫວ່າງການຮຽງຕົວກັນຂອງຈຸດທີ່ໃກ້ສຸດຂອງດວງຈັນໃນວົງໂຄຈອນ ກັບດວງຕາເວັນ ແລະ ໂລກ ເຊິ່ງແມ່ນປະມານ 13.9443 ເດືອນ (ປະມານ 411.8 ວັນ). ດັ່ງນັ້ນ ໃນປະມານທຸກໆເດືອນເພັງຄັ້ງທີ 14 ກໍຈະເກີດປະກົດການຊູເປີມູນຂຶ້ນ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ ໃນໄລຍະເວລາເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງຮອບວຽນ, ເດືອນເພັງຈະເຂົ້າໃກ້ຈຸດທີ່ໃກ້ໂລກທີ່ສຸດຂອງວົງໂຄຈອນ ແລະ ເດືອນແຮມກ່ອນ ແລະ ຫຼັງຈາກນັ້ນສາມາດເປັນຊູເປີມູນໄດ້. ດັ່ງນັ້ນ ອາດຈະເກີດປະກົດການຊູເປີມູນໄດ້ເຖິງ 3 ຄັ້ງຕໍ່ໜຶ່ງຮອບວຽນຂອງເດືອນເພັງ.
ເພາະວ່າ 13.9443 ແລະ 14 ມີຄ່າຄວາມແຕກຕ່າງກັນປະມານ 1⁄18, ຊູເປີມູນຈະມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນໃນໄລຍະເວລາ 18 ຮອບວຽນຂອງເດືອນເພັງ (ປະມານ 251 ເດືອນ ຫຼື 20.3 ປີ). ໝາຍຄວາມວ່າ ປະມານໜຶ່ງທົດສະວັດ ປະກົດການຊູເປີມູນທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດຈະເກີດຂຶ້ນໃນມື້ເດືອນເພັງ ແລະ ໃນອີກໜຶ່ງທົດສະວັດຕໍ່ມາປະກົດການຊູເປີມູນທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດຈະເກີດຂຶ້ນໃນມື້ເດືອນແຮມ.
ຜົນກະທົບຕໍ່ປະກົດການນ້ຳຂຶ້ນ-ນ້ຳລົງ.
ຜົນກະທົບທີ່ມີຮ່ວມກັນຂອງດວງຕາເວັນ ແລະ ດວງຈັນຕໍ່ກັບນ້ຳໃນມະຫາສະໝຸດໃນໂລກເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ ປະກົດການນ້ຳຂຶ້ນ-ນ້ຳລົງ, ໂດຍນ້ຳຈະມີລະດັບສູງທີ່ສຸດເມື່ອດວງຈັນເປັນເດືອນເພັງ ຫຼື ເດືອນແຮມ. ໃນມື້ທີ່ດວງຈັນຢູ່ໃນຈຸດໂຄຈອນທີ່ໃກ້ໂລກທີ່ສຸດ ແຮງທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດປະກົດການນ້ຳຂຶ້ນ-ນ້ຳລົງ (ແຮງໄທດັນ) ຈະມີຄວາມແຮງເພີ່ມຂຶ້ນ ເຮັດໃຫ້ເກີດປະກົດການນ້ຳຂຶ້ນ-ນ້ຳລົງສູງ ຫຼື ຕ່ຳທີ່ສຸດ. ແຕ່ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຢູ່ໃນຈຸດທີ່ມີຄວາມແຮງທີ່ສຸດ ແຮງດັ່ງກ່າວກໍ່ຍັງຖືວ່າຂ້ອນຂ້າງອ່ອນແຮງ ແລະ ສົ່ງຜົນໃຫ້ເກີດມີຄວາມແຕກຕ່າງຂອງລະດັບນ້ຳຫຼາຍນິ້ວ.
ເນື່ອງຈາກແຮງໄທດັນ (ແຮງທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດປະກົດການນ້ຳຂຶ້ນ-ນ້ຳລົງ) ເປັນໄປຕາມກົດການກຳລັງສາມຜົກຜັນ ແຮງນີ້ຈະມີຄວາມແຮງເພີ່ມຂຶ້ນ 19% ຫຼາຍກວ່າປົກກະຕິ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ ເນື່ອງຈາກລະດັບນ້ຳຂຶ້ນ-ນ້ຳລົງມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນໃນແຕ່ລະບ່ອນທົ່ວໂລກ, ນີ້ອາດບໍ່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າຊູເປີມູນມີຜົນກະທົບໂດຍກົງຕໍ່ກັບປະກົດການດັ່ງກ່າວ.
ໄດ້ມີການກ່າວອ້າງວ່າ ຊູເປີມູນໃນວັນທີ 19 ມີນາ່ 2011 ເປັນຕົ້ນເຫດທີ່ເຮັດໃຫ້ເຮືອຈຳນວນ 5 ລຳຫຼົ້ມໃນຊ່ອງແຄບໂຊເລັນໃນສະຫະລາຊະອານາຈັກ, ແຕ່ວ່າການກ່າວຫາດັ່ງກ່າວບໍ່ມີຫຼັກຖານມາຢັ້ງຢືນແຕ່ຢ່າງໃດ.
ຄວາມເຊື່ອມໂຍງກັບໄພພິບັດທາງທຳມະຊາດ.
ສື່ຕ່າງໆໄດ້ມີການຄາດຄະເນວ່າໄພພິບັດທາງທຳມະຊາດຕ່າງໆເຊັ່ນ: ແຜ່ນດິນໄຫວ ແລະ ສຶນາມິໃນໂທໂຮະກຸໃນປີ 2011 ແລະ ແຜ່ນດິນໄຫວ ແລະ ສຶນາມິໃນມະຫາສະໝຸອິນເດຍໃນປີ 2004 ມີຄວາມເຊື່ອມໂຍງກັບປະກົດການຊູເປີມູນ. ແຜ່ນດິນໄຫວລະດັບ 7.5 ເຊິ່ງມີສູນກາງທີ່ທິດຕາເວັນຕົກສ່ຽງເໜືອຂອງເມືອງຄັນເວີເດັນໃນປະເທດນິວຊີແລນ ເມື່ອເວລາ 12.02 ກາງຄືນ ຕາມເວລາທ້ອງຖິ່ນ ຂອງວັນທີ 14 ພະຈິກ 2016 ກໍໄດ້ເກີດຂຶ້ນພ້ອມກັນກັບປະກົດການຊູເປີມູນ. ຍັງບໍ່ພົບຫຼັກຖານທີ່ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າປະກົດການຊູເປີມູນ ແລະ ໄພແຜ່ນດິນໄຫວຂະໜາດໃຫຍ່ຕ່າງໆມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ.
ເຂດປະທຸມວັນ () ແມ່ນ 1 ໃນ 50 ເຂດການປົກຄອງຂອງບາງກອກ ຢູ່ໃນກຸ່ມເຂດບາງກອກໃຕ້ ເຊິ່ງຖືເປັນເຂດສູນກາງທຸລະກິດການຄ້າ ການບໍລິການ ການພະຍາບານ ວັດທະນະທຳ ການສຶກສາ ແລະການທູດ ເປັນເຂດນຶ່ງທີ່ມີບ່ອນຕັ້ງຢູ່ບໍລິເວນໃຈກາງທີ່ສຸດຂອງບາງກອກແລະທີ່ມີການຄົມມະນາຄົມຫຼາກຫຼາຍຊ່ອງທາງ
ທີ່ມາຂອງຊື່ເຂດ.
ໃນລາຊະສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ພະອົງໄດ້ສະເດັດທອດພະເນດບໍລິເວນຄອງແສນແສບ ເຊິ່ງໃນຂະນະນັ້ນຍັງມີສະພາບເປັນທ້ອງນາຊານເມືອງ ມີບົວພັນໄທຂຶ້ນຢູ່ເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ຈຶງໂປດໃຫ້ສ້າງສະບົວ 2 ສະ ແລະພະຕຳໜັກສຳລັບເປັນທີ່ປະທັບພັກຜ່ອນເຊິ່ງໃນປັດຈຸບັນເປັນວັງສະປະທຸມ (ວັງທີ່ປະທັບຂອງສົມເດັດພະເທບພະລັດລາດສຸດາ ສະຫຍາມບໍລົມລາຊະກຸມາລີ)
ແລະຕໍ່ມາໄດ້ໂປດໃຫ້ສ້າງວັດປະທຸມວະນາລາມ (ແປວ່າ "ວັດປ່າບົວ") ຂຶ້ນເປັນພະອາລາມຫຼວງ ບໍລິເວນດັງກ່າວຈຶງມີຊື່ເອິ້ນວ່າ "ປະທຸມວັນ"
ປະຫວັດສາດ.
ອຳເພີປະທຸມວັນ ໄດ້ຮັບການຈັດຕັ້ງຂຶ້ນຕາມປະກາດກະຊວງນະຄອນບານເມື່ອ ຄ.ສ. 1914 ໂດຍໃຊ້ທີ່ວ່າການອຳເພີສາມແຍກ (ຕໍ່ມາຍຸບຮວມກັບອຳເພີສັມພັນທະວົງ) ເປັນທີ່ທຳການໃນຂັ້ນທຳອິດ ຈາກນັ້ນຈຶງຍ້າຍມາຕັ້ງຢູ່ທີ່ສີ່ແຍກປະທຸມວັນ ແລະໄດ້ຍ້າຍມາຢູ່ບ່ອນຕັ້ງປັດຈຸບັນໃນຊອຍຈຸລາລົງກອນ 5 ຖະໜົນພະຮາມທີ່ 4 ໃນປີ ຄ.ສ. 1963
ໃນປີ ຄ.ສ. 1972 ໄດ້ມີປະກາດຄະນະປະຕິວັດຈັດຕັ້ງບາງກອກຂຶ້ນແທນທີ່ນະຄອນຫຼວງກຸງເທບທົນບຸລີເຊິ່ງເກີດຈາກການຮວມກັນຂອງຈັງຫວັດພະນະຄອນແລະຈັງຫວັດທົນບຸລີ ອຳເພີປະທຸມວັນຈຶງໄດ້ຮັບການປ່ຽນແປງສະຖານະເປັນ ເຂດປະທຸມວັນ ບາງກອກ ສ່ວນຕຳບົນຕ່າງໆ ໃນທ້ອງທີ່ກໍມີຖານະເປັນແຂວງ
ເຂດປະທຸມວັນແບ່ງໜ່ວຍການປົກຄອງຍ່ອຍອອກເປັນ 4 ແຂວງ (khwaeng) ໄດ້ແກ່
ການຄົມມະນາຄົມ.
ຖະໜົນສາຍຫຼັກໃນພື້ນທີ່ເຂດໄດ້ແກ່ຖະໜົນພະຮາມທີ່ 1 (ຕໍ່ເນື່ອງເປັນຖະໜົນເພີນຈິດແລະຖະໜົນສຸຂຸມວິດ) ຕັດຜ່ານພື້ນທີ່ເຂດໃນແນວນອນທາງທິດເໜືອ ຖະໜົນພະຮາມທີ່ 4ເປັນເສັ້ນແບ່ງເຂດການປົກຄອງທາງທິດໃຕ້ ໂດຍຖະໜົນທີ່ເຊື່ອມລະຫວ່າງຖະໜົນທັງ 2 ສາຍນີ້ ໄດ້ແກ່ ຖະໜົນຮອງເມືອງ ຖະໜົນຈາຣຸເມືອງ (ຕໍ່ເນື່ອງເປັນຖະໜົນພະຮາມທີ່ 6) ຖະໜົນບັນທັດທອງ ຖະໜົນພະຍາໄທ ຖະໜົນອັງລີດູນັງແລະຖະໜົນລາຊະດຳລິນອກຈາກນີ້ກໍຍັງມີຖະໜົນຫຼັງສວນ ຖະໜົນວິທະຍຸ ຖະໜົນສາລະສິນ ຖະໜົນຈະລັດເມືອງ ຖະໜົນຈະເລີນເມືອງ ແລະທາງພິເສດສະເຫຼີມມະຫານະຄອນ
ຫົວລຳໂພງ ຕັ້ງຢູ່ໃນແຂວງຮອງເມືອງເປັນສະຖານີລົດໄຟກາງຂອງບາງກອກ ລົດໄຟຈະອອກຈາກສະຖານີນີ້ໄປສູ່ຈຸດໝາຍປາຍທາງທົ່ວປະເທດ
ໃນລະບົບຂົນສົ່ງມວນຊົນ ເຂດປະທຸມວັນມີລົດໄຟໃຕ້ດິນພ້ອມດ້ວຍສະຖານີຫົວລຳໂພງ ສະຖານີສາມຢ່ານ ສະຖານີສີລົມ ແລະສະຖານີລຸມພິນີຕັ້ງຢູ່ລິມແນວເຂດທາງທິດໃຕ້ສ່ວນລົດໄຟຟ້າບີທີເອສກໍມີສະຖານີສະຫຍາມເຊິ່ງເປັນສະຖານີຫຼັກຢູ່ໃນເຂດນີ້ເປັນຈຸດເຊື່ອມຕໍ່ສາຍສີລົມກັບສາຍສຸຂຸມວິດ ສະຖານີລົດໄຟຟ້າອື່ນໆ ໃນພື້ນທີ່ເຂດ ໄດ້ແກ່ ສະຖານີສະໜາມກີລາແຫ່ງຊາດ ສະຖານີລາຊະດຳລິ (ສາຍສີລົມ) ສະຖານີຊິດລົມແລະສະຖານີເພີນຈິດ (ສາຍສຸຂຸມວິດ)
ການສັນຈອນທາງນ້ຳກໍຍັງມີຢູ່ ຄື ເຮືອດ່ວນທີ່ບໍລິການໃນຄອງແສນແສບ ເຊິ່ງເປັນຄອງແບ່ງເຂດປົກຄອງແບບແຄບໆ ທາງທິດເໜືອ
ປະຫວັດຂອງໂຮງຮຽນ.
ໂຮງຮຽນມາແຕຣ໌ເດອີວິທະຍາໄລ ຫຼື ໂຮງຮຽນມາແຕຣ໌ດີອີວິທະຍາໄລ (,) ແມ່ນໂຮງຮຽນທີ່ຄະນະອຸສຸລິນກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນໃນປະເທດໄທ ໂດຍຄຸນແມ່ມາຣີ ເບີນາດ ມັງແຊລ (Marie Bernard Mancel, G.S.U.) ຜູ້ເຊິ່ງໄດ້ຮັບມອບໝາຍຈາກມະຫາທິກາລິນີທີ່ໂຣມ ໃຫ້ຍ້າຍຈາກອິນໂດເນເຊຍມາເປັນອະທິກາລິນີທີ່ສະຫຍາມ ເປັນຜູ້ຈັດຊື້ທີ່ດິນແລະກໍ່ຕັ້ງໂຮງຮຽນມາແຕຣ໌ເດອີວິທະຍາໄລ
ວັນທີ່ 20 ກັນຍາ ຄ.ສ. 1927 ຄຸນແມ່ມາຣີ ເບີນາດ ໄດ້ຮັບການອະນຸມັດຖະຫວາຍໂຮງຮຽນໃໝ່ທີ່ສ້າງຂຶ້ນນີ້ແດ່ພະມານດາພະເຈົ້າ ແລະໃຫ້ໃຊ້ຊື່ໂຮງຮຽນເປັນພາສາລະຕິນວ່າ "ມາແຕຣ໌ເດອີ" (Mater Dei ແປວ່າ ພະມານດາພະເຈົ້າ = Mother of God) ຊ່ວງປາຍປີທຸກຢ່າງເລິ່ມເປັນໄປໄດ້ຢ່າງຣາບຣື່ນແລະຊັດເຈນຂຶ້ນ ເນື່ອງຈາກຄະນະອຸສຸລິນ ໄດ້ຮັບເງິນກູ້ຈາກ Paris Foreign Missions ທີ່ຮ່ອງກົງ ການກຽມການຂອງໂຮງຮຽນຈຶງເປັນຮູບປະທັມຂຶ້ນ ເມື່ອຊື້ທີ່ດິນໄດ້ແລ້ວ ຈຶງສ້າງອາຄານຫຼາຍຂຶ້ນຫຼັງນຶ່ງເຮັດດ້ວຍໄມ້ສັກທັງຫຼັງເພື່ອເປັນອາຄານຮຽນ ໂດຍໃຊ້ເວລາສ້າງທັງໝົດ 7 ເດືອນເຕັມຈາກນັ້ນມາແມເທເລຊາແລະຜູ້ຊ່ວຍອີກຈຳນວນນຶ່ງ ຈຶງເລິ່ມຕົ້ນເຮັດຄວາມສະອາດ ຈັດກຽມຫ້ອງຮຽນ ຫ້ອງນອນ ຫ້ອງຄົວ ຈັດພື້ນທີ່ສ່ວນນຶ່ງເປັນອາລາມແລະວັດນ້ອຍ
ສ່ວນອີກດ້ານໜຶ່ງທີ່ສຳຄັນຂອງການຈັດຕັ້ງໂຮງຮຽນມາແມຣ໌ຣາຟາເອລແລະມາແມຣ໌ມາຣີ ເດີ ລູດ ໄດ້ກຽມຫຼັກສູດພາສາອັງກິດແລະພາສາຝະລັ່ງ ຮວມທັງກຽມການຮຽນການສອນພາສາໄທນຳ ເພາະສະໄໝນັ້ນທຸກໂຮງຮຽນຈະຕ້ອງມີການຈັດສອນພາສາໄທຢ່າງນ້ອຍມື້ລະໜຶ່ງຄາບທຸກມື້ ປະກອບກັບກະຊວງທຳມະການຜູ້ຮັບຜິດຊອບດູແລການສຶກສາໃນສະໄໝຄ່ອນຂ້າງໃຫ້ອິສະຫຼະໃນການດຳເນິນກິດຈະການຂອງໂຮງຮຽນ ມີການອະນຸຢາດໃຫ້ຄູໃຫຍ່ແລະເປັນຄູຊາວຕ່າງປະເທດໄດ້ ໂດຍມີຂໍ້ແມ້ພຽງຢ່າງດຽວຄື ຄູໃຫຍ່ຕ້ອງຮູ້ພາສາໄທ ເມື່ອມາແມຣ໌ຣາຟາເອລສອບພາສາໄທຜ່ານແລ້ວ ທ່ານຈຶງມີຄຸນນະສົມບັດພຽງພໍທີ່ຈະເປັນຄູໃຫຍ່ໄດ້
ວັນທີ່ 14 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1928 ຄະນະອຸສຸລິນໄດ້ຮັບໃບອະນຸຢາດຢ່າງເປັນທາງການໃຫ້ເປີດໂຮງຮຽນສຳລັບເດັກຍິງໄດ້
ວັນທີ່ 2 ກຸມພາ ຄ.ສ. 1928 ມີການເສກອາຄານໂຮງຮຽນໃໝ່
ວັນທີ່ 6 ກຸມພາ ຄ.ສ. 1928 ນັກຮຽນມາແຕຣ໌ເດອີວິທະຍາໄລຈຳນວນ 45 ຄົນມາຮຽນເປັນມື້ທຳອິດ
ແມ້ນຈະເປັນໂຮງຮຽນສຳລັບເດັກຍິງແຕ່ໃນຊັ້ນອະນຸບານເຖິງປະຖົມ 2 ໂຮງຮຽນໄດ້ເປີດຮັບນັກຮຽນຊາຍນຳ ເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1930 ພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະເມນມະຫາອານັນທະມະຫິດົນ ພະອັດມະລາມາທິບໍດິນ ຊົງເຂົ້າສຶກສາໃນລະດັບອະນຸບານ ມີເລັກປະຈຳຕົວເລກທີ່ 273 ແລະໃນອີກ 2 ຕໍ່ມາ ພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດກໍຊົງເຂົ້າສຶກສາເປັນນັກຮຽນອະນຸບານໂຮງຮຽນມາແຕຣ໌ເດອີວິທະຍາໄລ ຊົງໄດ້ຮັບເລກປະຈຳຕົວ 449
ເອກະລັກຂອງໂຮງຮຽນມາແຕຣ໌ເດອີວິທະຍາໄລ.
ໂຮງຮຽນມາແຕຣ໌ເດອີວິທະຍາໄລມັ່ງຄັ່ງດ້ວຍຄວາມມີນ້ຳໃຈແລະຄວາມມີສ່ວນຮ່ວມຂອງນັກຮຽນເກົ່າແລະຜູ້ປົກຄອງນັກຮຽນ ປັດຈຸບັນເຄືອຂ່າຍຜູ້ປົກຄອງໄດ້ຮັບການສະໜັບສະໜຸນຮ່ວມມືຈາກຜູ້ປົກຄອງຢ່າງເຕັມທີ່ ຈັດກິດຈະກຳທີ່ລ້ວນເກີດປະໂຫຍດແກ່ນັກຮຽນ ນັກຮຽນເກົ່າເຂົ້າມາໃຫ້ຄວາມຊ່ອຍເຫຼືອທຸກດ້ານບໍ່ວ່າຈະເປັນທາງວິຊາການຫຼືສະຫວັດດິການ ນອກຈາກນີ້ແລ້ວທຸກຝ່າຍຂອງໂຮງຮຽນຍັງມຸ່ງສູ່ການຊ່ອຍເຫຼືອສັງຄົມນຳບໍ່ວ່າຈະເປັນໂຄງການໂຮງການໂຮງຮຽນອ້າຍ-ໂຮງຮຽນນ້ອງ ທີ່ສະມາຄົມຜູ້ປົກຄອງແລະຄູສະໜັບສະໜຸນເຕັມທີ່ ຫຼື "ບ້ານເທບ" ເຊິ່ງເປັນສະຖານເດັກກ່ອນພັດທະນາເດັກກ່ອນວັຍຮຽນໃນຊຸມຊົນແອອັດ ທີ່ສະມາຄົມສິດເກົ່າມາແຕຣ໌ເດອີວິທະຍາໄລໃນພະບໍລົມລາຊູປະຖັມອຸປະກາລະໃນທຸກດ້ານມາແຕຣ໌ເດອີວິທະຍາໄລເດັ່ນຢູ່ໃນເສັ້ນທາງຄວາມເປັນໂຮງຮຽນໄທແຫ່ງຄວາມເປັນເລີດ ດ້ວຍຄວາມຕື່ນຕົວໃນການພັດທະນາທຸກດ້ານ
Serviam ສັນຍາລັກຂອງໂຮງຮຽນອຸສຸລິນ.
ຄະຕິພົດຂອງນັກຮຽນມາແຕຣ໌ເດອີວິທະຍາໄລ ຄື ຄຳວ່າ "ເຊີວຽມ" ໂດຍມີສັນຍາລັກ ດັງນີ້ "ເຊີວຽມ" ແມ່ນສັນຍາລັກຂອງໂຮງຮຽນອຸສຸລິນທົ່ວໂລກ ສືບເນື່ອງມາຈາກຄຳວ່າ URSA ໃນພາສາລາແຕັງແປວ່າ ໝີ ຈຶງໃຊ້ດາວໝີເຊິ່ງປະກອບດ້ວຍດວງດາວນ້ອຍໆ 7 ດວງ ເປັນເຄື່ອງໝາຍເຖິງນັກບຸນອຸສຸລາກາງເຂນ ເປັນເຄື່ອງໝາຍທີ່ໝາຍເຖິງການຮັບໃຊ້ມວນມະນຸດແລະສະຫຼະໄດ້ແມ້ຊີວິດດ້ວຍຄວາມຮັກ ຄຳວ່າ "ເຊີວຽມ" ເປັນພາສາລາແຕັງແປວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າຈະຮັບໃຊ້ ເຊີວຽມ ເປັນຈຸດຮວມຂອງຄວາມມຸ່ງຫວັງທີ່ຄະນະອຸສຸລິນມີຕໍ່ສິດທຸກຄົນຄື ຕ້ອງການປູກຝັງໃຫ້ສິດພັດທະນາຕົນເອງເຕັມສັກກະຍະພາບເພື່ອເປັນມະນຸດທີ່ສົມບູນບໍ່ມີຄວາມເຫັນແກ່ຕົວ ພ້ອມທີ່ຈະຮັບໃຊ້ເພື່ອນມະນຸດຕາມສະຖານະພາບທີ່ສາມາດຈະເຮັດໄດ້
ຫຼັກການພື້ນຖານຂອງການສຶກສາອຸສຸລິນ.
- ໂຮງຮຽນມຸ່ງເນັ້ນຄວາມມີລະບຽບວິໄນໃນຕົນເອງ ຄວາມຊື່ສັດສຸຈະລິດ ກົງຕໍ່ເວລາ ອົດທົນ ຮູ້ຈັກຮັກສາຄວາມສະອາດ ການປະຫຍັດແລະອົດອອມ ທັງນີ້ໂດຍອາໄສຄຸນນະທຳເຫຼົ່ານີ້ນຳໄປສູ່ຄວາມບໍ່ເຫັນແກ່ຕົວ ແລະອິສະຫຼະພາບທີ່ແທ້ຈິງຈາກກິເລດຕ່າງໆ ອັນຈະເຮັດໃຫ້ສາມາດຮັບໃຊ້ຜູ້ອື່ນໄດ້
ພາສາອັງກິດເກົ່າ (Ænglisc, Anglisc, Englisc; ຫຍໍ້ວ່າ OE ຫຼື ພາສາແອງໂກລ-ແຊັກຊັນ () ແມ່ນພາສາອັງກິດຍຸກທຳອິດທີ່ເວົ້າກັນໃນບໍລິເວນທີ່ປັດຈຸບັນຄືແຄວ້ນອິງແລນ ອັງກິດແລະສະກັອດແລນຕອນໃຕ້ໃນລະຫວ່າງກາງຄິດສະຕະວັດທີ່ 5 ເຖິງກາງຄິດສະຕະວັດທີ່ 12 ນັບເປັນພາສາເຈີແມນິກຕາເວັນຕົກ ດ້ວຍເຫດນີ້ຈຶງຄວາມຄ້າຍຄຶງກັບພາສາຟິຊຽນເກົ່າ (Old Frisian) ແລະ ພາສາແຊັກຊັນເກົ່າ (Old Saxon) ນອກຈາກນີ້ຍັງຄວາມສັມພັນກັບພາສານອສເກົ່າ(Old Norse) ແລະເຊື່ອມໂຍງໄປເຖິງພາສາອຽກລັງປັດຈຸບັນ (modern Icelandic) ນຳ
ພາສາອັງກິດເກົ່ານັ້ນມີການປ່ຽນແປງຢູ່ຕະຫຼອດເວລາແລະມີການໃຊ້ງານຢູ່ຕະຫຼອດໄລຍະເວລາປະມານ 700 ປີ ນັບຕັ້ງແຕ່ຊົນແອງໂກລ-ແຊັກຊອນອົບພະຍົບມາຍັງເກາະບິແຕນ ສ້າງອິງແລນຂຶ້ນໃນຄິດສະຕະວັດທີ່ 5 ຈົນໄລຍະເວລາຫຼັງພວກນໍມັນບຸກຮຸກເຂົ້າໄປເມື່ອ ຄ.ສ. 1066 ຫຼັງຈາກພາສາອັງກິດກໍເຄື່ອນເຂົ້າສູ່ການປ່ຽນແປງຄັ້ງໃຫຍ່ທີ່ສຳຄັນ ໃນຍຸກທຳອິດນີ້ ພາສາອັງກິດເກົ່າໄດ້ຜະສົມກົມກືນເຂົ້າກັບພາສາອື່ນໆ ທີ່ມີການຕິດຕໍ່ນຳ ເຊັ່ນ ພາສາເຄລຕິກ (Celtic) ແລະພາສາຖິ່ນສອງພາສາຂອງພາສານອສເກົ່າ ຈາກການບຸກຮຸກຂອງພວກໄວກິງ ເຊິ່ງເຂົ້າມາຄອບຄອງແລະປົກຄອງອານາເຂດເດນລໍ ໃນອິງແລນຕອນເໜືອແລະຕາເວັນອອກ
ເຂດດຸສິດ () ແມ່ນ 1 ໃນ 50 ເຂດການປົກຄອງຂອງບາງກອກ ຢູ່ໃນກຸ່ມເຂດບາງກອກກາງສະພາບພື້ນທີ່ປະກອບໄປດ້ວຍ ແຫຼ່ງການຄ້າ ແຫຼ່ງທີ່ຢູ່ອາໄສໜາແໜ້ນຫຼາຍ ເຂດທະຫານ ແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວເຊິງປະຫວັດສາດແລະສິລະປະວັດທະນະທຳ ນອກຈາກນີ້ຍັງເປັນສະຖານທີ່ທີ່ຕັ້ງລັດຖະສະພາ ກະຊວງຕ່າງໆ ແລະພະລາຊະວັງ ຈຶງເຮັດໃຫ້ເຂດນີ້ມີລັກສະນະຮາວກັບວ່າເປັນເຂດການປົກຄອງສ່ວນກາງຂອງປະເທດໄທແລະທີ່ທຳການສຳນັກງານສ່ວນພາກພື້ນແລະສຳນັກງານປະຈຳປະເທດໄທຂອງອົງການສະຫະປະຊາຊາດແລະຂອງອົງການລະຫວ່າງປະເທດຫຼາຍອົງການກໍຢູ່ໃນພື້ນທີ່ເຂດນີ້
ໃນລາຊະສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ໄດ້ປັບປຸງຈັດຮູບແບບການປົກຄອງໃໝ່ເພື່ອໃຫ້ມີຄວາມທັນສະໄໝ ໂດຍຈັດການປົກຄອງສ່ວນກາງແລະສ່ວນພາກພື້ນເຊິ່ງໃນມົນທົນບາງກອກມີກະຊວງນະຄອນບານເບິ່ງແຍງແບ່ງເຂດປົກຄອງອອກເປັນອຳເພີແລະຕຳບົນເຊັ່ນດຽວກັບຫົວເມືອງອື່ນໆ ໂດຍ ອຳເພີດຸສິດ ເປັນ 1 ໃນ 8 ອຳເພີຊັ້ນໃນ ຕັ້ງທີ່ວ່າການອຳເພີຢູ່ລິມຄອງເປມປະຊາກອນ ຖະໜົນສຸໂຂໄທ
ໃນປີ ຄ.ສ. 1938 ອຳເພີບາງຊື່ເຊິ່ງເປັນອຳເພີຊັ້ນນອກທາງທິດເໜືອ ໄດ້ຍຸບລົງເປັນຕຳບົນມາຂຶ້ນກັບອຳເພີດຸສິດແລະເນື່ອງຈາກທາງອຳເພີມີຈຳນວນປະຊາກອນແລະພື້ນທີ່ກວ້າງຂວາງຫຼາຍກະຊວງມະຫາດໄທຈຶງໄດ້ແຍກຕຳບົນສາມເສນໃນ ຕຳບົນມັກກະສັນ ຕຳບົນທຸ່ງພະຍາໄທ ຕຳບົນຖະໜົນເພັດຊະບຸລີ ແລະຕຳບົນຖະໜົນພະຍາໄທ ໄປຮວມກັບພື້ນທີ່ບາງສ່ວນຂອງອຳເພີບາງກະປິ ເພື່ອຈັດຕັ້ງເປັນອຳເພີພະຍາໄທ ໃນປີ ຄ.ສ. 1966
ພາຍຫຼັງໄດ້ມີການຮວມຈັງຫວັດທົນບຸລີແລະຈັງຫວັດພະນະຄອນ ເປັນນະຄອນຫຼວງກຸງເທບທົນບຸລີ ແລະປ່ຽນເປັນນະຄອນຫຼວງບາງກອກໃນເວລາຕໍ່ມາ ເຊິ່ງແບ່ງພື້ນທີ່ອອກເປັນເຂດແລະແຂວງແທນອຳເພີແລະຕຳບົນ ອຳເພີດຸສິດຈຶງໄດ້ຮັບການປ່ຽນແປງຖານະເປັນ ເຂດດຸສິດ ບາງກອກ ມີໜ່ວຍການປົກຄອງຍ່ອຍ 6 ແຂວງ
ຕໍ່ມາ ໃນພື້ນທີ່ເຂດດຸສິດມີປະຊາກອນເພີ່ມຫຼາຍຂຶ້ນແລະຍັງມີພື້ນທີ່ກວ້າງຂວາງ ດັງນັ້ນ ເພື່ອໃຫ້ໜ່ວຍງານລາຊະການສາມາດເບິ່ງແຍງໄດ້ຢ່າງຣວດເຣັວແລະທົ່ວເຖິງ ບາງກອກຈຶງໄດ້ຈັດຕັ້ງສຳນັກງານເຂດດຸສິດ ສາຂາ 1 ຮັບຜິດຊອບແຂວງບາງຊື່ ເຊິ່ງໄດ້ມີປະກາດກະຊວງມະຫາດໄທຕັ້ງເປັນເຂດບາງຊື່ ໃນວັນທີ່ 9 ພະຈິກ ຄ.ສ. 1989
ເຂດດຸສິດແບ່ງເຂດການປົກຄອງຍ່ອຍອອກເປັນ 5 ແຂວງ (khwaeng) ໄດ້ແກ່
ມີບໍ່ຫຼາຍປານໃດທີ່ຈະບໍ່ມີ LGBT ສິດທິໃນການປາກິສຖານແມ່ນ. ນັບຕັ້ງແຕ່ເດືອນຕຸລາ 6 1860, ມັນໄດ້ຮັບທີ່ຜິດກົດຫມາຍທີ່ຈະເຂົ້າຮ່ວມໃນການກະທໍາ homosexual (ມີການພົວພັນທາງເພດກັບບຸກຄົນທີ່ເປັນເພດດຽວກັນ). ຊຶ່ງແຕກຕ່າງຈາກໃນປະເທດເພື່ອນບ້ານໃກ້ຄຽງຂອງປະເທດອິນເດຍ, ກົດຫມາຍນີ້ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຮັບການຍົກເລີກ (ຫຼື gotten ກໍາຈັດຂອງ). ໂສເພນີແມ່ນຄິດວ່າຍັງເປັນຮອງຫ້າມຢູ່ໃນປາກິສຖານ. ສາສະຫນາທີ່ສໍາຄັນໃນປາກີສະຖານບໍ່ອະນຸມັດຂອງການຮັກຮ່ວມເພດ. ເນື່ອງຈາກວ່ານີ້, ຈໍານວນຫຼາຍປະຊາຊົນໃນປະເທດທີ່ມີການຕໍ່ຕ້ານ homosexuality ແລະຮູບແບບອື່ນໆຂອງປະຖົມນິເທດທາງເພດທາງເລືອກ.
ປາກີສະຖານຢ່າງເປັນທາງການເປັນສາທາລະນະອິສລາມ. ຢ່າງໃດກໍຕາມ, ໃນຄວາມເປັນຈິງແລ້ວ, ປາກີສະຖານສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນໂລກ (ບໍ່ແມ່ນສາສະຫນາ). ມັນສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນມີກົດຫມາຍລັກສະນະອັງກິດທີ່ໄດ້ຮັບການສືບທອດມາຈາກປະເທດອັງກິດ. ເພີ່ມເຕີມແລະຫຼາຍ, ມີແນວໂນ້ມ (ຫຼືຮູບແບບ) ຂອງການປົດປ່ອຍ (ເປັນເສລີນິຍົມຫລາຍ) ໃນປະເທດ. ໂລກາພິວັດແລະຄວາມທົນທານທາງສັງຄົມແມ່ນຍັງເພີ່ມຂຶ້ນ. ເນື່ອງຈາກວ່ານີ້, ພາກສ່ວນ gay ສາທາລະນະໄດ້ຮັບການກິນສະຖານທີ່ໃນປະເທດ, ແລະພາກສ່ວນເຫຼົ່ານີ້ໄດ້ຮັບການຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງສໍາລັບການຈໍານວນຂອງປີ.
ຮົງກົງ (;), ມີຊື່ທາງການແມ່ນວ່າ ເຂດບໍລິຫານພິເສດຮົງກົງແຫ່ງສາທາລະນະລັດປະຊາຊົນຈີນ (;) ແມ່ນເຂດປົກຄອງຕົນເອງຢູ່ທາງໃຕ້ຂອງປະເທດຈີນ. ໃນທາງພູມສາດມີສາມແຈປາກແມ່ນ້ຳຈູຈຽງແລະທະເລຈີນໃຕ້ໂອບຮອບ. ຮົງກົງແມ່ນເປັນທີ່ຮູ້ຈັກໃນສະກາຍໄລນ໌ (skyline) ຂະຫຍາຍແລະທ່າເຮືອທຳມະຊາດລຶກ, ມີເນື້ອທີ່ 1.104 ກິໂລແມັດ. ແລະປະຊາກອນກວ່າເຈັດລ້ານຄົນ. ແມ່ນເຂດທີ່ມີປະຊາກອນຢູ່ອາໄສໜາແນ່ນທີ່ສຸດເຂດໜຶ່ງໃນໂລກ. ປະຊາກອນຮົງກົງ 93.6% ມີເຊື້ອຊາດຈີນ ແລະ 6.4% ມາຈາກກຸ່ມອື່ນ. ປະຊາກອນສ່ວນໃຫຍ່ທີ່ເວົ້າພາສາກ່ວງຕົງຂອງຮົງກົງກຳເນີດຈາກມົນທົນກ່ວງຕົງເຊິ່ງຢູ່ຕິດກັນ, ໂດຍປະຊາກອນຈຳນວນຫຼາຍໄດ້ຫຼົບໜີສົງຄາມແລະການປົກຄອງລະບອບຄອມມິວນິດໃນຈີນແຜ່ນດິນໃຫຍ່ຕັ້ງແຕ່ຄິດຕະສັດຕະວັດ 1930.
ພູມສາດ.
ຮົງກົງມີພື້ນທີ່ລວມ 1.096,63 ຕາລາງກິໂລແມັດ ເຊິ່ງປະກອບໄປດ້ວຍ ເກາະຮົງກົງ (80,30 ຕາລາງກິໂລແມັດ.) ໂກວລູນ (46.71 ຕາລາງກິໂລແມັດ) ເຂດດິນແດນໃໝ່ (New Territories) ແລະເກາະອື່ນໆ (969.62 ຕາລາງກິໂລແມັດ) ຫຼືຂະໜາດປະມານ 1 ໃນ 6 ຂອງພື້ນທີ່ເມືອງຊຽງໄຮ້.
ໂຮງໝໍຈຸລາລົງກອນ ແມ່ນໂຮງໝໍສັງກັດສະພາກາຊາດໄທ ໃນເຂດປະທຸມວັນ ບາງກອກ ກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນໃນປີ ຄ.ສ. 1914 ຕາມພະລາຊະດຳລິພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ເປັນທີຕັ້ງແລະທີດຳເນິນການຮຽນການສອນໃຫ້ກັບຄະນະແພດສາດ ຈຸລາລົງກອນມະຫາວິທະຍາໄລ ຖືເປັນໂຮງໝໍໂຮງຮຽນແພດແຫ່ງທີສອງຂອງປະເທດໄທ ຄະນາຈານສັງກັດຄະນະແພດສາດຈຸລາລົງກອນມະຫາວິທະຍາໄລ ຍັງປະຕິບັດໜ້າທີ່ເປັນແພດປະຈຳໂຮງໝໍຈຸລາລົງກອນນຳ ແລະຍັງເປັນບ່ອນປະທັບຮັກສາອາການພະປະຊວນຂອງສົມເດັດພະນາງເຈົ້າສິຣິກິດ ພະບໍຣົມລາຊິນີນາດ
ໂຮງໝໍຈຸລາລົງກອນ ສ້າງຂຶ້ນຕາມພະລາຊະດຳລິໃນພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ພະອົງມີພະລາຊະປະສົງທີ່ຈະຊົງບຳເພັນພະລາຊະກຸສົນພ້ອມດ້ວຍພະລາຊະພາດາແລະພະຄິນີ ເພື່ອສະໜອງພະມະຫາກະລຸນາທິຄຸນຂອງພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ສົມເດັດພະບໍລົມຊະນົກນາດຂອງພະອົງ ນຳເມື່ອຄັ້ງພະພຸດທະເຈົ້າຫຼວງຊົງພະຊົນຢູ່ນັ້ນ ໄດ້ຊົງພະລາຊະດຳລິຈັດຕັ້ງສະພາກາຊາດໄທ ເຊິ່ງເອິ້ນໃນເວລານັ້ນວ່າ ສະພາອຸນາໂລມແດງ ຂຶ້ນໄວ້ ໂດຍຮັບການຮັກສາພະຍາບານຜູ້ເຈັບໄຂ້ໄດ້ປ່ວຍ ຕາມຄະຕິນານາຊາດທີ່ຈະເລີນແລ້ວ ແຕ່ການສະພາກາຊາດໄທຍັງບໍ່ແລ້ວເສັດສົມບູນ ຖ້າຈະບໍລິຈາກຊັບສ້າງໂຮງໝໍສະພາກາຊາດຂຶ້ນກໍຈະເປັນພະກຸສົນ ອັນປະກອບດ້ວຍຖາວອນປະໂຫຍດອະນຸໂລມ ຕາມພະລາຊະປະສົງແຫ່ງອົງສົມເດັດພະບໍລົມຊະນົກນາດ ແລະເປັນກຽດແກ່ລາຊະອານາຈັກໂດຍຊົງພະດຳລິເຫັນພ້ອງກັນບັນດາພະລາຊະໂອລົດ ພະລາຊະທິດາໃນພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ຈຶງຊົງບໍລິຈາກຊັບຮວມກັນເປັນຈຳນວນເງິນ 122,910 ບາດ.
ຫົວເຫວີຍເຕັກໂນໂລຊີ (;) ແມ່ນບໍລິສັດຜູ້ຜະລິດອຸປະກອນເຄືອຂ່າຍແລະອຸປະກອນໂທລະຄົມນາຄົມສັນຊາດຈີນ, ໂດຍມີສຳນັກງານໃຫຍ່ຢູ່ທີ່ເມືອງເຊີນເຈີ້ນ, ມົນທົນກ່ວງຕົງ, ສາທາລະນະລັດປະຊາຊົນຈີນ. ປັດຈຸບັນຫົວເຫວີຍແມ່ນຜູ້ຜະລິດອຸປະກອນເຄືອຂ່າຍແລະໂທລະຄົມນາຄົມລາຍໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງຈີນ, ແລະແມ່ນຜູ້ຜະລິດອຸປະກອນຕິດຕັ້ງງານໂຄງສ້າງພື້ນຖານຂອງລະບົບໂທລະສັບມືຖືລາຍໃຫຍ່ອັນດັບໜຶ່ງຂອງໂລກໃນປີ ຄ.ສ. 2012.
ໃນປີ ຄ.ສ. 2010, ຫົວເຫວີຍໄດ້ຮັບການຈັດອັນດັບໃຫ້ຢູ່ໃນ 500 ບໍລິສັດໃຫຍ່ຂອງນິຕະຍະສານຟໍຈູນ ດ້ວຍຍອດຂາຍ 21,8 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ, ແລະກຳໄລສຸດທິ 2,67 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ. ປັດຈຸບັນຫົວເຫວີຍຍັງຄົງແມ່ນບໍລິສັດຈຳກັດທີ່ບໍ່ສະເໜີຂາຍຫຸ້ນຕໍ່ປະຊາຊົນທົ່ວໄປ, ແຕ່ຈະກະຈາຍຫຸ້ນໃຫ້ກັບສະເພາະພະນັກງານໃນບໍລິສັດເທົ່ານັ້ນ.
ເຂດສັມພັນທະວົງ ຫຼື ເຂດສຳພັນທະວົງ () ແມ່ນເຂດທີນ້ອຍທີສຸດຂອງບາງກອກ ຢູ່ໃນເຂດບາງກອກກາງ ສະພາບພື້ນທີ່ປະກອບໄປດ້ວຍແຫຼ່ງການຄ້າໜາແໜ້ນແລະແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວເຊິງປະຫວັດສາດແລະສິລະປະວັດທະນະທຳ
ເຂດສັມພັນທະວົງຕັ້ງຢູ່ຮິມຝັ່ງຕາເວັນອອກຂອງແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາ (ຝັ່ງພະນະຄອນ) ມີອານາເຂດຕິດຕໍ່ກັບເຂດຕ່າງໆ ຮຽງຕາມເຂັມໂມງ ດັງນີ້
ເຂດນີ້ແມ່ນສະຖານທີ່ທີ່ມີຊາວຈີນອາໄສຢູ່ມາຕັ້ງແຕ່ຕອນແຮກເລິ່ມກຸງລັດຕະນະໂກສິນ ພວກເຂົາຍ້າຍມາຈາກເຂດພະນະຄອນໃນປັດຈຸບັນໂດຍມີຖະໜົນວານິດ 1 ຫຼື "ຖະໜົນສຳເພັງ" ເປັນສູນກາງຂອງຊຸມຊົນຊາວຈີນ ຈົນສ້າງຖະໜົນເຍົາວະລາດໃນລາຊະການທີ່ 5 ເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1893 ໄດ້ກາຍມາເປັນສູນກາງຊາວຈີນຈົນຮອດປະຈຸບັນ
ອຳເພີສັມພັນທະວົງ ສ້າງທີ່ວ່າການອຳເພີຂຶ້ນເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1932 ຕັ້ງຢູ່ທີ່ສາມແຍກຖະໜົນຊົງວາດຕັດກັບຖະໜົນປະທຸມຄົງຄາ ຕຳບົນສານເຈົ້າແມ່ທັບທິມ ເຊິ່ງຢູ່ໃນເຂດວັດສັມພັນທະວົງສາຮາມ ຈຶງສັນນິດຖານໄດ້ວ່າອຳເພີສັມພັນທະວົງຄົງຕັ້ງຊື່ຕາມວັດທີ່ຕັ້ງນັ້ນເອງ (ປັດຈຸບັນສຳນັກງານເຂດຍ້າຍໄປຕັ້ງທີ່ຖະໜົນໂຍທາ ແຂວງຕະຫຼາດນ້ອຍ) ໂດຍແບ່ງການປົກຄອງອອກເປັນ 14 ຕຳບົນ
ຕໍ່ມາໄດ້ມີການຍຸບຮວມ "ອຳເພີສາມແຍກ" ເຊິ່ງຕັ້ງທີ່ວ່າການອຳເພີຢູ່ທີ່ຕຶກແຖວສີ່ແຍກຖະໜົນຊົງວາດແລະຖະໜົນເຍາວະລາດ ມີເຂດປົກຄອງ 6 ຕຳບົນ ແລະ "ອຳເພີຈັກກະຫວັດ" ເຊິ່ງຕັ້ງທີ່ວ່າການອຳເພີຢູ່ຂ້າງສະຖານີຕຳລວດນະຄອນບານຈັກກະຫວັດ ມີເຂດປົກຄອງ 18 ຕຳບົນ ມາຂຶ້ນກັບອຳເພີສັມພັນທະວົງ ແລ້ວແບ່ງເຂດການປົກຄອງໃໝ່ອອກເປັນ 3 ຕຳບົນ ຄື ຕຳບົນສັມພັນທະວົງ ຕຳບົນຈັກກະຫວັດ ແລະຕຳບົນຕະຫຼາດນ້ອຍ
ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1972 ມີປະກາດຄະນະປະຕິຫວັດຈັດການບໍລິຫານລາຊະການໃໝ່ໃນເຂດນະຄອນຫຼວງ ອຳເພີສັມພັນທະວົງໄດ້ຮັບການປ່ຽນແປງຖານະເປັນ ເຂດສັມພັນທະວົງ ບາງກອກ ແບ່ງເຂດການປົກຄອງຍ່ອຍອອກເປັນ 3 ແຂວງ
ເຂດສັມພັນທະວົງແບ່ງເຂດການປົກຄອງຍ່ອຍອອກເປັນ 3 ແຂວງ (khwaeng) ໄດ້ແກ່
ຖະໜົນເຍົາວະລາດ.
ຖະໜົນເຍົາວະລາດ ມີຄວາມຍາວປະມານ 1.5 ກິໂລແມັດ ໂດຍເກືອບຕະຫຼອດຖະໜົນທັງສາຍຈະເຕັມໄປດ້ວຍຮ້ານຂາຍທອງແລະຮ້ານອາຫານແລະເປັນຊຸມຊົນຄົນໄທເຊື້ອສາຍຈີນອາໄສຫຼາຍທີ່ສຸດໃນເມືອງໄທ
ໃນປັດຈຸບັນມີປະຕູເຊິ່ງເປັນສັນຍາລັກຂອງໄຊນ່າທາວຢູ່ ເຊິ່ງໄດ້ສ້າງເນື່ອງໃນພະລາຊະວະໂຮກາດທີ່ພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດຊົງສະຫຼອງພະຊົນມາຍຸຄົບ 6 ຮອບ ຕັ້ງຢູ່ກາງວົງວຽນໂອດຽນ ສຸດຖະໜົນເຍົາວະລາດ
ວັດເບນຈະມະບໍພິດດຸສິດວະນາລາມລາຊະວໍລະວິຫານ () ແມ່ນພະອາລາມຫຼວງຊັ້ນເອກ ຊະນິດລາຊະວໍລະວິຫານ ບໍ່ປາກົດຫຼັກຖານວ່າສ້າງຂຶ້ນເມື່ອໃດ ເດີມຊື່ ວັດແຫຼມ ຫຼື ວັດໄຊທອງພາຍຫຼັງໄດ້ຮັບພະລາຊະທານນາມຈາກພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວໃໝ່ວ່າ ວັດເບນຈະມະບໍພິດ ເຊິ່ງໝາຍເຖິງ ວັດຂອງເຈົ້ານາຍ 5 ພະອົງທີ່ຊົງຮ່ວມກັນປະຕິສັງຂອນວັດແຫ່ງນີ້ ເມື່ອພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວຊົງສ້າງສວນດຸສິດຂຶ້ນພະອົງຊົງເຮັດຜາຕິກຳສະຖາປະນາວັດໃໝ່ແລະພະລາຊະທານນາມວ່າ ວັດເບນຈະມະບໍພິດດຸສິດວະນາລາມ ອັນໝາຍເຖິງ ວັດຂອງເຈົ້ານາຍ 5 ພະອົງທີ່ຊົງຮ່ວມປະຕິສັງຂອນວັດ
ວັດເບນຈະມະບໍພິດດຸສິດວະນາລາມລາຊະວໍລະວິຫານເດີມເປັນວັດລາດຊື່ ວັດແຫຼມ ເນື່ອງຈາກຕັ້ງຢູ່ບໍລິເວນປາຍແຫຼມທີ່ສວນຕໍ່ກັບທຸ່ງນາ ຫຼື ມີຊື່ເອິ້ຍອີກຊື່ໜຶ່ງວ່າ ວັດໄຊທອງ ເນື່ອງຈາກອາດມີຕົ້ນໄຊຢູ່ພາຍໃນວັດ
ເຂດທົນບຸລີ ແມ່ນ 1 ໃນ 50 ເຂດການປົກຄອງຂອງບາງກອກ ຢູ່ໃນກຸ່ມເຂດກຸງທົນເໜືອເຊິ່ງຖືເປັນເຂດອະນຸລັກເມືອງເກົ່າແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວເຊິງປະຫວັດສາດແລະສິລະປະວັດທະນະທຳທາງຝັ່ງທົນບຸລີ
ເຂດທົນບຸລີເດີມມີຖານະເປັນອຳເພີຊັ້ນໃນຂຶ້ນກັບກົມນະຄອນບານ ຕັ້ງທີ່ວ່າການອຳເພີໃນພື້ນທີ່ຂອງວັດລາຊະຄຶກ ຈຶງເອິ້ນອຳເພີນີ້ວ່າ ອຳເພີລາຊະຄຶກ (ປັດຈຸບັນສຳນັກງານເຂດຍ້າຍມາຕັ້ງຢູ່ບໍລິເວນວັດເວລຸລາຊິນ) ຕໍ່ມາເມື່ອວັນທີ່ 11 ກໍລະກົດ ຄ.ສ. 1916 ໄດ້ມີພະບໍລົມລາຊະໂອງການປ່ຽນຊື່ອຳເພີລາຊະຄຶກເປັນ ອຳເພີບາງຍີ່ເຮືອ ຈັງຫວັດທົນບຸລີ ເນື່ອງຈາກມີທີ່ຕັ້ງອຳເພີໃນເຂດຕຳບົນບາງຍີ່ເຮືອ
ແລະໃນວັນທີ່ 17 ເມສາ ຄ.ສ. 1939 ສະໄໝທ່ານຈອມພົນປ. ພິບູນສົງຄາມ ເປັນນາຍົກລັດຖະມົນຕີໄດ້ມີການຍຸບຈັງຫວັດທົນບຸລີຮວມກັບຈັງຫວັດພະນະຄອນໃຫ້ມີຖານະເປັນນະຄອນຫຼວງກຸງເທບທົນບຸລີ ດັງນັ້ນ ເພື່ອຮັກສາຄຳວ່າ "ທົນບຸລີ" ເຊິ່ງເຄີຍເປັນນະຄອນຫຼວງແລະເພື່ອສະເຫຼີມພະກຽດຂອງສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີ (ສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນມະຫາລາດ) ປະກອບກັບອຳເພີບາງຍີ່ເຮືອນີ້ເຄີຍເປັນສູນກາງຂອງຈັງຫວັດທົນບຸລີນຳ ຈຶງໄດ້ມີພະລາຊະກິດສະດີກາປ່ຽນຊື່ອຳເພີບາງຍີ່ເຮືອເປັນ ອຳເພີທົນບຸລີ ແລະໄດ້ຮັບການປ່ຽນແປງຖານະເປັນ ເຂດທົນບຸລີ ບາງກອກ ໃນເວລາຕໍ່ມາ
ເມື່ອວັນທີ່ 5 ພະຈິກ ຄ.ສ. 2003 ໄດ້ມີປະກາດບາງກອກປ່ຽນແປງພື້ນທີ່ແຂວງແລະຕັ້ງແຂວງໃໝ່ໃນເຂດທົນບຸລີ ເນື່ອງຈາກຜູ້ບໍລິຫານບາງກອກມີນະໂຍບາຍໃຫ້ແບ່ງແຂວງຂະໜາດໃຫຍ່ໃຫ້ຍ່ອຍລົງ ເພື່ອຄວາມຊັດເຈນໃນການບໍລິການຂອງສຳນັກງານເຂດ ໂດຍໄດ້ປ່ຽນແປງພື້ນທີ່ແຂວງບຸກຄະໂລ ແຂວງບາງຍີ່ເຮືອ ແລະແຂວງຕະຫຼາດພູ ນຳມາຈັດຕັ້ງເປັນແຂວງສຳເຫລ່ແລະແຂວງດາວຄະນອງ
ວັນທີ່ 5 ພະຈິກ ຄ.ສ. 2003 ສະມັກ ສຸນທໍລະເວດ ຜູ້ວ່າລາຊະການບາງກອກຂະນະນັ້ນໄດ້ລົງນາມປະກາດຈັດຕັ້ງແຂວງສຳເຫລ່ແລະແຂວງດາວຄະນອງ ແຍກຈາກພື້ນທີ່ແຂວງບຸກຄະໂລ ແຂວງບາງຍີ່ເຮືອ ແລະແຂວງຕະຫຼາດພູ ເຂດທົນບຸລີ ໂດຍມີຜົນບັງຄັບໃຊ້ໃນວັນທີ່ 1 ທັນວາ ປີດຽວກັນ ເຮັດໃຫ້ປັດຈຸບັນ ເຂດທົນບຸລີແບ່ງເຂດການປົກຄອງຍ່ອຍອອກເປັນ 7 ແຂວງ (khwaeng) ໄດ້ແກ່
ທາງລົດ.
ເຂດທົນບຸລີມີຂົວຂ້າມແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາ 4 ແຫ່ງ ໄດ້ແກ່
ໂຮງຮຽນລາຊິນີ (), ແມ່ນໂຮງຮຽນເກົ່າແກ່ແຫ່ງໜຶ່ງ ຕັ້ງຢູ່ເລກທີ່ 444 ຖະໜົນມະຫາລາດ ແຂວງພະບໍລົມມະຫາລາຊະວັງ ເຂດພະນະຄອນ ບາງກອກຮິມຝັ່ງຕາເວັນອອກຂອງແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາຜູ້ຊົງໃຫ້ກຳເໜີດໂຮງຮຽນຄືສົມເດັດພະສີພັດຊະລິນທາບໍລົມລາຊິນີນາດ ພະບໍລົມລາຊະຊົນນີພັນປີຫຼວງໃນພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ເມື່ອວັນທີ່ 1 ເມສາ ຄ.ສ. 1904 ນະ ຕຶກແຖວມຸມຖະໜົນອັດສະດາງແລະຖະໜົນຈັກກະເພັດ ຕໍ່ມາໄດ້ຍ້າຍໄປຢູ່ທີ່ຕຶກຮິມແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາໄກ້ປາກຄອງຕະຫຼາດແລະມີການເປີດຮັບນັກຮຽນກິນນອນຂຶ້ນໃນປີ ຄ.ສ. 1905 ແລະສົມເດັດພະສີພັດຊະລິນບໍລົມລາຊິນີນາດ ໄດ້ຂໍພະລາຊະທານຍ້າຍໂຮງຮຽນມາຢູ່ ນະ ຕຶກສຸນັນທາໄລ ຈົນຮອດປັດຈຸບັນ
ສົມເດັດພະສີພັດຊະລິນທາ ບໍລົມລາຊິນີນາດ ໃນພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວໄດ້ພະລາຊະທານກຳເໜີດໂຮງຮຽນລາຊິນີເມື່ອ ວັນທີ່ 17 ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 1904 ນະ ຕຶກແຖວມຸມຖະໜົນອັດສະດາງແລະຖະໜົນຈັກກະເພັດ ຕຳປາກຄອງຕະຫຼາດ (ປັດຈຸບັນຄື ແຂວງວັງບູລະພາພິລົມ) ເຊິ່ງເປັນຊັບສິນສ່ວນພະອົງ ແລະຊົງໄດ້ຈ້າງຄູມາຈາກປະເທດຍີ່ປຸ່ນ 3 ຄົນ ໃຫ້ສອນພາສາອັງກິດ ຄຳນວນ ວິທະຍາສາດ ວາດຂຽນ ເຍັບປັກ ແລະການປະດິດດອກໄມ້ແຫ້ງ ຄູທັງສາມຄົນນີ້ຢູ່ປະຈຳໂຮງຮຽນ ຄົນໜຶ່ງຊື່ ມິສຍາຊູອິ ເທັທສຸ (YASUI TETSU) ສຳເລັດການສຶກສາຈາກປະເທດອັງກິດ ເປັນອາຈານໃຫຍ່ແລະຊົງຈ້າງສະຕີໄທຍມາເປັນຄູສອນພາສາໄທແລະການຕັດເຍັບເຄື່ອງອີກຄົນໜຶ່ງ
ສົມເດັດພະສີພັດຊະລິນທາ ບໍລົມລາຊິນີນາດ ໄດ້ພະລາຊະທານໂຄງການສຶກສາໄວ້ຄື ໃຫ້ມີຄວາມຮູ້ທາງການຊ່າງຝີມືຂະໜາດສາມາດປະກອບອາຊີບ ໃຫ້ອ່ານອອກທັງພາສາໄທແລະພາສາອັງກິດ ແລະສາມາດຂຽນໃຫ້ຜູ້ອື່ນເຂົ້າໃຈໄດ້ມີການອົບລົມສິລະທຳ ຈັນຍາແລະມາລະຢາດພະລາຊະທານຊັບສ່ວນພະອົງເປັນຄ່າໃຊ້ຈ່າຍຕ່າງໆ ໃນໂຮງຮຽນ ຕະຫຼອດຈົນເງິນເດືອນຄູ
ສົມເດັດພະບໍລົມໂອຣະສາທິລາດ ເຈົ້າຟ້າມະຫາວະຊິລາວຸດ ສະຫຍາມມຸງກຸດລາຊະກຸມານ ("ພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ") ໄດ້ຊົງຮັບພະລາຊະພາລະກິດແທນສົມເດັດພະບໍລົມລາຊະຊົນນະນີ ຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າໃຫ້ຫຼວງອະພີຮັກລາຊະລິດ ("ພະຍາສຸລິນທະລາຊາ-ນົກຍູງ ວິເສດກຸນ") ແມ່ນຜູ້ອຳນວຍການໂຮງຮຽນ ແລະໃຫ້ສອນວິຊາພູມິສາດໃນຊັ້ນໃຫຍ່ເພີ່ມຂຶ້ນອີກວິຊາໜຶ່ງ
ສະໄໝທຳອິດໂຮງຮຽນແບ່ງເປັນ 2 ພາກ ໃນພາກຮຽນທີສອງຂອງແຮກທີກໍ່ຕັ້ງນັ້ນ ໂຮງຮຽນໄດ້ຍ້າຍໄປຢູ່ຕຶກຮິມນ້ຳແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາໄກ້ປາກຄອງຫຼອດ ຂ້າງວັງກົມພະນະເລສວນລິດ ຖະໜົນພະອາທິດ ສົມເດັດພະສີພັດຊະລິນທາບໍລົມລາຊິນີນາດຊົງມີພະລາຊະເສົາວະນີໃຫ້ ໝ່ອມເຈົ້າມັນທາຮົບ ກະມະລາດ ມາເປັນອາຈານສອນນັກຮຽນຊັ້ນໃຫຍ່ ໝ່ອມເຈົ້າສະຫຼຽວວັນມາລາ ກະມະລາດ ສອນນັກຮຽນຊັ້ນນ້ອຍ ແລະໃຫ້ເປີດຮັບນັກຮຽນກິນນອນ ໃນຄ.ສ. 1905
ຄ.ສ. 1906 ສົມເດັດພະສີພັດຊະລິນທາບໍລົມລາຊິນີນາດ ໄດ້ກາບບັງຄົມທູນພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ຂໍພະລາຊະທານພະບໍລົມລາຊານຸຢາດໃຫ້ໂຮງຮຽນລາຊິນີໄດ້ຍ້າຍມາຢູ່ ນະ ສະຖານທີ່ສຸນັນທາໄລ (ບໍລິເວນໂຮງຮຽນປະຈຸບັນ)
ເມື່ອຄູຢີ່ປຸ່ນທັງສາມເຮັດການສອນຢູ່ຈົນໝົດສັນຍາຈ້າງແລ້ວຈຶ່ງກັບປະເທດຂອງຕົນ ຂະນະນັ້ນມີນັກຮຽນຈຳນວນ 105 ຄົນ ໄດ້ຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າໃຫ້ ໝ່ອມເຈົ້າມັນທາຮົບ ກະມະລາດ ຮັກສາການຕຳແໜ່ງອາຈານໃຫຍ່ ໝ່ອມເຈົ້າພິຈິດຈິລາພາ ເທວະກຸນ ແມ່ນອາຈານພິເສດ ພະຍາວິສຸດສຸລິຍະສັກ (ເຈົ້າພະຍາພະສະເດັດສຸເລນທະລາທິບະດີ - ໝ່ອມລາຊະວົງເປຍ ມາລາກຸນ) ແມ່ນຜູ້ອຳນວຍການແທນພະຍາສຸລິນທະລາຊາ ເຊິ່ງກາບຖະຫວາຍບັງຄົມລາໄປຮັບລາຊະການຫົວເມືອງ ພະຍາໄພສານສິລະປະສາດ (ເຈົ້າພະຍາທຳມະສັກມົນຕີ - ສະນັ່ນ ເທບຫັດສະດິນ ນະ ອະຍຸດທະຍາ) ໄດ້ມາຊ່ອຍເຫຼືອກິດຈະການຂອງໂຮງຮຽນຢູ່ນຳເພາະພະຍາວິສຸດສຸລິຍະສັກໄດ້ດຳລົງຕຳແໜ່ງເສນາບະດີ ມີລາຊະການຫຼາຍບໍ່ສາມາດມາດູແລໂຮງຮຽນໄດ້ສະໝ່ຳສະເໝີ
ຕໍ່ມາໝ່ອມເຈົ້າມັນທາຮົບ ກະມະລາດ ແລະ ໝ່ອມເຈົ້າສະຫຼຽວວັນມາລາ ກະມະລາດ ກາບຖະຫວາຍບັງຄົມລາອອກຈາກໂຮງຮຽນ ຈຶ່ງໂປດເກົ້າໃຫ້ໝ່ອມເຈົ້າພິຈິດຈິລາພາ ເທວະກຸນ ແມ່ນອາຈານໃຫຍ່ ຕັ້ງແຕ່ວັນທີ 14 ມິຖຸນາ ພ.ສ. 2450 ໂຮງຮຽນເລິ່ມໃຊ້ຫຼັກສູດຂອງກະຊວງທຳມະການຕັ້ງແຕ່ຄັ້ງນັ້ນ ແຕ່ວິຊາປະດິດດອກໄມ້ແຫ້ງເຊິ່ງບໍ່ມີໃນຫຼັກສູດຍັງຄົງຈັດສອນແກ່ນັກຮຽນຊັ້ນໃຫຍ່ຕໍ່ໄປ
ຄ.ສ. 1914 ໄດ້ເປີດຜະແໜກການຊ່າງຂຶ້ນອີກຜະແໜກໜຶ່ງ ສອນພາສາໄທຮອດຊັ້ນປະຖົມ 3 (ຈົບລະດັບປະຖົມສຶກສາສະໄໝນັ້ນ) ສອນວິຊາເຍັບປັກຖັກຮ້ອຍ ເຮັດດອກໄມ້ສົດ ດອກໄມ້ແຫ້ງແລະປະກອບອາຫານ ສອນໃຫ້ມີຄວາມຮູ້ເຖິງຂັ້ນເປັນຄູໄດ້ ແຕ່ນັກຮຽນສ່ວນຫຼາຍແມ່ນນັກຮຽນໃນບຳລຸງເຊິ່ງບໍ່ຕ້ອງເສຍຄ່າເລົ່າຮຽນ ຜະແໜກນີ້ມີອັນຕ້ອງຍຸກເລີກໄປເມື່ອ ຄ.ສ. 1927 ເພາະລາຍໄດ້ບໍ່ພໍກັບລາຍຈ່າຍ ປາກົດນັກຮຽນທີ່ສຳເລັດຈາກຜະແໜກການຊ່າງນີ້ຫຼາຍຄົນໄດ້ໄປສອນການຝີມືໃນໂຮງຮຽນສະຕີຕ່າງ ໆ ຂອງກົມສຶກສາທິການ
ຄ.ສ. 1919 ສົມເດັດພະສີພັດຊະລິນທາ ບໍລົມລາຊິນີນາດ ສະເດັດສະຫວັນຄົດ ນັບແຕ່ນັ້ນໂຮງຮຽນໄດ້ຮັບອຸປະກາລະຈາກເຈົ້ານາຍຫຼາຍພະອົງເຊິ່ງປະທານເງິນບຳລຸງໂຮງຮຽນບ້າງ ຕັ້ງທຸນສຳລັບນັກຮຽນທີ່ຮຽນດີບ້າງ ຄ.ສ. 1922 ໄດ້ໜ່ວຍອະນຸກາຊາດ (ຍຸວະກາຊາດ) ຂຶ້ນ ຄ.ສ. 1923 ເປີດຜະແໜກອະນຸບານທາຮົກຂຶ້ນອີກຜະແໜກໜຶ່ງ ຮັບເດັກ 3-5 ຂວບ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງເກັບເງິນບຳລຸງ
ຄ.ສ. 1928 ໂຮງຮຽນແບ່ງພາກຮຽນເປັນ 3 ພາກ ແລະປິດໃນວັນເທດສະການຕ່າງ ໆ ຕາມປະຕິທິນຫຼວງ ແລະໃຫ້ນັກຮຽນແຕ່ງເຄື່ອງແບບຢ່າງທີ່ແຕ່ງຢູ່ທຸກວັນນີ້ ຊັ້ນຮຽນມີມັດຖະຍົມວິສາມັນ 2 ຫ້ອງ ມັດຖະຍົມສາມັນ 6 ຫ້ອງ ປະຖົມ 3 ຫ້ອງ ກຽມປະຖົມ 1 ຫ້ອງ ຮວມ 12 ຫ້ອງຮຽນ ການຮຽນຂອງມັດຖະຍົມວິສາມັນແບ່ງເປັນ 2 ສາຍ ຕາມຫຼັກສູດຂອງກະຊວງສຶກສາທິການ ຄື ຜະແໜກພາສາແລະຜະແໜກວິທະຍາສາດ
ຄ.ສ. 1929 ສົມເດັດພະລາຊະປິຕຸດສາເຈົ້າ ເຈົ້າຟ້າວະໄລອະລົງກອນ ກົມມະຫຼວງເພັດຊະບຸລີລາຊະສິລິນທອນ ຊົງສ້າງໂຮງຮຽນລາຊິນີບົນຂຶ້ນ ໄດ້ຍ້າຍຊັ້ນມັດຖະຍົມວິສາມັນສຶກສາຈາກໂຮງຮຽນລາຊິນີໄປຮຽນທີ່ໂຮງຮຽນລາຊິນີບົນ ໂຮງຮຽນລາຊິນີຈຶ່ງເປີດສອນຕັ້ງແຕ່ຊັ້ນເຖິງຊັ້ນມັດຖະຍົມທີ່ 6 ເປັນຊັ້ນສູງສຸດ ຕໍ່ມາໄດ້ຕັ້ງຜະແໜກວິສາມັນການເຮືອນຂຶ້ນ ເຊິ່ງໄດ້ຍຸບເລີກໃນຄ.ສ. 1943 ແລະໄດ້ເລິ່ມເປີດກຽມອຸດົມສຶກສາທີ່ 1 ຂຶ້ນໃນຄ.ສ. 1946
ສະມາຄົມນັກຮຽນເກົ່າລາຊິນີໃນພະບໍລົມລາຊິນູປະຖັມໄດ້ຈົດທະບຽນຖືກຕ້ອງຕາມກົດໝາຍເມື່ອຄ.ສ. 1940 ແລະໃນຄ.ສ. 1941 ສົມເດັດພະສີສະວະລິນທິລາບໍລົມລາຊະເທວີ ພະພັນວັດສາໄອຍິກາເຈົ້າ ໂປດເກົ້າ ໃຫ້ຈັດຕັ້ງ "ລາຊິນີມູລະນິທິ" ຂຶ້ນ ມີໝ່ອມເຈົ້າພິຈິດຈິຣາພາ ເທວະກຸນ ເປັນປະທານກຳມະການ ແລະມີກຳມະການທີ່ຊົງຄຸນນະວຸດອີກ 8 ທ່ານ
ຄ.ສ. 1943 ໝ່ອມເຈົ້າພິຈິດຈິຣາພາ ເທວະກຸນ ອາຈານໃຫຍ່ເຖິງຊີພິຕັກໄສ ໝ່ອມອັດສະລາສະຫວີ ເທວະກຸນ ດຳລົງຕຳແໜ່ງອາຈານໃຫຍ່ສືບຕໍ່ກັນມາ ໝ່ອມເຈົ້າວົງທິບສຸດາ ເທວະກຸນ ເປັນຜູ້ຈັດການໂຮງຮຽນແລະເປັນປະທານກຳມະການ "ລາຊິນີມູລະນິທິ"
ຄ.ສ. 1944 ລະຫວ່າງສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ 2 ໂຮງຮຽນໄດ້ອົບພະຍົບໄປສອນທີ່ອຳເພີຜັກໄຫ່ ຈັງຫວັດພະນະຄອນສີອະຍຸດທະຍາ 1 ຈຶ່ງຍ້າຍກັບມາສອນ ນະ ທີ່ເດີມ
ຄ.ສ. 1971 ໝ່ອມເຈົ້າວົງທິບສຸດາ ເທວະກຸນ ເຖິງຊີພິຕັກໄສ ໝ່ອມເຈົ້າອັດສະລາສະຫວີ ເທວະກຸນ ຈຶ່ງດຳລົງຕຳແໜ່ງຜູ້ຈັດການໂຮງຮຽນ ແລະປະທານກຳມະການ "ລາຊິນີມູລະນິທິ"
1 ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 1973 ນາງສະເໜາະຈິດ ສຸວັນໂພສີ ເຮັດຮັກສາການຄູໃຫຍ່ ເພາະໝ່ອມເຈົ້າອັດສະລາສະຫວີ ເທວະກຸນ ຊົງພະຊະລາ ບໍ່ສາມາດບໍລິຫານງານໄດ້
11 ທັນວາ ຄ.ສ. 1974 ນາງສະເໜາະຈິດ ສຸວັນໂພສີ ລາອອກ ພະວໍລະວົງເທີ ພະອົງເຈົ້າສຸດທະສິລິໂສພາ ຜູ້ຈັດການໂຮງຮຽນ ຊົງເຮັດໜ້າທີ່ຮັກສາການຄູໃຫຍ່
19 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1975 ໝ່ອມລາຊະວົງຜະກາແກ້ວ ຈັກກະພັນ ໄດ້ຮັບແຕ່ງຕັ້ງເປັນຄູໃຫຍ່ ຈົນຮອດຄ.ສ. 1979 ຈຶ່ງໄດ້ຂໍລາອອກ
ຄ.ສ. 1980 "ລາຊິນີມູລະນິທິ" ໄດ້ແຕ່ງຕັ້ງນາງປະຍົງສີ ອຸນຫະທູບ ເປັນຄູໃຫຍ່ສືບຕໍ່ມາ ເຊິ່ງໄດ້ລາອອກໄປຕາມວາລະເມື່ອວັນທີ 30 ເມສາ ຄ.ສ. 1990
"ລາຊິນີມູລະນິທິ" ແຕ່ງຕັ້ງ ໝ່ອມຫຼວງປະທິ່ນທິບ ນາຄອນທັບ ເປັນຄູໃຫຍ່ ຕັ້ງແຕ່ວັນທີ 1 ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 1990 ແລະຄ.ສ. 1997 ພະວໍລະວົງເທີ ພະອົງເຈົ້າສຸດທະສິລິໂສພາ ຜູ້ຈັດການໂຮງຮຽນສິ້ນພະຊົນ ລາຊິນີມູລະນິທິຈຶ່ງແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ ໝ່ອມຫຼວງປະທິ່ນທິບ ນາຄອນທັບ ດຳລົງຕຳແໜ່ງຜູ້ຈັດການອີກໜຶ່ງຕຳແໜ່ງ
1 ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 2004 "ລາຊິນີມູລະນິທິ" ໃຫ້ໝ່ອມຫຼວງປະທິ່ນທິບ ນາຄອນທັບ ຄົງດຳລົງຕຳແໜ່ງຜູ້ຈັດການ ແລະແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ ນາງເຮືອງສິລິ ສິງຫະເດດ ເປັນຄູໃຫຍ່
ສີປະຈຳໂຮງຮຽນ.
ສີປະຈຳໂຮງຮຽນນັ້ນຄືສີນ້ຳເງິນແລະສີຊົມພູ ເຊິ່ງສີນ້ຳເງິນນັ້ນເປັນສີປະຈຳວັນພະລາຊະສົມພົບຂອງສົມເດັດພະສີພັດຊະລິນທາບໍຣົມລາຊິນີນາດ ພະພັນປີຫຼວງ ແລະ ສີຊົມພູ ໝາຍເຖິງສີປະຈຳວັນພະບໍລົມລາຊະສົມພົບຂອງພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ
ອັກສອນຫຍໍ້.
ຕົວອັກສອນຫຍໍ້ຂອງໂຮງຮຽນລາຊິນີນັ້ນຄື ສ.ຜ. ເຊິ່ງມາຈາກພະນາມເດີມຂອງ ສົມເດັດພະສີພັດຊະລິນທາບໍລົມລາຊິນີນາດ ພະພັນປີຫຼວງ ຄື "ເສົາວະພາຜ່ອງສີ" ເຊິ່ງຈະປັກດ້ວຍໄໝສີຂາວໄວ້ທີ່ກະເປົ໋າເສື້ອດ້ານຊ້າຍ(ກົງຫົວໃຈ)ຂອງນັກຮຽນທຸກຄົນ
ເພງປະຈຳໂຮງຮຽນ.
ເພງປະຈຳໂຮງຮຽນລາຊິນີມີທັ້ງໝົດຈຳນວນ 3 ເພງ ຄື ເພງລາຊິນີເປັນທີ່ຮັກ (ໄທເດີມ) ເພງພິກຸນແກ້ວ ແລະ ເພງເທິດພະກຽດສົມເດັດພະສີພັດຊະລິນທາບໍລົມລາຊິນີນາດ
ເຊິ່ງໃນຕອນທຳອິດນັ້ນ ເພງພິກຸນແກ້ວເປັນພຽງບົດກອນເຊິ່ງໝ່ອມເຈົ້າພິຈິດຈິຣາພາ ເທວະກຸນຊົງປະພັນໂດຍລາຍພະຫັດໃຫ້ນັກຮຽນເຊິ່ງສຳເລັດການສຶກສາ ແຕ່ຕໍ່ມາໄດ້ມີການໃສ່ທຳນອງເຂົ້າໄປແລ້ວໃຊ້ເປັນເພງປະຈຳໂຮງຮຽນ ແຕ່ເນື່ອງຈາກເປັນລາຍພະຫັດເຊິ່ງຄ່ອນຂ້າງອ່ານຢາກ ຈຶ່ງມີການເຂົ້າໃຈວ່າຊົງປະພັນວັກທຳອິດຂອງບົດທີ່ສອງວ່າ "ເມື່ອເຖິງຄາວຊະລາ" ເຊິ່ງໃນໜັງສືລຸ້ນຫຼືບັນທຶກເນື້ອເພງກໍຈະຂຽນໄວ້ເຊັ່ນນັ້ນ ແຕ່ເມື່ອບໍ່ຈັກປີມານີ້ມີການກວດສອບອີກຄັ້ງຈຶ່ງຊາບວ່າຊົງປະພັນໄວ້ວ່າ "ແມ້ວ່າເຖິງຄາວຊະລາ" ແລະສຳລັບນັກຮຽນລາຊິນີແລ້ວເພງນີ້ຈະເປັນເພງທີ່ຜູກພັນຫຼາຍທີ່ສຸດ
ຊີວິດພາຍໃນຮົ້ວໂຮງຮຽນ.
ໂຮງຮຽນລາຊິນີມີການສຶກສາຕັ້ງແຕ່ຊັ້ນອະນຸບານຊັ້ນປີທີ່ 2 ໄປຈົນເຖິງລະດັບມັດຖະຍົມສຶກສາປີທີ່ 6 ໃນລະດັບອະນຸບານເຖິງຊັ້ນປະຖົມສຶກສານັ້ນຈະມີທັ້ງນັກຮຽນຍິງແລະນັກຮຽນຊາຍ (ເຊິ່ງຈະມີນັກຮຽນປະມານ 10 -20 ຄົນຕໍ່ຊ່ວງນັ້ນ ໃນຊ່ວງຊັ້ນໜຶ່ງໆ ຈະມີນັກຮຽນປະມານ 200-300 ຄົນ) ສ່ວນໃນລະດັບມັດຖະຍົມເປີດສອນສະເພາະນັກຮຽນຍິງເທົ່ານັ້ນ ທຸກໆ ປີຈະມີການເລືອກຕັ້ງປະທານນັກຮຽນເພື່ອສົ່ງເສີມລະບອບປະຊາທິປະໄຕເຊິ່ງຈະແບ່ງເປັນສອງສ່ວນຄື ສ່ວນປະຖົມສຶກສາແລະສ່ວນມັດຖະຍົມສຶກສາ ແບ່ງສີເປັນພັກຄື
ຍຸວະກາຊາດ.
ໂຮງຮຽນລາຊິນີແມ່ນໂຮງຮຽນທຳອິດທີ່ໄດ້ຈັດການຮຽນການສອນວິຊາຍຸວະກາຊາດ ແລະດຳລົງມາຈົນເຖິງທຸກວັນນີ້ ໂດຍຈະຮຽນໃນລະດັບຊັ້ນປະຖົມສຶກສາປີທີ່ 1 ເຖິງມັດທະຍົມສຶກສາປີທີ່ 3 ແຕ່ຈະມີການສວມເຄື່ອງແບບເມື່ອຊັ້ນປະຖົມສຶກສາປີທີ່ 3 ເປັນຕົ້ນໄປ ແລະຈະມີການຈັດຄ່າຍຂຶ້ນ (ຈັດຄັ້ງທຳອິດຊັ້ນປະຖົມສຶກສາປີທີ່ 3 ຕໍ່ໄປກໍຈະເປັນ ຊັ້ນປະຖົມສຶກສາປີທີ່ 6 ຊັ້ນມັດຖະຍົມສຶກສາປີທີ່ 3) ເຊິ່ງຈະມີການຈັດຄ່າຍທີ່ "ຄ່າຍສຸດທະສິລິໂສພາ" ຕັ້ງຢູ່ທີ່ເຂົາໃຫຍ່ ຈັງຫວັດນະຄອນລາຊະສີມາ
ອ້າງອີງ.
ລາຊິນີ
ໂຮງຮຽນວະຊິລາວຸດວິທະຍາໄລ ແມ່ນໂຮງຮຽນປະຈຳຊາຍ(ໂຮງຮຽນຊາຍລ້ວນ) ສະຖາປະນາຂຶ້ນໂດຍພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວໂດຍພະອົງພະລາຊະທານຊັບສ່ວນພະອົງເພື່ອສ້າງໂຮງຮຽນແກ່ກຸນລະບຸດຊາວໄທແທນການສ້າງພະອາລາມເຊິ່ງມີຢູ່ຫຼາຍແລ້ວນັ້ນ ຕໍ່ມາ ໃນລາຊະສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະປົກເກົ້າຢູ່ຫົວ ພະອົງໄດ້ມີພະບໍລົມລາຊະໂອງການໃຫ້ຮວມໂຮງຮຽນມະຫາດເລັກຫຼວງ ກຸງເທບ ແລະໂຮງຮຽນລາຊະວິທະຍາໄລເຂົ້ານຳກັນໂດຍໃຫ້ນັກຮຽນຍ້າຍມາຮຽນຮວມກັນທີ່ໂຮງຮຽນມະຫາດເລັກຫຼວງກຸງເທບ ພ້ອມທັງໄດ້ພະລາຊະທານນາມໂຮງຮຽນຂຶ້ນໃໝ່ວ່າ "ວະຊິລາວຸດວິທະຍາໄລ" ເພື່ອເປັນພະບໍລົມລາຊານຸສອນຂອງພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ພະຜູ້ພະລາຊະທານກຳເໜີດໂຮງຮຽນສືບຕໍ່ໄປ
ວະຊິລາວຸດວິທະຍາໄລມີຕຶກບ່ອນພັກນັກຮຽນ ເອິ້ນວ່າ "ຄະນະ" ເປັນສະເໝືອນບ້ານນັກຮຽນ ແບ່ງອອກເປັນ 2 ຝັ່ງ ຄະນະເດັກໂຕ ສຳລັບນັກຮຽນຊັ້ນມັດທະຍົມ ແບ່ງອອກເປັນ 6 ຄະນະ ຄື ຄະນະຜູ້ບັງຄັບການ ຄະນະດຸສິດ ຄະນະຈິດລະດາ ຄະນະພະຍາໄທ ຄະນະຈົງຮັກພັກດີ ຄະນະສັກສີມົງຄົນ ສ່ວນຄະນະເດັກນ້ອຍສຳລັບນັກຮຽນຊັ້ນປະຖົມ ແບ່ງອອກເປັນ 3 ຄະນະ ຄື ຄະນະສະໜາມຈັນ ຄະນະນັນທະອຸທະຍານ ແລະ ຄະນະສະຮານຮົມ ນອກຈາກນີ້ ຍັງມີການຈັດການແຂ່ງຂັນຮັກບີ້ປະເພນີກັບມາເລ ຄອລເລຈ(Malay College Kuala Kangsar) ຈາກປະເທດມາເລເຊຍ ເປັນປະຈຳທຸກໆ ປີ
ປັດຈຸບັນ ດຳເນິນການສອນໃນລະດັບຊັ້ນປະຖົມສຶກສາປີທີ 4 ເຖິງ ມັດຖະຍົມສຶກສາປີທີ 6 ຕັ້ງຢູ່ທີ່ ຖະໜົນລາຊະວິຖີ ແຂວງດຸສິດ ເຂດດຸສິດ ບາງກອກ
ພະບາດສົມເດັດພະຮາມາທິບະດີ ສີສິນທະລະມະຫາວະຊິລາວຸດ ພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າ ພະລາຊະທານກຳເໜີດໂຮງຮຽນມະຫາດເລັກຫຼວງຂຶ້ນເມື່ອວັນພະຫັດທີ 29 ທັນວາ ຄ.ສ. 1910 ເພື່ອໂຮງຮຽນແຫ່ງນີ້ເປັນສະຖາບັນທີ່ໃຫ້ການສຶກສາຢ່າງແທ້ຈິງແລະເປັນສະເໝືອນພະອາລາມຫຼວງປະຈຳລາຊະການ ເຊິ່ງບໍ່ໄດ້ໂປດໃຫ້ສ້າງຂຶ້ນ ເພາະມີພະລາຊະດຳລິວ່າ ໃນລາຊະໄໝຂອງພະອົງພະອາລາມຫຼວງຕ່າງໆ ມີຢູ່ຫຼາຍແລ້ວ ຫາກຈະຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າໃຫ້ສະຖາປະນາພະອາລາມຫຼວງຂຶ້ນອີກກໍເປັນພະລາຊະພາລະໃນການປະຕິສັງຂອນອີກໂດຍບໍ່ຄວນປະກອບກັບໃນລາຊະສະໄໝຂອງພະອົງນັ້ນການສຶກສາໄດ້ປ່ຽນແປງໄປ ບໍ່ໄດ້ຢູ່ກັບວັດຄືແຕ່ກ່ອນ ນັກຮຽນຕ້ອງການຄູບາອາຈານທີ່ເປັນຄະລືຫັດ ເພື່ອເຮັດການອົບລົມສັ່ງສອນດັງນັ້ນ ຈຶງຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າໃຫ້ສະຖາປະນາໂຮງຮຽນຂຶ້ນຕາມແບບໂຮງຮຽນລັດຖະບານຂອງປະເທດອັງກິດ ແລະພະລາຊະທານໂຮງຮຽນແຫ່ງນີ້ວ່າ "ໂຮງຮຽນມະຫາດເລັກຫຼວງ"
ໃນການສະຖາປະນາໂຮງຮຽນມະຫາດເລັກຫຼວງພະອົງຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າພະລາຊະທານພະລາຊະຊັບສ່ວນພະອົງຈັດສ້າງອາຄານຮຽນຊົ່ວຄາວເປັນເຮືອນໄມ້ ຫຼັງຄາມຸງຈາກຂຶ້ນກ່ອນໃນທີ່ດິນສ່ວນພະອົງທີ່ສວນກະຈັງຮິມຄອງເປມປະຊາກອນ ຕຳບົນສວນດຸສິດ ແລ້ວໂປດໃຫ້ຍ້າຍນັກຮຽນມະຫາດເລັກຫຼວງເຊິ່ງເປີດການສອນເປັນການຊົ່ວຄາວຈາກໂຮງຮຽນລາຊະກຸມານ (ເກົ່າ) ໄກ້ຫໍພິທີພາມໃນພະບໍລົມມະຫາລາຊະວັງ ມາດຳເນິນການສອນໃນສະຖານທີ່ເຊິ່ງພະລາຊະທານໃຫ້ໃໝ່ນີ້ເມື່ອວັນທີ່ 1 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1911 ຕໍ່ມາໃນ ຄ.ສ. 1915 ຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າພະລາຊະທານພະລາຊະຊັບສ່ວນພະອົງໃຫ້ກົມສິລະປາກອນມາດຳເນິນການກໍ່ສ້າງອາຄານຖາວອນຂອງໂຮງຮຽນມະຫາດເລັກຫຼວງ ເຊິ່ງປະກອບດ້ວຍຫໍປະຊຸມແລະອາຄານບ່ອນພັກຂອງນັກຮຽນທີ່ມຸມໂຮງຮຽນອີກ 4 ຫຼັງ ແລະໄດ້ຊົງພະມະຫາກະລຸນາສະເດັດພະລາຊະດຳເນິນມາຊົງວາງສິລາພະເລີກສ້າງອາຄານໂຮງຮຽນເມື່ອວັນທີ່ 20 ທັນວາ ຄ.ສ. 1915 ຄັ້ງເມື່ອ ຄ.ສ. 1916 ຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າໃຫ້ໂອນໂຮງຮຽນລາຊະວິທະຍາໄລຈາກກະຊວງຍຸດຕິທຳມາໄວ້ໃນພະບໍລົມລາຊູປະຖັມ ແລະຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າໃຫ້ສະຖາປະນາໂຮງຮຽນມະຫາດເລັກຫຼວງຂຶ້ນທີ່ຈັງຫວັດຊຽງໃໝ່ອີກແຫ່ງໜຶ່ງໃນຄ.ສ. 1916
ການດຳເນິນການສຶກສາໃນໂຮງຮຽນໃນພະບໍລົມລາຊູປະຖຳໃຫ້ກວ້າງຂວາງຍິ່ງຂຶ້ນຕາມພະລາຊະປະນິທານຂອງພະບາດສົມເດັດພະມົງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ຈຳຕ້ອງຍຸດຕິລົງ ເນື່ອງຈາກພະອົງໄດ້ສະເດັດສະຫວັນຄົດ ເມື່ອວັນທີ່ 25 ພະຈິກ ຄ.ສ. 1925 ໃນລັດຊະສະໄໝຕໍ່ມາ ປະເທດສະຫຍາມຕ້ອງປະສົບສະພາວະຝືດເຄືອງທາງເສດຖະກິດຢ່າງຮຸນແຮງ ຈຶງເຮັດໃຫ້ພະບາດສົມເດັດພະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວຈຳຕ້ອງຊົງລົດລາຍຈ່າຍສ່ວນພະອົງລົງ ທັ້ງນີ້ເພື່ອໃຫ້ການເງິນໃນປະເທດເຂົ້າສູ່ສົມດຸນ ດັງນັ້ນໃນ ຄ.ສ. 1926 ໄດ້ມີພະບໍລົມລາຊະໂອງການໃຫ້ຮວມໂຮງຮຽນມະຫາດເລັກຫຼວງກຸງເທບ ແລະໂຮງຮຽນລາຊະວິທະຍາໄລເຂົ້ານຳກັນ ໂດຍໃຫ້ຍ້າຍນັກຮຽນມາຮຽນຮວມກັນທີ່ໂຮງຮຽນມະຫາດເລັກຫຼວງກຸງເທບ ແລະໄດ້ພະລາຊະທານນາມໂຮງຮຽນໃຫ້ໃໝ່ວ່າ “ວະຊິລາວຸດວິທະຍາໄລ” ເພື່ອເປັນພະບໍລົມລາຊານຸສອນຂອງພະບາດສົມເດັດພະມົງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ພະຜູ້ພະລາຊະທານກຳເໜີດໂຮງຮຽນສືບຕໍ່ໄປ
ພາສາອີສະແລນສະກາ () ຫຼື ພາສາໄອສະແລນ () ຫຼື ພາສາອີສະລັງ () ແມ່ນພາສາສະກັງດີນາວີ ເຊິ່ງຈັດຢູ່ໃນຕະກູນພາສາອິນເດຍ-ເອີລົບ. ມີຜູ້ເວົ້າສ່ວນຫຼາຍໃນປະເທດອີສະລັງ ເຊິ່ງແມ່ນປະເທດທີ່ໃຊ້ພາສານີ້ເປັນພາສາລັດຖະການ ໂດຍພາຍໃນປະເທດມີຜູ້ເວົ້າປະມານ 300,000 ຄົນ ແລະເມື່ອລວມນອກປະເທດທັງໝົດ ມີປະມານ 313,840 ຄົນ (ປີ ຄ.ສ. 2015).
ແມ່ນພາສາສະກັງດີນາວີສາຂາຕາເວັນອອກ. ມີຄວາມໃກ້ຄຽງກັບພາສາເຟີລິດ (Føroyskt) ເຊິ່ງແມ່ນພາສາທີ່ເວົ້າໃນເກາະເຟີລະຢາ (Føroyar) ຂອງປະເທດແດນມາກ. ທັງສອງພາສານີ້ ລວມທັງພາສາສະກັງດີນາວີອື່ນ ມີວິວັດນະນາການມາຈາກພາສາໂນເລີນບູຮານ (Norrœnt mál) ເຊິ່ງອະດີດໃຊ້ສື່ສານໃນສະກັງດີນາວີ ລະຫວ່າງສະຕະວັດທີ 9 ຫາ 13.
ຈັກກະພັດຈີນ, ຫຼືເອີ້ນວ່າ ຮ່ອງເຕ້ (ຮົກກ້ຽນ), ອ້ວງຕີ່ (ແຕ້ຈິ່ວ) ຫຼື ຫວງຕີ້ (ຈີນກາງ) () ຜູ້ທີ່ສະຖາປະນາຕຳແໜ່ງນີ້ຂຶ້ນມາແມ່ນສົມເດັດພະຈັກກະພັດຈິ່ນຊີຮ່ອງເຕ້, ເຊິ່ງແມ່ນຮ່ອງເຕ້ພະອົງທຳອິດ ກ່ອນສະໄໝລາຊະວົງຈິ່ນຫຼືສິນນັ້ນ, ປະເທດຈີນໄດ້ຖືກແບ່ງເປັນແວ່ນແຄວ້ນຕ່າງໆຫຼາຍໆ, ໃນແຕ່ລະແຄວ້ນຈະມີຜູ້ປົກຄອງ ເອີ້ນວ່າ ອ່ອງ (ພາສາຈີນ: 王 ພິ່ນອິ່ນ: wáng) ເຊິ່ງແປວ່າ ກະສັດ.
ຕັ້ງແຕ່ສະໄໝລາຊະວົງສິນ, ຮ່ອງເຕ້ໄດ້ຮັບການເຄົາລົບດຸດໂອລົດສະຫວັນ ແມ່ນວ່າປຽບຄືກັບໄດ້ຮັບອຳນາດຈາກສະຫວັນມາໃຫ້ປົກຄອງປະຊາຊົນ ຕາມຫຼັກການວ່າ "ສູງສຸດແມ່ນໂອລົດສະຫວັນ, ລ່າງສຸດນັ້ນແມ່ນປະຊາລາດສະດອນ"(最高的是天子，最低的是人民) ການສືບທອດຕຳແໜ່ງຮ່ອງເຕ້ມັກຢູ່ໃນຮູບແບບຈາກບິດາໄປຫາບຸດ.
ໂດຍຄຳວ່າ ຮ່ອງເຕ້ ຫຼື ຫວງຕີ້ ນັ້ນ, ຖ້າແປໂດຍກົງຈະສາມາດແປໄດ້ວ່າ "ຜູ້ປົກຄອງທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່" (ຫວງ 皇 - ຜູ້ຊົງສັກ/Imperial, ຕີ້ 帝 - ອົງອະທິປັດ/Sovereign) ໂດຍເອົາມາຈາກພະນາມຮ່ອງເຕ້ອົງທຳອິດ ແມ່ນ ສິນຊືຫວງຕີ້ (秦始皇帝)
ຮ່ອງເຕ້ພະອົງສຸດທ້າຍຂອງປະເທດຈີນ ແມ່ນຈັກກະພັດຮົງຊ່ຽນ ຫຼື ຫຍວນ ຊື່ໄຂ່. ແຕ່ວ່າບໍ່ໄດ້ຮັບການຍອມຮັບຈາກປະຊາຊົນ ແຕ່ຮ່ອງເຕ້ພະອົງສຸດທ້າຍທີ່ໄດ້ຮັບການຍອມຮັບຈາກປະຊາຊົນ ແມ່ນສົມເດັດພະຈັກກະພັດຜູ່ອີ່ ແຫ່ງ ລາຊະວົງຊິງ.
ຊື່ ແລະ ນາມສະກຸນ: ພຣະ ພູມິນ ໄຊຍະຈັກ
ປີ 2006-2009 ສຶກສາທີ່ ວິທະຍາໄລສົງຈຳປາສັກ. (ສາຂາ ພຸດທະສາດ, ອະນຸປະລິນຍາ)
ປີ 2009-2013 ສຶກສາທີ່ ວິທະຍາໄລໄອທີໄຊຈຳປາ. (ສາຂາ ບໍລິຫານທຸລະກິດ, ປະລິນຍາຕີ)
ປີ 2014-2016 ສຶກສາທີ່ ຄະນະເສດຖະສາດແລະບໍລິຫານທຸລະກິດ, ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດ. (ສາຂາ ບໍລິຫານທຸລະກິດ, ປະລິນຍາໂທ)
==ສະຕິບ ຈ໊ອບສ໌ Steve Jobs ນຳສະເຫນີໂດຍ: ສ.ຊະນະຈຳປາ==
I. ປະຫວັດຄວາມເປັນມາຂອງ ສະຕີບ ຈ໊ອບ.
Steve Job ເປັນອີກບຸກຄົນນຶ່ງທີ່ມີປະຫວັດທີ່ໜ້າສົນໃຈ ລວມໄປເຖີງວິທີການເຮັດວຽກ ການໃຊ້ຊີວິດ ແລະທີ່ສຳຄັນແນວຄິດຕ່າງໆຂອງລາວທີ່ເຮັດໃຫ້ຄົນປະທັບໃຈ.
ໃນປີ 1955 Steve Jobs ໄດ້ເກີດມາຈາກແມ່ທີ່ຍັງຢູ່ໃນໄວອາຍຸຂອງຄວາມຄະນອງທີ່ຍັງບໍ່ພ້ອມຈະມີລູກ ແຖມຍັງບໍ່ໄດ້ຕ້ອງການທີ່ຈະຮັບຜິດຊອບລາວໃນເວລານັ້ນ ໂດຍທີ່ບໍ່ຮູ້ຕົວເລີຍວ່າຕໍ່ໄປເດັກ ນ້ອຍຄົນນີ້ຈະກາຍເປັນຕຳນານບົດໜຶ່ງຂອງວົງການ ເທັກໂນໂລຢີ Steve Jobs ເຕີບໃຫຍ່ມາກັບພໍ່ແມ່ບຸນທໍາທີ່ຂາຍແຮງງານເພື່ອເບີ່ງແຍງລາວ ເສັ້ນທາງຂອງລາວບໍ່ໄດ້ຫຼູຫລາ ລາວລາອອກຈາກມະຫາ ວິທະຍາໄລຫຼັງເຂົ້າຮຽນໄປໄດ້ພຽງ 6 ເດືອນ ເພາະຫາຄຳຕອບໃຫ້ຕົວເອງບໍ່ໄດ້ວ່າ ການຮຽນມະຫາໄລຈະຊ່ວຍຫຍັງໃນຊີວິດລາວໄດ້.
ເຊີ່ງການທີ່ຕັດສິນໃຈຄັ້ງນີ້ເຮັດໃຫ້ລາວລຳບາກບໍ່ນ້ອຍ ລາວຕ້ອງອາໃສນອນໃນຫ້ອງໝູ່ ແລະເກັບກະປ໋ອງໄປແລກເງິນເພື່ອຊື້ອາຫານ ລາວຮັກສາສະພາບການຮຽນໄວ້ດ້ວຍການທີ່ເຂົ້າຮຽນວິຊາໃດກໍ່ໄດ້ທີ່ສົນໃຈໃນເວລາ 18 ເດືອນ ລາວໄດ້ເລືອກຮຽນວິຊາ ສີລະປະການປະດິດແລະອອກແບບຕົວອັກສອນ (Calligraphy) ໂດຍທີ່ຕົວລາວເອງກໍຍັງບໍ່ໄດ້ຮູ້ວ່າຈະນຳໄປໃຊ້ຫຍັງໃນອະນາຄົດ
ແຕ່ 10 ປີຫຼັງຈາກນັ້ນ ລາວກັບໝູ່ໄດ້ຄິດຄົ້ນເຄື່ອງຄອມພິວເຕີ Mac ໄດ້ສຳເລັດ ເປັນເຄື່ອງທໍາອິດຂອງໂລກ ແລະກໍ່ຕັ້ງບໍລິສັດ Apple ຂື້ນ ໃນໂຮງລົດ ໃນອາຍຸພຽງ 20 ປີ.
ແຕ່ເລື້ອງຍັງບໍ່ຈົບພຽງນີ້ ຕໍ່ຈາກນັ້ນອີກ 10 ປີ Apple ກາຍເປັນບໍລິສັດຍັກໃຫຍ່ ມີພະນັກງານຈຳນວນຫຼາຍ ແຕ່ຫຼັງຈາກທີ່ລາວເພີ່ງເປີດຕົວ Macintosh ເຊີ່ງເປັນປະດິດຕະກຳສ້າງສັນທີ່ດີທີ່ສຸດຂອງລາວໄດ້ພຽງປີດຽວ Steve Jop ກໍຖືກໄລ່ອອກຈາກບໍລິສັດທີ່ເຂົາເປັນຜູ້ກໍ່ຕັ້ງເອງກັບມື ຫຼັງຈາກທີ່ລາວຜິດຖຽງກັບຜູ້ບໍລິຫານທີ່ເຂົາຈ້າງມາດ້ວຍຕົນເອງ ຊື່ ຈອນ ສະກັນລີ (John Sculley) ແລະກຳ ມະການບໍລິຫານທັງໝົດເລືອກທີ່ຈະເຂົ້າຂ້າງຜູ້ບໍລິຫານທີ່ຊື່ ຈອນ ສະກັນລີ.
ນັບຈາກເຫດການຄັ້ງນັ້ນ ຊີວິດລາວກໍເໝືອນກັບທຸກຢ່າງມັນພັງທະລາຍລົງມາ ລາວໝົດທຸກຢ່າງຈົມຢູ່ເປັນເວລາ 5 ປີເຕັມ ໃນລະຫວ່າງນັ້ນ Apple ກໍ່ໍຊຸດໂຊມລົງເລື້ອຍໆ ເຖີງແມ່ນວ່າຈະຜ່ານພົ້ນຜູ້ບໍລິຫານໄປຫຼາຍຄົນກໍ່ຕາມ.
ແນ່ນອນ ! ຫິມະຂາວຍັງຈະເປັນຈັ່ງໃດ໋ກໍຂາວຄືເກົ່າ ລາວຕັດສິນໃຈລຸກຂື້ນສູ້ອີກຄັ້ງໜຶ່ງ ລາວເລີ້ມຕົ້ນກໍ່ຕັ້ງບໍລິສັດໃໝ່ຊື່ວ່າ Next ແລະ Pixar ລາວພົບຮັກກັບ Laurence ເຊີ່ງຕໍ່ມາເປັນພັນລະຍາຂອງລາວ, Pixar ໄດ້ສ້າງໜັງການຕູນຈາກຄອມພິວເຕີ ເປັນເລື່ອງທຳອິດຂອງໂລກນັ້ນຄື Toy Story ແລະຂະນະນີ້ເປັນສະຕູດິໂອ ຜະລິດການຕູນທີ່ປະສົບຄວາມສຳເລັດຫຼາຍທີ່ສຸດໃນໂລກ ຕໍ່ມາບໍລິສັດ Apple ກໍມາຊື້ ບໍລິສັດ Next ຂອງລາວ. Steve Job ຈິ່ງໄດ້ກັບໄປຍັງບໍລິສັດເກົ່າທີ່ລາວໄດ້ກໍ່ຕັ້ງຂື້ນມາ ລາວໄດ້ໃຊ້ເທັກໂນໂລຢີໃໝ່ໆທີ່ຄິດຄົ້ນຂື້ນພາຍໃນບໍລິສັດ Next ເພື່ອຟື້ນຟູໃຫ້ກັບ Apple ທີ່ຊຸດໂຊມລົງໄປໃຫ້ກັບມາຍິ່ງໃຫຍ່ອີກຄັ້ງ.
ແລະເມື່ອລາວມີອາຍຸ 34 ປີແພດພົບວ່າລາວເປັນໂລກມະເລັງໃນຕັບອອ່ນຊະນິດທີ່ຮັກສາບໍ່ໄດ້ ໃນຂະນະທີ່ລາວກຳລັງກຽມຕົວຕາຍຢ່າງຊ້າໆ ຄະນະແພດໄດ້ຄົ້ນພົບວິທີຮັກສາມະເລັງຕັບອອ່ນ ຊະນິດທີ່ພົບໄດ້ຍາກແບບລາວ ດ້ວຍວິທີຜ່າຕັດ ແລະ ລາວໄດ້ເຂົ້າຮັບການຜ່າຕັດແລະຮັກສາ ປາກົດວ່າລາວໄດ້ຫາຍຂາດຈາກໂລກໃນເວລາຕໍ່ມາ ນັ້ນເປັນອີກຄັ້ງໃນຊີວິດທີ່ລາວໃກ້ຄວາມຕາຍທີ່ສຸດ.
ສະຕິບ ຈ໊ອບ ກໍບໍ່ຕ່າງຈາກຄົນທຳມະດາທົ່ວໆໄປ ທີ່ເກີດມາແບບບໍ່ໄດ້ພ້ອມໄປທຸກຢ່າງ ແຕ່ສິ່ງໜຶ່ງທີ່ລາວມີກໍຄື ຄວາມໄຝ່ຝັນ ແລະຄວາມເຊື່ອໝັ້ນໃນຕົວເອງ ລາວມີວິທີໃນການເຮັດວຽກຮ່ວມກັບຄົນສະຫຼາດເພື່ອເຮັດຄວາມຝັນຂອງລາວໃຫ້ເປັນຈິງ ໜຶ່ງສິ່ງທີ່ຕ້ອງເຮັດໃຫ້ໄດ້ກໍຄື ເຊື່ອໝັ້ນໃນຕົວເອງ ເຊື່ອວ່າຕົນເອງເຮັດໄດ້ ເກີດມາເພື່ອຈະປະສົບຜົນສຳເລັດ ແລ້ວຫຼັງທີ່ເຮົາເຊື່ອ ເຮົາກໍຈະພັດທະນາຕົນເອງຕາມຄວາມເຊື່ອນັ້ນ ແລະມີຄວາມມຸ້ງໝັ້ນຢ່າງແຮງກ້າທີ່ຈະປະສົບຜົນສຳເລັດ ນີ້ເປັນພຽງສ່ວນໜຶ່ງທີ່ເຮົາໄດ້ຮຽນຮູ້ຈາກຊາຍຄົນນີ້ ສະຕິບ ຈ໊ອບ Steve Jobs.
II. ພາວະຄວາມເປັນຜູ້ນຳຂອງ Steve Jobs..
Walter Isaacson ຜູ້ຂຽນໜັງສືອັດຕະຊີວິປະຫວັດຂອງ Steve Jobs ອັນໂດ່ງດັງ ໜັງສືອັດຕະຊີວະປະຫວັດທີ່ເຂົາຂຽນນີ້ເປັນພຽງເຫຼັ້ມດຽວໃນທ້ອງຕະຫຼາດ ທີ່ໄດ້ຂໍ້ມູນຈາກການສຳພາດ Steve Jobs ໂດຍກົງ ເຫຼັ້ມອື່ນຈະໃຊ້ຂໍ້ມູນຈາກການລວບລວມເອກະສານຫຼືຂໍ້ມູນມືສອງມາຂຽນ ດັ່ງນັ້ນ ຫາກ Isaacson ຈະນໍາເອົາເລື່ອງຂອງ Steve Jobs ມາເລົ່າໃຫ້ຟັງແລ້ວ ເຮົາກໍຄົງຕ້ອງງ່ຽງຫູຟັງຢ່າງຕັ້ງ ໃຈ ເພາະລາວຄືນັກຂຽນທີ່ໄດ້ສຳຜັດກັບ Steve Jobs ໃນຊ້ວງເວລາກ່ອນລາວຈະເສຍຊີວິດ.
1. ມຸ້ງໝັ້ນທີ່ເປົ້າໝາຍ (Focus).
ເມື່ອ Jobs ຫວນກັບຄືນສູ່ Apple ໃນປີ 1997 ຂະນະນັ້ນ Apple ດຳເນີນທຸລະກິດກ່ຽວກັບຄອມພິວເຕີແລະອຸປະກອນຕໍ່ພວງທີ່ຫຼາກຫລາຍ ສະເພາະເຄື່ອງຄອມພິວເຕີ Macintosh ຢ່າງດຽວກໍມີລຸ້ນຍ່ອຍໆ ອອກມາວາງຂາຍເກືອບສິບລຸ້ນ ວັນໜຶ່ງໃນຂະນະທີ່ມີການປະຊຸມວາງແຜນສິນຄ້າ ທຸກຄົນກໍາລັງສະແດງຄວາມເຫັນກ່ຽວກັບສິນຄ້າຂອງ Apple ກັນຢ່າງກວ້າງຂວາງ ແລ້ວ Jobs ກໍຮ້ອງອອກມາກາງທີ່ປະຊຸມວ່າ “ຢຸດ” ແລ້ວຍ່າງອອກໄປຂີດຂຽນເທີງກະດານໄວທ໌ບອດເປັນຕາລາງ 2x2 ແນວຕັ້ງ “ລູກຄ້າທົ່ວໄປ-ມືອາຊີບ” ແນວນອນເປັນ “ອຸປະກອນຕັ້ງໂຕະເຄື່ອນທີ່” ແລ້ວບອກກັບທຸກຄົນວ່າ “ວຽກງານຂອງເຮົາຄື ຕ້ອງມຸ້ງໃຫ້ຄວາມສໍາຄັນກັບສິນຄ້າຫຼັກ 4 ຢ່າງເທົ່ານີ້ ສິນຄ້າອື່ນຕ້ອງຍົກເລີກໄປໃຫ້ໝົດ” ປະໂຫຍກນີ້ເຮັດໃຫ້ທີ່ປະຊຸມງຽບລົງທັນທີ ແຕ່ຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ ຈາກການທີ Apple ຫຼຸດລຸ້ນຄອມພິວເຕີລົງພຽງ 4 ລຸ້ນ ໄດ້ຊ່ວຍຊີວິດ Apple ໃຫ້ລອດຕາຍຈາກພາວະລົ້ມລະລາຍ ເຊີ່ງ Jobs ເວົ້າເຖີງເລື່ອງນີ້ໃນພາຍຫຼັັງວ່າ “ການຕັດສິນໃຈວ່າຈະບໍ່ເຮັດຫຍັງມີຄວາມສຳຄັນເທົ່າໆກັບ ການຕັດສິນໃຈວ່າຈະເຮັດຫຍັງ”
ກ່ອນທີ່ຈະເຖີງວາລະສຸດທ້າຍຂອງຊີວິດ Larry Page ຜູ້ຮ່ວມກໍ່ຕັ້ງ Google ໄດ້ໄປຢາມ Steve Jobs ກໍໄດ້ໃຫ້ຄຳແນະນຳທີ່ມີຄຸນຄ່າແກ່ Page ນັ້ນຄື “ສິ່ງທີ່ມີຄວາມສຳຄັນທີ່ສຸດ ຄືການມຸ້ງໝັ້ນ ບໍ່ລະສາຍຕາ ເຖີງແມ່ນ Google ຕ້ອງທຸ້ມເທຄວາມສົນໃຈນັ້ນຄືຫຍັງ ແລ້ວຕັດສິີ່ງທີ່ບໍ່ຈຳເປັນທັງໝົດອອກໄປ ບໍ່ເຊັ່ນນັ້ນມັນຈະລາກເຮົາໃຫ້ຕົກຕ່ຳເໝືອນກັບ Microsoft ເຮົາຈະກາຍ ເປັນພຽງຜູ້ຜະລິດສິນຄ້າທັມມະດາ ບໍ່ແມ່ນສິນຄ້າຊັ້ນຍອດ” ແລະ Page ກໍນຳຄຳແນະນຳໄປໃຊ້ ໂດຍໃນເດືອນມັງກອນ 2012 Page ກ່າວແກ່ພະນັກງານວ່າ ເຮົາຈະຕ້ອງທຸ້ມເທ ຄວາມສົນໃຈໄປທີ່ສິນຄ້າພຽງ 2-3 ຢ່າງເຊັ່ນ Android and Google+ ແລ້ວຕ້ອງເຮັດມັນອອກ ມາໃຫ້ເບີ່ງແລ້ວດີທີ່ສຸດ.
2. ຄວາມງ່າຍ (Simplify).
Jobs ຮຽນຮູ້ການກະທຳທຸກຢ່າງໃຫ້ງ່າຍ ເມື່ອຕອນທີ່ລາອອກຈາກມະຫາວິທະຍາໄລ ມາເຮັດວຽກເພີ່ມກາງຄືນທີ່ Atari ຕູ້ວິດີໂອເກມຂອງ Atari ບໍ່ມີຄູ່ມືການໃຊ້ງານ ມີພຽງຄໍາອະທິບາຍວິທີໃຊ້ງານສັ້ນໆ ທີ່ງ່າຍແລະບໍ່ຊັບຊ້ອນ ຄຳແນະນຳໃນການຫຼີ້ນເກມ Star Trek ຂອງ Atari ມີພຽງ 2 ຂໍ້ຄື 1. ຢອດຫຼຽນ 2. ຫຼົບສັດປາຫຼາດ,Tony Fadell ຫົວໜ້າທິມພັດທະນາ iPod ເຫຼົ່າໃຫ້ຟັງວ່າຫຼາຍຄັ້ງ ທີ່ທິມງານຕ້ອງຄົບຄິດຢ່າງໜັກ ກ່ຽວກັບການອອກແບບໜ້າຈໍຮັບຄຳສັ່ງ ແຕ່ເມື່ອ Jobs ຕັ້ງຄຳຖາມວ່າ “ທ່ານຄິດວ່າມັນຈຳເປັນຫຼືບໍ່” ທຸກຄົນກໍເຫັນທາງອອກໃນທັນທີ ເຫດການທີ່ສະແດງໃຫ້ເຫັນການບັນລຸເຖີງຄວາມງ່າຍ ຂອງ Jobs ຄື ຄຳແນະນຳທີ່ໃຫ້ກັບທິມອອກແບບວ່າ ໃຫ້ເອົາປຸ່ມເປີດ-ປິດອອກໄປ ຕອນທຳອິດທຸກຄົນ ພາຍໃນທິມເຖີງກັບອື້ງ ແຕ່ເມື່ອພິຈາລະນາຖີ່ຖ້ວນແລ້ວກໍພົບວ່າ ປຸ່ມເປີດ-ປິດນັ້ນບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງມີເລີຍ ເພາະເຄື່ອງຄ່ອຍໆ ຕັດໄຟເອງຢ່າງອັດຕະໂນມັດ ເມື່ອບໍ່ມີການໃຊ້ງານ ແລະຈະເປີດຂື້ນມາໃໝ່ອີກ ຄັ້ງເມື່ອເລີ້ມມີການໃຊ້ງານ.
ການເຮັດທຸກຢ່າງໃຫ້ລຽບງ່າຍນັ້ນ ສຳລັບ Jobs ເກີດມາຈາກການພະຍາຍາມເອົາຊະນະ ບໍ່ແມ່ນການຕັດສິ່ງທີ່ສັບຊ້ອນຖິ້ມໄປ Jobs ພົບວ່າເມື່ອໃດທີ່ສາມາດເຂົ້າເຖີງຄວາມງ່າຍໄດ້ຢ່າງເລີກເຊີ່ງແລ້ວ ເຮົາຈະສ້າງສັນສິນຄ້າທີ່ມີຄວາມເປັນມິດກັບຜູ້ໃຊ້ “ການເຮັດໃຫ້ສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງມີຄວາມງ່າຍນັ້ນເປັນວຽກທີ່ຍາກຫຼາຍ ແຕ່ສຸດທ້າຍມັກກໍຈະໄດ້ຜົນຕອບແທນທີ່ສວຍງາມ”
3. ຮັບຜິດຊອບຈົນເຖີງປາຍທາງ (Take Responsibility End to End).
Jobs ຮູ້ວ່າການສ້າງສິ່ງທີ່ງ່າຍເກີດຂື້ນມາຕ້ອງຜະສົມຜະສານທັງຮາດແວຣ໌ ຊອບແວຣ໌ ແລະອຸປະ ກອນຕໍ່ພວງທັງຫຼາຍໃຫ້ເຂົ້າກັນຢ່າງລຽບນຽນ ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ຫາກຜູ້ໃຊ້ iPod ຕ້ອງການເພີ່ມຫຼືຫຼຸດເພງໃນ iPod ເຂົາຈະຕ້ອງຕໍ່ iPod ເຂົ້າກັບເຄື່ອງ Mac ແລ້ວໃຊ້ໂປແກຣມ iTunes ໃນການຈັດການໄຟຣ໌ເພງຕ່າງໆ ແລະຖ້າຫາກຕ້ອງການສ້າງລາຍການຫຼີ້ນເພງຕໍ່ເນື່ອງ (Playlist) ກໍຈະຕ້ອງເຮັດໃນເຄື່ອງ Mac ດ້ວຍເຊັ່ນກັນ ເຫດຜົນທີ່ Jobs ເຮັດເຊັ່ນນີ້ກໍເພື່ອຫຼຸດຟັງຊັນໃນໂຕເຄື່ອງ iPod ລົງເພື່ອໃຫ້ iPod ມີປຸ່ມກົດບໍ່ເທົ່າໃດປຸ່ມ ຜູ້ໃຊ້ຈິ່ງໃຊ້ງານໄດ້ງ່າຍອີກດ້ວຍດ້ວຍ.
Jobs ຈະບໍ່ພໍໃຈຢ່າງຍິ່ງເມື່ອໄດ້ເຫັນຊອບແວຣ໌ Apple ເຮັດວຽກເໜືອເຄື່ອງຫຍີ່ຫໍ້ອື່ນຫຼືມີ Apps ທີ່ບໍ່ໄດ້ຮັບການອະນຸຍາດຈາກ Apple ເຂົ້າໄປສ້າງມົນລະພິດໃຫ້ກັບຄວາມສົມບູນແບບຂອງ Apple store ທີ່ Jobs ເກີດຄວາມຮູ້ສຶກເຊັ່ນນັ້ນກໍເພາະວ່າ Apps ເຫຼົ່ານີ້ຈະເຂົ້າໄປທໍາລາຍປະສົບການທີ່ດີຈາກການໃຊ້ສິນຄ້າ Apple ມີຕົວຢ່າງຫຼາຍຈາກໃນອາດີດທີ່ຜ່ານມາທັງ Microsoft ແລະ Google ໃຊ້ແນວທາງແບບເປີດ ເຊີ່ງອະນຸຍາດໃຫ້ນຳລະບົບປະຕິບັດການແລະໂປແກຣມຕ່າງໆ ໄປໃຊ້ກັບຮາດແວຣ໌ຈາກຜູ້ຜະລິດໃດກໍ່ໄດ້ ແນວຄິດນີ້ອາດເຄີຍເປັນໂມເດລທາງທຸລະກິດທີ່ດີ ແຕ່ບັນຫາເກີດຂື້ນຕາມມາຫຼາຍເຊັ່ນ Virus ເປັນຕົ້ນ. Jobs ເຊື່ອວ່າວິທີນີ້ເປັນການຜະລິດສິນຄ້າທີ່ບໍ່ມີຜົນປະໂຫຍດ ເຂົາເຫັນວ່າ “ຄົນເຮົາມີວຽກງານຢ່າງອື່ນທີ່ຕ້ອງເຮັດຫຼາກຫຼາຍ ຈິ່ງບໍ່ມີເວລາທີ່ຈະມາຄິດວ່າ ຄວນຈະເຊື່ອມເຄື່ອງຄອມພິວເຕີກັບອຸປະກອນຕ່າງໆຢ່າງໃດ” ຜູ້ຜະລິດເອງຈິ່ງຕ້ອງຄິດແທນຜູ້ໃຊ້ໃຫ້ຮອບດ້ານ.
4. ຫາກເດີນຕາມຫຼັງຕ້ອງກ້າວກະໂດດ (When Behind, Leapfrog).
ບໍລິສັດທີ່ເປັນສັນຍາລັກຂອງ ນະວັດຕະກຳບໍ່ແມ່ນເປັນພຽງ ບໍລິສັດທີ່ຄິດສິ່ງໃໝ່ໆໄດ້ເປັນທີ່ທໍາອິດ ແຕ່ຍັງຕ້ອງຮູ້ວິທີກ້າວກະໂດດ ເມື່ອຮູ້ວ່າກຳລັງຕາມຫຼັງ ດຽວນີ້ກັບເຄື່ອງ iMac ເຊ່ີ່ງຖືກສ້າງຂື້ນມາເພື່ອໃຫ້ໂດດເດັ່ນ ໃນດ້ານການຈັດການຮູບພາບແລະວິດີໂອ ແຕ່ຢ່າງໃດກໍຕາມ iMac ກັບມີປົ່ມດ້ອຍໃນເລື່ອງການຈັດການເພງເພາະຜູ້ໃຊ້ເຄື່ອງ PCs ສາມາດດາວໂຫລດຊື້ຂາຍແລກປ່ຽນເພງ ແປງໄຟຣ໌ ແລະຂຽນລົງແຜນຊີດີໄດ້ ສ່ວນເຄື່ອງ iMac ມີຊີດີກໍຈິງແຕ່ເຮັດໄດ້ພຽງອ່ານບໍ່ສາມາດຂຽນແຜນຊີດີໄດ້ ເມື່ອ Jobs ເປັນຜູ້ຕາມຫຼັງໃນເກມນີ້ ແທນທີ່ລາວຈະຄິດພຽງຈະອັບເກຣດເຄື່ອງຫຼີ້ນຊີດີ iMac ລາວກັບໃຊ້ວິທີການຜະສົມຜະສານກັນຂອງໂປແກຣມ iTunes ຮ້ານ iTunes Store ແລະ iPod ເຮັດໃຫ້ຜູ້ໃຊ້ສາມາດຊື້ ແບ່ງປັນ ຈັດເກັບແລະຫລີ້ນເພງໄດ້ ສຸດທ້າຍລາວຈິ່ງໄດ້ຮັບລາງວັນ Grammy Award 2012 ໃນຖານະຜູ້ປະຕິວັດອຸດສະຫະກຳດົນຕຣີເຂົ້າສູ່ຍຸກໃໝ່.
ເມື່ອ iPod ສ້າງຄວາມສຳເລັດຢ່າງຍິ່ງໃຫຍ່ໄດ້ແລ້ວ Jobs ໃຊ້ເວລາພຽງເລັກນ້ອຍຊື່ນຊົມກັບຄວາມສຳເລັດນີ້ ລາວເລີ້ມຕໍ່ໄປວ່າ ບາງທີອາດຈະເປັນສິ່ງຄຸກຄາມຕໍ່ iPod ແລ້ວພົບວ່າ ສິ່ງໜຶ່ງທີ່ເປັນໄປໄດ້ຄື ຜູ້ຜະລິດໂທລະສັບມືຖືຈະພາກັນເພີ່ມຄວາມສາມາດ ໃນການຫຼີ້ນເພງເຂົ້າໄປໃນເຄື່ອງ ລາວຈິ່ງສານຕໍ່ຄວາມສຳເລັດຂອງຍອດຂາຍ iPod ໄປສູ່ການສ້າງ iPhone “ເຮົາບໍ່ນໍາຄວາມສຳເລັດຂອງເຮົາມາໃຊ້ປັບປຸງຕົນເອງ ຄົນອື່ນກໍຈະນຳໄປໃຊ້” Jobs ກຼ່າວ.
5. ຜົນງານກ່ອນຜົນກຳໄລທີຫຼັງ (Put Products before Profits).
ຕົ້ນປີ ຄ.ສ 1980s ຂະນະ Jobs ແລະທິມງານກຳລັງອອກແບບເຄື່ອງ Macintosh ລາວຕັ້ງໃຈໃຫ້ມັນເປັນຜົນງານທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ ບໍ່ມີໃຜທຽບເທົ່າ ຕອນນັ້ນ, ລາວເຮັດໂດຍບໍ່ຄິດເຖີງຄໍາວ່າຕົ້ນທຶນເລີຍແມ່ນແຕ່ເລັກນ້ອຍ ຄັ້ງທຳອິດຂອງການປະຊຸມທິມງານ Macintosh ລາວຂຽນປະໂຫຍກໜຶ່ງລົງກະ ດານໄວບອດ “Don’t compromise” (ບໍ່ມີການປານີປານອມ) ເຮັດໃຫ້Apple ສາມາດສ້າງເຄື່ອງຄອມພິວເຕີ Macintosh ທີ່ມີປະສິດທິພາບໃນການເຮັດວຽກສູງສຸດ ແຕ່ກໍມີລາຄາທີ່ສູງຫຼາຍ Apple ຈິ່ງຕ້ອງພ່າຍແພ້ໃຫ້ແກ່ PCs ເຮັດໃຫ້ Jobs ຕ້ອງຟົ້ງອອກໄປຈາກ Apple ແລະໄດ້ John Sculley ເຂົ້າມາບໍລິຫານແທນ Sculley ເຄີຍເປັນຜູ້ບໍລິຫານລະດັບສູງດ້ານການຕະຫຼາດແລະການຂາຍທີ່ Apple Pepsi ລາວຈິ່ງມຸ້ງໜ້າໄປທີ່ການສ້າງກຳໄລສູງສຸດ ແຕ່ດ້ວຍແນວທາງການບໍລິຫານຂອງ Sculley ເຊັ່ນນີ້ກັບເຮັດໃຫ້ Apply ເລີ່ມຕົກຕ່ຳລົງ ເຊີ່ງພາຍຫຼັງ Jobs ອະທິບາຍສາເຫດຂອງຄວາມຕົກຕໍ່ານີ້ວ່າ ເມື່ອເຮົາສາມາດສ້າງຜົນງານທີ່ຍອດຢ້ຽມຂື້ນມາ ໄດ້ຈັກຢ່າງໜຶ່ງຈາກນັ້ນຝ່າຍຂາຍແລະການຕະຫຼາດຈະມີຄວາມສຳຄັນຂື້ນ ເພາະເປັນຝ່າຍທີ່ສາມາດສ້າງຜົນກຳໄລໃຫ້ກັບບໍລິສັດ ເມື່ອຝ່າຍຂາຍເຂົ້າມາບໍລິຫານ ຝ່າຍຜະລິດກໍຈະໝົດ ຄວາມສຳຄັນລົງ ແລະສິນຄ້າທີ່ເຄີຍຍອດຢ້ຽມກໍຄ່ອຍໆຫາຍໄປໃນທີ່ສຸດ ແລະເຫດການເຊັ່ນດຽວ ກັນນີ້ ກຳລັງເກີດຂື້ນທີ່ Microsoft ເມື່ອ Ballmer ເຂົ້າມາບໍລິຫານ.
ເມື່ອ Jobs ກັບມາສູ່ Apple ອີກຄັ້ງ ບົດຮຽນທີ່ຜ່ານມາເຮັດໃຫ້ລາວມີຄວາມຮອບຄອບຫຼາຍຂື້ນ ລາວອະທິບາຍວ່າ “ຂ້ອຍຕ້ອງການສ້າງບໍລິສັດທີ່ຍຶນຍົງ ທຸກຄົນຕ້ອງມີແຮງຈູງໃຈທີ່ຈະສ້າງຜົນງານທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ ສິ່ງອື່ນນອກໄປຈາກນີ້ມີຄວາມສຳຄັນຮອງລົງໄປ ແນ່ນອນວ່າຜົນກໍາໄລເປັນສິ່ງທີ່ດີເພາະມັນສາມາດສ້າງຜົນງານທ່ີດີໄດ້ ແຕ່ສິ່ງຈູງໃຈຕ້ອງເປັນຜົນງານ ບໍ່ແມ່ນຜົນກຳໄລ ” Sculley ໄດ້ພິກຜັນ ລໍາດັບຄວາມສໍາຄັນຂອງສິ່ງນີ້ ໂດຍມຸ້ງໄປທີ່ຕົວເງິນຫຼາຍກວ່າ ຄວາມແຕກຕ່າງ ອາດຈະເຫັນໄດ້ບໍ່ຊັດເຈນຫຼາຍ ແຕ່ສຸດທ້າຍມັນຈະປາກົດໃນທຸກສິ່ງຂອງບໍລິສັດ ເຊັ່ນ: ການ ຄັດເລືອກພະນັກງານ, ການເລືອນຕຳແໜ່ງແລະຫົວຂໍ້ໃນການປະຊຸມ.
6. ຢ່າຕົກເປັນທາດການປະຊຸມກຸ່ມຍ່ອຍ (Focus Group).
ເມື່ອຄັ້ງທຳອິດທີ່ Jobs ປະຊຸມທິມງານ Macintosh ສະມາຊິກໃນທິມຄົນໜຶ່ງສະເໜີວ່າ ເຮົາຄວນທຳການວິໃຈຕະຫຼາດເພື່ອຈະໄດ້ຮູ້ວ່າ ລູກຄ້າຕ້ອງການຫຍັງ Jobs ຕອບວ່າ “ບໍ່ແມ່ນເພາະວ່າລູກຄ້າບໍ່ຮູ້ວ່າລາວຕ້ອງການຫຍັງ ຈົນກວ່າເຮົາໄດ້ນຳສະເໜີສິ່ງນັ້ນອອກມາ” ເຄີຍຍົກຄໍາເວົ້າຂອງ Henry Ford ທີ່ກ່າວວ່າ “ຖ້າເຮົາຖາມລູກຄ້າວ່າ ເຂົາຕ້ອງການຫຍັງ ເຂົາກໍຈະຕອບວ່າ ເຂົາຕ້ອງການມ້າທີ່ແລ່ນໄວທີ່ສຸດ” ການເອົາໃຈໃສ່ກັບສິ່ງທີ່ລູກຄ້າຕ້ອງການມີຄວາມແຕກຕ່າງຢ່າງຫຼວງຫລາຍ ກັບການຖ້າຖາມລູກຄ້າຢູ່ຕະຫຼອດເວລາວ່າເຂົາຕ້ອງການຫຍັງ ການທີ່ຈະເຂົ້າໃຈລູກຄ້າໄດ້ຕ້ອງມີຄວາມສາມາດໃສການຢັ່ງຮູ້ ແລະສັນຊາດຕະຍານໃນການຮັບຮູ້ ຄວາມຕ້ອງການທີ່ຍັງບໍ່ກໍ່ຕົວເປັນຮູບເປັນຮ່າງ ເໝືອນກັບການອ່ານສິ່ງທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຂຽນລົງໄປໃນເຈັ້ຍ ອອກມາໃຫ້ໄດ້ ແທນທີ່ Jobs ຈະເພີ່ງການວິໃຈຕະຫຼາດລາວກັບໃຊ້ວິທີການຂອງລາວເອງ ຄືການຢັ່ງຮູ້ຄວາມຕ້ອງການຂອງລູກຄ້າ ເປັນການໃຊ້ຄວາມຮູ້ທີ່ຕ້ອງຢູ່ບົນພື້ນຖານຂອງສະຕິປັນຍາ ເຊີ່ງໄດ້ມາຈາກປະສົບການທີ່ສັ່ງສົມມາໃນອະດີດ.
ດັ່ງນັ້ນ, ການໃຊ້ Focus Group ຂອງ Jobs ຈົດໝາຍເຖີງ One-person focus group ຫຼືລາວໃຊ້ຕົວເອງໃນການເຮັດ Focus ລາວໃຊ້ການຄິດວ່າ ສິນຄ້າແບບໃດທີ່ລາວແລະເພື່ອນໆ ຕ້ອງການມາເປັນຂໍ້ມູນໃນການອອກແບບ ເຊັ່ນໃນປີ 2000 ມີເຄື່ອງຫຼີ້ນເພງແບບພົກພາໃນທ້ອງຕະ ຫຼາດຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ແລະຫຼາຍລຸ້ນ ແຕ່ Jobs ຮູ້ສຶກວ່າມັນບໍ່ດີພໍສໍາລັບເຂົາແມ່ນແຕ່ລຸ້ນດຽວ ເພາະໃນຖານະນັກຟັງເພງ ລາວຕ້ອງການເຄື່ອງທີ່ບັນຈຸເພງໄດ້ຫຼາຍແລະໃສ່ມັນໄວ້ໃນຖົງເສືື້ອໄດ້ ແລະຈິ່ງເປັນ iPod ທີ່ຜູ້ໃຊ້ຕ່າງກໍຊື່ນຊົມໃນຄວາມສວຍງາມ ແລະໃຊ້ງານງ່າຍຂື້ນໄດ້ນັ້ນ ເພາະ Jobs ອອກແບບ iPod ໂດຍຄິດວ່າ ເມື່ອເຮົາກໍາລັງເຮັດສິ່ງໃດກໍ່ຕາມ ໃຫ້ກັບຕົວເຮົາເອງຫຼື ແມ່ນແຕ່ຄອບຄົວ ຫຼືໝູ່ເພື່ອນຂອງເຮົາໃຊ້ ເຮົາກໍຈະບໍ່ເຮັດໃຫ້ເຂົາຜິດຫວັງ
7. ຄວາມເຊື່ອສ້າງຄວາມຈິງ (Bend reality).
ຊື່ສຽງຂອງ Jobs ປະການໜຶ່ງຄືຄວາມສາມາດໃນການຜັກດັນໃຫ້ຄົນເຮັດສິ່ງທີ່ເປັນໄປບໍ່ໄດ້ ເພື່ອນ ໆຂອງລາວເອີ້ນມັນວ່າ “ພະລັງບິດເບືອນຄວາມເປັນຈິງ” (Reality Distortion Fied: RDF)” ຄໍານີ້ໄດ້ມາຈາກໜັງເລື່ອງ Star Trek ຕອນສັດປະຫຼາດໃຊ້ການສະກົດຈິດໃຫ້ເກີດຄວາມເຊື່ອໝັ້ນ ເມື່ອມີຄວາມເຊື່ອໝັ້ນແລ້ວສິ່ງນັ້ນກໍຈະກາຍເປັນຈິງໃນທີ່ສຸດ ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ວັນໜຶ່ງ Jobs ຍ່າງເຂົ້າໄປໃນຫ້ອງເຮັດວຽກຂອງ Larry Kenyon ວິສະວະກຳລະບົບປະຕິບັດການຂອງ Macintosh ແລະຈົ່ມວ່າມັນໃຊ້ເວລາໃນການເປີດເຄື່ອງດົນເກີນໄປ Kenyon ເລີ້ມອະທິບາຍວ່າເປັນຫຍັງຈິ່ງບໍ່ສາມາດຫຼຸດເວ ລາໃນການເປີດເຄື່ອງໄດ້ ແຕ່ Jobs ຕັດບົດແລ້ວກ່າວວ່າ “ຖ້າການເຮັດສິ່ງນີ້ສາມາດຊ່ວຍຊີວິດຄົນໄດ້ ທ່ານຈະຫາວິທີຫຼຸດເວລາໃນການເປີດເຄື່ອງລົງ 10 ວິນາທີ ຫຼືບໍ່” Kenyon ຕອບວ່າອາດເຮັດໄດ້ ແລ້ວ Jobs ກໍຍ່າງໄປທີ່ກະດານເລີ້ມຂຽນສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ຖ້າຄົນໃຊ້ Mac 5 ລ້ານຄົນໃຊ້ເວລາໃນການເປີດເຄື່ອງຫຼຸດລົງ 10 ວິນາທີຕໍ່ວັນ ລວມໆກັນແລ້ວຄິດເປັນເວລາ 300 ລ້ານຊົ່ວໂມງຕໍ່ປີ ເຊີ່ງທຽບໄດ້ກັບການຊ່ວຍຊີວິດຄົນເຖີງ 100 ຊີວິດຄົນ/ປີ ຫຼັງຈາກນັ້ນອີກບໍ່ເທົ່າໃດອາທິດ Kenyon ກໍເຮັດໃຫ້ເຄື່ອງ Macintosh ສາມາດເປີດໄດ້ໄວຂື້ນ 28 ວິນາທີ.
ຄົນທີ່ຮູ້ຈັກ Jobs ຈະເບີ່ງວ່າ RDF ເປັນການໃຊ້ຄໍາເວົ້າກົດດັນແລະລໍ້ຫຼອກ ແຕ່ຄົນທີ່ເຄີຍເຮັດວຽກກັບ Jobs ຍອມຮັບວ່າລັກສະນະສ່ວນຕົວຂອງ Jobs (ມັກຍົ້ວຍຸໃຫ້ຂຸ່ນເຄື່ອງ) ເຮັດໃຫ້ພະນັກງານສ້າງຜົນງານທີ່ເໜືອທຳມະດາອອກມາໄດ້ Debi Coleman ສະມາຊິກຂອງທິມສ້າງ Mac ເຊີ່ງເຄີຍໄດ້ຮັບລາງວັນພະນັກງານທີອົດທົນຕໍ່ Jobs ໄດ້ດີທີ່ສຸດໃນໜຶ່ງປີທີ່ເອີ້ນມັນວ່າ “ການບິດເບືອນທີ່ຊ່ວຍເຕີມເຕັມ (Self-fulfillment distortion) ” ລາວສະຫຼຸບວ່າ “ທ່ານເຮັດສິ່ງທີ່ເປັນໄປບໍ່ໄດ້ເພາະທ່ານບໍ່ເຄີຍຄິດວ່າມັນເປັນໄປບໍ່ໄດ້”
8. ສ້າງພາບລັກ (Impute).
Mike Markkula ທີ່ປຶກສາຄົນທຳອິດຂອງ Jobs ຂຽນຂໍ້ຄວາມເຖີງລາວເມື່ອປີ 1979 ທີ່ກ່າວເຖີງຫຼັກ 3 ປະການໄດ້ແກ່: ຄວາມເຂົ້າອົກເຂົ້າໃຈ (Empathy) ມຸ້ງໝັ້ນທີ່ເປົ້າໝາຍ (Focus) ແລະຄຳສຸດທ້າຍທີ່ຟັງແລ້ວບໍ່ດີຄື ພາບລັກ (Impute) ເຊີ່ງຕໍ່ມາກາຍເປັນຫຼັກການທີ່ສໍາຄັນອັນໜຶ່ງ ຂອງ Jobs ລາວຮູ້ວ່າຄົນທັງຫຼາຍເກີດຄວາມຄິດເຫັນກ່ຽວກັບສິນຄ້າ ຫຼື ບໍລິສັດຈາກການນໍາສະເໜີແລະບັນຈຸພັນໃນປີ 1984 ເມື່ອ Macintosh ກຳລັງກຽມສົ່ງມອບ Jobs ເກີດຄວາມຮູ້ສຶກຄ້າງຄາໃຈກ່ຽວກັບສີ ແລະແບບຂອງກ່ອງ ແລະເຊັ່ນເຄີຍເຂົາສັ່ງໃຫ້ຢຸດແລະສັ່ງໃຫ້ອອກແບບແລ້ວອອກແບບອີກ ເພື່ອໃຫ້ກ່ອງທີ່ຫໍ່ຫຸ້ມ iPod ແລະ iPhone ເບີ່ງດີທີ່ສຸດ ລາວແລະ Ive ເຊື່ອວ່າການແກະກ່ອງເປັນເໝືອນພິທີກຳໃນການເຂົ້າເຖີງສິນຄ້າ “ເຮົາຈິ່ງຕ້ອງກຳນົດໂທນວ່າ ຜູ້ບໍລິໂພກຈະຮັບປະສົບການຂອງຕົວສິນຄ້າ ເມື່ອເຈົ້າເປີດກ່ອງ iPhone ຫຼື iPad ຢ່າງໃດ” Jobs ກ່າວ.
ບາງຄັ້ງ Jobs ໃຊ້ການອອກແບບຕົວເຄື່ອງເພື່ອ (ສື່) ເຊີ່ງສັນຍາລັກຫຼາຍກວ່າປະໂຫຍດໃຊ້ສອຍ ເຊັ່ນ ຂະນະກຳລັງສ້າງສັນເຄື່ອງ iMac ລຸ້ນໃໝ່ Ive ໄດ້ອອກແບບມືຈັບອັນນ້ອຍໆໃຫ້ຢູ່ເທີງຕົວເຄື່ອງ ເປັນຮູບແບບສັນຍາລັກຫຼາຍກວ່າປະໂຫຍດໃຊ້ງານ ເພາະຄົງບໍ່ມີໃຜຕ້ອງການຖືເຄື່ອງຄອມ ພິວເຕີຕັ້ງໂຕະໄປໃສມາໃສ Jobs ແລະ Ive ເຫັນວ່າມີຄົນຈໍານວນຫຼາຍທີ່ຍັງຍ້ານຄອມພິວເຕີ ຖ້າຫາກວ່າ iMac ລຸ້ນໃໝ່ມີມືຈັບກໍຈະເບີ່ງເປັນມິດກັບຜູ້ໃຊ້ຫຼາຍຂື້ນ ມືຈັບຈິ່ງເປັນສັນຍານໃຫ້ແຕະຕ້ອງ iMac ໄດ້ໃນຕອນທຳອິດ ຝ່າຍທຳອິດບໍ່ເຫັນນຳ ເນື່ອງຈາກຈະເຮັດໃຫ້ມີຕົ້ນທຶນເພີ່ມຂື້ນ ແຕ່ Jobs ປະກາດຂ່າວວ່າ “ບໍ່ ເຮົາຈະເຮັດຢ່າງນີ້” ແລະລາວກໍບໍ່ເຄີຍແມ່ນແຕ່ຈະອະທິບາຍວ່າເປັນຫຍັງຈິ່ງຕ້ອງມີ.
9. ຜັກດັນສູ່ຄວາມສົມບູນແບບ (Push for Perfection).
ເກືອບທຸກຄັ້ງລະຫວ່າງການພັດທະນາຜະລິດຕະພັນ Jobs ຈະສັ່ງຢຸດແລ້ວຍ່າງກັບໄປທີ່ກະດານ ແລ້ວຂີດຂຽນບ່າງຢ່າງລົງໄປ ເພາະຮູ້ສຶກວ່າຍັງບໍ່ສົມບູນແບບດີພໍ ເຊັ່ນຕອນທີ່ກຳລັງຈະເປີດຮ້ານ Apple stores ລາວກັບ Ron Johnson ຜູ້ຊ່ຽວຊານດ້ານການອອກແບບຕັດສິນໃຈເລື່ອນເວລາເປີດອອກໄປ 2-3 ເດືອນ ເພື່ອວາງຜັງຂອງຮ້ານໃຫ້ເປັນໄປຕາມກິດຈະກໍາຂອງລູກຄ້າ ແທນຜັງເດີມທີ່ວາງຕາມ ຊະນິດຂອງຂອງສິນຄ້າຫຼືຕອນທີ່ iPad ໃກ້ຈະສໍາເລັດເປັນຮູບເປັນຮ່າງ Jobs ເບີ່ງໄປທີ່ເຄື່ອງຕົ້ນແບບເກີດຄວາມຮູ້ສຶກບໍ່ພໍໃຈ ເພາະມັນບໍ່ໃຫ້ຄວາມຮູ້ສຶກສະບາຍໆ ແລະເປັນມິດ ຜູ້ໃຊ້ບໍ່ສາມາດຖືມັນໄດ້ໂດຍມືດຽວ ເຂົາຈິ່ງຕັດສິນໃຈອອກແບບຝາຂອງ iPad ໃຫ້ຂອງເຄື່ອງມີໂຄ້ງກະດົກຂື້ນເລັກນ້ອຍ ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ໃຊ້ຈັບມັນໄດ້ງ່າຍ ການປ່ຽນແປງແບບຂອງ Jobs ເຮັດໃຫ້ວິສາວະກອນຕ້ອງອອກແບບຊ່ອງເຊື່ອມຕໍ່ແລະປຸ່ມກົດໃໝ່ ໃຫ້ບາງຂື້ນແລະຝາດ້ານຫຼັງໂຄ້ງຈາກຂອບໄປກົງກັບເຄື່ອງ ສົ່ງຜົນໃຫ້ຢືດເວລາການຜະລິດອອກໄປຈົນກວ່າການປ່ຽນແປງແບບຈະສຳເລັດ.
ຄວາມເປັນຄົນສົມບູນແບບຂອງ Jobs ຄວບຄຸມໄປທຸກສິ່ງແມ່ນກະທັ້ງສ່ວນທີ່ເບີ່ງບໍ່ເຫັນ ໃນຕອນຍັງນ້ອຍລາວເຄີຍພໍ່ຊ່ວຍສ້າງຮົ້ວສະໜາມຫຍ້າຫຼັງບ້ານ ລາວຖືກສອນໃຫ້ເອົາໃຈໃສ່ຮົ້ວທັງດ້ານໜ້າແລະດ້ານຫຼັງເທົ່າໆກັນ “ບໍ່ມີໃຜເຫັນດອກ” Jobs ເວົ້າ, ພໍ່ລາວຕອບວ່າ “ແຕ່ເຮົາຮູ້ຊ່າງໄມ້ທີ່ດີຈະເລືອກໃຊ້ໄມ້ທີ່ດີ ແມ່ກະທັ້ງດ້ານຫຼັງຂອງຕູ້ທີ່ຫັນເຂົ້າຝາຜະໜັງບ້ານແລະເຮົາກໍຈະເຮັດຢ່າງດຽວກັນນັ້ນກັບດ້ານຫຼັງຂອງຮົ້ວ” ພໍ່ລາວອະທິບາຍຄັ້ງໜຶ່ງ ໃນຄະນະທີກໍາລັງດູແລການຜະລິດ Apple II ແລະ Macintosh ນັ້ນ Jobs ໄດ້ນຳບົດຮຽນນີ້ມາໃຊ້ກັບແຜງວົງຈອນໃນຕົວເຄື່ອງ Jobs ຕີກັບງານໄປໃຫ້ວິຊາວະກອນໂດຍໃຫ້ຊິບວາງຮຽງເປັນແຖວສວຍງາມ “ບໍ່ມີໃຜສົນໃນເບີ່ງວົງຈອນແນ່ນອນ“ ພະນັກ ງານຄົນໜື່ງທັກທ້ວງ Jobs ຕອບໄປຄືກັບທີ່ພໍ່ເຂົາຕອບ “ຂ້ອຍຕ້ອງການໃຫ້ມັນດີທີ່ສຸດທັງພາຍໃນ ແລະ ພາຍນອກ ຊ່າງໄມ້ທີ່ຫຍີງໃຫຍ່ຈະບໍ່ແມ່ນໄມ້ມີລາຄາຖືກໆ ມາເຮັດຝາດ້ານຫຼັງຂອງຕູ້ ເຖີ່ງວ່າມັນຈະເປັນສ່ວນທີ່ເບິ່ງບໍ່ເຫັນ“ ແລະ ເມື່ອແຜນວົງຈອນອອກແບບຮຽບຮ້ອຍ ເຂົາໃຫ້ວິຊາວະກອນແລະສະມາຊິກທີມ Macintosh ລົງຊື່ແລະສະລັກໄວ້ໃນຕົວເຄື່ອງ.
10. ອົດທົນຕໍ່ພະນັກງານທີ່ໂດດເດັ່ນເທົ່ານັ້ນ (Tolerate only ”A” Player).
Jobs ມີຊື່ສຽງຫຼາຍໃນເລື່ອງທີ່ເປັນຄົນໃຈຮ້ອນ ສຸນສຽວ ກ້າວລ້າວກັບຄົນອ້ອມຂ້າງ ແຕ່ການປະຕິບັດຕໍ່ຄົນອ້ອມຂ້າງແບບນີ້ມາຈາກຄວາມຕ້ອງການສິ່ງທີ່ສົມບູນແບບ ແລະ ດີທີ່ສຸດ ນີ້ເປັນວິທີການທີເຂົາເຮັດເພື່ອປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ເກີດສິ່ງທີ່ເຂົາເອີ້ນວ່າ “Bozo explosion (ການແພ່ພັນຂອງພວກບໍ່ເປັນ ຕາເອົາ)” ເພາະຜູ້ບໍລິຫານໃຈດີຈົນມີແຕ່ຄົນທີ່ມີຜົນງານແບບທໍາມະດາໆ ເຮັດວຽກສະບາຍໆໄປວັນໆ ”ຂ້ອຍບໍ່ຄິດວ່ານີ້ເປັນການກະທຳທີ່ຮຸນແຮງກັບພະນັກງານ ”ບອກເຂົາ” ຖ້າຜົນງານມັນບໍ່ດີ ຂ້ອຍກໍຈະເວົ້ານຳເຂົາແບບຕົງໆ ຕໍ່ໜ້າໄປເລີຍເພາະຂ້ອຍຖືວ່ານີ້ເປັນໜ້າທີ່” ເຄີຍມີຄົນພະຍະຍາມບອກໃຫ້ເຂົາໃຊ້ວິທີທີ່ສຸພາບກວ່ານີ້ ເພາະມັນໃຫ້ຜົນອອກມາຄ້າຍໆຄືກັນ ຄໍາຕອບກໍຄື ”ມັນບໍ່ແມ່ນຕົວຂອງຂ້ອຍ” ເຂົາບອກ ”ອາດມີວິທີທີ່ດີກວ່ານີ້ເຊັ່ນໃຊ້ຄຳເວົ້າສຸພາບ ເວົ້າພາສາດອກໄມ້ ແຕ່ຂ້ອຍບໍ່ຮູ້ຈັກວິທີແບບນັ້ນເພາະຂ້ອຍເປັນພຽງຄົນຊັ້ນກາງທີມາຈາກແຄຣີຟໍຣເນຍ” ມີສະຖິຕິພົບພະນັກງານຊັ້ນຍອດຫຼາຍຄົນມີຄວາມພັກດີແລະເຮັດວຽກກັບ Jobs ມາເປັນເວລາຍາວນານຫຼາຍ ເມື່ອປຽບທຽບກັບບໍລິສັດອື່ນໆ ຜູ້ບໍໍລິຫານລະດັບສູງທີ່ໃຈດີ ແລະ ສຸພາບກໍຍັງເຮັດໄດ້ໜ້ອຍກວ່າ Jobs
ສິ່ງທີ່ສຳຄັນຄືຕ້ອງຮູ້ຄືຄວາມຫຍາບຄາຍ ແລະ ແຂງກະດ້າງຂອງ Jobs ນັ້ນຕ້ອງປະກອບດ້ວຍສາມາດໃນການກະຕຸນແຮງບັນດ້ານໃຈ ເຂົາຊັກນຳພະນັກງານ Apple ດ້ວຍການສ້າງທີ່ຈະສ້າງຜະ ລິດຕະພັນທີ່ໂດດເດັ່ນກວ່າໃຜໃນໂລກ ແລະ ເຊື່ອວ່າພວກເຂົາສາມາດເຮັດສິ່ງທີ່ເປັນໄປໄດ້ໃຫ້ສຳເລັດ ມີ CEO ຫຼາຍຄົນຮຽນແບບສະຕາຍແຂງກ້າວຂອງ Jobs ໂດຍບໍ່ເຂົ້າຄວາມສາມາດໃນການສ້າງຄວາມຈົ່ງຮັກພັກດີຊື່ງອາດຈະນໍາໄປສູ່ຄວາມຜິດພາດທີ່ຮ້າຍແຮງໄດ້ ”ຂ້ອຍຮຽນຮູ້ຈາກຫຼາຍໆປີທີ່ຜ່ານມາວ່າເມື່ອເຈົ້າມີພະນັກງານດີໆ ເຈົ້າບໍ່ຈຳເປັນໄປໂອ້ເຂົາຫຼາຍ” Jobs ການກົດດັນໂຄງສ້າງຄວາມຄາດຫວັງສາມາດຜັກດັນໃຫ້ພະນັກງານສ້າງສິ່ງທີ່ຍິງໃຫຍ່ຂື້ນມາໄດ້ ສະມາຊິກໃນທີມ Mac ຫຼາຍຕໍ່ຫຼາຍຄົນບອກເປັນສຽງດຽວກັນວ່າເມື່ອແລກກັບອາລົມຫຸນຫັນຂອງ Jobs ແລ້ວໄດ້ຜົນງານດີມັນກໍກັບຄວາມ ເຈັບປວດທີ່ໄດ້ຮັບ.
11. ເຫັນໜ້າເຫັນຕາ (Engage face to face).
ເຖີງວ່າຈະຢູ່ໃນໂລກ Digital ແຕ່ Jobs ເຊື່ອໝັ້ນໃນການປະຊຸມແບບປະເຊີນໜ້າກັນຫຼາຍກວ່າ ”ມີການບິດບຽນໃຫ້ເຮົາເຊື່ອວ່າໂລກໃນຍຸກນີ້ສາມາດເຮັດວຽກຜ່ານ e-mail ແລະ chat ແຕ່ Jobs ບອກວ່າ ”ບໍ່ແມ່ນ” ຄວາມຄິດແບບສ້າງສັນຈະເກີດຂື້ນໄດ້ເມື່ອມີການປະຊຸມຢ່າງພ້ອມໜ້າພ້ອມຕາກັນ ຄະນະທິມອະທິບາຍເລື່ອງໃດໜຶ່ງຫຼືແມ່ນກະທັ້ງທີ່ເຈົ້າຍ່າງສວນກັບໃຜຄົນໃດຄົນໜື່ງແລະທັກວ່າ ”ເປັນແນວໃດ” ແລະກໍຄິດປີ້ນເປັນແນວຄິດສ້າງສັນອອກມາ ເພື່ອໃຫ້ເກີດສະຖານະການທີວ່ານີ້ Jobs ຈຶ່ງອອກແບບຕຶກ Pixar ທີ່ໃຫັພົບກັນແລະຮວມມືກັນ ”ຖ້າຕົວຕຶກບໍ່ເອື້ອ ເຈົ້າຈະເສຍນະວັດຕະກຳ ແລະ ສິ່ງມະຫັດສະຈັນທີ່ຈຸດປະກາຍມາຈາກຄວາມບັງເອີນ ເຮົາຈຶ່ງອອກຕົວແບບຕຶກໃຫ້ເມື່ອຄົນອອກຈາກຫ້ອງເຮັດວຽກ ຈະໄດ້ຍ່າງມາຢູ່ຮວມກັນໃນບໍລິເວນທາງກາງກັບຄົນອື່ນໆ ທີ່ເຂົາອາດຈະບໍ່ເຄີຍພົບກັນເລີຍໃນຕຶກແບບທຳມະດາທົ່ວໆໄປ” ປະຕູໜ້າ ຂັ້ນໄດຫຼັກ ແລະ ທາງຍ່າງລ້ວນມູ້ງໄປສູ່ຫ້ອງທາງກາງ ”ທຸລະກິດຂອງ Jobs ເຫັນຜົນແຕ່ເລີ້ມ” Lasseter ທົບທວນ ”ຂ້ອຍໄດ້ພົບຫຼາຍຄົນທີ່ບໍ່ໄດ້ເຫັນໜ້າຕາມາຫຼາຍເດືອນຂ້ອຍບໍ່ຄິດເລີຍວ່າຕຶກນີ້ຈະສ້າງຄວາມຮວມມືແລະຄວາມຄິດສ້າງສັນໄດ້ຫຼາຍປານນີ້.
12. ຮູ້ທັງພາບລວມແລະລາຍລະອຽດ (Know both the big picture and the details).
ຜູ້ບໍລິຫານບາງຄົນມີວິໄສທັດທີຍອດຢ້ຽມ ບາງຄົນເກັ່ງໃນການເກັບລາຍລະອຽດ ແຕ່ Jobs ມີທັງ 2 ຢ່າງ ໃນຕົວຄົນດຽວ Jeff Bewkes CEO ຂອງ Time Warner ໜື່ງໃນຄຸນສົມບັດຂອງ Jobs ຄືມີວິໄສທັດທີ່ກວ້້າງໄກ ແຕ່ຂະນະດຽວກັນກໍສາມາດທຸ້ມຄວາມສົນໃຈໄປສ່ວນທີ່ນ້ອຍທີ່ສຸດຂອງການອອກແບບໄດ້ເຊັ່ນ ໃນປີ 2000 ເຂົາມີວິໄວທັດຕໍ່ໄປເຄື່ອງ PC ຈະກາຍມາເປັນສູນລວມ (Hub) ໃນການຈັດການເພັງ ວີດີໂອ ພາບຖ່າຍ ແລະ ເນື້ອຫາດີຈິຕອລຕ່າງໆຂອງບ້ານ ວິໄສທັດນີ້ນໍາໄປສູ່ການສ້າງ iPod ແລະ iPad ຕໍ່ມາໃນປີ 2010 ເຂົາກໍຄິດກົນລະຍຸດຕາມມາວ່າ ສູນລວມ (Hub) ນັ້ນຕ້ອງເປັນຄາວຄອມພິວເຕີ (Cloud computing) Apple ຈິງເລີມຕົ້ນສ້າງ Server farm ຂະໝາດໃຫຍ່ເພຶ່ອໃຫ້ຜູ້ໃຊ້ສາມາດ upload ເນື້ອຫາໄປເກັບແລ້ວສາມາດໃຊ້ດ້ວຍອຸປະກອນອື່ນໄດ້ເຖິງແມ່ນວ່່າຈະວາງເຄົ້າໂຄງວິໄສທັດໃຫຍ່ໄວ້ແລ້ວ ເຂົາກໍ່ຍັງລົງໄປເບິ່ງນ້ອຍໆໄດ້ອິກເຊັ່ນ ສີແລະຂະໝາດຂອງສະກູພາຍໃນ iMac ເປັນຕົ້ນ
13. ປະສາດມະນຸດສາດເຂົ້າກັບວິທະຍາສາດ (Combine humanities with the Sciences).
ໃນໂລກນີ້ມີນັກເທກໂນໂລຢີ ສີລະປິນ ແລະ ນັກອອກແບບທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ແຕ່ບໍ່ມີໃຜໃນຍຸກນີ້ທີ່ສາມາດເຊື່ອມໂຍງບົດກະວີ ແລະ ໜ່ວຍປະມວນຜົນເຂົ້າດ້ວຍກັນ ແລ້ວເຮັດອອກມາເປັນນະວັດຕະກຳໄດ້ດີເທົ່າ Jobs ການນຳສະເໜີຜະລິດຕະພັນໃໝ່ເກືອບທຸກລຸ້ນໃນຮອບສິບປີນີ້ Jobs ຈະຈົບດ້ວຍສະໄລຄ໌ທີ່ເປັນຮູບປ້າຍທາງແຍກລະຫວ່າງຖະໜົນສາຍສີລະປະສາດ ແລະ ເທັກໂນໂລຢີ ແລະ ນີ້ຄືເຫດຜົນວ່າເປັນຫຍັງມະນຸດສາດແລະວິທະຍາສາດຈຶ່ງຈຳເປັນຫຼາຍໃນທຸກສັງຄົມ “ຂ້ອຍເບິ່ງເຫັນໂຕເອງວ່າເປັນນັກມະນຸດສາດຄົນນ້ອຍໆທີ່ມັກຮັກອີເລັກໂຕຣນິກ” Jobs ບອກກັບ Isaacson ໃນວັນທີ່ຕັດສິນໃຈຮ່ວມກັນຂຽນໜັງສື ຊີວະປະຫວັດ ເຖິງວ່າໃນຕອນທີ່ເຂົາຈະເສຍຊີວິດ Jobs ມີວິໄສທັດທີ່ຈະທຳໜັງສືໃຫ້ເປັນເໝືອນງານສີລະປະເຊິ່ງທຸກຄົນທີ່ໃຊ້ເຄື່ອງ Mac ສາມາດສ້າງໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງ ເຂົາຍັງຝັນທີ່ຈະພັດທະນາໂປຼແກຼມສຳລັບຕົບແຕ່ງພາບຖ່າຍ Digital ແລະພັດທະນາໃຫ້ໂທລະທັດໃຊ້ງານໄດ້ງ່າຍ ແລະ ສາມາດເລືອກລາຍການໄດ້ເອງແລະອື່ນໆອີກຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ບໍ່ຕ້ອງສົງໃສເລີຍວ່າສິ່ງນີຈະຕ້ອງເກີດຂື້ນແນ່ນອນ ບໍ່ວ່າເຂົາຈະບໍ່ໄດ້ຢູ່ເຫັນດອກຜົນຂອງມັນ ແຕ່ກົດແຫ່ງຄວາມສໍາເລັດທີ່ເຂົາວາງໄວ້ໄດ້ຊ່ວຍໃຫ້ເຂົາສ້າງບໍລິສັດທີ່ຢືນຢູ່ກາງທາງແຍກ ຂອງມະນຸດສາດແລະວິທະຍາສາດ ພັດ ທະນາສິນຄ້າທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍນະວັດຕະກໍາແລະຄວາມຄິດສ້າງສັນໄດ້ນານເທົ່ານານຫາກ DNA ຂອງ Jobs ຍັງຄົງຢູ່.
14. ກະຫາຍ ແລະ ໄຝ່ຮູ້ (Stay Hungry, Stay foolish).
Jobs ເປັນຜະລິດຕະພັນຂອງສັງຄົມ 2 ແບບທີ່ແພ່ຫຼາຍໃນ San Francisco Bay Area ຊ່ວງທົດສະວັດ 1960s ສ່ວນທຳອິດຄືວັດທະນະທຳ Hippies ທີ່ຕໍ່ຕ້ານສັງຄົມແລະສົງຄາມ ມີສັນຍາລັກເປັນຢາຫຼອນປະສາດ ດົນຕຣີຣ໊ອກ ແລະ ການລົນນະຣົງຕໍ່ຕ້ານຜະເດັດການ ສ່ວນທີສອງຄື: Cyberpunk ວັດທະນະທຳໄຮເທັກແລະແຮັກເກີ້ຣ໌ໃນຊີລິຄອນວັນເລຍ໌ຊຶ່ງເຕັມໄປດ້ວຍວິສະວະກອນ ນັກຄອມພິວເຕີດົນຕຣີ ແລະຜູ້ປະກອບການໃນໂຮງລົດ ແຕ່ນອກເໜືອໄປຈາກນັ້ນ San Francisco Bay Area ຍັງເປັນສະຖານທີ່ທີ່ເປັນຜູ້ນໍາໃນການເຜີຍແພ່ຫົນທາງໄປສູ່ການຮູ້ແຈ້ງເຊັ່ນ: ເຊນ ຮີນດູ ສະມາທິ ໂຍຄະ ການຮັກສາດ້ວຍວິທີຮ້ອງແບບສັນຊາດຕະຍານດິບ ການຄວບຄຸມຄວາມຮູ້ສຶກເປັນຕົ້ນ.
ການປະສົມປົນເປຂອງວັດທະນະທຳເຫຼົ່ານີ້ພົບໄດ້ໃນໜັງສືຂອງນັກຂຽນຫຼາຍຄົນເຊັ່ນ: Stewart Brand ຊື່ Whole Earth Catalog Jobs ເປັນແຟນໜັງສືເຫຼົ່ານີ້ ເຂົາປະທັບໃຈສະບັບສຸດທ້າຍຊື່ງອອກເມື່ອປີ 1971ຂະນະກຳລັງຮຽນມັດທະຍົມປາຍ ເຂົານໍາມັນຕິດໂຕໄປທັງຕອນຮຽນມະຫາວິທະ ຍາໄລ ແລະ ຕໍ່ໄປເຖິງສວນແອັບເປີ້ນທີ່ເຂົາອາໃສ ຫຼັງຈາກອອກຈາກມະຫາວິທະຍາໄລ Jobs ມາຄິດຮອດມັນພາຍຫຼັງວ່າ “ເທິງຫຼັງປົກຂອງສະບັບສຸດທ້າຍມີຮູບຖະໜົນຊົນນະບົດໃນຍາມເຊົ້າ (ຖ້າເຈົ້າມັກການຜະຈົນໄພໂດຍການໂບກລົດເດີນທາງໄປເລື້ອຍໆຈະຈິນຕະນາການເຖິງພາບນີ້ໄດ້) ລຸ່ມຮູບມີຄຳບັນຍາຍວ່າ ຢູ່ຢ່າງກະຫາຍໄຝ່ຮູ້” Jobs ເປັນແບບນີ້ຕະຫຼອດຊີວິດການເຮັດວຽກ ບຸກຄະລິກລັກສະນະຂອງເຂົາຖືກເຕີມເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມເປັນສີລະປິນຄືຮິບປີ້ທີ່ບໍ່ຍອມຕາມໃຜຄົນ ຫຼິ້ນຢາແລະບົດຄົ້ນຫາຄວາມຮູ້ແຈ້ງໃນທຸກອະນຸຂອງຊີວິດບໍ່ວ່າຈະເປັນຜູ້ຍິງທີ່ເຂົາຄວງ ການຜະເຊີນໜ້າກັບມະເຮັງ ຫຼື ວິທີບໍລິຫານທຸລະກິດຊຶ່ງສະທ້ອນເຖິງຄວາມຂັດແຍ່ງ ການຫຼອມລວມແລະທ້າຍທີ່ສຸດສັງເຄາະທຸກສິ່ງທີ່ຫຼາກຫຼາຍທີ່ເຂົ້າດ້ວຍກັນ (ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: http://hbr.org/2012/04/the-real-leadership-lessons-of-steve-jobs/ar/1)
III. ຄຳຄົມ ຂໍ້ຄິດໃນການດຳເນີນຊີວິດໃຫ້ປະສົບຜົນສຳເລັດຂອງ Steve jobs.
1. “Stay Hungry, Stay Foolish” ຫຼື
2. “Innovation distinguishes between a leader and a follower.”
3. “If Apple becomes a place where computers are a commodity item, where the romance is gone, and where people forget that computers are the most incredible invention that man has ever invented, I’ll feel I have lost Apple. But if I’m a million miles away, and all those people still feel those things … then I will feel that my genes are still there.”
ຖ້າ Apple ເປັນທີ່ໆຄອມພິວເຕີກາຍເປັນສິ່ງທີ່ທຳມະດາ ຄວາມໜ້າຕື່ນເຕັ້ນກໍຫາຍໄປ ແລະຄົນລຶມໄປວ່າ ຄອມພິວເຕີ ຄືສິ່ງປະດິດທີ່ມະຫັດສະຈັນທີ່ສຸດ ທີ່ມະນຸດເຄີຍສ້າງສັນຂື້ນມາ ຂ້ອງຄົງຮູ້ສຶກວາຂ້ອຍສູນເສຍ Apple ໄປ ແຕ່ຖ້າຂ້ອຍຢູ່ຫ່າງອອກໄປໄກແສນໄກແລ້ວ ແຕ່ຄົນຍັງຮູ້ສຶກແບບໆນັ້ນ Apple ຍັງຕື່ນຕາແລະຮູ້ວ່າຄອມພິວເຕີຄືສິ່ງທີ່ດີທີ່ສຸດ ຂ້ອງຄົງຮູ້ສຶກວ່າເຜົ່າພັນຂອງຂ້ອຍຍັງຄົງຢູ່ທີ່ນັ້ນ.
4. “Sometimes when you innovate, you make mistakes. It is best to admit them quickly, and get on with improving your other innovations.”
ໃນບາງຄັ້ງເມື່ອທ່ານສ້າງນະວັດຕະກຳ ທ່ານກໍສ້າງສິ່ງທີ່ຜິດພາດ ສິ່ງທີ່ດີທີ່ສຸດຄື ທ່ານຍອມຮັບຄວາມຜິດພາດນັ້ນ ຢ່າງວ່ອງໄວ ແລະພັດທະນາມັນໃນນະວັດຕະກຳອື່ນໆຂອງທ່ານ.
5. “Be a yardstick of quality. Some people aren’t used to an environment where excellence is expected.”
6. “My job is to not be easy on people. My job is to make them better.”
7. “When you’re a carpenter making a beautiful chest of drawers, you’re not going to use a piece of plywood on the back, even though it faces the wall and nobody will ever see it. You’ll know it’s there, so you’re going to use a beautiful piece of wood on the back. For you to sleep well at night, the aesthetic, the quality, has to be carried all the way through.”
8. “People think focus means saying yes to the thing you’ve got to focus on. But that’s not what it means at all. It means saying no to the hundred other good ideas that there are. You have to pick carefully.”
ຄົນສ່ວນໃຫຍ່ຄິດວ່າຄວາມຕັັ້ງໃຈໝາຍເຖີງການເວົ້າວ່າ ແມ່ນ ໃນສິ່ງທີ່ທ່ານສົນໃຈ ແຕ່ມັນບໍ່ແມ່ນເລີຍ ມັນໝາຍເຖີງ ການປະຕິເສດໄອເດຍດີໆ ອື່ນໆອີກຫຼາຍຮ້ອຍແບບ ທ່ານຈະຕ້ອງເລືອກເຮັດຢ່າງລະມັດລະວັງ.
9. “My position coming back to Apple was that our industry was in a coma. It reminded me of Detroit in the ’70s, when American cars were boats on wheels.”
ຕຳແໜ່ງຂອງຂ້ອຍຕອນກັບມາທີ່ Apple ຄືຕອນທີ່ອຸດສະຫະກໍາຄອມພິວເຕີກໍາລັງຢູ່ໃນຊ້ວງໂຄມາ ເຊີ່ງເຮັດໃຫ້ຂ້ອຍນຶກເຖີງ ອຸດສະຫະກຳລົດເມ ຊ້ວງປີ 1970 ທີ່ລົດອະເມລິການ ຄືເຮືອຕິດລໍ້
10.“Design is a funny word. Some people think design means how it looks. But of course, if you dig deeper, it’s really how it works. The design of the Mac wasn’t what it looked like, although that was part of it. Primarily, it was how it worked. To design something really well, you have to get it. You have to really grok what it’s all about.”
ການອອກແບບ ຄືຄຳທີ່ຕະຫຼົກ ຄົນບາງຄົນຄິດວ່າການອອກແບບໝາຍເຖີງ ພາບລັກທີ່ເຫັນດ້ວຍຕາ ແຕ່ທີ່ິ່ຈິງແລ້ວ ຖ້າເບີ່ງໃຫ້ເລິກລົງໄປ ແລ້ວມັນຄືວ່າ ເຮັດວຽກຢ່າງໃດຫຼາຍກວ່າ ການອອກແບບ ຈິ່ງບໍ່ສະເພາະສິ່ງທີ່ຕາເຫັນ ເຖີງແມ່ນວ່າມັນຈະເປັນສ່ວນໜຶ່ງ ແຕ່ມັນສຳຄັນທີ່ວ່າມັນເຮັດວຽກຢ່າງໃດ ການອອກແບບບາງຢ່າງໃຫ້ດີ ທ່ານຕ້ອງເຂົ້າໃຈມັນກ່ອນ ທ່ານຕ້ອງເຂົ້າໃຈຢ່າງທະລຸວ່າມັນແມ່ນຫຍັງ
11. “Simple can be harder than complex: You have to work hard to get your thinking clean to make it simple. But it’s worth it in the end because once you get there, you can move mountains.”
ຄວາມງ່າຍແທ້ໆແລ້ວ ຍາກວ່າຄວາມຊັບຊ້ອນ ເພາະທ່ານຕ້ອງເຮັດວຽກໜັກເພື່ອໃຫ້ທ່ານຄິດວ່າ ຈະເຮັດແນວໃດໃຫ້ມັນງ່າຍ ແຕ່ສຸດທ້າຍມັນສຸດແສນຄຸ້ມຄ່າທີ່ຈະເຮັດ ເພາະຈະສາມາດເຄື່ອນພູເຂົາໄດ້ງ່າຍດາຍ
12. “Being the richest man in the cemetery doesn’t matter to me. Going to bed at night saying we’ve done something wonderful, that’s what matters to me.”
ການເປັນຊາຍທີ່ລວຍທີສຸດໃນສຸສານ ມັນບໍ່ໄດ້ສຳຄັນຫຍັງກັບຂ້ອຍເລີຍ ການໄດ້ເວົ້າກັບຕົວເອງ ກ່ອນນອນວ່າ ເຮົາໄດ້ເຮັດບາງສິ່ງທີ່ສຸດຍອດນັ້ນ ທີ່ສຳຄັນສຳລັບຂ້ອຍ.
13. “Innovation has nothing to do with how many R&D dollars you have. When Apple came up with the Mac, IBM was spending at least 100 times more on R&D. It’s not about money. It’s about the people you have, how you’re led, and how much you get it.”
ນະວັດຕະກຳບໍ່ໄດ້ມີຄວາມກ່ຽວອັນໃດ ກັບຈຳນວນເງິນທີ່ທ່ານລົງທຶນໃນການວິໃຈແລະພັດທະນາແມ່ນແຕ່ນ້ອຍ ເພາະຕອນ Apple ເປີດຕົວ Mac, IBM ໃຊ້ເງິນຫຼາຍກວ່າ 100 ເທົ່າ ໃນການວິໃຈແລະພັດທະນາ ມັນບໍ່ກ່ຽວກັບເງິນ ມັນກ່ຽວກັບຄົນທີ່ເຈົ້າມີ ທ່ານນຳທາງພວກເຂົາຢ່າງໃດ ແລະທ່ານເຂົ້າໃຈມັນຫຼາຍພຽງໃດ
14.“Innovation … comes from saying no to 1,000 things to make sure we don’t get on the wrong track or try to do too much. We’re always thinking about new markets we could enter, but it’s only by saying no that you can concentrate on the things that are really important.”
ນະວັດຕະກຳມາຈາກການປະຕິເສດໃຫ້ກັບ 1,000 ຢ່າງ ທີ່ເຮັດໃຫ້ເຮົາຈະໝັ້ນໃຈວ່າເຮົາບໍ່ໄປໃນທາງທີ່ຜິດ ຫຼືລອງເຮັດມັນຢາກເກີນໄປ ເຮົາມັກຈະຄິດກ່ຽວກັບຕະຫຼາດໃໝ່ທີ່ເຮົາຈະເຂົ້າໄປ ແຕ່ຖ້າເຮົາພຽງປະຕິເສດບາງສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ທ່ານສາມາດຕັ້ງໃຈກັບສ່ງທີ່ສຳຄັນກໍພໍແລ້ວ
15.“Your work is going to fill a large part of your life, and the only way to be truly satisfied is to do what you believe is great work. And the only way to do great work is to love what you do. If you haven’t found it yet, keep looking. Don’t settle. As with all matters of the heart, you’ll know when you find it. And, like any great relationship, it just gets better and better as the years roll on. So keep looking until you find it. Don’t settle.”
ງານຂອງທ່ານ ຄືການເຕີມເຕັມໃນສິ່ງທີ່ສຳຄັນໃນຊີວິດທ່ານ ແລະທາງດຽວທີ່ຈະພໍໃຈໄດ້ ຄືການເຮັດໃນສິ່ງທີ່ທ່ານເຊື່ອວ່າ ມັນຄືສິ່ງທີ່ດີ ແລະທາງດຽວທີ່ຈະເຮັດວຽກທີ່ດີໄດ້ ຄືຮັກໃນສິ່ງທີ່ທ່ານເຮັດ ຖ້າທ່ານຫາມັນບໍ່ພົບ ກໍຫາມັນຕໍ່ໄປ ຢ່າຢຸດ ທຸກສິ່ງທີ່ສຳຄັນມັນຢູ່ທີ່ໃຈທ່ານ ທ່ານຈະຮູ້ເອງເມື່ອໝັ້ນໃຈມັນ ແລະເໝືອນກັບເລື່ອງຄວາມສຳພັນ ທ່ານຈະເຮັດມັນດີຂື້ນໃນທຸກໆປີ ຈົ່ງຊອກຫາມັນຈົນກວ່າຈະພົບ ຢ່າຢຸດ !
16.“When I was 17, I read a quote that went something like: ‘If you live each day as if it was your last, someday you’ll most certainly be right.’ It made an impression on me, and since then, for the past 33 years, I have looked in the mirror every morning and asked myself: ‘If today were the last day of my life, would I want to do what I am about to do today?’ And whenever the answer has been ‘No’ for too many days in a row, I know I need to change something.”
ຕອນຂ້ອຍອາຍຸ 17 ຂ້ອຍອ່ານຄໍາຄົມທີ່ກ່ຽວກັບວ່າ ຈົ່ງໃຊ້ຊີວິດໃນທຸກວັນໃຫ້ເໝືອນວັນນີ້ເປັນວັນສຸດທ້າຍ ແລ້ວວັນໃດໜຶ່ງ ທ່ານຈະຢູ່ໃນຕຳແໜ່ງທີ່ຖືກຕ້ອງ ນັ້ນເຮັດໃຫ້ຂ້ອຍປະທັບໃຈແລະຈົດຈຳ ຕັ້ງແຕ່ວັນນັ້ນຜ່ານມາ 33 ປີ ຂ້ອຍເບີ່ງຂ້ອຍເອງໃນແວ່ນທຸກເຊົ້າ ແລ້ວຖາມຕົນເອງໃນແວ່ນວ່າ ຖ້າວັນນີ້ເປັນວັນສຸດທ້າຍຂອງຂ້ອຍ ຂ້ອຍຢາກຈະເຮັດຫຍັງ ໃນວັນນີ້ທີ່ຈຳເປັນຕ້ອງເຮັດຫຼືບໍ່ໍ່ ແລະຖ້າໃນແວ່ນຕອບວ່າບໍ່ຫຼາຍວັນຕິດກັນ ຂ້ອຍກໍຮູ້ແລ້ວວ່າຂ້ອຍຕ້ອງປ່ຽນແປງຫຍັງຈັກຢ່າງ.
17.“Your time is limited, so don’t waste it living someone else’s life. Don’t be trapped by dogma — which is living with the results of other people’s thinking. Don’t let the noise of others’ opinions drown out your own inner voice. And most important, have the courage to follow your heart and intuition. They somehow already know what you truly want to become. Everything else is secondary.”
ເວລາຂອງທ່ານມີຈຳກັດ ຢ່າເສຍເວລາໄປຢູ່ໃນຊີວິດຂອງຄົນອື່ນ ຢ່າໄປຢູ່ໃນກົດ ເພາະນັ້ນໝາຍເຖີງການໃຊ້ຊີວິດໃນຜົນລັບທີ່ຜູ້ອື່ນຄິດ ຢ່າໃຫ້ສຽງຂອງຄົນອື່ນມາເອົາຊະນະສຽງພາຍໃນຕົວເຮົາ ແລະສິ່ງທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດ ຈົ່ງມີຄວາມກ້າພໍ ທີ່ຈະຕາມສັນຊາດຕະຍານແລະໃຈຂອງທ່ານ ເພາະມັນຮູ້ຢູ່ແລ້ວວ່າ ເຈົ້າຈິງໆແລ້ວຕ້ອງການຈະເປັນຫຍັງ ສິ່ງອື່ນຄືສິ່ງທີ່ຮອງລົງໄປ.
18. “I get asked a lot why Apple’s customers are so loyal. It’s not because they belong to the Church of Mac! That’s ridiculous. It’s because when you buy our products, and three months later you get stuck on something, you quickly figure out [how to get past it]. And you think, ‘Wow, someone over there at Apple actually thought of this!’”
ຂ້ອຍຖືກຖາມສະເໝີວ່າ ເປັນຫຍັງລູກຄ້າ Apple ຈິ່ງໄດ້ຈົງຮັກພັກດີຂະໜາດນີ້ ຂ້ອຍວ່າມັນບໍ່ແມ່ນເຂົາເປັນສະມາຊິກໃນໂບດຂອງ Mac ນັ້ນມັນຄຳເວົ້າຫຼີ້ນ ມັນເປັນເພາະເຂົາຊື້ສິນຄ້າ ແລ້ວສາມເດືອນຫຼັງຈາກນັ້ນເຂົາພໍ້ບັນຫາບາງຢ່າງ ແລ້ວເຂົາແກ້ມັນໄດ້ຢ່າງວ່ອງໄວດ້ວຍຕົນເອງ ແລ້ວເຂົາກໍຮູ້ ສຶກວ່າ ໂອ ! ບາງຄົນໃນ Apple ກໍຄິດເຖີງເລື່ອງນີ້ຄືກັນ.
19. “Remembering that I’ll be dead soon is the most important tool I’ve ever encountered to help me make the big choices in life. Because almost everything — all external expectations, all pride, all fear of embarrassment or failure — these things just fall away in the face of death, leaving only what is truly important. Remembering that you are going to die is the best way I know to avoid the trap of thinking you have something to lose. You are already naked. There is no reason not to follow your heart.”
ການໄດ້ລະນຶກສະເໝີວ່າ ຂ້ອຍຈະຕາຍໃນໄວໆນີ້ ຄືເຄື່ອງມືທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດທີ່ຂ້ອຍເຄີຍພໍ້ ມັນຊ່ວຍຂ້ອຍໃນການຕັດສິນໃຈ ເລືອກສິ່ງທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ໃນໍຊີວິດ ເພາະເກືອບທຸກຢ່າງລວມເຖີງຄວາມຄາດຫວັງຈາກພາຍນອກ ຄວາມພູມໃຈ ຄວາມຢ້ານໃນຄວາມໜ້າອາຍ ຫຼື ລົ້ມເຫລວ ພວກນັ້ນມັນຫານໄປ ຫຼື ລົ້ມເຫຼວ ພວກນັ້ນມັນຫາຍໄປທັນທີ ເມື່ອທ່ານຜະເຊີນໜ້າກັບຄວາມຕາຍ ແລະມັນຈະຫຼົງເຫຼືອແຕ່ສິ່ງທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດແທ້ໆ ການລະນຶກໄດ້ວ່າທ່ານ ກຳລັງຈະຕາຍ ຈິ່ງເປັນທາງທີ່ດີທີ່ສຸດໃຫ້ຂ້ອຍຮູ້ວ່າ ຈະຫຼີກລຽງກັບດັກທາງຄວາມຄິດທີ່ທ່ານບໍ່ມີອັນໃດຈະເສຍ ແທ້ໆແລ້ວທ່ານກຳລັງເປືອຍມັນ ບໍ່ໃຫ້ມີເຫດຜົນໃດທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ທ່ານບໍ່ເຮັດຕາມໃຈຂອງ.
1. ຮຽນຮູ້ທີ່ຈະທໍານາຍອະນາຄົດ.
ຕະຫຼອດຊີວິດຂອງລາວ ລາວເຮັດໃຫ້ທຸກຄົນເຊື່ອໄດ້ວ່າ ການທີ່ທ່ານສາມາດທຳນາຍອະນາ ຄົດໂດຍສະເພາະເທນທ໌ ຫຼືແນວໂນ້ມຕ່າງໆໄດ້ນັ້ນ ມັນເຮັດໃຫ້ທ່ານປ່ຽນແປງໂລກ ແລະສ້າງຄວາມສຳເລັດຂື້ນມາໄດ້ ແລ້ນັ້ນຄືສິ່ງທີ່ເກີດຂື້ນກັບ Apple ເມື່ອ iPhone ຄືສິ່ງທີ່ລາວທຳນາຍວ່າມັນຄືເທນດ໌ຂອງໂລກໃນອະນາຄົດ ແລະສຸດທ້າຍມັນກໍເປັນແບບນັ້ນຈິງ ເຊີ່ງສິ່ງທີ່ເຮົາຮຽນຮູ້ໄດ້ກໍຄື ການເຮົາເຮັດວຍກເປັນລູກຈ້າງ ເຮົາຕ້ອງເບີ່ງຕົວເອງເປັນຜູ້ປະກອບການໃນອະນາຄົດ ແລະມັນຈະເຮັດໃຫ້ເຮົາຕັ້ງໃຈຫາທັກສະທີ່ມີປະໂຫຍດ ກັບທ່ານໃນອະນາຄົດ.
2. ເບີ່ງແຕ່ດ້ານບວກຂອງຊີວິດ.
Steve Jobs ບໍ່ໄດ້ສະບາຍມາຕັ້ງແຕ່ນ້ອຍ ຊີວິດຂອງລາວລຳບາກ ເປັນເດັກກຳພ້າ ແລະມີຄົນຮັບໄປລ້ຽງ ແຕ່ລາວບໍ່ເຄີຍໃຊ້ຊີວິດ ຢູ່ກັບດ້ານລົບຊອງຊີວິດ ລາວຮູ້ຊື້ງທີ່ລາວມີຄົນຮັບໄປລ້ຽງ ແລະຕັ້ງໃຈສ້າງຄວາມສຳເລັດໃຫ້ໂຕເອງ ໂດຍເບີ່ງແຕ່ດ້ານບວກທີ່ເກີດຂື້ນໃນຊີວິດຂອງລາວເທົ່ານັ້ນ.
3. ລົ້ມເຫຼວໄດ້ ແຕ່ຕ້ອງກ້າວຕໍ່.
ທຸກຄົນເຄີຍລົ້ມເຫຼວໝົດ ແຕ່ມັນຂື້ນກັບວ່າທ່ານຈະຈັດການຄວາມລົ້ມເຫຼວນັ້ນຢ່າງໃດ ໃນປີ 1984 Steve Jobs ຖືກໄລ່ອອກຈາກ Apple ແຕ່ສິ່ງທີ່ລາວຄິດ ບໍ່ແມ່ນເບີ່ງວ່າມັນຄືອຸປະສັກທີ່ມາທຳລາຍຊີວິດລາວ ແຕ່ມັນຄືຈຸດປ່ຽນທີ່ເຮັດໃຫ້ລາວເລີ້ມຕົ້ນສິ່ງທີ່ດີທີ່ສຸດໃນຊີວິດຂອງລາວ ແລະຄວາມລົ້ມເຫຼວເຮັດຫຍັງລາວບໍ່ໄດ້ເລີຍ ນອກຈາກເປັນຄູໃຫ້ລາວຮຽນຮູ້ຈາກມັນເທົ່ານັ້ນ
4. ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນໂລກ.
ກ່ອນທີ່ Apple ຈະເກີດຂື້ນ Steve Jobs ເດີນທາງໄປທ່ຽວອິນເດຍ ການທ່ອງທ່ຽວໃນສາຍຕາຂອງ Jobs ຄືການເປີດມຸມມອງໃໝ່ໃຫ້ກັບລາວ ມຸມມອງຂອງສິ່ງທີ່ເປັນໄປໄດ້ຖືກຂະ ຫຍາຍອອກໄປ ແລະການເດີນທາງບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງເສຍເງິນຫຼາຍ ຫຼືໃຊ້ເວລາຫຼາຍ ມັນຂື້ນກັບສິ່ງທີ່ທ່ານໄດ້ມາຈາກການທ່ອງທ່ຽວຄັ້້ງນັ້ນໆ ຫຼາຍກວ່າ.
5. ຫາຄູ່ເຮັດທຸລະກິດໃຫ້ດີ.
Jobs ບໍ່ໄດ້ສ້າງ Apple ຂື້ນມາຄົນດຽວ ລາວມີຄູ່ຫູທີ່ສໍາຄັນຢ່າງ Steve Wozniak ໃນການທາງດຽວກັນ ຄູ່ຫູໃນຊີວິດຂອງລາວກໍບໍ່ແພ້ກັນ ຄູ່ຄອງທີ່ດີຈະເຮັດໃຫ້ທ່ານສາມາດເດີນທາງສູ່ຄວາມສຳເລັດໄດ້ງ່າຍຂື້ນ ເພາະສະນັ້ນ ຫາໃຫ້ດີໆ
6. ອຸປະສັກ ຄື ໂອກາດທີ່ດີທີ່ຊ້ອນຕົວມາ.
ຕອນເລີ້ມເຮັດ Apple ລາວແລະໝູ່ບໍ່ມີເງິນ ລາວຕ້ອງຂາຍລົດຕູ້ ສ່ວນໝູ່ຂອງລາວຂາຍເຄື່ອງຄິດໄລ່ເລກ ເພື່ອທີ່ລາວຈະໄດ້ມີເງິນພໍໃນການສ້າງເຄື່ອງຄອມພິວເຕີ ເຄື່ອງທໍາອິດຂອງ Apple ແລະນີ້ຄືອຸປະສັກ ທີ່ບໍ່ສາມາດເຮັດຫຍັງພວກເຂົາໄດ້.
7. ຕ້ອງກ້າສ່ຽງ.
ຫຼາຍໆຄົນບໍ່ກ້າພັດທະນາຜະລິດຕະພັນທີ່ຈຳມາຂ້າກັນເອງ ຢ່າງເຊັ່ນກໍລະນີ Apple ທີ່ຫຼາຍໆຄົນອາດຈະບໍ່ ກ້າຜະລິດ iPhone ອອກມາເພາະຮູ້ວ່າ ຖ້າອອກມາ iPod ທີ່ອອກມາກ່ອນຈະຂາຍບໍ່ໄດ້ ແຕ່ນີ້ຄືຄວາມສ່ຽງ ທີ່ Jobs ກ້າທີ່ຈະສ່ຽງ ເພາະມັນຄືຜົນປະໂຫຍດແລະການປ່ຽນແປງທີ່ດີຂື້ນຫຼາຍກວ່າທີ່ຈະຕາມມາ.
8. ຢູ່ແຕ່ກັບຄົນດີໆ.
ບໍ່ແມ່ນພຽງ Steve Wozniak ເທົ່ານັ້ນທີ່ Jobs ເຮັດວຽກນຳ ແຕ່ຍັງມີ Tim Cook, Johny Ive, ແລະ John Lasseter ເຊີ່ງເຮັດໃຫ້ລາວໄດ້ເຮັດວຽກແຕ່ກັບຄົນເກັ່ງໆ ແລະໄດ້ຮຽນຮູ້ໄປດ້ວຍກັນອີກດ້ວຍ.
9. ທ່ານບໍ່ສາມາດໜີຄວາມຕາຍໄດ້.
ເວລາທີ່ທ່ານ ທຸກ ເສົ້າ ກັງວົນ ຄຽດ ເບື່ອ ຄິດເສຍເວລາ ບໍ່ວ່າຢ່າງໃດ ວັນໜຶ່ງທ່ານກໍຈະຕ້ອງຕາຍ ຊີວິດມັນສັ້ນ ເພາະສະນັ້ນຢ່າເສຍເວລາ ຈົ່ງໃຊ້ຊີວິດໃຫ້ຄຸ້ມ.
10. ຢ່າອາຍທີ່ຈະຮຽນຮູ້ຈາກຄົນອືນ.
ຕອນຮຽນ Jobs ເຄີຍເຂົ້າເລັກເຊີເພື່ອຮຽນກັບ HP ແລະລາວຄິດວ່າ ລາວຢາກລອງເຮັດ ແຕ່ໃນແບບທີ່ຕ່າງອອກໄປ ຈື່ໄວ້ວ່າ ບໍ່ມີໃຜຮູ້ທຸກຢ່າງຕັ້ງແຕ່ເກີດ ຖ້າທ່ານບໍ່ຮູ້ຫຍັງ ທ່ານຄວນຖາມຄົນອື່ນ ບາງທີການຖາມຄຳຖາມພຽງເລັກນ້ອຍຈາກຜູ້ຮູ້ ອາດເຮັດໃຫ້ທ່ານເກີດແຮງບັນບັນດານໃຈດີໆ ຂື້ນມາກໍເປັນໄດ້.
ເຂດລາຊະເທວີ () ແມ່ນ 1 ໃນ 50 ເຂດການປົກຄອງຂອງບາງກອກ ຢູ່ໃນກຸ່ມເຂດບາງກອກກາງ ສະພາບໂດຍທົ່ວໄປເປັນແຫຼ່ງການຄ້າ ການບໍລິການ ແລະແຫຼ່ງທີ່ຢູ່ອາໄສໜາແໜ້ນຫຼາຍ
ຊື່ເຂດຕັ້ງຕາມສີ່ແຍກລາຊະເທວີເຊິ່ງແມ່ນຈຸດຕັດລະຫວ່າງຖະໜົນພະຍາໄທກັບຖະໜົນເພັດຊະບຸລີ ໂດຍມາຈາກຊື່ "ຂົວພະລາຊະເທວີ" ເຊິ່ງຂ້າມຄອງຄອງປະແຈຈີນ (ປະຈຸບັນຖືກຖົມໄປແລ້ວ) ເທິງຖະໜົນພະຍາໄທກ່ອນເຂົ້າຖະໜົນເພັດຊະບຸລີ
ໂດຍຄຳວ່າ "ພະລາຊະເທວີ" ຕັ້ງຕາມພະນາມພະນາງເຈົ້າສຸຂຸມານມາລະສີ ພະອັກຄະລາຊະເທວີໃນພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ (ພະຍົດໃນຂະນະນັ້ນ; ພະຍົດຕໍ່ມາຄື "ສົມເດັດພະປິຕຸດສາເຈົ້າສຸຂຸມານມາລະສີ ພະອັກຄະລາຊະເທວີ")
ພື້ນທີ່ເຂດລາຊະເທວີເດີມມີຖານະເປັນຕຳບົນ 4 ຕຳບົນ ໄດ້ແກ່ ຕຳບົນທຸ່ງພະຍາໄທ ຕຳບົນຖະໜົນພະຍາໄທ ຕຳບົນຖະໜົນເພັດຊະບຸລີ ແລະຕຳບົນມັກກະສັນ ເຊິ່ງເກີດຈາການຍຸບຮວມຕຳບົນນ້ອຍໆ ເຂົ້ານຳກັນ ຂຶ້ນຢູ່ກັບອຳເພີດຸສິດ ແລະຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1966ຈຶງຍ້າຍມາຂຶ້ນກັບອຳເພີພະຍາໄທ
ເມື່ອ ຄ.ສ. 1972 ໄດ້ມີປະກາດຄະນະປະຕິວັດຈັດຕັ້ງບາງກອກຂຶ້ນແທນທີ່ນະຄອນຫຼວງກຸງເທບທົນບຸລີເຊິ່ງເກີດຈາກການຮວມກັນຂອງຈັງຫວັດພະນະຄອນແລະຈັງຫວັດທົນບຸລີ ອຳເພີພະຍາໄທປ່ຽນຖານະເປັນເຂດພະຍາໄທ ຕຳບົນຕ່າງໆ ໃນທ້ອງທີ່ຈຶງມີຖານະເປັນແຂວງ
ຕໍ່ມາໃນທ້ອງທີ່ເຂດພະຍາໄທມີຄວາມຈະເລີນແລະມີຜູ້ຄົນໜາແໜ້ນຂຶ້ນ ເພື່ອປະສິດທິພາບໃນການປົກຄອງ ການບໍລິຫານລາຊະການ ແລະການອຳນວຍຄວາມສະດວກແກ່ປະຊາຊົນ ໃນວັນທີ 6 ພະຈິກ ຄ.ສ. 1989 ກະຊວງມະຫາດໄທຈຶງມີປະກາດໃຫ້ແບ່ງພື້ນທີ່ 4 ແຂວງທາງທິດໃຕ້ຂອງເຂດພະຍາໄທຈັດຕັ້ງເປັນ ເຂດລາຊະເທວີ ຈົນຮອດໃນປີຄ.ສ. 1993 ໄດ້ມີການຈັດຕັ້ງເຂດດິນແດງຂຶ້ນ ໂດຍນຳພື້ນທີ່ບາງສ່ວນຂອງແຂວງມັກກະສັນໄປຮວມນຳ
ເຂດລາຊະເທວີແບ່ງໜ່ວຍການປົກຄອງຍ່ອຍອອກເປັນ 4 ແຂວງ (khwaeng) ໄດ້ແກ່
ຖະໜົນສາຍຮອງລົງໄປ ເຊັ່ນ ຖະໜົນນິຄົມມັກກະສັນ ຊອຍສຸຂຸມວິດ 3 (ນານາເໜືອ) ຖະໜົນໂຍທີ ຖະໜົນຮາງນ້ຳ ຖະໜົນກຳແພງເພັດ 5 ເປັນຕົ້ນ
ນອກຈາກນີ້ ໃນພື້ນທີ່ເຂດຍັງມີ ທາງລົດໄຟສາຍເໜືອ ແລະ ທາງລົດໄຟສາຍຕາເວັນອອກ ຕັດຜ່ານຮວມທັງມີເສ້ນທາງລົດໄຟຟ້າບີທີເອສ ລົດໄຟໃຕ້ດິນ ແລະລົດໄຟຟ້າເຊື່ອມທ່າອາກາດຍານນຳ
ໃນສ່ວນຂອງລົດໄຟ ໃນພື້ນທີ່ເຂດມີ ສະຖານີລົດໄຟມັກກະສັນ ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ເທິງເສ້ນທາງລົດໄຟສາຍຕາເວັນອອກ ໄກ້ກັບໂຮງງານລົດໄຟມັກກະສັນຂອງການລົດໄຟແຫ່ງປະເທດໄທໃນສ່ວນຂອງລົດໄຟລອຍຟ້າແລະໃຕ້ດິນມີສະຖານີລົດໄຟຟ້າບີທີເອສ 3 ສະຖານີ ໄດ້ແກ່ ສະຖານີລາຊະເທວີ ສະຖານີພະຍາໄທ ແລະສະຖານີອະນຸສາວະລີໄຊສະໝໍລະພູມ ກັບສະຖານີລົດໄຟຟ້າໃຕ້ດິນ ໄດ້ແກ່ ສະຖານີເພັດຊະບຸລີ ແລະມີສະຖານີລົດໄຟຟ້າເຊື່ອມທ່າອາກາດຍານສຸວັນນະພູມ 3 ສະຖານີ ໄດ້ແກ່ ສະຖານີມັກກະສັນ ສະຖານີພະຍາໄທ ແລະສະຖານີລາຊະປາລົບ
ສ່ວນການສັນຈອນທາງນ້ຳ ໃນພື້ນທີ່ເຂດມີຄອງແສນແສບ ແມ່ນຄອງເຂດແດນທາງທິດໃຕ້ຂອງເຂດ ໃນອະດີດທ່າເຮືອທີ່ບໍລິເວນປະຕູນ້ຳ ແມ່ນແຫຼ່ງຂົນສົ່ງສິນຄ້າທາງນ້ຳທີ່ມາທາງເຮືອຕາມຄອງແສນແສບທີ່ເຄີຍຄຶກຄັກຫຼາຍ ໃນປະຈຸບັນການສັນຈອນທາງນ້ຳກໍຍັງມີຢູ່ ຄື ເຮືອໂດຍສານຄອງແສນແສບ
ອະນຸສາວະລີໄຊສະໝໍລະພູມ ອັນເປັນຈຸດຊຸມທາງສຳຄັນທີ່ມີລົດປະຈຳທາງຜ່ານຫຼາຍສາຍ ແລະຍັງເປັນຈຸດຜ່ານຂອງລົດໄຟຟ້າບີທີເອສນຳ ກໍຕັ້ງຢູ່ໃນພື້ນທີ່ເຂດລາຊະເທວີ ນອກຈາກນັ້ນໃນບໍລິເວນຮອບອະນຸສາວະລີໄຊສະໝໍລະພູມຍັງມີທ່າລົດຕູ້ຈາກບາງກອກ ໄປຍັງຈັງຫວັດຕ່າງໆ ນຳ
ເຂດປ້ອມປາບສັດຕູພ່າຍ () ແມ່ນ 1 ໃນ 50 ເຂດການປົກຄອງຂອງບາງກອກ ຢູ່ໃນກຸ່ມເຂດບາງກອກກາງ ຖືເປັນເຂດອະນຸລັກເມືອງເກົ່າ ແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວເຊິງປະຫວັດສາດແລະສິລະປະວັດທະນະທຳທາງຝັ່ງພະນະຄອນ
ຊື່ເຂດ "ປ້ອມປາບສັດຕູພ່າຍ" ຕັ້ງຂຶ້ນເພື່ອເປັນອະນຸສອນແກ່ປ້ອມປ້ອງກັນຂ້າສຶກທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃຕ້ຕະຫຼາດນາງເລິ້ງບ້ານຍວນ ໄກ້ຂົວນົບພະວົງ ເຊິ່ງເປັນໜຶ່ງໃນເຈັດປ້ອມທີ່ພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວໂປດເກົ້າໃຫ້ສ້າງຂຶ້ນຕະຫຼອດຝັ່ງຄອງຜະດຸງກຸງກະເສມ (ຄູພະນະຄອນໃໝ່ໃນສະໄໝນັ້ນ) ຕໍ່ມາເມື່ອຕົວເມືອງຂະຫຍາຍອອກໄປຫຼາຍຂຶ້ນແລະຄວາມຈຳເປັນໃນການປ້ອງກັນສັດຕູດ້ວຍປ້ອມປາການກໍໝົດໄປ ປ້ອມນີ້ຈຶງຖືກລື້ລົງພ້ອມກັບປ້ອມອື່ນໆ
ອຳເພີປ້ອມປາບສັດຕູພ່າຍ ຕັ້ງຂຶ້ນຕາມປະກາດກະຊວງນະຄອນບານເມື່ອວັນທີ 15 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1915 (ລາຊະສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ) ແມ່ນອຳເພີຊັ້ນໃນອຳເພີໜຶ່ງຂອງບາງກອກ (ປ່ຽນຊື່ມາຈາກມົນທົນກຸງເທບ) ບ່ອນທີ່ທຳການຢູ່ບໍລິເວນຖະໜົນຫຼວງ ຫຼັງວັດເທບສິລິນທາວາດ ຕຳບົນປ້ອມປາບສັດຕູພ່າຍ ຕໍ່ມາໃນວັນທີ 21 ຕຸລາ ປີດຽວກັນ ໄດ້ມີປະກາດກະຊວງນະຄອນບານກຳໜົດເຂດການປົກຄອງໃນບາງກອກຂຶ້ນໃໝ່ ໂດຍກຳໜົດໃຫ້ອຳເພີປ້ອມປາບສັດຕູພ່າຍຮວມຢູ່ໃນທ້ອງທີ່ຈັງຫວັດພະນະຄອນ
ໃນວັນທີ 1 ເມສາ ຄ.ສ. 1926 (ລາຊະສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ) ທາງການໄດ້ປ່ຽນແປງຖານະເຂດການປົກຄອງຂະໜາດນ້ອຍທີ່ມີອານາເຂດຕິດຕໍ່ກັນໄກ້ຊິດຈັງຫວັດພະນະຄອນ ເພື່ອເປັນການປະຫຍັດງົບປະມານແຜ່ນດິນ ອຳເພີປ້ອມປາບສັດຕູພ່າຍຈຶງຖືກລົດຖານະເປັນ ກິ່ງອຳເພີປ້ອມປາບສັດຕູພ່າຍ ຂຶ້ນກັບອຳເພີສາມຍອດ ແບ່ງເຂດການປົກຄອງອອກເປັນ 22 ຕຳບົນ
ໃນປີ ຄ.ສ. 1938 (ລາຊະສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວອານັນທະມະຫິດົນ) ທາງການໄດ້ປັບປຸງເຂດການປົກຄອງໃໝ່ເພື່ອໃຫ້ເໝາະສົມກັບສະພາບພື້ນທີ່ໂດຍຍຸບຮວມອຳເພີທີ່ມີຂະໜາດເນື້ອທີ່ນ້ອຍແລະຈຳນວນປະຊາກອນບໍ່ຫຼາຍເຂົ້ານຳກັນ ສຳລັບອຳເພີປ້ອມປາບສັດຕູພ່າຍໄດ້ຮັບໂອນພື້ນທີ່ຕຳບົນວັດໂສມມະນັດ ຕະຫຼາດນາງເລິ້ງ ແລະມະຫານາກຈາກອຳເພີນາງເລິ້ງເຊິ່ງຍຸບລົງໃນຄາວນີ້ ແລະໄດ້ຍ້າຍທີ່ວ່າການອຳເພີໄປຕັ້ງທີ່ສາມແຍກຖະໜົນຫຼານຫຼວງຕັດກັບຖະໜົນພະນຽງຕຳບົນວັດໂສມມະນັດ ເຊິ່ງເຄີຍເປັນບ່ອນຕັ້ງທີ່ວ່າການອຳເພີນາງເລິ້ງ
ໃນປີ ຄ.ສ. 1940 ມີປະກາດປ່ຽນແປງເຂດຕຳບົນແລະອຳເພີໃນຈັງຫວັດພະນະຄອນແລະຈັງຫວັດທົນບຸລີ ຕຳບົນມະຫານາກແລະຕະຫຼາດນາງເລິ້ງຖືກຍຸບເຂົ້າກັບຕຳບົນວັດໂສມມະນັດ ຕຳບົນບ້ານບາດຖືກຍຸບໄປຮວມກັບຕຳບົນວັດເທບສິລິນແລະປ້ອມປາບສັດຕູພ່າຍ ຕຳບົນໂຮງລ້ຽງເດັກແລະສວນມະລິຖືກຍຸບເຂົ້າກັບຕຳບົນວັດເທບສິລິນແລະຕຳບົນວໍລະຈັກຖືກຍຸບຮວມເຂົ້າກັບຕຳບົນປ້ອມປາບສັດຕູພ່າຍ ຈາກນັ້ນກະຊວງມະຫາດໄທໄດ້ມີປະກາດປ່ຽນແປງການປົກຄອງໃນຈັງຫວັດພະນະຄອນໃໝ່ອີກຄັ້ງເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1947 ຄັ້ງນີກຳໜໄດໃຫ້ອຳເພີປ້ອມປາບສັດຕູພ່າຍແບ່ງເຂດການປົກຄອງຍ່ອຍອອກເປັນ 5 ຕຳບົນ
ຕໍ່ມາມີປະກາດຄະນະປະຕິວັດໃຫ້ຮວມຈັງຫວັດພະນະຄອນກັບຈັງຫວັດທົນບຸລີເຂົ້ານຳກັນເປັນນະຄອນຫຼວງກຸງເທບທົນບຸລີໃນປີ ຄ.ສ. 1971 ເຊິ່ງເປັນດຽວກັບທີ່ອຳເພີປ້ອມປາບສັດຕູພ່າຍໄດ້ຍ້າຍທີ່ວ່າການຈາກຖະໜົນຫຼານຫຼວງໄປຕັ້ງຢູ່ທີ່ຖະໜົນສູພະມິດ ຕຳບົນວັດໂສມມະນັດ (ທີ່ຕັ້ງປັດຈຸບັນ) ແລະໃນປີຕໍ່ມາ (ຄ.ສ. 1972) ກໍມີປະກາດຄະນະປະຕິວັດປ່ຽນຮູບແບບການບໍລິຫານນະຄອນຫຼວງໃໝ່ອີກຄັ້ງຈາກນະຄອນຫຼວງກຸງເທບທົນບຸລີເປັນກຸງເທບມະຫານະຄອນ ແບ່ງພື້ນທີ່ອອກເປັນເຂດແລະແຂວງແທນອຳເພີແລະຕຳບົນ ອຳເພີປ້ອມປາບສັດຕູພ່າຍຈຶງໄດ້ຮັບການປ່ຽນແປງຖານະເປັນ ເຂດປ້ອມປາບສັດຕຸພ່າຍ ນັບແຕ່ນັ້ນ
ເຂດປ້ອມປາບສັດຕູພ່າຍແບ່ງເຂດການປົກຄອງຍ່ອຍອອກເປັນ 5 ແຂວງ (khwaeng) ໄດ້ແກ່
ເຂດບາງຮັກ () ແມ່ນ 1 ໃນ 50 ເຂດການປົກຄອງຂອງບາງກອກ ຢູ່ໃນກຸ່ມເຂດລຸມພິນີ ເຊິ່ງຖືເປັນເຂດສູນກາງທຸລະກິດ ການຄ້າ ການບໍລິການ ແລະການທູດ
ຕັ້ງຢູ່ຮິມຝັ່ງຕາເວັນອອກຂອງແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາ (ຝັ່ງພະນະຄອນ) ມີອານາເຂດຕິດຕໍ່ກັບເຂດຕ່າງໆ ຮຽງຕາມເຂັມໂມງ ດັງນີ້
ເຂດພະຍາໄທ () ແມ່ນ 1 ໃນ 50 ເຂດການປົກຄອງຂອງບາງກອກ ຢູ່ໃນກຸ່ມເຂດບາງກອກກາງ ສະພາບພື້ນທີ່ໂດຍທົ່ວໄປເປັນແຫຼ່ງການຄ້າ ການບໍລິການ ແລະແຫຼ່ງທີ່ຢູ່ອາໄສໜາແໜ້ນຫຼາຍ
ອຳເພີພະຍາໄທ ໄດ້ຮັບການຈັດຕັ້ງຂຶ້ນຄັ້ງທຳອິດ ເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1966 ຕັ້ງຊື່ຕາມພະລາຊະວັງພະຍາໄທເຊິ່ງແມ່ນວັງທີ່ພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວໂປດເກົ້າໃຫ້ສ້າງຂຶ້ນເປັນຕຳໜັກສຳລັບສະເດັດປະພາດບົນທີ່ດິນຮິມຄອງສາມເສນ ທຸ່ງພະຍາໄທ ຊ່ວງທຳອິດອຳເພີພະຍາໄທແບ່ງເຂດການປົກຄອງອອກເປັນ 7 ຕຳບົນ ແມ່ນພື້ນທີ່ອຳເພີດຸສິດເດີມ 5 ຕຳບົນ ໄດ້ແກ່ ຕຳບົນທຸ່ງພະຍາໄທ ຕຳບົນຖະໜົນພະຍາໄທ ຕຳບົນຖະໜົນເພັດຊະບຸລີ ຕຳບົນມັກກະສັນ ແລະຕຳບົນສາມເສນ ແລະແມ່ນພື້ນທີ່ອຳເພີບາງກະປິເດີມ 2 ຕຳບົນ ໄດ້ແກ່ ຕຳບົນຫ້ວຍຂວາງແລະຕຳບົນບາງກະປິ ຈົນຮອດໃນປີ ຄ.ສ. 1971 ຈັງຫວັດພະນະຄອນຖືກຮວມເຂົ້າກັບຈັງຫວັດທົນບຸລີ ປ່ຽນຖານະເປັນນະຄອນຫຼວງກຸງເທບທົນບຸລີ ແລະໃນປີ ຄ.ສ. 1972 ຈຶງປ່ຽນແປງຖານະເປັນກຸງເທບມະຫານະຄອນ ເຊິ່ງປ່ຽນຄຳເອິ້ນເຂດການປົກຄອງໃໝ່ນຳ ອຳເພີພະຍາໄທໄດ້ຮັບການປ່ຽນແປງຖານະເປັນ ເຂດພະຍາໄທ ສ່ວນຕຳບົນຕ່າງໆ ກໍປ່ຽນຖານະເປັນແຂວງ
ຈາກນັ້ນທາງລາຊະການໄດ້ປ່ຽນແປງພື້ນທີ່ປົກຄອງຂອງເຂດພະຍາໄທຫຼາຍເທື່ອ ເພື່ອຈັດຂະໜາດພື້ນທີ່ແລະຈຳນວນປະຊາກອນຂອງແຕ່ລະເຂດໃຫ້ມີຄວາມສົມດຸນ ເລິ່ມຕັ້ງແຕ່ໃນປີ ຄ.ສ. 1973 ແຂວງຫ້ວຍຂວາງແລະແຂວງບາງກະປິໄດ້ຮັບການຍົກຖານະເປັນເຂດຫ້ວຍຂວາງຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1978 ແຂວງດິນແດງແລະບາງສ່ວນຂອງແຂວງສາມເສນໃນຖືກໂອນໄປຂຶ້ນກັບເຂດຫ້ວຍຂວາງ ໃນຂະນະທີ່ພື້ນທີ່ບາງສ່ວນຂອງແຂວງຫ້ວຍຂວາງແລະແຂວງບາງກະປິກໍຖືກໂອນມາຮວມກັບແຂວງສາມເສນໃນແລະແຂວງມັກກະສັນໃນປີ ຄ.ສ. 1989 ພື້ນທີ່ 4 ແຂວງທາງທິດໃຕ້ຂອງເຂດໄດ້ແຍກອອກໄປຕັ້ງເປັນເຂດລາຊະເທວີການປັບປຸງເຂດການປົກຄອງຄັ້ງນີ້ສົ່ງຜົນໃຫ້ເຂດພະຍາໄທເຫຼືອແຂວງສາມເສນໃນຢູ່ພຽງແຂວງດຽວ ສ່ວນພະລາຊະວັງພະຍາໄທເຊິ່ງແມ່ນທີ່ມາຂອງຊື່ເຂດ ຮວມທັງຖະໜົນພະຍາໄທກໍບໍ້ໄດ້ຢູ່ໃນພື້ນທີ່ຂອງເຂດອີກຕໍ່ໄປ ແຕ່ໄປຢູ່ໃນເຂດລາຊະເທວີແທນ ແລະສຸດທ້າຍໃນປີ ຄ.ສ. 1994 ພື້ນທີ່ທາງທິດຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ຂອງເຂດກໍຖືກແບ່ງແຍກໄປຮວມກັບເຂດດິນແດງທີ່ເພິ່ງຕັ້ງຂຶ້ນໃໝ່
ເຂດພະຍາໄທມີໜ່ວຍການປົກຄອງຍ່ອຍ 1 ແຂວງ (khwaeng) ຄື
ສະຖານທີ່ສຳຄັນ.
ຕາມທີ່ປາກົດໃນຄຳຂວັນຂອງເຂດ ເຂດພະຍາໄທມີສະຖານທີ່ລາຊະການ ໂດຍສະເພາທີ່ຕັ້ງໜ່ວຍທາງທະຫານແລະຕຳລວດຢູ່ຫຼາຍແຫ່ງ ມີສ່ວນລາຊະການພົນລະເຮືອນລະດັບກະຊວງຢູ່ 2 ກະຊວງ ນອກຈາກນັ້ນຍັງມີໜ່ວຍງານທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບການສື່ສານແລະໂທຄົມມະນາຄົມນຳ ກ່າວຄື ກົມປະຊາສັມພັນ ສະຖານີວິທະຍຸໂທລະພາບກອງທັບບົກຊ່ອງ 5 ພິພິດທະພັນໄປສະນີ ແລະສຳນັກງານຄະນະກຳມະການກິດຈະການກະຈາຍສຽງກິດຈະການໂທລະພາບແລະກິດຈະການໂທຄົມມະນາຄົມແຫ່ງຊາດ ມີລະບົບລົດໄຟຟ້າຕັດຜ່ານໃນພື້ນທີ່ເຂດແລະມີຍ່ານສະພານຄວາຍ ເຊິ່ງແຕ່ເດີມເຄີຍມີສະພາບເປັນທົ່ງນາແລະຕະຫຼາດນັດຊື້ຂາຍໂຄກະບື ແຕ່ຕໍ່ເມື່ອບ້ານເມືອງຂະຫຍາຍຕົວຂຶ້ນກໍໄດ້ກາຍສະພາບເປັນແຫຼ່ງຊຸມຊົນໜາແໜ້ນ ມີອາຄານຮ້ານຄ້າ ຫ້າງສັບພະສິນຄ້າ ອາທິ ສີສຸພະລາຊະອາເຂດ ບ່ອນຕັ້ງຫ້າງເມີລີ້ຄິງສະພານຄວາຍ (ເລີກກິດຈະການໄປແລ້ວ) ແລະຫ້າງບິ໊ກຊີ ເປັນຕົ້ນ ສະຖານທີ່ສຳຄັນໃນເຂດນີ້ ມີອາທິ
ເຂດບາງກະປິ ແມ່ນ 1 ໃນ 50 ເຂດການປົກຄອງຂອງບາງກອກ ຢູ່ໃນກຸ່ມເຂດບາງກອກຕາເວັນອອກ ເຊິ່ງຖືເປັນເຂດທີ່ຢູ່ອາໄສຮອງຮັບການຂະຫຍາຍຕົວເມືອງ ທາງທິດຕາເວັນອອກ (ຕອນໃຕ້)
ພື້ນທີ່ບໍລິເວນເຂດບາງກະປິໃນອະດີດເປັນປ່າທຶບ ມີຊື່ຮຽກວ່າ ບາງກະບີ່ ໃນສະໄໝລັດຊະການທີ່ 3 ໄດ້ເກີດກະບົດທີ່ເມືອງນະຄອນຈຳປາສັກແລະເມືອງຫຼວງພະບາງ ຈຶ່ງໂປດເກົ້າ ໃຫ້ເຈົ້າພະຍາບະດິນເດຊາ (ສິງ ສິງຫະເສນີ) ເປັນແມ່ທັບໄປປາບຈົນສຳເລັດ ແລະໄດ້ກວາດຕ້ອນຜູ້ຄົນຫົວເມືອງຣາຍທາງມາຕັ້ງຖິ່ນຖານບໍລິເວນຮິມຄອງແສນແສບແລະຄອງກຸ່ມ
ເມື່ອມີຜູ້ຄົນໜາແໜ້ນຫຼາຍຂຶ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບການຈັດຕັ້ງເປັນ ອຳເພີບາງກະປິ ຂຶ້ນຢູ່ກັບຈັງຫວັດພະນະຄອນ ເຊິ່ງໃນປີ ຄ.ສ. 1966 ທາງລາຊະການໄດ້ແບ່ງພື້ນທີ່ຕຳບົນບາງກະປິແລະຕຳບົນຫ້ວຍຂວາງຈັດຕັ້ງເປັນອຳເພີພະຍາໄທ
ໃນຊ່ວງປີ ຄ.ສ. 1971-1972 ມີການປ່ຽນແປງລັກສະນະການປົກຄອງພູມິພາກໄປສູ່ການປົກຄອງສ່ວນທ້ອງຖິ່ນໃນຈັງຫວັດພະນະຄອນຈັງຫວັດທົນບຸລີ ກ່າວຄືຮວມຈັງຫວັດທັງສອງເຂົ້າດ້ວຍກັນເປັນນະຄອນຫຼວງກຸງເທບທົນບຸລີແລະປ່ຽນເປັນກຸງເທບມະຫານະຄອນ ແບ່ງພື້ນທີ່ເປັນເຂດແລະແຂວງແທນອຳເພີແລະຕຳບົນ ອຳເພີບາງກະປິຈຶ່ງປ່ຽນຖານະແມ່ນ ເຂດບາງກະປິ ແບ່ງອອກເປັນ 9 ແຂວງ (ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1978 ໄດ້ໂອນແຂວງສາມເສນນອກໄປຂຶ້ນກັບເຂດຫ້ວຍຂວາງ)
ເນື່ອງຈາກມີອານາເຂດກວ້າງຂວາງ ແລະຕໍ່ມາມີປະຊາກອນເພີ່ມຂຶ້ນ ທ້ອງທີ່ບາງແຫ່ງຢູ່ໄກຈາກສຳນັກງານເຂດ ເພື່ອສະດວກແກ່ການປົກຄອງແລະການອຳນວຍຄວາມສະດວກແກ່ປະຊາຊົນ ກະຊວງມະຫາດໄທຈຶ່ງແບ່ງພື້ນທີ່ທາງທິດເໜືອແລະທິດຕາເວັນອອກຂອງເຂດໄປຈັດຕັ້ງເປັນເຂດລາດພ້າວແລະເຂດບຶງກຸ່ມ ໃນປີ ຄ.ສ. 1989 ແລະເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1997 ກໍໄດ້ຮວມພື້ນທີ່ແຂວງວັງທອງຫຼາງແລະບາງສ່ວນຂອງແຂວງຄອງຈັ່ນໄປຈັດຕັ້ງເປັນເຂດວັງທອງຫຼາງ
ປັດຈຸບັນເຂດບາງກະປິມີໜ່ວຍການປົກຄອງຍ່ອຍ 2 ແຂວງ (khwaeng) ໄດ້ແກ່
ເຂດສາທອນ () ແມ່ນ 1 ໃນ 50 ເຂດການປົກຄອງຂອງບາງກອກ ຢູ່ໃນກຸ່ມເຂດບາງກອກໃຕ້ ຖືເປັນສູນກາງທຸລະກິດ ການຄ້າ ການບໍລິການ ແລະການທູດ
ພື້ນທີ່ເຂດສາທອນເດີມຂຶ້ນຢູ່ກັບອຳເພີບ້ານທະວາຍ ຈັງຫວັດພະປະແດງ ຕໍ່ມາອຳເພີບ້ານທະວາຍຍ້າຍມາຂຶ້ນກັບຈັງຫວັດພະນະຄອນ ແລະປ່ຽນຊື່ເປັນອຳເພີຍານນາວາເຂດຍານນາວາ ບາງກອກໃນສະໄໝຕໍ່ມາ
ພາຍຫຼັງພື້ນທີ່ເຂດຍານນາວາມີຄວາມຈະເລີນແລະມີປະຊາກອນໜາແໜ້ນຂຶ້ນ ພື້ນທີ່ບາງແຫ່ງຢູ່ໄກຈາກສຳນັກງານເຂດ ບາງກອກຈຶ່ງໄດ້ຮວມແຂວງຍານນາວາ ແຂວງທຸ່ງວັດດອນ ແລະແຂວງທຸ່ງມະຫາເມກໃຫ້ຢູ່ໃນການດູແລຂອງສຳນັກງານເຂດຍານນາວາ ສາຂາ 1 (ແຂວງຍານນາວາ) ແລະທ້ອງທີ່ດັງກ່າວໄດ້ຍົກຖານະເປັນ ເຂດສາທຣ ໃນວັນທີ່ 9 ພະຈິກ ຄ.ສ. 1989 ຕາມປະກາດກະຊວງມະຫາດໄທປ່ຽນແປງພື້ນທີ່ເຂດຍານນາວາ ຕັ້ງເຂດສາທຣແລະເຂດບາງຄໍແຫຼມ ໂດຍນຳຊື່ຖະໜົນສາທອນມາຕັ້ງເປັນຊື່ຂອງເຂດໂດຍອະນຸໂລມ
ຕໍ່ມາໃນວັນທີ່ 23 ເມສາ ຄ.ສ. 1999 ໄດ້ມີປະກາດກະຊວງມະຫາດໄທ ປ່ຽນແປງຊື່ "ເຂດສາທຣ" ເປັນ ເຂດສາທອນ ເນື່ອງຈາກຄຳວ່າສາທຣບໍ່ມີຄວາມໝາຍວັດຈະນຸກົມ ສ່ວນຄຳວ່າສາທອນມີຄວາມໝາຍວ່າ "ເອື້ອເຟື້ອ ເອົາໃຈໃສ່" ແລະເພື່ອເປັນການໃຫ້ກຽດແກ່ "ຫຼວງສາທອນລາຊາຍຸດ (ຍົມ)" ຂຸນນາງແລະຄະຫະບະດີໃນສະໄໝລັດຊະການທີ່ 5 ເຊິ່ງເປັນຂຸດຄອງອັນເປັນທີ່ມາຂອງຊື່ເຂດ ດັງນັ້ນຊື່ເຂດສາທອນ ຄອງສາທອນ ຖະໜົນສາທອນເໜືອ ຖະໜົນສາທອນໃຕ້ ແລະຊອຍຍ່ອຍຂອງຖະໜົນສາທອນ ຈຶ່ງຕ້ອງຂຽນເປັນ "ສາທອນ" ທັ້ງໝົດ
ເຂດສາທອນແບ່ງເຂດການປົກຄອງຍ່ອຍອອກເປັນ 3 ແຂວງ (khwaeng) ໄດ້ແກ່
ແລະຍັງມີຂົວຂ້າມແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາ 1 ແຫ່ງ ຄື ຂົວສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນ
ເຂດບາງນາ ແມ່ນ 1 ໃນ 50 ເຂດການປົກຄອງຂອງບາງກອກ ຢູ່ໃນກຸ່ມເຂດບາງກອກໃຕ້ ສະພາບທົ່ວໄປເປັນເຂດຊຸມຊົນເມືອງໜາແໜ້ນປານກາງຜະສົມກັບຊຸມຊົນການກະເສດ
ຕັ້ງຢູ່ທາງທິດຕາເວັນອອກຂອງແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາ (ຝັ່ງພະນະຄອນ) ມີອານາເຂດຕິດຕໍ່ກັບເຂດຕ່າງໆ ຮຽງຕາມເຂັມໂມງ ດັງນີ້
ທ້ອງທີ່ເຂດບາງນາໃນອະດີດມີຖານະແມ່ນ ຕຳບົນບາງນາ ແມ່ນເຂດການປົກຄອງຂອງອຳເພີພະຂະໂໜງ ຈັງຫວັດພະປະແດງ (ປ່ຽນຊື່ມາຈາກນະຄອນເຂື່ອນຂັນຕັ້ງແຕ່ປີຄ.ສ. 1914) ຈົນກະທັ່ງໃນປີ ຄ.ສ. 1927 ທາງລາຊະການໄດ້ພິຈາລະນາໂອນຕຳບົນບາງນາໄປຂຶ້ນກັບອຳເພີສະໝຸດປາການ ຈັງຫວັດສະໝຸດປາການແທນ ເພື່ອຄວາມສະດວກໃນການປົກຄອງ ແຕ່ໃນປີ ຄ.ສ. 1929 ກໍໂອນກັບມາເປັນເຂດການປົກຄອງຂອງອຳເພີພະຂະໂໜງ (ເຊິ່ງຍ້າຍຈາກຈັງຫວັດພະປະແດງມາຂຶ້ນກັບຈັງຫວັດພະນະຄອນຢູ່ກ່ອນແລ້ວ) ອີກຄັ້ງໜຶ່ງ ເນື່ອງຈາກຕັ້ງຢູ່ໄກ້ກັນຫຼາຍກວ່າແລະປະຊາຊົນໄປຕິດຕໍ່ທຸລະການໄດ້ສະດວກກວ່າ
ຕໍ່ມາໃນທ້ອງທີ່ຕຳບົນບາງນາເລິ່ມສະພາບເປັນຊຸມຊົນ ຍ່ານການຄ້າ ອຸສາຫະກຳ ແລະບ່ອນພັກອາໄສໜາແໜ້ນຂຶ້ນ ໃນການຂະຫຍາຍເຂດເທດສະບານນະຄອນກຸງເທບຄັ້ງທີ 2 ເມື່ອ ຄ.ສ. 1955 ທາງລາຊະການຈຶງໂອນພື້ນທີ່ບາງສ່ວນຂອງຕຳບົນບາງນາເຂົ້າໄປໃນທ້ອງທີ່ດ້ວຍສ່ວນພື້ນທີ່ທີ່ຢູ່ນອກເຂດເທດສະບານນັ້ນໄດ້ກາຍເປັນທ້ອງທີ່ໃນເຂດສຸຂາພິບານປະເວດເຊິ່ງຈັດຕັ້ງເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1963ຈົນກະທັ່ງມີການຂະຫຍາຍເຂດເທດສະບານນະຄອນກຸງເທບໄປອີກເປັນຄັ້ງທີ 3 ເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1964 ຈຶງແຍກໄປຮວມຢູ່ໃນເຂດເທດສະບານທັງຕຳບົນ
ໃນປີ ຄ.ສ. 1971 ຈັງຫວັດພະນະຄອນຖືກເຂົ້າຮວມກັບຈັງຫວັດທົນບຸລີ ປ່ຽນຖານະແມ່ນນະຄອນຫຼວງກຸງເທບທົນບຸລີ ແລະໃນປີ ຄ.ສ. 1972 ຈຶງປ່ຽນແປງຖານະແມ່ນ ກຸງເທບມະຫານະຄອນ ເຊິ່ງໄດ້ຍົກເລີກການປົກຄອງແບບສຸຂາພິບານແລະເທດສະບານ ຮວມທັງປ່ຽນຄຳເອິ້ນເຂດການປົກຄອງໃໝ່ຈາກອຳເພີແລະຕຳບົນເປັນເຂດແລະແຂວງ
ພາຍຫຼັງໃນເຂດພະຂະໂໜງແລະເຂດອື່ນໆ ຂອງບາງກອກມີຄວາມຈະເລີນແລະມີປະຊາກອນໜາແໜ້ນຂຶ້ນ ຈຳເປັນຕ້ອງຈັດຂະໜາດພື້ນທີ່ແລະຈຳນວນປະຊາກອນໃນເຂດຕ່າງໆ ໃຫ້ມີຄວາມເໝາະສົມໄກ້ຄຽງກັນ ເພື່ອໃຫ້ການປົກຄອງແລະການອຳນວຍການແກ່ປະຊາຊົນເປັນໄປຢ່າງມີປະສິດທິພາບ ໃນວັນທີ່ 14 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1997 ກະຊວງມະຫາດໄທຈຶງປະກາດປ່ຽນແປງພື້ນທີ່ເຂດພະຂະໂໜງ ໂດຍແຍກແຂວງບາງນາແລະບາງສ່ວນແຂວງບາງຈາກອອກມາຈັດຕັ້ງເປັນ ເຂດບາງນາ ແລະໃນວັນທີ 17 ພະຈິກ ປີດຽວກັນ ບາງກອກໄດ້ປະກາດຈັດຕັ້ງແຂວງບາງນາເຕັມພື້ນທີ່ເຂດບາງນາຢ່າງເປັນທາງການ ເພື່ອຄວາມຊັດເຈນແລະປະໂຫຍດໃນດ້ານການປົກຄອງ ການບໍລິຫານແລະການອຳນວຍຄວາມສະດວກແກ່ປະຊາຊົນທັງ 2 ສະບັບເລິ່ມມີຜົນບັງຄັບໃຊ້ໃນວັນດຽວກັນຄືວັນທີ 6 ມີນາ ຄ.ສ. 1998
ເຂດບາງນາມີເຂດການປົກຄອງຍ່ອຍພຽງ 1 ແຂວງ (khwaeng) ຄື
ເຂດບາງກອກໃຫຍ່ ແມ່ນ 1 ໃນ 50 ເຂດການປົກຄອງຂອງບາງກອກ ຢູ່ໃນກຸ່ມເຂດກຸງທົນບຸລີ ເຊິ່ງຖືເປັນເຂດອະນຸລັກເມືອງ ແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວເຊິງປະຫວັດສາດແລະສິລະປະວັດທະນະທຳທາງຝັ່ງທົນບຸລີ
ຊື່ຂອງເຂດບາງກອກໃຫຍ່ນັ້ນ ມີທີ່ມາຈາກຄອງບາງກອກໃຫຍ່ ຮຽກອີກຢ່າງໜຶ່ງວ່າ ຄອງບາງຫຼວງ ເຊິ່ງເຄີຍເປັນແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາເດີມ ແຕ່ປ່ຽນເສັ້ນທາງກາຍເປັນຄອງໃນປີ ຄ.ສ. 1552 ເຂດບາງກອກໃຫຍ່ເຄີຍເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງກຸງທົນບຸລີ ເມື່ອແຮກເລິ່ມ ປີ ຄ.ສ. 1915 ໄດ້ຖືກຮຽກວ່າ ອຳເພີຫົງສາຣາມ ປີຕໍ່ມາໄດ້ປ່ຽນຊື່ເປັນ ອຳເພີບາງກອກໃຫຍ່ ໃນປີ ຄ.ສ. 1938 ອຳເພີບາງກອກໃຫຍ່ຖືກຍຸບລົງເປັນ ກິ່ງອຳເພີບາງກອກໃຫຍ່ ຂຶ້ນກັບ "ອຳເພີບາງຍີ່ຂັນ" ຈົນໃນປີ ຄ.ສ. 1958 ມີພະລາຊະກິດສະດີກາຕັ້ງກິ່ງອຳເພີບາງກອກໃຫຍ່ ເປັນ ອຳເພີບາງກອກໃຫຍ່ ແລະໃນປີ ຄ.ສ. 1972 ມີປະກາດຄະນະປະຕິວັດ ໃຫ້ອຳເພີໃນເຂດນະຄອນຫຼວງກຸງເທບທົນບຸລີມີຖານະເປັນເຂດ ອຳເພີບາງກອກໃຫຍ່ຈຶ່ງມີຖານະແມ່ນ ເຂດບາງກອກໃຫຍ່ ບາງກອກ ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນ
ເຂດບາງກອກໃຫຍ່ແບ່ງເຂດການປົກຄອງຍ່ອຍອອກເປັນ 2 ແຂວງ (khwaeng) ໄດ້ແກ່
ເຂດບາງຊື່ () ແມ່ນ 1 ໃນ 50 ເຂດປົກຄອງຂອງບາງກອກ ຈັດຢູ່ໃນກຸ່ມເຂດບາງກອກເໜືອ ສະພາບພື້ນທີ່ໂດຍທົ່ວໄປເປັນແຫຼ່ງການຄ້າ ການບໍລິການ ແລະ ແຫຼ່ງທີ່ຢູ່ອາໄສໜາແໜ້ນຫຼາຍ
ອຳເພີບາງຊື່ ໄດ້ຮັບການຈັດຕັ້ງຂຶ້ນເປັນອຳເພີຊັ້ນນອກອຳເພີໜຶ່ງໃນມົນທົນກຸງເທບ ໂດຍຂຶ້ນກົງຕໍ່ກະຊວງນະຄອນບານເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1894ເຊິ່ງແມ່ນປິທີເລິ່ມມີການປະຕິຮູບການປົກຄອງເປັນມົນທົນເທສາພິບານໃນຊ່ວງກາງລາຊະສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ໃນຊ່ວງທີມີອານາເຂດກວ້າງຂວາງທີ່ສຸດນັ້ນ ອຳເພີບາງຊື່ແບ່ງເຂດການປົກຄອງອອກເປັນ 14 ຕຳບົນ ໄດ້ແກ່ ຕຳບົນບາງພັດ ຕຳບົນບາງອໍ້ ຕຳບົນບາງໂພ ຕຳບົນບາງກະບື ຕຳບົນຖະໜົນນະຄອນໄຊສີ ຕຳບົນສາມເສນໃນ ຕຳບົນສາມເສນນອກ ຕຳບົນລາດຍາວ ຕຳບົນສີ່ແຍກບາງຊື່ ຕຳບົນບາງຊື່ໃຕ້ ຕຳບົນບາງຊື່ເໜືອ ຕຳບົນບາງຊ້ອນ ຕຳບົນບາງເຂນໃຕ້ ແລະຕຳບົນບາງເຂນ
ໃນວັນທີ 21 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1915 (ລາຊະສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ) ໄດ້ມີປະກາດກະຊວງນະຄອນບານກຳໜົດເຂດການປົກຄອງໃນກຸງເທບພະມະຫານະຄອນ (ຫຼືມົນທົນກຸງເທບ) ຂຶ້ນໃໝ່ ແລະກຳໜົດໃຫ້ອຳເພີບາງຊື່ຮວມຢູ່ໃນທ້ອງທີ່ຈັງຫວັດພະນະຄອນຕະຫຼອດເວລາທີ່ຜ່ານມາ ໃນເຂດຈັງຫວັດພະນະຄອນໄດ້ມີການປັບປຸງເຂດການປົກຄອງໃໝ່ຫຼາຍຄັ້ງ ຕຳບົນໃນອຳເພີບາງຊື່ຫຼາຍຕຳບົນຖືກຍຸບຮວມກັບຕຳບົນອື່ນຫຼືບໍ່ກໍຖືກໂອນຂຶ້ນໄປກັບອຳເພີຂ້າງຄຽງ ເຮັດໃຫ້ອຳເພີນີ້ມີຂະໜາດລົດລົງ ໃນປີ ຄ.ສ. 1927 ທ້ອງທີ່ອຳເພີບາງຊື່ເຫຼືອພຽງຕຳບົນບາງຊື່ ບາງຊ້ອນ ລາດຍາວ ສາມເສນຍອກ ສາມເສນໃນ ແລະບາງກະບືເທົ່ານັ້ນໃນທີ່ສຸດເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1938 (ລາຊະສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວອານັນທະມະຫິດົນ ທາງລາຊະການມີຄຳສັ່ງໃຫ້ຮວມອຳເພີທີ່ມີປະຊາກອນແລະປະລິມານວຽກບໍ່ຫຼາຍເຂົ້ານຳກັນ ອຳເພີບາງຊື່ຈຶງຖືກຍຸບເລີກເຫຼືອພຽງຊື່ ຕຳບົນບາງຊື່ ແມ່ນເຂດການປົກຄອງຍ່ອຍຂອງອຳເພີດຸສິດນັບແຕ່ນັ້ນ
ໃນປີ ຄ.ສ. 1971 ມີປະກາດຄະນະປະຕິວັດໃຫ້ຮວມຈັງຫວັດພະນະຄອນກັບຈັງຫວັດທົນບຸລີເຂົ້ານຳກັນແມ່ນນະຄອນຫຼວງກຸງເທບທົນບຸລີ ແລະໃນປີຕໍ່ມາ (ຄ.ສ. 1972) ກໍມີປະກາດຄະນະປະຕິວັດປ່ຽນຮູບແບບບໍລິຫານນະຄອນຫຼວງໃໝ່ອີກຄັ້ງຈາກນະຄອນຫຼວງກຸງເທບທົນບຸລີແມ່ນກຸງເທບມະຫານະຄອນ ແບ່ງພື້ນອອກເປັນເຂດແລະແຂວງແທນອຳເພີແລະຕຳບົນຕາມລຳດັບ ຕຳບົນບາງຊື່ຈຶງໄດ້ຮັບການປ່ຽນແປງຖານະແມ່ນ ແຂວງບາງຊື່ ແລະຍັງຄົງຂຶ້ນກັບເຂດດຸສິດ
ພາຍຫຼັງເຂດດຸສິດມີຄວາມຈະເລີນແລະມີປະຊາກອນໜາແໜ້ນຂຶ້ນ ທ້ອງທີ່ບາງແຫ່ງໂດຍສະເພາະແຂວງບາງຊື່ (ເຊິ່ງຢູ່ທາງຕອນເໜືອສຸດຂອງເຂດ) ຍັງຢູ່ໄກຈາກສຳນັກງານເຂດຫຼາຍ ດັງນັ້ນເພື່ອໃຫ້ໜ່ວຍງານລາຊະການສາມາດດູແລໄດ້ຢ່າງທົ່ວເຖິງແລະສະດວກຮວດເຮັວ ໃນຂັ້ນທຳອິດບາງກອກຈຶງໄດ້ຕັ້ງສຳນັກງານເຂດດຸສິດ ສາຂາ 1 ຮັບຜິດຊອບພື້ນທີ່ແຂວງບາງຊື່ເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1989 ຕໍ່ມາໃນວັນທີ່ 9 ພະຈິກ ຄ.ສ. 1989ຈຶງມີປະກາດກະຊວງມະຫາດໄທແຍກແຂວງບາງຊື່ອອກຈາກເຂດດຸສິດແລະຈັດຕັ້ງເປັນ ເຂດບາງຊື່ ຂຶ້ນເພື່ອປະໂຫຍດໃນການປົກຄອງ ການບໍລິຫານລາຊະການ ແລະການໃຫ້ບໍລິການແກ່ປະຊາຊົນທີ່ຍ້າຍເຂົ້າມາຢູ່ອາໄສໃນທ້ອງທີ່ຫຼາຍຂຶ້ນ ປະກາດສະບັບດັງກ່າວເລິ່ມມີຜົນບັງຄັບໃຊ້ໃນວັນທີ່ກະຊວງອອກປະກາດນັ້ນເອງ
ວັນທີ່ 20 ກໍລະກົດ ຄ.ສ. 2009 ໝ່ອມລາຊະວົງສຸຂຸມພັນ ບໍລິພັດ ຜູ້ວ່າລາຊະການບາງກອກໄດ້ລົງນາມໃນປະກາດປ່ຽນແປງພື້ນທີ່ແຂວງບາງຊື່ ແລະຕັ້ງແຂວງວົງສະຫວ່າງ ເຂດບາງຊື່ ໂດຍມິຜົນໃຊ້ບັງຄັບເມື່ອວັນທີ່ 21 ກັນຍາ ປີດຽວກັນ ສົ່ງຜົນໃຫ້ປະຈຸບັນເຂດບາງຊື່ແບ່ງໜ່ວຍການປົກຄອງຍ່ອຍອອກເປັນ 2 ແຂວງ (khwaeng) ໄດ້ແກ່
ເຂດບາງຊື່ມີຂົວຂ້າມແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາ 2 ແຫ່ງ ໄດ້ແກ່
ເຂດບາງກອກນ້ອຍ () ແມ່ນ 1 ໃນ 50 ເຂດການປົກຄອງຂອງບາງກອກ ຢູ່ໃນກຸ່ມເຂດກຸງທົນບຸລິເໜືອ ເຊິ່ງຖືເປັນເຂດອະນຸລັກເມືອງເກົ່າ ແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວເຊິງປະຫວັດສາດແລະສິລະປະວັດທະນະທຳທາງຝັ່ງທົນບຸລີ ໂດຍມີຄຳຂວັນປະຈຳເຂດວ່າ "ສົມເດັດໂຕວັດຣະຄັງ ວັງຫຼັງຕັ້ງຢູ່ອູ່ເຮືອພະລາຊະພິທີ ສະຖານີລົດໄຟ ຄອງໃຫຍ່ມີຊື່ ເລື່ອງລືເຄື່ອງລົງຫິນນາມລະບິນຊ່າງຫຼ່ອ ງາມອະລໍວັດວາ"
ເຂດບາງກອກນ້ອຍເດີມມີຊື່ວ່າ ອຳເພີອະມະລິນ ເປັນອຳເພີທີ່ 21 ໃນ 25 ອຳເພີຊັ້ນໃນຂອງພະນະຄອນຕາມປະກາດກະຊວງນະຄອນບານ ຄ.ສ. 1915
ຈາກນັ້ນໃນປີ ຄ.ສ. 1916 ພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວໂປດເກົ້າໃຫ້ປ່ຽນຊື່ອຳເພີອະມະລິນເປັນ ອຳເພີບາງກອກນ້ອຍ (ພ້ອມກັບປ່ຽນຊື່ອຳເພີຫົງສາຣາມເປັນອຳເພີບາງກອກໃຫຍ່ ປ່ຽນຊື່ອຳເພີລາຊະຄຶກເປັນອຳເພີບາງຍີ່ເຮືອ ແລະປ່ຽນຊື່ອຳເພີບຸບຜາຣາມເປັນອຳເພີຄອງສານ) ເນື່ອງຈາກຊື່ເດີມຍັງບໍ່ເໝາະສົມກັບຕຳບົນທີ່ຕັ້ງອັນເປັນຫຼັກຖານໂບຮານ ໃນຂະນະນັ້ນອຳເພີບາງກອກນ້ອຍມີເຂດປົກຄອງ 8 ຕຳບົນ ຄື ຕຳບົນບາງອໍ້ ຕຳບົນບາງພັດ ຕຳບົນບາງບຳຫລຸ ຕຳບົນບາງຍີ່ຂັນ ຕຳບົນບາງຂຸນນົນ ຕຳບົນບາງຂຸນສີ ຕຳບົນສິລິລາດ ແລະຕຳບົນບ້ານຊ່າງຫລ່ອ
ຕໍ່ມາເມື່ອ ຄ.ສ. 1972 ໄດ້ມີປະກາດຄະນະປະຕິວັດ ບົກເລີກໜ່ວຍການປົກຄອງຈັງຫວັດ ເທດສະບານ ສຸຂາພິບານໃນເຂດຈັງຫວັດພະນະຄອນແລະຈັງຫວັດທົນບຸລີເປັນໜ່ວຍການປົກຄອງດຽວ ຄື "ກຸງເທບມະຫານະຄອນ" ເຊິ່ງໄດ້ປ່ຽນຄຳວ່າອຳເພີເປັນ "ເຂດ" ແລະຕຳບົນເປັນ "ແຂວງ" ດັງນັ້ນ ອຳເພີບາງກອກນ້ອຍຈຶ່ງໄດ້ຮັບການປ່ຽນແປງຖານະແມ່ນ ເຂດບາງກອກນ້ອຍ ບາງກອກ
ໃນປີ ຄ.ສ. 1989 ກະຊວງມະຫາດໄທໄດ້ປະກາດປ່ຽນແປງພື້ນທີ່ເຂດບາງກອກນ້ອຍ ໂດຍແບ່ງພື້ນທີ່ແຂວງບາງພັດ ແຂວງບາງອໍ້ ແຂວງບາງຍີ່ຂັນ ແລະແຂວງບາງບຳຫລຸ ໄປຈັດຕັ້ງເປັນເຂດບາງພັດ ເພື່ອໃຫ້ໜ່ວຍງານລາຊະການດູແລປົກຄອງພື້ນທີ່ໃຫ້ສະດວກຂຶ້ນ
ແລະໄດ້ມີປະກາດກະຊວງມະຫາດໄທອິກຄັ້ງໃນປີ ຄ.ສ. 1991 ຕັດພື້ນທີ່ເຂດບາງພັດສະເພາະຝັ່ງໃຕ້ຖະໜົນບໍລົມລາດຊະຊົນນະນີແລະຖະໜົນສົມເດັດພະປິ່ນເກົ້າ ກັບມາເປັນພື້ນທີ່ຂອງເຂດບາງກອກນ້ອຍ ແລະໄດ້ຮັບການຈັດຕັ້ງເປັນແຂວງອະລຸນອະມະລິນ
ເຂດບາງກອກນ້ອຍແບ່ງເຂດການປົກຄອງຍ່ອຍອອກເປັນ 5 ແຂວງ (khwaeng) ໄດ້ແກ່
ເຂດບາງເຂນ () ແມ່ນ 1 ໃນ 50 ເຂດການປົກຄອງຂອງບາງກອກ ຢູ່ໃນກຸ່ມເຂດບາງກອກເໜືອ ເຊິ່ງຖືເປັນເຂດທີ່ຢູ່ອາໄສຮອງຮັບການຂະຫຍາຍຕົວຂອງເມືອງ ທາງທິດຕາເວັນອອກ (ຕອນເໜືອ) ຂອງບາງກອກ ແລະແມ່ນເຂດທີ່ມີຈຳນວນປະຊາກອນຫຼາຍເປັນອັນດັບທີ 3 ໃນບາງກອກຮອງຈາກເຂດບາງແຄ
ເຂດບາງເຂນເດີມມີຖານະແມ່ນ ອຳເພີບາງເຂນ ຈັດຕັ້ງຂຶ້ນເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1897 ຂຶ້ນຢູ່ກັບຈັງຫວັດພະນະຄອນ ເດີມທິດຕາເວັນຕົກຂອງອານາເຂດແລະຂອງອຳເພີມີອານາເຂດຕິດຕໍ່ກັບຈັງຫວັດນົນທະບຸລີໂດຍໃຊ້ແນວຄອງເປມປະຊາກອນເປັນເສັ້ນແບ່ງເຂດຈັງຫວັດ ຈົນກະທັ່ງໃນເດືອນຕຸລາ ຄ.ສ. 1932 ທາງລາຊະການໄດ້ໂອນພື້ນທີ່ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ທາງຟາກຕາເວັນຕົກຂອງນີ້ (ໄດ້ແກ່ ຕຳບົນທຸ່ງສອງຫ້ອງອຳເພີປາກເກັດ ແລະໝູ່ທີ່ 1-3 ຂອງຕຳບົນລາດຕະໂໜດອຳເພີເມືອງນົນທະບຸລີ) ມາຢູ່ໃນທ້ອງທີ່ການປົກຄອງຂອງອຳເພີບາງເຂນ ເພື່ອຄວາມສະດວກໃນການຕວດຕຣາຂອງເຈົ້າໜ້າທີ່ແລະຄວາມສະດວກໃນການຕິດຕໍ່ລາຊະການຂອງປະຊາຊົນໃນທ້ອງທີ່ດັງກ່າວ ຄອງປະປາຈຶ່ງກາຍເປັນເປັນແນວແບ່ງເຂດການປົກຄອງທັງສອງຈັງຫວັດແທນນັບແຕ່ນັ້ນ
ເນື່ອງຈາກອຳເພີບາງເຂນມີອານາເຂດກວ້າງຫຼາຍ ປະກອບກັບມີຊຸມຊົນ ຢ່ານການຄ້າ ແລະອຸສາຫະກຳເພີ່ມຂຶ້ນໃນທ້ອງທີ່ ໃນປີ ຄ.ສ. 1947 ກະຊວງມະຫາດໄທຈຶ່ງໄດ້ແບ່ງພື້ນທີ່ທາງທິດຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ຂອງຕຳບົນສາຍໄໝຕັ້ງເປັນຕຳບົນອໍເງິນ ຮວມພື້ນທີ່ບາງສ່ວນຂອງຕຳບົນອະນຸສາວະລີແລະຕຳບົນຕະຫຼາດບາງເຂນຕັ້ງເປັນຕຳບົນຄອງຖະໜົນ ແລະແບ່ງພື້ນທີ່ທາງທິດເໜືອຂອງຕຳບົນທຸ່ງສອງຫ້ອງຕັ້ງເປັນຕຳບົນສີກັນ ແລະໄດ້ຈັດຕັ້ງສຸຂາພິບານອະນຸສາວະລີຂຶ້ນໃນບາງສ່ວນຂອງຕຳບົນອະນຸສາວະລີ ເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1956 (ພາຍຫຼັງໄດ້ຂະຫຍາຍເຂດຄອບຄຸມທັ້ງອຳເພີ ຈົນກະທັ່ງເທດສະບານນະຄອນບາງກອກໄດ້ໂອນຕຳບົນລາດຍາວເຂົ້າໄປຢູ່ໃນທ້ອງທີ່ໃນປີ ຄ.ສ. 1964)
ຕໍ່ມາໃນຊ່ວງປີ ຄ.ສ. 1971-1972 ມີການປ່ຽນແປງລັກສະນະການປົກຄອງພູມິພາກໄປສູ່ການປົກຄອງສ່ວນທ້ອງຖິ່ນໃນເຂດຈັງຫວັດພະນະຄອນແລະຈັງຫວັດທົນບຸລີ ກ່າວຄື ຮວມຈັງຫວັດທັງສອງເຂົ້າດ້ວຍກັນເປັນຈັງຫວັດນະຄອນຫຼວງກຸງເທບທົນບຸລີ ແລະປ່ຽນເປັນກຸງເທບມະຫານະຄອນ ຍຸບການປົກຄອງແບບເທດສະບານແລະສຸຂາພິບານ ຮວມທັ້ງແບ່ງໜ່ວຍການປົກຄອງອອກເປັນເຂດແລະແຂວງແທນອຳເພີແລະຕຳບົນ ອຳເພີບາງເຂນຈຶ່ງປ່ຽນແປງຖານະແມ່ນ ເຂດບາງເຂນ ບາງກອກ ແບ່ງອອກເປັນ 8 ແຂວງ
ຕໍ່ມາເມື່ອມີປະຊາກອນໜາແໜ້ນຂຶ້ນເນື່ອງຈາກຄວາມຈະເລີນທາງເສດຖະກິດແລະສາທາລະນູປະໂພກ ຮວມທັງທ້ອງທີ່ບາງແຫ່ງຢູ່ໄກຈາກສຳນັກງານເຂດ ເພື່ອສະດວກແກ່ການປົກຄອງແລະການອຳນວຍຄວາມສະດວກຂອງປະຊາຊົນ ກະຊວງມະຫາດໄທຈຶ່ງມີປະກາດແບ່ງພື້ນທີ່ທາງທິດຕາເວັນຕົກແລະທິດຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ຂອງເຂດໄປຈັດຕັ້ງເປັນເຂດດອນເມືອງແລະເຂດຈະຕຸຈັກໃນປີ ຄ.ສ. 1989 ແລະເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1997 ກໍໄດ້ແບ່ງພື້ນທີ່ທິດເໜືອຂອງເຂດໄປຈັດຕັ້ງເປັນເຂດສາຍໄໝ ແຕ່ໃນເວລາດຽວກັນກໍໄດ້ຮັບພື້ນທີ່ບາງສ່ວນຂອງແຂວງຈໍລະເຂ້ບົວ ເຂດລາດພ້າວ ມາຢູ່ໃນການປົກຄອງ ໂດຍປັດຈຸບັນມີຖານະເປັນໝູ່ທີ່ 8-10 ຂອງແຂວງທ່າແຮ້ງ
ທ້ອງທີ່ສຳນັກງານເຂດບາງເຂນແບ່ງເຂດການປົກຄອງຍ່ອຍອອກເປັນ 2 ແຂວງ (khwaeng) ໄດ້ແກ່
ເຂດປະເວດ () ແມ່ນ 1 ໃນ 50 ເຂດການປົກຄອງຂອງບາງກອກ ຢູ່ໃນກຸ່ມເຂດສີນະຄະລິນ ເຊິ່ງຖືເປັນເຂດສູນຊຸມຊົນຊານເມືອງ ແຫຼ່ງງານແລະການບໍລິການເພື່ອຮອງຮັບທ່າອາກາດຍານສຸວັນນະພູມ
ເຂດປະເວດຕັ້ງຢູ່ທາງທິດຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ຂອງຝັ່ງພະນະຄອນ ມີອານາເຂດຕິດຕໍ່ກັບເຂດຕ່າງ ໆ ຮຽງຕາມເຂັມໂມງ ດັງນີ້
ເຂດປະເວດເດີມມີຖານະແມ່ນ ຕຳບົນປະເວດ ແມ່ນເຂດການປົກຄອງຂອງອຳເພີພະຂະໂໜງ ຈັງຫວັດພະປະແດງ ເຊິ່ງຕໍ່ມາໄດ້ຍ້າຍມາຂຶ້ນກັບຈັງຫວັດພະນະຄອນໃນປີຄ.ສ. 1927 ເມື່ອເວລາຜ່ານໄປ ທ້ອງທີ່ອຳເພີພະຂະໂໜງມີສະພາບເປັນຊຸມຊົນ ຍ່ານການຄ້າ ອຸສາຫະກຳແລະບ່ອນພັກອາໄສຫຼາຍຂຶ້ນ ໃນປີ ຄ.ສ. 1963 ທາງລາຊະການຈຶງໄດ້ຕັ້ງສຸຂາພິບານປະເວດຂຶ້ນຄອບຄຸມພື້ນທີ່ຕຳບົນປະເວດ ຕຳບົນສວນຫຼວງ ຕຳບົນດອກໄມ້ ຕຳບົນໜອງບອນທັງຕຳບົນ ຮວມເຖິງບາງສ່ວນຂອງຕຳບົນບາງຈາກແລະຕຳບົນບາງນາ ແລະໃນປີ ຄ.ສ. 1964 ພື້ນທີ່ສ່ວນໃຫຍ່ກໍໄດ້ຖືກໂອນໄປຂຶ້ນກັບເທດສະບານນະຄອນບາງກອກ (ເຊິ່ງຂະຫຍາຍເຂດອອກມາເປັນຄັ້ງທີ 3) ເຫຼືອພຽງຕຳບົນປະເວດແລະຕຳບົນດອກໄມ້ທີ່ຍັງຄົງຢູ່ໃນເຂດສຸຂາພິບານ ໃນປີ ຄ.ສ. 1971 ຈັງຫວັດພະນະຄອນຖືກຮວມເຂົ້າກັບຈັງຫວັດທົນບຸລີ ປ່ຽນຖານະແມ່ນນະຄອນຫຼວງກຸງເທບທົນບຸລີ
ແລະໃນປີ ຄ.ສ. 1972 ຈຶງປ່ຽນແປງຖານະແມ່ນກຸງເທບມະຫານະຄອນ ເຊິ່ງຫາກຍົກເລີກການປົກຄອງແບບສຸຂາພິບານແລະເທດສະບານ ຮວມທັງປ່ຽນຄຳເອິ້ນໜ່ວຍການປົກຄອງໃໝ່ຈາກອຳເພີແລະຕຳບົນເປັນເຂດແລະແຂວງຕາມລຳດັບ ຕຳບົນປະເວດຈຶງໄດ້ຮັບການປ່ຽນແປງຖານະແມ່ນ ແຂວງປະເວດ ແມ່ນພື້ນທີ່ການປົກຄອງຂອງສຳນັກງານເຂດພະຂະໂໜງ
ພາຍຫຼັງເຂດພະຂະໂໜງມີຄວາມຈະເລີນແລະມີປະຊາກອນໜາແໜ້ນຂຶ້ນ ຮວມທັງພື້ນທີ່ບາງແຫ່ງຢູ່ໄກຈາກສຳນັກງານເຂດ ໃນວັນທີ 9 ພະຈິກ ຄ.ສ. 1989 ບາງກອກຈຶງໄດ້ສຳນັກງານເຂດພະຊະໂໜງ ສາຂາ 2 (ປະເວດ) ຂຶ້ນເບິ່ງແຍງແຂວງປະເວດ ແຂວງໜອງບອນ ແຂວງດອກໄມ້ແລະແຂວງສວນຫຼວງ (ຕໍ່ມາແຂວງສວນຫຼວງໂອນໄປຢູ່ໃນການເບິ່ງແຍງຂອງສຳນັກງານເຂດພະຂະໂໜງ ສາຂາ 3) ໃນວັນທີ 9 ພະຈິກ ຄ.ສ. 1989 ກະຊວງມະຫາດໄທໄດ້ແບ່ງພື້ນທີ່ທາງທິດຕາເວັນອອກຂອງເຂດພະຂະໂໜງຕັ້ງເປັນ ເຂດປະເວດ ແບ່ງອອກເປັນ 4 ແຂວງ ເຊິ່ງຮວມແຂວງສວນຫຼວງໄວ້ນຳແລະຄົງຖານະເປັນສຳນັກງານເຂດປະເວດ ສາຂາສວນຫຼວງ ຈົນກະທັ່ງໃນປີ ຄ.ສ. 1994 ຈຶງແຍກອອກໄປເປັນເຂດສວນຫຼວງ
ຕໍ່ມາໃນວັນທີ 14 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1999 ໄດ້ປະກາດກະຊວງມະຫາດໄທປ່ຽນແປງພື້ນທີ່ເຂດການປົກຄອງຂອງເຂດປະເວດໃໝ່ອີກຄັ້ງໜຶ່ງ ໂດຍຮວມພື້ນທີ່ແຂວງສະພານສູງ (ເຂດບຶງກຸ່ມ) ແລະໝູ່ທີ 7-12 ແຂວງປະເວດ (ພື້ນທີ່ເຂດປະເວດທາງດ້ານເໜືອຂອງຖະໜົນຄູ່ຂະໜານມໍເຕີເວດ້ານຊ້າຍ) ໄປຈັດຕັ້ງເປັນເຂດສະພານສູງ
ເຂດປະເວດມີໜ່ວຍການປົກຄອງຍ່ອຍ 3 ແຂວງ (khwaeng) ໄດ້ແກ່
ເຂດບາງຂຸນທຽນ ແມ່ນ 1 ໃນ 50 ເຂດການປົກຄອງ
ຂອງບາງກອກຢູ່ໃນກຸ່ມເຂດກຸງທົນໃຕ້ ສະພາບພື້ນທີ່ທາງດ້ານຕາເວັນສຽງເໜືອຂອງເຂດແມ່ນແຫຼ່ງທີ່ຢູ່ອາໄສ ການຄ້າ ແລະອຸສາຫະກຳ ໃນຂະນະທີ່ພື້ນທີ່ສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນເຂດກະເສຕະກຳແລະແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວເຊິງນິເວດ ເນື່ອງຈາກແມ່ນເຂດດຽວຂອງບາງກອກທີ່ມີພື້ນທີ່ຕິດກັບອ່າວໄທ (ແມ່ນໄລຍະທາງ 5 ກິໂລແມັດ) ແລະຍັງມີປ່າຊາຍເລນຫຼົງເຫຼືອຢູ່ ແລະແມ່ນເຂດທີ່ມີຈຳນວນປະຊາກອນຫຼາຍເປັນອັນດັບທີ 5 ໃນບາງກອກຮອງຈາກເຂດຄອງສາມວາ
ມີຄຳບອກເລົ່າວ່າ ຍ່ານບາງຂຸນທຽນ (ປະຈຸບັນຢູ່ໃນພື້ນທີ່ເຂດຈອມທອງ) ເຄີຍເປັນແຫຼ່ງຊຸມນຸມກອງກວຽນທີ່ໄປມາຄ້າຂາຍຈາກສຸພັນບຸລີ ໂດຍທຸກກອງກວຽນຈະມີຜູ້ນຳເຮັດໜ້າທີ່ຄຸ້ມກັນປະຈຳກອງເອິ້ນວ່າ "ຂຸນ" ບໍລິເວນທີ່ຫຍຸດຮວມກອງກວຽນນີ້ ຊາວບ້ານຈຶງພາກັນເອິ້ນວ່າ "ບາງຂຸນກວຽນ" ແລ້ວພ້ຽນເປັນ "ບາງຂຸນກຽນ" ຕໍ່ມາຂຽນສະກົດເປັນ "ບາງຂຸນທຽນ" ຮອດທຸກວັນນີ້ ຍັງມີຄວາມເຫັນອີກວ່າ ຊື່ບາງຂຸນທຽນມາຈາກນາມແລະຕຳແໜ່ງບຸກຄົນວ່າ "ຂຸນທຽນ" ເປັນຮັກສາສວນຫຼວງທີ່ຄົງມີສ່ວນເຂົ້າມາດູແລສວນບໍລິເວນພື້ນທີ່ຄອງບາງຂຸນທຽນນັ້ນເອງ
ອຳເພີບາງຂຸນທຽນ ເດີມເຄີຍເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງຊາວມອນທີ່ອົບພະຍົບມາຈາກຈັງຫວັດສະໝຸດສົງຄາມ ໃນຊ່ວງປາຍລາຊະການທີ່ 4ແມ່ນອຳເພີທີ່ເກົ່າແກ່ ສັນນິດຖານວ່າກໍ່ຕັ້ງໃນປີ ຄ.ສ. 1867 ເດີມຂຶ້ນຢູ່ກັບຈັງຫວັດທົນບຸລີ ເຊິ່ງຕໍ່ມາພື້ນທີ່ທາງທິດຕາເວັນອອກສຽງເໜືອ (ບໍລິເວນຮິມຄອງດ່ານ ຄອງດາວຄະນອງ ແລະຄອງບາງຂຸນທຽນ) ມີຄວາມຈະເລີນແລະມີຊຸມຊົນຕື່ມຂຶ້ນ ທາງລາຊະການຈຶງໄດ້ຈັດຕັ້ງເທດສະບານນະຄອນທົນບຸລີຂຶ້ນໃນປີ ຄ.ສ. 1936 ໂດຍໃຫ້ຕຳບົນບາງຄໍ້ຢູ່ໃນທ້ອງທີ່ນຳ ແລະຈັດຕັ້ງສຸຂາພິບານບາງຂຸນທຽນຂຶ້ນໃນພື້ນທີ່ບາງສ່ວນຂອງຕຳບົນບາງຂຸນທຽນແລະຕຳບົນບາງມົດໃນປີ ຄ.ສ. 1965
ພາຍຫຼັງໄດ້ມີການຮວມຈັງຫວັດທົນບຸລີແລະຈັງຫວັດພະນະຄອນແມ່ນນະຄອນຫຼວງກຸງເທບທົນບຸລີແລະປ່ຽນເປັນກຸງເທບມະຫານະຄອນແບ່ງພື້ນທີ່ອອກເປັນເຂດແລະແຂວງແທນອຳເພີແລະຕຳບົນ ອຳເພີບາງຂຸນທຽນຈຶງໄດ້ຮັບການປ່ຽນແປງຖານະແມ່ນ ເຂດບາງຂຸນທຽນ ບາງກອກ ມີເຂດການປົກຄອງ 7 ແຂວງ ໄດ້ແກ່ ແຂວງບາງຂຸນທຽນ ແຂວງບາງຄໍ້ ແຂວງຈອມທອງ ແຂວງບາງມົດ ແຂວງທ່າຂ້າມ ແຂວງບາງບອນ ແລະແຂວງສະແໝດຳ
ຕໍ່ມາໃນພື້ນທີ່ເຂດມີປະຊາກອນໜາແໜ້ນຂຶ້ນຫຼາຍເພື່ອໃຫ້ໜ່ວຍງານຕ່າງໆ ສາມາດເບິ່ງແຍງປະຊາຊົນໄດ້ຢ່າງທົ່ວເຖິງ ບາງກອກຈຶງຕັ້ງສຳນັກງານເຂດບາງຂຸນທຽນ ສາຂາ 1 ເບິ່ງແຍງພື້ນທີ່ 4 ແຂວງ ເຊິ່ງໄດ້ແຍກອອກໄປແມ່ນເຂດຈອມທອງໃນປີ ຄ.ສ. 1989 ແລະເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1997ໄດ້ມີປະກາດກະຊວງມະຫາດໄທ ແຍກແຂວງບາງບອນອອກໄປຕັ້ງເປັນເຂດບາງບອນ
ເຂດບາງຂຸນທຽນແບ່ງເຂດການປົກຄອງຍ່ອຍອອກເປັນ 2 ແຂວງ (khwaeng) ໄດ້ແກ່
ເຂດສວນຫຼວງ () ແມ່ນ 1 ໃນ 50 ເຂດການປົກຄອງຂອງບາງກອກ ຢູ່ໃນກຸ່ມເຂດບາງກອກໃຕ້ ສະພາບທົ່ວໄປເປັນແຫຼ່ງທີ່ຢູ່ອາໄສໜາແໜ້ນນ້ອຍ
ເຂດສວນຫຼວງເດີມມີຖານະເປັນ ຕຳບົນສວນຫຼວງ ແມ່ນເຂດການປົກຄອງຂອງອຳເພີພະຂະໂໜງ ຈັງຫວັດພະປະແດງ ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1928 ພະບາດສົມເດັດພະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວໂປດເກົ້າ ໃຫ້ໂອນອຳເພີພະຄະໂໜງຮວມທັ້ງຕຳບົນສວນຫຼວງມາຂຶ້ນກັບຈັງຫວັດພະນະຄອນ ໂດຍຕຳບົນສວນຫຼວງໄດ້ກາຍເປັນທ້ອງທີ່ໜຶ່ງໃນເຂດສຸຂາພິບານປະເວດທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນໃໝ່ໃນປີ ຄ.ສ. 1966 ຈົນກະທັ່ງໄປເປັນທ້ອງທີ່ຂອງເທດສະບານນະຄອນກຸງເທບໃນປີ ຄ.ສ. 1968
ໃນປີ ຄ.ສ. 1971 ຈັງຫວັດພະນະຄອນຖືກຮວມເຂົ້າກັບຈັງຫວັດທົນບຸລີ ປ່ຽນຖານະແມ່ນນະຄອນຫຼວງກຸງເທບ ແລະໃນປີ ຄ.ສ. 1972 ຈຶງປ່ຽນແປງຖານະແມ່ນກຸງເທບມະຫານະຄອນ ເຊິ່ງໄດ້ປ່ຽນຄຳຮຽກເຂດການປົກຄອງດ້ວຍ ຕຳຍົນສວນຫຼວງໄດ້ຮັບການປ່ຽນແປງຖານະແມ່ນ ແຂວງສວນຫຼວງ ແມ່ນພື້ນທີ່ການປົກຄອງຂອງສຳນັກງານເຂດພະຄະຂະໂໜງ
ພາຍຫລັງທ້ອງທີ່ເຂດພະຂະໂໜງມີຄວາມຈະເລີນແລະມີປະຊາກອນໜາແໜ້ນຂຶ້ນ ພື້ນທີ່ບາງແຫ່ງຢູ່ໄກຈາກສຳນັກງານເຂດຫຼາຍເຮັດໃຫ້ບໍ່ສະດວກຕໍ່ການບໍລິການປະຊາຊົນໃນວັນທີ່ 21 ເມສາ ຄ.ສ. 1989 ບາງກອກຈຶ່ງໄດ້ຕັ້ງສຳນັກງານເຂດພະຂະໂໜງ ສາຂາ 3 (ສວນຫຼວງ) ດູແລພື້ນທີ່ແຂວງສວນຫຼວງ ແລະໃນວັນທີ່ 9 ພະຈິກ ປີດຽວກັນ ກະຊວງມະຫາດໄທໄດ້ແບ່ງພື້ນທີ່ທາງທິດຕາເວັນອອກຂອງເຂດພະຂະໂໜງຕັ້ງເປັນເຂດປະເວດ ແບ່ງອອກເປັນ 4 ແຂວງເຊິ່ງຮວມແຂວງສວນຫຼວງໄວ້ດ້ວຍ ເນື່ອງຈາກຍັງບໍ່ເໝາະສົມທີ່ຈະຍົກຖານະຂຶ້ນເປັນເຂດໃໝ່ ຈຶ່ງໃຫ້ຄົງຖານະເປັນສຳນັກງານເຂດສາຂາໄວ້ກ່ອນ ສຳນັກງານເຂດພະຂະໂໜງ ສາຂາ 3 ຈຶ່ງປ່ຽນຊື່ເປັນສຳນັກງານເຂດປະເວດ ສາຂາສວນຫຼວງ
ຈົນກະທັ່ງໃນວັນທີ່ 8 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1993 ກະຊວງມະຫາດໄທຈຶ່ງປະກາດປ່ຽນແປງພື້ນທີ່ເຂດການປົກຄອງໃໝ່ ໂດຍຮວມພື້ນທີ່ແຂວງສວນຫຼວງ ບາງສ່ວນຂອງແຂວງປະເວດ ເຂດປະເວດ ແລະບາງສ່ວນຂອງແຂວງຄອງຕັນ ບາງສ່ວນຂອງແຂວງພະຂະໂໜງ ເຂດຄອງເຕີຍ ມາຈັດຕັ້ງເປັນ ເຂດສວນຫຼວງ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການປົກຄອງ ການໃຫ້ບໍລິການຂອງລັດ ແລະຄວາມສະດວກຂອງປະຊາຊົນ ແລະໃນວັນທີ່ 21 ຕຸລາ ປີດຽວກັນ ບາງກອກກໍໄດ້ປະກາດຕັ້ງແຂວງສວນຫຼວງເຕັມພື້ນທີ່ເຂດ ໂດຍປະກາດທັ້ງ 2 ສະບັບເລິ່ມມີຜົນບັງຄັບໃຊ້ໃນວັນດຽວກັນຄືວັນທີ່ 14 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1994
ວັນທີ 26 ກໍລະກົດ ຄ.ສ. 2017 ບາງກອກໄດ້ປະກາດຈັດຕັ້ງແຂວງອ່ອນນຸດແລະແຂວງພັດທະນາການແຍກຈາກພື້ນທີ່ແຂວງສວນຫຼວງ ໂດຍມີຜົນບັງຄັບໃຊ້ໃນວັນດຽວກັນ ສົ່ງຜົນໃຫ້ເຂດສວນຫຼວງໃນປັດຈຸບັນແບ່ງເຂດການປົກຄອງຍ່ອຍອອກເປັນ 3 ແຂວງ (khwaeng) ໄດ້ແກ່
ເຂດສາຍໄໝ () ແມ່ນ 1 ໃນ 50 ເຂດການປົກຄອງຂອງບາງກອກ ຢູ່ໃນກຸ່ມເຂດກຸງເທບເໜືອ ແລະເປັນເຂດທີ່ມີຈຳນວນປະຊາກອນຫຼາຍທີ່ສຸດໃນບາງກອກຕັ້ງແຕ່ປີ ຄ.ສ. 2014
"ສາຍໄໝ" ເດີມເປັນຊື່ຂອງໝູ່ບ້ານໜຶ່ງໃນຕຳບົນຄູຄົດ ອຳເພີລຳລູກກາ ຈັງຫວັດປະທຸມທານີ ຕໍ່ມາໄດ້ຮັບການຍົກຖານະຂຶ້ນເປັນ ຕຳບົນສາຍໄໝ ຈົນກະທັ່ງໃນປີ ຄ.ສ. 1941 ທາງການໄດ້ໂອນຕຳບົນສາຍໄໝມາຢູ່ໃນເຂດການປົກຄອງຂອງອຳເພີບາງເຂນ ຈັງຫວັດພະນະຄອນ ເພື່ອປະໂຍດແກ່ການປົກຄອງແລະລາຊະການທະຫານ ຕໍ່ມາກະຊວງມະຫາດໄທໄດ້ມີປະກາດແບ່ງພື້ນທີ່ບາງໝູ່ບ້ານທາງດ້ານຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ຂອງຕຳບົນສາຍໄໝໄປຕັ້ງເປັນຕຳບົນອໍເງິນໃນປີ ຄ.ສ. 1947 ແລະຂະຫຍາຍສຸຂາພິບານອະນຸສາວະລີໃຫ້ຄອບຄຸມມາຮອດສອງຕຳບົນນີ້ເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1963
ຄັ້ນໃນປີ ຄ.ສ. 1971 ຈັງຫວັດພະນະຄອນຖືກຍຸບຮວມກັບຈັງຫວັດທົນບຸລີແລະປ່ຽນຖານະເປັນນະຄອນຫຼວງກຸງເທບທົນບຸລີ ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1972 ຈຶງປ່ຽນແປງຖານະເປັນ ກຸງເທບມະຫານະຄອນ ເຊິ່ງໄດ້ປ່ຽນການຮຽກເຂດການປົກຄອງໃໝ່ດ້ວຍ ຕຳບົນສາຍໄໝປ່ຽນແປງຖານະເປັນ ແຂວງສາຍໄໝ ຢູ່ໃນການປົກຄອງຂອງເຂດບາງເຂນ
ພາຍຫຼັງໃນພື້ນທີ່ເຂດບາງເຂນມີຄວາມຈະເລີນຫຼາຍຂຶ້ນທັງທາງດ້ານເສດຖະກິດ ການຄົມມະນາຄົມ ສາທາລະນູປະໂພກ ຮວມທັງມີປະຊາກອນໜາແໜ້ນຂຶ້ນ ເພື່ອປະໂຍດແກ່ການປົກຄອງ ການໃຫ້ບໍລິການຂອງລັດ ແລະຄວາມສະດວກຂອງປະຊາຊົນ ກະຊວງມະຫາດໄທຈຶງປະກາດປ່ຽນແປງພື້ນທີ່ເຂດບາງເຂນ ແຍກພື້ນທີ່ 3 ແຂວງທາງຕອນເໜືອຂອງເຂດມາຈັດຕັ້ງເປັນ ເຂດສາຍໄໝ ໃນວັນທີ່ 14 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1997 ແລະບາງກອກໄດ້ປະກາດປ່ຽນແປງພື້ນທີ່ແຂວງຄອງຖະໜົນເພື່ອຄວາມຊັດເຈນໃນການປົກຄອງເມື່ອວັນທີ່ 7 ພະຈິກ ປີດຽວກັນ ໂດຍປະກາດທັງສອງສະບັບໃຫ້ມີຜົນບັງຄັບຕັ້ງແຕ່ວັນທີ່ 21 ພະຈິກເປັນຕົ້ນໄປ
ເຂດສາຍໄໝແບ່ງເຂດການປົກຄອງຍ່ອຍອອກເປັນ 3 ແຂວງ (khwaeng) ໄດ້ແກ່
ເຂດດິນແດງ ແມ່ນ 1 ໃນ 50 ເຂດການປົກຄອງຂອງບາງກອກ ຢູ່ໃນກຸ່ມເຂດບາງກອກກາງ ສະພາບທົ່ວໄປເປັນແຫຼ່ງການຄ້າ ການບໍລິການ ແລະແຫຼ່ງທີ່ຢູ່ອາໄສໜາແໜ້ນຫຼາຍ
ພື້ນທີ່ສ່ວນໃຫຍ່ຂອງເຂດດິນແດງໃນອະດີດເປັນທົ່ງນາກວ້າງຂວາງເຊັ່ນດຽວກັບທ້ອງທີ່ຮອບນອກແຫ່ງໃນຈັງຫວັດພະນະຄອນ ຈົນກະທັ່ງໃນສະໄໝທີ່ຈອມພົນ ປ. ພິບູນສົງຄາມ ເປັນນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ມີການຕັດຖະໜົນຕໍ່ຈາກປາຍຖະໜົນລາຊະວິຖີກົງຫົວມຸມທີ່ບັນຈົບກັບຖະໜົນລາຊະປາລົບ (ປັດຈຸບັນຄືບໍລິເວນຂົວພົມໂຍທີ ໄກ້ທາງແຍກສາມຫຼ່ຽມດິນແດງ ເຂດລາຊະເທວີ) ເຂົ້າມາໃນພື້ນທີ່ ແລະສ້າງຕໍ່ໄປຈົນຮອດບໍລິເວນໂຮງຮຽນພ້ອມພັນວິທະຍາ (ຖະໜົນປະຊາສົງເຄາະ) ໃນປັດຈຸບັນ ຕໍ່ມາຖະໜົນສາຍນີ້ໄດ້ກາຍເປັນເສັ້ນທາງຄົມມະນາຄົມຫຼັກໃນພື້ນທີ່ ແຕ່ເນື່ອງຈາກໃຊ້ດິນລູກຮັງເປັນວັດສະດຸໃນການກໍ່ສ້າງ ເມື່ອລົດໃຫຍ່ແລ່ນຜ່ານຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ເກີດຝຸ່ນສີແດງກະຈາຍໄປທົ່ວ ຫຼັງຄາບ້ານເຮືອນຖືກຝຸ່ນຈັບກາຍເປັນສີແດງ ຜູ້ຄົນຈຶ່ງຮຽກຖະໜົນສາຍນີ້ວ່າ "ຖະໜົນດິນແດງ" ແລະຮຽກຢ່ານນັ້ນວ່າ "ດິນແດງ" ພາຍຫຼັງເມື່ອທາງລາຊະການມີນະໂຍບາຍເພີ່ມເຂດການປົກຄອງໃໝ່ບາງກອກ ກໍໄດ້ນຳຊື່ນີ້ມາຕັ້ງເປັນຊື່ຂອງແຂວງແລະເຂດດ້ວຍ
ແຕ່ເດີມພື້ນທີ່ເຂດດິນແດງເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງຕຳບົນສາມເສນໃນແລະຕຳບົນສາມເສນນອກ ອຳເພີບາງຊື່ ຈົນກະທັ່ງໃນປີ ຄ.ສ. 1938 (ລັດຊະໄໝພະບາດສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວອານັນທະມະຫິດົນ) ທາງການໄດ້ປັບປຸງເຂດການປົກຄອງໃໝ່ເພື່ອໃຫ້ເໝາະສົມກັບສະພາບພື້ນທີ່ໂດຍໃຫ້ຍຸບຮວມອຳເພີທີ່ມີຈຳນວນປະຊາກອນແລະປະລິມານງານບໍ່ຫຼາຍເຂ້ານຳກັນ ເຮັດໃຫ້ອຳເພີບາງຊື່ຖືກຍຸບລົງ ຕຳບົນສາມເສນໃນຈຶ່ງຍ້າຍມາຂຶ້ນກັບອຳເພີດຸສິດ ສ່ວນຕຳບົນສາມເສນນອກຍ້າຍໄປຂຶ້ນກັບອຳເພີບາງກະປິ ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1966 ທາງລາຊະການໄດ້ໂອນຕຳບົນສາມເສນໃນມາຂຶ້ນກັບອຳເພີພະຍາໄທທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນໃໝ່ ສ່ວນພື້ນທີ່ທາງດ້ານຕາເວັນອອກຂອງແຂວງສາມເສນໃນເພິ່ງໄດ້ຮັບການຍົກຖານະແມ່ນ ແຂວງດິນແດງ ຂຶ້ນກັບເຂດພະຍາໄທ ຫຼັງຈາກທີ່ມີການປ່ຽນຮູບແບບການປົກຄອງນະຄອນຫຼວງແມ່ນບາງກອກໄປແລ້ວ
ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1978 ຈຶ່ງມີພະລາຊະກິດສະດີກາໂອນແຂວງດິນແດງໄປຂຶ້ນກັບເຂດຫ້ວຍຂວາງ ເພື່ອຈັດຂະໜາດພື້ນທີ່ແລະຈຳນວນປະຊາກອນຂອງແຕ່ລະເຂດໃຫ້ມີຄວາມເໝາະສົມໃນການປົກຄອງແລະການອຳນວຍຄວາມສະດວກແກ່ປະຊາຊົນ ພາຍຫຼັງເຂດຫ້ວຍຂວາງມີຄວາມຈະເລີນແລະປະຊາກອນໜາແໜ້ນຂຶ້ນ ອີກທ້ອງທີ່ບາງແຫ່ງໂດຍສະເພາະແຂວງດິນແດງຍັງຢູ່ໄກຈາກສຳນັກງານເຂດຫຼາຍ ເຮັດໃຫ້ບໍ່ສະດວກຕໍ່ການບໍລິການປະຊາຊົນ ຄ.ສ. 1989 ບາງກອກຈຶ່ງໄດ້ຕັ້ງສຳນັກງານເຂດຫ້ວຍຂວາງ ສາຂາດິນແດງຂຶ່ນ ເພື່ອດູແລພື້ນທີ່ແຂວງດິນແດງ
ແລະໃນວັນທີ່ 8 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1993 ໄດ້ມີປະກາດກະຊວງມະຫາດໄທຮວມພື້ນທີ່ແຂວງດິນແດງ ບາງສ່ວນຂອງແຂວງຫ້ວຍຂວາງ ບາງສ່ວນຂອງແຂວງສາມເສນນອກ ເຂດຫ້ວຍຂວາງ ບາງສ່ວນຂອງແຂວງສາມເສນໃນ ເຂດພະຍາໄທ ແລະບາງສ່ວນຂອງແຂວງມັກກະສັນ ເຂດລາຊະເທວີ ມາຈັດຕັ້ງເປັນ ເຂດດິນແດງ ຂຶ້ນ ເພື່ອປະໂຍດໃນການປົກຄອງ ການບໍລິຫານລາຊະການ ແລະການໃຫ້ບໍລິການແກ່ປະຊາຊົນທີ່ເພີ່ມຈຳນວນຫຼາຍຂຶ້ນໃນທ້ອງທີ່ ແລະໃນວັນທີ້ 21 ຕຸລາ ປີດຽວກັນ ບາງກອກກໍໄດ້ປະກາດຕັ້ງແຂວງດິນແດງເຕັມພື້ນທີ່ເຂດດິນແດງ ໂດຍປະກາດທັງສອງ 2 ສະບັບເລິ່ມມີຜົນບັງຄັບໃຊ້ໃນວັນດຽວກັນຄື 14 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1994
ວັນທີ່ 26 ກໍລະກົດ ຄ.ສ. 2016 ບາງກອກໄດ້ປະກາດຈັດຕັ້ງແຂວງລັດຊະດາພິເສກແຍກຈາກພື້ນທີ່ແຂວງດິນແດງ ໂດຍມີຜົນບັງຄັບໃຊ້ໃນວັນດຽວກັນ ສົ່ງຜົນໃຫ້ເຂດດິນແດງໃນປັດຈຸບັນແບ່ງເຂດການປົກຄອງຍ່ອຍອອກເປັນ 2 ແຂວງ (khwaeng) ໄດ້ແກ່
ເຂດພາສີຈະເລີນ () ແມ່ນ 1 ໃນ 50 ເຂດການປົກຄອງຂອງບາງກອກຢູ່ໃນກຸ່ມເຂດກຸງທົນໃຕ້ ສະພາບໂດຍທົ່ວໄປມີລັກສະນະກຶ່ງຊົນນະບົດກຶ່ງຊຸມຊົນເມືອງ ແຕ່ໃນພື້ນທີ່ເນື່ອງຈາກມີການຂະຫຍາຍຕົວຂອງລະບົບສາທາລະນູປະໂພກ (ໂດຍສະເພາະດ້ານການຄົມມະນາຄົມ) ຈຶງເກີດການປ່ຽນແປງຈາກຊຸມຊົນກະເສດເປັນຊຸມຊົນເມືອງຫຼາຍຂຶ້ນ
ຕັ້ງຢູ່ບໍລິເວນຝັ່ງຕາເວັນຕົກຂອງແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາ ຫຼື ຝັ່ງທົນບຸລີ ມີອານາເຂດຕິດຕໍ່ກັບພື້ນທີ່ການປົກຄອງໄກ້ຄຽງ ຮຽງຕາມເຂັມໂມງ ດັງນີ້
ຊື່ຂອງເຂດນັ້ນມາຈາກຊື່ຂອງ "ຄອງພາສີຈະເລີນ" ທີ່ຂຸດຂຶ້ນເຊື່ອມແມ່ນ້ຳທ່າຈີນ (ທີ່ຕຳບົນດອນໄກ່ດີ ອຳເພີກະທຸ່ມແບນ ແຂວງເມືອງສະໝຸດສາຄອນ ກັບຄອງບາງກອກໃຫຍ່ ເພື່ອເປັນການສັນຈອນທາງນ້ຳເຊິ່ງເນັ້ນການສົ່ງອ້ອຍແລະນ້ຳຕານຈາກຕ່າງຈັງຫວັດເຂົ້າສູ່ນະຄອນຫຼວງ ໂດຍເລິ່ມຂຸດຕັ້ງແຕ່ປີ ຄ.ສ. 1858 ເສັດສົມບູນໃນປີ ຄ.ສ. 1872 ແລະຊື່ຄອງຕັ້ງຕາມຊື່ພະພາສີສົມບັດບໍລິບູນ (ຕໍ່ມາແມ່ນພະຍາພິດສົມບັດບໍລິບູນ ຕົ້ນສະກຸນພິສົນຍະບຸດ ແລະບັນພະບຸລຸດຂອງລາຊະສະກຸນກິຕິຍາກອນ) ຜູ້ເປັນແມ່ກອງເບິ່ງແຍງງານຂຸດຄອງນີ້
ນັບຈາກນັ້ນໄດ້ມີຜູ້ຄົນຍ້າຍມາຕັ້ງຖິ່ນຖານຢູ່ຮິມຄອງພາສີຈະເລີນຫຼາຍຂຶ້ນຈົນເປັນຊຸມຊົນໃຫຍ່ທາງລາຊະການຈຶງໄດ້ຈັດຕັ້ງ ອຳເພີພາສີຈະເລີນ ຂຶ້ນໃນປີ ຄ.ສ. 1899 ມີຖານະເປັນອຳເພີໜຶ່ງຂອງຈັງຫວັດທົນບຸລີ ແລະໃນປີ ຄ.ສ. 1955 ກະຊວງມະຫາດໄທໄດ້ຈັດຕັ້ງສຸຂາພິບານບາງແຄໃນພື້ນທີ່ບາງສ່ວນຂອງຕຳບົນບາງແຄ ບາງຫວ້າ ແລະບາງດ້ວນທີ່ຕັ້ງຢູ່ຮິມຄອງສາຍນີ້ ແລະໃນປີ ຄ.ສ. 1970 ໄດ້ຂະຫຍາຍເຂດອອກໄປຈົນຄອບຄຸມພື້ນທີ່ເກືອບທັງອຳເພີ (ເຫຼືອພຽງຕຳບົນບາງໄຜ່ ຕຳບົນບາງແວກ ສ່ວນຕຳບົນຄູຫາສະຫວັນແລະຕຳບົນປາກຄອງພາສີຈະເລີນຢູ່ໃນເຂດເທດສະບານນະຄອນທົນບຸລີມາຕັ້ງແຕ່ປີ ຄ.ສ 1936)
ພາຍຫຼັງໄດ້ມີການຮວມຈັງຫວັດທົນບຸລີກັບຈັງຫວັດພະນະຄອນເຂົ້ານຳກັນເປັນຈັງຫວັດນະຄອນຫຼວງກຸງເທບທົນບຸລີ ແລະປ່ຽນເປັນກຸງເທບມະຫານະຄອນໃນປີ ຄ.ສ. 1972 ເຊິ່ງໄດ້ຍຸບການປົກຄອງທ້ອງຖິ່ນແບບສຸຂາພິບານແລະເທດສະບານ ຮວມທັງໄດ້ປ່ຽນການເອິ້ນຕຳບົນແລະອຳເພີໃໝ່ ອຳເພີພາສີຈະເລີນຈຶງໄດ້ຮັບການປ່ຽນແປງຖານະເປັນ ເຂດພາສີຈະເລີນ ບາງກອກ ຕັ້ງແຕ່ປີ ຄ.ສ. 1972 ມີໜ່ວຍການປົກຄອງຍ່ອຍ 10 ແຂວງ
ຕໍ່ມາພື້ນທີ່ທາງທິດຕາເວັນຕົກຂອງເຂດພາສີຈະເລີນມີຄວາມຈະເລີນແລະມີປະຊາກອນໜາແໜ້ນ ບາງກອກໄດ້ຈັດຕັ້ງສຳນັກງານເຂດພາສີຈະເລີນ ສາຂາ 1 ເບິ່ງແຍງແຂວງບາງແຄ ບາງແຄເໜືອ ແລະບາງໄຜ່ ແລະໃນປີ ຄ.ສ. 1997 ກະຊວງມະຫາດໄທໄດ້ມີປະກາດແບ່ງພື້ນທີ່ເຂດການປົກຄອງຂອງສຳນັກງານເຂດພາສີຈະເລີນ ສາຂາ 1 ດັງກ່າວອອກໄປຕັ້ງເປັນເຂດບາງແຄ
ເຂດສະພານສູງ ແມ່ນ 1 ໃນ 50 ເຂດການປົກຄອງຂອງບາງກອກ ຢູ່ໃນກຸ່ມເຂດກຸງເທບຕາເວັນອອກ ສະພາບພື້ນທີ່ໂດຍທົ່ວໄປເປັນແຫຼ່ງທີ່ຢູ່ອາໄສໜາແໜ້ນນ້ອຍ
ຕັ້ງຢູ່ທາງທິດຕາເວັນອອກຂອງແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາ (ຝັ່ງພະນະຄອນ) ມີອານາເຂດຕິດຕໍ່ກັບເຂດຕ່າງໆ ຮຽງຕາມເຂັມໂມງດັງນີ້
ເຂດສະພານສູງເປັນທ້ອງທີ່ທີ່ມີລຳຄອງໄຫຼຜ່ານຫຼາຍສາຍ ຄອງທີ່ມີຄວາມສຳຄັນ ໄດ້ແກ່ ຄອງແສນແສບ ຄອງບ້ານມ້າ 1 ຄອງທັບຊ້າງລ່າງ ຄອງລາດບົວຂາວ ຄອງສະພານສູງ ຄອງຫລໍແຫຼ ເປັນຕົ້ນ ຕັ້ງແຕ່ອະດີດມີການສ້າງຂົວຂ້າມຄອງຂຶ້ນເພື່ອໃຫ້ຜູ້ຄົນທັ້ງສອງຝັ່ງຄອງເຫຼົ່າສາມາດຕິດຕໍ່ໄປມາຫາສູ່ກັນໄດ້ ແຕ່ເນື່ອງຈາກການເດິນທາງທາງນ້ຳມີຄວາມສຳຄັນ ຈຶ່ງຈຳເປັນຕ້ອງສ້າງຂົວຊົງສູງເຂົ້າໄວ້ເພື່ອໃຫ້ເຮືອທຸກຂະໜາດສາມາດລອດຜ່ານໄປໄດ້ສະດວກ ຂົວລັກສະນະດັງກ່າວມີຢູ່ທົ່ວໄປໃນພື້ນທີ່ ຈຶ່ງສັນນິດຖານໄດ້ວ່າເປັນທີ່ມາຂອງຊື່ "ສະພານສູງ"
ຕຳບົນສະພານສູງ ໄດ້ຮັບການຈັດຕັ້ງຂຶ້ນເປັນທ້ອງທີ່ການປົກຄອງທ້ອງທີ່ໜຶ່ງຂອງອຳເພີບາງກະປິ ຈັງຫວັດພະນະຄອນ ໂດຍກະຊວງມະຫາດໄທໄດ້ຂະຫຍາຍເຂດສຸຂາພິບານບາງກະປິໃຫ້ຄອບຄຸມເຖິງຕຳບົນນີ້ດ້ວຍໃນປີ ຄ.ສ. 1963 ຈົນກະທັ່ງໃນປີ ຄ.ສ. 1971 ຈັງຫວັດພະນະຄອນຖືກຮວມເຂົ້າກັບຈັງຫວັດທົນບຸລີ ປ່ຽນຖານະເປັນນະຄອນຫຼວງກຸງເທບທົນບຸລີ ແລະໃນປີ ຄ.ສ. 1972 ຈຶ່ງປ່ຽນແປງເປັນກຸງເທບມະຫານະຄອນ ເຊິ່ງປ່ຽນຄຳຮຽກການປົກຄອງໃໝ່ດ້ວຍ ຕຳບົນສະພານສູງໄດ້ຮັບການປ່ຽນແປງຖານະແມ່ນ ແຂວງສະພານສູງ ຢູ່ໃນການປົກຄອງຂອງເຂດບາງກະປິ
ດ້ວຍເຫດທີ່ເຂດບາງກະປິມີເນື້ອທີ່ກວ້າງຂວາງຫຼາຍແລະມີຈຳນວນປະຊາກອນເພີ່ມຂຶ້ນ ຂະນະທີ່ທ້ອງທີ່ບາງແຫ່ງຢູ່ໄກຈາກສຳນັກງານເຂດ ໃນປີ ຄ.ສ. 1989 ກະຊວງມະຫາດໄທຈຶ່ງປະກາດປ່ຽນແປງພື້ນທີ່ການປົກຄອງໃໝ່ເພື່ອຄວາມສະດວກໃນການບໍລິຫານລາຊະການ ໂດຍຈັດຕັ້ງເຂດບຶງກຸ່ມ ປະກອບດ້ວຍແຂວງຄອງກຸ່ມ ແຂວງຄັນນາຍາວ ແລະແຂວງສະພານສູງແຍກຈາກເຂດບາງກະປິ ໂດຍໃຫ້ມີຜົນໃຊ້ຕັ້ງແຕ່ວັນທີ 4 ກັນຍາເປັນຕົ້ນໄປ ຢ່າງໃດກໍຕາມ ຫຼັງຈາກແບ່ງເຂດໃໝ່ແລ້ວ ເຂດບຶງກຸ່ມຍັງຄົງມີທ້ອງທີ່ກວ້າງຂວາງແລະປະຊາກອນໜາແໜ້ນ ປະກອບກັບຄວາມຈະເລີນທາງດ້ານສາທາລະນູປະໂພກໄດ້ຫຼັງໄຫຼເຂົ້າສູ່ພື້ນທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນເລື້ອຍໆ ໃນທີ່ສຸດເມື່ອວັນທີ 14 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1997 ກະຊວງມະຫາດໄທຈຶ່ງມີປະກາດປ່ຽນແປງພື້ນທີ່ການປົກຄອງໃໝ່ອີກຄັ້ງໜຶ່ງ ໂດຍຮວມພື້ນທີ່ແຂວງສະພານສູງແລະໝູ່ທີ່ 7-12 ຂອງແຂວງປະເວດ ເຂດປະເວດ ຈັດຕັ້ງເປັນ ເຂດສະພານສູງ
ແລະໃນວັນທີ 7 ພະຈິກ ປີດຽວກັນ ບາງກອກໄດ້ປະກາດຕັ້ງແຂວງສະພານສູງເຕັມພື້ນທີ່ເຂດສະພານສູງຢ່າງເປັນທາງການ ເພື່ອຄວາມຊັດເຈນປລະປະໂຍດໃນດ້ານການປົກຄອງ ການບໍລິຫານ ແລະການອຳນວຍຄວາມສະດວກແກ່ປະຊາຊົນ ປະກາດທັ້ງ 2 ສະບັບເລິ່ມມີຜົນບັງຄັບໃນວັນດຽວກັນຄືວັນທີ 21 ພະຈິກ ປີດຽວກັນ ເຊິ່ງເປັນວັນດຽວກັບທີ່ສຳນັກງານເຂດສະພານສູງໄດ້ເປີດບໍລິການເປັນຄັ້ງທຳອິດພ້ອມກັບສຳນັກງານເຂດແຍກໃໝ່ທາງຝັ່ງພະນະຄອນອີກ 5 ແຫ່ງ ໄດ້ແກ່ ເຂດສາຍໄໝ ເຂດຄັນນາຍາວ ເຂດຫຼັກສີ່ ເຂດວັງທອງຫຼາງ ແລະເຂດຄອງສາມວາ
ວັນທີ່ 26 ກໍລະກົດ ຄ.ສ. 2017 ບາງກອກໄດ້ປະກາດຈັດຕັ້ງແຂວງລາດພັດທະນາແລະແຂວງທັບຊ້າງແຍກຈາກພື້ນທີ່ແຂວງສະພານສູງ ໂດຍມີຜົນບັງຄັບໃຊ້ໃນວັນດຽວກັນ ສົ່ງຜົນໃຫ້ເຂດສະພານສູງໃນປັດຈຸບັນແບ່ງເຂດການປົກຄອງຍ່ອຍອອກ 3 ແຂວງ (khwaeng) ໄດ້ແກ່
() ແມ່ນ 1 ໃນ 50 ເຂດປົກຄອງ ຢູ່ໃນກຸ່ມເຂດຕາກສິນ ເຊິ່ງຖືເປັນແຫຼ່ງຈ້າງງານໃໝ່ ບ່ອນຢູ່ໜາແໜ້ນຫຼາຍ ແລະສູນທາງລາຊະການທາງທິດຕາເວັນຕົກຂອງບາງກອກ
ຄວາມໝາຍຂອງຊື່ເຂດທີ່ເປັນຢູ່ໃນຂະນະນີ້ ມາຈາກຄຳວ່າ "ລາດ" + "ບູລະນະ" ມາເປັນ "ລາດບູລະນະ" ຕາມວັດຈະນານຸກົມໄທ "ລາດ" ແປວ່າ "ພົນລະເມືອງຂອງປະເທດ" ຫຼື "ແວ່ນແຄວ້ນບ້ານເມືອງ" "ບູລະນະ" ແປວ່າ "ເຮັດໃຫ້ເຕັມ ປະຕິສັງຂອນຊ່ອມແຊມ" ເມື່ອນຳມາສະມາດຮວມກັນແມ່ນ "ລາດບູລະນະ" ຈຶ່ງມີຄວາມໝາຍໄດ້ເປັນສອງຢ່າງ ຄື ພົນລະເມືອງຂອງປະເທດຊ່ອຍກັນສ້າງຂຶ້ນຫຼືຮວບຮວມກັນຕັ້ງຂຶ້ນເປັນໝູ່ບ້ານ ອຳເພີໜຶ່ງ ແລະອີກຢ່າງໜຶ່ງມີຄວາມໝາຍວ່າ ເປັນບ້ານເມືອງທີ່ລາຊະດອນຊ່ອຍກັນຄ້ຳຈຸນສົ່ງເສີມ ແລະບຳລຸງຮັກສາທຸກວິຖີທາງທີ່ຈະໃຫ້ເປັນບ້ານເມືອງທີ່ມີຄວາມຈະເລີນຍິ່ງໆ ຂຶ້ນສົມກັບເປັນເຂດໜຶ່ງຂອງບາງກອກ ແລະໃຫ້ມີຄວາມຈະເລີນເທົ່າທຽມກັບເຂດອື່ນ
ທ້ອງທີ່ເຂດລາດບູລະນະເດີມແມ່ນເຂດແດນໜຶ່ງຂອງກຸງທົນບຸລີ ເມື່ອສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນມະຫາລາດຊົງສະຖາປະນາເມືອງນີ້ເປັນນະຄອນຫຼວງ ຕໍ່ມາໃນຊ່ວງປະຕິຮູບການປົກຄອງ ບໍລິເວນນີ້ໄດ້ຮັບການຈັດຕັ້ງແມ່ນ ອຳເພີລາດບູລະນະ ຂຶ້ນຢູ່ກັບຈັງຫວັດທົນບຸລີ
ອຳເພີລາດບູລະນະໄດ້ຖືກໂອນໄປເປັນເຂດປົກຄອງຂອງຈັງຫວັດນະຄອນເຂື່ອນຂັນ (ພະປະແດງ) ຢູ່ຊ່ວງໜຶ່ງ ຈົນກະທັ່ງຈັງຫວັດນີ້ຖືກຍຸບລົງເປັນອຳເພີໃນຈັງຫວັດສະໝຸດປາການ ອຳເພີລາດບູລະນະຈຶ່ງກັບມາຢູ່ໃນເຂດການປົກຄອງຂອງຈັງຫວັດທົນບຸລີອີກຄັ້ງ
ແລະພາຍຫຼັງໄດ້ມີການຍຸບຮວມຈັງຫວັດທົນບຸລີແລະຈັງຫວັດພະນະຄອນ ປ່ຽນຖານະເປັນນະຄອນຫຼວງກຸງເທບທົນບຸລີແລະກຸງເທບມະຫານະຄອນ ເຊິ່ງໄດ້ປ່ຽນການຮຽກຕຳບົນແລະອຳເພີໃໝ່ດ້ວຍ ອຳເພີລາດບູລະນະຈຶ່ງໄດ້ຮັບການປ່ຽນແປງຖານະແມ່ນ ເຂດລາດບູລະນະ ຈົນກະທັ່ງໃນປີ ຄ.ສ. 1997 ໄດ້ມີປະກາດກະຊວງມະຫາດໄທແບ່ງພື້ນທີ່ທາງທິດໃຕ້ຂອງເຂດລາດບູລະນະອອກໄປຈັດຕັ້ງເປັນເຂດທຸ່ງຄຸ
ເຂດລາດບູລະນະແບ່ງເຂດການປົກຄອງຍ່ອຍອອກເປັນ 2 ແຂວງ (khwaeng) ໄດ້ແກ່
ຖະໜົນສາຍຮອງ ມີທັ້ງໝົດ 3 ສາຍໄດ້ແກ່ ຖະໜົນລາດພັດທະນາ ຊອຍສຸກສະຫວັດ 13 ແລະຖະໜົນຈອມທອງບູລະນະ
ເຂດລາດບູລະນະມີຂົວຂ້າມແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາ ແຫ່ງດຽວ ຄືຂົວພະຮາມ 9 ເຊິ່ງເຊື່ອມລະຫວ່າງແຂວງລາດບູລະນະກັບແຂວງບາງໂພງພາງ ເຂດຍານນາວາ
ແມ່ນ 1 ໃນ 50 ເຂດການປົກຄອງຂອງບາງກອກ ຢູ່ໃນກຸ່ມເຂດບາງກອກຕາເວັນອອກ ສະພາບໂດຍທົ່ວໄປເປັນແຫຼ່ງທີ່ຢູ່ອາໄສໜາແໜ້ນນ້ອຍໂດຍມີຍ່ານການຄ້າໜາແໜ້ນທາງຕອນກາງຂອງພື້ນທີ່
ປະມານປີ ຄ.ສ. 1843 ລັດຊະສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະນັ່ງເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ເຈົ້າພະຍາບະດິນເດຊາ (ສິງ ສິງຫະເສນີ) ໄດ້ຍົກທັບໄປປາບກະບົດທີ່ເມືອງນະຄອນຈຳປາສັກແລະເມືອງຫຼວງພະບາງຈົນໄດ້ຮັບໄຊຊະນະ ແລະໄດ້ກວາດຕ້ອນຄອບຄົວຈາກຫົວເມືອງຣາຍທາງເຂົ້າມາຍັງບາງກອກ ໂດຍໃຫ້ຕັ້ງຖິ່ນຖານຢູ່ໃນພື້ນທີ່ເຂດບຶງກຸ່ມແລະເຂດຄັນນາຍາວໃນປັດຈຸບັນ ໃນຍ່ານນັ້ນມີຄອງສາຍໜຶ່ງເຊິ່ງແຍກຈາກຄອງແສນແສບແລະໄຫຼຜ່ານບຶງເກົ່າແກ່ທີ່ມີຂະໜາດໃຫຍ່ ມີຕົ້ນກຸ່ມຂຶ້ນຢູ່ເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ຈຶ່ງເອິ້ນແຫຼ່ງນ້ຳສອງແຫ່ງນັ້ນວ່າ "ຄອງກຸ່ມ" ແລະ "ບຶງກຸ່ມ"
ເມື່ອມີຜູ້ຄົນອົບພະຍົບເຂົ້າໄປອາໄສແລະທຳມາຫາກິນໃນບໍລິເວນນີ້ເພີ່ມຂຶ້ນ ຍ່ານຄອງກຸ່ມແລະພື້ນທີ່ໄກ້ຄຽງຈຶ່ງໄດ້ຮັບການຈັດຕັ້ງແມ່ນ ຕຳບົນຄອງກຸ່ມ ເປັນຕຳບົນໜຶ່ງທີ່ຂຶ້ນກັບອຳເພີບາງກະປິ ຈັງຫວັດພະນະຄອນ ໂດຍກະຊວງມະຫາດໄທກໍໄດ້ຂະຫຍາຍເຂດສຸຂາພິບານບາງກະປິໃຫ້ຄອບຄຸມເຖິງຕຳບົນຄອງກຸ່ມດ້ວຍໃນປີ ຄ.ສ. 1963
ໃນປີ ຄ.ສ. 1971 ຈັງຫວັດພະນະຄອນຖືກຮວມເຂົ້າກັບຈັງຫວັດທົນບຸລີ ປ່ຽນຖານະແມ່ນນະຄອນຫຼວງກຸງເທບທົນບຸລີ ແລະໃນປີ ຄ.ສ. 1972 ຈຶ່ງປ່ຽນແປງຖານະແມ່ນກຸງເທບມະຫານະຄອນ ເຊິ່ງໄດ້ປ່ຽນຄຳຮຽກເຂດການປົກຄອງໃໝ່ ຕຳບົນຄອງກຸ່ມໄດ້ຮັບການປ່ຽນແປງຖານະແມ່ນ ແຂວງຄອງກຸ່ມ ຢູ່ໃນການປົກຄອງຂອງເຂດບາງກະປິ
ເນື່ອງຈາກເຂດບາງກະປິມີພື້ນທີ່ກວ້າງຫຼາຍແລະມີປະຊາກອນໜາແໜ້ນຂຶ້ນ ເພື່ອສະດວກໃນການບໍລິຫານລາຊະການ ໃນວັນທີ່ 4 ກັນຍາ ຄ.ສ. 1989 ກະຊວງມະຫາດໄທຈຶ່ງປ່ຽນແປງພື້ນທີ່ການປົກຄອງໃໝ່ໂດຍແຂວງຄອງກຸ່ມ ແຂວງຄັນນາຍາວ ແລະແຂວງສະພານສູງມາຈັດຕັ້ງເປັນເຂດໃໝ່ໂດຍໃຊ້ຊື່ວ່າ ເຂດບຶງກຸ່ມ ເນື່ອງຈາກຕັ້ງສຳນັກງານເຂດຢູ່ໄກ້ກັບສວນສາທາລະນະບຶງກຸ່ມ ຈົນກະທັ່ງປີ ຄ.ສ. 1997 ກະຊວງມະຫາດໄທປະກາດປ່ຽນແປງພື້ນທີ່ເຂດບຶງກຸ່ມ ໂດຍຍົກຖານະແຂວງຄັນນາຍາວຮວມກັບພື້ນທີ່ບາງສ່ວນແຂວງຄອງກຸ່ມ ຂຶ້ນເປັນເຂດຄັນນາຍາວ ແລະຍົກຖານະແຂວງສະພານສູງຂຶ້ນເປັນເຂດສະພານສູງ
ວັນທີ່ 20 ກໍລະກົດ ຄ.ສ. 2009 ໝ່ອມລາຊະວົງສຸຂຸມພັນ ບໍລິພັດ ຜູ້ວ່າລາຊະການບາງກອກໄດ້ລົງນາມໃນປະກາດປ່ຽນແປງພື້ນທີ່ແຂວງຄອງກຸ່ມ ແລະຕັ້ງແຂວງນະວະມິນ ແຂວງນວນຈັນ ເຂດບຶງກຸ່ມ ໂດຍມີຜົນບັງຄັບເມື່ອວັນທີ່ 21 ກັນຍາ ປີດຽວກັນ ສົ່ງຜົນໃຫ້ປັດຈຸບັນ ເຂດບຶງກຸ່ມແບ່ງໜ່ວຍການປົກຄອງຍ່ອຍອອກເປັນ 3 ແຂວງ (khwaeng) ໄດ້ແກ່
ເຂດທຸ່ງຄຸ ຫຼື ເຂດທຸ່ງຄຣຸ () ແມ່ນ 1 ໃນ 50 ເຂດການປົກຄອງຂອງບາງກອກ ຈັດຢູ່ໃນກຸ່ມເຂດກຸງທົນໃຕ້ ສະພາບທົ່ວໄປເປັນແຫຼ່ງທີ່ຢູ່ອາໄສໜາແໜ້ນນ້ອຍແລະໜາແໜ້ນປານກາງ ໂດຍມີພື້ນທີ່ເຮັດການກະເສດເປັນຫຼັກທາງທິດຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້
ที่มาของชื่อเขต.
ความหมายของคำว่า " ทุ่งครุ " ตามพจนานุกรม ฉบับเฉลิมพระเกียรติ พ.ศ. 2530 มิได้ให้ คำจำกัดความของคำว่า " ทุ่งครุ " ไว้เป็นการเฉพาะ แต่ได้ให้คำจำกัดความของคำว่า " ทุ่ง " กับ " ครุ " ไว้ว่า " ทุ่ง " หมายถึง ที่ราบโล่ง " ครุ " หมายถึง ภาชนะสานชนิดหนึ่งใช้ตักน้ำรูปกลมๆ ยาชัน เมื่อนำความหมายของคำจำกัดความทั้งสองมารวมกัน น่าจะหมายถึง " พื้นที่ราบโล่ง ใช้สาน ภาชนะตักน้ำรูปกลมๆ ยาชัน " จากความหมายดังกล่าวแสดงให้เห็นว่าในอดีตท้องที่เขตทุ่งครุ เป็นที่ราบโล่ง ลุ่ม มีแหล่งน้ำหลายแห่งเหมาะแก่การเพาะปลูก ประชาชนประกอบอาชีพเกษตรกร ทำสวนและมีฝีมือทางการจักสาน
ประวัติ.
เดิมทุ่งครุมีฐานะเป็น ตำบลทุ่งครุ ขึ้นอยู่กับอำเภอราษฎร์บูรณะ จังหวัดธนบุรี ต่อมาอำเภอราษฎร์บูรณะได้ถูกโอนไปขึ้นกับจังหวัดพระประแดงอยู่ช่วงหนึ่ง จนกระทั่งจังหวัดนี้ถูกยุบลงเป็นอำเภอในจังหวัดสมุทรปราการ อำเภอราษฎร์บูรณะรวมทั้งตำบลทุ่งครุจึงกลับมาอยู่ในการปกครองของจังหวัดธนบุรีอีกครั้ง และภายหลังได้มีการยุบรวมจังหวัดธนบุรีและจังหวัดพระนคร เปลี่ยนฐานะเป็นนครหลวงกรุงเทพธนบุรีและกรุงเทพมหานคร ซึ่งได้เปลี่ยนการเรียกชื่อตำบลและอำเภอใหม่ด้วย ตำบลทุ่งครุจึงได้รับการเปลี่ยนแปลงฐานะเป็น แขวงทุ่งครุ ขึ้นกับสำนักงานเขตราษฎร์บูรณะ จนกระทั่งวันที่ 18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2540 ได้มีประกาศกระทรวงมหาดไทยจัดตั้ง เขตทุ่งครุ ขึ้น โดยแบ่งพื้นที่ทางทิศใต้ของเขตราษฎร์บูรณะออกมา 2 แขวง
การแบ่งเขตการปกครอง.
ท้องที่สำนักงานเขตทุ่งครุแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 2 แขวง (khwaeng) ได้แก่
ມະຫາວິທະຍາໄລລາຊະພັດຣຳໄພພັນນີ () () ແມ່ນສະຖາບັນອຸດົມສຶກສາສັງກັດສຳນັກງານຄະນະກຳມະການອຸດົມສຶກສາ ກະຊວງສຶກສາທິການ ຕັ້ງຢູ່ເລກທີ່ 41 ຕຳບົນທ່າຊ້າງ ອຳເພີເມືອງຈັນທະບຸລີ ຈັງຫວັດຈັນທະບຸລີ ຢູ່ຫ່າງຈາກຕົວເມືອງຈັນທະບຸລີ 6 ກິໂລແມັດ ບໍລິເວນສາມແຍກເຂົາໄຮ່ຍາ ດ້ານໜຶ່ງຂອງມະຫາວິທະຍາໄລຕິດກັບຖະໜົນຮັກສັກຊະມູນອີກດ້ານໜຶ່ງຕິດກັບຖະໜົນສຸຂຸມວິດ ມີເນື້ອທີ່ 720 ໄຮ່ 3 ງານ
ມະຫາວິທະຍາໄລລາຊະພັດຣຳໄພພັນນີ ປະກາດຈັດຕັ້ງຄັ້ງທຳອິດແມ່ນ "ວິທະຍາໄລຄູຈັນທະບຸລີ" ເມື່ອວັນທີ່ 15 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1972 ນະ ບໍລິເວນວັງສວນບ້ານແກ້ວ ອັນເຄີຍເປັນບ່ອນປະທັບຂອງສົມເດັດພະນາງເຈົ້າຣຳໄພພັນນີ ພະບໍຣົມລາຊິນີ ພະບໍລົມລາຊິນີໃນລາຊະການທີ່ 7 ເຊິ່ງພະລາຊະທານໃຫ້ກະຊວງສຶກສາທິການ ຕັ້ງເປັນວິທະຍາໄລຄູຈັນທະບຸລີ ແລະໄດ້ຮັບພະລາຊະທານຕາສັກດິເດດ ເຊິ່ງເປັນຕາປະຈຳພະອົງພະບາດສົມເດັດພະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວເປັນຕາປະຈຳວິທະຍາໄລ
ຕໍ່ມາເມື່ອ ເດືອນມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1985 ໄດ້ຮັບພະບໍລົມລາຊານຸຢາດໃຫ້ອັນເຊີນພະນາມາພິໄທຂອງສົມເດັດພະນາງເຈົ້າຣຳໄພພັນນີ ເປັນນາມຂອງວິທະຍາໄລ ວ່າ "ວິທະຍາໄລຣຳໄພພັນນີ"
ເມື່ອວັນທີ່ 21 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1990 ສົມເດັດພະຍານນະສັງວອນ ສົມເດັດພະສັງຄະລາດສະກົນ ມະຫາສັງຄະປະລິນາຍົກ ໄດ້ພະລາຊະທານຄະຕິທັມປະຈຳວິທະຍາໄລຣຳໄພພັນນີວ່າ "ປນທິໂຕ ນິປຸນໍ ສໍວິເທຕິ" ແປວ່າ "ບັນດິດຍ່ອມສະຫຼາດຈັດການ"
ເມື່ອວັນທີ່ 14 ກຸມພາ ຄ.ສ. 1993 ພະບາດສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວໄດ້ພະລາຊະທານຊື່ໃຫ້ເປັນ "ສະຖາບັນລາຊະພັດຣຳໄພພັນນີ"
ເມື່ອວັນທີ່ 15 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 2004 ໄດ້ປ່ຽນເປັນ "ມະຫາວິທະຍາໄລລາຊະພັດຣຳໄພພັນນີ" ຕາມປະກາດພະລາຊະບັນຍັດມະຫາວິທະຍາໄລລາຊະພັດ
ຕາປະຈຳມະຫາວິທະຍາໄລລາຊະພັດ.
ວົງລ້ອມຕາພະລາຊະລັນຈະກອນຂອງພະບາດສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວພູມິພົນອະດຸນຍະເດດທີ່ພະລາຊະທານແກ່ມະຫາວິທະຍາໄລລາຊະພັດພາຍໃນວົງຣີດ້ານບົນເປັນອັກສອນພາສາໄທຂຽນວ່າ "ມະຫາວິທະຍາໄລລາຊະພັດຣຳໄພພັນນີ" ດ້ານລຸ່ມເປັນອັກສອນພາສາອັງກິດຂຽນວ່າ "RAMBHAI BARNI RAJABHAT UNIVERSITY"
ໂຣແມນສ ດິໂຊນໂຊ  ແມ່ນເປັນເຂດປົກຄອງທ້ອງຖິ່ນໜຶ່ງ ຫລື ເມືອງໜຶ່ງ ຂອງ ແຂວງ ໂກລິເຊຍ ຫລື   ໂກຣີເຊຍ ໃນເຂດ Friuli-Venezia Giulia, ຂອງອີຕາລີ ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ ປະມານ 40 ກິໂລແມັດ (25 ທາງທິດຕາເວັນຕົກສ່ຽງເໜືອຂອງເມືອງ  Trieste ແລະປະມານ 15 ກມ (9 ທາງທິດຕາເວັນຕົກສ່ຽງໃຕ້ຂອງ  Gorizia. ນັບແຕ່ 31 ທັນວາ 2004, ເມືອງນີ້ມີປະຊາກອນປະມານ  3,611  ຄົນ ແລະ ເນື້ອທີ່ 15.4 ກິໂລຕາແມັດ (5.9.
ເຂດແດນຂອງໂຣແມນສ ດີໂຊນໂຊ  ຕິດກັບເມືອງ: Gradisca d'Isonzo, Mariano del Friuli, Medea, San Vito al Torre, Tapogliano, Villesse.
ບານເຕະທີມຊາດໄທ ແມ່ນຕົວແທນຂອງປະເທດໄທໃນການແຂ່ງຂັນບານເຕະລະຫວ່າງປະເທດ ແລະຢູ່ພາຍໃຕ້ການບໍລິຫານຂອງສະມາຄົມກີລາບານເຕະແຫ່ງປະເທດໄທ ໃນພະບໍລົມລາຊູປະຖັມ ໂດຍທີມມີປະຫວັດຂອງຄວາມສຳເລັດໃນການແຂ່ງຂັນໃນອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ຄືຊະນະເລີດອາຊຽນບານເຕະແຊມປ໌ປ້ຽນຊິພ 4 ສະໄໝ ແລະຊະນະເລີດຊີເກມ 10 ສະໄໝ ໂດຍທີມຊາດໄທຍັງສາມາດຄວ້າອັນດັບ 3 ໃນເອຊຽນຄັພ 1972 ແລະເຂົ້າຮ່ວມການແຂ່ງຂັນໃນໂອລິມປິກລະດູຮ້ອນ 2 ຄັ້ງ ແລະໃນເອຊຽນເກມ 4 ຄັ້ງ ໂດຍອັນດັບໂລກຟີຟ່າທີ່ທີມຊາດໄທເຮັດອັນດັບໄດ້ດີທີ່ສຸດ ຄື ອັນດັບທີ່ 42 ໃນເດືອນກັນຍາ ຄ.ສ. 1998 ປະຈຸບັນທີມຊາດໄທຢູ່ອັນດັບທີ່ 129 ຂອງໂລກ ອັບດັບທີ່ 18 ຂອງເອເຊຍ ແລະຢູ່ໃນອັນດັບທີ່ 2 (ຮ່ວມກັບຫວຽດນາມ) ຂອງອາຊຽນ
ຈາກການຈັດອັນດັບໂດຍຟີຟ່າ (ພະຈິກ ຄ.ສ. 2016)
ທີມບານເຕະທີມຊາດໄທກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນໃນປີ ຄ.ສ. 1915 ໃນນາມ"ຄະນະບານເຕະສຳລັບຊາດສະຫຍາມ" ແລະຫຼີ້ນໃນການແຂ່ງຂັນຢ່າງບໍ່ເປັນທາງການຄັ້ງທຳອິດ (ພົບກັບທີມຝ່າຍເອີລົບ) ທີ່ສະໜາມລາຊະກີທາສະໂມສອນ ໃນວັນທີ່ 20 ທັນວາ ໃນປິນັ້ນ ຈົນວັນທີ່ 25 ເມສາ ຄ.ສ. 1916 ພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວຊົງກໍ່ຕັ້ງສະມາຄົມບານເຕະແຫ່ງສະຫຍາມ ໂດຍລົງຫຼີ້ນໃນການແຂ່ງຂັນລະຫວ່າງປະເທດຄັ້ງທຳອິດໃນ ຄ.ສ. 1930 ພົບກັບທີມຊາດອິນໂດຈີນ ເຊິ່ງປະກອບໄປດ້ວຍຜູ້ຫຼີ້ນຫວຽດນາມໃຕ້ແລະຝະລັ່ງ ເພື່ອຕ້ອນຮັບການສະເດັດປະພາດອິນໂດຈີນຂອງພະບາດສົມເດັດພະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ໂດຍຊື່ຂອງທີມຊາດແລະຊື່ຂອງສະມາຄົມໄດ້ຖືກປ່ຽນຊື່ໃນປີ ຄ.ສ. 1939 ເມື່ອສະຫຍາມກາຍເປັນປະເທດໄທ
ໃນປີ ຄ.ສ. 1956 ພລ.ຕ.ຜະເຊີນ ນິມິບຸດ ເຊິ່ງເປັນນາຍົກສະມາຄົມ ໄດ້ມີການຫາຜູ້ຫຼີ້ນຈາກຫຼາຍສະໂມສອນເພື່ອຈັດຕັ້ງທີມທີ່ຈະລົງແຂ່ງຂັນໂອລິມປິກລະດູຮ້ອນ 1956 ທີ່ເມລເບີນ ໂດຍເປັນຄັ້ງທຳອິດຂອງທາງທີມທີ່ໄດ້ມີໂອກາດເຂົ້າຮ່ວມໃນກີລາໂອລິມປິກ ໃນການແຂ່ງຂັນນັ້ນເປັນການແຂ່ງຂັນແບບແພ້ຄັດອອກ ທີມໄທຈັບສະຫຼາກພົບກັບສະຫະລາຊະອານາຈັກ ໃນວັນທີ 26 ພະຈິກ ໂດຍທີມໄທພ່າຍແພ້ໄປ 0-9 (ຄວາມພ່າຍແພ້ທີໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນປະຫວັດສາດ) ຕົກຮອບທັນທີ ໂດຍໃນຮອບທີສອງ ທີມສະຫະລາຊະອານາຈັກກໍພ່າຍແພ້ໃຫ້ກັບທີມຊາດບັນແກເລຍ 6 ປະຕູຕໍ່ 1 ໂດຍທີມຊາດບັນແກເລຍໄດ້ຫຼຽນທອງແດງ ທີມຊາດຍູໂກດລາເວຍໄດ້ຫຼຽນເງິນ ແລະທີມຊາດໂຊວຽດໄດ້ຫຼຽນທອງໄປຄອງ ພາຍຫຼັງຈາກການແຂ່ງຂັນ ໜັງສືພິມສະຫຍາມນິກອນ ສະບັບວັນທີ 28 ພະຈິກ ໄດ້ພາດຫົວຂ່າວໜ້າກີລາວ່າ "ທີມຊາດອັງກິດຊະນະທີມຊາດໄທ 9-0 " ເຊິ່ງພາຍຫຼັງຈົບການແຂ່ງຂັນພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດຊົງມີຮັບສັ່ງເຖິງສະມາຄົມບານເຕະໃຫ້ສົ່ງພລ.ຕ.ດຮ.ສຳເລີງ ໄຊຍົງ ໜຶ່ງໃນນັກບານເຕະຊຸດໂອລິມປິກໄປສຶກສາພື້ນຖານການຫຼີ້ນບານເຕະຈາກປະເທດເຢຍລະມັນ ເພື່ອໃຫ້ກັບມາສອນການຫຼີ້ນບານເຕະໃຫ້ແກ່ທີມໄທ ຈົນກະທັ່ງໃນປີ ຄ.ສ. 1965 ບານເຕະທີມຊາດໄທກໍຄວ້າຫຼຽນທອງໃນກີລາແຫຼມທອງ (ປະຈຸບັນເອິ້ນວ່າ ຊີເກມ) ຄັ້ງທີ 3 ທີ່ກຸງກົວລາລັມເປີ ປະເທດມາເລເຊຍ ຈົນຮອດ ຄ.ສ. 2009 ປະເທດໄທຊະນະເລີດການແຂ່ງຂັນທຸກ ໆ 2 ປີ ຮວມທັງສິ້ນ 12 ຄັ້ງ
ທີມໄທໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມໂອລິມປິກລະດູຮ້ອນອີກຄັ້ງໃນປີຄ.ສ. 1968 ໂດຍແພ້ຕໍ່ທີມຊາດບັນແກເລຍ 0-7, ທີມຊາດກົວເຕມາລາ 1-4 ແລະທີມຊາດເຊໂກສະໂລວາເກຍ 0-8 ຕົກຮອບທຳອິດໃນການແຂ່ງຂັນ ເຊິ່ງຜູ້ຊະນະໃນຄາວນີ້ ຄື ທີມຊາດຮົງກາລີ ໄດ້ຫຼຽນທອງໄປຄອງ ເຊິ່ງແມ່ນການເຂົ້າຮ່ວມການແຂ່ງຂັນໃນໂອລິທປິກຄັ້ງສຸດທ້າຍຈົດຮອດປະຈຸບັນ
ໃນປີ ຄ.ສ. 1972 ປະເທດໄທໄດ້ມີໂອກາດເປັນເຈົ້າພາບການແຂ່ງຂັນບານເຕະ ເອຊຽນຄັພ 1972 ເຊິ່ງແມ່ນການຈັດການແຂ່ງຂັນເອຊຽນຄັພຄັ້ງທີ 5 ໂດຍໃນການແຂ່ງຂັນນີ້ ທີມຊາດໄທໄດ້ອັນດັບທີ 3 ໂດຍຍິງລູກໂທດຊະນະທີມຊາດກຳປູເຈຍ 5 ປະຕູຕໍ່ 3 ພາຍຫຼັງສະເໝີກັນ 2 ຕໍ່ 2 ເຊິ່ງໃນການແຂ່ງຂັນນີ້ ທີມຊາດອີຣານ ຊະນະເລີດ ແລະທີມຊາດເກົາຫຼີໃຕ້ ໄດ້ຮາງວັນຮອງຊະນະເລີດຕາມລຳດັບ
ໃນປີ ຄ.ສ. 1976 ປະເທດໄທໄດ້ແຊມປ໌ຄິງຄັບຄັ້ງທຳອິດ ໂດຍເປັນແຊມປ໌ຮ່ວມກັບທີມຊາດມາເລເຊຍ ພາຍຫຼັງຈາກທີ່ມີການເລິ່ມມີການຈັດຄິງຄັບໃນປະເທດໄທຕັ້ງແຕ່ປີ ຄ.ສ. 1968 ໂດຍຕໍ່ມາທີມຊາດໄທໄດ້ເປັນແຊມປ໌ຄິງຄັບອີກຫຼາຍຄັ້ງຮວມທັງສິ້ນ 11 ຄັ້ງນຳກັນ
ສຳລັບການແຂ່ງຂັນໃນເອຊຽນເກມ ທີມຊາດໄທຍັງບໍ່ສາມາດທີ່ຈະຊະນະເລີດໄດ້ ໂດຍຄວາມສຳເລັດສູງສຸດຄືເຂົ້າຮອບຮອງຊະນະເລີດ ໃນການແຂ່ງຂັນເອຊຽນເກມຄັ້ງທີ່ 11 ທີ່ຈັດຂຶ້ນທີ່ ກຸງປັກກິ່ງ ປະເທດຈີນ ໃນປີ ຄ.ສ. 1990 ເຊັ່ນດຽວກັບ ເອຊຽນເກມຄັ້ງທີ່ 13 ທີ່ຈັດຂຶ້ນທີ່ບາງກອກ ປະເທດໄທ ໃນປີ ຄ.ສ. 1998 ແລະ ເອຊຽນເກມ ຄັ້ງທີ່ 14 ທີ່ຈັດຂຶ້ນທີ່ ປູຊານ ປະເທດເກົາຫຼີໃຕ້ ໃນປີ ຄ.ສ. 2002 ແລະຄັ້ງຫຼ້າສຸດເອຊຽນເກມ ຄັ້ງທີ່ 15 ທີ່ຈັດຂຶ້ນທີ່ໂດຮາ ໃນປີ ຄ.ສ. 2006 ທີມຊາດໄທກໍເປັນທີມດຽວໃນອາຊຽນທີ່ຜ່ານເຂົ້າຮອບກ່ອນຮອງຊະນະເລີດ (8 ທີມສຸດທ້າຍ) ເຮັດຜົນງານໄດ້ຍອດຍ້ຽມເຂົ້າຮອບໂດຍເປັນທີ 1 ຂອງກຸ່ມຊີ
ໃນປີ ຄ.ສ. 1994 ໄທໄດ້ຮ່ວມກໍ່ຕັ້ງສະຫະພັນບານເຕະອາຊຽນ (ເອເອັຟເອັຟ) ກັບອີກ 9 ປະເທດໃນພູມິພາກອາຊຽນ ແລະນອກຈາກນີ້ປະເທດໄທໄດ້ມີການເຊີນສະໂມສອນຊັ້ນນຳຈາກທົ່ວໂລກ ມາແຂ່ງຂັນໃນປະເທດໄທຫຼາຍຄັ້ງ ໄດ້ແກ່ ເອັຟຊີປໍໂຕ (1997) ອິນເຕີມິລານ (1997) ໂບຄາຈູເນຍ (1997) ລິເວີພູ (2001) ນິວຄາສເຊິລ ຍູໄນເຕັດ (2004) ເອັຟເວີຕັນ (2005) ໂບຕັນວັນເດີເລີ (2005) ແມນເຊສເຕີຊິຕີ້ (2005 ທີ່ໄທ ແລະ 2007 ທີ່ອັງກິດ) ແລະສະໂມສອນຊັ້ນນຳອື່ນໆ ແລະໃນປີ 2008 ໄທຕົກຮອບບານເຕະຮອບຄັດເລືອກ ຮອບ 20 ທີມສຸດທ້າຍ ໂດຍໄດ້ຢູ່ສາຍດຽວກັບທີມຢ່າງ ຍີ່ປຸ່ນ ໂອມານ ບາເຣນ ໂດຍໄທແຂ່ງ 6 ນັດ ບໍ່ຊະນະໄຜເລີຍ ແພ້ 5 ສະເໝີ 1 ເຮັດໃຫ້ຊານວິດ ຜົນຊີວິນ ລາອອກຈາກຕຳແໜ່ງ ຫຼັງຈາກນັ້ນບໍ່ດົນ ປີເຕີ ລີດ ອະດີດນັກເຕະເອັຟເວີຕັນແລະອັງກິດກໍເຂົ້າມາຮັບຕຳແໜ່ງແທນແຕ່ໄທກໍພາດແຊມປ໌ ອາຊຽນບານເຕະແຊມປ໌ປ້ຽນຊິບ 2007 ໂດຍການແພ້ທີມຊາດຫວຽດນາມຮວມຜົນສອງນັດ 3-2 ແລະຍັງພາດຄິງຄັບອີກລາຍການໜຶ່ງ ໂດຍດວນຈຸດໂທດແພ້ທີມຊາດດານມາກ ຈາກເຫດການດັງກ່າວ ໃນເດືອນກັນຍາ ຄ.ສ. 2011 ປີເຕີ ລີດ ຈຶງຖືກປົດອອກຈາກຕຳແໜ່ງຮວມທັງອະນາຄົດທີ່ບໍ່ແນ່ນອນໃນການຄຸມທີມຊາດເພາະຮີດຂ່າວວ່າຈະໄປເຮັດວຽກທີ່ສະໂມສອນບານເຕະສະໂຕກຊິຕີ້ ໂດຍເປັນຜູ້ຊ່ວຍຂອງ ໂທນີ ພູລິດ ຜູ້ຈັດການທີມສະໂຕກຊິຕີ້
ຖະໜົນເຂົ້າສານ (Thanon Khao San, ถนนข้าวสาร) ເປັນຖະໜົນໃນທ້ອງທີ່ແຂວງຕະຫຼາດຍອດ, ເຂດພະນະຄອນ, ບາງກອກ. ມີລະຍະທາງເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ຖະໜົນຈັກກະພົງໜ້າວັດຊະນະສົງຄາມ ໄປທາງທິດຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ຈົນຮອດເຖິງຖະໜົນຕະນາວ ເຊິ່ງຢູ່ໃກ້ສີ່ແຍກຄອກວົວ.
ຖະໜົນເຂົ້າສານ ແມ່ນສ້າງຂຶ້ນເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1882 ໃນສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະຈຸນລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ໂດຍກົມໂຍທາທິການໄດ້ກາບບັງຄົມທູນໃຫ້ຕັດຖະໜົນຕອກເຂົ້າສານ. ໂດຍເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ຖະໜົນໜ້າວັດຊະນະສົງຄາມ (ເຊິ່ງໄດ້ຊື່ວ່າຖະໜົນຊະນະສົງຄາມ) ຕັດມາທາງຕາເວັນອອກຕາມຕອກເຂົ້າສານ, ແລ້ວກໍໄດ້ສ້າງຂົວຂ້າມຄອງມາປະຈົບກັບຖະໜົນເຟື່ອງນະຄອນຕອນໜ້າສະໜາມຫຼວງຕຶກດິນ ໂດຍໄດ້ຊົງພະລາຊະທານຊື່ຖະໜົນຕາມເດີມວ່າ "ຖະໜົນເຂົ້າສານ".
ທີລະສິນ ແດງດາ () ຊື່ຫຼີ້ນ ມຸ້ຍ ເກີດວັນທີ 6 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1988 ເປັນນັກບານເຕະທີມຊາດໄທ ປະຈຸບັນຫຼີ້ນໃຫ້ກັບເມືອງທອງ ຍູໄນເຕັດ ໃນໄທພຣີເມຍລີກ ໃນຕຳແໜ່ງກອງໜ້າ.
ທີລະສິນ ແດງດາ ເກີດຢູ່ບາງກອກ ມີບິດາຊື່ພ.ອ.ອ.ປະສິດ ແດງດາ ແລະ ມານດາຊື່ການຈະນາ ເຊິ່ງເປັນຊາວຈັງຫວັດສຸລິນ ແລະ ທີລະສິນມີນ້ອງສາວໜຶ່ງຄົນຊື່ທະນີການ ແດງດາ ເຊິ່ງເປັນນັກກີລາບານເຕະຍິງທີມຊາດໄທ ທັງນີ້ ທີລະສິນສຳເລັດການສຶກສາລະດັບມັດຖະຍົມສຶກສາຕອນປາຍຈາກໂຮງຮຽນອັດສັມຊັນທົນບຸລີ ໂດຍລາວໄດ້ເປັນໜຶ່ງໃນນັກບານເຕະເຍົາວະຊົນຂອງໂຮງຮຽນອັດສັມຊັນທົນບຸລີນຳ ເຊິ່ງໄດ້ຮັບຄຳຊົມຈາກເພື່ອນຮ່ວມລຸ້ນ ແລະ ຜູ້ເຝິກສອນຂອງໂຮງຮຽນອັດສັມຊັນທົນບຸລີວ່າ ເປັນນັກບານເຕະທີ່ເກັ່ງ ແລະ ສາມາດເຄື່ອນໄຫວໄປນຳບານເຕະໄດ້ຢ່າງໄວວາ.
ຈ່າອາກາດແລະລາຊະປະຊາ.
ທີລະສິນ ແດງດາ ເລີ່ມຕົ້ນຫຼີ້ນບານເຕະນຳສະໂມສອນບານເຕະໂຮງຮຽນຈ່າອາກາດ ໃນໄທລີກດິວິຊັ່ນ 1 ລະດູການ 2547/48 ໃນຊ່ວງໄວພຽງ 17 ປີ ເຊິ່ງລາວບໍ່ຄ່ອຍມີໂອກາດລົງຫຼີ້ນຫຼາຍນັກ ແຕ່ກໍສາມາດເຮັດປະຕູໄດ້ 3 ປະຕູຈາກການລົງຫຼີ້ນພຽງ 6 ນັດ ເຊິ່ງໃນຂະນະນັ້ນ ຍັງຫຼີ້ນໃນຕຳແໜ່ງກອງກາງຕົວລຸກ.
ປີ ຄ.ສ. 2006 ທີລະສິນ ຍ້າຍໄປຫຼີ້ນໃຫ້ແກ່ລາຊະປະຊາ ເອັຟຊີ ໃນບານເຕະຖ້ວຍພະລາຊະທານປະເພດ ຂ ແລະຕົກຮອບແບ່ງກຸ່ມ ໂດຍທີລະສິນໄດ້ລົງຫຼີ້ນໃນຕຳແໜ່ງກອງໜ້າຫຼາຍຂຶ້ນ ແລະສາມາດເຮັດປະຕູໄດ້ເຖິງ 9 ປະຕູ ຈາກການລົງຫຼີ້ນ 18 ນັດ ລວມທັງຈ່າຍໃຫ້ເພື່ອນເຮັດປະຕູເຖິງ 5 ເທື່ອ.
ແມ່ນໂຮງຮຽນຍິງລ້ວນລະດັບຊັ້ນອະນຸບານຮອດມັດຖະຍົມສຶກສາ ຕັ້ງຢູ່ທີ່ຕຶກຖະໜົນອັດສະດາງ ຜູ້ຊົງໃຫ້ກຳເໜີດໂຮງຮຽນຄື ສົມເດັດພະລາຊະປິຕຸດສາ ເຈົ້າຟ້າວະໄລອະລົງກອນ ກົມມະຫຼວງເພັດຊະບຸລີລາຊະສິລິນທອນ ເພື່ອອົບລົມໃຫ້ນັກຮຽນຜູ້ດີທັນສະໄໝ ແຕ່ຄົງຄວາມເປັນກຸນລະສະຕີທີ່ງົດງາມ ພຽບພ້ອມໃນທຸກໆດ້ານ ໂຮງຮຽນລາຊິນີບົນໃຫ້ເປັນສະຖານສຶກສາທີ່ມີຄວາມພ້ອມແລະທັນສະໄໝໃນທຸກໆດ້ານ ມີຄວາມສະອາດສະຫງົບລົ່ມລື່ນ ປະຈຸບັນໂຮງຮຽນມີເນື້ອທີ່ 15 ໄຮ່ 3 ງານ 74 ຕາລາງວາ ສົມເດັດພະລາຊະປິຕຸດສາ ເຈົ້າຟ້າວະໄລອະລົງກອນ ກົມມະຫຼວງເພັດຊະບຸລີລາຊະສິລິນທອນ ປະທານນາມໂຮງຮຽນວ່າ "ໂຮງຮຽນລາຊິນີບົນ" ເມື່ອ ຄ.ສ. 1929 ເປັນຕົ້ນໄປ
ຄ.ສ. 1922 ໂຮງຮຽນລາຊິນີບົນເປີດສອນທີ່ຕຶກຂອງພະຍາມະຫິບານ ຖະໜົນສາມເສນແຂວງຖະໜົນນະຄອນໄຊສີ ເຂດດຸສິດ ບາງກອກແລະໂຮງໄຟຟ້າສາມເສນ (ສະຖານທີ່ປະຈຸບັນ) ເມື່ອຕັ້ງຢູ່ບ່ອນນີ້ໄດ້ 3 ປີ ໄດ້ຂະຫຍາຍການສອນສູງຂຶ້ນຕາມລຳດັບຈົນເຖິງຊັ້ນມັດຖະຍົມປີທີ່ 6
ຄ.ສ. 1926 ສົມເດັດພະລາຊະປິຕຸດສາ ເຈົ້າຟ້າວະໄລອະລົງກອນ ກົມມະຫຼວງເພັດຊະບຸລີລາຊະສິລິນທອນຊົງພະສັດທາບໍລິຈາກທຸນນະຊັບອຸດໜຸນການສຶກສາເປັນຈຳນວນຫຼາຍໂປດໃຫ້ຈັດຊື້ທີ່ດິນບ້ານພະຍາມະຫິບານຈຳນວນ 2 ໄຣ່ 75 ຕາລາງວາ
ຍອດນັກສືບຈິ໋ວໂຄນັນ (ຍີ່ປຸ່ນ:名探偵コナン|Meitantei Conan) ແມ່ນກາຕູນຍີ່ປຸ່ນເລື່ອງຍາວແນວສືບສວນສອບສວນເລື່ອງແລະພາບໂດຍອາໂອຍາມ່າ ໂກໂຊ ເຊິ່ງຕີພິມບົນນິດຕະຍະສານຮາຍສັບດາໂຊເນັງຊັນເດ ຕັ້ງແຕ່ ຄ.ສ. 1994 ໂດຍຖືກຕີພິມໃນຫຼາຍພາສາດ້ວຍກັນ ນອກຈາກພາສາຍີ່ປຸ່ນແລ້ວຍັງມີພາສາອັງກິດ, ພາສາຈີນ, ພາສາອິນໂດເນເຊຍ, ພາສາຟິນແລນ, ພາສາຝະລັ່ງ, ພາສາໂຮນລັງ, ພາສາເຢຍລະມັນ, ພາສາອິຕາລີ, ພາສາມາເລເຊຍ, ພາສາເກົາຫຼີ, ພາສາແອສະປາຍ, ພາສາກາຕາລັງ, ພາສາສະວີເດນ, ພາສານໍເວ, ພາສາດານມາກ, ພາສາຫວຽດນາມ, ພາສາຟິລິບປິນແລະພາສາໄທ
ນອກຈາກຍອດນັກສືບຈິ໋ວໂຄນັນຈະຖືກຕີພິມເປັນປື້ມກາຕູນແລ້ວຍັງໄດ້ມີການນຳມາດັດແປງເຮັດເປັນກາຕູນຊີລີ້ໂທລະທັດໂດຍແອນິເມຊັ່ນສະຕູດິໂອໂອໂຕກຽວມູຟວີ່ຊິນຊະ (ໂດຍປະຈຸບັນຮູ້ຈັກກັນໃນຊື່ຂອງທີເອັມເອສ ເອັນເຕີເທນເມນຕ໌ ຈຳກັດ) ໂດຍມີຜູ້ກຳກັບຢ່າງໂຄດະມະ ເຄນຈິ ແລະຍາມາໂມະໂຕະ ຍາຊຸຍຈິໂຣ່ເຊິ່ງນຳອອກອາກາດຜ່ານສະຖານີໂທລະພາບນິບປອນ, ສະຖານີໂທລະພາບໂຍມິອຸຣິ ແລະສະຖານີໂທລະພາບແອນິແມກຊ໌ຕັ້ງແຕ່ວັນທີ 8 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1996 ດ້ວຍກະແສຕອບຮັບທີ່ດີຂອງຍອດນັກສືບຈິ໋ວໂຄນັນຈຶງໄດ້ມີການຈັດເຮັດກາຕູນຮູບເງົາເຊິ່ງອອກສາຍຊ່ວງສັບດາຫຍຸດຍາວຕັ້ງແຕ່ວັນທີ 29 ເມສາ ເຖິງວັນທີ 5 ພຶດສະພາຂອງຍີ່ປຸ່ນ (ຫຼືໂກລເດ້ນວີກ) ຂອງທຸກໆ ປີ ອີກທັງຍັງມີການຈັດເຮັດຊີລີ້ຄົນສະແດງອີກດ້ວຍ
ເນື້ອເລື່ອງຫຍໍ້.
ຄຸໂດ້ ຊິນອິຈິ ນັກສືບນັກຮຽນມັດຖະຍົມປາຍວັຍ 17 ປີຖືກຂະໜານນາມວ່າ "ຍອດນັກສືບແຫ່ງປີເຮເຊ" ໄດ້ແອບເບິ່ງການເຈລະຈາລັບຂອງຊາຍຊຸດດຳ ໂດຍບໍ່ລະວັງວ່າຊາຍຊຸດດຳອີກຄົນໄດ້ແອບລອບທຳຮ້າຍດ້ານຫຼັງ ແລ້ວຖືກຈັບກອກຍາພິດທີ່ລະບຸວ່າຖືກຜະລິດພາຍໃນອົງກອນຂອງພວກເຂົາ ແຕ່ຍາພິດນັ້ນກັບເຮັດໃຫ້ຊິນອິຈິຕົວນ້ອຍລົງຈົນກາຍເປັນເດັກອາຍຸ 7 ຂວບ ແລະປ່ຽນຊື່ໃໝ່ເປັນ ເອໂດງາວະ ໂຄນັນ ດ້ວຍຄວາມຊ່ອຍເຫຼືອຂອງດຮ.ອາກາສະ ຮິໂຣຊິ ແລະເພື່ອສືບຫາເບາະແສຮ່ອງຮອຍຂອງຊາຍຊຸດດຳແລະເພື່ອນຳຍາແກ້ພິດກັບມາ ຈຶງໄດ້ໄປຢູ່ກັບໂມຣິ ຣັນໝູ່ຕັ້ງແຕ່ສະໄໝເດັກທີ່ສຳນັກງານນັກສືບໂມຣິ ເຊິ່ງພໍ່ຂອງຣັນ ໂມຣິ ໂຄໂກໂຮ່ແມ່ນນັກສືບເອກະຊົນ ແຕ່ໂຄໂກໂຮ່ແມ່ນນັກສືບທີ່ເພິ່ງພາບໍ່ໄດ້ເລີຍ ໂຄນັນເຊິ່ງແມ່ນຮ່າງເດັກຂອງຊິນອິຈິຈຶງໄດ້ໃຊ້ອຸປະກອນທີ່ປະດິດໂດຍດຮ.ອາກາສະ ຮິໂຣຊິຊ່ອຍຄີ່ຄາຍຄະດີຕ່າງໆ ແທນໂຄໂກໂຮ່ເພື່ອໃຫ້ໂຄໂກໂຮ່ມີຊື່ສຽງຂຶ້ນມາ ແລະລໍຜູ້ຈ້າງວານທີ່ຈະໄດ້ເບາະແສຂອງຊາຍຊຸດດຳ ຊິນອິຈິເພາະຢູ່ໃນຮ່າງຂອງເດັກຈຶງຕ້ອງກັບໄປຮຽນຊັ້ນປະຖົມສຶກສາປີທີ 1 ທີ່ໂຮງຮຽນປະຖົມເທຕັນໃໝ່ອີກຄັ້ງ ແລະໄດ້ກໍ່ຕັ້ງຂະບວນການນັກສືບເຍົາວະຊົນກັບໝູ່ຮ່ວມຊັ້ນຢ່າງໂຍຊິດະ ອາຍູມິ, ຊຶບຸລາຍະ ມິຊຶຮິໂກະ, ແລະໂຄຈິມະ ເກັນຕະ
ການສືບຫາຊາຍຊຸດດຳແລະຍາແກ້ພິດຂອງໂຄນັນກໍໄດ້ດຳເນິນເລື່ອຍມາ ໄດ້ເກີດຄະດີຕ່າງໆແລະຄົ້ນພົບບຸກຄົນສຳຄັນຕ່າງໆ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບພວກຊາຍຊຸດດຳຫຼາຍຂຶ້ນຢ່າງມິຍາໂນະ ອາເຄມິ ໜຶ່ງໃນສະມາຊິກປາຍແຖວໃນອົງກອນຊຸດດຳ ມິຍາໂນະ ຊິໂຮະຫຼືໄຮບາລະ ໄອ ມີໂຄ້ດເນມວ່າເຊີລີ້ອະດີດສະມາຊິກອົງກອນຊຸດດຳ ແລະນັກວິທະຍາສາດຜູ້ປະດິດຄິດຄົ້ນຍາAPTX4869ທີ່ເຮັດໃຫ້ເອໂດງາວະ ໂຄນັນໂຕນ້ອຍລົງອີກດ້ວຍ
ສະບັບປື້ມກາຕູນ.
ໃນປິ ຄ.ສ. 1994 ຕະຫຼາດປື້ມກາຕູນຍີ່ປຸ່ນໄດ້ມີການປາກົດກາຕູນແນວສືບສວນຫຼາຍຂຶ້ນ ຫຼັງຈາກການຕີພິມກາຕູນເລື່ອງຄິນດະອິຈິຍອດນັກສືບ ອາຈານອາໂອຍາມ່າ ໂກໂຊເລິ່ມທີ່ຈະວາດໂຕກາຕູນເລື່ອງຍອດນັກສືບຈິ໋ວໂຄນັນໃນຊ່ວງນີ້ ຜົນງານບົດທຳອິດຂອງເຂົາໄດ້ປາກົດໃນນິດຕະຍະສານກາຕູນຮາຍສັບດາໂຊງະກຸກັງໂຊເນັງຊັນເດ ໃນວັນທີ 2 ກຸມພາປີດຽວກັນ ອາຈານອາໂອຍາມ່າ ໂກໂຊໄດ້ນຳເຄົ້າໂຄງເລື່ອງຫຼາຍຈາກເລື່ອງອາແຊນ ລູແປງ,ເຊີລັອກ ໂຮມ, ແລະໜັງຊາມູໄຣຂອງອາກິຣະ ຄຸໂຣຊາວ່າ ອາຈານອາໂອຍາມ່າ ໂກໂຊເຄີຍບອກໄວ້ວ່າອາຈານຈະໃຊ້ເວລາສະເລ່ຍໃນການຄິດຄະດີໃໝ່ໆ ໃນກາຕູນຮາວ 4 ຊົ່ວໂມງ ຄັນຄະດີໃດຍິ່ງຊັບຊ້ອນຫຼາຍກໍຈະໃຊ້ເວລາຫຼາຍກວ່າ 12 ຊົ່ວໂມງ ຄະດີທຸກຄະດີຈະປະກອບດ້ວຍຫຼາຍໆ ບົດ ແລະຈະຖືກຄີ່ຄາຍໃນຕອນຈົບທຸກຄັ້ງໂດຍໂຕລະຄອນຈະອະທິບາຍໃນຮູບແບບງ່າຍໆ ອາຈານອາໂອຍາມ່າ ໂກໂຊຍັງຄົງໃຊ້ພາສາງ່າຍໆ ໃຫ້ຜູ້ອ່ານໄດ້ຕິດຕາມຜົນງານຂອງເລື່ອງໄປເລື່ອຍໆ
ຍອດນັກສືບຈິ໋ວໂຄນັນໄດ້ກາຍເປັນປື້ມກາຕູນເລື່ອງຍາວທີ່ມີຫຼາຍກວ່າ 900 ບົດ ໂດຍທຸກໆ ບົດໄດ້ຖືກຮວບຮວມໂດຍໂຊງະກຸກັງໂດຍຫຼີ້ມທຳອິດໄດ້ອອກວາງຈຳໜ່າຍເມື່ອວັນ 18 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1994 ແລະຜູ້ຊ່ວຍຂອງອາຈານອາໂອຍາມ່າ ໂກໂຊ ກໍໄດ້ຂຽນແລະຈັດພິມໂຄນັນແບບ Side Story ຈຳນວນ 39 ຫຼີ້ມແລ້ວດ້ວຍກັນ
ມັງກອນ.
ຣັງສັນ ວິວັດໄຊໂຊກ ນັກບານເຕະຊາວໄທ
ມີນາ.
ເຟີນັນໂດ ມອນທຽລ ແຊມປ໌ໂລກມວຍສາກົນຊາວເມັກຊິໂກ
ມິຖຸນາ.
ກັນຍາ ໄຣວິນ ນັກຈັດລາຍການວິທະຍຸຊາວໄທ
ໄດ້ມິນີວະນ Daihatsu Luxio ນຳໃຊ້ໃນທາງການຄ້າ Bear Brand.
ໄດ້ Bear Brand ເບັນຍີ່ຫໍ້ຂອງມົມຜົງແລະາ້ນົມອະເຊື້ອກາບຄອບຄອງຂອງ Nestlé. ມັນໄດ້ຖືກຂາຍໃນທົ່ວປະເທດອາຊີຕາເວັນ.
ມະຫາວິທະຍາໄລສຸໂຂໄທທຳມາທິລາດ (), () ແມ່ນສະຖາບັນອຸດົມສຶກສາຂອງລັດແບບບໍ່ຈຳກັດຮັບຈຳນວນ (ມະຫາວິທະຍາໄລເປີດ) ແຫ່ງດຽວຂອງປະເທດໄທ ແລະແມ່ນມະຫາວິທະຍາໄລເປີດໂດຍໃຊ້ລະບົບການສຶກສາທາງໄກແຫ່ງດຽວຂອງປະເທດໄທ
ມະຫາວິທະຍາໄລສຸໂຂໄທທຳມາທິລາດຈັດຕັ້ງຂຶ້ນເພື່ອຂະຫຍາຍແລະກະຈາຍໂອກາດທາງການສຶກສາລະດັບອຸດົມສຶກສາໃຫ້ແກ່ປະຊາຊົນ ມີລັກສະນະເປັນມະຫາວິທະຍາໄລໃນລະບົບເປີດ ດຳເນິນການຮຽນການສອນໂດຍໃຊ້ລະບົບການສອນທາງໄກເຊິ່ງພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າ ພະລາຊະທານຊື່ "ມະຫາວິທະຍາໄລສຸໂຂໄທທຳມາທິລາດ" ຕາມພະນາມກົມຂອງພະບາດສົມເດັດພະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ເມື່ອຄັ້ງຊົງດຳລົງພະອິສະລິຍະຍົດເປັນກົມມະຫຼວງສຸໂຂໄທທຳມະລາຊາ ແລະພະລາຊະທານພະບໍລົມລາຊານຸຍາດໃຫ້ໃຊ້ພະລາຊະລັນຈະກອນໃນລັດຊະການທີ 7 ເຊິ່ງເປັນຮູບພະແສງສອນສາມອົງ ນຳມາປະກອບກັບເຈດີຊົງພຸ່ມເຂົ້າບິນເຊິ່ງແມ່ນສັນຍາລັກຂອງກຸງສຸໂຂໄທ ເປັນກາປະຈຳມະຫາວິທະຍາໄລ
ເມື່ອວັນທີ່ 5 ກັນຍາ ຄ.ສ. 1978 ພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດໄດ້ຊົງພະປໍຣະມາພິໄທໃນພະລາຊະບັນຍັດມະຫາວິທະຍາໄລສຸໂຂໄທທຳມາທິລາດ ພຸດທະສັກຫຼາດ 2521 ມະຫາວິທະຍາໄລຈຶ່ງກຳໜົດວັນທີ່ 5 ກັນຍາຂອງທຸກປີເປັນວັນຄ້າຍວັນສະຖາປະນາມະຫາວິທະຍາໄລ
ມະຫາວິທະຍາໄລສຸໂຂໄທທຳມາທິລາດບໍ່ມີຊັ້ນຮຽນຕາມປົກກະຕິຄືມະຫາວິທະຍາໄລທົ່ວໄປ ແຕ່ດຳເນິນການສອນໂດຍໃຊ້ລະບົບການສອນທາງໄກ ເຊິ່ງຈັດການຮຽນການສອນໂດຍເນັ້ນໃຫ້ນັກສຶກສາຮຽນຮູ້ດ້ວຍຕົນເອງຈາກເອກະສານຊຸດວິຊາຈາກສື່ສານສົນເທດຕ່າງໆ ທີ່ທາງມະຫາວິທະຍາໄລຈັດໄວ້ໃຫ້ນັກສຶກສາ ເຊັ່ນ ສື່ສິ່ງພິມ ສື່ອິເລັກທໍນິກແລະສື່ຕ່າງໆ ເປັນຕົ້ນ
ຜູ້ທີ່ຈົບການສຶກສາຈາກມະຫາວິທະຍາໄລສຸໂຂໄທທຳມາທິລາດໃນອະດີດ ໄດ້ຮັບພະມະຫາກະລຸນາທິຄຸນໃຫ້ເຂົ້າຮັບພະລາຊະທານປະລິນຍາບັດຈາກພະຫັດພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດ ແຕ່ໃນປັດຈຸບັນສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວມະຫາວະຊິລາລົງກອນ ບະດິນທະລະເທບພະຍະວະຮາງກູນ ສະເດັດພະລາຊະດຳເນິນປະຕິບັດພະລາຊະກໍລະນີຍະກິດໃນການພະລາຊະທານປະລິນຍາບັດແກ່ບັນດິດຈາກມະຫາວິທະຍາໄລສຸໂຂໄທທຳມາທິລາດຈົນຮອດປັດຈຸບັນ ພາຍຫຼັງ ລັດຖະປະຫານໃນປະເທດໄທ ພ.ສ. 2557 ຄະນະຮັກສາຄວາມສະຫງົບແຫ່ງຊາດ ໄດ້ອອກປະກາດທີ່ 1/2560 ເຂົ້າຄວບຄຸມມະຫາວິທະຍາໄລ
ມະຫາວິທະຍາໄລສຸໂຂໄທທຳມາທິລາດມີການຮຽນການສອນໃນລະດັບປະລິນຍາຕີແບບ "ມະຫາວິທະຍາໄລເປີດ" ກ່າວຄືຮັບນັກສຶກສາບໍ່ຈຳກັດຈຳນວນ ໂດຍມະຫາວິທະຍາໄລບໍ່ມີຊັ້ນຮຽນຕາມປົກກະຕິຄືມະຫາວິທະຍາໄລປິດແລະມະຫາວິທະຍາໄລຕະຫຼາດວິຊາເຊິ່ງດຳເນິນການສອນໂດຍໃຊ້ລະບົບການສອນທາງໄກຈັດການຮຽນການສອນໂດຍເນັ້ນໃຫ້ນັກສຶກສາຮຽນຮູ້ດ້ວຍຕົນເອງຈາກເອກະສານຊດວິຊາຈາກສື່ສານສົນເທດຕ່າງໆ ທີ່ທາງມະຫາວິທະຍາໄລຈັດໄວ້ໃຫ້ນັກສຶກສາ ເຊັ່ນ ສິ່ງສື່ພິມ ສື່ອິເລັກທໍນິກ ແລະສື່ຕ່າງໆ ເປັນຕົ້ນ
ແນວຄິດຂອງການກໍ່ຕັ້ງມະຫາວິທະຍາໄລເປີດໃນປະເທດໄທ.
ການກໍ່ຕັ້ງມະຫາວິທະຍາໄລເປີດເປັນຄວາມພະຍາຍາມຂອງລັດຖະບານໃນການທີ່ຈະຂະຫຍາຍໂອກາດການສຶກສາລະດັບອຸດົມສຶກສາແກ່ປະຊາຊົນໃຫ້ຫຼາຍທີ່ສຸດ ແນວຄິດນີ້ໄດ້ເຄີຍນຳມາໃຊ້ແລ້ວໃນປະເທດໄທ ໂດຍມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດແລະການເມືອງ ເຊິ່ງຕັ້ງຂຶ້ນໃນປີ ຄ.ສ. 1933 ໄດ້ຈັດການສຶກສາລະບົບ "ຕະຫຼາດວິຊາ" ໂດຍບໍ່ຈຳກັດນັກສຶກສາເປັນຄັ້ງທຳອິດ ແຕ່ຕໍ່ມາກໍໄດ້ປ່ຽນມາເປັນລະບົບມະຫາວິທະຍາໄລປິດ (ຈຳກັດການຮັບນັກສຶກສາ) ເຊັ່ນດຽວກັບມະຫາວິທະຍາໄລອື່ນໆ ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1971 ໄດ້ມີການຈັດຕັ້ງມະຫາວິທະຍາໄລແບບຕະຫຼາດວິຊາຂຶ້ນອີກແຫ່ງນຶ່ງຄື ມະຫາວິທະຍາໄລຮາມຄຳແຫງແຕ່ມະຫາວິທະຍາໄລຮາມຄຳແຫງຍັງຄົງຈັດການສຶກສາໂດຍອາໄສຊັ້ນຮຽນເປັນຫຼັກ ເຮັດໃຫ້ມະຫາວິທະຍາໄລຮາມຄຳແຫງປະສົບປັນຫາດ້ານອາຄານສະຖານທີ່ຮຽນເປັນອັນຫຼາຍ ເຮັດໃຫ້ບໍ່ສາມາດຂະຫຍາຍໃຫ້ພຽງພໍກັບຈຳນວນນັກສຶກສາທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນທຸກປີໄດ້ ທາງລັດຖະບານເຫັນວ່າຫາກລັດຖະບານໃຫ້ການສະໜັບສະໜຸນໃຫ້ມະຫາວິທະຍາໄລຮາມຄຳແຫງຈັດການສຶກສາໃຫ້ພຽງພໍກັບຄວາມຕ້ອງການຂອງຜູ້ຮຽນແລ້ວຈະເຮັດໃຫ້ພາກລັດຕ້ອງຮັບຜິດຊອບພາລະດ້ານງົບປະມານຫຼາຍຂຶ້ນຢ່າງບໍ່ມີວັນສິ້ນສຸດ
ດັງນັ້ນເພື່ອເປັນການຂະຫຍາຍໂອກາດທາງການສຶກສາລະດັບອຸດົມສຶກສາໃຫ້ແກ່ປະຊາຊົນ ໃຫ້ກວ້າງແຄບທີ່ສຸດ ໂດຍໃຊ້ຊັບພະຍາກອນທີ່ມີຈຳກັດໃຫ້ເກີດປະໂຫຍດສູງສຸດຈຶ່ງມີການກໍ່ຕັ້ງມະຫາວິທະຍາໄລສຸໂຂໄທທຳມາທິລາດຂຶ້ນໂດຍດຳເນິນການໃນລະບົບມະຫາວິທະຍາໄລເປີດ ຈັດການຮຽນການສອນໂດຍໃຊ້ລະບົບການສຶກສາທາງໄກ ມະຫາວິທະຍາໄລສຸໂຂໄທທຳມາທິລາດຈຶ່ງເປັນມະຫາວິທະຍາໄລເປີດ ໂດຍໃຊ້ລະບົບການສຶກສາທາງໄກແຫ່ງດຽວໃນປະເທດໄທ
ການສະຖາປະນາມະຫາວິທະຍາໄລ.
ມະຫາວິທະຍາໄລໄດ້ຮັບພະມະຫາກະລຸນາທິຄຸນຈາກພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າ ພະລາຊະທານຊື່ "ມະຫາວິທະຍາໄລສຸໂຂໄທທຳມາທິລາດ" ຕາມພະນາມເດີມຂອງພະບາດສົມເດັດພະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ (ລັດຊະການທີ່ 7) ເມື່ອຄັ້ງຊົງດຳລົງພະອິສະລິຍະຍົດແມ່ນ "ກົມມະຂຸນສຸໂຂໄທທຳມະລາຊາ" ແລະພະລາຊະທານພະບໍລົມລາຊານຸຍາດໃຫ້ໃຊ້ພະລາຊະລັນຈະກອນໃນລັດຊະການທີ່ 7 ເຊິ່ງເປັນຮູບພະແສງສອນສາມອົງ ນຳມາປະກອບກັບເຈດີຊົງພຸ່ມເຂົ້າບິນເຊິ່ງເປັນສັນຍາລັກຂອງກຸງສຸໂຂໄທ ເປັນກາປະຈຳມະຫາວິທະຍາໄລ
ເມື່ອວັນທີ່ 5 ກັນຍາ ຄ.ສ. 1978 ພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດໄດ້ຊົງລົງພະປໍຣະມາພິໄທໃນ ພະລາຊະບັນຍັດມະຫາວິທະຍາໄລສຸໂຂໄທທຳມາທິລາດ ພ.ສ. 2521 ມະຫາວິທະຍາໄລຈຶງກຳໜົດໃຫ້ ວັນທີ່ 5 ກັນຍາ ຂອງທຸກປີເປັນ ວັນສະຖາປະນາມະຫາວິທະຍາໄລ
ອະທິການບະດີຄົນທຳອິດ.
ໃນວັນທີ່ 24 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1978 ພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດໄດ້ມີພະບໍລົມລາຊະໂອງການໂປດເກົ້າ ແຕ່ງຕັ້ງກຳມະການສະພາມະຫາວິທະຍາໄລຊຸດທຳອິດ ລວມທັ້ງໄດ້ມີພະບໍລົມລາຊະໂອງການໂປດເກົ້າແຕ່ງຕັ້ງສາດສະດາຈານ ດຮ. ວິຈິດ ສີສະອ້ານ ໃຫ້ດຳລົງຕຳແໜ່ງອະທິການບະດີຄົນທຳອິດ
ມະຫາວິທະຍາໄລລາຊະພັດສວນສຸນັນທາ (); () ແມ່ນມະຫາວິທະຍາໄລຂອງລັດ ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ໃນພື້ນທີ່ວັງສວນສຸນັນທາ ອັນເຄີຍເປັນເຂດພະລາຊະຖານຂອງພະລາຊະວັງດຸສິດໃນລາຊະການທີ່ 5 ມາກ່ອນ
ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງນີ້ມີຮາກຖານມາຈາກການສະຖາປະນາ "ໂຮງຮຽນສວນສຸນັນທາວິທະຍາໄລ" ເມື່ອວັນທີ 17 ພຶດສະພາ ພ.ສ. 2480 ເປີດສອນ ປະກາດສະນີຍະບັດປະໂຍກຄູປະຖົມ (ປ.ປ.) ຕໍ່ມາເຈິ່ງຍົກຖານະຂຶ້ນແມ່ນ "ວິທະຍາໄລຄູສວນສຸນັນທາ" ໃນປີ ພ.ສ. 2518 ຕາມພະລາຊະບັນຍັດວິທະຍາໄລຄູ ພ.ສ. 2518 ເປີດສອນຮອດລະດັບປະລິນຍາຕີຫຼັກສູດຄຸສາດບັນດິດ
ເມື່ອວັນທີ່ 1 ມັງກອນ ຄ.ສ. 2017, ເກີດເຫດກາດຍິງຢູ່ໄນຕ໌ຄລັບໃນເບຊິກທັຊຈາກເມືອງອິສະຕັນບູນ, ປະເທດຕວກກີ. ການໂຈມຕີເກີດຂຶ້ນເມື່ອເວລາ 01:15 FET (UTC+3) ໂດຍປະມານ ຢູ່ໄຣຍ໌ນາໄນຕ໌ຄລັບ ໃນຂະນະທີ່ຜູ້ທີ່ຢູ່ໃນເຫດການຈຳນວນນັບຮ້ອຍຄົນກຳລັງສະຫຼອງເທສະການປີໃໝ່. ມີຜູ້ຖືກຍິງເສຍຊີວິດຢ່າງນ້ອຍ 39 ຄົນ ແລະບາດເຈັບຢ່າງນ້ອຍ 70 ຄົນ. ຕໍ່ມາໄອຊິດໄດ້ອອກຖະແຫຼງການ ໂດຍອ້າງວ່າຕົນແມ່ນຜູ້ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຂອງເຫດໂຈມຕີທີ່ເກີດຂຶ້ນ.
ການໂຈມຕີ.
ຜູ້ກໍ່ເຫດໄດ້ສວມຊຸດຊານຕາຄອດແລະໄດ້ເປີດສາກຍິງໃນໄນຕ໌ຄລັບເມື່ອເວລາປະມານ 01:15. ຈາກລາຍງານໄດ້ລະບຸວ່າ ຜູ້ກໍ່ເຫດໄດ້ຖືເອເຄ 47 ຫຼັງຈາກນັ້ນໄດ້ຂ້າເຈົ້າໜ້າທີ່ຕຳລວດແລະຜູ້ທີ່ຢືນເບິ່ງຢູ່ແຖວໆປະຕູ ກ່ອນທີ່ຈະຍ່າງເຂົ້າໄປຂ້າງໃນໄນຕ໌ຄລັບ. ຜູ້ກໍ່ເຫດໄດ້ເວົ້າກ່ຽວກັບເຫດການທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍພາສາອາຣັບ, ແລະໄດ້ຕະໂກນຂຶ້ນຂະນະທີ່ກຳລັງໂຈມຕີວ່າ "ອາລໍ ອັກບາຣ໌".
ອະນຸຊິດ ສະພັນພົງ () () ແມ່ນນັກເຕ້ນ ນັກຮ້ອງ ແລະນັກສະແດງຊາວໄທ
ອະນຸຊິດ ສະພັນພົງ ເກີດເມື່ອວັນທີ 1 ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 1979 ຈົບການສຶກສາຊັ້ນມັດຖະຍົມສຶກສາຈາກໂຮງຮຽນອັດສັມຊັນສະໝຸດປາການ ສຳເລັດການສຶກສາລະດັບປະລິນຢາຕີຈາກຄະນະນິເທດສາດມະຫາວິທະຍາໄລຮັງສິດ ເຂົ້າສູ່ວົງການບັນເທີງດ້ວຍການຊະນະເລີດການປະກວດເຕ້ນ ເນສກາແຟແຊັກແດນຊິ້ງຄອນເທສ ແລະຊະນະເລີດການປະກວດ ອາວີເອສບອນທູບີສະຕາຣ໌ ສາຂາການເຕ້ນ ຂອງ ວິທະຍຸອາຣ໌ເອສກ່ອນທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ຄົນຮູ້ຈັກຫຼາຍຂຶ້ນຈາກການເປັນນັກເຕ້ນຂອງປະຕິພານ ປົດຖະວີການແລະຮ່ວມສະແດງຮູບເງົາໂຄສະນາໂຄ້ກກັບແຄັດທະລີຍາ ອິງລິດ ແລະແຈ້ງເກີດແບບເຕັມໂຕຈາກສະແດງຮູບເງົາເລື່ອງທຳອິດ 15 ຄ່ຳ ເດືອນ 11ຂອງຈິລະ ມະລິກຸນຈົນໄດ້ເຂົ້າຊິງຮາງວັນຕຸ໊ກກະຕາທອງ ສາຂານັກສະແດງນຳຝ່າຍຊາຍແລະເຂົ້າຊິງຮາງວັນຊົມລົມວິຈານບັນເທີງ ສາຂານັກສະແດງນຳຝ່າຍຊາຍ ເຊັ່ນກັນ
ຈາກນັ້ນໄດ້ສະແດງຝີມືອີກຄັ້ງໃນຮູບເງົາເລື່ອງໂຫມໂຮງ ຂອງອິດທິສຸນທອນ ວິໄຊລັກ ຈົນຖືກເຂົ້າສະເໜີຊື່ຊິງຮາງວັນຮູບເງົາແຫ່ງຊາດ ສຸພັນນະຫົງ ປະຈຳປີ ພ.ສ. 2547 ສາຂານັກສະແດງນຳຝ່າຍຊາຍຍອດຍ້ຽມ ແມ້ນຈະບໍ່ໄດ້ຮາງວັນ ແຕ່ຮູບເງົາເລື່ອງໂຫມໂຮງກໍໄດ້ຮັບຮາງວັນຫຼາຍທີສຸດ ຄື 7 ຮາງວັນ ຈາກການສະເໜີເຂົ້າຊິງທັງໝົດ 14 ຮາງວັນ ນອກຈາກນັ້ນຍັງມີໂອກາດໄປສະແດງຮູບເງົາຍີ່ປຸ່ນເລື່ອງ "Spring Snow" ອີກດ້ວຍ ອະນຸຊິດສະແດງລະຄອນມາແລ້ວຫຼາຍເລື່ອງ ແລະໄດ້ຮັບກະແສຕອບຮັບທີດີ ຜູ້ຊົມໃຫ້ຄວາມຍອມຮັບໃນຄວາມສາມາດ ນອກຈາກນີ້ຍັງໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມຢ່າງຫຼາຍໃນເວັບໄຊ້ພັນທິບ (ສະເຫຼີມໄທ) ໃນຖານະນັກສະແດງຜູ້ຮັບບົດແມ່ນ ພີລະວິດ ຈາກລະຄອນເລື່ອງ ພຣຸ່ງນີ້ກໍຮັກເທີ ທາງທທບ.5 ເມື່ອປີ ພ.ສ. 2522 ປະຈຸບັນແມ່ນນັກສະແດງອິສະລະມີຜົນງານເຂົ້າມາຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ມີຜົນງານລະຄອນທາງຊ່ອງ 3 ຊ່ອງ 5 ແລະ ຊ່ອງ 7
ເປັນອະດີດນາຍົກລັດຖະມົນຕີແຫ່ງສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ຕັ້ງແຕ່ປີ 1998-2001. ພ້ອງທັງເປັນປະທານສູນກາງແນວລາວສ້າງຊາດ ຕັ້ງແຕ່ປີ 2001-2011.
ຊີວິດໃນໄວເດັກ ແລະ ກ່ອນເຂົ້າຮ່ວມປະຕິວັດ.
ທ່ານ ສີສະຫວາດ ແກ້ວບຸນພັນ ຫຼື ຊື່ເດີມແມ່ນ ອຳຄາ ເກີດເມື່ອວັນທີ 01 ພຶດສະພາ ປີ 1928 ທີ່ບ້ານ ຫ້ວຍກະລືມ, ຕາແສງເມືອງປົວ, ເມືອງຊຳເໜືອ, ແຂວງຫົວພັນ. ເພິ່ນມີີອ້າຍເອື່ອຍນ້ອງຮ່ວມກັນ 3 ຄົນ. ໃນຕອນເພິ່ນເປັນເດັກ, ເພິ່ນກະຄືເດັກທົ່ວໄປຂອງບ້ານນອກ. ເກີດໃນຄອຍຄົວທີ່ທຸກຍາກທີ່ເປັນຊາວນາ. ຕອນເພິ່ນໄດ້ 14 ປີ, ແມ່ຂອງເພິ່ນກໍໄດ້ຈາກໄປ, ສ່ວນພໍ່ກໍເປັນກຸລີຮັບຈ້າງໃຫ້ຝຣັ່ງ. ບໍ່ດົນປານໃດກໍເສຍຊີວິດຍ້ອນພະຍາດລະບາດ.
ທ່ານຈຶ່ງໄດ້ເຂົ້າບວດເປັນຈົວຢູ່ວັດເມືອງປົວເປັນເວລາ 3 ເດືອນ. ເພິ່ນໄດ້ມີໂອກາດຮຽນຮູ້ທາງພຸດທະສາດສະໜາຈົນຈື່ບົດສວດທຳມະສາດສະໜາ. ຫຼັງຈາກສິກອອກແລ້ວ, ເພິ່ນຈຶ່ງມີນາມວ່າ: ຊຽງອາຄຳ.
ຫົນທາງສູ່ການປະຕິວັດ.
ໃນປີີ 1945 ທ່ານ ຊຽງອາຄຳ ມີອາຍຸໄດ້ 17 ປີ, ທ່ານໄດ້ເຂົົ້າເກນເປັນທະຫານ. ວຽກທຳອິດຂອງເພຶ່ນແມ່ນອ້າຍລ້ຽງປະຈຳກອງຮ້ອຍ. ທຸກການເຄື່ອນໄວຂອງກຳລັງແມ່ນເພິ່ນຕ້ອງໄດ້ຕິດຕາມພ້ອມ. ຕໍ່ມາໄດ້ກາຍເປັນຄົນໃກ້ຊິດຫົວໜ້າ.
ນະຕອນນັ້ນກອງຮ້ອຍທີີ່ສັງກັດຢູ່ ເຄື່ອນໄຫວຢູ່ຂອບເຂດບ້ານ ນາຮາມ, ຕາແສງເມືອງພູນ, ເມືອງໂສຍ. ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ເພິ່ນໄດ້ຮັບການສຶກສາຮ່ຳຮຽນຈາກອາສາສະໝັກຫວຽດນາມ. ພ້ອມທາງໄດ້ຮຽນຮູ້ສີລະປະການຕໍ່ສູ້ຈົນໄດ້ອັນດັບຕົ້ນໆກໍວ່າໄດ້.
ຫຼັງຈາກນັ້ນເພິ່ນໄດ້ຖືກຄັດເລືອກໃຫ້ໄປພົບທ່ານ ໄກສອນ ພົມວິຫານ ພ້ອມກັບທ່ານຄຳພັນ, ທ່ານແຢ້ວ ແລະ ທ່ານ ມາ ໄຂຄຳພິທູນເຊິ່ງເປັນຜູ້ນຳພາໄປຫາທ່ານໃນຄັ້ງນີ້ ທີີ່ເມືອງແຖ້ງກູ, ປະເທດຫວຽດນາມ ໂດຍໃຊ້ເວລາໃນການເດີນທາງໄປຮອດປະມານ 10 ວັນ. ເພື່ອທີ່ຈະຮຽນຮູ້ທິດສະດີການເມືອງລັດທິມາກ-ເລນິນມານຳໃຊ້ໃນການປະຕິວ້ດຊາດລາວ.
ໃນຊ່ວງເວລາ 3 ເດືອນທີ່ເພີ່ນໄດ້ຢູ່ກັບທ່ານ, ທ່ານໄດ້ປ່ຽນຊື່ເພິ່ນຈາກ "ຊຽງອາຄຳ"ເປັນ"ສີສະຫວາດ" ຍ້ອນທ່ານເຫັນວ່າ ເພິ່ນຄົນທີ່ສະຫຼາດຫຼັກແຫຼມວ່ອງໄວ. ສ່ວນທ່ານແຢ້ວ ກໍປ່ຽນເປັນຊື່ຄຳມູນ.
ໃນວັນທີ 20 ມັງກອນ ປີ 1949 ທ່ານ ໄກສອນ ພົມວິຫານ ໄດ້ສ້າງຕັ້ງກອງຮ້ອຍລາດຊະວົງຂຶ້ນ (ກອງທັບປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ) ເຊິ່ງ ທ່ານ ສີສະຫວາດ ເປັນຫົວໜ້າກອງຮ້ອຍ. ຫຼັງຈາກສ້າງຕັ້ງກອງຮ້ອຍລາດຊະວົງຂຶ້ນແລ້ວ ກໍໄດ້ນຳພາກອງຮ້ອຍໄປຮ່ຳຮຽນຢູ່ຫວຽດນາມເພື່ອເຝິກແອບວິຊາທາງການທະຫານ ແລະ ການເມືອງ.
ການຈາກໄປ.
ທ່ານ ສີສະຫວາດ ແກ້ວບຸນພັນ ໄດ້ຈາກໄປຢ່າງສະຫງົບ ດ້ວຍໂຣກຊະລາ ໃນວັນທີ 12 ພຶດສະພາ ປີ 2020 ລວມອາຍຸໄດ້ 92 ປີ.
태양 에너지(왼쪽)는 세계 에너지 총 소비량(오른쪽)을 크게 넘어서고 있다.
태양 에너지(영어:, 문화어:)는 지구의 기후에 힘을 주고 생명을 지탱시켜 주는, 태양에서 오는 열과 빛 형태의 복사 에너지를 말한다. 햇빛에서 열이나 전력을 얻는 에너지원, 곧 재생 가능 에너지로 분류하기도 한다. 최근에는 태양 에너지 기술이 재생 에너지에 사용되고 있다.
들어오는 태양 에너지의 약 절반이 물과 땅으로 흡수된다. 그 나머지는 우주로 되돌아간다.
지구는 지구의 대기 위쪽에서 174 PW의 태양 복사를 받는다. 약 30%가 우주로 다시 튕겨 나가지만 그 나머지는 대기, 바다, 육지로 스며든다. 대기를 거친 다음 일사 스펙트럼은 자외선 속에서 가시 범위와 적외선 범위 사이에서 거의 작은 부분으로 나뉘게 된다.
풍력, 파력, 수력 전기, 바이오매스와 같은 이차 태양 자원을 비롯한 태양 복사는 지구에서 99.9%의 재생가능 에너지를 차지한다.
ນາງພະຍາແມ່ຢູ່ຫົວສີສຸດາຈັນ () ແມ່ນພະມະເຫສີຝ່າຍຊ້າຍໃນສົມເດັດພະໄຊລາຊາທິລາດ ພະອັກຄະລະມະເຫສີໃນຂຸນວໍລະວົງສາທິລາດ ແລະພະລາຊະມານດາໃນພະຍອດຟ້າແລະພະສີສິນ
ພະປະຫວັດ.
ມີການສັນນິດຖານກ່ຽວກັບພະຊາດກຳເໜີດຂອງທ້າວສີສຸດາຈັນວ່າສືບເຊື້ອສາຍມາຈາກລາຊະວົງອູ່ທອງ ໂດຍສືບເຊື້ອມາຈາກສົມເດັດພະຮາມລາຊາທິລາດທີ່ເສຍລາຊະສົມບັດແລ້ວຖືກສົ່ງໄປຢູ່ທີ່ເມືອງປະທາຄູຈາມ ເຊິ່ງພິເສດ ເຈຍຈັນພົງ ໄດ້ໃຫ້ຂໍ້ສັງເກດວ່າລາຊະວົງດັງກ່າວອາດຖືກລະເວັ້ນໄວ້ໃນຖານະທີ່ເປັນຕະກູນສັກສິດ ຜູ້ສືບເຊື້ອສາຍລາຊະວົງດັງກ່າວຈຶງໄດ້ຮັບການລ້ຽງດູສືບມາໃຫ້ມາເຮັດໜ້າທີ່ສຳຄັນໃນລາຊະສຳນັກ ເຊິ່ງສອດຄ້ອງກັບຈົດໝາຍເຫດວັນວະລິດທີ່ໃຫ້ຂໍ້ມູນກ່ຽວກັບຂຸນວໍລະວົງສາທິລາດ ບ່ອນເດີມແມ່ນພະນັກງານເຝົ້າຫໍພະມາກ່ອນ ວ່າເປັນໝໍຜີມີໜ້າທີ່ອ່ານແປໜັງສືພົງສາວະດານຂອງຕ່າງປະເທດໃຫ້ແກ່ພະເຈົ້າຢູ່ຫົວ ເຊິ່ງສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າຂຸນວໍລະວົງສາທິລາດແລະຮວມໄປເຖິງທ້າວສີສຸດາຈັນທີ່ມີສັກເປັນຍາດ ບໍ່ໄດ້ມາຈາກຕະກູນຊັ້ນຕ່ຳ ແຕ່ແມ່ນລະດັບຜູ້ຮູ້ ແລະຢູ່ໃນຖານະລະດັບປຸໂລຫິດທີ່ມີໜ້າທີ່ກ່ຽວກັບພະລາຊະພິທີໃນລາຊະສຳນັກ
ຂຸນວໍລະວົງສາທິລາດມີນ້ອງຊາຍຄືນາຍຈັນ ບ້ານມະຫາໂລກ ເຊິ່ງແມ່ນໝູ່ບ້ານດັງກ່າວແມ່ນໝູ່ບ້ານຂະເໝນດັງນັ້ນຕະກູນຂອງເຂົາອາດມີຄວາມສັມພັນກັບຂະເໝນນຳ ເຊິ່ງເອກະສານປອກຕຸຍະການໄດ້ກ່າວເຖິງນາຍຈັນວ່າເປັນຊ່າງເຫຼັກ ເຊິ່ງເຕັກໂນໂລຊີຜະລິດເຄື່ອງມືເຫຼັກໃນສະໄໝນັ້ນບໍ່ແມ່ນຂອງທີ່ໄຜກໍເຮັດໄດ້ງ່າຍ ໆ ເຊິ່ງຕ້ອງອາໄສຜູ້ຊຳນານສະສົມມາເປັນເວລານານ ເຊິ່ງຢັ້ງຢືນວ່າຕະກູນຂອງນາຍຈັນບໍ່ແມ່ນຕະກູນຊັ້ນຕ່ຳແຕ່ຢ່າງໃດ
ການຄອງອຳນາດ.
ດ້ວຍເຫດທີ່ພະນາງມີພະລາຊະໂອລົດຄືພະຍອດຟ້າ ພະນາງຈຶງມີຖານະທີ່ສູງກວ່າພະຊາຍາອື່ນອີກ 3 ພະອົງ ຕໍ່ມາສົມເດັດພະໄຊລາຊາທິລາດ ພະສະຫວາມີໄດ້ສະເດັດກັບຈາກລາຊະການສົງຄາມ ຊົງພະປະຊວນແລະສະເດັດສະຫວັນຄົດ ຈຶງໄດ້ມີການຍົກພະຍອດຟ້າ ພະລາຊະໂອລົດຄອງລາດຕໍ່ມາໃນປີ ພ.ສ. 2089 ໂດຍມີນາງພະຍາແມ່ຢູ່ຫົວສີສຸດາຈັນເປັນຜູ້ສຳເລັດລາຊະການແທນພະອົງ
ໃນປີ ພ.ສ. 2091 ນາງພະຍາແມ່ຢູ່ຫົວສີສຸດາຈັນຊົງອ້າງວ່າພະຍອດຟ້າຍັງຊົງພະເຍົາ ຫົວເມືອງເໜືອກໍບໍ່ເປັນປົກກະຕິຈຶງປຶກສາກັບຂຸນນາງຈະໃຫ້ຂຸນວໍລະວົງສາທິລາດວ່າລາຊະການແຜ່ນດິນຈົນກະທັ່ງພະຍອດຟ້າຊົງຈະເລີນພະຊົນມາຍຸ ເຫຼົ່າຂຸນນາງກໍເຫັນຊອບນຳ ເມື່ອຂຸນວໍລະວົງສາທິລາດຂຶ້ນຄອງລາດແລ້ວ ກໍສະຖາປະນານາຍຈັນ ຜູ້ເປັນນ້ອງຊາຍທີ່ຢູ່ບ້ານມະຫາໂລກຂຶ້ນເປັນພະມະຫາອຸປະຫຼາດ ແລ້ວນຳພະຍອດຟ້າໄປສຳເລັດໂທດທີ່ວັດໂຄກພະຍາ ສ່ວນພະສີສິນພະລາຊະໂອລົດອີກພະອົງເຊິ່ງໃນຂະນະນັ້ນມີພະຊົນມາຍຸໄດ້ 7 ພັນສາ ຊົງລ້ຽງໄວ້
ສິ້ນພະຊົນ.
ຕໍ່ມາເມື່ອຮອດວັນທີ່ສະເດັດທາງຊົນລະມາກຕາມລຳຄອງສະບົວເພື່ອໄປຄ້ອງຊ້າງເຖື່ອນທີ່ພະໜຽດວັດຊອງທີ່ຢ່ານຫົວລໍ ຝ່າຍຂຸນພິເຣນທໍລະເທບກໍນຳກຳລັງດັກຊຸ້ມທີ່ຄອງບາງປາໝໍ ເມື່ອເຮືອລ່ອງມາຮອດບໍລິເວນປາກຄອງສະບົວທີ່ບັນຈົບກັບຄອງບາງປາໝໍ (ສັນນິດຖານວ່າປະລິມົນທົນດັງກ່າວໃນປັດຈຸບັນຄືວັດເຈົ້າຍ່າ) ກໍມີການສະກັດຈັບຂຸນວໍລະວົງສາທິລາດກັບນາງພະຍາແມ່ຢູ່ຫົວສີສຸດາຈັນພ້ອມດ້ວຍບຸດປົງພະຊົນເສຍແລ້ວນຳພະສົບໄປສຽບປະຈານທີ່ວັດແຮ້ງ ແລ້ວຈຶງໄປທູນເຊີນພະທຽນລາຊາເຊິ່ງບວດຢູ່ທີ່ວັດລາຊະປະດິດສະຖານ ລາສິກຂາບົດມາຄອງລາດແມ່ນສົມເດັດພະມະຫາຈັກກະພັດ
ຄຳວ່າ ອອກພັນສາ ນັ້ນໄດ້ແກ່ ການອະນຸຍາດ ໃຫ້ພະພິກຂຸສົງ ອອກຈາກເຂດຈຳກັດ ຫລັງຈາກການ ເຂົ້າຈຳພັນສາຄົບ 3 ເດືອນ ເພື່ອອອກໄປ ປະຕິບັດໜ້າທີ່ ຢູ່ບ່ອນອ່ື່ນໄດ້ ເອີ້ນອີກຢ່າງໜຶ້ງວ່າ ການອອກຈາກ ລະດູຝົນ. ເມ່ືອເຖິງມື້ຂຶ້ນ 14 ຄ່ຳ ຂອງເດືອນ 11 ຊາວພຸດທັງຫລາຍ ພາກັນຈັດຫາ ວັດຖຸທານຕ່າງໆ ມາໄວ້ຖວາຍທານ ຕາມກຳລັງສັດທາ ຂອງຕົນ. ເມ່ືອເຖິງມື້ເພັງ 15 ຄ່ຳ ເດືອນ 11 ຕອນເຊົ້່າມວນຊົນ ຊາວພຸດກໍມາ ເຕົ້າໂຮມກັນ ຖວາຍຂອງທານ ທີ່ໄດ້ກະກຽມໄວ້ ດ້ວຍການຕັກບາດຢູ່ ໃນວັດພ້ອມ ທັງຖວາຍ ຜ້າຈີວອນ ຫລື ຜ້າຈຳນຳ ພັນສາໃຫ້ແກ່ ພະພິກຂຸສົງ.
ຕາມປະເພນີລາວ ແຕ່ເກ່ົາແລ້ວ ເວລາໄກ້ຈະຮອດ ວັນບຸນອອກພັນສາ ຊາວບ້ານໄດ້ກະກຽມ ເຮັດໝາກກະໂພກ ແລະ ບັ້ງໄຟດອກ ໂດຍນຳໃຊ້ຂີ້ໝື້, ຂີ້ເຈຍມາຕຳ ປະສົມກັນໃຫ້ ເປັນເຊື້ອເພີງ ແລະ ນຳມາຫໍ່ດ້ວຍ ໃບລານແຫ້ງ, ພໍຕົກຄ່ຳມາຂອງມື້ ເພັງຊາວບ້ານ ກໍພາກັນມາເຕົ້າໂຮມ ກັນຢູ່ວັດ ເພ່ື່ອພ້ອມກັນສ້າງ ເຮືອໄຟໂຄກ, ວຽນທຽນ, ຈູດໝາກກະໂພກ, ຈູດບັ້ງໄຟດອກ ແລະ ໄຕ້ໄຟບູຊາຄຸນ ພະພຸດພະທຳ ແລະ ພະສົງ. ນອກຈາກນັ້ນ ແຕ່ລະຄອບຄົວ ຍັງໄດ້ສ້າງເຮືອໄຟໂຄກ ຢູ່ທີ່ເຮືອນຂອງໃຜ ລາວ ເພື່ອບູຊາຄຸນ ພະພຸດພະທຳ ແລະ ພະສົງ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງທີ່ ຊາວບ້ານໄດ້ກະກຽມ ແມ່ນເຮືອໄຟນ້ຳ ເຊິ່ງປົກກະຕິແມ່ນ ສ້າງຂຶ້ນໃນຕອນບ່າຍ ຂອງມື້ເພັງເອງ. ບາງບ້ານກໍເຮັດ ແບບງ່າຍດາຍ ຈາກທ່ອນກ້ວຍ ເປັນຕົ້ນຕໍ ເສີມດ້ວຍແຜ່ນ ໄມ້ນ້ອຍໆເປັນ ຮູບຍາວຄ້າຍຮູບເຮືອ ເຊິ່ງເພິ່ນເອົາມັດຢອງ ໃສ່ແພທ່ອນກ້ວຍ. ຈາກນັ້ນເພິ່ນເອົາ ຕົ້ນກາລະພຶກ ຕັ້ງໄວ້ຢູ່ເທິງກາງ ຂອງແຜ່ນໄມ້ແລ້ວ ຈຶ່ງໄຕ້ກະບອງລຽນ ໃສ່ເຮືອໄຟ ເພ່ື່ອໃຫ້ແນມເຫັນແສງໄຟ ໃນຄືນວັນເພັງ ແລະ ແລ້ວຊາວບ້ານກໍ ພ້ອມກັນອະທິຖານ ຕ່າງໆນາໆເຊ່ັນວ່າ: ຂໍໃຫ້ຊີວິດ ມີຄວາມສຸກ, ປັດສະຈາກໂລກ ໄພໄຂ້ເຈັບ, ປະສົບຜົນສຳເລັດ ໃນໜ້າທີ່ການງານ ແລະ ອື່ນໆ ແລ້ວກໍປ່ອຍເຮືອໄຟ ອອກສູ່ແລວນ້ຳ, ເພິ່ນເອີ້ນຂະບວນ ການນີ້ວ່າ “ການໄຫລເຮືອໄຟ”. ອີກບາງບ້ານ ກໍເຮັດດ້ວຍໄມ້ໃຜ່ມັດ ເຂົ້າກັນເປັນ ຮູບຊົງເຮືອໃຫຍ່ ມີການກະກຽມ ຫລາຍວັນ. ຢູ່ຕາມລຳນ້ຳຖ້າວ່າ ຜູ້ໃດຫາກລັດ ເອົາເຮືອໄຟດັ່ງກ່າວ ໄດ້ຕົ້ນກາລະພຶກ ກໍຈະເປັນຂອງຜູ້ນັ້ນ ເຊິ່ງເປັນຜູ້ມີໂຊກໄຊ ເຫລືອຫລາຍ, ມີຄວາມເຊື່ອວ່າ ຄອບຄົວຂອງ ຜູ້ນັ້ນຈະມີຊີວິດ ທີ່ປາສະຈາກ ໂລກໄພໄຂ້ເຈັບ ທັງຫລາຍທັງປວງ ໃນປີນັ້ນ. ແຕ່ໃນປັດຈຸບັນ ຢູ່ຕາມຕົວເມືອງ ໂດຍສະເພາະ ຊາວໜຸ່ມໄດ້ ນຳເຮືອໄຟນ້ອຍ ທີ່ເຮັດດ້ວຍທ່ອນກ້ວຍ ປະດັບປະດາ ດ້ວຍທູບທຽນ ແລະ ດອກໄມ້ ເຊິ່ງແມ່ນຮູບແບບ ປະຍຸກໃໝ່ ໄປລອຍນ້ຳຫລັງ ຈາກທີ່ໃຫ້ພະສູດ ແລະ ວຽນທຽນ ຢູ່ໃນວັດແລ້ວ ພ້ອມທັງອະທິຖານ ຕ່າງໆນາໆ.
ພໍຮອດມື້ຕໍ່ມາ ຄືມື້ແຮມ 1 ຄ່ຳ ກໍມີການຈັດຊ່ວງເຮືອ ລະຫວ່າງຊຸມຊົນຕ່າງໆ ແລະ ຄົບງັນກັນຕາມປະເພນີ ຕະຫລອດທັງຄືນ. ຈຸດປະສົງຂອງ ການຊ່ວງເຮືອ ແລະ ການໄຫລເຮືອໄຟ ແມ່ນເພື່ອສົມມາ ຄາລະວະ ພ້ອມທັງບວງສວງ ຂໍໂຊກຂໍລາບ ຈາກພະຍານາກ ແລະ ເທວະດາ ອົງທີ່ໄດ້ປົກປັກຮັກສາ ແມ່ນ້ຳລຳເຊ ຕະຫລອດຮອດ ຫ້ວຍຮ່ອງຄອງບຶງ ບ່ອນທີ່ຊາວພຸດ ທັງຫລາຍໄດ້ທຳມາ ຫາກິນຢ່າງສະຫງົບສຸກ.
ວັດທະນະທໍາ ທາງດ້ານແບບແຜນ ການດໍາລົງຊີວິດ ຂອງຄົນລາວເຮົານີ້ ພວກເຮົາຄວນ ຈະໄດ້ເບິ່ງຄືນ ສັງຄົມຄອບຄົວ ເຊິ່ງຍາມໃດພວກເຮົາ ກໍຖືວ່າຄອບຄົວ ເປັນຫົວໜ່ວຍ ທີ່ສໍາຄັນຂອງສັງຄົມ ແລະ ປະເທດຊາດ, ຜ່ານມາຄອບຄົວຂອງ ຄົນລາວເຮົາ ກໍເຄີຍມີຂະນົບທໍານຽມ ແລະ ລະບຽບອັນດີງາມ ຂອງຕົນຢູ່ຫລາຍ ຢ່າງທີ່ພວກເຮົາ ຄວນນໍາໃຊ້ເຂົ້າ ໃນການສຶກສາອົບຮົມ ເພື່ອໃຫ້ເກີດເປັນ ປະໂຫຍດແກ່ ການສ້າງຄອບຄົວ ວັດທະນະທໍາ ຂອງເຮົາຄື: ຈໍາແນກໃຫ້ເຫັນ ອົງປະກອບ ຂອງຄອບຄົວ ເຊິ່ງໃນນັ້ນ, ມີຫລາຍຄົນ ຫລາຍໜ້າທີ່, ຫລາຍຄວາມ ຮັບຜິດຊອບ, ແຕ່ລະຄົນກໍມີ ຖານະມີໜ້າທີ່ ແລະ ການປະຕິບັດ ແຕກຕ່າງກັນໄປ ແຕ່ກໍປະສານສົມທົບ ກັນຢ່າງກົມກຽວເຊັ່ນ: ພໍ່ແມ່, ຜົວເມຍ, ພໍ່ເຖົ້າແມ່ເຖົ້າ, ລູກໆ, ຫລານໆ... ຈໍາແນກໄດ້ ຄຸນນະທໍາ ຫລື ໜ້າທີ່ຂອງ ແຕ່ລະຄົນທີ່ຄວນ ປະຕິບັດຕໍ່ກັນ ຕາມຮີດຄອງປະເພນີ ເຊິ່ງຖືວ່າເປັນ ວັດທະນະທໍາທາງ ດ້ານຈິດໃຈຂອງ ລາວເຮົາຢ່າງລະອຽດ ແລ້ວເຮົາກໍຈະສາມາດ ເຫັນໄດ້ວ່າຄອບຄົວ ທີ່ກ້າວໜ້າແທ້ນັ້ນ ເປັນຄືແນວໃດ.
- ຍົກຍ້ອງວ່າເປັນເມຍຢ່າງ ອອກໜ້າອອກຕາ, ບໍ່ບຽງບັງ ແລະ ບໍ່ໝິ່ນປະໝາດເມຍ.
- ອົດທົນພາກພຽນລ້ຽງລູກມາ ພາລູກໃຫຍ່ຕາມ ເງື່ອນໄຂຄວາມ ສາມາດຂອງຕົນໃນສັງຄົມ ທັງເປັນແບບຢ່າງ ທີ່ດີໃຫ້ແກ່ລູກໆ.
- ເອົາໃຈໃສ່ໃຫ້ລູກໄດ້ ຮັບການສຶກສາຫາ ວິຊາຄວາມຮູ້ ເພື່ອເຮັດ ໃຫ້ເຂົາເຈົ້າໄດ້ ມີສະຕິປັນຍາດີ.
- ເມື່ອລູກມີປັນຍາ ຄວາມຮູ້ພໍທີ່ ຈະປະກອບອາຊີບ ໄດ້ແລ້ວກໍຊ່ວຍ ແນະນໍາສັ່ງສອນ ໃຫ້ເຂົາເຈົ້າໄດ້ປະກອບ ອາຊີບທີ່ບໍລິ ສຸດຕາມແນວ ທາງຂອງພັກ ແລະ ລັດເຮົາ.
- ຫາຄູ່ຄອງໃຫ້ ຫລື ຊ່ວຍເປັນ ເຈົ້າການໃນການສ້າງຄອບຄົວ ໃຫ້ລູກຕາມ ຄວາມເໝາະສົມ ຄອຍຫ້າມ ປາມບໍ່ໃຫ້ລູກ ເຮັດຄວາມຊົ່ວ ແລະ ແນະນໍາໃຫ້ເຮັດ ແຕ່ສິ່ງທີ່ດີໆ.
- ເມື່ອເຫັນວ່າເປັນ ໂອກາດທີ່ ເໝາະສົມແລ້ວ ກໍມອບຊັບສົມບັດ ເທົ່າທີ່ມີໃຫ້ລູກຄອບຄອງແທນຕໍ່ໄປ.
ຖ້າພໍ່ແມ່ປະຕິບັດ ຕໍ່ລູກໄດ້ຄື ແນວນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງນັບວ່າເປັນໄປຕາມ ທໍານອງຄອງທໍາອັນ ຈະນໍາພາຄອບຄົວ ໄປສູ່ຄວາມ ຈະເລີນກ້າວໜ້າ ຢ່າງແນ່ນອນ.
ໃນພາສາລາວ ຄຳທີ່ມີຄວາມ ໝາຍບົ່ງບອກຄຸນລັກສະນະຂອງຄົນ, ສັດທີ່ບໍ່ມີລູກດ້ວຍປັດໄຈທາງ ຮ່າງກາຍ ໂດຍທຳມະຊາດ ຫລື ເປັນຄວາມຕັ້ງໃຈ ໃຫ້ເປັນນັ້ນມີຫລາຍຄຳ ເຊັ່ນ: ໝັນ, ຕອນ, ເປົ່າ(ພໍ່ເປົ່າແມ່ເປົ່າ/ບາງທ້ອງຖິ່ນ)…ໃນບົດນີ້ຂໍ ຍົກສະເພາະຄຳ “ໝັນ” ທີ່ນິຍົມ ໃຊ້ຫລາຍ.
ຄຳ “ໝັນ” ຄວາມໝາຍທາງວັດຈະນະພາສາມີຫລາຍ, ແລ້ວແຕ່ບໍລິບົດ (ນາມ, ວິເສດ); ສະເພາະທີ່ ເປັນຄຳວິເສດ ຫລື ຄຸນນາມໝາຍເຖິງຄຸນລັກສະນະຂອງຄົນ, ສັດທີ່ ຢູ່ໃນສະພາວະສາມາດມີລູກໄດ້, ແຕ່ບໍ່ມີຍ້ອນປັດໄຈ ໂດຍທຳມະຊາດ ທາງຮ່າງກາຍ ທີ່ຜິດປົກກະຕິ ເຊິ່ງແຕ່ກ່ອນ ຄຳ ນີ້ໃຊ້ ເຈາະຈົງກັບແມ່ຍິງ, ຍ້ອນວິທະຍາສາດ ບໍ່ສູງຄິດວ່າ ການມີ ຫລື ບໍ່ມີລູກນັ້ນ ແມ່ນຂຶ້ນກັບເພດຍິງ ຫລື ເພດແມ່ ເປັນຕົ້ນຕໍ ຈຶ່ງພົບມີຄຳ: ແມ່ໝັນ, ສ່ວນຄຳ “ຄົນ ໝັນ” ມີໃຊ້ມາແຕ່ໃດ, ແຕ່ບໍ່ຫລາຍ ຍ້ອນມີຄວາມໝາຍ ກວມລວມ ແລະ ບໍ່ມັກເອົາ ເພດຊາຍໄປກ່ຽວ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ ໃນ ສະໄໝໃໝ່ ດ້ວຍ ຄວາມກ້າວໜ້າ ຂອງວິທະຍາສາດ ການແພດພົບວ່າ ການບໍ່ມີລູກຂອງຄົນ, ສັດນັ້ນມາຈາກ ທັງສອງເພດ ທີ່ສືບພັນກັນ, ໝາຍວ່າເພດຊາຍ/ເພດ ຜູ້ທີ່ມີຄວາມຜິດ ປົກກະຕິພາຍໃນຮ່າງກາຍ ກໍ່ບໍ່ສາມາດ ເຮັດໃຫ້ຄູ່ສືບພັນ ເພດກົງກັນຂ້າມມີລູກໄດ້ຄືກັນ.
ໃນຍຸກສະໄໝວິທະຍາສາດ ການແພດກ້າວໜ້າ ແລະ ຄວາມຕ້ອງການ ຂອງຄົນ, ການເປັນ “ໝັນ” ຫລື ບໍ່ມີລູກສາມາດກຳນົດດ້ວຍວິທີທາງ ການແພດໄດ້ຈຶ່ງພົບມີ “ການເຮັດໝັນ” ທັງສອງເພດ. ແຕ່ກ່ອນເຮົາ ເອີ້ນ ຄົນບໍ່ມີລູກ ເປັນພໍ່ເປົ່າແມ່ເປົ່າ, ຄຳ “ໝັນ” ກໍ່ພົບການໃຊ້ ກັບເພດຍິງ. ສ່ວນ ສັດ ເພດຜູ້ ທີ່ຜູ້ເປັນເຈົ້າຂອງ ຕ້ອງການໃຫ້ພວກມັນ ຕຸ້ຍພີ, ບໍ່ສາ ມາດສືບພັນໄດ້ ກໍ່ໃຊ້ວິທີທີ່ເອີ້ນວ່າ “ຕອນ”.
ກົກ​ເຄົ້າ​ເຫງົ້າ​ກໍ​ ຂອງ​ຊົນ​ເຜົ່າກະ​ຕູ ​ແມ່ນ​ມາ​ຈາກ​ກະ​ຕູ​ຢ່ວນ, ອາຕວກ ຟາກສາຍ​ພູ​ຫລວງ ເບື້ອງຫວຽດ​ນາມ, ຫວຽດ​ນາມ ເອີ້ນ​ເຂົາ​ເຈົ້າ​ວ່າ “ໂບ​ຕອກ​ກະ​ຕູ” ເມື່ອ​ຖືກ​ການ​ຕັດ ​ແບ່ງ​ດິນ​ແດນ​ກະຕູ​ ຖືກ​ດຳ​ລົງ​ຊີ​ວິດ ​ບ່ອນ​ເດີມ​ຈຳ​ນວນ​ໜຶ່ງ, ຈຳ​ນວນ​ໜຶ່ງ​ມີ​ການ​ຫຍັບ​ຍ້າຍ ​ດຳ​ລົງ​ຊີ​ວິດ​ເກັບ​ຜັກ​ປ່າ, ຫາ​ໝາກ​ໄມ້​ທຳ​ມະ​ຊາດ ​ຕາມຍອດຫ້ວຍ​ຮ່ອມ​ພູ, ຕັ້ງ​ຕູບ​ປຸກ​ຖຽງ​ ຢູ່​ອາ​ໄສ​ຕາມ​ໄຮ່, ສວນເຂດ​ອາ​ເຣິງ-ອາບານ ພາກ​ຕາ​ເວັນ​ອອກ​ ສາຍ​ພູ​ຫລວງຫ່າງ​ໄກ​ ບ້ານ​ບໍ່​ຢາກ​ກັບ​ຄືນ.
ແນວ​ຄິດ​ຢາກ​ເປັນ​ເຈົ້າ​ຖິ່ນ ​ເຈົ້າ​ຖານ​ການ​ຕັ້ງ​ຊື່​ບ້ານ​​ ຈຶ່ງ​ເອົາຕາມ​ຜູ້​ກົກ​ເຫລົ່າ, ຊື່​ເຜົ່າ ຫລື ກຸ່ມ​ພາ​ສາ​ຕາມ ​ຊື່​ພູ​ຜາ​ຫ້ວຍ​ນ້ຳຜັກ ປ່າໝາກ​ໄມ້ສຽງ​ສັດຮ້ອງ ແລະ ສິ່ງ​ບັງ​ເອີນອື່ນໆ ເປັນ​ຊື່ຮຽກ​ເຜົ່າ ຫລື ກຸ່ມ​ພາ​ສາ​ຕະ​ກຸນ​ ຂອງຕົນ​ຕາມ​ ທຳ​ມະ​ຊາດ​ຄື: ຫ້ວຍ​ ຕ​ຣິ້ວ, ດາກ​ກັງ ແລະ ຫ້ວຍ​ຣາກ​ແງ່ ຫລື ສຽງນົກກົກ​ຮ້ອງ(ນົກ​ອາເຣົາ ແລະ ກຶນ ກຶວ! ກຶນ​ກຶວ), ສຽງຈັກ​ຈັ່ນ​ຮ້ອງ (ແວ່!ແວ່). ການ​ຫຍັບຍ້າຍ ຈາກ​ບ່ອນ​ເກົ່າ​ໄປ​ບ່ອນ​ໃໝ່​ ຍ່ອມ​ມີ​ການ​ສູນ​ເສຍ​ຊັບ ແລະ ຊີ​ວິດເມື່ອ​ຫິວ​ໂຫຍ ​ເຈັບ​ປວດ​ລົ້ມຕາຍຖື​ວ່າ ປ່າ​ເຂັດ​ດິນ​ຂວາງ, ເມື່ອ​ແນວນັ້ນເກີດ ​ມີ​ການບະ​ຜີ ເພື່ອ​ຊູ​ກຳລັງໃຈ ​ຜູ້​ເຈັບປ່ວຍແຕ່​ບໍ່​ທັນສິ້ນ​ສຸດ ຈາກ​ຄວາມ​ຢາກ​ມີ​ຊີ​ວິດ​ຕໍ່​ໄປ​ ຕ້ອງ​ປະຮ້າງບ່ອນ​ເກົ່າ ຍົກ​ຍ້າຍ​ຫຍັບ​ວຽນ​ໄປ- ມາ​ເຂດ​ເຄີຍ​ທຳ​ມາ​ຫາ​ກິນ ເຖິງເຂດ​ອາ​ເຣິງ ອາ​ບາ​ລ ປະ​ນາງ ອາ ບວ​ລ ອາ​ຕຽດຈະ​ກົງ, ປັດ​ຈຸ​ບັນ​ເອີ້ນ​ວ່າ​ ກະ​ຕູ​ອາ​ສານຈາກອາບວລ ຈະ​ກົງ​ໄປ​ຕັ້ງ​ຖິ່ນ​ຖານ ​ບ້ານໃຫຍ່ເຂດ​ພູ​ຕາງ​ອາ​ລາງ ເກີດ​ມີ​ຄວາມເອີ້ນ​ກັນ​ວ່າ ​ກະ​ຕູ​ຕາງ, ກະ​ຕູ​ຕ​ຣິ້ວ ແລະ ດາກ​ກັງ ກໍຍ້ອນ​ການ​ອົບ​ພະ​ຍົບ ຈາກ​ກະ​ຕູ​ອາ​ເຣິງ, ອາ​ລັງ​ພາກ​ຫວຽດ​ນາມ ມາ​ປີ ຄສ 1830, ຍ້ອນ​ອຶດ​ຫິວ​ລົ້ມ​ຕາຍ ຕ້ອງ​ຍ້າຍ​ຖິ່ນ​ຖານ ​ບ້ານ​ເຮືອນ​ມາ​ເຂດ​ຫ້ວຍ​ຕ​ຣິ້ວ ​ເມືອງ​ດາກ​ຈຶງ ປັດ​ຈຸ​ບັນ, ສ່ວນ​ກະ​ຕູ​ດາກ​ກັງ ໄດ້​ແຍກ​ຈາກ​ບ້ານ​ຕ​ຣິ້ວ ຍ້າຍ​ຢູ່​ຫ້ວຍ​ກັງ ເລີຍ​ເອີ້ນ​ວ່າ ດາກ​ກັງ​ຕະ​ຫລອດ​ ປັດ​ຈຸ​ບັນ.
"ທາງ​ດ້ານ​ວັດ​ທະ​ນະ​ທຳ- ສັງ​ຄົມ ແລະ ດ້ານ​ເສດ​ຖະ​ກິດ​ ຊົນ​ເຜົ່າ​ກະ​ຕູ ປະ​ກອບ​ມີ​ແຊງ ແລະ ກຸ່ມ​ພາ​ສາ​ຄື:" ແຊງ​ຕ​ຣິ້ວ ແລະ ດາກ​ກັງ, ກຸ່ມ​ພາ​ສາ​ເຄີຍ​ເອີ້ນ​ວ່າ: ກະ​ຕູ​ອາ​ສານ​ໂດ, ກະ​ຕູ​ຕາງ ຫລື ປ​ຣັ​ລ​ເວ​ລ, ກະ​ຕະ​ນົກ ຫລື ຣາກ​ແງ່(ເອີ້ນ​ວ່າ ກະ​ຕູ​ອາ​ໂນ), ກະ​ຕູ​ແວ ຫລື ອາ​ຫວາງ​ແສງ, ກະ​ຕູ​ປັ້ນ​ໝໍ້ ຫລື ກະ​ຕູ​ແຣງ, ກະ​ຕູ​ເປືອງ​ອາ​ຕອກ.
ກະ​ຕູ​ຣາກ​ແງ່ (ກະ​ຕູ​ນົກ) ກໍ​ມາ​ຈາກ​ອາ​ບາ​ລ​ປະ​ນາງ, ປະ​ນອນ​ຫຍັບ​ຍ້າຍ ​ຕາມ​ລຳ​ລະ​ແງ່​ເລີຍ​ເອີ້ນ​ກັນ​ວ່າ​ ກະ​ຕູ​ຣາກ​ແງ່ (ກະ​ຕູ​ນົກ​ອາ​ເຣົາ ແລະ ກຶນ​ກຶວ) ກະ​ຕູ​ອາ​ຫວາງ​ແສງ (ກະ​ຕູ​ແວ່) ກ່ອນ​ນີ້​ຫລາຍ​ພັນ​ປີ​ ເຂົາ​ເຈົ້າ​ດຳ​ລົງ​ຊີ​ວິດ ​ຢູ່​ຝັ່ງ​ທະ​ເລ​ເຫວ່​ອາ​ເລື້ອຍ​ຕາມ​ນິ​ທານ ​ເຜົ່າ​ກະ​ຕູ​ເລົ່າ​ຕໍ່​ກັນ​ມາ​ວ່າ ລະ​ງີທະ​ເລ​ຖ້ວມ​ໂລກ, ເຜົ່າ​ກະ​ຕູ​ເປືອງ​ ທີ່​ດຳ​ລົງ​ຊີ​ວິດ​ຫາ​ປາ ​ໂດຍ​ເຮືອ​ມົນ​ໝໍ້​ຂາງ 10 ຫູ​ໄດ້​ຟູຫຍັບ​ຫາ​ຝັ່ງ​ ຟູ​ສູງ​ເຖິງ​ຮ່ອມ ຍອດ​ຫ້ວຍ​ໂຕ​ລ, ອາ​ຊາບ​ມາ​ຝັ່ງ​ນີ້ ນ້ຳ​ບົກ​ລົງ​ເຮືອ​ ກໍ​ໄດ້​ຄ້າງ​ໂຄກ ​ຈຳ​ນວນ​ຄົນ​ ໃນ​ເຮືອ​ດັ່ງ​ກ່າວ​ໄດ້​ເລີ່ມ​ຕັ້ງ​ຕົ້ນ​ຕັ້ງ​ຕົວ​ ໃນ​ການ​ປຸກ​ສ້າງ​ເຮືອນ​ບ້ານ ແລະ ທຳ​ມາ​ຫາ​ກິນ​ ຢູ່​ຟາກ​ພູ​ຫລວງ​ເບື້ອງນີ້.
ຫລາຍ​ສະ​ຕະ​ວັດ​ ເຖິງ​ປັດ​ຈຸບັນ ​ສະ​ພາບ​ການ​ຫຍັບ​ຍ້າຍ​ບ້ານ ແລະ ພົນ​ລະ​ເມືອງ ​ເຜົ່າ​ກະ​ຕູ​ຕາງ (ປ​ຣັລ ເວ​ລ) ແລະ ກະ​ຕູ​ອື່ນໆ ໄດ້​ຢູ່​ສະ​ຫລັບສັບ ຊ້ອນ​ກັບ​ເຜົ່າ​ອື່​ນຄື: ເມືອງ​ເລົ່າ​ງາມ, ເມືອງ​ສາ​ລະວັນ; ເມືອງ​ປາກ​ຊ່ອງ, ບາ​ຈຽງ, ປາກ​ເຊ ແຂວງ​ຈຳ​ປາ​ສັກ; ເມືອງ​ທ່າ​ແຕງ ແລະ ລະ​ມາມມ​ແຂວງ​ເຊກອງ.
ເຜົ່າເບຣົາ ເປັນຊົນເຜົ່າໜຶ່ງ ທີ່ໄດ້ຍົກຍ້າຍ ມາຈາກພາກເໜືອ ຂອງລາວເປັນເວລາ ດົນນານມາແລ້ວ ແລະ ໄດ້ມາຕັ້ງຖິ່ນຖານ ພູມລໍາເນົາ ຢູ່ພາກໃຕ້ເຂດ ເມືອງພູວົງ ເປັນສ່ວນໃຫຍ່ ເຊິ່ງຫ່າງໄກ ຈາກເທສະບານ ແຂວງອັດຕະປື ໄປປະມານ 20 ກິໂລ ແມັດ ແລະ ມັກຕັ້ງບ້ານເຮືອນ ຢູ່ເຂດພູສູງ ໂດຍອາໄສລໍານໍ້າ ແລະ ທໍາມະຊາດ ເປັນບ່ອນທໍາມາຫາກິນ, ອາຊີບຕົ້ນຕໍແມ່ນ ເຮັດໄຮ່ປູກເຂົ້າ.
ຕາມການບອກເລົ່າ ຂອງເຈົ້າຖິ່ນເຂດ ບ້ານວົງວິໄລ, ເມືອງພູວົງ ເຊິ່ງເປັນບ້ານ ຂອງຊົນເຜົ່າເບຣົາ ໄດ້ໃຫ້ຮູ້ວ່າ: ຊົນເຜົ່າເບຣົາ ເປັນຊົນເຜົ່າທີ່ມີ ພາສາປາກເວົ້າ ແລະ ພາສາຂຽນ ເປັນຂອງຕົນເອ ງໃນໝວດພາສາມອນ- ຂະແມ. ນອກຈາກນັ້ນກໍຍັງໄດ້ ເວົ້າພາສາເຈ້ງ, ໂອຍ, ຢະຣູ, ຢະເຫີນ, ສະດາງ ແລະ ພາສາລາວ ໄດ້ດີນໍາອີກດ້ວຍ. ປະຊາຊົນ ເຜົ່າເບຣົາ ມີການແຕ່ງກາຍ ເປັນເອກະລັກເຜົ່າຕົນ ໂດຍສະເພາະ, ທັງແມ່ຍິງ ແລະ ຜູ້ຊາຍລ້ວນແລ້ວ ແຕ່ຕັດແຂ້ວ ເບື້ອງເທິງອອກ (ເວລາຍິ້ມຈະເຫັນແຂ້ວ ເບື້ອງເທິງພຽງດີ ເຊິ່ງເຜົ່າລາວລຸ່ມ ມັກເອີ້ນກັນວ່າ ຂ້າແຂ້ວຕັດ), ບ່ອງຫູ ແລະ ສັກລາຍ. ສໍາລັບການນຸ່ງຖື ຂອງແມ່ຍິງແມ່ນ ນຸ່ງສິ້ນກາໂດ, ເສື້ອສີດໍາ, ເກົ້າຜົມແລ້ວນິຍົມ ປັກຫວີໄມ້ເຮ້ຍ ຫລື ຫວີເຂົາຄວາຍ ດ່ອນໃສ່ເກົ້າຜົມ, ມັດຜົມດ້ວຍ ຝ້າຍສີແດງ ແລະ ສີຂາວ, ສ່ວນເຄື່ອງປະດັບ ແມ່ນໃສ່ຕຸ້ມຫູງາຊ້າງ, ປະດັບເອ້ດ້ວຍ ໝາກປັດທອງ ໃສ່ປອກແຂນ-ຂາ ພ້ອມທັງຄາບກອກຢາໃຫຍ່ ທີ່ເຮັດດ້ວຍທອງ, ໄມ້ ແລະ ຫີນອ່ອນ. ສໍາລັບຜູ້ຊາຍ ແມ່ນນຸ່ງຜ້າກະຕ່ຽວ ເກົ້າຜົມພ້ອມທັງ ຂັບລໍາເຈືອງ ໂດຍໃຊ້ເຄື່ອງດົນ ຕີພື້ນເມືອງເຊັ່ນ: ຄ້ອງລາ, ຄ້ອງຈູມ, ຄ້ອງນ່ອງແນ່ງ, ຄ້ອງວົງ, ຕົບບັ້ງໄມ້ ພ້ອມທັງນັ່ງອອ້ມ ວົງທັງຍິງ-ຊາຍ ກິນເຫຼົ້າໄຫ ແກ້ມໄກ່ຕົ້ມແລ້ວ ຄາບກອກຢາໃຫຍ່ ເຫັນແລ້ວເປັນ ຕາອອນຊອນ ແທ້ໄດ໋ທ່ານເອີຍ.
ທ່ານໃດຫາກໄດ້ໄປ ເຂດເມືອງພູວົງ ຢ່າລືມໄປແວ່ຊົມ ບ້ານວົງວິໄລ ບ້ານຊົນເຜົ່າເບຣົາ ແດ່ເດີທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍ ທໍາມະຊາດພູຜາ ປ່າໄມ້ດົກໜາປົກຄຸມ ໄປທົ່ວທຸກບ່ອນ, ເຮັດໃຫ້ອາກາດ ປອດໂປ່ງສົດໃສດີ, ມີສາຍລົມເຢັນ ພັດຜ່ານຕະຫລອດ ເວລາພາໃຫ້ ໃຈເພີດເພີນ ແລະ ຮັບປະກັນໄດ້ເລີຍ ວ່າທ່ານຈະຖືກໃຈ ກັບວິຖີຊີວິດ ພ້ອມທັງຮີດຄອງປະເພນີ ແລະ ການແຕ່ງກາຍ ຂອງເຂົາເຈົ້າ, ສິ່ງສໍາຄັນທ່ານຈະໄດ້ ຮຽນຮູ້ເຖິງຮີດຄອງປະເພນີ ແລະ ພາສາປາກເວົ້າ ທີ່ເປັນເອກະລັກດັ້ງເດີມ ຂອງເຂົາເຈົ້າພ້ອມ ທັງໄດ້ຊີມລົດຊາດ ເຫລົ້າໄຫ-ໄກ່ຕົ້ມ ນໍາອີກດ້ວຍ.
ບຸນ​ຫໍ່​ເຂົ້າ​ສະ​ຫລາກ ໝາຍ​ເຖິງບຸນ​ທີ່​ພະ​ສົງ​ ສາ​ມະ​ເນນ​ໄດ້​ຈັບ​ສະ​ຫລາກ​ ເພື່ອ​ເອົາ​ປັດ​ໄຈ​ຖວາຍ​ທານ ແລະ ເຄື່ອງ​ຢູ່​ຂອງ​ກິນ​ ທີ່​ອອກ​ຕົນ​ຍາດ​ໂຍມ ​ນຳ​ເອົາ​ມາ​ຖວາຍ ແລະ ບຸນ​ນີ້​ຈະ​ເຮັດ​ຂຶ້ນ ​ໃນ​ມື້​ເພັງ​ເດືອນ​ສິບ ​ຈຶ່ງ​ເອີ້ນ​ອີກ​ຢ່າງ​ໜຶ່ງວ່າ: ບຸນ​ເດືອນ​ສິບ ເຊິ່ງ​ປີ​ນີ້​ກົງ​ກັບ​ວັນ​ສຸກ ທີ 16 ກັນ​ຍາ 2016 ນີ້.
ພະອາ​ຈານ​ຄຳ​ເພົາ ວົງ​ແສງ​ສີ ຢູ່​ວັດ​ຊຽງ​​ຍືນ ​ນະ​ຄອນ​ຫລວງວຽງ​ຈັນ ໃຫ້​ຮູ້​ວ່າ: ການ​ເຮັດ​ບຸນ ​ຫໍ່​ເຂົ້າ​ສະ​ຫລາກ ແມ່ນ​ການ​ປະ​ຕິ​ບັດ ​ຮີດ​ຄອງ​ປະ​ເພ​ນີ​ ອັນ​ດີ​ງາມ​ຂອງ​ຄົນ​ລາວ​ ຊາວ​ພຸດ​ທີ່​ໄດ້​ປະ​ຕິ​ບັດ​ ກັນ​ມາ​ແຕ່​ລຸ້ນ​ປູ່​ຍ່າ​ຕາ​ຍາຍ ແລະ ຕາມ​ການບອກ​ເລົ່າ​ຕໍ່ກັນ​ມາ​ວ່າ​ການ​ເຮັດ​ບຸນ​ນີ້​ ແມ່ນ​ການ​ສົ່ງ​ຄືນ ດວງວິນ​ຍານ​ທີ່​ໄຮ້ ຍາດ​ຂາດ​ມິດ​ສັດ​ນະ​ຮົກ (ເຜດ) ທັງ​ຫລາຍ​ກັບ​ຄືນ​ສູ່​ນະ​ຮົກ ແລະ ຍັງ​ເປັນ​ການ​ອຸ​ທິດ​ ບຸນ​ກຸ​ສົນ​ໃຫ້​ຍາດ​ຕິ​ພີ່​ນ້ອງ, ເຈົ້າ​ກຳ​ນາຍ​ເວນ ແລະ ສັດ​ເດຍ​ລະ​ສານ​ຕ່າງໆ ​ໃຫ້​ໄດ້​ຮັບ​ບຸນ​ກຸ​ສົນ​ ທີ່​ຍາດ​ຕິ​ພີ່​ນ້ອງ​ເຮັດ​ໃຫ້​ໃນ​ຄັ້ງ​ນີ້.
ສຳ​ລັບ​ການ​ປະ​ຕິ​ບັດ ​ຮີດ​ຄອງ​ປະ​ເພ​ນີ​ຕ່າງໆ ​ລວມ​ທັງ​ບຸນ​ຫໍ່​ເຂົ້າ​ສະ​ຫລາກ​ ນີ້​ຖື​ວ່າ​ຖືກ​ຕາມ​ຮີດ​ຄອງ​ ປະ​ເພ​ນີ​ພໍ​ສົມ​ຄວນ, ແຕ່​ກໍ​ຍັງ​ມີ​ຫລາຍ​ຢ່າງ ​ທີ່​ຍັງ​ຂາດ​ຕົກ​ບົກ​ພ່ອງ ໂດຍ​ສະ​ເພາະ​ແມ່ນ​ ການ​ນຸ່ງ​ຖື​ບາງ​ຄົນ​ຍັງ​ບໍ່​ທັນ ​ເປັນ​ລະ​ບຽບ​ຮຽບ​ຮ້ອຍ, ຍັງ​ມີ​ການ​ນຸ່ງ​ເຄື່ອງ​ທີ່​ສັ້ນ​, ເປີດ​ເຮືອນ​ຮ່າງ​ເຂົ້າ​ວັດ​ກໍ່​ມີ ເຊິ່ງ​ບໍ່​ເໝາະ​ສົມ ແລະ ບໍ່​ຖື​ກ​ກັບ​ກາ​ລະ​ເວ​ລາ, ສະ​ຖານ​ທີ່ ແລະ ຮີດ​ຄອງ​ປະ​ເພ​ນີ​ທີ່​ເຄີຍ​ເຮັດ​ມາ.
​ພະ​ຄຳອາ​ຈານ​ເພົາ ຍັງ​ໃຫ້​ຮູ້​ຕື່ມ​ວ່າ: ການ​ເຮັດ​ບຸນ​ ຫໍ່​ເຂົ້າ​ສະ​ຫລາກ​ນີ້​ ແມ່ນ​ການ​ຮັກ​ສາ​ຮີດ​ຄອງ​ ປະ​ເພ​ນີ​ອັນ​ດີ​ງາມ​ ຂອງ​ຄົນ​ລາວ​ຊາວ​ພຸດ​ແລ້ວ ​ຍັງ​ສອນ​ໃຫ້​ຮູ້​ເຖິງ​ຄວາມ​ກະ​ຕັນ​ຍູ່ ​ກະ​ຕະ​ເວ​ທີ ​ຕໍ່​ຍາດ​ຕິ​ພີ່​ນ້ອງ, ພໍ່​ແມ່​ຜູ້​ທີ່​ລ່ວງ​ລັບ​ໄປ​ແລ້ວ, ນອກ​ຈາກ​ນີ້​ແລ້ວ​ຍັງ​ເປັນ​ການ​ສ້າງ​ຄຸນ​ງາມ ​ຄວາມ​ດີ​ດ້ວຍ​ການ​ເຂົ້າ​ວັດ ​ຟັງ​ທຳ​ຕາມ​ຄຳ​ສັ່ງ​ສອນ​ ຂອງ​ພະ​ພຸດ​ທະ​ສາສະ​ໜາ.
ຄັງສາງຄຳສັບໃນພາສາລາວ ກໍ່ຄືພາສາອື່ນໆ ຂອງໂລກມີການຂະຫຍາຍຕົວ ໄປຕາມຈັງຫວະ ການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ ໃນແຕ່ລະ ໄລຍະ, ຕາມຄວາມຮຽກຮ້ອງຕ້ອງການຂອງການ ຄົບຄ້າສະມາຄົມ ຂອງຄົນໃນສັງຄົມ ກໍ່ຄືຕໍ່ ການຄົ້ນຄວ້າ-ຮໍ່າຮຽນ.
ກອບ(1) ໃນຄວາມໝາຍ ທີ່ເປັນຄຳນາມ, ໝາຍເຖິງມາດຕາຕວງ ຄື ສອງກຳເປັນໜຶ່ກອບ;
ກອບ(2) ໃນຄວາມໝາຍ ຄຳກຳມະ, ໝາຍເຖິງຕັກ ຫລື ກຳ ດ້ວຍມືທັງສອງຂ້າງ ລວມກັນ ເອີ້ນວ່າ ກອບ;
ກອບ(3) ໃນຄວາມໝາຍ ຄຳຄຸນນາມ ຫລື ວິເສດ, ໝາຍເຖິງຂອບ ເຊັ່ນ ຕາກຢາໃຫ້ກອບ ຫລື ຂອບກໍ່ວ່າ.
ໃນຄວາມໝາຍ ທາງວັດຈະນະ ຕາມການສຶກສາ, ຄຳ “ກອບ” ທີ່ເຮັດໜ້າທີ່ ເປັນຄຳນາມ, ໝາຍເຖິງ ລັກສະນະນາມ, ນິຍົມໃຊ້ໃນວະລີ, ປະໂຫຍກດັ່ງວ່າ: ເຂົ້າເປືອກໜຶ່ງ ກອບກັບເຂົ້າຝ້າງໜຶ່ງກຳ, ໃນກະບຸງເຫລືອ ເຂົ້າສານແຕ່ສອງ ກອບ…ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳ “ກອບ” ເຮັດໜ້າທີ່ເປັນກຳມະ, ໝາຍເຖິງອາການ ຂອງຄົນໃຊ້ມືສອງເບື້ອງແບອອກ ແລ້ວເອົາມາ ຕິດໂກບກັນ ໃນລັກສະນະ ເປັນຄືໂອ່ງ ເພື່ອໂຕ່ງ, ຊວ້ານ, ຕັກເອົາວັດຖຸໃດໜຶ່ງ ທີ່ມີລັກສະນະເປັນຝຸ່ນ, ເມັດ, ແກ່ນ, ນໍ້າ… ສ່ວນຄຳ “ກອບ” ເຮັດໜ້າທີ່ ເປັນຄຸນນາມ, ໝາຍເຖິງຄຸນລັກສະນະ ຂອງນາມໃດໜຶ່ງ ເປັນຕົ້ນຈຳພວກອາຫານປີ້ງ, ຈີ່, ຈືນ ຈົນພ່ອຍ ເອີ້ນວ່າ ກອບ ຫລື ຂອບ ເຊິ່ງອາດຈະເກີດ-ກຳນົດ ຄຳຕາມສຽງ ຫລື ຄ້າຍຄື ຈຳພວກ ຄຳສອນສຽງ(ສັດ), ເວລາຫຍໍ້າອາຫານປີ້ງ, ຈີ່, ຈືນທີ່ ແຫ້ງຜ່ອຍ(ແຕກ, ຫັກ, ຫຍໍ້າງ່າຍ) ສຽງດັງກອບ, ຂອບ…(ມະໂນ ຕາມສຽງ) ຫລື ຈຳພວກໃບ, ກ້າງ-ກິ່ງໄມ້, ໃບຢາ… ແຫ້ງດ້ວຍການ ຕາກແດດ, ຢ້າງໄຟ…ແຫ້ງຫລາຍ ໃຊ້ວ່າ “ກອບ” ເຊັ່ນ: ຕາກຢາຈົນ ແຫ້ງກອບດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.
ບົດກ່ອນໄດ້ສະເໜີຄຳ “ແພ້”, “ໄຊຊະນະ” ແລະ “ປະລາໄຊ”... ໄປແລ້ວ; ບົດນີ້ຂໍນຳເອົາຄຳ “ຍອມ” ໃນພາສາລາວຂອງເຮົາມາສະເໜີ ລັກສະນະລວມໆ ເພື່ອສຶກສາຮ່ວມກັນ ເຊິ່ງຄວາມເປັນຈິງກໍ່ເປັນຄຳພື້ນຖານ ແລະ ໃຊ້ປົກກະຕິມາທັງບໍ່ຄ່ອຍ ຈະມີຄຳອື່ນໆ ມາເຫລື້ອມຄວາມໝາຍ.
ຄຳ “ຍອມ” ໃນພົດຈະນານຸກົມ ພາສາລາວຂອງທ່ານ ດຣ. ທອງຄຳ ອ່ອນມະນີສອນ ພິມປີ 2008, ລວມ ທັງສະບັບຂອງທ່ານ ສີວຽງແຂກ ກອນນີວົງ ພິມປີ 2015 ໄດ້ບັນຈຸ ແລະ ອະທິບາຍຄືກັນວ່າ ຄຳດັ່ງກ່າວເປັນ “ກຳມະ” ມີຄວາມໝາຍ ອ່ອນນ້ອມ, ບໍ່ຂີດຂວາງ, ຕົກລົງນຳ.
ໃນທາງຄວາມໝາຍວັດຈະນະ, ຄຳ “ຍອມ” ໝາຍເຖິງອາການຂອງ ຄົນ, ສັດທີ່ສະແດງອອກເຖິງຄວາມທໍ້ຖອຍ, ບໍ່ຕໍ່ສູ້, ບໍ່ຂີດຂວາງ, ເຫັນດີນຳ (ດ້ວຍຄວາມຈຳໃຈ)...ທັງໝົດ ເຫລົ່ານັ້ນແມ່ນມາຈາກຄວາມອາດ ສາມາດໃນການຕໍ່ສູ້, ແກ້ງແຍ້ງແຂ່ງຂັນ, ຄວາມແຂງແຮງ​ (ທາງຮ່າງກາຍ)... ດ້ອຍກວ່າ ຫລື ມີໝ້ອຍກວ່າຄູ່ຕໍ່ສູ້ (ທາງກົງ ແລະ ທາງອ້ອມ) ເຊັ່ນ: ລາວຍອມເສຍເງິນ ເພື່ອຮັກສາໜ້າ... ຄວາຍບັກຕູ້ ຍອມບັກດ່ອນຍ້ອນບໍ່ແຂງແຮງ...
ເພື່ອໃຫ້ເຂົ້າບັນຍາກາດຍາມຝົນມີນໍ້າອັ່ງ, ນໍ້ານອງ, ນໍ້າຖ້ວມ, ນໍ້າໄຫລຊຸ…ມື້ນີ້ນຳເອົາຄຳລາວທີ່ ມີເຄົ້າຈາກພາສາປາລີ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍກວມເຖິງ“ນໍ້າຖ້ວມ” ສ້າງຄວາມເສຍຫາຍຫລາຍອັນມາສະເໜີນັ້ນແມ່ນຄຳທີ່ເຫັນເລື້ອຍໆຄື “ອຸທົກກະໄພ”.
ໃນຕໍາລາຮຽນໄວຍາກອນລາວ ໄດ້ເວົ້າເຖິງການສົນທິຄຳອະທິບາຍ ແຈ້ງໃນລະດັບໜຶ່ງ ກ່ຽວກັບຄຳທີ່ຍົກຂຶ້ນຂ້າງເທິງນີ້ ຄື: ອຸທະກະ+ ພະຍະ= ອຸທະກະໄພ (ພະຍະເປັນໄພ, Xະ ສອງຕົວແປງເປັນຮູບໄມ້ກັນ=ພັຍ, ແຕ່ອັກສອນລາວມີຮູບ ໄX= ໄພ). ສ່ວນຄຳ “ອຸທະ ກະ” ເຊິ່ງໝາຍເຖິງ “ນໍ້າ, ແມ່ນໍ້າ…” ກໍ່ແປງຮູບສະຫລະ ຕາມຫລັກແປງອັກສອນ: ທະກະ, ສະຫລະ Xະ ສອງຕົວຊ້ອນກັນ...ແປງເປັນໄມ້ກົງ (ໃນກໍລະນີຄຳທີ່ຍົກຂຶ້ນ) ເປັນອຸທົກ; ການໃຊ້ໃນຕົວຈິງສ່ວນຫລາຍ ຈຶ່ງນິຍົມຮູບຄຳ “ອຸທົກກະໄພ”, ແຕ່ຈະ ໃຊ້ໃນຮູບ “ອຸທະ ກະໄພ” ກໍ່ໄດ້ ຄວາມໝາຍ ແລະ ພົບເຫັນການໃຊ້ ໃນພາສາກະວີ ແລະ ເປັນສຳນວນບາງຄັ້ງຄາວ.
ໃນພົດຈະນານຸກົມ ພາສາລາວ ຂອງທ່ານ ດຣ. ທອງຄຳ ອ່ອນມະນີສອນ ພິມປີ 2008 ແລະ ຂອງ ທ່ານ ສີວຽງແຂກ ກອນນີວົງ ພິມປີ 2005 ໄດ້ບັນຈຸຄຳ “ອຸທົກກະໄພ” ໄວ້ເຊັ່ນດຽວກັນ ໂດຍອະທິບາຍ ຄວາມໝາຍທາງວັດຈະນະວ່າ: ອຸທະກະໄພ ເປັນຄຳນາມ (ເຄົ້າມາຈາກພາສາປາລີ) ຄວາມໝາຍ: ໄພອັນຕະລາຍທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກນໍ້າຖ້ວມ. ອຸທົກກະໄພ ກໍ່ວ່າ.
ພະຍັນຊະນະ "ຫລ, ຫຼ" ໃນພາສາລາວ
ຕາມການສຶກສາ ເບິ່ງໄວຍາກອນລາວ ທັງສະບັບໃຊ້ຢູ່ດຽວນີ້ ແລະ ແຕ່ປາງກ່ອນ (ກ່ອນ 1975), ການກຳນົດຮູບອັກສອນ ລ ຫ້ອຍບໍ່ໄດ້ຕ່າງກັນ ຫລື ໄປຕາມຍຸກ ສະໄໝການພັດທະນາ ເຊິ່ງໄດ້ກຳນົດ ໃຊ້ກັບ ພະຍັນຊະນະປະສົມ ຫລ ສະເພາະມີສອງຮູບຂຽນຄື ຫລ ແລະ ຫຼ ມີເຄື່ອງໝາຍອັກສອນ ຕາມການຈົດສຽງສາກົນຄື /l/. ໃນຄວາມເຂົ້າໃຈ ຂອງຜູ້ຂຽນ, ການພົບເຫັນໃຊ້ ລ ຫ້ອຍແທນສຽງ ຣ ອາດເປັນຄວາມເຂົ້າໃຈ ສະເພາະຂອງຜູ້ໃຊ້ ເຊິ່ງອາດຈະມາຈາກ ຍັງຊິນເຄີຍ ສະພາບແວດລ້ອມ ໃນໄລຍະກ່ອນນີ້ ຫລາຍສິບປີ ທີ່ໄວຍາກອນລາວ ບໍ່ໄດ້ກຳນົດເອົາຮູບ ພະຍັນຊະນະ ຫລື ອັກສອນ ຣ ໄວ້ເນື່ອງຈາກເຫດຜົນບາງປະການ, ແຕ່ຕອນນັ້ນກໍ່ບໍ່ພົບວ່າ ໃຫ້ໃຊ້ ລ ຫ້ອຍແທນຕົວ ຣ, ພົບແຕ່ການຂຽນທັບ ສັບພາສາຕ່າງປະເທດ ທີ່ອອກສຽງ ຣ /r/ປ່ຽນເປັນ “ລ”, ແຕ່ບໍ່ຄ່ອຍໃຊ້ຮູບ ລ ຫ້ອຍ. ຫລາຍປີມານີ້ ຂະແໜງການກ່ຽວຂ້ອງ ໄດ້ບັນຈຸພະຍັນຊະນະ “ຣ” ໄວ້ໃນປຶ້ມໄວຍາກອນລາວ ເປັນພະຍັນຊະນະພິເສດ ຍ້ອນຄວາມຮຽກຮ້ອງ ຕ້ອງການທາງດ້ານວິຊາການ. ດຽວນີ້ບໍ່ສະເພາະຕົວ “ຣ”, ຍັງມີການ ເພີ່ມ ຕົວສະກົດພິເສດອີກ 3 ຕົວຄື: ສ, ຟ, ລ ເຊິ່ງ ຕຳລາສິດສອນ ວິຊາອັກຂະຫລະ ວິທີຂອງມະຫາ ວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດ ກໍ່ອະທິບາຍໄວ້ວ່າ: ໂຕສະກົດພິເສດນີ້ ອະນຸຍາດ ໃຫ້ໃຊ້ສຳລັບຂຽນ ທັບສັບທີ່ຢືມ ມາຈາກພາສາຕ່າງປະເທດເທົ່ານັ້ນ, ໂດຍບໍ່ໄດ້ກວມເອົາ ເຄົ້າສັບທີ່ມາຈາກ ພາສາປາລີ-ສັນສະກິດ… ສະເພາະຮູບ ຫລ ຫລື ຫຼ ບໍ່ມີຍັງປ່ຽນແປງ ຍັງຮັກສາໄວ້ສຽງ /l/ ແລະ ບໍ່ໄດ້ແທນ ຕົວ “ຣ” ແຕ່ປະການໃດ.
ພາສາລາວ ປັດຈຸບັນພວມຢູ່ ໃນໄລຍະການພັດທະນາ, ທຸກພາກສ່ວນ ຂອງພາສາລາວ ນັບແຕ່ອັກຂະຫລະ, ວັດຈະນາ ແລະ ໄວຍາກອນພວມ ໄດ້ຮັບການສົນທະນາ, ຖົກຖຽງກັນດຸເດືອດ ພໍສົມຄວນ ທັງຢູ່ຕາມສະຖາບັນ ການສຶກສາ, ສຳນັກງານ-ອົງການ, ຕະຫລອດສະພາກາເຟ ແລະ ອື່ນໆ ເຊິ່ງສິ່ງດັ່ງກ່າວ ລ້ວນແຕ່ສະທ້ອນ ຄວາມຮັກ ທີ່ມີຕໍ່ພາສາແມ່.
ຄຳ “ອໍ” ເປັນຄຳລາວແທ້, ສັງເກດໄດ້ງ່າຍຄື ເປັນຄຳປ່ຽວ, ຄຳທີ່ເປັນພະຍາງດຽວ (ຄວາມຈິງພາສາລາວ ກໍ່ມີທັງຄຳປ່ຽວ ແລະ ຄຳປະສົມ), ບໍຈຳເປັນຕື່ມ ຄຳອື່ນກໍ່ມີ ຄວາມໝາຍ ແລະ ຖ້າປະກອບເປັນວະລີ ແລະ ປະໂຫຍກ ກໍ່ຍິ່ງໄດ້ຄວາມໝາຍ ຕາມຄວາມຕ້ອງການ ຂອງການ ສື່ສານ ນັ້ນໆຍິ່ງຂຶ້ນຕື່ມ.
ຄຳ “ອໍ” ເປັນຄຳກຳມະ, ໝາຍເຖິງອາການຂອງຄົນ, ສັດ, ພາຫະນະ, ຊັບພະສິ່ງຕາມທຳມະຊາດ ມີຈຳນວນຫລາຍ (ຖ້າເປັນຄົນກໍ່ແມ່ນ ຫລາຍໆຄົນ, ສັດກໍ່ຫລາຍໆຕົວ, ພາຫະນະກໍ່ຫລາຍໆຄັນ…) ໄປໂຮມ ຫລື ເຕົ້າໂຮມຢູ່ນໍາກັນ ຫລວງຫລາຍ ເພື່ອເບິ່ງຊົມເຫດ ການສິ່ງໃດໜຶ່ງ, ເພື່ອແຜ່ຂະຫຍາຍພັນ ເພື່ອກິນອາຫານ (ສັດ) ຫລື ໄປໂຮມກັນ ໂດຍມີທັງແບບບໍ່ໄດ້ມີ ການວາງແຜນຕັ້ງໃຈ ແລະ ເປັນໄປເກີດຂຶ້ນ ຕາມທຳມະຊາດບັງເອີນ. ຕາມປຶ້ມພົດຈະນານຸກົມ ພາສາລາວ ຂອງທ່ານ ດຣ. ທອງຄຳ ອ່ອນມະນີສອນ, ພິມປີ 2008 ບັນຈຸຄຳນີ້ໄວ້ ໃນໜ້າທີ 827 ຄື: ເປັນເປັນກຳມະ, ອະທິບາຍຄວາມໝາຍ: ອັ່ງ, ໂຮມ, ຄັບຄັ່ງ ເຊັ່ນ: ປາທີ່ມາອໍອັ່ງກັນ ຢູ່ໜ້າຕ້ອນໜ້າໄຊ ຮຽກວ່າປາອໍທໍຕ້ອນກໍ່ວ່າ ດັ່ງວ່າ “ເຫັນວ່າປາທໍຕ້ອນຊິຄອງ ຕຳປາແດກ ບໍ່ເປັນໃດ”(ຜະຫຍາ).
ຄຳ “ອໍ” ຍັງໃຊ້ກັບບໍລິບົດອື່ນ ເພື່ອສື່ຄວາມໝາຍ ການໂຮມຂອງຄົນ ຈໍານວນຫລາຍເບິ່ງສິ່ງໃດໜຶ່ງ, ເຫດການໃດໜຶ່ງເຊັ່ນ: ຄົນອໍກັນ ເບິ່ງລົດຕໍາກັນ ຈົນເຕັມທາງ, ປາຂຶ້ນອໍໃນຍາມເຂົ້າພັນສາ, ຝູງລີງອໍກິນ ນໍ້າແຄມທ່າ…ນອກນັ້ນຄໍາ “ອໍ” ຍັງນິຍົມໃຊ້ປະສົມ ກັບຄຳອື່ນ ເປັນຄຳ ປະສົມ ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ຄວາມໝາຍ ໃນການສື່ສານຂຶ້ນຕື່ມ ກໍ່ມີດັ່ງຄຳ: ລົດອັ່ງອໍເຕັມຢູ່ສີ່ແຍກ...ຍ້ອນນໍ້າຖ້ວມທາງ, ແຕ່ຄຳ “ລະອໍ” ບໍ່ແມ່ນຄຳ ປະສົມໃນພາສາລາວ, ມັນເປັນຄຳມາຈາກ ພາສາຂະແມ ເຮັດໜ້າທີ່ຂະຫຍາຍຄວາມ, ມີຄວາມໝາຍ ກົງກັບຄຳ“ງາມ, ຈົບງາມ” ໃນພາສາ ລາວ ນິຍົມໃຊ້ເປັນວະວີ ເຊັ່ນ: ລະອຽດລະອໍ.
ຄຳ “ອໍ” ສ່ວນໃຫຍ່ໃຊ້ເພື່ອ ບົ່ງບອກອາການຂອງ ສິ່ງທີ່ນັບຈຳນວນໄດ້ ເຖິງວ່າບໍ່ລະອຽດເທົ່າໃດກໍ່ຕາມ, ແຕ່ສຳລັບສິ່ງທີ່ນັບບໍ່ໄດ້ ເຊັ່ນນໍ້ານິຍົມໃຊ້ ນໍ້າອັ່ງ-ຖ້ວມ, ອັ່ງລົ້ນ; ບໍ່ນິຍົມໃຊ້ນໍ້າອໍ ຫລື ນໍ້າອັ່ງອໍ ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.
ຄຳ: ເສື່ອ ແລະ ສາດ ໃນພາສາລາວ
ໃນກຸ່ມຄຳທີ່ເປັນຄຳນາມ ບອກເຖິງຊື່ເອີ້ນວັດຖຸ ທີ່ຄົນເຮົາປະດິດຂຶ້ນ ແລະ ໃຊ້ປູນອນໃນພາສາລາວຫລັກໆ ແຕ່ເດີມດາມາມີຄຳ: ສາດ, ເສື່ອ ເຊິ່ງເປັນຄຳໂດດພະຍາງດຽວ, ໃຊ້ແລ້ວກໍ່ໄດ້ຄວາມໝາຍ ຄົບຖ້ວນໃນຕົວຂອງມັນ ໂດຍບໍ່ຈຳເປັນອະທິບາຍຕື່ມກໍ່ໄດ້.
ຄຳ “ເສື່ອ”, ພົດຈະນານຸກົມພາ ສາລາວຂອງ ດຣ. ທອງຄຳ ອ່ອນມະນີສອນ ພິມ ປີ 2008 ລະບຸວ່າ ເປັນຄຳນາມ, ໝາຍເຖິງ ເຄື່ອງປູນອນ, ຫຍິບດ້ວຍ ຜ້າແພແລ້ວ ຍັດດ້ວຍນຸ່ນ, ມີຄຳກອນພື້ນທ້າວ ຮຸ່ງ ທ້າວ ເຈືອງ ເປັນຕົວຢ່າງວ່າ: “…ຄີງແພງນອນເສື່ອ ພຽງທຽມທ້າວ”.
ແຕ່ໃດມາການໃຊ້ຄຳວ່າ ເສື່ອ ໃນພາສາລາວ, ເຖິງວ່າບໍ່ມີຄຳວ່າ ປູນອນ ຫລື ນອນ ມາປະກອບຕໍ່ທ້າຍ ກໍ່ໄດ້ຄວາມໝາຍ ຫລື ສາມາດສື່ ຄວາມໝາຍ ໄດ້ໂດຍບໍ່ຕ້ອງ ອະທິບາຍ, ຍ້ອນຄຳ “ເສື່ອ” ໂດຍພື້ນຖານແລ້ວ ແມ່ນໃຊ້ປູນອນ ໂດຍສັງເກດຈາກຮູບຊົງ ນ້ອຍໃຫຍ່ແລ້ວແຕ່ ຜູ້ເຮັດຕ້ອງການ, ແຕ່ຈຸດລວມທີ່ຄືກັນນັ້ນ ແມ່ນຄວາມ ຍາວທີ່ຕ້ອງຖື ເອົາຄວາມຍາວຂອງລຳຕົວ ຫລື ຮ່າງຂອງຄົນເຮົາ ເປັນພື້ນຖານ ໃນການເຮັດເສື່ອ. ຕັ້ງແຕ່ເດີມດາມາ ແມ່ນເຮັດຂຶ້ນມາ ເພື່ອປູນອນ, ແຕ່ປັດຈຸບັນ ກໍ່ມີບາງຄັ້ງຄາວ ທີ່ເສື່ອຖືກນຳໄປໃຊ້ປູນັ່ງ ເພື່ອໃຫ້ນັ່ງໄດ້ ຫລາຍລຽນກັນ (ບາງເທື່ອເຫັນໃຊ້ປູ ໃຫ້ພະສົງນັ່ງ ໃນເວລານິມົນເພິ່ນ ໄປບຸນເຮືອນ...) ໃນກໍລະນີທີ່ບໍ່ມີແນວປູນັ່ງ ຫລື ສະໜາ (ບາງທ້ອງ ຖິ່ນ ກໍ່ວ່າຜ້ານັ່ງ).
ປັດຈຸບັນເຮົາເຫັນ ການໂrສະນາຂາຍ ເສື່ອບາງກໍລະນີພິມຄຳ: ເສື່ອນອນ, ຄຳຕໍ່ທ້າຍຄິດວ່າ ຜູ້ທີ່ສື່ຄວາມໝາຍ ຕ້ອງການໃຫ້ແຈ້ງຂຶ້ນ ຫລືບໍ່, ແຕ່ໃນຄວາມໝາຍຂອງ ພາສາລາວແລ້ວໃຊ້ຄຳ: ເສື່ອ ຄົນລາວເຂົ້າໃຈດີວ່າ ເປັນເຄື່ອງໃຊ້ປູນອນ. ສົມທຽບຄຳນີ້ ໃນກຸ່ມພາສາລາວ-ໄຕ, ໃນພາສາໄທຄຳນີ້ ມີຄວາມໝາຍກົງກັບຄຳ “ສາດ” ໃນ ພາສາລາວ.
ສ່ວນຄຳ “ສາດ” ໃນພົດຈະນານຸກົມ ພາສາລາວ ຂອງທ່ານ ດຣ ທອງຄຳ ອ່ອນມະນີສອນ ໄດ້ລະບຸຄວາມໝາຍໄວ້ 3 ກໍລະນີຄື: ເປັນຄຳນາມ 1: ເຄື່ອງປູນອນ ແລະ ນັ່ງ ເປັນຜືນ, ຕໍ່າ ຫລື ສານດ້ວຍຜື, ປໍກ້ວຍ, ຫຍ້າຕອກ, ຫວາຍ; ເປັນ ຄຳນາມ 2: ໝາຍເຖິງ ຕຳລາວິຊາການ, ຄວາມຮູ້ວິຊາການ (ໃນຄວາມໝາຍນີ້ ມາຈາກເຄົ້າພາສາ ສັນສະກິດ); ໃນກໍລະນີ ເປັນຄຳກຳ ມະໝາຍເຖິງອາການ ຫລື ການກະທຳຂອງຄົນ ໃຊ້ມືຈັບໂອ, ຊາມ, ຫມໍ້…ທີ່ມີນ້ຳແກວ່ງແຂນ ໄປໜ້າຢ່າງແຮງ ເພື່ອໃຫ້ນ້ຳອອກ ຈາກໃນໂອ, ຊາມ, ໝໍ້ໃຫ້ກະຈາຍອອກ ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.
ໃນພາສາລາວ ຄຳທີ່ມີຄວາມໝາຍ ບົ່ງບອກອາການ ຄຳນາມ, ແທນນາມ ເຮັດໃຫ້ບຸກຄົນໃດໜຶ່ງ, ສັດຊະນິດໃດໜຶ່ງ, ວັດຖຸສິ່ງຂອງໃດ ໜຶ່ງອອກຈາກ ການຄວບຄຸມ, ຄຸ້ມຄອງ, ກັກຂັງ ໂດຍຄວາມຕັ້ງໃຈ ຕາມຈຸດປະສົງໃດໜຶ່ງ ມີຫລາຍ ເຊັ່ນ: ປ່ອຍ, ປະ, ຮ້າງ… ດັ່ງນີ້ເປັນ ຕົ້ນ. ສຳລັບບົດນີ້ ຂໍລົງເລິກຄຳ "ປ່ອຍ".
ຄຳ "ປ່ອຍ" ເປັນຄຳລາວໂດຍແທ້, ເປັນຄຳກຳມະ, ຖ້າປະສົມເປັນວະລີ, ປະໂຫຍກຍິ່ງ ມີຄວາມໝາຍເລິກເຊິ່ງ ໄປຕາມຈຸດປະສົງ ການສື່ສານ ນັ້ນໆ. ຄຳ "ປ່ອຍ" ຫມາຍເຖິງ ອາການ ຫລື ການກະທຳຂອງຄົນ, ສັດທີ່ເຮັດໃຫ້ຄຳນາມ ໃດໜຶ່ງຫວິດມົ້ມ ຫລື ໃຫ້ຄວາມເປັນ ອິດສະລະຈາກ ການຄວບຄຸມ, ຈ່ອງດຶງ, ກັກຂັງ, ລ້ຽງດູ… ດັ່ງວ່າ:ນົກມັນ ປ່ອຍລູກໄວ້ ໃນຮັງກົກໄມ້ໂດກ…ເພິ່ນປ່ອຍນັກໂທດ ຜູ້ທີ່ພົ້ນໂທດ ແລະ ມີການ ປະພຶດດີຂຶ້ນ; ນັກໂທດຈຳນວນໜຶ່ງຖືກປ່ອຍ ຍ້ອນມີການປະພຶດດີ (ປະໂຫຍກແບບນີ້ບາງ ເທື່ອບໍ່ໃສ່ຄຳຕໍ່ທ້າຍ ວ່າອອກຈາກຄຸກ ກໍ່ໄດ້ຄວາມ ໝາຍ, ຍ້ອນວ່ານັກໂທດ ທີ່ຖືກປ່ອຍເນື້ອແທ້ກໍ່ແມ່ນ ກ່ອນນັ້ນຖືກຂັງໃສ່ຄຸກ); ນາງ…ປ່ອຍນົກເພື່ອເອົາ ບຸນກຸສົນ ຕາມຄວາມ ເຊື່ອຖືຂອງລາວ; ທ້າວ…ປ່ອຍເຮືອໃຫ້ໄຫລ ໄປຕາມກະແສນໍ້າ; ນາງ…ປ່ອຍໃຈໄປ ຕາມຄວາມນຶກຄິດ…ນອກນັ້ນຄຳ "ປ່ອຍ" ໃນພາສາລາວ ຍັງຖືກປະກອບ ສ້າງເປັນວະລີ ທີ່ມີຄວາມໝາຍເລິກກວ່າ ຫລື ເປັນສຳນວນ ດັ່ງຄຳ: "ປ່ອຍຕົວປ່ອຍໃຈ" ເຊິ່ງໝາຍເຖິງ ອາການຂອງຄົນ ທີ່ຫລົງໄຫລ ໄປກັບສິ່ງໃດໜຶ່ງ ໂດຍບໍ່ສົນ ໃຈແນວອື່ນ. ນອກນັ້ນ ຍັງມີສຳນວນດັ່ງວ່າ: ປ່ອຍເສືອເຂົ້າປ່າ, ປ່ອຍອ່ຽນລົງຕົມ, ປ່ອຍປະລະເລີຍ (ກຳມະວະລີ) ແລະ ອື່ນໆ. ບາງຄຳທີ່ມີຄຳ "ປ່ອຍ"ຂຶ້ນໜ້າ, ບາງທີກໍ່ບໍ່ ໝາຍເຖິງ ອາການຂອງຄຳນາມ ດັ່ງທີ່ກ່າວມາ ຂ້າງເທິງ ເຊັ່ນຄຳ "ປ່ອຍລ່ອຍ" ເປັນ ຄຳຄຸນນາມ ຫລື ຄຳວິເສດ ທີ່ບົ່ງບອກ ຄຸນລັກສະນະສີໜ້າ, ຮູບຊົງໃບໜ້າຂອງຄົນ ຕາມຈິນຕະນາ ການວາດພາບ…ດັ່ງເຮົາມັກໄດ້ຍິນຂັບ ທຸ້ມຫລວງພະບາງ ວ່າ: ໂອແກ້ມປ່ອຍລ່ອຍ ຫອຍໄຕ່ຄັນນາ ເອີຍ…ບໍແຄ່ງບໍຂາ ໄຕ່ຄັນນາມາດ່ອມໆ…
ການໃຊ້ຄຳ "ປ່ອຍ" ໃນຍຸກສະໄໝໃໝ່, ຍຸກແຫ່ງການເຊື່ອມໂຍງ ອາດຈະມີການປ່ຽນແປງ ໃນບາງກໍລະນີ ເຊິ່ງມັກໄດ້ຍິນ, ໄດ້ອ່ານ: "ປ່ອຍຕົວ" ເຊິ່ງສື່ຄວາມ ໝາຍປ່ອຍນັກ ໂທດ ຫລື ຜູ້ຖືກຈັບເປັນຕົວປະກັນ. ແຕ່ໃດມາພາສາລາວມີຄຳ "ປ່ອຍຕົວ"ໄປກັບຄຳ "ປ່ອຍໃຈ" ປະກອບເປັນ ວະລີດັ່ງທີ່ ໄດ້ຍົກມາຂ້າງເທິງ. ສ່ວນການໃຊ້ ກ່ຽວຂ້ອງກັບ ນັກໂທດ, ຜ່ານມາກໍ່ນິຍົມໃຊ້ ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ: ນັກໂທດຖືກປ່ອຍ, ເພິ່ນໄດ້ປ່ອຍນັກ ໂທດທີ່ມີການປະພຶດດີ ໃນໂອກາດວັນຊາດ, ໂຈນປ່ອຍຕົວ ປະກັນສອງຄົນ…ດັ່ງນີ້ ເປັນຕົ້ນ.
ໃນພາສາລາວ ມີຄຳທີ່ໃຊ້ ບົ່ງບອກອາການ, ລັກສະນະການໃຊ້ໄຟ ເຂົ້າໃນການປຸງແຕ່ງ, ຮັກສາອາຫານ ແບບລາວມີຫລາຍ ເຊິ່ງໄປຕາມລັກ ສະນະຕົວຈິງນັ້ນໆ. ພ້ອມດຽວກັນໃນຄຳລາວ ທ້ອງຖິ່ນຕ່າງໆ ກໍ່ຍັງມີຄວາມຫລາກຫລາຍ ພໍສົມຄວນເຊິ່ງຖືວ່າຄົນລາວເຮົາ ມີຄວາມຊຳນານ ໃນການໃຊ້ໄຟ ໃນການດຳລົງຊີວິດ ມາແຕ່ດຶກດຳບັນ ແລະ ປະດິດຄຳຂຶ້ນມາ ໃຊ້ຢ່າງເໝາະສົມ ເຊັ່ນຄຳ: ຢ້າງ, ປີ້ງ, ຈີ່, ຂາງ, ລົນ, ເຜົາ, ຈູດ… ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.
ມື້ນີ້ ຂໍຍົກຄຳ “ ຢ້າງ “ ມາແລກປ່ຽນກັບທ່ານຜູ້ອ່ານ ທີ່ຮອບຮູ້ ແລະ ຮັກພາສາແມ່. ຕາມວັດຈະນຸກົມ ພາສາລາວ ທີ່ຄົ້ນຄວ້າຮິບໂຮມ ແລະ ຮຽບຮຽງໂດຍ ທ່ານ ສີວຽງແຂກ ກອນນິວົງ, ພິມປີ 2005 ບັນຈຸຄຳ “ຢ້າງ” ໄວ້ວ່າເປັນຄຳກຳມະ, ໝາຍເຖິງເອົາຊີ້ນ ຫລື ປາໃສ່ຫິ້ງຂາງເທິງ ໄຟໃຫ້ແຫ້ງ ເອີ້ນ ຢ້າງຊີ້ນ, ຢ້າງປາ ຫລື ອັງ ກໍ່ວ່າ. ແຕ່ຖ້າເປັນຄຳນາມຊໍ້າພັດ ເປັນຊື້ເອີ້ນຂອງ ແມງໄມ້ຊະນິດໜຶ່ງ ໃນຕະກຸນແມງມຸມ ຕົວດຳມີລາຍ ແຊກສີເຫລືອງ ສ້າງໃຍຢູ່ຕາມຕົ້ນໄມ້ ເອີ້ນແມງຢ້າງຊີ້ນ.
ແນວໃດກໍ່ຕາມ ໃນຄວາມໝາຍ ຕາມລັກສະນະ ອາການຂອງການໃຊ້ໄຟ ຂອງຄົນເຮົາ ເພື່ອຮັກສາອາຫານ ປະເພດຊີ້ນ, ປາ … ໄວ້ໃຊ້ຍາວ ນານນັ້ນແຕ່ໃດມາມີຄຳ “ຢ້າງ”. ຄວາມໝາຍແທ້ຈິງ ແລະ ດັ້ງເດີມນັ້ນອາຫານທີ່ນຳມາ “ຢ້າງ”ແມ່ນອາຫານດິບ, ຈຸດປະສົງການ “ຢ້າງ” ແມ່ນເພື່ອໃຫ້ອາຫານ ປະເທດນັ້ນແຫ້ງ ແລະ ສາມາດເອົາໄວ້ໄດ້ດົນ (ໃຫ້ນ້ຳທີ່ຢູ່ໃນຊີ້ນ ຫລື ປາ, ໜໍ່ໄມ້…ອອກໝົດ) ໂດຍໃຊ້ຫິ້ງ ຫລື ຂ່າ ຢູ່ ເທິງເຕົາໄຟ (ຄີໄຟກໍ່ວ່າ) ເປັນບ່ອນວາງ, ຢອງ, ຫ້ອຍ ຊີ້ນ, ປາຫ່າງຈາກໄຟ ນັບແຕ່ສອງ ສອກຂຶ້ນໄປ ເພື່ອໃຫ້ແປວ ແລະ ຄວັນໄຟຂຶ້ນ ໄປເທົ້າໃສ່ຊີ້ນ ຫລື ປາ, ປະໄວ້ຄືແນວນັ້ນຫລາຍມື້, ເປັນເດືອນສອງເດືອນ ຫລືຫລາຍກວ່ານັ້ນຈົນຊີ້ນ ຫລື ປານັ້ນແຫ້ງ ກະແດ້ງຫົດ ແລະ ນ້ອຍເຂົ້າ. (ຫິ້ງ ຫລື ຂ່າເປັນບ່ອນເກັບມ້ຽນ ຫລື ບ່ອນຢອງສິ່ງ ຂອງຈຳພວກອາຫານ, ແນວພັນພືດ ຂອງຄົນລາວດັ້ງເດີມ, ປັດຈຸບັນຢູ່ຕາມ ຊົນນະບົດ ເຊິ່ງເປັນເຮືອນ ແບບປະຖົມປະຖານ ຍັງເຫັນມີຫລາຍ. ຫິ້ງມີຮູບຊົງແຕກຕ່າງກັນໄປ, ເຮັດດ້ວຍໄມ້ປ່ອງສ່ວນໃຫຍ່, ສານເປັນ ຕາຄືກະແຕະ ຫລື ເຮັດເປັນລັກສະນະ ຖ້ານຮູບຊົງສີ່ຫລ່ຽມ, ມົນກົມຫ້ອຍໃສ່ຂື່ເຮືອນ ຫລື ຂ້າວເຮືອນດ້ວຍສາຍເຊືອກ ຈາກທຳມະຊາດ ຫລື ໃຊ້ໄມ້ມັດຈ່ອງໄວ້ກັບຂື່ ຫລື ຂ້າວເຮືອນ. ຫິ້ງ ຫລື ຂ່າຢູ່ທາງເທິງ ຂອງເຕົາໄຟ ຫລື ຄີໄຟສະເໝີ ຫລື ບາງທ້ອງຖິ່ນ ກໍ່ໃຊ້ໄມ້ເປັນລຳ ວາງລຽນກັນ ກ້ອງຫລັງຄາ ຫລື ຕາມຂື່ເຮືອນ ເປັນບ່ອນເກັບມ້ຽນສິ່ງຂອງ…ຄືດັ່ງໄດ້ກ່າວ). ໃນກໍລະ ນີໃຊ້ແສງແດດ ຫລື ຕາກແດດເຮັດ ໃຫ້ຊີ້ນ-ປາ ແຫ້ງລົງ ເອີ້ນຕາກ ຊີ້ນຕາກປາ, ເມື່ອໄດ້ຊີ້ນ ຫລື ປາຕາມຈຸດປະສົງໃຫ້ແຫ້ງ ເອີ້ນ: ຊີ້ນ-ປາແຫ້ງ.
ຈຸດປະສົງຂອງການ “ຢ້າງ” ໃນພາສາລາວ ບໍ່ແມ່ນໃຫ້ອາຫານນັ້ນໆສຸກ ເພື່ອເອົາກິນ, ແຕ່ແມ່ນວິທີການຖະໜອມ ຫລື ຮັກສາອາຫານ ເພື່ອເກັບມ້ຽນ ໄວ້ກິນດົນນັ້ນເອງ. ການໃຊ້ຄຳ “ຢ້າງ” ໃນຊີວິດປະຈຳວັນ ຖ້າໄປເຂດແຂວງຊົນນະບົດ, ເຂົາເຈົ້າໃຊ້ຖືກຫລາຍ, ຕາມອາການ ແລະ ຄວາມໝາຍ ຂອງພາສາລາວດັ້ງເດີມ ແລະ ເຂົ້າໃຈດີວ່າຊີ້ນ ຫລື ປາທີ່ຖືກຢ້າງແລ້ວນັ້ນຈະບໍ່ ທັນສາມາດກິນທັນທີໄດ້, ຕ້ອງ ນຳໄປປຸງ ແຕ່ງອີກເທື່ອໜຶ່ງດ້ວຍ ການນໍາໄປເຮັດເອາະ, ຫລາມ, ປີ້ງ, ຈືນ…ລວມທັງວິທີທີ່ເຮັດໃຫ້ແຫ້ງ ດ້ວຍການຕາກແດດຄື ຊີ້ນ-ປາ ແຫ້ງຕ້ອງ ໄດ້ປຸງແຕ່ງອີກເທື່ອໜຶ່ງ (ຕາມຄົນລາວດັ້ງເດີມ) ກ່າວຄືບໍ່ ທັນສຸກນັ້ນເອງ.
ໃນ​ບັນດາ​ຄຳ​ໃນ​ພາສາ​ລາວ ທີ່​ບົ່ງ​ບອກ​ອາການ​ຂອງ​ຄຳ​ນາມ, ​ແທນ​ນາມ…ມີ​ຫລາຍ​ ນັບ​ບໍ່​ຖ້ວນ​ ໃນ​ເວລາ​ອັນ​ສັ້ນ ​ຫລື ອະທິ​ບາຍ​ ໃນໜ້າ​ເຈ້ຍ​ນີ້. ມື້​ນີ້ ຈຶ່ງ​ຂໍ​ສືບ​ຕໍ່​ສະ​ເໜີ​ຄຳ: ຕື່ມທີ່​ພວກ​ເຮົາ​ໃຊ້​ຫລາຍ ​ໃນ​ການ​ຄົບຄ້າ​ສະມາຄົມ ທຸ​ກອາ​ຊີບ, ​ເປັນ​ຄຳ​ທີ່​ເຂົ້າ​ໃຈງ່າຍ ​ແລະ ມີ​ຄວາມ​ໝາຍ​ເລິກ​ເຊິ່ງ, ຄົບ​ຖ້ວນ​ໃນ​ຕົວ​ຂອງ​ມັນ, ​ແຕ່​​ເຖິງ​ປານ​ນັ້ນ ບາງ​ຄັ້ງ​ກໍ່​ມັກ​ພົບ​ເຫັນ​ ຫລື ຍິນການ​ໃຊ້​ຄຳ​ອື່ນ​ ມາ​ຕື່ມ​ໃສ່​ເລີຍ​ກາຍ​ເປັນ ​ຄຳ​​ເຫລືອ​ໂດຍ​ບໍ່​ຈຳ​ເປັນ.
ຄຳ: ຕື່ມ, ຕາມ​ພົດຈະນານຸກົມ ພາສາ​ລາວຫລາຍ​ສະບັບ ຂຽນ​ໄວ້​ວ່າ​ເປັນ​ຄຳ​ກຳມະ ​ເຊິ່ງມີ​ຄວາມ​ໝາຍວ່າ​ເປັນ​ຄຳ​ທີ່ບອກ​ອາການ ຂອງ​ຄຳ​ນາມ, ​ແທນ​ນາມ…ອາດ​ຈະ​ເປັນ​ອາການ​ໃຊ້​ມື ຄື​ການ​ເອົາ​ວັດຖຸ​ສິ່ງ​ຂອງ​ໃດ​ໜຶ່ງ ​​ເພື່ອ​ໃຫ້​ອີກ​ວັດຖຸ​ສິ່ງ​ຂອງ​ໜຶ່ງ​ມີ​ຈຳນວນ ຫລື ປະລິມານ​ຫລາຍ​ຂຶ້ນ​ກວ່າ​ເກົ່າ ຫລື​ບໍ່​ໃຫ້​ຂາດ, ຫລຸດ… ຫລື​ການ​ໃຊ້​ວາຈາປາກ/​ເວົ້າ (ຂະຫຍາຍ​ກຳມະ​ດ້ວຍ​ກັນ) ​ແລະ ອື່ນໆ ​ເຊັ່ນ​ມີບາງປະ​ໂຫຍ​ກວ່າ: ທ້າວ​ແດງ​ຕື່ມ​ສີ​ໃສ່​ຮູບ​ແຕ້ມ​ຂອງ​ລາວ ​ໃຫ້​ມັນສົດ​ໃສ​ຂຶ້ນ; ທ້າວ…ຕື່ມ​ຄວາມ​ໃສ່​ຮ້າຍ​ປ້າຍ​ສີ​ນາງ…; ​ຖ້າ​ເຈົ້າ​ບໍ່​ເຂົ້າ​ໃຈ​ບົດຮຽນ ​ຂໍ້​ນີ້ຄວນ​ຖາມ​ຕື່ມດັ່ງ​ນີ້​ເປັນ​ຕົ້ນ. ​ໃນ​ກໍລະນີ​ຄຳ​ນີ້​ ເຮັດ​ໜ້າ​ທີ່​ຂະຫຍາຍ ​ຄຳ​ນາມ ຫລື ກຳມະ​ດ້ວຍ​ກັນ ​ໃນ​ປະ​ໂຫຍ​ກ ຫລື ຈະ​ເປັນ​ກຳມະ​ວະ​ວີ​ ກໍ່​ແລ້ວ​ແຕ່, ຄວນ​ໃຊ້​ຄຳ​ຄຸນ​ນາມມາ​ຕໍ່​ທ້າ​ຍ ​ເພື່ອ​ໃຫ້​ໄດ້​ຄວາມ​ໝາຍ​ເລິກ​ເຊິ່ງ, ​ເຊັ່ນ: ​ເຈົ້າ​ຄວນ​ຖາມ​ຕື່ມ​ອີກ ຖ້າ​ບໍ່​ເຂົ້າ​ໃຈ; ທ່ານ​ຢາກ​ໄດ້​ຫຍັງ​ຕື່ມ​ອີກ​ບໍ່? ທ່ານ​ຄວນ​ເອົາ​ປາ​ແດກ​ຕື່ມ​ໃສ່​ອີກ ​ເພື່ອ​ໃຫ້​ແກງ​ແຊບ​ຂຶ້ນ ດັ່ງ​ນີ້​ເປັນ​ຕົ້ນ. ​ໃນ​ປະກົດ​ການ​ຕົວ​ຈິງພວກ​ເຮົາ​ພົບ​ເຫັນ ​ແລະ ​ໄດ້​ຍິນ​ການ​ໃຊ້​ຄຳ: "​ເພີ່ມ​ຕື່ມ" ​ເຊິ່ງຄວາມ​ໝາ​ຍການ​ສື່​ແມ່ນ​ອັນ​ດຽວ​ກັນ, ຄື​ມັກ​ພົບ: ສອບ​ຖາມ​ຂໍ້​ມູນ​ເພີ່ມ​ຕື່ມ​ໄດ້​ທີ່…​ໃນ​ປະ​ໂຫຍ​ກ​ແບບ​ນີ້ຖ້າ​ໃຊ້​ວ່າ…ສອບ​ຖາມ​ຂໍ້​ມູນ​ຕື່ມ​ໄດ້​ທີ່…ກໍ່​ມີ​ຄວາມ​ໝາຍຄົບ​ຖ້ວນ​ແລ້ວ ຫລື ອີງ​ຕາມ​ອາຈານ ​ດ້ານ​ພາສາ​ລາວສະ​ໄໝ​ໃໝ່ ​ໃຫ້​ຂໍ້​ຄິດ​ມາ ກໍ່​ຄື ​ໃຊ້​ຄຳ: ​ເພີ່ມ​ເຕີມກໍ່​ໄດ້. ​ໃນ​ພົດຈະນານນຸກົມ​ພາສາ​ລາວ​ຂອງ​ທ່ານ ດຣ. ທອງຄຳ ອ່ອນ​ມະນີ​ສອນ (ພິມ​ປີ 2008) ກໍ່​ໄດ້​ຂຽນ​ບັນຈຸ​ຄຳ: "​ເຕີມ ​ເປັນ​ກຳມະ" ມີ​ຄຳ​ທີ່​ມີ​ຄວາມ​ໝາຍ, ​ໃຊ້​ຮ່ວມ​ກັນ​ໄດ້ ​ໃນ​ກຸ່ມ​ຄຳ​ນີ້: ຕື່ມ, ​ແຖມ, ​ເພີ່ມ​ເຂົ້າ...
ໃນ​ພາສາ​ລາວ​ເຮົາ ມີ​ມາກ​ມາຍ​ຫລາຍ​ຄຳ​ ທີ່​ສາມາດ​ໃຊ້​ແທນ​ຄວາມ​ໝາຍ​ກັນ​ໄດ້, ອີງ​ຕາມ​ແຕ່​ລະ​ກໍລະນີ​ໄປ ​ເຊິ່ງກໍ່​ຄ້າຍ ຄື​ກັນ​ກັບ​ພາສາ​ຊາດ​ອື່ນໆ, ຍ້ອນ​ວ່າ​ມັນ​ໄດ້​ຜ່ານ​ຂະ​ບວນການ​ກັ່ນ​ຕອງ ​ແລະ ​​ຂະຫຍາຍຕົວ​ໄປ​ຕາມ​ຈັງຫວະ​ ການ​ຂະຫຍາຍຕົວ​ຂອງ​ສະພາບ ​ເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ​ນັ້ນໆ. ມີ​ຫລາຍ​ຄຳ ​ເກີດ​ຂຶ້ນ​ໃໝ່ກໍ່​ແມ່ນ​ ເພື່ອ​ຮັບ​ໃຊ້​ຄວາມ​ຮຽກຮ້ອງ​ຕ້ອງການ​ ຂອງ​ຍຸກ​ສະ​ໄໝ, ມີ​ບາງ​ຄຳ​ກໍ່​ກາຍ​ເປັນ​ຄຳ​ເກົ່າ ​ທີ່​ບໍ່​ຄ່ອຍ​ຖືກ​ນຳ​ມາ​ໃຊ້, ​ແຕ່​ມັນ​ກໍ່​ຍັງ​ຄົງ​ໄວ້​ ໃນ​ຄັງ​ສາງ​ວັດຈະ​ນາ​ນຸກົມ ທີ່​ພ້ອມ​ອອກ​ມາ​ຮັບ​ໃຊ້​ທຸກ​ເວລາ, ​ແຕ່​ດີ​ແທ້ຄຳ​ໃດ​ທີ່​ເຮົາ​ ມີ​ແລ້ວ​ກໍ່​ຄວນ​ໃຊ້ ​ແລະ ບໍ່​ຄວນ​ນຳ​ເອົາ​ຄຳ​ພາສາ​ອື່ນ​ ທີ່​ມີ​ຄວາມ​ໝາຍ ​ກະຈາ​ມາ​ໃຊ້ນັ້ນ​ລະດີ.
ໃນ​ພາສາ​ລາວ, ຄຳ​ທີ່​ໃຊ້​ບົ່ງ​ບອກ​ ເຖິງ​ຄຸນ​ລັກສະນະ​ ຂອງ​ຄຳ​ນາມ, ​ແທນ​ນາມ, ກຳມະ ຫລື​ ແມ່ນ​ແຕ່​ຄຸນ​ນາມ ຫລື​ ຄຳ​ວິ​ເສດ​ດ້ວຍ​ກັນ​ນັ້ນມີ​ຫລາຍ ​ແລະ ຖ້າ​ລວມ​ເອົາຄຳ ​ໃນ​ພາສາ​ຖິ່ນ ຍິ່ງ​ມາກ​ມາຍ​ກາຍ​ກອງ. ມື້​ນີ້ ຈຶ່ງ​ຂໍ​ນຳ​ບາງ​ຄຳ​ ມາສະ​ເໜີ ຄື​ຄຳ: "ກະ​ເທີນ"​.
ຄຳ​ນີ້​ມີ​ລັກສະນະ​ ກວ້າງຂວາງ​ຫລາຍ, ທ້ອງ​ຖິ່ນ​ໃດ​ກໍ່​ໃຊ້ ​ເຊິ່ງຖື​ເປັນ​ຄຳ​ກາງ ​ທີ່​ຄົນ​ລາວ​ທຸກ​ພາກ​ໃຊ້, ​ເຮັດ​ໜ້າ​ເປັນ​ຄຳ​ຄຸນ​ນາມ ຫລື ວິ​ເສດ ກໍ່​ວ່າ. ​ໃຊ້ຂະຫຍາຍ​ນາມ, ​ແທນ​ນາມກຳມະ ​ແລະ ຄຸນ​ນາມ​ດ້ວຍ​ກັນ, ​ແຕ່​ສ່ວນ​ຫລາຍ​ມັກ​ໃຊ້​ ຂະຫຍາຍ​ຄຸນ​ນາມ​ດ້ວຍ​ກັນ. ຄຳ "ກະ​ເທີນ" ​ເປັນ​ຄຳ​ບອກ​ຄຸນ​ລັກສະນະ​ ການ​ກະທຳ​ທີ່​ຜູ້​ກະທຳ ບໍ່​ທັນໄດ້​ຕັ້ງ​ໃຈ​ແທ້, ຖ້າ​​ໃຊ້​ຂະຫຍາຍ​ຄຸນ​ນາມ​ ດ້ວຍ​ກັນ​ກໍ່​ມີ​ຄວາມ​ໝາຍ​ຄ້າຍຄື​ກັນ ​ແບບ​ເຄິ່ງໆ​ກາງໆ, ​ແຕ່​​ໃຊ້​ຕ່າງ​ຈາກ​ຄຳ "ກະຈາ". ​ໃນ​ພົດຈະນານຸກົມ​ ພາ​ສາລາ​ວຂອງ​ທ່ານ ດຣ ທອງຄໍາ ອ່ອນ​ມະນີ​ສອນ, ພິມ​ປີ 2008 ບັນຈຸ​ຄຳ "ກະ​ເທີນ" ​ໄວ້​ໃນ​ໜ້າ​ທີ່ 17 ​ເປັນ​ຄຳ​ວິ​ເສດ ມີ​ຕົວຢ່າງ​​ ເປັນ​ຜະຫຍາ​ພາສິດ​ວ່າ: "ຕົກກະ​ເທີນ​ວ່າ​ໄດ້​ປໍ້າ ຊິ​ນຳ​ຮອນ​ຄູ່​ຊູ່​ງ່າ ພ້າ​ບໍ່​ບ່ານ ຂວານ​ບໍ່​ເປ້​ຈຳ​ບ້ອງ ​ແມ່ນ​ບໍ່​ເຊົາ".
ຄຳ "ກະ​ເທີນ" ​ໃນ​ພາສາ​ລາວ​ເຮົາ​ທຸກ​ຖິ່ນ​ໃຊ້​ສື່​ຄວາມ​ໝາຍ​ຄື​ກັນ, ຖ້າ​ໃຊ້​ຂະຫຍາຍ​ຄຸນ​ນາມ​ດ້ວຍ​ກັນ​ ຫລື​ ກຳມະກໍ່​ມີ​ດັ່ງ​ວ່າ: ​ເຖົ້າ​ກະ​​ເທີນ (​ເຖົ້າ​ພໍກະ​ເທີນກໍ່​ວ່າ), ຮູ້​ກະ​ເທີນ ຫລື ຮູ້​ພໍ​ກະ​ເທີນ, ​ຮຽນ​ພໍກະ​ເທີນ, ມີ​ພໍກະ​ເທີນ ​ແລະ ອື່ນໆ (ແຕ່​ບໍ່​ນິຍົມ​ໃຊ້: ຫົວ/​ໄຫ້​ກະ​ເທີນ) ​ເຊິ່ງລ້ວນ​ແຕ່​ໃຊ້​ບົ່ງ​ບອກ​ ຄຸນ​ລັກສະນະ ​ຂອງ​ນາມ​ໃດ​ໜຶ່ງ​ເຊັ່ນ: ຂ້ອຍ​ຮູ້​ພາສາ​ອັງກິດ​ ພໍກະ​ເທີນ, ​ແຕ່​ຖ້າ​ສື່​ບອກ​ ໃນ​ລັກສະນະ​ບໍ່​ຕັ້ງ​ໃຈ​ກໍ່​ມີ: ກະ​ເທີນ​ວ່າ​ໄດ້​ມາ​ແລ້ວ​ ກໍ່​ເຮັດ​ໃຫ້​ແລ້ວ​ສາ​ວຽກ​ນີ້ ດັ່ງ​ນີ້​ເປັນ​ຕົ້ນ.
ສ່ວນ​ຄຳ "ກະຈາ" ​ແຕ່​ເດີມ​ດາ​ຄົງ​ ສື່​ຄວາມ​ໝາຍ​ຂະຫຍາຍ​ນາມ ທີ່​ເປັນ​ໝາກ​ໄມ້ ຄື​ໝາກພ້າວ ທີ່​ກາຍອ່ອນ ​ເກືອບ​ແກ່ ​ເອີ້ນ ໝາກພ້າວ​ກະຈາ ​ແລະ ຄຳ​ນີ້​ກໍ່​ຖືກ​ນຳ​ມາ​​ໃຊ້ ​ກັບ​ການ​ນຳ​ໃຊ້​ພາສາ​ ​ເຊັ່ນ: ​…ໃຊ້ພາສາ​​ແບບຊອດ​ກະຈາ ​ເຊິ່ງໝາຍ​ເຖິງ​ການ​ໃຊ້​ຄຳ​ສັບ ຫລື ພາສາ​ແບບ​ເຄິ່ງໆ​ກາງໆ​ ຈະ​ເປັນ​ພາສາ​ຕົນ​ກໍ່​ບໍ່​ແມ່ນ, ວ່າ​ເປັນ​ພາສາ​ອື່ນ​ກໍ່​ຄື​ບໍ່​ແມ່ນ…ປະມານ​ນັ້ນ. ສ່ວນ​ທີ່​ສັງຄົມ ​ມັກ​ໃຊ້​ຕື່ມ​ໜ້າ​ຄຳ "​ກະຈາ" ຄື "ຊອດ" (ຖ້າ​ເຮັດ​ໜ້າ​ທີ່​ເປັນ​ຄຸນ​ນາມ ຫລື ວິ​ເສດ) ກໍ່​ມີ​ຄວາມ​ໝາຍ​ຄ້າຍຄື​ກັນ ​ເຊິ່ງມັກ​ໃຊ້​ກັບ​ຄົນ ​ແລະ ສັດ ​ທີ່​ມີ​ເຊື້ອສາຍ​ປະສົມ: ລູກຊອດ, ຫມູ​ຊອດ…ດັ່ງ​ນີ້​ເປັນ​ຕົ້ນ.
ປະຊາຊົນພົນລະເມືອງລາວເຮົາ ນັບເປັນພັນກວ່າປີກ່ອນນີ້ ພາກັນຖືຜີໃນຫລາຍຮູບແບບເພື່ອເປັນທີ່ເພິ່ງທາງໃຈ ເນື່ອງຈາກແຕ່ກ່ອນລະດັບທາງດ້ານວິທະຍາສາດຂອງຄົນເຮົາຍັງບໍ່ທັນສູງ ແລະບໍ່ຮູ້ຈັກວິເຄາະເຖິງປະກົດການທາງທໍາມະຊາດ, ຈາກນັ້ນຈຶ່ງພາກັນງຶດງໍ້ອັດສະຈັນປະກົດການຕ່າງໆ, ທັງຄິດວ່າຜີສາງ ຫລື ເທວະດາຟ້າແຖນເປັນຜູ້ກໍ່ຂຶ້ນເພື່ອສ້າງກໍາທຳເວນໃຫ້ຄົນເຮົາ, ສິ່ງເຫລົ່ານັ້ນຈຶ່ງເປັນສາເຫດພາໃຫ້ຄົນເຮົາໄດ້ພາກັນຖືສາສະໜາຜີ ແລະ ຕໍ່ມາຈຶ່ງພາກັນຖືສາສະໜາພາມ(ຮິນດູ)ແລະ ຖັດຈາກນັ້ນມາຈຶ່ງພາກັນຖືສາສະໜາພຸດ (ໃນປີ ຄສ 1353).
ໃນພິທີກໍາຕ່າງໆກ່ຽວກັບການຖືຜີນັ້ນ, ລ້ວນແລ້ວແຕ່ໄດ້ເອີ່ຍຄໍາວິງວອນຮ້ອງ​ຂໍໂດຍໄດ້ສະແດງອອກເປັນສຽງ ຫລື ສໍານຽງເກາະກ່າຍກັນ ເຊິ່ງມາໃນທໍານອງຮ້ອຍກອງ ຫລື ຮ້ອຍແກ້ວເພື່ອເປັນການຂໍຂະມາລາໂທດຫລື ຂໍຄວາມຊ່ວຍເຫລື​ອຈາກຟ້າແຖນເຊັ່ນ: ການເຢົາຜີເພື່ອໄຖ່ຖອນເອົາຜູ້ເຈັບປ່ວຍໃຫ້​ເ​ຊົາດີ, ເຂົ້າໃຈວ່າຜີສາງເປັນຜູ້ລົງໂທດຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ປ່ວຍໂຊ.
ຍ້ອນຄວາມວິ​ງວອນທີ່ສະທ້ອນອອກມາພ້ອມກັບບຸກຄະລິກກະພາບອັນອ່ອນນ້ອມນັ້ນເອງເປັນເງື່ອນໄຂ ​ແລະ ພື້ນຖານທາງດ້ານສິລະປະວັນນະຄະດີ, ໂດຍສະເພາະແມ່ນສຽງ ຫລື ສໍານຽງໄດ້ກາຍມາ​ເປັນ​ຈຸດ​ເລີ່​ມຕົ້ນສູ່ການຕັ້ງສັນຊາດທະຍານ ແລ້ວກ້າວໄປສູ່ການປະດິດຄິດຄົ້ນຂຶ້ນມາອີກຫລາຍຮູບແບບຂອງສໍານຽງ
ແຂວງວຽຈັນ ເປັນແຂວງທີ່ໃຫຍ່ມີອານາເຂດກວ້າງໄກ, ມີພົນລະເມືອງອາໄສຢູ່ຢ່າງໜາແໜ້ນທີ່ປະກອບດ້ວຍຫລາຍຊົນເຜົ່າ ແລະ ມີຄວາມສາມັກຄີກັນຢ່າງເປັນປຶກແຜ່ນ. ​ເປັນ​ແຂວງທີ່ມີຕົວເມືອງເກົ່າແກ່ຫລາຍຕົວເມືອງ, ມີປະຫວັດສາດຍາວນານທີ່ຍັງປະກົດຕົວເປັນຮູບເປັນຮອຍເຖິງປັດຈຸບັນນີ້ເຊັ່ນ:​ເມືອງເກົ່າປາກແຈ້ງ, ເມືອງວຽງຄໍາ…ຍ້ອນແຂວງວຽງຈັນເປັນເຂດແຄວ້ນແດນອານາ​ເຂດເກົ່າແກ່ ປະຊາຊົນພົນລະເມືອງຈຶ່ງຕິດພັນຢູ່ກັບການເຊື່ອຖືສາສະໜາພຸຸດມາຫລາຍເຊັ່ນຄົນ ລະ ເປັນປັດ​ໄຈເຮັດໃຫ້ແຂວງດັ່ງກ່າວມີມູນມໍລະດົກດ້ານວັດທະນະທໍາຫລາຍອັນທີ່ໄດ້ປະກົດຕົວຈົນເຖິງທຸກວັນນີ້ເຊັ່ນ:​ມີຮີດຄອງປະເພນີອັນດີງາມ, ມີການພົວພັນຊ່ວຍເຫລືອເຊິ່ງກັນ ແລະກັນ, ມີມາລະຍາດສັງຄົມທີ່ດີ, ພ້ອມດຽວກັນນັ້ນ, ເຂົາເຈົ້າຍັງໄດ້ຜູກພັນຢູ່ກັບຮີດ 12 ຢ່າງບໍ່ໄດ້ລົດລະ ເພາະຮີດ 12 ນີ້ ເປັນມໍລະດົກອັນໜຶ່ງທີ່ສໍາຄັນທາງດ້ານວັດທະນະທໍາຮີດຄອງປະເພນີອັນດີງາມຂອງຊາດລາວເຮົາ. ສັນຍາລັກພິເສດທາງດ້ານວັດທະນະທໍາ ຫລື ບຸກຄະລິກຂອງປະຊາຊົນຊາວແຂວງວຽງຈັນນີ້, ເຂົາເຈົ້າເປັນຄົນຍິ້ມຫວານຂານມ່ວນ, ບໍ່ອວດອົ່ງທະນົງຕົວ, ແຕ່ມີມາລະຍາດທາງສັງຄົມຢ່າງໜ້າຮັກໄຄ່. ສິ່ງດັ່ງກ່າວນັ້ນ, ໄດ້ສະທ້ອນອອກມາທາງດ້ານກາຍະອິນຊີຄື: ກາຍ, ວາຈາ ແລະ ໃຈທີ່ຮຽບຮ້ອຍຢູ່ສະເໝີ, ສັນຍາລັກນີ້ຕົກທອດມາແຕ່ບູຮານນະການຈຶ່ງໄດ້ປູກຈິດສໍານຶກບັນຫາເຫລົ່ານີ້ໄວ້ໃຫ້ລູກໃຫ້ຫລານສືບທອດກັນມາ.
ລັກສະນະພິເສດທາງດ້ານວັດທະນະທໍາ ທີ່ເປັນອາຫານດ້ານຈິດໃຈທີ່ບໍ່ເຄີຍເຫືອດແຫ້ງໄປຈາກຊາວແຂວງວຽງຈັນນັ້ນກໍຄື: “ຂັບງື່ມ” ​ເຊິ່ງເປັນພື້ນຖານດ້ານສິລະປະວັນນະຄະດີທີ່ມີຄ່ານິຍົມຕະຫລອດມາ ແລະ ເປັນອາຫານດ້ານຈິດໃຈທີ່ໃຫ້ຄວາມບັນເທີງມາຫລາຍເຊັ່ນຄົນແລ້ວ. ແຂວງ​ນີ້ ຈຶ່ງມີໝໍ​ລຳ​ຂັບ​ງື່ມທີ່​ເປັນ​ຕົ້ນ​ຕຳ​ລັບ​ຫລາຍ​ຄະນະ ທີ່​ໄດ້ຮັບ​ເຊີນ​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ໃນງານປະເພນີ ທີ່ມີການຄົບງັນຕ່າງໆ​ພາຍ​ໃນ​ແຂວງ ​ແລະ ​ແຂວງ​ອື່ນໆ. ຖ້າຫາກຂາດຂັບງື່ມໄປ, ກໍເໝືອນກັບວ່າ ງານນັ້ນກໍຈະງຽບເຫງົາບໍ່ມີບັນຍາກາດ ຂາດຄວາມມ່ວນຊື່ນລື່ນເລິງ. ສະນັ້ນ, ຂັບງື່ມຈຶ່ງເປັນພື້ນຖານແຫ່ງຄວາມບັນເທີງທີ່​ຕ້ອງຕາຕ້ອງໃຈ ແລະ ໂດດເດັ່ນກວ່າລໍາອື່ນໆໃນແຂວງວຽງຈັນ. ໂດຍ: ຊາຍພະເນຈອນ.
​ໂປ​ລິ​ໂອ​ ແມ່ນ​ພະຍາດ​ຊຶມ​ເຊື້ອ​ຮ້າຍ​ແຮງ​ຊະນິດ​ໜຶ່ງ ​ທີ່​ມີ​ສາ​ເຫດ​ມາ​ຈາກ​ເຊື້ອ​ຈຸລະ​ໂລກ​​ໂປ​ລິ​ໂອ ​ເຊິ່ງເຂົ້າໄປຮຸກຮານລະບົບປະສາດ ​ເຮັດ​ໃຫ້​ຄົນ​ທີ່​ຕິດ​ເຊື້ອ​ ມີ​ອາການ​ລ່ອຍ​ກະທັນຫັນ ​ແລະ ອາດ​ເສຍ​ຊີວິດ​ໄດ້. ​ເຊື້ອ​ນີ້ ຈະ​ຢູ່​ໃນ​ລຳ​ໄສ້ ​ແລະ ອອອມາ​ພ້ອມ​ກັບ​ອາຈົມ ​ເຊິ່ງສົ່ງ​ເຊື້ອ​ຈາກ​ຄົນຫາ​ຄົນ ​ໂດຍ​ເຊື້ອ​ເຂົ້າ​ໄປ​ທາງ​ປາກ ຫລື ຈາກ​ການ​ສໍາ​ພັດ​​ໃກ້ຊິດ​ກັບ​ຄົນ​ທີ່ມີ​ເຊື້ອ​ພະຍາດ​ນີ້​ເຊັ່ນ: ການ​ຈັບ​ຕ້ອງ​​​ເຄື່ອງ​ໃຊ້​ສອຍ​ຂອງ​ຜູ້​ທີ​ມີ​ເຊື້ອ​ນີ້​ຕິດ​ຢູ່ ຫລື ​ເຊື້ອ​ເຂົ້າ​ໄປກັບ​ອາຫານ, ອາດ​ຈະ​ພົບ​ເຊື້ອ​ໃນ​ອາຈົມ​ດົນ​ປະມານ 6-8 ອາທິດ. ​ໃນ​ໄລຍະ​ອາທິດ​ທຳ​ອິດ ອາດ​ຈະ​ພົບ​ເຊື້ອ​ໂປ​ລິ​ໂອ​ຢູ່​ໃນ​ຄໍ​ຂອງ​ຄົນ​ເຈັບ ດັ່ງ​ນັ້ນ ການ​ໄອ ຫລື ຈາມ ຈຶ່ງ​ເປັນ​ທາງ​ຕິດ​ຕໍ່​ໄດ້​ທາງ​ໜຶ່ງ, ​ເຊື້ອ​ພະຍາດ​ຈະ​ເຂົ້າ​ໄປ​ສູ່​ລະບົບ​ປະສາດ​ໄດ້ ​ໂດຍ​ຜ່ານ​ທາງ​ເດີນ​ນໍ້າ​ເຫລືອງ.
ອາການ​ຂອງ​ພະຍາດ​ໂປ​ລິ​ໂອ ​ແມ່ນ​ຫລັງ​ຈາກ​ໄລຍະ​ຟັກ​ໂຕ​ປະມານ 7-21 ວັນ, ​ສ່ວນ​ໃຫຍ່​ບໍ່​ມີ​ອາການ ຫລື ມີ​ອາການ​ບໍ່​ຫລາຍ, ​ໃນ​ກໍລະນີ​ຜູ້​ທີ່​ເປັນ​ພະຍາດ​ນີ້ ຈະ​ເລີ່​ມມີ​ໄຂ້​ຕໍ່າ, ອ່ອນ​ເພຍ, ມີ​ອາການ​ເຈັບຫົວ ​ແລະ ຄ້າຍຄື​ກັບ​ເປັນຫວັດ. ສຳລັບ​ເດັກນ້ອຍ ມີ​ອາການ​ຖ່າຍໜັກ​ແຫລວ ​ແລະ ຮາກ ຕໍ່​ມາ​ເລີ່​ມມີ​ອາການ​ປວດ​ຫລັງ, ປວດ​​ຄໍ ​ແລະ ​ແຂນ​ຂາ. ຈະ​ມີ​ອາການ​ຄໍ​ແຂງ ​ແລະ ຫລັງ​ແຂງ​ຕາມ​ມາ. ກໍລະນີ​ຜູ້​ທີ່​ມີ​ອາການ​ຮຸນ​ແຮງ ຈະ​​ເປັນອຳມະພາດ​ຢູ່​ແຂນ​ຂາ​ແບບ​ກ້າມ​ຊີ້ນ​ອ່ອນ​ແຮງ ​ເຮັດ​ໃຫ້​ເຄື່ອນ​ໄຫວ​ບໍ່​ໄດ້. ຖ້າ​ກ້າມ​ຊີ້ນ​ກະບັງ​ລົມ ​ເຊິ່ງມີ​ຄວາມ​ສຳຄັນຕໍ່​ການ​ຫາຍ​ໃຈ​ເປັນ​ອຳມະພາດ ຈະ​ເຮັດ​ໃຫ້ຫາ​ຍ​ໃຈ​ບໍ່​ໄດ້ ​ແລະ ອາດ​ຈະ​​ເສ​ຍຊີວິດ​ ຖ້າ​ບໍ່​ໄດ້​ຮັບ​ການ​ຊ່ວຍ​ຫາຍ​ໃຈ​ທັນ​ເວລາ.
ການ​ປິ່ນປົວ​ພະຍາດ​ນີ້ ​ແມ່ນ​ເບິ່ງ​ແຍງ​ຕາມ​ຄຳແນະນຳຂອງ​ແພດ​ໝໍ ສ່ວນ​ຜູ້​ທີ່​​ເປັນ​ອຳມະພາດ​ຫລາຍ​ສ່ວນ​ຂອງ​ຮ່າງກາຍ ​ໄລຍະ​ທຳ​ອິດ​ຕ້ອງ​ປິ່ນປົວ​ຢູ່​ໂຮງໝໍ, ​ໄລຍະ​ທີ່​ມີ​ໄຂ້ ຄວນ​ຈະ​ໃຫ້​ນອນ​ພັກ​ ​ໃນ​ທ່າ​ທີ່​ສະບາຍ ຈຶ່ງ​ບໍ່​​ເຮັດ​ໃຫ້​ກ້າມ​ຊີ້ນ​ເຄັ່ງ​ຕຶງ ​​ແລະ ຊ່ວຍ​ໃຫ້​ອາການ​ເຈັບ​ປວດ​ຫລຸດ​ລົງ. ​ເອົາ​​ແພ​ຈຸ່ມ​ນໍ້າ​ອຸ່ນໆ ຕົບ​ເຊັດ​ຄ່ອຍໆ​ຕາມ​ແຂນ​ຂາ​ທີ່​ປວດ ຫລື ອາດ​ຈະ​ໃຫ້​ຢາ​​ແກ້​ປວດ​ໄດ້​ຕາມ​ຄຳ​ແນະນຳ​ຂອງ​​ແພດ. ​ກໍລະນີ​ຜູ້​ທີ່​ເປັນ​ອຳມະ​ພາດ​ແຂນ​ຂາ ການ​ບີບ​[https://www.lineanma.com ນວດ]​ທີ່​ຖືກ​ວິທີ​ຈະ​ຊ່ວຍ​ໃຫ້​ກ້າມ​ຊີ້ນ​ກັບ​ມາ​ເຮັດ​ວຽກ​ໄດ້​ໄວ​ຂຶ້ນ, ຖ້າ​ກ້າມຊ​ີ້ນກັບ​ມາ​ເຮັດ​ວຽກ​ໄດ້​ປົກກະຕິ ສ່ວນ​ໃຫຍ່​ຈະ​ດີ​ຂຶ້ນ​ພາຍ​ໃນ​ໄລຍະ 3-6 ​ເດືອນ ຫລັງ​ຈາກ​ໄລຍະ 18 ​ເດືອນ​​ທີ່​ເລີ່​ມຕິດ​ເຊື້ອ. ສ່ວນ​ວ່າ​ຈະ​ເຊົາ​ເປັນ​ປົກກະຕິ​ນັ້ນ ​ແມ່ນ​​ເປັນ​ໄປ​ໄດ້​ຍາກ.
​ພະຍາດ​ນີ້ບໍ່​ສາມາດ​ປິ່ນປົວ ​ໃຫ້​ກັບ​ຄືນ​ເປັນ​ປົກກະຕິ​ໄດ້​ຄື​ເກົ່າ, ​ແຕ່​ສາມາດ​ປ້ອງ​ກັນ​ດ້ວຍ​ການ​ຢອດ​ຢາ ​ວັກ​​ແຊັງກັນ​ພະຍາດ​ໂປ​ລິ​ໂອ​ ໃຫ້​ເດັກນ້ອຍລຸ່ມອາຍຸ 15 ປີ ແມ່ນໃຫ້ຢອດວັກແຊງໂປລິໂອ ແລະ ເດັກລຸ່ມ 1 ປີ ແມ່ນໃຫ້ຢາວັກແຊງ ຮອບ ປົກກະຕິ. ສຳລັບວິທີປ້ອງກັນທີ່ມີປະສິດທິຜົນ ແລະ ກຸ້ມຄ່າທີ່ສຸດ ແມ່ນໃຫ້ວັກແຊັງໂປລິໂອຊະນິດກິນທາງປາກ (OPU) ແລະ ຊະນິດສັກ (IPV). ໃນ 2000 ສປປ ລາວ ​ໄດ້​ປະກາດ​ປອດ​ພະຍາດ​ໂປ​ລິ​ໂອ, ​ແຕ່​ປັດຈຸບັນ​ ​ໄດ້​ມີ​ການ​ພົບ​ ພະຍາດ​ດັ່ງກ່າວ​ອີກ. ດັ່ງ​ນັ້ນ ຈຶ່ງ​ໄດ້ຈັດວັນສັກຢາກັນພະຍາດ ຫລື ວສຊ ກັນໂປລິໂອໃນປີ 2015 ກໍເພື່ອຕັດຕ່ອງໂສ້ການຈໍລະຈອນເຊື້ອພະຍາດໂປລິໂອ ໂດຍການຍົກ ລະດັບອັດຕາພູມຄຸ້ມກັນໃນເດັກນ້ອຍອາຍຸລຸ່ມ 15 ປີລົງມາ.
ບ້ານບຸນພຽງ ຊົນເຜົ່າລາວກໍ່ ອາຄາພູໂຊ
ບ້ານບຸນພຽງ ຂຶ້ນກັບເມືອງບຸນເໜືອ, ຫ່າງໄກຈາກເທສະບານແຂວງຜົ້ງສາລີໄປທາງທິດໄຕ້ປະມານ 52 ກິໂລແມັດ, ເປັນບ້ານຊົນເຜົ່າລາວກໍ່ (ອາຄາພູໂຊ) ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ເທິງພູສູງທີ່ອ້ອມລ້ອມໄປດ້ວຍ ທຳມະຊາດພູຜາປ່າໄມ້ ທີ່ສວຍ ສົດ ງົດງາມ, ທິວທັດທຳມະຊາດໃນເຂດ ນີ້ໜ້າຢູ່ໜ້າຊົມເຊິ່ງ ມີສາຍລົມ ເຢັນ ໄດ້ ພັດໂຊຍມາຈາກສັນພູຢ່າງບໍ່ຂາດສາຍ, ເວລາເຮົາແນມໄປອ້ອມຮອບບໍລິເວນຂອງບ້ານດັ່ງກ່າວກໍ ຈະເຫັນສາຍພູເປັນຖັ້ນເປັນ ແຖວທີ່ປົກຄຸມໄປດ້ວຍ ປ່າ ໄມ້ທີ່ ຂຽວງາມອຸ່ມທຸ່ມເຮັດໃຫ້ອາກາດຢູ່ເຂດນີ້ຊຸ່ມເຢັນດີ, ມີບັນຍາກາດເບີກບານມ່ວນຊື່ນ ແລະ ເຮັດໃຫ້ຈິດໃຈລື້ນເລີງສຳລານໄປກັບທຳມະຊາດ ແຫ່ງນີ້ຢ່າງບໍ່ ມີວັນຈະຫລົງລືມໄດ້ ແລະ ເຫັນວ່າເຂດບ້ານບຸນພຽງນີ້ເປັນ ແຫລ່ງທ່ອງ ທ່ຽວ ອີກແຫ່ງໜຶ່ງທີ່ໜ້າສົນໃຈທີ່ສຸດ, ສ່ວນປະຊາຊົນເຂດນີ້ດຳລົງ ຊີວິດຢູ່ກັບທຳ ມະຊາດ, ປຸກເຮືອນ ແລະ ປຸກຕູບຢູ່ແບບປະຖົມປະຖານທີ່ມຸງ ແລະ ແອ້ມດ້ວຍຫຍ້າຄາ ເປັນສ່ວນໃຫຍ່ ໂດຍຫາກິນດ້ວຍການເຮັດໄຮ່, ເຮັດນາ, ປູກພືດຜັກ ແລະ ລ້ຽງສັດເປັນຫລັກ. ນອກຈາກນັ້ນ, ຍັງໄດ້ຖືເອົາການຫຍິບປັກຖັກແສ່ວເປັນອາຊີບເສີມອີກດ້ວຍ.
ປະຊາຊົນບ້ານບຸນພຽງ ໄດ້ມີຮີດຄອງປະເພນີ, ຄວາມເຊື່ອຖື, ວິຖີການດຳລົງຊີວິດ ແລະ ວັດທະນະທຳການ ແຕ່ງກາຍ ທີ່ເປັນ ເອກະລັກ ແລະ ມີສະ ເໜ່ໜ້າຮັກໄປອີກແບບໜຶ່ງ ເຊິ່ງສາມາດດຶງດູດຈິດໃຈຂອງນັກທ່ອງ ທ່ຽວທັງ ພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດໄດ້ເຂົ້າມາທ່ຽວຊົມຢ່າງຫລວງຫລາຍ. ຖ້າທ່ານໃດ ຫາກໄດ້ໄປແຂວງຜົ້ງສາລີ ກໍຢ່າລືມໄປທ່ຽວຊົມ ໄດ້ເຂດ ບ້ານບຸນພຽງຢູ່ເທິງພູສູງ ເພື່ອຈະໄດ້ສຶກສາ ແລະ ຮັບຮູ້ເຖິງວິຖີຊີວິດ, ນັບທັງຮີດຄອງປະເພ ນີການ ແຕ່ງກາຍທີ່ປະດັບດ້ວຍເຄື່ອງນຸ່ງທີ່ຫຍິບປັກຖັກແສ່ວ ມີລວດລາຍຫລາຍສີສັນພ້ອມທັງ ຮັບຟັງສຳນຽງສຽງ ພາສາປາກ ເວົ້າຂອງ ຊົນເຜົ່າລາວກໍ່ (ອາຄາພູໂຊ) ທີ່ເປັນເອກະລັກມາແຕ່ດຶກດຳບັນ.
ພູເຂົາສູງຍາວຢຽດ ອ້ອມເປັນຫລາຍຖັ້ນຖີ່ແຖວ
ຍິນສຽງແຊວໆຮ້ອງ ກາເວົາວອນເອີ້ນຫາຄູ່
ຝຸງໝູ່ນົກໃຫຍ່ນ້ອຍ ບິນເຈີ້ຍເຂົ້າສູ່ຮັງ ອອນຊອນເດ."
ກ້ວຍ ເຊີນຍິ້ມ () ແມ່ນນັກສະແດງຕະຫຼົກຊາວໄທຊື່ດັງໃນຄະນະເຊີນຍິ້ມ ມີຊື່ຈິງວ່າ ຖານຸພົງ ສັກທະນາວັດ () ຫຼືຊື່ເດີມ: ສຸນທອນ ຄົມຂຳ) ()
ກ້ວຍເກີດເມື່ອວັນທີ 1 ສິງຫາ ຄ.ສ. 1956 ທີອຳເພີທອງແສນຂັນ ຈັງຫວັດອຸຕະລະດິດ ແມ່ນລູກຊາຍຂອງນາຍບຸນຈັນແລະນາງບຸນທຳ ຄົມຂຳ ພໍ່ເປັນຫົວໜ້າຄະນະລິເກ "ສະຫວັນຖາວອນ" ແລະໄດ້ຍ້າຍໄປຢູ່ກັບພໍ່ທີ່ສຸໂຂໄທຫຼັງຈົບຊັ້ນປະຖົມ 5 ຕັ້ງແຕ່ອາຍຸ 10 ຂວບ ແລະເລິ່ມຫັດຫຼີ້ນລິເກແລະອອກຕະເວນຫຼິ້ນໄປກັບຄະນະ ຈົນເລິ່ມເຂົ້າສູ່ວົງການບັນເທິງເມື່ອອາຍຸ 26 ປີ ຮ່ວມກັບຄະນະເຊີນຍິ້ມ
ກ້ວຍ ເຊີນຍິ້ມ ເລິ່ມສຶກສາຕໍ່ການສຶກສານອກໂຮງຮຽນເມື່ອອາຍຸ 30 ປີ ທີໂຮງຮຽນນົນຊີວິທະຍາ ແລະສຶກສາຕໍ່ປະລິນຍາຕີທີມະຫາວິທະຍາໄລປະທຸມທານີ ແລະມະຫາວິທະຍາໄລເກີກ ແລະຈົບປະລິນຍາໂທ ນິເທດສາດມະຫາບັນດິດ ມະຫາວິທະຍາໄລເກີກ
ວຽກການເມືອງ.
ກ້ວຍໄດ້ຫັນມາຫຼີ້ນການເມືອງທ້ອງຖິ່ນທີ່ຈັງຫວັດອຸຕະລະດິດ ບ້ານເກີດ ເຄີຍເປັນທີປຶກສານາຍົກອົງການບໍລິຫານສ່ວນຈັງຫວັດອຸຕະລະດິດ ແລະເປັນໜຶ່ງໃນຄະນະເຮັດວຽກຂອງນາຍໄຕລົງ ສຸວັນຄີລີ ແລະໄດ້ປະກາດໂຕເປັນຜູ້ສະມັກຮັບເລືອກຕັ້ງສະມາຊິກາສະພາຜູ້ແທນລາຊະດອນ ຈັງຫວັດອຸຕະລະດິດ ໃນນາມພັກປະຊາທິປັດ ເມື່ອ ຄ.ສ. 2010 ແລະແມ່ນຜູ້ສະມັກໃນເຂດ 3 ຈັງຫວັດອຸຕະລະດິດ ເຊິ່ງປະກອບດ້ວຍ ອຳເພີຕຣອນ ອຳເພີລັບແລ ແລະອຳເພີພິໄຊ ໃນການເລືອກຕັ້ງເມື່ອປີ ຄ.ສ. 2011 ແຕ່ບໍ່ໄດ້ຮັບການເລືອກຕັ້ງ ໂດຍໄດ້ຄະແນນ 12,800 ຄະແນນ ເສຍໃຫ້ກັບນາຍທະນຸສັກ ເລັກອຸໄທ ຈາກພັກເພື່ອໄທ
ຫໍປູ່ຕາ.
ວັດວາອາຮາມ, ກົກໄມໃຫຍ່, ຫໍໂຮງຕ່າງໆ, ແລະ ສິ່ງທີ່ຈະນຳສະເຫນີຕໍ່ໄປນີ້ແມ່ນ (ຫໍປູ່ຕາ)
(ຫໍປູ່ຕາ) ແມ່ນບ່ອນສັກກາລະບູຊາຂອງຊາວບ້ານເມືອງນ້ອຍ, ບ້ານໂນນຫວາຍ ແລະ ບ້ານຊຽງດາ. ເຊີ່ງເປັນທີ່ເຊື່ອຖືກັນວ່າມີຄວາມສັກສິດຫລາຍຈົນປະຈຸບັນໄດ້ມີຄົນທີ່ມາຈາກຫລາຍ
ທ້ອງຖີ່ນມາສັກກາລະບູຊາ. ແຕ່ລະປີນາຍບ້ານ ແລະ ການຈັດຕັ້ງຈະໄດ້ເກັບເງິນຈາກແຕ່ລະເຮືອນເພື່ອໄປຊື້ ຫມູ ແລະ ເຄື່ອງເສັ້ນໄຫວ້ອື່ນໆມາລ້ຽງຫໍປູ່ຕາ ຫລື ທີ່ເອີ້ນກັນຈົນຕິດປາກວ່າ (ລ້ຽງບ້ານ)
ເຖົ້າຜູ້ແກ່ທີ່ສາມາດຊ່ວຍໃຫ້ຄຳປຶກສາ ແລະ ນຳພາໃນການບະ ແລະ ແກ້ບະ. ມີຫລາຍຄົນທີ່ມາບະເພື່ອຕ້ອງການຢາກຂາຍດິນ, ບະເຮັດວຽກ, ບະໄປຮຽນຕໍ່ຕ່າງປະເທດ ແລະ ອື່ນໆ.
ຊູສັກ ອ່ຽມສຸກ ຫຼື ໂໜ່ງ ຊະຊະຊ່າ ແມ່ນນັກສະແດງຕະຫຼົກຊື່ດັງຈາກແກ໊ງສາມຊ່າ ມີລັກສະນະເດັ່ນແມ່ນໂຕຕຸ້ຍແລະສີສະໂລ້ນ ຕັ້ງສາຍາໃຫ້ໂຕເອງວ່າ "ຕະຫຼົກຊຸບເປີຣ໌ສະຕາຣ໌" ມີນ້ອງຊາຍທີເປັນຕະຫຼົກແລະນັກສະແດງຄື ນຸ້ຍ ເຊີນຍິ້ມ
ໂໜ່ງ ຊະຊະຊ່າ ເກີດເມື່ອວັນທີ 7 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1973 ແມ່ນຊາວອຳເພີອົງຄະຮັກ ຈັງຫວັດນະຄອນນາຍົກ ຈົບການສຶກສາຊັ້ນປະຖົມສຶກສາປີທີ 6 ຈາກໂຮງຮຽນວັດມັດຊັນຕິກາຮາມ ເມື່ອອາຍຸໄດ້ 12 ປີ ໄດ້ເຂົ້າມາໃນວົງການຕະຫຼົກໂດຍເລິ່ມຈາກມີນັກຈັດລາຍການຊັກຊວນເຂົ້າມາ ແນະນຳໃຫ້ເຕັ້ນຫາງເຄື່ອງຢູ່ວົງດົນຕີລູກທຸ່ງ ສອນໄຊ ເມກວິຊຽນ ຈົບຈາກສອນໄຊ ຢູ່ກັບ ສາຍັນ ສັນຍາ ເລິ່ມເປັນຕະຫຼົກ ໂດຍສະແດງຣີວິວໜ້າເວທີ ພໍເປັນຕະຫຼົກວົງສາຍັນ ທີນີ້ ສາຍັນຍຸບວົງ ອອກມາຫຼີ້ນຄາບາເລ່ກັບຄູຍົນ ສະຕາວໍຄາບາເລດໂຊອອກຈາກຄະນະຄູຍົນມາຫຼີ້ນຕະຫຼົກຄະນະຊຸບເປີບອຍ ຄະນະທຳອິດ ກ່ອນໜ້ານັ້ນຢູ່ໃນຄະນະສີ່ພາກກ່ອນໄປຄະນະຊູສີ ເຊີນຍິ້ມ ເລື້ອຍມາຈົນຢູ່ຄະນະຕະຫຼົກເປັດ ເຊີນຍິ້ມ ໃນຊື່ ໂໜ່ງ ເຊີນຍິ້ມ ຢູ່ໄດ້ 2 ປີກວ່າ
ຕໍ່ມາ ໝ່ຳ ຈົ໊ກມົກ ໄດ້ຊັກຊວນມາຮ່ວມເປັນນັກສະແດງຮັບເຊີນໃນລາຍການລະເບີດເຖິດເທິງຂອງບໍລິສັດເວີກພ້ອຍ ແລະດ້ວຍເອກະລັກອັນໂດດເດັ່ນ ຄືມີສີສະໂລ້ນແລະຮູບຮ່າງອ້ວນກົມ ກັບວະລີທີ່ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີທີ່ວ່າ "ຮະໂໜ່ງມາແວ້ວ" ເຮັດໃຫ້ໂໜ່ງສາມາດເປັນນັກສະແດງໃນວົງການໂທລະພາບໄດ້ ຈົນໄດ້ເປັນນັກສະແດງສົມທົບໃນຊ່ວງທຳອິດແລະເຂົ້າຮ່ວມເປັນໜຶ່ງໃນແກ໊ງສາມຊ່າ ລາຍການ ຊິງຮ້ອຍຊິງລ້ານ ຊະຊະຊ່າ ຢ່າງເປັນທາງການ ເມື່ອວັນທີ 8 ກັນຍາ ຄ.ສ. 1999 ຮ່ວມກັບ ໝ່ຳ ຈົ໊ກມົກ ແລະ ເທັ່ງ ເຖິດເທິງ ໄດ້ປ່ຽນຊື່ເປັນ "ໂໜ່ງ ຊະຊະຊ່າ" ກາຍເປັນດາລານັກສະແດງຕະຫຼົກຊື່ດັງຈົນຮອດປັດຈຸບັນ
ໃນດ້ານຊີວິດຄອບຄົວ ໂໜ່ງສົມລົດກັບ ກັນຍະນັດ ອ່ຽມສຸກ ຫຼັງໃຊ້ຊີວິດຄູ່ມາເຖິງ 30 ປີ ແລະມີບຸດນຳກັນສອງຄົນຄື "ບຸຫລີ່" ນາຍສິວະນາດ ອ່ຽມສຸກ ແລະ "ເດຍ" ນາຍກິດຕິພູມ ອ່ຽມສຸກ
ຮູບເງົາ.
ໂໜ່ງ ເທັ່ງ ນັກເລງພູເຂົາທອງ (2549) ຮັບບົດ ນ້ອຍໂໜ່ງ
ລະເບີດເຖິດເທິງ ແມ່ນລາຍການຊິດຄອມຄວບຄູ່ກັບເກມໂຊ ເຊິ່ງຜະລິດໂດຍບໍລິສັດ ເວີຣ໌ກພອຍທ໌ ເອັນເຕີເທນເມນທ໌ ຈຳກັດ (ມະຫາຊົນ) ອອກອາກາດທາງສະຖານີໂທລະພາບກອງທັບບົກຊ່ອງ 5 ທຸກວັນອາທິດ ໂດຍໃນໄລຍະທຳອິດມີຮູບແບບແມ່ນລາຍການວາໄຮຕີ້ ອີກ 3 ເດືອນຕໍ່ມາໄດ້ປ່ຽນຮູບແບບມາເປັນລະຄອນຊິດຄອມຄວບຄູ່ກັບເກມໂຊ ອັນເປັນຮູບແບບປະຈຸບັນຂອງລາຍການ ລາຍການລະເບີດເຖິດເທິງອອກອາກາດຄັ້ງທຳອິດເມື່ອວັນທີ 7 ມັງກອນ ພ.ສ. 2539 (ຄ.ສ. 1996) ຕະຫຼອດໄລຍະເວລາທີລາຍການລະເບີດເຖິດເທິງອອກອາກາດຈົນຮອດປະຈຸບັນ ຊ່ວງຊິດຄອມລະເບີດເຖິດເທິງໃນຍຸກຕໍ່ໆມາ (ຄ.ສ. 2010-ປະຈຸບັນ) ໄດ້ມີການປັບປ່ຽນເນື້ອຫາແລະໂຕລະຄອນຢູ່ເຮື່ອຍໆ ນັບວ່າເປັນຊິດຄອມທີມີການອອກອາກາດຍາວນານທີສຸດໃນປະເທດໄທ
ຊື່ລາຍການ.
ລະເບີດເຖິດເທິງມີການປ່ຽນຊື່ລາຍການເຖິງ 7 ຄັ້ງ ແລະຍັງຄົງຊື່ ລະເບີດເຖິດເທິງ ໄວ້ສະເໝີ (ຍົກເວັ້ນ ລະເບີດທ່ຽງແຖວຕົງ)
ວາໄຮຕີ້ໂຊ.
ໃນໄລຍະເລິ່ມທຳອິດ ລະເບີດເຖິດເທິງມີຮູບແບບແມ່ນລາຍການວາໄຮຕີ້ ເຊິ່ງອອກອາກາດລະຫວ່າງວັນທີ 7 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1996 ເຖິງ 31 ມີນາ ຄ.ສ. 1996 ມີພິທີກອນຫຼັກຄື ມະຍຸລາ ສະເຫວດສິລາ ແລະ ໜູ ຄອງເຕີຍ (ພາຍຫຼັງໄດ້ເພີ່ມ ໝ່ຳ ຈົ໊ກມົກ ແມ່ນພິທີກອນຫຼັກນຳ ຈາກເດີມທີເປັນພຽງພິທີກອນປະຈຳຊ່ວງ ຮາລະເບີດ) ມີຊ່ວງຕ່າງໆ ດັ່ງນີ້
ຊິດຄອມເກມໂຊ.
ເມື່ອລາຍການລະເບີດເຖິດເທິງອອກອາກາດໄດ້ພຽງໄລຍະເວລາ 3 ເດືອນ ລະເບີດເຖິດເທິງໄດ້ປ່ຽນຮູບແບບມາເປັນລະຄອນຊິດຄອມຄວບຄູ່ໄປກັບເກມໂຊໃນຊ່ວງທ້າຍລາຍການ ເຊິ່ງຖືເປັນຮູບແບບປັດຈຸບັນຂອງລະເບີດເຖິດເທິງໃນຍຸກນີ້ແລະຕໍ່ໆມາ ໂດຍພິທີກອນຫຼັກນັ້ນ ແມ່ນມະຍຸລາ ສະເຫວດສິລາພຽງຄົນດຽວ ແຕ່ໜູ ຄອງເຕີຍ ແລະໜ່ຳ ຈົ໊ກມົກ ໄດ້ປ່ຽນມາເຮັດໜ້າທີ່ແມ່ນຜູ້ຫຼີ້ນລະຄອນຊິດຄອມແລະຮ່ວມຫຼີ້ນເກມໂຊນຳນັ້ນເອງ (ແຕ່ມະຍຸລາກໍໄດ້ຮ່ວມຫຼີ້ນລະຄອນຊິດຄອມນຳ ແຕ່ເປັນພຽງບົດສົມທົບເທົ່ານັ້ນ) ເຊິ່ງເລິ່ມອອກອາກາດເປັນຄັ້ງທຳອິດເມື່ອວັນທີ 7 ມັງກອນ ພ.ສ. 2539 ຈົນຮອດລະເບີດເຖິດເທິງໃນຍຸກປັດຈຸບັນຕໍ່ໆມາ
ສຳລັບຊ່ວງຊິດຄອມນັ້ນ ມີເນື້ອຫາກ່ຽວກັບຊຸມຊົນຂອງຄົນໃນຊອຍເຖິດເທິງ ຊຸມຊົນແຫ່ງໜຶ່ງໃນປະເທດໄທ ທີມີ ເທັ່ງ (ເທັ່ງ ເຖິດເທິງ) ກັບ ໂໜ່ງ (ໂໜ່ງ ຊະຊະຊ່າ) ແມ່ນນັກເລງຄຸມຊອຍ ຍຸກທຳອິດ ມີທຸ໊ຍ (ກຽດ ກິດຈະເລີນ) ທຶ້ງ (ເອກະພັນ ບັນລືລິດ) ແລະ ເທັ່ງ ແມ່ນນັກເລງຄຸມຊອຍ ແລະໂຕລະຄອນຕ່າງໆ ເຊັ່ນ ເຈ໊ໝ່ຳ (ໝ່ຳ ຈົ໊ກມົກ) ອາໂກ (ເປີ໋ ຈົ໊ກມົກ) ຄຸນນາຍສະອາດ (ໜູ ຄອງເຕີຍ) ພໍ່ມະຫາ (ເດີ໋ ດອກສະເດົາ) ຕຸ່ມ (ແດນນີ້ ສີພິນໂຍ) ແລະນັກສະແດງຄົນອື່ນໆທີເຂົ້າມາຮ່ວມສະແດງໃນພາຍຫຼັງອີກ ໂດຍທຸກສັບດາຈະມີເນື້ອຫາຂອງແຕ່ລະຕອນທີບໍ່ຊ້ຳກັນ ຄືແບບຕອນດຽວຈົບ (ຍົກເວັ້ນບາງຕອນ ທີອາດມີໄລຍະເວລາອອກອາກາດຫຼາຍກວ່າ 1 ເທບ ແລະໃນຊ່ວງຫຼັງຂອງລະເບີດເຖິດເທິງ ຈະມີເນື້ອຫາທີຕໍ່ເນື່ອງກັນ) ແລະແຕ່ໃນລະຕອນຈະມີດາລາຮັບເຊີນຂອງລະເບີດເຖິດເທິງຄົນທຳອິດກໍຄື ສົມບັດ ເມທະນີ ທັງນີ້ຕະຫຼອດໄລຍະເວລາທີລະເບີດເຖິດເທິງອອກອາກາດຮອດປັດຈຸບັນ ຊ່ວງຊິດຄອມໄດ້ມີການປັບປ່ຽນເນື້ອຫາແລະໂຕລະຄອນຢູ່ເຮື່ອຍໆ ຕາມແຕ່ສະພາບໃນຍຸກນັ້ນໆ ແລະຕັ້ງແຕ່ລະເບີດທ່ຽງແຖວຕົງ ເປັນຕົ້ນມາ ຈົນຮອດລະເບີດເຖິດເທິງຍຸກປັດຈຸບັນ ມີເນື້ອຫາທີບໍ່ຕໍ່ເນື່ອງຫຼືບໍ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບເທັ່ງໂໜ່ງແລະຊອຍເຖິດເທິງອີກເລີຍ
12 ປີລະເບີດເຖິດເທິງ.
ສະຫຼອງຄົບຮອບ 12 ປີ ຂອງລາຍການລະເບີດເຖິດເທິງດ້ວຍຄວາມພິເສດ ຄືມີ 12 ນາງ ນາງເອກມາຮ່ວມສະແດງໃນແຕ່ລະຕອນ ເລິ່ມ 1 ກຸມພາ 2009 ແລະສິ້ນສຸດໃນວັນທີ 12 ເມສາ 2009 ໂດຍໃນແຕ່ລະຕອນຈະມີ 1 ນາງເອກ ມາຮ່ວມລາຍການ ແຕ່ມີຕອນທ້ອງສອງທ້ອງພຽງຕອນດຽວ ທີມີເຖິງ 2 ນາງເອກ ແລະຕັ້ງແຕ່ວັນທີ 26 ເມສາ ໄດ້ຕື່ມແມ່ນ 12 ໜຸ່ມສຸດຮັອດ ສິ້ນສຸດວັນທີ 12 ກໍລະກົດ 2009
ລະເບີດເຖິດເທິງ ວັນຫຍຸດ.
ແມ່ນລາຍການພິເສດຂອງລະເບີດເຖິດເທິງ ອອກອາກາດຕັ້ງແຕ່ປີ ຄ.ສ. 2002 - ຄ.ສ. 2005 ໂດຍຈະສະເໜີເລື່ອງລາວໃນຕອນພິເສດທີເພີ່ມເຕີມຈາກເລື່ອງລາວປົກກະຕິ ຫຼື ສະເໜີພາບເຫດການທີ່ນ່າສົນໃຈຂອງຕອນທີອອກອອກອາກາດໄປແລ້ວນຳສະເໜີອີກເທື່ອໜຶ່ງ ແລະຕັດຊ່ວງເກມອອກ
ຜູ້ດຳເນິນລາຍການ.
ແມ່ນນັກສະແດງຫຼັກແລະນັກສະແດງສົມທົບປະຈຳລະເບີດເຖິດເທິງທີມາຮ່ວມຫຼີ້ນເກມໃນຊ່ວງທ້າຍລາຍການ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ເປັນຜູ້ດຳເນິນລາຍການຫຼັກຫຼືຮ່ວມແຕ່ຢ່າງໃດ ເຊິ່ງພາຍຫຼັງຊາວຊອຍເຖິດເທິງບາງຄົນ (ດີໃຈ, ລິຊ່າ, ສົ້ມເຊັ້ງແລະທີນ ສະລາວຸດ) ໄດ້ໄປເປັນຜູ້ດຳເນິນລາຍການຮ່ວມຕາມລຳດັບ
ວາງລະເບີດ (6 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1996 - 13 ກັນຍາ ຄ.ສ. 2009).
ຮູບແບບທຳອິດ ແມ່ນຮູບແບບຂອງເກມວາງລະເບີດທີ່ໃຊ້ໃນລາຍການມາຕະຫຼອດ ຄືຈະມີແຜ່ນປ້າຍລູກລະເບີດ ເຊິ່ງແຜ່ນປ້າຍທັງໝົດຂຶ້ນຢູ່ກັບຈຳນວນຂອງຜູ້ຫຼີ້ນຄືແຂກຮັບເຊີນ ແລະພິທີກອນຮ່ວມ (ຍົກເວັ້ນພິທີກອນຫຼັກ) ແຕ່ລະແຜ່ນປ້າຍຈະມີລູກລະເບີດແຕກຕ່າງກັນໄປ (1996 - 1997 ມີ 4 ແຜ່ນປ້າຍ,1997- 1999 ມີ 5 ແຜ່ນປ້າຍ 1999 - 2003 ມີ 6 ແຜ່ນປ້າຍ 2005 - 2009 ມີ 8 ແຜ່ນປ້າຍ) ເມື່ອນຳຈຳນວນລູກລະເບີດທຸກປ້າຍກັບຈຳນວນລູກລະເບີດຂອງພິທີກອນຫຼັກ (1 ລູກ) ມາຮວມກັນກໍຈະໄດ້ເທົ່າກັບຈຳນວນແຜ່ນປ້າຍ (ລູກລະເບີດ) ທັງໝົດໃນຮອບເກມຖອດສະລັກລະເບີດ ຄື 18 ລູກ (ຕັ້ງແຕ່ໃນປີ 1998 - 1999 ມີພຽງ 15 ລູກ) ຈະມີກະຕິກາການເລືອກໂດຍແຂກຮັບເຊີນ ຈະຕ້ອງເລືອກແຜ່ນປ້າຍໃຫ້ກັບໂຕເອງ ແລະພິທີກອນຮ່ວມທັງໝົດ ຍົກເວັ້ນພິທີກອນຫຼັກເຊິ່ງມີລູກລະເບີດຢູ່ແລ້ວ 1 ລູກ (ໃນຍຸກທຳອິດຄືໃນຊ່ວງວັນທີ 7 ເມສາ - 10 ພະຈິກ 1996 ພິທີກອນຫຼັກຄືມະຍຸລາຈະບໍ່ມີລູກລະເບີດ) ເມື່ອເລືອກໄດ້ຄົບທຸກຄົນແລ້ວ ຈະທຳການເປີດເບິ່ງແຕ່ລະແຜ່ນປ້າຍເຊິ່ງແມ່ນປ້າຍດຶງແບບຍາງຍືດ (ໃນຊ່ວງວັນທີ 5 ກໍລະກົດ - 25 ຕຸລາ 1997 ໄດ້ປ່ຽນຮູບແບບຈາກການເປີດປ້າຍຍາງຍືດມາເປັນດຶງແທ່ນລະເບີດແທນຊົ່ວຄາວ) ເພື່ອເບິ່ງວ່າລູກລະເບີດທີ່ຊ່ອນໄວ້ມີທັງໝົດຈັກລູກ (ຈຳນວນລູກລະເບີດເທົ່າກັບຈຳນວນແຜ່ນປ້າຍໃນຮອບຖອດສະລັກລະເບີດ) ແລະໃນວັນທີ 7 ມັງກອນ 2007 - 13 ກັນຍາ 2009 ໄດ້ດັດແປງກະຕິກາເລັກນ້ອຍຄືຖ້າດາລາຮັບເຊີນເລືອກແຜ່ນປ້າຍໃຫ້ພິທີກອນຮ່ວມແລະໂຕເອງໝົດແລ້ວ ຈະເຫຼືອຢູ່ 1 ແຜ່ນປ້າຍ ໂດຍແຜ່ນປ້າຍນັ້ນຈະເປັນບອມໝູ່ຄືຜູ້ຫຼີ້ນທຸກຄົນຈະເຂົ້າໂດມລະເບີດທັງໝົດ ຍົກເວັ້ນພິທີກອນຫຼັກ
ເຊິ່ງເກມວາງລະເບີດຮູບແບບນີ້ ໄດ້ກັບມາໃຊ້ອີກຄັ້ງໃນ ລະເບີດເຖິດເທິງແຖວຕົງຍຸກຫຼັງ ແລະລະເບີດເຖິດເທິງສິງໂຕທອງຍຸກທຳອິດ ແຕ່ໄດ້ປ່ຽນແມ່ນ ເກມລຸ້ນລະເບີດ
ໃນຊ່ວງປີ 1996 - 1997 ຈະມີການຫຼອກປ້າຍລະເບີດເຊັ່ນຜູ້ທີ່ເລືອກປ້າຍແລ້ວໄດ້ລະເບີດ 1-2 ລູກແຕ່ພິທີກອນຜິດສັງເກດວ່າລູກລະເບີດທັງໝົດຍັງບໍ່ຄົບຈຳນວນແລະພິທີກອນກວດເບິ່ງແລະປາກົດວ່າພາຍໃນແຜ່ນປ້າຍມີສະຕິ໊ກເກີ້ຕິດຢູ່ເຊິ່ງຈະມີລູກລະເບີດທີ່ມີຈຳນວນຫຼາຍເຊັ່ນຜູ້ທີ່ຫຼີ້ນເກມໄດ້ 1 ລູກເມື່ອພິທີກອນເປີດສະຕິ້ກເກີ້ພໍ້ລະເບີດທັງ 11 ລູກໝາຍຄວາມວ່າຜູ້ຫຼີ້ນໄດ້ຈຳນວນລະເບີດເຖິງ 12 ລູກນັ້ນເອງ ແຕ່ໃນບາງຄັ້ງຈະໃຊ້ໂລໂກ້ສັນຍາລັກຂອງລາຍການເຄິ່ງຮູບເປັນລູກລະເບີດຫຼອກນຳ
ໃນວັນທີ 1 ກຸມພາ ເຖິງ 12 ກໍລະກົດ 2009 ໃນຊ່ວງ 12 ປີລະເບີດເຖິດເທິງ ພິທີກອນໃນລາຍການ (ສິລຽມ) ຈຳເປັນຈະຕ້ອງເລືອກແຜ່ນປ້າຍນຳ (ໃນແຜ່ນປ້າຍທັງ 8 ແຜ່ນປ້າຍຈະມີລູກລະເບີດຢູ່ທັງໝົດ 18 ລູກ) ແລະໄດ້ຕາມຈຳນວນລະເບີດໃນແຜ່ນປ້າຍນັ້ນ (ຈາກເດີມມີ 1 ລູກແນ່ນອນ) ຮວມເຖິງມີຮູບພາບຂອງຄຸນສິລຽມໃນແຜ່ນປ້າຍບອມໝູ່ນຳ ແຕ່ຢ່າງໃດກໍຕາມກົດກະຕິກາກໍຍັງຄົງເດີມຢູ່
ຖອດສະລັກລະເບີດ (7 ເມສາ 1996 - 26 ມັງກອນ 2003) (2 ມັງກອນ 2005 - 20 ກັນຍາ 2009).
ເກມຖອດສະລັກລະເບີດນີ້ຈະມີແຜ່ນປ້າຍທັງໝົດ 18 ແຜ່ນປ້າຍ (ປີ 1997 - 1999 ມີພຽງ 15 ແຜ່ນປ້າຍ) ໂດຍຍຸກທຳອິດຈະແບ່ງແຜ່ນປ້າຍໃຫ້ດາລາຮັບເຊີນ 9 ແຜ່ນປ້າຍ ແລະພິທີກອນຮ່ວມ (ໝ່ຳ ໜູ ກິ໊ກ) ຄົນລະ 3 ແຜ່ນປ້າຍໂດຍທີ່ພິທີກອນຫຼັກ (ມະຍຸລາ) ບໍ່ມີແຜ່ນປ້າຍ
ຕັ້ງແຕ່ວັນທີ 6 ຕຸລາ 1996 ເປັນຕົ້ນມາ ເລິ່ມມີເກມວາງລະເບີດກ່ອນຊ່ວງເກມຖອດສະລັກ ເຊິ່ງຈະແບ່ງລູກລະເບີດແຕກຕ່າງກັນໄປກ່ອນແລ້ວ ຈຶ່ງປ່ຽນການແບ່ງແຜ່ນປ້າຍໃໝ່ ຄືມີແຜ່ນປ້າຍທັງໝົດ 18 ແຜ່ນປ້າຍ ເຊິ່ງໃນແຕ່ລະແຜ່ນປ້າຍ ເຊິ່ງໃນແຕ່ລະແຜ່ນປ້າຍຈະເປັນຮູບພາບຂອງຜູ້ຫຼີ້ນເກມຄົນນັ້ນ ໆ ຕາມຈຳນວນລູກລະເບີດທີ່ແຕ່ລະຄົນສະສົມໄວ້ໃນເກມວາງລະເບີດເຊັ່ນ ພິທີກອນ ມີລະເບີດ 1 ລູກ ຈະມີ 1 ແຜ່ນປ້າຍ, ດາລາຮັບເຊີນມີລະເບີດ 2 ລູກ ຈະມີ 2 ແຜ່ນປ້າຍ ເປັນຕົ້ນກະຕິກາໃນຮອບຖອດສະລັກລະເບີດຄື ຈະໃຫ້ດາລາຮັບເຊີນເລືອກມາ 1 ແຜ່ນປ້າຍ ແລ້ວເມື່ອເປີດປ້າຍແລ້ວເປັນຮູບໜ້າຂອງໄຜ ຄົນນັ້ນຈະຕ້ອງເຂົ້າໄປພາຍໃນຕູ້ຫຼືໂດມລະເບີດ ແລະພາຍໃນຕູ້ຈະມີສະລັກລະເບີດທັງໝົດ 5 ສະລັກ (ປີ 2009 ລົດສະລັກເຫຼືອພຽງ 3 ສະລັກ) ໃຫ້ດາລາຮັບເຊີນເລືອກມາ 1 ສະລັກລະເບີດ ເພື່ອທຳການຖອດຫຼືດືງສະລັກອອກມາ ຫາກບໍ່ລະເບີດ (ຄືບໍ່ມີອີ່ຫຍັງເກີດຂຶ້ນ ຫຼືມີດອກໄມ້ ເຈ້ຍຮ່ວງລົງມາ) ເກມກໍຈະດຳເນິນການໃນລັກສະນະດຽວກັນຕໍ່ໄປ ຈົນກວ່າຜູ້ຫຼີ້ນຄົນສຸດທ້າຍຈະໂດນລະເບີດ (ຜູ້ຫຼີ້ນພາຍໃນຕູ້ຈະຖືກຄວັນຂາວພົ່ນໃສ່ພ້ອມກັບແປ້ງທີ່ຮ່ວງລົງມາໂດນຕົວຜູ້ຫຼີ້ນຄົນນັ້ນ) ເປັນອັນຈົບເກມ ເຊິ່ງການເປີດແຜ່ນປ້າຍນັ້ນຈະມີສັນຍາລັກແລະເຄື່ອງໝາຍດັ່ງນີ້
ດາລາຮັບເຊີນກໍຈະຕ້ອງເລືອກອີກ 1 ແຜ່ນປ້າຍ ເມື່ອເປີດມາພໍ້ຮູບໜ້າໄຜຄົນນັ້ນຈະຕ້ອງເຂົ້າຕູ້ລະເບີດອີກຄົນ ເມື່ອເປີດມາພໍ້ບວກອີກດາລາຮັບເຊີນກໍຈະເລືອກແຜ່ນປ້າຍໄປອີກຈົນກວ່າຈະພໍ້ຮູບຜູ້ຫຼີ້ນທີ່ບໍ່ມີເຄື່ອງໝາຍບວກ ຫຼັງຈາກນັ້ນກໍຈະເຂົ້າໄປໃນຕູ້ຕາມຈຳນວນຄົນທີ່ຖຶກເປີດແຜ່ນປ້າຍທີ່ມີເຄຶ່ອງໝາຍບວກຕິດຕໍ່ກັນ ທັງນີ້ ຫາກເປີດໄດ້ແຜ່ນປ້າຍຜູ້ຫຼີ້ນທີ່ມີເຄຶ່ອງໝາຍບວກແລ້ວແຜ່ນປ້າຍຕໍ່ມາຍັງເປັນຜູ້ຫຼີ້ນເກມຄົນເດີມຜູ້ຫຼີ້ນເກມຄົນນັ້ນຈະຕ້ອງເຂົ້າຕູ້ລະເບີດຄົນດຽວບໍ່ວ່າຈະເປີດໄດ້ຮູບບວກໂຕເອງຈັກເທຶ່ອກໍຕາມເຊິ່ງແຜ່ນປ້າຍເຄື່ອງໝາຍບວກຈະມີຢູ່ໃນແຜ່ນປ້າຍຂອງຜູ້ຫຼີ້ນເກມທຸກຄົນ ຄົນລະ 1 ແຜ່ນປ້າຍແນ່ນອນ ຕໍ່ມາ (1999) ໄດ້ປ່ຽນໃຫ້ມີແຜ່ນປ້າຍເຄຶ່ອງໝາຍບວກໃຫ້ຜູ້ຫຼີ້ນທີ່ມີລູກລະເບີດ 2 ລູກຂຶ້ນໄປ ກະຕິການີ້ໃຊ້ໃນຊ່ວງວັນທີ 1 ກັນຍາ 1996 - 26 ມັງກອນ 2003
ເມື່ອມີການນຳເກມຖອດສະລັກລະເບີດກັບມາໃຊ້ອີກຄັ້ງໃນປີ 2005 ເມື່ອເປີດປ້າຍພໍ້ຜູ້ຫຼີ້ນທີ່ມີເຄື່ອງໝາຍບວກ ແຂກຮັບເຊີນຈະຕ້ອງເລືອກ 1 ໃນ 6 ແຜ່ນປ້າຍຮູບໂລໂກ້ລະເບີດເຖິດເທິງອີກຝັ່ງໜຶ່ງ ເຊິ່ງແຜ່ນປ້າຍຈະມີຮູບໃບໜ້າຂອງນັກສະແດງຊາວຊອຍເຖິດເທິງ (ທອມມີ້, ກອບໂຊກ, ຖະໜອມ, ທີນ, ເກັ່ງ ຕໍ່ມາໄດ້ເປັນພິທີກອນຮ່ວມ) ເພື່ອໃຫ້ເຂົ້າໄປໃນໂດມລະເບີດພ້ອມກັບຜູ້ຫຼີ້ນທີ່ຖືກເປີດປ້າຍພໍ້ກ່ອນໜ້າກະຕິການີ້ໃຊ້ໃນວັນທີ 2 ມັງກອນ 2005 - 31 ທັນວາ 2006
ຕໍ່ມາເມື່ອມີການນຳປ້າຍບອມໝູ່ກັບມາໃຊ້ອີກຄັ້ງໃນປີ 2007 ຈຳນວນຂອງປ້າຍບອມໝູ່ຈະຂຶ້ນນັ້ນຢູ່ກັບ ລູກລະເບີດທີ່ສະສົມໄວ້ໃນຊ່ອງວາງລະເບີດ (ຫາກສະສົມໄດ້ 2 ລູກ ກໍຈະມີປ້າຍບອມໝູ່ 2 ປ້າຍ) ກະຕິການີ້ໃຊ້ໃນວັນທີ 7 ມັງກອນ 2007 - 20 ກັນຍາ 2009
ຫາກດາລາຮັບເຊີນເລືອກແຜ່ນປ້າຍແລ້ວເປີດອອກມາເປັນຮູບໜ້າຂອງໂຕເອງກໍຈະຕ້ອງເຂົ້າໄປໃນຕູ້ລະເບີດເຊັ່ນກັນ ຫາກເຂົ້າໄປແລ້ວບໍ່ລະເບີດ ຈະໄດ້ຮັບທອງຄຳ 1 ບາດ (ຕໍ່ມາປ່ຽນເປັນທອງຄຳມູນຄ່າ 10,000 ບາດແທນ) ທຸກຄັ້ງທີ່ດາລາຮັບເຊີນເຂົ້າໄປໃນຕູ້ລະເບີດຍົກເວັ້ນໃນຊ່ວງທຳອິດ (7 ເມສາ - 29 ກັນຍາ 1996) ທີ່ບໍ່ມີການໃຫ້ທອງຄຳ ຫຼືຖ້າດາລາຮັບເຊີນບໍ່ໂດນລະເບີດ ບໍ່ວ່າຈະເຂົ້າໄປແລ້ວຫຼືບໍ່ກະຕາມ ກໍຈະໄດ້ຮັບຮາງວັນພິເສດ ເຊັ່ນ ບັດທີ່ພັກລີສອດຫຼືບໍ່ກໍເປັນເຄື່ອງໃຊ້ໄຟຟ້າໄປ ແຕ່ຖ້າດາລາຮັບເຊີນໂດນລະເບີດ ກໍຈະບໍ່ໄດ້ຮາງວັນພິເສດອີ່ຫຍັງໄປ ນອກຈາກນີ້ທາງລາຍການໄດ້ເປີດໃຫ້ຜູ້ຊົມທາງບ້ານສົ່ງໄປສະນີຍະບັດທາຍຜົນວ່າດາລາຮັບເຊີນຫຼືພິທີກອນຄົນໃດຈະໂດນລະເບີດເຊັ່ນກັນ ໂດຍມີເງື່ອນໄຂວ່າຄົນທີ່ທາຍນັ້ນ "ຈະຕ້ອງໂດນລະເບີດຄົນດຽວ" (ຫາກເຂົ້າໄປຫຼາຍຄົນເພາະປ້ວຍບວກຫຼືບອມໝູ່ ແລ້ວໂດນລະເບີດຈະຖືວ່າບໍ່ໄດ້ຮາງວັນ Jackpot) ຫາກທາຍຖືກຈະໄດ້ຮັບເງິນຮາງວັນ 500,000 ບາດ ຫາກທາຍບໍ່ຖືກຈະໄດ້ຮັບເງິນຮາງວັນ 10,000 ບາດແທນ
ແຄັບຊູນລະເບີດ (2 ກຸມພາ 2003 - 26 ທັນວາ 2004).
ຮູບແບບເກມນີ້ໄດ້ໃຊ້ແທນເກມຖອດສະລັກຊົ່ວຄາວໂດຍໃນຮອບນີ້ຈະມີແຜ່ນປ້າຍທັງໝົດທັງໝົດ 18 ແຜ່ນປ້າຍ ເຊິ່ງຈະມີຮູບພາບໃບໜ້າຂອງພິທີກອນ, ດາລາຮັບເຊີນຮວມໄປເຖິງນັກສະແດງຊາວຊອຍເຖິດເທິງ (ເປີ໋, ທອມມີ້, ກອບໂຊກ, ຜັດໄທ, ລິຊ່າ, ໂຊເລ່, ສົ້ມເຊັ້ງ, ກີ່ເພົ້າ, ອຸ໋ຍ) ໂດຍດາລາຮັບເຊີນຈະຕ້ອງເລືອກແຜ່ນປ້າຍທັງໝົດ 6 ແຜ່ນປ້າຍເພື່ອໃຫ້ເລືອກຄົນເຂົ້າໄປໃນແຄັບຊູນ ຈາກທັງໝົດ 6 ຕູ້ ໂດຍແຜ່ນປ້າຍທຳອິດຈະເຂົ້າແຄັບຊູນທຳອິດ ແຜ່ນປ້າຍທີ 2 ຈະເຂົ້າແຄັບຊູນທີ 2 ໄປເລື້ອຍໆ ຈົນຄົບ 6 ແຜ່ນປ້າຍ ຫຼັງຈາກເລືອກແຜ່ນປ້າຍເສັດແລ້ວ ພິທີກອນຫຼືຜູ້ຫຼີ້ນເກມຈະສັບຄັດເອາທ໌ທີຢູ່ກາງເວທີ ແລະແຄັບຊູນຈະລະເບີດຕາມທີ່ໄດ້ມີການວາງລະເບີດຊ່ວງກ່ອນໜ້ານີ້
ຄັນດາລາຮັບເຊີນເປີດເຈີຮູບພາບຂອງຕົວເອງ ກໍຕ້ອງເຂົ້າໄປຢູ່ໃນແຄັບຊູນ ແລະຖ້າຫາກແຄັບຊູນບໍ່ລະເບີດຈະໄດ້ຮັບທອງຄຳໜັກ 1 ບາດ ແລະຈະໄດ້ຮັບຂອງລາງວັນເປັນເຄື່ອງຊັກຜ້າຈາກອີຟ ແຕ່ຖ້າຫາກໂດນລະເບີດຈະບໍ່ໄດ້ຮັບລາງວັນພິເສດໃດໆ ເລີຍ (ຫາກດາລາຮັບເຊີນບໍ່ໄດ້ເຂົ້າຢູ່ໃນແຄັບຊູນ ຈະໄດ້ຮັບເຄື່ອງຊັກຜ້າໂດຍອັດຕະໂນມັດ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ທອງຄຳໜັກ 1 ບາດ ຖ້າບໍ່ໄດ້ເຂົ້າແຄັບຊູນລະເບີດ)
ສະຖິຕິການເຂົ້າແຄັບຊູນລະເບີດ (2003-2004).
ສະຖິຕິທີ່ປາກົດນີ້ໄດ້ສະລຸບມາຈາກວີດີໂອບາງເທປຂອງລະເບີດເຖິດເທິງຊ່ວງປີ 2003-2004 ທີ່ໄດ້ໂພສຕ໌ເທິງເວັບໄຊຕ໌ youtube[https://www.youtube.com/playlist?list=PLIHcGGpOfVvki_p7t_v6RcNIkzqSrF8I2 1 ແລະຂໍ້ມູນກ່ອນໃນ ວິກິພີເດຍ[https://th.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%9A%E0%B8%B4%E0%B8%94%E0%B9%80%E0%B8%96%E0%B8%B4%E0%B8%94%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%B4%E0%B8%87&oldid=4521159#.E0.B8.AA.E0.B8.96.E0.B8.B4.E0.B8.95.E0.B8.B4.E0.B9.83.E0.B8.99.E0.B8.8A.E0.B9.88.E0.B8.A7.E0.B8.87.E0.B8.96.E0.B8.AD.E0.B8.94.E0.B8.AA.E0.B8.A5.E0.B8.B1.E0.B8.81.E0.B8.A3.E0.B8.B0.E0.B9.80.E0.B8.9A.E0.B8.B4.E0.B8.94 2
ເຖິດເທິງອະວອດ.
ເປັນຊ່ວງທີ່ປ່ຽນມາຈາກ ລະເບີດຮັບເຊີນ ຕັ້ງແຕ່ປີ 1998 ໂດຍເປັນການຮ່ວມສະໜຸກໂດຍໃຫ້ຜູ້ຊົມທາງບ້ານຂຽນຊື່ນັກສະແດງຮັບເຊີນແລະຊື່ຕອນທີ່ຊື່ນຊອບລົງບົນໄປສະນີຍະບັດພ້ອມສະໂລແກນຂອງນົມສົດຍີ່ຫໍ້ໜອງໂພ ໂດຍຈະແບ່ງການຈັບລາງວັນເປັນ 3 ແບບ
ລະຄອນຊິດຄອມສັ້ນໃນລາຍການ.
ແມ່ນຊິດຄອມສັ້ນຄັ່ນເວລາຂອງລາຍການ ຫຼັງຊ່ວງຊິດຄອມລະເບີດເຖິດເທິງໃນຕອນນັ້ນຈົບລົງ ຫຼືເປັນຊ່ວງຕໍ່ຈາກເກມລະເບີດ ເລິ່ມອອກຄັ້ງທຳອິດເມື່ອປີ ຄ.ສ. 2002 ຊິດຄອມສັ້ນຊ່ວງທຳອິດຂອງລະເບີດເຖິດເທິງ ມີຊື່ວ່າ ວອລລ໌ ເພື່ອນກັນ ອະໄຣເອີ່ຍ
ສາກຊ່ວງຊິດຄອມ.
ສາກໃນຊ່ວງຊິດຄອມລະເບີດເຖິດເທິງໄດ້ສ້າງຂຶ້ນພາຍໃນສະຕູດິໂອທີ່ຖ່າຍທຳ ສາກຊ່ວງຊິດຄອມນີ້ເປັນການຈຳລອງເຖິງບັນຍາກາດຂອງຊອຍເຖິດເທິງ ຊຸມຊົນແຫ່ງນຶ່ງໃນປະເທດໄທ ມີລັກສະນະເປັນຊອຍ ມີທັງບ້ານເຊົ່າ ຕຶກແຖວ ຮ້ານຄ້າຕ່າງ ໆ ເຊິ່ງພາຍຫຼັງທາງລາຍການໄດ້ປັບປ່ຽນສາກແລະເພີ່ມສາກໃໝ່ເພີ່ມທັງຍັງໃຫ້ມີຊາວບ້ານຫຼືບຸກຄົນຕ່າງ ໆ ຮວມໄປເຖິງນັກສະແດງສົມທົບ ຢ່າງໄປຢ່າງມາຫຼືຂາຍຂອງຢູ່ບໍລິເວນສາກເພື່ອເພີ່ມຄວາມສົມຈິງ ເຊິ່ງສາກຂອງລະເບີດເຖິດເທິງໃນຍຸກນີ້ (1996 - 2011) ມີສາກຕ່າງ ໆ ດັງເຊັ່ນ
ສ່ວນບໍລິເວນຫຼັງຮ້ານເຈ໊ໝ່ຳແລະຮ້ານຂອງເສື່ອຍເດີມເປັນສາກຫຼັງບ້ານໄມ້ຮົ້ວສັງກະສີທຳມະດາ ຕໍ່ມາ (2548) ໄດ້ປັບບໍລິເວນດັງກ່າວເປັນຕຶກແຖວຮ້ານມິນິມາດ ຮ້ານມໍເຕີໄຊ ຮ້ານຊັກອົບຮີດ ຮ້ານຂອງຜູ້ສະນັບສະໜຸນລາຍການ ນະ ຂະນະນັ້ນ ແລະຍັງໃຫ້ຊາວບ້ານໄປຢູ່ເທິງຊັ້ນສອງຂອງບ້ານໄມ້ຫຼັງສາກ (ທ້າຍຊອຍເຖິດເທິງ)ແລ້ວຫັນໜ້າບໍລິເວນຫຼັງໜ້າຕ່າງເຊິ່ງເປີດອອກມາ ເພື່ອໃຫ້ຮັບກັບມຸມກ້ອງແລະເຮັດໃຫ້ສາກສົມຈິງຫຼາຍຂຶ້ນ
ເປັນບ້ານເຊົ່າຂອງພໍ່ມະຫາ ເປີດເປັນຮ້ານເສີມສວຍປະຈຳຊອຍເຖິດເທິງ ມີຕຸ່ມແລະເຕົ່າ ເປັນເຈົ້າຂຮ້ານ ມີແຈ໊ດແລະນິ່ມເປັນລູກຈ້າງຮ້ານ (ຕໍ່ມາໄດ້ລາອອກທັງຄູ່) ແລະຍັງເປີດເປັນຮ້ານຂາຍເຄື່ອງສຳອາງ ເປັນສະຖານທີ່ທີ່ລວມຄົນໃນຊອຍເມື່ອມີງານສັງສັນຫຼືມີເລື່ອງເມົ້າທ໌ຕ່າງໆ ຕໍ່ມາແກ້ວໄດ້ມາເຝົ້າຮ້ານເຕົ່າຊາລອນ ເພາະຕຸ່ມແລະເຕົ່າໄດ້ອອກຈາກຊອຍໄປຢູ່ຕ່າງປະເທດ ເມື່ອແກ້ວແລະໂໜ່ງແຕ່ງງານກັນແລ້ວຈຶ່ງໄດ້ປ່ຽນແປງຈາກຮ້ານຊາລອນມາເປັນຫໍພັກຊື່ວ່າ ຫໍພັກຄູ່ຮັກໃໝ່ ຕໍ່ມາເຮຍຊົ້ງໄດ້ມາຍຶດຫໍພັກຄູ່ຮັກໃໝ່ຂອງແກ້ວແລະໂໜ່ງ ເພາະໂໜ່ງກູ້ເງິນກັບເຮຍຊົ້ງແລ້ວບໍ່ເອົາມາຄືນ ແລະໝົດສັນຍາເຊົ່າຮ້ານເຈ໊ໝ່ຳ ຫໍພັກນັ້ນຈຶ່ງປ່ຽນມາເປັນຮ້ານຂາຍຂອງຊຳ (ຕໍ່ມາເຮັດຮ້ານອິນເທີເນັດຄວບຄູ່ກັບຮ້ານຂາຍຂອງຊຳ)
ແຕ່ເດີມໃນສະຕູດິໂອໃນການຖ່າຍທຳລະເບີດເຖິດເທິງນັ້ນຈະມີຄົນເບິ່ງໃນສະຕູດິໂອ (ຄ້າຍໆ ເປັນໂຊການສະແດງເໝືອນລະຄອນສາມຊ່າໃນຊິງຮ້ອຍຊິງລ້ານ) ແລະໃນຊ່ວງຖອດສະລັກລະເບີດ ພິທີກອນທີ່ຈະເຂົ້າຕູ້ລະເບີດຍັງດຶງເອົາຜູ້ຊົມໃນຫ້ອງສົ່ງບາງຄົນເຂົ້າໄປໃນຕູ້ລະເບີດດ້ວຍ ແຕ່ພາຍຫຼັງນັ້ນຈະບໍ່ມີຄົນເບິ່ງໃນຫ້ອງສົ່ງເນື່ອງຈາກເພື່ອບໍ່ໃຫ້ຮູ້ເລື່ອງຄວາມລັບກ່ຽວກັບເນື້ອຫາແລະການບັນທຶກຖ່າຍທຳເທປລາຍການເຊິ່ງອາດຈະໃຊ້ເວລານານຈຶ່ງມີການປ່ຽນຈາກສຽງຫົວເຣາະຂອງຜູ້ຊົມໃນສະຕູດິໂອມາເປັນຊາວສຽງຫົວເຣາະເຊິ່ງໄດ້ຕັດຕໍ່ເພີ່ມຫຼັງການຖ່າຍທຳເສັດ ແລະໃນຊ່ວງປີ 2539 - 2547 ຈະມີສຽງດົນຕີສົດປະກອບໃນຊ່ວງຊິດຄອມເພື່ອສົ່ງມຸກຕ່າງໆ ແລະສ້າງສີສັນໃຫ້ຜູ້ຊົມໃນຊ່ວງນັ້ນອີກດ້ວຍ
ບັນນາລັກສາດແລະສາລະນິເທດສາດ (: LIS) ແມ່ນການສຶກສາເລື່ອງທີ່ກ່ຽວກັບການຈັດເກັບ ສິ່ງພິມ, ຂໍ້ມູນ, ແລະສື່ ທັງພາຍໃນແລະພາຍນອກຫ້ອງສະໝຸດ ລວມໄປເຖິງການຮຽນຮູ້ທາງວິຊາການ ໃນແງ່ຂອງຊັບພະຍາກອນເພື່ອການຮຽນຮູ້ ວ່າຜູ້ໃຊ້ໃຊ້ລະບົບຫ້ອງສະໝຸດແລະລະບົບການຮຽນຮູ້ອື່ນໆແນວໃດ.
ເປົ້າໝາຍຫຼັກຂອງ ງານຄົ້ນຄວ້າດ້ານບັນນາລັກສາດແລະສາລະນິເທດສາດ ມຸ່ງໄປທີ່ການຈັດການອົງຄວາມຮູ້ ເພື່ອການດຶງຂໍ້ມູນມາໃຊ້ໄດ້ຢ່າງມີປະສິດທິພາບ ໂດຍອາດລວມເຖິງຫົວຂໍ້ອື່ນໄດ້ແກ່ ການໄດ້ມາ, ການສ້າງລາຍການຊື່, ການຈັດໝວດ, ການເກັບຮັກສາ, ແລະ ການເບິ່ງແຍງຂໍ້ມູນແລະຊັບພະຍາກອນຫ້ອງສະໝຸດ.
ການສຶກສາອີກຂະແໜງໜຶ່ງ ທີ່ສຶກສາເລື່ອງໃກ້ຄຽງກັນ ແຕ່ໄດ້ພັດທະນາໄປອີກທາງ ແມ່ນ ການສຶກສາໂຄງສ້າງຂອງຂໍ້ມູນ ແລະ ທິດສະດີຂໍ້ມູນ (Information Theory) ເຊິ່ງແມ່ນການສຶກສາເຊີງຄະນິດສາດ ກ່ຽວກັບແນວຄິດຂອງຂໍ້ມູນສາລະສົນເທດ.
Thaxang village, Pakngeum district, Vientiane capital, Lao PDR.
ບ້ານດັ່ງກ່າວໄດ້ຈັດຕັ້ງເປັນບ້ານມາໄດ້ກວ່າ 40 ປີແລ້ວ, ໂດຍພື້ນຖານແລ້ວປະຊາຊົນທັງໝົດແມ່ນເປັນຊົນເຜົ່າເມີ້ຍ, ທີ່ໄດ້ມີຖີ່ນຖານຍົກຍ້າຍມາຈາກເມືອງປາກກະດີງ, ແຂວງບໍລິຄຳໄຊ.
ໂດຍເຂົາເຈົ້າໄດ້ຖີເອົາການກະສິກຳ ເປັນຫຼັກໃນການປະກອບອາຊິບ ເຊີ່ງໃນປະຈຸບັນນີ້ແມ່ນໄດ້ຈັດຕັ້ງກຸ່ມຜະລິດພືດຜັກປອດສານພືດ ເຊີ່ງໄດ້ມີການເຮັດເປັນກຸ່ມກ້ອນ ທີ່ສ້າງເປັນລາຍຮັບຫຼັກຂອງຄອບຄົວ ໃນປະຈຸບັນກໍ່ຖືວ່າເປັນລາຍຮັບທີ່ດີ, ເຮັດໃຫ້ຫຼາຍຄອບຄົວຫຼຸດພົ້ນອອກຈາກຄວາມທຸກຍາກ, ບ້ານທ່າຊ້າງ ໄດ້ເປັນບ້ານພັນທະນາ ແລະ ບ້ານວັດທະນາ ຂອງ ມ. ປາກງື່ມ, ກໍ່ຄືນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ.
ຄິດຕະສະຕະວັດທີ່ 18 ຢູ່ລະຫວ່າງປີ ຄ.ສ. 1701 ເຖິງ ຄ.ສ. 1800
ທົດສະວັດແລະປີຄິດຕະສັກກະຫຼາດ.
ຄິດຕະສະຕະວັດທີ່ 18
ຄິດຕະສະຕະວັດທີ່ 19 ຢູ່ລະຫວ່າງປີ ຄ.ສ. 1801 ເຖິງ ຄ.ສ. 1900
ຄິດຕະສະຕະວັດທີ່ 19
ຄິດຕະສະຕະວັດທີ່ 20 ຢູ່ລະຫວ່າງປີ ຄ.ສ. 1901 ถึง ຄ.ສ. 2000
ຄິດຕະສະຕະວັດທີ່ 20
ຕາມຄວາມເຊື່ອແລະບັນເທີງຄະດີແຕ່ບູຮານ ຜີ () ເປັນວິນຍານ (soul) ຫຼືສະປິລິດ (spirit) ຂອງຄົນຫຼືສັດທີ່ຕາຍ ເຊິ່ງສາມາດປາກົດໃຫ້ຄົນເປັນເຫັນໄດ້. ບໍ່ວ່າຈະໃນຮູບທີ່ເບິ່ງເຫັນໄດ້ຫຼືສຳແດງອອກມາໃນຮູບອື່ນ. ລາຍລະອຽດການປາກົດໂຕຂອງຜີ ແມ່ນມີຫຼາກຫຼາຍຫຼາຍຕັ້ງແຕ່ການສະແດງຕົນແບບເບິ່ງບໍ່ເຫັນ ປາກົດເປັນຮູບຮ່າງບອບບາງທີ່ໂປ່ງແສງຫຼືແທບເບິ່ງບໍ່ເຫັນ ໄປຈົນເຖິງການເຫັນພາບສົມຈິງດຸດມີຊີວິດ.
ຄວາມເຊື່ອໃນການສະແດງຕົນຂອງວິນຍານຜູ້ຕາຍ ແມ່ນມີແພ່ຫຼາຍ ຢ້ອນໄປຕັ້ງແຕ່ວິນຍານນິຍົມຫຼືການບູຊາບັນພະບຸລຸດໃນວັດທະນະທຳກ່ອນຮູ້ປຶ້ມ. ຫຼັກໃນບາງສາສະໜາ ເຊັ່ນ ພິທີກຳງານສົບ ພິທີໄລ່ຜີ ຫຼັກເຈຕະນິຍົມບາງປະການແລະເວດມົນ ໄດ້ຮັບການອອກແບບມາເພື່ອປອບວິນຍານຂອງຜູ້ຕາຍໃຫ້ສະຫງົບໂດຍສະເພາະ. ຜີມັກໄດ້ຮັບການອະທິບາຍວ່າ ແມ່ນສິ່ງທີ່ຢູ່ໂດດດ່ຽວເຊິ່ງສິງສູ່ໃນສະຖານທີ່ ວັດຖຸຫຼືບຸກຄົນໜຶ່ງ ໆ ທີ່ຜີຜູກພັນຍາມມີຊີວິດຢູ່.
ຈຕູພຮ ພມພິນ (ຕູ່) ເປນປະທານແນວຮ່ວມປຮະຊາທຶປະໄຕຕ່ອຕ້ານຜະເດດການແຫ່ງຊາດ ອດີດສມາຊຶກສຖາຜຼ້ແທນປະຊາຊນ ພີກເພື່ອໄທ
ນັດຖະວຸດ ໃສເກື້ອ ຊື່ຫຼິ້ນ ເຕັ້ນ ອະດີດລັດຖະມົນຕີຊ່ວຍກະຊວງພານິດ ແລະກະຊວງກະເສດ ໃນລັດຖະບານຍິ່ງລັກ ຊິນນະວັດ ແກນນຳ ນປຊ
ພງພຶສຸດ ຜຶວອ່ອນ ເປນນິກຟຸຕບອລຊາວໄທ ເກຶດເມື່ອວິນທີ່ 18 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1985
ແອມານູເອລ ຊັອງ-ມີແຊລ ເຟຣເດຣິກ ມາຄຣັອງ (, ເກີດ 21 ທັນວາ 1977) ແມ່ນນັກການເມືອງແລະເຈົ້າໜ້າທີ່ພົນລະເຮືອນລະດັບສູງຊາວຝະຣັ່ງ. ລາວແມ່ນຜູ້ສະໝັກຊິງຕຳແໜ່ງປະທານາທິບໍດີຝະຣັ່ງໃນການເລືອກຕັ້ງເດືອນເມສາ ຄ.ສ. 2017
ໝ່ອມລາຊະວົງຖະໜັດສີ ສະຫວັດດິວັດ () (ຄຳເຄົ້າ: ຫມ່ອມຣາຊວງສ໌ຖນັດສຣີ ສວັສດິວັຕນ໌) (28 ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 1927-27 ສິງຫາ ຄ.ສ. 2019) ແມ່ນນັກສະແດງ ນັກຮ້ອງ ນັກຂຽນ ແລະນັກຈັດລາຍການວິທະຍຸໂທລະທັດ ມີຊື່ສຽງແມ່ນທີຮູ້ຈັກການແນະນຳແລະຈັດລະດັບຄວາມແຊ່ບຂອງຮ້ານອາຫານ ໃນຊື່ "ເຊລລ໌ຊວນຊິມ" ສັນຍາລັກຖ້ວຍລາຍຂຽວ ທາງໜັງສືພິມສະຫຍາມລັດ ຕັ້ງແຕ່ ຄ.ສ. 1962 ໂດຍດັດແປງມາຈາກ "ມິດຊະລິນໄກດ໌" ຂອງຜະລິດຕະພັນມິດຊະລິນ
ນອກຈາກນີ້ຍັງເປັນນັກຮ້ອງເພງລູກກຸງ ທີມີຊື່ສຽງ ເຊັ່ນ ຂ້ອງຈິດ, ສີຊັງ, ຍາມຮັກ, ຫວງຮັກ, ວະນາສະຫວາດ, ລະຄັງທອງ, ໂສກ
ໝ່ອມລາຊະວົງຖະໜັດສີ ສະຫວັດດິວັດ ແມ່ນບຸດຄົນໂຕໃນໝ່ອມເຈົ້າສະເຫຼີມສີ ສະຫວັດດິວັດ ກັບໝ່ອມຈະເລີນ ສະຫວັດດິວັດ ນະ ອະຍຸດທະຍາ ເກີດທີ່ວັງເພັດຊະບູນ (ປັດຈຸບັນຄືສູນການຄ້າເຊັນທຣັລເວີລດ໌) ເຕີບໂຕຢູ່ພາຍໃນວັງສະປະທຸມມີພີ່ນ້ອງ ຄື ໝ່ອມລາຊະວົງສະໜອງສີ ສະຫວັດດິວັດ ແລະໝ່ອມລາຊະວົງເພີ່ມສີ ສະຫວັດດິວັດ ຕາມລຳດັບ
ເລິ່ມທີ່ໂຮງຮຽນລາຊິນີ ພ.ສ. 2481 ແລະໂຮງຮຽນເທບສິລິນ ພ.ສ. 2485 ມີເລກປະຈຳໂຕນັກຮຽນ ທ.ສ. 5444 ຈົນຈົບຊັ້ນມັດຖະຍົມໃນປິຕໍ່ມາ ນັບລຸ້ນຄືນັກຮຽນເກົ່າເທບສິລິນລຸ້ນປີ 2485 ແລ້ວສຶກສາຕໍ່ທີ່ມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດແລະການເມືອງພ້ອມກັບເລິ່ມເຂົ້າວົງການບັນເທິງ ແມ່ນນັກສະແດງແລະຮ້ອງເພງຫາລາຍໄດ້ ຊ່ວງຫຼັງສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ 2 ເດິນທາງໄປສຶກສາຕໍ່ທີ່ອັງກິດ
ເອສເປຣສໂຊ () ແມ່ນກາເຟທີ່ມີລົດແກ່ແລະເຂັ້ມ ມີວິທີການຊົງໂດຍໃຊ້ແຮງອັດໄອນ້ຳຫຼືນ້ຳຮ້ອນຜ່ານເມັດກາເຟທີ່ຂົ້ວບົດລະອຽດ. ທີ່ມາຂອງຊື່ "ເອສເປຣສໂຊ" ມາຈາກຄຳພາສາອິຕາລີ "espresso" ແປວ່າ ເລັ່ງດ່ວນ.
ເອສເປຣສໂຊແມ່ນກາເຟທີ່ນິຍົມຫຼາຍທີ່ສຸດໃນແຖບປະເທດເອີຣົບຕອນໃຕ້ ໂດຍສະເພາະໃນປະເທດອິຕາລີ ເຊິ່ງການສັ່ງກາເຟຫຼື "ຄັບແຟ" () ໃນຮ້ານໂດຍທົ່ວໄປກໍແມ່ນສັ່ງເອສເປຣສໂຊ.
นักแสดงหรือตัวละครเก่าที่ปรากฎตัวจนถึงปัจจุบัน.
1. เท่ง เถิดเทิง (2539 - ปัจจุบัน) รับบทเป็นตัวละครดังต่อไปนี้
ນັກເລງຄຸມຊອຍເຖິດເທິງ ມີນິໄສທີ່ເຈົ້າຊູ້ ມີອາຊີບເຮັດກອບພຣະ ເປັນຄົນບໍ່ເອົາໃດ໋ ແຕ່ເດີມເທັ່ງເປັນພຽງແຄ່ລູກນ້ອງນັກເລງຂອງທຸ້ຍແລະທຶ້ງ ແຕ່ຫຼັງຈາກທຸ້ຍແລະທຶ້ງໄດ້ໄປຢູ່ຕ່າງປະເທດ ເຮັດໃຫ້ເທັ່ງໄດ້ເປັນຫົວໜ້ານັກເລງຄຸມຊອຍເຖິດເທິງແທນ ຕໍ່ມາເທັ່ງໄດ້ແຕ່ງງານກັບຕຸ່ມ ແລະມີລູກນຳກັນໜຶ່ງຄົນຄື ລູກກ້ຽງ ເທັ່ງກັບຕຸ່ມຄອງຮັກກັນມາດົນຕໍ່ມາດ້ວຍຄວາມບໍ່ເອົາໃດ໋ຂອງເທັ່ງ ເຮັດໃຫ້ເປັນທີ່ເວົ້າຂານຂອງຊາວຊອຍເຖິດເທິງວ່າເທັ່ງເກາະເມຍກິນ ເຮັດໃຫ້ເທັ່ງແລະຕຸ່ມບໍ່ເຂົ້າໃຈກັນແລະຢ່າກັນໃນທີສຸດ ຕໍ່ມາເທັ່ງໄດ້ຄົບກັບ ຫລິວ ລູກສາວຂອງເຮຍຊົ້ງເທັ່ງເຄີຍພະຍາຍາມຈະເອົາດີເພື່ອແຕ່ງງານກັບຫລິວຕາມເງື່ອນໄຂຂອງເຮຍຊົ້ງ ແຕ່ສຸດທ້າຍກໍບໍ່ໄດ້ໝັ້ນ ແລະເອົາຊະນະໃຈຄູນຸຈະລີແຕ່ບໍ່ສຳເລັດ
ເທັ່ງ ແມ່ນລູກກຳພ້າພໍ່ແມ່ ໂດຍເທັ່ງນັ້ນຖືກຖິ່ມຢູ່ໃນບ່ອນຖິ່ມຂະຍະໃນຊອຍເຖິດເທິງຂະນະທີຍັງເປັນທາຮົກ ແລະພໍ່ມະຫາໄດ້ພົບເຂົ້າ ຈຶ່ງເກັບມາລ້ຽງແລະຕັ້ງຊື່ວ່າ ເທັ່ງ ໂດຍຊື່ເທັ່ງນັ້ນມາຈາກໜັງຕະລຸງທີ່ຢູ່ຂ້າງ ໆ ພໍ່ມະຫາຈຶ່ງກາຍເປັນພໍ່ບຸນທຳຕັ້ງແຕ່ບັດນັ້ນ ໃນລະເບີດເຖິດເທິງ ລຸ້ນ 3 ເທັ່ງໄດ້ເດິນທາງໄປເຮັດວຽກທີຊາອຸດີອາລະເບຍເປັນເວລາ 5 ປີ ໄປນັ່ງເຄື່ອງບິນ ພ້ອມຄວາມຄວາມຫວັງທີຈະຫອບເງິນກັບມາ ຂາກັບກໍຍັງກັບມາພ້ອມຄວາມຫວັງຄືເກົ່າແຖມຍັງນັ່ງເຮືອຫາງຍາວກັບມາອີກ ພາຍຫຼັງໄດ້ອອກຈາກຊອຍເຖິດເທິງໄປຢູ່ທີ່ບ້ານລັ່ນທຸ່ງ ເພື່ອໜີໜີ້ທີ່ເຮັດເຊັກ 5 ລ້ານບາດຫາຍໄປ ເມື່ອໄປເຖິງໝູ່ບ້ານລັ່ນທຸ່ງ ເທັ່ງໄດ້ລ່ວງຮູ້ວ່າມີທອງຄຳທີ່ຊ່ອນຢູ່ໃນວັດຈຶ່ງພະຍາຍາມແຝງໂຕເຂົ້າມາເພື່ອທີ່ຈະນຳທອງຄຳໄປໃຊ້ໜີ້ ແຕ່ໃນລະຫວ່າງທີ່ເທັ່ງພໍ້ທອງຄຳທີ່ຊ່ອນຢູ່ໃນພະພຸດທະຮູບ ເທັ່ງກັບຕ້ອງເຈີສະຖານະການທີ່ເລວຮ້າຍກວ່າເມື່ອເພັດແລະຫຼວງຕາຄືອະດີດໂຈນທີຄອຍຊ່ອຍເຫຼືອຊາວບ້ານແລະແມ່ນຜູ້ຫຼອມທອງຄຳໄວ້ໃນພະພຸດທະຮູບ ເຮັດໃຫ້ຊີວິດຂອງເທັ່ງທີຫວັງວ່າຈະມີຊີວິດທີ່ສະຫງົບສຸກກັບຕ້ອງພັງທະລາຍແລະຕ້ອງກຸມຄວາມລັບຂອງທອງຄຳຢ່າງຫຼີກລ່ຽງບໍ່ໄດ້
ແມ່ນຄູເຝິກທີ່ດູແລໜ່ວຍຮົບພິເສດຂອງຄ່າຍນີ້ ທີ່ຜ່ານມາເທັ່ງເຄີຍເປັນຫົວໜ້າໝູ່ນຳທັບທະຫານໄປຮົບຫຼາຍສົງຄາມ ແຕ່ບໍ່ຮູ້ວ່າດ້ວຍຄວາມເກັ່ງຫຼືຄວາມຊວຍກັນແນ່ ເພາະໃນການຮົບທຸກຄັ້ງລູກນ້ອງຂອງເທັ່ງຕ້ອງຕາຍໝົດ ມີພຽງເທັ່ງຄົນດຽວທີ່ຣອດ ຕອນນີ້ ຈ.ສ.ອ.ເທັ່ງ ລາອອກຈາກການເປັນທະຫານຕາມແຜນການລັບຂອງທ່ານ ຜບ. ໝີ ເພື່ອເຮັດພາລະກິດລັບໂດຍການເປັນລູກນ້ອງເສ່ຍເຈັ໋ງ ຕອນນີ້ ຈ.ສ.ອ. ເທັ່ງ ກັບມາເປັນທະຫານຮຽບຮ້ອຍແລ້ວ ແລ້ວຈ່າເທັ່ງກໍຖືກ ຜບ. ສັ່ງໃຫ້ເປັນພໍ່ຄົວໃນໂຮງຄົວແທນ
ເຈົ້າຂອງຄ່າຍມວຍທໍລະນົງ ອະດີດແຊມປ໌ສະໄໝດຽວເທິງເວທີມວຍລາຊະດຳເນິນ ມີຄວາມຫວັງຈະໃຫ້ລູກຊາຍກັບຊ່ອຍສ້າງຊື່ໃຫ້ຄ່າຍກັບມາໂດ່ງດັງອີກຄັ້ງ ເປັນພໍ່ມ້າຍເມຍຖິ່ມເພາະຮັບຄວາມຢາກຈົນບໍ່ໄຫວ ມັກເວົ້າອວດມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບນັກມວຍດັງໆ ຮູ້ຈັກທຸກຄົນ ທັ້ງ ໆ ທີຮູ້ຈັກເຂົ້າຢູ່ຝ່າຍດຽວ
ແມ່ນແດັກຄູລ່າອາຍຸກວ່າ 300 ປີຈາກປະເທດອັງກິດ ຖືກຈັບຜັດຈັບຜູຈາກອັງກິດມາຕັ້ງຮົກຮາກດ້ວຍການເຮັດທຸລະກິດໂຮເທລນ້ອຍໆ ທີຖະໜົນເຂົ້າສານ ມີນິໄສທ່າຫຼາຍ ຊອບຫິວກະຫາຍແລະກິນເລືອດຕາມປະສາຂອງແດັກຄູລ່າ
2. ໂໜ່ງ ຊະຊະຊ່າ (2541 - ປັດຈຸບັນ) ຮັບບົດເປັນໂຕລະຄອນ ດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້
ລູກນ້ອງເທັ່ງ ແມ່ນຄູ່ຫູຄູ່ໃຈແລະເຮັດອີ່ຫຍັງ ໆ ນຳກັນຢູ່ສະເໝີ ມີວະລີຕິດປາກວ່າ "ຮະໂໜ່ງມາແວ້ວ" ປະຈຸບັນໄດ້ແຕ່ງງານກັບ ແກ້ວ ຄູ່ໝັ້ນທີ່ໝັ້ນກັນຫຼາຍປີ ກຳລັງຫາທາງເລີກກັບແກ້ວໃຫ້ໄດ້ ແຕ່ທຸກວັນນີ້ຍັງຕ້ອງຂໍເງິນຈາກເມຍໃຊ້ເປັນປະຈຳ ເດີມທີເປັນນັກເລງ ແຕ່ຫັນມາເອົາດີເປັນຊ່າງຕັດຜົມຂ້າງຮ້ານຂາຍປື້ມຂອງເສື່ອຍ ຕໍ່ມາໄດ້ເປັນລູກບຸນທຳຂອງຕຸ່ມ ເມຍເກົ່າຂອງເທັ່ງ ເທັ່ງຈຶ່ງເປັນທັງພໍ່ບຸນທຳແລະລູກພີ່ ຕໍ່ມາໂໜ່ງເຮັດອາຊີບແມ່ນນັກສະແດງໂຕປະກອບ ແຕ່ມັກອວດເປັນນັກສະແດງຊື່ດັງ ບາງຄັ້ງໂໜ່ງກໍມີອາການເກແຕກມັກແທະໂລມເທັ່ງ ເຊັ່ນ "ເທັ່ງໂຕເຮັວນະເຮົານ່ະ" ແລ້ວກໍລວນລວມ ບາງຄັ້ງກໍຕ່ອຍທ້ອງເທັ່ງພາຂຶ້ນຫ້ອງ ຫຼືບໍ່ກະລວນລວມລູກກ້ຽງ ໂດຍຈະເວົ້າວ່າ "ກ້ຽງໂຕເຮັວດີນີ້" ຫຼືແອບເບິ່ງລູກກ້ຽງອາບນ້ຳ ໂດຍເທັ່ງມັກຈະເວົ້າວ່າ "ເຮີ້ຍ ນັ່ນຫຼານນະໄອ້ນີ້ຫຼານກໍໄມ້ເວັ້ນ" ໂໜ່ງມັກຈະຫາທາງຈັບບົວໄລທຳເມຍແຕ່ກໍບໍ່ສຳເລັດ
5 ປີຜ່ານໄປ ໂໜ່ງໄດ້ເລີກກັບແກ້ວ ແລ້ວມາອາໄສຢູ່ກັບເທັ່ງແລະພໍ່ມະຫາແທນແລະພະຍາຍາມລົຍຄຳສົບປະມາດທີ່ວ່າ "ອີກໄມ້ນານກໍຕ້ອງງໍ້ເມຍກິນ" ແຕ່ພາຍຫຼັງກັບມາຄືນດີກັນໂດຍມີເງື່ອນໄຂຂອງຜູ້ໃຫຍ່ວ່າຕ້ອງການຫຼານຂອງຜູ້ໃຫຍ່ແລະໃຫ້ແກ້ວມີລູກ ພາຍຫຼັງໄດ້ໜີຕາມໄປຢູ່ກັບເທັ່ງທີ່ບ້ານລັ່ນທຸ່ງ ເມື່ອມາເຖິງໝູ່ບ້ານລັ່ນທຸ່ງ ໂໜ່ງຍັງຄົງຮູ້ສຶກຄິດຮອດແກ້ວຢູ່ແລະຕ້ອງມາຮັບຊະຕາກຳທີ່ເກີດຈາກການກະທຳຂອງເທັ່ງທີ່ລ່ວງຮູ້ຄວາມລັບຂອງທອງຄຳໃນພະພຸດທະຮູບ ເຮັດໃຫ້ໂໜ່ງຮູ້ສຶກຢ່ານກັບການທີ່ໜີມາຢູ່ທີ່ໝູ່ບ້ານລັ່ນທຸ່ງ ຢ່າງໃດກໍຕາມໂໜ່ງໄດ້ເດິນທາງໄປຍັງປະເທດອິນເດຍຢ່າງລັບໆ ເນື່ອງຈາກໄປຫາບຸນໂດຍທີ່ເທັ່ງບໍ່ຮູ້ເລື່ອງແລະກັບມາໃນຊ່ວງປີໃໝ່
ອະດີດຄູເຝິກໝາທະຫານ ແຕ່ຖືກພັກລາຊະການທະຫານແອບຂະໂມຍອາຫານໝາກັບບ້ານ ມີຄວາມສາມາດໃນການດົມກິ່ນ ແລະບອກໄດ້ໝົດວ່າແມ່ນກິ່ນອີ່ຫຍັງຍົກເວັ້ນກິ່ນຕົວຂອງໂຕເອງທີ່ບໍ່ເຄີຍໄດ້ກິ່ນ ໃນຕອນ "ຈຸດເລິ່ມຕົ້ນຂອງຄວາມສຳເລັດ" ຈ່າໂໜ່ງໄດ້ເລື່ອນຂັ້ນເປັນຄູເຝິກແລ້ວໃນປັດຈຸບັນ ຈ່າໂໜ່ງກາຍເປັນຄູເຝິກຄັ້ງທີ 2 ແທນຈ່າເທັ່ງອີກດ້ວຍ
3. ບໍລິບູນ ຈັນເຮືອງ (2553-2558 /2558-2559 /2560-ປັດຈຸບັນ) ຮັບບົດເປັນໂຕລະຄອນດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້ ດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້
ນັກເລງປະຈຳໝູ່ບ້ານລັ່ນທຸ່ງ ມີນິໄສໂອ້ອວດ ແມ່ນລູກຂອງ ຕາເພັດ ເຈົ້າຂອງຕະຫຼາດໃນໝູ່ບ້ານລັ່ນທຸ່ງ ເຂົາມັກຖືກລໍ້ວ່າເຕ້ຍຢູ່ສະເໝີ ຊື່ນຊອບມະນາວຢ່າງອອກໜ້າອອກຕາແຕ່ມະນາວບໍ່ມີໃຈໃຫ້ກັບເຂົາເລີຍ ແຕ່ທອງກໍບໍ່ທິ້ງຄວາມພະຍາຍາມ ຈົນມະນາວໃຈອ່ອນຍອມໝັ້ນນຳ ໃນຕອນ ເດີ ບໍດີກາດ ປັດຈຸບັນໄດ້ແຕ່ງງານກັບມະນາວ
ເຈົ້າຂອງຮ້ານຂາຍອາຫານໃນຕະຫຼາດແມ່ນນາຍໜ້າຄ້າຄວາມຜິດທຸກຢ່າງ ເຮັດເພຶ່ອເງິນໄດ້ທຸກເລຶ່ອງແລະຈະຄອຍສ້າງຄວາມວຸ່ນວາຍໃຫ້ທະຫານໃນໜ່ວຍຮົບພິເສດຄອຍແກ້ໄຂຢູ່ສະເໝີ ຍອດອາໄສຢູ່ກັບນ້ອງສາວເພາະພໍ່ແມ່ເສຍໄປແລ້ວ ຕັ້ງແຕ່ຕອນທະຫານໃໝ່ຍອດເຂົ້າຮ່ວມໃນກອງພັນທະຫານຄ່າຍກະສຸນດິນດຳດ້ວຍຄວາມມຶໄວ້ຫຍິບສົກສິ່ງຂອງຈາກຄົນອຶ່ນໄດ້ໂດຍເຈົ້າໂຕບໍ່ຮູ້ໂຕປັດຈຸບັນຍອດເປັນຜູ້ຊ່ວຍຂອງຈ່າເທັ່ງແລະໃນປັດຈຸບັນນີ້ພົນທະຫານຍອດໄດ້ຮັບເລຶ່ອນຕຳແໜ່ງຈາກ ພົນທະຫານ ເປັນ ຈ່າສິບຕີ ຫຼຶ ຈ່າຍອດ ແລະ ຕອນ ພາລະກິດລັບສຸດຍອດ ຍອດໄດ້ປອມໂຕເປັນຊາວຕ່າງຊາດຄ້າອາວຸດ-ປຶນ ຂ້າມຊາດ ຮ່ວມກັບເສ່ຍເຈັງແລະຈ່າເທັ່ງ
4. ນົງ ເຊີນຍິ້ມ (2559 - ປັດຈຸບັນ) ຮັບບົດເປັນໂຕລະຄອນ ດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້
ນັກສະແດງຫຼືໂຕລະຄອນໃນປັດຈຸບັນ.
ນັກສະແດງຊຸດປັດຈຸບັນຂອງລະເບີດເຖິດເທິງ ມາຈາກ ລະເບີດເຖິດເທິງແດັກຄູລ່າຫາຮັກ ນອກຈາກເທັ່ງ,ໂໜ່ງ,ຕັ໊ກ ແລະນົງ ທີ່ເຄີຍສະແດງໃນລະເບີດເຖິດເທິງພາກກ່ອນມາແລ້ວ ຍັງມີນັກສະແດງໜ້າໃໝ່ໃນລະເບີດເຖິດເທິງໃນຍຸກນີ້ ຢ່າງເຊັ່ນ
ນັກສະແດງທີ່ມີໂຕລະຄອນໃນລະເບີດເຖິດເທິງ ຫຼາຍກວ່າໜຶ່ງໂຕ.
1. ໝໍ່າ ຈົ໊ກມົກ (2539-2546 /2552) ສະແດງເປັນໂຕລະຄອນຕໍ່ໄປນີ້
ພັນລະຍາຂອງອາໂກ ເຈົ້າຂອງຮ້ານຊຳ ນິໄສໂຫດຮ້າຍ ປາກຈັດ ເຮັດໃຫ້ໄຜ ຕ່າງຢ່ານເພິ່ນ ແລະມັກບ້ຽວຄ່າເຊົ່າຮ້ານກັບປະສິດເປັນປະຈຳ ເຈ໊ໝ່ຳໄດ້ສາບານກັບອາໂກ ຫາກຕີມວຍແລ້ວຊະນະກໍຈະພາໄປທ່ຽວຮອບໂລກ ແລະກໍເປັນຈັ່ງຊັ້ນຈິງໆ ເຈ໊ໝ່ຳຈຶ່ງຕ້ອງອອກຈາກຊອຍເຖິດເທິງພ້ອມກັບອາໂກໄປທ່ຽວຮອບໂລກ ແຕ່ວ່າອາໂກໄດ້ທິ້ງເຈ໊ໝ່ຳລະຫວ່າງທາງ ເຮັດໃຫ້ເຈ໊ໝ່ຳເສຍໃຈຊັອກຈົນກາຍເປັນຄົນບ້າ ອາລະວາດ ສະຕິບໍ່ດີທີ່ສະໜາມບິນໃນເມືອງໄທຝັ່ງຂາເຂົ້າ ແລະມັກຄິດເພີ້ເຖິງອາໂກ ສາມີຂອງຕົນເອງ ປັດຈຸບັນຮັກສາອາການທາງຈິດ ຢູ່ໃນໂຮງໝໍປະສາດແຫ່ງໜຶ່ງ ແລະໃນຕອນ ເຈ໊ໝ່ຳ ຄັມແບັກ ເທັ່ງໂໜ່ງໄດ້ຫາທາງຊ່ອຍເຫຼືອເຈ໊ໝ່ຳ ໜີອອກຈາກໂຮງໝໍປະສາດ ແຕ່ສຸດທ້າຍກໍຖືກໝໍຈັບເຂົ້າໄປໃນໂຮງໝໍເໝືອນເດີມ
ປາກົດຕົວໃນລະເບີດເຖິດເທິງຕອນ ເຈ໊ໝ່ຳ ຣີເທີນ ເຂົາຖືກພໍ່ມະຫາໃຊ້ໃຫ້ແຕ່ງຕົວເປັນເຈ໊ໝ່ຳ (ເພາະເຂົາມີໜ້າຕາທີ່ເໝືອນເຈ໊ໝ່ຳ) ແລກກັບມວນສານເຊິ່ງເຂົາຕ້ອງການໃຫ້ຫຼວງພໍ່ ເພື່ອຫຼອກໃຫ້ເຮຍຊົ້ງອອກຈາກຊອຍເຖິດເທິງ ແຕ່ສຸດທ້າຍກໍຖືກເຮຍຊົ້ງຈັບໄດ້
2. ເດີ໋ ດອກສະເດົາ (2540-2555 /2558-2559) ຮັບບົດເປັນໂຕລະຄອນ ດັງຕໍ່ໄປນີ້
ພໍ່ບຸນທຳຂອງເທັ່ງ ເປັນຄົນທຳມະທຳໂມ ມັກເຂົ້າວັດເຂົ້າວາ ມີຕຳແໜ່ງເປັນມັກຄະທາຍົກວັດປະຈຳຊອຍເຖິດເທິງ ປັດຈຸບັນເຮັດກອບພຣະຖືວ່າເປັນລາຍໄດ້ຫຼັກຂອງຄອບຄົວ ພໍ່ມະຫາມີນິໄສຊອບຂີ້ລືມຢ່າງຫຼາຍ ເນື່ອງຈາກອາຍຸຫຼາຍ ພໍ່ມະຫາບໍ່ຖືກກັບເຮຍຊົ້ງ ເພາະຫາວ່າເຮຍຊົ້ງເປັນຄົນຂີ້ໂກງ ມັກເອິ້ນຊື່ເຮຍຊົ້ງຜິດບ່ອຍໆ ເປັນ ກິມ ພໍ່ມະຫາໄດ້ຫາທາງກຳຈັດໄລ່ເຮຍຊົ້ງອອກຈາກຊອຍເຖິດເທິງຢູ່ຫຼາຍຄັ້ງ ແຕ່ກໍ່ບໍ່ສຳເລັດ ແຕ່ຕອນຫຼັງໆມາພໍ່ມະຫາແລະເຮຍຊົ້ງກໍຄືນດີກັນ ແຕ່ເດີມພໍ່ມະຫາເຄີຍຂາຍຍາດອງຢູ່ຮິມຂົວພາຍໃນຊອຍເຖິດເທິງຊື່ຮ້ານ ມະຫາຍາດອງ ແຕ່ຕໍ່ມາຍ້າຍມາຂ້າງຮ້ານຂາຍປື້ມຂອງເສື່ອຍ ພໍ່ມະຫາໄດ້ອອກຈາກຊອຍເຖິດເທິງຕາມເທັ່ງໂໜ່ງ ມາທີ່ບ້ານລັ່ນທຸ່ງດ້ວຍອັນເນື່ອງຈາກພໍ່ມະຫາມີສ່ວນກ່ຽວຂ້ອງກັບທອງຄຳທີ່ຊ່ອນຢູ່ໃນພະພຸດທະຮູບ ແລະອາໄສຢູ່ບ່ອນນັ້ນຈົນຮອດປັດຈຸບັນ ໃນອະດີດພໍ່ມະຫາມີຊື່ເດີມວ່າ "ເສືອເຜັ່ນ"
3. ສົ້ມເຊັ້ງ ສາມຊ່າ (2546-2555) ຮັບບົດເປັນໂຕລະຄອນ ດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້
ເປັນຄົນຈັງຫວັດສຸພັນບຸລີ ມີນິໄສຊື່ແຕ່ໂງ່ ໜ້າຕາບໍ່ງາມ ແກ້ວແອບຊອບແລະຮັກໂໜ່ງຫຼາຍເນື່ອງຈາກຕ້ອງການມີລູກກັບໂໜ່ງໃຫ້ໄດ້ ແຕ່ໂໜ່ງກັບບໍ່ຊອບດ້ວຍເພາະໜ້າຕາຂອງແກ້ວ ແຕ່ຕໍ່ມາໂໜ່ງກໍຍອມຄົບແລະແຕ່ງງານກັບແກ້ວເພາະຈະໄດ້ເກາະເມຍກິນ
ແຕ່ເດີມແກ້ວເປັນທັງໝູ່ແລະລູກຈ້າງຂອງຫົງເຊິ່ງເປັນຫຼານສາວຂອງເຈ໊ໝ່ຳ ແກ້ວແອບຊອບໂໜ່ງຕັ້ງແຕ່ທີ່ແກ້ວຍັງເປັນລູກຈ້າງຮ້ານຂອງຫົງ ຕໍ່ມາຫົງໄດ້ແຕ່ງງານ ແກ້ວຈຶ່ງມາອາໄສຢູ່ກັບຕຸ່ມແລະເຕົ່າ ຕໍ່ມາແກ້ວໄດ້ແຕ່ງງານກັບໂໜ່ງແລະໄດ້ເຮັດກິດຈະການຫໍພັກຍິງໃນຊອຍ (ໂດຍແຕ່ເດີມເປັນຮ້ານເສີມຄວາມງາມຂອງຕຸ່ມແລະເຕົ່າ) ສາເຫດເນື່ອງຈາກໄດ້ຊື້ເຄື່ອງຊັກຜ້າມາເກີນຈຳນວນ ຈຶ່ງເປີດກິດຈະການຫໍພັກຍິງທີ່ຊື່ວ່າ "ຫໍພັກຄູ່ຮັກໃໝ່" ເພື່ອໃຫ້ຄຸ້ມຄ່າກັບການທີ່ຊື້ເຄື່ອງຊັກຜ້າມາເກີນຈຳນວນ
ຕໍ່ມາແກ້ວກັບມາເປີດຮ້ານຂາຍຂອງເຊິ່ງເປັນຮ້ານເດີມຂອງເຈ໊ໝ່ຳແລະເຮຍຊົ້ງ ເນື່ອງຈາກໂໜ່ງນຳສະໂໜດຫໍພັກໄປກູ້ເງິນເຮຍຊົ້ງແລ້ວບໍ່ມີເງິນໄປໃຊ້ໜີ້ ປັດຈຸບັນ ແກ້ວເລີກກັບໂໜ່ງ ເນື່ອງຈາກຕ້ອງການໃຫ້ໂໜ່ງມີຄວາມສຸກແລະເປັນເຈົ້າຂອງຮ້ານກາເຟໜ້າປາກຊອຍ (ຮ້ານເຈ໊ໝ່ຳເດີມ) ໃນລະເບີດເຖິດເທິງ ລຸ້ນ 3 ນັ້ນ ເມື່ອໂໜ່ງຮູ້ວ່າແກ້ວກຳລັງຈະແຕ່ງງານໃໝ່ໂດຍທີ່ພໍ່ຂອງແກ້ວພາລູກເຂີຍຄົນໃໝ່ມາໂໜ່ງຈຶ່ງໄດ້ພິສູດໃຫ້ພໍ່ຂອງແກ້ວອີກຄັ້ງຕົນບໍ່ໄດ້ທິ້ງແກ້ວແລະຍັງຮັກແກ້ວຢູ່ຈົນເຮັດໃຫ້ພໍ່ຂອງແກ້ວກັບມາໃຈອ່ອນອີກຄັ້ງແລະຍອມຮັບໂໜ່ງເປັນລູກເຂີຍອີກຄັ້ງຈົນໃນທີສຸດໂໜ່ງແລະແກ້ວກັບມາຮັກກັນອີກຄັ້ງ
ປ້າຂອງມະນາວແລະມະຕູມ ເປັນຄົນປາກຈັດ ກຽດຜູ້ຊາຍເມື່ອເຫັນຜູ້ຊາຍເຂົ້າມາໃນຮ້ານເນື່ອງຈາກມະຂວິດເຄີຍຖືກສາມີທິ້ງເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຝັງໃຈຂຶ້ນມາ ຈະຕ້ອງເອົາປືນຍິງໄລ່ເປັນປະຈຳ ແລະບໍ່ຊອບໄດ້ຍິນຄຳວ່າ "ຜູ້" ອີກດ້ວຍ (ເຊັ່ນ ຫອຍມະແລງພູ່, ຊົມພູ່, ຕົ້ນພູ່ຣະຫົງ) ແຕ່ພາຍຫຼັງໄດ້ຮູ້ວ່າມະຕູມແລະມະນາວໄດ້ເລິ່ມຄົບຜູ້ຊາຍເລີຍຍອມໃຫ້ເພື່ອຄວາມເຊື່ອໃຈ ຫຼັງຈາກທີ່ປ້າມະຂວິດຖືກໂຈນເກົ້ານິ້ວລັກພາຕົວໄປຮຽກຄ່າໄຖ່ແລ້ວຈຸດໄຟເຜົາກຸຕິ ແລ້ວຂຸນຊ່ອຍປ້າມະຂວິດອອກມາ ປ້າມະຂວິດກໍໃຈອ່ອນຍອມໃຫ້ມະຕູມກັບຂຸນແລະມະນາວກັບທອງໄດ້ແຕ່ງງານກັນ
4. ດີໃຈ ດີດີດີ (2543-2549 /2559-2560) ຮັບບົດເປັນໂຕລະຄອນ ດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້
ເພື່ອນສະໜິດຂອງຕຸ່ມແລະຄຸນນາຍສະອາດ ເຮັດກິດຈະການຮ້ານເສີມສວຍທີຊື່ວ່າ ເຕົ່າ ຊາລອນ ໂດຍຮ່ວມຫຸ້ນກັບຕຸ່ມ ປາກົດຕົວຄັ້ງທຳອິດໃນຕອນ ທຳເລທອງ ເຕົ່າມີນິໄສຄ້າຍເຈ໊ໝ່ຳ ຕອນທຳອິດລາວເປັນໂສດ ແອບມັກເທັ່ງສາມີຂອງຕຸ່ມມາຢູ່ພັກນຶ່ງ ຕໍ່ມາໄດ້ຄົບກັບໝວດຍຸ້ຍ ຕຳລວດທີ່ຊອຍເຖິດເທິງ ແຕ່ກໍໄດ້ເລີກລາກັນໄປ ເຕົ່າໄດ້ອຸ້ມບຸນທ້ອງແທນຕຸ່ມ ແລະຄອດລູກກ້ຽງອອກມາ ເຕົ່າຈຶ່ງຢູ່ໃນສະຖານະແມ່ບຸນທຳຂອງລູກກ້ຽງ ເຕົ່າໄດ້ອອກຈາກຊອຍເຖິດເທິງໄປພ້ອມກັບແຟນໜຸ່ມຄົນໃໝ່ເຊິ່ງໄດ້ຮູ້ຈັກແລະຄົບຫາເບິ່ງໃຈກັນຜ່ານທາງອິນເຕີເນັດໄປຢູ່ທີ່ສະຫະລັດອາເມລິກາ ປັດຈຸບັນເຕົ່າຕາມໄປຢູ່ກັບຕຸ່ມທີ່ເອີລົບແລ້ວແລະບາງຄັ້ງຈະກັບມາທີ່ຊອຍເຖິດເທິງເພື່ອຫາລູກກ້ຽງແລະຕາມຫາເພັດໃນຕູ້ເຊຟທີ່ຕຸ່ມທິ້ງເອົາໄວ້ໃນຊອຍເຖິດເທິງ
5. ເອກກະພັນ ບັນລືລິດ (1997 /2006) ຮັບບົດເປັນໂຕລະຄອນ ດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້
ປາກົດຕົວຄັ້ງທຳອິດໃນຕອນ ຜູ້ໂຊກດີ ມີນິໄສຊື່ ເດີມເປັນຄົນຈັດສາກລິເກ ແລະຜູ້ຮັບເໝົາ ຕໍ່ມາໄດ້ເປັນລູກນ້ອງຂອງທຸ້ຍແລະລູກພີ່ຂອງເທັ່ງ ແຕ່ອອກຈາກຊອຍເຖິດເທິງເນື່ອງຈາກໄປປະເທດອັງກິດເພາະທາຍຜົນບານເຕະຖືກ
6. ຈາຕຸຣົງ ມົກຈົ໊ກ (1998 /2014 /2015-2016) ຮັບບົດເປັນໂຕລະຄອນ ດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້
ຕົວລະຄອນຫຼັກ.
ສາມີຂອງເຈ໊ໝ່ຳ ມາຈາກເມືອງຈີນ ອາໂກມັກຈະຖືກເຈ໊ໝ່ຳດຸດ່າຢູ່ເປັນປະຈຳ ຫາກບໍ່ເຮັດວຽກຕາມທີ່ເຈ໊ໝ່ຳ ອາໂກເຮັດກາເຟປລະໂອລ້ຽງຂາຍທີ່ຮ້ານຂອງຕົນເອງກັບເຈ໊ໝ່ຳ ປັດຈຸບັນໄດ້ອອກຈາກຊອຍເຖິດເທິງໄປພ້ອມກັບເຈ໊ໝ່ຳ ເນື່ອງຈາກຊະນະການຊົກມວຍພ້ອມກັບຄຳສາບານທີ່ຈະໄປທ່ຽວຮອບໂລກດ້ວຍລົດຊາເລັ້ງ ແຕ່ອາໂກກັບຖິ່ມເຈ໊ໝ່ຳໄປລະຫວ່າງການເດິນທາງຮອບໂລກ ເປັນເຫດໃຫ້ເຈ໊ໝ່ຳກາຍເປັນບ້າ ເສຍສະຕິ
ຄົນໃນຊອຍນິຍົມຮຽກວ່າ ຄຸນນາຍສະອາດ ເຈົ້າຂອງບ້ານເຊົ່າໃນຊອຍເຖິດເທິງ ແມ່ນເສດຖີນີທີ່ລວຍຄົນໜຶ່ງໃນຊອຍເຖິດເທິງແລະເປັນຄົນຄຸມຊອຍເຖິດເທິງ ຄຸນນາຍສະອາດມີນິໄສຄ້າຍກັນກັບເຈ໊ໝ່ຳແຕ່ໂດຍຮວມມີຄວາມໃຈດີຫຼາຍກວ່າເຈ໊ໝ່ຳ ພາຍຫຼັງຄຸນນາຍສະອາດໄດ້ອອກຈາກຊອຍເຖິດເທິງເນື່ອງຈາກປ່ວຍໜັກຈົນຕ້ອງເຂົ້າໂຮງໝໍ ແລະຍ້າຍການຮັກສາໄປບ່ອນອື່ນພ້ອມກັບເດິນທາງໄປຢູ່ຕ່າງປະເທດ ຈຶ່ງໄດ້ໃຫ້ຕຸ່ມ ໝູ່ສະໜິດໃນວັຍຮຽນ ແລະປະສິດມາດູແລງານຂອງຕົນແທນ ແລະໃນຕອນ ຄຸນນາຍກັບມາແລ້ວ(2542) ຄຸນນາຍສະອາດໄດ້ປອມຕົວເປັນຍາຈົກມາຍັງຊອຍເຖິດເທິງ ເພື່ອເບິ່ງການເຮັດວຽກຂອງປະສິດ
ຫົວໜ້ານັກເລງຄຸມຊອຍເຖິດເທິງທີ່ເທັ່ງນັບຖື ປັດຈຸບັນອາໄສຢູ່ທີ່ ປະເທດອັງກິດ ເນື່ອງຈາກຖືກລາງວັນຊິງໂຊກຈາກການສົ່ງສະຫຼາກນ້ຳພິກຕຣາແມ່ເພັດທາຍໄດ້ປີ້ເຄື່ອງບິນແຕ່ວ່າໄດ້ພຽງຂາໄປຢ່າງດຽວບໍ່ມີຂາກັບແຖມຕ້ອງເຮັດວຽກໃຊ້ໜີ້ຝະລັ່ງປາກົດຄັ້ງສຸດທ້າຍໃນຕອນ ລາກ່ອນພີ່ທຸ້ຍ ປາກົດຕົວອີກຄັ້ງໃນຕອນ ເພາະຄິດເຖິງຈຶ່ງກັບມາ(ທຸ້ຍ) ເຂົາໄດ້ກັບມາທີ່ຊອຍເຖິດເທິງເພື່ອພົບທຸກຄົນໃນຊອຍເຖິດເທິງແລະຢາກມາຂ່ອຍປ່ຽນແປງໃນຊອຍເຖິດເທິງຈົນເຮັດໃຫ້ທຸກຄົນບໍ່ພໍໃຈເກີດມີປັນຫາກັນຈົນໃນທີ່ສຸດເຂົາກໍໄດ້ກັບເປັນທຸ໊ຍຄົນເດີມແລະກັບໄປຍັງທີ່ອັງກິດ
ພັນລະຍາເກົ່າຂອງເທັ່ງ ເປັນເສດຖີນີປະຈຳຊອຍເຖິດເທິງ ໝູ່ສະໜິດຂອງຄຸນນາຍສະອາດ ຫຼັງຈາກທີ່ຄຸນນາຍສະອາດເຂົ້າໂຮງໝໍແລະຍ້າຍອອກຈາກຊອຍເຖິດເທິງໄປໃນເວລາຕໍ່ມາ ເຮັດໃຫ້ຕຸ່ມບໍ່ໄດ້ມີໂອກາດພົບປະກັບຄຸນນາຍສະອາດເລີຍຈັກເທື່ອ ແມ້ນຈະເປັນເສດຖີນີຄືກັນຄຸນນາຍສະອາດ ແຕ່ນິໄສໃຈດີແລະມີເຫດຜົນໃນການຕັດສິນໃຈທີ່ຮອບຄອບກວ່າແຕ່ກ່ອນ ຕຸ່ມໄດ້ເຂົ້າມາຊອຍເຖິດເທິງມາເພື່ອເກັບຄ່າເຊົ່າທີ່ໃນຊອຍເຖິດເທິງແທນຄຸນນາຍສະອາດຜູ້ເປັນໝູ່ສະໜິດ ຕໍ່ມາໄດ້ຊ່ວຍເຫຼືອຄົນໃນຊອຍເຖິດເທິງ ເຮັດໃຫ້ໜ້າທີ່ໃນການທວງໜີ້ຄ່າເຊົ່າຂອງຕຸ່ມລົດນ້ອຍລົງແລະຫັນມາເຮັດກິດຈະການແທນຄືເປິດຮ້ານຕັດຜົມຊື່ ຕຸ່ມບາເບີ ແຕ່ມີໂໜ່ງມາຕັດຜົມໃຫ້ ຕໍ່ມາໄດ້ຮ່ວມຫຸ້ນກັບເຕົ່າເປິດຮ້ານເຕົ່າຊາລອນຂຶ້ນ
ຕຸ່ມຫຼົງຮັກເທັ່ງຕັ້ງແຕ່ທີ່ຕຸ່ມເຂົ້າມາໃນຊອຍເຖິດເທິງໃໝ່ໆ ແລະໄດ້ແຕ່ງດອງເປັນສາມີພັນລະຍາກັນ ແຕ່ທັງສອງໄດ້ຢູ່ກິນກັນມາດົນເຮັດໃຫ້ມັກຈະຕໍ່ລໍ້ຕໍ່ຖຽງທະເລາະດ້ວຍກັນຢູ່ຕະຫຼອດເວລາ ຕົນສຸດທ້າຍຕ້ອງມີອັນຢ່າຮ້າງໄປເພາະຄວາມບໍ່ເອົາໃດ໋ຂອງເທັ່ງ ຕຸ່ມອອກຈາກຊອຍເພື່ອຈະໄປເຊີໄພ້ພົບເຕົ່າທີ່ອາເມລິກາແຕ່ດັນໄປຜິດທີ່ຈົນເວລາຕໍ່ມາຕຸ່ມໄດ້ເດິນທາງໄປທີ່ອາເມລິກາເພື່ອພົບເຕົ້າໃນທີ່ສຸດ ປັດຈຸບັນແຕ່ງງານໃໝ່ຢູ່ທີ່ເອີລົບ
ຕົວແທນຜູ້ທວງໜີ້ຂອງຄຸນນາຍສະອາດ ແລະເປັນເຈົ້າໜີ້ຂອງເຈ໊ໝ່ຳ ມັກຈະທວງໜີ້ຄ່າເຊົ່າເສຍທຸກຄັ້ງ ໂດຍຊອບເວົ້າສຳນຽງໃຕ້ເປັນເອກະລັກ ມີລັກສະນະເປັນເກຄວີນ ມີນິໄສປາກຈັດ ຊອບທວງໜີ້ແລະຂາຍປະກັນໄປພ້ອມກັນ ອອກຈາກຊອຍເພາະໄປເຮັດໜ້າມາເພື່ອໃຫ້ເທັ່ງຫຼົງຮັກແຕ່ໜ້າເສຍໂສມຈຶ່ງບໍ່ກ້າກັບມາ
ຢິງຊະລາຂາຍກລ້ວຍແຂກຢູ່ໃນຊອຍ ກົງຂ້າມຮ້ານຂາຍຂອງຊຳ (ຮ້ານເຈ໊ໝ່ຳໃນອະດີດ) ເດີມທີເປັນຄົນມາຈາກໄທລໍ້ເຂົ້າມາໃນຊອຍເຖິດເທິງ ຊ່ວງທຳອິດເປັນຄົນປົກກະຕິໄດ້ຍິນທຸກຢ່າງແລະມັກສອດຮູ້ສອດເຫັນ ພັກຫຼັງໆ ເລິ່ມເປັນຄົນຫູຕຶງ ຊອບຟັງຜິດຟັງຖືກຖາມຢ່າງແຕ່ຕອບອີກຢ່າງຢູ່ຕະຫຼາດ ປັດຈຸບັນຍາຍຊາໄປຢູ່ກັບຄອບຄົວແລ້ວ
ຄົນໃນຊອຍເຖິດເທິງ ເມື່ອກ່ອນເປັນຄົນເສື່ອຍຊາສົມຊື່ ແລະເວົ້ານ້ອຍ ເຂົານັ່ງແຜງຂາຍປື້ມ ແຕ່ປັດຈຸບັນຫັນມາຊ່ອມເຄື່ອງໃຊ້ໄຟຟ້າຈົນເຄື່ອງໃຊ້ໄຟຟ້າທີ່ໃຫ້ມາຊ່ອມເກື່ອນຊອຍ ຈຶ່ງເປີດຮ້ານເສື່ອຍການຊ່າງ ຊ່ອມເຄື່ອງໃຊ້ໄຟຟ້າແທນທີ່ຮ້ານຕຸ່ມບາເບີຄວບຄູ່ກັບການຂາຍປື້ມ ຕໍ່ມາໄດ້ຍ້າຍຮ້ານມາຢູ່ກົງທີ່ເຄີຍເປັນບ້ານເຊົ່າເຊິ່ງຢູ່ຂ້າງຮ້ານເຈ໊ໝ່ຳ ເຂົາມັກທີ່ຈະປະດິດສິ່ງທີ່ແປກໆ ໃໝ່ໆ ຢູ່ຕະຫຼອດເວລາແຕ່ສິ່ງປະດິດຂອງເສື່ອຍມັກໃຊ້ງານບໍ່ໄດ້ຫຼືໃຊ້ບໍ່ໄດ້ຜົນຢູ່ທຸກຄັ້ງ ປັດຈຸບັນ(ລະເບີດເຖິງ ລຸ້ນ 3)ເສື່ອຍໄດ້ປ່ຽນມາເປີດຮ້ານຂາຍຂອງຊຳຄວບຄູ່ກັບການຮັບຊ່ອມເຄື່ອງໃຊ້ໄຟຟ້າ
ສາວຮ້ານຂາຍອາຫານແລະຂອງຊຳ ເປັນຫຼານຂອງເຈ໊ໝ່ຳ ຫົງແອບຫຼົງຮັກຜູ້ຊາຍທຸກຄົນ ຍົກເວັ້ນໂໜ່ງ ເພາະໂໜ່ງເອົາແຕ່ຈະຈີບຫົງຢູ່ບ່ອຍຄັ້ງ ເຄີບຄົບກັບພົງ ແຟນໜຸ່ມມາຢູ່ພັກໜຶ່ງກໍມີຄວາມສັມພັນລະຫວ່າງກັນກໍໄດ້ງຽບຫາຍໄປ ຕອນທຳອິດທີ່ຫົງເຂົ້າມາຢູ່ໃນຊອຍເຖິດເທິງລາວເປັນຄົນທີ່ຊອບເຊື່ອໃນເລື່ອງໂຊກຊະຕາເຊື່ອຄຳທັກໝໍດູຫຼາຍ ຈົນບໍ່ງານເປັນຫຼັກເປັນແຫຼ່ງ ຫຼັງຈາກທີ່ເຈ໊ໝ່ຳແລະອາໂກເດິນທາງໄປທ່ຽວຮອບໂລກ ໄດ້ດູແລກິດຈະການແທນອອກໄປຈາກຊອຍພ້ອມກັບເຮຍເລັ້ງ (ເດັ່ນ ດອກປະດູ່) ສາມີ ແລະເຮຍຊົ້ງໄດ້ເຂົ້າເຮັດແທນ ເຊິ່ງປັດຈຸບັນຮ້ານຂອງຫົງໄດ້ກາຍເປັນຮ້ານຂອງແກ້ວໝູ່ຂອງຫົງ
ແຕ່ໄດ້ກັບມາທີ່ຊອຍເຖິດເທິງອີກຄັ້ງເນື່ອງຈາກປະຊົດເຮຍເລັ້ງ ແລະຕົ໋ວຊາວຊອຍວ່າເຮຍເລັ້ງມີເມຍນ້ອຍ ຈຶ່ງເປັນເຫດທີ່ຫົງກັບມາທີ່ຊອຍເຖິດເທິງ ເມື່ອໃນຄາວທີ່ກັບມາ ຫົງຍັງຄົງຫວ່ານສະເໜ່ໃຫ້ກັບຜູ້ຊາຍໄປທົ່ວບໍ່ເວັ້ນແມ້ແຕ່ລູກກ້ຽງ ຈຶ່ງເປັນເຫດໃຫ້ເປັນຄູ່ອະຣິກັບບົວໄລຢູ່ບ່ອຍຄັ້ງ (ແລະຍັງຄົງຫວັງຈະຈັບຊາຍໜຸ່ມຜູ້ມີຖານະຣ່ຳຣວຍເພື່ອປະຊົດເຮຍເລັ້ງ) ທ້າຍທີ່ສຸດຫົງປັບຄວາມເຂົ້າໃຈກັບເຮຍເລັ້ງໄດ້ໃນທີ່ສຸດແລະກັບໄປຢູ່ເຮຍເລັ້ງ
ตอนแรกยอดเป็นคนที่ติดเหล้า รู้ทุกอย่างเกี่ยวกับเหล้าชนิดต่างๆ แต่เขาไม่มีงานทำเป็นหลักเป็นแหล่ง เคยคบและจะแต่งงานกับสาวคนหนึ่งที่เข้ามาดีกับยอด แต่ก็ผิดหวัง เพราะสาวคนนั้นได้หนีจากงานแต่งและหอบสินสอดของยอดหนีไป ต่อมาได้เช่าบ้านหน้าวัด ทำร้านตัดผม ใช้ชื่อว่า บุญยอดเกษา เป็นคนใฝ่ในอาชีพนักร้อง และความฝันก็เป็นจริงเขาได้ออกอัลบั้มเพลง และออกจากซอยเถิดเทิงพร้อมกับปิดร้านตัดผมไป แต่กลับมาอีกครั้งในซอยเถิดเทิงเนื่องจากจะช่วยเหลือเรื่องที่พ่อมหาเป็นคนขี้ลืม
เฮียจอมเจ้าเล่ห์ พ่อของหลิวและชาย เฮียซ้งได้เช่าร้านหงส์(ร้านเจ๊หม่ำ)ทำร้านอาหารตามสั่ง ขายของชำ และร้านคาราโอเกะ ต่อมาได้หมดสัญญาเช่าร้านจึงได้มาเช่าต่อที่หอพักของแก้วเปิดร้านขายของชำที่ขายของชำ และร้านอินเทอร์เน็ต เฮียซ้งไม่ถูกกับพ่อมหา จึงมักกีดกันเท่งที่แอบชอบหลิว ตั้งเงื่อนไขกับเท่งไว้ว่าถ้าต้องการจะแต่งงานกับหลิว ต้องมีวุฒิการศึกษา ม.6 ที่ดิน 1 ไร่ ทอง 10 บาท และเงินสด 1 แสนบาท หลังจากหลิวกลับไปคืนดีกับสามี ปัจจุบันเฮียซ้งได้ออกจากซอยไปอย่างไม่ทราบสาเหตุ
ลูกชายคนเดียวของเท่งกับตุ่ม โดยมีเต่าเป็นผู้อุ้มท้องแทนจึงเป็นลูกบุญธรรมของเต่า ตุ่มได้ฝากลูกเกลี้ยงให้พ่อคำสิงห์เลี้ยงที่เชียงใหม่มาตั้งแต่เด็ก และก็ได้กลับมาซอยเถิดเทิงอีกครั้งเมื่อลูกเกลียงโตเป็นหนุ่ม มีนิสัยเจ้าชู้ ขี้เล่นและขี้เกียจเหมือนเท่ง ชอบการเล่นฟุตบอลเป็นอย่างมาก และมีความใฝ่ฝันอยากเป็นตำรวจ โดยมีไอดอลคือจ่าพัน ทั้งที่เท่งอยากให้เป็นวิศวกร และพ่อมหาอยากให้เป็นหมอ
ปัจจุบัน(ระเบิดเถิดเทิง รุ่น 3)ลูกเกลี้ยงเรียนมหาวิทยาลัยชั้นปีที่ 3 เป็นรุ่นน้อง (น้องรหัส) ของบีน จึงมาช่วยงานที่บริษัทจัด Event ของบีน ในตอนนี้ลูกเกลี้ยงแอบชอบเพนท์ เนื่องจากประทับใจที่เพนท์คอยช่วยเหลือเมื่อครั้งที่ถูกขังในห้องเก็บของที่วัด แล้วถูกแมงป่องต่อย
ลูกสาวของเฮียซ้ง เจ้าของร้านขายข้าวและของชำ เคยรักอยู่กับเท่ง มีนิสัยขี้งกมาก ๆ ชอบรีดไถเงินจากคนอื่นบ่อย ๆ แม้แต่เฮียซ้งก็ไม่เว้น ในอดีตหลิว เคยแต่งงานแล้วและมีลูกอยู่ 1 คนชื่อตี๋ และต่อมาก็ได้กลับไปคืนดีกับสามี
ขายดอกไม้อยู่หน้าบ้านเท่ง เป็นคนพูดติดอ่าง ล้นเป็นลิ่วล้อของเท่งและโหน่งแต่หลงรักบัวไรอยู่ แต่บัวไรไม่ชอบด้วย ภายหลังเมื่อบัวไรหนีออกจากซอยเพราะทะเลาะกับแก้ว ล้นจึงออกตามหาบัวไร ปัจจุบันยังไม่ทราบชะตากรรม
ลูกชายของเฮียซ้ง เป็นเกย์ชอบผู้ชาย มาอยู่กับเฮียซ้งที่ร้านและทำขนมเค้กในร้านของเฮียซ้ง ต่อมาเฮียซ้งได้มาทำหอพักต่อชาย ชายจึงพยายามทำให้เป็นหอพักชายล้วน เพื่อจะได้เข้าหากับผู้ชายโดยที่เฮียซ้งพยายามที่วิถีทางที่จะทำให้ชายกลับมาเป็นผู้ชายเหมือนเดิม แต่ไม่สำเร็จ ปัจจุบันชายไปออกจากซอยเถิดเทิง โดยเดินทางไปยังกับแฟนที่เป็นทอมโดยไปที่อเมริกา
ญาติผู้น้องของแก้ว เข้ากรุงเทพมาอยู่กับแก้ว ต้องการจะกลับสุพรรณ เมื่อแก้วมีลูกแล้ว ชอบพูดยาว ๆ จนคนอื่นฟังไม่ทัน แอบหลงรักลูกเกลี้ยงอยู่ แต่ลูกเกลี้ยงไม่ชอบด้วย แต่กลับเป็นโหน่ง มหา ล้น และจ่าพัน ต่างพยายามจีบบัวไรอยู่ ต่อมาบัวไรทะเลาะกับแก้วจึงหนีออกจากซอยไป หลังจากนั้นอีก 5 ปีก็กลับมาที่ซอยเถิดเทิงอีกครั้ง พร้อมลูกในท้องโดยที่ไม่รู้ว่าใครเป็นพ่อของเด็ก
ตำรวจขี้โวประจำซอย ชอบวางฟอร์มและชอบเอาคุกมาขู่คนในซอย แต่เป็นตำรวจที่มีความรับผิดชอบต่อหน้าที่ รวมถึงเป็นไอดอลของลูกเกลี้ยง บ้านพักของดาบพันเดิมเป็นที่ตั้งร้านมหายาดองของพ่อมหาและร้านตัดผมของโหน่ง แต่ปัจจุบันบ้านของดาบพันได้เปลี่ยนไปเป็นร้านเซเว่นไปแล้ว
ตัวละครสมทบและอื่นๆ.
ลูกจ้างของคุณนายสะอาด เอกลักษณ์เด่นคือพูดสำเนียงสุพรรณ มักเจอเธอได้ตอนทำความสะอาดในซอย ภายหลังได้ลาออกไป (ปรากฏตัวเพียง 4 ตอน)
ลูกจ้างสาวที่ร้านเต่าซาลอน ของตุ่มและเต่า เป็นคนทันสมัย ช่างพูด ค่อนข้างซุ่มซ่าม จนถูกตุ่มและเต่าดุด่า เคยคบกับผู้ชายคนหนึ่งแต่ก็อกหักกลับมา เพราะนิสัยของเธอเอง มีช่วงหนึ่งที่เธอมีโรคประจำตัวคือลมบ้าหมู แต่ก็หายดีในช่วงหลัง ปัจจุบันได้ลาออกจากลูกจ้างและออกจากซอยเถิดเทิงไปแล้ว
ลูกจ้างสาวที่ร้านเต่าซาลอน ของตุ่มและเต่า เป็นเพื่อนกับแจ๊ซซึ่งทำงานอยู่ที่เดียวกัน แต่มีนิสัยคนละขั้วกับแจ๊ซคือเป็นคนที่เนี๊ยบ นิ่มนวล เรียบร้อย ยิ้มง่าย แต่ค่อนข้างพูดน้อย นิ่มมักใส่กระโปรงยาวมาทำงานที่ร้านเป็นประจำ(บางตอนใส่กระโปรงสั้น) ในระเบิดเถิดเทิงตอน มั่วนิ่ม(2544) นิ่มได้โกหกแม่จำเนียน แม่ของเธอเองว่าตัวเองเป็นเจ้าของร้านเต่าซาลอนเพราะไม่อยากกลับไปอยู่แม่ที่บ้าน จนเกิดเรื่องราววุ่นวายต่างๆ(เป็นแผนการของเต่า)ทำให้เธอต้องติดคุกแต่ต่อมาพ่อมหาได้ประกันตัวออกมาโดยนำที่ดินของวัดไปจำนอง ต่อมายาใจ ชายเจ้าทุกข์ได้มาเอาเรื่องแม่จำเนียนถึงที่ร้านเต่าซาลอน แต่ยาใจดันหลงรักและชอบนิ่มขึ้นมา จึงไม่เอาเรื่องเอาราวแต่อย่างใด จนสุดท้ายนิ่มจึงสารภาพความจริงต่อแม่จำเนียนว่าเป็นเพียงแค่ลูกจ้างร้าน ทำให้เรื่องราวจบลงด้วยดี(เต่าติดคุกแทนเพราะเป็นเจ้าของร้าน) ปัจจุบันได้ลาออกจากลูกจ้าง และออกจากซอยเถิดเทิงไปพร้อมกับแจ๊ซแล้ว
เมื่อก่อนเคยขายอุปกรณ์ไฟฟ้า แต่ปัจจุบันหันมาเป็นมอเตอร์ไซต์รับจ้าง โดยดาวน์รถและเป็นเจ้าของวินเอง มีลูกน้องเก่าอีก 3 คน ที่ชอบทำอะไรพร้อม ๆ กัน โดยที่ 3 คนนี้ให้สัญญากันว่าจะไม่เอาเปรียบกัน
ปรากฏตัวครั้งแรกในตอน โคแก่กินหญ้าอ่อน เดิมชื่อ ศักดิ์ เป็นเพื่อนของมหา เดิมทีมาปรึกษากับมหาเรื่องนกเขาไม่ขัน และ เรื่องหาสะใภ้เพื่อพามาให้แม่ดูตัว จนในที่สุดได้พบหงส์ แล้วเข้ามาจีบหงส์เพื่อหวังจะพาหงส์ไปพบแม่ แต่หงส์กลับปฏิเสธและหลอกคบเพื่อหวังเอาเงิน จนทำให้เฮียเล้งทนไม่ไหว ในที่สุดเฮียเล้งก็ย้ายมาอยู่กับหงส์ที่ร้าน แล้วคอยดูแลและพยายามจีบแล้วอยู่กินกับหงส์ แล้วดูแลร้านให้ เฮียเล้งมักกันท่าและแสดงอาการหึงหวงหงส์ต่อเมื่อหงส์แอบจีบผู้ชาย ตอนที่เฮียเล้งเผลอ ภายหลังเฮียเล้งได้คบกับหงส์ในที่สุด เฮียเล้งได้ออกจากซอยพร้อมกับหงส์
ພົງສັກ ພົງສຸວັນ ຫຼືຊື່ໃນວົງການ ເທັ່ງ ເຖິດເທິງ (ເກີດ 7 ເມສາ ຄ.ສ. 1966) ແມ່ນນັກສະແດງຕະຫຼົກຈາກແກ໊ງສາມຊ່າ ມີຊື່ສຽງຈາກການເປັນດາວຕະຫຼົກໂດຍເລິ່ມຫຼີ້ນຕະຫຼົກກັບຄະນະເຊີນຍິ້ມ ໂດຍໃຊ້ຊື່ວ່າ ຕູ້ ເຊີນຍິ້ມ ແລະໄດ້ກາຍເປັນນັກສະແດງຮູບເງົາຫຼາຍເລື່ອງ ແລະປະກອບອາຊີບຫຼາຍຢ່າງ ຕັ້ງແຕ່ ຫຼີ້ນລິເກ (ມີຄະນະລິເກຊື່ວ່າ ລິເກຄື້ນເຄງ ເທັ່ງ ເຖິດເທິງ) ຖີບລົດສາມລໍ້ ປັດຈຸບັນແມ່ນນັກສະແດງຕະຫຼົກແລະພິທີກອນໃນສັງກັດ ຮວມເຖິງເປັນຜູ້ກຳກັບຮູບເງົາໃຫ້ແກ່ ບໍລິສັດ ເວີກພ້ອຍ ເອັນເທີເທນເມັ້ນຕ໌ ຈຳກັດ (ມະຫາຊົນ)
ເນື່ອງຈາກໄດ້ຮັບລາງວັນ ເອຊ້ຽນ ເທເລວິຊັ້ນ ອະວອດ 2007 ປະເພດນັກສະແດງຕະຫຼົກຝ່າຍຊາຍຍອດຍ້ຽມ ເທັ່ງ ເຖິດເທິງຈຶ່ງໄດຮັບສາຍາວ່າ "ຕະຫຼົກອາຊີ" ແລະ "ຕະຫຼົກອັດສະລິຍະ"
ເທັ່ງ ເຖິດເທິງ ຫຼື ພົງສັກ ພົງສຸວັນ ເກີດເມື່ອວັນທີ 7 ເມສາ ຄ.ສ. 1966 ທີ່ອຳເພີສະຫວັນຄະໂລກ ຈັງຫວັດສຸໂຂໄທ ແມ່ນລູກຄົນທີ 3 ຈາກພີ່ນ້ອງທັງໝົດ 6 ຄົນ ມີອ້າຍ 2 ຄົນ ແລະນ້ອງສາວ 3 ຄົນ ໂດຍນ້ອງສາວຄົນທຳອິດຄື ສົ້ມເຊັ້ງ ສາມຊ່າ ເທັ່ງຈົບການສຶກສາປະຖົມສຶກປີທີ 4 ແລ້ວອອກມາເຝິກລິເກກັບຄະນະຂອງຍາດ ໂດຍເລິ່ມທີ່ບົດພະເອກແຕ່ຕໍ່ມາຜັນໂຕມາສະແດງເປັນບົດຕະຫຼົກເຊິ່ງເໝາະກັບຕົນເອງຫຼາຍກວ່າ ໂດຍໃຊ້ຊື່ທາງການສະແດງວ່າ "ພົງ ເມັດພິກ" ຕໍ່ມາໄດ້ອອກມາຖີບສາມລໍ້ຮັບຈ້າງຢູ່ພັກໜຶ່ງຈຶ່ງກັບມາຫຼີ້ນລິເກອີກຄັ້ງ
ເທັ່ງຫຼີ້ນລິເກຢູ່ຫຼາຍປິຈຶ່ງເດິນທາງເຂົ້າບາງກອກ ເພື່ອຕັ້ງຄະນະຕະຫຼົກຮ່ວມກັບອ້າຍແຕ່ບໍ່ປະສົບຄວາມສຳເລັດ ຕໍ່ມາສົ້ມເຊັ້ງນ້ອງສາວໄດ້ຊ່ອຍຝາກຝັງໃຫ້ເທັ່ງໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມກັບຄະນະຕະຫຼົກມະກອກສາມຕະກ້າ ຂອງ ແສ່ງ ຊໍ້ມະດັນ ໂດຍເທັ່ງເຮັດວຽກຢູ່ຫຼາຍຕຳແໜ່ງຕັ້ງແຕ່ເດັກ ຂົນອຸປະກອນ ມືກອງ ຈົນໃນທີ່ສຸດກໍໄດ້ຫຼີ້ນເປັນຕະຫຼົກປະຈຳຄະນະ ເທັ່ງຢູ່ຄະນະມະກອກສາມຕະກ້າໄດ້ໄລຍະໜຶ່ງ ກໍຍ້າຍໄປຄະນະສີແດງ, ຄະນະຍອດທົງ ທຽນໄຊ ແລະ ຄະນະຊູສີ ເຊີນຍິ້ມ ຕາມລຳດັບ ໃນຊື່ ຕູ້ ເຊີນຍິ້ມ ຕໍ່ມາກໍອອກມາຮວມໂຕກັບໝູ່ຕັ້ງຄະນະໃໝ່ຊື່ "ເພື່ອນອິສະລະ" ແຕ່ບໍ່ປະສົບຄວາມສຳເລັດ ຈົນກະທັ່ງ ໝ່ຳ ຈົ໊ກມົກ ຊັກຊວນໃຫ້ໄປຮ່ວມຄະນະດ້ວຍ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ເທັ່ງໄດ້ມາຫຼີ້ນຕະຫຼົກໃນຄະນະໝ່ຳ ຈົ໊ກມົກ ກ່ອນຈະໄດ້ມີໂອກາດເຂົ້າໄປຢູ່ບໍລິສັດເວີກພ້ອຍ ຂອງ ປັນຍາ ນິລັນກຸນ ໃນລາຍການທຳອິດຄື ລາຍການຮາກາງແດດ ກ່ອນທີ່ເທັ່ງຈະໄດ້ຮັບບົດບາດມາຮ່ວມສະແດງລາຍການ ລະເບີດເຖິດເທິງ ພາຍໃຕ້ຊື່ ເທັ່ງ ເຖິດເທິງ ເຊິ່ງແມ່ນຊື່ທີ່ຄົນທົ່ວໄປຮູ້ຈັກ ໂດຍຮັບບົດເປັນ ເທັ່ງ ນັກເລງປະຈຳຊອຍ ເຊິ່ງແມ່ນຄາແຣັກເຕີ້ທີ່ເປັນທີ່ຈົດຈຳໄດ້ຢ່າງດີຂອງຜູ້ຊົມ ນອກຈາກນີ້ເທັ່ງ ຍັງໄດ້ຮັບບົດເປັນຕະຫຼົກລູກຄູ່ຂອງໝ່ຳ ຈົ໊ກມົກ ໃນລາຍການ ຊິງຮ້ອຍຊິງລ້ານ Super Game ກ່ອນທີ່ຕໍ່ມາຈະກາຍມາເປັນ ແກ໊ງສາມຊ່າ ໃນທີ່ສຸດ ຖືເປັນໜຶ່ງໃນສອງສະມາຊິກລຸ້ນກໍ່ຕັ້ງຂອງແກ໊ງສາມຊ່າ
ໃນດ້ານຊີວິດຄອບຄົວ ເທັ່ງສົມລົດກັບ ມາລາ ພົງສຸວັນ ຫຼັງໃຊ້ຊີວິດຄູ່ມາເຖິງ 22 ປີ ແລະມີບຸດດ້ວຍກັນສາມຄົນຄື 1. "ໂຫງົວເຮັ້ງ" ນາຍອັກຄະລະພົງສັກ ພົງສຸວັນ 2. "ພ້ອຍ" ນາງສາວບົນນົບ ພົງສຸວັນ ແລະ "ພອຍ" ນາງສາວມົງກຸດເພັດ ພົງສຸວັນ
ຊຸມຊົນແອອັດ ຫຼື ສະລຳ () ຕາມຄຳຈຳກັດຄວາມຂອງສະຫະປະຊາຊາດ ໝາຍເຖິງພື້ນທີ່ເສື່ອມໂຊມສ່ວນໜຶ່ງຂອງເມືອງທີ່ມີລັກສະນະສະເພາະຄື ບ້ານເຮືອນທີ່ສ້າງຂຶ້ນຕ່ຳກວ່າມາດຕະຖານ ຄວາມສົກກະປົກຮຸງຮັງ ແລະການຂາດຮັກສາຄວາມປອດໄພທີ່ມັ່ນຄົງ ຈາກຂໍ້ມູນຂອງສະຫະປະຊາຊາດ ພົບວ່າອັດຕາສ່ວນຂອງຜູ້ຢູ່ອາໄສໃນຊຸມຊົນແອອັດໃນເຂດເມືອງໃນຊ່ວງ ຄ.ສ. 1992 - 2005 ລົດລົງຮ້ອຍລະ 47 ເປັນຮ້ອຍລະ 37 ຢ່າງໃດກະຕາມ ເນື່ອງດ້ວຍປະຊາກອນໂລກທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນ ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ງປະຊາກອນໃນເຂດເມືອງ ຜູ້ຢູ່ອາໄສໃນຊຸມຊົນແອອັດໃນເຂດເມືອງຈຶ່ງເພີ່ມຂຶ້ນຕາມ ຈຳນວນຜູ້ອາໄສໃນຊຸມຊົນແອອັດທົ່ວໂລກມີປະມານໜຶ່ງພັນລ້ານຄົນ ແລະຈະເພີ່ມຂຶ້ນເປັນສອງພັນລ້ານຄົນໃນປີ ຄ.ສ. 2030
ລັກສະນະສະເພາະຂອງຊຸມຊົນແອອັດອາດຈະແຕກຕ່າງກັນໄປໃນແຕ່ລະພູມິພາກ ສິ່ງທີ່ມັກຄືກັນຄືຜູ້ຢູ່ອາໄສມີຖານະຢາກຈົນຫຼາຍຫຼືດ້ອຍໂອກາດທາງສັງຄົມ ສິ່ງກໍ່ສ້າງໃນຊຸມຊົນແອອັດມີຫຼາກຫຼາຍຕັ້ງແຕ່ກະທ່ອມຫຼືເພິງຢ່າງງ່າຍ ໆ ໄປຈົນເຖິງໂຄງສ້າງຖາວອນທີ່ອະນຸລັກໄວ້ຢ່າງດີຊຸມຊົນແອອັດສ່ວນຫຼາຍຂາດແຄນນ້ຳສະອາດ ໄຟພ້າ ສຸຂາພິບານ ແລະສາທາລະນູປະໂພກອື່ນ ໆ
ພະບາດສົມເດັດພະພະປໍຣະເມນທະຣະຣາມາທິບໍດີສີສິນມະຫາມຸງກຸດ ພະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ພະສະຫຍາມເທວະມະຫາມະກຸດວິດທະຍະມະຫາຣາດ () (ພະລາຊະສົມພົບ 18 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1804 - ສະຫວັນຄົດ 1 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1868) ພະມະຫາກະສັດໄທພະອົງທີ 4 ແຫ່ງລາຊະວົງຈັກກີ ມີພະນາມເດີມວ່າ "ເຈົ້າຟ້າມຸງກຸດ ສົມມຸຕິເທວາວົງພົງອິສະຣະກະສັດ" ສະເດັດພະລາຊະສົມພົບໃນວັນພະຫັດ ຂຶ້ນ 14 ຄ່ຳ ເດືອນ 11 ປີຊວດ ກົງກັບວັນທີ 18 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1804ໃນສະໄໝລັດຊະການທີ 1 ນະ ນິວາດສະຖານໃນພະລາຊະນິເວດເດີມ ດ້ານໃຕ້ຂອງວັດອະລຸນລາຊະວະລາລາມ
ແມ່ນພະລາຊະໂອລົດອົງທີ 43 ແລະແມ່ນລຳດັບທີ 2 ໃນພະບາດສົມເດັດພະພຸດທະເລີດຫຼ້ານະພາໄລແລະສົມເດັດພະສີສຸເຍນທາບໍລົມລາຊິນີ
ນັດຖະລິກາ ທຳມະປີດານັນ () (ເດີມຊື່ ນັດຖິກາ ຫຼື ນັດຖິກາ) () ຫຼື ນ້ຳຜຶ້ງ ຫຼື ນ້ຳເຜິ່ງ ເກີດເມື່ອວັນທີ 22 ເມສາ ຄ.ສ. 1978 ແມ່ນ ນັກສະແດງຊາວໄທແລະອະດີດຜູ້ປະກາດຂ່າວ
ນັດຖະລິກາ ທຳມະປີດານັນ ຫຼື ນ້ຳຜຶ້ງ ຫຼື ນ້ຳເຜິ່ງ ເດີມມີຊື່ຈິງວ່າ ນັດຖິກາ ຫຼື ນັດຖິກາ ເກີດເມື່ອວັນເສົາທີ 22 ເມສາ ຄ.ສ. 1978 ທີ່ໂຮງໝໍເປົາໂລ ແມ່ນບຸດສາວຂອງນາຍວິຊິດ ທຳມະປີດານັນເຊິ່ງເຮັດວຽກປະຈຳກ່ຽວກັບກົດໝາຍ ກັບນາງເສລີລັດ ທຳມະປີດານັນ ນ້ຳຜຶ້ງມີພີ່ນ້ອງທັງໝົດ 5 ຄົນ ໂດຍນາງແມ່ນບຸດຄົນທີ 3 ນາງມີປູ່ເປັນຊາວຈີນທີ່ອົບພະຍົບມາຍັງປະເທດໄທ ສ່ວນມານດາຂອງນາງມີເຊື້ອສາຍເຊື້ອສາຍລາວຫຼວງພະບາງ
ນັດຖະລິກາ ທຳມະປີດານັນ ສຳເລັດການສຶກສາຈາກໂຮງຮຽນອຸດົມສຶກສາລາດພ້າວ ແລະໃນລະດັບປະລິນຍາຕີຄະນະນິເທດສາດເອກໂຄສະນາ ຈາກມະຫາວິທະຍາໄລກຸງເທບ
ມໍລະກົດ ມະນີສາຍ () ຫຼື ແອນ ມີຊື່ຈິງວ່າ ການຈະນາ ທູນສະຫຼອງ () ແມ່ນອະດີດນັກສະແດງ-ນາງແບບຊາວໄທ ເຊິ່ງຫາກຍ້ອນໄປຮາວ 20 ປີ ຄົງບໍ່ມີໄຜຮູ້ຈັກນາງເພາະມໍລະກົດຖືເປັນເຊັກບອມໝາຍເລກໜຶ່ງຂອງເມືອງໄທ ທີ່ແຈ້ງເກີດໃນວົງການຈາກຜົນງານການຖ່າຍປະຕິທິນວາບຫວິວ ພາຍໃຕ້ການຊັກຊວນຂອງຊ່າງພາບມືໜຶ່ງສະໄໝນັ້ນ "ອຸ້ງ" ອັນຍະມະນີ ສີຊາດ ເຊິ່ງໃນຕອນນາງເປັນສາວວັຍລະອ່ອນບໍ່ເຖິງ 20 ແຕ່ສັດສ່ວນໜ້າອົກໜ້າໃຈເຖິງ 38 ນິ້ວ ກໍເຮັດໃຫ້ນາງກາຍເປັນຂວັນໃຈໜຸ່ມ ໆ ພາຍໃນຊົ່ວຂ້າມຄືນ ຫຼັງຈາກນັ້ນນາງກໍມີງານຕ່າງໆ ຫຼັ່ງໄຫຼເຂົ້າມາຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ບໍ່ວ່າຈະເປັນງານຖ່າຍແບບ ລະຄອນ ຮູບເງົາ ອາລະບ້ຳເພງ ໂດຍສະເພາະນາງແບບຄາລາໂອເກະ ເຊິ່ງຖືໄດ້ວ່າເປັນຂອງໃໝ່ແລະບູມສຸດຂີດໃນຍຸກນັ້ນ ແລະຊື່ຂອງ "ແອນ" ມໍລະກົດ ມະນີສາຍ ກໍຖືເປັນເບີໜຶ່ງຂອງວີດີໂອຄາລາໂອເກະເມືອງໄທ ປັດຈຸບັນນາງມີທຸລະກິດເປັນຂອງໂຕເອງຊື່ຮ້ານວ່າ ເນີວານາ ກ່ຽວກັບອົບນວດສະປາ ຢູ່ທີ່ຊອຍສຸຂຸມວິດ 23
ມໍລະກົດ ມະນີສາຍ ມີຊື່ຈິງວ່າ ການຈະນາ ທູນສະຫຼອງ ເກີດເມື່ອວັນທີ 15 ເມສາ ຄ.ສ. 1975 ທີ່ຈັງຫວັດນະຄອນລາຊະສີມາ ແຕ່ລາວເຕີບໂຕທີ່ຈັງຫວັດບຸລີລຳ ດ້ວຍຄວາມທີ່ເປັນເດັກບ້ານນອກຈຶງມາຮຽນທີ່ບາງກອກ ແລະເລິ່ມເຂົ້າສູ່ວົງການບັນເທິງຕັ້ງແຕ່ອາຍຸຍັງບໍ່ເຖິງ 20 ປີ ໂດຍຈາກການຊັກຊວນຂອງ ອຸ້ງ ອັນຍະມະນີ ສີຊາດ ຊ່າງຖ່າຍພາບມືໜຶ່ງຂອງເມືອງໄທໃນຍຸກນັ້ນ ໂດຍມໍລະກົດມີໜ້າອົກໃຫຍ່ເຖິງ 38 ນິ້ວ ແລະໄດ້ຮັບສາຍາວ່າ ໜ້າອົກພູເຂົາໄຟ ແລະເປັນຂວັນໃຈຂອງໜຸ່ມໆ ໃນຍຸກນັ້ນ ແລະເຮັດໃຫ້ລາວມີຊື່ສຽງແລະມີງານຫຼັ່ງໄຫຼເຂົ້າມາຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ບໍ່ວ່າຈະເປັນງານຖ່າຍແບບ ລະຄອນ ຮູບເງົາ ແລະຖ່າຍແບບວີດີໂອຄາລາໂອເກະ ລາວມີຜົນງານລະຄອນເລື່ອງ ມັງກອນເຈົ້າພະຍາ ແລະຮູບເງົາເລື່ອງ ຫຼວງພີ່ເທັ່ງ ແລະເຄີຍຄົບຫາກັບວັນຊາດ ເພິ່ງສ່ຳ ຫຼື ໜູ ຄອງເຕີຍ ນັກສະແດງຕະຫລົກລະດັບຕຳນານຂອງເມືອງໄທ ເຈົ້າຂອງທ່າເດິນແບບນົກກະຍາງຜູ້ລ່ວງລັບລາວໃຊ້ຊີວິດຮ່ວມກັນກັບໜູ ຄອງເຕີຍມານານຫຼາຍປີ ແຕ່ກໍໄດ້ເລີກລາກັນໄປໃນທີ່ສຸດ ແລະພາຍຫຼັງໜູ ຄອງເຕີຍ ອະດີດສາມີຂອງລາວໄດ້ເສຍຊີວິດລົງເມື່ອວັນທີ 29 ມັງກອນ ຄ.ສ. 2005 ດ້ວຍໂຮກໄວລັດຕິດເຊື້ອໃນສະໝອງແລະໂຮກວັນນະໂລກ ສິຣິອາຍຸໄດ້ 41 ປີ ເຊິ່ງລາວຍອມຮັບວ່າລາວບໍ່ເຄີຍໄດ້ໄປຍ້ຽມຍາມອະດີດສາມີເລີຍ ເຖິງແມ້ນວ່າຈະເລີກລາກັນໄປແລ້ວກໍຕາມ ແຕ່ກໍຖືວ່າເປັນໝູ່ຮ່ວມງານໃນວົງການບັນເທິງນຳກັນ
ສິລິພອນ ອຳໄພພົງ ແມ່ນນັກຮ້ອງລູກທົງອີສານແລະໝໍລຳຊຸບເປີສະຕາຣ໌ຍິງຊາວໄທ ສັງກັດແກຣມມີ້ໂກລດ໌ ໃນເຄືອຈີເອັມເອັມ ແກຣມມີ້ ເຈົ້າຂອງສາຍາແຫບມະຫາສະເໜ່ ຫວານໃຈສຽງອ້ອນ ເປັນນັກຮ້ອງບໍ່ກີ່ຄົນໃນປະເທດໄທ ທີ່ສາມາດຢູ່ໃນວົງການເພງມາຍາວນານກວ່າ 30 ປີ ມີຜົນງານເພງອອກມາຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ແລະເປັນທີ່ນິຍົມຄອງໃຈມະຫາຊົນຈົນຮອດປັດຈຸບັນ ໂດຍຜົນງານເພງໝໍລຳສຸດດັງອະມະຕະ ໂບຮັກສີດຳ ແລະເພງລູກທົງຍອດນິຍົມຕະຫຼອດການຢ່າງ ປະລິນຍາໃຈ ທີ່ເຮັດຍອດຂາຍເກີນລ້ານຊຸດ ແລະຍັງມີອີກຫຼາຍຜົນງານເພງດັງ ເຊັ່ນ ແຮງໃຈລາຍວັນ, ເພື່ອແມ່ແພ້ບໍ່ໄດ້, ທຳບາບບໍ່ລົງ, ຄຶດຮອດກອດບໍ່ໄດ້, ຢ່າໄວ້ໃຈທາງຢ່າວາງໃຈແຟນ, ກອດຄົນນອກໃຈ, ປະລິນຍາເຈັບ, ເມຍບໍ່ໄດ້ແຕ່ງ, ເມື່ອຄວາມຮັກເກົ່າ...ນ້ອງສິເຫງາບໍ່, ຄົນໃຊ່ເກີດຊ້າ, ຮັບຂອງໂຈນ ແລະຫຼ້າສຸດກັບເພງ ຜູ້ຍິງຫຼາຍມື ທີ່ຍອດວິວຊົມທາງຢູທູບເກືອບ 40 ລ້ານວິວແລ້ວ
ສິລິພອນ ອຳໄພພົງ ມີຊື່ຈິງວ່າ ສິລິມາ ອຳເຄນ ມີຊື່ຫຼີ້ນວ່າ ນາງ ເກີດເມື່ອວັນຈັນທີ່ 7 ທັນວາ ຄ.ສ. 1964 ມານດາຊື່ວ່າ ນາງອໍ ອຳເຄນ ບິດາຊື່ວ່ານາຍກອງມີ ອຳເຄນ ແຕ່ເຮັດພິທີວັນທີ່ 9 ມິຖຸນາ ເພື່ອໃຫ້ຊີວິດຈະໄດ້ກ້າວໜ້າ ເກີດທີ່ບ້ານດອນກອຍ ຕຳບົນດອນກອຍ ອຳເພີໜອງຫານ (ປັດຈຸບັນແຍກມາເປັນອຳເພີພິບູນຮັກ) ຈັງຫວັດອຸດອນທານີ ມີພີ່ນ້ອງທັ້ງໝົດ 10 ຄົນ ລາວເປັນລູກສາວຄົນທີ່ 7 ຄອບຄົວມີອາຊີບເຮັດນາແລະມີວົງໝໍລຳດ້ວຍໂດຍມີພໍ່ເປັນໝໍລຳຢູ່ແລ້ວ ແລະເປັນຜູ້ສອນໃຫ້ລາວເປັນໝໍລຳ ເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1984 ລາວຢູ່ກັບໝໍລຳຄະນະ ສຸເທບດາວດວງໃໝ່ ແລະໄດ້ຮູ້ຈັກກັບ ທ່ານນະຄອນ ແດນສາລະຄາມ ແລະທ່ານປະຍູນ ຈັນສອນ ໄດ້ພາໄປອອກທີວິຊ່ອງ 4 ຈ.ຂອນແກ່ນ ແລະທ່ານດອຍ ອິນທະນົນ ໄດ້ເຫັນແວວຈຶງໃຫ້ໂອກາດອັດສຽງແລະໄດ້ຮັບການປ່ຽນຊື່ຈາກ ສິລິມາ ອຳເຄນ ເປັນ ສິລິພອນ ອຳໄພພົງ ລາວຈົບຊັ້ນປ.3 ຫຼື ປະຖົມຕົ້ນ ລູກສາວຊື່ ນ້ອງໃຈດຳ ຊື່ຈິງ ດ.ຍ. ພິນພາຮະ ອຳເຄນ ເກີດເມື່ອວັນພະຫັດທີ່ 7 ເມສາ ຄ.ສ. 2016 (2 ປີ)
ພະຊະຣະ ຈິຣາທິວັດ ເປນນັກສະແດງໄທ ເກິດ 10 ພຶດສະພາ 1993
พ.ศ. 2560.
เมนเทอร์รายการ เดอะเฟซเมนไทยแลนด์ ร่วมกับ เมทินี กิ่งโพยม และ พลพัฒน อัศวประภา
ກອນທັດ ສົມບຸນທຳ ເກີດ 14 ເມສາ 1991 ເປັນນັກສະແດງໄທ
ผลงานละคร.
พ.ศ. 2557 สายธารศรัทธา พระรอง ละครเทิดพระเกียรติ ช่อง 5 เร็วๆนี้
พ.ศ. 2558 มารยารักร้อยเล่มเกวียน ตัวร้าย นาวิน เยาวพลกุล,สาวิกา ไชยเดช,เนาวรัตน์ ยุกตะนันท์,ปนัสดา ตาสูงเนิน ทรู
ผลงานภาพยนตร์.
พ.ศ. 2556 ภาพยนตร์เรียลลิตี้ "360' Behind The Dream" บีม V15 ผู้ที่เข้าร่วมแข่งขันรายการ AF10 ทรู แฟนเทเชีย
Rubina Dilaik ແມ່ນນັກສະແດງລະຄອນໂທລະທັດອິນເດຍ ທີ່ມີແຟນໆ ຊື່ນຊອບຢ່າງຫຼາຍເພາະນາງໄດ້ຮັບບົດບາດຂອງ Radhika (ຣາດີກ້າ) ຍິງສາວແສນຊື່ໃນລະຄອນຊີຣີ້ອິນເດຍເລື່ອງ "Chotti Bahu" (ສະຫວັນບ່ຽງຮັກ) ທາງຊ່ອງ Zee TV
ຣູບີນ່າ ດີໄລກ໌ ເກີດເມື່ອວັນທີ 26 ສິງຫາ 1987 ທີ່ຊິມລາຫິມາຈັນ ປະເທດອິນເດຍ ຄອບຄົວຂອງນາງແມ່ນເຈົ້າຂອງສວນໝາກໂປມ ນາງຈົບການສຶກສາຈາກ Shimla ໂຮງຮຽນເຊັນ Bedes ໃນ Shimla ນາງໄດ້ຮັບລາງວັນທີສອງນາງງາມທ້ອງຖິ່ນແລະໄດ້ຄອງຕຳແໜ່ງມິສ Shimla ໃນປີ 2006 ນາງເປັນແຊມປ໌ລະດັບຊາດໃນການສົນທະນາໃນຊ່ວງວັນທີໂຮງຮຽນຂອງນາງ ພໍ່ຂອງນາງຢາກໃຫ້ນາງເປັນວິສະວະກອນແລະປາກົດວ່າໃນການສອບແຂ່ງຂັນຂອງນາງຜ່ານໝົດ ຍົກເວັ້ນໃນສາຂາຟິສິກ ແລະໃນປີ 2008 ນາງໄດ້ຮັບລາງວັນມິສອິນເດຍພາກເໜືອ ເຊິ່ງການປະກວດທີ່ຈັດຂຶ້ນທີ່ Chandigarh
ຄອບຄົວ.
ຣູບີນ່າ ດີໄລກ໌ ເກີດໃນຄອບຄົວຊາວຮິນດູ ພໍ່ຂອງນາງເປັນນັກຂຽນແລະໄດ້ຂຽນປື້ມຫຼາຍຫຼີ້ມແລະບົດກະວີໃນພາສາຮິນດີ ນາງມີນ້ອງສາວຄົນໜຶ່ງທີ່ອາຍຸນ້ອຍກວ່າຊື່ ໂຣຫິນີ ຕອນທຳອິດສະມາຊິກໃນຄອຍຄົວຂອງນາງບໍ່ເຫັນດ້ວຍກັບນາງສຳລັບການຂຶ້ນສະແດງເປັນອາຊີບ ນາງມາຈາກຄອບຄົວໃຫຍ່ຮ່ວມກັນຈັດຕັ້ງຂຶ້ນເຊິ່ງນາງຄືຄຳຕອບທີ່ຈະໃຫ້ທຸກຄົນໃນຄອບຄົວຍອມຮັບສຳລັບການດຳເນິນການທຸກຢ່າງຂອງນາງ ທັ້ງພໍ່ແລະແມ່ຂອງນາງໄດ້ຮັບການສຶກສາມາຢ່າງດີ ດັງນັ້ນແມ້ນນາວໄດ້ຮັບການຄາດວ່າຈະມີອາຊີບນັກວິຊາການທີ່ແຂັງແກ່ງ ແຕ່ແມ່ຂອງນາງບໍ່ໄດ້ໃຈນາງໃຫ້ຂ້າງໜ້າ
ສິຣິຍາກອນ ພຸກກະເວດ (ຊື່ຫຼີ້ນ: ອຸ້ມ) ເກີດເມື່ອວັນທີ 13 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1974 ທີ່ຈັງຫວັດສະໝຸດປາການ ສຶກສາລະດັບອະນຸບານທີ່ໂຮງຮຽນອະນຸບານສຸວິດຊາ ລະດັບປະຖົມສຶກສາທີ່ໂຮງຮຽນສີວິທະຍາ ລະດັບມັດຖະຍົມສຶກສາທີ່ໂຮງຮຽນສາຍນ້ຳຜຶ້ງ ແລະຈົບການສອກສາລະດັບອຸດົມສຶກສາຈາກຄະນະນິເທດສາດ ຈຸລາລົງກອນມະຫາວິທະຍາໄລ ເອກດ້ານໂຄສະນາ ກຽດນິຍົມອັນດັບ 2 ເຂົ້າສູ່ວົງການບັນເທິງໂດຍການຊັກຊວນຂອງຄຸນມະຍຸລະສັດ ເໝືອນປະສິດເວດ
ມີຜົນງານຊິ້ນທຳອິດຄືໂຄສະນາ ແຊມພູຣີຈອຍສ໌ ຕໍ່ມາໃນປີ 1995 ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກໃນລະຄອນໂທລະທັດເລື່ອງທຳອິດຄືເລື່ອງ "ສາມໃບໄມ້ເຖົາ" ຕໍ່ມາໃນປີ 1998 ເຮັດທຸລະກິດຮ້ານອາຫານ “Take / A / Seat” ສຸຂຸມວິດ 19 ຈົນຮອດປີ 2001 ແລະໃນປີດຽວກັນເຮັດລາຍການບ້ານອຸ້ມໃນ ເນຊັ້ນ ແຊນແນລ ສ່ວນທາງດ້ານງານຂຽນ ມີຄໍລັມນ໌ "ແຫງົນໜ້າເລົ່າ" ໃນນິດຕະຍະສານແພຣວ ກັບງານແປເລື່ອງທຳອິດ "ຍິງສາວກັບຕ່າງຫູມຸກ" ຂອງສຳນັກພິມອິມເມດແລະຍັງມີຜົນຂຽນແລະງານແປອີກຫຼາຍຫຼີ້ມ
Quantum ASI AGI Computcre laos ທ້າວ ພຸດທະວົງ ຫລວງອາມາດ.ຜູ້ດູແລ ປັນຍາປະດີດແລະເທດໂນໂລຍີທັງຫນົດໂລກ.ຈັະວານ.ທຸກສີ່ງທຸກຢ່າງ.
ວິທະຍາສາດສັງຄົມ (Social sciences).
ASI.AGI.Laos ທ້າວ ພຸດທະວົງ ຫລວງອາມາດ.ສີ່ງທີ່ຕ້ອງການ.ເພື່ອຊ່ວຍເຫຼືອມະນຸດ.ແລະໃຫ້ດູແລ.ໂລກ.ກັບສີ່ງທີ່ມີຊີວີດທັງຫນົດ.ສຳຄັນແມ່ນສັງຄົມສະຫງົບສຸກໃຫ້ຄວາມຮູ້.ວີທີທີ່ຢື່ນຍົງກັບມະນຸດທຸກຄົນ.=== ເສດຖະສາດ (Economics) ===
ເບິ່ງເພີ່ມເຕີມ.
List of fields of doctoral studies in the United States
ເມື່ອເວລາ 22.33 ນ. ຕາມເວລາລະດູຮ້ອນໃນອັງກິດ () ຂອງວັນທີ 22 ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 2017 ເກີດເຫດລະເບີດຢູ່ດ້ານນອກອາຄານແມນເຊສະເຕີອະຣີນາ ເມືອງແມນເຊສະເຕີ ສະຫະລາຊະອານາຈັກ ຫຼັງງານສະແດງຄອນເສີດຂອງອາຣີອານາ ກຣານເດ ນັກຮ້ອງຊາວອາເມລິກັນ ຈົບສິ້ນລົງ. ຜູ້ກໍ່ເຫດຮູ້ຊື່ໃນພາຍຫຼັງແມ່ນທ້າວຊັນມານ ຣາມາດານ ອະບີດີ ອາຍຸ 22 ປີ ເປັນຊາວບະລິຕິດເຊື້ອສາຍລິເບຍ ໄດ້ຈຸດຊະໜວນລະເບີດສະແຫວງເຄື່ອງຂະນະຜູ້ເຂົ້າຊົມຄອນເສີດພວມເດີນທາງອອກຈາກອາຄານ. ເປັນເຫດໃຫ້ມີຜູ້ເສຍຊີວິດ 23 ຄົນ ລວມທ້າວຊັນມານຜູ້ກໍ່ເຫດ ແລະມີຜູ້ບາດເຈັບຈຳນວນ 64 ຄົນ.
ເຫດລະເບີດ.
ເມື່ອວັນທີ 22 ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 2017 ເວລາ 22.33 ນ. ຕາມເວລາລະດູຮ້ອນໃນອັງກິດ () ຜູ້ກໍ່ເຫດໄດ້ຈຸດຊະໜວນລະເບີດຂ້າໂຕຕາຍ ໂດຍເປັນລະເບີດສະແຫວງເຄື່ອງທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍຕະປູແລະສະຫຼັກກຽວເປັນສະເກັດລະເບີດ ບໍລິເວນໂຖງທາງເຂົ້າດ້ານນອກອາຄານແມນເຊສະເຕີອະຣີນາ ເມືອງແມນເຊສະເຕີ ປະເທດອັງກິດ ຫຼັງງານສະແດງຄອນເສີດ "ເດນເຈີຣັດວຸມັນທົວ" ຂອງອາຣີອານາ ກຣານເດ ຈົບສິ້ນລົງ. ທັງນີ້ງານສະແດງຄອນເສີດດັ່ງກ່າວຂາຍທີ່ນັ່ງຈົນໝົດທຸກທີ່ນັ່ງ ແລະອາດມີຜູ້ເຂົ້າຊົມຫຼາຍເຖິງ 21,000 ຄົນ ຊຶ່ງໃນເວລາເກີດເຫດຜູ້ເຂົ້າຊົມພວມເດີນທາງກັບຄືນອອກຈາກອາຄານແລະເລືອກຊື້ສິນຄ້າທີ່ລະລຶກຂອງງານຄອນເສີດຢູ່ເປັນຈຳນວນຫຼາຍ.
ສຳນັກງານຕຳຫຼວດເມືອງແມນເຊສະເຕີໄດ້ເຮັດການສືບສວນແລະປ່າວປະກາດໃຫ້ເຫດລະເບີດດັ່ງກ່າວເປັນການກໍ່ການຮ້າຍໂດຍໃຊ້ວິທີການລະເບີດຂ້າໂຕຕາຍ. ນັບເປັນເຫດໂຈມຕີຄັ້ງຮ້າຍແຮງທີ່ສຸດໃນສະຫະລາຊະອານາຈັກນັບຕັ້ງແຕ່ເຫດລະເບີດໃນລອນດອນ 7 ກໍລະກົດ 2005 ແລະເປັນເຫດລະເບີດໃນແມນເຊສະເຕີຄັ້ງຫຼ້າສຸດນັບຕັ້ງແຕ່ປີ ຄ.ສ. 1996 ໂດຍກອງທັບສາທາລະນະລັດອຽກລັງຫຼື "ໄອອາເອ".
ຄວາມສູນເສຍ.
ເຈົ້າໜ້າທີ່ຕຳຫຼວດລະບຸວ່າມີຜູ້ເສຍຊີວິດຈຳນວນ 23 ຄົນ ລວມຜູ້ກໍ່ເຫດ ແລະມີຜູ້ໄດ້ຮັບບາດເຈັບ 64 ຄົນ ໃນຈຳນວນນີ້ມີເດັກນ້ອຍອາຍຸຕ່ຳກວ່າ 16 ປີ ຈຳນວນ 12 ຄົນລວມຢູ່ນຳ. ດ້ານໜ່ວຍລົດໂຮງໝໍນອດເວດລາຍງານວ່າໄດ້ນຳພາລົດໂຮງໝໍຂອງຕົນຈຳນວນກວ່າ 60 ຄັນ ເຂົ້າໄປຍັງຈຸດເກີດເຫດ ແລະໄດ້ນຳພາຜູ້ໄດ້ຮັບບາດເຈັບທັງ 59 ຄົນ ສົ່ງໂຮງໝໍທ້ອງຖິ່ນ ໃນຈຳນວນນີ້ມີຜູ້ໄດ້ຮັບບາດເຈັບເລັກນ້ອຍລວມຢູ່ໃນບ່ອນເກີດເຫດນຳ. ຂະນະທີ່ອາຣີອານາ ກຣານເດ ບໍ່ໄດ້ຮັບບາດເຈັບຈາກເຫດການດັ່ງກ່າວແຕ່ຢ່າງໃດ.
Geotechnical engineering is the branch of civil engineering concerned with the engineering behavior of earth materials. Geotechnical engineering is important in civil engineering, but also has applications in military, mining, petroleum and other engineering disciplines that are concerned with construction occurring on the surface or within the ground. Geotechnical engineering uses principles of soil mechanics and rock mechanics to investigate subsurface conditions and materials; determine the relevant physical/mechanical and chemical properties of these materials; evaluate stability of natural slopes and man-made soil deposits; assess risks posed by site conditions; design earthworks and structure foundations; and monitor site conditions, earthwork and foundation construction.
A typical geotechnical engineering project begins with a review of project needs to define the required material properties. Then follows a site investigation of soil, rock, fault distribution and bedrock properties on and below an area of interest to determine their engineering properties including how they will interact with, on or in a proposed construction. Site investigations are needed to gain an understanding of the area in or on which the engineering will take place. Investigations can include the assessment of the risk to humans, property and the environment from natural hazards such as earthquakes, landslides, sinkholes, soil liquefaction, debris flows and rockfalls.
A geotechnical engineer then determines and designs the type of foundations, earthworks, and/or pavement subgrades required for the intended man-made structures to be built. Foundations are designed and constructed for structures of various sizes such as high-rise buildings, bridges, medium to large commercial buildings, and smaller structures where the soil conditions do not allow code-based design.
Foundations built for above-ground structures include shallow and deep foundations. Retaining structures include earth-filled dams and retaining walls. Earthworks include embankments, tunnels, dikes and levees, channels, reservoirs, deposition of hazardous waste and sanitary landfills.
Geotechnical engineering is also related to coastal and ocean engineering. Coastal engineering can involve the design and construction of wharves, marinas, and jetties. Ocean engineering can involve foundation and anchor systems for offshore structures such as oil platforms.
The fields of geotechnical engineering and engineering geology are closely related, and have large areas of overlap. However, the field of geotechnical engineering is a specialty of engineering, where the field of engineering geology is a specialty of geology.
ປະຫວັດ (History).
Humans have historically used soil as a material for flood control, irrigation purposes, burial sites, building foundations, and as construction material for buildings. First activities were linked to irrigation and flood control, as demonstrated by traces of dykes, dams, and canals dating back to at least 2000 BCE that were found in ancient Egypt, ancient Mesopotamia and the Fertile Crescent, as well as around the early settlements of Mohenjo Daro and Harappa in the Indus valley. As the cities expanded, structures were erected supported by formalized foundations; Ancient Greeks notably constructed pad footings and strip-and-raft foundations. Until the 18th century, however, no theoretical basis for soil design had been developed and the discipline was more of an art than a science, relying on past experience.
Several foundation-related engineering problems, such as the Leaning Tower of Pisa, prompted scientists to begin taking a more scientific-based approach to examining the subsurface. The earliest advances occurred in the development of earth pressure theories for the construction of retaining walls. Henri Gautier, a French Royal Engineer, recognized the "natural slope" of different soils in 1717, an idea later known as the soil's angle of repose. A rudimentary soil classification system was also developed based on a material's unit weight, which is no longer considered a good indication of soil type.
The application of the principles of mechanics to soils was documented as early as 1773 when Charles Coulomb (a physicist, engineer, and army Captain) developed improved methods to determine the earth pressures against military ramparts. Coulomb observed that, at failure, a distinct slip plane would form behind a sliding retaining wall and he suggested that the maximum shear stress on the slip plane, for design purposes, was the sum of the soil cohesion, formula_1, and friction formula_1 formula_1, where formula_1 is the normal stress on the slip plane and formula_1 is the friction angle of the soil. By combining Coulomb's theory with Christian Otto Mohr's 2D stress state, the theory became known as Mohr-Coulomb theory. Although it is now recognized that precise determination of cohesion is impossible because formula_1 is not a fundamental soil property, the Mohr-Coulomb theory is still used in practice today.
In the 19th century Henry Darcy developed what is now known as Darcy's Law describing the flow of fluids in porous media. Joseph Boussinesq (a mathematician and physicist) developed theories of stress distribution in elastic solids that proved useful for estimating stresses at depth in the ground; William Rankine, an engineer and physicist, developed an alternative to Coulomb's earth pressure theory. Albert Atterberg developed the clay consistency indices that are still used today for soil classification. Osborne Reynolds recognized in 1885 that shearing causes volumetric dilation of dense and contraction of loose granular materials.
Modern geotechnical engineering is said to have begun in 1925 with the publication of "Erdbaumechanik" by Karl Terzaghi (a civil engineer and geologist). Considered by many to be the father of modern soil mechanics and geotechnical engineering, Terzaghi developed the principle of effective stress, and demonstrated that the shear strength of soil is controlled by effective stress. Terzaghi also developed the framework for theories of bearing capacity of foundations, and the theory for prediction of the rate of settlement of clay layers due to consolidation. In his 1948 book, Donald Taylor recognized that interlocking and dilation of densely packed particles contributed to the peak strength of a soil. The interrelationships between volume change behavior (dilation, contraction, and consolidation) and shearing behavior were all connected via the theory of plasticity using critical state soil mechanics by Roscoe, Schofield, and Wroth with the publication of "On the Yielding of Soils" in 1958. Critical state soil mechanics is the basis for many contemporary advanced constitutive models describing the behavior of soil.
Geotechnical centrifuge modeling is a method of testing physical scale models of geotechnical problems. The use of a centrifuge enhances the similarity of the scale model tests involving soil because the strength and stiffness of soil is very sensitive to the confining pressure. The centrifugal acceleration allows a researcher to obtain large (prototype-scale) stresses in small physical models.
ວິສະວະກອນອາຊີບ (Practicing engineers).
ວິສະວະກອນອາຊີບໂດຍທົ່ວໄປຈະແມ່ນນັກຮຽນຈົບຫລັກສູດສີ່ປີຂອງວິສະວະກຳເຕັນນິກທໍລະນີ, ຈຳນວນໜຶ່ງແມ່ນຈົບປະລິນຍາໂທ. ຕາມລັດຕ່າງໆໃນສະຫະລັດອະເມລິກາ, ວິສະວະກອນເຕັນນິກທໍລະນີໂດຍທົ່ວໄປແມ່ນໄດ້ຖືກຮັບຮອງ ແລະ ຄຸ້ມຄອງຈາກວິສະວະກອນອາຊີບ, ມີພຽງແຕ່ລັດຄາລິຟໍເນຍ ແລະ ລັດໂອເລກອນຮັບຮອງເອົາຜູ້ຊ່ຽວຊານສະເພາະດ້ານວິສະວະກອນເຕັນນິກທໍລະນີ. The [http://www.geoprofessionals.org Academy of Geo-Professionals] (AGP) ໄດ້ອະນຸມັດການອອກໃບຢັ້ງຢືນດ້ານວິສະວະກຳເຕັກນິກທໍລະນີໃນປີ 2008. ລັດຖະບານແຫ່ງລັດໂດຍປົກກະຕິຈະຢັ້ງຢືນອອກໃບອະນະຍາດໃຫ້ວິສະວະກອນຜູ້ທີ່ຈົບຈາກໂຮງຮຽນທີ່ໄດ້ຮັບຮອງຈາກ ABET, ເປັນຜູ້ທີ່ຜ່ານການສອບເສັງພື້ນຖານດ້ານວິສະວະກຳ ແລະ ມີປະສົບການເຮັດວຽກຫຍາຍປີພາຍໃຕ້ການຊີ້ນຳຈາກວັດສະວະກອນອາຊີບທີ່ມີໃບອະນຸຍາດ ແລະ ຜ່ານສອບເສັງພື້ນຖານດ້ານວິສະວະກຳ
ກົນລະສາດດິນ (Soil mechanics).
A phase diagram of soil indicating the weights and volumes of air, soil, water, and voids.
ໃນວິສະວະກຳເຕັກນິກທໍລະນີ, ດິນແມ່ນວັດຖຸສາມສ່ວນທີ່ປະກອບມີ ຫີນ ຫລື ແຮ່ທາດ, ເມັດດິນ, ນໍ້າ ແລະ ອາກາດ. ຊ່ອງຫວ່າງຂອງດິນ, ໄລຍະຮ່າງລະຫວ່າງເມັດດິນ, ບັນຈຸນໍ້າ ແລະ ອາກາດ.
In geotechnical engineering, soils are considered a three-phase material composed of: rock or mineral particles, water and air. The voids of a soil, the spaces in between mineral particles, contain the water and air.
ຄຸນສົມບັດທາງວິສະວະກຳຂອງດິນແມ່ນມີຜົນກະທົບດ້ວຍສີ່ຕົວປະກອບ: ຂະໜາດຂອງເມັດແຮ່, ປະເພດຂອງເມັດແຮ່, ການກະຈາຍຂອງເມັດດິນ, ແລະ ຈຳນວນທຽບຖານຂອງແຮ່ທາດ, ນໍ້າ ແລະ ອາກາດທີ່ມີໃນດິນ. ເມັດດິນລະອຽດແມ່ນຈັດຢູ່ໃນຂະໜາດນ້ອຍກວ່າ 0.075 ມມ ເສັ້ນຜ່າສູນກາງ.
The engineering properties of soils are affected by four main factors: the predominant size of the mineral particles, the type of mineral particles, the grain size distribution, and the relative quantities of mineral, water and air present in the soil matrix. Fine particles (fines) are defined as particles less than 0.075 mm in diameter.
ສຳຫຼວດທາງເຕັກນິກທໍລະນີ (Geotechnical investigation).
Geotechnical engineers and engineering geologists perform geotechnical investigations to obtain information on the physical properties of soil and rock underlying (and sometimes adjacent to) a site to design earthworks and foundations for proposed structures, and for repair of distress to earthworks and structures caused by subsurface conditions. A geotechnical investigation will include surface exploration and subsurface exploration of a site. Sometimes, geophysical methods are used to obtain data about sites. Subsurface exploration usually involves in-situ testing (two common examples of in-situ tests are the standard penetration test and cone penetration test). In addition site investigation will often include subsurface sampling and laboratory testing of the soil samples retrieved. The digging of test pits and trenching (particularly for locating faults and slide planes) may also be used to learn about soil conditions at depth. Large diameter borings are rarely used due to safety concerns and expense, but are sometimes used to allow a geologist or engineer to be lowered into the borehole for direct visual and manual examination of the soil and rock stratigraphy.
A variety of soil samplers exist to meet the needs of different engineering projects. The standard penetration test (SPT), which uses a thick-walled split spoon sampler, is the most common way to collect disturbed samples. Piston samplers, employing a thin-walled tube, are most commonly used for the collection of less disturbed samples. More advanced methods, such as ground freezing and the Sherbrooke block sampler, are superior, but even more expensive.
Atterberg limits tests, water content measurements, and grain size analysis, for example, may be performed on disturbed samples obtained from thick walled soil samplers. Properties such as shear strength, stiffness hydraulic conductivity, and coefficient of consolidation may be significantly altered by sample disturbance. To measure these properties in the laboratory, high quality sampling is required. Common tests to measure the strength and stiffness include the triaxial shear and unconfined compression test.
Surface exploration can include geologic mapping, geophysical methods, and photogrammetry; or it can be as simple as an engineer walking around to observe the physical conditions at the site. Geologic mapping and interpretation of geomorphology is typically completed in consultation with a geologist or engineering geologist.
Geophysical exploration is also sometimes used. Geophysical techniques used for subsurface exploration include measurement of seismic waves (pressure, shear, and Rayleigh waves), surface-wave methods and/or downhole methods, and electromagnetic surveys (magnetometer, resistivity, and ground-penetrating radar).
ຖານຮາກ (Foundations).
The primary considerations for foundation support are bearing capacity, settlement, and ground movement beneath the foundations. Bearing capacity is the ability of the site soils to support the loads imposed by buildings or structures. Settlement occurs under all foundations in all soil conditions, though lightly loaded structures or rock sites may experience negligible settlements. For heavier structures or softer sites, both overall settlement relative to unbuilt areas or neighboring buildings, and differential settlement under a single structure, can be concerns. Of particular concern is settlement which occurs over time, as immediate settlement can usually be compensated for during construction. Ground movement beneath a structure's foundations can occur due to shrinkage or swell of expansive soils due to climatic changes, frost expansion of soil, melting of permafrost, slope instability, or other causes. All these factors must be considered during design of foundations.
Many building codes specify basic foundation design parameters for simple conditions, frequently varying by jurisdiction, but such design techniques are normally limited to certain types of construction and certain types of sites, and are frequently very conservative.
In areas of shallow bedrock, most foundations may bear directly on bedrock; in other areas, the soil may provide sufficient strength for the support of structures. In areas of deeper bedrock with soft overlying soils, deep foundations are used to support structures directly on the bedrock; in areas where bedrock is not economically available, stiff "bearing layers" are used to support deep foundations instead.
ຖານຮາກຕື້ນ (Shallow foundations).
Example of a slab-on-grade foundation.
Shallow foundations are a type of foundation that transfers building load to the very near the surface, rather than to a subsurface layer. Shallow foundations typically have a depth to width ratio of less than 1.
ຖານຮາກ ຟຸດຕິ້ງ (Footings).
Footings (often called "spread footings" because they spread the load) are structural elements which transfer structure loads to the ground by direct areal contact. Footings can be isolated footings for point or column loads, or strip footings for wall or other long (line) loads. Footings are normally constructed from reinforced concrete cast directly onto the soil, and are typically embedded into the ground to penetrate through the zone of frost movement and/or to obtain additional bearing capacity.
ຖານຮາກພື້ນແຜ່ນ (Slab foundations).
A variant on spread footings is to have the entire structure bear on a single slab of concrete underlying the entire area of the structure. Slabs must be thick enough to provide sufficient rigidity to spread the bearing loads somewhat uniformly, and to minimize differential settlement across the foundation. In some cases, flexure is allowed and the building is constructed to tolerate small movements of the foundation instead. For small structures, like single-family houses, the slab may be less than 300 mm thick; for larger structures, the foundation slab may be several meters thick.
Slab foundations can be either slab-on-grade foundations or embedded foundations, typically in buildings with basements. Slab-on-grade foundations must be designed to allow for potential ground movement due to changing soil conditions.
ຖານຮາກເລິກ (Deep foundations).
Pile-driving for a bridge in Napa, California.
Deep foundations are used for structures or heavy loads when shallow foundations cannot provide adequate capacity, due to size and structural limitations. They may also be used to transfer building loads past weak or compressible soil layers. While shallow foundations rely solely on the bearing capacity of the soil beneath them, deep foundations can rely on end bearing resistance, frictional resistance along their length, or both in developing the required capacity. Geotechnical engineers use specialized tools, such as the cone penetration test, to estimate the amount of skin and end bearing resistance available in the subsurface.
There are many types of deep foundations including piles, drilled shafts, caissons, piers, and earth stabilized columns. Large buildings such as skyscrapers typically require deep foundations. For example, the Jin Mao Tower in China uses tubular steel piles about 1m (3.3 feet) driven to a depth of 83.5m (274 feet) to support its weight.
In buildings that are constructed and found to undergo settlement, underpinning piles can be used to stabilise the existing building.
There are three ways to place piles for a deep foundation. They can be driven, drilled, or installed by use of an auger. Driven piles are extended to their necessary depths with the application of external energy in the same way a nail is hammered. There are four typical hammers used to drive such piles: drop hammers, diesel hammers, hydraulic hammers, and air hammers. Drop hammers simply drop a heavy weight onto the pile to drive it, while diesel hammers use a single cylinder diesel engine to force piles through the Earth. Similarly, hydraulic and air hammers supply energy to piles through hydraulic and air forces. Energy imparted from a hammer head varies with type of hammer chosen, and can be as high as a million foot pounds for large scale diesel hammers, a very common hammer head used in practice. Piles are made of a variety of material including steel, timber, and concrete. Drilled piles are created by first drilling a hole to the appropriate depth, and filling it with concrete. Drilled piles can typically carry more load than driven piles, simply due to a larger diameter pile. The auger method of pile installation is similar to drilled pile installation, but concrete is pumped into the hole as the auger is being removed.
(Lateral earth support structures) .
A retaining wall is a structure that holds back earth. Retaining walls stabilize soil and rock from downslope movement or erosion and provide support for vertical or near-vertical grade changes. Cofferdams and bulkheads, structures to hold back water, are sometimes also considered retaining walls.
The primary geotechnical concern in design and installation of retaining walls is that the weight of the retained material is creates lateral earth pressure behind the wall, which can cause the wall to deform or fail. The lateral earth pressure depends on the height of the wall, the density of the soil,the strength of the soil, and the amount of allowable movement of the wall. This pressure is smallest at the top and increases toward the bottom in a manner similar to hydraulic pressure, and tends to push the wall away from the backfill. Groundwater behind the wall that is not dissipated by a drainage system causes an additional horizontal hydraulic pressure on the wall.
ກຳແພງກັ້ນຖ່ວງໜັກ (Gravity walls).
Gravity walls depend on the size and weight of the wall mass to resist pressures from behind. Gravity walls will often have a slight setback, or batter, to improve wall stability. For short, landscaping walls, gravity walls made from dry-stacked (mortarless) stone or segmental concrete units (masonry units) are commonly used.
Earlier in the 20th century, taller retaining walls were often gravity walls made from large masses of concrete or stone. Today, taller retaining walls are increasingly built as composite gravity walls such as: geosynthetic or steel-reinforced backfill soil with precast facing; gabions (stacked steel wire baskets filled with rocks), crib walls (cells built up log cabin style from precast concrete or timber and filled with soil or free draining gravel) or soil-nailed walls (soil reinforced in place with steel and concrete rods).
For reinforced-soil gravity walls, the soil reinforcement is placed in horizontal layers throughout the height of the wall. Commonly, the soil reinforcement is geogrid, a high-strength polymer mesh, that provide tensile strength to hold soil together. The wall face is often of precast, segmental concrete units that can tolerate some differential movement. The reinforced soil's mass, along with the facing, becomes the gravity wall. The reinforced mass must be built large enough to retain the pressures from the soil behind it. Gravity walls usually must be a minimum of 30 to 40 percent as deep (thick) as the height of the wall, and may have to be larger if there is a slope or surcharge on the wall.
ກຳແພງກັ້ນ Cantilever walls.
Prior to the introduction of modern reinforced-soil gravity walls, cantilevered walls were the most common type of taller retaining wall. Cantilevered walls are made from a relatively thin stem of steel-reinforced, cast-in-place concrete or mortared masonry (often in the shape of an inverted T). These walls cantilever loads (like a beam) to a large, structural footing; converting horizontal pressures from behind the wall to vertical pressures on the ground below. Sometimes cantilevered walls are buttressed on the front, or include a counterfort on the back, to improve their stability against high loads. Buttresses are short wing walls at right angles to the main trend of the wall. These walls require rigid concrete footings below seasonal frost depth. This type of wall uses much less material than a traditional gravity wall.
Cantilever walls resist lateral pressures by friction at the base of the wall and/or passive earth pressure, the tendency of the soil to resist lateral movement.
Basements are a form of cantilever walls, but the forces on the basement walls are greater than on conventional walls because the basement wall is not free to move.
Excavation shoring.
Shoring of temporary excavations frequently requires a wall design which does not extend laterally beyond the wall, so shoring extends below the planned base of the excavation. Common methods of shoring are the use of sheet piles or soldier beams and lagging. Sheet piles are a form of driven piling using thin interlocking sheets of steel to obtain a continuous barrier in the ground, and are driven prior to excavation. Soldier beams are constructed of wide flange steel H sections spaced about 2–3 m apart, driven prior to excavation. As the excavation proceeds, horizontal timber or steel sheeting (lagging) is inserted behind the H pile flanges.
In some cases, the lateral support which can be provided by the shoring wall alone is insufficient to resist the planned lateral loads; in this case additional support is provided by walers or tie-backs. Walers are structural elements which connect across the excavation so that the loads from the soil on either side of the excavation are used to resist each other, or which transfer horizontal loads from the shoring wall to the base of the excavation. Tie-backs are steel tendons drilled into the face of the wall which extend beyond the soil which is applying pressure to the wall, to provide additional lateral resistance to the wall.
ຂຸດຄົ້ນ (Excavation).
Excavation is the process of training earth according to requirement by removing the soil from the site.
Filling.
Filling is the process of training earth according to requirement by placing the soil on the site.
Compaction.
roller operated by U.S. Navy Seabees
Compaction is the process by which the density of soil is increased and permeability of soil is decreased. Fill placement work often has specifications requiring a specific degree of compaction, or alternatively, specific properties of the compacted soil. In-situ soils can be compacted by rolling, deep dynamic compaction, vibration, blasting, gyrating, kneading, compaction grouting etc.
ປັບປຸງດິນ (Ground Improvement).
Ground Improvement is a technique that improves the engineering properties of the treated soil mass. Usually, the properties modified are shear strength, stiffness and permeability. Ground improvement has developed into a sophisticated tool to support foundations for a wide variety of structures. Properly applied, i.e. after giving due consideration to the nature of the ground being improved and the type and sensitivity of the structures being built, ground improvement often reduces direct costs and saves time.
Slope stabilization.
Slope stability is the potential of soil covered slopes to withstand and undergo movement. Stability is determined by the balance of shear stress and shear strength. A previously stable slope may be initially affected by preparatory factors, making the slope conditionally unstable. Triggering factors of a slope failure can be climatic events can then make a slope actively unstable, leading to mass movements. Mass movements can be caused by increases in shear stress, such as loading, lateral pressure, and transient forces. Alternatively, shear strength may be decreased by weathering, changes in pore water pressure, and organic material.
Several modes of failure for earth slopes include falls, topples, slides, and flows. In slopes with coarse grained soil or rocks, falls typically occur as the rapid descent of rocks and other loose slope material. A slope topples when a large column of soil tilts over its vertical axis at failure. Typical slope stability analysis considers sliding failures, categorized mainly as rotational slides or translational slides. As implied by the name, rotational slides fail along a generally curved surface, while translational slides fail along a more planar surface. A slope failing as a flow would resemble a fluid flowing downhill.
Slope stability analysis.
Stability analysis is needed for the design of engineered slopes and for estimating the risk of slope failure in natural or designed slopes. A common assumption is that a slope consists of a layer of soil sitting on top of a rigid base. The mass and the base are assumed to interact via friction. The interface between the mass and the base can be planar, curved, or have some other complex geometry. The goal of a slope stability analysis is to determine the conditions under which the mass will slip relative to the base and lead to slope failure.
If the interface between the mass and the base of a slope has a complex geometry, slope stability analysis is difficult and numerical solution methods are required. Typically, the exact geometry of the interface is not known and a simplified interface geometry is assumed. Finite slopes require three-dimensional models to be analyzed. To keep the problem simple, most slopes are analyzed assuming that the slopes are infinitely wide and can therefore be represented by two-dimensional models. A slope can be drained or undrained. The undrained condition is used in the calculations to produce conservative estimates of risk.
A popular stability analysis approach is based on principles pertaining to the limit equilibrium concept. This method analyzes a finite or infinite slope as if it were about to fail along its sliding failure surface. Equilibrium stresses are calculated along the failure plane, and compared to the soils shear strength as determined by Terzaghi’s shear strength equation. Stability is ultimately decided by a factor of safety equal to the ratio of shear strength to the equilibrium stresses along the failure surface. A factor of safety greater than one generally implies a stable slope, failure of which should not occur assuming the slope is undisturbed. A factor of safety of 1.5 for static conditions is commonly used in practice.
Offshore geotechnical engineering.
"Offshore" (or "marine") "geotechnical engineering" is concerned with foundation design for human-made structures in the sea, away from the coastline (in opposition to "onshore" or "nearshore"). Oil platforms, artificial islands and submarine pipelines are examples of such structures. There are number of significant differences between onshore and offshore geotechnical engineering. Notably, ground improvement (on the seabed) and site investigation are more expensive, the offshore structures are exposed to a wider range of geohazards, and the environmental and financial consequences are higher in case of failure. Offshore structures are exposed to various environmental loads, notably wind, waves and currents. These phenomena may affect the integrity or the serviceability of the structure and its foundation during its operational lifespan – they need to be taken into account in offshore design.
In subsea geotechnical engineering, seabed materials are considered a two-phase material composed of 1) rock or mineral particles and 2) water. Structures may be fixed in place in the seabed—as is the case for piers, jettys and fixed-bottom wind turbines—or may be a floating structure that remain roughly fixed relative to its geotechnical anchor point. Undersea mooring of human-engineered floating structures include a large number of offshore oil and gas platforms and, since 2008, a few floating wind turbines. Two common types of engineered design for anchoring floating structures include tension-leg and catenary loose mooring systems. "Tension
leg mooring systems have vertical tethers under tension providing large restoring moments in pitch and roll. Catenary mooring systems provide station keeping for an offshore structure yet provide little stiffness at low tensions."
Geosynthetics.
A collage of geosynthetic products.
Geosynthetics are a type of plastic polymer products used in geotechnical engineering that improve engineering performance while reducing costs. This includes geotextiles, geogrids, geomembranes, geocells, and geocomposites. The synthetic nature of the products make them suitable for use in the ground where high levels of durability are required; their main functions include: drainage, filtration, reinforcement, separation and containment. Geosynthetics are available in a wide range of forms and materials, each to suit a slightly different end use, although they are frequently used together. These products have a wide range of applications and are currently used in many civil and geotechnical engineering applications including: roads, airfields, railroads, embankments, piled embankments, retaining structures, reservoirs, canals, dams, landfills, bank protection and coastal engineering.
ດໍລີ () (5 ກໍລະກົດ 2539 – 14 ກຸມພາ 2546) ເປັນແກະລ້ຽງເພດເມຍ ແລະເປັນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມໂຕທຳອິດທີ່ຖືກກະໂລນຈາກເຊລູນຮ່າງກາຍ (somatic cell) ຂອງສັດໂຕເຕັມໄວ ໂດຍໃຊ້ວິທີຖ່າຍຝາກນູກະເລອຸດ (nuclear transfer) ດໍລີຖືກກະໂລນໂດຍ ອີຢັນ ວິນມຸດ (Ian Wilmut) ຄີດ ແຄມເບິນ (Keith Campbell) ແລະຜູ້ຮ່ວມງານໃນສະຖາບັນລໍສະລິນ (Roslin Institute) ສ່ວນໜຶ່ງຂອງມະຫາວິທະຍາໄລເອດິນບະລະ ປະເທດເອກົດ ແລະບໍລິສັດເຕັກໂນໂລຊີຊີວະພາບ PPL Therapeutics ຊຶ່ງຕັ້ງຢູ່ໃກ້ກັບເອດິນບະລະ ເງິນທຶນໃນການກະໂລນດໍລີມາຈາກບໍລິສັດ PPL Therapeutics ແລະກະຊວງການກະເສດຂອງສະຫະລາຊະອານາຈັກ ມັນເກີດເມື່ອວັນທີ 5 ກໍລະກົດ ພ.ສ. 2547 ແລະຕາຍດ້ວຍພະຍາດທາງປອດເມື່ອອາຍຸໄດ້ 6 ປີ 7 ເດືອນ ຫຼາຍສື່ ເຊັ່ນ BBC News ແລະ "Scientific American" ຍ້ອງຍໍໃຫ້ມັນເປັນ "ແກະໂດ່ງດັງທີ່ສຸດໃນໂລກ".
ເຊລູນທີ່ໃຊ້ເປັນຜູ້ບໍລິຈາກເພື່ອກະໂລນດໍລີ ຖືກນຳມາຈາກ ຕ່ອມນ້ຳນົມ ແລະການທີ່ສາມາດສ້າງກະໂລນທີ່ແຂງແຮງໄດ້ແມ່ນໂຕພິສູດວ່າ ເຊລູນຈາກສ່ວນໜຶ່ງຂອງຮ່າງກາຍສາມາດນຳມາສ້າງສິ່ງມີຊີວິດໄດ້ທັງໂຕ ວິນມຸດກ່າວກ່ຽວກັບຊື່ຂອງດໍລີວ່າ "ດໍລີມາຈາກເຊລູນຕ່ອມນ້ຳນົມ ແລະພວກເຮົາບໍ່ສາມາດຄຶດເຖິງຕ່ອມນ້ຳນົມທີ່ເປັນຕາປະທັບໃຈຫຼາຍກວ່າຂອງດໍລີ ພາຕັນ ໄດ້".
ສີລັງກາ (;) ຫຼືຊື່ທາງການວ່າ ສາທາລະນະລັດສັງຄົມນິຍົມປະຊາທິປະໄຕສີລັງກາ (;) ແມ່ນປະເທດເກາະໃນມະຫາສະໝຸດອິນເດຍຕອນເໜືອ ນອກຊາຍຝັ່ງຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ຂອງອະນຸທະວີບອິນເດຍ ຊື່ໃນອະດີດໄດ້ແກ່ ລັງກາ ລັງກາທະວີບ ສິງຫະລະທະວີບ ແລະ ຊີລອນ ຊຶ່ງເປັນຊື່ທີ່ໃຊ້ໃນສະໄໝອານານິຄົມຈົນຮອດ ຄ.ສ. 1974 ມີພົມແດນທາງທະເລຕິດຕໍ່ກັບອິນເດຍທາງທິດຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອ ແລະມັນດີບທາງທິດຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້
ພູມອາກາດ.
ອາກາດຊ່ວງພື້ນທີ່ຮາບພຽງ ພູມອາກາດຂອງໂຄລຳໂບຈະຢູ່ປະມານທີ 27 ອົງສາ ໃນພື້ນທີ່ຮາບພຽງສູງອາກາດຈະເຢັນ ອຸນຫະພູມສາມາດລົງເຖິງ 16 ອົງສາ ຈາກພູທີ່ມີຄວາມສູງ 2,000 ແມັດ ເໜືອລະດັບນ້ຳທະເລ ແດດອອກຕະຫຼອດທັງວັນ ຊ່ວງລົມມໍລະສຸມອາກາດຂອງສີລັງກາ ລົມມໍລະສຸມທາງຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ຈະນຳພາຝົນມາດ້ວຍຕັ້ງແຕ່ເດືອນ ພຶດສະພາ ເຖິງ ກໍລະກົດ ແລະພັດຕໍ່ໄປທາງຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອ ທາງຕອນໃຕ້ແລະທາງພາກກາງ ແຕ່ພາກເໜືອແລະພາກຕາເວັນອອກຈະໄດ້ຮັບອິດທິພົນລົມມໍລະສຸມຕາເວັນອອກສຽງເໜືອ ໃນຊ່ວງເດືອນ ທັນວາ ເຖິງ ມັງກອນ
ຍຸກກ່ອນປະຫວັດສາດ.
ຊາວສິງຫະລະແລະຊາວທະມິນເຂົ້າມາກໍ່ຮ່າງສ້າງໂຕຢູ່ໃນສີລັງກາປະມານ 500 ປີ ແລະ 300 ປີກ່ອນຄະລິດຕະການຕາມລຳດັບ ໂດຍຕ່າງກໍຍົກຖິ່ນຍ້າຍຖານມາຈາກອິນເດຍ ອານາຈັກສິງຫະລະໄດ້ກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນໃນບໍລິເວນພື້ນທີ່ຮາບພຽງທາງພາກເໜືອຂອງສີລັງກາ ໂດຍມີເມືອງອະນຸລາທະປຸລະເປັນນະຄອນຫຼວງແຫ່ງທຳອິດດົນນານເຖິງປະມານ 1,200 ປີ ຕໍ່ມາໃນສະຕະວັດທີ 13 ຈຶ່ງໄດ້ເສື່ອມລົງ ພ້ອມກັບການເກີດຂຶ້ນຂອງອານາຈັກທະມິນ ໂດຍມີເມືອງໂປລອນນາລຸວະເປັນນະຄອນຫຼວງດົນນານປະມານ 200 ປີ ຊາວທະມິນຈຶ່ງໄດ້ຍົກຖິ່ນຍ້າຍຖານໄປຕັ້ງອານາຈັກຈັບນາທາງແຫຼມຈັບນາ ຕອນເໜືອຂອງປະເທດສ່ວນຊາວສິງຫະລະໄດ້ຖອຍຮົ່ນລົງໄປກໍ່ຮ່າງສ້າງໂຕຢູ່ທາງໃຕ້ ກໍ່ຕັ້ງເປັນອານາຈັກແຄນດີ ຊຶ່ງມີເມືອງແຄນດີເປັນນະຄອນຫຼວງ ນອກຈາກນີ້ກໍມີອານາຈັກໂກດເຕແລະອານາຈັກລຸຫຸນະ ໂດຍອານາຈັກແຄນດີເປັນອານາຈັກທີ່ມີອຳນາດຫຼາຍທີ່ສຸດປະມານສະຕະວັດທີ 15
ອານານິຄົມ.
ອິດທິພົນຂອງຕາເວັນຕົກເລີ່ມເຂົ້າມາມີບົດບາດໃນສີລັງກາ ເລີ່ມຈາກປອກຕຸຍການ ໂຮລັງ ແລະອັງກິດ ຕາມລຳດັບ ໂດຍມາເຮັດການຄ້າຕາມເມືອງທ່າດ້ານຕາເວັນຕົກຂອງປະເທດ ແລະໃນປີ ພ.ສ. 2048 (ຄ.ສ. 1505) ປອກຕຸຍການໄດ້ເຂົ້າຍຶດຄອງພື້ນທີ່ບໍລິເວນຊາຍຝັ່ງທະເລແລະປົກຄອງປະເທດກ່ອນທີ່ຊາວໂຮລັງຈະເຂົ້າຄອບຄອງດິນແດນສີລັງກາໃນປີ ພ.ສ. 2201 (ຄ.ສ. 1658) ແລະຕໍ່ມາອັງກິດສາມາດຄອບຄອງສີລັງກາເປັນເມືອງຂຶ້ນໃນປີ ພ.ສ. 2358 (ຄ.ສ. 1815) ພາຍໃຕ້ອະນຸສັນຍາ Kandyan ລວມເວລາທີ່ສີລັງກາຕົກເປັນເມືອງຂຶ້ນຂອງຕ່າງຊາດເກືອບ 500 ປີ ແລະອັງກິດໄດ້ໃຊ້ສີລັງກາເປັນຖານປະຕິບັດການທາງທະຫານທີ່ສຳຄັນແຫ່ງໜຶ່ງໃນມະຫາສະໝຸດອິນເດຍໃນຊ່ວງສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ 2 ສີລັງກາໄດ້ຮັບເອກະລາຊຈາກອັງກິດ ເມື່ອວັນທີ 4 ກຸມພາ ພ.ສ. 2491 (ຄ.ສ. 1948)
ນິຕິບັນຍັດ.
ລັດຖະສະພາແມ່ນລະບົບສະພາດຽວໂດຍສະມາຊິກທັງໝົດ 225 ຄົນ ໄດ້ຮັບເລືອກຈາກປະຊາຊົນທຸກ ໆ 6 ປີ ຜູ້ມີສິດທິອອກສຽງຕ້ອງມີອາຍຸ 18 ປີຂຶ້ນໄປ ປະທານາທິບໍດີມາຈາກການເລືອກຕັ້ງໂດຍກົງຂອງປະຊາຊົນ ຢູ່ໃນຕຳແໜ່ງ 6 ປີ ມີຖານະເປັນປະມຸກຂອງປະເທດແລະຫົວໜ້າລັດຖະບານ ເປັນຜູ້ແຕ່ງຕັ້ງນາຍົກລັດຖະມົນຕີແລະລັດຖະມົນຕີ ແລະມີອຳນາດຖອດຖອນນາຍົກ ລັດຖະມົນຕີແລະລັດຖະມົນຕີ
ພັກການເມືອງ.
ປັດຈຸບັນມີພັກການເມືອງໃຫຍ່ນ້ອຍປະມານ 30 ພັກ ມີພັກການເມືອງສຳຄັນ ໆ ໄດ້ແກ່
ການເມືອງພາຍໃນຂອງສີລັງກາປັດຈຸບັນ.
ສີລັງກາແມ່ນປະເທດທີ່ປະກອບດ້ວຍປະຊາກອນຫຼາຍເຊື້ອຊາດ ສາສະໜາ ແຕ່ການເມືອງພາຍໃນມີພັກການເມືອງທີ່ສຳຄັນພຽງແຕ່ 2 ພັກຂອງຊົນຊາດສິງຫະລະ ແມ່ນ SLFP (Sri Lanka Freedom Party) ແລະພັກ UNP (United National Party) ທີ່ແຂ່ງຂັນຊ່ວງຊິງອຳນາດທາງການເມືອງ ພັກການເມືອງອື່ນ ໆ
ຊຶ່ງເປັນພັກຂອງຊົນເຊື້ອສາຍທະມິນແລະຊົນກຸ່ມນ້ອຍອື່ນ ໆ ເປັນພັກຍ່ອຍແລະມີຄວາມສຳຄັນນ້ອຍ ນັບແຕ່ສີລັງກາໄດ້ຮັບເອກະລາຊຈາກອັງກິດໃນປີ 2491 (ຄ.ສ. 1948) ຈົນຮອດປັດຈຸບັນພັກ SLFP ແລະພັກ UNP ຜັດກັນເປັນລັດຖະບານມາໂດຍຕະຫຼອດ ໂດຍທັງສອງພັກດັ່ງກ່າວນິຍົມລະບອບປະຊາທິປະໄຕຄືກັນ ແຕ່ຕ່າງກັນທີ່ນະໂຍບາຍເສດຖະກິດຂອງພັກ SLFP ມີລັກສນະເປັນສັງຄົມນິຍົມ ໃນຂະນະທີ່ພັກ UNP ມີນະໂຍບາຍເສດຖະກິດເສລີ
ສີລັງກາປະກອບດ້ວຍ 8 ແຂວງ (provinces) ດັ່ງນີ້ (ຊື່ນະຄອນຫຼວງຢູ່ໃນວົງເລັບ)
ໂຄງສ້າງ.
ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງເຕີບໂຕທາງເສດຖະກິດ ຮ້ອຍລະ 4 ອັດຕາເງິນເຟີ້ ຮ້ອຍລະ 9 ອັດຕາການວ່າງງານ ຮ້ອຍລະ 9
ສາສະໜາໃນສີລັງກາ.
ພຸດທະສາສະໜາຮ້ອຍລະ 70 ຮິນດູຮ້ອຍລະ 7 ຄິດສະຕຽຮຮ້ອຍລະ 6 ອິສະລາມ ຮ້ອຍລະ 7 ແລະອື່ນ ໆ ຮ້ອຍລະ 10 ((ref name="fac1"/))
ອຸດົມ ຊົງແສງ ຫຼື ພໍ່ດົມ ຊວນຊື່ນ ແມ່ນນັກສະແດງຕະຫຼົກຊາວໄທ ໃນຄະນະຊວນຊື່ນ ມີຜົນງານສະແດງລະຄອນຫຼາຍຕໍ່ຫຼາຍເລື່ອງ ເຂົາມີພັນລະຍາທັງໝົດ 4 ຄົນ ບຸດ 15 ຄົນ ເຊິ່ງຖືວ່າເປັນນັກສະແດງຕະຫຼົກທີ່ມີພັນລະຍາຫຼາຍທີ່ສຸດໃນວົງການຕະຫຼົກໄທ
ອຸດົມ ຊົງແສງ ເກີດທີ່ອຳເພີບ້ານໂປ່ງ ຈັງຫວັດລາຊະບຸລີ ຄອບຄົວມີອາຊີບເປັນລິເກ ເຂົາຈຶ່ງຖືກດຶງເຂົ້າສູ່ທຸລະກິດແລະສິລະປະຂະແໜງນີ້ຢ່າງຫຼີກລ່ຽງບໍ່ໄດ້ ເຂົາຊອບເລື່ອງດົນຕີ ຈຶ່ງສາມາດຫຼີ້ນເຄື່ອງດົນຕີໄດ້ທຸກຊິ້ນ ແຕ່ໃຈຈິງເຂົາຢາກເປັນນັກດົນຕີສາກົນຫຼາຍກວ່າ ເພາະເຫັນວ່າເທ່ດີ ເຂົາຈຶ່ງບໍ່ຄ່ອຍມັກ ເມື່ອຕ້ອງນຳມາຫັດຮ້ອງຮຳລິເກ ແລະກໍມັກຈະຫຼົບໜີການເຝິກຊ້ອມຢູ່ເປັນປະຈຳ ແຕ່ດວງຂອງເຂົາຜູກພັນກັບເລື່ອງລິເກຢ່າງຊ່ອຍບໍ່ໄດ້ ຈົນໃນທີ່ສຸດ ກໍຕ້ອງເຂົ້າມາຮັບບົດພະເອກລິເກຈົນໄດ້ ເມື່ອພະເອກລິເກໃນຄະນະຂາດເຂົາຈຶ່ງຖືກນຳໂຕຂຶ້ນຮັບບົດພະເອກແທນຢ່າງກະທັນຫັນ ແຕ່ດ້ວຍໄຫວພຣິບ ການຮູ້ຈັງຫວະດົນຕີ ແລະປະຕິພານທີ່ມີຢູ່ເຫຼືອລົ້ນ ກໍເຮັດໃຫ້ເຂົາສາມາດສະແດງຈົນຜ່ານພົ້ນໄປໄດ້ດ້ວຍດີ ຫຼັງຈາກນັ້ນ ກໍຈຶ່ງໄດ້ເຮັ່ງຫັດລິເກຢ່າງເປັນກິດຈະລັກສະນະ
ເຊິ່ງປະສົບຄວາມສຳເລັດໃນລະດັບທີ່ນ່າພໍໃຈຢ່າງຍິ່ງ ກ່ອນຈະແຍກອອກມາຕັ້ງຄະນະລິເກອຸດົມສິນແລະໄດ້ສະແດງລິເກອອກລາຍການວິທະຍຸໃນນາມຄະນະ ອຸດົມ - ແວວດາວ ເຊິ່ງເປັນນ້ອງສາວ ແລະກໍປະສົບຄວາມສຳເລັດຢ່າງຫຼາຍທີ່ຈັນທະບຸລີ ຫລັງຈາກທີ່ສະແດງໄປໄດ້ແຄ່ 7 ມື້
ໃນລະຫວ່າງທີ່ເປັນນັກສະແດງລິເກຄວາມທີ່ຊື່ນຊອບເລື່ອງດົນຕີທັ້ງໄທແລະສາກົນຈຶ່ງສາມາດຫຼີ້ນເຄື່ອງດົນຕີທີ່ໃຊ້ໃນການສະແດງລິເກໄດ້ທຸກຊິ້ນ ແລະມີຄວາມສົນໃຈໃນແຊກໂຊໂຟນ ຈຶ່ງໄດ້ຊື້ມາເຝິກຫຼີ້ນດ້ວຍຕົນເອງ ຕໍ່ມາພໍ່ດົມຈຶ່ງໄດ້ຄິດວິທີການດຶງຜູ້ຊົມໃຫ້ເຂົ້າມາເບິ່ງລິເກດ້ວຍການຫຼີ້ນດົນຕີສາກົນໃນຊ່ວງຫົວຄ່ຳກ່ອນການສະແດງ ຄະນະລິເກຂອງພໍ່ດົມຈຶ່ງມີທັ້ງແອັກຄໍດຽນ ກີຕ້າ ເບສ ແລະກອງຊຸດ ເຄື່ອງດົນຕີເຫຼົ່ານີ້ກໍຖືກນຳໄປຫຼີ້ນຮວມກັບເຄື່ອງດົນຕີລິເກ ນັບເປັນຄະນະລິເກຄະນະທຳອິດຂອງເມືອງໄທຈົນເປັນຕົ້ນແບບໃຫ້ກັບຄະນະລິເກໃນຍຸກປັດຈຸບັນ
ຂະນະອາຍຸໄດ້ 30 ປີ ຫລັງຈາກທີ່ໄດ້ຍິນຄົນເບິ່ງບົ່ນໃຫ້ຟັງເລື່ອງອາຍຸຫຼາຍເກີນທີ່ຈະເປັນພະເອກ ພໍ່ດົມກໍຕັດສິນໃຈລ້າງມືຈາກການເປັນພະເອກລິເກແລະຫນີເຂົ້າກຸງເທບພ້ອມກັບແຊກໂຊໂຟນຄູ່ໃຈເຂົ້າຮ່ວມວົງດົນຕີລູກທຸ່ງຂອງປະຈວບ ຈຳປາທອງ ສັງທອງ ສີໃສ ຊາຕີ ສີຊົນ ເພີນ ພົມແດນ ນັກຮ້ອງລູກທຸ່ງຊື່ດັງໃນຍຸກນັ້ນ ຢູ່ໃນຕຳແໜ່ງເຄື່ອງເປົ່າ ພ້ອມກັບໃຫ້ນົບພະດົນ ຊົງແສງ (ຈິ້ມ) ລູກຊາຍເຂົ້າຮ່ວມວົງອີກຄົນໃນຕຳແໜ່ງມືກອງ ໃນລະຫວ່າງພໍ່ດົມແລະຈິ້ມໄດ້ເລິ່ມຫັນມາສະແດງຕະຫລົກແທນຕະຫລົກໃນຄະນະທີ່ຫຍຸດພັກ ໂດຍໄດ້ຄ່າຕົວເຖິງຄືນລະ 500 ບາດ ຫຼີ້ນຕະຫລົກຢູ່ຮາວ 1 ປີ ຈົນກະທັ່ງວົງດົນຕີຂອງເພີນ ພົມແດນໄດ້ຍຸບໄປ
ໃນປີ ຄ.ສ. 1982 ຂະນະອາຍຸໄດ້ 47 ປີ ພໍ່ດົມໄດ້ຮວບຮວມສະມັກພັກພວກກໍ່ຕັ້ງຄະນະຕະຫລົກຄະນະຊວນຊົມຂຶ້ນໃນຮູບແບບຕະຫລົກຄອບຄົວແຕ່ບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມຫຼາຍນັກຈຶ່ງໄດ້ປ່ຽນຊື່ເປັນຊວນຊື່ນ ເຮັດໃຫ້ເລິ່ມມີຊື່ສຽງຂຶ້ນມາໂດຍຮັບງານສະແດງຕະຫລົກຕາມທີ່ຕ່າງ ໆ ລວມໄປເຖິງກໍ່ຕັ້ງບໍລິສັດຮັບຈັດງານສະແດງ ໂຊ ແລະຜະລິດລາຍການໂທລະທັດອອກມາຫຼາຍ ໃນເວລາຕໍ່ມາດ້ວຍອາຍຸທີ່ຫຼາຍຂຶ້ນພໍ່ດົມຈຶ່ງຍົກຄະນະໃຫ້ ຈິ້ມ ຊວນຊື່ນ ເປັນຜູ້ດູແລແທນແຕ່ພໍ່ດົມກໍຍັງຮ່ວມສະແດງຕະຫລົກກັບຊາວຄະນະຢູ່ສະເໝີຈົນກະທັ່ງຈິ້ມຍຸບຄະນະຊວນຊື່ນໄປໃນທີ່ສຸດ
ນອກຈາກນີ້ ພໍ່ດົມຍັງເປັນນັກແຕ່ງເພງເຊິ່ງໄດ້ຮັບຄຳແນະນຳມາຈາກ ພອນ ພິລົມ ໃນຊ່ວງທີ່ໄປຫຼີ້ນລິເກນຳກັນດົນ 2 ປີ ພໍ່ດົມໄດ້ປະພັນເພງໄວ້ຫຼາຍບົດເພງໃຫ້ກັບນັກຮ້ອງຊື່ດັງຫຼາຍທ່ານ ອາທິ ຄຳພີ ແສງທອງ ຍອດຮັກ ສະລັກໃຈ ເອກກະໄຊ ສີວິໄຊ ແລະບົດເພງທີ່ສ້າງຊື່ສຽງໃຫ້ກັບພໍ່ດົມຫຼາຍທີ່ສຸດຄືເພງ ພິດຮັກພິດສະນຸໂລກ ເດີມພໍ່ດົມຕັ້ງໃຈແຕ່ງເອົາໃວ້ໃຫ້ຈິ້ມຕອນອາຍຸ 14 ປີ ພາຍຫລັງໄດ້ຖືກນຳໄປເປັນເພງປະກອບຮູບເງົາເລື່ອງ ຄົນປີມະ ຂັບຮ້ອງໂດຍ ສີຫນຸ່ມ ເຊີນຍິ້ມ ເປັນຜູ້ຂັບຮ້ອງຄົນທຳອິດ ຕໍ່ມາ ສັນຕິ ດວງສະຫວ່າງ ແລະ ຫນູ ມິເຕີ້ ໄດ້ນຳເພງນີ້ໄປຂັບຮ້ອງໃໝ່
ເດືອນມິຖຸນາ ຄ.ສ. 2018 ພໍ່ດົມໄດ້ຕວດພົບວ່າຕົວເອງເປັນໂຮກມະເລັງຕັບໃນລະຍະທີ່ 3 ກະທັ່ງພໍ່ດົມໄດເສຍຊີວິດລົງທີ່ໂຮງພະຍາບານພະນັ່ງເກົ້າເມື່ອວັນຈັນທີ່ 24 ທັນວາ ຄ.ສ. 2018 ດ້ວຍໄວ 83 ປີ 7 ເດືອນ 4 ມື້
ເອກກະໄຊ ເອື້ອສັງຄົມເສດ ຊື່ຫຼີ້ນ ເອກ ແມ່ນນັກຮ້ອງ ນັກສະແດງແລະພິທີກອນຊາວໄທ ທີ່ມີຊື່ສຽງຈາກການເປັນສະມາຊິກວົງບອຍແບນຊື່ ຍູເອຊທີ ແລະເປັນດີເຈກຣີນເວຟ ແລະຂັບຮ້ອງເພງ ຄືຮັກໃຊ້ໄໝ ເພງປະກອບລະຄອນ ມາຍາລິດສະຫຍາ
ເອກກະໄຊເກີດເມື່ອວັນທີ 12 ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 1974 ສຳເລັດການສຶກສາຈາກລະດັບອຸດົມສຶກສາວິທະຍາອັດສັມຊັນ ເຂົາເປີດເຜີຍຕໍ່ສາທາລະນະຊົນວ່າມີລົດສະນິຍົມຊອບເພດດຽວກັນ
ແລະເຄີຍຄົບຫາກັບນັກຮ້ອງສາວຈາກຄ່າຍເບເກີລີ້ ມິວສິກມີຊື່ວ່າ ພິມລັກ ກະມົນເພັດ ຫຼື ໂໜ່ງ ແຕ່ໄດ້ເລີກລາກັນໄປໃນທີ່ສຸດ
ผลงาน.
เอกชัย เริ่มมีชื่อเสียงจากการเป็นสมาชิกบอยแบนด์ ยูเอชที มีผลงานร่วมกับวงในอัลบั้ม ดูดีดีนะเพื่อน (พ.ศ. 2537), ซัมเมอร์ ไทม์ (พ.ศ. 2539), ทูยู (พ.ศ. 2546) และ เรด เมสเสจ (พ.ศ. 2547) นอกจากนี้ ยูเอชทียังมีผลงานร่วมกับศิลปินอื่น ในอัลบั้มพิเศษ 6.2.12 อีกด้วย
ต่อมา เอกชัยร่วมแสดงละครโทรทัศน์เรื่อง หกตกไม่แตก กับยูเอชที แล้วจึงมาเป็นดีเจ ทางกรีนเวฟ 106.5 เอฟเอ็ม (ถึงปัจจุบัน) และ อาร์วีเอส 93.5 จากนั้นจึงเป็นพิธีกรรายการโทรทัศน์ คนมันมัน และ ไฟฟ์ไลฟ์, ร่วมแสดงละครเวที วิมานเมือง, แสดงเป็น"ติ่มซำ" ในละครโทรทัศน์เรื่อง หีบหลอนซ่อนวิญญาณ ปัจจุบันเป็นพิธีกร ในรายการประกวดร้องเพลง เดอะสตาร์ ค้นฟ้าคว้าดาว ของค่ายเอ็กแซ็กท์ ในเครือจีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ คู่กับ แฟรงก์-ภคชนก์ โวอ่อนศรี และรับงานลงเสียงโฆษณาเป็นครั้งคราว
ปี2561 เอกกี้ได้ร้องเพลงในรายการ The Mask Truce Day ฉายา หน้ากากตี๋น้อย เพลง ระยะทำใจ+รักกันมั๊ย
ດິເຣົກ ໄຊຍະນາມ ເປນສະມາຊິກຜຼ້ກ່ອການປະຕິວັດສະຫຍາມ ຄ.ສ. 1932 ແລະນັກການເມືອງໄທ
ໂຣເຈົອ ມັວ ເປນນິກສະແດງຊາວອັງກິດ ເກິດເມື່ອວັນທີ່ 14 ຕຸລາ 1927 - 23 ພຶດສະພາ 2017 ທີ່ລອນດອນ
ພິມລັກ ກະມົນເພັດ () () ແມ່ນນັກສະແດງ ແລະນັກຮ້ອງຍິງຊາວໄທ ເລິ່ມຕົ້ນຈາກການສະແດງລະຄອນເວທີເລື່ອງ "ວິມານເມືອງ" ຂອງຖະກົນກຽດ ວີລະວັນ ພາຍຫຼັງເປັນສິລະປິນດ່ຽວພາຍໃຕ້ສັງກັດເບເກີລີ້ ມິວສິກ ອອກອາລະບ້ຳດ່ຽວຈຳນວນ 2 ຊຸດ ແລະອາລະບ້ຳພິເສດຈຳນວນຫຼາຍຊຸດເຊັ່ນກັນ ເຊິ່ງໃນອາລະບ້ຳຍັງໄດ້ວົງ P.O.P ມາຮັບໜ້າທີ່ເປັນໂປດິວເຊີໃຫ້ອີກດ້ວຍ ໂດຍມີເພງທີ່ສ້າງຊື່ສຽງໃຫ້ກັບນາງໃນໄລຍະເວລານັ້ນ ໄດ້ແກ່ ເພງຄົນດຽວຈິງໆ, ສັນຊອບເທີ, ເທີທີ່ແສນດີ ແລະເພງຍັງຮັກເທີ ເປັນຕົ້ນ
ພາຍຫຼັງໄດ້ຮວມກຸ່ມວົງດົນຕີກັບເພື່ອນໆ ໃນຊື່ "ວີນັດ ບັດເຕີຟາຍ (Venus Butterfly)" ພາຍໃຕ້ສັງກັດເລີຟອີສ ກ່ອນຈະຍ້າຍເຂົ້າສັງກັດສະໄປຊີດິສ ແມ່ນວົງດົນຕີຍິງລ້ວນ ແນວຣັອກພັງຄ໌ອິນດີ້ຣັອກ ປະກອບດ້ວຍສະມາຊິກທັງໝົດ 5 ຄົນ ຄື ໂໜ່ງ, ເໜ່ງ, ເຄທີ່, ຕານ ແລະ ອ໋ອມ ໂດຍພິມລັກ ເປັນນັກຮ້ອງນຳຂອງວົງ ແລະທາງວົງດົນຕີຍັງໄດ້ໂກອິນເຕີ ອອກຊິງເກີ້ນໃນຕ່າງປະເທດອີກດ້ວຍແລະຍັງເຄີຍຄົບຫາກັບເອກກະໄຊ ເອື້ອສັງຄົມເສດ ຫຼື ເອກກີ້ ເຊິ່ງເປັນດີເຈ ນັກສະແດງ ແລະເປັນອະດີດບອຍແບນວົງຍູເອຊທີ ພາຍຫຼັງໄດ້ເລີກລາກັນ
ດ້ານຊີວິດສ່ວນຕົວ ສຳເລັດການສຶກສາ ສະຖາບັນວິໄຈປະຊາກອນແລະສັງຄົມ ມະຫາວິທະຍາໄລມະຫິດົນ ນາງມີນ້ອງສາວເຊິ່ງແມ່ນສະມາຊິກວົງວີນັດ ບັດເຕີຟາຍອີກດ້ວຍ ຄື "ເໜ່ງ ນິດຈະການ ກະມົນເພັດ" ດ້ານສະຖານະ ສົມລົດກັບ ນາຍໄບອັນ ຊິບແມນ (ອັງກິດ: Brian Shipman) ເມື່ອວັນທີ 4 ເມສາ ຄ.ສ. 2015 ໂດຍໃຊ້ຊີວິດຮ່ວມກັນຢູ່ທີ່ ອໍແລນໂດ ລັດຟໍລິດາ ປະເທດສະຫະລັດອາເມລິກາ
ປະຫວັດຫຍໍ້.
ຄຳຮ໋ອກ ວາລະກອນ (ພາສາອັງກິດ Khamhawk WALAKOHN) ເກີດເມື່ອວັນທີ 12 ກຸມພາ 1998, ທີ່ບ້ານ ຕາກີດ(ຫຼັກ 25) ເມືອງ ບາຈຽງ ຈະເລີນສຸກ ແຂວງຈຳປາສັກ. ເປັນບຸດຂອງທ້າວ ສຸດໃຈ ແລະ ນາງ ສຸກສະຫວັນ; ມີອ້າຍນ້ອງຮ່ວມກັນ 4 ຄົນ ອ້າຍ 2 ຄົນ ຍິງ 1 ຄົນ, ຄຳຮ໋ອກ ເປັນບຸດຜູ້ທີ່ 4, ກຳເນີດໃນຊົນຊັ້ນຊາວສວນ.
ການສຶກສາ ແລະ ການເຄື່ອນໄຫວ.
ເມື່ອປີ 2004 - 2005, ຄໍາຮ໋ອກ ວາລະກອນ ໄດ້ເຂົ້າໂຮງຮຽນປະຖົມທີ່ ໝວດປະຖົມຕາກີດ  ແລະ ໄດ້ຮຽນຈົບຊັ້ນປະຖົມ ປ.5 ສົກປີ 2008 – 2009. ປີ 2009 – 2010 ເຂົ້າສຶກສາຂັ້ນມັດທະຍົມຕອນຕົ້ນທີ່  ບ້ານ ຫ້ວຍແຮ່ ເມືອງ ບາຈຽງຈະເລີນສຸກ ກໍ່ຄື ມສ ໄຊສຳພັນ ແລະ ຈົບຊັ້ນມັດທະຍົມຕອນຕົ້ນ ມ.4 ສົກປີ 2012   ຫາ 2013. ຫຼັງຈາກຈົບຊັ້ນ ມ.4 ແລ້ວ ຄໍາຮ໋ອກ ວາລະກອນ ໄດ້ບັນປະສາເປັນສາມະເນນໃນວັນທີ 25 ກໍລະກົດ ຄ.ສ 2013; ຄໍາຮ໋ອກ ວາລະກອນ ໄດ້ເຂົ້າສຶກສາຕໍ່ຊັ້ນມັດທະຍົມຕອນປາຍ ທີ່ໂຮງຮຽນມັກທະຍົມຕອນປາຍສົງ ທ່າຫີນ ເມືອງ ປາກເຊ ເມື່ອປີ 2013 – 2014 ແລະ ຈົບຊັ້ນມັດທະຍົມຕອນປາຍ ມ.7 ເມື່ອສົກປີ 2015 – 2016.
-       ປີ ຄ.ສ 2014 ຮຽນຈົບພຣະປະຣິຍັດຕິທັມ ນັກທັມຊັ້ຕຣີ ພາກບັງຄັບ 3 ເດືອນ.
-       ປີ ຄ.ສ 2015 ຮຽນຈົບພຣະປະຣິຍັດຕິທັມ ນັກທັມຊັ້ນໂທ ພາກບັງຄັບ 3 ເດືອນ.
-       ປີ ຄ.ສ 2016 ຮຽນຈົບພຣະປະຣິຍັດຕິທັມ ນັກທັມຊັ້ນເອກ ພາກບັງຄັບ 3 ເດືອນ.
ສົກປີ 2016 – 2017, ຄໍາຮ໋ອກ ວາລະກອນ ໄດ້ເຂົ້າສຶກສາຕໍ່ຊັ້ນວິທະຍາໄລສ້າງຄູສົງ, ສາຍຄູພາສາອັງກິດປະລິນຍາຕີ  ທີ່ ວັດຫຼວງ ປາກເຊ; ນອກຈາກເປັນນັກສຶກສາຄູແລ້ວ, [http://swalakohn.blogspot.com/2017/01/00.html ຄຳຮ໋ອກ ວາລະກອນ] ຍັງເປັນນັກປະພັນ, ທັງ ເປັນນັກກະວີອີກດ້ວຍ. ບົດກະວີທີ່ພົ້ນເດັ່ນມີຄື: ບົດກອນ [https://www.youtube.com/watch?v=ZG82b2U_4Z8 ຊ້ຳໃຈທີ່ຄິວລົດເມ], ບົດກອນ [http://khamhorkv.blogspot.com/2016/04/41.html ມະຣະມໍລະນາ](ໃສ່ນາມປາກກາວ່າ: ສ.ວາລະກອນ), ບົດກອນ: [https://www.youtube.com/watch?v=VCQkTh8B-a0 ບຸນບ້ານປີນີ້] ແລະ ມີອີກຫຼາຍຜົນງານການຂຽນ; ນາມປາກກາທີ່ ຫຼື   ປາຍ ປາກກາທີ່ສັງຄົມຮັບຮູ້ ແລະ ຮູ້ຈັກກັນຫຼາຍແມ່ນ ສ.ວາລະກອນ; ຄຳຮ໋ອກ ວາລະກອນ ມີປາຍປາກກາ ຫຼືນາມປາກ ຫຼາຍຊື່ເຊິ່ງມີຄື: ສ.ວາລະກອນ, ສ.ຕາກີດວັງຍາວ, ສຸດໃຈ ນາມບິດາ, ຈອມໂຈນຫ້າເກົ້າຫ້າໜຶ່ງ, ຮ.ຮຸ້ງກາງດົງ, ຄ.ວາລາ, ດອກຮັກຫຼັງບ້ານ. ຜົນງານການຂຽນແມ່ນສ່ວນຫຼາຍລ້ວນແຕ່ໄດ້ອອກອາກາດທາງສະຖານີວິທະຍຸກະຈ່າຍສຽງແຫ່ງຊາດ.
ເຖິງຊີວິດນີ້, ເກີດມາເປັນຄົນ ມືນຕາເບິ່ງໂລກ ເຫັນແຈ້ງເຫັນທ່ອງເໜືອໃຕ້ ກໍ່ບຸນເທົ່າໃດແລ້ວ; ເຖິງວ່າ  ຊີວິດຈະບາງເລື່ອງ ແລະ ບາງລາວທີ່ສົມຫວັງ ແລະ ບໍ່ສົມຫວັງກໍ່ຕາມທ້ອນ, ຢ່າງໜ້ອຍ ເຮົາກໍ່ໄດ້ສູ້ ແລະປະເຊີນໜ້າ
- ຈົບສ້າງຄຸ ປະລິນຍາຕີ ສາຍຄູພາສາອັງກິດ ທີ່ ວິທະຍາໄລຄູສົງ ຈຳປາສັກ ວັນທີ 16 ເດືອນ 3 ປີ ພ.ສ 2563 ຄ.ສ 2020 ຄະແນນສະເລ່ຍ 3.57(B+)
ວໍຣະເວດ ດານຸວົງ () ແມ່ນນັກຮ້ອງ, ນັກສະແດງແລະ ຜູ້ກຳກັບຮູບເງົາຊາວໄທ ຊາວໄທ ແລະເປັນອະດີດສະມາຊິກນັກຮ້ອງກຸ່ມດີທູບີ
ວໍຣະເວດ ດານຸວົງເກີດເມື່ອວັນທີ່ 16 ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 1982 ທີ່ຈັງຫວັດສຸພັນບຸລີ ເປັນລູກຄົນນ້ອຍຂອງຄອບຄົວ ໂດຍມີອ້າຍ 1 ຄົນ ຊື່ວ່າ ວະຣຸດ ດານຸວົງ
ຊື່ "ວໍຣະເວດ" ແປວ່າ "ໝໍຜູ້ປະເສີດ" ບິດາເພາະຢາກໃຫ້ລູກຊາຍເປັນໝໍ ແດນຢາກເປັນນັກບານເຕະ ແຕ່ພາຍຫຼັງປ່ຽນໃຈຢາກເປັນນັກຮ້ອງ ຈຶງຝຶກຝົນດ້ວຍການເລິ່ມຫຼີ້ນດົນຕີໄທ ເຊັ່ນ ຂລຸ່ຍ ລະນາດເອກ ເຂົ້າວົງໂຍທະວາທິດ ແລະຮ້ອງເພງ ແດນມີຄວາມສາມາດພິເສດຫຼີ້ນເຄື່ອງດົນຕີຫຼາຍຊະນິດ ເຊັ່ນ ກີຕ້າ ຄີບອດ ກອງໂຟຣ໌ທອມ ກອງໃຫຍ່ ກອງແຊັກ ແລະຂລຸ່ຍ ມີຄວາມສາມາດໃນການອ່ານທຳນອງສະເໜາະ (ໄດ້ທີ່ 3 ຂອງປະເທດ) ເຄີຍຕະເວນແຂ່ງຂັນຮ້ອງເພງທັ້ງລູກທຸ່ງ ລູກກຸງ ແລະສະຕິງ ຕາມເວທີຕ່າງໆ ຈົນກະທັ່ງມາເຖິງເວທີ "ສະຕາຣ໌ ຊາເລນຈ໌" ເຊິ່ງ ອາຣ໌ເອສ ຮ່ວມມືອກັບ ພານາໂຊນິກ ເພື່ອເຟັ້ນຫາສິລະປິນໜ້າໃໝ່ມາປະດັບວົງການ
ແດນເລິ່ມເຂົ້າສູ່ວົງການບັນເທິງ ພາຍຫຼັງຈາກການປະກວດຮ້ອງເພງໃນໂຄງການ "ພານາໂຊນິກ ສະຕາຣ໌ຊາເລນຈ໌" ໃນປີ ຄ.ສ. 2000 ໄດ້ຕຳແໜ່ງຮອງຊະນະເລີດອັນດັບ 2 ໃນການແຂ່ງລະດັບປະເທດ (ທີ່ 3 ຂອງປະເທດ) ແລະໄດ້ເຊັນເປັນສິລະປິນໃນສັງກັດ ອາຣ໌ເອສ ໂປຣໂມຊັ່ນ ຕໍ່ມາບໍ່ດົນ ແດນກໍຖືກຊວນໃຫ້ມາຮ້ອງເພງປະກອບໂຄສະນາເປັບຊີ່ ເຊິ່ງໃນຊ່ວງເວລານັ້ນ ຄ່າຍອາຣ໌ເອສກຳລັງຫາເດັກໜຸ່ມມາເສີມທີມບອຍແບນກຸ່ມໃໝ່ ແລະໃນທີ່ສຸດ ແດນກໍຖືກຮຽກມາເທສສຽງ ຈົນໄດ້ມາເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງດີທູບີ ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 2001 ໄດ້ອອກອາລະບ້ຳເພງຮ່ວມກັບ ບິ໊ກ-ອະພິເຊດ ກິດຕິກອນຈະເລີນ ແລະ ບີມ-ກະວີ ຕັນຈະລາລັກ ໃນນາມວົງ ດີທູບີ ໂດຍມີຜົນງານອອກມສຫຼາຍອາລະບ້ຳ ຈົນກະທັ່ງໃນຊ່ວງກາງປີ ຄ.ສ. 2003 "ບິ໊ກ" ໜຶ່ງໃນສະມາຊິກວົງດີທູບີ ປະສົບອຸບັດຕິເຫດທາງລົດຍົນຈົນເປັນເຈົ້າຊາຍນິດທາ ວົງດີທູບີຈຶງໄດ້ຖືກຍຸບລົງ ຕໍ່ມາ ໃນປີ ຄ.ສ. 2005 ແດນ ແລະ ບີມ ໄດ້ອອກຜົນງານເພງໃນນາມນັກຮ້ອງດູໂອ້ "ແດນ-ບີມ" ໂດຍມີຜົນງານອາລະບ້ຳເພງອອກມາ 4 ຊຸດ ໂດຍອາລະບ້ຳສຸດທ້າຍກ່ອນທີ່ຈະແຍກກັນຄື ອາລະບ້ຳພິເສດ DB2B ເຊິ່ງລາຍໄດ້ຈາກການຈຳໜ່າຍໃນອາລະບ້ຳນີ້ ນຳໄປມອບໃຫ້ຄອບຄົວ "ກິດຕິກອນຈະເລີນ"
ພາຍຫຼັງເມື່ອສັນຍາກັບສັງກັດອາຣ໌ເອສສິ້ນສຸດລົງ ໃນຊ່ວງປາຍປີ ຄ.ສ. 2008 ແດນຈຶງໄດ້ຍ້າຍມາເປັນສິລະປິນໃນສັງກັດຄ່ານໂຊນີ່ ມິວສິກ ໂດຍເຊັນສັນຍາເປັນເວລາ 5 ປີ ແລະມີຜົນງານອາລະບ້ຳໃນຖານະສິລະປິນດ່ຽວຄັ້ງທຳອິດຄື ອາລະບ້ຳບລູ ຕະຫຼອດລະຍະເວລາເກືອບ 5 ປີພາຍໃຕ້ສັງກັດ ບີອີຊີ-ເທໂຣ ມິວສິກ (ໂຊນີ່ ມິວສິກ) ແດນມີຜົນງານອາລະບ້ຳເຕັມ 2 ອາລະບ້ຳ ຄື BLUE ແລະ SOLO MOTION ແລະມີອາລະບ້ຳພິເສດ ລວມເພງພິເສດ ເພງປະກອບລະຄອນແລະຮູບເງົາຕ່າງ ໆ ອີກ 1 ອາລະບ້ຳ ຄື ອາລະບ້ຳ DAN FEVER ແລະໃນປີສຸດທ້າຍຂອງສັນຍາ ຄ.ສ. 2013 ເມື່ອໄກ້ຄົບກຳໜົດສັນຍາ ແດນໄດ້ເລືອກທີ່ຈະພັກງານໃນວົງການບັນເທິງ ໂດຍເດິນທາງໄປຮຽນພາສາອັງກິດແລະດົນຕີ (ກີຕ້າ) ທີ່ເມືອງ Oxford ສະຫະລາຊະອານາຈັກ ເປັນເວລາ 6 ເດືອນ ເພື່ອພັກຜ່ອນແລະດູແລສຸຂະພາບ
ປາຍເດືອນ ມັງກອນ ຄ.ສ. 2014 ແດນໄດ້ເດິນທາງກັບຈາກອັງກິດຫຼັງຈົບຄອດຮຽນ ແລະຜົນງານເພງ Single ໃໝ່ຄື ເພງ "ເລື່ອງເລົ່າເຫງົາໆ" ໂດຍທາງ ບີອີຊີ-ເທໂຣ ມິວສິກ ເປັນຜູ້ຈັດຈຳໜ່າຍເຊັ່ນເດີມ ແມ້ຈະພົ້ນລະຍະສັນຍາໄປແລ້ວແລະບໍ່ໄດ້ເຊັນສັນຍາໃໝ່ກໍຕາມ
ປັດຈຸບັນກຳລັງຫາກັບ ແພັດຕີ້ ອັງສຸມາລິນ ສິລະພັດທະລະສັກເມທາ
ແລະເຈົ້າຕົວຍັງໄດ້ປະກາດຕົວວ່າເປັນແຟນບອລຂອງທີມນິວຄາສເຊິນ ຍູໄນເຕັດອີກດ້ວຍ
ຜົນງານອາລະບ້ຳເພງໃນຖານະນັກຮ້ອງກຸ່ມ ດີທູບີ (D2B).
ຜົນງານໃນຖານະນັກຮ້ອງກຸ່ມບອຍແບນ ດີທູບີ ພາຍໃຕ້ສັງກັດ ອາຣ໌ເອສ ຕັ້ງແຕ່ ຄ.ສ. 2001 - 2004 ມີດັງນີ້
"(ໝາຍເຫດ: ອາລະບ້ຳນີ້ແມ່ນອາລະບ້ຳທີ່ແດນ-ບີມແລະທີມງານຕັ້ງໃຈເຮັດ ເພື່ອມອບລາຍໄດ້ຫຼັງຫັກຄ່າໃຊ້ຈ່າຍແລ້ວໃຫ້ກັບບິ໊ກ ເຊິ່ງຖືເປັນຄັ້ງທຳອິດທີ່ແດນແຕ່ງເພງທັ້ງເນື້ອຮ້ອງແລະທຳນອງ ໃນເພງ "ນາຍເຈັບ ສັນເຈັບ" ແລະຄັ້ງທຳອິດທີ່ແດນແລະບີມຮ່ວມກັນແຕ່ງເພງເພື່ອມອບໃຫ້ບິ໊ກ ໂດຍບີມຈະແຕ່ງຄຳຮ້ອງແລະແດນແຕ່ງທຳນອງ ໃນເພງ "ສັນຈະຈັບມືອເທີເອົາໄວ້")"
ຜົນງານອາລະບ້ຳເພງໃນຖານະນັກຮ້ອງຄູ່ ແດນ-ບິມ (Dan & Beam).
ຜົນງານໃນຖານະນັກຮ້ອງຄູ່ດູໂອ້ ແດນ-ບີມ ພາຍໃຕ້ສັງກັດ ອະບໍລິຈິ້ນ ໃນເຄືອ ອາຣ໌ເອສ ຕັ້ງແຕ່ປີ ຄ.ສ. 2005 - 2007 ມີດັງນີ້
ຜົນງານອາລະບ້ຳເພງໃນຖານະສິລະປິນດ່ຽວ.
ຜົນງານເພງໃນຖານະສິລະປິນດ່ຽວ ພາຍໃຕ້ສັງກັດ ໂຊນີ່ ມິວສິກ ມີດັງນີ້
ເບື້ອງຫລັງການເຮັດມິວສິກວີດີໂອ.
- "ພໍ" ສະລັອດ ແມສຊີນ (2012) Mv.ພໍ (Official Ost.ຄືນວັນເສົາຯ)
- "ເລື່ອງຈິງ" ຊິນ ຊິງກູລ່າຣ໌ (2012) Mv.ເລື່ອງຈິງ - Sin Singular (Official Ost.ຄືນວັນເສົາ)
- "Breathe" Sobic (2012) MV.Breathe (Ost.ຄືນວັນເສົາເຖິງເຊົ້າວັນຈັນ)
- "ລືດູທີ່ສັນເຫງົາ" ຄິວ Flure ຮຽບຮຽງ- ເປຍໂນ ໂຕ໋ ສັກສິດ (2013) MV.ລືດູທີ່ສັນເຫງົາ-Ost.ລືດູທີ່ສັນເຫງົາ
ສົມເດັດພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ຊົ່ງຕັດສະຮູ້ອະນຸສັມມາສັມໂພທິຍານ ແລະ ໃດ້ຄົ້ນພົບຫຼັກຄວາມຈິງອັນປະເສີດ 4 ປະການ ຫຼື ອະລິຍະສັດ 4 ເຊິ່ງເປັນຫຼັກທັມ ຫຼື ຫຼັກຄວາມຈິງແຫ່ງການພົ້ນທຸກທັງປວງ
1. ທຸກ: ຄືຄວາມບໍ່ສະບາຍກາຍ ບໍ່ສະບາຍໃຈ ເປັນສະພາບຂອງຄວາມລໍາບາກທັງທາງກາຍແລະທາງໃຈ ທັງຮັກ ໂລບ ໂກດ ຫຼົງ ຄວາມເສົ້າໂສກເສຍໃຈທັງປວງ ເປັນຕົ້ນ
2. ສະມຸໄທ: ຄືສາເຫດແຫ່ງທຸກນັ້ນ ເຊິ່ງຄວາມທຸກທັງປວງມັກເກີດຈາກຄວາມບໍ່ຮູ້ ຄວາມບໍ່ເຂົ້າໃຈໃນໂລກ ຄວາມອ່ອນປະສົມການໃນຊີວິດ ເຊິ່ງຄວາມບໍ່ຮູ້ເລົ່ານີ້ ເອີ້ນວ່າ ອະວິຊາ ແລະ ເປັນສາເຫດແຫ່ງທຸກທັງປວງ
3. ນິໂຣດ: ຄືຄວາມບໍ່ມີທຸກ ເຊິ່ງກໍ່ໝາຍເຖິງການເຂົ້າໃຈໃນ ສະມຸໄທ ຄວາມເຂົ້າໃຈສາເຫດແຫ່ງທຸກ ຄວາມເສົ້າມົວໝອງທັງປວງ
4. ຫມັກ: ຄືຫົນທາງແຫ່ງການດັບທຸກ ເຊິ່ງພະພຸດທະອົງຕຣັດໄວ້ວ່າ ຫມັກມີອົງ8 ຫຼືວິທີ່ການດັບທຸກທັງປວງນັ້ນ ມີຢູ່8ປະການນັ້ນເອງ
-   ສັມມາທິຖິ(ປັນຍາ): ຄືຄວາມເຂົ້າໃຈຖືກຕ້ອງ ຍ້ອມຕ້ອງການໃຊ້ໃນກິດການທົ່ວໄປທຸກປະເພດ ທັງທາງໂລກແລະທາງທັມ ແຕ່ສຳລັບຝ່າຍທັມຊັ້ນສູງອັນກ່ຽວກັບການເຫັນທຸກຫຼືອາສາວະ ເຊິ່ງຈັດເປັນການເຫັນອະລິຍະສັດນັ້ນ ຍ້ອມຕ້ອງການເຝິກຝົນຢ່າງຈິງຈັງເປັນພິເສດ ຄວາມເຂົ້າໃຈຖືກຕ້ອງ ຄືຕ້ອງເຂົ້າໃຈຢ່າງທົ່ວເຖິງວ່າ ທຸກນັ້ນເປັນແນວໃດ ຢ່າງຫຍາບໆ ທີ່ປະກົດຊັດເຈນເປັນແນວໃດ ຢ່າງລະອຽດທີ່ແອບແຝງເປັນແນວໃດ ເຫດເຮັດໃຫ້ເກີດທຸກເປັນແນວໃດ ຄວາມດັບສະນິດຂອງທຸກມີພາວະແນວໃດ ມີລຳດັບຢ່າງໃດ  ທາງໃຫ້ເຖິງຄວາມດັບທຸກຄືຫຍັງ ໄປໃຫ້ເຖິງໃດ້ແນວໃດ ສັມມາທິຖິ ມີທັງທີ່ເປັນ ໂລກິຍະຄືຂອງບຸກຄົນ ຕ້ອງຂົນຂວາຍປະຕິບັດກ້າວໜ້າຢູ່ ແລະ ສັມມາທິຖິ ທີ່ເປັນ ໂລກກຸດຕະຣະ ຄືຂອງພຣະອະລິຍະບຸກຄົນຕົ້ນໆ ສ່ວຍຂອງພຣະອະຣະຫັນນັ້ນ ເອີນວ່າ ວິຊາໄປ ແລະ ບໍ່ເອີນວ່າອົງແຫ່ງຫມັກ ເພາະເພີນເຖີງທີ່ສຸດແລ້ວ
-   ສັມມາສັງກັບປະ(ປັນຍາ): ຄືຄວາມໃຝໃຈຖືກຕ້ອງ ຄືຄວາມໃຝໃຈຖືກຕ້ອງ ຄືຄິດຫາທາງອອກໄປຈາກທຸກຕາມກົດແຫ່ງເຫດຜົນທີ່ເຫັນຊອບມາແລ້ວ ຂໍສັມມາທິຖິນັ້ນເອງ ເລີ້ມຕັ້ງແຕ່ການໃຝໃຈທີ່ນ້ອບນ້ອມໄປໃນການອອກບວດ ການບໍ່ເພ່ງຮ້າຍ ການບໍ່ເຮັດທຸກໃຫ້ແກ່ຜູ້ອື່ນແມກະທັ້ງຄວາມເພີ ລວມທັງຄວາມໃຝໃຈຖືກຕ້ອງທຸກໆຢ່າງທີ່ເປັນໄປເພຶ່ອຄວາມລຸດພົ້ນຈາກສິ່ງທີ່ມະນຸດບໍ່ປະສົງ
-   ສັມມາສະມາທິ(ສະມາຖິ): ຄືການຕັ້ງໃຈຫມັ້ນຖືກຕ້ອງໃດ້ແກ່ສະມາຖິ ເປັນຂອງຈຳເປັນໃນກິດຈະການທຸກຢ່າງ ສຳລັບໃນທີ່ນີ້ເປັນອາການຂອງໃຈທີ່ລວມກຳລັງເປັນຈຸດດຽວ ກ້າແຂງພໍທີ່ຈະໃຫ້ເກີດປັນຍາທຳການແທງຕະລອດອະວິຊາໃດ້ ແລະ ຍັງເປັນການພັກພ່ອນຂອງໃຈເຊິ່ງເປັນຄືການຝົນໃຫ້ແຫຼມຄົມຢູ່ສະເໝີດ້ວຍ ໆໆໆ
ອົງຫມັກ ບາງອົງ ເປັນສ່ວນຫຍາບແລະສະສົມຂື້ນໃນຕົວເຮົາໃດ້ໂດຍງ່າຍຄື ສັມມາວາຈາ ສັມມາກັມມັນຕະ ສັມມາອະຊີວະ ສາມອົງນີຖືກອົບຮົບໃຫ້ສຳເລັດເປັນ ວິຣັດເຈດສີກ ຈຳພວກກຸສົນ ເຈດສີກເປັນເຊື້ອນອນນິງຢູ່ໃນສັນດານ ຕຽມພ້ອມທີ່ຈະມາປະສົມຈິດຄາວດຽວກັນຫມັກອົງອື່ນ ໆ ເມື່ອໃດ້ໂອການອັນເຫມາະ ແມ່ນແຕ່ອົງຫມັກທີ່ຍ້າກໆ ເຊັ່ນ: ສັມມາທິຖິ-ສະຕິ-ສະມາຖິ ກໍຄືກັນ ໃດ້ເຝິກອົບຮົມມາເທົ່າໃດກໍ່ເຂົ້າໄປນອນເນຶ່ອງຕິດຢູ່ໃນສັນດານ ເປັນກຸສົນເຈດສີກ ຢູ່ຢ່າງດຽວກັນ ລໍຄອຍກັນຈົນກ່ວາຈະຄົບທຸກອົງແລະມີສັດສ່ວນພໍດີກັນກໍ່ປະຊຸມກັນເປັນອະຣິຍະຫມັກຂື້ນ ຕັດກິເລດ ຫຼື ສັນໂຢດໃຫ້ຫມົດໄປໃດ້ຄາວໜຶ່ງຕາມກຳລັງຫຼືຊັ້ນຂອງຕົນ ອາການສະສົມກຳລັງແຫງອົງຫມັກນີ້ ຮ້ອງວ່າ //ການອົບຮົບເຮັດໃຫ້ຫຼາຍ// ສຳມາທິຖິເປັນຕົວນຳ ເກີດຂື້ນອ່ອນໆກ່ອນ ເກີດຂື້ນເທົ່າໃດກໍ່ຈູງອົງອື່ນໆໃຫ້ເກີດຂື້ນຕາມ ສ່ວນອົງທີ່ເກີດຂື້ນນັ້ນ ກັບຊ່ວຍສະມາທິຖິໃຫ້ຄົມກ້າຂື້ນໄປອີກ ສັມມາທິຖິນັ້ນກໍ່ຈູງອົງນັ້ນໆ ໃຫ້ກ້າຂື້ນອີກແລະສົ່ງເສີມຊັກຈູງກັນໄປອີກທຳນອງນີ້ຈົນກ່ວາຈະເຖິງຂີດທີ່ພຽງພໍແລະສາມະຄີພ້ອມກັນໃດ້ຄົບອົງ ການເຝິກອົບຮົບເຮັດໃຫ້ຫຼາຍຢູ່ສະເໝີນີ້ເອງຄືໄລຍະແຫງການປະຕິບັດທັມຫຍິງຫຼາຍກໍ່ຫຍິງໄວ ຫຍິງອະທິຖານໃຈການກໍ່ຫຍິງແຮງ ຫຍິງທີ່ ວິເວກ ກໍ່ຫຍິງສຸກຂຸມເລີກເຊິ່ງ ຫຍິງຊຳນານກໍ່ຫຍິງຄົມກ້າ
ຂັນ5(ເບັນຈະຂັນ) ເປັນຫຼັກທັມໃນສາສະໜາພຸດທີ່ສ້ອດຄ້ອງກັບເລື່ອງຂອງ ທຸກ ຕາມຫຼັກອະລິຍະສັດ4 ໂດຍໝາຍເຖິງກອງແຫ່ງຮູບມະທັມແລະນາມມະທັມທັງ5ທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຕົວຕົນຫຼືຊີວິດຂື້ນມາ ຫຼືອາດເວົ້າໃຫ້ເຂົ້າໃຈໃດ້ງ່າຍວ່າ ສ່ວນປະກອບ5ຢ່າງທີ່ຮວມກັນແລ້ວກໍ່ໃຫ້ເກີດເປັນຄົນແລະສັດຂື້ນມານັ້ນເອງ
ຂັນ5 ປະກອບດ້ວຍກອງຮູບມະທັມແລະນາມມະທັມທັງ5ຄື: ຮູບ,ເວທະນາ,ສັນຍາ,ສັງຂານ,ແລະວິຍານ ເຊິ່ງສາມາດແຍກອອກເປັນ 1ຮູບ ແລະ 4ນາມ ດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້
4. ສັງຂານຂັນ: ຫມາຍເຖິງກອງສັງຂານ ສ່ວນທີ່ເປັນການຄິດປຸງແຕ່ງໂດຍສາມາດແຍກແຍະສິງທີ່ຮູ້ສືກ ຫຼື ຈົດຈຳໃດ້
5. ວິນຍານຂັນ: ຫມາຍເຖິງກອງວິຍານ ຫຼື ຈິດ ເປັນການຮູ້ແຈ້ງເຖິງສິງຕ່າງໆ ຜ່ານທາງຕາ,ຫູ,ດັງ,ລິນ,ກາຍ,ແລະໃຈ.
ໂດຍຮູບຂັນຈະຈັດເປັນຮູບ ເພາະກ່ຽວກັບສ່ວນທີ່ມີຕົວຕົນ ສ່ວນເວທະນາຂັນ,ສັນຍາຂັນ,ສັງຂານຂັນ,ແລະວິຍາຍຂັນ ຈັດເປັນ4ນາມຂັນ ເຊິ່ງເປັນປະຣະມັດທັມ4 ເຊິ່ງເປັນສ່ວນທີ່ເປັນຄວາມຄິດແລະຄວາມຮູ້ສືກນັ້ນເອງ
ເຊິ່ງຫຼັກທັມຄຳສອນເລື່ອງ ຂັນ5 ຈະມຸ້ງຫມັນເນັ້ນສອນໃນເລື່ອງສັງຂານເປັນຫຼັກ ໂດຍໃຫ້ແນມເຫັນຄວາມເປັນຈິງຂອງສັງຂານວ່າ ນັ້ນເປັນສິ່ງທີ່ປຸງແຕ່ງຂື້ນມາ ບໍ່ມີຄວາມທ່ຽງແລະກໍ່ໃຫ້ເກີດທຸກຫຼາຍຢ່າງ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຄວາມຢາກ ຄວາມຍິດຫມັ້ນຖືຫມັ້ນໃນຕົນເອງ ດັ່ງນັ້ນເມຶ່ອສັ່ງຂານເກີດຂື້ນມາກໍ່ຍ້ອມມີວັນສູນສະຫຼາຍໄປຕາມການເວລາ
ດັ່ງນັ້ນຂັນ5 ຈຶ່ງຫມາຍເຖິງກອງນາມມະທັມແລະຮູບມະທັມ5 ຢ່າງທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດຊີວິດທີ່ຮ້ອງວ່າ ສັ່ງຂານຂື້ນມາ ໂດຍປະກອບດ້ວຍຮູບ ເວທະນາ ສັນຍາ,ສັງຂານ ແລະວິຍານ ທີ່ຮວມກັນກາຍເປັນ ຊີວິດ ສາມາດແຍກອອກໃດ້ເປັນສ່ວນ ທີ່ເປັນ ຮູບ ຄືຮ່າງກາຍ ແລະ ສ່ວນທີ່ເປັນນາມ ຄືສ່ວນທີ່ເປັນຄວາມຄິດ ແລະ ຄວາມຮູ້ສືກທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດທຸກນັ້ນເອງ
ດິນເຜົາແລະຈະ (ພາສາອັງກິດ: The Clyde and Willis Show) ແມ່ນໂຄງການໂທລະພາບເຄື່ອນໄຫວອາເມລິກາ, ອັງກິດ - ຈີນ 3D ທີ່ອອກອາກາດເທິງ Nickelodeon.com ແລະ ຢູທູບ ຈາກວັນທີ 31 ມັງກອນ 2017 ຫາວັນທີ 20 ເດືອນກຸມພາ 2017. ມັນຖືກສ້າງຂື້ນໂດຍ 3D ແລະ Flash animator, Andrew Wilson ສໍາລັບ Nickelodeon.com ແລະ ຢູທູບ.
ໃນໄລຍະການເປັນນາ 16, 2017 ການຟື້ນຟູຕໍ່ມາຈາກຢູ່ທູບ. ຜະລິດປະກາດວ່າການສະແດງໄດ້ຮັບການປັບປຸງໃນລະດູການທີສອງ.ສະແດງໃຫ້ເຫັນແມ່ນກ່ຽວຂ້ອງກັບການ Ren ແລະ Stimpy, Rocko 's Modern ຊີວິດ, Nickelodeon ສະແດງແມ່ນໃນປີ 1990, ເຊັ່ນ: Spongebob. ມັນມີຫຼາຍຢ່າງທີ່ເຮັດກັບ Len ແລະໄອນ້ໍາເພື່ອຫຼີກເວັ້ນການໄດ້ຕະຫລົກແລະ humor ສໍາລັບຜູ້ໃຫຍ່.
ໃນວັນທີ 2 ມິຖຸນາ 2017, ຜູ້ສະແດງຂອງງານວາງສະແດງ, Andrew Wilson, ໄດ້ປະກາດວ່າງານວາງສະແດງຈະມີຄວາມຫຍຸ້ງຍາກສໍາລັບປີ.
ແຮງບັນດານໃຈ.
ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າແຮງບັນດານໃຈແລະ Clyde Willis ແມ່ນການເຫັນແລະການ Stimpy ສະແດງ. Andrew ປະກາດວ່າ Clydi ແລະ Willis ແມ່ນອີງໃສ່ສະບັບຂອງມະນຸດຂອງ Ren ແລະ Stimpy, Clydi ແມ່ນ Ren ແລະ Stimpy Willis. ມັນມີອາລົມສິດທິໃນແຫຼມເຊັ່ນ: Ren ແລະ Stimpy. ສະແດງໃຫ້ເຫັນສອງວ່າເປັນແຮງດົນໃຈນີ້ເປັນຊີວິດທີ່ທັນສະໄຫມຂອງ Rocko. ຕະຫລົກທີ່ເປື້ອນແລະ innominazione ທາງເພດແມ່ນຄວາມເຂົ້າໃຈແລະຕະຫລົກທາງເພດຖືກນໍາໃຊ້ໃນຊີວິດທີ່ທັນສະໄຫມຂອງ Rocko, ແລະສໍາລັບການທີ່ Nickelodeon ຍົກເລີກ ດິນເຜົາ ແລະ ຈະ.
ຕົວອັກສອນ.
ຕົວອັກສອນ (ຕາມທິດໂມງຕັ້ງແຕ່ຊ້າຍຫາຂວາ) ຈະ ແລະ ດິນເຜົາ
ໃນໄລຍະການ ບໍລິພັດ ປະມານສອງຫມູ່ເພື່ອນແລະເພື່ອນຮ່ວມຫ້ອງທີ່ອາໄສຢູ່ໃນເຮືອນດຽວກັນ, ມີໄຄແລະ. ດິນເຜົາ, ເປັນອາວຸໂສອາຍຸສິບຫົກປີທີ່ກໍາລັງສຶກສາໃນ Bradbury ສູງແລະອາໃສຢູ່ກັບຫມູ່ເພື່ອນທີ່ດີທີ່ສຸດຂອງນາງ. ຈະ, ແມ່ນຫຼາຍກວ່າ smarter Clyde, ແລະບາງຄັ້ງມັນຈະເປັນ jerk ໃຫຍ່ໃນເວລາທີ່ເຂົາເປັນໃຈຮ້າຍ. ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າແຮງບັນດານໃຈແລະ Clyde Willis ແມ່ນການເຫັນແລະການ Stimpy ສະແດງ.
ຍົກເລີກ.
ຫຼາຍປະຊາຊົນໄດ້ກ່າວວ່າເຫດຜົນທີ່ຖືກຍົກເລີກເນື່ອງຈາກວ່າມັນບໍ່ແມ່ນປະເພດຂອງການສະແດງສໍາລັບ Nickelodeon, ແລະມີເລື່ອງຕະຫລົກທາງເພດຈໍານວນຫຼາຍທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຖືກທາລຸນສໍາລັບເດັກນ້ອຍ, ພຽງແຕ່ເຊັ່ນ Ren ແລະ Stimpy ຖືກຍົກເລີກໃນປີ 1995.
ຜູ້ສ້າງ Andrew Wilson ຂອງການສະແດງປະກາດວ່າຈະມີຮູບເງົາກ່ຽວກັບການສະແດງສຸດພຶດສະພາ 12, 2017 ຈະໄດ້ຮັບການປ່ອຍອອກມາເມື່ອມີນາ 16, 2021. ຊື່ຂອງຮູບເງົາໄດ້ "ໄດ້ຖືກພົບເຫັນຢູ່ໃນ Clyde ແລະ Willis:. ເວລາການເດີນທາງ" ຮູບເງົາແມ່ນໄດ້ກໍານົດສໍາລັບການປ່ອຍໃນເດືອນມີນາ 2021 ວັນ 16, ສະຫະລັດອາເມລິກາ, ໂລກກ່ຽວກັບເດືອນກຸມພາ 24, 2021 ໄດ້.
ກົດ ສີພູມເສດ ມີຊື່ເດີມວ່າ ນັດ ສີພູມເສດ () ມີຊື່ຫຼີ້ນວ່າ ນັດ ແມ່ນບຸດຂອງນາຍສັນ ສີພູມເສດແລະນາງທັດສະນີ ສີພູມເສດ ເກີດເມຶ່ອວັນທີ່ 20 ສິງຫາ ຄ. ສ. 1979 ເປັນນັກສະແດງ ນັກຈັດລາຍການວິທະຍຸຊາວໄທຈົບການສຶກສາຈາກຄະນະບໍລິຫານ ມະຫາວິທະຍາໄລອັດສັມຊັນ ເອກການເງິນ ເຂົ້າສູ່ວົງການບັນເທິງຕັ້ງແຕ່ອາຍຸ 14 ປີ ໂດຍການຖ່າຍແບບໃນນິດຕະຍະສານ "ເພັດ" ຈາກນັ້ນກໍມີຜົນງານລະຄອນ ເຊັ່ນເລຶ່ອງ "ສາວໃຊ້ຫົວໃຈຊິຄາໂກ", "ຮັກຫ້າມໂປຣໂໝດ" ແລະ "ພິໄນກຳ" ເປັນຕົ້ນ
ในปี พ.ศ. 2545 เริ่มทำงานเป็นดีเจ นอกจากนี้ยังมีโอกาสได้ทำรายการเพลงอย่างรายการ "ไฟว์ไลฟ์" และ "ทีนเซ็นเตอร์" รวมถึงแสดงในภาพยนตร์ หนังผีเรื่อง "บุปผาราตรี" มีชื่อเสียงจากการเป็นดีเจร่วมกับมดดำในรายการ "แฉแต่เช้า"
ปัจจุบันยุติบทบาทการเป็นดีเจ และมาเป็นพิธีกรในสังกัด เวิร์คพอยท์ เอ็นเทอร์เทนเมนท์ และเป็นผู้บริหาร บริษัท แฟล็กชิพ เอ็นเทอร์เทนเมนท์ จำกัด และเป็นผู้จัดละครครั้งแรกในละครซีรีส์ คาราบาว เดอะซีรีส์ ซึ่งออกอากาศทาง โมเดิร์นไนน์ ทีวี เริ่มออกอากาศครั้งแรกวันพุธที่ 4 กันยายน 2556 เวลา 20.30 - 21.30 น.
ປະກອນ ລັມ () () ເກີດເມື່ອວັນທີ່ 12 ກັນຍາ ຄ.ສ. 1979 ແມ່ນນັກຮ້ອງ ນັກສະແດງຊາວໄທ ມີເຊື້ອສາຍສິງຄະໂປ-ໄທເຊື້ອສາຍຈີນ-ເຢຍລະມັນ ເຄີຍເປັນນັກຮ້ອງວົງ ໂນໂລໂກ້ ໃນຄ່າຍມອຣ໌ມິວສິກ ເຄືອແກຣມມີ່ມີຜົນງານ 3 ຊຸດ ຄື "How To Be The Rock Star", "Mosaic" ແລະ "Gravity" ຄ.ສ. 2012 ໂດມ ປະກອນ ລັມ ໄດ້ເປີດຕົວຄ່າຍເພງຂອງລາວເອງ ໄອຄອນນິກ ເຣັກຄອດ (Iconic Records) ແລະລາວເປັນຜູ້ບໍລິຫານຄ່າຍເພງດັງກ່າວ ພາຍໃຕ້ບໍລິສັດ ໄອຄອນນິກ ຄລັບບິ້ງ ສະຕູດິໂອ ຈຳກັດ
ชีวิตส่วนตัว.
ปกรณ์ ลัม เคยคบหาดูใจกับสิริอร ม้ามณี (ออน),ไลลา บุญยศักดิ์ รวมไปถึงหญิงสาวนอกวงการ เช่น ปารณัท พัฒชู (เพ้นท์), จิรันธนิน หรือ จีร่าร์ พิทักษ์พรตระกูล (กัสจัง) แต่สุดท้ายทั้งหมดลงเอยด้วยการเลิกรา ปัจจุบันคบหาดูใจกับนักร้องสาวเมทัล สุขขาว หรือ น้องเมทัล ลูกสาวของชัชชัย สุขขาวดี (หรั่ง ร็อคเคสตร้า)
ปกรณ์เกิดที่โรงพยาบาลสุขุมวิท เดิมทีแรกโดมมีชื่อว่า สยาม ลัม ในสมัยนั้นต้องแจ้งเกิดในทันที แต่คุณแม่ต้องบล็อกหลังสลบเวลาคลอด คุณหมอและพยาบาลเลยตั้งชื่อให้ว่า ด.ช สยาม ลัม ต่อมาจึงเปลี่ยนชื่อมาเป็น ปกรณ์ ลัม, ส่วนชื่อโดมมาจากคำว่าโดมินิค พ่อของปกรณ์เป็นชาวสิงคโปร์และแม่ของปกรณ์คือ แหม่ม รัตนาภรณ์ คูภิรมย์ (แซ่คู 丘) ซึ่งเป็นลูกครึ่งไทยเชื้อสายจีน-เยอรมัน
จนเมื่ออายุ 2 ขวบ คุณแม่ได้ทำงานอยู่ในบริษัท เอเจนซี และได้ให้โดมไปถ่ายโฆษณา มีผลงานแรกคือ โฆษณาผ้าอ้อม หลังจากนั้นจึงได้ถ่ายโฆษณาอีกหลายชิ้น เช่นโฆษณานมผง, แยม, ไมโล, โอวัลติน, น้ำอัดลม เป็นนายแบบโฆษณารุ่นเด็กรวมแล้วกว่า 50 ชิ้นงาน ถ่ายภาพยนตร์โฆษณาทางโทรทัศน์ ให้กับหนังสือพิมพ์แนวหน้า เคยเป็นพรีเซ็นเตอร์ให้กับเป๊ปซี่, กางเกงยีนส์, แอดด้า เป็นต้น
จนกำธร ทัพคัลไลย ผู้กำกับภาพยนตร์ ชักชวนแสดงภาพยนตร์เรื่องแรกคือ "อีจู้กู้ปู่ป้า" จากนั้นได้แสดงละครอีก จนเมื่อช่วงประมาณ ประถม 5 ซึ่งต้องเตรียมตัวสอบเข้า ม.1 ได้กลับไปตั้งใจเรียนมากขึ้น และได้กลับมาวงการบันเทิงอีกครั้งเมื่อ อายุ 13 ปี ถ่ายแบบหนังสือเด็กวัยรุ่นทั่วไป เช่น The boy, เธอกับฉัน
พออายุประมาณ 15 ปี จึงได้เริ่มมีงานเพลงถือเป็นจุดเริ่มต้น เป็นศิลปินสังกัดอาร์เอส ทำงานเพลงต่อเนื่อง มาจนถึง อัลบั้มชุดที่ 3 หลังจากเรียน มีอัลบั้ม "Dome", อัลบั้ม "Dangerous Dome", อัลบั้มพิเศษ "Dome Reaction", อัลบั้ม "Dome Question" เป็นต้น ด้านการศึกษา จบชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 ที่โรงเรียนปานะพันธุ์วิทยา (ลาดพร้าว) (ปัจจุบันโรงเรียนเลิกกิจการ กลายเป็นห้างคาร์ฟูร์ สาขาลาดพร้าว) โดมเป็นคนที่ชอบเพลงแนวเทคโนและชอบมิกซ์ซาวด์จึงเป็นเหตุผลให้เขาไปศึกษาต่อปริญญาด้านซาวด์เอ็นจีเนียร์ที่สหรัฐอเมริกา ยังมีผลงานภาพยนตร์เคยแสดงเรื่อง อนึ่ง คิดถึงพอสังเขป รุ่น 2 เมื่ออายุประมาณ 17 ปี
ຈິນຕະຫລາ ພູນລາບ ມີຊື່ຈິງວ່າ "ທອງໃບ ຈັນເຫຼືອງ" ເປັນຊູເປີຣ໌ສະຕານັກຮ້ອງລູກທຸ່ງໝໍລຳໝາຍເລກ 1 ຂອງປະເທດໄທ ກາລັນຕີໄດ້ຈາກການຄອງຂວັນໃຈມະຫາຊົນແລະມີເພງດັງຕໍ່ເນື່ອງກັນເປັນເວລາຍາວນານ ມີຜົນງານເພງເປັນທີ່ຮູ້ຈັກ ເຊັ່ນ ເພງຮັກສະຫຼາຍດອກຝ້າຍບານ ພະລັງຮັກ ໄດ້ຮັບສົມຍານາມວ່າ "ນັກຮ້ອງສາວສຽງພິນ", "ແຫບສະເນ່" ແລະ "ລູກຄໍ 9 ຊັ້ນ" ພ້ອມເອກະລັກປະຈຳຕົວຄື ຜົມມ້າສັ້ນ ແລະຍັງເປັນສິລະປິນຕົ້ນແບບຂອງຫຼາຍໆ ສິລະປິນໃນຍຸກປັດຈຸບັນ
ຈິນຕະຫລາ ພູນລາບ ເກີດເມື່ອວັນພະຫັດທີ 6 ມີນາ ຄ.ສ. 1969 ບ້ານຈານທຸ່ງ ຕ.ສິງໂຄກ ອ.ກະເສດວິໄສ ຈ.ຮ້ອຍເອັດ ເປັນລູກຄົນທີ 4 ຈາກທັງໝົດ 5 ຄົນຂອງຄອບຄົວທີປະກອບອາຊີບກະເສດຕະກຳ ເລິ່ມຮ້ອງເພງຕັ້ງແຕ່ຍັງເປັນເດັກນ້ອຍ ຫຼັງຈາກຊະນະການປະກວດຮ້ອງເພງທີ ຈ.ຂອນແກ່ນ ໄດ້ຮັບການຊັກຊວນຈາກ "ເຮຍຍິ້ງ" ຊາຍ ສີບົວເລີດ ນັກຈັດລາຍການວິທະຍຸເພງລູກທຸ່ງ ເພື່ອເຂົ້າເປັນນັກຮ້ອງສຽງກັບຄ່າຍແກມມີ້ ແລະເຮັດການຕະຫຼາດໂດຍຈີເອັມເອັມ
ປານຣະວັດ (ຊື່ເດີມ: ອະພິເຊດ) ກິດຕິກອນຈະເລີນ () ມີຊື່ຫຼີ້ນວ່າ ບິ໊ກ ນັກຮ້ອງ ນັກສະແດງຊາວໄທ ສະມາຊິກວົງດົນຕີ ດີທູບີ ເກີດວັນທີ່ 2 ທັນວາ ຄ.ສ. 1982 ແລະເສຍຊີວິດວັນທີ່ 9 ທັນວາ ຄ.ສ. 2007 ຂະນະອາຍຸ 25 ປີ
"ປານຣະວັດ ກິດຕິກອນຈະເລີນ" ມີຊື່ເດີມວ່າ "ອະພິເຊດ ກິດຕິກອນຈະເລີນ" ຫຼື "ບິ໊ກ" ເກີດເມື່ອວັນພະຫັດທີ່ 2 ທັນວາ ຄ.ສ. 1982 ເວລາ 9.30 ນ. ແມ່ນລູກຊາຍຄົນດຽວຂອງນາຍອຸດົມແລະນາງຍຸພາ ກິດຕິກອນຈະເລີນ
ເຂົ້າວົງການດ້ວຍການປະກວດຮ້ອງໃນໂຄງການ Panasonic Star Challange ໂດຍໃຊ້ເພງ "ງົມເຂັມໃນທະເລ" ຂອງ ໂດມ ປະກອນ ລັມ ໃນການປະກວດ ແລະມີຜົນງານຖ່າຍແບບກັບຖ່າຍໂຄສະນາຕາມລຳດັບກ່ອນຈະມາເປັນໜຶ່ງສະມາຊິກວົງດີທູບີ ບິ໊ກມີສາມາດໃນການຄວງພອງໄຟແລະກະໂດດລອດຫ່ວງໄຟ ເຊິ່ງລາວເຄີຍສະແດງໃນລາຍການ ສະມາຄົມຊົມດາວ ກັບ ຕີ10 ຕາມລຳດັບ
ມີສາຍາທີ່ໄດ້ຮັບຈາກແຟນຄລັບວ່າ ຊິນຈັງ ເນື່ອງຈາກມີຄິ້ວທີ່ໜາເຂັ້ມ ຄືໂຕກາຕູນຊິນຈັງ ແລະສາຍາ ເຈມສ໌ນ້ອຍ ເນື່ອງຈາກມີໜ້າຕາທີ່ລະມ້າຍຄ້າຍກັນກັບ ເຈມສ໌ ເຮືອງສັກ
ຂະນະທີ່ດີທູບີກຳລັງໂດ່ງດັງ ບິ໊ກປະສົບອຸບັດຕິເຫດຂັບລົດຍົນສ່ວນຕົວຕົກຄູນ້ຳ ວັນອັງຄານ ທີ່ 22 ກໍລະກົດ ຄ.ສ. 2003 ເຊິ່ງລາວມີອາການນ້ຳຄຳທ່ວມປວດແຕ່ການຮັກສາເປັນໄປໄດ້ດ້ວຍດີເມື່ອລາວຮູ້ສຶກໂຕສາມາດທັກທາຍແຟນເພງໄດ້ອີກຄັ້ງ ກ່ອນກາຍເປັນຝັນຮ້າຍເມື່ອບິ໊ກໂຄມ່າກ່ອນແພດກວດພົບເຊື້ອຮາ Scedosporium ໃນສະໝອງໃນ ວັນພຸດ ທີ່ 6 ສິງຫາ ຄ.ສ. 2003 ເຊິ່ງມີໂອກາດຮອດຊີວິດພຽງ 0.01% ເທົ່ານັ້ນ ແລະໄດ້ປ່ຽນຊື່ເປັນ "ປານຣະວັດ" ເຊິ່ງເປັນຊື່ຂໍພະລາຊະທານຈາກສົມເດັດພະຍານນະສັງວອນ ສົມເດັດພະສັງຄະລາດ ມີຄວາມໝາຍວ່າ"ຜູ້ມີຊີວິດຢູ່ຕາມຄຳຂໍ" ເພື່ອເປັນສິລິມົງຄົນ
ບິ໊ກໄດ້ເສຍຊີວິດລົງເມື່ອ ວັນອາທິດ ທີ່ 9 ທັນວາ ຄ.ສ. 2007 ເວລາ 9.30ນ. ດ້ວຍອາການຕິດເຊື້ອໃນກະແສເລືອດທາງປອດທີ່ໂຮງໝໍສິລິລາດ ຫຼັງເປັນເຈົ້າຊາຍນິດທາຈາກອຸບັດຕິເຫດທາງລົດຍົນເຖິງ 4 ປີ
ມະຫາວິທະຍາໄລ: ປີ 2 ຄະນະນິເທດສາດ ມະຫາວິທະຍາໄລກຸງເທບ ພາກວິຊາວິທະຍຸໂທລະທັດ ສາຂາຮູບເງົາ
ການເສຍຊີວິດຂອງບິ໊ກ.
ເວລາ 01:00 ນ. ຂອງຄືນວັນທີ່ 22 ກໍລະກົດ ຄ.ສ. 2003 ລາວໄດ້ຂັບລົດຍົນບີເອັມດັບເບິ້ນຍູລຸ້ນ 318 ໝາຍເລັກທະບຽນ ວພ 4973 ກຸງເທບມະຫານະຄອນ ຂອງລາວແລະມີເພື່ອນໂດຍສານໄປດ້ວຍໜຶ່ງຄົນ ເພື່ອກັບບ້ານຫຼັງຈາກສະແດງຄອນເສີດເສັດ ແຕ່ກັບປະສົບອຸບັດຕິເຫດລົດພິກຄວ່ຳຕົກລົງໄປໃນຄູ່ນ້ຳຖະໜົນສີນະຄະລິນ ຈັງຫວັດສະໝຸດປາການ ຕຳລວດ ສພ.ອ.ເມືອງສະໝຸດປາການ ຈຶງນຳທັ້ງຄູ່ສົ່ງໂຮງໝໍ
ໂດຍທາງຕົ້ນສັງກັດ ຄື ບໍລິສັດ ອາຣ໌ເອສ ຈຳກັດ (ມະຫາຊົນ) ໄດ້ຈັດຄອນເສີດພິເສດໃນຊື່ "ດີທູບີ ເດອະ ເນເວີຣ໌-ເອັນດິ້ງ ຄອນເສີດ: ທຣິບູຕ ທູ ບິ໊ກ ດີທູບີ" ຂຶ້ນໃນວັນທີ່ 6 ມີນາ ຄ.ສ. 2004 ທີ່ຫໍປະຊຸມໃຫຍ່ ມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດ ທ່າພະຈັນ ເພື່ອເປັນການລະລຶກເຖິງບຶ໊ກ ແລະຖືເປັນການຍຸດຕິວົງດີທູບີ ໂດຍລາຍໄດ້ຈາກການຈັດຄອນເສີດເມື່ອຫັກຄ່າໃຊ້ຈ່າຍແລ້ວ ໄດ້ມອບໃຫ້ຄອບຄົວຂອງບິ໊ກ ເພື່ອເປັນຄ່າໃຊ້ຈ່າຍໃນການຮັກສາອີກດ້ວຍ
ສ່ວນອາການຂອງລາວເບື້ອງຕົ້ນຍັງເປັນໄປໄດ້ດ້ວຍດີ ຍັງມີຄວາມຮູ້ສຶກຕົວດີ ແຕ່ບໍ່ດົນ ກໍຕ້ອງນອນໂດຍບໍ່ຮູ້ສະຕິ ເພາະສະໝອງຖືກເຊື້ອໂຮກທີ່ມາຈາກນ້ຳເນ່າໃນຄູຖືກທຳລາຍ ແຟນເພງທີ່ຊາບຂ່າວເຊິ່ງສ່ວນໃຫຍ່ເປັນເດັກໄວລຸ້ນຍິງ ຕ່າງພາກັນໄປຍາມແລະຮ້ອງໄຫ້ເປັນກຸ່ມຈຳນວນຫຼາຍກຸ່ມໜຶ່ງ ການຮັກສາ ຄະນະແພດໄດ້ພະຍາຍາມຊ່ວຍຊີວິດລາວດ້ວຍການໃຫ້ຍາແລະຜ່າຕັດຢູ່ຫຼາຍຄັ້ງ ລວມເຖິງຍາຕົວໃໝ່ທີ່ເພິ່ງມີການຜະລິດອອກມາ ແຕ່ກໍເຮັດໄດ້ພຽງຊ່ວຍບໍ່ໃຫ້ເສຍຊີວິດເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ສະໝອງກໍຍັງບໍ່ຮັບຮູ້ໃດໆ ທັ້ງສິ້ນ ໄດ້ຍ້າຍທີ່ຮັກສາໄປຫຼາຍແຫ່ງ ແລະຕ້ອງນອນຮັກສາຕົວຢູ່ດົນເຖິງ 4 ປີ ໂດຍມີ ນາຍແພດ ມະນູນ ລີຊະເຫວງວົງ ເປັນແພດເຈົ້າຂອງໄຂ້ ເຊິ່ງຄະນະແພດຜູ້ຮັກສາໄດ້ເປີດຖະແຫຼງຂ່າວ ຖະແຫຼງຄວາມຄືບໜ້າຂອງອາການເປັນລະຍະໆ ຈົນກະທັ່ງເວລາ 09:00 ນ. ຂອງວັນທີ່ 9 ທັນວາ ຄ.ສ. 2007 ລາວກໍໄດ້ເສຍຊີວິດລົງທີ່ໂຮງໝໍສິລິລາດ ດ້ວຍອາການຕິດເຊື້ອໃນກະແສເລືອດ ລວມອາຍຸໄດ້ 25 ປີ ກັບ 1 ສັບດາ
ພິທີສົບຂອງລາວ ໄດ້ຈັດຂຶ້ນທີ່ ສາລາ 3 ວັດໜາມແດງ (ເຊິ່ງເປັນສາລາທີ່ໃຊ້ທຳບຸນວັນເກີດລາວ ຕະຫຼອດ 4 ປີ ທີ່ເປັນເຈົ້າຊາຍນິດທາ) ໂດຍມີການສວດອະພິທຳສົບ 7 ມື້ ກ່ອນຈະມີພິທີບັນຈຸສົບ (ເຊິ່ງຄອບຄົວກິດຕິກອນຈະເລີນ ໄດ້ຮັບພະມະຫາກະລຸນາທິຄຸນຈາກພະບາດສົມເດັດພະປໍລະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດ ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າສິຣິກິດ ພະບໍລົມລາຊິນີນາດ ພະລາຊະທານພວງມາລາໜ້າສົບ ສົມເດັດພະບໍລົມໂອລະສາທິລາດ ສະຫຍາມມະກຸດລາຊະກຸມານ ພະລາຊະທານພວງມາລາ ແລະຊົງເປັນເຈົ້າພາບສວດອະພິທັມສົບ 7 ມື້ ພະເຈົ້າຫຼານເທີ ພະອົງເຈົ້າສີລັດ ພະວໍລະຊາຍາ ພະເຈົ້າຫຼານເທີ ພະອົງເຈົ້າພັດຊະລະກິຕິຍາພາ ແລະ ພະເຈົ້າຫຼານເທີ ພະອົງເຈົ້າສິລິວັນວະລີນາລີລັດ ປະທານພວງມາລາໜ້າສົບ) ແລະຕະຫຼອດລະຍະເວລາ 100 ມື້ທີ່ໄດ້ມີການບັນຈຸສົບຂອງລາວ ຈະມີການສວດພະອະພິທັມທຸກວັນພຣະໃຫຍ່ ໂດຍຈະມີແຟນຄລັບ ແລະຜູ້ທີ່ມີຄວາມຜູກພັນກັບລາວໄປຮ່ວມງານສະເໝີ ວັນືຳບຸນຄົບຮອບ 50 ແລະ 100 ມື້ກໍມີການຖະຫວາຍພັດຕາຫານ ແລະທຳບຸນຮ່ວມກັນ ເຊິ່ງຈະມີຄົນມາຮ່ວມງານຫຼາຍກວ່າປົກກະຕິ ວັນທີ່ 19 ມີນາ ຄ.ສ. 2007 ເຊິ່ງເປັນວັນສວດອະພິທັມຄັ້ງສຸດທ້າຍ ສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວມະຫາວະຊິລາລົງກອນ ບະດິນທະລະເທບພະຍະວະຮາງກູນ ຊົງຮັບໄວ້ໃນພະລາຊານຸເຄາະ
ແລະຄອບຄົວກິດຕິກອນຈະເລີນກໍໄດ້ຮັບພະມະຫາກະລຸນາສູງສຸດ ເມື່ອໄດ້ຮັບພະລາຊະທານເພີງສົບຈາກສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວມະຫາວະຊິລາລົງກອນ ບະດິນທະລະເທບພະຍະວະຮາງກູນ ຂະນະຍັງຊົງເປັນສົມເດັດພະບໍລົມໂອລະສາທິລາດ ສະຫຍາມມະກຸດລາຊະກຸມານ ລວມທັ້ງພະເຈົ້າຫຼານເທີ ພະອົງເຈົ້າສິລິວັນວະລີນາລີລັດ ສະເດັດແທນພະອົງມາພະລາຊະທານເພີງສົບ ໃນວັນທີ່ 20 ມີນາ ຄ.ສ. 2007 ໂດຍຕະຫຼອດວັນມີຜູ້ຄົນເປັນຈຳນວນຫຼາຍມາຮ່ວມໄວ້ອາລັຍບິ໊ກເປັນຄັ້ງສຸດທ້າຍ ມີຫຼາຍຄົນທີ່ຢູ່ທີ່ວັດໜາມແດງຈົນກະທັ່ງໄດ້ຮັບຄຳຍືນຍັນຈາກເຈົ້າໜ້າທີ່ທາງວັດໜາມແດງວ່າສົບໄດ້ເຜົາໝົດແລ້ວ ຈຶງແຍກຍ້າຍກັນກັບບ້ານ ແລະໃນວັນທີ່ 21 ມີນາ ຄ.ສ. 2007 ຄອບຄົວແລະຄົນໄກ້ຊິດ ໄດ້ນຳອັດຖິຂອງບິ໊ກ ໄປລອຍອັງຄານທີ່ຈັງຫວັດປະຈວບຄີລີຂັນ
ແມ້ທຸກວັນນີ້ລາວຈະເສຍຊີວິດໄປແລ້ວ ແຕ່ແຟນຄລັບແລະຄົນໄກ້ຊິດ ກໍຍັງແວະໄປຍາມຄອບຄົວກິດຕິກອນຈະເລິນ ໂດຍມີງານທຳບຸນຄົບຮອບວັນຄ້າຍວັນເສຍຊີວິດໃນວັນທີ່ 9 ທັນວາ ຂອງທຸກໆ ປີ ໂດຍມີແດນ ວໍລະເວດ ແລະ ບີມ ກະວີ ມາຮ່ວມງານທຳບຸນນີ້ດ້ວຍ ເລິ່ມຂຶ້ນໃນປີ ຄ.ສ. 2007
ກະວີ ຕັນຈະລາລັກ () ມີຊື່ຫຼີ້ນວ່າ ບີມ ແມ່ນນັກຮ້ອງແລະນັກສະແດງຊາວໄທ ອະດີດສະມາຊິກນັກຮ້ອງກຸ່ມວົງດີທູບີ ປັດຈຸບັນເປັນສິລະປິນອິສະລະ
ผลงานการแสดง.
ผลงานการแสดงภาพยนตร์และละคร ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2544 - ปัจจุบัน มีดังต่อไปนี้
"ເບີເກີຄິງ" ເປັນອົງການອາຫານນານາຊາດສາກົນທີ່ຂາຍ s. ຮ້ານເປີດຮ້ານທໍາອິດ 1954, Miami, Florida.
ຫນຶ່ງໃນໂລກຂອງ Burger ທັງຫມົດຂອງຊ່ຽວຊານທີ່ມັກ favorite ຂອງ King ແມ່ນ Hamburger ເອີ້ນວ່າ "Whopper".
ໃນເວລາທີ່ Burger King ຕັດສິນໃຈທີ່ຈະຂະຫຍາຍການເຮັດວຽກຂອງເຂົາເຈົ້າໃນ ອອດເຕເລຍ, ພວກເຂົາເຈົ້າຮູ້ວ່າມັນໄດ້ຮັບການເຄື່ອງຫມາຍການຄ້າຊື່ຂອງທຸລະກິດຂອງເຂົາເຈົ້າໂດຍຜ່ານການແລ່ນທີ່ໄວນໍເປັນຂະຫນາດນ້ອຍຮ້ານອາຫານ takeaway. Resultingly, ແຟນໄຊອົດສະຕາລີຄັ້ງທໍາອິດ Burger King Coporation ກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນໃນ ເພີດ, ບໍ່ເຫມາະສົມກັບຫົວຂໍ້ " 'The Hungry Jack' ', ຊ້ໍາຊື່ແລະມີຄວາມຮູ້ສຶກແຟນໄຊໄດ້ Jack Cowin ໃຫ້ແນ່ໃຈວ່າ Jack ຂາຍປະເພດ burgers ໃນປະຈຸບັນ, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບຜູ້ຊ່ຽວຊານປະເທດອົດສະຕາລີ, Burger Aussie. Burger ນີ້ແມ່ນອີງໃສ່ປະເພນີອົດສະຕາລີ ປາແລະ chip ຮ້ານ favorites, ລວມທັງໄຂ່ຂົ້ວ, Bacon, ຜັກບົ່ວແລະ beetroot ແລະຊີ້ນມັກ, lettuce ແລະຫມາກເລັ່ນ.
ຊິງຮ້ອຍຊິງລ້ານ ຊະຊະຊ່າ ແມ່ນລາຍການເກມໂຊທີ່ປັບປ່ຽນມາຈາກຊິງຮ້ອຍຊິງລ້ານ Super Game ໂດຍອອກອາກາດຄັ້ງທຳອິດທາງສະຖານີວິທະຍຸໂທລະທັດໄທທີວີສີຊ່ອງ 3 ເມື່ອວັນພຸດທີ 4 ມີນາ ຄ.ສ. 1998 ແລະຍ້າຍໄປອອກອາກາດທາງສະຖານີວິທະຍຸໂທລະທັດກອງທັບບົກ ເມື່ອວັນພຸດທີ 7 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1998 ແລະກັບມາອອກອາກາດທາງສະຖານີໂທລະທັດສີກອງທັບບົກຊ່ອງ 7 ອີກຄັ້ງເມື່ອວັນພຸດທີ 11 ມັງກອນ ຄ.ສ. 2006 ເປັນຕົ້ນມາ ແລະຕັ້ງແຕ່ວັນອັງຄານທີ 5 ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 2009 ຊື່ທີຮຽກໃນລາຍການຈະໃຊ້ແຄ່ຄຳວ່າ ຊິງຮ້ອຍຊິງລ້ານ ເທົ່ານັ້ນ ແລະໃນປີ ຄ.ສ. 2012 ຍ້າຍກັບໄປສະຖານີໂທລະທັດໄທທີວີສີຊ່ອງ 3 ອີກຄັ້ງໃນຊື່ໃໝ່ ຊິງຮ້ອຍຊິງລ້ານ ຊັນໄຊນ໌ ເດຍ໌ ສາກໃໝ່ແລະເວລາ ປັດຈຸບັນອອກອາກາດຊ້ຳເວລາ 17.00 - 18.00 ນ. ໃນຊື່ ຊິງຮ້ອຍຊິງລ້ານ Classic (ສະເພາະຊ່ວງລະຄອນແລະຊ່ວງເກມ) ທາງ "ຊ່ອງເວີຣ໌ກພອຍທ໌" ນອກຈາກນີ້ ໃນຊິງຮ້ອຍຊິງລ້ານຕັ້ງແຕ່ປິ 1999 ເຖິງ 2002 ໄດ້ແຕ່ງຄຳຂວັນໃຫ້ຄ້ອງກັບກະແສໃນຊ່ວງນັ້ນ ຕໍ່ມາໃນປີ 2003 ໄດ້ນຳຄຳຂວັນ ທ່ຽວເມືອງໄທ ປອດໄພທຸກທີ່ ມາສະແດງທີ່ຂ້າງລຸ່ມ ຫຼັງຈາກທີ່ໄຕເຕິ້ນເລິ່ມລາຍການໄກ້ຈະຈົບລົງ ແຕ່ໄດ້ໃຊ້ພຽງລະຍະສັ້ນໆ
ປະຫວັດຂອງຊິງຮ້ອຍຊິງລ້ານ ຊະຊະຊ່າ.
ຫຼັງຈາກຊິງຮ້ອຍຊິງລ້ານ Super Game ຈົບລົງຊິງຮ້ອຍຊິງລ້ານຈຶ່ງປ່ຽນຊື່ໃໝ່ແລະສາກໃໝ່ມາເປັນ ຊິງຮ້ອຍຊິງລ້ານ ຊະຊະຊ່າ ໂດຍປ່ຽນສາກໃໝ່ໃຫ້ໃຫຍ່ແລະອະລັງການຂຶ້ນແລະຕື່ມຮູບແບບລາຍການໃຫ້ເປັນຮູບແບບໃໝ່ພ້ອມເປີດຕົວກຸ່ມຕະຫຼົກໃນຊື່ວ່າ ແກ໊ງສາມຊ່າ ພ້ອມເພີ່ມໂຊໃນລາຍການໃຫ້ອາລົມຄືເບິ່ງໂຊສົດດ້ວຍ ໂດຍຮູບແບບຂອງລາຍການຂອງ ຊິງຮ້ອຍຊິງລ້ານ ຊະຊະຊ່າ ຊ່ວງທຳອິດ ຄື ປີ ຄ.ສ. 1998 ໄດ້ແນວຄິດມາຈາກການສະແດງຄາບາເຣ່ໂຊແລະສີສັນຂອງລາດເວກັສໃນສະຫະລັດອາເມລິກາ ແລະຮູບແບບທີ 2 ໃນປີ ຄ.ສ. 2002 ໄດ້ປັບປ່ຽນແນວໂຊຈິງໆ ແລະເພີ່ມໂຮງລະຄອນແກ໊ງສາມຊ່າ ເພີ່ມຄວາມມ່ວນຊື່ນຕໍ່ຜູ້ຊົມ ໂດຍຊື່ຊິງຮ້ອຍຊິງລ້ານ ຊະຊະຊ່າ ເປັນຊື່ທີ່ຖືກໃຊ້ຍາວນານທີສຸດລວມລະຍະເວລາຫຼາຍກວ່າ 10 ປີຂອງລາຍການໂທລະທັດໃນປະເທດໄທ
ຕັ້ງແຕ່ 4 ຕຸລາ ຄ.ສ. 2006 ໝ່ຳ ຈົ໊ກມົກ ເປັນພິທີກອນແທນ ປັນຍາ ນິລັນກຸນ ໃນກໍລະນີທີ່ປັນຍາຕິດພາລະກິດແລະງານຕ່າງໆ ຈົນບໍ່ສາມາດມາດຳເນິນລາຍການໄດ້
ລະຄອນສາມຊ່າ.
ລະຄອນສາມຊ່າເປັນການສະແດງລະຄອນເວທີໂດຍແກ໊ງສາມຊ່າ ຄວາມຍາວປະມານ 30 ນາທີ ຕອນທຳອີດອອກອາກາດວັນທີ 27 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1999 ເປັນພຽງລະຄອນສັ້ນເວລາ 3 - 5 ນາທີ ເພື່ອເລິ່ມເລື່ອງສຳລັບຜູ້ກ້າປະຈຳສັບດາເທົ່ານັ້ນ ແລະຕັ້ງແຕ່ເດືອນພະຈິກ ຄ.ສ. 1999 ໄດ້ປັບປ່ຽນເປັນລະຄອນຍາວຈົນຮອດປັດຈຸບັນ ເຊິ່ງລະຄອນສາມຊ່າຕອນທຳອິດ ຄື ການລໍ້ລຽນລາຍການ ເກມແກ້ຈົນ ແລະຕໍ່ມາກໍມີສິລະປິນດາລາຮັບເຊີນໃນແຕ່ລະສັບດາຫຼືເວັ້ນສັບດາມາຮ່ວມສະແດງກັບແກ໊ງສາມຊ່າຖືວ່າເປັນຄັ້ງທຳອິດ ຊິງຮ້ອຍຊິງລ້ານ ທີ່ມີການເຊື້ອເຊີນດາລາຮັບເຊີນມາຮ່ວມສະແດງກັບແກ໊ງ 3 ຊ່າ
ເກມໃນຊິງຮ້ອຍຊິງລ້ານ ຊະຊະຊ່າ.
ໃນສ່ວນຂອງເກມການແຂ່ງຂັນໃນລາຍການຊິງຮ້ອຍຊິງລ້ານ ຊະຊະຊ່າ ນັ້ນ ສາມາດແບ່ງໄດ້ເປັນ 3 ຍຸກດ້ວຍກັນ ຄືຍຸກເລິ່ມຕົ້ນ (ຕັ້ງແຕ່ 4 ມີນາ 1998 ເຖິງ 20 ມັງກອນ 1999), ຍຸກກາງ (27 ມັງກອນ 1999 - 26 ມີນາ 2007) ແລະຍຸກປັດຈຸບັນ (ຕັ້ງແຕ່ 5 ພຶດສະພາ 2009 ເປັນຕົ້ນມາ) ດັງທີ່ຈະກ່າວຕໍ່ໄປນີ້ (ຢ່າງໃດກໍດີ ເກມໃນຍຸກ ຊິງຮ້ອຍຊິງລ້ານ ທະເວນຕີ້ ເຊັນຈູຣີ່ ຕັ໊ກ ນັ້ນ ກໍຍັງມີລັກສະນະມາຈາກຊິງຮ້ອຍຊິງລ້ານ ຊະຊະຊ່າໃນຍຸກກາງຢູ່ດີ ແຕ່ພາຍຫຼັງໄດ້ມີການດັດແປງໄປບ້າງຕາມສົມຄວນ)
ທາຍດາລາປິດສະໜາ.
ໃນເກມນີ້ແມ່ນການທາຍດາລາຮັບເຊີນ ເຊິ່ງຍັງຄົງຮູບແບບດຽວກັບລາຍການຊິງຮ້ອຍຊິງລ້ານ Super Game ໂດຍເກມທາຍດາລາ ຈະແບ່ງອອກເປັນ 3 ຮອບ ດັ່ງນີ້
ທັງນີ້ ທີມຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນທັງ 2 ທີມ ມີໂອກາດຂຽນໃນກະດານຄຳຕອບໄດ້ 3 ຄັ້ງເທົ່ານັ້ນ ຫຼັງຈາກນັ້ນຈະສະເຫລີຍວ່າດາລາຮັບເຊີນຄົນນີ້ຄືໄຜ ໂດຍການເຊີນດາລາຮັບເຊີນປິດສະໜາໃນຮອບນັ້ນໆ ອອກມາເປີດຕົວດ້ວຍການຮ້ອງເພງ ເພື່ອເປັນການສະເຫລີຍຄຳຕອບ ໂດຍຖ້າຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນທີມໃດ ຕອບຖືກໃນແຕ່ລະຮອບ ກໍຈະໄດ້ຄະແນນໄປດ້ວຍ ໂດຍການທາຍຊື່ທີ່ຖືກຕ້ອງ ຮອບລະ 5 ຄະແນນ ຖືວ່າໃນຮອບນີ້ມີຄະແນນເຕັມເຖິງ 15 ຄະແນນ ຫຼັງຈາກທີ່ມີການສະເຫລີຍຄຳຕອບແລ້ວ ຈະມີການໂອ້ລົມກັບດາລາຮັບເຊີນກ່ຽວກັບຄວາມເປັນມາແລະເລື່ອງລາວຕ່າງຫຼັງຈາກນັ້ນ ຍັງມີແກ໊ງສາມຊ່າມາສ້າງສີສັນສຽງຫົວເຣາະໃຫ້ທ່ານຜູ້ຊົມໄດ້ຮັບຄວາມມ່ວນຊື່ນກັນອີກດ້ວຍ ໂດຍດາລາປິດສະໜາທີ່ມາລາຍການຊິງຮ້ອຍຊິງລ້ານ ຊະຊະຊ່າ ເປັນທ່ານທຳອິດຄື ພົນ ຕັນທະສະຖຽນ ເມື່ອວັນພຸດທີ 4 ມີນາ ຄ.ສ. 1998
ຈິງຫຼືໄມ້ (ແກ໊ງສາມຊ່າ).
ເກມນີ້ແມ່ນເກມຈິງຫຼືໄມ້ໃນອີກຮູບແບບນຶ່ງ ໂດຍຈະມີຜູ້ກ້າ ເຊິ່ງອາດຈະເປັນບຸກຄົນຈາກທາງບ້ານ ຫຼື ບຸກຄົນທີ່ມີຊື່ສຽງໃນດ້ານຕ່າງໆ ມາສະແດງໂຊສາທິດໃຫ້ເບິ່ງໃນລາຍການ ຈາກນັ້ນຈະມີການທ້າແກ໊ງສາມຊ່າວ່າແກ໊ງສາມຊ່າວ່າແກ໊ງສາມຊ່າສາມາດໂຊສະແດງຢ່າງຜູ້ກ້າທີ່ມາໂຊສາທິດໃນລາຍການໄດ້ຈິງຫຼືບໍ່ ທັງນີ້ຈະໃຫ້ຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນທັງ 2 ທີມເປັນຜູ້ຕອບ ຫຼັງຈາກນັ້ນແກ໊ງສາມຊ່າຈະເຮັດການສາທິດໂຊແບບດຽວກັນກັບຜູ້ກ້າເພື່ອເປັນການພິສູດວ່າເຮັດໄດ້ແບບຜູ້ກ້າຫຼືບໍ່ ຖ້າເຮັດໄດ້ສະແດງວ່າຈິງ ແຕ່ຖ້າເຮັດບໍ່ໄດ້ສະແດງວ່າບໍ່ຈິງ ທັງນີ້ທີມຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນທີມໃດທີ່ທາຍຄຳຕອບຖືກຕ້ອງຈະໄດ້ຮັບ 10 ຄະແນນໄປໃນຮອບນີ້
ຜູ້ກ້າທ້າແກ໊ງສາມຊ່າຄົນທຳອິດຄື ດິເຣກ ຣຸດ ທ້າແຂ່ງຫຼີ້ນກ່ອງລ່ອງຫົນອອກອາກາດວັນທີ 4 ມີນາ ຄ.ສ. 1998
ຈິງຫຼືໄມ້ (ຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນ).
ເກມນີ້ແມ່ນເກມຈິງຫຼືໄມ້ໃນຮູບແບບປົກກະຕິທີຮູ້ຈັກກັນດີ ໂດຍນຳເອົາປະສົບການຊີວິດໃນແງ່ມຸມຕ່າງໆ ຂອງດາລາທີ່ເປັນຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນໃນເກມ ບໍ່ວ່າຈະເປັນ ຄວາມຊອບ ງານອະດິເຫຼກ ຂອງສະສົມສ່ວນຕົວ ຫຼືແມ້ນກະທັ່ງປະສົບການລີ້ລັບ ແລະສຽດຄວາມຕາຍ ມາໃຊ້ເປັນຄຳຖານໃນຮອບນີ້ ໂດຍໃນການແຂ່ງຂັນ ທີມທີ່ຈະເປັນຜູ້ຕອບຄຳຖາມ ຄືທີມຝ່າຍກົງຂ້າມອີກສອງທີມທີ່ບໍ່ແມ່ນເຈົ້າຂອງເລື່ອງ ເຊິ່ງທີມທີ່ຕອບຈະຕ້ອງທາຍວ່າໃນຂໍ້ນັ້ນເປັນເລື່ອງຈິງຫຼືບໍ່ຈິງ ຫຼັງຈາກທີ່ຕອບແລ້ວ ທີມເຈົ້າຂອງເລື່ອງນັ້ນຈະເປັນຜູ້ສະເຫລີຍວ່າຄຳຖາມນັ້ນເປັນຈິງຫຼືບໍ່ ທີມເຈົ້າຂອງເລື່ອງນັ້ນຈະເປັນຜູ້ສະເຫລີຍວ່າຄຳນັ້ນເປັນຈິງຫຼືບໍ່ ຖ້າທີມຝ່າຍກົງຂ້າມຕອບຖືກກໍຈະໄດ້ 10 ຄະແນນ ແຕ່ຖ້າຕອບຜິດຈະບໍ່ໄດ້ຄະແນນ
ທັງນີ້ ຄຳຖາມໃນເກມຈິງຫຼືໄມ້ໃນຍຸກນີ້ຈະຖືກລົດເຫຼືອ 2 ຂໍ້ ຈາກເດີມ 3 ຂໍ້ ເຊິ່ງແຕ່ລະທີມຈະມີໂອກາດຕອບພຽງແຄ່ຄຳຖາມຂອງທີມກົງຂ້າມເທົ່ານັ້ນແລະໃຫ້ທາຍວ່າເລື່ອງຄົນນັ້ນເປັນເລື່ອງຈິງຫຼືບໍ່ ໂດຍໃນແຕ່ລະຂໍ້ ຫຼັງຈາກທີ່ມີການສະເຫລີຍຄຳຕອບແລ້ວຈະມີການໂອ້ລົມກັບດາລາເຈົ້າຂອງເລື່ອງກ່ຽວກັບເລື່ອງທີ່ຕັ້ງເປັນຄຳຖາມນັ້ນໆ ບາງຄັ້ງອາດມີການສາທິດໂຊເລື່ອງນັ້ນໃຫ້ເບິ່ງໃນລາຍການ ຫາກເປັນເລື່ອງຄວາມສາມາດ ຫຼືມີການນຳຂອງສະສົມຕ່າງໆ ທີ່ເປັນຂອງດາລາມາສະແດງໃນລາຍການ ໃນກໍລະນີທີ່ຄຳຖາມກ່ຽວຂ້ອງກັບຂອງສະສົມຂອງດາລາ ທັງນີ້ ການໂອ້ລົມກັບດາລາ ຍັງມີ ໝ່ຳ ຈົ໊ກມົກ, ເທັ່ງ ເຖິດເທິງ ແລະ ໜູ ເຊີນຍິ້ມ (ພາຍຫຼັງ ໜູ ເຊີນຍິ້ມ ອອກຈາກແກ໊ງສາມຊ່າ ແລ້ວນຳ ໂໜ່ງ ຊະຊະຊ່າ ມາແທນ) ມາສ້າງສີສັນສຽງຫົວເຣາະໃຫ້ທ່ານຜູ້ຊົມໄດ້ຮັບຄວາມມ່ວນຊື່ນກັນອີກດ້ວຍ ໂດຍການລໍ້ລຽນດາລາຮັບເຊີນທີ່ເປັນເຈົ້າຂອງເລື່ອງໃນຊ່ວງນັ້ນໆ
ທຳໄດ້ຫຼືໄມ້ໄດ້.
ເກມນີ້ແມ່ນລັກສະນະຄ້າຍກັນກັບຈິງຫຼືໄມ້ໃນຮູບແບບກ່ອນໜ້ານີ້ ແຕ່ວ່າມີລັກສະນະເປັນເກມການແຂ່ງຂັນຫຼາຍຂຶ້ນ ຕ່າງຈາກເດີມທີ່ເປັນພຽງການສະແດງຕາມແບບແຜນດຽວກັນກັບຜູ້ກ້າ ທັງນີ້ ຈະມີເກມການແຂ່ງຂັນເກມນຶ່ງ ເຊິ່ງຖືກກຳໜົດກະຕິກາແຕກຕ່າງກັນອອກໄປໃນແຕ່ລະສັບດາ (ຂຶ້ນຢູ່ກັບວ່າຜູ້ກ້າໃນສັບດານັ້ນ ຈະເຮັດການແຂ່ງຂັນກ່ຽວກັບເລື່ອງໃດ) ໂດຍຜູ້ກ້າໃນສັບດານັ້ນຈະເປັນຜູ້ແຂ່ງຂັນເກມດັງກ່າວກ່ອນເປັນອັນດັບທຳອິດ ຫຼັງຈາກນັ້ນ ແກ໊ງສາມຊ່າຈະຕ້ອງຫຼີ້ນເກມໃນຮູບແບບດຽວກັນຂ້າງຕົ້ນ ແຕ່ຈະມີການຕໍ່ຮອງເກີດຂຶ້ນ ເພື່ອໃຫ້ແກ໊ງສາມຊ່າມີໂອກາດໃນການຫຼີ້ນເກມເພີ່ມຫຼາຍຂຶ້ນ (ເຊັ່ນ ການຕໍ່ເວລາ, ຕໍ່ຈຳນວນຄົນທີ່ແຂ່ງຂັນ, ຕໍ່ຜົນຂອງການຫຼີ້ນເກມ ເຊັ່ນ ເກມບານເຕະ ຈາກເດີມຕ້ອງເຕະ 5 ລູກ ອາດເຫຼືອແຄ່ 3 ລູກເປັນຕົ້ນ) ທັງນີ້ແກ໊ງສາມຊ່າຈະມີໂອກາດຫຼີ້ນເກມດັງກ່າວໄດ້ທັງໝົດ 2 ຄັ້ງ ເຊິ່ງແຕ່ເດີມຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນຈະເປັນ ໝ່ຳ ແລະເທັ່ງ ໂດຍທັງສອງຄົນຈະແຂ່ງຂັນກັນຄົນລະ 1 ຮອບ ບໍ່ຈຳເປັນຈະຕ້ອງແຂ່ງໂດຍໝ່ຳແລະເທັ່ງເທົ່ານັ້ນ ເພາະບາງເກມອາດຕ້ອງໃຊ້ຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນເປັນຄູ່ ຫຼືແກ໊ງສາມຊ່າທຸກຄົນເລີຍກໍໄດ້
ເກມທຳໄດ້ຫຼືໄມ້ໄດ້ນີ້ ຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນທີ່ມາຮ່ວມລາຍການຈະຕ້ອງທາຍວ່າແກ໊ງສາມຊ່າຈະເຮັດໄດ້ຫຼືບໍ່ ທັງນີ້ ຫາກແກ໊ງສາມຊ່າຫຼິ້ນເກມດັງກ່າວສຳເລັດພຽງຄັ້ງດຽວ ບໍ່ວ່າຈະເປັນການຫຼີ້ນຮອບທຳອິດ ຫຼື ຮອບທີສອງ ຈະຖືວ່າແກ໊ງສາມຊ່າເຮັດໄດ້ໂດຍທັນທີ ແຕ່ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ ຫາກແກ໊ງສາມຊ່າຫຼີ້ນເກມບໍ່ສຳເລັດທັງສອງຮອບ ຈະຖືວ່າເຮັດບໍ່ໄດ້ນັ້ນເອງ ເຊິ່ງຕົງນີ້ ຫາກຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນຄົນໃດທາຍຖືກຕ້ອງກໍຈະໄດ້ຄະແນນໄປໃນຮອບນີ້ ໂດຍເກມທຳອິດຂອງຮອບທຳໄດ້ຫຼືໄມ້ໄດ້ກໍຄື ການແຂ່ງຂັນການສະລັບຂວດເປັບຊີ່ລະຫວ່າງຂວດເປລົ່າກັບຂວດບັນຈຸນ້ຳອັດລົມ ທີ່ຢູ່ໃນລັງພາສະຕິກ ອອກອາກາດເມື່ອວັນພຸດທີ 27 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1999
ເກມທຳໄດ້ຫຼືບໍ່ໄດ້ ຖືກໃຊ້ມາໂດຍຕະຫຼອດເກືອບ 10 ປີ ແມ້ນວ່າຊິງຮ້ອຍຊິງລ້ານຈະຢູ່ໃນຊ່ວງທະເວັນຕີ້ ເຊັນຈູຣີ່ ຕັ໊ກກໍຕາມ ກໍຍັງຄົງເກມນີ້ຢູ່ເຊັ່ນເດີມ ຈົນກະທັ່ງຊິງຮ້ອຍຊິງລ້ານເລິ່ມມີຮູບແບບຂອງເກມ ໃຄທຳໄດ້ ເກີດຂຶ້ນ ເກມທຳໄດ້ຫຼືໄມ້ໄດ້ຈຶ່ງຄ່ອຍໆ ເລິ່ມຫາຍໄປ ຈົນກະທັ່ງເດືອນເມສາ ຄ.ສ. 2009 ເກມນີ້ຈຶ່ງຖືກຍົກເລີກໂດຍສົມບູນ (ສຳລັບເກມໃຄທຳໄດ້ໃນຍຸກນີ້ ເບິ່ງທີ່ ເກມໃນຊິງຮ້ອຍຊິງລ້ານ ຊະຊະຊ່າ ຍຸກປັດຈຸບັນ)
ເກມທຳໄດ້ຫຼືໄມ້ໄດ້ໃນຍຸກທຳອິດ ຍັງບໍ່ມີຜູ້ສະໜັບສະໜຸນເລິ່ມມີຜູ້ສະໜັບສະໜຸນຕັ້ງແຕ່ 9 ມັງກອນ ຄ.ສ. 2002 (ຜູ້ສະໜັບສະໜຸນໃນຮອບນີ້ຄື ລີໂອເບຍ (ຄັ້ງທີ 1) ຕັ້ງແຕ່ 9 ມັງກອນ ຈົນເຖິງ 21 ສິງຫາ ຄ.ສ. 2002 ຕໍ່ມາເປັນໄທເບຍຕັ້ງແຕ່ 28 ສິງຫາ ຈົນເຖິງປະມານກາງປີ ຄ.ສ. 2004 ລີໂອເບຍ (ຄັ້ງທີ 2) ຕັ້ງແຕ່ກາງປີ ຄ.ສ. 2004 ເຖິງ ຄ.ສ. 2006 ແລະບໍ່ມີຜູ້ສະໜັບສະໜຸນໄປພັກນຶ່ງໃນປາຍປີ 2006 ແລະກັບມາມີຜູ້ສະໜັບສະໜຸນອີກຄັ້ງຄື ໂຊດາສິງ ຕັ້ງແຕ່ປີ 2007)
ທາຍດາລາສາມຊ່າຮັບເຊີນ.
ໃນເກມນີ້ຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນຕ້ອງທາຍພາບວາດຂອງໝໍທິວວັດ ພັດທະຣະກຸນວະນິດ ທັນຕະແພດແລະນັກວາດກາຕູນລໍ້ລຽນ ເຊິ່ງຈະມາວາດພາບລໍ້ລຽນດາລາທີ່ຈະມາເປັນສາມຊ່າຮັບເຊີນປະຈຳສັບດານັ້ນໆ ໂດຍໃນເກມນີ້ຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນຈະຕ້ອງທາຍວ່າພາບທີ່ໝໍທະວີວັດໄດ້ວາດນີ້ ແມ່ນພາບຂອງໄຜ ໂດຍໝໍທະວີວັດຈະບໍ່ວາດພາບທັງໝົດໃນຄາວດຽວ ແຕ່ເມື່ອວາດໄປໄດ້ສ່ວນນຶ່ງ ພິທີກອນຈະໃຫ້ຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນແຍ່ງກັນກົດໄຟຕອບຄຳຖາມກ່ອນ ຖ້າໄຜກົດໄຟຕິດ ຄົນນັ້ນຈະໄດ້ສິດໃນການຕອບຄຳຖາມ ຫຼັງຈາກນັ້ນພິທີກອນຈະສະເຫລີຍຄຳຕອບ ໂດຍການໃຫ້ຄົນໆນັ້ນ ປາກົດຕົວອອກມາຮ້ອງເພງ ຖ້າຄົນໆນັ້ນປາກົດຕົວອອກມາຮ້ອງເພງແລ້ວ ເປັນດາລາຮັບເຊີນທີ່ຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນຕອບໄປ ນັ້ນໝາຍຄວາມວ່າຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນຄົນນັ້ນຕອບຖືກ ແລະຈະໄດ້ຄະແນນໄປ ແຕ່ຖ້າຄົນໆນັ້ນປາກົດຕົວອອກມາແລ້ວບໍ່ແມ່ນດາລາຮັບເຊີນທີ່ຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນຕອບໄປ ແກ໊ງສາມຊ່າຄົນໃດຄົນນຶ່ງເຊິ່ງອາດຈະເປັນໝ່ຳ ເທ່ງ ຫຼືໂໜ່ງ ກໍຈະອອກມາຮ້ອງເພງ ເຊິ່ງໝາຍຄວາມວ່າຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນຄົນນັ້ນຕອບຜິດຈະບໍ່ໄດ້ຄະແນນໄປ ທັງນີ້ ຖ້າຕອບຜິດ ໝໍທະວີວັດຈະເຮັດການວາດພາບຕໍ່ແລະເກມຈະເປັນເຊັ່ນນີ້ໄປເລື້ອຍໆຈົນກວ່າຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນຄົນໃດຄົນນຶ່ງຈະທາຍພາບສາມຊ່າຮັບເຊີນຄົນດັງກ່າວໄດ້ຖືກຕ້ອງ ເຊິ່ງເກມທາຍດາລາສາມຊ່າຮັບເຊີນນີ້ ຈະມີທັງໝົດ 3 ຄົນ (ຫຼື 3 ຂໍ້) ນັ້ນເອງ ທັງນີ້ຫາກຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນສາມາດຕອບຄຳຖາມຈາກພາບປິດສະໜາໄດ້ຄົບ 3 ຂໍ້ ຈະໄດ້ຮັບເງິນລາງວັນ 100,000 ບາດ ຈາກຜູ້ສະໜັບສະໜຸນດ້ວຍ (ຜູ້ສະໜັບສະໜຸນໃນຮອບນີ້ຄື ລີໂອເບຍ ຕັ້ງແຕ່ປີ ຄ.ສ. 2000 ເຖິງປະມານປີ ຄ.ສ. 2002) ເຊິ່ງຕໍ່ມາໄດ້ຍົກເລີກການແຈກ 100,000 ບາດໄປໂດຍສາມຊ່າຮັບເຊີນ 3 ທ່ານແຮກ ທີ່ມາລາຍການ ຊິງຮ້ອຍຊິງລ້ານ ຊະຊະຊ່າ ຄື ແດນນີ້ ສີພິນໂຍ ລັນຍາ ສິຍານົນ ແລະ ສະລາວຸດ ພຸ່ມທອງ ເມື່ອວັນພຸດທີ 27 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1999
ເກມນີ້ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນໃນອີກຊື່ນຶ່ງວ່າ "ເຂົາເປັນໃຄໜໍ" ເຊິ່ງມາຈາກການທີ່ແດນເຊີຂອງລາຍການຈະຮ້ອງເພງປະກອບກັບການທີ່ໝໍທິວວັດກຳລັງວາດພາບຢູ່ ແຕ່ໃນລະຍະຫຼັງໆ ໝໍທິວວັດຈະບໍ່ເລິ່ມວາດພາບໂດຍທັນທີ ແຕ່ຈະວາດໄວ້ສ່ວນນຶ່ງກ່ອນເລິ່ມລາຍການ ໂດຍຈະໃຫ້ຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນທາຍພາບທີ່ໝໍວາດໄວ້ກ່ອນແລ້ວກ່ອນ ຖ້າຫາກບໍ່ໄຜທາຍຖືກ ໝໍຈຶ່ງຈະເລິ່ມວາດໃນສ່ວນທີ່ເຫຼືອຕໍ່ໄປ ເກມນີ້ເລິ່ມໃຊ້ຕັ້ງແຕ່ 27 ມັງກອນ 1999 ຈົນຮອດ 17 ຕຸລາ 2001
ມີຂໍ້ສັງເກດປະການນຶ່ງໃນເກມນີ້ຄື ຫາກຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນທາຍສາມຊ່າຮັບເຊີນຖືກຕ້ອງ ເມື່ອສາມຊ່າຄົນຮັບເຊີນດັງກ່າວອອກມາ ປະຕູໃຫຍ່ແລະປະຕູນ້ອຍຂອງສາກຈະຖືກເປີດອອກທັງໝົດ ແຕ່ຖ້າຫາກທາຍຜິດແລະເປັນແກ໊ງສາມຊ່າທີ່ອອກມາ ປະຕູນ້ອຍຈະຖືກເປີດພຽງປະຕູດຽວ
ໃຄເປັນຄົນທຳ (1999 - 2001).
ເກມນີ້ເປັນເກມທີ່ຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນຈະຕ້ອງຕອບຄຳຖາມໂດຍເປັນການທາຍເລື່ອງຂອງສາມຊ່າຮັບເຊີນ ຕະຫຼອດຈົນເປັນການທາຍວ່າເລື່ອງລາວປະສົບການຂອງສາມຊ່າຮັບເຊີນທີ່ພິທີກອນໄດ້ເລົ່າມານັ້ນເປັນເລື່ອງຂອງໄຜ ໂດຍໃນຮອບນີ້ຈະຖາມຄຳຖາມເຊິ່ງເປັນຂໍ້ມູນຈິງ ທັງໝົດ 3 ຂໍ້ ໂດຍທີ່ພິທີກອນຍິງ (ຕັ໊ກ ມະຍຸລາ) ຈະເປັນຄົນຖາມຄຳຖາມວ່າ "ໃນ 3 ຄົນນີ້ ໄຜຄືຄົນທີ່ເຄີຍ...ມາກ່ອນ ໂດຍໃຫ້ຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນຂຽນຄຳຕອບລົງໃນກະດານຄຳຕອບວ່າໄຜເປັນເຈົ້າຂອງເລື່ອງ ຫຼັງຈາກນັ້ນພິທີກອນຈະສະເຫລີຍຄຳຕອບໂດຍໃຫ້ສາມຊ່າຮັບເຊີນທັງສາມຄົນນັ້ນອອກມາຍືນດ້ານໜ້າໂພດຽມ ແລ້ວໄຜທີ່ເປັນເຈົ້າຂອງເລື່ອງໃຫ້ລົງມາຈາກໂດມແກ໊ງສາມຊ່າ ເຂົາຜູ້ນັ້ນຄືເຈົ້າຂອງເລື່ອງດັງກ່າວແລະຖືເປັນຄຳຕອບທີ່ຖືກຕ້ອງນັ່ນເອງ ສຳລັບຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນຄົນໃດກໍຕາມທີ່ຕອບຖືກຈະໄດ້ຄະແນນໄປໃນຮອບນີ້ (ຕອບຖືກ 1 ຂໍ້ ກໍຈະໄດ້ 1 ຄະແນນ ຫາກຕອບຖືກທັງ 3 ຂໍ້ ກໍຈະໄດ້ 3 ຄະແນນ) ຫຼັງຈາກນັ້ນສາມຊ່າຮັບເຊີນທີ່ເປັນເຈົ້າຂອງເລື່ອງຈະໄດ້ມາເລົ່າເລື່ອງທີ່ເປັນປະສົບການຊີວິດຂອງຕົນເອງວ່າເປັນແນວໃດບ້າງເມື່ອເລົ່າຈົບ ພິທີກອນຈະເຊີນແກ໊ງສາມຊ່າອອກມາສ້າງສີສັນ ໂດຍການສະແດງໂຊຕະຫຼົກເພື່ອຄວາມມ່ວນຊື່ນນັ່ນເອງ
ແລະໃນຮອບນີ້ຈະມີກະຕິກາພິເສດຄື ຫາກສາມຊ່າຮັບເຊີນທັງ 3 ຄົນ ສາມາດເຮັດໃຫ້ຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນທັງ 3 ຄົນຕອບຜິດທັງໝົດກໍຈະມີເງິນລາງວັນພິເສດໃຫ້ໃນຮອບນີ້ລວມກັນ 60,000 ບາດ (ຂໍ້ລະ 20,000 ບາດ)
ສຳລັບເກມນີ້ໃຊ້ຕັ້ງແຕ່ວັນທີ່ 27 ມັງກອນ 1999 ຈົນຮອດປະມານປີ 2001 ກໍໄດ້ມີການປ່ຽນຊື່ຂອງຮອບນີ້ມາເປັນ ໃຄກັນໜໍ
ຈິງຫຼືໄມ້ສາມຊ່າຮັບເຊີນ (1999 - 2001).
ເກມນີ້ເປັນເກມຈິງຫຼືໄມ້ໃນຮູບແບບທາຍເລື່ອງລາວຂອງສາມຊ່າຮັບເຊີນ ເຊິ່ງແຕກຕ່າງຈາກເກມຈິງຫຼືບໍ່ແມ່ນຮູບແບບເດີມທີ່ເປັນການທາຍເລື່ອງລາວຂອງດາລາທີ່ເປັນຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນ ໂດຍຈະນຳເອົາປະສົບການຊີວິດໃນແງ່ມຸມຕ່າງໆ ຂອງສາມຊ່າຮັບເຊີນບໍ່ວ່າຈະເປັນ ຄວາມຊອບ ງານອະດິເຣກ ຂອງສະາມສ່ວນຕົວ ຫຼືແມ້ນກະທັ່ງປະສົບການລີ້ລັບ ແລະເລື່ອງສຽດຄວາມຕາຍ ມາໃຊ້ເປັນຄຳຖານໃນຮອບນີ້
ໂດຍໃນການຕັ້ງຄຳຖາມ ພິທີກອນຍິງ (ຕັ໊ກ ມະຍຸລາ) ຈະຖາມວ່າ ໃນສາມຊ່າຮັບເຊີນທັງ 3 ຄົນນີ້ ຈິງຫຼືໄມ້ທີ່ຄຸນ...ເຄີຍ...ມາແລ້ວ (ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ໃນສາມຊ່າຮັບເຊີນທັງ 3 ຄົນນີ້ "ຈິງຫຼືໄມ້ ທີ່ຄຸນໂນ໊ຕເຄີຍຂັບລົດຊົນເສົາໄຟຟ້າຂາດ 2 ທ່ອນມາແລ້ວ") ໂດຍໃຫ້ຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນຈະຕ້ອງຂຽນຄຳຕອບວ່າເລື່ອງທີ່ສາມຊ່າຮັບເຊີນຜູ້ທີ່ໂດນຕັ້ງຄຳຖາມມານີ້ເປັນເລື່ອງທີ່ຈິງຫຼືບໍ່ ເສັດແລ້ວກໍຈະໃຫ້ສາມຊ່າຮັບເຊີນຜູ້ທີ່ໂດນຕັ້ງຄຳຖາມອອກມາສະເຫລີຍວ່າຈິງຫຼືບໍ່ ຫາກຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນຕອບຖືກ (ຄືກົງກັບທີ່ສາມຊ່າຮັບເຊີນຜູ້ທີ່ໂດນຕັ້ງຄຳຖາມສະເຫລີຍໄວ້) ກໍຈະໄດ້ 3 ຄະແນນ ເມື່ອສະເຫລີຍເສັດແລ້ວກໍຈະມີການເວົ້າເຖິງຄວາມເປັນມາຫຼືເລົ່າລາຍລະອຽດຕ່າງໆ ຂອງເລື່ອງຢ່າງມ່ວນຊື່ນພ້ອມດ້ວຍສອດແຊກສາລະທີ່ເປັນປະໂຫຍດແກ່ຜູ້ຊົມ ລວມໄປເຖິງແກ໊ງສາມຊ່າອອກມາສ້າງສີສັນໂດຍການສະແດງໂຊຕະຫຼົກເພື່ອເພີ່ມຄວາມມ່ວນຊື່ນຂອງເລື່ອງນັ່ນເອງ
ແລະໃນຮອບນີ້ຈະມີກະຕິກາພິເສດຄື ຫາກສາມຊ່າຮັບເຊີນ 3 ຄົນ ສາມາດເຮັດໃຫ້ຜູ້ແຂ່ງຂັນທັງ 3 ຄົນ ຕອບຜິດທັງໝົດກໍຈະໄດ້ຮັບເງິນລາງວັນພິເສດໃນຮອບນີ້ 30,000 ບາດ
ສຳລັບເກມນີ້ໃຊ້ຕັ້ງແຕ່ວັນທີ່ 27 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1999 ຈົນຮອດປະມານປີ ຄ.ສ. 2001
ໃຄກັນໜໍ (ຄ.ສ. 2001 - ຄ.ສ. 2011).
ຫຼັງຈາກທີ່ໄດ້ຍົກເລີກເກມຈິງຫຼືໄມ້ສາມຊ່າຮັບເຊີນ ໃນປີ ຄ.ສ. 2001 แล้ว ເກມໃຄກັນໜໍນີ້ຈຶ່ງໄດ້ເກີດຂຶ້ນ ເຊິ່ງເປັນເກມທີ່ຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນຈະຕ້ອງຕອບຄຳຖາມຈາກສາມຊ່າຮັບເຊີນທີ່ມາຮ່ວມລາຍການ ເຊິ່ງຄືກັນກັບໃຄເປັນຄົນທຳ (ຄ.ສ. 1999 - ຄ.ສ. 2001) ແຕ່ຈະລົດຄຳຖາມຈາກ 3 ຂໍ້ ເຫຼືອພຽງ 2 ຂໍ້ (และຈາກເດີມຊ່ວງທີ່ 1ຊ່ວງຈະຖາມຄຳຖາມທັງ 3 ຂໍ້ ມາເປັນການຖາມແບບຊ່ວງລະ 1 ຂໍ້ ໂດຍທີ່ຂໍ້ທີ່ 2 ນັ້ນ ຈະເຂົ້າມາຖາມແທນເກມຈິງຫຼືໄມ້ສາມຊ່າຮັບເຊີນນັ້ນເອງ)
ໃນເກມນີ້ ພິທີກອນຈະບອກເລົ່າເລື່ອງລາວປະສົບການຊີວິດສາມຊ່າຮັບເຊີນຄົນໃດຄົນໜຶ່ງໃຫ້ຜູ້ຊົມ ແລະຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນໄດ້ຊາບກ່ອນ ຈາກນັ້ນຈະຖາມເລື່ອງທີ່ໄດ້ເລົ່າມາທັງໝົດ ສາມຊ່າຮັບເຊີນຄົນໃດເປັນເຈົ້າຂອງເລື່ອງ ໂດຍໃຫ້ຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນຂຽນຄຳຕອບລົງໃນກະດານຄຳຕອບວ່າໃຜເປັນເຈົ້າຂອງເລື່ອງ(ເຊັ່ນດຽວກັບ ໃຄເປັນຄົນທຳ) ຫຼັງຈາກນັ້ນພິທີກອນຈະສະເຫລຍຄຳຕອບໂດຍໃຫ້ສາມຊ່າຮັບເຊີນທັ້ງສາມຄົນນັ້ນອອກມາຍືນດ້ານໜ້າໂພດຽມ ແລວໃຜທີ່ເປັນເຈົ້າຂອງເລື່ອງໃຫ້ລົງມາຈາກແກ໊ງສາມຊ່າ (ໂພດຽມສາມຊ່າຮັບເຊີນຈະຢູ່ພາຍໃຕ້ແກ໊ງສາມຊ່າ) ທັ້ງນີ້ ຫາກສາມຊ່າຮັບເຊີນໃຜຄົນໃດຄົນໜຶ່ງລົງມາຈາກໂດມແກ໊ງສາມຊ່າ ເຂົາຜູ້ນັ້ນຄືເຈົ້າຂອງເລື່ອງດັງກ່າວ ແລະຖືເປັນຄຳຕອບທີ່ຖືກຕ້ອງນັ່ນເອງ ສຳລັບຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນຄົນໃດກໍຕາມທີ່ຕອບຖືກຈະໄດ້ຄະແນນໄປໃນຮອບນີ້ ຫຼັງຈາກນັ້ນ ສາມຊ່າຮັບເຊີນທີ່ເປັນເຈົ້າຂອງເລື່ອງຈະໄດ້ມາເລົ່າເລື່ອງທີ່ເປັນປະສົບການຊີວິດຂອງຕົນເອງວ່າເປັນແນວໃດບ້າງ ເມື່ອເລົ່າຈົບ ພິທີກອນຈະເຊີນແກ໊ງສາມຊ່າອອກມາສ້າງສີສັນ ໂດຍການສະແດງໂຊຕະຫຼົກເພື່ອຄວາມມ່ວນຊື່ນນັ່ນເອງ
ແລະໃນຮອບນີ້ຈະມີກະຕິກາພິເສດຄື ຫາກສາມຊ່າຮັບເຊີນທັ້ງ 3 ຄົນ ສາມາດເຮັດໃຫ້ຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນທັ້ງ 3 ຄົນ ຕອບຜິດທັງໝົດກໍຈະມີລາງວັນພິເສດໃຫ້ໃນຮອບນີ້ຮວມກັນ 60,000 ບາດ (ຂໍ້ລະ 20,000 ບາດ)
ສຳລັບເກມນີ້ໃຊ້ຕັ້ງແຕ່ວັນທີ 27 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1999 ຈົນຮອດປະມານປີ ຄ.ສ. 2001 ກໍໄດ້ມີການປ່ຽນຊື່ຂອງຮອບນີ້ມາເປັນ ໃຄກັນໜໍ
ພຸ່ມພວງ ດວງຈັນ ແມ່ນນັກຮ້ອງລູກທຸ່ງ ແລະນັກສະແດງຢິງຊາວໄທ ເກິດເມື່ອວັນທີ່ 4 ສິງຫາ ຄ.ສ. 1961 ທີ່ຈັງຫວັດໄຊນາດ ແຕ່ໂຕທີ່ ຈັງຫວັດສຸພັນບຸລີ ເພິ່ນຖືເປັນນັກຮ້ອງສຸດສາມາດ ຈຳເນື້ອເພງໄດ້ທັ້ງທີ່ບໍ່ຮູ້ໜັງສື ຈືງເປັນແມ່ແບບໃຫ່ນັກຮ້ອງລຸ່ນຫຼັງ ມີສາຢາວ່າ "ລາຊິນີລູກທຸ່ງ"
ເພີ່ນເກິດທີ່ບ້ານໜອງນົກເຂົາ ອຳເພີຫັນຄາ ຈັງຫວັດໄຊນາດ ໂຕທີ່ອຳເພີສອງພີ່ນ້ອງ ຈັງຫວັດສຸພັນບຸລີ ສະຖານະພາບຂອງຄອບຄົວຂອງເພິ່ນເປັນຄົນຍາກຈົນເຮັດໃຫ້ເພິ່ນຈົບການສຶກສາໃນຊັ້ນ 2 ເທົ່ານັ້ນ. ເຂົາຮັກການຮ້ອງເພງນັບຕັ້ງແຕ່ເດັກນ້ອຍ. ເຖິງແມ່ນວ່າເຂົາບໍ່ສາມາດອ່ານຫນັງສືໄດ້ ແຕ່ເຂົາມີຄວາມຊົງຈໍາທີ່ດີ. ເຂົາໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນການແຂ່ງຂັນຮ້ອງເພງແຕ່ອາຍຸ 8 ປີ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ, ເມື່ອເຂົາອາຍຸ 15 ປີ, ມີວົງດົນຕີຂອງໄວພົດ ເພັດສຸພັນ ມາເຮັດການສະແດງທີ່ວັດທັບກະດານ ໂດຍເພິ່ນໄດ້ສະແດງຄວາມສາມາດ ຈນໄວພົດເຫັນຮອດແວວການເປົນນັກຮ້ອງຂອງເພິ່ນ ຈຶງຮັບເພິ່ນເປັນບຸດລ້ຽງ ຕ່ອມາໃນປີ ຄ.ສ. 1976 ມນ ເມືອງເໜືອ ໄດ້ດັດຊື່ເພິ່ນຄືອ ພຸ່ມພວງ ດວງຈັນ
ໃນປີ ຄ.ສ. 1980 ເພິ່ນໄດ້ຮອດກັບລົບ ບຸລີລັດ ຊຶ່ງລົບ ບຸລີລັດ ໄດ້ຂຽນເພງໃຫ້ເພິ່ນຮ້ອງຈນຜົນສໍາເລັດ ອາທິ ກະແຊະເຂົ້າມາຊິ, ນັດພົບໜ້າອຳເພີ, ຂໍໃຫ້ລວຍ ເປັນຕ້ນ
ພຸ່ມພວງ ດວງຈັນ ເສຍຊີວິດໃນວັນທີ່ 13 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1992 ດ້ວຍໂຮກລູປຸສ (ໂຮກ SLE ຫຼືຄົນໄທຫຼາຍຄົນທີ່ຮຽກເປັນ ໂຮກພຸ່ມພວງ) ທີ່ຈັງຫວັດພິສະນຸໂລກ ຮວມອາຍຸໄດ້ 30 ປີ
ສຸລະພນ ສມບັດຈະເລິນ ແມ່ນນັກຮ້ອງແລະນັກແຕ່ງເພງລູກທຸ່ງໄທ ເກິດເມືໍ່ວັນທີ່ 25 ກັນຢາ ຄ.ສ. 1930 ທີ່ຈັງຫວັດສຸພັນບຸລີ
ເຂາໄດ່ຮັບສາຢາວ່າ ລາຊາລູກທຸ່ງ ເນືໍ່ງຈາກມີຄວມສາມາດທັ້ງານຮ້ອງແລະແຕ່ງເພງ ນອກຈາກນີ້ຍັງເປັນຄູເພງແຕ່ງເພງໃຫ່ນັກຮ້ອງຄນອ່ືນອີກ ເຊ່ນ ຜ່ອງສີ ວອລະນຸດ ໄພວັນ ລູກເພດ ເບັນຕ້ນ
ສຸລະພນ ສມບັດຈະເລິນ ຖືກຢິງເສຍຊີວິດໃນວັນທີ່ 16 ສິງຫາ ຄ.ສ. 1968 ທີ່ຈັງຫວັດນະຄອນປະຖົມ ຮວມອາຢຸໄດ່ 37 ປີ
ເຄື່ອງລາຊະອິດສະລິຍາພອນອັນເປັນທີ່ສັນເສິນຍິ່ງດິເລກຄຸນາພອນ ພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດ ຊົງໂປດເກລົ້າ ໃຫ້ສ້າງຂຶ້ນໃນ ຄ.ສ. 1991 ສຳຫຼັບພະລາດຊະທານໃຫ້ແກ່ຜູ້ເຮັດປະໂຍດແກ່ສັງຄົມ ້ຜູ້ສ້າງຊື່ສຽງດ້ານວິຊາການ ແລະຜູ້ບໍລິຈາກເງິນໃຫ້ແກ່ສະພາກາແດງໄທ
ພນ ນບວຶໄຊ ຊື່ອເດຶມ ຊະຫຼອງຣັດ ນບວຶໄຊ (ເກຶດ 29 ມິຖຸນາ 1986) ເປນນັກຣ້ອງຊາວໄທ
นักร้อง.
ในปี พ.ศ. 2548 หลังสิ้นสุดการแข่งขันรายการ เดอะสตาร์ ค้นฟ้าคว้าดาว พีทได้เซ็นสัญญากับบริษัท จีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ เป็นระยะเวลา 5 ปี และมีผลงานอัลบั้มพิเศษกับกลุ่มผู้เข้าแข่งขัน เดอะสตาร์ ค้นฟ้าคว้าดาว ในอัลบั้ม Your Stars Your Songs และได้มีคอนเสิร์ต เดอะสตาร์ ค้นฟ้าคว้าดาว ซึ่งได้จัดขึ้นที่ อิมแพคอารีนา เมืองทองธานีใน วันที่ 31 ตุลาคม พ.ศ. 2548 และหลังจากสิ้นสุดคอนเสิร์ต พีทและกลุ่มผู้เข้าแข่งขันได้มีงานโชว์ตัวต่าง ๆ เข้ามา และได้มีโอกาสขึ้นคอนเสิร์ตสานใจไทย สู่ใจใต้ และคอนเสิร์ตแม่ของแผ่นดิน ซึ่งทางต้นสังกัดได้จัดขึ้น ก่อนที่กลุ่มผู้เข้าแข่งขันทั้ง 8 จะแยกย้ายไปทำผลงานเพลงของตนเอง นอกจากอัลบั้ม Your Stars Your Songsแล้ว พีทยังได้มีโอกาสร่วมร้องเพลงประกอบเกมส์ออนไลน์ชื่อดังในอัลบั้ม A3 Music Project เพลง "รออยู่ตรงนี้"
และในปี พ.ศ. 2549
พีทได้กลับมาร่วมงานกับบริษัทซีเนริโอกับการร้องเพลงประกอบละคร "หนึ่งมิตรชิดใกล้" ที่ได้รวมอยู่ในอัลบั้ม เพลงรักเพลงละคร ชุดที่ 1 ชื่อเพลง เพิ่งมองเธอ แต่หลังจากร้องเพลงประกอบละครแล้วก็ดูไม่มีวี่แววที่จะมีผลงานอีก
จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2550 เพลง "ซื้อกุหลาบให้ตัวเอง" จากกลุ่มศิลปินประกอบด้วย สมิทธิ์ อารยะสกุล,แคลอรีส์ บลาห์ บลาห์, โดส, นิค เดอะสตาร์ และพีทเดอะสตาร์ อยู่ในอัลบั้ม Voice Male ขึ้นอันดับ 1 เกือบทั่วประเทศ โดยมีคอนเสิร์ตกับคลื่นวิทยุ 103.5 FM One present Voice Male Concert และ Voice Male Campus With Madame Figaro ในตอนนี้เองที่ใบหน้าของพีทได้มีการเปลี่ยนแปลง
พ.ศ. 2552 พีทได้ตัดสินใจขอยกเลิกสัญญากับทางบริษัทแกรมมี่เนื่องจากทางต้นสังกัดไม่ทำเพลงให้ พีทจึงตัดสินใจหันหลังให้แกรมมี่และเลือกที่จะออกมาทำเพลงเอง เพราะพีทนั้นได้เรียนจบทางด้านดนตรีมาโดยตรง การเขียนเพลงเลยไม่เป็นเรื่องยากสำหรับเขา แต่แล้วถัดมาในปี พ.ศ. 2553 ทางบริษัท Exact ได้เรียกพีทกลับเข้าไปเพื่อเซ็นต์สัญญาอีกครั้ง โดยมี Single เปิดตัวคือเพลง First Kiss โดยพีทเป็นผู้เขียนเนื้อร้อง - ทำนอง และยังทำหน้าที่ Producer เองอีกด้วย
พ.ศ. 2555 พีทได้ตัดสินใจยกเลิกสัญญากับทางบริษัท เอ็กแซกท์ และเปิดค่ายเพลงเป็นของตัวเองภายใต้ชื่อ 8Frequency และมี Single เรียนรู้...อยู่คนเดียว เป็นเพลงแรกที่พีทลงทุนเอง
ນັດ ທິວໄຜ່ງາມ () ເກີດເມື່ອວັນທີ 5 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1989 ເປັນນັກຮ້ອງແລະນັກສະແດງຊາວໄທ
ແວວ ຈົ໊ກມົກ ຫຼື ທຽມໃຈ ວົງຄຳເຫຼົາ ເປັນນ້ອງສາວຂອງນັກສະແດງຕະຫຼົກຊື່ດັງ “ໝ່ຳ ຈົ໊ກມົກ” ເປັນຊາວຈັງຫວັດຍະໂສທອນ
ດ້ານຜົນງານການສະແດງຂອງ ແວວ ຈົ໊ກມົກ ມີຊື່ຈິງວ່າ ທຽມໃຈ ວົງຄຳເຫຼົາ ຢ່າງຕາມຮອຍອ້າຍ ໝ່ຳ ຈົ໊ກມົກ ເຂົ້າສູ່ວົງການຈົນກາຍເປັນດາວຕະຫຼົກໃນທີ່ສຸດ ຫຼັງຈາກນັ້ນໄດ້ສ້າງຊື່ສຽງຈາກຜົນງານລະຄອນແລະຮູບເງົາຫຼາຍເລື່ອງ ສ່ວນເລື່ອງທີ່ເດັ່ນໆ ຄື ແຫຍມຍະໂສທອນ ຮັບບົດເປັນ ຄຸນນາຍດອກທໍ້
ແວວ ຈົ໊ກມົກ ເກີດເມື່ອວັນທີ່ 27 ກໍລະກົດ ຄ.ສ. 1967 ທີ່ຈັງຫວັດຍະໂສທອນ ເປັນນ້ອງສາວແທ້ໆ ຂອງຕະຫຼົກຊື່ດັງ ໝ່ຳ ຈົ໊ກມົກ
สิริพงศ์ สุขสมนาค เกิดวันพฤหัสบดีที่ 3 เมษายน พ.ศ. 2497 เริ่มเข้าเรียนหนังสือชั้นประถมที่โรงเรียนวัดนาคสโมสร ต.ไผ่พระ อ.บางไทร จ.พระนครศรีอยุธยา เรียนแค่ ป.1 ยังไม่ได้ขึ้นป.2 เพราะความที่ไม่อยากเรียน หนีเข้ากรุงเทพแม่เลยพามาเรียนต่อที่โรงเรียนสุวรรณารามบางกอกน้อยก็เรียนได้แค่ ป.1 ไม่ได้ขึ้น ป.2 เพราะเป็นเด็กเกเรไม่อยากเรียนหนังสือสุดท้ายก็จบแค่ ป.1
เริ่มเข้าสู่วงการดนตรีลูกทุ่งเมื่อปี พ.ศ. 2512โดยการชักชวนของเพื่อน ๆ ข้างบ้าน เข้ามาอยู่กับวงดนตรีแถวบ้าน ชื่อวงดนตรีเทพพรประยุกต์ จากนั้นก็ได้เข้ามาอยู่กับวงดนตรีลูกทุ่ง ชื่อวงดนตรีศรีไพรลูกราชบุรีเจ้าของเพลงคนดีของแม่, รักสาวอุตรดิตถ์ และได้เข้ามาอยู่อีกหลาย ๆ วง อาทิเช่น สุริยาฟ้าปทุม, มนต์รักขวัญโพธิ์ไทย, แหวนเพชร วงศ์ทอง, แสงสุรี รุ่งโรจน์, เสรี รุ่งสว่าง, พุ่มพวง ดวงจันทร์, ศรชัย เมฆวิเชียร, สายัณห์ สัญญา และอีกหลาย ๆ วง
จากนั้นได้หันเหจากวงดนตรีลูกทุ่งมาแสดงตามคาเฟ่ อยู่มาหลายคณะ เคยตั้งคณะตลกเองชื่อตลกคณะจันทร์จ๋า จากนั้นเข้ามาอยู่กับดี๋ดอกมะดัน, ศรีหนุ่ม เชิญยิ้ม และเคยตั้งคณะตลกคู่กับหม่อมเหยิน มีปัญหาไม่สบายใจเกิดขึ้นก็เลยออกจากคณะหม่อมเหยินจึงตัดสินใจไปอยู่ประเทศญี่ปุ่นประมาณ 2 ปีกว่า แล้วกลับมาอยู่กับคณะศรีหนุ่มเชิญยิ้มอีกครั้งหนึ่ง.. จากนั้นก็เข้ามาอยู่กับคณะโน๊ตเชิญยิ้ม ออกจากโน๊ตเชิญยิ้มไปอยู่กับเอ็ดดี้ ผีน่ารัก ในระหว่างนั้นเอ็ดดี้ ผีน่ารัก มีโก๊ะตี๋อารามบอยซึ่งกำลังเป็นดาวรุ่ง...
อยู่มาหลายคณะแต่ไม่ประสบความสำเร็จกับอาชีพ และแล้วโก๊ะตี๋กับเอ็ดดี้ก็แยกทางกัน พอดีกับที่หนูคลองเตย (หรือหนูเชิญยิ้ม) ได้ออกจากเป็ดเชิญยิ้มมาตั้งคณะเป็นของตัวเองเลยชักชวนกันมาอยู่ด้วย จากนั้นเอง..สโลแกน เจ๊อยากตาย ก็เกิดขึ้นบนตลกคณะหนูเชิญยิ้ม ตั้งแต่บัดนั้นเป็นต้นมาจึงกลายเป็น เจ๊กิ๊ฟเจ้าของวลี..เจ๊อยากตาย.. จนถึงปัจจุบันนี้
ບ້ານຫົວຊ້າງເປັນບ້ານໜື່ງທີຕັ້ງຢູ່ຖະໜົນເລກທີ 13 ເໜືອ, ນອນຢູໃນເມືອງນາຊາຍທອງ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ຫ່າງຈາກຕົວເມືອງ 19 ກິໂລແມັດ, ຫ່າງຈາກຫ້ອງການປົກຄອງເມືອງນາຊາຍທອງ 2.5 ກິໂລແມັດ ເປັນບ້ານທີ່ໂດດເດັ່ນທາງດ້ານກະສິກຳ ແລະ ວັດທະນະທຳ ເປັນເຂດຊານເມືອງທີ່ເຊື່ອມຕໍ່ລະຫວ່າງນະຄອນຫຼວງ ແລະ ແຂວງວຽງຈັນ.
ບ້ານຫົວຊ້າງແມ່ນບ້ານທີ່ໂຮມກັນຂອງສອງບ້ານໃກ້ຄຽງໃນເມື່ອກ່ອນ ບ້ານທີ່ໂຮມກັນບ້ານໜຶ່ງແມ່ນຕັ້ງຢູ່ແຄມຫ້ວຍຊາຍມູນເຂດດອນຫໍຂອງບ້ານໃນປະຈຸບັນ ເຊິ່ງປະຊາຊົນໃນບ້ານເອີ້ນວ່າບ້ານເກົ່າ ສ່ວນອີກບ້ານໜຶ່ງແມ່ນຢູ່ຝາກທາງອີກເບື່ອງໃກ້ໆກັບເຂດແດນບ້ານນາຊາຍເໜືອປະຊາຊົນໃນບ້ານເອີ້ນວ່າເຂດດອນສິມ ເພາະເຄີຍມີວັດເກົ່າຕັ້ງຢູ່(ຍັງມີຮ່ອງຮອຍໃຫ້ເຫັນໃນປະຈຸບັນ)ຍ້ອນມີການພັດທະນາ ແລະ ສ້າງສາເສັ້ນທາງເລກທີ 13 ໃນຊຸມປີ 1930 ປະຊາຊົນໃນສອງເຂດຈຶ່ງມາເຕົ້າກັນເປັນບ້ານໜຶ່ງໃສ່ຊື່ວ່າບ້ານຫົວຊ້າງຈົນມາຮອດປະຈຸບັນ.
ປະຫວັດຄວາມເປັນມາຂອງຊື່ບ້ານຫົວຊ້າງ ຕາມຄໍາບອກເລົ່າຕໍ່ໆກັນມາຂອງຜູ້ເຖົ້າຜູ່ແກ່ເວົ້າວ່າ ສະໄໝສ້າງພະທາດຫຼວງວຽງຈັນໄດ້ມີຊ້າງຕ່າງເຄື່ອງແກ່ເງິນແກ່ຄຳມາສ້າງພະທາດຫຼວງໄດ້ຜ່ານໝູ່ບ້ານ ແລະ ໄດ້ມີການຢຸດພັກທີ່ບ້ານ ສ່ວນຊ້າງແມ່ນໄດ້ຕາຍ (ບາງຄົນເວົ່າວ່າຫຼົ່ມບວກແລ້ວຂາຫັກຕາຍ)ແລະ ຝັງໃນເຂດບ້ານເກົ່ານັ້ນເອງ(ສະໄໝນັ້ນເປັນໝູ່ບ້ານ)ເວລາຜ່ານໄປຫຼາຍປີບ່ອນຝັງຊ້າງນັ້ນໄດ້ມີຕົ້ນໄມ້ເກີດຂຶ້ນ ເຊິ່ງຕົ້ນໄມ້ນັ້ນບໍລິເວນຮາກໄປເຖິງກາງລໍາຕົ້ນໄດ້ມີລັກສະນະຄືຫົວຂອງຊ້າງ ຈຶ່ງເປັນທີ່ມາຂອງຊື່ບ້ານຫົວຊ້າງ.
ວຽກເຮັດງານທຳສ່ວນໃຫຍ່ນອກຈາກການເຮັດນາຕາມລະດູການແລ້ວ ປະຊາຊົນແມ່ນມີການຕັດຫຍິບເສື້ອໄຫມຍຶດຖືເປັນອາຊີບສໍາຮອງ. ໃນຊຸມປີ 1995 ພາຍໃນບ້ານມີປະມານຮ້ອຍກວ່າຫຼັງຄາເຮືອນ ແຕ່ໃນປະຈຸບັນ(ຄສ 2017) ມີປະມານ 500 ກວ່າຫຼັງຄາເຮືອນ ມີ 17 ໜ່ວຍ, ມີໂຮງຮຽນປະຖົມສົມບູນໜຶ່ງແຫ່ງ, ມັດທະຍົມຕອນຕົ້ນໜຶ່ງແຫ່ງ ຍ້ອນການຂະຫຍາຍຕົວຂອງເສດຖະກິດ ແລະ ການເພີ່ມຂຶ້ນຂອງປະຊາກອນຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ ມີຜູ້ຄົນຍ້າຍເຂົ້າມາສ້າງຖິ່ນຖານ ແລະ ສ້າງທີ່ຢູ່ອາໄສທີ່ບ້ານຫຼາຍຂຶ້ນ. ດ້ານການສ້າງເສດຖະກິດພາຍໃນບ້ານຍັງມີກອງທຶນຫມູ່ບ້ານຂອງໜ່ວຍສະພັນແມ່ຍິງ ມີໜ່ວຍພັກຮາກຖານ ແລະ ອົງການຈັດຕັ້ງຊາວໜຸ່ມອີກດ້ວຍ.
ດ້ານງານບຸນປະເພນີແມ່ນມີການຈັດຕາມຮີດສິບສອງຄອງສິບສີ່ໃນທຸກປີ ໂດຍສະເພາະງານບຸນປເພນີບຸນພະເວດ ແລະ ບຸນບັ້ງໄຟທີ່ຍັງສືບທອດມາຮອດປະຈຸບັນ ແລະ ຈະຈັດຂຶ້ນພ້ອມກັນໃນຊ່ວງລະຫວ່ງທ້າຍເດືອນ 3 ເຖິງ ຕົ້ນ ເດືອນສີ່ ເປັນເວລາ 3 ວັນປະຈໍາທຸກປີ ໃນງານປະເພນີດັ່ງກ່າວ ມື້ທຳອິດແມ່ນມື້ກະກຽມງານບຸນພະເຫວດຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ ແລະ ປະຊາຊົນພາຍໃນບ້ານຈະໄປເຕົ້າໂຮມກັນຢູ່ທີ່ວັດ ສ່ວນກາງຄືນນັບແຕ່ 12 ໂມງກາງຄືນໄປແມ່ນມີການແຫ່ເຂົ້າພັນກ້ອນ ຫຼັງແລ້ວພິທີ ແມ່ນມີການເທດພະເຫວດ ແລະ ສືບຕໍ່ເທດຈົນຮອດມື້ທີສອງໃນມື້ທີສອງນີ້ເອງຈະມີການແຫ່ກັນຫຼອນ (ທຳບຸນສົ່ງເຄື່ອງໃຊ້ໃນຊິວິດປະຈໍາວັນ, ອາຫານ ໄປໃຫ້ຍາດທີ່ລ່ວງລັບໄປ)ໃນຊ່ວງເທດພະເຫວດ, ມື້ທີ 3 ແມ່ນມື້ສຸດທ້າຍ ເປັນມື້ທີ່ມີການຈູດບັ້ງໄຟ ເພື່ອບູຊາຟ້າແຖນ ແລະ ໃຫ້ຝົນຕົກຕາມລະດູການ, ເພາະຈະກ້າວເຂົ້າສູ່ລະດູການປູກຝັງ ແລະ ເຮັດນາ ບຸນປະເພນີນີ້ເປັນບຸນໃຫຍ່ຂອງໝູ່ບ້ານທີ່ປະຊາຊົນຍັງອະນຸຮັກ ແລະ ສືບທອດປະຕິບັດຕໍ່ໆກັນມາ.
'"ພາສາເຊັກ"' ເປັນພາສາລາຊະການຂອງສາທາລະນະລັດເຊັກ ຢູ່ໃນກຸ່ມພາສາສະລາວິດຕາເວັນຕົກ ມີຜູ້ເວົ້າປະມານ 11 ລ້ານຄົນ
ພາສາເຊັກ ເປັນພາສາລາຊະການຂອງເຊັກ ຢູ່ໃນກຸ່ມສະລາວິກຕາເວັນຕົກ ມີຄົນເວົ້າປະມານ 12 ລ້ານຄົນ
ພນະທ່ານ ກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ເປັນນັກການເມືອງລາວຜູ້ໜຶ່ງ ເກີດເມື່ອວັນທີ 6 ເດືອນທັນວາ 1914 ທີ່ເມືອງສະຫວັນນະເຂດ ແລະໄດ້ເຖິງແກ່ມໍຣະນະກັມ ຍ້ອນການຄາດທະກັມ ໃນຕຳແໜ່ງຣັຖມົນຕຣີກະຊວງປ້ອງກັນປະເທດ ໃນວັນທີ 18 ເດືອນກັນຍາ 1954 ຢູ່ນະຄອນວຽງຈັນ. ໃນລະຍະເວລາສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງ ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ສັງກັດຢູ່ໃນຂະບວນການຕໍ່ຕ້ານການຄອບຄອງຊົ່ວຄາວຂອງຈັກກະພັດຍີ່ປຸ່ນ ແລະຕໍ່ມາກໍຮ່ວມໃນຄນະຕ້ານຂະບວນການລາວອິດສຣະ. ຕັ້ງແຕ່ປີ 1941 ເຖິງປີ 1954 ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ໄດ້ດຳຣົງຕຳແໜ່ງເປັນ ເຈົ້າເມືອງ ເຈົ້າແຂວງ ຜູ້ແທນລາສດອນ ແລະຣັຖມົນຕຣີຂອງຣັຖບານພຣະຣາຊອານາຈັກລາວ.
ພຽງປະມານສອງເດືອນ ຫຼັງຈາກການເຊັນສັນຍາເຊີແນ໋ວວ໌ () ເພື່ອຕຽມສ້າງສັນຕິພາບໃນອິນໂດຈີນໃນປີ 1954 ວິກິຈການທາງການເມືອງຕໍ່ເນື່ອງຈາກການຄາດທະກັມຂອງທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ກໍເປັນເຫດໃຫ້ຣັຖບານທ່າອ່ຽງກາງ (ຝຣັ່ງສນັບສນູນ) ຕ້ອງລົ້ມທະລາຍລົງ. ແລະຕໍ່ມາ ກໍແມ່ນຣັຖບານກ້າວໜ້າ (ສນັບສນູນຈາກສະຫະຣັດອາເມຣິກາ) ເປັນຜູ້ຂຶ້ນກຳອຳນາດ. ເຫດການດັງກ່າວ ພໍດີເກິດຂຶ້ນໃນລະຍະທີ່ມີຄວາມເຄັ່ງຕຶງຂອງສົງຄາມເຢັນ ລະຫວ່າງສະຫະພາບໂຊວຽດ ແລະສະຫະຣັດອາເມຣິກາ ຊຶ່ງພໍຈະວິເຄາະໄດ້ວ່າ ນັບແຕ່ປີ 1955 ເປັນຕົ້ນໄປ ປະວັດສາດການເມືອງຂອງປະເທດລາວ ທີ່ເປັນປະເທດນ້ອຍໆ ແລະບໍ່ມີທາງອອກສູ່ທະເລ ກໍໄດ້ຕົກຢູ່ໃນແຮ້ວຢ່າງບໍ່ປະນອມຂອງການປະທະທາງດ້ານອຸດົມການ ລະຫວ່າງສະຫະຣັດອາເມຣິກາ (ທຶນນິຍົມ) ແລະສະຫະພາບໂຊວຽດ (ຄອມມູນິສ). ເປັນເຫດຜົນປະການໜື່ງ ທີ່ເຮັດໃຫ້ການສ້າງຕັ້ງຄວາມປອງດອງຊາດລາວ ບໍ່ໄດ້ຮັບຜົນສຳເຫລັດດັ່ງປາຣຖນາ.
ຢູ່ເມືອງສະຫວັນນະເຂດ (ປັດຈຸບັນເມືອງໄກສອນ ພົມວິຫານ) ມີຖນົນແລະສນາມກີລາໃສ່ຊື່ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ແລະ ຢູ່ເມືອງທ່າແຂກ ກໍມີຖນົນໃສ່ຊື່ທ່ານ ເຊັ່ນດຽວກັນ.
ນອກຈາກນີ້ ຕັ້ງແຕ່ປີ 1995 ເປັນຕົ້ນມາ ມີຮູບຫລໍ່ ສະຖິດຢູ່ເດີ່ນເຮືອນກຳເນີດ ສຖານທີ່ໆທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ເຄີຍດຳເນີນຊີວິດມາແຕ່ຍັງໜຸ່ມນ້ອຍ.
ສະພາບປະວັດສາດ.
ເພື່ອຕ້ານການຂຍາຍອິດທິພົນຂອງຣາຊອານາຈັກອັງກິດໃນພາກພື້ນນີ້ ປະເທດຝຣັ່ງໄດ້ເລີ່ມລ່າຫົວເມືອງຂຶ້ນໃນອິນໂດຈີນ ແລະໄດ້ເລີ່ມມີຄວາມສົນໃຈໃນໂຂງເຂດລຸ່ມແມ່ນໍ້າຂອງ ມາຕັ້ງແຕ່ສະຕະວັດທີ 19. ຕັ້ງແຕ່ສມັຍນັ້ນມາ ຄນະສຳຫຼວດຂອງຝຣັ່ງຫຼາຍຄນະ ກໍໄດ້ມາທຳການສຳຫຼວດຊັພຍາກອນໃນແດນດິນຂອງລາວ ພ້ອມດ້ວຍມີຜູ້ນຳສຳຄັນຜູ້ໜຶ່ງ ນາມວ່າ ທ່ານໂອກຸສຕ໌ ປາວີ ([//fr.wikipedia.org/wiki/Auguste_Pavie Auguste Pavie]). ພະເຈົ້າມະຫາຊີວິດອຸ່ນຄຳ ແຫ່ງຫຼວງພະບາງ ຊຶ່ງອານາຈັກຂອງພະອົງກຳລັງຖືກກົດດັນນານາປະການຈາກປະເທດເພື່ອນບ້ານ (ສຍາມ ພະມ້າ ຈີນ) ແລະພ້ອມກັນນີ້ ຈຳຕ້ອງຜະເຊີນກັບການແບ່ງແຍກຣາຊວົງສ໌ ຍ້ອນການສືບທອດບັນລັງ ຈຶ່ງຂໍຄວາມອາຣັກຂາຈາກປະເທດຝຣັ່ງເສດໃນປີ 1887 ອີງຕາມຄຳປຶກສາຂອງທ່ານປາວີ. ການເຊັນສັນຍາ ຝຣັ່ງ-ສຍາມ ວັນທີ 3 ຕຸລາ 1893 ໄດ້ສະກັດໝາຍເຂດຊາຍແດນໃໝ່ລະຫວ່າງສຍາມແລະລາວ ພ້ອມທັງວາງຮ່າງການປົກຄອງອາຣັກຂາຂອງຝຣັ່ງ. ດັ່ງນັ້ນ ຣາຊອານາຈັກລ້ານຊ້າງຈືງໄດ້ຖືກປົກຄອງໂດຍຣັຖບານຫົວເມືອງຂຶ້ນຂອງຝຣັ່ງ. ໃນສມັຍນັ້ນ ຝຣັ່ງໄດ້ມີການປົກຄອງຂເມນ ຕົງແກງ ອັນນາມ ແລະ ໂກແຊງຊີນ ມາກ່ອນເປັນເວລາດົນນານແລ້ວ.
ແລະບ້ານ. ນັກປົກຄອງທ້ອງຖິ່ນ ຕ່າງກໍທຳການປົກຄອງທ້ອງຖິ່ນຂອງຕົນ ພ້ອມທັງເປັນຜູ້ສື່ສານລະຫວ່າງປະຊາລາສດອນ ແລະເຈົ້າໜ້າທີ່ “ຜູ້ມີອຳນາດ” () ຂອງຝຣັ່ງ ດັ່ງເຊັ່ນ ກອມມີແຊຣຂອງຣັຖບານ () ແລະ ເຣຊີດັງ (). ຜູ້ສຳເລັດຣາຊການ () ປະຈຳຢູ່ນະຄອນວຽງຈັນ ທີ່ຖືເປັນເມືອງເອກຂອງການບໍລິຫານ. ຂ້າຣາຊການທຸກຄົນຂອງລະບົບປົກຄອງທົ່ວໄປ ຕ່າງກໍ່ມີຜູ້ຊົດຊ່ວຍ ດັ່ງເຊັ່ນ: ອຸປະຮາດ ຜູ້ຊ່ວຍ ແລະສະໝຽນ.
ອີງໃສ່ສະພາບດັ່ງກ່າວ ໃນປີ 1902 ພຍາປຸ້ຍ ພໍ່ເຖົ້າຂອງທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ໄດ້ຖືກແຕ່ງຕັ້ງເປັນເຈົ້າເມືອງຜູ້ທຳອິດຂອງເມືອງຂັນທະບຸຣີ (ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ພາກໃຕ້ຂອງລາວ). ແລະນັບແຕ່ປີ 1922 ຕໍ່ໄປຈົນເຖິງ 1928 ເຈົ້າເມືອງຕານ ວໍຣະວົງສ໌ ນ້ອງຊາຍຂອງພຍາປຸ້ຍ ກໍໄດ້ຮັບໜ້າທີ່ແທນອ້າຍ.
ກຳເນີດແລະການສຶກສາ.
ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ເກີດຢູ່ເມືອງຂັນທະບຸຣີ ປີ 1914 ໃນຄອບຄົວທີມິພື້ນຖານ. ເປັນລູກຄົນດຽວ ຂອງທ່ານຄຣູໝັ້ນ ນັກພູມິນ ແລະນາງຈັນເຮືອງ ລູກສາວຜູ້ໜຶ່ງຂອງພຍາປຸ້ຍ ໃນຈຳນວນລູກຫຼາຍຄົນ. ເນື່ອງຈາກພໍ່ແມ່ມີການຢ່າຮ້າງກັນ ນາງກຽງຄຳ (ພັລຍາຂອງເຈົ້າເມືອງຕານ) ເອື້ອຍກົກຂອງນາງຈັນເຮືອງ ໄດ້ເອົາມາລ້ຽງເປັນລູກບຸນທັມແຕ່ຍັງນ້ອຍ ເພາະວ່ານາງກຽງຄຳແລະເຈົ້າເມືອງຕານບໍ່ມີລູກ. ໃນລະຍະນັ້ນ ເຈົ້າເມືອງຕານເປັນນາຍພາສາ ສັງກັດຢູ່ນຳທ່ານເຣຊີດັງ.
ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ໃຫຍ່ເຕີບໂຕທີ່ເມືອງສະຫວັນນະເຂດ ແລະກໍຮຽນປະຖົມສຶກສາທີ່ນັ້ນ. ທ່ານໄດ້ຮຽນຈົບປະຖົມສຶກສາບໍຣິບູນ ໄດ້ຮັບປະກາສນິຍາບັດ CEPCI (« Certificat d’études primaires complémentaires indochinoises ») ໃນປີ 1930. ຫລັງຈາກນັ້ນກໍ່ໄປຮຽນຕໍ່ມັທຍົມປີທີ ໑ ຢູ່ໂຮງຮຽນມັທຍົມປາວີ ທີ່ນະຄອນວຽງຈັນ. ແຕ່ວ່າໃນປີດຽວກັນນັ້ນ ພໍ່ບຸນທັມຂອງທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ຊື່ງແມ່ນເຈົ້າເມືອງຕານ ກໍມີການວິວາດກັບການປົກຄອງຝຣັ່ງ ເລີຽຖືກຈຳຄຸກ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ເລີຽອອກໂຮງຮຽນມັທຍົມ ແລະກັບຄືນລົງມາຢູ່ສະຫວັນນະເຂດ. ທ່ານບໍ່ເຂົ້າຮຽນ ແລະຂ້າເວລາໂດຍການຫຼີ້ນກິລາ ໂດຍສະເພາະບານເຕະ.
ມື້ໜຶ່ງ ຫຼັງຈາກການແຂ່ງກິລາບານເຕະ ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ແລະເພື່ອນໆ ແໝ້ນໝາກພ້າວທີ່ຢູ່ຮິມຮົ້ວມາກິນ ເພື່ອແກ້ຄວາມຫິວນໍ້າ. ມາດາມມານເປັດ (madame Malpuech) ພັລຍາຂອງທ່ານກອມມີແຊຄົນກ່ອນ ເອີ້ນດ່າພວກນັກກິລາໜຸ່ມນ້ອຍ ຍ້ອນນາງຖືວ່າເປັນການລັກຂອງສະທາຣະນະ. ໃນນາມຫົວໜ້າທີມນັກກິລາ ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ຖົກຖຽງປົກປ້ອງເພື່ອນນັກກິລາດ້ວຍກັນດ້ວຍຄວາມຮຸນແຮງ ຈົນເຮັດໃຫ້ມາດາມມານເປັດ ໄປຟ້ອງຕຳຫລວດວ່າໄດ້ມີການທຳຮ້າຍ.
ເມື່ອທ່ານເຣຊີດັງປະຈຳການ ຮູ້ວ່າ ຊາຍໜຸ່ມທີ່ບໍ່ຢ້ານກົວຕໍ່ຕົນນັ້ນ ເປັນລູກຂອງເຈົ້າເມືອງຕານ ແລະມີຄວາມປະຫຼາດໃຈຕໍ່ພື້ນຖານຄວາມຮູ້ ໂດຍສະເພາະຄວາມຊຳນານໃນພາສາຝຣັ່ງ ທ່ານກໍຕັດສິນໃຈເອົາເຂົ້າການເປັນສະໜຽນສ່ວນຕົວ.
ທ່ານກຸ ວໍຣົວົງສ໌ ຈຶ່ງກັບຄືນໄປເຂົ້າໂຮງຮຽນມັທຍົມປາວີອີກເທື່ອໃໝ່ ແລະຍັງໄດ້ສຶກສາເພີ້ມ ທີ່ໂຮງຮຽນກົດໝາຍແລະການປົກຄອງ (École de droit et d'administration) ຢູ່ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ຈົນໄດ້ຮັບປະກາສນິຍາບັດໃນປີ 1933. ໃນເວລາຕໍ່ໄປ ກໍໄດ້ຮັບຕຳແໜ່ງໃນການປົກຄອງເປັນລະດັບໆຂຶ້ນໄປ. ຮອດປີ 1941 ທ່ານເປັນຮອງເຈົ້າແຂວງວຽງຈັນ. ປີ 1942 ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ເປັນເຈົ້າເມືອງປາກຊັນ ແຂວງບໍຣິຄຳໄຊ. ພໍດີຕົກໃນລະຍະທີ່ຈັກກະພັດຍີ່ປຸ່ນ ຊື່ງເປັນພັນທະມິດກັບເຢັຽຣະມັນນາຊີ ກຳລັງພຍາຍາມແຜ່ຂຍາຍອິດທິພົນຂອງຕົນ ໃນພາກພື້ນອາຊີ.
ການຕໍ່ຕ້ານຍີ່ປຸ່ນ.
ປີ 1939 ເປັນປີທີ່ສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງເກີດຂຶ້ນໃນທະວີບຢູໂຣບ. ປະເທດຍີ່ປຸ່ນທີ່ເປັນພະລັງເດັດຂາດຢູ່ໃນເຂດອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ແລະທັງເປັນສມາຊິກເຄືອກຳລັງ [//th.wikipedia.org/wiki/ฝ่ายอักษะ “ອັກສີສ”], ເຂົ້າຮຸກຮານປະເທດລາວໃນປີ 1941 ໂດຍຕົກລົງກັບ[//th.wikipedia.org/wiki/ฝรั่งเศสเขตวีชี ຣັຖບານວິຊີຂອງຝຣັ່ງ]. ພ້ອມດຽວກັນນັ້ນ ປະເທດສຍາມ ທີ່ເປັນພັນທະມິຕບາງຄັ້ງຄາວກັບຈັກກະພັດຍີ່ປຸ່ນໃນ
ເລີ້ມແຕ່ປີ 1940 ເຖິງ 1945 ພັນທະມິຕສອງປະເທດອາຊີ ສະແດງຕົນເປັນຜູ້ປົດປ່ອຍປະຊາຊົນ ປະຈານການເປັນຫົວເມືອງຂຶ້ນຂອງປະເທດຕາເວັນຕົກ ແລະໄດ້ສົ່ງເສີມ
ການລຸກຮືທຳການຕໍ່ຕ້ານຂຶ້ນ. ຊະນັ້ນ ເພື່ອສະກັດຄວາມກະຫາຍຂອງສັມພັນຍີ່ປຸ່ນ-ສຍາມ ຈອມພົລຊັງ ເດີກູ ([//fr.wikipedia.org/wiki/Jean_Decoux Jean Decoux]) ຊື່ງເປັນຜູ້ສຳເລັດຣັຖການຝຣັ່ງປະຈຳອິນໂດຈີນ () ຈື່ງພະຍາຍາມຮັດແໜ້ນຄວາມສັມພັນລະຫວ່າງລາວ-ຝຣັ່ງ. ນະໂຍບາຍການເມືອງເຊັ່ນນີ້ ພາໃຫ້ເກີດມີຂະບວນການຊາດນີຍົມລາວສອງຝ່າຍ ຝ່າຍໜຶ່ງເຂົ້າຂ້າງຝຣັ່ງ ອີກຝ່າຍໜຶ່ງບໍ່ເຫັນດີໃຫ້ຝຣັ່ງຢູ່ຕໍ່. ຂະບວນການສອງຝ່າຍນັ້ນ ກໍເລີຽຂັດແຍ້ງຕໍ່ສູ້ກັນ ເມື່ອການວິວາດລະດັບສາກົນສິ້ນສຸດລົງ.
ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ສນັບສນູນນະໂຍບາຍຂອງຝຣັ່ງ ຊື່ງໃຫ້ລາວມີເອກຣາດເປັນຂັ້ນໆໄປ ແລະຄັດຄ້ານຂະບວນການຊາດນິຍົມລາວອິດສຣະ ສະເໜີໂດຍສເດັດເຈົ້າເພັຊຣາຊ ຣັຕຕະນະວົງສາ ທີ່ມີຈຸດປະສົງຢາກຕໍ່ສູ້ກັບອຳນາດຫົວເມືອງຂຶ້ນ ແລະປະກາດເອກຣາດລາວໃນທັນທີ ຫຼັງຈາກສົງຄາມໂລກສິ້ນສຸດລົງ.
ວັນທີ 9 ມີນາ 1945 ກອງທັບຍີ່ປຸ່ນບຸກລຸກຄ້າຍທະຫານຝຣັ່ງຢູ່ອິນໂດຈີນ ແລະໂດຍໃຊ້ການຣັຖປະຫານ ໄດ້ເຂົ້າຄວບຄຸມການປົກຄອງທັງໝົດ. ເຈົ້າໜ້າທີ່ຝຣັ່ງຖືກຈັບກຸມແລະພະເຈົ້າສີສວ່າງວົງກໍປະກາດເອກຣາດປະເທດລາວພາຍໃຕ້ການຂົ່ມຂູ່.
ຣະຍະທຳອິດໃນການເຂົ້າມາຍຶດປະເທດຂອງຍີ່ປຸ່ນ ນາຍທະຫານຝຣັ່ງບາງຄົນໄດ້ມາໂດດຈ້ອງລົງ ແລະຈັດການຕໍ່ຕ້ານທາງລັບຢູ່ໃນປ່າຕືບໜາ. ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ກໍຕິດຕໍ່ກັບໝວດຕໍ່ຕ້ານຍີ່ປຸ່ນຂອງຝຣັ່ງ ທີ່ໂຕນລົງໃນເມືອງປາກຊັນ ໃນທັນທີໂລດ. ນາຍທະຫານຝຣັ່ງໝວດນັ້ນບັນຊາໂດຍພັນເອກເດີວ ([//fr.wikipedia.org/wiki/Jean_Deuve Jean Deuve]). ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ປະຕິບັດຕາມຄຳສັ່ງ ໂດຍປະຈຳການໜ້າທີ່ເຈົ້າເມືອງ ເພື່ອເປັນກຳລັງກອງປາບທາງລັບຝຣັ່ງ-ລາວ ໂດຍກຳກັບ:  ການເກນອາສາສມັກ ການລໍ່າລຽງອາຫານການກິນ ການສືບຂ່າວ ການເສື່ອງອາວຸດແລະອຸປະກອນຕ່າງໆ. ໃນນາມ “ຫົວໜ້າຂອງການປົກຄອງເທົ່າທຽມຂອງຝຣັ່ງ” (« ») ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ໂຄສະນາຄັດຄ້ານຍີ່ປຸ່ນຢູ່ໃນເມືອງແລະໃນຊົນນະບົດ ຈັດການສ້າງຕາໜ່າງຕໍ່ຕ້ານແລະສືບຂ່າວ. ເດືອນມິຖຸນາ 1945 ເມື່ອມີການເຜີຽພຶດຕິການ ແລະຮຽກຄ່າຫົວ ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ຖືກຈັບກຸມ ແຕ່ກໍລັກໜີໄດ້. ຫລັງຈາກນັ້ນ ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ກໍຈັບອາວຸດໄປເຂົ້າສູ່ກຳລັງຕໍ່ຕ້ານ ພ້ອມກັບອາສາສມັກ 150 ຄົນ ແລະດຳເນີນການຕໍ່ສູ້ ຄຽງບ່າຄຽງໃລ່ກັບນັກຕໍ່ສູ້ທະຫານຝຣັ່ງ-ລາວ ຈົນສິ້ນສົງຄາມ.
ການຕໍ່ຕ້ານລາວອິດສຣະ.
ເຈົ້າເພັຊຣາດ ມື້ເປີດສຖາບັນທັມມະສຶກສາ ນະຄອນວຽງຈັນ ປີ 1931
ເມຶ່ອເມືອງວຽງຈັນຖືກປົດປ່ອຍ ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ກໍ່ຍັງຮັກສາຕໍ່າແໜ່ງເຈົ້າແຂວງວຽງຈັນຢູ່ ແລະຕໍ່ມາ ໃນປີ 1947 ກໍ່ໄດ້ຮັບຕໍ່າແໜ່ງເຈົ້າແຂວງຄຳມ່ວນ ຊຶ່ງເມືອງເອກແມ່ນເມືອງທ່າແຂກ.
ການຖືກລັດຍິງຢູ່ປາກນໍ້າຫີນບູນ.
ມາຮອດ ເດືອນສິງຫາ ປີ 1946 ເມື່ອສັນຕິພາບຄ່ອຍໆກັບຄືນມາ ປະເທດຝຣັ່ງເສດທີ່ຫາກໍ່ລຸກຟື້ນຢ່າງລຳບາກຈາກສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ່ສອງ ແລະໃນເວລາດຽວກັນກໍເລີ້ມປະເຊີນໜ້າກັບການທັດທວງເອກຣາຊຂອງຂະບວນການຮັກຊາດວຽດນາມຂອງໂຮຈີມິນ ຈຶ່ງຍິນດີໃຫ້ລາວກ້າວສູ່ຄວາມເປັນຕົນເອງເປັນຂັ້ນໆໄປ. ໃນເວລາທີ່ກຳລັງຫົວລ້ຽວຫົວຕໍ່ຢູ່ນັ້ນ ບັນດາຄອມມີແຊຂອງຣັຖບານຝຣັ່ງກໍຖືກປ່ຽນເປັນຄນະທີ່ປຶກສາປະຈຳເຈົ້າແຂວງ ().
ວັນທີ 11 ຕຸລາ 1946 ໄດ້ມີການເລືອກຕັ້ງທົ່ວໄປ ຈັດຂຶ້ນໃນ 11 ແຂວງ ເລືອກເອົາຜູ້ແທນລາສດອນ 44 ທ່ານ ເພື່ອປະກອບສະພາຮ່າງຣັຖທັມມະນູນ. ແຂວງຄຳມ່ວນມີຜູ້ແທນລາສດອນ 4 ທ່ານ. ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ຄືຜູ້ໜຶ່ງໃນຈຳນວນນີ້ ທີ່ຕ້ອງຂຶ້ນເມືອງວຽງຈັນເພື່ອຮ່າງຣັຖທັມມະນູນ. ວັນທີ 6 ມີນາ 1947 ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ເລີ່ມອອກເດີນທາງໄປວຽງຈັນພ້ອມດ້ວຍຜູ້ແທນອີກ 2 ທ່ານແລະທີ່ປຶກສາຝຣັ່ງປະຈຳການຢູ່ນຳເຈົ້າແຂວງສະຫວັນນະເຂດອີກທ່ານໜື່ງ. ຕາມຖນົນລະຫວ່າງທ່າແຂກແລະປາກຊັນທາງພາກຕາເວັນຕົກ ພວກເພິ່ນໄດ້ຕົກຢູ່ໃນການລັດລອບຍິງຂອງກອງກຳລັງວຽດມິນມາຈາກຝັ່ງໄທຍ໌ ຊຶ່ງລອບຖ້າຢູ່ໄກ້ໆກັບຂົວ ຢູ່ເທິງປາກນໍ້າຫີນບູນ ແລະແມ່ນໍ້າຂອງ. ທີ່ປຶກສາຝຣັ່ງແລະຜູ້ແທນລາສດອນສອງທ່ານຖືກຍິງຕາຍກັບທີ່. ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ຖືກບາດເຈັບໜັກສາຫັດປະວ່າຕາຍແລ້ວ. ກະສຸນປືນຫຼາຍນັດຖືກ ຂາ ຮ່າງກາຍ ແລະຫົວ ແຕ່ທ່ານພຍາຍາມເລືອໜີປ່າປະມານ 1 ກິໂລແມຕ ເອົາໂຕຕະລູດເຂົ້າເຮືອ ແລ້ວພາຍມືເລາະນຳຫ້ວຍ ຈົນກວ່າຈະພົບຜູ້ມາຊ່ອຍ. ທ່ານເອົາຊີວິດລອດຕາຍໄດ້ ໂດຍເຂົ້າປິ່ນປົວຢູ່ໂຮງພະຍາບານເມືອງທ່າແຂກ.
ວັນທີ 11 ພຶສພາ 1947 ຣັຖທັມມະນູນກໍໄດ້ຮັບສາຕະຍາບັນ ແລະດ້ວຍການດຳຣິລົງວັນທີ 10 ກໍຣະກະດາ 1947 ກໍມີຣັຖບານໃໝ່ ທີ່ເຈົ້າສຸວັນນະຣາດ ເປັນນາຍົກຣັຖມົນຕຣີ. ປະເທດປົກຄອງໃໝ່ນີ້ ໄດ້ຮັບທຸງຊາດຊ້າງສາມຫົວ ມີເພງຊາດລາວ ແລະຣັຖທັມມະນູນທີ່ວາງພື້ນຖານຂອງລະບອບການປົກຄອງແບບປະຊາທິປະໄຕ ທີ່ມີສະພາ ແລະມີພະຣາຊາເປັນປະມຸກ.
ເປັນຣັຖມົນຕຣີຂອງຣັຖບານພະຣາຊອານາຈັກ.
ຢູ່ໃນຣັຖບານຣາຊອານາຈັກຊຸດທຳອິດນີ້ ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ຊື່ງຍັງເປັນນັກການເມືອງຜູ້ໜຸ່ມນ້ອຍ ໄດ້ຮັບຕຳແໜ່ງຣັຖມົນຕຣີກະຊວງໂຍທາທິການ ກະຊວງຍຸຕິທັມ ແລະກະຊວງທັມມະການ. ໃນປີດຽວກັນນີ້ ທ່ານໄດ້ຕັ້ງພັກການເມືອງລາວພັກທຳອິດ ຮ່ວມກັບທ່ານຣັຖມົນຕຣີບົງ ສຸວັນນະວົງ ຮຽກຊື່ເປັນທາງການວ່າ “ພັກລາວຮ່ວມສຳພັນ” ຊຶ່ງເປັນພັກປະຊາທິປະໄຕທີ່ມີຫົວຄິດແບບໃໝ່ ມີອຸດົມການຊາດນິຍົມຢ່າງດູດດື່ມ ແຕ່ສະມາຊິກຂອງພັກຕຽມພ້ອມທີ່ຈະຮ່ວມມືກັບເຈົ້າໜ້າທີ່ຝຣັ່ງ
ເພື່ອຕຽມປະເທດໃຫ້ໄດ້ຮັບເອກຣາດຢ່າງສົມບູນ. ປີໜຶ່ງຕໍ່ມາ ໃນປີ 1948 ການບໍ່ຕົກລົງກັນຫຼາຍຢ່າງນຳໃຫ້ໄດ້ແຍກກັນ ແລະທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ກໍໄດ້ຕັ້ງພັກຂອງຕົນເອງຂຶ້ນ ຊື່ວ່າ “ພັກປະຊາທິປະໄຕ” ເປັນພັກທີ່ມີອຸດົມການຕໍ່ສູ້ເພື່ອເປັນປະເທດເອກຣາດ ພາຍໃຕ້ລະບອຍກະສັດເປັນປະມຸກ ມີຣັຖທັມມະນູນໃນຣະບົບປະຊາທິປະໄຕ ເທົ່າທີ່ຈະເປັນໄປໄດ້.
ຢູ່ໃນຄຳປາໃສ ຫຼື ໃນ “ສຽງລາວ” ຊຶ່ງແມ່ນໜັງສືພິມຂອງພັກ ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ໄດ້ຖແລງວ່າ ການສຳພັນກັບປະເທດຝຣັ່ງນັ້ນແມ່ນດ້ວຍຄວາມຈຳເປັນ. ແຕ່ຈະບໍ່ອະນຸຍາດໃຫ້ຝຣັ່ງມີການ “ຮຸກຮານ” ໃນການປົກຄອງຂອງປະເທດເປັນອັນຂາດ. ໃນເດືອນພຶສພາ 1941 ເວລາທ່ານເປັນຮອງເຈົ້າແຂວງວຽງຈັນ ຕາມທີ່ຂຽນໃນບົດຄວາມ “ຮຽກຮ້ອງເຖິງໜຸ່ມລາວ” ພິມລົງໃນວາລະສານ “ອິນໂດຈີນ” ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ປາຖນາໃຫ້ທຸກພະແນກການປົກຄອງແລະພະນັກງານທ້ອງຖິ່ນຂອງລາວມີການເປັນຕົນເອງຫຼາຍຂຶ້ນ ໂດຍການລົບລ້າງການຝຶກຫັດທີ່ພະນັກງານວຽດເປັນຄຣູສອນອອກ. ທ່ານຮ້ອງຂໍການລົບລ້າງລະບອບສັກດີນາ ການຈຳກັດອຳນາດສູງສຸດຂອງສະຫະພັນອິນໂດຈີນໃນລາວ ແລະການເນັ້ນໜັກໃນການປົກຄອງຕາມຣະບອບປະຊາທິປະໄຕຫຼາຍຂຶ້ນ.
ວັນທີ 19 ກໍຣະກະດາ 1949 ດ້ວຍສັນຍາເຊັນໂດຍປະທານຝຣັ່ງ ທ່ານແວງຊັງ ໂອຣິຮົນ ([//fr.wikipedia.org/wiki/Vincent_Auriol Vincent Auriol]) ແລະພະເຈົ້າແຜ່ນດິນ ໂດຍມີນາຍົກຣັຖມົນຕຣີເຈົ້າບຸນອູ້ມເປັນຜູ້ຕ່າງໜ້າ ປະເທດຝຣັ່ງຮັບຮູ້ຫຼັກການເປັນເອກຣາດພາຍໃຕ້ການປົກຄອງຂອງພະເຈົ້າແຜ່ນດິນສີສະວ່າງວົງ ແຫ່ງຫຼວງພະບາງ. ມີການຕັ້ງກັມມະການຝຣັ່ງ-ລາວ ຊຶ່ງມີໜ້າທີ່ຕຽມອະນາຄົດການໂອນອຳນາດ ເພື່ອໃຫ້ລາວດຳເນີນໄປສູ່ການປົກຄອງໂດຍຕົນເອງຢ່າງສົມບູນ. ຢູ່ໃນຣັຖບານຣາຊອານາຈັກຊຸດທີສອງນີ້ ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ໄດ້ເປັນຣັຖມົນຕຣີກະຊວງເສດຖະກິດ ແລະໃນການສົນທະນາແລະການອະພິປາຍໃນວາຣະຂອງການຕຽມການໂອນອຳນາດໃຫ້ແກ່ຣັຖບານລາວນັ້ນ ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ກໍຍັງໄດ້ເປັນປະທານກຳມະທິການແຜນຜັງ ໂຍທາທິການ ເສດຖະກິດ ແລະກິຈການທະຫານເຊັ່ນດຽວກັນ.
ປະເທດລາວເປັນປະເທດທີ່ມີການປົກຄອງເປັນຂອງຕົນເອງຢ່າງສົມບູນ ຊຶ່ງປະກອບດ້ວຍ: ການຍຸຕິທັມ ກອງທັບ ຕຳຫຼວດ ແລະການເງິນ. ມີແຕ່ປະໂຫຍດຮ່ວມກັນລະຫວ່າງ 4 ປະເທດທີ່ຮ່ວມຢູ່ໃນສະຫະພັນຝຣັ່ງ (ຂເມນ ຝຣັ່ງ ລາວ ວຽດນາມ) ແລະສະພາບສົງຄາມທີ່ກຳລັງມີຢູ່ໃນອິນໂດຈີນເທົ່ານັ້ນ ທີ່ຣະບຸການຈຳກັດບາງກໍຣະນີໄວ້ໃນສົນທິສັນຍາທົ່ວໄປ. ຖານະໃໝ່ທີ່ປະເທດລາວໄດ້ຮັບໃນຄັ້ງນີ້ ຈະເອື້ອອຳນວຍໂອກາດໃຫ້ລາວເຂົ້າເປັນສະມາຊິກຂອງອົງການສະຫະປະຊາຊາດ.
ນັບໄດ້ວ່າເປັນຄັ້ງທຳອິດໃນປະວັດສາດ ທີ່ຖືວ່າປະເທດລາວເປັນຣັຖທີ່ແທ້ຈິງໃນສາຍຕາຂອງບັນດາປະເທດຕາເວັນຕົກ. ລາວມີສິດຜູກສາຍສັມພັນທາງການທູດຕາມມັກໄດ້ ແລະເຂົ້າບັນຈຸໃນສະຖາບັນແລະອົງການນານາຊາດໄດ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ສະພາບໃໝ່ທີ່ອຳນວຍນີ້ ເປີດໂອກາດໃຫ້ມີນັກຊ່ຽວຊານຂອງອົງການສະຫະປະຊາຊາດມາຄຳນວນສະພາບການພັທນາ ແລະຄວາມຕ້ອງການແທ້ຈິງຂອງປະເທດ. ໃນຜູ້ຄົນກຸ່ມນີ້ ກໍມີຄນະຊ່ຽວຊານເສດຖະກິດຂອງອາເມຣິກັນ ຊຶ່ງໃນເບື້ອງຕົ້ນ ກໍມາທຳໃຫ້ວົງການເມືອງລາວມີຄວາມສົນລະວົນ ດ້ວຍເອົາເງິນດອລໃບຂຽວມາຢາຍ. ສະພາບດັ່ງກ່າວນີ້ ຕື່ມໃສ່ການຖອນໂຕຢ່າງເປັນບາດກ້າວຂອງຝຣັ່ງ ຈະອຳນວຍໃຫ້ບັນດາກຸ່ມທຶນນິຍົມ (ສນັບສນຸນໂດຍອະເມຣິກັນ) ແລະກຸ່ມສັງຄົມນິຍົມປະກອບອາວຸດ (ສນັບສນຸນໂດຍວຽດມິນ) ມາມີບົດບາດສຳຄັນໃນສັງຄົມການເມືອງລາວ.
ດັ່ງນີ້ ການເປັນເອກພາບຂອງລາວ ການມີສະເຖັຽຣະພາບ ແລະການຮັບຮູ້ຈາກສາກົນທີ່ຫາກໍ່ໄດ້ມາແລະຍັງບໍ່ທັນແຂງແຮງດີນັ້ນ ກໍຈະຖືກໜີບເຕັງໃນການແຂ່ງຂັນກິລາຍຸດທະສາດ ລະຫວ່າງສອງອຸດົມການໆເມືອງທີ່ກົງກັນຂ້າມກັນ. ຕັ້ງແຕ່ຊຸມປີ 1950 ໄປເຖິງ 1973 ຍ້ອນສະພາບພູມສາດຂອງປະເທດ ລາວຈຶ່ງກາຍເປັນ “ສນາມຮົບ” ລຶກລັບ ຂອງສົງຄາມປິດລັບ ລະຫວ່າງ[//th.wikipedia.org/wiki/สำนักข่าวกรองกลาง ເຊອີອາ]ແລະວຽດມິນ. ຢູ່ໃນພາກພື້ນຣາຊອານາຈັກລາວເອງນັ້ນ ກໍ່ມີການຕໍ່ສູ້ເພື່ອຍາດອຳນາດທາງການເມືອງລະຫວ່າງເຄືອຍາຕ ການປະທະທາງທະຫານ ການປາບນັກປຸ້ນຢູ່ຊາຍແດນລາວ-ວຽດນາມ-ໄທຍ໌ ເຊັ່ນດຽວກັນກັບການກໍ່ການໂຈຣະກັມຕໍ່ຕ້ານອຳນາດການປົກຄອງໃນລາວຫຼາຍແຫ່ງ ໂດຍສະເພາະຕາມຊາຍແດນສອງຝັ່ງແມ່ນໍ້າຂອງ.
ການປາບປາມການປຸ້ນຈີ້ຕາມຊາຍແດນ.
ຄຳປຣາສັຍຂອງ "ນາຍົກຣັຖມົນຕຣີຜຸຍ ຊນະນິກອນ" ໃນໂອກາດການໂອ່ນອຳນາດຈາກຝຣັ່ງ ວັນທີ 13 ເມສາ 1950. ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ແມ່ນຄົນທີ 5 ນັບຈາກເບື້ອງຊ້າຍ ຢືນຢູ່ຂ້າງເຈົ້າສຸວັນນະພູມມາ
ແຕ່ປີ 1951 ເຖິງ 1953 ອຳນາດຂອງຣັຖບານກາງຂອງລາວທີ່ກຳລັງກໍ່ສ້າງຂຶ້ນນັ້ນ ອີງໃສ່ສະພາບທົ່ວໄປແລ້ວ “ມີຄວາມງຽບສງົບພໍສົມຄວນ”. ເຖິງແມ່ນວ່າ ໃນຣະຍະດຽວກັນ ສົງຄາມກຳລັງທະວີຄູນຂຶ້ນທົ່ວອິນໂດຈີນກໍ່ຕາມ. ບັນດາຜູ້ນຳຕ່າງກໍ່ບໍ່ພາກັນຮູ້ເມື່ອ ແລະພາກັນເມີນເສີຽຕໍ່ຜົນສະທ້ອນທາງດ້ານການເມືອງຂອງການແຊກຊືມຢ່າງບໍ່ລົດລະຂອງຂະບວນຕໍ່ຕ້ານຕາມຊາຍແດນ. ປະເທດລາວກຳລັງມີການຂຍາຍໂຕທາງການເມືອງກໍ່ຈິງ ແຕ່ວ່າເປັນປະເທດທີ່ມີການປົກຄອງບໍ່ທົ່ວເຖິງກັນ. ທັ້ງນີ້ກໍ່ຍ້ອນວ່າປະເທດລາວມີເນື້ອທີ່ 23ຼ6.800 ກລມ ມົນທົນ ມີຊາຍແດນຍືດຍາວ ມີປ່າໄມ້ຕຶບໜາ ມີຊົນເຜົ່າຫຼວງຫຼາຍເຜົ່າ ຊື່ງມາຈາກເຄືອຍາຕດຽວກັນແລະໃຊ້ຊີວິຕຢູ່ທັງສອງຝັ່ງຊາຍແດນດຽວກັນ. ການຄົມມະນາຄົມໄປມາກໍ່ຍັງຕ້ອງອາສັຍທາງແມ່ນໍ້າລຳເຊແລະທາງຍ່າງຜ່ານດົງປ່າຮ້ອນເອົ້າ ສຖານະການດັ່ງກ່າວປາກົດວ່າສຸດຍາກທີ່ຈະຄວບຄຸມໄດ້. ສ່ວນຜູ້ນຳນັ້ນ ຕ່າງກໍ່ພາກັນຈຸ້ມຢູ່ໂຕເມືອງໃຫຍ່ ສົນລະວົນນຳແຕ່ການວິວາດລະຫວ່າງກຸ່ມທີ່ມີຖານະດີ ປະດັບດ້ວຍການສໍ້ລາສບັງຫລວງ ການປຸກປັ້ນອຳນາດແລະປະໂຫຍດສ່ວນຕົວ ບໍ່ປະຕິບັດການປົກຄອງ ແລະບໍ່ຮັບຮູ້ແກ້ໄຂບັນຫາຂອງພວກຊົນເຜົ່າທີ່ຢູ່ອາສັຍໃນເຂດສອກຫຼີກ. ບັນຫາເຫລົ່ານີ້ຈື່ງເຕີບໃຫຍ່ຂຍາຍຕົວຂຶ້ນ ຈົນຊາວບ້ານມີຄວາມຮູ້ສຶກວ່າຕົນຖືກຖີ້ມປະລະເລີຽຈາກພະຣາຊາ ແລະເລີ້ມເຊື່ອຟັງຄຳໂຄສະນາຂອງສາຂາຄອມມິວນິສຂອງປະເທດລາວທີ່ເຈົ້າສຸພານຸວົງເປັນຜູ້ສ້າງຕັ້ງຂື້ນ ຫຼັງຈາກເນຣະເທດໄປຢູ່ນອກປະເທດໃນປີ 1950. ໂດຍສະເພາະຊົນເຜົ່າທີ່ຢູ່ໃນແຂວງຫົວພັນແລະຜົ້ງສາລີ ຊື່ງມີຊາຍແດນຕິດກັບວຽດນາມເໜືອ. ສາຂາເຫຼົ່ານັ້ນມີອຸດົມການທາງການເມືອງໜັກແໜ້ນ ໄດ້ຮັບການຝຶກອົບຮົມວິຊາທະຫານແລະວິຊາໂຄສະນາຢ່າງເປັນລະບົບ ແລະໄດ້ຮັບການອຸດໜູນຈາກພັກພວກຂອງໂຮຈີມິນທີ່ບັນຊາຢູ່ຕາມຊາຍແດນລາວ-ວຽດນາມ ແລະຊາຍແດນໄທຍ໌.
ວັນທີ 13 ກຸມພາ 1950 ເມື່ອສະເດັດເຈົ້າບຸນອູ້ມລາອອກຈາກຕຳແໜ່ງນາຍົກຣັຖມົນຕຣີ ແມ່ນທ່ານຜຸຍ ຊນະນິກອນ ເປັນຜູ້ປະຈຳຕຳແໜ່ງຕໍ່ມາໃນຣັຖບານຊຸດທີສາມຂອງພຣະຣາຊອານາຈັກລາວ. ຣັຖບານຊຸດນີ້ ໄດ້ຜ່ານສະພາໃນວັນທີ 27 ເດືອນກຸມພາ ສອງເດືອນກ່ອນການໂອນອຳນາດຈາກຝຣັ່ງໃນວັນທີ່ 13 ເມສາ 1950 ຊຶ່ງເປັນມື້ສຸດທ້າຍຂອງ ພ.ສ. 2492. ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ໃນນາມຣັຖມົນຕຣີກະຊວງພາຍໃນຂອງຣັຖບານຊຸດນີ້ ໄດ້ເປັນຜູ້ຕັດສິນໃຈລີເລີ້ມສ້າງຕັ້ງຕຳຫຼວດແຫ່ງຊາດໃນປີ 1949. ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງມີຄວາມທະນຸຖນອມໃຫ້ມີການພັທນາ ແລະຕົກລົງໃຫ້ພັນເອກຊັງ ເດີວວ໌ ຜູ້ມີຄວາມຊຳນິຊຳນານ ເປັນອະທິບໍດີກົມຕຳຫລວດ. ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ມີຄວາມໄວ້ວາງໃຈຢ່າງເຕັມປ່ຽມຕໍ່ພັນເອກເດີວວ໌ ທ່ານທັງສອງໄດ້ຕໍ່ສູ້ກັບຍີ່ປຸ່ນແລະລາວອິສະຣະຮ່ວມກັນເປັນເວລານານເຖິງ 4 ປີ
ສາຍສືບທີ່ຂຶ້ນກັບສະຫະພັນອິນໂດຈີນຈຶງຖືກລົບລ້າງ ແລະທົດແທນໂດຍກົມຮັກສາຄວາມປອດໄພທົ່ວໄປ ທີ່ມີໜ້າທີ່ຕັກເຕືອນແລະປາບປາມສິ່ງທີ່ເປັນໄພອັນຕະລາຍແກ່ປະຊາຊົນລາວພາຍໃນແລະພາຍນອກຣາຊອານາຈັກ. ສຖານະການປັ່ນປ່ວນໃນຊຸມປີ 1949-1950 ສ່ວນຫລາຍນັ້ນ ແມ່ນການຂົ່ມຂູ່ທີ່ມາຈາກຂະບວນການຈັດຕັ້ງກໍ່ກວນຢູ່ໄທຍ໌ແລະວຽດນາມ ແລະຈາກກອງທັບປະຕິວັດຂອງເມົາເຊີຕຸງຕາມຊາຍແດນຈີນ ທີ່ໃຫ້ຄວາມສນັບສນູນວຽດມິນ ຊຶ່ງເປັນເພື່ອນຮົບຕ້ານຈັກກະພັດຕະເວັນຕົກທີ່ເປັນສັດຕຣູຣ່ວມກັນ. ຊາຍແດນປະເທດລາວມີລວງຍາວທັງໜົດ 4351 ກລມ ມີຄອບຄົວຊົນເຜົ່າຢູ່ຕາມຊາຍແດນສອງຟາກຝັ່ງ ເປັນການຍາກທີ່ຈະຄວບຄຸມໄດ້ທົ່ວເຖີງ. ສະພາບດັ່ງກ່າວຕາມຊາຍແດນນີ້ອຳນວຍໃຫ້ນັກປຸ້ນຈີ້ ນັກໂຄສະນາ ຫຼື ແລະກຸ່ມເຄື່ອນໄຫວຕ່າງໆ ສາມາດແຊກຊຶມເຂົ້າໄປໃນເຂດໄກແລະມົວສຸມໄດ້ງ່າຍ ຈົນເຖິງກຸ່ມຊົນເຜົ່າທີ່ຖືວ່າຕົນຖືກປະປ່ອຍຫລົງລືມຈາກລະບອບການປົກຄອງໃນສະໝັຍນັ້ນ.
ແຕ່ແລ້ວ ແທນທີ່ຈະແກ້ບັນຫາຂອງຊົນເຜົ່າຕ່າງໆດ້ວຍການສື່ຂ່າວແລະການເວົ້າໂລມ ຣັຖບານກັບມາມອບການຕໍ່ຕ້ານກຸ່ມເຄື່ອນໃຫວດັງກ່າວໃຫ້ແກ່ນັກຮົບກອງທັບສະຫະພັນອິນໂດຈີນ. ແຕ່ທວ່າພລັງຕໍ່ສູ້ຂອງສອງຝ່າຍບໍ່ເທົ່າທຽມກັນ. ກຸ່ມເຄື່ອນໄຫວຄອມມູນິສລາວ-ວຽດປະກອບດ້ວຍນັກຣົບຫລວງຫລາຍ ຊື່ງແມ່ນຊົນເຜົ່າທ້ອງຖິ່ນທີ່ມີຄວາມກະຕືລືລົ້ນ ແລະຖືກອົບລົມທາງການທະຫານຢ່າງດີ ສ່ວນກອງທັບສະຫະພັນອິນໂດຈີນ-ຣາຊອານາຈັກລາວນັ້ນ ແມ້ແຕ່ວຽກການປົກປັກຮັກສາຄຸ້ມຄອງປະເທດ ກໍ່ຍັັງບໍ່ມີພນັກງານພຽງພໍ ແລະບໍ່ສາມາດຕອບສນອງຄວາມຕ້ອງການທ້ອງຖິ່ນໄດ້ທົ່ວເຖິງ. ໃນເມື່ອການເຄື່ອນໄຫວຂອງກອງໂຈນລາວ-ວຽດມີການກະທົບຕໍ່ຄວາມປອດໄພພາຍໃນຂອງປະເທດຢ່າງຮ້າຽແຮງ ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ແລະ ທ່ານຊັງ ເດີວວ໌ ກໍທຳການຕໍ່ຕ້ານກອງໂຈນຊາຍແດນຢ່າງບໍ່ລົດລະ ຕັ້ງແຕ່ປີ 1950 ເປັນຕົ້ນມາ. ທັງສອງໄດ້ມີການຈັດຕັ້ງພະແນກສົງຄາມຈິດຕະສາດ () ແລະຫ້ອງການພິເສດຂອງຕຳຫຼວດ () ຂຶ້ນ ເພື່ອຊ່ອຍກອງທັບທະຫານຢ່າງຕັ້ງໜ້າ ໂດຍນຳໃຊ້ວິທິການປາບປາມຫລາຍແບບຫລາຍວິທີ ດັ່ງເຊັ່ນການສື່ສານໂຄສະນາຕ້ານກອງໂຈນໂດຍໜໍລຳທ້ອງຖິ່ນ ແລະການສຶກສາອົບລົມພຸດທະທັມ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ງກໍ່ໄດ້ຜົນດີພໍສົມຄວນ.
ປີ 1953 ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ໄດ້ຖືກເລືອກຕັ້ງເປັນຜູ້ແທນລາສດອນຂອງແຂວງກຳເນີດຂອງຕົນ ແລະໄດ້ຖືກເລືອກເປັນປະທານສະພາຜູ້ແທນແຫ່ງຊາດ.
ໃນເມື່ອຄວາມເຄັ່ງຕຶງທາງທະຫານຕາມຊາຍແດນມີຄວາມກົດດັນແຮງຂຶ້ນເລື້ອຽໆ ຣັຖບານຣາຊອານາຈັກລາວໃໝ່ ຊຶ່ງນາຍົກຣັຖມົນຕຣີແມ່ນເຈົ້າສຸວັນນະພູມມາ (ຊຸດທີ 4) ຕັ້ງຂຶ້ນໃນວັນທີ 21 ພຶສຈິກາ 1953 ຈຶ່ງໄດ້ຮ້ອງຂໍໃຫ້ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ທີ່ມີປະສົບການເປັນນັກຮົບເກົ່າ ເປັນຜູ້ນຳກະຊວງປ້ອງກັນປະເທດ.
ການເຊັນສັນຍາເຊີແນວວ໌.
ສົງຄາມໃນອິນໂດຈີນລະຫວ່າງປະເທດຝຣັ່ງແລະພວກວຽດມິນ ຊື່ງນຳໂດຍໂຮຈີມິນ ດຳເນີນມາຕັ້ງແຕ່ປີ 1946 ແລະກໍຍັງບໍ່ທັນສິ້ນສຸດ. ສົງຄາມນີ້ເຮັດໃຫ້ມີການເຄື່ອນໄຫວຂອງຄນະປະເທດລາວຊຶ່ງນຳພາໂດຍເຈົ້າສຸພານຸວົງຕັ້ງແຕ່ປີ 1950 ເປັນຕົ້ນມາ ແລະຕັ້ງທີ່ໝັ້ນລວມສູນຢູ່ຊຳເໜືອ ແຂວງຫົວພັນ ທາງພາກເໜືອຂອງລາວ.
ໃນປີ 1953 ເມື່ອຄນະປະເທດລາວລຸກຮືຂຶ້ນແລະທຳການຂຍາຍຕົວອອກຢ່າງກັນດານທີ່ສຸດຈົນຍຶດເອົາເຂດແຂວງຜົ້ງສາລີ ໃນເວລາດຽວກັນພັນທະມິຕວຽດມິນກໍໄດ້ສາມາດຄວບຄຸມດິນແດນພາກເໜືອຂອງລາວຊື່ງເປັນທາງເຂົ້າໄປຫາຕົງແກງ ຈົນສາມາດຂົ່ມຂູ່ນະຄອນຫຼວງພະບາງ ເມືອງເອກຊຶ່ງເປັນທີ່ປະທັບຂອງພຣະເຈົ້າມະຫາຊີວິດ ຣັຖບານລາວຈຶ່ງຖືກແກ່ເຂົ້າໄປໃນສົງຄາມອິນໂດຈີນລະຫວ່າງຝຣັ່ງແລະວຽດມິນ. ວັນທີ 23 ຕຸລາ 1953 ມີການເຊັນສັນຍາມິຕະພາບແລະການຮ່ວມມືກັນ ຊຶ່ງປະເທດຝຣັ່ງເສດຕົກລົງປ້ອງກັນລາວ ເພື່ອຕໍ່ຕ້ານການຮຸກຮານຂອງຂະບວນຄອມມິວນິສທີ່ຄືບໜ້າເຂົ້າມາໃກ້ກັບຊາຍແດນລາວທາງພາກຕາເວັນຕົກຂອງຕົງແກງ. ກຳລັງທັບຝຣັ່ງເສດບັນຊາໂດຍນາຍພົນນາວາຣ໌ ([https://fr.wikipedia.org/wiki/Henri_Navarre Général Navarre]) ທີ່ມີໜ້າທີ່ສະກັດກັ້ນການແຊກຊືມຂອງສັຕຣູວຽດມິນເຂົ້າໄປຍັງລາວ ຈຶ່ງຕົກລົງປັກຫຼັກຢູ່ໃນເຂດຍຸດທະສາດສຳຄັນ ທີ່ມີເດີ່ນເຮືອບິນເສື່ອມໂຍງຕໍ່ຫຼວງພະບາງໄປຍັງທົ່ງຫົ້ງຂອງດຽນບຽນຟູ.
ວັນທີ 7 ພຶສພາ 1954 ຝຣັ່ງຖືກປະລາໄຊທາງທະຫານຢ່າງຕັບໃໜ້ ແລະຄ້າຍໃຕ້ດິນຂອງຝຣັ່ງທີ່ດຽນບຽນຟູຕົກຢູ່ໃນກຳມືຂອງກອງທັບປະຊາຊົນວຽດນາມຂອງນາຍພົນໂວຫງຽນຢ໋ຽບ ([//th.wikipedia.org/wiki/หวอ_เงวียน_ซ้าป Võ Nguyên Giáp]). ຍ້ອນມີການປະລາໄຊເຊັ່ນນີ້ ກໍໄດ້ມີການຈັດກອງປະຊຸມຢູ່ເຊີແນ໋ວວ໌ (ປະເທດສະຫວິດ) ໃນວັນທີ 20 ກໍຣະກະດາ 1954 ເພື່ອຢຸດການວິວາດລະຫວ່າງກອງທັບຝຣັ່ງແລະກອງທັບປະຊາຊົນວຽດນາມ ຊຶ່ງເປັນການລົງທ້າຍໃນລະຍະເວລາ 8 ປີແຫ່ງສົງຄາມໃນອິນໂດຈີນ. ໃນໂອກາດດຽວກັນນັ້ນ ກໍມີການຮັບຮູ້ໃນການເປັນເອກຣາດຂອງລາວແລະຂເມນຢ່າງຖາວອນ.
ຢູ່ກອງປະຊຸມເຊີແນ໋ວວ໌ ຄນະຮ່ວມປະຊຸມຂອງພຣະຣາຊອານາຈັກລາວປະກອບດ້ວຍທ່ານຜຸຍ ຊນະນິກອນ (ຣັຖມົນຕຣີກະຊວງການຕ່າງປະເທດ ຊຶ່ງເປັນຫົວໜ້າຄນະ) ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ (ຣັຖມົນຕຣີກະຊວງປ້ອງກັນປະເທດ ຊຶ່ງເປັນຮອງຫົວໜ້າຄນະ) ແລະຍັງມີຜູ້ແທນລາສດອນອີກ 8 ທ່ານ. ຄນະປະເທດລາວຊຶ່ງນຳໂດຍເຈົ້າສຸພານຸວົງ ແລະຖືໜັງສືຜ່ານແດນວຽດນາມເໜືອ ກໍຖືກບັນຈຸເຂົ້າໃນຄນະຮ່ວມປະຊຸມຂອງວຽດມິນ.
ໃນຂນະທີ່ຂໍ້ຄວາມປີກຍ່ອຍຂອງການຢຸດຍິງໃນວຽດນາມໄດ້ມີການຕົກລົງຮຽບຮ້ອຽກັນແລ້ວ ສັນຍາຕົກລົງນໍ້າເບີ 3 ທີ່ໝາຍເຖິງການຮັບຮູ້ “ກອງກຳລັງສູ້ຮົບຝ່າຍປະເທດລາວ” ຢ່າງເປັນທາງການນັ້ນ ກໍພາໃຫ້ຄນະກອງປະຊຸມຂອງພຣະຣາຊອານາຈັກລາວມີການແບ່ງແຍກແຕກກັນ ແລະການເຈຣະຈາກໍ່ຍືດຍາວຈົນຮອດຄໍ່າຄືນວັນທີ 20 ກໍຣະກະດາ. ແຕ່ວ່າໃນທີ່ສຸດ ຫຼັງຈາກທ່ຽງຄືນໄປບໍ່ນານ ເຖິງແມ້ວ່າຈະມີການຄັດຄ້ານຈາກຫົວໜ້າຄນະເຂົ້າປະຊຸມ ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ກໍຕັດສິນໃຈລົງລາຍເຊັນສັນຍາ ເປັນການປິດການປະກາດສຸດທ້າຍຂອງກອງປະຊຸມເຊີແນ໋ວວ໌ໃນວັນທີ 21 ກໍຣະກະດາ 1954.
ທັງໆທີ່ມີການຕໍ່ລອງສຳຄັນຈາກຄນະປະເທດລາວ ບໍ່ວ່າທາງດ້ານການເມືອງ (ການຮັບຮູ້ຣັຖບານວຽງຈັນ) ແລະການທະຫານ (ການຖອນກຳລັງປະກອບອາວຸດໃນເຂດປົດປ່ອຍ ແລະການເຕົ້າໂຮມກັນຢູ່ແຂວງຊຳເໜືອແລະແຂວງຜົ້ງສາລີ) ກໍຣະນີທີ່ມີຜູ້ຕ່າງໜ້າຄນະປະເທດລາວຢ່າງເປັນທາງການຢູ່ວຽງຈັນເພື່ອລໍການເລືອກຜູ້ແທນລາສດອນ ກໍເປັນເຫດໃຫ້ມີການປະຕິເສດ ແລະບໍ່ຍອມຮັບຮູ້ສັນຍາດັງກ່າວຈາກບາງຝ່າຍ. ເຊັ່ນກໍຣະນີອາເມຣິກັນ ທີ່ປະຕິເສດບໍ່ລົງລາຍເຊັນແລະບໍ່ປະຕິບັດຕາມຂໍ້ຣະບຸໃນສັນຍາເຊີແນ໋ວວ໌ ໂດຍອ້າງວ່າສັນຍານັ້ນ ໃຫ້ໄຊຊະນະຢ່າງໃຫ່ຽຫຼວງແກ່ຂະບວນການປົດປ່ອຍອິນໂດຈີນ ທີ່ມີວຽດມິນເປັນຜູ້ນຳ ໂດຍໄດ້ຮັບການສນັບສນູນຈາກຈີນແລະໂຊວຽດ. ກະແສຂອງການພ່າຍແພ້ຊຶ່ງບັນດາຜູ້ນໍາກອງທັບອາເມຣິກັນຫາກໍ່ໄດ້ຮັບຈາກ[//th.wikipedia.org/wiki/สงครามเกาหลี ສົງຄາມເກົາຫຼີ]ຍັງຄົງຝັງຢູ່ໃນຈິດວິນຍານຂອງພວກເຂົາເຈົ້າ. ສະນັ້ນ ເປົ້າໝາຍທາງການເມືອງປະການໜື່ງຂອງວໍຊິງຕັນໃນການຕໍ່ສູ້ຄອມມູນິສ ຈຶ່ງແມ່ນການປະຕິບັດຕໍ່ຕ້ານສັນຍາເຊີແນ໋ວວ໌ ຊຶ່ງແນ່ນອນຈະຕ້ອງມີຜົນກະທົບຕໍ່ການເຄື່ອນໃຫວທາງການເມືອງໃນພາກອາຊີອາຄະເນ.
ວັນທີ 8 ກັນຍາ 1954 ໂດຍຫົວຄິດລິເລີ້ມຂອງຜູ້ນຳສະຫະຣັດອາເມຣິກາ ອົງການທະຫານ [//th.wikipedia.org/wiki/องค์การสนธิสัญญาป้องกันภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ໂອຕາສ໌](OTASE) ໄດ້ຖືກຈັດຕັ້ງຂຶ້ນ ໂດຍມີຈຸດປະສົງເປັນທາງການວ່າເປັນ “ເສັ້ນພະຍາບານ” () ຕ້ານການຂຍາຍຣະບອບຄອມມິວນິສ. ອົງການໂອຕານສ໌ຣະບຸວ່າ ເນື່ອງດ້ວຍສະພາບພູມສາດແລະຍຸດທະສາດຂອງສອງປະເທດນັ້ນ ຂເມນແລະໂດຍສະເພາະລາວ ຈະຕ້ອງຢູ່ໃນເຂດປ້ອງກັນຂອງຕົນຢ່າງເປັນທາງການ. ຣັຖມົນຕຣີປ້ອງກັນປະເທດຂອງລາວ ຊຶ່ງແມ່ນທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ທີ່ເປັນຜູ້ສນັບສນູນໃຫ້ມີການປະຕິບັດຕາມສັນຍາເຊີແນ໋ວວ໌ຢ່າງເຄັ່ງຄັດໃນມາຕການຄວາມເປັນກາງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ອະນຸຍາດໃຫ້ລາວມີການສຳພັນທາງທະຫານໃດໆ ບໍ່ຍອມຮັບຮູ້ສັນຍາ ແລະປະຕິເສດການປົກປ້ອງດິນແດນລາວຈາກໂອຕານສ໌ ຊຶ່ງຖືໄດ້ວ່າເປັນການຂັດຂວາງ “ການເມືອງທີ່ປິດລ້ອມ” () ອຸດົມການຄອມມິວນິສຂອງຣັຖບານອາເມຣິກັນ.
ຫຼັງຈາກທີ່ຄນະຜູ້ແທນຮ່ວມປະຊຸມເຊີແນ໋ວວ໌ກັບຄືນເມືອງລາວແລ້ວອີກບໍ່ນານ ກໍ່ມີການທະເລາະວິວາດເກີດຂຶ້ນໃນຣັຖບານພຣະຣາຊອານາຈັກລາວ. ໃນລະຍະດຽວກັນນັ້ນ ມີຂ່າວເລົ່າລືວ່າ ຈະມີການຣັຖປະຫານກໍ່ຂຶ້ນຈາກພວກກະບົດຫົວຮຸນແຮງ ເພື່ອສນັບສນູນເຈົ້າເພັຊຣາດໃຫ້ການຄືນມາມີອຳນາດໃນລາວ. ຂ່າວດັ່ງກ່າວນັ້ນແຜ່ໄປທົ່ວ ແລະສ້າງຄວາມກະທົບກະເທືອນແລະເຄັ່ງຕຶງຢ່າງໃຫຍ່ຫຼວງໃນປະເທດ ຈົນເຖິງລະດັບສູງສຸດໃນສອງເດືອນຕໍ່ມາ ເມື່ອມີການຄາດຕະກັມເກີດຂຶ້ນໃນວັນທີ 18 ກັນຍາ 1954 ໃນງານກິນລ້ຽງທີ່ບ້ານພັກຂອງທ່ານຜຸຍ ຊນະນິກອນ ຊຶ່ງແມ່ນບຸກຄົນຜູ້ນຶ່ງໃນຄນະຮ່ວມປະຊຸມສັນຍາເຊີແນ໋ວວ໌. ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ຊຶ່ງເປັນແຂກຜູ້ນຶ່ງໃນງານກິນລ້ຽງນັ້ນ ຖືກກະສຸນປືນຍິງໃສ່ດ້ານຫຼັງ ທ່ານຂາດໃຈຕາຍເຄິ່ງຊົ່ວໂມງຕໍ່ມາ ຢູ່ໂຮງໝໍມະໂຫສົດທີ່ນະຄອນວຽງຈັນ.
ສະຖານະການແລະຂໍ້ມູນ.
ການຄາດຕະກັມເກີດຂື້ນເວລາ 22 ໂມງ 15 ຢູ່ເຮືອນຂອງທ່ານຜຸຍ ຊນະນິກອນ ຊຶ່ງເປັນເຮືອນປະຈຳຕໍ່າແໜ່ງ ມີຮົ້ວຕິດກັນກັບເຮືອນຄອບຄົວວໍຣະວົງສ໌. ຜູ້ທຳຮ້າຍໄດ້ແກ່ງລູກລະເບີດ 3 ລູກເຂົ້າທາງປ່ອງຢ້ຽມຫ້ອງກິນເຂົ້າ ຢູ່ຊັ້ນລ່າງເຮືອນ ໄດ້ຍິງລູກກະສຸນປືນນ້ອຍ 3 ຫຼື 4 ນັດ ແລ້ວກໍຫຼົບໜີໄປ. ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ທີ່ນັ່ງຕັ່ງປິ່ນຫຼັງໃສ່ຝາປ່ອງຢ້ຽມ ຖືກກະສຸນເຂົ້າໃນໝາກໄຂ່ຫຼັງ ຊອດອອກມາທາງສະບື ຜ່ານຕັດເສັ້ນເລືອດໃຫຍ່ ແລະຊອດຕັບແລະລຳໃສ້. ການມໍຣະນະກັມຂອງທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ກໍໄດ້ປະກາດຫຼັງເອົາເຂົ້າໄປໂຮງໝໍມະໂຫສົດບໍ່ທັນພໍຄາວ ໃນເວລາປະມານ 30 ນາທີ. ມີຜູ້ຄົນປະມານ 10 ກວ່າຄົນທີ່ໄດ້ຮັບບາດເຈັບ ແຕ່ວ່າບໍ່ສາຫັດ ໃນການລະເບີດແຕກນັ້ນ.
ເວລາເຈົ້າໜ້າທີ່ຕຳຫຼວດມາຮອດສະຖານທີ່ຄາດຕະກັມໃນຣະຍະ 15 ນາທີຕໍ່ມາ ກໍ່ມີການອົນລະວົນສັບສົນກັນຢ່າງໜັກໜ່ວງ ເວທີຂອງອາຊຍະກັມຖືກຢຽບຍ່ຳໃນການສົນລະວົນ ແລະກໍບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ພໍຈະເກັບກຳມາປະກອບຂໍ້ມູນໄດ້. ອີງຕາມບົດສອບສວນຈາກພະຍານຫລາຍຄົນ ມີຊາຍ 2 ຄົນເຂົ້າມາຊ້ອນໂຕໃນສວນຫຼັງບ້ານ ພວກເຂົາໄດ້ຫຼົບໜີໄປທາງບຶງເມືອງນ້ອຍ (ບ້ານນ້ອຍຊຽງດາ) ຕັ້ງຢູ່ປະມານ 20 ກລມ ຫ່າງຈາກນະຄອນວຽງຈັນ. ພວກຄົນຮ້າຍສອງຄົນທີ່ບັນດາພະຍານຮູ້ຈັກແນ່ຊັດວ່າເປັນຜູ້ກໍ່ກວນນັ້ນ ມີຊື່ວ່ານາຍອຸດົມ ລູກສຸຮິນ ແລະນາຍມີ ຊຶ່ງເຈົ້າໜ້າທີ່ຕຳຫຼວດກໍຮູ້ຈັກເປັນທາງການ ຈື່ງພາກັນອອກຕິດຕາມໄປລ່າຈັບກຸມ. ເຖິງແມ້ວ່າອຸດົມ ລູກສຸຣິນ ຈະຖືກຍິງບາດເຈັບທີ່ຕີນແລະແຂນກໍ່ຕາມ ເຂົາທັງສອງກໍ່ຍັງສາມາດເອົາຕົວຫຼົບໜີໄດ້. ແລະຍ້ອນດ້ວຍໄດ້ຮັບຄວາມຊ່ອຍເຫຼືອຈາກຜູ້ສົມຮູ້ຮວມຄິດໃນທ້ອງຖິ່ນ ພວກເຂົາຈື່ງສາມາດຫລົບໜີຂ້າມໄປເມືອງໜອງຄາຍ ທາງຟາກຝັ່ງຂວາຂອງຊາຍແດນແມ່ນໍ້າຂອງໄດ້ສຳເຣັດ.
ຕາມການສືບສວນຂອງເຈົ້າໜ້າທີ່ຕຳຫຼວດ ແມ່ນລູກກະສຸນລູກໜຶ່ງທີ່ອຸດົມລູກສຸຣິນຍິງເຂົ້າໄປຖືກທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ທີ່ເຮັດໃຫ້ເພິ່ນບາດເຈັບ ຈົນເຖິງແກ່ຄວາມຕາຍ. ນາຍອຸດົມເປັນນັກປຸ້ນຈີ້ທີ່ລືຊື່ ໄດ້ກໍ່ການຄາດທະກັມ ທີ່ເຂົາຮັບສາລະພາບມາແລ້ວເຖິງ 15 ຄັ້ງ ຖືກຈຳຄຸກໃນວຽງຈັນແຕ່ 1950 ແລະແຫກຄຸກໃນເດືອນກໍຣະກະດາ 1954. ຫລັງຈາກນັ້ນກໍສົມຮູ້ຮ່ວມຄິດກັນກັບນາຍມີ ໄປສັງກັດຢູ່ນຳກຸ່ມນັກປຸ້ນຈີ້ ທີ່ມີຜູ້ນຳໜ້າຊື່ວ່ານາຍບຸນກອງ ມະນີວົງ ຊຶ່ງເປັນນັກຮົບເກົ່າຂອງລາວອິດສຣະ ທີ່ມີຄວາມຈົງຮັກພັກດີຕໍ່ເຈົ້າເພັຊຣາດ ແລະປັກຫຼັກຢູ່ພາກອີສານ ທາງພາກຕາເວັນອອກສຽງເໜືອຂອງປະເທດໄທຍ໌.
ໃນບັນດາພັກພວກທີ່ປໍລະປັກຕໍ່ປະເທດຝຣັ່ງ ແລະກໍ່ຄວາມວຸ້ນວາຍໃຫ້ຣັຖບານພຣະຣາຊອານາຈັກລາວນັ້ນ ສ່ວນໜຶ່ງແມ່ນທະຫານທີ່ໄດ້ແຫກຈາກຄ້າຍທີ່ພວກເຂົາປະຈຳຢູ່ ແລະສ່ວນຫລາຍກໍ່ມາຈາກຄ້າຍຈິນາຍໂມ້ ຊຶ່ງຕັ້ງຢູ່ໃນເຂດກຳແພງນະຄອນວຽງຈັນ. ສະມາຊິກຂອງພວກປໍຣະປັກນີ້ ເພິ່ງພາອາໄສ ແລະໄດ້ຮັບການລ້ຽງເກືອຈາກຕຳຫຼວດໄທຍ໌ ຊຶ່ງຢູ່ໃຕ້ການບັງຄັບບັນຊາຂອງພັນເອກປຣະເສິດ ທີ່ໜອງຄາຍ ເມືອງຊາຍແດນໄກຈາກວຽງຈັນປະມານ 20 ກລມ. ມັນເປັນປາກົດການທີ່ຟ້ອງໃຫ້ເຫັນວ່າ ຕຳຫຼວດໄທຍ໌ກຸ່ມໜື່ງສນັບສນູນການກໍ່ກະບົດຢູ່ຄ້າຍຈິນາຍໂມ້ ແລະຮ່ວມມືກັບກຸ່ມຂອງນາຍບຸນກອງ ມະນີວົງ ທີ່ຫວັງໂຄ່ນລົ້ມຣັຖບານເຈົ້າສຸວັນນະພູມາ ແລະມອບອຳນາດໃຫ້ເຈົ້າເພັຊຣາດ ຊຶ່ງລີ້ໄພການເມືອງຢູ່ບາງກອກມາແຕ່ປີ 1946. ເມື່ອວິເຄາະເບິ່ງແລ້ວ ກໍ່ເຫັນວ່າເຈົ້າໜ້າທີ່ໄທຍ໌ກໍມີສ່ວນບໍ່ແຈ້ງຂາວໃນເຫດການດັ່ງກ່າວນີ້. ໃນຕອນເລີ້ມຕົ້ນພວກເຂົາເຈົ້າພາກັນປົກປ້ອງຜູ້ຕ້ອງຫາຂອງພັກພວກບຸນກອງ ກ່ອນທີ່ຈະບາງແຜນສັງຫານຫຼາຍຄົນໃນກຸ່ມນັ້ນ. ເຈົ້າໜ້າທີ່ໄທຍ໌ປະຕິເສດທຸກຄັ້ງທີ່ຣັຖບານລາວຂໍຮັບເອົາໂຕ ນາຍອຸດົມ ລູກສຸຣິນ ໄປຂຶ້ນສານຢູ່ວຽງຈັນ. ດ້ວຍສະຖານະການດັ່ງກ່າວນີ້ ນາຍອຸດົມ ລູກສຸຣິນ ຈຶ່ງພຽງແຕ່ຖືກຕັດສິນປະຫານຊີວິດໂດຍມີການຝາກໂທດ ໃນ​ກໍ​ລະ​ນີ​ຂອງການຄາດທະກັມທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ຈາກສານວຽງຈັນ ໃນປີ 1959. ເວລານັ້ນ ນາຍອຸດົມ ລູກສຸຣິນ ເຮັດວຽກເປັນນາຍຮ້ອຍເອກໃນກົມຕຳຫຼວດໄທຍ໌.
ການສັນນິຖານ.
ກ່ຽວກັບຄະດີທີ່ກ່ຽວຂ້ອງເຖິງ “ຄວາມປອດໄພຂອງປະເທດ” ຄະດີນີ້ ມີບຸກຄົນການເມືອງສຳຄັນຫຼາຍຄົນມີສ່ວນຮ່ວມພົວພັນຢູ່ນຳ ມີຄຳຖາມຫຼາຍຫົວຂໍ້ທີ່ບໍ່ໄດ້ຮັບຄຳຕອບ ແລະບັນດາພວກທີ່ມີສ່ວນກ່ຽວຂ້ອງກໍ່ບໍ່ໄດ້ຂຶ້ນສານຕັດສິນແຕ່ປະການໃດ. ເດຶອນມີນາ 1955 ຜູ້ຖືກກ່າວຟ້ອງທັງໜົດ (ທະຫານທີ່ໂຕນຄ້າຍຈິນາຍໂມ້) ກໍໄດ້ຮັບອິດສຣະພາບຕາມເງື່ອນໄຂການປົດປ່ອຍຕາມຄຳສັ່ງຂອງນາຍົກໃໝ່: ທ່ານກະຕ່າຍ ໂດນສະໂສຣິດ ທີ່ເປັນທັງຣັຖມົນຕຣິກະຊວງພາຍໃນແລະກະຊວງຍຸຕິທັມ. ທ່ານບໍ່ມີຈຸດປະສົງເປີດຄະດີນີ້ ທີ່ຈະມີການກ່າວຊື່ຂອງທ່ານອອກມາ ແລະຈະມີການສືບສວນຊັກທອດໃສ່ເພື່ອນຮ່ວມພັກການເມືອງຂອງທ່ານ.
ເພື່ອເປັນການປິດຄະດີນີ້ຢ່າງສີ້ນເຊີງ ໃນເດືອນກໍຣະກະດາ 1959 ຣັຖບານພຣະຣາຊອານາຈັກລາວຊຸດທີ 9 ທີ່ມີທ່ານຜຸຍ ຊນະນິກອນ ເປັນນາຍົກຣັຖມົນຕຣີ ຈື່ງໃຫ້ມີການຕັດສິນແຕ່ຄະດີເລື້ອງການຄາດຕະກັມທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ທໍ່ນັ້ນ. ເປັນການຕັດສິນແບບໄວໆ ບໍ່ເປີດເຜີຽ ແລະບໍ່ໃຫ້ຮື້ຟື້ນ “ເລື້ອງເກົ່າແກ່” ຂຶ້ນມາ. ບໍ່ໄດ້ກ່າວຊື່ໃຜໝົດ ນອກຈາກຊື່ຂອງນາຍອຸດົມທີ່ສານຕັດສິນປະຫານຊີວິດດ້ວຍການຝາກໂທດ ແລະການຕັດສິນນັ້ນ ກໍບໍ່ມີການກ່າວຫາທ່ານຜຸຍ ຊນະນິກອນ ແຕ່ປະການໃດ.
ການລາອອກຂອງຄນະຣັຖບານ.
ຫຼັງຈາກການຄາດທະກັມຂອງທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ໃນມື້ຕິດຕໍ່ມາ ທ່ານຜຸຍ ຊນະນິກອນ ກໍຍື່ນໄບລາອອກຈາກຕຳແໜ່ງຣັຖມົນຕຣີ. ແຕ່ວ່າ ທາງຣັຖບານຍັງບໍ່ເປີດເຜີຽໃຫ້ປະຊາຊົນໄດ້ຮູ້ຈັກເທື່ອ ຍ້ອນຢ້ານວ່າ ການລາອອກຂອງທ່ານຜຸຍ ຊນະນິກອນ ຈະມີວິກິຈການໆເມືອງກໍ່ກວນຮ້າຍແຮງເກິດຂື້ນໃນທົ່ວປະເທດລາວ ອີງໃສ່ບັນຍາກາດທີ່ກຳລັງເຄັ່ງຕຶງ ພາຍຫຼັງກອງປະຊຸມເຊີແນ໋ວວ໌. ພາຍໄຕ້ການສນັບສນູນຂອງປະເທດຝຣັ່ງ ຣັຖບານຊຸດນັ້ນ ຊື່ງນຳໂດຍເຈົ້າສຸວັນນະພູມມາ ກໍໃຊ້ຄວາມພະຍາຍາມປະຕິບັດຕາມຂໍ້ຣະບຸຂອງສັນຍາເຊີແນ່ວວ໌ທີ່ໄດ້ເຊັນມາ ໂດຍສະເພາະໃນດ້ານການຮັກສາຄວາມເປັນກາງທາງການເມືອງ ແລະການເອົາຄນະປະເທດລາວເຂົ້າຮ່ວມໃນວົງຄະນາຍາຕ. ແຕ່ວ່າ ຄືດັ່ງທີ່ຄາດຄະເນໄວ້ແລ້ວ ວິກິຈການຮ້າຍແຮງດັ່ງກ່າວກໍລະເບີດຂຶ້ນ ຫຼັງຈາກເປີດເຜີຽການລາອອກຂອງທ່ານຜຸຍ ຊນະນິກອນ. ເປັນຕົ້ນເຫດໃຫ້ຣັຖບານທັງໝົດຂອງເຈົ້າສຸວັນນະພູມມາ ຊື່ງມີຈຸດອ່ອນຢູ່ແລ້ວ ໃນການທະເລາະວິວາດແລະການຄາດທະກັມຂອງທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ຈຳຕ້ອງລົ້ມທະລາຍລົງ.
ການເຈຣະຈາເພື່ອປະກອບຣັຖບານພຣະຣາຊອານາຈັກລາວຊຸດທີ 5 ແສນຈະຍຸ້ງຍາກ ແລະກິນເວລາຍາວນານ. ໃຊ້ເວລາກວ່າໜຶ່ງເດືອນໃນບັນຍາກາດເຄັ່ງຕຶງແລະຮຸນແຮງ ໃນການອະພີປາຍທີ່ບໍ່ສິ້ນສຸດຈັກເທື່ອ ແລະບາງພວກກໍສວຍໂອກາດຍົກການຄາດທະກັມທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ຂຶ້ນມາ ເພື່ອເປັນການຂົ່ມຂູ່ຝ່າຍກົງກັນຂ້າມ. ຝ່າຍນຳຈະຕ້ອງໄດ້ຮັບຄະແນນສຽງ 2 ສ່ວນ 3 ເພື່ອຜ່ານສະພາ ແຕ່ວ່າແຕ່ລະຝ່າຍການເມືອງທີ່ຕໍ່ສູ້ກັນ ບໍ່ສາມາດຮວບໂຮມຄະແນນສຽງໄດ້ພໍ. ສະນັ້ນ ຈື່ງມີການປະນິປະນອມກັນ ໂດຍເລືອກຕັ້ງສະມາຊິກຂອງອະດີດຣັຖບານກາງ (ທ່າອ່ຽງຝຣັ່ງແລະສນັບສນູນການປະຕິບັດສັນຍາເຊີແນ໋ວວ໌ຢ່າງເຂັ້ມງວດ) ທີ່ໄດ້ຮັບແບ່ງຕັ່ງຣັຖມົນຕຣີເຄິ່ງນຶ່ງ ແລະ ສະມາຊິກກ້າວໜ້າຝ່າຍຄ້ານ (ທ່າອ່ຽງອາເມຣິກັນແລະຕ້ານເຊັນສັນຍາເຊີແນ໋ວວ໌) ອີກເຄິ່ງໜຶ່ງ ທັ້ງໆເປັນທີ່ຮູ້ກັນດີວ່າ ແຕ່ລະຝ່າຍຈະບໍ່ລົງຮອຍຍອມໃຫ້ກັນ. ສ່ວນນາຍົກຣັຖມົນຕຣີນັ້ນ ເພິ່ນເລືອກທ່ານກະຕ່າຍ ໂດນສະໂສຣິດ ສະມາຊິກກ້າວໜ້າ ແທນທີ່ຈະແມ່ນເຈົ້າສຸວັນນະພູມມາ ຄູ່ຕໍ່ສູ້ຜູ້ເປັນກາງ ທີ່ອາເມຣິກັນເຫັນວ່າວ່າມີອຸດົມຄະຕິອ່ຽງຊ້າຍ"ຫຼາຍໂພດ". ໃນຣະຍະຫຼັງນີ້ ປາກົດວ່າອາເມຣິກັນໄດ້ເຂົ້າມາທຳໜ້າທີ່ແທນຝຣັ່ງ ໃນວົງການເມືອງຂອງລາວ ຢ່າງເຕັມທີ່ແລ້ວ.
ບົດບາດຂອງອາເມຣິກັນ ແລະສົງຄາມປິດລັບ.
ກ່ອນຮອດກອງປະຊຸມສັນຍາເຊີແນ໋ວວ໌ ບົດບາດຂອງອາເມຣິກັນໃນເມືອງລາວ ຄືການເຂົ້າມາສະເໜີຄວານຊ່ວຍເຫຼືອ ຫຼືສອນສາສນາຢ່າງງຽບໆ ແລະກໍບໍ່ມີຜົນສະທ້ອນຕໍ່ປະຊາຊົນທ້ອງຖິ່ນແຕ່ປະການໃດ. ມີແຕ່ອຸປະທູດແລະພວກສາສນາເຍຊູຈຳນວນໜຶ່ງ ພ້ອມດ້ວຍພນັກງານ[//en.wikipedia.org/wiki/United_States_Information_Agency ຢູຊິສ]ແລະເຊອີອາ ທີ່ເຂົ້າມາຕັ້ງອົງການຢູ່ວຽງຈັນໃນປີ 1953 ພາຍຫຼັງໄດ້ມີການເຊັນຍາບັນເທົາເສຖກິດແລະການທະຫານ (ໃນສ່ວນເລັກນ້ອຍ) ລະຫວ່າງສະຫະຣັດອາເມຣິກາແລະຣັຖບານຣາຊອານາຈັກລາວໃນວັນທີ 9 ເດືອນກັນຍາ 1951. ເນື່ອງດ້ວຍ ຢູ່ປະເທດວຽດນາມ ຂະບວນການຕໍ່ສູ້ເພື່ອເອກຣາດນຳໂດຍພັກຄອມມິວນິສ ແລະວຽດນາມກໍມີຊາຍແດນຕິດກັບຈີນ ຊື່ງນຳພາໂດຍມາວເຊີຕຸງ ແລະກໍແມ່ນປະເທດທີ່ບໍ່ໄກຈາກເກົາຫຼີໄຕ້ ຈຶ່ງພາໃຫ້ສະຫະຣັດອາເມຣິກາມີຄວາມສົນໃຈໃນການຕໍ່ສູ້ໃນແຄວ້ນອິນໂດຈີນ. ໃນການເຂົ້າມາມີບົດບາດໃນອີນໂດຈີນຄັ້ງນີ້ ສະຫະຣັດອາເມຣິກາໃຫ້ເຫດຜົນໃນທິສດີສວມໜ້າກາກ ທີ່ເອີ້ນກັນວ່າ “ທິສດີໂດມີໂນ” (Domino Theory). ເພີ່ນອະທິບາຍວ່າ ຖ້າຫາກວຽດນາມຕົກຢູ່ໃນກຳມືຂອງລະບອບຄອມມິວນິສ ບັນດາປະເທດເພື່ອນບ້ານຈະກໍຕົກຢູ່ໃນກຳມືດຽວກັນ ຍ້ອນການພົວພັນກັນຢ່າງສນິດສນົມ ຫຼືວ່າ ການຮຸກຮານຢ່າງຮ້າຍແຮງຂອງກອງກຳລັງຮາໂນຽ. ການກະເດື່ອງທີ່ຈະເກິດຂື້ນນີ້ ຈະເປັນເຫດໃຫ້ມີການປ່ຽນແປງຢ່າງເລິກຊຶ້ງ ໃນການດຸ່ນດ່ຽງລະຫວ່າງກຳລັງຕາເວັນອອກແລະຕາເວັນຕົກ ໃນຂວາງເຂດອາຊີທັງໝົດ.
ສະເພາະຝ່າຍຊ້າຍນັ້ນ ໄຊຊະນະຢູ່ດຽນບຽນຟູເປີດໂອກາດໃຫ້ວຽດມິນເຂົ້າຄອບຄອງເຂດລາວພາກເໜືອ ແຕ່ຫາກວ່າໂຮຈີມິນຍັງມີຄວາມທະເຍີທະຍານສູງກວ່ານັ້ນອີກ ສຳຫລັບເຂດອິນໂດຈີນ. ເຖິງແມ້ວ່າ ສັນຍາເຊີແນ໋ວວ໌ຈະຣະບຸຄວາມເປັນກາງຂອງຂເມນແລະລາວໄວ້ກໍ່ຕາມ ຣັຖບານຮາໂນຽກໍຍັງຖືວ່າ ເອກຣາດຂອງວຽດນາມຍັງບໍ່ໄດ້ສົມບູນ ຕຣາບໃດທີ່ສອງປະເທດຂ້າງຄຽງຍັງຢູ່ໃນ “ຄວາມຄອບງຳຂອງຣະບອບຈັກກະພັດ”. ໃນທ້າຍປີ 1950 ຣັຖບານຮາໂນຍ ຈື່ງໄດ້ສນັບສນູນພວກກອງໂຈນແຊກຊືມເຂົ້າໄປວຽດນາມໃຕ້ ແລະມີການສະສົມຕາໜ່າງວັດຖຸອຸປະກອນລັບໆໃນເຂດຊາຍແດນ ເປັນສາຍທາງເລິກເຂົ້າໄປໃນແດນລາວ ຊື່ງຕໍ່ມາມີຊື່ເອີ້ນກັນວ່າ “ສາຍທາງໂຮຈີມິນ”. ໃນກິດຈະການນີ້ ໂຮຈີມິນໄດ້ຮັບການຊ່ອຍເຫຼືອທາງເສຖກິດ ວິຊາການ ແລະທາງທະທານ ຈາກໂຊວຽດແລະຈີນ ຢ່າງຫລວງຫລາຍ.
ເມື່ອຫັນມາເບິ່ງໃນແງ່ “ທິສດີໂດມີໂນ” ຂອງຝ່າຍຂວານັ້ນ ທາງອາເມຣິກັນກໍມີການຄາດຄະເນວ່າ ຂື້ນກັບສະພາບຫຼັກຂອງແຜນຍຸດທະສາດໃນລາວນັ້ນ ການປ້ອງກັນວຽດນາມໃຕ້ໂດຍປະສິດທິພາບຈາກຣະບອບຄອມມູນິສຈະຕ້ອງຜ່ານການປ້ອງກັນລາວກ່ອນ. ຣັຖບານວໍຊິງຕັນ ຈຶ່ງເລີ້ມຕົ້ນຊອກຊ່ອງທາງເຊື່ອມເຂົ້າວົງການໆເມືອງລາວ ເພື່ອຍູ້ໃຫ້ຣັຖບານລາວຢູ່ວຽງຈັນອ່ຽງໄປນຳນະໂຍບາຍອາເມຣີກັນ ກ່ອນທີ່ຈະຕັດສີນໃຈໃຊ້ການເມືອງແຊກແຊງທາງທະຫານໂດຍກົງ ໃນຫລາຍປີຕໍ່ມາ.
ດັ່ງນັ້ນ ໂດຍບໍ່ຮັບຮູ້ສັນຍາເຊີແນ໋ວວ໌ກ່ຽວກັບຄວາມເປັນກາງຂອງລາວ ກະຊວງກະລາໂຫມຂອງສະຫະຣັດອາເມຣິກາໄດ້ຕັ້ງອົງການທະຫານທາງລັບ ທຽມອົງການເສຖກິດຊື່ວ່າ ອົງການ PEO “ຫ້ອງການປະເມີນໂຄງການ” ຂຶ້ນ ຊຶ່ງເລີ້ມດຳເນີນງານມາແຕ່ເດືອນທັນວາ 1955 ແລະປະກອບດ້ວຍນາຍທະຫານໃສ່ຊຸດພົນລະເຮືອນ ທີ່ມີໜ້າທີ່ນຳຄວາມຊ່ອຍເຫຼືອມາສູ່ປະຊາຊົນ. ແຕ່ວ່າຈຸດປະສົງທີ່ແທ້ຈິງນັ້ນ ຄືການນຳຄວາມຊ່ອຍເຫຼືອທາງທະຫານມາໃຫ້ກອງທັບຝ່າຍຂວາທີ່ຕ້ານຄອມມິວນິສຕ໌. ແຕ່ປີ 1955 ເຖິງປີ 1963 ໃນງົບປະມານໂຄງການຊ່ອຍເຫຼືອລາວທັງໝົດ 481 ໂດລາ ສະຫະຣັດອາເມຣິກາໄດ້ສລະເງິນ 153 ລ້ານໂດລາ ເພື່ອອົບຮົມ ຝຶກຫັດ ແລະປະກອບອາວຸດໃຫ້ກອງທັບແຫ່ງຊາດລາວແລະ “ກອງທັບປິດລັບ” ໂມ້ງ ທີ່ຕໍ່ສູ້ກັບຄນະປະເທດລາວ ກອງທັບບັງຄັບບັນຊາໂດຍນາຍພົນວັງປາວ. ຫຼັງຈາກນັ້ນເລີ້ມແຕ່ເດືອນພຶສພາ 1964 ເປັນຕົ້ນໄປ ສະຫະຣັດໄດ້ຖີ້ມລະເບີດຈາກເຄື່ອງບິນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ໂດຍສະເພາະຖີ້ມລົງໃສ່ທາງສາຍໂຮຈີມິນແລະແຂວງຊຽງແຂວງ ໃນຂນະທີ່ພວກພັນທະມິຕທ້ອງຖິ່ນຊ່ອຍສາຍສືບຊີໄອເອດຳເນີນການທາງພື້ນດິນ. ສະຫະຣັດອາເມຣິກາເປັນຜູ້ຮັບນຳພາເຮັດສົງຄາມອິນໂດຈີນຄັ້ງທີສອງ ຈົນຮອດການຢຸດຍິງໃນປີ 1973 ໂດຍທີ່ຝ່າຍລາວບໍ່ມີສິດອອກຄວາມເຫັນຫຼືຈົ່ມວ່າແຕ່ປະການໃດ.
ໃນເດືອນມິຖຸນາ 1958 ໄດ້ມີການຕິດຕັ້ງ "ກຳມະການປ້ອງກັນປະໂຫຍດຂອງຊາດ" (Committee for the Defense of National) ຂຶ້ນຢູ່ວຽງຈັນ. ແຜນການຂອງກຳມະການດັງກ່າວ ຄືເຂັ່ຽຣັຖມົນຕຣີຝ່າຍແນວລາວຮັກຊາດແລະຝ່າຍເປັນກາງອອກຈາກຣັຖບານ ເພື່ອໃຫ້ລາວດຳຣົງຢູ່ໃນເຄືອຂ່າຍຂອງສະຫະຣັດອາເມຣິກາ. ຫົວໜ້າຂະບວນພົນລະເຮືອນຂອງພວກໜຸ່ມນ້ອຍທີ່ມີແນວຄິດປະຕິຮູບແລະຕ້ານຄອມມິວນິສຊຸດນີ້ ແມ່ນທ່ານນາຍພົນພູມີ ໜໍ່ສວັນ ຊື່ງມີຕົ້ນກຳເນີດມາຈາກເຂດຊາຍແດນໄທຍ໌-ລາວ (ມຸກດາຫານ-ສວັນນະເຂດ). ທາງຝັ່ງໄທຍ໌ ນາຍພົນພູມີ ໜໍ່ສວັນ ເປັນຫຼານຂອງຈອມພົນສະຣິດ ທະນະຣັດ ຊື່ງເປັນຜູ້ກຳອຳນາດເດັດຂາດຂອງຣັຖບານໄທຍ໌. ສ່ວນທາງຝັ່ງລາວນັ້ນ ນາຍພົນພູມີກໍເປັນທັງຍາຕ ແລະນ້ອງເຂີຽຂອງທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌.
ຫລໍ່ຮູບຢູ່ບາງກອກ.
ໃນການປະທະລະຫວ່າງຣັຖບານຝຣັ່ງແລະຣັຖບານລາວອິດສຣະໃນປີ 1946 ທ່ານພູມີ ໜໍ່ສວັນ ໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມຕໍ່ສູ້ໃນກອງທັບຂອງເຈົ້າເພັຊຣາດ ແລະຕິດຕາມເຈົ້າເພັຊຣາດລີ້ພັຍການເມືອງໄປຢູ່ໄທຍ໌ຫຼັງການປະລາໄຊ. ທ່ານຕັດສິນໃຈກັບຄືນມາລາວໃນປີ 1949 ແລ້ວສມັກເຂົ້າກອງທັບແຫ່ງຊາດລາວ ຊຶ່ງຫາກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນໃໝ່ໃນເດືອນມີນາ 1949.
ຕົ້ນປີ 1950 ໃນລະຍະທີ່ບຸນກອງແລະພັກພວກກໍ່ການວຸ້ນວາຍ ແລະທຳການໂຄສະນາຕ້ານຣັຖບານຢ່າງດຸເດືອດ ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ໄດ້ຕັ້ງ “ໜ່ວຍສ້າງຄວາມສງົບຢູ່ພາກໃຕ້ຂອງລາວ” (Mission de pacification du Sud-Laos) ເພື່ອຕ້ານການແຊກຊຶມພາຍໃນປະເທດ ແລະປາບການປຸ້ນຈີ້ຕາມຊາຍແດນ. ອົງການດັ່ງກ່າວ ທີ່ມີເສນາທິການຢູ່ປາກເຊນັ້ນ ມີພາລະເຕົ້າໂຮມທະຫານບ້ານ ອາສາສມັກ ແລະພວກສະມາຊິກເກົ່າຂອງຂະບວນການລາວອິດສຣະ ເພື່ອປະກອບເປັນຈຸ ປາບການແຊກຊືມແລະໂຈຣະກັມ. ເນື່ອງຈາກມີວຽກປະຈຳກະຊວງຢູ່ວຽງຈັນ ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ໄດ້ມອບການບັນຊາໃຫ້ນາຍຮ້ອຍໂທພູມີ ໜໍ່ສວັນ ຍາຕແລະນ້ອງເຂີຽທີ່ຍັງໜຸ່ມນ້ອຍຢູ່. ເມື່ອຮູ້ວ່າ ພັກພວກຂອງບຸນກອງລືຊື່ຢູ່ໃນແຂວງ ຮ້ອຍໂທພູມີ ໜໍ່ສວັນ ກໍທຳການຕິດຕໍ່ກັບພວກດັ່ງກ່າວແລະສເນີການເຈຣະຈາກັນ ເພື່ອໃຫ້ພວກກໍ່ຄວາມວຸ້ນວາຍໃນທ້ອງຖິ່ນປົງອາວຸດ ແລະເຂົ້າມາຮ່ວມໃນພາລະກິຈຂອງຊາດ. ແຕ່ວ່າ ຍ້ອນຄວາມຊື່ແລະຂາດປະສົບການຂອງຮ້ອຍໂທໜຸ່ມພູມີ ໜໍ່ສວັນ ພວກໂຈຣະກັມພາກັນສວຍໂອກາດສືບຂ່າວ ແລະທຳການຕ້ານຣັຖບານຢ່າງບໍ່ຢຸດບໍ່ຢັ້ງອີກຕໍ່ໄປເປັນຫຼາຍເດືອນ ໂດຍໃຊ້ໃບອະນຸຍາດຜ່ານສະດວກ ອຸປະກອນ ແລະກ້ອນທຶນ ທີ່ທ່ານພູມີປະກອບໃຫ້. ເຖິງແມ່ນວ່າ “ໜ່ວຍສ້າງຄວາມສງົບຢູ່ພາກໃຕ້ຂອງລາວ” ຈະບໍ່ໄດ້ຮັບຜົນສຳເລັດ ແລະເກືອບພາໃຫ້ຊີວິດການເມືອງຂອງທ່ານຫຼົ້ມຈົມກໍຕາມ ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ກໍຍັງໃຫ້ຄວາມໄວ້ວາງໃຈຕໍ່ທ່ານພູມີ ໜໍ່ສວັນ ຈົນທ່ານໄດ້ເປັນຫົວໜ້າເສນາທິການກອງທັບແຫ່ງຊາດລາວໃນປີ 1955.
ຫຼັງຈາກການມໍຣະນະພາບຂອງທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ນາຍພົນພູມີ ໜໍ່ສວັນກໍໄດ້ນຳພາຄອບຄົວຊອກຄົ້ນຫາຄວາມຈິງໃນການຄາດທະກັມ. ໃນການໂຄສະນາເລືອກຕັ້ງຜູ້ແທນລາສດອນໃນປີ 1960 ນາຍພົນພູມີ ໜໍ່ສວັນ ຮ່ວມກັນກັບທ່ານອຸ ວໍຣະວົງສ໌ ແລະທ່ານບຸນທົງ ວໍຣະວົງສ໌ ທີ່ເປັນນ້ອງແມ່ດຽວຂອງທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ໄດ້ປະຕິຍານຕໍ່ປະຊາຊົນຊາວສວັນນະເຂດວ່າ ໃນກໍຣະນີທີ່ໄດ້ຮັບການເລືອກຕັ້ງ ພວກທ່ານຈະສະແດງຄວາມໄວ້ອາໄລຫາທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ບຸຣຸດຂອງປະເທດ ທີ່ຖືກຄາດທະກັມໃນເວລາທີ່ທ່ານພວມມີຄວາມກ້າວໜ້າ. ທ່ານອຸ ວໍຣະວົງສ໌ ແລະທ່ານບຸນທົງ ວໍຣະວົງສ໌ ກໍໄດ້ຖືກເລືອກຕັ້ງເປັນຜູ້ແທນລາສດອນແຂວງສວັນນະເຂດໃນປີນັ້ນ.
ນັບແຕ່ປີ 1959 ເປັນຕົ້ນໄປ ແລະເປັນເວລາ 6 ປີ ທ່ານນາຍພົນພູມີ ໜໍ່ສວັນ ໄດ້ກາຍເປັນບຸກຄົນສຳຄັນທີ່ສຸດຢູ່ໃນເວທີການເມືອງຂອງລາວ ໂດຍໄດ້ຮັບການຊ່ອຍເຫຼືອທາງການເງິນແລະທາງທະຫານຈາກອົງການຊີໄອເອ. ໃນເດືອນພຶສພາ 1960 ເມື່ອທ່ານຮອດລະດັບສູງສຸດຂອງລັດສະຫມີພາບ ແລະເນື່ອງຈາກເປັນເຄືອຍາຕຂອງຈອມພົນສະຣີດທະນາຣັດ ນາຍົກຣັຖມົນຕຣີໄທຍ໌ໃນເວລານັ້ນ ທ່ານນາຍພົນພູມີ ໜໍ່ສວັນ ຮ່ວມກັບທ່ານອຸ ວໍຣະວົງສ໌ ແລະທ່ານບຸນທົງ ວໍຣະວົງສ໌ ໄດ້ໃຫ້ກົມສິລປະກອນຂອງກະຊວງວັທນະທັມໄທຍ໌ຫລໍ່ຮູບທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ໃນຮູບແບບທີ່ເປັນລວງສູງຕົວຈິງຂອງທ່ານ. ສ່ວນຢູ່ເມືອງສວັນນະເຂດກໍມີການສ້າງຖນົນກຸ ວໍຣະວົງສ໌. ຢູ່ເໜືອສຸດຂອງຖນົນເສ້ນນີ້ ກໍສ້າງສນາມກິລາໃສ່ຊື່ດຽວກັນ ແລະຢູ່ຕໍ່ໜ້າທາງເຂົ້າ ກໍມີໂຄງການກໍ່ສ້າງແທ່ນ ເພື່ອກະກຽມໄວ້ປະດິດສຖານຮູບຫລໍ່ຂອງທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌.
ແຕ່ວ່າ ໃນລະຍະນັ້ນ ປະເທດລາວກຳລັງຕົກຢູ່ໃນສົງຄາມກາງເມືອງຢ່າງໜັກໜ່ວງ ເປັນສົງຄາມທີ່ສັງກັດຢູ່ໃນຂອບເຂດສົງຄາມເຢັນ. ປີ 1963 ຫຼັງຈາກການມໍຣະນະພາບຂອງຈອມພົນສະຣິດ ລູງຂອງທ່ານ ນາຍພົນພູມີ ໜໍ່ສວັນ ຈຶ່ງຂາດການສນັບສນູນຈາກຣາຊອານາຈັກໄທຍ໌ ສ່ວນສະຫະຣັດອາເມຣິກາກໍປຽນນະໂບາຍການເມືອງ ມາສນັບສນູນການປະທະທາງທະຫານໂດຍກົງ. ທ້າຍເດືອນມົກຣາ 1965 ຫຼັງຈາກໄດ້ປະຕິເສດຄຳປຶກສາຂອງທີ່ປຶກສາອາເມຣິກັນ ແລະຫຼັງຈາກມີການປະຕິວັດ ນຳໂດຍທ່ານກຸປຣະສິດ ອະພັຍ ຕໍ່ຕ້ານຣັຖບານຂອງທ່ານ ນາຍພົນພູມີຈຳເປັນຕ້ອງຂໍລີ້ໄພການເມືອງຢູ່ປະເທດໄທຍ໌ພ້ອມດ້ວຍພັກພວກ. ຮູບຫລໍ່ຂອງທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ຈຶ່ງຈຳຕ້ອງລໍຖ້າຕໍ່ໄປຢູ່ກົມສິລະປະກອນເປັນເວລານານເຖີງ 30 ກວ່າປີ.
ການກັບມາເມືອງສວັນນະເຂດ.
ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ໄດ້ລູກຄົນທຳອິດກັບນາງເມັງຊື່ວ່າ ທ້າວບົວເພັດ. ຫລັງຈາກນັ້ນ ຂນະທີ່ເປັນຂ້າຣາຊການໜຸ່ມຢູ່ວຽງຈັນ ໃນປີ 1938 ທ່ານໄດ້ແຕ່ງງານກັບນາງສູນທອນ ສຸວັນນະວົງ ທີ່ເຮັດວຽກເປັນນາງພຍາບານພດຸງຄັນ ຢູ່ໂຮງໝໍມະໂຫສົດ. ໃນການສ້າງຄອບຄົວຄັ້ງທີ່ສອງນີ້ ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ໄດ້ບຸດອີກ 4 ຄົນ: ທ້າວອາໂນຣາດ ນາງໂພຄຳ ນາງໂພເງິນ ແລະທ້າວອະນຸຣົດ.
ໃນປີ 1965 ທ້າວບົວເພັດແລະນາງໂພຄຳ ພ້ອມດ້ວຍຄອບຄົວ ຍ້າຍໄປຢູ່ໄທຍ໌ ໃນຄວາມອຸປະຖັມຂອງນາຍພົນພູມີ ໜໍ່ສວັນ ຜູ້ເປັນອາວ. ສ່ວນທ້າວອາໂນຣາດນັ້ນ ກໍເຖິງແກ່ກັມ ຫຼັງຈາກຖືກປົດປ່ອຍຈາກການໄປສັບພະທຸກຢູ່ຊຳເໜືອ. ໃນທີ່ສຸດ ແຕ່ປີ 1976 ເປັນຕົ້ນໄປ ທຸກຄົນກໍໄດ້ຍົກຍ້າຍໄປໃຊ້ຊີວິດຢູ່ປະເທດຝຣັ່ງເສດ ພາຍຫຼັງທີ່ພັກຄອມມິວນິສແນວລາວຮັກຊາດ ໄດ້ປະກາດເປັນປະເທດສາທາຣະນະຣັດປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນລາວ ໃນເດືອນທັນວາ 1975.
ປີ 1985 ເມື່ອທ່ານນາຍພົນພູມີມໍຣະນະກັມຢູ່ບາງກອກ ກໍໄດ້ມີການທວງທາວຫາຮູບຫລໍ່ຂອງທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ຊຶ່ງກຳນົດເວລາຝາກທີ່ໄດ້ພຽງ 30 ປີ ຢູ່ກົມສິລປະກອນຂອງໄທຍ໌ ກໍພໍດີສິ້ນສຸດລົງ. ໃນປີ 1989 ເມື່ອສະຫະພາບໂຊວຽດແຕກສະຫຼາຍລົງ ຣັຖບານລາວກໍເປີດຊາຍແດນເປັນເສດຖະກິດຕະຫຼາດ ແລະອນຸຍາດໃຫ້ມີການລົງທຶນຈາກຕ່າງປະເທດ ຊື່ງເປັນໂອກາດທີ່ອຳນວຍໃຫ້ບັນດາລູກໆຂອງທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ດຳເນີນການຕິດຕໍ່ກັບອຳນາດການປົກຄອງລາວ ເພື່ອໄດ້ຮັບອະນຸຍາດໃຫ້ນຳຮູບຫລໍ່ຂອງພໍ່ພວກເຂົາເຈົ້າ ກັບຄືນສູ່ເມືອງສະຫວັນນະເຂດ. ປີ 1992 ຫຼັງຈາກໄດ້ຊົດໃຊ້ຄ່າຝາກໃຫ້ກົມສິລປະກອນແລ້ວ ຮູບຫລໍ່ກໍຍົກຄືນໃຫ້ເປັນສົມບັດຂອງຄອບຄົວວໍຣະວົງສ໌. ໃນລະຍະເວລາທີ່ລໍຖ້າຄຳຕອບຈາກຣັຖບານລາວ ນາງໃຫ່ຽ ລູກສາວກົກຂອງທ້າວບົວເພັດ ທີ່ຢູ່ບາງກອກ ກໍໄດ້ເອົາຮູບຫລໍ່ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ໄປຝາກໄວ້ທີ່ວັດອຳພະວັນໃນກຸງເທບ.
ການອະນຸຍາດໃຫ້ນຳເອົາຮູບຫລໍ່ມາເມືອງສວັນນະເຂດຈາກຣັຖບານສປປລາວ ໄດ້ຮັບໃນຕົ້ນປີ 1994 ແຕ່ວ່າກຽວກັບສຖານທີ່ປະດິສະຖານນັ້ນ ຍັງບໍ່ທັນມີຫຍັງລຽບລ້ອຍເຖື່ອ. ສະນັ້ນ ຈື່ງຝາກຮູບຫລໍ່ໄວ້ອີກຄັ້ງໜຶ່ງທີ່ວັດໃຫ່ຽໄຊຍະພູມຂອງເມືອງຄັນທະບູຣີ (ປັດຈຸບັນເປັນເມືອງໄກສອນພົມວິຫານ) ເປັນເວລາຕໍ່ໄປອີກປີໜຶ່ງ. ໃນວັນເສົາທີ 7 ມົກຣາ 1995 ຮູບຫລໍ່ທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ກໍໄດ້ຂື້ນປະດິສະຖານ ໃນຂອບເຂດດິນສ່ວນຕົວຂອງຄອບຄົວ ໂດຍມີພີ່ນ້ອງແລະເຈົ້າໜ້າທີ່ການປົກຄອງມາຮ່ວມພິທີສູ່ຂວັນ. ໃນໂອກາດນີ້ ນາງສົມນຶກ ສີມຸກດາ (ພັນລະຍາຂອງທ່ານຝັ້ນ ສີມຸກດາ) ຊຶ່ງເປັນໜຶ່ງໃນສາມຂອງນ້ອງສາວຕ່າງພໍ່ຂອງທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ຮ່ວມກັບທ້າວອະນຸຣົດ ລູກຊາຍຫຼ້າຂອງທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ໄດ້ສ້າງກຸຕິໃຫ້ພຣະສົງຄ໌ແລະສາລາໃຫ້ແຂກໄດ້ພັກເຊົາ ມອບໃຫ້ວັດໃຫ່ຽໄຊຍະພູມ.
ຮູບຫລໍ່ຂອງທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ນັ້ນ ເຖິງແມ້ວ່າ ຈະຢູ່ໃນບໍລິເວນດິນສ່ວນຕົວຂອງຄອບຄົວ ແລະຕາມຫລັກການຖືວ່າເປັນອະນຸສາວະຣີເອກຊົນກໍ່ຕາມ ຍັງເປັນອະນຸສາວະຣີທີ່ປະຊາຊົນຊົມ ແລະຮູ້ເຫັນທົ່ວໄປໄດ້. ທີ່ວາງຮູບຫລໍ່ຂອງທ່ານກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ຢູ່ສີ່ແຍກຖນົນສຸດທະນູ ແລະ ຖນົນກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ກໍບັງເອີນຢູ່ຕໍ່ໜ້າເຮືອນທ່ານໄກສອນ ພົມວິຫານ ປະທານປະເທດຄົນທຳອິດຂອງສປປລາວ ຈຶ່ງເປັນສຖານທີ່ໆໄດ້ຮັບຄວາມສົນໃຈຈາກຊາວເມືອງສວັນນະເຂດ ແລະບັນດາພວກນຳພາທ່ອງທ່ຽວຕ່າງປະເທດ.
ສ່ວນຢູ່ເມືອງທ່າແຂກ ຊື່ງເປັນເມືອງເອກຂອງແຂວງຄຳມ່ວນນັ້ນ ກໍໄດ້ມີການລະລຶກເຖິງບຸນຄຸນອະດີດເຈົ້າແຂວງ ໂດຍໃສ່ຊື່ຖນົນກຸ ວໍຣະວົງສ໌ ທີ່ໄດ້ສ້າງສຳເລັດລົງໃນປີ 2003./.
ທ່າເຮືອຄອງເຕີຍ ຫຼື ທ່າເຮືອກຸງເທບ ແມ່ນທ່າເຮືອສຳຄັນຂອງບາງກອກ ຢູ່ໃນຄວາມດູແລຂອງການທ່າເຮືອແຫ່ງປະເທດໄທ ຕັ້ງຢູ່ບໍລິເວນຮິມແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາ ຢ່ານຄອງເຕີຍ ໃນອະນາຄົດມີໂຄງການຈະເຮັດເປັນ Docklands ເພື່ອພັດທະນາທ່າເຮືອກຸງເທບທັງໝົດ ທີ່ມີພູມິປະເທດຄ້າຍກັນທີ່ Docklands ມີແນ່ນ້ຳເທມສ໌ໄຫຼຜ່ານ ແລະທ່າເຮືອກຸງເທບມີແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາຜ່ານດ້ວຍຮູບລັກຄືມັງກອນ ໂຄ້ງເວົ້າເປັນທ້ອງມັງກອນເຊັ່ນດຽວກັນ ໃນອະດີດ Docklands ຄືທ່າເຮືອຂົນສົ່ງສິນຄ້າພຽງຢ່າງດຽວ
ເຫດທີ່ມາຂອງຄຳວ່າທ່າເຮືອຄອງເຕີຍມາຈາກສະຖານທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນຢ່ານຄອງເຕີຍເຊິ່ງ[http://www.fcs-serv.com/%E0%B8%9A%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B8%A9%E0%B8%B1%E0%B8%97-%E0%B8%8A%E0%B8%B4%E0%B8%9B%E0%B8%9B%E0%B8%B4%E0%B9%89%E0%B8%87-%E0%B8%84%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%AD%E0%B8%B0%E0%B9%84%E0%B8%A3/ ຊິບປິ້ງ]ຈະຮຽກກັນວ່າທ່າເຮືອຄອງເຕີຍ ແລະ ຊື່ທີ່ຕ່າງປະເທດຮຽກກໍຄື BANGKOK PORT ຫຼື ຮຽກຫຍໍ້ໆ ວ່າ PAT (PORT AUTHORITY OF THAILAND)
ສະຖານີຄອງເຕີຍ (, ລະຫັດ KHO,) ແມ່ນສະຖານີລົດໄຟຟ້າໃຕ້ດິນ ໃນເສັ້ນທາງລົດໄຟຟ້າມະຫານະຄອນ ສາຍສະເຫຼີມລັດຊະມົງຄົນ ທີ່ຖະໜົນພະຮາມທີ່ 4 ບາງກອກ ບໍລິເວນທາງຂຶ້ນ-ລົງທາງພິເສດສະເຫຼີມມະຫານະຄອນ ໄກ້ຊອຍໂຮງງານຍາສູບ
ບ່ອນຕັ້ງ.
ຖະໜົນພະຮາມທີ່ 4 ດ້ານໜ້າສຳນັກງານການໄຟຟ້ານະຄອນຫຼວງເຂດຄອງເຕີຍ ບໍລິເວນທິດຕາເວັນອອກຂອງຈຸດຕັດທາງລົດໄຟສາຍແມ່ນ້ຳ ແລະທາງຂຶ້ນ-ລົງທາງພິເສດສະເຫຼີມມະຫານະຄອນ (ທາງດ່ວນຂັ້ນທີ 1) ເຊິ່ງເປັນຈຸດບັນຈົບຖະໜົນພະຮາມທີ 4, ຖະໜົນເຊື້ອເພີງ ແລະຖະໜົນດວງພິທັກ ໃນພື້ນທີ່ແຂວງຄອງເຕີຍ ເຂດຄອງເຕີຍ ບາງກອກ
ກ່ອນໜ້ານີ້ ໃນໂຄງການລົດໄຟຟ້າມະຫານະຄອນໄດ້ໃຊ້ຊື່ສະຖານີນີ້ວ່າ ສະຖານີບ່ອນໄກ່ ເນື່ອງຈາກມີທີ່ຕັ້ງຢູ່ໄກ້ກັບຢ່ານບ່ອນໄກ່ ດ້ານທິດຕາເວັນຕົກຂອງລົດໄຟສາຍແມ່ນ້ຳ ແຕ່ທາງການລົດໄຟຟ້າຂົນສົ່ງມວນຊົນແຫ່ງປະເທດໄທ ໄດ້ປະກາດປ່ຽນຊື່ເປັນສະຖານີຄອງເຕີຍ ເມື່ອວັນທີ 9 ຕຸລາ 2002 ໂດຍໃຫ້ເຫດຜົນວ່າທີ່ຕັ້ງສະຖານີຢູ່ໃນເຂດຄອງເຕີຍ ບໍ່ແມ່ນບ່ອນໄກ່ (ເຊິ່ງຢູ່ໃນແຂວງລຸມພິນີ ເຂດປະທຸມວັນ) ຕາມທີ່ເຂົ້າໃຈແຕ່ເດີມ
ທັ້ງນີ້ ຢ່ານທີ່ຮຽກກັນວ່າ "ຄອງເຕີຍ" ມີພື້ນທີ່ກວ້າງຂວາວ ແລະອາດເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສັບສົນໄດ້ ແຕ່ໂດຍທົ່ວໄປມັກໝາຍເຖິງຢ່ານຕະຫຼາດຄອງເຕີຍ ເຊິ່ງເປັນຕະຫຼາດສົດຂະໜາດໃຫຍ່ໃຈກາງບາງກອກ ສຳລັບທີ່ຕັ້ງຂອງສະຖານີຄອງເຕີຍນັ້ນຢູ່ຫ່າງຈາກຢ່ານຕະຫຼາດຄອງເຕີຍບໍ່ຕ່ຳກວ່າ 600 ແມັດ ດັງນັ້ນຜູ້ໂດຍສານທີ່ເດິນທາງມາຕະຫຼາດຄວນໃຊ້ບໍລິການທີ່ສະຖານີສູນສິຣິກິດເຊິ່ງຢູ່ໄກ້ພຽງ 300 ແມັດຈະສະດວກ
ສັນຍາລັກຂອງສະຖານີ.
ໃຊ້ສັນຍາລັກຫຼັງຄາເຮືອນໄທ ສື່ເຖິງຕຳໜັກປາຍເນິນ ເຊິ່ງເປັນບ້ານເຮືອນໄທ 2 ຊັ້ນ ຕັ້ງຢູ່ບໍລິເວນດ້ານທິດໃຕ້ຂອງສະຖານີ ໂດຍໃຊ້ສີສົ້ມເພື່ອບົ່ງບອກເຖິງພື້ນທີ່ໃນຢ່ານການຄ້າໜາແໜ້ນ
ຮູບແບບຂອງສະຖານີ.
ແມ່ນສະຖານີໃຕ້ດິນ ກວ້າງ 28 ແມັດ ຍາວ 202 ແມັດ ລະດັບຊານຊາລາຢູ່ເລິກ 18 ແມັດຈາກຜິວດິນ ເປັນ 1 ໃນ 2 ສະຖານີທີ່ໃຊ້ຊານຊາລາດ້ານຂ້າງຊັ້ນດຽວ (Station with Side Platform) ຄື ສະຖານີຄອງເຕີຍ ແລະ ສະຖານີບາງຊື່
ສູນການຄ້າພາຍໃນສະຖານີ.
ພາຍໃນສະຖານີຄອງເຕີຍ ໄດ້ຈັດໃຫ້ມີສ່ວນຮ້ານຄ້າຫຼື ເມໂທຣມອລລ໌ ທີ່ຊັ້ນເທິງສຸດຂອງສະຖານີ ເປີດເມື່ອ 22 ທັນວາ ຄ.ສ. 2016
ຊຸມຊົນແອອັດຄອງເຕີຍ () ຫຼືທີ່ຮູ້ຈັກກັນໃນຊື່ ສະລັມຄອງເຕີຍ () ນັ້ນຖືເປັນແຫຼ່ງຮ່ວມອາດຊະຍາກອນແລະອາດຊະຍາກຳຫຼາກຫຼາຍຮູບແບບ ໂດຍສະເພາະຍາເສບຕິດ ຂະໜາດຂຶ້ນຊື່ກະສ່ອນວ່າ ຕະຫຼາດນັດຍາບ້າ ຕັ້ງແຕ່ອະດີດຈົນຮອດປັດຈຸບັນ
ບ່ອນຕັ້ງຊຸມຊົນຄອງເຕີຍໃນປັດຈຸບັນນີ້ນັ້ນ ຄື ເມືອງປາກນ້ຳພະປະແດງໂບຮານ ທາງຝັ່ງຕາເວັນອອກລຳນ້ຳເຈົ້າພະຍາຢູ່ລະຫວ່າງຄອງ ພະຂະໂໜງກັບຄອງຊ່ອງນົນຊີ (ປັດຈຸບັນເປັນທີ່ທຳການຂອງການທ່າເຮືອແຫ່ງປະເທດໄທ) ໃນທາງພູມິສາດບໍລິເວນນີ້ ເປັນບໍລິເວນທີ່ນ້ຳໃນແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາໄຫຼຂຶ້ນເໜືອ ບັງຄັບໃຫ້ເຮືອຕ້ອງແລ່ນຊ້າ ເພາະຈະຕ້ອງທວນນ້ຳທວນລົມເໝາະສຳລັບຕັ້ງດ່ານກວດ ການເຂົ້າອອກຈຶງເປັນເມືອງໜ້າດ່ານທາງທະເລຫຼືດ່ານໃຕ້ມາຕັ້ງແຕ່ຄັ້ງອະດີດທັ້ງໃນສະໄໝລະໂວ້ ຮາວພຸດສັກກະຫຼາດ 1400 ເຊິ່ງຂອມແຜ່ອຳນາດ ປົກຄອງແຖບລຸ່ມແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາໄວ້ທັງໝົດແລະໃນສະໄໝອະຍຸດທະຍາເມື່ອສົມເດັດພະຮາມາທິບະດີທີ 1(ພະເຈົ້າອູ່ທອງ) ອອກຈາກສຸພັນບຸລີມາສ້າງ “ກຸງເທບທະວາລະວະດີສີອະຍຸດທະຍາ” (ຫຼືກຸງສີອະຍຸດທະຍາ) ໃນພຸດສັກກະຫຼາດ 1893 ໄດແຜ່ອຳນາດປົກຄອງກຸງສຸໂຂໄທມີອຳນາດເໜືອຂະເໝນແລະທາງໃຕ້ລົງໄປເຖິງແຫຼມມະລາຍູ) ຫຼັກຖານທາງປະຫວັດສາດແລະໂບຮານຄະດີຂອງເມືອງພະປະແດງທີ່ຄອງເຕີຍ ປາກົດເດັ່ນຊັດ ກໍຄື ສານພະປະແດງ (ຫຼືສານເຈົ້າພໍ່ ພະປະແດງ) ທີ່ມີອາຍຸຍືນຍາວມາຈົນເຖິງທຸກວັນນີ້ ຕັ້ງແຕ່ຮາວພຸດສັກກະຫຼາດ 2401 ກ່ອນສົມເດັດພະໄຊລາຊາ ຂຸດຄອງລັດບາງກອກ ສົມເດັດພະຮາມາທິບະດີທີ 2 ຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າໃຫ້ຂຸດຊຳຮະຄອງສຳໂຮງແລະຄອງຫົວຕະເຂ້ ພົບເທວະຮູບທອງສັມລິດ 2 ອົງລະຫວ່າງຄອງສຳໂຮງຕໍ່ກັບຄອງທັບນາງ ໂປດເກົ້າໃຫ້ສ້າງສານປະດິດສະຖານໄວ້ທີ່ສານພະປະແດງທີ່ເມືອງພະປະແດງ ປາກົດໃນນິລາດເມືອງແກລງຂອງສຸນທອນພູ່ ເຊິ່ງແຕ່ງເມື່ອຕົ້ນປີພຸດສັກກະຫຼາດ 2350 ວ່າ ”ເຖິງເຊິງໄຊສານພະປະແດງແຮງ” ຍັງປາກົດໃນນິລາດຖະຫຼາງ ໝື່ນມີ (ໝື່ນພົມສົມພັດສອນ) ວ່າ “ເຖິງສານເຈົ້າພະປະແດງສະແຫຍງເກົ້າ” ແລະໃນໂຄງນິລາດພະຍາຕັງ ເຊິ່ງແຕ່ງເມື່ອຄາວໄປທັບເມືອງຖະຫຼາງ ໃນປີພຸດສັກກະຫຼາດ 2352 ກ່າວເຖິງສານພະປະແດງໄວ້ດັງນີ້ ພະຜະແດງເຮືອງລິດໄທ້ ເທພາຮັກນາສິງສະຖິດ
ສານສົມຍາຊື່ໄວ້ ແມ້ຈຶ່ງຈັກບູຊາ ເຊີນເທບພະຍະທ່ານແຮ ດານເດືອດຊວງໄຫ້ ເຫືອດຮ້ອນ ແຮງກະສັນ ເທວະຮູບສອງອົງ ຄື ພະຍາແສນຕາແລະບາດສັງຂະກອນ ເມື່ອຄັ້ງພະຍາລະແວກເຈົ້າເມືອງກຳປູເຈຍຍົກທັບເຮືອເພື່ອຂຶ້ນໄປຕີກຸງສີອະຍຸດທະຍາ ໄດ້ຍຶດເມືອງປາກນ້ຳພະປະແດງເປັນທີ່ມັ່ນໃນປີພຸດສັກກະຫຼາດ 2121 ແຕ່ຕີກຸງສີອະຍຸດທະຍາບໍ່ສຳເລັດເມື່ອລ່າທັບກັບໄດ້ຂົນເອົາເທວະຮູບ2 ອົງກັບໄປເມືອງຂະເໝນແມ້ນວ່າສານພະປະແດງຈະບໍ່ມີເທວະຮູບແຕ່ຍັງມີຜູ້ຄົນນັບຖືຢູ່ດັງທີ່ປາກົດພະຍານຫຼັກຖານໃນໂຄງກອນນິລາດຂ້າງຕົ້ນນັ້ນ ສຳລັບເມືອງພະປະແດງ ຈັງຫວັດສະໝຸດປາການຫຼື “ປາກລັດ” ສ້າງຂຶ້ນໃນສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະພຸດທະຍອດຟ້າຈຸລາໂລກແລະສຳເລັດຮຽບຮ້ອຍໃນສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະພຸດທະເລີດຫຼ້ານະພາໄລ (ວາງເສົາຫຼັກເມືອງເມື່ອວັນທີ 2 ມິຖຸນາ 2358) ພະລາຊະທານຊື່ “ເມືອງນະຄອນເຂື່ອນຂັນ”
ຕໍ່ມາໃນປີພຸດສັກກະຫຼາດ 2458 ພະບາດສົມເດັດພະມົງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວໄດ້ຊົງປ່ຽນຊື່ເປັນຈັງຫວັດພະປະແດງ ສ່ວນທີ່ຕັ້ງອຳເພີເມືອງສະໝຸດປາການ ຫຼື “ປາກນ້ຳ” ໃນປັດຈຸບັນ ສ້າງກົງທີ່ບາງເຈົ້າພະຍາຄື ຕຳບົນປາກນ້ຳໃນປັດຈຸບັນ ຢູ່ລະຫວ່າງຄອງປາກນ້ຳກັບຄອງມະຫາວົງ (ວາງເສົາຫຼັກເມືອງເມື່ອວັນທີ 16 ກຸທພາ 2365) ພະບາດສົມເດັດພະພຸດທະເລີດຫຼ້ານະພາໄລຊົງໂປດເກົ້າໃຫ້ພະເຈົ້າລູກຍາເທີກົມມະໝື່ນເຈດສະດາບະດິນ (ພະບາດສົມເດັດພະນັ່ງເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ) ກັບພະຍາພະຄລັງ (ດິດ) ເປັນແມ່ກອງຄວບຄຸມການກໍ່ສ້າງເມືອງ ເສັດຮຽບຮ້ອຍໃນປີພຸດສັກກະຫຼາດ 2366 (ໝາຍເຫດ ຈາກຫຼັກຖານປື້ນຄຳໃຫ້ການຂອງຊາວກຸງເກົ່າລະບຸວ່າ ສົມເດັດພະເຈົ້າຊົງທັມ (ພ.ສ. 2136- ພ.ສ.2171) ໄດ້ໂປດໃຫ້ສ້າງເມືອງສະໝຸດປາການບໍລິເວນໃຕ້ຄອງປາກົດ ສັນນິດຖານວ່າ ສ້າງເມືອງຂຶ້ນແທນເມືອງປາກນ້ຳພະປະແດງທີ່ຄອງເຕີຍ ເນື່ອງຈາກຊາຍຝັ່ງທະເລງອກອອກໄປ ແລະມີຊາວຮໍລັນດາເຂົ້າມາຕິດຕໍ່ຄ້າຂາຍຕັ້ງຄລັງສິນຄ້າຂອງຕົນໂດຍຮຽກຊື່ເມືອງຂອງຕົນວ່າ ນິວອຳສະເຕີດຳ ເຮັດໃຫ້ບໍລິເວນນີ້ຈະເລີນຂຶ້ນມີຜູ້ຄົນມາຕິດຕໍ່ຄ້າຂາຍແລະຕັ້ງບ້ານເຮືອນຮ້ານຄ້າໜາແໜ້ນ ຕໍ່ມາໃນສະໄໝສົມເດັດພະນາລາຍມະຫາລາດ ໄທໄດ້ຕິດຕໍ່ກັບຝະລັ່ງ ແລະມີຂໍ້ພິພາດກັບຮໍລັນດາ ຮໍລັນດາຈຶ່ງຖິ່ມຄລັງສິນຄ້າ ເມືອງສະໝຸດປາການຈຶ່ງເປັນເມືອງຮ້າງ ຂະນະນີ້ຫາຊາກເມືອງບໍ່ພົບ) ຄອງຖະໜົນຕົງ (ຄອງຫົວລຳໂພງແລະຄອງເຕີຍ) ຖະໜົນພະຮາມທີ 4 ຄອງຖະໜົນຕົງຖືໄດ້ວ່າແມ່ນຖະໜົນສາຍແຮກໆ ໃນລັດຊະການທີ່ 4 ເຊິ່ງສ້າງຂຶ້ນຕາມແບບຕາເວັນຕົກ ໂດຍນຳມູນດິນທີ່ໄດ້ຈາກການຂຸດຄອງມາຖົມມາເປັນຖະໜົນຂະໜານໄປກັບຄອງ ສ້າງພາຍຫຼັງຂຸດຄອງຜະດຸງກຸງກະເສມ (ແລະຖະໜົນກຸງກະເສມ) ແລະສ້າງປ້ອມຕາມແນວຄອງເປັນລະຍະໆ ແລ້ວ ເຫດທີ່ຂຸດຄອງຖະໜົນຕົງຕັ້ງແຕ່ປ້ອມຜານໄພລີລາບ (ບໍລິເວນຕະຫຼາດຫົວລຳໂພງໃນປັດຈຸບັນ) ຈາກຄອງຫົວລຳໂພງໃນປັດຈຸບັນກາຍເປັນຄອງທີ່ຕັນຫົວຕັນທ້າຍ ມີລະຍະທາງຍາວເບືອພຽງປະມານ 2 ກມ.ເສດເທົ່ານັ້ນ ໂດຍເລິ່ມຈາກຕະຫຼາດຄອງເຕີຍໄປສິ້ນສຸດທີ່ປະຕູນ້ຳປາກຄອງພະຂະໂໜງ ປັດຈຸບັນຄອງຫົວໂພງມີບົດບາດແມ່ນແກ້ມລິງ ຮອງຮັບນ້ຳບໍລິເວນຮອບໆ ຄອງເຕີຍ ເຊັ່ນ ເຂດວັດທະນາ ພະຂະໂໜງ ແລະລຸມພິນີ
คลองผดุงกรุงเกษมฝั่งนอกตรงหัวลำโพง ตัดทุ่งลงไปถึงคลองพระโขนง เนื่องจากพ่อค้าชาวต่างประเทศ ที่ตั้งร้านริมแม่น้ำข้างใต้พระนคร รวมถึงกงศุลอังกฤษ สหรัฐอเมริกา และฝรั่งเศสได้เข้าชื่อขอร้องต่อกรมท่าว่า เรือลูกค้าที่ขึ้นมาค้า ขายถึงพระนครต้องแล่นทวนน้ำ ถึงหน้าน้ำ น้ำเชี่ยวมาก กว่าจะเดินทางถึงพระนครก็ต้องใช้เวลาหลายวัน จะขอไปตั้งห้างซื้อขายที่ ใต้ปากคลองพระโขนงลงไปจนบางนา ขอให้ผู้ครองแผ่นดินฝ่ายไทยสงเคราะห์ขุดคลอง (และทำถนน) เป็นทางลัดให้ไปมาค้าขาย ถึงพระนครได้สะดวก จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าให้เจ้าพระยารวิวงศ์โกษาธิบดี (ขำ บุญนาค ต่อมาคือ เจ้าพระยาทิพากรวงศ์) ที่ พระคลัง จ้างกรรมกรจีนขุดในปีพุทธศักราช 2400 คลองกว้าง 6 วา ลัก 6 ศอก ยาว 207 เส้น2 วา 3 ศอก สิ้นค่าจ้างทั้งขุดคลองถม ถนนเบ็ดเสร็จเป็นเงิน 16,633 บาท พระราชทานชื่อว่า คลองถนนตรง แต่ภายหลังต่อมา จะเป็นด้วยเหตุใดไม่ปรากฏ พวกฝรั่งหาได้ ย้ายลงไปตั้งห้างตามที่คิดไว้แต่เดิมไม่ โดยอ้างว่าไกล คลองถนนตรงนี้ เรียกกันเป็นสามัญว่า คลองวัวลำพองและเรียกถนนว่า ถนน วัวลำพองรวมถึงสะพานวัวลำพองตามชื่อทุ่งนาที่ถนนและคลองตัดผ่าน (ตั้งบริเวณสถานีรถไฟหัวลำโพงจนถึงบริเวณโรงพยาบาล จุฬาลงกรณ์ในปัจจุบัน เป็นที่เลี้ยงวัว มีโรงฆ่าสัตว์อยู่ที่คลองขวางหรือถนนสีลม) ปรากฏในเอกสารพระราชดำรัสเปิดสะพานเฉลิมภพ 50 ซึ่งสร้างข้ามถนนหัวลำโพงที่ถนนสุรวงศ์ เนื่องในวโรกาสพระชนมพรรษาปีที่ 50 ซึ่งกรมโยธาธิการร่างทูลเกล้าถวาย พระบาท สมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระราชทานแก้ไข คลองวัวลำพองเป็นหัวลำโพงเนื่องจาก “คำว่าวัวลำพองนั้นเป็นชื่อกรม เมืองหลวงมาจากคำฝรั่งเรียกหัวลำโพงไม่ชัด”คลองถนนตรงนี้ ต่อมาเรียกเป็น 2 ตอน คือ คลองหัวลำโพง และคลองเตย ปรากฏใน หนังสือเรื่องรายงานกิจการกองตะเวนในรัชกาลที่ 5 เมื่อพุทธศักราช 2434 ความว่า โรงพักที่ 14 ตั้งที่ศาลาแดงทุ่งวัวลำพองโรงพักที่ 15 ตั้งที่คลองเตยต่อมาวันที่ 16 กุมภาพันธ์ 2462 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าให้เปลี่ยนชื่อ ถนนหัวลำโพง (นอก) ตั้งแต่ถนนเจริญกรุงถึงถนนสุนทรโกษา เป็นถนนพระรามที่ 4 เพราะเป็นถนนที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้า เจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 โปรดเกล้าให้สร้างขึ้นโดยนำมูลดินจากการขุดคลองลัดจากคลองผดุงกรุงเกษาไปถึงคลองเตย มาสร้างในปี พุทธศักราช 2490 ได้มีการขยายถนนพระรามที่ 4 ให้กว้างขึ้น จึงต้องถมคลองหัวลำโพงและคลองเตยบางส่วนเป็นถนนและท่อ ระบายน้ำมีการรื้อถอนสะพานในชุดเฉลิมซึ่งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าให้สร้างเนื่องใน วโรกาสเฉลิมพระ
ชนมพรรษานับตั้งแต่ทรงเจริญพระชนมายุ 42 พรรษา เช่น สะพานเฉลิมศักดิ์ 43 (สร้างที่ถนนหัวลำโพงนอกตัดกับ คลองอรชรข้ามถนนสนามม้าหรือถนนนิวแมนส์ไมล์ (Newman’s miles) ปัจจุบันคือถนนอังรี-ดูนังต์) สะพานเฉลิมเกียรติ 44 (สร้าง ข้ามคลองหัวลำโพงเชื่อมปลายถนนสาธร) สะพานเฉลิมภพ 50 และสะพานเฉลิมเดช 57 (สร้างขึ้นแทนสะพานไม้เก่าข้ามคลอง หัวลำโพงปลายถนนสี่พระยา) รวมถึงก่อสร้างถนนพระรามที่ 4 ต่อจากแยกถนนสุนทรโกษาออกไปบรรจบสุขุมวิทต่อมาคลองถนนตรง หรือคลองหัวลำโพง ตอนที่เรียกว่าคลองเตย เริ่มตั้งแต่บริเวณปลายคลองขวางหรือคลองสีลมต่อกับคลองหัวลำโพง มีต้นเตยขึ้นตามชายตลิ่งริมคลองด้านใต้ตลอดแนวคลองเรื่อยไป ต้นเตยเป็นไม้พุ่มขึ้นเป็นกอก็มี โดดเดี่ยวก็มี มีหลายชนิดในสกุล Pandamus วงศ์ Pandanaceae เช่น ลำเจียก กระแซง ต้นเตยที่ คลองเตยเป็นเตยหอมมีชื่อทางวิทยาศาสตร์คือ AmaryllifoliusRoxb.ใบใช้ปรุงแต่งกลิ่นและสีในการทำขนมหรืออาหารบางชนิด ใบเตยหอมยังมีสรรพคุณเป็นชาสมุนไพร แก้ร้อนในกระหายน้ำ ช่วยขับปัสสาวะ เป็นต้นในนิราศเมืองเพชรของสุนทรภู่ซึ่งแต่งเมื่อราว พุทธศักราช 2388 -2392 เมื่อมีอายุ 60 ปีเศษอยู่ในอุปการะของพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัวและกรมหมื่นอัปสรสุดาเทพ พระเจ้าลูกเธอในพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว
ต้นเตยหอม พืชตระกูลหญ้ามีกลิ่นหอมเย็น นิยมนำมาคั้นน้ำเป็นสีย้อมอาหาร ให้สีเขียวอ่อน มีกลิ่นหอมเฉพาะตัว ริมคลองหัวลำโพงช่วงตั้งแต่คลองสีลม หรือถนนสีลมในปัจจุบัน ไปจนถึงบางจากมีต้นเตยหอมแบบนี้ขึ้นอยู่ริมคลองตลอดแนว จึงเรียกคลองหัวลำโพงในช่วงนี้ว่า “คลองเตย”
ปรากฏชื่อคลองเตยซึ่งสุนทรภู่ ลงเรือไปตามคลองน้อย ผ่านวัดหงส์รัตนาราม วัดพลับ (วัดราชสิทธิราราม) วัดสังข์กระจาย คลองบางลำเจียก คลองเตย (คลองต้นไทรจวนถึงตลาดพลู) ถึงคลองบางหลวง (คลองบางกอกใหญ่) ไปตามทางคลองด่าน กล่าวในนิราศว่า “มาถึงคลองบางลำเจียกสำเนียกหนาม ” ดังนี้
ສະຖານີລຸມພິນີ (, ລະຫັດ LUM,) ແມ່ນສະຖານີລົດໄຟຟ້າໃຕ້ດິນ ໃນເສັ້ນທາງລົດໄຟຟ້າມະຫານະຄອນ ສາຍສະເຫຼີມລັດຊະມົງຄົນ ທີ່ຖະໜົນພະຮາມທີ່ 4 ບາງກອກ ບໍລິເວນສີ່ແຍກວິທະຍຸ ເຍື້ອງກັບສວນລຸມພິນີ ໃນອະນາຄົດ ຈະເຊື່ອມຕໍ່ກັບໂຄງການລົດໄຟຟ້າສາຍສີເທົາ ແລະລົດໄຟຟ້າສາຍສີຟ້າ ທີ່ສະຖານີລຸມພິນີ
ຖະໜົນພະຮາມທີ່ 4 ບໍລິເວນທິດຕາເວັນອອກຂອງສີ່ແຍກວິທະຍຸ ຈຸດບັນຈົບຖະໜົນວິທະຍຸ ແລະຖະໜົນສາທອນ-ໃຕ້ ດ້ານຂ້າງຂົວລອຍໄທ-ແບນຊິກ ໃນພື້ນທີ່ແຂວງລຸມພິນີ ເຂດປະທຸມວັນ ແລະແຂວງທຸ່ງມະຫາເມກ ເຂດສາທອນ ບາງກອກ
ທັ້ງນີ້ ຢ່ານທີ່ຮຽກກັນວ່າ "ລຸມພິນີ" ໝາຍເຖິງຢ່ານບໍລິເວນດ້ານຕາເວັນອອກຂອງສວນລຸມພິນີຕໍ່ເນື່ອງໄປຍັງຢ່ານບ່ອນໄກ່ ແລະມີສະໜາມມວຍເວທີລຸມພິນີເຊິ່ງເປັນທີ່ຮູ້ຈັກທົ່ວໄປ ແຕ່ຜູ້ທີ່ໂດຍສານລົດໄຟຟ້າມາຍັງສວນລຸມພິນີອາດເກີດຄວາມສັບສົນບ້າງ ເນື່ອງພະບໍລົມຮູບພະບາດສົມເດັດພະມຸງກົດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ເຊິ່ງເປັນຈຸດໝາຍຕາທີ່ສຳຄັນຂອງສວນລຸມພິນີນັ້ນປະດິດສະຖານຢູ່ທີ່ສີ່ແຍກສາລາແດງ ອັນເປັນທີ່ຕັ້ງສະຖານີສີລົມ
ໃຊ້ສັນຍາລັກຮູບດອກບົວ ສື່ເຖິງສວນລຸມພິນີ ເຊິ່ງເປັນທີ່ຕັ້ງສະຖານີ ແລະຕັ້ງຊື່ຕາມສວນລຸມພິນີວັນ ສະຖານທີ່ປະສູດຂອງພະພຸດທະເຈົ້າ ໃນປະເທດເນປານ ໂດຍໃຊ້ສີຂຽວເພື່ອບົ່ງບອກເຖິງພື້ນທີ່ສວນສາທາລະນະ
ແມ່ນສະຖານີໃຕ້ດິນ ກວ້າງ 20 ແມັດ ຍາວ 172 ແມັດ ລະດັບຊານຊາລາຢູ່ເລິກ 26 ແມັດຈາກຜິວດິນ ເປັນຊານຊາລາຕ່າງລະດັບ (Station with Stack Platform) ເນື່ອງຈາກຖະໜົນພະຮາມທີ 4 ຂາອອກມີທໍ່ສົ່ງນ້ຳຂອງການປະປານະຄອນຫຼວງ ເຮັດໃຫ້ຕ້ອງສ້າງອຸໂມງຊ້ອນກັນ
ສະຖານີສີລົມ (, ລະຫັດ BL26,) ແມ່ນສະຖານີລົດໄຟຟ້າໃຕ້ດິນ ໃນເສັ້ນທາງລົດໄຟຟ້າມະຫານະຄອນ ສາຍສະເຫຼີມລັດຊະມົງຄົນ ທີ່ຖະໜົນພະຮາມທີ່ 4 ບາງກອກ ບໍລິເວນສີ່ແຍກສາລາແດງ ມີທຳເລຢູ່ໃຈກາງເມືອງໃນຢ່ານທຸລະກິດຖະໜົນສີລົມ
ໃຕ້ຜິວຖະໜົນພະຮາມທີ່ 4 ບໍລິເວນສີ່ແຍກສາລາແດງດ້ານທິດຕາເວັນອອກໜ້າສວນລຸມພິນີ ຈຸດບັນຈົບຂອງຖະໜົນພະຮາມທີ່ 4, ຖະໜົນສີລົມ ແລະຖະໜົນລາຊະດຳຣິ ໃນພື້ນທີ່ແຂວງລຸມພິນີ ເຂດປະທຸມວັນ ແລະແຂວງບາງຮັກ ເຂດບາງຮັກ ບາງກອກ
ແມ່ນສະຖານີໃຕ້ດິນ ກວ້າງ 30 ແມັດ ຍາວ 156 ແມັດ ລະດັບຊານຊາລາຢູ່ເລິກ 30 ແມັດຈາກຜິວດິນເປັນຊານຊາລາຕ່າງລະດັບ (Station with Stack Platform) ເນື່ອງຈາກຖະໜົນພພຮາມທີ່ 4 ຂາອອກມີທໍ່ສົ່ງນ້ຳຂອງການປະປານະຄອນຫຼວງ ເຮັດຕ້ອງສ້າງອຸໂມງຊ້ອນກັນ
ທ່ານ ເອກກະສິດ ສິລິຈັກ ເກີດທີ່ບ້ານນາຊາຍໃຕ້,ເມືອງ ນາຊາຍທອງ, ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ຂຽນປື້ມທັງໝົດ 4 ຫົວຄື [http://www.laobookdokked.com/book/e-000237/%E0%BA%84%E0%BA%B4%E0%BA%94%E0%BB%81%E0%BA%9A%E0%BA%9A%E0%BA%99%E0%BA%B1%E0%BA%81%E0%BA%97%E0%BA%B8%E0%BA%A5%E0%BA%B0%E0%BA%81%E0%BA%B4%E0%BA%94/ ຄິດແບບນັກທຸລະກິດ], [http://www.laobookdokked.com/book/e-000238/%E0%BA%84%E0%BA%B4%E0%BA%94%E0%BB%81%E0%BA%9A%E0%BA%9A%E0%BA%99%E0%BA%B1%E0%BA%81%E0%BA%81%E0%BA%B2%E0%BA%99%E0%BA%95%E0%BA%B0%E0%BA%AB%E0%BA%BC%E0%BA%B2%E0%BA%94/ ຄິດແບບນັກການຕະຫຼາດ], [http://www.laobookdokked.com/book/e-001202/%E0%BA%84%E0%BA%B4%E0%BA%94%E0%BB%81%E0%BA%9A%E0%BA%9A%E0%BA%99%E0%BA%B1%E0%BA%81%E0%BA%9A%E0%BB%8D%E0%BA%A5%E0%BA%B4%E0%BA%AB%E0%BA%B2%E0%BA%99/ ຄິດແບບນັກບໍລິຫານ] ແລະ ຄິດແບບນັກການເງິນ ເອກກະສິດເຄີຍຮ່ວມງານສຳມະນານຳອົງການສະຫະປະຊາຊາດ 2 ຄັ້ງ ຄັ້ງທຳອິດໃນງານຂອງອົງການ UNFPA ຮ່ວມກັບທ່ານ ກາບແກ້ວ ທຳມະວົງ ຄັ້ງທີ່ 2 ໃນງານຂອງອົງການ UNPA ໃນງານ [http://www.la.one.un.org/media-center/news-and-features/340-lao-youth-reaches-for-the-stars-lao ໄວໜຸ່ມລາວເຖິງດວງດາວ]  ປັດຈຸບັນເປັນຜູ້ອຳນວຍການ[http://www.cvconnect.la/about_us.php ບໍລິສັດ ຊີວີຄອນເນັກ ຈຳກັດ]
ເປົ້າໝາຍຊີວິດຂອງຄົນເຮົາຈະປະສົບຜົນສຳເລັດໄດ້ນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າທຸກຄົນທີ່ເກີດມາຕ້ອງ ເປັນຄົນຖານະສູງສົ່ງ ຈຶ່ງຈະປະສົບຜົນສຳເລັດໃນທຸລະກິດ ຫຼື ຊີວິດ ແຕ່ສິ່ງທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ເຮົາປະສົບຜົນສຳເລັດໃນດ້ານໃດດ້ານໜຶ່ງນັ້ນ ເຮົາຕ້ອງມີເປົ້າໝາຍທີ່ຊັດເຈນໃນອານາຄົດ.ເໝືອນດັ່ງທ່ານ ເອກກະສິດ ສິລິຈັກ ນັກຂຽນຜູ້ໜຸ່ມນ້ອຍທີ່ປະສົບຜົນສຳເລັດໃນການຂີດຂຽນ ແລະ ກຳລັງຈະກ້າວຂຶ້ນເປັນນັກທຸລະກິດເຊິ່ງຜົນງານຜ່ານມາມີທັງໝົດ 3 ເຫຼັ້ມ ຄື: ຄິດແບບນັກການເງິນ, ຄິດແບບນັກທຸລະກິດ ແລະ ຄິດແບບນັກການຕະຫຼາດ.
ປະຫວັດຫຍໍ້: ທ່ານ ເອກກະສິດ ສິລິຈັກ ໄດ້ໃຫ້ສຳພາດຕໍ່ທີມຂ່າວຂອງພວກເຮົາວ່າ:ກ່ອນທີ່ຈະກ້າວຂຶ້ນມາເປັນນັກຂຽນກໍໄດ້ຜ່ານອຸປະສັກຕ່າງໆນາໆ, ເຊິ່ງໂດຍພື້ນຖານແລ້ວ ທ່ານ ເອກກະສິດ ໄດ້ກຳເນີດໃນຄອບຄົວທີ່ມີຖານະປານກາງໃນນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ເກີດທີ່ບ້ານນາຊາຍໃຕ້ ເມືອງນາຊາຍທອງຊີວິດໃນໄວເດັກແມ່ນໄດ້ອາໄສຢູ່ນຳພໍ່ຕູ້-ແມ່ຕູ້ຕັ້ງແຕ່ນ້ອຍ ເນື່ອງຈາກພໍ່ກັບແມ່ໄດ້ແຍກທາງກັນ ແລະ ໄດ້ສຶກສາຮ່ຳຮຽນຢູ່ໂຮງຮຽນປະຖົມສົມບູນນາທອງ ເມືອງນາຊາຍທອງ ນະຄອນຫິ້ວງວຽງຈັນ. ສຳລັບຜົນການຮຽນໃນໄລຍະທີ່ຮຽນຢູ່ປະຖົມແມ່ນສາມາດຄອງອັນດັບທີ 1 ແລະ 2 ໂດຍຕະຫຼອດ.ຫຼັງຈາກຈົບການສຶກສາໃນລະດົບຊັ້ນປະຖົມແລ້ວ ກໍ່ຍ້າຍທີ່ຢູ່ອາໄສໄປຢູ່ນຳແມ່ທີ່ ບ້ານວຽງຈະເລີນ ເມືອງໄຊເສດຖາ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ແລະ ໄດ້ເຂົ້າຮຽນຕໍ່ມັດທະຍົມຕອນຕົ້ນທີ່ໂຮງຮຽນສົດທະຈິດ ເມືອງຈັນທະບູລີ.ໃນໄລຍະຮຽນຢູ່ຊົ້ນມັດທະຍົມຕອນຕົ້ນລາວກໍ່ມີໝູ່ເພື່ອນຫຼາຍຄົນ ແລະມັກທ່ຽວຫຼິ້ນ ເຮັດໃຫ້ຜົນການຮຽນບໍ່ຄ່ອຍດີປານໃດ ແລະຕອນທີ່ຮຽນຢູ່ມໍ 3 ລາວກໍ່ໄດ້ຄົ້ນພົບຕົນເອງຢ່າງໜຶ່ງກໍ່ຄື: ມັກກ່ຽວກັບຄອມພິວເຕີ (IT) ເນື່ອງຈາຫວ່າຕອນນັ້ນພໍ່ຂອງລາວໄດ້ຊື້ຄອມພິວເຕີມືສອງມາໃຫ້ໜ່ວຍໜຶ່ງເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ລາວປະທັບໃຈຫຼາຍ.ສະນັ້ນ,ລາວຈຶ່ງໄດ້ຫຼິ້ນ ແລະ ຊອກຮູ້ກ່ຽວກັບຄອມພິວເຕີ ຈົນເກີດຄວາມຊຳນານຂຶ້ນມາ ແລະ ກໍເປັນຈຸດເລີ່ມຕົ້ນທີ່ເຮັດໃຫ້ລາວເປັນຄົນທີ່ມັກຄົ້ນຄວ້າຊອກຫາຂໍ້ມູນ ແລະ ເປັນຄົນທີ່ມັກອ່ານໜັງສືຫຼາຍຂຶ້ນ.ເມື່ອຮຽນຈົບຊັ້ນມັດທະຍົມຕອນຕົ້ນລາວກໍ່ໄດ້ເຂົ້າຮຽນທີ່ໂຮງຮຽນມັດທະຍົມສຶກສາຈັນສະຫວັນ ເມືອງໄຊເສດຖາ, ສຳລັບຜົນການຮຽນໃນມັດທະຍົມຕອນປາຍກໍ່ບໍ່ຄ່ອຍດີປານໃດ ເນື່ອງຈາກວ່າທາງຄອບຄົວມີປັນຫາເລື່ອງຂອງການເງິນ ແລະລາວກໍໄດ້ໃຊ້ຈ່າຍເງິນຫຼາຍ.ເມື່ອເຫັນບັນຫາຄອບຄົວເປັນແນວນັ້ນ, ຈຶ່ງໄດ້ຊອກວິທີຫາເງິນມາໃຊ້ຈ່າຍໃນຄອບຄົວ ແລະ ບວກກັບການທີ່ລາວມັກອ່ານໜັງສືຕ່າງໆ ຈົນມາຮອດມື້ໜຶ່ງລາວໄດ້ອ່ານພົບໜັງສືເຫຼັ້ມໜຶ່ງຊື່ວ່າ: "ພໍ່ລວຍສອນລູກ", ຜ່ານຈາກການອ່ານຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ລາວຊຶມຊັບກັບບັນຫາຕ່າງໆ ແລະ ບວກກັບປະສົບການຊີວິດຕົວຈິງ ນຳມາໃຫ້ເກີດຄວາມຄິດເບິ່ງເຫັນຊ່ອງທາງໃນການດຳລົງຊີວິດ.ພຽງແຕ່ຮຽນຈົບມັດທະຍົມຕອນປາຍລາວກໍສາມາດຊອກວຽກເຮັດໃນບໍລິສັດທີ່ເຮັດກ່ຽວກັບ IT ແຫ່ງໜຶ່ງໃນນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ, ເນື່ອງຈາກວ່າລາວມີຄວາມຮູ້ທາງດ້ານ IT ແລະ ພາສາອັງກິດ.ເມື່ອເຮັດວຽກໄດ້ໄລຍະໜຶ່ງກໍ່ເກັບເງິນໄດ້ຈຳນວນໜຶ່ງ ແລ້ວນຳໄປຊື້ຮຸ້ນຢູ່ຕ່າງປະເທດ ແລະ ກໍ່ໄດ້ສຶກສາຕໍ່ໃນສາຂາວິຊາການລົງທຶນ ແລະ ການຕະຫຼາດ ລະດັບປະລິນຍາຕີໃນຫຼັກສູດຮຽນອອນລາຍທີ່ວິທະຍາໄລທຳມະສາດ ປະເທດໄທ ແລະ ກໍ່ຈະຈົບການສຶກສາໃນປີໜ້າ.
ແຮງບັນດານໃຈໂດຍລວມໃນການຂີອຂຽນທັງ 3 ເຫຼັ້ມ ແມ່ນໄດ້ມາຈາກການຜ່ານປະສົບການຕົວຈິງ ພ້ອມກັບການສຶກສາຂໍ້ມູນມາທີ່ຫຼາກຫຼາຍ. ສະນັ້ນ, ຈຶ່ງມີແນວຄວາມຢາກເຜີຍແຜ່ຄວາມຮູ້ທີ່ມີ ແລະ ເປັນປະໂຫຼຍດໃຫ້ແກ່ສັງຄົມໄດ້ຮັບຮູ້ ແລະ ເພື່ອນຳໄປໝູນໃຊ້ໃນຊີວິດປະຈຳວັນໃຫ້ເກີດໝາກອອກຜົນ.ທ່ານ ເອກກະສິດ ຍັງບອກໃຫ້ຮູ້ອີກວ່າ: ການທີ່ຄົນເຮົາຈະເປັນນັກທຸລະກິດໄດ້ ແລະ ປະສົບຜົນສຳເລັດນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນເລີ່ມຕົ້ນຈາກການທີ່ມີເງິນຫຼາຍ ຫຼື ມີການສຶກສາສູງສະເໝີໄປ ແຕ່ການທີ່ເຮົາຈະປະສົບຜົນສຳເລັດໄດ້ນັ້ນ ແມ່ນເລີ່ມຕົ້ນຈາກການຄິດ, ມີຄວາມເຊື່ອໝັ້ນໃນຕົນເອງ ແລະ ກ້າທີ່ຈະລົງມືເຮັດກັບສິ່ງນັ້ນຫຼາຍກວ່າ. ຕາມທັດສະນະແລ້ວໂດຍລວມຄົນລາວເປັນຄົນທີ່ມັກອ່ານໜັງສື ແຕ່ໜັງສືຜູ້ທີ່ຂຽນອອກມານັ້ນຈະເຮັດໃຫ້ຜູ້ອ່ານສົນໃຈ ແລະ ຢາກອ່ານຫຼາຍນ້ອຍພຽງໃດ. ທ່ານ ເອກກະສິດ ຍັງຝາກມາຍັງຜູ້ທີ່ບໍ່ທັນໄດ້ອ່ານ ປຶ້ມ 3 ເຫຼັ້ມນີ້ ໃຫ້ເປີດໃຈມາອ່ານເບິ່ງ ຖ້າວ່າທ່ານ ໄດ້ອ່ານແລ້ວຈະເຮັດໃຫ້ຄວາມຄິດຂອງທ່ານເປີດກວ້າງຂຶ້ນ ແລະ ນຳໄປໝູນໃຊ້ເຂົ້າໃນການດຳລົງຊີວິດຂອງທ່ານໄດ້. ທ່ານ ເອກກະສິດ ຍັງບອກໃຫ້ຮູ້ຕື່ມອີກວ່າ ແຜນ ໃນຕໍ່ໜ້າແມ່ນຈະພິມປຶ້ມທັງ 3 ເຫຼັ້ມເພີ່ມອີກ ແລະ ຄາດວ່າຈະພິມເພີ່ມອີກຢ່າງລະ 3000 ເຫຼັ້ມ.ສ່ວນຜົນງານການຂີດຂຽນອາດຈະຢຸດໄວ້ກ່ອນ ເນື່ອງຈາກວ່າຈະສຸມໃສ່ວຽກງານໃນການບໍລິຫານບໍລິສັດໃຫ້ດຳເນີນໄປດ້ວຍດີກ່ອນ."
ປື້ມຄິດແບບນັກບໍລິຫານ: http://cvconnect.la/news_content.php?id=11
ກົມພະລາຊະວັງບໍວອນສະຖານມົງຄົນ ເຊິ່ງມີພະນາມເດີມວ່າ ເຈົ້າຟ້າທຳມາທິເບດໄຊຍະເຊດສຸລິຍະວົງ () ຫຼືພະນາມທີ່ຮູ້ຈັກກັນໂດຍທົ່ວໄປວ່າ ເຈົ້າຟ້າກຸ້ງ () ແມ່ນພະລາຊະໂອລົດໃນສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວບໍຣົມໂກດແລະກົມມະຫຼວງອະໄພນຸຊິດ
ພະອົງມີພະປີຊາສາມາດຫຼາຍດ້ານ ໂດຍສະເພາະດ້ານວັນນະກຳນັ້ນ ຊົງພະນິພົນວັນນະກຳໄວ້ຫຼາຍເລື່ອງ ເຊັ່ນ ກາບເຫ່ເຮືອ ນັນໂທປະນັນທະສູດຄຳຫຼວງ ພະມາໄລຄຳຫຼວງ ເນື່ອງຈາກພະອົງລັກລອບເປັນຊູ້ກັບພະສະໜົມຂອງພະລາຊະບິດາຈຶ່ງຕ້ອງພະອາຍາໃຫ້ຄ້ຽນ ເປັນເຫດໃຫ້ພະອົງສະເດັດສະຫວັນຄົດໃນທີ່ສຸດ
ເຈົ້າຟ້າທຳມາທິເບດໄຊຍະເຊດສຸລິຍະວົງ (ຄຳໃຫ້ການຊາວກຸງເກົ່າວ່າ ເຈົ້າຟ້ານະລາທິເບດ) ສະເດັດພະລາຊະສົມພົບເມື່ອໃດບໍ່ປາກົດຫຼັກຖານ ພະອົງແມ່ນພະລາຊະໂອລົດພະອົງໃຫຍ່ໃນສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວບໍຣົມໂກດ ປະສູດແຕ່ກົມມະຫຼວງອະໄພນຸຊິດ (ຫຼືພະພັນວັດສາໃຫຍ່) ໂດຍພະມານດາຂອງພະອົງສືບເຊື້ອສາຍມາຈາກສະກຸນພາມບ້ານສະໝໍພື ທີ່ມີຕົ້ນສະກຸນມາຈາກເມືອງຮາມນະຄອນ ມັດຖະຍະປະເທດ
ພະອົງມີພະເຊດຖະພະຄິນີ 1 ພະອົງ ຄື ເຈົ້າຟ້າບໍລົມ ແລະພະຂະນິດຖາ 6 ພະອົງ ໄດ້ແກ່ ເຈົ້າຟ້າທິດາ ເຈົ້າຟ້າລັດສະໝີ ເຈົ້າຟ້າສຸລິຍະວົງ ເຈົ້າຟ້າສຸລິຍາ ເຈົ້າຟ້າອິນທະສຸດາວະດີ (ກົມມະຂຸນຍິສານເສນີ ພະອັກຄະລະມະເຫສີໃນພະອົງ) ນອກຈາກນີ້ ພະອົງຍັງມີພະອະນຸຊາຕ່າງພະມານດາ 2 ພະອົງ ຄືເຈົ້າຟ້າເອກກະທັດ (ສົມເດັດພະທີ່ນັ່ງສຸລິຍາດອະມະລິນ) ແລະເຈົ້າຟ້າອຸທຸມພອນ (ສົມເດັດພະເຈົ້າອຸທຸມພອນ) ເມື່ອສົມເດັດພະລາຊະບິດາຂຶ້ນຄອງລາຊະສົມບັດແຫ່ງກຸງສີອະຍຸດທະຍາແລ້ວ ພະອົງໄດ້ຮັບການສະຖາປະນາໃຫ້ຊົງກົມທີ່ "ກົມມະຂຸນເສນາພິທັກ"
ເຫດແຫ່ງການອອກຜະໜວດ.
ເນື່ອງຈາກເຈົ້າຟ້າພະນະເຣນທອນ ກົມມະຂຸນສຸເຣນທອນພິທັກ ພະລາຊະໂອລົດໃນສົມເດັດພະສັນເພັດທີ່ 9 ນັ້ນ ຊົງສະໜິດກັບພະລາຊະບິດາຂອງພະອົງຢ່າງຫຼາຍ ເຮັດໃຫ້ພະອົງເກີດຄວາມລະແວງຂຶ້ນ ເມື່ອພະລາຊະບິດາຊົງປະຊວນແລະເຈົ້າພະກົມມະຂຸນສຸເຣນທອນພິທັກສະເດັດມາຊົງຢ້ຽມ ພະອົງຈຶ່ງຕຣັສໃຫ້ພະອົງເຈົ້າຊື່ນແລະພະອົງເຈົ້າເກີດໄປນິມົນເຈົ້າພະກົມມະຂຸນສຸເຣນທອນພິທັກເຂົ້າມາຍັງພະລາຊະວັງໜ້າ ເມື່ອເຈົ້າພະກົມມະຂຸນສຸເຣນທອນພິທັກສະເດັດມາເຖິງ ພະອົງໄດ້ໃຊ້ພະແສງດາບຟັນເຈົ້າພະກົມມະຂຸນສຸເຣນທອນພິທັກ ແຕ່ບໍ່ຊົງໄດ້ຮັບບາດເຈັບພຽງຖືກແຕ່ຜ້າຈີວອນຂາດເທົ່ານັ້ນ ເມື່ອພະອົງທອດພະເນດເຫັນດັງນັ້ນຈຶ່ງເກງພະລາຊະອາຍາແລ້ວຈຶ່ງສະເດັດໄປຍັງຕຳໜັກກົມມະຫຼວງອະໄພນຸຊິດ ພະມານດາຂອງພະອົງ
ຫຼັງຈາກນັ້ນ ເຈົ້າພະກົມມະຂຸນສຸເຣນທອນພິທັກສະເດັດເຂົ້າເຝົ້າສົມເດັດພະສັນເພັດທີ່ 9 ແລະພະອົງຕຣັສຖາມວ່າ ເຫດໃດພະຈີວອນຈຶ່ງຂາດ ເຈົ້າຟ້າພະກົມມະຂຸນສຸເຣນທອນພິທັກຖະຫວາຍພະພອນວ່າກົມມະຂຸນເສນາພິທັກຫຍອກທ່ານ ເມື່ອເຈົ້າພະກົມມະຂຸນສຸເຣນທອນພິທັກຖະຫວາຍພະພອນລາສົມເດັດພະສັນເພັດທີ່ 9 ແລ້ວ ກົມມະຫຼວງອະໄພນຸຊິດໄດ້ສະເດັດມາອ້ອນວອນແລະຕຣັສວ່າຖ້າທ່ານບໍ່ຊ່ວຍໃນຄາວນີ້ເຫັນທີກົມມະຂຸນເສນາພິທັກ ຄົງສິ້ນເຈົ້າຟ້າພະກົມມະຂຸນສຸເຣນທອນພິທັກຈຶ່ງຕຣັສວ່າຄົງມີແຕ່ຮົ່ມກາສາວະພັກເທົ່ານັ້ນທີ່ຊ່ວຍໄດ້ ກົມມະຫຼວງອະໄພນຸຊິດຈຶ່ງພາກົມມະຂຸນເສນາພິທັກສະເດັດອອກຜະໜວດທັນທີທີ່ວັດໂຄກແສງ ມີພະນາມສາຍາວ່າ "ສິຣິປາໂລ"
ໃນຄັ້ງນັ້ນສົມເດັດພະພຸດທະເຈົ້າຢູ່ຫົວຊົງພະພິໂລດກົມມະຂຸນເສນາພິທັກຫຼາຍ ມີພະລາຊະດຳລັດໃຫ້ຄົ້ນຫາຕົວຈົນທົ່ວພະລາຊະວັງ ແຕ່ພົບພຽງພະອົງເຈົ້າຊື່ນແລະພະອົງເຈົ້າເກີດທີ່ສົມຮູ້ຮ່ວມຄິດເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງມີພະລາຊະດຳລັດໃຫ້ນຳຕົວທັ້ງ 2 ພະອົງໄປສຳເລັດໂທດດ້ວຍທ່ອນຈັນ
ການຂຶ້ນເປັນກົມພະລາຊະວັງບໍວອນສະຖານມົງຄົນ.
ເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1737 ກົມມະຫຼວງອະໄພນຸຂິດຊົງພະປະຊວນໜັກແລະໄດ້ຕຣັສທູນຂໍພະລາຊະທານອະໄພໂທດໃຫ້ກົມມະຂຸນເສນາພິທັກເຊິ່ງຜະໜວດຢູ່ນັ້ນ ສົມເດັດພະພຸດທະເຈົ້າຢູ່ຫົວກໍພະລາຊະທານອະໄພໂທດ ຫຼັງຈາກນັ້ນ ກົມມະຫຼວງອະໄພນຸຊິດກໍສະເດັດສະຫວັນຄົດລົງ ສ່ວນກົມມະຂຸນເສນາພິທັກຊົງລາຜະໜວດແລະໄດ້ເຂົ້າເຝົ້າລະອອງທຸລີພະບາດສົມເດັດພະພຸດທະເຈົ້າຢູ່ຫົວດັງເດີມ
ໃນປີ ຄ.ສ. 1741 ພະລາຊະໂກສາປານບ້ານວັດຣະຄັງໄດ້ກາບບັງຄົມທູນສົມເດັດພະພຸດທະເຈົ້າຢູ່ຫົວຂໍພະລາຊະທານໃຫ້ສະຖາປະນາກົມມະຂຸນເສນາພິທັກຂຶ້ນປະດິດສະຖານທີ່ກົມພະລາຊະວັງບໍວອນສະຖານມົງຄົນ ສົມເດັດພະພຸດທະເຈົ້າຢູ່ຫົວຈຶ່ງມີພະລາຊະດຳລັດໃຫ້ປະຊຸມເສນາບະດີ ເມື່ອທຸກຝ່າຍເຫັນພ້ອງຕ້ອງກັນແລ້ວ ຈຶ່ງຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າ ໃຫ້ຈັດຕັ້ງພະລາຊະພິທີອຸປະລາຊາພິເສກສະຖາປະນາກົມມະຂຸນເສນາພິທັກຂຶ້ນເປັນກົມພະລາຊະວັງບໍວອນສະຖານມົງຄົນ ພ້ອມກັນນີ້ຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າ ສະຖາປະນາໃຫ້ເຈົ້າຟ້າອິນທະສຸດາວະດີຊົງກົມທີ່ ກົມມະຂຸນຍິສານເສນີ ແລະພະລາຊະທານໃຫ້ເປັນພະອັກຄະລະຊາຍາໃນກົມພະລາຊະວັງບໍວອນດ້ວຍ
ສະເດັດສະຫວັນຄົດ.
ກົມພະລາຊະວັງບໍວອນສະຖານມົງຄົນປະຊວນດ້ວຍໂຮກສຳລັບບຸລຸດແລະກາຍໄປເປັນພະໂຮກຄົດຊະລາດ (ໂຮກຄຸດທະລາດ) ເປັນເຫດໃຫ້ພະອົງບໍ່ສາມາດເຂົ້າເຝົ້າສົມເດັດພະພຸດທະເຈົ້າຢູ່ຫົວເຖິງ 3 ປີເສດ ວັນໜຶ່ງພະອົງມີພະບັນທູນໃຫ້ຕຳລວດມານຳຕົວເຈົ້າກົມ ປະລັດກົມ ແລະນາຍເວນປະລັດເວນຂອງເຈົ້າສາມກົມ (ກົມມະໝື່ນຈິດສຸນທອນ ກົມມະໝື່ນສຸນທອນເທບ ແລະກົມມະໝື່ນເສບພັກດີ) ມາຖາມຄວາມວ່າ ເຈົ້າກົມນັ້ນເປັນແຕ່ໝື່ນ ເຫດໃດຈຶ່ງຕັ້ງບັນດາສັກໃຫ້ເປັນຂຸນ ເຊິ່ງນັບວ່າເຮັດສູງເກີນກວ່າສັກ ຈຶ່ງມີພະບັນທູນໃຫ້ລົງພະລາຊະອາຍາໂບຍຫຼັງຄົນລະ 15 ທີບ້າງຄົນລະ 20 ທີບ້າງ
ຫຼັງຈາກນັ້ນບໍ່ດົນ ກົມມະໝື່ນສຸນທອນເທບເຮັດເລື່ອງກາບທູນສົມເດັດພະພຸດທະເຈົ້າຢູ່ຫົວເປັນການລັບວ່າ ກົມພະລາຊະວັງບໍວອນສະຖານມົງຄົນສະເດັດເຂົ້າມາລອບເຮັດຊູ້ກັບເຈົ້າຟ້ານິ່ມ ເຈົ້າຟ້າສັງວານ (ນັກປະຫວັດສາດເຊື່ອວ່າເປັນອົງດຽວກັນ) ເຖິງໃນພະລາຊະວັງຫຼາຍຄັ້ງ ສົມເດັດພະພຸດທະເຈົ້າຢູ່ຫົວຈຶ່ງມີພະລາຊະດຳລັດໃຫ້ກົມພະລາຊະວັງບໍວອນ ເພື່ອນຳຕົວມາສອບຄວາມ ເມື່ອກົມພະລາຊະວັງບໍວອນຮັບສາລະພາບແລ້ວ ຈຶ່ງມີພະລາຊະດຳລັດລົງພະລາຊະອາຍາຄ້ຽນ ແລ້ວໃຫ້ເສນາບະດີແລະລູກຂຸນພິພາກສາໂທດ ທ້າວພະຍາມຸກຂະມົນຕີແລະລູກຂຸນກາບບັງຄົມທູນ ໂທດຂອງກົມພະລາຊະວັງບໍວອນ ເປັນມະຫັນຕະໂທດຂໍພະລາຊະທານໃຫ້ສຳເລັດໂທດດ້ວຍທ່ອນຈັນຕາມຂັດຕິຍະປະເພນີ ສົມເດັດພະພຸດທະເຈົ້າຢູ່ຫົວຕຣັສຂໍຊີວິດໄວ້ແຕ່ໃຫ້ນາບພະນະລາດແລ້ວຖອດໃຫ້ເປັນໄພ່ເສຍ ສ່ວນເຈົ້າຟ້າສັງວານໃຫ້ລົງພະລາຊະອາຍາຄ້ຽນອົງລະ 30 ທີ ພ້ອມທັງຖອດເປັນໄພ່ເຊັ່ນກັນ ເຈົ້າຟ້າສັງວານຢູ່ໄດ້ 3 ມື້ກໍສິ້ນພະຊົນ ສ່ວນກົມພະລາຊະວັງບໍວອນ ຕ້ອງຮັບພະລາຊະອາຍາຄ້ຽນແລະສະເດັດສະຫວັນຄົດລົງ ສົມເດັດພະພຸດທະເຈົ້າຢູ່ຫົວມີພະລາຊະດຳລັດໃຫ້ນຳພະສົບທັງສອງໄປຝັງຍັງວັດໄຊວັດທະນາລາມ
ພະກໍລະນີຍະກິດ.
ພະອົງເປັນແມ່ກອງໃນການປະຕິສັງຂອນວັດພະສີສັນເພັດວັດອື່ນໆ ມາກມາຍແລະຊົງຄວບຄຸມງານຕໍ່ພະສຽນພະມະຫາມົງຄົນບໍພິດ ຊົງລື້ມົນດົບທີ່ປະດິດສະຖານພະມະຫາມົງຄົນບໍພິດແລ້ວກໍ່ຂຶ້ນໃໝ່ເປັນພະວິຫານແທນຮວມທັງ ຊົງອຳນວຍການຊ່ອມພະທີ່ນັ່ງວິຫານສົມເດັດພາຍໃນພະລາຊະວັງກຸງສີອະຍຸດທະຍາ
พระนิพนธ์.
พระองค์ทรงมีพระปรีชาสามารถหลายด้าน โดยเฉพาะด้านวรรณกรรม พระองค์ทรงเป็นกวีที่ยิ่งใหญ่ในสมัยกรุงศรีอยุธยาพระองค์หนึ่ง ผลงานด้านวรรณกรรมที่พระองค์ทรงนิพนธ์ไว้โดยมากจะเป็นคำประพันธ์ประเภทกาพย์ห่อโคลงมากกว่างานพระนิพนธ์ชนิดอื่น ๆ พระนิพนธ์ประเภทกาพย์ที่เป็ฯที่รู้จักโดยทั่วไป เช่น พระนิพนธ์ "กาพย์เห่เรือ" แบ่งออกเป็น 2 เรื่อง เรื่องแรกเป็นบทชมพยุหยาตราทางชลมารค ต่อด้วยชมเรือ ชมปลา ชมไม้ และชมนก สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 4 กรมพระยาดำรงราชานุภาพ สันนิษฐานว่า เป็นบทเห่เรือที่ทรงนิพนธ์ขึ้นเพื่อใช้สำหรับเห์เรือพระที่นั่งของพระองค์เองเวลาตามเสด็จขึ้นพระบาท ส่วนเรื่องที่ 2 ได้หยิบยกเอาเรื่องพระยาครุฑลักนางกากีมาเป็นบทนำ ซึ่งกรมพระยาดำรงราชานุภาพ สันนิษฐานว่า เป็นบทที่สะท้อนความในพระหฤทัยของเจ้าฟ้าธรรมธิเบศรที่ลอบผูกสมัครรักใคร่กับเจ้าฟ้าสังวาล ด้วยเหตุนี้แต่เดิมเห็นจะใช้บทนี้เห่เวลาประพาสทางเรือโดยลำพัง บทเห่เรือของเจ้าฟ้าธรรมธิเบศรที่เป็นที่รู้จักโดยทั่วไป เช่น
ขณะที่ผนวชหรือภายหลังผนวชเล็กน้อย พระองค์ทรงนิพนธ์วรรณกรรมเกี่ยวกับพระพุทธศาสนาไว้ด้วย ได้แก่ นันโทปนันทสูตรคำหลวง ทรงพระนิพนธ์เมื่อ พ.ศ. 2279 และ พระมาลัยคำหลวง ทรงพระนิพนธ์เมื่อ พ.ศ. 2280 นอกจากนี้ ยังมีพระนิพนธ์เรื่องอื่นๆ อีกมากมาย เช่น บทเห่เรื่องกากี 3 ตอน, บทเห่สังวาสและเห่ครวญอย่างละบท, กาพย์ห่อโคลงนิราศธารโศก, กาพย์ห่อโคลงนิราศธารทองแดง (กาพย์ห่อโคลงประพาสธารทองแดง), เพลงยาวบางบท และกาพย์ห่อโคลงนิราศพระบาท
ກາບເຫ່ເຮືອ () ແມ່ນຄຳປະພັນປະເພດໜຶ່ງ ແຕ່ງໄວ້ສຳລັບຂັບຮ້ອງເຫ່ໃນກະບວນເຮືອ ໂດຍມີທຳນອງເຫ່ທີ່ສອດຄ້ອງກັບຈັງຫວະການພາຍຂອງຝີພາຍ ວ່າຊ້າ ຫຼືເຮັວ ມັກຈະມີພະນັກງານຂັບເຫ່ໜຶ່ງຄົນເປັນຕົ້ນສຽງ ແລະຝີພາຍຄອຍຮ້ອງຂັບຕາມຈັງຫວະ ພ້ອມກັບການໃຫ້ຈັງຫວະຈາກພະນັກງານປະຈຳເຮືອແຕ່ລະລຳ
ຄຳປະພັນ.
ກາບເຫ່ເຮືອນັ້ນ ໃຊ້ຄຳປະພັນ 2 ຊະນິດດ້ວຍກັນ ນັ່ນຄື ກາບຍານີ 11 ແລະໂຄງສີ່ສຸພາບ ຮຽງຮ້ອຍກັນໃນລັກສະນະທີ່ຮຽກວ່າ ກາບຫໍ່ໂຄງ ໂດຍມັກຂຶ້ນຕົ້ນດ້ວຍໂຄງ 1 ບົດ ແລ້ວຕາມດ້ວຍກາບຍານີ ເລື້ອຍໄປ ຈົນຈົບຕອນໜຶ່ງໆ ເມື່ອຈະຂຶ້ນຕອນໃໝ່ ກໍຈະຍົກໂຄງສີ່ສຸພາບມາອີກໜຶ່ງບົດ ແລ້ວຕາມດ້ວຍກາບຈົນຈົບຕອນ ເຊັ່ນນີ້ສະລັບກັນໄປ
ກາບເຫ່ເຮືອທີ່ເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດ ທີ່ພົບໃນເວລານີ້ ຄື ກາບເຫ່ເຮືອເຈົ້າຟ້າທຳມາທິເບດ (ເຈົ້າຟ້າກຸ້ງ) ໃນລັດຊະການພະເຈົ້າຢູ່ຫົວບໍຣົມໂກດ ສະໄໝອະຍຸດທະຍາຕອນປາຍ ຊົງແຕ່ງໄວ້ 2 ເລື່ອງ ຄືບົດເຫ່ຊົມເຮືອ ຊົມປາ ຊົມໄມ້ ແລະຊົມນົກ ມີລັກສະນະເປັນຄືນິລາດ ກັບອີກເລື່ອງໜຶ່ງ ຄືເລື່ອງກາກີ
ກາບເຫ່ເຮືອບໍ່ຄ່ອຍຈະນິຍົມປະພັນກັນຫຼາຍນັກ ເນື່ອງຈາກຖືເປັນຄຳປະພັນສຳລັບໃຊ້ໃນພິທີການ ຄື ໃນກະບວນເຮືອຫຼວງ ຫຼືກະບວນພະຍຸຫະຍາຕຣາຊົນລະມາກ ບໍ່ນິຍົມໃຊ້ໃນພິທີຫຼືສະຖານະການອື່ນໃດ ການແຕ່ງກາບເຫ່ເຮືອຈຶ່ງມັກແຕ່ງຂຶ້ນສຳລັບທີ່ຈະໃຊ້ເຫ່ເຮືອຈິງໆ ເຊິ່ງໃນແຕ່ລະລາຊະການ ມີການເຫ່ເຮືອພຽງບໍ່ກີ່ຄັ້ງເທົ່ານັ້ນ
ອານາຈັກຈາມປາ (ຫວຽດນາມ: Chăm Pa) ແມ່ນອານາຈັກບູຮານຂອງຊາວຈາມຕັ້ງເມື່ອພຸດທະສະຕະວັດທີ 7 ຢູ່ທາງໃຕ້ຂອງຈີນ ຢູ່ທາງຕາເວັນອອກຂອງຟູນັນ ປັດຈຸບັນແມ່ນບໍລິເວນເມືອງເວ້, ຕາມກີ່, ຟານຊາງ-ທ້າບຈ່າມ ແລະຢາຈາງ ປະເທດຫວຽດນາມ.
ກ່ອນທີ່ອານາຈັກຈາມປາໄດ້ສູນສິ້ນໄປ ອານາຈັກຈາມປາຖືກອານາຈັກຮອບຂ້າງຕ່າງໆ ຍົກທັບມາໂຈມຕີຫຼາຍຄັ້ງ ຍ້ອນສະໄໝກ່ອນພື້ນທີ່ນີ້ແມ່ນເຂດທຸລະກັນດານ ຈີນຈຶ່ງບໍ່ສາມາດຄອບຄອງໄດ້ ແຕ່ຕໍ່ມາປະມານ ພ.ສ. 989 ກອງທັບຈີນໄດ້ຍົກທັບມາຕີລາຊະທານີຂອງຊາວຈາມລົງໄດ້. ຈາກນັ້ນເມື່ອພຸດທະສະຕະວັດທີ 17 ອານາຈັກຈາມປາໄດ້ຖືກໂຈມຕີໂດຍກອງທັບຂອງພະເຈົ້າໄຊຍະວໍລະມັນທີ 2 ກະສັດແຫ່ງອານາຈັກຂະເໝນ ແລະ ຕໍ່ມາໃນພ.ສ. 1856 ພໍ່ຂຸນຣາມຄຳແຫງແຫ່ງກຸງສຸໂຂໄທສົ່ງກອງທັບມາຕີ ຈົນໃນທີ່ສຸດເມື່ອປີພ.ສ. 2014 ລາຊະວົງເລຂອງຫວຽດນາມໄດ້ຍົກທັບມາຕີລາຊະທານີກງວິໄຊ (ບິ່ນດິ່ນ) ຈົນແຕກ ການໂຈມຕີຄັ້ງນີ້ ຊາວຈາມເສຍຊີວິດ 60,000 ຄົນ ແລະເປັນຊະເລີຍອີກ 30,000 ຄົນ ເຊິ່ງການໂຈມຕີຄັ້ງນີ້ ເຮັດໃຫ້ອານາຈັກຈາມປາເສຍຄວາມເປັນຊາດໄປ ແລະໄດ້ກາຍເປັນຫົວເມືອງຫວຽດນາມ.
ເມື່ອພຸດທະສະຕະວັດທີ 10 ມີຊາວຈີນຊື່ ມາຕວນຫຼິນ ໄດ້ຂຽນເລື່ອງຂອງຊາວຈາມ (ເຊິ່ງເພິ່ນເອີ້ນວ່າ ຫຼິນຢີ່) ວ່າ "ຊາວຈາມປາສ້າງບ້ານເຮືອນດ້ວຍດິນຈີ່ແລ້ວສາບດ້ວຍປູນ ຊາຍຍິງມີຜ້າຝ້າຍຜືນດຽວຫໍ່ຫຸ້ມຮ່າງກາຍ ແລະມັກເຈາະຫູແລະຫ້ອຍຫ່ວງເລັກ ຄົນຊັ້ນສູງໃສ່ເກີບໜັງ ສ່ວນຂ້າຂ້ອຍຍ່າງຕີນເປົ່າ ພະລາຊາຊົງພະມາລາຊົງສູງ ຊົງຊ້າງ ມີບໍລິພານຖືທຸງແລະກົດກັ້ນລ້ອມຮອບພະອົງ" ຊົນຊາດຈາມສືບເຊື້ອສາຍຈາກຊາວມະລາຢູ-ໂປລີເນຊີ (Malayo-Polynésien) ສ່ວນໃຫຍ່ເປັນຊາວທະເລ ມີຄວາມສາມາດທາງການເດີນເຮືອ ເດີມນັບຖືສາສະໜາພາມແລະສາສະໜາພຸດ ແຕ່ເມື່ອຊາວມະລາຢູໄດ້ໄປເຜີຍແພ່ສາສະໜາອິສະລາມ ຊາວຈາມຈຳນວນຫຼາຍກໍປ່ຽນມານັບຖືສາສະໜາອິສະລາມ.
ພາສາພະມ້າ ຫຼື ພາສາມຽນມາ (, MLCTS: "myanma bhasa",) ແມ່ນພາສາລາຊະການຂອງປະເທດພະມ້າ ຈັດຢູ່ໃນຕະກູນພາສາຍ່ອຍທິເບດ-ພະມ້າ ອັນເປັນສາຂາຍ່ອຍຂອງຕະກູນພາສາ ໂດຍເປັນພາສາແມ່ຂອງຄົນປະມານ 32 ລ້ານຄົນໃນພະມ້າ ແລະເປັນພາສາທີ່ສອງຂອງຊົນກຸ່ມນ້ອຍໃນພະມ້າ ແລະໃນປະເທດອິນເດຍ ປະເທດບັງກະລາເທດ ປະເທດມາເລເຊຍ ປະເທດໄທ ແລະສະຫະລັດອາເມລິກາ ພາສາພະມ້າເປັນພາສາທີ່ມີລະດັບສຽງ ຫຼືວັນນະຍຸກ ມີວັນນະຍຸກ 4 ສຽງແລະຂຽນໂດຍໃຊ້ອັກສອນພະມ້າ ເຊິ່ງດັດແປງຈາກອັກສອນມອນອີກເທື່ອໜຶ່ງ ແລະຈັດເປັນສະມາຊິກໃນຕະກູນອັກສອນພາມໝີ ລະຫັດ ISO 639 ສຳລັບພາສາພະມ້າຄື 'my' ແລະລະຫັດ SIL ຄື BMS
ພາສາຖິ່ນແລະສຳນຽງ.
ພາສາພະມ້າມາດຕະຖານຄືສຳນຽງຢ່າງກຸ້ງ ພາສາຖິ່ນໃນພະມ້າພາກເໜືອແລະພາກໃຕ້ຈະຕ່າງຈາກພາກກາງ ພາສາຖິ່ນໃນເຂດຍະໄຂ່ຫຼືອາຣະກັນ ຍັງມີສຽງ /ຣ/ ແຕ່ສຳນຽງຢ່າງກຸ້ງອອກສຽງເປັນ /ຍ/ ພາສາພະມ້າແບ່ງຢ່າງກວ້າງ ໆ ໄດ້ 2 ລະດັບ ຄືລະດັບທາງການໃຊ້ງານວັນນະຄະດີ ງານລາຊະການແລະວິທະຍຸກະຈາຍສຽງ ລະດັບບໍ່ເປັນທາງການໃຊ້ພາຍໃນຄອບຄົວແລະກັບເພື່ອນ ພະພິກສຸຊາວພະມ້າມັກເວົ້າກັນເອງດ້ວຍພາສາບາລີ ເຊິ່ງໄດ້ຮັຍອິດທິພົນຈາກພຸດທະສາສະໜາ
ການຖອດເປັນອັກສອນໂລມັງ.
ພາສາພະມ້າບໍ່ມີລະບົບການຖອດເປັນອັກສອນໂລມັງທີ່ແນ່ນອນ ຄຳຫຼາຍຄົນສະກົດຕ່າງຈາກທີ່ອອກສຽງ ເຊັ່ນ ຄຳວ່າພະພຸດທະເຈົ້າ ອອກສຽງວ່າ pha-ya ແຕ່ຂຽນວ່າ bu-ya ການຖອດພາສາພະມ້າເປັນອັກສອນໂລມັງຈຶ່ງເຮັດໄດ້ຢາກແຕ່ພໍທີ່ຈະໃຊ້ການຖອດເປັນອັກສອນໂລມັງຂອງພາສາບາລີມາທຽບຄຽງໄດ້ ຫຼືບາງທີອາດໃຊ້ລະບົບ MLCTS
ໄວຍາກອນ.
ການຮຽງຄຳເປັນແບບ ປະທານ-ກຳ-ກິລິຍາ ຍົກເວົ້ນຄຳວ່າ ga (ເປັນ) ເຊິ່ງຈະວາງຕໍ່ຈາກປະທານຄຳສັບພະນາມປ່ຽນຕາມເພດແລະສະຖານະຂອງຜູ້ຟັງ ແມ່ນພາສາພະຍາງດຽວ ແຕ່ມີຮາກສັບແລະການເຕີມຄຳອຸປະສັກ ການຮຽງຄຳໃນປະໂຍກບໍ່ມີບຸບພະບົດ ສັນທານແຕ່ໃຊ້ການເຕີມປັດໄຈ
ຄຳຄຸນນະສັບ.
ຄຳຄຸນນະສັບມາກ່ອນຄຳນາມ ເຊັ່ນ chuo-dé lu (ສວຍງາມ + dé + ຄົນ = ຄົນງາມ) ຫຼືຕາມຫຼັງນາມ ເຊັ່ນ lu chuo (ຄົນງາມ) ການປຽບທຽບໃຊ້ຄຳອຸປະສັກ à-ຄຳຄຸນນະສັບ-ປັດໄຈ zon ຄຳຄຸນນະສັບບອກຈຳນວນ ຕາມຫຼັງຄຳນາມ
คำกริยา.
รากศัพท์ของคำกริยามักเติมปัจจัยอย่างน้อย 1 ตัว เพื่อบอกกาล ความสุภาพ รูปแบบกริยา เป็นต้น ไม่มีการใช้คำสันธาน รูปกริยาไม่เปลี่ยนตามบุคคล จำนวน หรือเพศของประธาน ตัวอย่างเช่น คำกริยา sá (กิน) เป็น
คำนาม.
คำนามภาษาพม่าทำให้เป็นพหูพจน์โดยเติมปัจจัย dei (หรือ tei ถ้ามีเสียงตัวสะกด) อาจใช้ปัจจัย myà ที่แปลว่ามากได้ด้วย ตัวอย่างเช่น nwá = วัว nwá- dei = วัวหลายตัว จะไม่ใช้ปัจจัยแสดงพหูพจน์เมื่อมีการแสดงการนับคำนาม เช่น เด็ก 5 คน ใช้ว่า kelei (เด็ก) ngá (5) yauk (คน)
ลักษณนาม.
ภาษาพม่ามีลักษณนามเช่นเดียวกับภาษาจีน ภาษาไทย และภาษามลายู คำลักษณนามที่ใช้ทั่วไปได้แก่
คำสรรพนาม.
คำสรรพนามที่เป็นรูปประธานใช้ขึ้นต้นประโยค รูปกรรมจะมีปัจจัย –go ต่อท้าย ตัวอย่างคำสรพนาม เช่น
ຄຳສັບ.
ຄຳສັບສ່ວນໃຫຍ່ ມາຈາກພາສາຕຣະກູລທິເບຕ-ພະມາ. ສັບກ່ຽວກັບສາດສະໜາ ການສຶກສາ ປັດຊະຍາ ລັດຖະບານ ແລະ ສິນລະປະ ໄດ້ມາ ຈາກ ພາສາບາລີ ເປັນສ່ວນໃຫຍ່.
ຄຳຢືມຈາກ ພາສາສັນສະກິດ ມັກກ່ຽວກັບທຸລະກິດ ຫຼື ການປົກຄອງສະໄໝໃໝ່ ຄຳຢືມຈາກ ພາສາຮິນດູ ມັກກ່ຽວກັບ ອາຫານ ແລະ ການປຸງອາຫານ.
ຢ່າງກຸ້ງ ຫຼື ຍານໂກນ (, MLCTS "rankun mrui", "ຍານໂກນ ມໂຍ"; "ອະວະສານສົງຄາມ") ຫຼື ຣ່າງກຸ້ງ () ແມ່ນນະຄອນຫຼວງຂອງເຂດຢ່າງກຸ້ງ ຢ່າງກຸ້ງເປັນນະຄອນຫຼວງຂອງພະມ້າຈົນຮອດປີ ຄ.ສ. 2006 ເມື່ອລັດຖະບານຍ້າຍນະຄອນຫຼວງໄປຍັງເມືອງເນປິດໍໃນພາກກາງຂອງປະເທດພະມ້າ ຢ່າງກຸ້ງເປັນເມືອງທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງປະເທດມີປະຊາກອນກວ່າ 7 ລ້ານຄົນ ແລະເປັນສູນກາງການຄ້າທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດຂອງພະມ້າ
ຢ່າງກຸ້ງມີຈຳນວນອາຄານຍຸກອານານິຄົມຫຼາຍທີ່ສຸດໃນພູມິພາກນີ້ ແລະເປັນໃນຍຸກອານານິຄົມທີ່ມີເອກະລັກສະເພາະຕົວ ເສດຖະກິດຍຸກອານານິຄົມມີສູນກາງບໍລິເວນຮອບເຈດີສຸເລເຊິ່ງຂຶ້ນຊື່ວ່າເກົ່າແກ່ກວ່າ 2,000 ປີ ເມືອງນີ້ຍັງເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງເຈດີຊະເວດາກອງ ເຊິ່ງແມ່ນເຈດີທີ່ສັກສິດທີ່ສຸດໃນພະມ້າ ຢ່າງກຸ້ງຍັງເປັນທີ່ຕັ້ງສຸສານຂອງຈັກກະພັດໂມກຸນອົງສຸດທ້າຍ ເຊິ່ງຖືກອັງກິດເນລະເທດມາຍັງຢ່າງກຸ້ງຫຼັງການຈະລາຈົນຂອງອິນເດຍໃນປີ ຄ.ສ. 1857
ທີ່ມາຂອງຊື່.
ຢ່າງກຸ້ງ (ရန်ကုန်) ແມ່ນຄຳຜະສົມທີ່ເກີດຈາກຄຳວ່າ ຍານ yan (ရန်) ເຊິ່ງມີຄວາມໝາຍວ່າ ສັດຕູ ຂ້າສຶກ ແລະຄຳວ່າ ໂກນ koun (ကုန်) ເຊິ່ງມີຄວາມໝາຍວ່າ ໝົດໄປ ເຊິ່ງສາມາດແປໄດ້ອີກຢ່າງວ່າ ອະວະສານຫຼືສິ້ນສຸດສົງຄາມ
ສ່ວນຄຳວ່າຢ່າງກຸ້ງໃນພາສາອັງກິດ Rangoon ມີທີ່ມາຈາກການລຽນສຽງຂອງຄຳວ່າ ຍານໂກນ Yangon ໃນພາສາອາລະກັນ ເຊິ່ງອອກສຽງວ່າ ຣອນກູ້ນ [rɔ̀ɴɡʊ́ɴ]
ປະຫວັດສາດຍຸກເລິ່ມທຳອິດ.
ຢ່າງກຸ້ງກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນໃນຊື່ ດາກອງ (Dagon) ໃນຊ່ວງພຸດສະຕະວັດທີ 16 (ພ.ສ. 1571-1586) ໂດຍຊາວມອນເຊິ່ງຄອບຄອງພື້ນທີ່ສ່ວນໃຫຍ່ໃນພາກໃຕ້ຂອງພະມ້າໃນຂະນະນັ້ນ ດາກອນແມ່ນໝູ່ບ້ານຊາວປະມົງນ້ອຍໆ ເຊິ່ງມີສູນກາງຄືເຈດີຊະເວດາກອງ ໃນພ.ສ. 2298 ພະເຈົ້າອະລອງພະຍາ ໄດ້ບຸກຍຶດດາກອງ ພ້ອມກັບປ່ຽນຊື່ເມືອງເປັນ ຢ່າງກຸ້ງ (Yangon) ແລະມີການຕັ້ງຖິ່ນຖານຂອງລາຊະດອນທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນຕະຫຼອດມາ ເມື່ອເຖິງພ.ສ. 2367 ກອງທັບອັງກິດສາມາດຍຶດເມືອງຢ່າງກຸ້ງໄດ້ໃນສົງຄາມອັງກິດ-ພະມ້າຄັ້ງທຳອິດ ແຕ່ຫຼັງຈາກສົງຄາມ ອັງກິດກໍຄືນຢ່າງກຸ້ງໃຫ້ແກ່ພະມ້າ ໃນພ.ສ. 2384 ເກີດເພີງໄໝ້ໃຫຍ່ໃນເມືອງເຊິ່ງທຳລາຍເມືອງໄປເກືອບທັງໝົດ
ຢ່າງກຸ້ງໃນຍຸກອານານິຄົມ.
ອັງກິດໄດ້ຍຶດຢ່າງກຸ້ງແລະສ່ວນລຸ່ມຂອງພະມ້າທັງໝົດໃນລະຫວ່າງສົງຄາມອັງກິດ-ພະມ້າຄັ້ງທີ່ສອງ ເມື່ອ ພ.ສ. 2395 ແລະໄດ້ປ່ຽນຢ່າງກຸ້ງໃຫ້ກາຍເປັນສູນກາງທາງການຄ້າແລະການເມືອງຂອງພະມ້າຂອງອັງກິດ (British Burma) ແລະຍັງເປັນສະຖານທີ່ເຊິ່ງອັງກິດສົ່ງຕົວຈັກກະພັດບາຮາດູ ຊາ ຊາຟາທີ່ 2 ຈັກກະພັດອົງສຸດທ້າຍແຫ່ງລາຊະວົງໂມກຸນຂອງອິນເດຍມາຈອງຈຳຫຼັງຈາກເກີດເຫດການກະບົດອິນເດຍ ຫຼືກະບົດຊີປອຍຂຶ້ນເມື່ອປີ 2400 ອັງກິດໄດ້ສ້າງເມືອງຢ່າງກຸ້ງໃໝ່ໂດຍວາງຜັງເມືອງເປັນຮູບຕາລາງເທິງທີ່ດິນດອນສາມຫ່ຽມປາກແມ່ນ້ຳ ໂດຍມີຮ້ອຍໂທອະເລັກຊານເດີ ເຟເຊີ ນາຍທະຫານຊ່າງເປັນຜູ້ຄວບຄຸມການອອກແບບ ມີພື້ນທີ່ທອດຍາວໄປທາງທິດຕາເວັນອອກຈົນຮອດແມ່ນ້ຳພະຊຸນດວງ (Pazundaung Creek) ທິດຕາເວັນຕົກແລະທິດໃຕ້ຮອດແມ່ນ້ຳຢ່າງກຸ້ງ
ย่างกุ้งกลายเป็นเมืองหลวงพม่าของอังกฤษหลังจากที่อังกฤษยึดพม่าตอนบนได้ในสงครามอังกฤษ-พม่าครั้งที่ 3 เมื่อปี 2428 และตั้งแต่ทศวรรษที่ 1890 เป็นต้นมา ประชากรและการค้าในย่างกุ้งเติบโตขึ้นอย่างรุ่งเรืองซึ่งเป็นผลให้เมืองขยายออกไปทางเหนือจรด รอยัล เลค หรือทะเลสาบ กันดอจี (Kandawgyi) และทะเลสาบอินยา (Inya Lake) นอกจากนี้อังกฤษยังได้จัดตั้งโรงพยาบาลขึ้น หนึ่งในนั้นคือ โรงพยาบาลย่างกุ้ง (Rangoon General Hospital) และวิทยาลัย ซึ่งก็คือ มหาวิทยาลัยย่างกุ้ง (Rangoon University) ในปัจจุบัน
ย่างกุ้งในยุคอาณานิคม มีสวนสาธารณะและทะเลสาบที่กว้างขวาง อีกทั้งยังประกอบไปด้วยอาคารที่ทันสมัยและสถาปัตยกรรมไม้แบบดั้งเดิม ทำให้เป็นที่รู้จักกันในชื่อ "สวนเมืองแห่งทิศตะวันออก" (the garden city of the East) และในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 ย่างกุ้งก็มีการบริการสาธารณะและโครงสร้างพื้นฐานที่เทียบเท่าลอนดอนเลยทีเดียว
ในช่วงก่อนสงครามโลกครั้งที่สอง ประชากรเกินครึ่งของ 5 แสนคนในย่างกุ้งเป็นชาวอินเดียหรือไม่ก็ชาวเอเชียใต้อื่นๆ มีเพียงแค่ 1 ใน 3 เท่านั้นที่เป็นชาวพม่า ขณะที่เหลือประกอบไปด้วยชาวกะเหรี่ยง พม่าเชื้อสายจีน และลูกครึ่งอังกฤษ-พม่า
หลังจากสงครามโลกครั้งที่หนึ่งย่างกุ้งกลายเป็นศูนย์กลางของการเคลื่อนไหวเรียกร้องเอกราชโดยมีนักศึกษาฝ่ายซ้ายเป็นแกนนำ มีการประท้วงต่อจักรวรรดิอังกฤษทั้งหมด 3 ครั้ง ในปี 2463, 2479 และ 2481 ทั้งหมดเกิดขึ้นในย่างกุ้ง ย่างกุ้งตกอยู่ภายใต้การยึดครองของญี่ปุ่น (2485-2488) และเมืองได้รับความเสียหายอย่างมากจากสงครามโลกครั้งที่สอง แต่ก็ยึดคืนมาได้หลังสงครามสิ้นสุดลงโดยฝ่ายสัมพันธมิตร ในเดือนพฤษภาคม 2488 ย่างกุ้งกลายเป็นเมืองหลวงของสหภาพพม่าเมื่อวันที่ 4 มกราคม พ.ศ. 2491 เมื่อประเทศได้รับเอกราชจากจักรวรรดิอังกฤษ
ย่างกุ้งในสมัยปัจจุบัน.
ไม่นานหลังจากการได้รับเอกราชของพม่าเมื่อปี 2491 ชื่อหลายชื่อของถนนและสวนสาธารณะที่เป็นแบบอาณานิคมถูกเปลี่ยนให้มีความเป็นชาตินิยมพม่ามากขึ้น ในปี 2532 รัฐบาลทหารพม่าได้เปลี่ยนชื่อเมืองในภาษาอังกฤษเป็น Yangon (เดิม Rangoon) พร้อมกับการเปลี่ยนแปลงอื่น ๆ อีกมากมายในการทับศัพท์ภาษาอังกฤษโดยชื่อพม่า การเปลี่ยนแปลงนี้ไม่ได้รับการยอมรับจากชาวพม่าจำนวนมากซึ่งคิดว่ารัฐบาลทหารไม่มีความเหมาะสมที่จะทำการเปลี่ยนแปลงดังกล่าว เช่นเดียวกับสื่อสิ่งพิมพ์ สำนักข่าวหลายสำนัก รวมไปถึงสื่อที่มีชื่อเสียงอย่าง บรรษัทแพร่ภาพกระจายเสียงอังกฤษ(สำนักข่าวบีบีซี) สหราชอาณาจักร สหรัฐอเมริกาและชาติอื่นๆ
นับตั้งแต่ได้รับเอกราชย่างกุ้งมีการขยายตัวออกไปมาก รัฐบาลได้สร้างเมืองขึ้นมาโดยรอบ เช่นในทศวรรษที่ 1950 สร้างย่านธาเกตา (Thaketa) ออกกะลาปาเหนือ (North Okkalapa) ออกกะลาปาใต้ (South Okkalapa) จนถึงทศวรรษที่ 1980 เกิดย่าน แลงธายะ (Hlaingthaya) ชเวปยีธา (Shwepyitha) และดากอนใต้ (South Dagon) ทำให้ทุกวันนี้มหานครย่างกุ้งครอบคลุมพื้นที่เกือบ 600 ตารางกิโลเมตร (230 ตารางไมล์)
ในช่วงการปกครองแบบลัทธิโดดเดี่ยวโดยนายพลเน วิน (2505-2531) โครงสร้างพื้นฐานของย่างกุ้งเสื่อมโทรมมากเนื่องจากไม่ได้รับการบำรุงรักษาที่ดีและไม่รองรับกับจำนวนประชากรที่เพิ่มขึ้น ช่วงทศวรรษที่ 1990 รัฐบาลทหารมีนโยบายเปิดตลาดมากขึ้นเพื่อดึงดูดการลงทุนทั้งจากในและนอกประเทศซึ่งช่วยให้โครงสร้างพื้นฐานของเมืองมีความทันสมัยขึ้นตามสมควร ผู้อยู่อาศัยในเมืองชั้นในถูกขับให้ไปอยู่ยังบริเวณรอบนอกเมืองใหม่ อาคารหลายอาคารในยุคอาณานิคมถูกทำลายเพื่อเปิดทางให้กับโรงแรมสูงระฟ้า อาคารสำนักงานและห้างสรรพสินค้า
ສວນເບນຈະກິຕິ ຫຼືສະກົດອີກຢ່າງວ່າ ສວນເບນຈະກິດຕິ () () ແມ່ນສວນສາທາລະນະເພື່ອສະເຫຼີມພະກຽດສົມເດັດພະນາງເຈົ້າສິຣິກິດ ພະບໍລົມລາຊິນີນາດ ໃນວາລະພະຊົນມາຍຸຄົບ 60 ພັນສາເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1992 ຕັ້ງຢູ່ໃນບໍລິເວນພື້ນທີ່ໂຮງງານຍາສູບເດີມຂ້າງສູນປະຊຸມແຫ່ງຊາດສິຣິກິດ ຖະໜົນລັດຊະດາພິເສກຊ່ວງລະຫວ່າງຖະໜົນພະຮາມທີ່ 4 ກັບ ຖະໜົນສຸຂຸມວິດ ແຂວງຄອງເຕີຍ ເຂດຄອງເຕີຍ ບາງກອກ
ສວນເບນຈະກິຕິ ເປັນການພັດທະນາພື້ນທີ່ໂດຍຮອບ "ບຶງຍາສູບ" ຂະໜາດ 200x800 ແມັດ ທີ່ເກີດຈາກການຂຸດດິນຖົມທີ່ ບໍລິເວນອາຄານໂຮງງານຍາສູບ ໂຄງການສວນສາທາລະນະນີ້ເປັນສ່ວນຂອງໂຄງການພັດທະນາທົດແທນໂຮງງານຍາສູບລະຍະທີ 1 ຕາມມັດຕິຄະນະລັດຖະມົນຕີໃນລັດທະບານທ່ານອານັນ ປັນຍາຣະຊຸນ ທີ່ໃຫ້ຍ້າຍໂຮງງານຍາສູບອອກໄປນອກບາງກອກ
ຊື່ສວນເບນຈະກິຕິໄດ້ຮັບພະລາຊະທານຈາກສົມເດັດພະນາງເຈົ້າສິຣິກິດ ພະບໍລົມລາຊິນີນາດ ສະເດັດມາຊົງເຮັດພິທີເປີດເມື່ອວັນທີ 9 ທັນວາ ຄ.ສ. 2004
ໃນວັນທີ 1-9 ທັນວາ ຄ.ສ. 2014 ສວນເບນຈະກິດຕິໄດ້ໃຊ້ເປັນສະຖານທີ່ຈັດສະແດງລະຄອນເວທີປະກອບເພງ ແລະເທັກນິກຕະການຕາສະເຫຼີມພະກຽດພະບາດສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວ ເລື່ອງ "ພະມະຫາຊະນົກ ເດີຟີໂນມີນອລ ໄລຟ໌ໂຊວ໌" ໂດຍເວທີສະແດງຢູ່ກາງບຶງຄວາມຍາວກວ່າ 100 ແມັດ
ຕໍ່ມາໂຮງງານຍາສູບໄດ້ມອບພື້ນທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນອີກ 61 ໄຣ່ ເພື່ອເຮັດເປັນ "ສວນປ່າເບນຈະກິຕິ" ສຳລັບໃຊ້ເປັນພື້ນທີ່ປູກໄມ້ຍືນຕົ້ນຂະໜາດໃຫຍ່ ເຊັ່ນ ແຄນາ, ເສລາ ແລະກະໂດນ ໃນລັກສະນະຂອງສວນປ່າທີ່ມີຄວາມຮົ່ມຮື່ນ ແຕ່ໂປ່ງແສງສະຫວ່າງສ່ອງເຖິງ ໃນວະໂຣກາດທີ່ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າສິຣິກິດ ພະບໍລົມລາຊິນີນາດ ຈະເລີນພະຊົນມະພັນສາຄົບ 7 ຮອບ ໃນປີ ຄ.ສ. 2016 ໂດຍມີກຳໜົດເປີດໃນວັນທີ 12 ສິງຫາ ຄ.ສ. 2016 ຈຶ່ງນັບວ່າສວນເບນຈະກິຕິເປັນສວນທາລະນະແຫ່ງທຳອິດໃນບາງກອກທີ່ມີສວນປ່າ
ສະຖານີສູນການປະຊຸມແຫ່ງຊາດສິຣິກິດ (, ລະຫັດ SRI,) ຫຼືສະຖານີສູນສິຣິກິດ ແມ່ນສະຖານີລົດໄຟຟ້າໃຕ້ດິນ ໃນເສັ້ນທາງລົດໄຟຟ້າມະຫານະຄອນ ສາຍສະເຫຼີມລັດຊະມົງຄົນ ທີ່ຖະໜົນລັດຊະດາພິເສກ-ພະຮາມທີ່ 4 ບາງກອກ ບໍລິເວນດ້ານສູນການປະຊຸມແຫ່ງຊາດສິຣິກິດ ມີທຳເລຢູ່ໃຈກາງຢ່ານທຸລະກິດ ໄກ້ກັບຕະຫຼາດຫຼັກຊັບແຫ່ງປະເທດໄທ, ສວນເບນຈະກິຕິ ແລະຕະຫຼາດຄອງເຕີຍ ສະຖານີຫັວລຳໂພງ
ຖະໜົນລັດຊະດາພິເສກ-ພະຮາມທີ່ 4 ດ້ານໜ້າສູນການປະຊຸມແຫ່ງຊາດສິຣິກິດ ບໍລິເວນທິດເໜືອຂອງສີ່ແຍກພະຮາມທີ່ 4 ຈຸດບັນຈົບຂອງຖະໜົນລັດຊະດາພິເສກ ຖະໜົນພະຮາມທີ່ 4 ແລະຖະໜົນພະຮາມທີ່ 3 ໃນພື້ນທີ່ແຂວງຄອງເຕີຍ ເຂດຄອງເຕີຍ ບາງກອກ
ສະຖານີສູນສິຣິກິດແຫ່ງນີ້ມີຄວາມສຳຄັນເນື່ອງຈາກເປັນສະຖານີທີ່ສາມາດໃຊ້ເດິນທາງເຂົ້າສູ່ສູນການປະຊຸມແຫ່ງຊາດສິຣິກິດ ເຊິ່ງເປັນສະຖານທີ່ຈັດງານປະຊຸມແລະກິດຈະກຳຕ່າງໆ ໃນລະດັບປະເທດແລະລະດັບນານາຊາດໄດ້ໂດຍກົງ ຈຶ່ງມີຜູ້ໂດຍສານໃຊ້ບໍລິການຈຳນວນຫຼາຍເມື່ອມີການຈັດກິດຈະກຳຕ່າງໆ ພາຍໃນສູນ ສິຣິກິດ ໂດຍສະເພາະ ງານສັບດາໜັງສືແຫ່ງຊາດ ແລະ ມະຫະກຳໜັງສືລະດັບຊາດ ເຊິ່ງຈັດເປັນປະຈຳທຸກປີ ນອກຈາກນີ້ຍັງເປັນສະຖານີທີ່ຜູ້ໂດຍສານສາມາດໃຊ້ເດິນທາງມາຍັງຕະຫຼາດຄອງເຕີຍເຊິ່ງແມ່ນຢ່ານຕະຫຼາດສົດຂະໜາດໃຫຍ່ໃຈກາງບາງກອກໄດ້ສະດວກທີ່ສຸດ ດ້ວຍລະຍະທາງປະມານ 300 ແມັດຈາກທາງເຂົ້າ-ອອກທີ່ 1 ແລະ 2 ຂອງສະຖານີ ຂ້າມຂົວລອຍບໍລິເວນສີ່ແຍກພະຮາມທີ່ 4 ມາຍັງບໍລິເວນຕະຫຼາດ ໃນຂະນະທີ່ສະຖານີຄອງເຕີຍເຊິ່ງຢູ່ຖັດອອກໄປນັ້ນຢູ່ຫ່າງຈາກຢ່ານຕະຫຼາດຄອງເຕີຍບໍ່ຕ່ຳກວ່າ 600 ແມັດ ແລະໄດ້ຕັ້ງຊື່ສະຖານີຄອງເຕີຍໂດຍຄຳນຶງເຖິງທີ່ຕັ້ງໃນເຂດຄອງເຕີຍ ແລະຢູ່ໃຕ້ແນວຄອງເຕີຍເດີມ ແຕ່ກັບບໍ່ໄດ້ໝາຍຄວາມເຖິງຢ່ານຕະຫຼາດຄອງເຕີຍຢ່າງສະເພາະເຈົາະຈົງ
ເປັນສະຖານີໃຕ້ດິນ ກວ້າງ 23 ແມັດ ຍາວ 196 ແມັດ ລະດັບຊານຊາລາຢູ່ເລິກ 20 ແມັດຈາກຜິວດິນ ເປັນຊານຊາລາແບບກາງ (Station with Central Platform)
ພາຍໃນສະຖານີສູນການປະຊຸມແຫ່ງຊາດສິຣິກິດ ໄດ້ຈັດໃຫ້ມີສ່ວນຮ້ານຄ້າຫຼື ເມໂທຣມອລລ໌ ທີ່ຊັ້ນເທິງສຸດຂອງສະຖານີ ແຕ່ຍັງບໍ່ເປີດໃຫ້ບໍລິການ
ໂມອານາ (Moana) ແມ່ນຮູບເງົາເພງແອນິເມຊັນສາມມິຕິແນວແຟນຕາຊີຄອມເມດີ້ແລະຜະຈົນໄພ ໃນປີ ຄ.ສ. 2016 ສ້າງໂດຍ ວອນດິສະນີແອນິເມຊັນສະຕູດິໂອ ຈັດຈຳໜ່າຍໂດຍວອນ ດິສະນີ ພິກເຈີ ກຳກັບໂດຍ ຣອນ ຄະເລເມນ ແລະຈອນ ມັດສະເກີ ຊ່ອຍກຳກັບໂດຍ ດອນ ຮອນ ແລະຄະຣິດ ວິລຽມ.
ເນື້ອເລື່ອງ.
ຫິນຂຽວກ້ອນນ້ອຍທີ່ເປັນຫົວໃຈເລິກັບຂອງການສ້າງສັນຂອງເທບເທຟິຕິ ຖືກລັກໂດຍມາວອິ ມະນຸດເຄິ່ງເທບເຊິ່ງພວມວາງແຜນມອບເປັນຂອງຂວັນໃຫ້ມະນຸດ. ເມື່ອມາວອິລີ້ ລາວຖືກໂຈມຕີໂດຍປີສາດລາວາ ເທຄາ ເຮັດໃຫ້ຫົວໃຈເທຟິຕິ ແລະຂໍຕົກປາວິເສດຂອງມາວອິ ຈົມຫາຍໄປໃນມະຫາສະໝຸດ. ໜຶ່ງພັນປີຕໍ່ມາ ໂມອານາ ລູກສາວແລະທາຍາດຫົວໜ້າເກາະນ້ອຍໆ ຊື່ວ່າ ໂມທຸນຸຍ ໃນແຖບໂປລີເນຊີ. ນາງຖືກເລືອກໂດຍທ້ອງທະເລໃຫ້ເປັນຜູ້ທີ່ຈະນຳຫົວໃຈໄປຄືນ ແຕ່ພໍ່ຂອງນາງ ທຸອິ ມາຫານາງ ເຂົາຢັ້ນຢືນວ່າເກາະນີ້ມີທຸກຢ່າງທີ່ໄທບ້ານຕ້ອງການ ແຕ່ຫຼາຍປີຕໍ່ມາປາເລີ່ມຂາດແຄນແລະພືດຜັກຂອງເກາະກໍເລີ່ມແຫ້ງແລ້ງ. ໂມອານາ ສະເໜີໃຫ້ໄປໄກກວ່າແນວປະກາລັງເພື່ອຫາປາຫຼາຍຂຶ້ນ ທຸອິປະຕິເສດຄຳຂໍຂອງນາງຍ້ອນວ່າການແລ່ນເຮືອກາຍແນວປະກາລັງເປັນສິ່ງຕ້ອງຫ້າມ. ທາລາ ຍ່າຂອງໂມອານາພາໂມອານາຖ້ຳລັບຢູ່ຫຼັງນ້ຳຕົກຕາກ ເຊິ່ງນາງໄດ້ພົບເຮືອພາຍໃນແລະພົບວ່າບັນພະບຸລຸດນາງເປັນນັກແລ່ນເຮືອ ເປັນນັກເດີນທາງແລະຄົ້ນພົບເກາະໃໝ່ທົ່ວໂລກ. ທາລາອະທິບາຍວ່າພວກເຂົາເຊົາການເດີນທາງຍ້ອນມາວອິລັກຫົວໃຈເທຟິຕິ ເຮັດໃຫ້ມີສັດປະຫຼາດໃນມະຫາສະໝຸດ ຈາກນັ້ນທາລາກ່າວວ່າຄວາມມືດຂອງເທຄາໄດ້ລຸກລາມຈາກເກາະໜຶ່ງໄປສູ່ອີກເກາະໜຶ່ງບໍ່ເຊົາ ແລະຄ່ອຍໆ ພາກຊີວິດໄປຊ້າໆ. ຈາກນັ້ນ ທາລາເອົາຫົວໃຈແຫ່ງເທຟິຕິໃຫ້ໂມອານາ. ບໍ່ດົນ ທາລາກໍປ່ວຍໜັກແລະລົມຫາຍໃຈສຸດທ້າຍນາງບອກໂມອານາ ໃຫ້ອອກເຮືອສັກສິດທີ່ຢູ່ໃນຖ້ຳນັ້ນ ເພື່ອຕາມຫາມາວອິ.
ທາລາໄດ້ເກີດໃໝ່ເປັນກະເບນລາຫູແລະຕິດຕາມຫຼານສາວໄປນຳ ຫຼັງຈາກຄື່ນໄຕ້ຝຸ່ນພິກເຮືອໃບຂອງໂມອານາ ແລະຊັດນາງຈົນໝົດສະຕິ ນາງຕື່ນຂຶ້ນມາໃນເຊົ້າວັນຮຸ່ງຂຶ້ນເທິງເກາະທີ່ມາວອິອາໄສຢູ່ ແຕ່ລາວຂັງໂມອານາໄວ້ໃນຖ້ຳແລະໃຊ້ເຮືອຂອງນາງເພື່ອອອກຕາມຫາຂໍຕົກປາວິເສດຂອງລາວ ແຕ່ໂມອານາລີ້ອອກມາໄດ້ຕາມມາວອິໄປ ໂມອານາພະຍາຍາມໂນ້ມນ້າວໃຫ້ລາວປ່ຽນໃຈໄປກັບນາງ ແຕ່ມາວອິປະຕິເສດຍ້ອນກົວວ່າພະລັງຂອງຫົວໃຈແຫ່ງເທຟິຕິຈະດຶງດູດສິ່ງມີຊີວິດທີ່ຮ້າຍກາດ. ໂຈນສະຫຼັດໝາກພ້າວ ຊື່ ກາກາໂມຣາ ລ້ອມຮອບເຮືອແລະລັກຫົວໃຈໄປ ແຕ່ມາວອິແລະໂມອານາ ກໍສາມາດນຳມັນຄືນມາໄດ້ ມາວອິ ຕົກລງຈະຊ່ອຍຄືນຫົວໃຈແຫ່ງເທຟິຕິໃຫ້. ຫຼັງຈາກທີ່ລາວໄດ້ຂໍຕົກປາວິເສດຄືນ ເຊິ່ງເຊື່ອງຢູ່ໃນ ລາໂລໄທ ດິນແດນເລິກລັບທີ່ມີແຕ່ສັດປະຫຼາດ. ພວກລາວໄດ້ມັນມາໂດຍການຫຼອກລວງທາມາທໍ ປູໝາກພ້າວຍັກ ມາວອິສອນໂມອານາ ກ່ຽວກັບວິທີແລ່ນເຮືອແລະນຳທາງທີ່ຖືກຕ້ອງ. ເມື່ອຮອດເທຟິຕິແລະພະຍາຍາມເຂົ້າໄປຍັງເກາະທີ່ເທຟິຕິອາໄສຢູ່ ແຕ່ຖືກເທຄາໂຈມຕີ ພວກລາວຖືກໂຈມຕີຢ່າງຮຸນແຮງແລະຖືກຊັດອອກມາຈາກເທຟິຕິ. ຂໍຕົກປາວິເສດຂອງມາວອິເສຍຫາຍ. ລາວບໍ່ຢາກເຂົ້າໄປອີກ ແລະຖິ້ມໂມອານາໄປ ດ້ວຍຄວາມວິຕົກກັງວົນ. ໂມອານາຂໍຮ້ອງໃຫ້ທ້ອງທະເລນຳຫົວໃຈຂອງເທຟິຕິໄປແລະເລືອກຄົນອື່ນເພື່ອສົ່ງກັບໄປຍັງເທຟິຕິ.
ວິນຍານຂອງທາລາມາຫານາງ ແລະມາເປັນກຳລັງໃຈແກ່ນາງເພື່ອໃຫ້ນາງ ນຳຫົວໃຈແຫ່ງເທຟິຕິຄືນມາແລະກັບໄປເທຟິຕິພຽງຜູ້ດຽວ. ມາວອິໄດ້ປ່ຽນໃຈກັບມາລົບກວນເທຄາ ປີສາດລາວາແລະຂໍຂອງລາວຖືກທຳລາຍໃນການຕໍ່ສູ້ນັ້ນ ໂມອານາຕະໜັກວ່າເທຄາກໍແມ່ນເທຟິຕິທີ່ບໍ່ມີຫົວໃຈຂອງເທຟິຕິ ໂມອານາ ຂໍຮ້ອງໃຫ້ທ້ອງທະເລຊ່ອຍເປີດທາງໃຫ້ເທຄາເຂົ້າຫານາງ. ນາງຮ້ອງເພງເພື່ອຊ່ອຍໃຫ້ເທຄາຈື່ໄດ້ວ່າໂຕຕົນທີ່ແທ້ຂອງນາງແມ່ນໃຜ ເຊິ່ງຊ່ອຍໃຫ້ໂມອານາສາມາດຟື້ນຟູຈິດໃຈຂອງນາງໄດ້. ເທຟິຕິເສກເຮືອແຄນູໃໝ່ໃຫ້ແກ່ໂມອານາ ແລະຂໍຕົກປາວິເສດໃໝ່ແກ່ ມາວອິ ກ່ອນທີ່ຈະກັບໄປເປັນຮູບຮ່າງເກາະເທຟິຕິຄືນກ່ອນ. ໂມອານາ ບອກລາມາວອິ ແລະກັບໄປເກາະຂອງນາງທີ່ພວມຟື້ນຟູພ້ອມກັບ ເຮເຮ. ຕໍ່ມາໄທບ້ານແລະໂມອານາ (ເຊິ່ງກາຍເປັນຫົວໜ້າໃໝ່ຂອງພວກລາວ) ເລີ່ມເດີນທາງທ່ອງທ່ຽວແລະແລ່ນເຮືອໄປຕາມເກາະຕ່າງໆ ຕາມທີ່ມາວອິ ແລະທາລາໄດ້ມາຮ່ວມກັນໃນຮ່າງຂອງແຫຼວຍັກແລະຮ່າງຂອງປາກະເບນລາຫູຕາມລຳດັບ.
[https://www.samouay.org/ ເມືອງ ສະໝ້ວຍ] ຕັ້ງຢູ່ທິດຕາເວັນອອກ ຂອງແຂວງ ສາລະວັນ,ຫ່າງຈາກສຳນັກງານແຂວງ ປະມານ 137 ກມ,ນອນໃນ ແຜນທີ່: [https://goo.gl/maps/6NbuC8BBir7N6r8r7 16.2947234,106.8916506]
- ທິດເໜືອຕິດກັບ ເມືອງ ເຫືອງຫວາ,ແຂວງ ກ້ວາງຈິ້,ສສ ຫວຽດນາມ.
- ທິດຕາເວັນອອກຕິດກັບ ເມືອງ ດາກາຣົງ,ແຂວງ ກ້ວາງຈິ້ ແລະ ເມືອງ ອາເລື້ອຍ,ແຂວງ ເທື່ອທຽນເຫວ້,ສສ ຫວຽດນາມ.
- ທິດຕາເວັນຕົກຕິດກັບ ເມືອງ ຕະໂອ້ຍ,ແຂວງ ສາລະວັນ ແລະ ເມືອງ ນອງ,ແຂວງ ສະຫວັນນະເຂດ.
- ບ້ານ ພີນເບ.
ຄັງ ຊຶນ-ກີ () ແມ່ນນັກຮ້ອງຍິງຊາວເກົາຫຼີໃຕ້ ແລະສະມາຊິກວງເລດເວລເວັດ ເກິດເມື່ອວັນທີ່ 10 ກຸົມພາ ຄ.ສ. 1994
ຄັງ ຊຶນ-ກີ ເກີດໃນວັນທີ 10 ເດືອນກຸມພາປີ 1994, ໃນອານຊານ, ກາຍັອງກີ, ເກົາຫຼີໃຕ້. ຄອບຄົວຂອງນາງປະກອບດ້ວຍພໍ່ແມ່ຂອງນາງແລະນ້ອງຊາຍຂອງນາງ. ນາງສາມາດເວົ້າທັງພາສາເກົາຫຼີແລະພາສາຍີ່ປຸ່ນ.
ຄັງ ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນການຝຶກອົບຮົມໃນ SM Entertainment ໃນປີ 2007. ໃນເດືອນທັນວາ 2, 2013, ນາງແມ່ນໜຶ່ງໃນສາມນັກສຳມະນາກອນທີ່ໄດ້ແນະນຳມາສູ່ສາທາລະນະຜ່ານໂຄງການກ່ອນການສະແດງຂອງ SM Entertainment, SM Rookies, ພ້ອມດ້ວຍສະມາຊິກ NCT ໃນປັດຈຸບັນ Jeno ແລະ Taeyong.
ໃນເດືອນກໍລະກົດປີ 2014, ນາງໄດ້ສະແດງໃນເພງ "Butterfly" ຂອງ Henry Lau ຈາກ "EP Fantastic" ຄັ້ງທີສອງຂອງລາວ. ນາງຍັງໄດ້ປະກົດຕົວໃນວີດີໂອເພງຂອງເພງ "Fantastic" ດຽວ.
ປະຖົມມະການ (;;;) ມາຈາກພາສາກະເລັກວ່າ “ການເກີດ” ຫຼື “ທີ່ມາ” ແມ່ນປຶ້ມກ່າວເຖິງຈຸດເລີ່ມຕົ້ນໂລກມະນຸດ ແລະອິສະລາເອນ ແມ່ນໂຕແທນຊົນຊາດທີ່ພະເຈົ້າໄດ້ເລືອກໄວ້ (ມີຄວາມໄນທາງເທວະວິທະຍາ). ຊື່ "ປະຖົມມະການ" ແປມາຈາກຄຳທຳອິດຂອງຄຳພີເອບະເລີຄຳວ່າ בראשית (B'reshit or Bərêšîth) ແປວ່າ "ໃນປະຖົມມະການ..." (in the begining...)
ຜູ້ຂຽນ.
ປະຖົມມະການແມ່ນປຶ້ມທຳອິດຂອງຄຳພີໄບເບິນພາກພັນທະສັນຍາເດີມ (ໂຕລາ) ແລະແມ່ນເຫຼັ້ມທຳອິດໃນໝວດເບນຈະບັນ. ຊາວຈູເຊື່ອວ່າໂມເສດເປັນຜູ້ຂຽນ. ເນື້ອຫາກ່າວເຖິງປະຫວັດການສ້າງໂລກຂອງພະຢາເວ ເຖິງລຳດັບລູກຫຼານຂອງວົງວານອິສະລາເອນ ແລະການເຂົ້າສູ່ເອຢິບ. ປະກອບດ້ວຍເລື່ອງທີ່ຮູ້ຈັກກັນແຜ່ຫຼາຍດີ ເຊັ່ນ ອາດຳກັບເອວາ ເຮືອໂນອາ ຫໍບາເບນ ຯລຯ. ສຳລັບສາສະໜາຢູດາ ຄວາມສຳຄັນທາງຄະລິດຕະສາສະນະວິທະຍາເນັ້ນ ພັນທະສັນຍາ (Covenants) ລະຫວ່າງພະເຈົ້າກັບຊາດທີ່ໄດ້ຮັບເລືອກ (Chosen People) ແມ່ນຊາວຈູ ກ່ຽວກັບດິນແດນແຫ່ງພັນທະສັນຍາ (Promised Land) ທີ່ພະເຈົ້າຊົງປະທານ. ສຳລັບສາສະໜາຄະລິດ ຕີຄວາມໝາຍມາສູ່ຄວາມເຊື່ອວ່າ ພະເຢຊູປຽບໄດ້ກັບອາດຳຄົນໃໝ່ ແລະພັນທະສັນຍາໃໝ່ເປັນ “ບົດສັງລວມພັນທະສັນຍາເດີມ”
ໂຄງສ້າງຂອງ ປະຖົມມະການ ປະກອບດ້ວຍປະຫວັດສາດຊ່ວງຕົ້ນ (primeval history) (ປະຖົມມະການ 1-11) ກັບ ລຳດັບພົງສາວະລີ (biblical Patriarchs). ຂະນະທີ່ ໂຄງເລື່ອງກ່ຽວກັບໂຢເຊຟ (ບຸດຢາໂຄບ) ແມ່ນເລື່ອງເລົ່າຕ່າງຫາກ ຜູ້ຊ່ຽວຊານເຊື່ອວ່າປະຖົມມະການຂຽນໂດຍຜູ້ບໍ່ອອກນາມແລະມີການແກ້ໄຂລະຫວ່າງສະຕະວັດທີ 10 ຫາ 5 ກ່ອນຄະລິດຕະການ ໂດຍປະມານພັດທະນາການຂອງຄະນະຜູ້ຊ່ຽວຊານພະຄະລິດຕະທຳພິຈາລະນາຊ່ວງເວລາໃນປະຖົມມະການແລະເບນຈະບັນ ໂດຍມີຂຶ້ນຕັ້ງແຕ່ກາງຄະລິດຕະສະຕະວັດທີ 20.
ໄອລີນ ຫຼື ແພ ຈູ-ຮະຍັອນ ແມ່ນນັກຮ້ອງຍິງຊາວເກົາຫຼີໃຕ້ ແລະສະມາຊິກວງເລດເວລເວັດ ເກິດເມືໍ່ວັນທີ່ 29 ມີນາ ຄ.ສ. 1991
ເປັນຢິງຈາກເວີຍງແທກູ ປະເທດເກົາຫຼີໃຕ້ ເກິດເມື່ອວັນທີ່ 29 ມີນາ ຄ.ສ. 1991 ມີນ້ອງຢິງ 1 ຜູ້ ຊື່ງເກິດໃນປີ ຄ.ສ. 1996
ໃນແຕ່ເຍາວ໌ ນາງເຄຍເປັນເນັດໄອດອລ ແລະເປັນເດັກຝຶກຫັດເຊື່ອງເອສເອັມເອັນເຕີເທັນເມັ້ນ ຢ້ອນໜ້າຕາທີ່ງາມຂອງນາງ ເຮັດໃຫ້ນາງມີຊື່ສຽງເປັນທີ່ຊື່ນຊອບຂອງນັກຮຽນໃນໂຮງຮຽນຈົນກວ່າຈະມີການທ່ອງທ່ຽວເພື່ອເບິ່ງຫນ້າໃນຂະນະທີ່ນາງໄດ້ຮັບການສອບເສັງໃນຫ້ອງຮຽນ
ຈາກເດືອນພຶດສະພາ 2015 ຫາມິຖຸນາ 2016, ນາງເປັນພິທີກອນຂອງ Music Bank, ພ້ອມກັບ Bae Bo -I Am Irene. ແມ່ຍິງຢູ່ໃນບໍລິສັດເກມຢູ່ໃນຊ່ອງ Never TV Cast ໃນເດືອນສິງຫາ 2016, ໃນຖານະນັກສະແດງຜູ້ນໍາໃນວັນທີ 14 ເດືອນຕຸລາປີ 2016, ນາງໄອຣີນໄດ້ຮັບການຢືນຢັນວ່າເປັນເຈົ້າພາບຂອງໂຄງການວັນໃຫມ່ຂອງວັນນະໂລກ. ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າການໂອ້ລົມກ່ຽວກັບຄົນອັບເດດ
Music Bank ແມ່ນການເລີ່ມຕົ້ນຂອງພິທີກອນຂອງນາງ, ໄດ້ຮັບການຕອບສະຫນອງຢ່າງຫຼວງຫຼາຍກັບຄູ່ຜົວເມຍທີ່ຕື່ນນອນເຖິງປະກົດການຂອງວັນສຸກ. (Music Bankຈະອອກອາກາດທຸກວັນສຸກ) ກ່ອນທີ່ຈະສິ້ນສຸດການປະຊຸມລະຄອນໃນເດືອນມິຖຸນາ 2016, ເນື່ອງຈາກວ່າກໍານົດເວລາຂອງພວກເຂົາທັງສອງ
ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ (Football for Friendship) ​ໂຄງ​ການສ້າງ​ຂະ​ບວນ​ການ​ທາງ​ສັງ​ຄົມ​ຂອງ​ເດັກນ້ອຍ​ນາໆ​ຊາດ​ປະ​ຈຳ​ປີ ຈັດ​ຕັ້ງ​ປະຕິ​ບັດໂດຍ PJSC Gazprom. ເປົ້າ​ໝາຍ​ຂອງ​ໂຄງ​ການ​ແມ່ນ​ເພື່ອ ​ປູກ​ຝັງ​ຄ່າ​ນິ​ຍົມ​ອັນ​ສຳ​ຄັນ​ຂອງ​ຄົນ​ລຸ້ນ​ໜຸ່ມ ແລະ ຄວາມ​ສົນ​ໃຈ​ໃນ​ການ​ດຳ​ລົງ​ຊີ​ວິດ​ທີ່​ມີ​ສຸ​ຂະ​ພາບ​ແຂງ​ແຮງ ສະແດງອອກ​ຜ່ານ​ກິ​ລາ​ບານ​ເຕະ. ​ພາຍ​ໃນ​ກອບ​ຂອງ​ໂຄງ​ການ, ນັກ​ກິ​ລາ​ບານ​ເຕະລຸ້ນ​ອາ​ຍຸ​ 12 ປີ​ຈາກ​ປະ​ເທດ​ຕ່າງໆ ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ໃນງານ​ເດັກ​ນາໆ​ຊາດ​ປະ​ຈຳ​ປີ, ຂັນ​ບານ​ໂລກ (World Cup) ​ໃນ "ບານ​ເຕະ​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ", ວັນ​ເຕະ​ບານ ແລະ ມິດ​ຕະ​ພາບ​ສາ​ກົນ. ໂຄງການດັ່ງກ່າວໄດ້ຮັບການສະຫນັບສະຫນູນໂດຍສະຫະພັນບານເຕະສາກົນ  (FIFA) ສະຫະພັນບານເຕະເອີຣົບ (UEFA) ອົງການສະຫະປະຊາຊາດ ຄະນະກຳມະການໂອລິມປິກສາກົນ ແລະ ຄະນະກໍາມະການພາຣາລິມປິກສາກນ ຫົວຫນ້າລັດ ແລະ ລັດຖະບານ ຕະຫລອດຈົນສະຫະພັນບານເຕະຂອງບັນດາປະເທດຕ່າງໆ  ມູນລະນິທິການກຸສົນສາກົນ ອົງການຈັດຕັ້ງມະຫາຊົນ ແລະ ສະໂມສອນບານເຕະຊັ້ນນໍາຂອງໂລກດ້ວຍ ບໍລິສັດ AGT Communications Group ຂອງຣັດເຊຍ ເປັນຜູ້ໃຫ້ບໍລິການໂຄງການດັງກ່າວໃນທົ່ວໂລກ.
ບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ 2013.
ງານ​ບານ​ເຕະ​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ​ຂອງ​ເດັກ​ນ້ອຍ​ນາໆ​ຊາດ​ຄັ້ງ​ທຳ​ອິດ​ແມ່ນ ​ໄດ້​ຈັດ​ຂຶ້ນ​ໃນ​ວັນ​ທີ 25 ພຶດ​ສະ​ພາ 2013 ຢູ່​ທີ່​ນະ​ຄອນ​ຫຼວງ​ລອນດອນ. ເດັກ​ນ້ອຍ 670 ຄົນ​ຈາກ 8 ປະ​ເທດ​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ໃນງານ​ດັ່ງ​ກ່າວ​ຄື: ມາ​ຈາກ​ປະ​ເທດ​ບູນ​ກາ​ຣີ, ສະ​ຫະ​ລາດ​ຊະ​ອາ​ນາ​ຈັກອັງ​ກິດ, ຮັງກາ​ຣີ, ເຢຍ​ລະ​ມັນ, ເກຼັກ, ຣັດ​ເຊຍ, ເຊີເບຍ ແລະ ສະ​ໂລ​ເວ​ເນຍ. ຣັດ​ເຊຍ​ມີ​ຕົວ​ແທນ​ທີມ​ບານ​ເຕະ 11 ທີມ​ ມາ​ຈາກ 11 ເມືອງ ທີ່​ຈະ​ເປັນ​ເຈົ້າ​ພາບ​ການ​ແຂ່ງ​ຂັນ​ບານ​ເຕະ​ໂລກ​ຂອງ​ຟີ​ຟ່າ (FIFA World Cup) ໃນ​ປີ 2018. ທີມ​ເຍົາ​ວະ​ຊົນ​ຂອງ​ສະ​ໂມ​ສອນ Zenit, Chelsea, Schalke 04, ​Crvena Zvezda, ທີມ​ທີ່ຊະ​ນະ​ເລີດໃນ​ວັນກິ​ລາ​ເດັກ​ຂອງ​ Gazprom ແລະ ທີມທີ່​ຊະ​ນະ​ເລີດ​ໃນງານ​ເທດ​ສະ​ການ​Fakel ກໍ່​ໄດ້​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ໃນງານ​ດັ່ງ​ກ່າວ.
ພາຍໃນງານ, ເດັກ​ນ້ອຍ​ໄດ້ໂອ້ລົມ​ກັບໝູ່ເພື່ອນທີ່ມາ​ຈາກ​ປະ​ເທດ​ອື່ນ ແລະ ນັກ​ ເຕະບານ​​ທີ່​ມີ​ຊື່​ສຽງ, ພ້ອມກັນນັ້ນຍັງ​ໄດ້​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ຮັບ​ໃຊ້ການ​ແຂ່ງ​ຂັນ​ບານ​ເຕະ​UEFA Champions League ຮອບ​ສຸດ​ທ້າຍ​ໃນ​ປີ 2012/2013 ທີ່​ສະ​ໜາມ​ກິ​ລາ​Wembley.
ໝາກຜົນ​ຂອງງານ​ດັ່ງ​ກ່າວ​ແມ່ນ ​ຈົດ​ໝາຍເປີດກວ້າງ ທີ່​ເດັກ​ນ້ອຍ​ສ້າງຂຶ້ນເປັນ​ຄ່າ​ນິ​ຍົມທັງ​ແປດ​ຂອງ​ໂຄງ​ການດັ່ງກ່າວ​ຄື: ມິດ​ຕະ​ພາບ, ຄວາມ​ເທົ່າ​ທຽມ​ກັນ, ຄວາມ​ຍຸ​ຕິ​ທຳ, ສຸ​ຂະ​ພາບ, ສັນ​ຕິ​ພາບ, ຄວາມ​ຈົງ​ຮັກ​ພັກ​ດີ, ໄຊ​ຊະ​ນະ ແລະ ປະ​ເພ​ນີ. ຕໍ່​ມາ, ຈົດ​ໝາຍສະບັບ​ນັ້ນ​ໄດ້​ຖືກ​ສົ່ງ​ໄປ​ໃຫ້​ກັບ UEFA, FIFA ແລະ IOC. ​ເດືອນ​ ກັນ​ຍາ 2013, ໃນ​ລະ​ຫວ່າງ​ການ​ພົບ​ປະ​ກັບ ​ທ່ານ Vladimir Putin ແລະ ທ່ານ Vitaly Mutko, ທ່ານ Sepp Blatter ໄດ້​ຢືນ​ຢັນ​ວ່າ​ໄດ້​ຮັບ​ຈົດ​ໝາຍ​ດັ່ງ​ກ່າວແລ້ວ ແລະ ກ່າວ​ວ່າ ຕົນພ້ອມ​ໃຫ້​ການ​ສະ​ໜັບ​ສະ​ໜູນ​ບານ​ເຕະ​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ (Football for Friendship).
ບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ 2014.
ລະ​ດູ​ການ​ທີ​ສອງ​ຂອງ​ໂຄງ​ການ​ບານ​ເຕະ​ເພື່ອ​ມິ​ດ​ຕະ​ພາບ (Football for Friendship) ແມ່ນ​ໄດ້​ຈັດ​ຂຶ້ນ​ຢູ່​​ເມືອງ Lisbon ​ໃນ​ວັນ​ທີ 23–25 ພຶດ​ສະ​ພາ 2014 ແລະ ໄດ້​ເຕົ້າ​ໂຮມ​ເອົາ​ໄວ​ໜຸ່ມ​ຫຼາຍກວ່າ 450 ຄົນ ຈາກ 16 ປະ​ເທດ​ເຂົ້າ​ຮ່ວມຄື: ເບ​ລາ​ລຸດ, ບູນ​ກາ​ຣີ, ສະ​ຫະ​ລາດ​ຊະ​ອາ​ນາ​ຈັກ​ອັງ​ກິດ, ຮັງ​ກາ​ຣີ, ເຢຍ​ລະ​ມັນ, ອີ​ຕາ​ລີ, ເນ​ເທີ​ແລນ, ໂປ​ໂລຍ, ປັອກ​ຕຸຍ​ການ, ຣັດ​ເຊຍ, ເຊີ​ເບຍ, ສະ​ໂລ​ເວ​ເນຍ, ຕວກກີ, ອູ​ແກ​ຣນ, ຝ​ຣັ່ງ ແລະ ໂຄ​ຣ​ອາຊີ. ນັກເຕະບານ​​ເຍົາ​ວະ​ຊົນ​ກໍ່ໄດ້​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ໃນງານບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ, ການ​ແຂ່ງ​ຂັນ​ບານ​ເຕະ​ຕາມ​ທ້ອງ​ຖະ​ໜົນ ແລະ ໄດ້​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ຮັບ​ໃຊ້ໃນການ​ແຂ່ງ​ຂັນ​ບານ​ເຕະ​UEFA Champions League ຮອບ​ສຸດ​ທ້າຍ​ໃນ​ປີ 2013/2014. ທີມ​ທີ່ຊະ​ນະ​ການ​ແຂ່ງ​ຂັນ​ບານ​ເຕະ​ຕາມ​ທ້ອງ​ຖະ​ໜົນນາໆ​ຊາດ (International Street Football Tournament) ໃນ​ປີ 2014 ແມ່ນ ​ທີມ​ເຍົາ​ວະ​ຊົນ Benfica (​ປັອກ​ຕຸຍ​ການ).
ໝາກຜົນຂອງ​ໂຄງ​ການ​ໃນ​ລະ​ດູ​ການ​ທີ​ສອງ​ແມ່ນ ​ການ​ເລືອກ​ຕັ້ງ​ຜູ້​ນຳ​ພາ​ການ​ເຄື່ອນ​ໄຫວບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ (Football for Friendship). ຜູ້ທີ່​ໄດ້​ຮັບ​ເລືອກ​ຕັ້ງ​ແມ່ນ ​ທ່ານ Felipe Suarez ຈາກ​ປະ​ເທດ​ປັອກ​ຕຸຍ​ການ. ​ເດືອນ ​ມິ​ຖຸ​ນາ 2014, ໃນ​ຖາ​ນະ​ຜູ້​ນຳ​ພາ​ການ​ເຄື່ອນ​ໄຫວ, ທ່ານໄດ້​ເຂົ້າ​ຊົມ​ການ​ແຂ່ງ​ຂັນ​ບານ​ເຕະ​ເຍົາ​ວະ​ຊົນ​ນາໆ​ຊາດ​ຄັ້ງ​ທີ​ເກົ້າ ດ້ວຍຄວາມອາໄລ​ເຖິງ Yuri Andreyevich Morozov.
ບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ 2015.
ລະ​ດູ​ການ​ທີ​ສາມ​ຂອງ ​ໂຄງ​ການສ້າງ​ຂະ​ບວນ​ການ​ທາງ​ສັງ​ຄົມ​ບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບຂອງ​ເດັກ​ນາໆ​ຊາດ ​ແມ່ນ​ໄດ້​ຈັດ​ຂຶ້ນ​ໃນ​ເດືອນ​ ມິ​ຖຸ​ນາ 2015 ທີ່ນະ​ຄອນ​ຫຼວງ​ເບີ​ລິນ. ຜູ້​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ເຍົາ​ວະ​ຊົນ​ຈາກທະ​ວີບ​ອາ​ຊີ – ​ທີມ​ບານ​ເຕະ​ເດັກ​ນ້ອຍ​ຈາກ​ຍີ​ປຸ່ນ, ຈີນ ແລະ ຄາ​ຊັກ​ສະ​ຖານ – ​ໄດ້​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​​ໂຄງ​ການ​ເປັນ​ຄັ້ງ​ທຳ​ອິດ. ມີ​ທີມ​ເຍົາ​ວະ​ຊົນ​ຈາກ​ສະ​ໂມ​ສອນ​ບານ​ເຕະ​ທັງ​ໝົດ​ຈາກ 24 ປະ​ເທດ​ ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ໃນ​ລະ​ດູ​ການ​ທີ​ສາມ. ນັກ​ ​ເຕະບານ​ເຍົາ​ວະ​ຊົນ​ໄດ້ໂອ້​ລົມ​ກັນກັບ​ນັກ​ເຕະບານທີ່ມາ​ຈາກ​ປະ​ເທດ​ອື່ນ ແລະ ດາ​ລາ​ນັກ​ເຕະບານຂອງ​ໂລກ, ລວມ​ທັງ​ຕົວແທນຂອງ​ໂຄງ​ການ​ ​ ​Franz Beckenbauer ຈາກທົ່ວ​ໂລກ ແລະ ຍັງ​ໄດ້​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ໃນ​ການ​ແຂ່ງ​ຂັນ​ບານ​ເຕະ​ຕາມ​ທ້ອງ​ຖະ​ໜົນ​ນາໆ​ຊາດ​ ລະ​ຫວ່າງ​ບັນ​ດາ​ທີມ​ເຍົາ​ວະ​ຊົນ​ນຳ​ອີກ.
ທີມທີ່​ຊະ​ນະ​ການ​ແຂ່ງ​ຂັນ​ບານ​ເຕະ​ຕາມ​ທ້ອງ​ຖະ​ໜົນນາໆ​ຊາດ (International Street Football Tournament) ໃນ​ປີ 2015 ແມ່ນ​ ທີມ​ເຍົາ​ວະ​ຊົນ​Rapid (ປະ​ເທດ​ໂອ​ຕ​ຣິດ).
ລະ​ດູ​ການ​ທີ​ສາມ​ຂອງ​ໂຄງ​ການ​ບານ​ເຕະ​ເພື່ອ​ມິ​ດ​ຕະ​ພາບ​ ແມ່ນ​ມີ​ນັກ​ຂ່າວ​ຈາກ​ບັນ​ດາ​ສຳ​ນັກ​ຂ່າວ​ຊັ້ນ​ນຳ​ຂອງ​ໂລກປະ​ມານ​ 200 ຄົນ​ມາ​​ລາຍ​ງານ​ຂ່າວ, ພ້ອມ​ທັງ​ມີ​ນັກ​ຂ່າວ​ເຍົາ​ວະ​ຊົນ 24 ຄົນ​ ຈາກ​ເອີ​ຣົບ ແລະ ອາ​ຊີ​ມາ​​ລາຍ​ງານ​ຂ່າວ ເຊິ່ງແມ່ນ​ບັນ​ດາ​ຜູ້​ທີ່​ເປັນ​ສະ​ມາ​ຊິກ​ຂອງ​ສູນ​ຂ່າວສານ​ເດັກນ້ອຍ​ນາໆ​ຊາດ.
ບັ້ນສຳຄັນ​ໃນ​ປີ 2015 ແມ່ນ​ພິ​ທີ​ມອບ​ລາງວັນ Nine values Cup, ເຊິ່ງ​ແມ່ນ​ສະ​ໂມ​ສອນ​ບານ​ເຕະ​ Barcelona (ປະ​ເທດ​ສະ​ເປນ) ເປັນຜູ້ຊະ​ນະ​ເລີດ. ຜູ້​ຊະ​ນະ​ເລີດ​ໄດ້ຮັບການຄັດ​ເລືອກ​ໂດຍ​ເດັກ​ນ້ອຍ​ທີ່​ຢູ່​ໃນງານ,​ີເປັນຜູ້ທີ່​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ໃນ​ການ​ລົງ​ຄະ​ແນນ​ສຽງ​ທົ່ວ​ໂລກ ​ຈັດ​ຂຶ້ນ​ຢູ່​​ທັງ​ໝົດ 24 ປະ​ເທດທີ່​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ.
ຕອນ​ທ້າຍ​ຂອງງານ, ຜູ້​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ທັງ​ໝົດ​ໄດ້​ປະ​ຕິ​ບັດ​ຕາມ​ປະ​ເພ​ນີ​ການ​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ຮັບ​ໃຊ້ໃນການ​ແຂ່ງ​ຂັນ​ບານ​ເຕະ UEFA Champions League ຮອບ​ສຸດ​ທ້າຍ​ 2014/2015 ທີ່​ສະ​ໜາມ​ Olympic, ​ນະ​ຄອນ​ຫຼວງ​ເບີ​ລິນ.
ບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ 2016.
ການ​ເລີ່ມ​ຕົ້ນ​ຂອງ ໂຄງ​ການສ້າງ​ຂະ​ບວນ​ການ​ທາງ​ສັງ​ຄົມ​ບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບຂອງ​ເດັກ​ນາໆ​ຊາດ ໃນ​ປີ 2016 ​ໄດ້ຈັດໃຫ້​ເປັນ​ສ່ວນ​ໜຶ່ງ​ຂອງກອງ​ປະ​ຊຸມ​ຖະ​ແຫຼງ​ຂ່າວ​ອອນ​ລາຍທາງ Hangout ໄດ້​ຈັດ​ຂຶ້ນ​ໃນ​ວັນ​ທີ 24 ມີ​ນາ ທີ່ເມືອງ Munich ດ້ວຍ​ການ​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ຂອງ​​ຕົວແທນ​ ຂອງ​ໂຄງ​ການ ​Franz Beckenbauer ຈາກທົ່ວໂລກ.
ໃນ​ລະ​ດູ​ການ​ທີສີ່​ຂອງ​ໂຄງ​ການ, ທີມ​ເຍົາ​ວະ​ຊົນໃໝ່ 8 ທີມ​ ຈາກ​ປະ​ເທດ​ອາ​ແຊກໄບຊານ, ອານ​ເຊຣີ, ອາກ​ເມ​ເນຍ, ອາກ​ຊັງ​ຕິນ, ເບ​ຣ​ຊິນ, ຫວຽດ​ນາມ, ເຄີ​ຈິ​ກິດ​ສະ​ຖານ ແລະ ຊີ​ເຣຍ ໄດ້​ເຂົ້າ​ຮ່ວມໂຄງການ. ດັ່ງ​ນັ້ນ, ມີຈຳ​ນວນ​ປະ​ເທດ​ທີ່ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ທັງ​ໝົດ​ເຖິງ 32 ປະ​ເທດດ້ວຍກັນ.
ໃນ​ວັນ​ທີ 5 ເມ​ສາ 2016 ການ​ລົງ​ຄະ​ແນນ​ສຽງ​ໃຫ້ຂັນ​ລາງວັນ​, ຂັນ​ລາງວັນ​ Nine Values Cup ​ໄດ້​ເລີ່ມ​ຕົ້ນ​ຂຶ້ນ. ບັນ​ດາ​ແຟນໆ​ຈາກ​ທົ່ວ​ໂລກ​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ຄັດເລືອກ​ຜູ້​ຊະ​ນະ, ແຕ່​ການ​ຕັດ​ສິນ​ຮອບ​ສຸດ​ທ້າຍ​ແມ່ນ​​ ​ ຜູ້​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ໂຄງ​ການບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບເປັນຜູ້ຕັດ​ສິນ ໂດຍ​ການ​ລົງ​ຄະ​ແນນ​ສຽງ. ສະ​ໂມ​ສອນ Bayern (Munich) ເປັນຜູ້ຊະ​ນະ​ຂັນ​ລາງວັນ​ດັ່ງ​ກ່າວ. ຜູ້​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ໃນບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ (Football for Friendship) ໄດ້​ລາຍງານກິດ​ຈະ​ກຳ​ຂອງ​ສະ​ໂມ​ສອນ ເພື່ອ​ສະ​ໜັບ​ສະ​ໜູນ​ເດັກ​ນ້ອຍ​ທີ່ມີຄວາມ​ຈຳເປັນສະເພາະ, ພ້ອມ​ທັງ​ການ​​ເລີ່ມຕົ້ນເພື່ອ​ສະໜອງຄວາມ​ເອົາ​ໃຈ​ໃສ່​ຕໍ່​ເດັກ​ນ້ອຍ​ໃນ​ປະ​ເທດ​ຕ່າງໆ ແລະ ເປັນການຊ່ວຍ​ເຫຼືອ​ເດັກທີ່​ມີ​ຄວາມຈຳ​ເປັນ.
ງານບານ​ເຕະ​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ​ຂອງ​ເດັກ​ນ້ອຍ​ນາໆ​ຊາດຄັ້ງ​ທີ​ສີ່ ແລະ ການ​ແຂ່ງ​ຂັນ​ບານ​ເຕະ​ຕາມ​ທ້ອງ​ຖະ​ໜົນ​ນາໆ​ຊາດ​ຂອງ​ເດັກ​ນ້ອຍຮອບສຸດທ້າຍ ​ຈັດ​ຂຶ້ນ​ໃນ​ວັນ​ທີ 27–28 ພຶດ​ສະ​ພາ 2016 ທີ່​ເມືອງ​ມິ​ລານ.  ທີມ​ທີ່ຊະ​ນະ​ເລີດ​ການ​ແຂ່ງ​ຂັນ​ແມ່ນ​ທີມ Maribor ຈາກ​ສະ​ໂລ​ເວ​ເນຍ. ໃນ​ຕອນ​ທ້າຍ​ຂອງງານ, ຜູ້​ເຂົ້າ​ຮ່ວມໄດ້​ປະ​ຕິ​ບັດ​ຕາມ​ປະ​ເພ​ນີ​ການ​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ຮັບ​ໃຊ້ໃນການ​ແຂ່ງ​ຂັນ​ບານ​ເຕະ​ UEFA Champions League ຮອບ​ສຸດ​ທ້າຍ. ມີ​ນັກ​ຂ່າວ​ຫຼາຍກວ່າ 200 ຄົນ​ຈາກ​ສື່​ຊັ້ນ​ນຳ​ຂອງ​ໂລກ​ເຂົ້າ​ຮ່ວມລາຍ​ງານ​ຂ່າວໃນງານ​ດັ່ງ​ກ່າວ, ພ້ອມ​ທັງ​ສູນ​ຂ່າວສານ​ນາໆ​ຊາດ​ຂອງ​ເດັກນ້ອຍ ລວມທັງ​ນັກ​ຂ່າວ​ເຍົາ​ວະ​ຊົນ​ຈາກ​ບັນ​ດາ​ປະ​ເທດ​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ.
ນັກ​ເຕະບານ​ເຍົາ​ວະ​ຊົນ​ຈາກ​ສະ​ໂມ​ສອນ Al-Wahda ​ຈາກຊີ​ເຣຍ​ໄດ້​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ໃນ​ງານບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ (Football for Friendship) ລະ​ດູ​ການ​ທີ​ສີ່ ເຊິ່ງ​ບໍ່​ເຄີຍ​ມີ​ມາ​ກ່ອນ. ການ​ລວມ​ເອົາ​ທີມ​ຊີເຣຍ​ເຂົ້າ​​ໃນ​ບັນດາຜູ້​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ໂຄງ​ການ ແລະ ການ​ເຂົ້າຊົມໃນ​ງານ​ຂອງ​ເດັກ​ນ້ອຍ​ຊີ​ເຣຍທີ່ເມືອງ​​ມິ​ລານ ​ແມ່ນ​ບາດ​ກ້າວ​ອັນສຳ​ຄັນ​ສູ່​ການ​ເອົາ​ຊະ​ນະຄວາມ​ໂດດດ່ຽວ​​ດ້ານ​ມະ​ນຸດ​ສະ​​ທຳ​ຂອງ​ປະ​ເທດ. ຄະ​ນະ​ບັນ​ນາ​ທິ​ການ​ກິ​ລາ​ພາ​ສາ​ອາ​ຣັບ​ຂອງ​ຊ່ອງ​ໂທ​ລະ​ພາບ​ສາ​ກົນ​ ​ສະ​ຖາ​ນີ​Russia Today, ດ້ວຍ​ການ​ສະ​ໜັບ​ສະ​ໜູນ​ຂອງ​ສະ​ຫະ​ພັນ​ບານ​ເຕະ​ຊີ​ເຣຍ​ໄດ້​ຖ່າຍ​ທຳ​ສາ​ລະ​ຄະ​ດີ​ຊື່ "ສາມ​ວັນ​ປາສະຈາກ​ສົງ​ຄາມ" ເປັນເລື່ອງກ່ຽວ​ກັບ​ການ​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​​ໂຄງ​ການຂອງ​ເດັກ​ນ້ອຍ. ໃນ​ວັນ​ທີ 14 ກັນ​ຍາ 2016, ປະຊາຊົນ​ຫຼາຍກວ່າ 7,000 ຄົນ ຮັບ​ຊົມ​ຮູບ​ເງົາ​ສາ​ລະ​ຄະ​ດີທີ່​ເມືອງ Damascus.
ບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ 2017.
ສະ​ຖານ​ທີ່​ຊຸມນຸມສຳ​ລັບ ​ໂຄງ​ການສ້າງ​ຂະ​ບວນ​ການ​ທາງ​ສັງ​ຄົມ​ຂອງ​ເດັກ​ນ້ອຍນາໆ​ຊາດບານ​ເຕະ​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ (Football for Friendship) ໃນ​ປີ 2017 ຈັດຂຶ້ນທີ່ St. Petersburg) (ຣັດ​ເຊຍ) ແລະ ງານ​ສຸດ​ທ້າຍ​ທີ່ໄດ້​ຈັດ​ຂຶ້ນ​ນະທີ່​ນີ້​ ຕັ້ງ​ແຕ່​ວັນ​ທີ 26 ມິ​ຖຸ​ນາ ເຖິງ ວັນທີ 3 ກໍ​ລະ​ກົດ.
ໃນ​ປີ 2017, ຈຳ​ນວນ​​ປະ​ເທດທີ່ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ໄດ້​ເພີ່ມ​ຂຶ້ນ​ຈາກ 32 ເປັນ 64 ປະ​ເທດ. ເປັນ​ຄັ້ງ​ທຳ​ອິດ​ຂອງ​ໂຄງ​ການ​ບານ​ເຕະ​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ (Football for Friendship) ທີ່ມີ​ເດັກ​ນ້ອຍ​ຈາກ​ປະ​ເທດ​ເມັກ​ຊິກ​ໂກ ແລະ ສະ​ຫະ​ລັດເຂົ້າ​ຮ່ວມ. ດັ່ງ​ນັ້ນ, ໂຄງ​ການ​ໄດ້​ເຕົ້າ​ໂຮມ​ເອົາ​ນັກ​ກິລາ​ເຍົາ​ວະ​ຊົນ​ຂອງ​ທັງ​ສີ່​ທະ​ວີບ​ຄື: ອາ​ຟ​ຣິ​ກາ, ຢູ​ຣາ​ເຊຍ, ອາ​ເມ​ຣິ​ກາເໜືອ ແລະ ອາ​ເມ​ຣິ​ກາໃຕ້.
ໃນ​ລະ​ດູ​ການ​ທີ​ຫ້າ ໂຄງ​ການ​ໄດ້​ຈັດ​ຕັ້ງ​ປະ​ຕິ​ບັດ​ຕາມ​ແນວ​ຄວາມ​ຄິດ​ໃໝ່​ຄື: ໄດ້​ເລືອກ​ເອົາ​ນັກເຕະ​ບານເຍົາວະຊົນຜູ້​ໜຶ່ງ​ເປັນ​ຜູ້​ຕາງ​ໜ້າຈາກ​ແຕ່​ລະ​ປະ​ເທດ​. ບັນ​ດາ​ເຍົາວະຊົນທີ່​ເຕົ້າ​ໂຮມ​ກັນ​ໃນ​ທີມ​ມິດ​ຕະ​ພາບ​ນາໆ​ຊາດ​ທັງແປດ​​ທີ​ມ​ປະ​ກອບ​ມີ ​ເດັກ​ຍິງ ແລະ ເດັກຊາຍ​ອາ​ຍຸ 12 ປີ, ລວມ​ທັງ​ຄົນ​ພິ​ການນຳ.
ໃນ​ໄລ​ຍະ​ຂອງ​ການ​ຫຼິ້ນແບບ​ເປີດກວ້າງ, ອົງ​ປະ​ກອບ​​ທີມ​ຂອງ​ປະ​ເທດ ແລະ ຕຳ​ແໜ່ງ​ເກມ​ການ​ແຂ່ງ​ຂັນ​ສຳ​ລັບ ຜູ້​ຕາງ​ໜ້າ​ຂອງປະ​ເທດ​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ແມ່ນ​​ຖືກ​ກຳ​ນົດໄວ້ແລ້ວ. ການ​ຫຼິ້ນ​ແມ່ນ​ໄດ້​ຈັດ​ຂຶ້ນໃນ​ຮູບ​ແບບກອງ​ປະ​ຊຸມ​ຜ່ານ​ອິນ​ເຕີ​ເນັດ. ​ຫົວ​ໜ້າ​ທີມມິດ​ຕະ​ພາບ​ຂອງ​ທັງແປດ​ທີມ​ແມ່ນ​ຄູຝຶກ​ໜຸ່ມ​ຄື: Rene Lampert (ສະ​ໂລ​ເວ​ເນຍ), Stefan Maksimovich (ເຊີ​ເບຍ), Brandon Shabani (ສະ​ຫະ​ລາດ​ຊະ​ອາ​ນາ​ຈັກອັງ​ກິດ), Charlie Sui (ຈີນ), Anatoly Chentuloyev (ຣັດ​ເຊຍ), Bogdan Krolevetsky (ຣັດເຊຍ), Anton Ivanov (ຣັດ​ເຊຍ), Emma Henschen (ເນ​ເທີ​ແລນ). Liliya Matsumoto (ຍີ່​ປຸ່ນ), ຜູ້​ຕາງໜ້າ​ຂອງ​ສູນ​ສຳ​ນັກ​ຂ່າວ​ສາ​ກົນບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ (Football for Friendship) ກໍ່​ໄດ້​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ໃນ​ການ​ຫຼິ້ນດັ່ງກ່າວ.
ທີມທີ່ຊະ​ນະ​ຂັນ​ບານ​ໂລກ (World Cup) ໃນ​ການ​ແຂ່ງ​ຂັນບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ (Football for Friendship) 2017 ແມ່ນ​ທີມ "ສີ​ສົ້ມ", ເຊິ່ງ​ປະ​ກອບ​ມີ​ຄູຝຶກ​ໜຸ່ມ ແລະ ນັກ​ເຕະບານ​ເຍົາ​ວະ​ຊົນ​ຈາກ​ເກົ້າ​ປະ​ເທດ​ຄື: Rene Lampert (ສະ​ໂລ​ເວ​ເນຍ), Hong Jun Marvin Tue (ສິງ​ກະ​ໂປ), Paul Puig I Montana (ສະ​ເປນ), Gabriel Mendoza (ໂບ​ລິ​ເວຍ), Ravan Kazimov (ອາເຊີ​ໃບ​ຈັນ), Khrisimir Stanimirov Stanchev (ບູນ​ກາ​ຣີ), Ivan Agustin Casco (ອາກ​ຊັງ​ຕິນ), Roman Horak (ສາ​ທາ​ລະ​ນະ​ລັດ​ເຊັກ), Hamzah Yusuf Nuri Alhavvat (ລີ​ເບຍ).
ງານ​ແຂ່ງ​ຂັນບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ (Football for Friendship) ຂອງ​ເດັກ​ນ້ອຍ​ນາໆ​ຊາດ​ມີ​ ​ແຂກ​ຄົນສຳ​ຄັນ​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ຄື: ທ່ານ Viktor Zubkov (ປະ​ທານ​ຄະ​ນະ​ອຳ​ນວຍ​ການ​ຂອງ PJSC Gazprom), ທ່ານ Fatma Samura (ເລ​ຂາ​ທິ​ການ​ໃຫຍ່​ຂອງ FIFA), ທ່ານ Philippe Le Flock (ຜູ້​ອຳ​ນວຍ​ການ​ໃຫຍ່​ຝ່າຍ​ການ​ຄ້າ​ຂອງ FIFA), ທ່ານ Giulio Baptista (ນັກ​​ເຕະ​ບານຈາກເບ​ຣ​ຊິນ), ທ່ານ Ivan Zamorano (ກອງ​ໜ້າ​ຈາກ​ຊິ​ລີ), ທ່ານ Alexander Kerzhakov (ນັກ​​ເຕະບານຈາກຣັດ​ເຊຍ) ແລະ ແຂກທ່ານ​ອື່ນໆ​ ທີ່​ໄດ້​ຮັບ​ເຊີນ​​ມາ​ເພື່ອການສົ່ງເສີມ​ຄ່າ​ນິ​ຍົມຫຼັກ​ຂອງ​ມະ​ນຸດ​ໃຫ້ແກ່​ຄົນ​ລຸ້ນ​ໜຸ່ມ.
ໃນ​ປີ 2017 ໂຄງ​ການດັ່ງກ່າວ​ມີ​ຜູ້​ຊົມ​​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ຫຼາຍກວ່າ 600,000 ຄົນ ແລະ ມີ​ເດັກ​ນ້ອຍ ແລະ ຜູ້​ໃຫຍ່​ຫຼາຍກວ່າ 1,000 ຄົນ​ ຈາກ 64 ປະ​ເທດ​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ໃນ​ຮອບ​ສຸດ​ທ້າຍ​ທີ່​ເມືອງ​ St. Petersburg.
ບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ 2018.
ໃນປີ 2018 ລະດູການຄັ້ງທີ ຫົກ ຂອງໂຄງການ "ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ" ໄດ້ຈັດຂຶ້ນ ແຕ່ ວັນທີ 15 ກຸມພາ ຫາ ວັນທີ່15 ມິຖຸນາ ສ່ວນກິດຈະກໍາຄັ້ງສຸດທ້າຍຂອງໂຄງການ ໄດ້ຈັດຂຶ້ນໃນນະຄອນຫລວງມອສໂກ ກ່ອນທີ່ກາແຂ່ງຂັນເຕະບານຊີງແຊັມໂລກ 2018 ທີ່ປະເທດຣັດເຊຍເປັນເຈົ້າພາບ ຈະເລີ່ມຕົ້ນ   ຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມໃນໂຄງການດັງກ່າວ ໄດ້ແກ່ ບັນດານັກເຕະບານຫນຸ່ມນ້ອຍ ແລະນັກຂ່າວຫນຸ່ມນ້ອຍ ຈາກ 211 ປະເທດ ແລະ ຂົງເຂດຕ່າງ ໆ ຂອງໂລກ ​. ສຳລັບໂຄງການປະຈຳປີ 2018 ນີ້ ກໍໄດ້ເປີດສາກຂຶ້ນຢ່າງເປັນທາງການໂດຍການຈັບສະຫລາກແບ່ງທີມຟຸດບອນໃນໂຄງການ "ບານເຕະເພື່ອມິດພາບ" ຊຶ່ງຈັດຂຶ້ນລະຫວ່າງການປະຊຸມອອນລາຍ ຜົນທີ່ໄດ້ມາຈາກການຈັບສະຫລາກ ກໍຄື ທີມຟຸດບອນ 32 ທີມ ເຊິ່ງໄດ້ແກ່  ທີມຟຸດບອນມິດພາບນານາຊາດ ຈິ່ງໄດ້ຮັບການຈັດຕັ້ງຂຶ້ນດ້ວຍ.
ໃນປີ 2018 ພາຍໃນຂອບເຂດຂອງພາລະກິດດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມ ທີມມິດຕະພາບນານາຊາດ ໄດ້ຖືກຕັ້ງຊື່ຕາມສັດປ່າທີ່ຫາຍາກ ແລະ ໃກ້ຈະສູນພັນ
ນອກຈາກນີ້ພາຍໃນຂອບເຂດຂອງພາລະກິດສິ່ງແວດລ້ອມຂອງປີ 2018 ນັ້ນ ໃນວັນທີ່ 30 ພຶດສະພາ ກໍໄດ້ມີການເປີດຕົວກິດຈະກຳສາກົນ  Happy Buzz Day ເຊິ່ງຮຽກຮ້ອງໃຫ້ປະຊາຄົມໂລກໃຫ້ການສະຫນັບສະຫນູນແກ່ອົງການຈັດຕັ້ງເພື່ອອະນຸລັກສັດປ່າທີ່ຫາຍາກໃຫ້ລອດ ສວນສາທາລະນະ ແລະ ສະຫງວນແຫ່ງຊາດຂອງຣັດເຊຍ ອາເມລິກາ ເນປານ ແລະ ປະເທດອັງກິດກໍໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມກິດຈະກຳດ້ວຍ. ນອກຈາກນັ້ນໃນລະຫວ່າງກິດຈະກຳຄັ້ງສຸດທ້າຍຂອງໂຄງການ«ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ» ໃນນະຄອນຫລວງມອສໂກ ບັນດາຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມກໍໄດ້ຍ້າຍໄປມາດ້ວຍລົດເມທີ່ເປັນມິດກັບສິ່ງແວດລ້ອມທີ່ແລ່ນດ້ວຍກ໊າຊທໍາມະຊາດດ້ວຍ.
ປະເທດ ແລະ ພູມີພາກ ທີ່ເຂົ້າຮ່ວມໃນໂຄງການ"ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ" ໃນປີ2018 ໄດ້ແກ່
36. ສາ​ທາ​ລະ​ນະ​ລັດ ປະ​ຊາ​ທິ​ປະ​ໄຕ ຊາວ​ໂຕ​ເມະ ແລະ​ ປ​ຣິນ​ຊິ​ເປະ
ທີມມິດຕະພາບນານາຊາດ 32 ທີມ ກໍໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມໃນການແຂ່ງຂັນກິລາບານເຕະບານໂລກຂອງໂຄງການ «ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ» ປີ 2018  ແລະ ເປັນຄັ້ງທໍາອິດໃນປະຫວັດສາດຂອງໂຄງການ ທີ່ເດັກຊາຍ Jazn Taha ນັກວິຈານຫນຸ່ມນ້ອຍຈາກຊີເຣຍ ໄດ້ວິຈານເກມສຸດທ້າຍ ສ່ວນການແຂ່ງຂັນດັ່ງກ່າວໄດ້ຖືກຕັດສິນໂດຍກຳມະການຫນຸ່ມນ້ອຍຈາກປະເທດຣັດເຊຍ Bogdan Batalin.
ຜູ້ຊະນະເຕະບານໂລກຂອງໂຄງການ «ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ» 2018 ແມ່ນ ທີມ «ລີງຊິມແປນຊີ» ເຊິ່ງລວມມີນັກເຕະບານຫນຸ່ມຈາກ ໂດມິນິກາ ແຊັງ ກິດ ແລະ ເນວິດ ມາລາວີ ໂຄລໍາເບຍ ເບນິນ ແລະ ສາທາລະນະລັດປະຊາທິປະໄຕຄອງໂກ ທ້າວວະລະດິສະລາຟ ໂປເລີຍໂຄຟ ຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມຫນຸ່ມນ້ອຍຈາກ ເມືອງສາຮານສ໌ກ ຂອງປະເທດຣັດເຊຍ ເປັນຄູຝຶກສອນທີມນັ້ນ.
ກິດຈະກຳຄັ້ງສຸດທ້າຍຂອງລະດູການຄັ້ງທີ ຫົກ ຂອງໂຄງການນີ້ ແມ່ນກອງປະຊຸມຂອງເດັກນ້ອຍນານາຊາດຂອງໂຄງການ "ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ" ເຊິ່ງໄດ້ຈັດຂຶ້ນໃນວັນທີ 13 ເດືອນ ມິຖຸນາ ທີ່ສູນສມຸດສາດແລະຊີວະວິທະຍາທາງທະເລ "Moskvarium"  ບັນດາແຂກທີ່ໄດ້ຢ້ຽມຢາມກອງປະຊຸມ ກໍຄື ທ່ານ ວິກໂຕຣ ຊູບໂຄຟ (ປະທານຄະນະກໍາມະການບໍລິສັດແກັສປຣອມ)  ທ່ານ ນາງ ໂອລກາ ໂກໂລເດຊ (ຮອງນາຍົກລັດຖະມົນຕີຂອງສະຫະພັນຣັດເຊຍ)  ທ່ານ ອີເຄຣ ຄາສີລິອັສ (ນັກເຕະບານສະ​ເປັນ ແລະ ອະດີດກັບຕັນທີມຊາດສະ​ເປັນ)  ທ່ານອະເລັກຊານດ໌ຣ ເຄຣ໌ຊາໂຄຟ (ນັກເຕະບານຣັດເຊຍ ຄູຝຶກສອນຂອງທີມເຕະບານຊາວຫນຸ່ມຣັດເຊຍ) ຕະຫລອດຈົນຜູ້ຕາງຫນ້າຂອງ 54 ສະຖານທູດຈາກທົ່ວໂລກ ແລະ ບຸກຄົນທົ່ວໄປອື່ນໆ.
ນັກເຕະບານຫນຸ່ມນ້ອຍທີ່ດີທີ່ສຸດຂອງລະດູການຄັ້ງທີ ຫົກ ກໍໄດ້ຮັບລາງວັນໃນກອງປະຊຸມ ເຊິ່ງໄດ້ແກ່ Deo Kalenga Mwenze ຈາກປະເທດສາທາລະນະລັດປະຊາທິປະໄຕກົງໂກ (ກອງຫນ້າດີທີ່ສຸດ), Yamiru Oura ຈາກ ເບນິນ (ກອງກາງດີທີ່ສຸດ), Ivan Volynkin ຈາກ ປະເທດເວລ (ຜູ້ຮັກສາປະຕູທີ່ດີທີ່ສຸດ) ແລະ Gustavo Sintra Rocha ຈາກບາເລຊິນ  (MVP).
ນັກຂ່າວຫນຸ່ມນ້ອຍດີທີ່ສຸດຂອງໂຄງການ «ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ» ໃນປີ 2018 ແມ່ນ ເດັກຍິງSheikali Asension ຈາກ Aruba ເດັກຍິງຜູ້ນີ້ ຂຽນບລັອກໂດຍຮຽກຮ້ອງໃຫ້ເຍົາວະຊົນຂອງໂອເຊຍເນຍປູກຈິດສໍານຶກດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມ.
ການນໍາສະເຫນີຂອງປື້ມແລະກອງປະຊຸມລາຍເຊັນຂອງ ເດັກຍິງ ອະນັນຍາ  ກໍາປູເຈຍ  ຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມຂອງລະດູການທີ່ຜ່ານມາຈາກປະເທດອິນເດຍ ໄດ້ຈັດຂຶ້ນໃນກອງປະຊຸມດັງກ່າວອີກດ້ວຍ ຫລັງຈາກສິ້ນສຸດລົງໃນລະດູການທີ 5 ຂອງໂຄງການ «ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ» ໃນປີ 2017 ເດັກຍິງອະນັນຍາ  ໄດ້ຂຽນປຶ້ມ "ການເດີນທາງຂອງນ້ອງຈາກ ໂມຫາລີ  ໄປຍັງ ນະຄອນສານ ເປເຕຮ໌ບວກ" ກ່ຽວກັບປະສົບການໃນການເຂົ້າຮ່ວມຂອງລາວໃນຖານະເປັນນັກຂ່າວຫນຸ່ມນ້ອຍ ໃນປື້ມນີ້ເດັກຍິງໄດ້ບອກກ່ຽວກັບຄ່ານິຍົມເກົ້າປະການຂອງໂຄງການ ທີ່ຊ່ວຍປ່ຽນແປງໂລກໃຫ້ດີຂຶ້ນ
ໃນວັນທີ 14 ມິຖຸນາ ຫລັງຈາກທີ່ກອງປະຊຸມເດັກນ້ອຍນານາຊາດ "ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ"ສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ ບັນດານັກກິລາເຕະບານຫນຸ່ມນ້ອຍ ແລະ ບັນດານັກຂ່າວຫນຸ່ມນ້ອຍ ກໍໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມໃນພິທີເປີດການແຂ່ງຂັນເຕະບານຊີງແຊັມໂລກ 2018 ທີ່ປະເທດຣັດເຊຍເປັນເຈົ້າພາບໃນສະຫນາມ ກິລາ «ລູຊນິກີ» ທ່າມກາງ​ບັນຍາກາດຄຶກຄື້ນ​ມ່ວນ​ຊື່ນ ເດັກນ້ອຍໄດ້ຍົກທຸງຊາດຂອງທັງຫມົດ 211  ປະເທດແລະພູມິພາກ ທີ່ໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມໃນໂຄງການປີນີ້ ຫຼັງຈາກນັ້ນ ບັນດານັກກິລາເຕະບານຫນຸ່ມນ້ອຍທີ່ເຂົ້າຮ່ວມໃນໂຄງການ «ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ»ນັ້ນ ພາກັນເບິ່ງການແຂ່ງຂັນເຕະບານໂລກ  ນັດເປີດສະໜາມລະຫວ່າງທີມຊາດຂອງຣັດເຊຍ ແລະ  ຊາອຸດິ ອາຣັບເບຍ
ທ່ານວາລາດິເມຍ ປູຕິນ ປະທານາທິບໍດີຂອງສະຫະພັນຣັດເຊຍ  ໄດ້ເຊື້ອເຊີນເດັກຊາຍອັລເບັຣ ຊີນນາໂຕຟ ທູດຫນຸ່ມນ້ອຍຂອງໂຄງການ «ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ» ຈາກປະເທດຣັເຊຍ  ເຂັ້າ ໄປນັ່ງໃນຫ້ອງວີໄອພີຂອງຕົນເອງ ເພື່ອຮ່ວມກັນເບິ່ງການແຂ່ງຂັນເຕະບານໂລກ ນັດເປີດ ສະໜາມ ທີ່ນັ້ນ ຊາຍຫນຸ່ມຍັງສາມາດສື່ສານກັບ Roberto Garlus, ແຊ້ມເຕະບານໂລກຈາກປະເທດບາຊິນ ແລະ ທ່ານ ອີເຄຣ ຄາສີລິອັສ  ນັກກິລາເຕະບານສະ​ເປັນ ໄດ້ດ້ວຍ.
ບັນດາເດັກນ້ອຍແລະໄວລຸ້ນມາກກວ່າ 1 500 ຄົນ ຈາກ 211 ປະເທດແລະພູມີພາກໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມໃນກິດຈະກໍາຄັ້ງສຸດທ້າຍທີ່ນະຄອນຫລວງມອສໂກ ພາຍໃນຂອບເຂດຂອງລະດູການທີ່ຫົກຄັ້ງນີ້ ລວມທັງຫມົດມີ 180 ກິດຈະກໍາຕ່າງ ໆ ທີ່ໄດ້ຖືກຈັດຕັ້ງຂື້ນໃນຂົງເຂດຕ່າງໆຂອງໂລກ ຊຶ່ງໃນນັ້ນ ມີເດັກນ້ອຍ ຫຼາຍກວ່າ 240 ພັນຄົນໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມດ້ວຍ.
ໃນປີ 2018 ນັ້ນ ໂຄງການດັ່ງກ່າວໄດ້ຮັບການສະຫນັບສະຫນູນຈາກເຈົ້າຫນ້າທີ່  ທ່ານ ນາງ ໂອລກາ ໂກໂລເດຊ ຮອງນາຍົກລັດຖະມົນຕີຂອງສະຫະພັນລັດເຊຍ ໃນນາມທ່ານ ວະລາດິເມຍ ປູຕິນ ປະທານາທິບໍດີແຫ່ງສະຫະພັນຣັດເຊຍກໍໄດ້ກ່າວຕ້ອນຮັບບັນດາຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມແລະແຂກຂອງກອງປະຊຸມເດັກນານາຊາດດ້ວຍ. ທ່ານ ດິມິທຣີ ເມດເວເດຟ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີແຫ່ງສະຫະພັນຮັດເຊຍ ໄດ້ສົ່ງໂທເລກຕ້ອນຮັບໄປຍັງຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມປະຊຸມແລະແຂກຂອງກອງປະຊຸມເດັກນ້ອຍນານາຊາດຂອງໂຄງການ "ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ" ຄັ້ງທີ່ຫົກ.
ໃນລະຫວ່າງການສະຫຼຸບໂດຍຫຍໍ້ ເມື່ອວັນທີ່ 23 ເດືອນພຶດສະພາ ທ່ານ Maria Zakharova ໂຄສົກກະຊວງການຕ່າງປະເທດຣັດເຊຍ ໄດ້ສັງເກດເຫັນວ່າ ໃນມື້ນີ້ ໂຄງການ "ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ" ໄດ້ຖືກຮັບຮູ້ໂດຍປະຊາຄົມໂລກເປັນອົງປະກອບດ້ານມະນຸດສະທໍາທີ່ສໍາຄັນຂອງນະໂຍບາຍສັງຄົມລະຫວ່າງປະເທດຂອງລັດເຊຍ.
ຕາມປະເພນີ ໂຄງການ "ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ" ໄດ້ຮັບການສະຫນັບສະຫນຸນຈາກ  ສະຫະພັນ ບານເຕະສາກົນ (FIFA) ອົງການຈັດຕັ້ງກ່າວວ່າຈໍານວນຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມແລະແຂກຜູ້ມາຢ້ຽມຢາມຂອງກິດຈະກຳສຸດທ້າຍຢູ່ມອສໂກໄດ້ບັນລຸ ເຖີງ 5 000 ຄົນ.
ບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ 2019.
ເປີດລະດູການທີ 07 ຂອງໂຄງການເພື່ອສັງຄົນ (ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ) ຈັດຂື້ນໃນວັນທີ 18 ມີນາ 2019, ກິດຈະກຳລ່າສຸດຂອງໂຄງການຈັດຂື້ນທີ່ນະຄອນຫຼວງມາດຣິດ ແຕ່ວັນທີ 28 ພຶດສະພາ ຫາ ວັນທີ 02 ມີຖຸນີ.
ວັນບານເຕະ ແລະ ມິດຕະພາບສາກົນ ວັນທີ 25 ເມສາ ມີການສະເຫຼີມສະຫຼອງຫຼາຍກວ່າ 50 ປະເທດ ຢູ່ເອີຣົບ, ອາຊີ, ອາຟຣີກກາ, ອາເມຣິກາເໜືອ ແລະ ໃຕ້ ສະຫະພັນບານເຕະຣັດເຊຍ (RFU) ກໍ່ໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມດ້ວຍ.
ວັນທີ 30 ພຶດສະພາ ທີ່ນະຄອນຫຼວງມາດຣິດເປັນເຈົ້າພາບຈັດຟໍລ້ຳນາໆຊາດ ໂຄງການເພື່ອສັງຄົມ PAO (Gazprom) (ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ) 2019. ຟໍລ້ໍານີ້ໄດ້ລວບລວມຜູ້ຊ່ຽວຊານຈາກທຸກມຸມໂລກ- ໂຄດບານເຕະ, ແພດຂອງທີມເດັກ, ດາຣາ, ນັກຂ່າວຈາກສື່ຊັ້ນນຳລະດັບນາໆຊາດ SME, ຕົວແທນຂອງສະຖາບັນ ແລະ ສະຫະພັນບານເຕະນາໆຊາດ.
ວັນທີ 31 ພືດສະພາ ທີ່ນະຄອນຫຼວງມາດຣິດ ໄດ້ຈັດການຝຶກຊ້ອມບານເຕະຂ້າມຊາດທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນໂລກ. ຜົນຈາກການຝືກຊ້ອມ (ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ) ດັ່ງກ່າວ ໄດ້ຮັບໃບຮັບຮອງ GUINNESS WORLD RECORDS ຢ່າງເປັນທາງການ.
ໃນຊ່ວງລະດູການທີ 07 ນັກຂ່າວຮຸ້ນໜຸ່ມ 32 ຄົນຈາກ ເອີຣົບ, ອາຟຣິກາ, ອາຊີ, ອາເມຣິກາເໜືອ ແລະ ໃຕ້ ໄດ້ຈັດຕັ້ງສູນຂ່າວເດັກນາໆຊາດ ຂອງໂຄງການ (ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ), ຊື່ງຄອບຄຸມການຈັດກິດຈະກຳຂອງໂຄງການ ແລະ ມີສ່ວນຮ່ວມໃນການກະກຽມຄວາມຮ່ວມມືກັບສື່ມວນຊົນທັງໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດ SME.
ຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມໃນລະດູການທີ 07 ໄດ້ມອບຖ້ວຍ (NICE VALUES) (ລາງວັນຂອງໂຄງການເພື່ອສັງຄົມສຳລັບເດັກນາໆຊາດ ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ) ໃຫ້ກັບສະໂມສອນ (ລີເວີຟູລ) ໃນຖານະທີມທີ່ຮັບຜິດຊອບຕໍ່ສັງຄົມຫຼາຍທີ່ສຸດ.
ໃນວັນທີ 01 ມີຖຸນາ ຈຸດສຸດຍອດຂອງລະດູການທີ 07 ເກີດຂື້ນຢູ່ສະໜາມ UEFA Pitch ທີ່ນະຄອນຫຼວງມາດຣິດ- ເຊິ່ງເປັນນັດຊິງແຊັມໂລກ ຈາກ (ບານເຕະເພື່ມິດຕະພາບ). ຈາກຜົນການແຂ່ງຂັນທີມ (Antiguan snake) ກັບ ທີມ (Tasmanian Devil) ດ້ວຍສະກໍ 1:1 ໃນເວລາປົກະຕິ ຈາກນັ້ນໄດ້ດວນຈຸດໂທດ ແລະ ໄດ້ຮັບລາງວັນຫຼັກ.
ບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ 2020.
ໃນປີ 2020 ກິດຈະກຳລ່າສຸດຂອງລະດູການທີ 08 ຂອງ (ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ) ໄດ້ຈັດຂື້ນອອນໄລໃນແບບຟອມດິຈິຕອລ ແຕ່ວັນທີ 27 ພະຈິກ ຫາ ວັນທີ 09 ທັນວາ 2020. ຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມຫຼາຍກວ່າ 10.000 ຄົນ ຈາກກວ່າ 100 ປະເທດທົ່ວໂລກເຂົ້າຮ່ວມກິດຈະກຳສຳຄັນນີ້.
ສຳລັບລະດູການທີ 08 ຂອງໂຄງການ ໄດ້ຈຳຮອງບານເຕະອອນລາຍ ສຳລັບຜູ້ຫຼິ້ນຫຼາຍຄົນ ບານເຕະໂລກເພື່ອມິດຕະພາບ ໄດ້ຮັບການພັດທະນາເທິງພື້ນຖານຂອງການແຂ່ງຂັນຊິງແຊັມອອນລາຍ (ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ) 2020. ເກມນີ້ສາມາດດາວໂຫຼດຫຼີ້ນໄດ້ທົ່ວໂລກ ແຕ່ວັນທີ 10 ທັນວາ 2020- ວັນບານເຕະໂລກ. ຜູ້ໄດ້ຮັບການເຂົ້າຮ່ວມການແຂ່ງຂັນຕາມກົດຂອງ (ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ), ໂດຍລວມເປັນທີມລະຫວ່າງປະເທດ. ເກມທີ່ມີຜູ້ຫຼີ້ນຫຼາຍຄົນຈະຢືດຕາມເປົ້າໝາຍຫຼັກຂອງໂຄງການຄື: ມິດຕະພາບ, ສັນຕິພາບ ແລະ ຄວາມເທົ່າທຽມ.
ໃນວັນທີ 27 ພະຈິກ ມີການຈົກສະຫຼາກຊິງແຊັມໂລກອອນລາຍ (ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ) 2020.
ແຕ່ວັນທີ 28 ພະຈິກ ຫາ ວັນທີ 06 ທັນວາ ຜ່ານມາ ຄ້າຍມິດຕະພາບອອນລາຍນາໆຊາດ ກັບໂຄງການການສຶກສາດ້ານມະນຸດສະທຳ ແລະ ກິລາ ສຳລັບເດັກ.
ແຕ່ວັນທີ 30 ພະຈິກ ຫາ ວັນທີ 04 ທັນວາ ການປະຊຸມຂອງຟໍລ້ໍາອອນລາຍນາໆຊາດ (ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ), ເຊິ່ງມີການນໍາສະເໜີໂຄງການໃນດ້ານການພັດທະນາກິລາຂອງເດັກ. ຜູ້ຊ່ຽວຊານໄດ້ປະເມີນການນຳສະເໜີຂອງໂຄງການທີ່ສະໝັກເພື່ອຮັບລາງວັນນາໆຊາດ (ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ).
ໃນວັນທີ 07-08 ທັນວາ ຜ່ານມາ ຊິງແຊັມອອນລາຍທົ່ວໂລກ (ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ). ໃນປີນີ້ການຊິງແຊັມໄດ້ຈັດຂື້ນໃນຮູບແບບອອນລາຍໃນແບບຟອມດິຈິຕອລ, ໄດ້ຈຳຮອງຜູ້ຫຼີ້ນຫຼາຍຄົນໄດ້ຮັບການພັດທະນາຂື້ນເປັນພິເສດສຳລັບສິ່ງນີ້ ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ.
ການສຳມະນາສຳລັບເດັດຈາກປະເທດຕ່າງໆ ເພື່ອສະໜັບສະໜູນການຄົບຮອບ 75 ປີ ຂອງອົງການສະຫະປະຊາຊາດ ທີ່ຈັດຂື້ນໃນລະດູທີ 08 ຂອງໂຄງການ.
ໃນຊ່ວງເວລາລະດູການທີ 08 ຂອງໂຄງການ ລາຍການ (Stadium is where I am) ເກມປະຈໍາອາທິດ ໄດ້ຮ່ວມກັບນັກເຕະບານອິດສະລະຈາກທົ່ວໂລກ. ໃນແຕ່ລະຕອນນັກຫຼີ້ນໄດ້ສອນຜູ້ທີ່ບໍ່ມີປະສົບການໃຫ້ສະແດງກົນອຸບາຍ ແລະ ໃນຕອນທ້າຍຂອງແຕ່ລະຕອນຈະມີການປະກາດການແຂ່ງຂັນ ເພື່ອສະແດງກົນອຸບາຍທີ່ດີທີ່ສຸດ. ການສະແດງຈົບລົງດ້ວຍ ມາດເຕີ-ຄຣາດ ອອນລາຍ, ເຊິ່ງໂຄງການ (ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ) ກາຍເປັນເຈົ້າຂອງສະຖິຕິໂລກຄັ້ງທີ່ 02 ຕາມຈຳນວນຜູ້ກ່ຽວຂ້ອງເຂົ້າຮ່ວມ (06 ທັນວາ 2020).
ບັນນາທິການຂ່າວດີ - ລາຍການປະຈໍາອາທິດ, ເປີດໂຕໂດຍນັກຂ່າວໜຸ່ມ (ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ), ເຊິ່ງເດັກໄດ້ແບ່ງປັນຂ່າວສານເຊີງບວກຈາກທົ່ວໂລກກັບຜູ້ຊົມ.
ແຊ້ມ​ໂລກບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ (Football for Friendship).
ການ​ແຂ່ງ​ຂັນ​ບານ​ເຕະ​ຂອງ​ເດັກ​ນ້ອຍ​ນາໆ​ຊາດ​ ຈັດ​ຢູ່​ພາຍ​ໃຕ້​ກອບ​ໂຄງ​ການບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ (Football for Friendship). ບັນ​ດາ​ທີມ​ທີ່​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ໃນ​ການ​ແຂ່ງຂັນ​ຊີງ​ແຊ້ມ​ຄື ​ທີມ​ມິດ​ຕະ​ພາບ​ ໄດ້ຮັບການ​ສ້າງ​ຕັ້ງຂຶ້ນ​ໃນ​ໄລຍະການຫຼິ້ນແບບເປີດກວ້າງ. ມີ​ການຈັດ​ຕັ້ງທີມ​ຕ່າງໆ​​ຂຶ້ນ​ຕາມ​ຫຼັກ​ການບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ (Football for Friendship) ຄື: ນັກ​ກິ​ລາ​ຂອງ​ຊາດ​ຕ່າງໆ, ເພດ ແລະ ຄວາມ​ສາ​ມາດ​ທາງ​ດ້ານ​ຮ່າງ​ກາຍ ໂດຍ​ຫຼິ້ນ​ຢູ່​ໃນ​ທີມ​ດຽວ​ກັນ.
ງານບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ (Football for Friendship) ຂອງ​ເດັກ​ນາໆ​ຊາດ.
ຢູ່​ທີ່ງານບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ (Football for Friendship) ຂອງ​ເດັກ​ນາໆ​ຊາດປະ​ຈຳ​ປີ, ຜູ້​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ໂຄງ​ການ​ທີ່​ເປັນ​ເຍົາ​ວະ​ຊົນພ້ອມ​ກັບ​ຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມໃນໄວ​ຜູ້​ໃຫຍ່ສົນ​ທະ​ນາກັນກ່ຽວກັບ ​ການ​ສົ່ງ​ເສີມ ແລະ ການ​ພັດ​ທະ​ນາ​ຄ່າ​ນິ​ຍົມ​ຂອງ​ໂຄງ​ການໃນ​ທົ່ວ​ໂລກ. ໃນ​ໄລຍະດຳເນີນ​ງານ, ເດັກ​ນ້ອຍ​ພົບ​ປະ ແລະ ໂອ້ລົມ​ກັນ​ກັບໝູ່ເພື່ອນທີ່ມາ​ຈາກ​ປະ​ເທດ​ອື່ນ, ນັກ​ເຕະບານ​ທີ່​ມີ​ຊື່​ສຽງ, ນັກ​ຂ່າວ ແລະ ບຸກຄົນ​ສາ​ທາ​ລະ​ນະຜູ້ອື່ນໆ ແລະ ຍັງ​ເປັນຕົວແທນຂອງ​ເຍົາ​ວະ​ຊົນ ຜູ້​ທີ່​ຈະ​ສືບ​ຕໍ່​ສົ່ງ​ເສີມ​ຄ່າ​ນິ​ຍົມໃນ​ທົ່ວ​ໂລກ​ຢູ່​ໃນ​ກຸ່ມ​ໝູ່ເພື່ອນ​ຂອງ​ພວກ​ເຂົາ​ໃນ​ອະ​ນາ​ຄົດນຳ​ອີກ.
ສູນ​ຂ່າວສານຂອງ​ເດັກ​ນ້ອຍນາໆ​ຊາດ.
ລັກ​ສະ​ນະ​ພິ​ເສດ​ຂອງ​ໂຄງ​ການ​ບານ​ເຕະ​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ (Football for Friendship) ແມ່ນມີສູນ​ຂ່າວສານຂອງ​ເດັກ​ນ້ອຍນາໆ​ຊາດເປັນຂອງ​ຕົນ​ເອງ. ເບື້ອງຕົ້ນສູນຂ່າວສານດັ່ງກ່າວ​ໄດ້​ຮັບ​ການ​ຈັດ​ຕັ້ງ​ຂຶ້ນ​ ພາຍ​ໃຕ້ໂຄງ​ການບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ (Football for Friendship) ໃນ​ປີ 2014. ນັກ​ຂ່າວ​ເຍົາ​ວະ​ຊົນ​​ໃນ​ສູນ​​ຂ່າວສານ​ລາຍ​ງານ​ຂ່າວ​ກ່ຽວກັບ​ໂຄງ​ການ​ຢູ່​ໃນ​ປະ​ເທດ​ຂອງ​ພວກ​ເຂົາ: ພວກ​ເຂົາ​ກະກຽມ​ຂ່າວ​ໃຫ້​ກັບ​ສື່​ກິ​ລາ​ພາຍ​ໃນ​ປະ​ເທດ ແລະ ຕ່າງ​ປະ​ເທດ, ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ໃນ​ການ​ສ້າງ​ເນື້ອ​ໃນ​ຂ່າວ​ໃຫ້​ກັບ​ສະ​ຖາ​ນີ​ໂທ​ລະ​ພາບ​ບານ​ເຕະ​ເພື່ອ​ມິ​ດ​ຕະ​ພາບ, ໜັງ​ສື​ພຶມ​ບານ​ເຕະ​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ​ຂອງ​ເດັກນ້ອຍ ແລະ ສະ​ຖາ​ນີ​ວິ​ທະ​ຍຸ​ທາງ​ການ​ຂອງ​ໂຄງ​ການ. ສູນ​​ຂ່າວສານຂອງ​ເດັກ​ນ້ອຍນາໆ​ຊາດເຕົ້າ​ໂຮມເອົາ​ຜູ້​ຊະ​ນະ​ເລີດໃນການ​ປະ​ກວດ​ນັກ​ຂ່າວ​ເຍົາ​ວະ​ຊົນ​ດີ​ເດັ່ນແຫ່ງ​ຊາດ, ນັກ​ຂຽນ​ບົດຄວາມ​ໜຸ່ມ, ຊ່າງ​ພາບ ແລະ ນັກ​ຂຽນ. ນັກ​ຂ່າວ​ເຍົາ​ວະ​ຊົນ​ຈາກ​ສູນ​ຂ່າວ​ສານ ໃຫ້​ທັດ​ສະ​ນະ​ຂອງ​ພວກ​ເຂົາ​ຕໍ່ກັບ​ໂຄງ​ການ, ຈັດ​ຕັ້ງ​ປະ​ຕິ​ບັດ​ຮູບ​ແບບ "ເດັກ​ນ້ອຍ​ກ່ຽວ​ກັບ​ເດັກ​ນ້ອຍ".
ວັນບານ​ເຕະ ແລະ ​ມິດ​ຕະ​ພາບ​ສາ​ກົນ (International Day of Football and Friendship).
ພາຍ​ໃຕ້​ໂຄງ​ການບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ (Football for Friendship), ໄດ້​ມີ​ການ​ສະ​ເຫຼີມ​ສະ​ຫຼອງວັນບານ​ເຕະ ແລະ ​ມິດ​ຕະ​ພາບ​ສາ​ກົນ (International Day of Football and Friendship) ຂຶ້ນໃນ​ວັນ​ທີ 25 ເມ​ສາ. ໄດ້​ມີ​ການ​ສະ​ເຫຼີມ​ສະ​ຫຼອງວັນ​ພັກ​ຜ່ອນນີ້​​ເປັນ​ຄັ້ງ​ທຳ​ອິດ​ໃນ​ປີ 2014 ໃນ 16 ປະ​ເທດ. ​ມື້​ນີ້, ຈະໄດ້​ຈັດມີ​ການ​ແຂ່ງ​ຂັນ​ຈັບຄູ່ການຫຼິ້ນ, ມີ​ການ​ເຕົ້າ​ໂຮມ​ກັນ, ແຂ່ງ​ມາ​ຣາ​ທອນ​ທາງວິ​ທະ​ຍຸ, ຫ້ອງ​ຮຽນ​ສອນແນະ​ນຳ, ການ​ສະ​ແດງ​ທາງ​ໂທ​ລະ​ພາບ, ເປີດ​ພາກ​ການ​ຝຶກ​ສອນ, ໆລໆ. ມີ​​ຫຼາຍກວ່າ 50,000 ຄົນ​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ໃນ​ການ​ສະ​ເຫຼີມ​ສະ​ຫຼອງຄັ້ງນີ້.
ໃນ​ປີ 2015, ​ໄດ້​ມີ​ການ​ສະ​ເຫຼີມ​ສະ​ຫຼອງວັນ​ບານ​ເຕະ​ ແລະ ​ມິດ​ຕະ​ພາບ​ຢູ່​ໃນ 24 ປະ​ເທດ. ໃນ​ໄລຍະ​ງານ​ບຸນ​ສະ​ເຫຼີມ​ສະ​ຫຼອງແມ່ນ​​ມີ​ການ​ແຂ່ງ​ຂັນຈັບຄູ່ຫຼິ້ນ​ບານ​ເຕະ​ ແລະ ກິດ​ຈະ​ກຳ​ອື່ນໆ. ຢູ່​ໃນ​ປະ​ເທດ​ເຢຍ​ລະ​ມັນ, ນັກ​​ເຕະບານ​ທີມ​ Schalke 04 ໄດ້​ຈັດ​ການ​ຝຶກຊ້ອມ​ເຕະ​ບານ, ປະ​ເທດ​ເຊີ​ເບຍ​ເປັນ​ເຈົ້າ​ພາບລາຍການໂທລະພາບ, ຢູ່​ໃນ​ປະ​ເທດ​ຢູ​ເຄ​ຣນ​ – ໄດ້​ມີ​ການ​ແຂ່ງ​ຂັນ​ລະ​ຫວ່າງ​ທີມ​ເຍົາ​ວະ​ຊົນ​ຂອງ​ສະ​ໂມ​ສອນ Volyn FC ແລະ ເດັກ​ນ້ອຍ​ຜູ້​ທີ່​ໄດ້​ລົງ​ທະ​ບຽນ​ຢູ່​ໃນສູນບໍລິການສັງຄົມຂອງ​ເມືອງ Lutsk ​ສຳ​ລັບ​ຄອບ​ຄົວ​, ເດັກ​ນ້ອຍ ແລະ ຄົນ​ໜຸ່ມສາວ.
ຢູ່​ໃນ​ປະ​ເທດ​ຣັດ​ເຊຍ, ໄດ້​ມີ​ການ​ສະ​ເຫຼີມ​ສະ​ຫຼອງວັນບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບໃນ​ວັນ​ທີ 25 ເມ​ສາ ຢູ່​ໃນ 11 ຕົວເມືອງ. ການ​ແຂ່ງ​ຂັນ​ຈັບຄູ່ຫຼິ້ນບານ​ເຕະ​ໄດ້​ຈັດ​ຂຶ້ນ​ຢູ່​ເມືອງ Vladivostok, Novosibirsk, Yekaterinburg, Krasnoyarsk, Barnaul, St. Petersburg ແລະ Saransk ເພື່ອ​ລະ​ນຶກ​ເຖິງ​ຄ່າ​ນິ​ຍົມຫຼັກ​ຂອງ​ໂຄງ​ການ. ຢູ່​ໃນເມືອງ Krasnoyarsk, Sochi ​ແລະ Rostov-on-Don, ​ໄດ້​ມີ​ການ​ແຂ່ງ​ຂັນ​ແລ່ນ​ປ່ຽນ​ໄມ້​ມິດ​ຕະ​ພາບ​ຂຶ້ນ ໂດຍ​ມີ​ການ​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ຂອງ​ຜູ້​ຖື​ທວນ​ໄຟ​ຈາກ​ການ​ແລ່ນ​ທວນ​ໄຟ​ໂອ​ລິມ​ປິກ ປະຈຳ​ປີ 2014. ຢູ່​ໃນນະ​ຄອນ​ຫຼວງ​ມົດ​ສະ​ກູ, ດ້ວຍ​ການ​ສະ​ໜັບ​ສະ​ໜູນ​ຂອງ​ສະ​ຫະ​ພັນ​ກິ​ລາ​ຄົນ​ຕາ​ບອດ, ໄດ້​ມີ​ການ​ແຂ່ງ​ຂັນ​ໂອ​ກາດ​ເທົ່າ​ທຽມ​ກັນ (Equal Opportunity Tournament) ຂຶ້ນ. ວັນ​ທີ 5 ພຶດ​ສະ​ພາ, ​ມີ​ການ​ສະ​ເຫຼີມ​ສະ​ຫຼອງວັນບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບຢູ່​ໃນເມືອງ Nizhny Novgorod ແລະ Kazan.
ໃນ​ປີ 2016, ​ໄດ້​ມີ​ການ​ສະ​ເຫຼີມ​ສະ​ຫຼອງວັນ​ບານ​ເຕະ​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ​ຢູ່​ໃນ 32 ປະ​ເທດ. ຢູ່​ໃນ​ປະ​ເທດ​ຣັດ​ເຊຍ, ໄດ້​ມີ​ການ​ສະ​ເຫຼີມ​ສະ​ຫຼອງຢູ່​ໃນ​ເກົ້າ​ຕົວເມືອງຄື: Moscow, St. Petersburg, Novosibirsk, Barnaul, Birobidzhan, Irkutsk, Krasnodar, Nizhny Novgorod ແລະ Rostov-on-Don. ເມືອງ Nizhny Novgorod ​ເປັນ​ເຈົ້າ​ພາບ​ຈັດ​ການ​ແຂ່ງ​ຂັນ​ຈັບຄູ່ການຫຼິ້ນໃຫ້​ກັບ​ນັກ​ເຕະ​ບານ​ເຍົາ​ວະ​ຊົນ​ຈາກ​ສະ​ໂມ​ສອນ​ Volga FC ແລະ ນັກກິ​ລາ​​ຜູ້​ໃຫຍ່​ຈາກ​ສະ​ໂມ​ສອນໄດ້​ດຳ​ເນີນ​ການ​ອົບ​ອຸ່ນ​ຮ່າງ​ກາຍ ແລະ ຝຶກສອນ​ໃຫ້​ແກ່​ເດັກ​ນ້ອຍ. ຢູ່​ໃນ​ການ​ແຂ່ງ​ຂັນ​ຈັບຄູ່ການຫຼິ້ນ​ຢູ່​ໃນ​ເມືອງ Novosibirsk, ເດັກ​ນ້ອຍ​ພິ​ການ​ກໍ່​ໄດ້​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ – Yermak-Sibir ເປັນ​ທີມມາຈາກພາກ​ພື້ນ Novosibirsk.
ໃນ​ປີ 2017, ​ໄດ້​ມີ​ການ​ສະ​ເຫຼີມ​ສະ​ຫຼອງວັນ​ບານ​ເຕະ​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ​ຢູ່​ໃນ 64 ປະ​ເທດ. ນັກເຕະບານ​ທີ່​ມີ​ຊື່​ສຽງ, ລວມ​ທັງ​ກອງ​ຫຼັງ​ຈາກ​ເຊີ​ເບຍ Branislav Ivanovich ແລະ ກອງ​ໜ້າ​ຊາວ​ດັດ​ຈ໌ Dirk Kuyt ໄດ້​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ງານ​ໃນ​ທົ່ວ​ໂລກ. ຢູ່​ໃນ​ປະ​ເທດ​ເກຼັກ, ໃນ​ງານ​ມີ Theodoras Zagorakis ຜູ້​ຊະ​ນະ​ແຊ້ມ​ບານ​ເຕະ​ເອີ​ຣົບ ປະຈຳ​ປີ 2004 ກັບ​ທີມ​ເພື່ອນ​ຮ່ວມ​ຊາດ​. ຢູ່​ໃນ​ປະ​ເທດ​ຣັດ​ເຊຍ, ສະ​ໂມ​ສອນ​ Zenit FC ໄດ້​ເປັນ​ເຈົ້າ​ພາບ​ຈັດ​ການ​ຝຶກ​ສອນ​ພິ​ເສດ​ໃຫ້​ກັບ ທ້າວ Zakhar Badyuk, ຕົວແທນເຍົາ​ວະ​ຊົນ​ຂອງ​ໂຄງ​ການບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ (Football for Friendship) ໃນ​ປີ 2017. ຢູ່​ໃນ​ການ​ຝຶກ​ສອນ, ຜູ້​ຮັກ​ສາ​ປະ​ຕູ​ຂອງ​ທີມ​ Zenit FC, ທ້າວ Yury Lodygin ຍົກສູງ​​​ຄວາມ​ສາ​ມາດ​ຂອງ Zakhar ແລະ ໄດ້​ແລກ​ປ່ຽນ​ເຄັດ​ລັບ​ກ່ຽວກັບ​ການ​ຮັກ​ສາ​ປະ​ຕູ​ກັບ​ບຸກຄົນຜູ້ນີ້.
ຄ່ານິຍົມ ເກົ້າປະການ ຂອງ ໂຄງການ"ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ".
ໃນລະຫວ່າງ ກອງປະຊຸມເດັກນ້ອຍນານາຊາດຄັ້ງທໍາອິດ ເຊິ່ງໄດ້ຈັດຂຶ້ນໃນວັນທີ 25 ພຶດສະພາ ປີ 2013 ນັ້ນ  ບັນດາທູດຫນຸ່ມນ້ອຍຈາກປະເທດອັງກິດ  ເຢຍລະມັນ, ສະໂລເວເນຍ  ຮັງກາລີ ເຊີເບຍ  ບູນກາລີ ເກຣັກ ແລະ ຣັດເຊຍ ໄດ້ສ້າງຕັ້ງຄ່ານິຍົມ ແປດປະການທໍາອິດ ຂອງໂຄງການຂຶ້ນ ເຊິ່ງໄດ້ແກ່ ມິດຕະພາບ ຄວາມສະເຫມີພາບ ຄວາມຍຸດຕິທໍາ ສຸຂະພາບ ຄວາມສະຫງົບ ຄວາມຈົງຮັກພັກດີ ໄຊຊະນະ ແລະ ປະເພນີ ແລ້ວ ໄດ້ນໍາສະເຫນີຄ່ານິຍົມແປດປະການຢູ່ໃນຈົດຫມາຍເປີດ   ຈົດຫມາຍສະບັບນີ້ໄດ້ຖືກສົ່ງໄປຍັງຫົວຫນ້າຂອງອົງການຈັດຕັ້ງກິລາສາກົນ ຄື: ສະຫະພັນ ບານເຕະສາກົນ  (FIFA)  ສະຫະພັນບານເຕະເອີຣົບ (UEFA)  ແລະ ຄະນະກຳມະການໂອລິມປິກສາກົນດ້ວຍ  ໃນເດືອນກັນຍາ ປີ 2013 ໃນລະຫວ່າງການພົບປະກັບ ທ່ານ ວະລາດິເມຍ ປູຕິນ ແລະ ທ່ານ ວີຕາລີ ມູດໂກນັ້ນ  ທ່ານ Joseph Blatter  ກໍ ໄດ້ຢືນຢັນການໄດ້ຮັບຈົດຫມາຍແລະກ່າວວ່າທ່ານພ້ອມແລ້ວທີ່ຈະສະຫນັບສະຫນູນໂຄງການ «ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ».
ໃນປີ 2015 ບັນດາຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມຈາກປະເທດຈີນ ຍີ່ປຸ່ນ ແລະ ຄາຊັກສະຖານ ກໍໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມໂຄງການ«ບານເຕະເພື່ອມິດຕະພາບ» ໂດຍສະເຫນີໃຫ້ເພີ່ມຄ່ານິຍົມປະການທີ່ເກົ້າ ຄື ກຽດຕິສັກດ້ວຍ.
ຂັນ​  Nine Values Cup.
ຂັນ Nine Values Cup ​ແມ່ນ​ລາງວັນ​ຂອງໂຄງ​ການສ້າງ​ຂະ​ບວນ​ການ​ທາງ​ສັງ​ຄົມ​ຂອງ​ເດັກ​ນ້ອຍນາໆ​ຊາດບານ​ເຕະ​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ. ໃນ​ແຕ່​ລະ​ປີ​ໄດ້​ມີ​ການມອບ​ຂັນ​ລາງວັນໃຫ້​ກັບ​ການ​ປະ​ຕິ​ບັດທີ່ດີ​ຕໍ່​ຄ່າ​ນິ​ຍົມ​ຂອງ​ໂຄງ​ການ​​ຄື: ມິດ​ຕະ​ພາບ, ຄວາມ​ເທົ່າ​ທຽມ​ກັນ, ຄວາມ​ຍຸ​ຕິ​ທຳ, ສຸ​ຂະ​ພາບ, ສັນ​ຕິ​ພາບ, ຄວາມ​ຈົງ​ຮັກ​ພັກ​ດີ, ໄຊ​ຊະ​ນະ, ປະ​ເພ​ນີ ແລະ ກຽດ​​ສັກ​ສີ. ບັນ​ດາ​ແຟນໆ​ຈາກ​ທົ່ວ​ໂລກ​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ຄັດ​ເລືອກ​ຜູ້​ຊະ​ນະ, ແຕ່​ການ​ຕັດ​ສິນ​ຮອບ​ສຸດ​ທ້າຍ​ແມ່ນດຳເນີນໂດຍ​ການ​ລົງ​ຄະ​ແນນ​ສຽງຂອງຜູ້​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ໂຄງ​ການບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ. ສະ​ໂມ​ສອນ​ບານ​ເຕະ​ທີ່​ໄດ້​ຮັບຂັນ​ລາງວັນ Nine Values Cup ມີ​ຄື: Barcelona (2015), Bayern Munich (2016), Al Wahda (ລາງວັນ​ພິ​ເສດ), Real Madrid (2017).
ປອກ​ແຂນ​ແຫ່ງມິ​ດ​ຕະ​ພາບ.
ທຸກ​ກິດ​ຈະ​ກຳ​ຂອງ​ໂຄງ​ການບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ (Football for Friendship) ແມ່ນ​ເລີ່ມ​ຕົ້ນ​ດ້ວຍ​ການ​ແລກ​ປ່ຽນ​ປອກ​ແຂນ​ແຫ່ງມິດ​ຕະ​ພາບ, ເຊິ່ງ​ເປັນ​ສັນ​ຍາ​ລັກ​ຂອງ​ຄວາມ​ສະ​ເໝີ​ພາບ ແລະ ວິ​ຖີ​ຊີ​ວິດ​ທີ່ມີ​ສຸ​ຂະ​ພາບ​ດີ. ປອກ​ແຂນ​ປະ​ກອບ​ດ້ວຍ ​ເສັ້ນ​ດ້າຍ​ຖັກ​ສອງ​ເສັ້ນ​ສີ​ຟ້າ ແລະ ສີ​ຂຽວ ແລະ ຜູ້​ທີ່​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ແລກ​ປ່ຽນ​ຄ່າ​ນິ​ຍົມ​ຂອງ​ໂຄງ​ການສາ​ມາດ​ສວມໃສ່​​ໄດ້.
"ສັນ​ຍາ​ລັກ​ຂອງ​ການ​ເຄື່ອນ​ໄຫວ​ແມ່ນ​ປອກ​ແຂນ​ສອງ​ສີ, ເຊິ່ງສາ​ມາດ​ເຂົ້າ​ໃຈ​ໄດ້ ແລະ ມີ​ຄວາມ​ໝາຍ​ງ່າຍໆ​ ຄືເປັນ​ຄ່າ​ນິ​ຍົມ​ສືບ​ທອດ​ຂອງ​ໂຄງ​ການບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ (Football for Friendship).
ເຍົາ​ວະ​ຊົນ​ຜູ້​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ໃນ​ໂຄງ​ການ ​ໄດ້​ມັດ​ປອກ​ແຂນແຫ່ງ​ມິດ​ຕະ​ພາບ​ໃສ່​ຂໍ້​ມື​ຂອງ​ນັກ​ກິ​ລາ​ທີ່​ມີ​ຊື່​ສຽງ ແລະ ບຸກຄົນ​ສາ​ທາ​ລະ​ນະ ລວມ​ມີ​ຄື: Dick Advocaat, Anatoly Timoshchuk ແລະ Luis Netu, Franz Beckenbauer, Luis Fernandev, Didier Drogba, Max Meyer, Fatma Samura, Leon Gorecka, Domenico Krishito, Michel Salgado, Alexander Kerzhakov, Dimas Pirros, Miodrag Bozovic, Adelina Sotnikova, Yuri Kamenets.
ກິດ​ຈະ​ກຳ​ຂອງ​ຜູ້​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ໃນ​ລະ​ຫວ່າງ​ລະ​ດູ​ການ​ຕ່າງໆ.
ນັກ​​​ເຕະບານ​ເຍົາ​ວະ​ຊົນ​ຈາກ​ໂຄງ​ການບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ (Football for Friendship) ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ໃນ​ງານ​ຕ່າງໆ​ຢູ່ນອກ​ລະ​ດູ​ການ​ທາງ​ການ. ໃນ​ເດືອນ​ພຶດ​ສະ​ພາ 2013, ນັກ​​ເຕະ​ບານລຸ້ນນ້ອຍຈາກ​ສະ​ໂມ​ສອນ​ບານ​ເຕະ​ເຍົາ​ວະ​ຊົນ​ Maribor (ປະ​ເທດ​ສະ​ໂລ​ເວ​ເນຍ) ໄດ້​ຈັດ​ການແຂ່ງຂັນຈັບຄູ່ຫຼິ້ນເພື່ອ​ການ​ກຸ​ສົນ​ກັບ​ເດັກ​ນ້ອຍ​ກຳ​ປູ​ເຈຍ. ໃນ​ວັນ​ທີ 14 ກັນ​ຍາ 2014 ຢູ່​ໃນ​ເມືອງ​ Sochi, ຜູ້​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ໂຄງ​ການ​ຄົນ​ຣັດ​ເຊຍ​ໄດ້ໂອ້​ລົມ​ກັບ​ທ່ານ Vladimir Putin ໃນ​ໄລຍະການ​ປະ​ຊຸມ​ກັບ​ປະ​ທາ​ນາ​ທິ​ບໍ​ດີ​ຂອງ​ ສະ​ຫະ​ພັນ ​ຣັດ​ເຊຍ​ ກັບ​ປະ​ທານ FIFA ທ່ານ Sepp Blatter. ໃນ​ເດືອນ​ມິ​ຖຸ​ນາ 2014, ປະ​ທາ​ນາ​ທິ​ບໍ​ດີ​ຂອງປະເທດຝ​ຣັ່ງ ທ່ານ Francois Hollande ໄດ້​ເຊື້ອເຊີນ​ທີມ​ Taverni ເຊິ່ງ​ເປັນ​ສະ​ມາ​ຊິກ​ຂອງ​ໂຄງ​ການບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ (Football for Friendship) ມາ​ຍັງ​ພະ​ລາດ​ຊະ​ວັງ​ Elysee Palace ເພື່ອ​ຮັບຊົມ​ການ​ແຂ່ງ​ຂັນ​ບານ​ໂລກ​ ປະຈຳປີ 2014 (2014 FIFA World Cup) ນັດພົບກັນ​ລະ​ຫວ່າງ​ ຝ​ຣັ່ງ​ກັບ​ໄນ​ເຈ​ເຣຍ. ໃນ​ເດືອນ​ເມ​ສາ 2016, ທ້າວ Yuri Vashchuk, ຕົວແທນ​ຂອງ​ໂຄງ​ການບານ​ເຕະ​​ເພື່ອ​ມິດ​ຕະ​ພາບ (Football for Friendship) ໃນ​ປີ 2015 ໄດ້​ພົບ​ກັບ​ຊາຍ​ທີ່​ແຂງ​ແ​ກ່ນ​ທີ່​ສຸດ​ຂອງ​ປະ​ເທດ​ເບ​ລາ​ຣຸດ ທ້າວ Kirill Shimko ແລະ ນັກ​​ເຕະບານ​ເຍົາ​ວະ​ຊົນ​ຈາກສະ​ໂມ​ສອນ​ BATE FC ເພື່ອ​ແລກ​ປ່ຽນ​ປະ​ສົບ​ການ​​ໃນ​ການ​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ໂຄງ​ການ. ທ້າວ Yuri Vashchuk ​ມອບສັນ​ຍາ​ລັກ​ປອກ​ແຂນ​ແຫ່ງມິດ​ຕະ​ພາບ​​ໃຫ້​ແກ່ ທ້າວ Kirill Shimko ເພື່ອ​ເປັນ​ການ​​ໃຫ້​ເຄື່ອງ​ມື​​ໃນ​ການ​ສົ່ງ​ເສີມ​ອຸ​ດົມ​ການ​ຂອງ​ໂຄງ​ການ​ຄື: ມິດ​ຕະ​ພາບ, ຄວາມ​ຍຸ​ຕິ​ທຳ, ວິ​ຖີ​ຊີ​ວິດ​ທີ່​ມີ​ສຸ​ຂະ​ພາບດີ​.
ນິນໂ ມະຣິນະ (Ninoslav Marina, ມາເຊໂດເນຍ: ເກີດມາ 25 ກັນຍາ 1974) ເປັນຫົວຫນ້າວິທະຍາໄລວິທະຍາສາດເຕັກໂນໂລຢີແລະເຕັກໂນໂລຢີ "St Paul Apostle" ທີ່ຢູ່ໃນ Ohrid, ມາຊິໂດເນຍແລະປະທານປະເທດຂອງກອງປະຊຸມສາທາລະນະລັດສາທາລະນະລັດປະທານາທິບໍດີ Macedonia ພາຍໃຕ້ການນໍາຂອງ Rector Marina, UIST ແມ່ນປະຈຸບັນອັນດັບທີສາມໃນ Macedonia. ການຈັດອັນດັບໄດ້ຖືກສ້າງຂຶ້ນໂດຍມະຫາວິທະຍາໄລ Shanghai Jiao Tong ແລະຄະແນນດີຂື້ນຈາກ 44,1 ຈຸດໃນປີ 2012 ຫາ 94,5 ໃນ 100 ໃນປີ 2016.
ຊີວະປະຫວັດ.
ຫລັງຈາກໄດ້ຈົບການສຶກສາລະດັບປະລິນຍາຕີທີ່ຄະນະວິສະວະກໍາໄຟຟ້າຢູ່ໂຮງຮຽນ Saints Cyril ແລະມະຫາວິທະຍາໄລ Methodius Skopje, ລາວໄດ້ຮັບປະລິນຍາເອກ. ປະລິນຍາເອກຢູ່ທີ່École Polytechnique Fedrâle de Lausanne (EPFL) ໃນປີ 2004. ໃນການຮ່ວມມືກັບສູນຄົ້ນຄ້ວາ Nokia ໃນນະຄອນ Helsinki, ວິທະຍາສາດຂອງລາວຢູ່ໃນທິດສະດີຂໍ້ມູນແລະການສື່ສານໄຮ້ສາຍ. Ninoslav Marina ເປັນຜູ້ອໍານວຍການ R & D ໃນ Sowoon Technologies ຈາກ 2005-2007 ເປັນບ່ອນທີ່ທ່ານນໍາພາການພັດທະນາຊຸດຫູຟັງເພື່ອວັດແທກຄວາມປວດ, ຄວາມຄຽດແລະນອນຫລັບສໍາລັບນັກອາວະກາດ, ນັກພະຍາກອນ, ຜູ້ຂັບຂີ່ແລະພະນັກງານຄວາມປອດໄພ. ຈາກ 2007-2008, ທ່ານນາງ Marina ໄດ້ໄປຢ້ຽມຢາມວິທະຍາໄລຢູ່ມະຫາວິທະຍາໄລຮາວາຍໃນ Manoa, ໃນການມີປະສົບການທີ່ມີຊື່ສຽງຈາກສະຖາບັນວິທະຍາສາດແຫ່ງຊາດຂອງປະເທດສະວິດ. ຈາກປີ 2008 ຫາ 2009, ລາວໄດ້ເຮັດວຽກເປັນນັກຄົ້ນຄວ້າວິທະຍາໄລຢູ່ UNIK Graduate Center ຈາກມະຫາວິທະຍາໄລ Oslo ທີ່ເຮັດວຽກໃນໂຄງການຈາກສະຖາບັນຄົ້ນຄວ້ານໍເວ. ໃນໄລຍະປີ 2009-2012, ທ່ານນາງມາລິນໄດ້ໄປຢ້ຽມຢາມນັກຄົ້ນຄວ້າ Postdoctoral ທີ່ມະຫາວິທະຍາໄລ Princeton ທີ່ມີຊື່ສຽງໃນງານມະຫາວິທະຍາໄລ Marie Curie ທີ່ມີຊື່ສຽງພາຍໃຕ້ໂຄງການເຈັດ (FP7). ໃນປີ 2014, ທ່ານດຣ Marina ໄດ້ຮັບເງິນທຶນພາຍໃຕ້ໂຄງການ Leading House ຂອງປະເທດລັດເຊຍແລະບາຊິນແລະມີໂຄງການຈັດເກັບແຈກຢາຍກັບວິທະຍາໄລ Campinas ໃນລັດSão Paulo.
ຜົນສໍາເລັດຂອງວິທະຍາສາດ.
Prof. Marina ໄດ້ຂຽນຮ່ວມກັນຫຼາຍກວ່າ 100 ເອກະສານວິທະຍາສາດ, ປຶ້ມແລະບົດເລື່ອງທີ່ນິຍົມ. ລາວໄດ້ເປັນວິທະຍາໄລທີ່ມີຫຼາຍກວ່າ 40 ແຫ່ງໃນບັນດາປະເທດດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້: ສະຫະລັດ, ຣັດເຊຍ, ຈີນ, ສະຫະປະຊາຊາດ, ຍີ່ປຸ່ນ, ຝຣັ່ງ, ເຢຍລະມັນ, ສະວິດເຊີແລນ, ປະເທດເນເທີແລນ, Brazil, Norway, Finland, Belgium, Austria, Hong Kong, Malaysia, ອິດສະຣາເອນ, ເຊັກ, Morocco, ໂປໂລຍ, ໂລມາເນຍ, ກີຊ, ອີຢິບ, ໂຄຣເອເຊຍ, ບັນແກເລຍ, ເຊີເບຍ, ອາເຊີໄບຈານແລະມອນໂດວາ. ລາວໄດ້ຍົກລະດັບທຶນຫຼາຍໂດຍຜ່ານເຄື່ອງມືຕ່າງໆໃນສະຖາບັນການສຶກສາແລະອຸດສາຫະກໍາລວມທັງໂຄງການຕ່າງໆເຊັ່ນ CTI ຂອງສະວິດ, NSF ສະວິດເຊີແລນ, ສະຖາບັນຄົ້ນຄວ້ານໍເວ, ຄະນະກໍາມະການເອີຣົບແລະອົງການອະວະກາດເອີຣົບ. ລາວໄດ້ເປັນຜູ້ຊ່ຽວຊານຂອງໂຄງການໂຄງການຂອງຄະນະກໍາມະການເອີຣົບ. ທ່ານ Marina ເປັນສະມາຊິກອາວຸໂສຂອງສະຖາບັນວິສະວະກໍາໄຟຟ້າແລະເອເລັກໂຕຣນິກ (IEEE) ແລະຫົວຫນ້າຄະນະກໍາມະການໂຄງການດ້ານວິຊາການຂອງກອງປະຊຸມສາກົນກ່ຽວກັບລະບົບການຄວບຄຸມແລະການຄວບຄຸມ Ultra Modern (ICUMT). ລາວເປັນສະມາຊິກຜູ້ກໍ່ຕັ້ງແລະເປັນປະທານຂອງ IEEE Information Theory Society chapter Macedonian ໃນປີ 2016 ແລະ 2017. ໃນເດືອນກໍລະກົດ 2015, ທ່ານດຣ Marina ໄດ້ເຊື້ອເຊີນໂດຍປະທານປະເທດຂອງກອງປະຊຸມຄັ້ງທີ 69 ຂອງສະຫະປະຊາຊາດສະຫະປະຊາຊາດ, H. ທ່ານ Sam Kutesa ໃນກອງປະຊຸມສໍາລັບການປຶກສາຫາລືແບບບໍ່ເປັນທາງການໃນກອງປະຊຸມສຸດຍອດໂລກກ່ຽວກັບສັງຄົມຂໍ້ມູນ.
ນິນໂ ມັຣິນັ (Ninoslav Marina, ມາເຊໂດເນຍ: ເກີດມາ 25 ກັນຍາ 1974) ເປັນຫົວຫນ້າວິທະຍາໄລວິທະຍາສາດເຕັກໂນໂລຢີແລະເຕັກໂນໂລຢີ "St Paul Apostle" ທີ່ຢູ່ໃນ Ohrid, ມາຊິໂດເນຍແລະປະທານປະເທດຂອງກອງປະຊຸມສາທາລະນະລັດສາທາລະນະລັດປະທານາທິບໍດີ Macedonia ພາຍໃຕ້ການນໍາຂອງ Rector Marina, UIST ແມ່ນປະຈຸບັນອັນດັບທີສາມໃນ Macedonia. ການຈັດອັນດັບໄດ້ຖືກສ້າງຂຶ້ນໂດຍມະຫາວິທະຍາໄລ Shanghai Jiao Tong ແລະຄະແນນດີຂື້ນຈາກ 44,1 ຈຸດໃນປີ 2012 ຫາ 94,5 ໃນ 100 ໃນປີ 2016.
ຊີວະປະຫວັດ[ແກ້ໄຂ].
ຜົນສໍາເລັດຂອງວິທະຍາສາດ[ແກ້ໄຂ].
ສະຖານີໂທລະພາບລາວສຕາຣ໌ (ພາສາອັງກິດ: LAO STAR TV) ເປັນສະຖານີໂທລະພາບແຫ່ງທີ່ສອງຂອງລາວ ແລະ ເປັນສະຖານໂທລະພາບຂອງເອກກະຊົນແຫ່ງທຳອິດຂອງປະເທດລາວທີ່ດຳເນີນການໂດຍເອກະຊົນ 100% ເປັນສະຖານີໂທລະພາບລະບົບດາວທຽມແຫ່ງທຳອິດຂອງລາວ ບໍລິຫານງານໂດຍ ທ່ານ ສຸລະເພັດ ແກ້ວວຽງຄຳ
ພິທີກອນ (ໃນປັດຈຸບັນ).
ສຸລິຍຍັນ ຍັງນຸວົງ
ສຸດາພອນ ສີຊົມຊື່ນ
ນັດ ພົງສະຫວັນ
ສັນຕິ ດວງສະຫວ່າງ () ຊື່ອື່ນສະເໜ່ ສຸດຫລ່ອ,ກຳທອນ ເທວະດາ ຫຼືຊື່ເດີມ ຈະເລ ພູ່ທອງ (10 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1968 – 4 ພະຈິກ ຄ.ສ. 2016) ເຈົ້າພໍ່ເພງຫວານທີ່ມີຜົນງານເພງດັງ ເຊັ່ນ ຈູບໄມ່ຫວານ, ຖອນຄຳສາບານ, ຮັກນີ້ມີກຳ, ນ້ຳກົດແຊ່ເຢັນ, ລູກສາວຊາວບ້ານ, ໂລກປະຫລາດ
ສັນຕິ ດວງສະຫວ່າງ ຫຼືຊື່ເດີມ ຈະເລ ພູ່ທອງ ເກີດເມື່ອວັນທີ 10 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1968 ເປັນຄົນໝູ່ທີ່ 6 ຕຳບົນທ່າຍ້ຽມ ອຳເພີສາກເຫຼັກ ຈັງຫວັດພິຈິດ (ຂະນະນັ່ນຍັງເປັນສ່ວນຫນຶ່ງຂອງອຳເພີເມືອງພິຈິດ) ຊອບຮ້ອງເພງມາຕັ້ງແຕ່ເປັນເດັກນ້ອຍ ເດີນສາຍສະມັກຮ້ອງເພງຕາມງານຕ່າງ ໆ ບໍ່ວ່າຈະນ້ອຍຫຼືໃຫຍ່ທັ້ງໃນຈັງຫວັດແລະຕ່າງຈັງຫວັດ ແລະມັກໄດ້ຮັບລາງວັນຊະນະເລີດແທບທຸກຄັ້ງ
ຈົນຕໍ່ມາເມື່ອປີ 1986 ແອັດ ເທວະດາ ໄດ້ເຫັນແວວພອນສະຫວັນຂອງລາວ ຈຶ່ງຊວນລາວໄປອັດສຽງໃນເພງທຳອິດຂອງລາວຄືເພງ "ແມ່ຈ໋າພໍ່ຢູ່ໄໜ" ຕັ້ງແຕ່ຕອນນັ້ນລາວມີຄວາມມັ່ນໃຈໃນຝີມືການຮ້ອງເພງຫຼາຍຂຶ້ນຈຶ່ງໄດ້ໄປຮ້ອງເພງໃນຫ້ອງອາຫານທີ່ແມ່ກອງ จนกระทั่งได้ไปสมัครประกวดร้องเพลงในรายการลูกทุ่งสิบทิศ ทางช่อง 5 และได้เข้าฝากเนื้อฝากตัวกับครู"มนต์ เมืองเหนือ"และได้นำเพลงเก่ามารีมาตส์เตอร์เช่นเพลง จูบไม่หวาน ที่ทำให้เขาโด่งดังและเขาเป็นนักร้องลูกทุ่งคนแรกในค่ายอาร์เอสและเป็นนักร้องคนแรกในโครงการอัลบั้ม "ท็อปฮิตลูกทุ่งมาตรฐาน" ในโครงการนี้เขาทำไว้มากที่สุดถึง "23 อัลบั้ม" เขาเป็นนักร้องที่เขาห้องอัดร้องเพลงวันละ 20-30 เพลงต่อวันเลยทีเดียว และเขายังได้รับรางวัลในบทเพลง"ดวงดาวชาวนา"อีกด้วย จึงทำให้เป็นที่รู้จักของคนทั่วไปและกลายมาเป็นเจ้าพ่อเพลงหวานจนถึงทุกวันนี้
บั้นปลายชีวิตสันติได้ทำค่ายเพลงไว้ค่ายหนึ่งตามที่ฝันนั้นคือค่าย"รวงข้าวเรคคอร์ด"ก่อนเสียชีวิตสันติ ดวงสว่างได้บันทึกเพลงเอาไว้กับค่ายแสงรวีนั้นคือเพลง รักสาวม.2,เดือนจ๋า,ไอ้หนุ่มนาดอน, ลาสาวเข้าโบสถ์, อดีตรักงานงิ้ว และ คำสุดท้าย
สันติ ดวงสว่างป่วยเป็นโรคเบาหวานและโรคไตอันเนื่องมาจากการขาดยาและไม่ได้รับการพักผ่อน โดยก่อนหน้านั้น 1 ปีสันติเคยประสบอุบัติเหตุบนท้องถนน อาการกำเริบหนักช่วงปลายเดือนตุลาคม 2559 และเสียชีวิตอย่างสงบด้วยอาการเส้นเลือดในสมองแตกเมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายน 2559 รวมอายุได้ 48 ปี
ได้สวดพระอภิธรรมบำเพ็ญกุศล ณ วัดมูลจินดาราม จังหวัดปทุมธานี เป็นเวลา 5 วัน ก่อนจะนำศพกลับไปบำเพ็ญกุศล ณ วัดท่าคล้อ จังหวัดพิจิตร บ้านเกิด และมีพิธีพระราชทานเพลิงศพเมื่อวันที่ 12 กุมภาพันธ์ 2560 ที่วัดท่าคล้อ อำเภอสากเหล็ก จังหวัดพิจิตร
ເມຊີອາ(;;;;) ໝາຍເຖິງ ພະຜູ້ຊ່ອຍໃຫ້ລອດ ຕາມຄວາມເຊື່ອໃນກຸ່ມສາສະໜາອັບບະລາຮຳ ແມ່ນສາສະໜາຊູດາ ຄຣິດ ແລະອິສະລາມ.
ໃນຄຳພີເຮບະເລີຂອງສາສະໜາຊູດາ ພະເມຊີອາ ໝາຍເຖິງ ພະມະຫາກະສັດຫຼືມະຫາປະໂລຫິດ ແຕ່ງຕັ້ງດ້ວຍການເຈີມນ້ຳມັນສັກສິດ ພະເມຊີອາອາດບໍ່ແມ່ນຊາວຢິວ ເຊັ່ນ ພະເຈົ້າຊີລຸດມະຫາລາດ ຜູ້ປົດປ່ອຍຊາວຢິວຈາກການເປັນຂ້ອຍຂ້າ ກໍຖືເປັນພະເມຊີອາຄືກັນ. ຕໍ່ມາຄວາມໝາຍຂອງເມຊີອາປ່ຽນໄປ ໃຊ້ໝາຍເຖິງເຈົ້າຊີວິດຢິວຜູ້ປົກຄອງໂລກໃນຍຸກສຸດທ້າຍໄປຕະຫຼອດຊົ່ວນິລັນ. ຕາມຄວາມເຊື່ອແລະອະວະສານວິທະຍາຂອງຊາວຢິວ ພະເມຊີອາເປັນຄົນໃນເຊື້ອສາຍດາວິດແລະໄດ້ເປັນຜູ້ນຳຂອງຊາວຢິວໃນອະນາຄົດ ຕະຫຼອດຈົນທັງໂລກໃນຍຸກພະເມຊີອາ.
ໃນພັນທະສັນຍາເດີມ.
ຕາມຄວາມເຊື່ອຂອງຊາວຄຣິດ, ໜຶ່ງໃນຄຳສອນຫຼັງຂອງພັນທະສັນຍາໃໝ່ແມ່ນ ພະເຢຊູຄຣິດ (ພະເມຊີອາ) ເຊິ່ງຊົງເຮັດໃຫ້ພັນທະສັນຍາເດີມສຳເລັດ ຜູ້ຂຽນຈົດໝາຍເຖິງຊາວເຮບະເລີສະເໜີວ່າພະຄຣິດຊົງເປັນທາຍາດຂອງທຸກສິ່ງທີ່ພະເຈົ້າໄດ້ຕັດຜ່ານທາງຜູ້ເຜີຍພະວະຈະນະ. ພະເຢຊູເອງຊົງຢັ່ງຢືນວ່າພະອົງສະເດັດມາເພື່ອເຮັດໃຫ້ບົດບັນຍັດແລະປຶ້ມຜູ້ເຜີຍພະວະຈະນະສຳເລັດ ຫຼັງຈາກການຟື້ນພະຊົນອັນຊົງພະກຽດສິລິຂອງພະອົງ. ພະອົງຊົງສະແດງໃຫ້ເຫັນຈາກປຶ້ມບົດບັນຍັດຂອງໂມເຊ ປຶ້ມຂອງຜູ້ເຜີຍພະວະຈະນະ ແລະປຶ້ມສະດຸດີ (ຈາກພະທັມຫຼັກສາມໝວດໃນພັນທະສັນຍາເດີມສະບັບພາສາເຮບະເລີ) ແກ່ສາວົກວ່າດົນມາແລ້ວພະເຈົ້າໄດ້ຊົງພະຍາກອນທຸກສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນກັບພະອົງໄວ້ແລ້ວ.
ອຳມະລິນ ເຫຼືອງບໍລິບູນ () ຫຼືຮູ້ຈັກກັນໃນຊື່ ໂຈ້ ວົງພອສ (14 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1971 - 20 ກຸມພາ ຄ.ສ. 2002) ແມ່ນອະດີດນັກຮ້ອງນຳຂອງວົງພອສ ໂດຍມີເອກກະລັກຕິດຕົວຄືຫົວຟູແລະນ້ຳສຽງທີ່ເປັນເອກກະລັກຂອງລາວກໍຄືການຮ້ອງເພງໃນລະດັບສຽງສູງ ແລະເປັນທີ່ຮູ້ຈັກຈາກເຈົ້າຂອງລາງວັນຊະນະເລີດປະເພດຂັບຮ້ອງດ່ຽວ ຈາກເວທີປະກວດດົນຕີເຍົາວະຊົນ ໂຄ້ກມິວສິກອະວອດ 1993 ປະຈຳປີ 1993 ຈົນກະທັ່ງເມື່ອວັນທີ່ 20 ກຸມພາ ຄ.ສ. 2002 ໂຈ້ ວົງພອສ ເສຍຊີວິດຈາກການຂ້າຕົວຕາຍໃນລິບທີ່ ຊີ-ວັນແມນຊັ່ນ ຊອຍ ສຸຂຸມວິດ 50 ໂດຍສາເຫດຍັງບໍ່ເປັນທີ່ແນ່ຊັດ
ອຳມະລິນ ເຫຼືອງບໍລິບູນ ແມ່ນຊາວອຸໄທທານີເກີດເມື່ອວັນທີ່ 14 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1971 ແມ່ນບຸດຄົນທີ່ສອງຈາກຈຳນວນທັງໝົດສີ່ຄົນ ມີບິດາຄືນາຍສະກົນ ເຫຼືອງບໍລິບູນ ແລະມານດາຄືນາງພິມ ເຫຼືອງບໍລິບູນ ອຳມະລິນມີເອື້ອຍ 1 ຄົນ ແລະນ້ອງຊາຍ 1 ຄົນ ແລະນ້ອງສາວ 1 ຄົນ ໂດຍທີ່ບ້ານມັກນິຍົມຮຽກວ່າ "ຫ່ຽວ" ແລະໂຈ້ເປັນສະມາຊິກແຟນບອລຂອງລິເວີພູອີກດ້ວຍ
ການເຂົ້າສູ່ວົງການເພງ.
ອຳມະລິນເຂົ້າຮ່ວມເວທີປະກວດດົນຕີເຍົາວະຊົນຊິງຖ້ວຍພະລາຊະທານ ໂຄ້ກມິວສິກອະວອດ 1993 ຄັ້ງທີ່ 4 ເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1993 ໂດຍໃນການປະກວດຄັ້ງນັ້ນອຳມະລິນໃຊ້ເພງປະກວດຄືເພງ "ຢ່າຢຸດຍັ້ງ" ຂອງວົງ ດິ ໂອລານ ໂປຣເຈັກຕ໌ ແລະເພງ "Carrie" ຂອງວົງ ຍຸໂຣບ (ວົງດົນຕີ) ຈົນຄວ້າລາງວັນຊະນະເລີດແລະຊິງຖ້ວຍພະລາຊະທານ ປະເພດຂັບຮ້ອງດ່ຽວ ຫຼັງຈົບການສຶກສາວິດສະວະກຳສາດບັນດິດ ສາຂາວິດສະວະກຳໄຟຟ້າ ຈາກສະຖາບັນເທັກໂນໂລຍີພະຈອມເກົ້າພະນະຄອນເໜືອ ເມື່ອ ຄ.ສ. 1995 ອຳມະລິນຖືກຮັບເລືອກເຂົ້າຮ່ວມໂຄງການ ‘College Artists’ ຂອງນິດຕະຍະສານບັນເທິງຄະດີ ແລະພົບກັບ ນອ-ນໍລະເທບ ມາແສງ, ເອ-ພົນກິດ ວິລິຍານຸພາບ ທັ້ງຄູ່ເປັນນັກສຶກສາດຸລິຍາງຄະສາດ ຈາກມະຫາວິທະຍາໄລສີນະຄະລິນວິໂລດ ກ່ອນພາຍຫຼັງຈະມາຮູ້ຈັກ ບອສ-ນິລຸດ ເດດບຸນ ລຸ້ນນ້ອງຊັ້ນປີ 1 ຈາກມະຫາວິທະຍາໄລສີນະຄະລິນວິໂລດ ຈົນມີໂອກາດໄດ້ເປັນວົງສະແດງສົດໃນງານ ງານຂອງຄລື່ນ “ໄພເຣດ ເຣດິໂອ” ທີ່ຮາດຣັອກ ຄາເຟ່ ສະຫຍາມສະແຄວ ເຮັດໃຫ້ເບເກີຣີ່ ມິວສິກ ສົນໃຈແລະເຊັນສັນຍາກັບຄ່າຍເບເກຣີ່ໃນທີ່ສຸດ ແລະອອກອາລະບ້ຳໃນນາມພອສຈຳນວນ 4 ຊຸດ
ສູ່ສະມາຊິກວົງພອສ.
ອຳມະລິນໄດ້ເຂົ້າມາເປັນນັກຮ້ອງວົງພອສ ໂດຍມີຜົນງານອອກມາທັ້ງສິ້ນ 4 ອາລະບ້ຳຕະຫຼອດລະຍະເວລາຊ່ວງ 5 ປີ ອັນປະກອບໄປດ້ວຍ Push (Me) Again - 1996, Evo & Nova-1998, Mild-1999 ແລະ Rewind-2000 ໂຈ້ໄດ້ມີໂອກາດເຮັດງານດ່ຽວຂອງຕົວເອງຮ່ວມກັບ ທີ ໄຊເດດ ໃນຊື່ຊຸດ Simply Me ກ່ອນຈະປາກົດຕົວອີກຄັ້ງໃນຄອນເສີດໃຫຍ່ ’ເບເກີຣີ່ເດີຄອນເສີດ’ ເມື່ອວັນທີ່ 17 ກຸມພາ 2001
ອຸປະສົມບົດ.
ເມື່ອ ຄ.ສ. 2001 ລາວໄດ້ອຸປະສົມບົດເພື່ອທົດແທນແກ່ພໍ່ແມ່ທີ່ວັດມະນີສະຖິດປິດຖາລາມ ຫຼືວັດທຸ່ງແກ້ວ ຈ. ອຸໄທທານີ ໂດຍໄດ້ຮັບສາຍາວ່າ ປິຍະສີໂລ
ເສຍຊີວິດ.
ກະທັ່ງວົງພອສໄດ້ອອກມາປາກົດຕົວອີກຄັ້ງພ້ອມໆ ກັບການວາງແຜນເຖິງຜົນງານຊຸດໃໝ່ແລະໃນວັນທີ່ 16 ກຸມພາ ຄ.ສ. 2002 ວົງພອສໄດ້ຂຶ້ນສະແດງຄອນເສີດທີ່ມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດອີກຄັ້ງ ຫຼັງຈາກນັ້ນໃນວັນທີ່ 20 ກຸມພາ ຄ.ສ. 2002 ເມື່ອເວລາ 04.00 ນ. ມີຄົນພົບໂຈ້ເສຍຊີວິດພາຍໃນລິບທີ່ ຊີ-ວັນແມນຊັ່ນ ຊ. ສຸຂຸມວິດ 50 ໃນຊ່ວງກາງດຶກ ຜົນການຊັນນະສູດພົບວ່າເກີດຈາກການຂ້າຕົວຕາຍ ບາດແຜກະສຸນປືນບໍລິເວນຂະໝັບຂວາ 1 ນັດ ຮວມອາຍຸທັງສິ້ນ 31 ປີ ໂດຍມີພິທີຊາປະນະກິດສົບຂອງໂຈ້ຈັດຂຶ້ນໃນວັນທີ່ 24 ກຸມພາ ຄ.ສ. 2002 ທີ່ວັດມະນີສະຖິດປິດຖາລາມ
List.
[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_GameCube_games ລາຍຊື່ສະມາ]
ປີຕິ ບາລະມີອະນັນ () () ເກີດເມື່ອວັນທີ່ 20 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1982 ແມ່ນນັກຮ້ອງນຳວົງແຄດ ຈົບການສຶກສາຈາກໂຮງຮຽນລາຊະວິນິດບາງແກ້ວ ແລະລະດັບອຸດົມສຶກສາຄະນະສິລະປະກຳສາດ ມະຫາວິທະຍາໄລກຸງເທບ
ແບງຄ໌ຍັງໄດ້ຮັບການປະກາດຍົກຍ່ອງຈາກສະພາສັງຄົມສົງເຄາະແຫ່ງປະເທດໄທໃນພະບໍລົມລາຊູປະຖຳ ໃຫ້ເປັນລູກທີ່ມີຄວາມກະຕັນຍູກະຕະເວທີຢ່າງສູງຕໍ່ແມ່ປະຈຳປີ 2006 ໂດຍຈະເຂົ້າຮັບພະລາຊະທານລາງວັນຈາກພະເຈົ້າວໍລະວົງເທີ ພະອົງເຈົ້າໂສມສະວະລີ ພະວໍລະລາຊາທິນັດດາມາດ ໃນງານ “ວັນແມ່ແຫ່ງຊາດ” ເມື່ອວັນທີ່ 12 ສິງຫາ ຄ.ສ. 2006
ໃນປີ ຄ.ສ. 2010 ແບງຄ໌ໄດ້ຮັບສະແດງລະຄອນເວທີເລື່ອງ ຫົງເໜືອມັງກອນ ເດອະມິວສິຄັລ ເປັນຄັ້ງທຳອິດ ໃນການກຳກັບຂອງຖະກົນກຽດ ວີລະວັນ ໂດຍຮັບບົດເປັນ "ຈາງເຫົາ"
ຫຼັງຈາກວົງແຄດໄດ້ປະກາດຍຸບວົງຢ່າງເປັນທາງການເມື່ອວັນທີ່ 30 ເມສາ ຄ.ສ. 2011 ແບງຄ໌ໄດ້ອອກຜົນງານດ່ຽວໂດຍໃຊ້ຊື່ຮຽກຕົນເອງວ່າ BANKK CA$H
ปีย์ชนิตว์ อ้นอารี (เกิด 21 พฤศจิกายน พ.ศ. 2524 - 6 ตุลาคม พ.ศ. 2545) เป็นนักกีตาร์และอดีตนักร้องนำดั้งเดิมของวงโปเตโต้ ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2544-2545 ออกอัลบั้มกับโปเตโต้ ในอัลบั้ม Potato มีผลงานเพลงภายในชุด เช่น คนดีไม่มีที่อยู่ และ ทำนองที่หายไป แต่ไม่ประสบความสำเร็จเท่าที่ควร โดยปีย์เสียชีวิตใน 6 ตุลาคม พ.ศ. 2545 จากเหตุไฟฟ้าลัดวงจรจากการอาบน้ำ
เป็นเหตุให้ พัฒน์ชัย ภักดีสู่สุข (ปั๊ป) ก้าวขึ้นมาเป็นนักร้องนำของวงแทนที่ โดยปีย์ยังมีผลงานเพลงในอัลบั้ม Go...On (พ.ศ. 2546) เพลง น้ำหอม
ສັງຄົມນິຍົມ () ແມ່ນລະບົບສັງຄົມແລະເສດຖະກິດ ເຊິ່ງສັງຄົມເປັນເຈົ້າຂອງປັດໄຈການຜະລິດແລະການຈັດການເສດຖະກິດແບບຮ່ວມມື ຕະຫຼອດຈົນທິສະດີແລະຂະບວນການທາງການເມືອງເຊິ່ງມຸ່ງສະຖາປະນາລະບົບດັ່ງກ່າວ "ສັງຄົມເປັນເຈົ້າຂອງ" ອາດໝາຍເຖິງ ການປະກອບການສະຫະກອນ ການເປັນເຈົ້າຂອງຮ່ວມ ລັດເປັນເຈົ້າຂອງ ພົນລະເມືອງເປັນເຈົ້າຂອງຄວາມສະເໝີພາບ ພົນລະເມືອງເປັນເຈົ້າຂອງກຳມະສິດ ຫຼືທີ່ກ່າວມາລວມກັນ. ມີຄວາມຜັນແປຂອງສັງຄົມນິຍົມຫຼາຍແລະບໍ່ມີນິຍາມໃດຄອບຄຸມທັງໝົດ ຄວາມຜັນແປເຫຼົ່ານີ້ ແມ່ນຕ່າງກັນໃນປະເພດຂອງການເປັນເຈົ້າຂອງໂດຍສັງຄົມທີ່ສົ່ງເສີມ ລະດັບທີ່ເພິ່ງພາຕະຫຼາດຫຼືການວາງແຜນ ວິທີຈັດລະບຽບການຈັດການພາຍໃນສະຖາບັນການຜະລິດ ແລະບົດບາດຂອງລັດໃນການສ້າງສັງຄົມນິຍົມ.
ລະບົບເສດຖະກິດສັງຄົມນິຍົມອາໄສລັດທິອົງການການຜະລິດເພື່ອໃຊ້ ໝາຍຄວາມວ່າ ຜະລິດສິນຄ້າແລະບໍລິການເພື່ອຕອບສະໜອງອຸປະສົງທາງເສດຖະກິດແລະຄວາມຈຳເປັນຂອງມະນຸດໂດຍກົງ ແລະລະບຸຄຸນຄ່າວັດຖຸຕາມຄຸນຄ່າການໃຊ້ປະໂຫຍດ ຫຼືອັດຖະປະໂຫຍດ ເຊິ່ງກົງຂ້າມກັບການຜະລິດມາເພື່ອສະສົມທຶນແລະເພື່ອກຳໄລ. ໃນແນວຄິດເດີມຂອງເສດຖະກິດສັງຄົມນິຍົມ ມີການປະສານງານ ການເຮັດບັນຊີ ແລະການປະເມີນຄ່າຢ່າງດຽວກັນໂດຍປະລິມານທາງກາຍະພາບຮ່ວມ (common physical magnitude) ຫຼືການແທກແຮງງານ-ເວລາແທນການຄຳນວນທາງການເງິນ. ມີສອງຂໍ້ສະເໜີໃນການກະຈາຍຜົນຜະລິດ ໜຶ່ງ ຍຶດຕາມຫຼັກທີ່ວ່າໃຫ້ກະຈາຍແກ່ແຕ່ລະຄົນຕາມການເຂົ້າມີສ່ວນຮ່ວມ ແລະສອງ ຍຶດຕາມຫຼັກຜະລິດຈາກທຸກຄົນຕາມຄວາມສາມາດ ໃຫ້ແກ່ທຸກຄົນຕາມຄວາມຈຳເປັນ. ວິທີການຈັດສັນແລະປະເມີນຄ່າຊັບພະຍາກອນຢ່າງແນ່ຊັດ ຍັງເປັນຫົວຂໍ້ຖົກຖຽງໃນການຖົກຖຽງການຄຳນວນສັງຄົມນິຍົມທີ່ກວ້າງກວ່າ.
ໂຮງຮຽນເທບສິລິນ (, ຫຍໍ້: ທ.ສ., DS) ແມ່ນໂຮງຮຽນລັດຖະບານຊາຍລ້ວນຂະໜາດໃຫຍ່ໃນກຸ່ມຈະຕຸລະມິດ ເຊິ່ງປະກອບດ້ວຍໂຮງຮຽນສວນກຸຫຼາບວິທະຍາໄລ ໂຮງຮຽນເທບສິລິນ ໂຮງຮຽນອັດສັມຊັນ ແລະໂຮງຮຽນກຸງເທບຄຣິສຕຽນວິທະຍາໄລ ຕັ້ງຢູ່ເລກທີ່ 1466 ຖະໜົນກຸງກະເສມ ແຂວງວັດເທບສິລິນ ເຂດປ້ອມປາບສັດຕູພ່າຍ ບາງກອກ
ໂຮງຮຽນເທບສິລິນ ຢູ່ພາຍໃຕ້ສັງກັດສຳນັກງານຄະນະກຳມະການການສຶກສາຂັ້ນພື້ນຖານ ກະຊວງສຶກສາທິການ ແມ່ນໂຮງຮຽນປະຈຳວັດເທບສິລິນທະລາວາດລາຊະວໍລະວິຫານ ກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນໃນວັນທີ່ 15 ມີນາ ຄ.ສ. 1885 ຕາມພະລາຊະດຳລິຂອງພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ
ປັດຈຸບັນໂຮງຮຽນເທບສິລິນມີອາຍຸ 133 ປີ ນອກຈາກນີ້ໂຮງຮຽນເທບສິລິນຍັງປະກອບໄປດ້ວຍ ໂຮງຮຽນເຄືອຂ່າຍທີ່ມີຄຳໜ້າວ່າ "ເທບສິລິນ" ອີກ 10 ແຫ່ງ
ໂຮງຮຽນເທບສິລິນແມ່ນໂຮງຮຽນລັດຖະບານແຫ່ງດຽວໃນປະເທດໄທທີ່ມີພະມະຫາກະສັດຊົງເຂົ້າຮັບການສຶກສາຄື ພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະເມນມະຫາອານັນທະມະຫິດົນ ລັດຊະການທີ່ 8 ນອກຈາກນີ້ຍັງມີນັກຮຽນເກົ່າທີ່ດຳລົງຕຳແໜ່ງສຳຄັນທາງການເມືອງ ອາທິ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີໄທ 4 ຄົນ ລວມເຖິງນາຍົກລັດຖະມົນຕີຄົນທຳອິດແຫ່ງມາເລເຊຍ
ປະຫວັດໂຮງຮຽນ.
ໃນປີ ຄ.ສ. 1875 ພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ມີພະຊົນມາຍຸຄົບເບນຈະເພດ ຈຶງມີພະລາຊະດຳລິທີ່ຈະສ້າງພະອາຮາມເພື່ອຊົງອຸທິດພະລາຊະກຸສົນຖະຫວາຍສະໜອງພະເດດພະຄຸນແດ່ອົງພະລາຊະຊົນນະນີ ຄື ສົມເດັດພະເທບສິລິນທາບໍລົມລາຊິນີ ຈຶງຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າ ໃຫ້ສະຖາປະນາວັດເທບສິລາທາວາດຂຶ້ນ
ໂຮງຮຽນເທບສິລິນ ໄດ້ຮັບການສະຖາປະນາຈາກອົງພະບາດສົມເດັກພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ເມື່ອວັນທີ່ 15 ມີນາ ຄ.ສ. 1885 ດ່ວຍພະລາຊະປາລົບที่ຈະທຳນຸບຳລຸງການສຶກສາເລົ່າຮຽນໃຫ້ຈະເລີນແພ່ຫຼາຍຂຶ້ນໂດຍຮວດເຮັວຈຶງມີພະບໍລົມລາຊະໂອງການໃຫ້ຈັດການສຶກສາສຳລັບລາຊະດອນຂຶ້ນໂດຍພະເຈົ້ານ້ອງຍາເທີພະອົງເຈົ້າດິດວໍລະກຸມານ (ກົມພະຍາດຳລົງລາຊານຸພາບ) ໄດ້ຈັດຕັ້ງໂຮງຮຽນປະລິຍັດທັມບາລີຂຶ້ນພາຍໃນວັດເທບສິລິນທາວາດ ໂດຍ ໃນຊ່ວງທຳອິດຂອງການຈັດຕັ້ງໂຮງຮຽນນັ້ນ ໂຮງຮຽນເທບສິລິນໄດ້ອາໄສສາລາການປະລຽນພາຍໃນວັດເທບສິລິນທາວາດແມ່ນທີ່ເຮັດການຮຽນການສອນ
ຄັ້ນເຖິງ ຄ.ສ. 1895 ສົມເດັດພະເຈົ້າບໍລົມວົງເທີ ເຈົ້າຟ້າພານຸຮັງສີສະຫວ່າງວົງ ກົມພະຍາພານຸພັນທຸວົງວໍລະເດດ ໄດ້ຊົງດຳລິທີ່ຈະສ້າງຕຶກຮຽນສຳລັບວັດເທບສິລິນທະລາວາດເພື່ອອຸທິດພະກຸສົນສະໜອງພະເດດພະຄຸນແຫ່ງອົງ ສົມເດັດພະເທບສິລິນທາບໍລົມລາຊິນີ ພະຊົນນະນີ ແລະເພື່ອອຸທິດພະກຸສົນແກ່ ໝ່ອມແມ້ນ ພານຸພັນ ນະ ອະຍຸດທະຍາ ຊາຍາຂອງພະອົງ ຕຶກຮຽນຫຼັງທຳອິດນີ້ໄດ້ຮັບການອອກແບບໃຫ້ມີສິລະປະເປັນແບບໂກທິກເຊິ່ງຖືວ່າແມ່ນອາຄານສິລະປະໂກທິກຍຸກທຳອິດແລະມີທີ່ດຽວໃນປະເທດໄທໂດຍສົມເດັດພະເຈົ້າບໍລົມວົງເທີເຈົ້າຟ້າຈິດຈະເລີນ ກົມພະຍານະລິດສະລານຸວັດຕິວົງເປັນຜູ້ອອກແບບແລະໃນການນີ້ ພະຍາໂຊຕຶກກະລາດເສດຖີ ໄດ້ບໍລິຈາກທຸນນະຊັບເພື່ອສ້າງຕຶກອາຄານຮຽນຫຼັງທີ່ສອງຂຶ້ນທີ່ດ້ານຂ້າງຂອງຕຶກຮຽນຫຼັງທຳອິດອີກນຳເພື່ອທົດແທນຄຸນບິດາມານດາ ຕຶກນີ້ມີນາມວ່າ ຕຶກໂຊຕຶກເລົາຫະເສດຖີ ແມ່ນຕຶກຮຽນວິທະຍາສາດ ແລະຖືວ່າທັນສະໄໝທີ່ສຸດໃນສະໄໝ
ປີ ຄ.ສ. 1902 ຕຶກຮຽນຫຼັງທຳອິດຂອງໂຮງຮຽນໄດ້ສ້າງເສັດແລະໄດ້ເຮັດພິທີເປີດການຮຽນການສອນໃນວັນທີ່ 9 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1902 ດ້ວຍພະມະຫາກະລຸນາທິຄຸນແຫ່ງອົງພະບາດສົມເດັດພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າໄດ້ພະລາຊະທານນາມຕຶກຮຽນຫຼັງນີ້ວ່າ ຕຶກແມ້ນນະລຶມິດ ແລະ ໄດ້ພະລາຊະທານນາມໂຮງຮຽນ "ເທບສິລິນ" ອີກທັ້ງຍັງມີພະລາຊະດຳລິໃຫ້ຍ້າຍໂຮງຮຽນສວນກຸຫຼາບວິທະຍາໄລ ມາຍັງຕຶກແມ້ນນະລຶມິດອີກດ້ວຍ ເພື່ອລໍການກໍ່ສ້າງຕຶກອາຄານຮຽນທີ່ໂຮງຮຽນນັ້ນ
ຕຶກຮຽນຫຼັງທີ່ສາມຂອງໂຮງຮຽນເທບສິລິນນັ້ນເກີດຂຶ້ນໃນປີ ຄ.ສ. 1910 ອົງພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ພະລາຊະທານຊັບເຊິ່ງເປັນມໍລະດົກຂອງສົມເດັດພະເຈົ້າບໍລົມວົງເທີ ເຈົ້າຟ້າເຍົາວະມານນະລຶມົນ ກົມມະຂຸນສະຫວັນຄະໂລກລັກສະນະວະດີ ໃຫ້ກະຊວງສຶກສາທິການເຮັດການຈັດສ້າງຕຶກຂຶ້ນດ້ານກົງກັນຂ້າມຂອງຕຶກແມ້ນນະລຶມິດ ໂດຍຕຶກຮຽນຫຼັງນີ້ຍັງຄົງສິລະປະໂກທິກ ເຊິ່ງຖືເປັນສັນຍາລັກຢ່າງໜຶ່ງຂອງໂຮງຮຽນເທບສິລິນ ອາຄານຮຽນຫຼັງນີ້ສ້າງເສັດໃນປີຕໍ່ມາ ພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ລັດຊະການທີ່ 6 ພະລາຊະທານນາມວ່າ ເຍົາວະມານອຸທິດ ສຳລັບເຄື່ອງຄະລຸພັນຕ່າງໆ ໃນອາຄານນັ້ນ ສົມເດັດພະເຈົ້ານ້ອງຍາເທີ ເຈົ້າຟ້າຍຸຄົນທິຄຳພອນ ກົມມະຫຼວງລົບບຸລີລາເມດ ຊົງເປັນຜູ້ຕິດຕໍ່ໃຫ້ສັມເດັດພະເຈົ້າບໍລົມວົງເທີ ເຈົ້າຟ້າມາລິນີນົບພະດາລາ ກົມມະຂຸນສີສັດຊະນາໄລສຸລະກັນຍາແລະສົມເດັດພະເຈົ້າບໍລົມວົງເທີ ເຈົ້າຟ້ານິພານະພະດົນ ກົມມະຂຸນອູ່ທອງເຂດຂັດຕິຍະນາລີ ໄດ້ຊົງຮ່ວມກັນບໍລິຈາກ
ປີ ຄ.ສ. 1931 ໂຮງຮຽນເທບສິລິນໄດ້ເປີດໃຊ້ອາຄານຮຽນອີກນຶ່ງຫລັງຄື ຕຶກປິຍະລາດບໍພິດປະດິວະລັດດາ ຕຶກນີ້ເກີດຂຶ້ນຈາກທີ່ພົນເອກ ສົມເດັດພະເຈົ້າບໍລົມວົງເທີ ເຈ້າຟ້າຍຸຄົນທິຄຳພອນ ກົມມະຫຼວງລົບບຸລີຣາເມດ ໄດ້ຊົງໃຫ້ສ້າງຂຶ້ນ ເພື່ອເປັນການອຸທິດພະກຸສົນຖະຫວາຍແດ່ພະວິມາດາເທີ ພະອົງເຈົ້າສາຍສະວະລີພິຣົມ ກົມພະສຸດທາສິນີນາດ ປິຍະມະຫາລາດປະດິວະລັດດາ ພະມານດາຂອງພະອົງ ຕຶກຮຽນຢູ່ຕິດກັນກັບຕຶກເຍົາວະມານອຸທິດ ໂດຍຕຶກຫລັງນີ້ກະຍັງຄົງໄວ້ເຊິ່ງສິລະປະໂກທິກ
ໃນປີ ຄ.ສ. 1932 ພະວໍລະວົງເທີ ພະອົງເຈົ້າອານັນທະມະຫິດົນຊົງເຂົ້າຮັບການສຶກສາ ຫລັງຈາກນັ້ນອີກພຽງ 2 ປີ ພະອົງເຈົ້າອານັນກະໄດ້ສະເດັດຂຶ້ນຄອງລາດເປັນພະມະຫາກະສັດ ພະອົງທີ່ 8 ແຫ່ງລາຊະວົງຈັກກິີຊົງມີພະປໍຣະມາພິໄທວ່າ ພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະເມນທະຣະມະຫາອານັນທະມະຫິດົນ ພະອັດຖະມະຮາມາທິບະດິນ ຊົງມີຄວາມຜູປພັນກັບ ໂຮງຮຽນເທບສິລິນມາໂດຍຕະຫຼອດ ມີພະມະຫາກະລຸນາທິຄຸນລົ້ນເກົ້າລົ້ນກະໝ່ອມແກ່ ໂຮງຮຽນເທບສິລິນ ສະມາຄົມນັກຮຽນເກົ່າ ຕະຫຼອດຈົນມວນໝູ່ລູກແມ່ຣຳເພີຍທຸກຄົນ
สงครามโลกครั้งที่สองได้ทวีความรุนแรงมากขึ้นเมื่อฝ่ายสัมพันธมิตรทิ้งระเบิดลงมาในพระนคร กระทรวงศึกษาธิการจึงสั่งปิดโรงเรียนทั่วพระนคร ด้วยเหตุที่โรงเรียนเทพศิรินทร์ตั้งอยู่ใกล้สถานีรถไฟกรุงเทพนั้น เป็นเหตุให้โรงเรียนไม่สามารถหนีจากหายนะของสงครามนี้ได้ โดยเมื่อวันที่ 10 กรกฎาคม พ.ศ. 2488 ตึกแม้นนฤมิตร์ และ ตึกโชฎึกเลาหเศรษฐี ตึกเรียนสองหลังแรกของโรงเรียนได้รับภัยทางอากาศจากการทิ้งระเบิดทำให้ไม่ สามารถใช้ทำการเรียนการสอนได้อีกตลอดทั้งอาคารเรียนอีกหลายๆหลังก็ได้รับ ความเสียหายพอสมควร จากการที่แหล่งรวมจิตใจของชาวเทพศิรินทร์ได้ถูกภัยสงคราม ทางกระทรวงศึกษาธิการ วัดเทพศิรินทราวาส ตลอดถึงสมาคมนักเรียนเก่าฯ ได้ร่วมกันสร้างอาคารหลังใหม่ขึ้นมาทดแทนโดยคงศิลปะโกธิคอยู่เช่นเดิม อาคารหลังใหม่นี้ได้รับการขนานนามว่า ตึกแม้นศึกษาสถาน
โรงเรียน เทพศิรินทร์ ได้มีการพัฒนาไปอย่างรวดเร็ว จึงเป็นเหตุให้ต้องมีการขยายห้องเรียนขึ้น จนในปี พ.ศ. 2513 ทางโรงเรียนได้ร่วมกับสมาคมนักเรียนเก่าฯ ขออนุญาตทางวัดเทพศิรินทราวาส ใช้อาคารของทางวัดหลังหนึ่งเพื่อเป็นที่ทำการเรียนการสอนอาคารนั้นมีชื่อว่า ตึกนิภานภดล โดยอาคารนี้สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้านิภานภดล กรมขุนอู่ทองเขตขัตตินารี ได้สร้างขึ้นถวายแก่วัดเทพศิรินทราวาส ขณะเมื่อพระชันษา 28 ปี เสมอด้วยพระอัยยิกา สมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชชนนี ในปี พ.ศ. 2467 เพื่อเป็นโรงเรียนพระปริยัติธรรม สำหรับพระภิกษุสามเณร
แต่ ด้วยการพัฒนาโรงเรียนไปอย่างรวดเร็วมาก ทำให้จำนวนห้องเรียนไม่เพียงพอ จึงทำให้ต้องมีการสร้างตึกเรียนขึ้นมาใหม่ ทำให้ทางโรงเรียนต้องมีการรื้อถอนตึกเรียนเดิม 2 หลังคือ ตึกเยาวมาลย์อุทิศ และ ตึกปิยราชบพิตรปดิวรัดา สำหรับตึกใหม่ที่สร้างขึ้นทดแทนเป็นอาคารเรียน 6 ชั้น และได้ใช้ชื่อว่า ตึกเยาวมาลย์อุทิศปิยราชบพิตรปดิวรัดา ตามตึกเรียนสองหลังเดิม ซึ่งในครั้งนั้นสมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดีเสด็จมาในการวางศิลาฤกษ์ด้วย
โรงเรียนเทพศิรินทร์ ได้เติบโตขึ้นเป็นลำดับจำนวนนักเรียนมากขึ้นทุกปี จึงได้มีการสร้างอาคารเรียนเพิ่มเติมอีกคือ อาคารภาณุรังษี อาคารรัชมังคลาภิเษก 2531 และ อาคารเทิดพระเกียรติ
ประเภทห้องเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น.
โรงเรียนเทพศิรินทร์ได้เป็นผู้ริเริ่มและบุกเบิกแผนการเรียน English Program เป็นโรงเรียนแรกของประเทศไทยเมื่อ พ.ศ. 2449
นักเรียนเก่าที่มีชื่อเสียง.
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล ขณะทรงศึกษาชั้นประถม 1 ที่โรงเรียนเทพศิรินทร์ ในปีพ.ศ. 2475 เลขประจำพระองค์ 2329 ป.
วันที่ ๒๖ พฤษภาคม ๒๔๘๙ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล เสด็จพระราชดำเนินทรงเยี่ยมโรงเรียนเทพศิรินทร์หลังจากนั้นเพียง ๑๔ วัน พระองค์ก็เสด็จสวรรคต นับเป็นการสูญเสียครั้งใหญ่ของประวัติศาสตร์ไทยและชาวเทพศิรินทร์ทุกคน
ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນອື່ນ.
ເທບສິລິນ
ອະນຸລັກ ສີເກີດ () (ຊື່ຫຼີ້ນ: ຈຸ່ນ) ແມ່ນອະດີດນັກຟຸດບອນຊາວໄທ ຫຼີ້ນໃນຕຳແໜ່ງກອງກາງ ແລະບາງຄັ້ງລາວສາມາດຫຼີ້ນໃນຕຳແໜ່ງກອງໜ້າໄດ້ຕອນສະໄໝຮຽນມັດທະຍົມສຶກສາ ປັດຈຸບັນລາວເປັນຜູ້ເຝິກສອນຂອງສະໂມສອນຟຸດບອນບາງກອກກ໊າດໃນໄທພຣີເມຍລີກ
ລາວເຄີຍຮ່ວມຫຼີ້ນໃຫ້ກັບທີມຍຸວະຊົນສະມາຄົມທຳຮົງໄທສະໂມສອນ ໃນຊຸດຮອງແຊມປ໌ 11 ປີ ຟຸດບອນ GOTOOEA CUP ທີ່ສະວີເດນ (ມີເພື່ອນຮ່ວມສະໂມສອນ ເຊັ່ນ ເຣຍ໌ ແມັກໂດນັນ ຊາຄິດ ແຍ້ມນາມ)
ອະນຸລັກ ສີເກີດ ເກີດວັນທີ່ 15 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1975 ທີ່ຈັງຫວັດສະໝຸດປາການຈົບການສຶກສາໃນລະດັບມັດຖະຍົມສຶກສາຕອນຕົ້ນ-ຕອນປາຍຈາກໂຮງຮຽນເທບສິລິນ ແລະຈົບການສຶກສາໃນລະດັບອຸດົມສຶກສາໂດຍການເປັນນັກກີລາໃນໂຄງການຊ້າງເຜືອກຈາກມະຫາວິທະຍາໄລທຸລະກິດບັນດິດ
ທິດສະດີ ສະຫະວົງ (23 ມັງກອນ 1980– 18 ມັງກອນ 2016) ຊື່ຫຼີ້ນ ປອ ແມ່ນນັກສະແດງແລະນາຍແບບຊາວໄທ ມີຜົນງານສ້າງຊື່ຈາກລະຄອນເລື່ອງ "ຜູ້ໃຫຍ່ລີກັບນາງມາ"
ລາວສຳເລັດການສຶກສາລະດັບປະລິນຍາຕີຈາກຄະນະວິທະຍາການຈັດການ ມະຫາວິທະຍາໄລລາຊະພັດຈັນທະລະກະເສມ ແລ້ວເຮັດງານທະນາຄອນກ່ອນເຂົ້າວົງການບັນເທິງໂດຍເລິ່ມຈາກການເປັນນາຍແບບ ໄດ້ສະແດງລະຄອນເລື່ອງ "ລິຂະສິດຫົວໃຈ" ແມ່ນເລື່ອງທຳອິດ ຈາກນັ້ນມີຜົນງານໃນວົງການບັນເທິງຕ່າງໆ ດ້ານຊີວິດສ່ວນຕົວ ສົມລົດກັບແວນດາ ມຸດທາສຸວັນ 2013 ມີບຸດ 1 ຄົນ
ເດືອນສິງຫາ 2015 ລາວຮັບການຮັກສາໃນໂຮງໝໍດ້ວຍເລື່ອງໄຂ້ເລືອດອອກ ແຕ່ມີພາວະແຊກຊ້ອນຫຼາຍ ສຸດທ້າຍເສຍຊີວິດເມື່ອວັນທີ່ 18 ມັງກອນ 2016 ເນື່ອງຈາກການຕິດເຊື້ອໃນປອດລຸກລາມ
ละครโทรทัศน์.
ละครโทรทัศน์ทั้งหมดด้านล่างนี้ออกอากาศทางสถานีวิทยุโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 3
ມູນນິທິໄອແຄ (Eye Care Foundation)  ແມ່ນອົງການສາກົນເພື່ອການກຸສົນ ທີ່ດໍາເນີນ ກິດຈະກໍາຢູ່ຫລາຍກວ່າ 20 ປະເທດໃນອາຊີ ແລະ ອັຟະຣິກາ.
ມູນນິທິໄອແຄ ສ້າງຕັ້ງຂື້ນໃນເວລາທີ່ອົງການ    "Eye care Worldwide"  ແລະ  "Mekong Eye Doctors"  ຮວມຕົວກັນໃນປີ 2018. ສອງອົງກອນດັ່ງກ່າວມີຈຸດປະສົງອັນດຽວກັນ ແລະ ໄດ້ເຮັດວຽກຮ່ວມກັນເຊິ່ງໄດ້ພິສູດໃຫ້ເຫັນວ່າອົງການໃນປະຈຸບັນມີປະສິດທິພາບ ແລະ ປະສິດທິຜົນຫລາຍກວ່າເກົ່າ.
ອົງການ Eyecare Worldwide (1984) ຖືກສ້າງຕັ້ງຂື້ນໂດຍຈັກຂຸແພດຊາວ ເນເທີແລນ ທີ່ໄດ້ຮັບແຮງຈູງໃຈຈາກສະພາບອັນຮ້າຍແຮງຂອງຜູ້ຄົນຈຳນວນຫລາຍທີ່ໄດ້ຮັບຄວາມທຸກທໍລະມານຈາກພະຍາດຕາບອດເຊິ່ງເປັນພະຍາດທີ່ສາມາດປິ່ນປົວ ແລະ ປ້ອງກັນໄດ້.
ອົງການ Eyecare Worldwide (1984) ຖືກສ້າງຕັ້ງຂື້ນໂດຍນັກຊີວະເຄມີຊາວເນເທີແລນ ຫລັງຈາກທີ່ຜູ້ກ່ຽວໄດ້ມາເຮັດການສຶກ ສາວິໃຈ ກ່ຽວກັບຕາ ທີ່ປະເທດໄທ.
ມູນນິທິ ໄອແຄ ມີສຳນັກງານ ແລະ ໂຮງໝໍໃນແຄ້ວນ  ຫິມະລາຍານ  ທີ່ປະເທດ ເນປານ  (ເນປານ), ເອເຊຍຕາເວັນອອກສຽງໄຕ້ (ວຽດນາມ [5], ກຳປູເຈຍ, ລາວ) ແລະ   ອາຟະລິການ (ທານຊາເນຍ).[6]
ມິສແກຣນລາວ (ອັງກິດ: Miss Grand Laos) ເປັນການປະກວດນາງງາມລະດັບປະເທດ ຈັດຂຶ້ນເປັນຄັ້ງທຳອິດໃນປີ ຄ.ສ. 2017 ທັງນີ້ ການປະກວດມີສແກຣນລາວຍັງມີຈຸດປະສົງເພື່ອຄັດເລືອກຕົວແທນສາວລາວເຂົ້າຮ່ວມປະກວດ ມິສແກຣນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ ໃນແຕ່ລະປີ ໂດຍມີການຖ່າຍທອດອອກອາກາດສົດໃນມື້ຄັດເລືອກຮອບສຸດທ້າຍທີ່ຊ້ອງ ໂທລະພາບແຫ່ງຊາດລາວຊ້ອງ1
ຕິດຕາມຂໍ້ມູນຂ່າວສານໄດ້ທີ່ເຟສບຸກແຟນເຜດ [https://www.facebook.com/missgrandlaos/ MISS GRAND LAOS ມິສແກຣນລາວ]
ມິສຢູນີເວີຣສ (ອັງກິດ: Miss Universe Laos) ເປັນການປະກວດນາງງາມລະດັບປະເທດຂອງປະເທດລາວ ຈັດຂຶ້ນຄັ້ງທຳອິດໃນປີ ຄ.ສ. 2017 ແລະ ຈັດຂຶ້ນເພື່ອຄັດເລືອກຫາຕົວແທນສາວລາວເຂົ້າຮ່ວມປະກວດ ມິສຢູນີເວີຣສ ຫຼື ນາງງາມຈັກວານ.
ສາມາດຕິມຕາມຂໍ້ມູນຂ່າວສານໄດ້ທີ່ເຟສບຸກແຟນເຜດ [https://www.facebook.com/officialmissuniverselaos/ Miss Universe Laos "ມີສຢູນີເວີຣສ" ລາວ] ແລະ ທາງອິນຕາແກຣມ [https://www.instagram.com/missuniverselaos/ missuniverselaos]
ມິສລາວ ຫຼື ນາງສາວລາວ (ອັງກິດ: Miss Laos) ເປັນການປະກວດນາງງາມທີ່ຈັດຂຶ້ນເປັນປະຈຳທຸກປີ ມີຈຸດປະສົງເພື່ອສົງເສີມແລະໂຄສະນາການທ່ອງທ່ຽວຂອງປະເທດລາວ ຈັດຂຶ້ນຄັ້ງທຳອິດໃນປີ ຄ.ສ. 2009.
ຕິດຕາມຂໍ້ມູນຂ່າວສານໄດ້ທີ່ອິນຕຣາແກຣມ [https://www.instagram.com/officialmisslaos officialmisslaos] ຫຼື ເຟສບຸກແຟນເຜດ [https://www.facebook.com/misslaosofficial/ MISS LAOS ນາງສາວລາວ]
ຫົງຫາມເຕົ່າ ຂ້ອຍຕົວະເຈົ້າ ເຮົາຮັກກັນ ເປັນຮູບເງົາ ໂຣແມນຕິກ-ຄອມເມດີ້ ອອກສາຍເມື່ອວັນທີ 29 ພຶດສະພາ ປີ ຄ.ສ. 2017 ນຳສະແດງໂດຍ ບັອບບີ້ ອັດສະວິນ ເພັດສັງຫານ, ລູກນ້ຳ ທິດາລັດ ວົງສິລິ ແລະ ພູມຊະນະ ສິລິວົງສາ (ເຈ້ຍ ປາຊິຟິກ).
ເຕົ່າ (ອັດສະວິນ ເພັດສັງຫານ) ພະນັກງານໜຸ່ມໃນບໍລິສັດຮັບເຮັດໂຄສະນາແຫ່ງໜຶ່ງ ທີ່ຜິດຫວັງຈາກການອົກຫັກຈົນບໍ່ເຊື່ອວ່າຄວາມຮັກແທ້ຈິງມີຢູ່ຈິງ. ແຕ່ແລ້ວມື້ໜຶ່ງໂຊກຊະຕາກໍພາມາເຈີກັບ ຫົງ (ທິດາລັດ ວົງສິລິ) ສາວນ້ອຍຜູ້ມີຈິດໃຈດີທີ່ຍອມຖິ້ມທຸນຮຽນຕ່າງປະເທດເພື່ອດູແລແມ່ແລະຄົນຈິດບໍ່ປົກກະຕິ2ຄົນ ຈົນມີຄົນມາຈ້າງໃຫ້ບໍລິສັດຂອງເຕົ່າເຮັດສາລະຄະດີ ພ້ອມກັບເງິນລາງວັນ 200,000$ ແລະຜູ້ທີ່ຊະນະຈະໄດ້ເປີເຊັນ 10% ພ້ອມຕຳແໜ່ງຫົວໜ້າຄຣີເອຖີບຟ໌ ແຕ່ງານນີ້ເບິ່ງຈະບໍ່ງ່າຍເພາະຫົງປະຕິເສດທີ່ຈະຖ່າຍສາລະຄະດີມາຫຼາຍເທື່ອແລ້ວ ແລະ ຍັງມີຄູ່ແຂ່ງຄື ເທບ (ບຸນຊຽນ ວິໄລວັນ) ອ້າຍເມຍເຈົ້າຂອງບໍລິສັດທີ່ພ້ອມຈະຍາດຊິງຕຳແໜ່ງຕະຫຼອດ ທັງມີ2ສາວຜູ້ຊ່ວຍຄື ຕຸກຕາ (ປີຍະມາດ ພູນປະເສີດ) ແລະ ຈ໊ຽບ (ອຳພອນ ໄຊຊະນະວົງເພັດ). ງານນີ້ບໍ່ແມ່ນເລື່ອງງ່າຍເລີຍ ເຕົ່າຈຶ່ງປຶກສາກັບ ອ້າຍໂລເບີດ (ພູມຊະນະ ສິລິວົງສາ) ເສືອຜູ້ຍິງທີ່ເປັນທີ່ປຶກສາແລະແນະນຳໃຫ້ເຕົ່າຕົວະເພື່ອທີ່ຈະຫາໂອກາດລັກຖ່າຍວິດີໂອຕ່າງໆຂອງຊີວິດຫົງເພື່ອໄປເຮັດເປັນສາລະຄະດີ. ແຕ່ໃນເວລາທີ່ເຕົ່າໄປຫາຫົງເພື່ອແອບຖ່າຍໃນແຕ່ລະມື້ກໍ່ເກີດຄວາມຮູ້ສຶກດີໆຂຶ້ນ ເຕົ່າຈະບອກຫົງແນວໃດ ແລະ ທັງ2ຈະກັບມາເປັນຄືເກົ່າບໍ?
ມິສຢູນີເວີຣສ ຫຼື ນາງງາມຈັກກະວານ (ອັງກິດ: Miss Universe)ເປັນການປະກວດນາງງາມ 1ໃນ5ເວທີ ລະດັບແກຣນສະແລັມ ເວທີການປະກວດນາງງາມທີ່ຜູ້ຄົນໃຫ້ຄວາມນິຍົມ ແລະ ເຊື່ອຖືຫຼາຍທີ່ສຸດໃນໂລກ. ໂດຍເລີ່ມຈັດປະກວດໃນປີ 1952 ບໍລິຫານງານໂດຍ ເຄເຊີ ຫຼອທ (Kayser Roth) ແລະຕາມດ້ວຍ ເກົ້າຟ໌ ແອນດ໌ ເວສເທິ້ນ ອິນດລັສທຣີ້ສ໌ (Gult and Western Industries). ຈົນປີ 1996 ໂດນັລ ທຣັ້ມ (Donald Trump) ໄດ້ຊື້ກິດຈະການ ແລະ ບໍລິຫານງານໂດຍອົງກອນ ມີສຢູນີເວີຣສ (Miss Universe Organization). ຈົນມາຮອດເດືອນ ກັນຍາ ປີ 2015 ໂດນັລ ທຣັ້ມ ໄດ້ຂາຍກິດຈະການອົງກອນ ມີສຢູນີເວີສ ໃຫ້ William Morris Endeavor ຮູ້ຈັກໃນນາມ WME.
ຮູບແບບການແຂ່ງຂັນ.
ໃນປັດຈຸບັນການແຂ່ງຂັນຈະຄັດເລືອກສາວງາມຈາກປະເທດທີ່ສົ່ງເຂົ້າປະກວດ ໂດຍຜ່ານຮອບ Prelimnary ເຊິ່ງຄະແນນຈາກສ່ວນນີ້ຈະສົ່ງຜົນຕໍ່ການເຂົ້າຮອບໃນວັນປະກວດແທ້ ໂດຍຈະແຍກເປັນຄະແນນທີ່ມາຈາກ ການຍ່າງຊຸດລອຍນ້ຳ (Swimming Suit Competition), ການຍ່າງຊຸດລາຕີ (Evening Gown Competition) ແລະ ການສຳພາດຕໍ່ໜ້າຄະນະກຳມະການ (Interview). ເມື່ອຈົບຈາກຮອບນີ້ໃນມື້ປະກວດແທ້ ຈະມີການປະກາດຜູ້ທີ່ໄດ້ຄະແນນສະສົມລວມສູງທີ່ສຸດ 16 ອັນດັບ ເພື່ອເຂົ້າຮອບ 16 ຄົນສຸດທ້າຍ (Semifinalist). ຈາກນັ້ນຜູ້ເຂົ້າປະກວດທັງ 16 ຄົນຈະຕ້ອງຍ່າງປະກວດໃນຊຸດລອຍນ້ຳ ເພື່ອຄັດເຂົ້າຮອບ 10 ຄົນສຸດທ້າຍ ໂດຍຮອບ 10 ຄົນສຸດທ້າຍ ຈະຕ້ອງຍ່າງໃນຊຸດລາຕີເພື່ອຕັດສິນຜູ້ເຂົ້າຮອບ 5 ຄົນສຸດທ້າຍ ໂດຍຮອບ 5 ຄົນສຸດທ້າຍ ຈະຕ້ອງຕອບຄຳຖາມຈາກຄະນະກຳມະການ ແລະ ເປັນຄຳຖາມທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ເພື່ອຄັດເຂົ້າຮອບ 3 ຄົນສຸດທ້າຍຕໍ່ໄປ. ໃນຮອບ 3 ຄົນສຸດທ້າຍ ຜູ້ເຂົ້າປະກວດຈະຕ້ອງຕອບຄຳຖາມຈາກກຳມະການໂດຍຈະເປັນຄຳຖາມດຽວກັນ ແລະ ຄະແນນໃນຮອບຕ່າງໆທີ່ຜ່ານມາ ຈະຖືກລຶບໄປ ແລ້ວເລີ່ມຕົ້ນໃໝ່ໂດຍການຕອບຄຳຖາມຈາກກຳມະການ ກ່ອນກຳມະການຈະພິຈະລານາ ແລະ ຕັດສິນອີກຄັ້ງຈາກ (Final Look) ແລ້ວຈຶ່ງປະກາດຜົນວ່າໃຜຈະໄດ້ເປັນມີສຢູນີເວີສ.
ພະສຸດ ປານແຍ້ມ ເປນນັກສະແດງຊາວໄທ ເກຶດ 3 ພະຈິກ 1982
พศุตม์ บานแย้ม เกิดที่จังหวัดสมุทรสาคร ศึกษาระดับชั้นประกาศนียบัตรวิชาชีพ สาขาช่างยนต์ วิทยาลัยเทคนิคสมุทรสาคร ศึกษาระดับปริญญาตรี ที่คณะนิเทศศาสตร์ สาขาการโฆษณา (วิชาโท การหนังสือพิมพ์และสิ่งพิมพ์) มหาวิทยาลัยสยาม และระดับปริญญาโทที่คณะบัณฑิตวิทยาลัย หลักสูตรบริหารธุรกิจ มหาวิทยาลัยสยาม
เริ่มเข้าวงการจากการประกวด Male Star Challenge 2007 ซึ่งเป็นโครงการที่คัดเลือกนักแสดงหน้าใหม่ของช่อง 3 จนได้เซ็นสัญญากับช่อง 3 กับละครเรื่องแรก "แม่ครัวคนใหม่" และ "พฤกษาสวาท" จากนั้นไดัรับบทเป็นพระเอกครั้งแรกในละครเรื่อง "แม่หัวลำโพง" แสดงนำร่วมกับ พัชรินทร์ ศรีวสุภิรมย์และละครภาคต่อ "เทพธิดาปลาร้า" คู่กับ ณปภา ตันตระกูล ต่อมามีผลงานละครกับทางช่อง 3 เรื่อง "บ้านนี้ผี(ไม่)ปอบ", และ "บ่วงนฤมิต" พศุตม์แสดงละครบู๊หลายเรื่อง อย่างละครบู๊ไซไฟ "กุหลาบไฟ" รับบทเป็นธีรธร มีเนื้อเรื่องเกี่ยวกับการสืบสวน เป็นละครหลังข่าวภาคค่ำเรื่องแรก ที่รับบทพระเอกเต็มตัว โดยแสดงคู่กับซาร่า เล็กซ์, เรื่อง "แนวสุดท้าย" ที่มีการต่อสู้แบบไอกิโด, เรื่อง "เขี้ยวราชสีห์" รับบทเป็นแดนไทย ที่สามารถแปลงร่างเป็นราชสีห์ได้ พศุตม์ยังได้แสดงภาพยนตร์เรื่องแรก "สายลับเกมส์โปม่อน 008" ภาพยนตร์บู๊แนวตลก
ปี 2561 เปลี่ยนบทบาทมารับบทแนวเพลย์บอย รับบทพระเอกในเรื่อง "สะใภ้กาฝาก" แสดงคู่กับนนธวรรณ ฌรรวนธร โดยในตอนจบของเรื่องสร้างเรตติ้งได้สูงถึง 5.85
ສຸພາພອນ ສົມວິຈິດ (ຊື່ຫຼິ້ນ: ນຸ້ຍ) ເປັນນັກສະແດງ, ນາງແບບ ແລະ ນາງງາມລາວ ເຊິ່ງນຸ້ຍຊະນະການປະກວດ ມິສຢູນີເວີຣສລາວ 2017 ແລະ ເປັນ ມິສຢູນີເວີຣສລາວ ຄົນທຳອິດອີກດ້ວຍ. ໃນເດືອນພະຈິກປີ ຄ.ສ. 2017 ນຸ້ຍກໍໄດ້ເປັນຕົວແທນປະເທດລາວຄົນທຳອິດທີ່ໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມປະກວດ ມິສຢູນີເວີຣສ.
ສຸພາພອນ ເກີດເມື່ອວັນທີ 7 ຕຸລາ ປີ ຄ.ສ. 1997 ທີ່ ເມືອງປາກເຊ, ແຂວງຈໍາປາສັກ. ປັດຈຸບັນ ກຳລັງສຶກສາ ຄະນະ ບໍລິຫານທຸລະກິດ ຢູ່ທີ່ ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດລາວ.
ການປະກວດ.
ໃນປີ ຄ.ສ. 2016 ສຸພາພອນ ໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມການປະກວດ ມິສວຽນທຽນ 2016 ຫຼື ນາງສາວນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ ປະຈຳປີ 2016 ເຊິ່ງໄດ້ຕຳແໜ່ງ ຮອງຊະນະເລີດອັນດັບໜຶ່ງ. ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 2017 ນຸ້ຍກໍເຂົ້າຮ່ວມການປະກວດ ມິສຢູນີເວີຣສລາວ 2017 ເຊິ່ງໄດ້ຮັບຕຳແໜ່ງຊະນະເລີດ ແລະ ໄດ້ເປັນຕົວແທນເຂົ້າຮ່ວມການປະກວດ ມິສຢູນີເວີຣສ 2017 ໃນເດືອນ ພະຈິກ ປີດຽວກັນ.
ປາ (ພາສາອັງກິດ: Fish) ຈັດຢູ່ໃນ ຟີລຳ ສັດມີກະດູກສັນຫຼັງ ເປັນສັດອາໃສຢູ່ໃນນ້ຳ ເປັນສັດເລືອດເຢັນ ຫາຍໃຈດ້ວຍເງືອກ ແລະ ມີກະດູກສັນຫຼັງ ສາມາດເຄື່ອນໄຫວໄປມາດ້ວຍຄີ ແລະ ກ້າມເນື້ອຂອງລຳຕົວ ບາງຊະນິດມີເກັດປົກຄຸມທັງຕົວ ບາງຊະນິດບໍ່ມີເກັດ ແຕ່ປົກຄຸມດ້ວຍເມືອກເໝື່ອນໆ ຫຼື ແຜ່ນກະດູກ ມີຫົວໃຈສອງຫ້ອງ
ສັດທີ່ດໍາລົງຊີວິດໃນນ້ໍາ,ບາງປະເພດແມ່ນເອີ້ນວ່າປາຄືກັນເຊັ່ນ ປາດາວ, ໂລມາ, ວານ ແລະ ໝຶ່ກ ເຊິ່ງສັດທັງໝົດນີ້ແມ່ນດໍາລົງຊີວິດໃນນ້ໍາທັງໝົດ ແຕ່ບໍ່ແມ່ນຈັດຢູ່ໃນພວກດຽວກັນກັບປາ
ມິສໂວຣ໌ວລາວ (ອັງກິດ: Miss World Laos) ເປັນການປະກວດນາງງາມລະດັບປະເທດຂອງປະເທດລາວ. ຈັດຂຶ້ນຄັ້ງທຳອິດໃນປີ ຄ.ສ. 2018 ເຊິ່ງຜູ້ຊະນະຈະໄດ້ເປັນຕົວແທນປະເທດລາວເຂົ້າຮ່ວມປະກວດ ມີສໂວຣ໌ວ.
ສາມາດຕິດຕາມຂໍ້ມູນຂ່າວສານທີ່ ອິນຕາແກຣມ [https://www.instagram.com/missworldlaos/ missworldlaos] ແລະ ເຟສບຸກແຟນເຜດ [https://www.facebook.com/Miss-Laos-World-%E0%BA%A1%E0%BA%B5%E0%BA%AA%E0%BA%A5%E0%BA%B2%E0%BA%A7-%E0%BB%80%E0%BA%A7%E0%BA%B5%E0%BA%A3-2143698182567901/ Miss World Laos ມິສໂວຣ໌ວລາວ]
ປະເທດເກົາຫຼີ (ເກົາຫຼີ: 한국 ຫຼື 조선, ຮັນກຸກ ຫຼື ໂຊຊອນ) ເປັນອະດີດປະເທດ ຕັ່ງຢູ່ໃນແຫຼມເກົາຫຼີ ພາຍຫຼັງສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ 2 ປະເທດເກົາຫຼີຖືກແບ່ງອອກເປັນປະເທດເກົາຫຼີເໜືອແລະປະເທດເກົາຫຼີໃຕ້
ປະຫວັດສາດເລີ່ມຈາກອານາຈັກໂຊຊັອນບູຮານ ເຊິ່ງສະຖາປະນາໂດຍ "ທັນກຸນ". ຕໍ່ມາສະໄໝສາມອານາຈັກແຫ່ງເກົາຫຼີ (ແມ່ນ ໂຄກູຢໍ, ແພັກເຈ, ແລະຊິລາ) ໄດ້ລວມກັນເປັນສະຫະອານາຈັກຊິລາ ເຊິ່ງມີພຸດທະສາສະໜາທີ່ຮຸ່ງເຮືອງ. ເມື່ອ ຄ.ສ. 918 ໄດ້ສະຖາປະນາອານາຈັກໂຄລະຢໍເຊິ່ງແມ່ນຊື່ຂອງເກົາຫຼີ (Korea) ແລະເມື່ອລາຊະວົງໂຊຊັອນ (ລາຊະວົງລີ) ຄອງອຳນາດ ໄດ້ປ່ຽນຊື່ອານາຈັກໃໝ່. ອານາຈັກໂຊຊັອນມີນະຄອນຫຼວງຊື່ວ່າ ຮັນຢາງ (ໂຊນ), ມີລັດທິຂົງຈື້ ເປັນຄະຕິທຳປະຈຳຊາດ ແລະໄດ້ປະດິດອັກສອນເກົາຫຼີຂຶ້ນ.
ເມື່ອ ຄ.ສ. 1910 ເກົາຫຼີຢູ່ພາຍໃຕ້ການປົກຄອງຂອງຍີ່ປຸ່ນ ເທົ້າເຖິງສິ້ນສຸດສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ 2. ຕໍ່ມາ ເກົາຫຼີໄດ້ແບ່ງເປັນ 2 ປະເທດ ແມ່ນ ເກົາຫຼີເໜືອ ແລະ ເກົາຫຼີໃຕ້ ຢ່າງຖາວອນ ໂດຍເກົາຫຼີໃຕ້ສະຖາປະນາເປັນສາທາລະນະລັດເກົາຫຼີ ສ່ວນເກົາຫຼີເໜືອສະຖາປະນາເປັນສາທາລະນະລັດປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນເກົາຫຼີ.
ຄຳຂວັນ: ເມືອງນໍ້າບາກ ດິນແດນເຂົ້າຂາວ ຊາວເມືອງດຸໝັ່ນ ໝາກກ້ຽງຫວານ ວິລະກຳບັ້ນຮົບນໍ້າບາກທີ່ລືຊື່
ທິດເໜືອຕິດກັບ ເມືອງຂວາ ແຂວງຜົ້ງສາລີ ແລະ ເມືອງຫຼາ ແຂວງອຸດົມໄຊ
ລັກສະນະພູມສັນຖານເປັນພູດອຍ, ພູພຽງແລະ ພູສູງ(ປະມານ 75 ຫາ 80% ຂອງພື້ນທີ່ເມືອງທັງຫມົດ(ຫມາຍເຫດ ຜູ້ຂຽນສັນນິຖານເອງໂດຍອີງຈາກລັກສະນະພູມສັນຖານ ແລະ ຈາກການສຳຫລວດເບິ່ງຜ່ານພາບຖ່າຍ ແລະ ການເດີນທາງໄປສຳຜັດດ້ວຍຕົນເອງ). ເມືອງດັ່ງກ່າວນີ້ ເປັນເມືອງຫນຶ່ງທີ່ປົກຫຸ້ມໄປດ້ວຍພູ-ຜາ-ປ່າໄມ້ ທີ່ອຸດົມໄປດ້ວຍຊີວະນາໆພັນຫລາກຫລາຍຊະນິດ ຕັ້ງກະແຈກກະຈາຍຢູ່ທຸກມຸມຂອງເມືອງ.
ເມືອງນໍ້າບາກ ເປັນເມືອງຫນຶ່ງທີ່ຜ່ານສະມໍຣະພູມ ການຕໍ່ສູ້ກູ້ຊາດໃນຊ່ວງສະໄຫມສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ II ຈົນຊື່ໄດ້ຂະຫນານນາມວ່າ"ບັ້ນຮົບນ້ຳບາກ" ໃນເມື່ອກ່ອນແມ່ນຂຶ້ນກັບເມືອງງອຍ(ຍັງບໍ່ທັນເປັນເມືອງເທື່ອ) ຂື້ນກັບແຂວງຫຼວງພະບາງ, ມາຮອດປີ1964 ຈຶ່ງໄດ້ແຍກອອກຈາກເມືອງງອຍ ມາສ້າງເປັນເມືອງອຸດົມໄຊ ຂື້ນກັບ ແຂວງອຸດົມໄຊ, ຕໍ່ມາພາຍຫຼັງສົງຄາມຢຸດຕິລົງ ທົ່ວແຜ່ນດິນລາວໄດ້ຮັບການປົດປ່ອຍ ແລະ ໄດ້ສະຖາປະນາເປັນ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ໃນປີ1975, ເພື່ອໃຫ້ການຄຸ້ມຄອງທາງດ້ານທີ່ຕັ້ງ, ປະຊາກອນ ສະພາບພູມມີປະເທດໃຫ້ມີຄວາມສອດຄ່ອງ ເໝາະສົມ ຈຶ່ງໄດ້ແຍກເອົາ ເມືອງອຸດົມໄຊ ອອກຈາກແຂວງອຸດົມໄຊ ໃນລະຫວ່າງປີ 1989 - 1990 ມາຂື້ນກັບແຂວງຫຼວງພະບາງ ແລະ ໄດ້ຕັ້ງຊື່ເປັນ ເມືອງນໍ້າບາກ ຈົນເຖິງປັດຈຸບັນນີ້.
ແບ່ງອອກເປັນ 9 ກຸ່ມບ້ານ ແລະ 10ບ້ານເທດສະບານ, ປະກອບມີ 86 ບ້ານ, 13.180 ຄອບຄົວ, ມີພົນລະເມືອງທັງໝົດ 75.457 ຄົນ, ຍິງ 37.349 ຄົນ; ເຜົ່າລາວກວມ 24,70%, ກຶມມູ 50,50%, ມົ້ງ 24,80% ລະດັບຄວາມໜາແໜ້ນຂອງພົນລະເມືອງ 44,38 ຄົນຕໍ່ກິໂລຕາແມັດ
ເມືອງນີ້ມີຫລາຍເຜົ່າພັນອາໄສຢູ່ນຳກັນ (ເຊິ່ງຜູ້ຂຽນເອງບໍ່ສາມາດລະບຸຊື່ຂອງແຕ່ລະເຜົ່າໄດ້) ແຕ່ສາປະສົບການທີ່ເຄີຍເດີນທາງຜ່ານໄປໆມາໆ ແລ້ວພົບເຫັນປະຊາຊົນທີ່ອາໄສພາຍໃນເມືອງນີ້ສ່ວນຫລາຍເປັນເຜົ່າກຶມຫມຸ, ເຜົ່າລາວລຸ່ມ ແລະ ເຜົ່າມົ້ງ. ເຊິ່ງ 3 ເຜົ່າຫລັກນີ້ ອາໄສຢູ່ທຸກທິດຂອງເມືອງ. ນອກນັ້ນ, ຍັງມີເຜົ່າໄຕດຳ, ໄຕແດງ, ໄຕລື້ ອາໄສຢູ່ບາງບ້ານ ບາງເຂດ. ປະຊາຊົນບັນດາເຜົ່າມີຮີດຄອງປະເພນີ ແລະ ຂະນົບທຳນຽມ, ການນຸ່ງຖື ແລະ ພາສາທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ເຊິ່ງເປັນມົນສະເຫນ່ຢ່າງຫນຶ່ງທີ່ມີຄວາມລາກຫລາຍ ແລະ ເຮັດໃຫ້ຫນ້າຄົ້ນຫາ. ໃນແງ່ຂອງການລ້ຽງຊີບ, ປາຊົນສ່ວນຫລາຍອາໄສການເຮັດໄຮ່, ເຮັດສວນ, ເຮັດນາ ແລະ ເກັບເຄື່ອງປ່າຂອງດົງເພື່ອບໍລິໂພກ ແລະ ຊື້ຂາຍຕາມທ້ອງຕະຫລາດ ແລະ ຕາມທາງ ລຽບຕາມເສັ້ນທາງເລກທີ 13 ແລະ ເສັ້ນທາງເລກ 1.
ປະຊາຊົນສ່ວນຫລາຍອາໄສການຜະລິດກະສິກຳເພື່ອເປັນສິນຄ້າ ເຊິ່ງໃນນີ້ປະກອບມີ ເຂົ້າ, ສາລີ, ຫມາກເດືອຍ, ສັດລ້ຽງປະເພດຕ່າງໆ ແລະ ພືດຜັກຕາມລະດູການ. ພ້ອມນີ້, ຍັງມີສວນຢາງພາລາ ເຊິ່ງຈັດວ່າເປັນຫນື່ງໃນລາຍໄດ້ຫລັກຂອງຊຸມຊົນເມືອງນີ້.
ພາຍໃນເມືອງມີຫລາຍເຂດຈຸດສຸມພັດທະນາ ເນື່ອງຈາກເມືອງນີ້ຂ່ອນຂ້າງມີປະຊາກອນແຫນ້ນຫນາຫລາຍ ບ່ອນທີ່ໂດດເດັ່ນທີ່ສຸດແມ່ນເຂດບ້ານນ້ຳຖ້ວມ ເຊິ່ງມີສຳນັກງານລັດຫລາຍຫນ່ວຍງານ ເປັນຕົ້ນວ່າໂຮງຮຽນໂຮງຫມໍ, ໂຮງງານ, ຈຸດສຸມທຸລະກິດ ແລະ ອື່ນໆ. ພ້ອມນີ້ຍັງມີບ້ານອື່ນໆທີ່ມີລັກສະນະທ່າແຮງ ແລະ ຄວາມແຫນ້ນຫນາຄ້າຍຄືກັນ ບ້ານຫົວນາ, ບ້ານປາກງາ,​ບ້ານປາກມອງ, ເຂດບ້ານຊົງຈາ, ບ້ານນາຍາງ, ເຊິ່ງກຸ່ມບ້ານເຫລົ່ານີ້ຂ່ອນຂ້າງມີປະຊາກອນອາໄສຢູ່ຫລາຍ ເຊິ່ງການພັດທະນາມີທ່າແຮງຂະຫຍາຍຕົວໄວໃນແຕ່ລະປີ.
ນ້ຳຕົກຕາດຫ້ວຍກອງ​ ຕັ້ງຢູ່ບ້ານຫ້ວຍກອງ ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ທາງທິດຕາເວັນອອກຂອງເມືອງນ້ຳບາກ ໄລຍະທາງປະມານ 15 ຫາ 20 ກມ(ໂດຍປະມານ). ນ້ຳຕົກຕາດແຫ່ງນີ້ມີບ່ອນນັ່ງພັກຜ່ອນ ຍ່ອນອາລົມທ່າມກາງທົ່ງນາ ແລະ ປ່າໄມ້ ທີ່ອຸດົມສົມບູນ ແລະ ເຢືອກເຢັນ.
ວິວທົ່ງນາງາມເຂດບ້ານ ນາຍາງ-ນາໃຫມ່ ເປັນເຂດທີ່ມີທົ່ງນາກວ້າງຂວາງ, ມີພູ-ຜາ ແລະ ປ່າໄມ້ສູງສັນສະລັບຊັບຊ້ອນກັນ ເບິ່ງແລ້ວງານພໍໆກັນກັບວັງວຽງ. ມີສາຍນ້ຳໃຫຍ່ໄຫລຜ່ານ ເຫມາະແກ່ການນັ່ງແຊຕີນແລ້ວຈິບເບຍເບົາໆ
ນ້ຳຕົກຕາດບ້ານແນ່ ຕັ້ງຢູ່ທາງທິດໃຕ້ຂອງເມືອງ ເຊິ່ງສາມາດຂີ່ລົດລົງຈາກເຂດນ້ຳຖ້ວມລົງມາທາງຫລວງພະບາງ ຕາມສາຍທາງເລກທີ 13 ເຫນືອ. ຮອດບ້ານແນ່-ສີບຸນເຮືອງ ນ້ຳຕົກຕາດຈະຢູ່ຟາກນ້ຳງາ ຫ່າງຈາກບ້ານປະມານ 2 ກມ. ເປັນນ້ຳຕົກຕາດສູງປະມານ 10 ຫາ 15 ແມັດ ແລະ ມີຫລາຍພັກໆ, ມີນ້ຳໄຫລຕະຫລອດປີ. ມີປ່າໄມ້ອຸດົມສົມບູນ, ມີທົ່ງນາທາງລຸ່ມນ້ຳຕົກຕາດ ເບິ່ງແລ້ວຊ່າງງົດງາມ ແລະ ກົມກືນກັນ ພ້ອມທັງ ປະສົມປະສານສິ່ງທີ່ທຳມະຊາດສ້າງມາ ແລະ ສິ່ງມະນຸດສ້າງຂຶ້ນ
ບ້ານ ເຜົ່າກຶມຫມຸ(ເຂດທີ່ນັບຖືພຸດປະສົມປະສານຮີດດັ້ງເດີມປະກອບມີ ບ້ານນ້ຳຖ້ວມ, ທ່າລີ, ນາກອກ, ວັງຄຳ, ເຂດບ້ານຂັ້ນເທິງ, ຂັ້ນລຸ່ມ, ຍະບອຍ, ຫ້ວຍກອງ ແລະ ຫລາຍໆບ້ານ) ແລະ (ເຂດກຶມຫມຸທີ່ນັບຖືຮີດບັນພະບູລຸດດັ້ງເດີມ ມີຫລາຍບ້ານ ເຊັ່ນ ມົກເວດ, ໂພນຊຽງ, ປອງໃຕ້, ຫ້ວຍຫ້າ, ກິວຫາ, ບ້ານກຼາງ, ວັງຫີນ, ກະເຈັດ ແລະ ບ້ານອື່ນໆ)
ມີເສັ້ນທາງຫຼວງແຫ່ງຊາດ ເລກທີ13 ເໜືອ ເຊິ່ງເຊື່ອມຕໍ່ແຕ່ເທດສະບານແຂວງ ໄປຫາເມືອງນ້ຳບາກ ແລ້ວເຊື່ອມຕໍ່ໄປຍັງແຂວງອຸດົມໄຊ ແລະ ມີເສັ້ນທາງຫລັກອີກເສັ້ນທາງຫນຶ່ງຄື ເສັ້ນທາງເລກທີ1 ເຊິ່ງເລີ່ມຈາກ ສາມແຍກປາກມອງ ມຸ້ງຫນ້າໄປທາງເມືອງງອຍ, ເມືອງປາກແຊງ, ເມືອງວຽງຄຳ ແລ້ວອອກສູ່ແຂວງຫົວພັນ. ແລະ ເຊື່ອມຕໍ່ກັບບັນດາແຂວງພາກເໜືອ ອອກໄປສູ່ ສາທາລະນະລັດ ສັງຄົມນິຍົມ ຫວຽດນາມ
ໝາຍເຫດ: ຂໍ້ມູນທີ່ຂຽນລົງໄປໃນວີກີພີເດຍນີ້ ເປັນຂໍ້ມູນພື້ນຖານຂອງເມືອງນ້ຳບາກ ເຊິ່ງຂໍ້ມູນແມ່ນໄດ້ຈາກການສຳຫລວດ ແລະ ສັງເກດຈາກປະສົບການຕົວຈິງເປັນຫລັກ. ເຊິ່ງຍັງບໍ່ທັນໄດ້ມີຂໍ້ມູນທີ່ເປັນທາງການຈາກຫນ່ວຍງານລັດ ຫລື ຫນ່ວຍງານໃດໆ ມາອ້າງອີງເທື່ອ.
ຄຳແນະນຳ: ຕໍ່ໄປ ຫາກມີໃຜສົນໃຈຂຽນລົງໃນ ວີກີພີເດຍນີ້ ເພື່ອຈຸດປະສົງເຜີຍແຜ່ ເພື່ອເປັນປະໂຫຍດແກ່ຊາວລາວເຮົາ ລົບກວນເອົາຂໍ້ມູນຈາກຫນ່ວຍງານລັດ(ຫນ່ວຍງານປົກຄອງເມືອງ) ແລະ ຫນ່ວຍງານອື່ນໆ ທີ່ເຮັດການສຶກສາ ຄົ້ນຄວ້າທີເປັນລາຍລັກອັກສອນ ແລະ ຫນ້າເຊື່ອຖືໄດ້ ມາລົງໃສ ແລ້ວໃຫ້ແຈ້ງແຫລ່ງທີ່ມາຂງຂໍ້ມູນ ມາຈາກໃສ ປີໃດ.?
ຮັກອີ່ຫຼີ ເປັນຮູບເງົາລາວ ທີ່ອອກສາຍໃນປີ ຄ.ສ. 2014 ນຳສະແດງໂດຍ ພູມຊະນະ ສິລິວົງສາ, ທະວີໄຊ ແກ້ວບຸນພັນ, ສຸລິຍັນ ຍັງນຸວົງ, ມີນູ່ ໄຊຍະສິດ, ພູຈິນດາ ແພງພົງ ແລະ ອຳພອນ ໄຊຊະນະວົງເພັດ.
ເລື່ອງລາວຂອງສາມສ່ຽວແຫ່ງຄະນະຕະຫຼົກ ຊັງເກີ້(ສຸລິຍັນ ຍັງນຸວົງ) ແລະ ເຖິກ(ພູຈິນດາ ແພງພົງ) ທີ່ມີຄວາມຮັກແລະຊີວິດຄູ່ທີ່ສົມບູນແບບ ເຫຼືອພຽງແຕ່ເຈັດ(ພູມຊະນະ ສິລິວົງສາ) ທີ່ຕ້ອງການຄວາມຕື່ນເຕັ້ນຈາກຄວາມຮັກ ເພາະວ່ານ້ຳ(ທະວີໄຊ ແກ້ວບຸນພັນ) ເປັນຄົນສະຫງົບສະຫງ່ຽມ ແຕ່ເຖິງຈະເປັນແນວນັ້ນເຈັດກໍ່ຍັງຮັກນ້ຳ. ໃກ້ຮອດວັນຄົບຮອບ 3ປີທີ່ເຈັດແລະນ້ຳແຕ່ງງານກັນ ເຈັດຈຶ່ງປຶກສາຫາລືກັບສອງສ່ຽວ, ເມສາ(ມີນູ່ ໄຊຍະສິດ) ແລະ ລູຊີ້(ອຳພອນ ໄຊຊະນະວົງເພັດ) ເພື່ອທີ່ຈະຫາສະຖານທີ່ທີ່ຈະໄປຮັນນີມູນແລະທ່ຽວນຳກັນ ຈົນຕັດສິນໃຈໄປທ່າລາດເຮືອນທວດຂອງລູຊີ້ເຊິ່ງມີເລື່ອງລຶກລັບທີ່ບໍ່ມີໃຜຮູ້ມາກ່ອນ ຈົນເຮັດໃຫ້ນ້ຳຫາຍຕົວໄປຢ່າງບໍ່ມີຮ່ອງຮອຍ, ເຈັດຈະຫານ້ຳເຫັນຫຼືບໍ່?
ຕົ້ນຄຳ ພົນຈັນເຮືອງ (ຊື່ຫຼິ້ນ: ເຈນນີ້) ເປັນນັກຮ້ອງ, ນັກສະແດງ, ນາງແບບ, ນາງງາມລາວ ແລະ ຍັງມີໂມເດວລິ້ງຂອງຕົນເອງທີ່ຊື່ວ່າ ຕົ້ນຄຳໂມເດວລິ້ງ. ໃນປີ ຄ.ສ. 2017 ເຈນນີ້ໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມການປະກວດມິສຢູນີເວີຣສລາວ 2017 ເຊິ່ງສາມາດໄດ້ຕຳແໜ່ງມິສໂວຣ໌ວລາວ 2017 ແລະ ເປັນມີສໂວຣ໌ວລາວຄົນທຳອິດອີກດ້ວຍ. ໃນເດືອນພະຈິກປີດຽວກັນເຈນນີ້ກໍ່ໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມການປະກວດມິສໂວຣ໌ວ 2017. ສີ່ປີຕໍ່ມາ, ນາງໄດ້ກັບຄືນສູ່ການປະກວດນາງງາມ ມິສຢູນີເວີຣສລາວ 2021 ແລະນາງໄດ້ຮັບມົງກຸດການປະກວດ, ພ້ອມທັງເປັນຕົວແທນປະເທດລາວ ຄົນທີ 4 ທີ່ເຂົ້າຮ່ວມການປະກວດ ມິສຢູນີເວີຣສ.
ຕົ້ນຄຳ ເກີດເມື່ອວັນທີ 7 ຕຸລາ ປີ ຄ.ສ. 1997 ທີ່ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ. ປັດຈຸບັນ ມີໂມເດວລິ້ງເປັນຂອງຕົນເອງຊື່ວ່າ ຕົ້ນຄຳ ໂມເດວລິ້ງ.
ໃນປີ ຄ.ສ. 2017 ເຈນນີ້ກໍເຂົ້າຮ່ວມການປະກວດ ມິສຢູນີເວີຣສລາວ 2017 ເຊິ່ງເຈນນີ້ມີຄຸນນະສົມບັດກົງກັບຕຳແໜ່ງ ມິສໂວຣ໌ວລາວ ເຈນນີ້ຈຶ່ງໄດ້ຮັບຕຳແໜ່ງ ມິສໂວຣ໌ວລາວ 2017 ແລະ ໄດ້ເປັນຕົວແທນເຂົ້າຮ່ວມການປະກວດ ມິສໂວຣ໌ວ ໃນເດືອນ ພະຈິກ ປີດຽວກັນ. ສີ່ປີຕໍ່ມາ, ນາງໄດ້ກັບຄືນສູ່ການປະກວດນາງງາມ ມິສຢູນີເວີຣສລາວ 2021 ແລະນາງໄດ້ຮັບມົງກຸດການປະກວດ.
ຈິນນາລີ ນໍລະສິງ (ຊື່ຫຼິ້ນ: ຟ້າໃສ) ເປັນນາງງາມ, ນາງແບບລາວ ເຊິ່ງຟ້າໃສຊະນະການປະກວດມີສແກຣນລາວ 2017 ແລະເປັນຕົວແທນປະເທດລາວຄົນທຳອິດທີ່ເຂົ້າຮ່ວມການປະກວດມີສແກຣນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ 2017 ແລະສາມາດເຂົ້າເຖິງຮອບ 20ຄົນສຸດທ້າຍ.
ຟ້າໃສ ເກີດເມື່ອວັນທີ 15 ພະຈິກ ປີ ຄ.ສ. 1999 ຈົບການສຶກສາລະດັບມັດທະຍົມປາຍທີ່ ໂຮງຮຽນປັນຍາທິບ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ. ປັດຈຸບັນ ກຳລັງສຶກສາຢູ່ທີ່ ເນວາດາ ສະຫະລັດອາເມລິກາ.
ໃນປີ ຄ.ສ. 2017 ຟ້າໃສໄດ້ເຂົ້າປະກວດ ມີສແກຣນລາວ 2017 ຈັດການປະກວດຮອບຕັດສິນໃນວັນທີ 15 ກໍລະກົດ ເຊິ່ງຟ້າໃສສາມາດໄດ້ຮັບລາງວັນຊະນະເລີດພ້ອມດ້ວຍລາງວັນພິເສດຄື Miss Popular Vote ເຊິ່ງຟ້າໃສຖືກສວມມົງກຸດແລະມອບສາຍສະພາຍໂດຍ ອາຣິສກາ ປູຕຣີ ເປີຕີວີ່ - ມີສແກຣນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ 2016.
ໃນເດືອນຕຸລາ ປີ ຄ.ສ. 2017 ຟ້າໃສໄດ້ເດີນທາງໄປປະເທດຫວຽດນາມເພື່ອເຂົ້າຮ່ວມປະກວດ ມີສແກຣນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ 2017 ເຊິ່ງຈັດການປະກວດຮອບຕັດສິນໃນວັນທີ 25 ຕຸລາ ແລະຟ້າໃສສາມາດເຂົ້າເຖິງຮອບ 20 ຄົນສຸດທ້າຍ.
ມິສອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລລາວ (ອັງກິດ: Mis International Laos) ເປັນການປະກວດນາງງາມລະດັບປະເທດຂອງປະເທດລາວຈັດຂຶ້ນຄັ້ງທຳອິດໃນປີ ຄ.ສ. 2018 ມີຄຳຂວັນວ່າ: "ຄວາມຮັກ,ຄວາມງາມແລະສັນຕິພາບ". ຈັດຂຶ້ນເພື່ອຄົ້າຕົວແທນປະເທດລາວທີ່ຈະເຂົ້າປະກວດມິສອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ.
ສາມາດຕິດຕາມຂໍ້ມູນຂ່າວສານທີ່ ອິນຕາແກຣມ [https://www.instagram.com/missinternationallaos/ missinternationallaos] ແລະ ເຟສບຸກແຟນເຜດ [https://www.facebook.com/Miss-International-Laos-%E0%BA%A1%E0%BA%B5%E0%BA%AA%E0%BA%AD%E0%BA%B4%E0%BA%99%E0%BB%80%E0%BA%95%E0%BA%B5%E0%BB%80%E0%BA%99%E0%BA%8A%E0%BA%B1%E0%BA%99%E0%BB%81%E0%BA%99%E0%BA%AA-%E0%BA%A5%E0%BA%B2%E0%BA%A7-1898004820507557/ Miss International Laos ມິສອິນເຕີເນຊັນແນລ ລາວ]
ປະເທດສະວີເດນ (,) ແມ່ນປະເທດຫນຶ່ງທີ່ຢູ່ໃນທະວີບເອີລົບ. ຫຼື ລາຊະອານາຈັກສະວີເດນ (,) ເປັນປະເທດກຸ່ມນອກດິກຕັ້ງຢູ່ເທິງແຫຼມສະການດິນາວີ ໃນເອີລົບເໜືອ ເຂດແດນທາງຕາເວັນຕົກຕິດກັບປະເທດນໍເວ ທາງຕາເວັນອອກສຽງເໜືອຕິກຕໍ່ປະເທດຟິນແລນ ແລະຊ່ອງແຄບ ສະແກເກີແລກ (Skagerrak) ທາງຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ຕິດກັບຊ່ອງແຄບແກຕີແກດ (Kattegat) ແລະທາງຕາເວັນອອກຕິດກັບທະເລບານຕິກ ແລະອ່າວບົດນີ. ມີສະຕອກໂຮມເປັນນະຄອນຫຼວງ. ປະເທດສະວີເດັນມີປະຊາກອນທີ່ເບົາບາງ ເວ້ນແຕ່ໃນເຂດເມືອງໃຫຍ່ ພື້ນທີ່ສ່ວນໃຫຍ່ຂອງປະເທດປະກອບດ້ວຍປ່າໄມ້ ແລະພູສູງ.
ປະຊາກອນສາດ.
ປະເທດສະວີເດັນມີປະຊາກອນປະມານ 9,644,864 (ປີ ຄ.ສ. 2013) ໂດຍມີປະຊາກອນເກີນ 9 ລ້ານຄົນເມື່ອເດືອນສິງຫາ ປີ ຄ.ສ. 2004 ແລະເກີນ 9.5 ລ້ານຄົນເມື່ອປີ ຄ.ສ. 2012
ພາສາ.
ພາສາລັດຊະການຂອງປະເທດສະວີເດັນແມ່ນພາສາສະວີເດັນ ເຊິ່ງມີຜູ້ເວົ້າເປັນພາສາແມ່ໃນປະເທດປະມານ 8,840,000 ຄົນ (ປະມານ 92% ຂອງປະຊາກອນປະເທດ) ແມ່ນພາສາທີ່ຈັດຢູ່ໃນຕະກູນພາສາເຢຍລະມັນເໜືອ ແມ່ນພາສາທີ່ຄ້າຍຄຶງກັບພາສາເດນໝາກ ແລະພາສານໍເວ ໂດຍຜູ້ເວົ້າທັງສາມພາສານີ້ສາມາດສົນທະນາກັນໄດ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີການສະກົດແລະສຳນຽງການເວົ້າທີ່ແຕກຕ່າງກັນແດ່.
ອາເລັກຊານດຣ້າ ທິດາວັນ ບຸນຊ່ວຍ (ອັງກິດ: Alexandra Thidavang Bounxouei) ຊື່ຫຼິ້ນ ອາເລັກຊານດຣ້າ ເປັນນັກຮ້ອງແລະນັກສະແດງຍິງຊາວລາວ ມີຊື່ສຽງທັງຢູ່ລາວແລະຕ່າງປະເທດ.
ອາເລັກຊານດຣ້າ ທິດາວັນ ບຸນຊ່ວຍ ນັກສະແດງຍິງຊາວລາວນັບຖືສາສະໜາຄິດ ເປັນລູກສາວຂອງຂອງ ບຸນທະວີໄຊ ບຸນຊ່ວຍ ພໍ່ຊາວລາວ ແລະ ໂຈດານາ ອິອໍຣ໌ດັງກາ ແມ່ຊາວເບົາແກເຣຍ. ຊານດຣ້າຈົບການສຶກສາລະດັບອຸດົມມະສຶກສາຈາກຄະນະມະນຸດທະສາດ ພາກພາສາອັງກິດ ຈາກມະຫະວິທະຍາໄລລາວອາເມຣິກາ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ແລະ ສຶກສາຕໍ່ລະດັບປະລິນຍາໂທທີ່ ມະຫາວິທະຍາໄລເຄໂອ ປະເທດຍີ່ປຸ່ນ.
ຊານດຣ້າເຕີບໂຕໃນຄອບຄົວນັກດົນຕີ ປູ່ຂອງຊານດຣ້າ ບຸນທະມາລີ ບຸນຊ່ວຍ ເປັນຜູ້ແຕ່ງເນື້ອຮ້ອງແລະທຳນອງເພງອຳມະຕະ ເພງກຸຫຼາບປາກເຊ ແລະ ເພງສາຍລົມເຢັນ ສ່ວນພໍ່ເຖົ້າເປັນນັກຮ້ອງແລະນັກກີຕ້າຊາວເບົາແກເຣຍ. ພໍ່ຂອງຊານດຣ້າ ບຸນທະວີໄຊ ບຸນຊ່ວຍ ໄດ້ທຶນໄປຮຽນດ້ານການສອນດົນຕີທີ່ປະເທດເບົາແກເຣຍເປັນເວລາ 10 ປີ ຈົນໄດ້ພົບກັບແມ່ຂອງຊານດຣ້າ ໂຈດານາ ອິອໍຣ໌ດັງກາ ທີ່ຮຽນເປຍໂນຢູ່ນັ້ນ ເມື່ອຕອນຊານດຣ້າ ອາຍຸ 1 ປີ ພໍ່ກັບແມ່ຍັງຮຽນບໍ່ຈົບເລີຍຕັດສິນໃຈກັບມາປະເທດລາວເພື່ອບຸກເບີກການສອນດົນຕີຄລາສສິກໃນລາວ ໂດຍການເປັນຄູສອນເປຍໂນໃນໂຮງຮຽນສອນສິລະປະດົນຕີຂອງລາວຕັ້ງແຕ່ຍຸກກໍ່ຕັ້ງ ປັດຈຸບັນພໍ່ຂອງຊານດຣ້າມີຕຳແໜ່ງຮອງຜູ້ອຳນວຍການ.
ເມື່ອຕອນທີ່ຊານດຣ້າອາຍຸ 3 ປີ ຊານດຣ້າໄດ້ອອກຜົນງານອາລະບ້ຳເພງເຊິ່ງຖືເປັນ ນັກຮ້ອງອາຍຸນ້ອຍທີ່ສຸດທີ່ໄດ້ອອກອາລະບ້ຳໃນປະເທດລາວແລະຍັງມີວາງຂາຍໃນປະເທດຍີ່ປຸ່ນ, ເຖິງວ່າຊານດຣ້າຈະບໍ່ມີສັງກັດເພງ ແຕ່ການຜະລິດຜົນງານແລະດູແລທຸກຢ່າງແມ່ນໂດຍພໍ່ແມ່ຂອງຊານດຣ້າ. ນອກນັ້ນ ຊານດຣ້າຍັງເປັນນັກຮ້ອງຄົນດຽວຂອງລາວທີ່ຕ້ອງຂໍອະນຸຍາດທາງລັດຖະບານກ່ອນທີ່ຈະສຳພາດ.
ທາງດ້ານຜົນງານເພງ ມີເພງດັງເຊັ່ນ ເພງຄອຍວັນຮັກຫວນຄືນ ລວມເຖິງອາລະບ້ຳງານເພງຄອບຄົວ ໂດຍມີພພໍ່ເປັນຜູ້ແຕ່ງເພງ ແມ່ຫຼິ້ນໄວໂອລີນ ທີ່ເປັນເພງລາວປະສົມແນວຮິບຮັອບ ອາຣ໌ແອ່ນບີ ແລະອື່ນໆ.
ທາງດ້ານການສະແດງ ຊານດຣ້າເຄີຍຫຼິ້ນລະຄອນເວທີຢູ່ຫໍປະຊຸມທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ແລະໄດ້ເຊັນສັນຍາກັບ Work point ມີຜົນງານລະຄອນໂທລະທັດຄື ເພງຮັກລິມຝັ່ງໂຂງ (ຄູ່ກັບ ສຸກົນລະຫວັດ ຄະນາຣົດ), ເລໄລລູກສາວປ່າ ແລະອື່ນໆ.
ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ.
ເຟສບຸກ [https://www.facebook.com/AlexandraBounxouei/ Alexandra Bounxouei - ອາເລັກຊານດຼາ ບຸນຊ່ວຍ]
ອິນສ໌ຕາແກຣມ [https://instagram.com/alexandrabounxouei?utm_source=ig_profile_share&igshid=qptz9av5nmhk/ alexandrabounxouei]
ສຸກົນລະວັດ ຄະນາຣົດ (ໄທ: ศุกลวัฒน์ คณารศ) ຊື່ຫຼິ້ນ ເວຍ ເປັນນັກສະແດງຊາຍຊາວໄທ. ປັດຈຸບັນເປັນນັກສະແດງສັງກັດ ໂທລະທັດສີກອງທັບບົກຊ້ອງ 7 ເຂົາສູ່ວົງການບັນເທີງດ້ວຍຈາກການທີ່ ສຸພະໄຊ ສີວິຈິດຜູ້ຈັກການນັກສະແດງ ບັງເອີນເຫັນຮູບໃນໂທລະສັບຂອງຄົນຮູ້ຈັກ ຈຶ່ງນັ່ງຍົນມາເຖິງວິທະຍາໄລຂອງເວຍເພື່ອຊັກຊວນ ເຊິ່ງຕອນນັ້ນເວຍຢູ່ຊັ້ນປີ 2 ແລະໄດ້ຮັບການອະນຸຍາດຈາກພໍ່ແມ່ຈຶ່ງຕັດສິນໃຈເຂົ້າວົງການ.
ຜົນງານລະຄອນເລື່ອງທຳອິດແມ່ນ ເລື່ອງພິກດິນສູ່ດາວ ຈາກນັ້ນມີຜົນງານອີກເຊັ່ນ ສາຍນ້ຳສາມຊີວິດ, ພາລະກິດພິຊິດດອກຟ້າ (ຄູ່ກັບ ທິຄຳພອນ ລິດທາອະພິນັນ), ເພງຮັກລິມຝັ່ງໂຂງ (ຄູ່ກັບ ອາເລັກຊານດຣ້າ ທິດາວັນ ບຸນຊ່ວຍ)
ສຸກົນລະວັດ ຄະນາຣົດ ເກີດທີ່ ຈັງຫວັດຂອນແກ່ນ ເຂົ້າສູ່ວົງການບັນເທີງ ເຊິ່ງຕອນນັ້ນ ເວຍ ຮຽນຢູ່ປີ 2 ແລະໄດ້ຮັບອະນຸຍາດຈາກພໍ່ແມ່ຈຶ່ງຕັດສິນໃຈເຂົ້າສູ່ວົງການ
ມິສແກຣນໄທແລນ (), () ເປັນຊື່ຂອງການປະກວດນາງງາມໃນປະເທດໄທ ຈັດຂຶ້ນເປັນຄັ້ງທຳອິດໃນປີ ຄ.ສ 2013 ແລະມີ ນະວັທ ອິສະລະໄກສີລ ເປັນຜູ້ອໍານວຍການປະກວດ. ການປະກວດມີສແກຣນໄທແລນຍັງມີຈຸດປະສົງເພື່ອຄັດເລືອກຕົວແທນສາວໄທເຂົ້າຮ່ວມປະກວດ ມິສແກຣນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ.
ໃນປີ ຄ.ສ 2016 ມິສແກຣນໄທແລນ ມີການປ່ຽນແປງຮູບແບບໃຫມ່ໃຫ້ເໝືອນກັບການປະກວດນາງງາມໃນສະຫະລັດອະເມລິກາ ແລະເວເນຊູເອລ່າ ໂດຍການໃຫ້ທັງ 77 ຈັງຫວັດ ຈັດການປະກວດມິສແກຣນໄທແລນຂຶ້ນ ເພື່ອຫາສາວງາມທີ່ຈະມາເປັນຕົວແທນຂອງແຕ່ລະຈັງຫວັດ ໂດຍໃຫ້ໃຊ້ຊື່ "ມິສແກຣນ" ແລ້ວຕາມດ້ວຍຈັງຫວັດ ເຊັ່ນ ມິສແກຣນສຸໂຂໄທ ມິສແກຣນສົງຂາ ມິສແກຣນສະກົນນະຄອນ ມິສແກຣນສຸລິນ ເປັນຕົ້ນ.
ວັນຄົບຮອບ (ອັງກິດ: The Anniversary) ເປັນຮູບເງົາລາວ ເຊິ່ງກຳກັບໂດຍ ຈິລະສັກ ສາຍສະໜິດ(ໂຈໂຈ້ ມິລາໂຄ້) ນຳສະແດງໂດຍ ອັດສະວິນ ເພັດສັງຫານ, ປາວິນາພອນ ບຸບຜາ ແລະ ນັກສະແດງອີກຫຼາກຫຼາຍ.
ວິນ (ອັດສະວິນ ເພັດສັງຫານ) ຜູ້ຊາຍທີ່ມີພຽບພ້ອມທຸກຢ່າງ ແຕ່ສິ່ງທີ່ລາວຂາດຢ່າງດຽວຄື: “ຄວາມຮັກ” ລາວເຄີຍມີແຟນມາຫຼາຍຄົນ ແຕ່ບໍ່ເຄີຍຈິງຈັງ ແລະ ບໍ່ເຄີຍສົມຫວັງ ຈົນລາວເລີ່ມໝົດສັດທາໃນຄວາມຮັກ ແຕ່ມື້ໜຶ່ງລາວກັບໄດ້ມາພົບກັບ ຫວານ (ປາວິນາພອນ ບຸບຜາ) ຜູ້ຍິງທີ່ເຄີຍເຈັບຈາກພວກຄົນລວຍເຮັດໃຫ້ຫວານບໍ່ມັກຄົນລວຍອີກເລີຍແຕ່ຫວານຈະຮັກຄົນທີ່ໃຈ ຈົນໃຫ້ວິນເລີ່ມຕົກຫຼຸມຮັກແລະເລີ່ມມີຄວາມເຊື່ອເລື່ອງຄວາມຮັກຂື້ນມາ ແລະ ເຮັດທຸກວິທີທາງເພື່ອເຮັດໃຫ້ຄວາມຮັກຄັ້ງນີ້ຂອງລາວສົມຫວັງ ສຸດທ້າຍແລ້ວເລື່ອງລາວຂອງໜຸ່ມທີ່ບໍ່ເຄີຍສົມຫວັງເລື່ອງຄວາມຮັກຄົນນີ້ ຈະເປັນແນວໃດ?
ມິສແກຣນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ 2015 (ອັງກິດ: Miss Grand International 2015) ເປັນການຈັດການປະກວດມິສແກຣນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລຄັ້ງທີ 3 ຈັດກິດຈະກຳແລະເກັບຕົວຢູ່ຈັງຫວັດຕາດ ແລະ ຈັງຫວັດສະໝຸດສົງຄາມ ປະເທດໄທ ເຊິ່ງການປະກວດຮອບຕັດສິນຈັດຂຶ້ນໃນວັນທີ 25 ຕຸລາ 2015 ແລະຜູ້ຊະນະແມ່ນ ອາເນ ກາເຊຍ ຈາກ ສາທາລະນະລັດ ໂດມິນີກັນ.
ແຕ່ຕໍ່ມາໃນເດືອນ ມີນາ 2016 ໄດ້ມີການປະກາດປົດ ອາເນ ກາເຊຍ ອອກຈາກຕຳແໜ່ງເນື່ອງຈາກບໍ່ສາມາດປະຕິບັດພາລະກິດໄດ້ ແລະ ໄດ້ແຕ່ງຕັ້ງ ຮອງອັນດັບ 1 ແຄຣ ອິລິຊາເບດ ພາກຣ໌ເກີ້ ຈາກ ປະເທດອົດສະຕຣາລີ ດຳລົງຕຳແໜ່ງແລະປະຕິບັດພາລະກິດທີ່ເຫຼືອຈົນໝົດວາລະ.
ການປະກວດຊຸດປະຈຳຊາດ.
ການປະກວດຊຸດປະຈຳຊາດດີເດັ່ນຈັດຂຶ້ນໃນວັນທີ 17 ຕຸລາ 2015 ເວລາ 19:00 - 21:00 ຢູ່ທີ່ຈັງຫວັດສະໝຸດສາລາຄາມ
ອັຟການິສະຖານ (; ພັຊໂຕ,ດາຣີ:) ເປັນປະເທດໃນພູມິພາກອາຊີໃຕ້ ມີອານາເຂດທາງທິດຕາເວັນຕົກຈະລົດປະເທດອີຫລ່ານ ທາງທິດໃຕ້ແລະທິດຕາເວັນອອກຕິດປາກິດສະຖານ ທາງທິດເໜືອຕິດຕວກເມນິສະຖານ ອູຊະເບກີສະຖານ ແລະຕັກຊິກກິດສະຖານ ສ່ວນທາງທິດຕາເວັນອອກສຸດຕິດປະເທດຈີນ ອັຟການິສະຖານເປັນປະເທດທີ່ບໍ່ມີທາງອອກສູ່ທະເລ ມີອານາເຂດ 652,000 ກິໂລແມັດມົນທົນ ມີເມືອງຄາບູລແມ່ນເມືອງຫຼວງແລະແມ່ນເມືອງໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງປະເທດ ມີປະຊາກອນ 39 ລ້ານຄົນ ເຊີ່ງແມ່ນສ່ວນໃຫຍ່ເປັນຊາດພັນຊາວອັຟກັນ ທາຈິກ ຮາຊາຣາແລະຊາວອຸຊເບກ
ລະຫວ່າງການລົ້ມຕໍລີບານໂດຍການລຸກລານອັຟການິສະຖານຂອງສະຫະລັດອາເມລິກາ ແລະຄວາມສຳເລັດຂອງໂລຍາ ຈີຣ໌ກາ ໃນປີ 2003 ຊາວຕາເວັນຕົກຮຽກອັຟການິສະຖານວ່າ "Transitional Islamic State of Afghanistan" ຢ່າງໃດກໍ່ດີ ພາຍໃຕ້ລັດຖະທຳມະນູນຂອງອັຟການິສະຖານສະບັບປັດຈຸບັນ ປະເທດນີ້ຮຽກວ່າ "ສາທາລະນະລັດອິດສະລາມອັຟການິສະຖານ" ໃນປັດຈຸບັນເປັນໜຶ່ງໃນປະເທດທີ່ຍາກຈົນທີ່ສຸດໃນໂລກ ຫຼັງຈາກທີ່ສະຫະລັດອາເມລີກາຖອນກຳລັງອອກໄປ ກໍ່ມີການຮຸກຄັ້ງໃຫຍ່ຂອງຕໍລີບານໃນປີ 2021 ສົ່ງຜົນໃຫ້ຕໍລີບານຮຽກຄືນສູ່ອຳນາດອີກເທື່ອ
ອາຣ໌ເຈນຕີນາ ຫຼືຊື່ເຕັມ ສາທາລະນະລັດອາຣ໌ເຈນຕີນາ () ແມ່ນໜຶ່ງໃນປະເທດໃນອາເມລິກາໃຕ້ (ອາເມລິກາລາແຕັງ) ຕັ້ງຢູ່ລະຫວ່າງກາງພູອັງດີດທາງທິດຕາເວັນຕາເວັນຕົກ ແລະ ມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕິກໃຕ້ທາງທິດຕາເວັນອອກ. ມີພົມແດນຈົດປະເທດປາຣາກວາຍແລະປະເທດໂບລີວີທາງພາກເໜືອ, ຈົດປະເທດອູຣູກວາຍແລະປະເທດບຣາຊິວທາງພາກຕາເວັນອອກສຽງເໜືອ, ແລະຈົດປະເທດຈີເລທາງພາກຕາເວັນຕົກແລະພາກໃຕ້. ອາກຊັງຕິນແມ່ນປະເທດທີ່ມີພື້ນທີ່ໃຫຍ່ເປັນອັນດັບທີ 2 ຂອງທະວີບອາເມລິກາໃຕ້ ຮອງຈາກບະເຣຊິນ ແລະມີພື້ນທີ່ໃຫຍ່ເປັນອັນດັບທີ 8 ຂອງໂລກ.
ປະເທດອາເຈນຕິນາເປັນຫົວເມືອງຂອງຈັກກະວັດແອສະປາຍໃນປີ ຄ.ສ. 1512 ຕໍ່ສູ້ນຳແອສະປາຍເພື່ອເປັນເອກະລາດລະຫວ່າງປີ ຄ.ສ. 1810–1818 ແລະ ມີສົງຄາມກາງເມືອງເຊິ່ງຢຸດສິ້ນໃນປີ ຄ.ສ. 1861.
ລັດຖະບານ.
ລະບົບການປົກຄອງແມ່ນແບບສະຫະພັນສາທາລະນະລັດປະຊາທິປະໄຕ ໂດຍມີປະທານປະເທດເປັນປະມຸກ.
ແຂວງ.
ປະເທດອາກຊັງຕິນແມ່ນປະເທດລະບອບສະຫະພັນທະລັດ ມີ 23 ແຂວງ ແລະ ເມືອງປົກຄອງໂຕເອງ 1 ເມືອງ ແມ່ນ ນະຄອນຫຼວງບົວໂນແຊກ.
ໃນປີ ຄ.ສ. 2014 ປະເທດອາກຊັງຕິນມີປະຊາກອນປະມານ 43,024,374 ຄົນ.
ເຊື້ອຊາດ.
ປະເທດອາກຊັງຕິນແມ່ນປະເທດທີ່ມີປະຊາກອນສ່ວນຫຼາຍເຄີຍເປັນຊາວອົບພະຍົບທີ່ເຂົ້າມາຢູ່ ໂດຍສ່ວນຫຼາຍມາຈາກເອີລົບ ໄດ້ແກ່ ປະເທດອິຕາລີ ແລະ ແອສະປາຍ.
ອາຣ໌ມີເນຍ หรือ ອາຣ໌ເມເນຍ(,; "ຮາຍາສະຕານ") ຫຼືຊື່ເຕັມ ສາທາລະນະລັດອາຣ໌ມີເນຍ (;). ອາມີເນຍເປັນລັດສະມາຊິກຂອງສະພາເອີຣົບແລະເຄືອລັດເອກະລາດ. ອາມີເນຍເຄີຍເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງສະຫະພາບໂຊຫວຽດ.
ປະເທດອາມີເບຍເປັນປະເທດທີ່ບໍ່ມີທາງອອກສູ່ທະເລ, ຕັ້ງຢູ່ທາງໃຕ້ຂອງເທືອກເຂົາຄໍເຄຊັສແລະຢູ່ລະຫວ່າງທະເລດຳກັບທະເລແຄສປຽນ ໂດຍທາງເໜືອຕິດກັບປະເທດຈໍເຈຍແລະປະເທດອາເຊີໄບຈານ, ທາງໃຕ້ຕິດກັບປະເທດອີລ່ານແລະປະເທດຕູລະກີ.
ບາຮາມາສ () ຫຼືຊື່ເຕັມວ່າ ເຄືອລັດບາຮາມາສ (). ຊື່ຂອງປະເທດມາຈາກຄຳພາສາສະເປນວ່າ "ບາຄາມາ"
() ມີຄວາມໝາຍວ່າ "ທະເລນ້ຳຕື້ນ" ເສດຖະກິດຂອງປະເທດຫຼາຍກວ່າ 60%ຂອງຈີດີພີ ມາຈາກທຸລະກິດການທ່ອງທ່ຽວ ສ່ວນທີ່ເຫຼືອມາຈາກອຸດສາຫະກຳການກະເສດ.
ບາຣ໌ເບໂດສ () เป็นประเทศที่เป็นเกาะที่ตั้งอยู่ในมหาสมุทรแอตแลนติกทางตะวันตก ทางตะวันออกของทะเลแคริบเบียนเล็กน้อย ที่ 13 องศาเหนือและ 59 องศาตะวันตก ตั้งอยู่ค่อนข้างใกล้กับอเมริกาใต้โดยตั้งอยู่ทางตะวันออกเฉียงเหนือของเวเนซุเอลาประมาณ 434.5 กิโลเมตร (270 ไมล์)
เกาะที่อยู่ใกล้บาร์เบโดสมากที่สุดคือเซนต์ลูเซีย และเซนต์วินเซนต์และเกรนาดีนส์ ซึ่งทั้ง 2 ประเทศตั้งอยู่ทางตะวันตก และเมื่อรวมกับบาร์เบโดสแล้ว เกาะเหล่านี้ถือเป็นส่วนหนึ่งของหมู่เกาะเลสเซอร์แอนทิลลีส (Lesser Antilles) ในภูมิภาคแคริบเบียน
บาร์เบโดสเป็นหนึ่งในประเทศที่มีมาตรฐานชีวิตและความสามารถในการอ่านออกเขียนได้สูงที่สุดในโลกที่กำลังพัฒนา และจาก UNDP (United Nations Development Programme) บาร์เบโดสเป็นประเทศที่พัฒนาเป็นอันดับ 4 ในกลุ่มประเทศกำลังพัฒนา นอกจากนี้ บาร์เบโดสยังเป็นแหล่งท่องเที่ยวด้วย
ຮ່ອງກົງ (;), ມີຊື່ທາງການແມ່ນວ່າ ເຂດບໍລິຫານພິເສດຮ່ອງກົງແຫ່ງສາທາລະນະລັດປະຊາຊົນຈີນ (;) ແມ່ນເຂດປົກຄອງຕົນເອງຢູ່ທາງໃຕ້ຂອງປະເທດຈີນ. ໃນທາງພູມສາດມີສາມແຈປາກແມ່ນ້ຳຈູຈຽງແລະທະເລຈີນໃຕ້ໂອບຮອບ. ຮ່ອງກົງແມ່ນເປັນທີ່ຮູ້ຈັກໃນສະກາຍໄລນ໌ (skyline) ຂະຫຍາຍແລະທ່າເຮືອທຳມະຊາດລຶກ, ມີເນື້ອທີ່ 1.104 ກິໂລແມັດ. ແລະປະຊາກອນກວ່າເຈັດລ້ານຄົນ. ແມ່ນເຂດທີ່ມີປະຊາກອນຢູ່ອາໄສໜາແນ່ນທີ່ສຸດເຂດໜຶ່ງໃນໂລກ. ປະຊາກອນຮ່ອງກົງ 93.6% ມີເຊື້ອຊາດຈີນ ແລະ 6.4% ມາຈາກກຸ່ມອື່ນ. ປະຊາກອນສ່ວນໃຫຍ່ທີ່ເວົ້າພາສາກ່ວງຕົງຂອງຮ່ອງກົງກຳເນີດຈາກມົນທົນກ່ວງຕົງເຊິ່ງຢູ່ຕິດກັນ, ໂດຍປະຊາກອນຈຳນວນຫຼາຍໄດ້ຫຼົບໜີສົງຄາມແລະການປົກຄອງລະບອບຄອມມິວນິດໃນຈີນແຜ່ນດິນໃຫຍ່ຕັ້ງແຕ່ຄິດຕະສັດຕະວັດ 1930.
ເບລຢຽມ () ຫຼືຊື່ທາງການວ່າ ລາຊາອານາຈັກເບລຢຽມ () ເປັນປະເທດໃນເອີລົບຕະເວັນຕົກສຽງເໜືອ ມີອານາເຂດຕິດຕໍ່ກັບປະເທດເນເທີ້ອລນ ປະເທດເຢຍລະມັນ ປະເທດລັກເຊັມເບີກ ປະເທດຝະຣັ່ງ ແລະ ທະເລເໜືອ. ເບວຢ້ຽມເປັນສະມາຊິກຮຸ່ນກໍ່ຕັ້ງຂອງສະຫະພາບເອີລົບ ແລະເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງສຳນັກງານໃຫຍ່ເຊັ່ນດຽວກັບອີກຫຼາຍອົງກອນລະຫວ່າງປະເທດ.
ຄຳວ່າ"ເບວຢ້ຽມ" ("Belgium" ໃນພາສາອັງກິດ, "België" ໃນພາສາດັດຊ໌, ແລະ "Belgique" ໃນພາສາຝະຣັ່ງ) ມີທີ່ມາຈາກ "Gallia Belgica" ເຊິ່ງເປັນແຂວງໃນຍຸກໂຣມັນ ມີກຸ່ມຊາວ "Belgae" ອາໄສຢູ່.
ເບີລີສ () ເປັນປະເທດຂະໜາກນ້ອຍ ຕັ້ງຢູ່ພາກຕະເວັນອອກຂອອາເມລິກາກາງ ລິມທະເລແຄລິບບຽນ ມີອານາເຂດຕິດກັບປະເທດແມັກຊິໂກທາງທິດຕະເວັນຕົກສຽງໃຕ້ ແລະຕິດກັບປະເທດກົວເຕມາລາທາງທິດຕະເວັນຕົກຕົກແລະທິດເໜືອ.
ເບີລີສເປັນສະມາຊິກຂອງປະຊາຄົມແຄລິບບຽນ (CARICOM) ແລະ the Sistema de Integracion Centro Americana (SICA) ແລພຈັດຕົວເອງຢູ່ທັງໃນກຸ່ມແຄລິບບຽນແລະອາເມລິກາກາງ.
ພາສາສະເປນ ຫຼື ພາສາແອສະປາໂຍນ ຫຼື ພາສາເອັສປາໂຍນ (español) ແມ່ນພາສາໂລມັງພາສາໜຶ່ງ ອັນມີຕົ້ນກຳເນີດແຕ່ປະເທດສະເປນ. ມີຜູ້ເວົ້າປະມານ 387 ລ້ານຄົນເປັນພາສາແມ່ ອັນເຮັດໃຫ້ເປັນພາສາທີ່ເວົ້າຫຼາຍທີ່ສຸດອັນດັບທີ່ 2 ຂອງໂລກ ຕາມຫຼັງພາສາຈີນກາງ. ປະເທດເມັກຊິໂກມີຜູ້ເວົ້າພາສາສະເປນຫຼາຍທີ່ສຸດ. ພາສາສະເປນແມ່ນໜຶ່ງໃນພາສາທາງການທັງ 6 ຂອງສະຫະປະຊາຊາດ ແລະມີການໃຊ້ເປັນພາສາທາງການໃນສະຫະພາບເອີລົບແລະໃນຕະລາດກາງຕອນໃຕ້.
ພາສາສະເປນແມ່ນພາສາຫນຶ່ງເຊິ່ງຈັດຢູ່ໃນກຸ່ມພາສາອີເບໂລ-ໂລມັງ ເຊິ່ງມີການວິວັດທະນາການມາຈາກພາສາຖິ່ນຕ່າງໆ ຂອງພາສາລາແຕັງສາມັນໃນແຄວ້ນອີເບລີ ລຸນຫຼັງການຫຼົ້ມສະຫຼາຍຂອງອານາຈັກໂລມັງຕາເວັນຕົກໃນສະຕະວັດທີ 5. ພາສາສະເປນມີການບັນທຶກຂຽນເທື່ອທຳອິດໃນແຄວ້ນອີເບລີເໜືອກາງໃນສະຕະວັດທີ 9 ແລະມີການຂະຫຍາຍໂຕທີແລະໜ້ອຍໄປພ້ອມກັບການຂະຫຍາຍໂຕຂອງອານາຈັກກາສະຕີ ຈົນໄປຮອດພາກກາງແລະພາກໃຕ້ຂອງແຄວ້ນອີເບລີ. ທຳອິດຄຳສັບພາສາສະເປນໄດ້ຮັບອິດທິພົນຈາກພາສາບາດແລະພາສາອີເບໂລ-ໂລມັງອື່ນໆ ແລະພາຍຫຼັງພາສາສະເປນໄດ້ຮັບຄຳສັບຈາກພາສາອາລັບ ລະຫວ່າງທີ່ຊາວມຸສະລິມຄອງຄາບສະໝຸດອີເບລີ. ພາສາສະເປນຍັງໄດ້ຮັບຄຳສັບເຊິ່ງບໍ່ໄດ້ມາຈາກກຸ່ມພາສາອີເບລີອີກນຳ ເຊັ່ນພາສາອົກຊີຕັງ ພາສາຝະລັ່ງ ພາສາອິຕາລີ ພາສາຊາກ ແລະເລີ່ມມີຄຳຈາກພາສາອັງກິດໃນຍຸດປັດຈຸບັນອີກນຳ. ພາສາສະເປນໄດ້ມີການໃຊ້ແຜ່ໄປຮອດຫົວເມືອງຂອງອານາຈັກສະເປນໃນສະຕະວັດທີ 16 ທີ່ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີແມ່ນໃນພື້ນທີ່ໃນທະວີບອາເມລິກາ ແລະບ່ອນອື່ນໆ ໃນທະວີບອາຟະລິກ ທະວີບໂອຊີອານີ ແລະ ຟີລິບປິນ.
ບັລແກເຣຍ () ຫຼືຊື່ທາງການແມ່ນ ສາທາລະນະລັດບັລແກເຣຍ () ເປັນປະເທດທາງຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ຂອງທະວີບເອີຣົບ,
ມີຊາຍຝັ່ງເທິງທະເລດຳໄປທາງຕາເວັນອອກ. ມີຊາຍແດນຕິດກັບປະເທດເຊັ່ນ ທາງໃຕ້ຕິດກັບປະເທດກຣີກແລະປະເທດຕູລະກີ, ທາງຕາເວັນຕົກຕິດກັບປະເທດເຊີເບຍແລະສາທາລະນະລັດມາຊິໂດເນຍ,
ບູກິນາຟາໂຊ () ເປັນປະເທດໜຶ່ງໃນພູມມິພາກອາຟຣິກາຕາເວັນຕົກເຊິ່ງເປັນປະເທດທີ່ບໍ່ມີທາງອອກສູ່ທະເລ. ມີຊາຍແດນຕິດກັບປະເທດເຊັ່ນ ທິດຕາເວັນອອກຕິດກັບປະເທດມາລີແລະປະເທດໄນເຈີ, ທິດຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ຕິດກັບປະເທດເບີນິນ, ທິດໃຕ້ຕິດກັບປະເທດໂຕໂກແລະປະເທດການາ ແລະ ທິດຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ຕິດກັບປະເທດໄອເວີລີໂຄສ.
ບູກິນາຟາໂຊມີຊື່ເກົ່າວ່າອັບເປີວອນຕາ ແລະປ່ຽນຊື່ໃນວັນທີ4 ສິງຫາ ຄ.ສ. 1984
ປະເທດການາດາ (,) ແມ່ນປະເທດນຶ່ງທີ່ຢູ່ໃນທະວີບອາເມລິກາເໜືອ ຕັ້ງຕິດກັບສະຫະລັດອາເມລິກາທາງທິດໃຕ້.
ບ່ອນຕັ້ງ ທິດເໜືອຈົດມະຫາສະໝຸດອາກຕິກ ທິດໃຕ້ຈົດສະຫະລັດອາເມລິກາ ທິດຕາເວັນອອກຈົດມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕິກ ທິດຕາເວັນຕົກຈົດມະຫາສະໝຸດປາຊີຟິກແລະລັດອາລາສະກາຂອງສະຫະລັດອາເມລິກາ.
ປະເທດແຄນນາດາມີປະຊາກອນປະມານ 34,834,841 ຄົນ (ກວດສອບເມື່ອປີ ຄ.ສ. 2014).
ປະເທດແຄນນາດາມີພາສາລັດຊະການ 2 ພາສາ ແມ່ນ ພາສາອັງກິດ ແລະ ພາສາຝະລັ່ງ ໂດຍມີຜູ້ເວົ້າພາສາອັງກິດປະມານ 58.7% ແລະພາສາຝະລັ່ງປະມານ 22% ນອກເໜືອຈາກນີ້ປະຊາກອນຍັງເວົ້າພາສາປັນຈາບີປະມານ 1.4%, ພາສາອິຕາລີປະມານ 1.3%, ພາສາສະເປນປະມານ 1.3%, ພາສາເຢຍລະມັນປະມານ 1.3%, ພາສາຈີນກວາງຕຸ້ງປະມານ 1.2%, ພາສາຕາກາລັອກປະມານ 1.2%, ພາສາອາລັບປະມານ 1.1%, ແລະ ພາສາອື່ນ ໆ ລວມປະມານ 10.5% (ກວດສອບເມື່ອປີ ຄ.ສ. 2011).
ມີຊາຍແດນຕິດກັບປະເທດໄນຈີເລຍ, ຊາດ, ສາທາລະນະລັດອາຟຣິກາກາງ, ສາທາລະນະລັດຄອງໂກ, ກາບອງ ແລະ ອິເຄວກໍລຽວກິນີ.
ສາທາລະນະລັດແອຟຣິກາກາງງ (; ຊັງໂກ:) ຫຼື ຊັອງທຣາບຟິກ () ເປັນປະເທດທີ່ບໍ່ມີທາງອອກສູ່ທະເລ. ຕັ້ງຢູ່ເໜືອເສັ້ນສູນສູດ ແລະແບ່ງກຸ່ມແມ່ນ້ຳຄອງໂກຈາກທະເລສາບຊາດແລະລຸ່ມແມ່ນ້ຳໄນຂາວ
ມີຊາຍແດນຕິດກັບປະເທດເຊັ່ນ ທິດເໜືອຕິດກັບປະເທດຊາດ, ທິດຕາເວັນອອກຕິດກັບປະເທດຊູດາສ, ທິດຕາເວັນຕົກຕິດກັບປະເທດແຄເມີລູນ, ທິດໃຕ້ຕິດກັບສາທາລະນະລັດຄອງໂກ ແລະ ສາທາລະນະລັດປະຊາທິປະໄຕຄອງໂກ (ຊາອີເດິ້ມ).
ນໍເວ () ຫຼື ນໍລະກະ (Norge) ມີຊື່ທາງການວ່າ ລາຊະອານາຈັກນໍເວ () ແມ່ນປະເທດໃນເອີລົບເໜືອ. ທາງຕາເວັນຕົກຂອງແຫຼມສະກັງດີນາວີ ມີອານາເຂດຕິດກັບປະເທດສະວີເດັນ ປະເທດຟິນແລນ ແລະລັດເຊຍ ແລະມີອານາເຂດທາງທະເລຕິດກັບມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕິກ ໃກ້ກັບປະເທດເດນໝາກແລະສະຫະລາຊາອານາຈັກ. ນໍເວມີຊາຍຝັ່ງຍາວແລະແມ່ນບ່ອນຕັ້ງຂອງຟີຢອດອັນມີຊື່ສຽງ.
ດິນແດນໝູ່ເກາະທີ່ຢູ່ໃກ້ຄຽງ ໄດ້ແກ່ ສະວາລະບາດແລະຢານມາເຢນ ຕ່າງກໍຢູ່ພາຍໃຕ້ອຳນາດອະທິປະໄຕຂອງນອກແວດແລະຖືວ່າແມ່ນສ່ວນນຶ່ງຂອງປະເທດ. ໃນຂະນະທີ່ເກາະບູວາເທີຢາໃນມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕິກໃຕ້ ແລະເກາະພີເທີ ທີ 1 ໃນມະຫາສະໝຸດປາຊິຟິກໃຕ້ ມີຖານະເປັນຫົວເມືອງຂອງນອກແວດເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ຖືເປັນສ່ວນຫນຶ່ງຂອງນໍເວ. ນອກຈາກນີ້ ນໍເວຍັງອ້າງສິດເໜືອດິນແດນດະໂລນິງໂມດລັນໃນທະວີບອັງຕາກຕິກ ເຊິ່ງແມ່ນບ່ອນຕັ້ງຂອງສະຖານີວິໄຈອີກນຳ.
ບັນຫາບາງຢ່າງ.
ຄວາມຄິດທຸລະກິດສາມາດຊື້ຂາຍໃນຕະຫຼາດ, ລະຫວ່າງບຸກຄົນຫຼືກຸ່ມຂອງບໍລິສັດ, ຫຼືລະຫວ່າງທຸລະກິດແລະທຸລະກິດ. ເລື້ອຍໆ, ຫຼາຍໆຄົນມີແນວຄວາມຄິດທາງທຸລະກິດແຕ່ມີທຶນຍາກໃນການເລີ່ມຕົ້ນທຸລະກິດມັກຈະຂາຍແນວຄິດທຸລະກິດຂອງພວກເຂົາ, ນີ້ແມ່ນຖືກປົກປ້ອງໂດຍກົດຫມາຍ. ໃນເບື້ອງຕົ້ນພວກເຂົາສາມາດສ້າງຜະລິດຕະພັນໃຫມ່ຫຼືສະແດງຄວາມສາມາດໃນການສ້າງຜະລິດຕະພັນເຫຼົ່ານັ້ນ. ໃນເວລາດຽວກັນ, ເພື່ອສະແດງໃຫ້ເຫັນທ່າແຮງທີ່ໄດ້ຮັບຜົນປະໂຫຍດ, ທຸລະກິດຈະຍອມຮັບຊື້, ການພັດທະນາການພັດທະນາຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງແລະແມ້ກະທັ້ງແບ່ງປັນກໍາໄລ (%) ຕາມສັນຍາ. ສໍາລັບທຸລະກິດ, ພວກເຂົາເຈົ້າມັກຈະບໍ່ຂາຍແນວຄິດທຸລະກິດ, ແທນທີ່ພວກເຂົາຮຽກຮ້ອງໃຫ້ລົງທຶນ, ຮ່ວມທຶນ.
ແນວຄວາມຄິດທາງທຸລະກິດທີ່ມີອາຍຸເກີນໄປສາມາດເຮັດໃຫ້ທຸລະກິດຕົ້ນສະບັບລົ້ມເຫຼວ. ພວກເຂົາຕ້ອງການຄວາມພາກພຽນແລະຮັບເອົາການປ່ຽນແປງເພື່ອໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບສະຖານະການ. ທຸລະກິດທຶນຈໍາກັດບາງທຸລະກິດໄດ້ລົ້ມລະລາຍກ່ອນທີ່ຕະຫຼາດຈະຍອມຮັບແນວຄວາມຄິດຂອງພວກເຂົາ. ຄວາມຄິດຂອງການຖືກຂາຍແລະທຸລະກິດການຊື້ - ຂາຍທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດກໍຈັບເອົາທຸກໂອກາດທີ່ຈະປະສົບຜົນສໍາເລັດໃນເວລາທີ່ຕະຫຼາດຍອມຮັບຄວາມຄິດ.
ອີງຕາມຄໍານິຍາມຂອງນັກປະຫວັດສາດມາລະໂກ, ອານາຈັກແມ່ນປະເທດຊາດທີ່ເຂົ້າມາໃນປະເທດອື່ນໆ, ປົກຄອງບັນດາປະເທດທີ່ມີບ່ອນຢູ່ອາໄສ, ນໍາໃຊ້ຄວາມຮັ່ງມີ, ຂຸດຄົ້ນຊັບພະຍາກອນແລະການຂຸດຄົ້ນແຮງງານຊົນເຜົ່າ. ຈັກກະວັດແມ່ນປະເທດທີ່ປົກຄອງປະເທດຈໍານວນຫຼາຍ, ແລະລັດອະທິປະໄຕແມ່ນເອີ້ນວ່າອານານິຄົມ. ໂຮງຮຽນ Marxist ແມ່ນສໍາຄັນທີ່ສຸດຂອງ "ຈັກກະວັດ", ໂດຍສະເພາະແມ່ນໃນໄລຍະ ຄິດວ່າ ສະເພາະໜ້າ ຂອງສະຕະວັດ twentieth ໄດ້.
ຕາມການຕີລາຄາໂດຍນັກປະຕິບັດນະໂຍບາຍຊາວຕາເວັນຕົກ, ຈັກກະວານນີ້ແມ່ນການເກັບກໍາຂອງບັນດາປະເທດ, ລວມທັງປະເທດທີ່ຖືລະບົບທັງຫມົດ. ຈັກກະວັດ ໃນຄວາມຮູ້ສຶກນີ້ບໍ່ແມ່ນປະເທດ, ແຕ່ລະບົບ. ນັກປະຫວັດສາດຂອງໂຮງຮຽນນີ້, ເຖິງວ່າຈະຮັບຮູ້ຄວາມບໍ່ສະຫງົບຂອງຈັກກະວານ, ກໍ່ຍັງອະທິບາຍດ້ານບວກຂອງຕົນ, ຍ້ອນວ່າການແຜ່ກະຈາຍຂອງພົນລະເມືອງຕາເວັນຕົກແມ່ນຄວາມຄືບຫນ້າ.
ການເຊື່ອມໂຍງຂອງສອງໂຮງຮຽນປະຫວັດສາດກັບ "ຈັກກະວັດ", ສາຍພົວພັນລະຫວ່າງການເດັ່ນແລະ domination ໃນລະບົບຕໍາຫຼວດແມ່ນບໍ່ຖືກຕ້ອງ. ຖ້າຄວາມບໍ່ສະເຫມີພາບບໍ່ມີ, ລະບົບຈະຖືກເອີ້ນວ່າ "ລັດຖະບານ".
ຍຸດທະສາດ (ພາສາອັງກິດ: Strategy) ແມ່ນຄໍາທີ່ມາຈາກພາກສະຫນາມການທະຫານເຊິ່ງເປັນວິທີທີ່ຈະຊະນະສົງຄາມ. ມີຄໍານິຍາມທີ່ແຕກຕ່າງກັນແຕ່ສາມາດເຂົ້າໃຈໄດ້. ຍຸດທະສາດແມ່ນແຜນການປະຕິບັດ, ແຜນການປະຕິບັດເພື່ອສ້າງເປົ້າຫມາຍສະເພາະ, ການປະສົມປະສານຂອງເປົ້າຫມາຍແລະມາດຕະການໃນໄລຍະຍາວ., ວິທີທີ່ຈະບັນລຸເປົ້າຫມາຍເຫຼົ່ານັ້ນ.
ໃນດ້ານການທະຫານ, ກົນລະຍຸດແມ່ນແຕກຕ່າງຈາກ ຍຸດທະວິທີ, ຍຸດທະວິທີ ໂດຍອ້າງອີງໃສ່ການປະພຶດຂອງການສູ້ຮົບ, ໃນຂະນະທີ່ກົນລະຍຸດຫມາຍເຖິງການເຊື່ອມຕໍ່ຮົບຮ່ວມກັນ. ນັ້ນຫມາຍຄວາມວ່າການປະສານງານການສູ້ຮົບເພື່ອບັນລຸເປົ້າຫມາຍການທະຫານຂັ້ນສຸດທ້າຍ.
ຮ່າໂນ້ຍ (; "ຫ້າໂໜ້ຍ") ແມ່ນນະຄອນຫຼວງຂອງຫວຽດນາມ. ມີປະຊາກອນ 6,472,200 ຄົນ (ຄ.ສ. 2009). ອະດີດແມ່ນນະຄອນຫຼວງຂອງຫວຽດນາມເໜືອລະຫວ່າງ ຄ.ສ. 1954 ຫາ ຄ.ສ. 1976 ແລະກ່ອນໜ້ານັ້ນ ແມ່ນນະຄອນຫຼວງຂອງພື້ນທີ່ຫວຽດນາມໃນປັດຈຸບັນເປັນຄັ້ງຄາວຕັ້ງແຕ່ຄະລິດສະສະຕະວັດທີ 11 ຈົນຮອດ ຄ.ສ. 1802. ຮ່າໂນ້ຍຕັ້ງຢູ່ເທິງຝັ່ງຂວາຂອງແມ່ນ້ຳແດງ ແມ່ນ ຕັ້ງຢູ່ 21°2' ຫຼື 105°51' ຕາເວັນອອກ (21.0333, 105.85) [http://earth-info.nga.mil/gns/html/cntry_files.html]. ອຸດສາຫະກຳໃນເມືອງແມ່ນເຄື່ອງຈັກ ໄມ້ອັດ ສິ່ງຕ່ຳ ສານເຄມີ ແລະວຽກຫັດຖະກຳ.
ເມື່ອວັນທີ 29 ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 2008 ໄດ້ມີການຂະຫຍາຍເຂດຮ່າໂນ້ຍໄປອີກ ໂດຍຄອບຄຸມບໍລິເວນຫຼາຍກວ່າເກົ່າເຖິງ 3 ເທົ່າ ເພື່ອຮອງຮັບການເຕີບໂຕຂອງເມືອງ ແລະເມື່ອຕຸລາ ຄ.ສ. 2010 ຄົບວາລະ 1000 ປີຂອງການແຕ່ງຕັ້ງເມືອງ.
ຮ່າໂນ້ຍ ໝາຍເຖິງຕອນຕົ້ນຂອງແມ່ນ້ຳ. ຕັ້ງຢູ່ເທິງລຸ່ມແມ່ນ້ຳແດງ. ປະຖົມມະກະສັດລາຊະວົງລີ້ສະຖາປະນາເປັນນະຄອນຫຼວງໃນ ຄ.ສ. 1010 ໂດຍໃຊ້ຊື່ວ່າ ທັງລອງ (Thăng Long) ອັນແປວ່າ ມັງກອນຂຶ້ນຟ້າ ເທົ້າເຖິງ ຄ.ສ. 1702 ກະສັດລາຊະວົງຫງຽນໄດ້ຍ້າຍນະຄອນຫຼວງໄປຢູ່ເມືອງເວ້ເມື່ອຕົກເປັນສ່ວນນຶ່ງຂອງອິນດູຈີນຝະລັ່ງ. ຮ່າໂນ້ຍແມ່ນນະຄອນຫຼວງຢ່າງເປັນທາງການອີກໃນ ຄ.ສ. 1887. ຫຼັງໄດ້ຮັບເອກະລາດໃນ ຄ.ສ. 1946 ຫວຽດນາມແຍກເປັນສອງປະເທດ ໂດຍຮ່າໂນ້ຍແມ່ນນະຄອນຫຼວງຂອງຫວຽດນາມເໜືອ. ເມື່ອລວມປະເທດໃນ ຄ.ສ. 1976 ຈຶ່ງແມ່ນນະຄອນຫຼວງນຶ່ງດຽວຂອງຫວຽດນາມຈົນເຖິງປັດຈຸບັນ.
ອິນດູຈີນ () ຫຼື ແຫຼມອິນດູຈີນ () ແມ່ນແຫຼມທີ່ເດ່ອອກຈາກແຜ່ນດິນໃຫຍ່ຂອງອາຊີ ແລະແມ່ນສ່ວນນຶ່ງຂອງອາຊີອາຄະເນ. ທີ່ມາຂອງຊື່ ກໍແມ່ນຍ້ອນແຫຼມນີ້ຕັ້ງຢູ່ທາງໃຕ້ຂອງຈີນ ແລະທາງຕາເວັນອອກຂອງອິນເດຍ. ຄຳວ່າ "Indochina" ມາຈາກ "Indochine" ໃນພາສາຝະລັ່ງ ແລະຖືກໃຊ້ໃນລະຫວ່າງຍຸກລ່າຫົວເມືອງ.
ຕາມປະຫວັດສາດ ປະເທດໃນອິນດູຈີນສ່ວນໃຫຍ່ໄດ້ຮັບອິດທິພົນທາງວັດທະນະທຳຈາກອິນເດຍແລະຈີນ ເຊິ່ງແຕ່ລະປະເທດໄດ້ຮັບວັດທະນະທຳຈາກສອງຊາດນີ້ ເຂົ້າມາໃນລະດັບທີ່ຕ່າງກັນ ເຊັ່ນ ລາວແລະໄທນັ້ນແມ່ນໄດ້ຮັບວັດທະນະທຳອິນເດຍເປັນສ່ວນໃຫຍ່ ແຕ່ຫວຽດນາມໄດ້ຮັບວັດທະນະທຳຈາກຈີນເປັນສ່ວນໃຫຍ່. ຕໍ່ມາໃນຍຸກລ່າຫົວເມືອງຂອງຊາດຕາເວັນຕົກ ປະເທດສ່ວນໃຫຍ່ໃນອິນດູຈີນໄດ້ຮັບວັດທະນະທຳຕາເວັນຕົກເຂົ້າເຊັ່ນກັນ.
ສາສະໜາທີ່ສ່ວນໃຫຍ່ນັບຖືແມ່ນພຸດ ນິກາຍເຖລະວາດ (ຫຼື ຫິນນະຍານ) ສ່ວນນິກາຍມະຫາຍານ ມີຄົນນັບຖືໃນຫວຽດນາມແລະສິງກະໂປ.
ແຫຼມອີເບລີ (,) ແມ່ນແຫຼມທີ່ຕັ້ງຢູ່ບໍລິເວນຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ຂອງທະວີບເອີລົບ. ມີພື້ນທີ່ປະມານ 582,860 ຕາລາງກິໂລແມັດ. ຕັ້ງຢູ່ລະຫວ່າງທະເລເມດີແຕກລານີ ເປັນແຫຼມທີ່ໃຫຍ່ເປັນອັນດັບທີ 2 ຂອງທະວີບເອີລົບຮອງຈາກແຫຼມສະການດີນາວີ ທາງທິດເໜືອຕິດກັທິວເຂົາປີເລເນແລະປະເທດຝະລັ່ງ ທິດຕາເວັນຕົກຕິດກັບມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕິກ
ທິດໃຕ້ສຸດຕິດກັບຊ່ອງແຄບຊີບານຕາກ. ແຫຼມອີເບລີມີຄວາມຍາວປະມານ 900 ກິໂລແມັດ ກວ້າງໂດຍສະເຫຼ່ຍປະມານ 900 ກມ. ຮູບຮ່າງຄ້າຍສີ່ຫຼ່ຽມພືນຜ້າ. ພື້ນທີ່ສ່ວນຫຼາຍເປັນບ່ອນຮາບສູງແລະທິວເຂົາ. ພື້ນທີ່ທາງຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ບໍລິເວນທິວເຂົາຊີເອລາເນບາດາ ເປັນບໍລິເວນແຫ້ງແລ້ງຫຼາຍແຫ່ງນຶ່ງໃນແຫຼມ. ເມືອງທີ່ສຳຄັນທີ່ຢູ່ໃນແຫຼມອີເບລີ ໄດ້ແກ່ ມາດິດ ວາລັງ ເຊວີ ລີສະບົນ ບີນບາໂອ ປອກໂຕ ແລະຊີບານຕາກ.
ມິສແກຣນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ 2017 (ອັງກິດ: Miss Grand International 2017) ເປັນການຈັດການປະກວດມິສແກຣນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລຄັ້ງທີ 5 ເຊິ່ງຈັດການປະກວດຮອບຕັດສິນໃນວັນທີ 25 ຕຸລາ 2017 ທີ່ເກາະຟູ້ໂກວົ໊ກ, ປະເທດຫວຽດນາມ.
ແຖວຫນ້າຂອງການເປີດເຕັ້ນຮໍາ.
The Front Row of Opening Dance.
ມິສແກຣນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ 2018 (ອັງກິດ: Miss Grand International 2018) ເປັນການຈັດການປະກວດມິສແກຣນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລຄັ້ງທີ 6 ຈັດການປະກວດຮອບຕັດສິນໃນວັນທີ 25 ຕຸລາ 2018 ທີ່ ຢ່າງກຸ້ງ,ປະເທດມຽນມາ.
ພາບຖ່າຍແນວຕັ້ງທີ່ຊອບຫລາຍທີ່ສຸດແລະເປັນທາງການ.
Most-Liked and Shared Official Portrait Photos.
ລະດູ ຫຼື ລະດູການ () ແມ່ນສ່ວນຂອງປີທີ່ແບ່ງໂດຍຖືເອົາພູມອາກາດເປັນຫຼັກ. ເກີດຂຶ້ນຈາກການທີ່ໂລກໂຄຈອນອ້ອມດວງອາທິດ ເນື່ອງຈາກແກນໂລກອຽງເປັນມຸມ 23.5 ອົງສາ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ໃນແຕ່ລະໄລຍະຂອງປີແລະແຕ່ລະບໍລິເວນຂອງໂລກ ໄດ້ຮັບແສງແດດທີ່ບໍ່ເທົ່າກັນ ແລະການຮັບແສງແດດບໍ່ເທົ່າກັນນີ້ ກໍເຮັດໃຫ້ແຕ່ລະບໍລິເວນ ມີອຸນຫະພູມທີ່ຕ່າງກັນ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ມີລະດູການຕ່າງ ໆ.
ໃນເຂດອົບອຸ່ນ ແລະເຂດໜາວ ຈະແບ່ງອອກເປັນ 4 ລະດູ ໄດ້ແກ່ ລະດູໃບໄມ້ປົ່ງ ລະດູຮ້ອນ ລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ ແລະລະດູໜາວ. ໂດຍທົ່ວໄປ ລະດູໃນເຂດອົບອຸ່ນຂອງຊີກໂລກເໜືອຈະມີໄລຍະເວລາດັ່ງນີ້
ໃນເຂດຮ້ອນ ຈະແບ່ງອອກເປັນ 3 ລະດູ ແມ່ນ ລະດູຮ້ອນ ລະດູໜາວ (ໂຮມກັນເອີ້ນວ່າ "ລະດູແລ້ງ") ແລະລະດູຝົນ.
ສົມເດັດ ພຣະບາດ ອັນຍາ ຟ້າ ລັດທຸຣັນຍາ ສຣີ ສັດຕະນາ ຄະນະຍຸດທາ ມະຫາຣາຊ໌ ພຣະບາດ ຣາຊະທໍຣະນາ ສຣີ ສັດຕະນະ ນະຄອນ ຫຼື ພະເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ ກຳເນີດທີ່ນະຄອນຊຽງທອງ(ເມືອງ ຫຼວງພະບາງ ໃນປັດຈຸບັນ) ໃນປີ ຄ.ສ 1316 ແລະ ໄດ້ສິ້ນພະຊົນເມື່ອປີ ຄ.ສ 1373; ເປັນເຈົ້າຊີວິດ ອານາຈັກລ້ານຊ້າງ (ປົກຄອງໄດ້ ແຕ່ປີ 1353 ຈົນ ເຖິງ ປີ 1371) ພະອົງເປັນລາຊະບຸດຂອງເຈົ້າຟ້າງ້ຽວ (ຂຸນຜີຟ້າ) ເຊິ່ງແມ່ນເຊື້ອສາຍລາຊະວົງປົກຄອງນະຄອນຊຽງທອງທີ່ສືບທອດກັນມາຕັ້ງແຕ່ສະໄໝຂຸນລໍ ເປັນຕົ້ນມາ. ພະອົງກຳເນີດ ແລະ ເຕີບໂຕຂຶ້ນທ່າມກາງສະພາບຄວາມຂັດແຍ່ງພາຍໃນຂອງນະຄອນຊຽງທອງ; ໂດຍສະເພາະແມ່ນການຍາດຊີງອຳນາດລາຊະບັນລັງນະຄອນຊຽງທອງ, ບັນດາເມືອງລາວບູຮານກໍພວມມີການປົກຄອງແບບລັດສັກດິນາທີ່ຍັງກະແຈກກະຈາຍ. ດັ່ງນັ້ນ, ເຈົ້າຟ້າງຸ່ມຈຶ່ງໄດ້ອອກຈາກນະຄອນຊຽງທອງ ພ້ອມດ້ວຍເສນາອາມາດ ແລະ ທະຫານທີ່ໃກ້ຊິດ ແລະ ໄວ້ວາງໃຈຈຳນວນ 33 ຄົນ ເດີນທາງອອກຈາກນະຄອນຊຽງທອງ ໂດຍການລ່ອງແພລົງຕາມແມ່ນ້ຳຂອງ ເພື່ອຊັກຊວນບັນດາເຈົ້າເມືອງຕ່າງໆ ເຂົ້າຮ່ວມໃນການເຕົ້າໂຮມແຜ່ນດິນລາວເຂົ້າເປັນອານາຈັກທີ່ເປັນປືກແຜ່ນແໜ່ນໜາ ໂດຍສະເພາະແມ່ນການກັບຄືນມາຍຶດເອົານະຄອນຊຽງທອງຈາກເຈົ້າຟ້າຄຳຮຽວຜູ້ເປັນອາວ ທີ່ຍຶດອຳນາດຈາກພະບິດາຂອງເພິ່ນເອງ.
ເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ, ເສນາອາມາດ ແລະ ທະຫານໄດ້ໄປອາໄສຢູ່ວັດຂອງພະມະຫາປາສະມັມທີ່ຫົວຫາດຫຼີ່ຜີ(ເມືອງ ໂຂງ ແຂວງຈຳປາສັກໃນປັດຈຸບັນ). ຢູ່ທີ່ນີ້, ພະອົງໄດ້ທຳການເຄື່ອນໄຫວສະສົມເຕົ້າໂຮມກຳລັງ, ເຝິກແອບສິລະປະຍຸດການສູ້ຮົບ ແລະ ທັງຕິດຕາມສະພາບການຂອງບັນດາເມືອງລາວບູຮານ ກໍຄືບັນດາອານາຈັກໃກ້ຄຽງ ເພື່ອກະກຽມໃຫ້ການເຄື່ອນທັບທ້ອນໂຮມບັນດາເມືອງລາວບູຮານເຂົ້າເປັນອານາຈັກລາວລ້ານຊ້າງເອກະພາບ.
ໃນປີ ຄ.ສ 1349 ເຈົ້າຟ້າງຸ່ມໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນເຄື່ອນທັບທ້ອນໂຮມແຜ່ນດິນລາວ ໂດຍເລີ່ມຈາກພາກໃຕ້ຂຶ້ນພາກເໜືອ ແລະ ຕ່າວລົງມາຍຶດເອົານະຄອນຊຽງທອງສຳເລັດແລ້ວຂື້ນຄອງລາດໃນປີ ຄ.ສ 1353. ປີຕໍ່ມາພະອົງກໍສືບຕໍ່ນຳພາກອງທັບທ້ອນໂຮມເມືອງລາວບູຮານທາງພາກຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອ ແລະ ດິນແດນຝັ່ງຂວາແມ່ນ້ຳຂອງ. ເມື່ອສຳເລັດແລ້ວກໍໄດ້ຈັດສະຫຼອງໄຊຄັ້ງໃຫຍ່ທີ່ເມືອງ ວຽງຈັນ ໃນປີ ຄ.ສ 1357. ຈາກນັ້ນ, ພະອົງກໍກັບຄືນຂື້ນມາຄອງລາດທີ່ນະຄອນຊຽງທອງຈົນເຖິງ ຄ.ສ 1371.
ມິສທົວລິຊຶມຄວີນລາວ ຫຼື ນາງສາວທູດວັດທະນະທໍາ (ອັງກິດ: Miss Tourism Queen Laos) ຫຼື ທູດວັດທະນະທຳແດນຈຳປາເປັນການປະກວດນາງງາມລະດັບປະເທດຂອງປະເທດລາວຈັດຂຶ້ນຄັ້ງທຳອິດໃນປີ ຄ.ສ. 2018. ຈັດຂຶ້ນເພື່ອຄົ້ນຫາຕົວແທນປະເທດລາວທີ່ຈະເຂົ້າປະກວດມິສທົວລິຊຶມຄວີນອິນເຕີເນຊັນແນວ.
ສາມາດຕິດຕາມຂໍ້ມູນຂ່າວສານທີ່ ເຟສບຸກແຟນເຜດ [https://www.facebook.com/mtqlaos/ Miss Tourism Queen Laos ມິສທົວລິຊຶມຄວີນລາວ ຫຼື ນາງສາວທູດວັດທະນະທໍາ]
ບິ໊ກໂຟ ຫລື ໄຟ ອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ ບິວຕີ້ ເພເຈ້ນ (), () ຫລື ມິສໂຊໂຊໂລຈີ () ປະກອບການປະກວດທີ່ສໍາຄັນຄວາມງາມສໍາຫລັບຜູ້ຫຍິງ - ມິສໂວຣ໌ວ, ມິສຢູນີເວີຣສ, ມິສອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ, ມິສເອີຣ໌ທ ແລະມິສຊຸປຣາເນຊັນແນລ ບິ໊ກໄຟ ຫລື ມິດໂຊໂຊໂລຈີ ກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນເມື່ອປີ ຄ.ສ. 2001
ແມນ ເພເຈ້ນ () ປະກອບການປະກວດທີ່ສໍາຄັນຄວາມງາມສໍາຫລັບຜູ້ຊາຍ - ແມນຮັນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ, ມິສເຕີໂວຣ໌ວ, ມິສເຕີອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ, ມິສເຕີໂກລໂບ້ວ ແລະມິສເຕີຊຸປຣາເນຊັນແນລ
ມິສຢູນີເວີຣສໄທແລນ (), () ເປັນການປະກວດນາງງາມໃນປະເທດໄທຈັດຂຶ້ນເປັນຄັ້ງທໍາອິດເມື່ອປີ ຄ.ສ. 2000 ໂດຍໃຊ້ຊື່ວ່າມິສໄທແລນຢູນີເວີສ ແລະມີ พลากร สมสุวรรณ ເປັນຜູ້ຈັດການກອງປະກວດ ໂດຍດໍາເນີນການຈັດປະກວດໃນນາມສະຖົານີໂທລະພາບສີກອງທັບບົກຊ່ອງ 7 ໂດຍມີ สุรางค์ เปรมปรีดิ์ ເປັນຜູ້ອໍານວຍການປະກວດແລະປະທານອົງກອນ ເພື່ອຄັດເລືອກຕົວແທນຂອງປະເທດໄທເຂົ້າປະກວດ ມີສຢູນີເວີສ
ມີການດໍາເນີນການຕັ້ງແຕ່ໃນປີ ຄ.ສ. 2012 ຈົນເຖິງປັດຈຸບັນ ໄດ້ຈັດປະກວດນາງງາມຂຶ້ນໃນນາມຊື່ມີສຢູນີເວີສໄທແລນດ໌ ໂດຍມີ สุรางค์ เปรมปรีดิ์ ເປັນຜູ້ອໍານວຍການປະກວດແລະປະທານອົງກອນເຊັ່ນເດີມ
ມິສຊຸປຣາເນຊັນແນລໄທແລນ (), () ເປັນຊື່ຂອງການປະກວດນາງງາມໃນປະເທດໄທຈັດຂຶ້ນເປັນຄັ້ງທໍາອິດເມື່ອປີພະສະ 2560 ເພື່ອສົ່ງຜູ້ຊະນະເລີດເປັນຜູ້ແທນປະເທດໄທເຂົ້າປະກວດມີສຊຸປຣາເນຊັນແນລ ຊຶ່ງຮູບແບບການປະກວດຈະໃຫ້ທັງ 77 ຈັງຫວັດຈັດການປະກວດມີສຊຸປຣາຂຶ້ນເພື່ອຫາສາວງາມທີ່ຈະມາເປັນຕົວແທນຂອງແຕ່ລະຈັງຫວັດໂດຍ ໃຫ້ໃຊ້ຊື່ "ມີສຊຸປຣາ" ແລ້ວຕາມດ້ວຍຈັງຫວັດ ເຊັ່ນ ມີສຊຸປຣາເນຊັນແນລຂອນແກ່ນ ມີສຊຸປຣາເນຊັນແນລລົບບຸລີ ເປັນຕົ້ນ
Miss Supranational Thailand is a national pageant to select Thailand's representative to the Miss Supranational pageant. This pageant is unrelated to the Miss Universe Thailand, Miss Thailand World or Miss International Thailand national contests.
ມິສທົວລິຊຶມອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ (ອັງກິດ: Miss Tourism International) ເປັນການປະກວດນາງງາມເວທີການປະກວດນາງງາມທີ່ຈັດການປະກວດມາດົນເວທີຫນຶ່ງໂດຍເລີ່ມຈັດການປະກວດຄັ້ງທໍາອິດເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1994 ທີ່ປະເທດມາເລເຊຍ
ຮູບແບບການຈັດປະກວດ.
ການຈັດປະກວດມິດທົວລິຊຶມອິນເຕີເນຊັນແນນນັ້ນຈະມີການຈັດປະກວດຄ້າຍກັບເວທີການປະກວດນາງງາມທົ່ວໄປຄືຈະມີການເກັບຜະລິດແນນລະຫວ່າງການເຮັດກິດຈະກໍາການຈັດປະກວດແລະມີການປະກາດຕໍາແຫນ່ງຕ່າງໆໃນການແຂ່ງຮິບສຸດທ້າຍ ແລະໃນປີ 2550 ໄດ້ກໍາຫນົດໃຫ້ຜູ້ຊະນະແລະຮອງອັນດັບຕ່າງ ໆ ໂດຍບາງປີຈະມີການແຍກຈັດການປະກວດຊຶ່ງມີຕໍາແຫນ່ງຕ່າງໆດັງນີ້
[https://www.facebook.com/tholakhong ໂທລະໂຄ່ງ THOLAKHONG] ໄດ້ຮັບການສ້າງຕັ້ງໃນວັນທີ 1 ກັນຍາ 2013 ໂດຍມີຜູ່ກໍ່ຕັ້ງສອງຄົນ ທີ່ມີນາມປາກກາວ່າ: "ຮັກລາວ ໂທລະໂຄ່ງ ແລະ ໂທລະໂຄ່ງ ລາວ" ໂດຍມີເປົ້າໝາຍ ເປັນເວທີໃນການແບ່ງປັນຄວາມຮູ້ ແລະ ຂໍ້ມູນຂ່າວສານທີ່ເປັນປະໂຫຍດ ແກ່ຄົນລາວ ແລະ ສັງຄົມລາວ.
[https://www.facebook.com/tholakhong ໂທລະໂຄ່ງ THOLAKHONG] ເຕີບໂຕ ໃນຈັ່ງຫວະ ທີ່ສັງຄົມລາວ ຍັງມີຂໍ້ຈໍາກັດ ໃນການເຂົ້າເຖິງຂໍ້ມູນຂ່າວສານທາງອ່ອນລາຍ ແລະ ອິນເຕີເນັດ. ຖືເປັນ ສື່ສັງຄົມອ່ອນລາວ ອັນທໍາອິດຂອງລາວ ທີ່ໄດ້ນໍາເອົາ ເລື່ອງລາວ ແລະ ຂ່າວຄາວອັນສໍາຄັນ ເພື່ອເຜີຍແຜ່ໃຫ້ ສັງຄົມໃຫ້ຮັບຮູ້ ໂດຍນໍາໃຊ້ ເຟສບຸກເພຈ ເປັນຕົວຂັບເຄື່ອນ. ເຟສທາງການຂອງ ທີມງານ [https://www.facebook.com/tholakhong ໂທລະໂຄ່ງ THOLAKHONG] ແມ່ນ [https://www.facebook.com/tholakhong www.facebook.com/tholakhong] ແລະ ມີເວັບໄຊແມ່ນ [http://tholakhong.com www.tholakhong.com]
ສິ່ງພົ້ນເດັ່ນ ທີ່ [https://www.facebook.com/tholakhong ໂທລະໂຄ່ງ THOLAKHONG] ໃນໄລຍະເລີ່ມຕົ້ນຄືການ ນໍາສະເໜີ ເຫດການຍົນຕົກ ທີ່ແຂວງຈໍາປາສັກ ທີ່ຮູ້ຈັກການໃນນາມ QV301 ທີ່ຍົນ ATR 72-600 ບິນຈາກ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ໄປ ປາກເຊ ໃນວັນທີ 16 ຕຸລາ 2013 ແລ້ວເກີດອຸບັດຕິເຫດ ຕົກລົງແມ່ນໍ້າຂອງ ເຮັດໃຫ້ ຈຸບິນ ແລະ ລູກເຮືອ ທັງໝົດ 49 ຄົນເສຍຊີວິດ. ຈາກເຫດການຄັ້ງນັ້ນ, [https://www.facebook.com/tholakhong ໂທລະໂຄ່ງ THOLAKHONG] ກໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມ ແລະ ໄດ້ກາຍເປັນ ເວທີ່ ເພື່ອສະທ້ອນບັນຫາສັງຄົມ, ເປັນເວທີ ເພື່ອນໍາສະເໜີຂ່າວຄາວ ເຫດການຈາກທົ່ວປະເທດ, ແລະ ທີ່ສໍາຄັນ ແມ່ນໄດ້ປະກອບສ່ວນ ເປັນສື່ກາງໃນວຽກງານການກຸສົນຕ່າງໆ ເຊັ່ນ: ການລະດົມທຶນ ເພື່ອຊ່ວຍຄົນເຈັບອານາຖາ, ການລະດົມທຶນ ຊ່ວຍດ້ານການສຶກສາ, ແລະ ຊ່ວຍເຫຼືອ ເຫດການໄພພິບັດຕ່າງໆ.
ນອກຈາກນີ້, ໂທລະໂຄ່ງ THOLAKHONG ຍັງປະກອບສ່ວນໃນວຽກງານ ສົ່ງເສີມການທ່ອງທ່ຽວ, ປະຊາສຳພັນ ໃຫ້ບັນດາຫົວໜ່ວຍທຸລະກິດ ຂະໜາດການຂະໜາດນ້ອຍ. ເຊິ່ງຖືໄດ້ວ່າ ຄົນລາວເກືອບທຸກຄົນ ແມ່ນຮູ້ຈັກດີສຳລັບ ເພຈ ໂທລະໂຄ່ງ THOLAKHONG
ໂທລະໂຄ່ງ ຖ້າຈະຂຽນໃຫ້ຖືກຫຼັກໄວຍາກອນແທ້ໆ ແມ່ນຂຽນວ່າ ໂທລະໂຂ່ງ. ເນື່ອງຈາກວ່າ ຜູ່ກໍ່ຕັ້ງມີການສະກົດຄໍາຜິດ ຈິ່ງກາຍເປັນ ໂທລະໂຄ່ງ ແລະ ກໍ່ໄດ້ເປັນທີ່ຍອມຮັບເປັນຕົ້ນມາ. ໃນເມື່ອກ່ອນ ໂທລະໂຄ່ງ (ໂຂ່ງ) ຖືເປັນ ອຸປະກອນ ທີ່ໃຊ້ສື່ສານ ແລະ ປະຊາສຳພັນ ທີ່ສຳຄັນ ເພື່ອປ່າວຂ່າວ ຫຼື ໂຄສະນາ ຂໍ້ມູນໃຫ້ປະຊາຊົນຮັບຮູ້. ໃນປະຈຸບັນ ຫຼາຍໝູ່ບ້ານ ກໍ່ຍັງໃຊ້ ໂທລະໂຄ່ງ (ໂຂ່ງ) ເພື່ອ ເຮັດການໂຄສະນາ ປະຊາສຳພັນ ຂອງບ້ານ. ຄວາມໝາຍຂອງ ໂທລະໂຄ່ງ THOLAKHONG ຈິ່ງບໍ່ແຕກຕ່າງຫຍັງ ທີ່ຖືເປັນ ການປະຊາສຳພັນ ທາງອ່ອນລາຍ.
ຊູເປີໂມເດລອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ () ເປັນຕໍາແຫນ່ງສໍາຫລັບຜູ້ຊະນະເລີດໃນການປະກວດຄວາມງາມທີ່ມີເປັນລາຍະການຂອງທະວີບເອເຊຍເລີ່ມຄັ້ງທໍາອິດເມື່ອປີ ຄ.ສ. 2011 ທີ່ປະເທດໄທ ໃຊ້ຊື່ວ່າ "ຊູເປີໂມເດລອັອຟເອເຊຍປາຊີຟິກ" ()
ປັດຈຸບັນມີຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມປະກວດຈາກປະເທດຕ່າງ ໆ ຫລາຍຍິ່ງຂຶ້ນໃນຄ.ສ. 2012 ມີການປ່ຽນຊື່ການປະກວດເປັນ "ຊູເປີໂມເດລອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ" () ເພື່ອຮັບຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມຈາກພູມິພາກອື່ນ ໆ ທົ່ວໂລກເຊັ່ນ ທະວີບອະເມລິກາເຫນືອ ແລະ ອະເມລິກາໃຕ້ ດ້ວຍເພື່ອໃຫ້ຄອບຄຸມປະເທດອື່ນ ໆ ຍິ່ງຂຶ້ນ
ມິສເຕີຍູໄນເຕັດໂວຣ໌ວ () ເປັນການປະກວດຄວາມງາມຊາຍເວທີການປະກວດຄວາມງາມຊາຍ ໂດຍເລີ່ມຈັດການປະກວດຄັ້ງທໍາອິດເມື່ອປີ ຄ.ສ. 2018 ທີ່ປະເທດໄທ ໃຊ້ຊື່ວ່າ "ມິສເຕີຍູໄນເຕັດເອເຊຍ" ()
ປັດຈຸບັນມີຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມປະກວດຈາກປະເທດຕ່າງ ໆ ຫລາຍຍິ່ງຂຶ້ນໃນຄ.ສ. 2019 ມີການປ່ຽນຊື່ການປະກວດເປັນ "ມິສເຕີຍູໄນເຕັດໂວຣ໌ວ" () ເພື່ອຮັບຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມຈາກພູມິພາກອື່ນ ໆ ທົ່ວໂລກເຊັ່ນ ທະວີບອະເມລິກາເຫນືອ ແລະ ອະເມລິກາໃຕ້ ດ້ວຍເພື່ອໃຫ້ຄອບຄຸມປະເທດອື່ນ ໆ ຍິ່ງຂຶ້ນ
ປັດຈຸບັນທົ່ວໂລກມີລັດເອກະລາດຊຶ່ງເປັນທີ່ຍອມຮັບຈາກນານາຊາດສ່ວນໃຫຍ່ 196 ລັດ (ທັງຫມົດເປັນລັດສະຫມາຊິກສະຫະປະຊາຊາດ ຍົກເວັ້ນນະຄອນລັດວາຕິກັງ ລັດປາເລດສະຕິນ ແລະສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ອາຣັບ ຊາຮາຣາວີ ແລະມີລັດອີກ 8 ແຫ່ງທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຮັບການຍອມຮັບຈາກນານາຊາດສ່ວນໃຫຍ່
ອືນ ໆ.
ສະຫະຣາຊອານາຈັກ, (,,)ຈີນ (,) (,)ເຟຣນພອລິນີເຊຍ ()ເອສວາຕີນີ ()ມຽນມາ (,)ເຊນເຮເລນາ ອັສເຊນຊັນແຮກຕຣິສຕັນດາກູນຢາ (,,)ອີຣັກ ()ຣັສເຊຍ (,,)ບຣາຊິວ ()ມາເລເຊຍ () (,)ສີລັງກາ (,)ກາຍອານາ (,) (,), (,)
ມິສເອເຊຍປາຊີຟິກອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ () ຫລືເອີ້ນໂດຍຫຍໍ້ວ່າ ມິສເອເຊຍປາຊີຟິກ ເປັນຕໍາແຫນ່ງສໍາຫລັບຜູ້ຊະນະເລີດໃນການປະກວດຄວາມງາມທີ່ມີເປັນລາຍະການຂອງທະວີບເອເຊຍ ເລີ່ມປະກວດຄັ້ງທໍາອິດເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1988 ໃຊ້ຊື່ວ່າ "ມິສເອເຊຍເຄວສຕ໌" ໂດຍໃຊ້ຊື່ພາສາອັງກິດວ່າ ()
ໃນປີ ຄ.ສ. 1985 ການປະກວດປ່ຽນຊື່ເປັນ "ມິສເອເຊຍປາຊີຟິກ" () ເພື່ອຮັບຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມຈາກພູມິພາກປາຊີຟິກ ເຊັ່ນ ທະວີບອາເມລິກາເໜືອ ແລະ ທະວີບອາເມລິກາໃຕ້ ດ້ວຍແລະປ່ຽນຊື່ເປັນ "ມິສເອເຊຍປາຊີຟິກອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ" () ໃນປີ ຄ.ສ. 2005 ເພື່ອໃຫ້ຄອບຄຸມປະເທດອື່ນ ໆ ຫລາຍຂຶ້ນ
ຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບຕຳແໜ່ງລ່າສຸດ.
ໝາຍເຫດ: ຊື່ການປະກວດໃນປີ 1965 ຄືມິສເອເຊຍ ແລະຖືກປ່ຽນຊື່ເປັນ ມິສເອເຊຍເຄວສຕ໌ ແຕ່ປີ 1968 ເຖິງປີ 1983 ຈາກນັ້ນກໍ່ປ່ຽນຊື່ມາເປັນ ມິສເອເຊຍປາຊີຟິກ ອີກຄັ້ງໃນປີ 1984 ຈົນເຖິງປີ 2003 ແລະໃນປີ 2005 ກໍ່ໄດ້ປ່ຽນຊື່ມາເປັນຊື່ປະຈຸບັນຄື ມິສເອເຊຍປາຊີຟິກອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ
ມິສແກຣນສະແລັມ () ປະກອບການປະກວດທີ່ສໍາຄັນຄວາມງາມສໍາຫລັບຜູ້ຫຍິງ ໂກລໂບ້ວ ບິວຕີ້ - ມິສໂວຣ໌ວ, ມິສຢູນີເວີຣສ, ມິສຊຸປຣາເນຊັນແນລ, ມິສແກຣນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ ແລະມິສອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ ທີ່ໄດ້ຮັບຮາງວັນຕັ້ງແຕ່ປີ ຄ.ສ. 1998. ຜູ້ຊະນະແລະຜູ້ເຂົ້າຮອບສຸດທ້າຍອື່ນ ໆ ໄດ້ຮັບການຄັດເລືອກຈາກຜູ້ຕັດສິນອິດສະຈາກທີມ ໂກລໂບ້ວ ບິວຕີ້
ແມນເບສໂອເວີອໍຄອນເທສແຕ້ນ () ປະກອບການປະກວດທີ່ສໍາຄັນຄວາມງາມສໍາຫລັບຜູ້ຊາຍ ໂກລໂບ້ວ ບິວຕີ້ - ມິສເຕີໂວຣ໌ວ, ມິສເຕີອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ, ມິສເຕີຊຸປຣາເນຊັນແນລ, ແມນຮັນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລແລະ ມິສເຕີໂກລໂບ້ວ
ໂກລໂບ້ວ ບິວຕີ້ () ຫລື ຈີບີ () ເປັນອົງກອນຂອງການປະກວດຄວາມງາມທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນໂລກສື່ອອນລາຍທີ່ກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1998 ນັບຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາແຫລ່ງຂໍ້ມູນອອນລາຍຊັ້ນນໍາສໍາຫລັບການຈັດເຮັດແລະວິເຄາະຂໍ້ມູນຄວາມງາມລະດັບນານາຊາດ ໂກລໂບ້ວ ບິວຕີ້ ກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນໂດຍ Henrique Fontes ຈາກປະເທດບຣາຊິວ ແລະ Edwin Dominguez ຈາກປະເທດປານາມາ ເປັນເວລາເກືອບສອງທະສະວັດແລ້ວທີ່ແຫລ່ງຂ່າວຊັ້ນນໍາຂໍ້ມູນແລະຂ່າວສານກ່ຽວກັບການປະກວດທີ່ຫນ້າເຊື່ອຖືແລະຫນ້າເຊື່ອຖື ມັນໃຫ້ຄວາມຄຸ້ມຄອງທີ່ຄອບຄຸມຂອງ pageants ນານາຊາດທີ່ສໍາຄັນເຊັ່ນດຽວກັບການປັບປຸງດ້ວຍຂ່າວຫຼ້າສຸດແກເລີລີ່ຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນການແຂ່ງຂັນແບບໂຕ້ຕອບຄວາມຄຸ້ມຄອງພິເສດບົດຄວາມແລະອື່ນ ໆ ອີກຫລາຍມາຍ ຮາງວັນ Global Beauties Awards ຫລືທີ່ຮູ້ຈັກກັນໃນນາມ "ຮາງວັນອອດກາ" ຂອງການປະກວດຄວາມງາມມອບຄວາມແຕກຕ່າງໃຫ້ກັບ Best of the Year ຈາກຜູ້ໄດ້ຮັບມອບຫມາຍແລະແຂກຮັບເຊີນດົນຕີໄປຈົນເຖິງເຄື່ອງແຕ່ງກາຍປະຈໍາຊາດ
ໂກລໂບ້ວ ບິວຕີ້ ໄດ້ສ້າງໃນປີ ຄ.ສ. 1999 "Grand Slam of Beauty pageants" ຊຶ່ງເຂົ້າໃຈການແຂ່ງຂັນລະດັບນານາຊາດທີ່ສໍາຄັນຫ້າລາຍະການໃນໂລກ: ມິສໂວຣ໌ວ, ມິສຢູນີເວີຣສ, ມິສຊຸປຣາເນຊັນແນລ, ມິສແກຣນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ ແລະມິສອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ ໃນຜູ້ຫຍິງຫມວດຫມູ່ແລະ ມິສເຕີໂວຣ໌ວ, ມິສເຕີອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ, ມິສເຕີຊຸປຣາເນຊັນແນລ, ແມນຮັນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລແລະ ມິສເຕີໂກລໂບ້ວ ຢູ່ຂ້າງໆຜູ້ຊາຍ
ໃນເດືອນເມສາ ຄ.ສ. 2018 Andre Sleigh ປະເທດອາຟຣິກາໃຕ້ ໄດ້ເປັນເຈົ້າຂອງຮ່ວມຂອງ ໂກລໂບ້ວ ບິວຕີ້ ຫລັງຈາກໄດ້ຮັບ 50% ຂອງຄວາມງາມທົ່ວໂລກຫລັງຈາກການຕັດສິນໃຈຂອງ Ed Dominguez ເພື່ອມຸ່ງເນັ້ນທີ່ຄວາມສົນໃຈອື່ນ ໆ
ການຈັດອັນດັບຂອງ ຈີບີ ແກຣນສະແລັມ.
ຜະລິດແນນທີ່ໄດ້ຮັບຈາກການປະກວດແກສະແລມທັງ 10 ຄັ້ງຫຼ້າສຸດ (ມິສໂວຣ໌ວ, ມິສຢູນີເວີຣສ, ມິສຊຸປຣາເນຊັນແນລ, ມິສແກຣນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ ແລະມິສອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ) ໄດ້ຮັບການພິຈາລະນາ ເມື່ອສະຫຼຸບການປະກວດ ແກຣນສະແລັມ ຮຸ່ນໃຫມ່ຜະລິດແນນທີ່ໄດ້ຮັບເມື່ອສິບປີກ່ອນຈະຖືກກໍາຈັດ ຜູ້ຊະນະແຕ່ລະຄົນຈະໄດ້ຮັບ 7 ຜະລິດແນນ ອັນດັບທີ່ 2 ໄດ້ຮັບ 5 ຜະລິດແນນ ອັນດັບທີ່ 4 4 ຜະລິດແນນ ເຂົ້າຮອບສຸດທ້າຍອື່ນ ໆ / ຮອງອັນດັບ 3 ຜະລິດແນນ ຜູ້ຜ່ານເຂົ້າຮອບຮອງຊະນະເລີດ 2 ຜະລິດແນນ quarter-finalists 1 ຜະລິດແນນຮາງວັນພິເສດ 0,51 ຜະລິດແນນ ສໍາຫລັບຕາລາງການຈັດອັນດັບຂອງ ແກຣນສະແລັມ ຜະລິດແນນທີ່ໄດ້ຮັບຈາກປະເທດແລະດິນແດນຕ່າງໆແລະ ມີສໂວຣ໌ວ ແລະ ມີສຢູນີເວີສ ນັ້ນຄູນດ້ວຍ 12
ໃນການຈັດອັນດັບຂອງຜູ້ຊາຍການແຂ່ງຂັນທັງຫມົດມີນ້ໍາຫນັກເທົ່າກັນ (ມິສເຕີໂວຣ໌ວ, ມິສເຕີອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ, ມິສເຕີຊຸປຣາເນຊັນແນລ, ແມນຮັນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລແລະ ມິສເຕີໂກລໂບ້ວ)
ເດິໂກລໂບ້ວບິວຕີ້"ແກຣນສະແລັມອັອຟບິວຕີ້ເພເຈ້ນ™".
- ມິສໂວຣ໌ວ: ມາດາຂອງຜູ້ເຂົ້າປະກວດທຸກຄົນເປັນການປະກວດຄັ້ງທໍາອິດແລະໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມຫລາຍທີ່ສຸດໃນປະເທດສ່ວນໃຫຍ່ສ້າງໂດຍ Eric Morley ໃນປີ ຄ.ສ. 1951 ແລະພອນລະຢາຂອງເຂົາ Julia Morley ເສຍຊີວິດໃນປີ ຄ.ສ. 2000 ມັນເປັນການແຂ່ງຂັນທີ່ບໍ່ຄື ໃຜຊຶ່ງໃຫ້ຄຸນຄ່າກັບວຽກການກຸສົນແລະຄວາມງາມທັງໃນແລະນອກຫລາຍກວ່າທີ່ອື່ນຄວາມງາມໂດຍມີວັດຖຸປະສົງຄືຄໍາຂວັຍແລະເປັນແກນຫລັກຂອງກິດຈະກໍາຜູ້ຊະນະຂອງ ມີສໂວຣ໌ວ ສໍານັກວຽກໃຫຍ່ຕັ້ງຢູ່ໃນລອນດອນສະຫະລາຊະອານາຈັກການປະກວດຈັດຂຶ້ນເປັນປະຈໍາທຸກປີລວມຕົວກັນປະມານ 120 ຄູ່ແຂ່ງໃນແຕ່ລະປີ
- ມິສຢູນີເວີຣສ: ສ້າງຂຶ້ນໃນປີ ຄ.ສ. 1952 ເປັນການປະກວດຄວາມງາມທີ່ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມຫລາຍທີ່ສຸດໃນສະຫະລັດອະເມລິກາລະຕອນອະເມລິກາແລະບາງປະເທດໃນເອເຊຍວັນນີ້ມັນຖືກຄວບຄຸມໂດຍຫນ່ວຍວຽກຄວາມສາມາດພິເສດ WME / IMG ໃນສະຫະລັດອະເມລິກາແລະ telecast ໂດຍ FOX ຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງໃຫມ່ໄດ້ນໍາກົນລະຍຸດທີ່ແຕກ ຕ່າງສໍາຫລັບຜູ້ເຂົ້າປະກວດຊຶ່ງຕອນນີ້ມຸ່ງເນັ້ນໄປທີ່ເລື່ອງຮາວສ່ວນຕົວການເສີມສ້າງພະລັງອໍານາດແລະການເສິກສາ
- ມິສຊຸປຣາເນຊັນແນລ: ເກີດໃນປີ ຄ.ສ. 2009 ທີ່ປະເທດໂປແລນ (ນະປັດຈຸບັນ) ມີສຊຸປຣາເນຊັນແນລ ເຕີບໂຕຂຶ້ນຢ່າງລວດໄວຈົນກາຍເປັນຫນຶ່ງໃນຜົນວຽກທາງໂທລະທັດທີ່ຫນ້າປະທັບໃຈທີ່ສຸດໃນທຸລະກິດມັນຖືກສ້າງຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈທີ່ຈະເປັນແບບຢ່າງການຄົ້ນຫາແຕ່ ໃນປີ ຄ.ສ. 2559 ໄດ້ປ່ຽນແນວຄິດເພື່ອເພີ່ມພະລັງແລະບຸກຄະລິກກະພາບ
- ມິສແກຣນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ: ນ້ອງໃຫມ່ໃນກິດຈະກໍາ ແກຣນສະແລັມ, ມີສແກຣນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ ຖືກສ້າງຂຶ້ນໂດຍນັກທຸລະກິດໄທ Nawat Itsaragrisil ໃນປີ ຄ.ສ. 2013 ການສະແດງທາງໂທລະທັດປະຈໍາປີເປັນຫນຶ່ງໃນລາຍະການທີ່ສະຫນຸກທີ່ສຸດໃນທຸລະກິດແລະມີຈໍານວນມະຫາສານນັບລ້ານຕໍ່ຈາກການ ປະກວດແຟນ ໆ
- ມິສອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ: ວັນນີ້ການປະກວດນາງງາມລະດັບນານາຊາດໃນໂຕກຽວຈັດໂດຍສະຫມາຄົມວັດທະນະທໍານານາຊາດເກີດໃນສະຫະລັດອະເມລິກາເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1960 ແລະຈັດຂຶ້ນທີ່ລອງບີດແຄລິຟໍເນຍຈົນກະທັ່ງຂາຍໃຫ້ຍີ່ປຸ່ນໃນປີ ຄ.ສ. 1968 ມັນຍັງຄົງເປັນແບບດັ້ງເດີມແລະຂໍ້ສະເຫນີກິດຈະກໍາທາງ ວັດທະນະທໍາທີ່ດີໃຫ້ກັບຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມແມ້ວ່ຈະມີການຜະລິດຂັ້ນພື້ນຖານໃນການສະແດງຮອບສຸດທ້າຍແຕ່ການແຂ່ງຂັນກໍຍັງຄົງແຂມແກ່ງ
ເດິໂກລໂບ້ວບິວຕີ້ແກຣນສະແລັມອັອຟແມນຄອມພິທິຊເຊີ.
- ມິສເຕີໂວຣ໌ວ: ມີສເຕີໂວຣ໌ວ ເປີດຕົວໃນປີ 1996 ໂດຍອົງກອນ ມິສໂວຣ໌ວ ຍັງບໍ່ໄດ້ຈັດວຽກປະຈໍາປີແຕ່ຈ່າຍຮາງວັນເງິນສົດສູງສຸດໃຫ້ແກ່ຜູ້ຊະນະຢ່າງນ້ອຍ 50,000 ຫຼຽນສະຫະລັດໃນບັນດາການແຂ່ງຂັນທັງ 5 ຂອງຜູ້ຊາຍມັນເປັນລາຍະການທີ່ມີສື່ ຕ່າງປະເທດເປັນສ່ວນໃຫຍ່ແຕ່ບໍ່ມີແມ່ນຫຍັງໃກ້ຄຽງກັບການແຂ່ງຂັນຂອງຜູ້ຫຍິງ (ມິສໂວຣ໌ວ)
- ມິສເຕີອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ: Alan Sim ນັກທຸລະກິດຊາວສິງຄະໂປເຮັດໃຫ້ ມີສເຕີອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ ມີຊີວິດຂຶ້ນມາໃນປີ 2006 ການປະກວດຄັ້ງນີ້ເກີດຂຶ້ນທຸກປີຄຸນະພາບຂອງການຜະລິດມັກຂຶ້ນຢູ່ກັບປະເທດເຈົ້າພາບຜູ້ຊະນະແລະຜົນລັບມັກຈະຄ່ອນຂ້າງຍຸຕິທໍາ
- ມິສເຕີຊຸປຣາເນຊັນແນລ: ສ້າງຂຶ້ນໃນປີ 2016 ໂດຍ ອົງກອນມີສຊຸປຣາເນຊັນແນລ ສ້າງລາຍະການໂທລະທັດທີ່ຫນ້າປະທັບໃຈພ້ອມອົງປະກອບທີ່ຫລາກຫລາຍໃນປີທໍາອິດນັ້ນມີການສະແດງທາງທີວີໃນກວ່າ 90 ປະເທດ
- ແມນຮັນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ: ຫາກ ມິສໂວຣ໌ວ ເປັນແມ່ຂອງການປະກວດຂອງຜູ້ຫຍິງ ແມນຮັນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ ເປັນບິດາແຫ່ງການປະກວດຄວາມງາມຂອງຜູ້ຊາຍທຸກຄົນໃນປີ 1990 ເມື່ອມັນເກີດທີ່ປະເທດສິງຄະໂປ ແມນຮັນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ ໄດ້ຜະລິດລາຍະການໂທລະທັດທີ່ຍອດຢ້ຽມມັນບໍ່ໄດ້ຈັດຂຶ້ນ ຕັ້ງແຕ່ປີ 2012 ເຖິງ 2016 ເມື່ອທີ່ທີ່ສຸດມັນກໍກັບມາພ້ອມກັບການຜະລິດທີ່ເຫມາະສົມໃນປະເທດຈີນ
- ມິສເຕີໂກລໂບ້ວ: ການປະກວດລະດັບນານາຊາດຄັ້ງນີ້ຂອງໄທໄດ້ເຕີບໂຕຢ່າງລວດໄວທັງໃນດ້ານຄວາມຫນ້າເຊື່ອຖືແລະຄຸນະພາບຕັ້ງແຕ່ປີ 2013 ເມື່ອປີທີ່ແລ້ວຜົນລັບມັກຈະເປັນໄປຕາມທີ່ຄາດຫວັງແລະຈະເກີດຂຶ້ນທຸກປີດ້ວຍການຖ່າຍທອດສົດ ທາງເວັບທີ່ຍອດຢ້ຽມ
ອະດີດເດິໂກລໂບ້ວບິວຕີ້"ແກຣນສະແລັມອັອຟບິວຕີ້ເພເຈ້ນ™".
- ມິສເອີຣ໌ທ: ມິສເອີຣ໌ທ ຖືກສ້າງຂຶ້ນໂດຍນັກທຸລະກິດຟິລິບປິນ ໃນປີ ຄ.ສ. 2001 ມິສເອີຣ໌ທ ຖືກຖອນອອກຈາກ ຈີບີ ແກຣນສະແລັມໃນປີ ຄ.ສ. 2012 ເນື່ອງຈາກໃນການຕັດສິນບໍ່ໂປ່ງໃສ
- ມິສທົວລິຊຶມຄວີນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ: ຖືກສ້າງຂຶ້ນໂດຍນັກທຸລະກິດຟິລິບປິນ ໃນປີ ຄ.ສ. 2004 ຖືກຖອນອອກຈາກ ຈີບີ ແກຣນສະແລັມໃນປີ ຄ.ສ. 2014
ວັດຜາຕາກເສື້ອ วัดผาตากเสื้อ Wat Pha Tak Suea ຫລືທີ່ເອີ້ນກັນວ່າ Sky walk ຫນອງຄາຍ
ເປັນວັດທີ່ງົດງາມ ຕັ້ງຢູ່ເທິງສາຍພູພານ ບ້ານປາກໂສມ ໜ່ວຍທີ່ 2 ຕາແສງຜາຕັ້ງ, ເມືອງສັງຄົມ, ແຂວງຫນອງຄາຍ. ມີຄວາມສູງຈາກລະດັບນໍ້າທະເລ 550 ແມັດ, ເຊີ່ງສາມາດແນມລົງມາເຫັນຄວາມເປັນຢູ່ຂອງພີ່ນ້ອງຊາວໄທທີ່ອາໃສໃນລະແວກນັ້ນ ແລະ ຢູ່ກົງກັນຂ້າມຍັງສາມາດແນມມາເຫັນ ເມືອງສັງທອງ ຂອງປະເທດລາວນຳອີກ.
ວັດຜາຕາກເສື້ອ ແຕ່ກ່ອນ ແມ່ນມີຊື່ວ່າ ວັດຖໍ້າພະຫລວງຢູ່ເພັດປະທີໂປ ເຊີ່ງທ່ານເອງ ໄດ້ເດີນທາງມາປະຕິບັດທຳ ນະບໍລິເວນຖໍ້າພະແຫ່ງນີ້ ແລະ ໄດ້ກໍ່ຕັ້ງໃຫ້ເປັນ ວັດຜາຕາກເສື້ອ ຂື້ນເມື່ອປີ ພ.ສ 2477 (ຄ.ສ 1934).
ວັດດັ່ງກ່າວ ມີເນື້ອທີ່ທັງຫມົດ 29 ໄລ່ 2 ງານ ກັບອີກ 78 ແມັດກາເລ. ເປັນວັດທີ່ມີໄວ້ໃນການປະຕິບັດທຳ ແຕ່ຕໍ່ມາ ໄດ້ອັນເຊີນເອົາ ພະສາລີລິກະທາດ ມາປະດິດສະຖານ ໃນວັນທີ 02 ເມສາ ປີ ພ.ສ 2552 (ຄ.ສ 2009) ແລ້ວກໍ່ກາຍມາເປັນສະຖານທີ່ສັກກາລະຂອງພະພຸດທະສາສະນິກະຊົນທົ່ວໄປ. ປະຈຸບັນຍັງມີການປັບປຸງ ໃຫ້ເປັນບ່ອນທ່ອງທ່ຽວທີ່ມີທັງ ຊາວໄທ ແລະ ຊາວລາວມາທ່ຽວຢ່າງຫລວງຫລາຍ.
ການເດີນທາງໄປ ວັດຜາຕາກເສື້ອ ຈາກຫນອງຄາຍ ແມ່ນໃຊ້ເສັ້ນທາງຫມາຍເລກ 211 ຂີ່ລຽບເລາະຕາມສາຍແມ່ນນໍ້າຂອງໄປປະມານ 96 ກິໂລແມັດ. ເສັ້ນທາງກ່ອນຂື້ນໄປຮ້ອດວັດ ແມ່ນເປັນທາງຂື້ນພູ ມີຄວາມຄົດໂງ້ງ ມີນີນ ມີຫລຸບ ແຕ່ເສັ້ນທາງໄດ້ປູຢາງ (ພໍລົດສວນກັນໄດ້) ແລະໄດ້ມີການ
ມິສໂກລໂບ້ວບິວຕີ້ຄວີນ () ເປັນການປະກວດຄວາມງາມເວທີການປະກວດຄວາມງາມທີ່ຈັດການປະກວດມາດົນເວທີຫນຶ່ງໂດຍເລີ່ມຈັດການປະກວດຄັ້ງທໍາອິດເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1998 ມິສໂກລໂບ້ວບິວຕີ້ຄວີນ ທີ່ແຄນນາດາ
ຫມາຍເຫດ: ສອງການປະກວດມີກໍາຫນົດໃນປະເທດຈີນໃນປີ ຄ.ສ. 2009 ໂດຍ ອີອາເອັມ ໂວຣ໌ວ - ມິສອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລບິວຕີ້ (5-28 ກໍລະກົດ) ໃນ ອຸລຸມະຊີ ແລະ ມິສໂກລໂບ້ວບິວຕີ້ຄວີນ (16 ກໍລະກົດ -2 ສິງຫາ) ໃນ ຕ້າຊິ່ງ ການຈະລາຈອນຂອງກຸ່ມຊາດພັນທີ່ມີຜູ້ ເສຍຊີວິດໃນອຸລຸມະຊີເຮັດໃຫ້ເກີດການປະກວດທັງສອງຮ່ວມກັນໃນ ຕ້າຊິ່ງ ຜູ້ຖືກໍາມະຕິສອງລາຍໄດ້ຮັບການຄັດເລືອກດ້ວຍກໍາມະການຊຸດດຽວກັນ
Miss Golden Land Myanmar is a generic title used to refer to Myanmar's representatives to the Miss Supranational and other international pageants. This pageant is unrelated to the Miss Earth, Miss Universe Myanmar, Miss World Myanmar or Miss International Myanmar national contests.
History.
Miss Golden Land Myanmar Organization is owned and headed by Wai Yan Aung and Han Zaw Latt (World youngest national director for international beauty pageants).
Miss Golden Land Myanmar Organization is the most successful beauty pageant organization in Myanmar that currently owns and runs Myanmar beauty pageant that has been responsible for selecting the representatives of Myanmar for Miss Supranational and other international pageants.
Miss Earth.
Till 2016, Miss Golden Land Myanmar winner represents her country at the Miss Earth pageant. The winning title becomes Environment Ambassador of Myanmar and stands to be an environment activist. The main purpose of the title is Beauties for caring. Every year the reigning Miss Earth automatically becomes a special guest in final show.
ແມນອັອຟເດິໂວຣ໌ວ () ເປັນການປະກວດຄວາມງາມຊາຍເວທີການປະກວດຄວາມງາມຊາຍທີ່ຈັດການປະກວດມາດົນເວທີຫນຶ່ງໂດຍເລີ່ມຈັດການປະກວດຄັ້ງທໍາອິດເມື່ອປີ ຄ.ສ. 2017 ທີ່ປະເທດຟິລິບປິນ
ຮອງຊະນະເລີດ.
" Daniel Georgiev of Bulgaria who was crowned as Man of the World 2019 was dethroned because he declined to sign an exclusive contract with Prime Event Productions Philippines (PEPPs), which organizes the pageant. Jin Kyu Kim of South Korea, then First Runner-Up, was formally crowned as the new Man of the World 2019 on July 29, 2020, due to pageant rules stipulating that the 1st Runner-Up will take over if Man of the World does not fulfill his duties. Prior to this result, each runner-up moved one position so Brazil was the new First Runner-Up, the Czech Republic is Second Runner-Up and the Philippines is the new Third Runner-Up."
ປະເທດຈໍເຈຍ (ຈໍເຈຍ: საქართველო, romanized: sakartvelo; IPA: [sɑkʰɑrtʰvɛlɔ]) ເປັນປະເທດໃນພູມິພາກຄໍເຄຊັດກົງຈຸດຕັດລະຫວ່າງເອີລົບຕາເວັນອອກແລະອາຊີຕາເວັນຕົກ ມີຂົງເຂດຕິດກັບທະເລດຳທາງທິດຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອ ທິດຕາເວັນອອກຕິດກັບລັດເຊຍ ທິດໃຕ້ຕິດກັບຕຸລະກີແລະອາເມເນຍ ແລະທິດຕາເວັນອອກຕິດກັບອາເຊີໄບຈານ ເມືອງຫຼວງແລະເມືອງໃຫຍ່ທີ່ສຸດຄຶ ທະບິລິຊີ ຈໍເຈຍມີພື້ຮທີ່ທັງໝົດ 69,700 ຕາລາງກິໂລແມັດ (26,911 ຕາລາງໄມລ໌) ມີປະຊາກອນປະມານ 3.718 ລ້ານຄົນ ຈໍເຈຍເປັນປະເທດສາທາລະນະລັດບບລັດຖະສະພາ ໄດ້ຮັບການເລືອກຕັ້ງຜ່ານລະບອບປະຊາທິປະໄຕແບບຕົວແທນ
ຈໍເຈຍເປັນປະເທດໜິ່ງທີ່ຜະລິດໄວນ໌ທີ່ເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດຂອງໂລກ ປະເພນີທ້ອງຖິ່ນແລະເອກະລັກປະຈຳຊາດມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບໄວນ໌ ແລະໄດ້ຮັບການຂຶ້ນທະເບີຍນເປັນມໍລະດົກໂລກທາງວັດຖະນະທຳທີ່ຈັບຕ້ອງບໍ່ໄດ້ຈາກ UNESCO ໃນຊ່ວງຍຸກຄຼາດສິກອານາຈັກອິດສະລະຫຼາຍແຫ່ງໄດ້ສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໃນຈໍເຈຍ ເຊັ່ນ Colchis ແລະ Iberia ຊາວຈໍເຈຍຍອມຮັບສາດສະນາຄິດຢ່າງເປັນທາງການໃນຕົ້ນສັດຕະວັດທີ່ 4 ຄິດຕະຈັກອໍໂທດອກຂອງຈໍເຈຍມີສ່ວນຮວມໃນການລວມກັນທາງຈິດວິນຍານແລະການເມືອງໃນຊ່ວງນຸກທຳອິດໃນຍຸກກາງລາດຊະອານາຈັກຈໍເຈີຍໄດ້ກຳເນີດຂຶ້ນ ແລະມາເຖີງຍຸກທີ່ຮຸ່ງເຮືອງສະໄໝຂອງກະສັດເດວິດເຊີ່ງເປັນຜູ້ສ້າງແລະລາຊິນີທາມາຣ໌ໃນສັດຕະວັດທີ່ 12 ແລະຕົ້ນສັດຕະວັດທີ່ 13 ຫຼັງຈາກນັ້ນອຳນາດຂອງອານາຈັກຄ່ອຍ ໆ ຫຼູດລົງ ແລະແຕກສະຫຼາຍໄປໃນທີ່ສຸດ ບັນດາແຄ້ວນເລັກແຄ້ວນນ້ອຍໄດ້ຕົກໄປຢູ່ໃຕ້ອຳນາດຂອງອານາຈັກມອງໂກ ອານາຈັກອອດໂຕມັນ ແລະອານາຈັກເປີເຊຍ ຕາມລຳດັບ ໃນປີ 1783 ອານາຈັກຈໍເຈຍໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມເປັນພິນທະມິດກັບຈັກກະຫວັດລັດເຊຍແລະລວມດິນແດນຂອງຈໍເຈຍເຂົ້າດ້ວຍກັນໃນສັດຕະວັດທີ່ 19
ຫຼັງຈາກການປະຕິວັດປີ 1917 ຈໍເຈຍໄດ້ກາຍເປັນປະເທດສາທາລະນະລັດເອກະລາດ ພາຍໃຕ້ການຄຸ້ມຄອງຂອງເຢຍລະມັນ ຫຼັງຈາກເຢຍລະມັນໄດ້ແພ້ສົງຄາມໂລກຄົ້ງທີ່ 1 ຈໍເຈຍຖືກບອນເຊວິກລັດເຊຍຮຸກຮານສົ່ງຜົນໃຫ້ປະເທດລວມຕົວເປັນສະຫະພາຍໂຊວຽດໃນປີ 1922 ໃນຊ່ວງສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ່ 2 ຊາວຈໍເຈຍ 700,000 ຄົນຕໍ່ສູ້ກັບກອງທັບແດງກັບເຢຍລະມັນໃນທົດສະວັດ 1980 ການເອີ້ນຮ້ອງເອກະລາດໄດ້ຂະຫຍາຍໄປສູ່ການແຍກຕົວຂອງຈໍເຈຍອອກຈາກສະຫະພາບໂຊວຽດໃນເດືອນເມສາ ປີ 1991 ໃນຊ່ວງທົດສະວັດຕ່ອມາພາຍຫຼັງແຍກຕົວອອກຈາກໂຊວຽດ ຈໍເຈຍໄດ້ເກີດວິກິດທາງເສດຖະກິດ ສົງຄາມກາງເມືອງ ແລະສົງຄາມແບ່ງແຍກດິນແດນຂອງອັບຮາເຊຍແລະເຊົ້າອອດຊີເຊຍ ແລະຫຼັງຈາກນັ້ນໄດ້ເກີດການປະຕິວັດກຸຫຼາບປາດສະຈາກເລືອດໃນປີ 2003 ຈໍເຈຍໄດ້ດຳເນີນນະໂຍບາຍທີ່ສະໜັບສະໜຸນການເຊື່ອມສັມພັນກັບຕາເວັນຕົກເປັນຜົນໃຫ້ມີການປະຕິລູບປະຊາທິປະໄຕແລະເສດຖະກິດທີ່ມີເປົ້າໝາຍມຸ່ງໄປລວມກຸ່ມກັບນາໂຕ້ແລະເອີລົບ ການວາງແນວທາງທີ່ມຸ່ງໄປຫາຕາເວັນຕົກເຮັດໃຫ້ຄວາມສັມພິນກັບລັດເຊຍຕົກຕ່ຳລົງຈົນເຮັດໃຫ້ເກີດສົງຄວາມໄລຍະສັ້ນຂຶ້ນເມື່ອບໍ່ກີ່ປີທີ່ຜ່ານມາ
ປະຫວັດຊື່ປະເທດ.
ເມື່ອເວົ້າເຖີງຊື່ຄັ້ງທຳອິດທີ່ສະກົດວ່າ “ຈໍເຈຍ” ເປັນພາສາອິຕາລີ່ໃນຄຳວ່າ mappa mundi ຂອງ Pietro Vesconte ປີ ຄ.ສ. 1320 ໃນຊ່ວງທຳອິດຂອງການປາກົດຕົວໃນໂລກລະຕິນບໍ່ໄດ້ຂຽນທັບສັບແບບດຽວກັນສະເໝີໄປ ແລະພະຍັນຊະນະຕົວທຳອິດສະກົດດ້ວຍ J ເປັນ "Jorgia". "ຈໍເຈຍ" ອາດຈະມາຈາກການກຳໜົດພາສາເປີເຊຍຂອງຊາວຈໍເຈຍ - gurğān ໃນສັດຕະວັດທີ່ 11 ແລະ 12 ດ້ວຍການດັດແປງຜ່ານ Syriac gurz-ān / gurz-iyān ແລະພາສາອາຫຼັບ ĵurĵan / ĵurzan ທິດສະດີຕາມຕຳນານໄດ້ຮັບຈາກການເດີນທາງຂອງ Jacques de Vitry ຜູ້ທີ່ອະທະບາຍທີ່ມາຂອງຊື່ຕາມຄວາມນິຍົມຂອງ St. George ໃນກລຸ່ມຊາວຈໍເຈຍ ໃນຂະນະ Jean Chardin ທີ່ເປັນນັກເດີນທາງຄິດວ່າ "ຈໍເຈຍ" ມາຈາກພາສາເກຣັກ γεωργός ("tiller of the land "). ໃນຂະນະທີ່ສາດຕາຈານ Alexander Mikaberidze ໄດ້ເສີມຄຳອະທິບາຍຂອງຈໍເຈຍ/ຈໍຈຽນ ວ່າໃນສັດຕະວັດນີ້ຖືກປະຕິເສດຈາກກຸ່ມນັກວິຊາການທີ່ຊີ້ເປົ້າໄປທີ່ຄຳມາພາສາເປີເຊຍ gurğ/gurğān, ເປັນຮາກເຫງົ້າຂອງຄຳວ່າ gurğ/gurğān ທີ່ຖືກນຳໄປໃຊ້ໃນພາສາອື່ນ ໆ ອີກຫຼາຍພາສາລວມທັງພາສາສະລາບແລະພາສາເອີລົບຕາເວັນຕົກ ຄຳນີ້ອາດຖືກກຳໜົດຂຶ້ນໂດຍໃຊ້ຄຳເອີ້ນຂານຂອງອິຫຼ່ານບູຮານໃນບໍລິເວນໃກ້ກັບທະເລສາບແຄດປ້ຽນ ເຊີ່ງເອີ້ນກັນວ່າ ກໍແກນ
ຊື່ພື້ນເມືອງຄື Sakartvelo (საქართველო; "land of Kartvelians") ເຊີ່ງໄດ້ມາຈາກພຸມິພາກຈໍເຈຍຕອນກາງຂອງ Kartli ທີ່ໄດ້ບັນທຶກໄວ້ໃນສັດຕະວັດທີ່ 9 ແລະໃນການໃຊ້ງານເພີ່ມຕື່ມໝາຍເຸຖີງ ລາດຊະອານາຈັກຈໍເຈຍໃນຍຸກກາງທັງໝົດໃນສັດຕະວັດທີ່ 13 ການກຳໜັດຕົວເອງຂອງຊາວຈໍເຈຍໃຊ້ຄື Kartvelebi (ქართველებიคือ "Kartvelians")
ພົງສາວະດານຈໍເຈຍໃນຍຸກກາງໄດ້ບອກເຖີງບັນພະບຸລຸດໃນຕຳນານ Kartvelians, Kartlos ເຊີ່ງເປັນເຫຼນຂອງ Japheth ຢ່າງໃດກໍ່ຕາມນັກວິຊາການຍອມຮັບວ່າ Karts ເຊີ່ງເປັນຊົນເຜົ່າ proto-Georgian ທີ່ກາຍເປັນກຸ່ມທີ່ມີອຳນາດເໜືກວ່າໃນສະໄໝບູຮານ ຊື່ Sakartvelo (საქართველო) ປະກອບດ້ວຍສອງສ່ວນຄື kartvel-i (ქართველ-ი) ລະບຸຜູ້ທີ່ຢູ່ອາໄສໃນບໍລະເວນຕອນກາງຂອງຈໍເຈຍຕາເວັນອອກຂອງ Kartli ຫຼື Iberia ຕາມທີ່ຮູ້ຈັກິນໃນແຫຼ່ງທີ່ມາຂອງອານາຈັກໂລມັນຕາເວັນອອກບູຮານ ຊາວເກຣັກ (Strabo, Herodotus, Plutarch, Homer ແລະອື່ນໆ) ແລະຊາວໂລມັນ (Titus Livius, Tacitus ແລະອື່ນໆ) ເອີ້ນຊາວຈໍເຈຍທາງຕາເວັນຕົກວ່າ Colchians ແລະຊາວຈໍເຈຍຕາເວັນອອກວ່າ Iberia
ປັດຈຸບັນຊື່ຢ່າງເປັນທາງການຂອງປະເທດຄື ຈໍເຈຍ ຕາມທີ່ລະບຸໄວ້ໃນລັດຖະທຳມະນູນຂອງປະເທດຄຶ "ຈໍເຈຍ" ຕາມທີ່ລະບຸໄວ້ໃນລັດຖະທຳມະນູນຂອງຈໍເຈຍເຊີ່ງອ່ານວ່າ "ສາທາລະນະລັດຈໍເຈຍ"
ປະເທດຈໍເຈຍ (ຈໍເຈຍ: საქართველო sakartvelo) ລວມເປັນອານາຈັກດຽວພາຍໃຕ້ລາດຊະວົງ Bagrationi ມີກະສັດ Bagrat ທີ່ 3 ໃນຊ່ວງສັດຕະວັດທີ່ 11 ເຊີ່ງເກີດຂຶ້ນຈາກບັນພະບຸລຸດບູຮານ Colchis ແລະ Iberia ລາດຊະອານາຈັກຈໍເຈຍຮຸ່ງເຮືອງໃນຊ່ວງສັດຕະວັດທີ່ 10 - 12 ພາຍໃຕ້ກະສັດ David IV ແລະ ພະລາຊິນີ Tamar ແລະອຳນາດໄດ້ຫຼຸດລົງຈາກການຮຸກຮານຂອງຊາວມອງໂກໃນປີ 1243 ຫຼັງຈາກການລວມຕົວກັນໄດ້ບໍ່ດົນພາຍໃຕ້ກະສັດ George V ໃນປີ ຄ.ສ. 1490 ຈໍເຈຍໄດ້ຖືກແບ່ງແຍກເປັນອານາຈັກນ້ອຍໆ ຫຼາຍອານາຈັກ ເຊີ່ງຕະຫຼອດຍຸກສະໄໝໃໝ່ພະຍາຍາມທີ່ຈະຮັກສາເອກະລາດຂອງຕົວເອງຕະຫຼອດມາຈາກກະຖືກປັກຄອງຈາກອານາຈັກອອດໂຕມັນແລະເປີເຊຍ (Safavid, Afsharid ແລະ Qajar) ຈົນກະທັ້ງຈໍເຈຍຖືກລວມກັບຈັກກະຫວັດລັດເຊຍໃນສັດຕະວັດທີ່ 19 ຫຼັງຈາກນັ້ນໄດ້ມີການສະເໜີເພື່ອຂໍແຍກຕົວເປັນອິດສະລະໃນຊື່ ສາທາລະນະລັດປະຊາທິປະໄຕຈໍເຈຍ ໃນປີ 1918 - 1921 ຈໍເຈຍໄດ້ຖືກລວມເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງສະຫະພັນສາທາລະນະລັດສັງຄົມນິຍົມທຣານຄໍເຄຊ່ຽນ ໃນປີ 1922 - 1936 ຈາກນັ້ນໄດ້ສ້າງຕັ້ງເປັນ ສາທາລະນະລັດສັງຄົມນິຍົມຈໍເຈຍ ຈົນເຖີງສະຫະພາບໂຊວຽດລົ້ມສະລາຍ
ສາທາລະນະລັດຈໍເຈຍໄດ້ປະກາດອິດສະລະພາບໃນປີ 1991 ມີປະທານປະເທດຄົນທຳອິດຄື ທ່ານ Zviad Gamsakhurdia ເຊີ່ງໄດ້ມີການປຸກກະແສຊາດນິຍົມຂອງຈໍເຈຍແລະສາບານວ່າຢືນຢັດໝັ່ນຄົງອຳນາດເໜືອອັບຮາເຊຍ ແລະເຊົ້າ ອອດເຊເຊຍ ສ່ວນ Gamsakhurdia ໄດ້ຖືກປົດໃນການປະຕິວັດລັດຖະປະການໃນປີດຽວກັນ ແລະປະເທດໄດ້ຕົກຢູ່ໃນສົງຄາມກາງເມືອງຈົນເຖີງປີ 1995 ອັບຮາເຊຍ ແລະເຊົ້າ ອອດເຊເຊຍໄດ້ຮັບການສະໜັບສະໜຸນຈາກລັດເຊຍເຊີ່ງສົ່ງຜົນໃຫ້ໄດ້ຮັບເອກະລາດໂດຍພຶດຕິໄນ ການປະຕິວັດກຸຫຼາບປາດສະຈາກເລືອດບັງຄັບໃຫ້ Eduard Shevardnadze ລາອອກໃນປີ 2003 ລັດຖະບານໃໝ່ພາຍໃຕ້ Mikheil Saakashvili ໄດ້ມີນະໂບາຍປ້ອງກັຍການແຍກຕົວອອກເປັນສາມສາທາລະນະລັດໃນວິກິດ Adjara ປີ 2004 ແຕ່ຄວາມຂັດແຍ້ງຂອງອັບຮາເຊຍ ແລະເຊົ້າ ອອດເຊເຊຍ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເກີດສົງຄາມລັດເຊຍ - ຈໍເຈຍ ປີ 2008 ແລະຄວາມຕຶງຄຽດຍັງຄົງດຳເນີນມາເຖີງປັດຈຸບັນ
ປະສຸສັດ () ແມ່ນສັດລ້ຽງຫຼືສັດເສດຖະກິດທີ່ໃຊ້ວຽກ ແລະເປັນອາຫານ. ສັດເສດຖະກິດມີທັງສັດສີ່ຕີນ ແມ່ນ ງົວ ຄວາຍ ມ້າ ແບ້ ແກະ ໝູ ແລະສັດປີກ ແມ່ນ ເປັດ ໄກ່ ຫ່ານ ໄກ່ງວງ ເປັນຕົ້ນ. ສິ່ງທີ່ໄດ້ຈາກປະສຸສັດໄດ້ແກ່ ຊີ້ນ ໄຂ່ ນົມ ໜັງ ແລະຂົນ. ການລ້ຽງສັດນັບວ່າ ແມ່ນອາຊີບດີຂອງກະສິກອນ ສາມາດລ້ຽງເປັນຈຳນວນຫຼາຍເພື່ອໃຊ້ເປັນອາຊີບຫຼັກ ຫຼືລ້ຽງຈຳນວນໜ້ອຍເພື່ອເປັນອາຊີບເສີມ.
ນິລຸດຕິສາດ.
ຄຳວ່າ "ປະສຸສັດ" ປະກອບດ້ວຍ "ປະສຸ" () ແລະ "ສັດ" (). "ປະສຸ" ໝາຍເອົາ ສັດທີ່ມະນຸດນຳມາລ້ຽງເພື່ອໃຊ້ແຮງງານ ສ່ວນ "ສັດ" ໝາຍເອົາ ສິ່ງທີ່ມີຈິດວິນຍານເໜັງຕີງໄປມາໄດ້
ການພົວພັນຕ່າງປະເທດລາວພາຍຫຼັງການເຄື່ອນໄຫວຂອງ ປະເທດລາວ ລັດຖະບານປະຊາທິປະໄຕປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນລາວໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມສະຫະພາບໂຊວຽດເປັນລັດດາວທຽມແລະແມ່ນຂຶ້ນກັບການຊ່ວຍເຫລືອຂອງໂຊວຽດ ນອກຈາກນັ້ນ, ລາວຍັງມີສາຍພົວພັນພິເສດກັບຫວຽດນາມ. ແລະໄດ້ລົງນາມໃນສົນທິສັນຍາມິດຕະພາບແລະການຮ່ວມມືໃນປີ 1977 ເຊິ່ງກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມເຄັ່ງຕຶງກັບຈີນຫຼັງຈາກລາວບໍ່ມີຄວາມໂດດດ່ຽວລະຫວ່າງປະເທດ ມີການຂະຫຍາຍການພົວພັນຕ່າງປະເທດກັບບັນດາປະເທດອື່ນໆເຊັ່ນອົດສະຕາລີ, ປະເທດຝຣັ່ງ, ປະເທດຍີ່ປຸ່ນ, ສວີເດນແລະອິນເດຍ. ພົວພັນການຄ້າກັບສະຫະລັດອາເມລິກາເຂົ້າສູ່ປະກະຕິໃນປີ 2004 ລາວໄດ້ກາຍເປັນສະມາຊິກອາຊຽນໃນເດືອນກໍລະກົດ 1997 ແລະໄດ້ຖືກນໍາໃຊ້ເຂົ້າເປັນສະມາຊິກຂອງອົງການການຄ້າໂລກໃນປີ 1991. 1998 ແລະເຂົ້າຮ່ວມໃນກອງປະຊຸມສຸດຍອດອາຊຽນໃນປີ 2005 ແລະເປັນສະມາຊິກຂອງອົງການຈັດຕັ້ງສາກົນຈໍານວນຫນຶ່ງ
ສາທາລະນະລັດປະຊາຊົນຈີນ.
ສາຍພົວພັນກັບຈີນມີການປັບປຸງ. ເຖິງແມ່ນວ່າໃນລະຫວ່າງສົງຄາມຫວຽດນາມແລະສົງຄາມຈີນ - ຫວຽດນາມໃນປີ 1979, ມີຄວາມກົດດັນຕໍ່ປະເທດລາວ - ຈີນ. ຈົນກ່ວາເຂົ້າໄປໃນສະພາບປົກກະຕິໃນປີ 1989
ປະເທດຝຣັ່ງ.
ຫຼັງຈາກການລົງນາມສັນຍາກັບສປປລາວໃນປີ 1893 ແລະ 2447, ຝຣັ່ງປະສົມປະສານກັບລາວກັບຝຣັ່ງຝຣັ່ງ. ໃນໄລຍະສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງ ຍີ່ປຸ່ນຄອບຄອງຝຣັ່ງຝຣັ່ງເສດ ໃນເວລາທີ່ຍີ່ປຸ່ນສູນເສຍສົງຄາມ ກຸ່ມປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນລາວໄດ້ປະກາດຄວາມເປັນເອກະລາດຂອງປະເທດລາວ, ແຕ່ໃນປີ 1946 ກອງທັບຝຣັ່ງໄດ້ເອົາຊະນະລາວອີກເທື່ອຫນຶ່ງ. ແລະໄດ້ໃຫ້ຄວາມເປັນເອກະລາດທີ່ຈໍາກັດຕໍ່ລາວ ໃນໄລຍະສົງຄາມອິນໂດຈີນ ຄັ້ງທີ 1, ພັກຄອມມິວນິດອິນໂດຈີນ ໄດ້ສ້າງຕັ້ງການເຄື່ອນໄຫວຂອງ ປະເທດລາວເພື່ອຮຽກຮ້ອງໃຫ້ເປັນເອກະລາດຂອງລາວ. ລາວໄດ້ຮັບຄວາມເປັນເອກະລາດຄົບຖ້ວນສົມບູນຫຼັງຈາກສົນທິສັນຍາເຈນີວາ, 1954. ສາຍພົວພັນໃນປະຈຸບັນລະຫວ່າງສອງປະເທດແມ່ນເປັນປົກກະຕິ.
ປະເທດໄທ.
ປະເທດໄທແມ່ນເສັ້ນທາງທີ່ອະນຸຍາດໃຫ້ລາວເຂົ້າໄປໃນທະເລ. ເຊິ່ງກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມສໍາພັນທາງດ້ານເສດຖະກິດແລະວັດທະນະທໍາ ແຕ່ທັງສອງປະເທດມີຂໍ້ຂັດແຍ່ງກ່ຽວກັບຊາຍແດນ. ດັ່ງທີ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນໃນປີ 1987, ປັດຈຸບັນມີຂົວລະຫວ່າງສອງປະເທດ.
ສະຫະລັດອາເມລິກາ.
ສາຍພົວພັນລະຫວ່າງລາວກັບສະຫະລັດອາເມລິກາໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນໃນປີ 1950 ເຊິ່ງລາວໄດ້ຮັບຄວາມເປັນເອກະລາດໃນຝຣັ່ງ. ສາຍພົວພັນນີ້ຍັງຄົງຢູ່ໃນລະດັບນີ້ຈົນຮອດປີ 1954. ສະຫະລັດໄດ້ສະຫນັບສະຫນູນຜູ້ປະທ້ວງຂອງລາວໃນໄລຍະສົງຄາມກາງເມືອງລາວ. ສາຍພົວພັນລະຫວ່າງສອງປະເທດໄດ້ຮັບການປັບປຸງອີກເທື່ອຫນຶ່ງຫຼັງຈາກການລົ້ມລົງຂອງສະຫະພາບໂຊວຽດ.
ຍາດາ ເທບພະນົມ ຫລື ອໍ໋ ມິສແກຣນໄທແລນ 2013
ຍາດາ ເທບພະນົມ ຫລື ອໍ໋ ເປັນຊາວຈັງຫວັດປະຈວບຄີລີຂັນ
ມິສແກຣນໄທແລນ 2013.
ອໍ໋ ຍາດາໄດ້ເຂົ້າປະກວດເວທີມິສແກຣນໄທແລນ ປີ 2013 ຊຶ່ງເປັນການຈັດປະກວດຄັ້ງທໍາອິດຂອງເວທີການປະກວດ ໂດຍອໍ໋ສາມາດຄວ້າຕໍາແຫນ່ງມິສແກຣນໄທແລນ 2013 ມາຄອງໄດ້ສໍາເລັດພ້ອມຮາງວັນພິເສດມິສແກຣນໄຮຊິງສະຕາ ໂດຍເປັນມີສແກຣນໄທແລນຄົນທໍາອິດຂອງປະເທດໄທ.
ມິສແກຣນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ 2013.
ອໍ໋ ຍາດາເປັນຕົວແທນຂອງປະເທດໄທໃນການປະກວດມິສແກຣນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ ປີ 2013 ທີປະເທດໄທ ແລະນັບວ່າເປັນການປະກວດຄັ້ງທໍາອິດຂອງເວທີການປະກວດ ໂດຍອໍ໋ສາມາດເຂົ້າເຖິງຮອບ 20 ຄົນສຸດທ້າຍໄດ້ສໍາເລັດ ສ່ວນຜູ້ຊະນະມິສແກຣນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ 2013 ຄື ເຈເນລີ້ ຊາໂພໂລ ນາງງາມຈາກປະເທດປວຍຣ໌ໂຕຣີໂກ.
ມິສເຊົາອີດເອເຊຍທົວລິຊຶມແອມບາດເດີ 2015.
ອໍ໋ ຍາດາໄດ້ຮັບການແຕ່ງຕັ້ງຈາກອົງກອນມິສແກຣນໄທແລນ ໃຫ້ເປັນຕົວແທນປະເທດໄທໃນການປະກວດມິສເຊົາອີດເອເຊຍທົວລິຊຶມແອມບາດເດີ 2015 ຊຶ່ງເປັນການປະກວດນາງງາມໃນປະເທດກຸ່ມອາຊຽນ ທີປະເທດມາເລເຊຍ ພ້ອມກັບລູກຕານ ກອບກຸນ ບຸນເຮືອງ ໂດຍການປະກວດຄັ້ງນີ້ອໍ໋ສາມາດຄວ້າມົງກຸດມາຄອງໄດ້ສໍາເລັດ
ປໍລະພັດສອນ ວະຣະສິຣິນດາ ຫລືຊື່ເດີມ ປໍລະພັດສອນ ຫລອດສັນເທຍະ ຊື່ຫຼິ້ນ ປາ ມິສແກຣນໄທແລນ 2014
ປະລະພັສສອນ ວະຣະສິຣິນດາ ຫລື ປາ (ຊື່ເດີມ: ປະລະພັສສອນ ຫລອດສັນເທຍະ ຊື່ເກີດ: ປະລະພັສສອນ ດິສດໍາລົງ)ເປັນຊາວຈັງຫວັດນະຄອນລາຊະສີມາ ຈົບການສຶກສາຈາກ ມະຫາວິທະຍາໄລຮັງສິດ
ໄທຊຸບເປີໂມເດວ 2009.
ປາ ປໍລະພັດສອນໄດ້ເຂົ້າປະກວດເວທີໄທຊຸບເປີໂມເດວ ປີ 2009 ຊຶ່ງເປັນເວທີການປະກວດລະດັບປະເທດຄັ້ງທໍາອິດຂອງປາ ໂດຍປາສາມາດເຂົ້າເຖິງຮອບ 10 ຄົນສຸດທ້າຍໄດ້ສໍາເລັດ
ມິສໄທແລນໂວຣ໌ວ 2013.
ປາ ປໍລະພັດສອນໄດ້ເຂົ້າປະກວດເວທີມິສໄທແລນໂວຣ໌ວ ປີ 2013 ໂດຍປາສາມາດເຂົ້າເຖິງຮອບ 10 ຄົນສຸດ ແລະຄວ້າຮາງວັນຂວັນໃຈຊ່າງພາບໄດ້ສໍາເລັດ
ມິສແກຣນໄທແລນ2014.
ປາ ປໍລະພັດສອນໄດ້ເຂົ້າປະກວດເວທີມີສແກຣນໄທແລນ ປີ 2014 ສາມາດຄວ້າມົງກຸດມິສແກຣນໄທແລນ 2014 ມາຄອງໄດ້ສໍາເລັດ ແລະຄວ້າຮາງວັນຂວັນໃຈຊ່າງ
ມິສແກຣນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ 2014.
ປາ ປໍລະພັດສອນເປັນຕົວແທນຂອງປະເທດໄທໃນການປະກວດມິສແກຣນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ ປີ 2014 ທີປະເທດໄທ ໂດຍປາສາມາດເຂົ້າເຖິງຮອບ 10 ຄົນສຸດທ້າຍ ແລະຄວ້າຮາງວັນຊຸດລອຍນ້ຳດີເດັ່ນໄດ້ສໍາເລັດ
ມິສຊຸປຣາເນຊັນແນລ 2014.
ປາ ປໍລະພັດສອນເປັນຕົວແທນຂອງປະເທດໄທໃນການປະກວດມິສຊຸປຣາເນຊັນແນລ ປີ 2014 ທີປະເທດໂປແລນດ໌ ແລະປາສາມາດຄວ້າຕໍາແຫນ່ງຮອງຊະນະເລີດອັນດັບ 1 ມາຄອງໄດ້ສໍາເລັດ
ທ້າວ ພຸດທະວົງ ຫລວງອາມາດ.ເຊື່ອມຕໍ່.ເປີດລະບົບໃຫມ່.ອັດຕະໂລມັດ Quantu ASI AGI AI Laosມິສເຕີອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ () ເປັນການປະກວດຄວາມງາມຊາຍເວທີການປະກວດຄວາມງາມຊາຍທີ່ຈັດການປະກວດມາດົນເວທີຫນຶ່ງໂດຍເລີ່ມຈັດການປະກວດຄັ້ງທໍາອິດເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1998 ທີ່ປະເທດອິນເດຍ
ຫມາຍ​ເຫດ​: ໃນປີ 2003, ມີສາມຜູ້ແຂ່ງຂັນຈາກ ສະຫະລັດອາຫລັບເອມິເລດ, ລວມຢູ່ ອາບູດາບີ, ດູໄບ ແລະ ລັດຊາດຈາ. William Kelly ເປັນຕົວແທນຂອງ ລັດຊາດຈາ ແລະຕໍ່ມາໄດ້ຮັບຮາງວັນ.
ນັດ ພົງສະຫວັນ (ພາສາອັງກິດ: Nat Phongsavanh) ເປັນພິທີກອນ ແລະ ນັກສະແດງຊາວລາວ ໂດຍມີຜົນງານໃນປັດຈຸບັນຄື ພິທີກອນລາຍການ Star TV, Music Boom ແລະ Sitcom ເລື່ອງ ສະຖານີຄວາມຮາ ທາງສະຖານີໂທລະພາບລາວສຕາຣ໌
ນັດ ພົງສະຫວັນ ເກີດ 17 ກໍລະກົດ ຄສ. 1993 ທີ່ ແຂວງບໍ່ແກ້ວ ເປັນອ້າຍຄົນໃຫຍ່ໃນຄອບຄົວ ມີນ້ອງສາວ 1 ຄົນ ແລະ ນ້ອງຊາຍ 1 ຄົນ, ນັດ ພົງສະຫວັນ ຈົບການສຶກສາມັດທະຍົມສຶກສາທີ່ ໂຮງຮຽນ ມສ ປາກທາ, ສຳເລັດການສຶກສາລະດັບຊັ້ນສູງ ຈາກພາກວິຊາບໍລິຫານທຸລະກິດ ສາຂາການບັນຊີ ວິທະຍາໄລເຕັກນິກປາກປ່າສັກ ຕອນຮຽນຢູ່ປີ 2 ໄດ້ເຂົ້າສະໝັກຄັດເລືອກພິທີກອນໜ້າໃໝ່ຂອງໂທລະພາບລາວສຕາຣ໌
ຜົນງານ.
ນັດ ພົງສະຫວັນ ເຂົ້າສູ່ວົງການບັນເທິງຈາກການເຂົ້າສະໝັກ ແລະ ອໍດິຊັ່ນ ໃນໂຄງການຄົ້ນຫາພິທີກອນໜ້າໃໝ່ຂອງໂທລະພາບລາວສຕາຣ໌ ແລະໄດ້ຮັບຄັດເລືອກໃຫ້ເປັນພິທີກອນລາຍການເພງ ຫຼັງຈາກນັ້ນຖ່າຍໂຄສະນາ Unitel 3G, Unimuan, ກ່ອງຮັບສັນຍານ Infosat ຈາກນັ້ນກໍມີຜົນງານການເປັນ PJ ວິທະຍຸ ລາຍການ ULive Radio ແລະຜົນງານຫຼ້າສຸດໃນປີ 2018 ນີ້ນັດກຽມມີຜົນງານດ້ານການສະແດງແບບເຕັມໂຕໃນ Sitcom ເລື່ອງ ສະຖານີຄວາມຮາ ທີ່ໄດ້ເລີ່ມອອກອາກາດຢ່າງເປັນທາງການໃນຕົ້ນເດືອນພຶດສະພາ 2018 ນີ້ ທາງຊ່ອງລາວສຕາຣ໌.
ການປະກວດຄວາມງາມ () ເປັນການແຂ່ງຂັນທີ່ເນັ້ນຄວາມສໍາຄັນໃນການຕັດສິນແລະຈັດອັນດັບຄຸນະລັກສະນະທາງກາຍະພາບຂອງຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນແມ້ວວ່າການແຂ່ງຂັນບາງສ່ວນຈະມີລັກສະນະບຸກຄະລິກກະພາບສະຫລາດພອນສະຫວັນແລະຄໍາຕອບສໍາຫລັບຄໍາຖາມຂອງຄະນະກໍາມະການຕາມເກນທີ່ຕັດສິນ ວະລີນີ້ເກືອບຈະໝາຍເຖິງການແຂ່ງຂັນຂອງຜູ້ຫຍິງແລະຜູ້ຫຍິງເທົ່ານັ້ນເຫດການຫລືການແຂ່ງຂັນທີ່ຄ້າຍກັນສໍາຫລັບຜູ້ຊາຍຫລືເດັກຜູ້ຊາຍທີ່ຖືກເອີ້ນໂດຍຊື່ອື່ນ ໆ ແລະມີແນວໂນ້ມທີ່ຈະເຂົ້າຮ່ວມການແຂ່ງຂັນເພາະກາຍ
ຜູ້ຈັດວຽກປະກວດແຕ່ລະຄັ້ງອາດກໍາຫນົດກະຕິກາການແຂ່ງຂັນລວມເຖິງຊ່ວງອາຍຸຂອງຜູ້ແຂ່ງຂັນກົດອາດຕ້ອງໃຫ້ແກ່ຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນເປັນໂສດແລະເປັນ "ຜູ້ດີ", "ມືສະຫມັກຫຼິ້ນ" ແລະພ້ອມສໍາຫລັບໂປໂມຊັນນອກເຫນືອຈາກເກນອື່ນ ໆ ນອກຈາກນີ້ຍັງອາດກໍາຫນົດມາດຕະຖານເສື້ອຜ້າທີ່ຈະຕັດສິນຜູ້ແຂ່ງຂັນລວມເຖິງປະເພດຂອງຊຸດລອຍນ້ໍາ
ຊ່ວງປີທໍາອິດ ໆ.
ເທສະການຍຸໂລບທີ່ກໍາລັງສ້າງຂຶ້ນໃນສະໄຫມຍຸກກາງຖືເປັນວົງຕະກູນທີ່ກົງທີ່ສຸດສໍາຫລັບການປະກວດຄວາມງາມ ຕົວຢ່າງເຊັ່ນການເສລິມສະຫລອງວັນພາສາອັງກິດໃນເດືອນພຶດສະພາມີສ່ວນກ່ຽວຂ້ອງກັບການເລືອກ May Queen ໃນສະຫະລັດອະເມລິກາທໍາມະຊາດໃນການເລືອກຜູ້ຫຍິງມາເປັນສັນລັກແຫ່ງຄວາມໂປດປານແລະອຸດົມຄະຕິຂອງຊຸມຊົນໃນວັນພຸດທີ່ຜ່ານມາໃນຂະນະທີ່ຍິງສາວສວຍ ໆ ຕ່າງກໍມີສ່ວນຮ່ວມໃນການເສລິມສະຫລອງໃນທີ່ສາທາລະນະ ປະກວດຄວາມງາມຈັດຂຶ້ນລະຫວ່າງການແຂ່ງຂັນລີນຕັນຈາກ 1839 ຈັດໂດຍ Archibald Montgomerie, 13 ເອີນແຫ່ງລິນຕັນຊຶ່ງເປັນສ່ວນຫນຶ່ງຂອງການຕາກົດໝາຍໃໝ່ຂອງການແຂ່ງຂັນໃນຍຸກກາງທີ່ຈັດຂຶ້ນໃນສກອຕແລນດ໌ ດັດເຊດແຫ່ງຊໍເມີເຊັດພອນລະຢາຂອງເອັດເວີດມົວ 12 ຍຸກແຫ່ງຊໍາເມີເຊັດແລະນ້ອງສາວຂອງແຄໂລໄລນໍຕັນແລະເຈົ້າກໍປະກາດວ່າ "ລາຊິນີແຫ່ງຄວາມງາມ"
ການປະກວດລະດັບຊາດ.
ການປະກວດຄວາມງາມກາຍເປັນທີ່ນິຍົມຫລາຍຂຶ້ນໃນຍຸກ 1880 ໃນປີຄ.ສ. 1888 ຊື່ 'ລາຊິນີງາມ' ໄດ້ຮັບຮາງວັນໃຫ້ກັບຜູ້ເຂົ້າປະກວດຄລີໂອອາຍຸ 18 ປີໃນການປະກວດ
ໃນສະປາເບລຢຽມ ຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມປະຊຸມທຸກຄົນຕ້ອງຈັດຫາຮູບຖ່າຍແລະຄໍາອະທິບາຍສັ້ນ ໆ ຂອງຕົວເອງເພື່ອໃຫ້ສາມາດເຂົ້າຮ່ວມໄດ້ແລະມີການຕັດສິນໂດຍຄະນະກໍາມະການຢ່າງເປັນທາງການຄັ້ງທີ່ 21 ເຫດການດັງກ່າວບໍ່ໄດ້ຮັບການຍົກຍ່ອງເປັນທີ່ນັບຖືການປະກວດຄວາມງາມໄດ້ຮັບການພິຈາລະນາໃຫ້ເກີຍລດຫລາຍຂຶ້ນດ້ວຍການປະກວດ "ມິສອະເມລິກາ" ຄັ້ງທໍາອິດໃນປີ 1921.
ການປະກວດທີ່ເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດຍັງຄົງດໍາເນີນຢູ່ໃນປັດຈຸບັນຄືການປະກວດມິສອະເມລິກາຊຶ່ງຈັດໂດຍນັກທຸລະກິດທ້ອງຖິ່ນໃນປີ 1921 ເພື່ອດຶງດູດນັກທ່ອງທ່ຽວໃຫ້ໄປແອດແລນຕິກຊິຕີ, ລັດນິວເຈີຊີ ການປະກວດເປັນເຈົ້າພາບໃນການປະກວດຄວາມງາມຂອງຫນັງສືພິມທ້ອງຖິ່ນໃນວຽກ "Inter-City Beauty" ຊຶ່ງມີຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມກວ່າແສນຄົນມາກາເລັດກໍແມນໄວ 16 ປີຈາກກຸງວໍຊິງຕັນດີຊີໄດ້ຄອງຕໍາແຫນ່ງມິສອະເມລິກາ 1921 ຊຶ່ງໄດ້ຮັບຮາງວັນທັງການແຂ່ງຂັນຍອດນິຍົມແລະການປະກວດຄວາມງາມແລະໄດ້ຮັບຮາງວັນ 100 ຫຼຽນ
ການປະກວດລະດັບນານາຊາດ.
ໃນເດືອນພຶດສະພາປີ 1920 ໂປໂມເຕີ C.E Barfield ແຫ່ງກັສເວສຕັນເທັກຊັດໄດ້ຈັດກິດຈະກໍາໃໝ່ທີ່ເອີ້ນວ່າ "Splash Day" บนเกาะ งานนี้เป็นการแข่งขัน "Bathing Girl Revue" ຊຶ່ງເປັນຫົວໃຈສໍາຄັນຂອງສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວ ເຫດການຄືການເລີ່ມຕົ້ນຂອງລະດູການທ່ອງທ່ຽວລະດູຮ້ອນໃນເມືອງແລະຖືກຍົກໄປເປັນປະຈໍາທຸກປີເຫດການໄດ້ອຍ່າງລວດໄວກາຍເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນນອກເທັກຊັດແລະເລີ່ມຕົ້ນໃນປີ 1926 ການປະກວດລະດັບໂລກຄັ້ງທໍາອິດຂອງໂລກຖືກເພີ່ມເຂົ້າມາຫລືທີ່ເອີ້ນວ່າການປະກວດນານາຊາດແຫ່ງຄວາມປີຕິ ການປະກວດຂອງເຂົາຖືກກ່າວວ່າເປັນແບບຢ່າງສໍາລັບການປະກວດທີ່ທັນສະໄໝ ມີຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນຈາກ ອັງກິດ ຣັສເຊຍ ຕຸຣກີ ແລະປະເທດອື່ນ ໆ ອີກຫລາຍມາຍແລະໄດ້ຮັບຮາງວັນໃນຊ່ວງເວລານັ້ນ "ມີສຢູນີເວີສ" ເຫດການນີ້ຖືກຍົກເລີກໃນສະຫະລັດອາເມລິກາໃນປີ 1932 ເນື່ອງຈາກພາວະເສດຖະກິດຕົກຕ່ໍາ (ການແຂ່ງຂັນລະຫວ່າງປະເທດຟື້ນຂຶ້ນມາເປັນເວລາສັ້ນ ໆ ໃນເບລຢຽມ)
ຫລັງສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ່ສອງ.
ຄວາມນິຍົມຂອງການແຂ່ງຂັນ ມີສອາເມລິກາ ສະຫນັບສະຫນູນອົງການຈັດຕັ້ງອື່ນໆເພື່ອສ້າງການແຂ່ງຂັນທີ່ຄ້າຍຄືກັນໃນທົດສະວັດທີ່ຜ່ານມາ. 1950 ເປັນຕົ້ນໄປ ບາງຄົນມີຄວາມໝາຍໃນຂະນະທີ່ຄົນອື່ນ ໆ ເປັນເລື່ອງເລັກນ້ອຍເຊັ່ນການປະກວດ Queen Donut Queen ການແຂ່ງຂັນມີສໂວຣ໌ວເລີ່ມຂຶ້ນເມື່ອປີ 1951, ມີສຢູນີເວີສເລີ່ມຂຶ້ນເມື່ອປີ 1952, ເຊັ່ນດຽວກັບມີສຍູເອດເອ ມີສອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ ເລີ່ມຂຶ້ນເມື່ອປີ 1960 ການປະກວດມີສແບໍກອາເມລິກາ ເລີ່ມຂຶ້ນເມື່ອປີ 1968 ໃນການຕອບສະຫນອງຕໍ່ການຍົກເວັ້ນຜູ້ຫຍິງແອຟິກັນອາເມລິກັນຈາກການປະກວດມີສອາເມລິກາ ອົງກອນນາງງາມຈັກວານ ມີສທີນຍູເອດເອ ເລີ່ມໃນປີ 1983 ສໍາຫລັບກຸ່ມອາຍຸ 14-19 ปี ມີສອິນເຕີຣ໌ຄອນຕິເນໂຕ້ເລີ່ມຂຶ້ນເມື່ອປີ 1971 ມີສເອີຣ໌ທເລີ່ມຕົ້ນໃນປີ 2001 ມີສທົວລິຊຶມຄວີນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລເລີ່ມຕົ້ນໃນປີ 2004 ມີສຊຸປຣາເນຊັນແນລເລີ່ມຕົ້ນໃນປີ 2009 ມີສແກຣນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລເລີ່ມຕົ້ນໃນປີ 2013. ການແຂ່ງຂັນເຫລົ່ານີ້ຍັງຄົງດໍາເນີນຕໍ່ໄປຈົນເຖິງວັນນີ້
ນາງງາມສຸໂຂໄທ 2019 (ໄທ: นางงามสุโขทัย2019, มิสสุโขทัย 2019) (ອັງກິດ: Miss Sukhothai 2019, Nang Ngam Sukhothai 2019) ເປັນການຈັດການປະກວດນາງງາມສຸໂຂໄທ ຄັ້ງທຳອິດ ເພື່ອເປັນຕົວແທນຈັງຫວັດສຸໂຂໄທ ເຈົ້າຮ່ວມປະກາດນາງສາວໄທປະຈໍາພາບເໜືອ ເພື່ອເລືອກເຈົ້າຮ່ວມປະກາດນາງສາວໄທ 2019
ລາງວັນພິເສດ.
ໝາຍເຫດ: ນາງງາມຜິວງາມແລະສຸ​ຂະ​ພາບ​ດີ: ໝາຍເລກ 5 - ธิดารัตน์ อ่อนเส็ง (ຕັດສິດລາງວັນໝາຍເລກ 9 - แคทลียา เดลแมร์ ເນື່ອງ​ຈາກບໍ່ຢູ່ຮັບລາງວັນນາງງາມຜິວງາມແລະສຸ​ຂະ​ພາບ​ດີເລີຍຕ້ອງຕັດສິນໃຫມ່ໃຫ້ໝາຍເລກ 5 - ธิดารัตน์ อ่อนเส็ง)
ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ(ຄຳເຄົ້າ: ສາທາຣນຣັຖປຊາທິປຕັຍປຊາຊົນລາວ) ຫຼືສປປ ລາວຕັ້ງຢູ່ທິດຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ຂອງທະວີບອາຊີ, ຢູ່ໃຈກາງຂອງແຫຼມອິນດູຈີນ, ຕັ້ງຢູ່ບົວໂມງທີ່ 7, ເສັ້ນຂະໜານທີ່ 14 — 23 ອົງສາເໜືອ ແລະ ເສັ້ນແວງທີ່ 100 - 108 ອົງສາ. ສປປ ລາວມີເນື້ອທີ່ທັງໝົດ 236.800 ກິໂລຕາແມັດ. ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ເປັນປະເທດດຽວໃນອາຊີຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້ທີ່ບໍ່ມີຊາຍແດນອອກສູ່ທະເລ ເຊິ່ງພາກເໜືອມີຊາຍແດນຕິດກັບ ສາທາລະນະລັດປະຊາຊົນຈີນ (505 ກິໂລແມັດ), ທິດໃຕ້ຕິດກັບລາຊະອານາຈັກກຳປູເຈຍ (535 ກິໂລແມັດ), ທິດຕາເວັນອອກຕິດກັບ ສາທາລະນະລັດສັງຄົມນິຍົມຫວຽດນາມ (2.069 ກິໂລແມັດ), ທິດຕາເວັນຕົກຕິດກັບລາຊະອານາຈັກໄທ (1.835 ກິໂລແມັດ) ແລະ ທິດຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອຕິດກັບ ສາທາລະນະລັດແຫ່ງສະຫະພາບມຽນມາ (236 ກິໂລແມັດ).
ທີ່ມາຂອງຄຳວ່າລາວ.
ໃນພາສາອັງກິດ ຄຳວ່າລາວ ທີ່ໝາຍເຖິງປະເທດລາວ ສະກົດວ່າ "Laos" ແລະ ລາວທີ່ໝາຍເຖິງຄົນລາວ ໃຊ້ "Lao" ແລະ ບາງເທື່ອຈະມີການໃຊ້ຄຳວ່າ "Laotian" ເນື່ອງຈາກບໍ່ໃຫ້ສັບສົນກັບຄຳວ່າ "Lao ethnic group"
ລັກສະນະພູມອາກາດ.
ສປປ ລາວ ຢູ່ໃນພູມອາກາດຂອງເຂດຮ້ອນ, ມີລົມມໍລະສຸມ ແຕ່ບໍ່ມີພາຍຸ, ສຳລັບເຂດພູດອຍພາກເໜືອ ແລະ ເຂດສາຍພູຫຼວງອາກາດ ມີລັກສະນະເຄິ່ງຮ້ອນເຄິ່ງໜາວ ອຸນຫະພູມສະສົມ ສະເລ່ຍປະຈຳປີສູງເຖິງ 15-30 ອົງສາເຊ, ການຜິດດ່ຽງອຸນຫະພູມລະຫວ່າງກາງເວັນ ແລະ ກາງຄືນມີປະມານ 10 ອົງສາເຊ. ຈຳນວນຊົ່ວໂມງ ທີ່ມີແສງແດດຕໍ່ປີປະມານ 2.300-2.400 ຊົ່ວໂມງ (ປະມານ 6,3-6,5 ຊົ່ວໂມງຕ່ໍມື້), ຄວາມຊຸ່ມຊື່ນ ສຳຜັດຂອງອາກາດ ມີປະມານ 70 - 85%, ປະລິມານ ນ້ຳຝົນນັບແຕ່ 75-90% ໃນລະດູຝົນ (ແຕ່ເດືອນ ພຶດສະພາ ຫາ ເດືອນຕຸລາ). ສ່ວນໃນລະດູແລ້ງ (ເດືອນພະຈິກ ຫາເດືອນເມສາ) ປະລິມານນ້ຳຝົນມີພຽງ 10-25% ແລະ ປະລິມານສະເລ່ຍຕໍ່ປີ ຂອງແຕ່ລະເຂດກໍ່ຜິດໂຕນກັນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ເຊັ່ນວ່າ: ສາຍພູຫຼວງ ຍ່ານເຂດໃຕ້ໄດ້ຮັບນ້ຳຝົນ ສະເລ່ຍປີລະ 300 ຊັງຕີແມັດ ຂະນະທີ່ເຂດແຂວງ ຊຽງຂວາງ, ຫຼວງພະບາງ, ໄຊຍະບູລີ ໄດ້ຮັບພຽງແຕ່ 100-150 ຊັງຕີແມັດ, ສ່ວນວຽງຈັນ ແລະ ສະຫວັນນະເຂດ ໄດ້ຮັບລະຫວ່າງ 150-200 ຊັງຕີແມັດ ເຊັ່ນດຽວກັບ ຜົ້ງສາລີ, ຫຼວງນ້ຳທາ ແລະ ບໍ່ແກ້ວ.
ຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດ ແລະ ປ່າໄມ້.
ດ້ວຍພູມີປະເທດ ແລະ ພູມອາກາດທີ່ເປັນເຂດຮ້ອນຊຸ່ມ ມັນໄດ້ສ້າງເງື່ອນໄຂໃຫ້ ສປປ ລາວ ອຸດົມສົມບູນໄປດ້ວຍຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດນາໆຊະນິດ, ໃນພື້ນດິນກໍ່ມີແຮ່ທາດຕ່າງໆ ເຊັ່ນ: ກົ່ວ, ເຫຼັກ, ຖ່ານຫີນ, ຊືນ, ທອງ, ຄຳ, ເງິນ,ມາດ, ອັງຕີມອນ, ແກ້ວປະເສີດ ແລະ ອື່ນໆ, ຢູ່ເທິງໜ້າດິນກໍມີປ່າໄມ້ກວມເນື້ອທີ່ 47 % ຂອງເນື້ອທີ່ທັງໝົດ, ໃນນັ້ນມີທັງໄມ້ຄ່າສູງທາງດ້ານເສດຖະກິດ ເຊັ່ນ ໄມ້ຄະຍູງ, ໄມ້ດູ່, ໄມ້ເກດສະໜາ, ໄມ້ໂລ່ງເລ່ງ
ຢູ່ໃນປ່າກໍມີເຄື່ອງປ່າຂອງດົງປະເພດຕ່າງໆ ທີ່ໂລກຕ້ອງການຫຼາຍເຊັ່ນ: ຄັ່ງ, ຍານ, ໝາກແໜ່ງ, ຢາງແປກ, ຫວາຍ, ຕົ້ນໄມ້ເປັນຢາ ແລະ ອື່ນໆ ນອກນັ້ນ ຍັງມີສັດປ່າທີ່ຫາຍາກ ແລະ ໃກ້ຈະສູນພັນເຊັ່ນ: ຊ້າງ, ເສືອ, ໝີ, ເມີຍ, ກະທິງ, ກວາງ, ເຍືອງ, ເສົາຫຼາ ໆລໆ.
ສປປ ລາວ ຢູ່ໃນພູມອາກາດຂອງເຂດຮ້ອນ, ມີລົມມໍລະສຸມ ແຕ່ບໍ່ມີພາຍຸ, ສຳລັບເຂດພູດອຍພາກເໜືອ ແລະ ເຂດສາຍພູຫຼວງອາກາດ ມີລັກສະນະເຄິ່ງຮ້ອນເຄິ່ງໜາວ ອຸນຫະພູມສະສົມ ສະເລ່ຍປະຈຳປີສູງເຖິງ 15 - 30 ອົງສາເຊ, ການຜິດດ່ຽງອຸນຫະພູມລະຫວ່າງກາງເວັນ ແລະ ກາງຄືນມີປະມານ 10 ອົງສາເຊ. ຈຳນວນຊົ່ວໂມງ ທີ່ມີແສງແດດຕໍ່ປີປະມານ 2.300-2.400 ຊົ່ວໂມງ (ປະມານ 6,3-6,5 ຊົ່ວໂມງຕ່ໍມື້), ຄວາມຊຸ່ມຊື່ນ ສຳຜັດຂອງອາກາດ ມີປະມານ 70-85%, ປະລິມານ ນ້ຳຝົນນັບແຕ່ 75-90% ໃນລະດູຝົນ (ແຕ່ເດືອນ ພຶດສະພາ ຫາ ເດືອນຕຸລາ). ສ່ວນໃນລະດູແລ້ງ (ເດືອນພະຈິກ ຫາເດືອນເມສາ) ປະລິມານນ້ຳຝົນມີພຽງ 10-25% ແລະ ປະລິມານສະເລ່ຍຕໍ່ປີ ຂອງແຕ່ລະເຂດກໍ່ຜິດໂຕນກັນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ເຊັ່ນວ່າ: ສາຍພູຫຼວງ ຍ່ານເຂດໃຕ້ໄດ້ຮັບນ້ຳຝົນ ສະເລ່ຍປີລະ 300 ຊັງຕີແມັດ ຂະນະທີ່ເຂດແຂວງ ຊຽງຂວາງ, ຫຼວງພະບາງ, ໄຊຍະບູລີ ໄດ້ຮັບພຽງແຕ່ 100-150 ຊັງຕີແມັດ, ສ່ວນວຽງຈັນ ແລະ ສະຫວັນນະເຂດ ໄດ້ຮັບລະຫວ່າງ 150-200 ຊັງຕີແມັດ ເຊັ່ນດຽວກັບ ຜົ້ງສາລີ, ຫຼວງນ້ຳທາ ແລະ ບໍ່ແກ້ວ.
"ເບິ່ງບົດຄວາມທີ່ວ່າ ປະຫວັດສາດລາວ ແລະ ອານາຈັກລາວລ້ານຊ້າງ"
ລາຊະການເຈົ້າສຸລິຍະວົງສາ.
ປີ ຄ.ສ 1631 ​ເຈົ້າ​ສຸລິຍະ​ວົງສາ ​ໄດ້​ຂຶ້ນຄອງ​ລາດ, ​ໃ​ນໄລຍະ 57 ປີ ຂອງກາ​ນປົກຄອງ​ອານາຈັກ​ລ້າ​ນຊ້າງ ​ແມ່​ນມີ​ຄວາມ​ສະຫງົບ​ຮົ່ມ​ເຢັນ, ຄວາມ​ຂັດ​ແຍ່ງ​ພາຍ​ໃ​ນຖືກ​ຊຳລະ​ສະ​ສາງ, ອິດ​ທິກຳລັງ​ພາຍ​ນອກ​ມີ​ຄວາມເກງ​ຂາມ ບໍ່​ກ້າ​ເຂົ້າ​ມາ​ລ່ວງ​ລ້ຳ ​ແລະ ​ແຊກ​ແຊງ, ປະຊາຊົ​ນໄດ້​ຮັບ​ການ​ແບ່ງ​ດິນເພື່ອ​ທຳ​ມາ​ຫາ​ກິ​ນຢ່າງ​ເປັນ​ທຳ ​ແລະ ຫ້າວຫັນ​ໃນ​ກາ​ນຜະລິດ, ​ເຂົ້າປາອາຫານ, ​ອຸດົມສົມບູນ.
ເຈົ້າ​ສຸລິຍະວົງສາ​ທຳ​ມິ​ກກະລາດ ​ໄດ້​ສັ່ງ​ໃຫ້​ເສນາອາມາດ​ຜູ້​ໃຫຍ່​ພ້ອມ​ນັກປາດ​ອາຈານ​ແກ້​ໄຂ​ປ່ຽນ​ແປງ ​ແລະ ສ້າງ​ກົດໝາຍ​​ເພື່ອເປັ​ນຫຼັກ​ ໃ​ນການ​ປົກ​ຄອງ​ບ້ານ​ເມືອງ ​​ໃຫ້​ມີ​ລະບຽບ​ແບບ​ແຜນ, ບ່າວ​ໄພ່​ລາສະ​ດອນໄດ້​ຮັບ​ຄວາມ​ເປັນ​ທຳ ຜູ້​ລ່ວງ​ລະ​ເມີດ​ກໍ່​ຖືກ​ລົງ​ໂທດ​ໂດຍ​ບໍ່​ເລືອກ​ໜ້າ​ນັບ​ທັງ​ພະລາຊະໂອລົດ​ຂອງ​ພະອົງເອງ ກໍ່​ຖືກ​ສັ່ງ​ປະຫານ​ຊີວິດ​ ຖານ​ໂທດ​ຂົ່ມຂືນ​ ເມຍ​ທະຫາ​ນອົງຄະລັກ​ ຂອງ​ພະອົງ. ໄດ້​ເອົາ​ໃຈ​ໃສ່​ສ້າງ​ວັດວາອາ​ຮາມ, ສົ່ງ​ເສີມ​ການສຶກສາຂະຫຍາຍ​ໂຮງຮຽນ (ເວລາ​ນັ້ນແມ່​ນໂຮງຮຽນ​ວັດ) ສ້າງ​ນັກປາດ​ບັນດິດ, ປະດິດ​ຄິດ​ແຕ່ງ​ວັນນະຄະດີ, ນິທາ​ນພື້ນ​ເມືອງ, ສ້າງ​ຮີດ 12 ຄອງ 14, ​ແປ​ເທບ​ນິຍາຍ​ຈາກ​ພາສາອິນ​ເດຍ ມາ​ເປັ​ນພາສາ​ລາວ.
​ໄດ້​ອອກ​ກົດໝາຍ​ວ່າ​ດ້ວຍ​ທີ່​ດິນ ເຊິ່ງ​ໄດ້​ກຳນົດ​ແຈ້ງວ່າ: ດິ​ນທີ່​ມອບ​ໃຫ້​ເຖິງ 3 ປີ ແລ້ວ ຫາກ​ບໍ່​ມີ​ກາ​ນນຳ​ໃຊ້​ແມ່​ນໃຫ້ຜູ້​ອື່ນ​ສາມາດ​ ມາ​ເອົາ​ໄປ​ນຳ​ໃຊ້​ໄດ້​ ໂດຍ​ເຈົ້າ​ຂອງ​ເກົ່າ​ບໍ່​ມີ​ສິດ​ທວງ​ຖາມ​ເອົາ​ຄືນ​ອີກ. ດ້ວຍ​ເຫດ​ນັ້ນ​ຈິ່ງ​ເຮັດ​ໃຫ້​ປະຊາຊົ​ນມີ​ຄວາມເຊື່ອ​ໝັ້ນ ​ແລະ ດຸ​ໝັ່​ນໃນ​ການ​ຜະລິດ, ປູກ​ຄັ່ງ, ປູກ ​ຍານ​ເປັ​ນສິນຄ້າ.
ໄດ້​ຜູກ​ມິດ​ໄມຕີກັບປະ​ເທດ​ໃກ້​ຄຽງ, ຕິດ​ຕໍ່​ທຳມາຄ້າຂາຍ​ກັບ​ຕ່າງປະ​ເທດ, ວຽງ​ຈັ​ນເວລາ​ນັ້ນ​ໄດ້​ກາຍ​ເປັນ​ສູ​ນກາງ​ກາ​ນຄ້າ ຄັ່ງ ​ແລະ ຍານ ຈົນ​ມີ​ພໍ່ຄ້າ​ ຊາວ​ໂຮ​ນລັງ (Holland) ຊື່ ວັ​ນວຸດ​ສະ​ຕົບ ​​ເຊິ່ງ​ເປັນ​ຊາວ​ຕາ​ເວັນ​ຕົກ​ຄະນະ​ທຳ​ອິດ​ທີ່​ເຂົ້າ​ມາ​ວຽງ​ຈັນ​ໃນ​ປີ 1641 ​ເພື່ອ​ຊື້ ຄັ່ງ ​ແລະ ຍານ. ​ໃນ​ປີ 1642-1647 ມີ​ຄະນະ​ ຂອງ ຄຸ​ນພໍ່ ​ເລີ​​ເລຍ ​ແລະ ມາລີນີ​ ​ເຊິ່ງ​ເປັນ​ຊາວ​ອີ​ຕາ​ລີ ​ໄດ້​ເຂົ້າ​ມາ​ເຖິງ​ວຽງ​ຈັນ, ພວກ​ເພິ່​ນໄດ້​ຍ້ອງຍໍ​ວ່າ​ເມືອງ​ວຽງ​ຈັນ​ສວຍສົດງົດ​ງາມ, ຫໍ​ຜາສາດ​ລາຊະ​ວັງ ສະງ່າ​ ກວ້າງຂວາງ, ປະຊາຊົ​ນລາວ​ເປັ​ນຄົ​ນດີ​ ບໍ່​ເອົາ​ປຽບ​ເອົາ​ລັດ​ກັນ, ຮັກ​ແພງ​ຄົນ​ຕ່າງປະ​ເທດ, ເປັນ​ຄົນ​ຊື່ສັດ ​​ເກັບ​ຂອງ​ ຕົກ​ເຮ່ຍ ​​ໄດ້ກໍ່​ຄືນເຈົ້າ​ຂອງ ​ໂດຍບໍ່​ຮຽກຮ້ອງ​ຄ່າ​ຮັກສາ​ແຕ່​ຢ່າງ​ໃດ. ພວກ​ເພີ່ນ​ຍັງ​ເວົ້າ​ວ່າ ບໍ່​ເຫັນ​ຄົນ​ລາວ​ຜິດ​ຖຽງກັນ ຄົນ​ລາວ​ມີ​ກົດໝາຍ​ພື້ນ​ເມືອງ​ດີ ແລະ ປະຕິບັດ​ເຄັ່ງ​ຄັດ ຜູ້​ໃດ​ທີ່ກະທຳ​ຜິດຜູ້​ໃດ​ໝິ່ນປະໝາດ​ຄົນ​ອື່​ນກໍ່​ລ້ວນ​ແຕ່​ຖືກ​ປັບ​ໃໝ.
ສັງ​ຮວມ​ແລ້ວ​ຕະຫຼອດ​ໄລຍະ 57 ປີ ທີ່​ເຈົ້າ​ສຸລິຍະວົງສາ​ຂຶ້ນຄອງ​ລາດ ອານາຈັກ​ລ້ານ​ຊ້າງ ​ຢູ່​ໃນ​ຄວາມ​ສະຫງົບ​ປາດສະຈາກ​ເສິກ​ ທາງ​ເໜືອເສືອທາງ​ໃຕ້, ປະຊາຊົ​ນມີ​ຄວາມ​ຮົ່ມ​ເຢັນແລະຢູ່ເຢັນເປັນສຸກ, ການ​ສຶກສາ​ໄດ້​ຮັບ​ການ​ພັດທະນາ, ນັກປາດ​ບັນ​ດິດ, ຄຳ​ພີ​ດີກາ, ນິທານ​ພື້ນ​ເມືອງ, ເທບ​ນິຍາຍ, ຮີດຄອງ​ປະ​ເພນີ​ອັ​ນດີງາມ ທີ່​ສືບ​ທອດ​ມາ​ເຖິງ​ປັດຈຸ​ບັ​ນກໍ່​ເກີດ​ຂຶ້ນ​ໃ​ນສະ​ໄໝ​ເຈົ້າ​ສຸລິຍະ​ວົງສາ​ຄອງ​ເມືອງ; ​ເຮັດ​ໃຫ້​ຊາດ​ລາວ​ມີ​ມູນ​ເຊື້ອອັນ​ຈົບງາມ​ທາງ​
​ເຈົ້າ​ສຸລິຍະ​ວົງສາ ​ໄດ້​ສິ້ນພະ​ຊົນ​ຊີບໃນ​ປີ 1695 ພາຍຫຼັງ​ຄອງ​ເມືອງ​ມາ​ໄດ້ 57 ປີ ລວມ ອາຍຸ​ໄດ້ 82 ປີ. ພາຍຫຼັງ​ເຈົ້າ​ສຸລິຍະ​ວົງສາ​ສິ້ນພະ​ຊົນຊີບ, ອານາຈັກ​ລ້າ​ນຊ້າງ​ໄດ້​ຕົກ​ເຂົ້າ​ສູ່​ວິ​ກິດ​ກາ​ນອັນ​ຮ້າຍ​ແຮງ​ອີກ​ເທື່ອ​ນຶ່ງ ​ເຊິ່ງກົກສາຍປາຍ​ເຫດ​ ແມ່ນຍ້ອນຜູ້​ຂຶ້ນປົກຄອງສ້າງບ້ານແປງ​ເມືອງ​ບໍ່​ແມ່ນເລືອດເນື້ອ​ເຊື້ອໄຂກະສັດ, ພຽງ​ແຕ່​ໄລຍະ 36 ປີ (1698—1734) ມີ​ການ​ອະພິ​ເສກ​ສາມັ​ນຊົນຂຶ້​ນເປັນ​ເຈົ້າ​ຊີວິດ​ເຖິງ 4 ອົງ ໝາຍ​ຄວາມ​ວ່າ 9 ປີ​ໃດ ປ່ຽນ​ຖ່າຍ​ເຈົ້າ​ຊີວິດ​ເທື່ອ​ນຶ່ງ ​ເຊິ່ງຜິດ​ກັບ​ກົດ​ມົນທຽນ​ ຂອງ​ສັກ​ດີນາ ສຳລັບ​ການ​ປົກຄອງ​ໃນ​ສະ​ໄໝ​ບູຮານ​ເພາະວ່າຕາມ​ກົດ​ມົນທຽນຂອງ​ສັກ​ດີ​ນາ​ ນັ້ນແມ່ນປະຕິບັດ ​ຕາມ​ລະບອບ​ລາຊະ​ທາຍາດ (ບິດາ ຕາ​ຍບຸດຂຶ້ນ​ແທນ) ແຕ່​ອານາຈັກ​ລ້າ​ນຊ້າງ​ມີ​ໄລຍະ​ນຶ່ງຂາດ​ຜູ້​ສືບ​ແທ​ນເຮັດ​ໃຫ້ ພວກ​ຂຸນນ​າງ​ທີ່​ບໍ່​ແມ່ນ​ເຊື້ອກະສັດ​ ຈິ່ງ​ຍາດ​ກັ​ນຂຶ້ນ​ເປັນ​ເຈົ້າ​ແຜ່​ນດິນ. ສະ​ນັ້ນຈິ່ງ​ເກີດ​ການ​ໂຄ່ນ​ລົ້ມ​ກັນ ຫຼື ກໍ່​ການ​ກະບົດ ຫຼື ​ແຍກ​ຕົວ​ເປັນ​ອິດສະຫຼະ ອັນ​ເປັ​ນເຫດ​ໃຫ້​ອາ​ນາຈັກລ້ານຊ້າງ​ ຖືກ​ແບ່ງ​ອອກ​ເປັນ​ສາມອານາຈັກ​ ຄື: ອານາຈັກ​ລ້ານ​ຊ້າງ​ວຽງ​ຈັນ, ອານາຈັກຫຼວງ​ພະ​ບາງ ​ແລະ ອານາຈັກ​ຈຳປາ​ສັກ.
​ລາຊະການ​ເຈົ້າ​ອານຸວົງ.
​ດ້າ​ນການ​ເມືອງ: ​ໄດ້​ຕິດຕາມ​ຂະ​ບວນກາ​ນຕໍ່​ສູ້​ຂອງ​ປະຊາຊົນ​ຢູ່​ໃນ​ແຕ່ລະ​ທ້ອງ​ຖິ່ນ ຄື: ຢູ່​ຈຳປາ​ສັກ ພາຍ​ໃຕ້​ກາ​ນນຳພາ​ຂອງ​ອ້າຍ​ຊຽງ​ແກ້ວ ຢູ່​ເມືອງ​ໂຂງ; ການ​ຕໍ່​ສູ້​ ຂອງ​ເຈົ້າ​ໂອ, ເຈົ້າ​ອິນ ຢູ່​ອັດ​ຕະປື; ສ່ວນຢູ່​ພາກ​ເໜືອ ພາກ​ກາງ ກໍ່​ມີ​ຂະ​ບວນຂອງ​ປະຊາຊົນ​ທີ່​ບໍ່ພໍ​ໃຈ​ກັບ​ສັກ​ດີ​ນາ​ທ້ອງ​ຖິ່ນ ​ໄດ້​ລຸກຂຶ້ນ​ແບບ​ກະ​ແຈກ​ກະຈາຍ; ຢູ່​ນະຄອນ​ພະນົມ​ກໍ່​ປ່າວປະກາດ​ແຍກ​ຕົວ​ບໍ່​ຂຶ້ນກັບ​ບາງກອກ; ​ໄດ້​ປັບປຸງ​ການ​ປົກຄອງ​ໃນ 79 ຫົວ​ເມືອງ ທີ່​ຂຶ້ນກັບ, ​ໄດ້​ໄປ​ພົບ​ກັບ​ເຈົ້າ​ເມືອງ​ທີ່​ເຂົ້າ​ໃຈ​ກັນດີຢູ່​ນະຄອ​ນພະນົມ, ມຸກດາ​ຫານ, ​ໄດ້​ແຕ່ງ​ໃຫ້​​ເຈົ້າລາຊະບຸດ​ໂຍ້ ​ໄປ​ເປັນ​ຜູ້​ປົກຄອງ​ຈຳປາ​ສັກ, ​ໄດ້​ນຳ​​ເອົາເຮືອ​ຄຳ, ນຳ​ເອົາຊ້າງ 7 ສອກ ​ແລະ ຂອງຂວັ​ນອື່ນ ໆ​ ໄປ​ມອບ​ຖວາຍ ​ແດ່ເຈົ້າ​ມັ​ນທາຕຸ​ລາດ ອານາຈັກ​ລ້ານຊ້າງ​ຫຼວງ​ພະ​ບາງ ​ເພື່ອ​ໃຫ້​ຫຼົງ​ລືມຄວາມ​ເກົ່າ​ຄວາມ​ຫຼັງ​ເພື່ອ​ພ້ອມ​ກັນ​ຕໍ່​ສູ້ ຍາດເອົາ​ແຜ່ນດິ​ນຄືນ​ມາ.
ດ້າ​ນການ​ສ້າງສາ: ​ເຈົ້າ​ອານຸວົງ​ ໄດ້​ນຳພາ​ປະຊາຊົນສ້າງ​ລາຊະ​ວັງ, ສ້າງແລະປະຕິສັງຂອນ​ວັດວາອາ​ຮາມ​ຂຶ້ນຫຼາຍ​ແຫ່ງ​ຄື: ວັດ​ສີສະ​​ເກດ, ປັບປຸງ​ເມືອງ​ໜອງ​ຄາຍ, ສ້າງຫໍພະແກ້ວ​ຂຶ້ນຢູ່​ວັດ​ຊ້າງ​ເຜືອກ ສີ​ຊຽງ​ໃໝ່, ລົງ​ໄປ​ສະຫຼອງ​ຂົວ ​ແລະ ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ງາ​ນນະມັດສະການ​ທາດ​ພະນົມ, ສ້າງ​ຂົວ​ຂ້າມແມ່ນ້ຳຂອງ​​ມາ​ສູ່​ວັດ​ອຸບ​ມຸງ.
ດ້ານການ​ຕ່າງປະ​ເທດ: ​ເຈົ້າ​ອານຸວົງ​ ພະຍາຍາມ​ໃກ້ຊິດ ​ກັບ​ກະສັດສະຫຍາມ ​ແລະ ​ໄດ້​ຊ່ວຍ​ສະຫຍາມ​ຍົກ​ທັບ​ໄປ​ຕີ​ພະມ້າ​ ຈົນ​ໄດ້​ຮັບ​​ໄຊຊະນະ ໃ​ນຂະນະ​ທີ່​ກອງທັບ​ສະຫຍາມ​ ໄດ້​ກັບ​ມາ​ດ້ວຍ​ມື​ເປົ່າ ​ແລະ​ ເສຍ​ໄຊ​ແກ່​ພະມ້າ ​ເຊິ່ງ​ໄດ້​ສ້າງ​ຄວາມ​ໄວ້​ເນື້ອ​ເຊື່ອ​ໃຈ​ກັບ​ສະຫຍາມ. ເຈົ້າ​ອານຸວົງ ​ມີ​ນະ​ໂຍບາຍພາຍ​ໃນ ​ແລະ ພາຍນ​ອກ​ຢ່າງ​ຈະ​ແຈ້ງ; ​ໃນນັ້ນ ​ມີ​ກາ​ນພົວພັນກັບ​ອານາ​ມ (ດ້າຍ​ຫວຽດ ຫຼື ຫວຽດນາມ​ໃນປະຈຸ​ບັນ).
​ເມື່ອກະກຽມ​ກຳລັງ​ພຽງພໍ​ແລ້ວ​ກໍ່​ໄດ້ ​ໂອກາດ​ລົງ​ໄປ​ປົງ​ພະສົບຂອງພະບາດສົມເດັດ​ພະພຸດທະ​ເລີດ​ຫຼ້າ​ນະພາ​ໄລ (ລາຊະການ ​ທີ 2) ຂອງສະຫຍາມ​. ໃນໂອກາດນີ້ ເຈົ້າ​ອານຸວົງ​ໄດ້​ຂໍ​ເອົາ​ຄົນ​ລາວ​ທີ່​ຖືກ​ກວາດ​ຕ້ອນ ໄປ​ໃນ​ເມື່ອ​ກ່ອນກັບ​ຄືນ, ຂໍ​ເອົາ​ນາງ​ສະໜົມ​ລາວ, ຂໍ​​ເອົາເຈົ້າ​ຍິງ​ດວງ​ຄຳ ພະຂະນິດຖະພະຄິນີອອກ​ຈາກ​ວັງ​ຄືນ​ມາ. ​ແຕ່​ບໍ່​ເປັນຈັ່ງ​ບຸນ ເພາະ​ອົງຜູ້​ຂຶ້ນຄອງ​ລາດ​ແທນ ​ພະບາດສົມເດັດພະພຸດທະ​ເລີດ​ຫຼ້ານ​ະພາ​ໄລ ນັ້ນ ​ບໍ່​ແມ່ນ​ອົງຜູ້​ສືບ​ທອດ​ຕາມ​ແຜນ ​ເພາະ​ຊົງຖືກ​ໄປ​ຜະໜວດ​ຍ້ອ​ນ
ກາ​ນຊ່ວງ​ຊີງ​ອຳນາດ​ກັນໃນວັງ. ຜູ້​ທີ່ກຳ​ອຳນາດ​ພັດແມ່ນຜູ້​ທີ່​ຂັດ​ໃຈ​ກັບ​ເຈົ້າ​ອານຸວົງ​ມາ​ຕະຫຼອດ ສະ​ນັ້ນ ຈິ່ງ​ບໍ່​ຍອມ​ໃຫ້​ເຈົ້າ​ອານຸວົງ​ໄດ້​ຈັກຢ່າງ. ຄວາມຄຽດ​​ແຄ້ນຂອງ​ເຈົ້າ​ອານຸວົງ​ ທີ່​ມີ​ຕໍ່​ສະຫຍາມ​ນັບ​ມື້​ເພີ່ມ​ທະວີ​ຂຶ້ນ. ດັ່ງນັ້ນ ເຈົ້າ​ອານຸວົງ​ ຈິ່ງ​ໄດ້​ຊົງຕັດສິນ​ໃຈ​ລຸກຂຶ້ນຕໍ່​ສູ້​ເພື່ອ​ອິດສະຫຼະພາບ ​ແຕ່​ຍ້ອ​ນການກະກຽມ​ ແລະ ການສ້າງ​ກຳລັງ​ບໍ່​ທັນ​ດີ, ພາຍ​ໃນ​ບໍ່​ທັນ​ເຂັ້ມ​ແຂງ, ການຊັ່ງຊາ​ກຳລັງ​ກໍ່​ຜິດ​ໂຕ​ນກັນຫຼາຍ, ຝ່າຍ​ລາວ​ມີ​ທະຫານພຽງ​ແຕ່ 7 ໝື່ນຄົນ ​ພາຫະນະເສິກ​ສົງ​ຄາມ​ກໍ່​ຫຼ້າ​ສະ​ໄໝ ມີ​ແຕ່​ຫອກ​ແຕ່​ດາບ, ​ໃຊ້​ຊ້າງ​, ​ໃຊ້​ມ້າ ​ແລະ ງົວ​ກວຽນ. ກົງກັນ ຂ້າມ​ຝ່າຍ​ສະຫຍາມ​ມີ​ທະຫານ 1 ​ແສນ 7 ໝື່​ນຄົນ, ມີ​ອາວຸດ​ທັ​ນສະ​ໄໝ: (ປືນໃຫຍ່, ປືນ ​ເຫຼັກ​ຍາວ) ມີ​ລົດ​ລາກ​ແກ່​ຈຳນວນນຶ່ງ. ສະນັ້ນ, ຈິ່ງ​ພາ​ໃຫ້ການຕໍ່​ສູ້​ຂອງ​ເຈົ້າອານຸວົງ​ ບໍ່​ເປັນ​ຜົນສຳ​ເລັດ, ນະຄອນວຽງ​ຈັນ ​ກໍ່​ຖືກ​ກອງ​ທະຫານສະຫຍາມ​ມາ​ຍຶດ​ເອົາ ແລະ ທຳລາຍ​ທຸກສິ່ງ​ທຸກ​ຢ່າງ​ບໍ່​ໃຫ້​ເຫຼືອຫຍັງ, ​ເຈົ້າ​ອານຸວົງ​ກໍ່​ຖືກ​ຈັບໃສ່ກົງເຫຼັກ​ໄປ​ທໍລະມານ​ຢ່າງ​ປ່າ​ເຖື່ອນ​ຢູ່​ບາງກອກ ແລະ ຊົງສຸລະຄົດ​ຢູ່​ທີ່ນັ້ນ. ສຳລັບ​ຜູ້​ທີ່ເປັນ ​ເລືອດເນື້ອເຊື້ອໄຂ​ເຈົ້າ​ວຽງ​ຈັ​ນ ທັງ​ໝົດ​ກໍ່​ຖືກ​ດັບສູນ ດ້ວຍຮູບ​ການທໍລະມານຮ່າງກາຍ ຫຼື ຂ້າ​ຖິ້ມ. ສ່ວນບຸກຄົນທີ່ຮອງ​ລົງ​ມາ​ກໍ່​ຖືກ​ເຮັດ​ໃຫ້​ເສຍກຽດ​ເສຍ​ສັກ​ສີ, ສຳລັບ​ປະຊາຊົນກໍ່​ຖືກ​ກວາດ​ຕ້ອນລົງ​ໄປ​ບາງກອກ​ ​ແລະ ຖືກ​​ໃຊ້​ງານ​ຢ່າງ​ໜັກ​ ໃນ​ຖານະເປັນສະ​ເລີຍ​ເສິກ, ​ເປັນຂ້ອຍ​ຂ້າ​ມ້າ​​ໃຊ້​ໃຫ້​ ພວກ​ຂຸນນ​າງ​ສັກ​ດີ​ນາສະຫຍາມ.
ສຳລັບ​ຕົວ​ເມືອງ​ວຽງ​ຈັນກໍ່​ຖືກຂຸນເສິກ​ສະຫຍາມ ​ສັ່ງ​ໃຫ້​ກອງ​ທະຫານ ​ຕັດ​ກົກ​ໄມ້​ທັງ​ໝົດ ແລະ ຈູດ​ເຜົາ​ທຳລາຍ, ປຸ້ນ​ເອົາ​ຊັບ​ສົມບັດ​ຂອງ​ປະຊາຊົ​ນແບບໂຈນ 500 ​ໂດຍ​ເຈຕະນາ​​ເຮັດໃຫ້​ວຽງ​ຈັນ ​ເປັນເມືອງ​ຮ້າງ​ບໍ່​ສາມາດ​ຢູ່​ໄດ້ ບໍ່​ໃຫ້​ຟື້ນຟູ​ເປັນຕົວ​ເມືອງ​ໄດ້​ອີກ. ອານາຈັກ​ລ້າ​ນຊ້າງ​ວຽງ​ຈັນ ​ໄດ້​ຖືກຫຼຸດ​ຖານະ​ຈາກ​ເປັ​ນ ອານາຈັກໜຶ່ງ​ລົງ​ມາ​ເປັນ​ແຄວ້​ນໜຶ່ງ​ຂອງ​ສະຫຍາມ​​ໂດຍມີ​ສຳນັກງານ ​ຕັ້ງ​ຢູ່​ໜອງ​ຄາຍ ຕໍ່​ມາ​ກໍ່​ໄປ​ຕັ້ງ​ຢູ່ ​ອຸດອນທານີ, ວຽງ​ຈັນທີ່​ເຄີຍສວຍສົດງົດງາມ​ກໍກັບກາຍ​ເປັນເມືອງ​ຮ້າງ 60 ກວ່າ​ປີ.
ເຖິງ​ວ່າກາ​ນຕໍ່​ສູ້​ກູ້​ແຜ່ນດິນ​ຄືນ​ຂອງ ​ເຈົ້າ​ອານຸວົງ ​ບໍ່​ເປັນຜົນສຳ​ເລັດ​ກໍ່ຕາມ ​ແຕ່​ມັ​ນກໍ່​ມີ​ຄວາມ​ໝາຍປະຫວັດສາດ ອັ​ນເລິກ​ເຊິ່ງຊຶ່ງ​ສະ​ແດງ​ໃຫ້​ເຫັນເຖິງ​ມູ​ນເຊື້ອຕໍ່​ສູ້​ອັນ ເດັດດ່ຽວ​ກ້າຫານ ​ບໍ່​ຍອມ​ຈຳນົນຂອງ​ຄົ​ນລາວ​ ໃຕ້​ກາ​ນນຳພາ​ຂອງ​ເຈົ້າ​ອານຸວົງ, ມູນ​ເຊື້ອ ດັ່ງກ່າວ ຖືກຝັງ​ເລິກ​ຢູ່​ໃນ​ຈິດ​ໃຈ​ຂອງ​ຄົ​ນລາວ​ທຸກ​ຄົນ ​ບໍ່​ວ່າຈະ​ເປັນ​ຄົ​ນເຊື້ອຊາດ​ລາວ​ຢູ່​ຝັ່ງ​ຊ້າຍ, ກໍ​ຄືຝັ່ງ​ຂວາ​ຂອງ​ແມ່ນ້ຳຂອງ​​ຕ່າງ​ກໍ່​ຈົດ​ຈຳ​ມູນເຊື້ອດັ່ງກ່າວໄວ້​ຕະຫຼອດ​ມາ ​ແລະ​ ໄດ້​ສືບຕໍ່​ກາ​ນຕໍ່​ສູ້​ໃນຮູບ​ການໃໝ່ເປັ​ນຕົ້ນ ແມ່​ນຊາວ​ອີສານຂອງ​ໄທ ​ໄດ້​ພາກັນແຕ່ງ​ກາບ​ກອນ, ວັນນະຄະດີ, ສ້າງເປັ​ນໜັງສື​ອິນຕົກ ​ເພື່ອຄັດຄ້າ​ນຕ້ານຢັ​ນການສັກ​ລາຍ ​​ເອົາ​ຄົນລາວ​ອີສານເປັນສັນຊາດ​ໄທ; ​ເປັນຄຳປິດສະໜາ ​ແລະ ມີ​ຄຳ​ເວົ້າ​ທີ່​ວ່າ: “ໝາກ​ຟັກ, ໝາກອຶ ຢູ່ດີໆ​ຈະ​ກາຍ​ເປັນຊ້າງ​ເປັນ​ມ້າ​ໄດ້​ແນວ​ໃດ, ຄວາຍ​ເຖິກຄວາຍ​ດ່ອນ ​ແລະ ໝູ​ດ່ອນ ​ຢູ່ດີໆ​ຈະ​ກາຍ​ເປັນຍັກ​ກິນຄົນໄດ້​ແນວ​ໃດ, ຄົ​ນລາວ​ ຢູ່ດີໆ​ຈະ​ກາຍ​ເປັນໄທ​ໄດ້​ແນວ​ໃດ”, ນອກນັ້ນ ​ກໍ​ມີ​ຈົດໝາຍ “ສານລືບ​ພະ​ສູນ” ແລະ ອື່ນໆ... ຂະບວນການຕໍ່​ສູ້​ຕ້ານສະຫຍາມ ​ເພື່ອ​ກູ້​ແຜ່ນດິ​ນຄືນຂອງ ເຈົ້າ​ອານຸວົງ ​ໄດ້​ເຮັດໃຫ້​ລັດທິ​ຮັກ​ຊາດ​ອັນດູດ​ດື່ມ​ເຂັ້ມ​ຂຸ້ນຂຶ້ນ, ຊື່​ສຽງ​ຂອງນັກ​ຮົບວິລະ​ຊົນ​ທີ່​​ເຂົ້າຮ່ວມ​ການ​ຕໍ່​ສູ້​ຄັ້ງນັ້ນ​ເຊັ່ນ: ເຈົ້າ​ສຸ​ກກະສານ​, ເຈົ້າ​ລາຊະວົງ, ເຈົ້າ​ລາຊະບຸດ, ພະຍາ​ນາ​ລີ, ພະຍາ​ໄກ​ສົງຄາມ ​ແລະ ຜູ້​ອື່ນ ໆ ໄດ້​ຖືກຈົດ​ບັນທຶກ​ໄວ້ໃນປຶ້ມຄຳ​ປະຫວັດສາດ ເຊິ່ງຄົນລາວ ​ບໍ່ຫຼົງລືມ​ໄດ້​. ສັງ​ຮວມ​ແລ້ວ ​ໄລຍະລາວ​ ຕົກ​ເປັ​ນເມືອງ​ສ່ວຍ ​ແລະ ເມືອງ​ຂຶ້ນຂອງ​ສະຫຍາມຮ້ອຍ​ກວ່າ​ປີ, ​ເປັນໄລຍະທີ່​ນະຄອນວຽງ​ຈັນ ​ຫງ່ວມ​ເຫງົາເສົ້າໝອງ ​ແລະ ສູນເສຍນ້ຳຕາ ບ້າ​ນເມືອງ​ອັນ​ສວຍສົດງົດ​ງາມຮຸ່ງເຮືອງເຫຼືອງເຫຼື້ອມ​ທີ່​ບັນພະ​ບູລຸດ​ເຮົາ​ສ້າງ​ໄວ້​ເກືອບ 500 ປີ​ກ່ອນນັ້ນ ​ເກືອບຈະ​ບໍ່​ຍັງ​ເຫຼືອ​ແມ່​ນແຕ່ຮ່ອງຮອຍ. ຄວາມ​​ໂຫດຮ້າຍ ​ປ່າ​ເຖື່ອນໃນ​ກາ​ນທຳລາຍ​ລ້າງຜາ​ນຂອງ​ສະຫຍາມ​ທີ່​ມີ​ຕໍ່​ລາວເວລາ​​ໃດ​ກໍ່​ຍັງ​ຝັງ​ເລິກ​ຢູ່​ໃນ ດວງຈິດດວງ​ໃຈ​ຂອງ​ຄົນລາວ​ຕະຫຼອດ​ມາ.
ພາຍຫຼັງ​ ເຈົ້າ​ອະນຸວົງ ​ ຖືກ​ປະຫານຊີວິດ​ດ້ວຍ​ການທໍລະມານຮ່າງກາຍ​ອັນປ່າ​ເຖື່ອນ​ແລ້ວ​ ກໍ່​ຍັງເກີດ​ມີ​ຂະ​ບວນການຕ້ານ​ສະຫຍາມ​ເຊັ່ນ: “​ເສິກ​ສາມ​ໂບກ (ນ້ຳ​ພອງ ຈັງຫວັດຂອນແກ່ນ) 1893”, ຂະ​ບວນການຕໍ່​ສູ້​ຂອງເຈົ້າຟ້າ​ຂາວ ຍາດພີ່ນ້ອງ​ຂອງ ​ເຈົ້າ​ລາຊະ​ດາ​ ໃນເຈົ້າ​ເມືອງ​ຈຳປາ​ສັກ, ພະຍາອຸທຸມພອນ ​ເຈົ້າ​ເມືອງ​ອຸທຸມພອນ, ພະຍາ​ສ້າງ​ດີ ​ເຈົ້າ​ເມືອງ​ອັດ​ຕະປື ແລະ ຂະ​ບວນການ ​ຕໍ່​ສູ້​ອື່ນໆ ທີ່ໄດ້​ປະ​ຮ່ອງຮອຍ​ແຫ່ງ​ການ​ຕໍ່​ສູ້​ໄວ້​ ເຊິ່ງມູ​ນເຊື້ອຕໍ່​ສູ້ນັ້ນ ​ໄດ້​ລຸກ​ເປັນໄຟ​ໃນສະໄໝ​ຝຣັ່ງ​ມາ​ປົກຄອງ.
ປະມານສະຕະວັັັັດທີ່ສີີບແປດ. ຈາກປະມານປີ1760ເຖິງປີ1967.ລາຊະວົງຟູ ໄດ້ປົກຄອງພາກເໜືອສຸດຂອງປະເທດລາວ ປະມານ200ກ່ວາປີ. ໃນປະຫວັດສາດສະໄໝໃໝ່ຂອງລາວ,ມີລາຊະວົົງຟູູູທີ່ປົກຄອງບັນດາແຂວງພາກເໜືອສຸຸດແຂວງຜົ້ງສາລີແຂວງຫຼວງນໍ້າທາແຂວງອຸດົມໄຊຢຸນນານພາກໃຕ້ສຸດ(ປະເທດຈີນ)ແລະເຂດອ້ອມແອ້ມປະມານສອງຮ້ອຍກ່ວາປີ.ພະຍາຟູແມ່ນທູດພິເສດທີ່ສົ່ງໂດຍລາຊະວົງຊິງ(ປະເທດຈີນ清朝)ໄປໄທ,ມຽນມາແລະລາວ.ພະຍາຟູໄດ້ພາລູກນ້ອງທະຫານໄປຕັ້ງຖິ່ນຖານຢູ່ ແຂວງຜົ້ງສາລີີີຈັດຕັັ້ັັ້ງຂຶ້ນການບໍລິຫານແລະຕັັ້ງ ຊື່ຂື້ນລາຊະວົົງຟູເປັນເຈົ້າຟູ. ຢູ່ປະເທດລາວກໍ່ໃສ່ຊື່ວ່າພະຍາຊົມພູ(傅元璋）ູ
ສະໄໝຕົກເປັນຫົວເມືອງຂຶ້ນ ປະກາດເອກະລາດ ແລະ ສົງຄາມກາງເມືອງ.
ພາຍຫຼັງ​ໄດ້​ຍຶດ​ເອົາ 12 ຈຸ​ໄທ, ອານາ​ມ, ​ໂກ​ແຊງ​ຊິນ ​ແລະ ກຳປູ​ເຈຍ​ ໄດ້​ແລ້ວ ​ຝຣັ່ງ​ກໍ່​ໄດ້​ມາ​ຍຶດ​ເອົາ​ລາວ ​ໃນ​ປີ 1893 ​ໂດຍ​ໄລ່​ສະຫຍາມ​ອອກຈາກ​ລາວ, ​ເຊັນ​ສັນຍາ​ແບ່ງ​​ເຂດ​ປົກຄອງ​ ລະຫວ່າງ​ ຝຣັ່ງ ​ແລະ ສະຫຍາມ ​ໂດຍ​ໃຫ້​ດິນ​ແດນ​ຝັ່ງ​ຊ້າຍ​ ຂອງ​ແມ່ນ້ຳຂອງ​​ ເປັນ​ຂອງ​ຝຣັ່ງ ​ແລະ ຝັງ​ຂວາ ​ເປັນຂອງ​ສະຫຍາມ​ ໃນວັນທີ 3/10/1893, ເຮັດ​ໃຫ້​ດິນ​ແດ​ນຂອງ​ລາວ​ຫຼາຍ​ກວ່າ​ເຄິ່ງນຶ່ງຖືກ​ສູນ​ເສຍ​ ​ແລະ ຕົກເປັນ​ຂອງ​ສະຫຍາມ ​ອັນ​ສ້າງ​ຄວາມ​ເຈັບ​ປວດ​ ໃຫ້​ກັບປະຊາຊົນ​ລາວຢ່າງບໍ່​ມີ​ວັນ​ລືມ.
ພາຍຫຼັງ​ໄດ້​ ເຊັນ​ສັນຍາ ​ແບ່ງ​ເຂດ​ແດນ​ກັບສະຫຍາມ​ແລ້ວ ຝຣັ່ງກໍ່​ຈັດ​ລະບຽບ​ການ​ປົກຄອງ​ຂຶ້ນຢູ່​ລາວ ຕາມ​ແບບ​ສະບັບ​ຂອງ​ສະຫຍາມ​ໂດຍ​ ແບ່ງ​ເປັນ 10 ​ແຂວງ ​​ແລະ ​ຖື​ເອົາ​ວຽງ​ຈັນ​ ເປັນ​ທີ່​ຕັ້ງຂອງ​ສຳນັກງານ​ ສຳລັບ​ຂ້າ​ຫຼວງ​ໃຫຍ່​ປະຈຳ​ລາວ, ​ເອົາ​ຄົນ​ຝຣັ່ງ​ເປັນ​ເຈົ້າ​ແຂວງ ສ່ວນ​ເຈົ້າ​ເມືອງ ຕາ​ແສງ ​ແລະ ນາຍບ້າ​ນນັ້ນປະ​ໃຫ້​ຄົ​ນລາວ​ ເປັ​ນເອງ​ເພື່ອ​ເກັບ​ສ່ວຍ​ຈາກປະຊາຊົນ, ​ເກ​​ນເອົາຄົນ​ໄປ​ອອກ​ແຮງ​ງານ​ ໂດຍ​ວາງ​ລະບຽບ​ການ​ອອກ​ຄື: ຜູ້​ຊາຍ​ອາຍຸ 18 ປີ​ ຂຶ້ນ​ໄປ​ຕ້ອງ​ໄດ້​​ເສຍສ່ວຍ​​ໄຖ່​ການ​ໄປ​ເຮັດ​ວຽກ 15 ວັ​ນ ໃນ 1 ປີ ​ໂດຍບໍ່​ມີຄ່າ​ຕອບ​ແທນ​ແຮງ​ງານ​ແຕ່​ຢ່າງ​ໃດ, ພວກ​ເຂົາ​ໄດ້​ຕັດ​ເອົາ​ໄມ້​ເນື້ອດີ, ຂຸດ​ເອົາ​ແຮ່​ທາດ ຈຳນວນ​ໜຶ່ງ​ກັບ​ຄື​ນເມືອ​ສ້າງ​ຄວາມ​ຮັ່ງມີ​ໃຫ້​ປະ​ເທດ​ແມ່, ສ້າງ​ໂຮງຮຽ​ນຈຳນວນ​ໜຶ່ງ​ເພື່ອ​ລູກ​ຫຼານ​ຂອງ​ເຂົາ ​ແລະ ລູກ​ຫຼານ​ຂອງ​ຄົ​ນລາວ​ທີ່​ເຮັດ​ກາ​ນນຳ​ຝຣັ່ງ, ​ສ້າງໂຮງໝໍ​ ໃ​ນເມືອງ​ຈຳນວນໜຶ່ງ ​ເພື່ອ​ປິ່ນປົວ​ເຂົາ​ເອງ ​ແລະ ສ້າງ​ຖະ​ໜົນ ຫົນທາງ​ຈຳນວ​ນໜຶ່ງ ​ໂດຍ​ເກນ​ເອົາ​ແຮງ​ງາ​ນຂອງ​ປະຊາຊົນ ​ໄປ​ເຮັດ​ເພື່ອ​​ຂົນ​ສົ່ງ​ສິນຄ້າ​​ສຳລັບ​ພວກ​ເຂົາ. ຢູ່​ໃຕ້​ແອກ​ປົກຄອງ​ຂອງຝຣັ່ງ ​ໄດ້​ເກີດ​ມີ​ໄພພິບັດ​ໃຫຍ່ 4 ປະການທີ່​ຂົ່ມ​ຂູ່​ຊີວິດ​ຂອງ​ຄົ​ນລາວ​ເຊັ່ນ: ​ໄພ​ແຫ່ງ​ຄວາ​ມອຶດ​ຫິວ, ​ໄພ​ແຫ່ງ​ຄວາມ​ກືກ​ໜັງສື, ​ໄພ​ແຫ່ງ​ໂລກລະບາດ​ບໍ່​ມີ​ຢຸກຢາ​ປິ່ນປົວ ​ແລະ ​ໄພ​ແຫ່ງ​ຄວາມ​​ໂງ່​ຈ້າ​ຫຼ້າຫຼັງ ​ແລະ ຄວາມ​ຕ່ຳ​ຕ້ອຍສູນ​ເສຍ​ອິດສະຫຼະພາບ ​ແຫ່ງ​ຄວາມ​ເປັນ​ຄົນຍ້ອນ​ປະ​ເທດ​ຊາດ​ສູນ​ເສຍ​ເອກະລາດ.
ຕໍ່ໜ້າ​ສະພາບ​ການ​ດັ່ງກ່າວ​ ໂດຍ​ເສີມ​ຂະຫຍາຍ​ມູນ​ເຊື້ອ​ແຫ່ງ​ ການຕໍ່​ສູ້​ໃ​ນການ​ສ້າງ​ຊາດ ​ແລະ ປົກ​ປັກ​ຮັກສາ​ຊາດ ຂອງ​ບັນດາ​ ບັນພະ​ບູລຸດຕົນເປັນ​ຕົ້ນ ແມ່​ນກາ​ນນຳພາ​ຕໍ່​ສູ້​ບໍ່​ຍອມ​ຈຳນົນ​ຂອງ​ເຈົ້າ​ອານຸວົງ ​ແລະ ​ເຈົ້າ​ລາຊະວົງ ທີ່​ໄດ້​ຕໍ່​ສູ້ ກັບ​ສັດຕູ​ຈົນ​ເຖິງ​ຢາດ​ເລືອດ ຢາດ​ສຸດ​ທ້າຍນັ້ນ ປະຊາຊົນ​ລາວ​ ບັນດາ​ເຜົ່າໄດ້​ຕໍ່​ສູ້​ ກັບ​ລັດທິ​ລ່າ​ເມືອງ​ຂຶ້ນ​ແບບ​ເກົ່າ ດ້ວຍ​ຫຼາຍ​ຮູບ​ການ ນັບ​ແຕ່​ຫຼົບຫຼີກ ​ບໍ່​ໄປ​ເຮັດ​ການ 15 ວັນ, ຫຼົບ​ຫຼີກ​ບໍ່​ເສຍ​ສ່ວຍ​ໄຖ່​ການ ຫຼື ​ໄປ​ເຮັດ​ການ ກໍ​ເຮັດ​ແບບ​​ແປະໆ​ບາງໆ ຫຼື ມ້າງ​ເຄື່ອງ​ຈັກ​ເຄື່ອງ​ລານ. ຈາກ​ຮູບ​ກາ​ນຕໍ່​ສູ້​ເຫຼົ່າ​ນີ້ກໍ່​​ເກີດມີ​ ການ​ຕໍ່​ສູ້​ເປັນ​ກຸ່ມ ​ກ້ອນ​ຈົ​ນເກີດ​ມີ​ຂະ​ບວນການ​ໃຫຍ່​ເຊັ່ນ: ກາ​ນຕໍ່​ສູ້​ຂອງ​ປະຊາຊົນ​ຊາວ​ສະຫວັນນ​ະ​ເຂດ ພາຍ​ໃຕ້​ກາ​ນຳພາ​ຂອງ​ ພໍ່​ກະ​ດວດ, ຂະ​ບວນການ​ຕໍ່​ສູ້​ຂອງ​ເຜົ່າ​ມົ້ງ ຢູ່​ແຂວງ​ຫົວພັນ ​ແລະ ​ແຂວງ​ຊຽງ​ຂວາງ ​ນຳໂດຍ ​ເຈົ້າຟ້າ​ປັດ​ໄຈ​, ຂະ​ບວນການ​ຕໍ່​ສູ້​ຂອງ​ເຜົ່າ​ລື້ ນຳໂດຍ​ ເຈົ້າຟ້າ​ເມືອງ​ສິງ ແລະ ຂະ​ບວນການ​ຕໍ່​ສູ້​ຂອງ​ຊົນ​ເຜົ່າ​ລາວ​ເທິງ ຢູ່​ພາກ​ໃຕ້ ນຳໂດຍ​ ອົງ​ແກ້ວ-ອົງ​ກົມມະ​ດຳ​.
ພາຍຫຼັງ​ມີ​ພັກ​ກອມ​ມູນິ​ດອິນດູຈີນນຳພາ (1930) ​ເຮັດ​​ໃຫ້ການ​ຕໍ່​ສູ້​ທີ່​ໄຮ້​ທິດ​ທາງ​ໃນ​ເມື່ອ​ກ່ອນນັ້ນ ​ໄດ້​ຫັ​ນມາ​ສູ່​ການ​ຕໍ່​ສູ້​ທີ່​ມີ​ທິດ​ທາງ, ມີ​ຈຸດໝາຍ​ປາຍທາງ, ມີ​ການຈຳ​ແ​ນກມິດ-ສັດຕູ​ຢ່າງ​ຈະ​ແຈ້ງ ອັນ​ໄດ້​ເຮັດ​ໃຫ້ການ​ຕໍ່​ສູ້​ຂອງ​ປະຊາຊົນ​ລາວ​ບັນດາ​ເຜົ່າ​ເຕີບ​ໃຫຍ່​ຂຶ້ນ​ເປັ​ນລຳດັບ ​ແລະ ຍາດ​ເອົາ​ໄຊຊະນະ​ມາ​ໄດ້​ຢ່າງ​ຕໍ່​ເນື່ອງ.
ປີ 1934 ​ໄດ້​ມີ​ກອງ​ປະຊຸມ​ຄັ້ງ​ທຳ​ອິດ ​ເພື່ອ​ຈັດ​ຕັ້ງ​ ຄະນະ​ພັກ​ແຄວ້ນ​ລາວ​ຂຶ້ນ ຢູ່​ດອນ​ຊິງ​ຊູ້ນະຄອນຫຼວງ​ວຽງ​ຈັນ ​ເຮັດ​ໃຫ້ກາ​ນນຳພາ​ ການ​ຕໍ່​ສູ້​ຕ້ານ​ລັດທິ​ລ່າ​ເມືອງ​ຂຶ້ນ​ແບບ​ເກົ່າ ນັບ​ມື້ນັບຂະຫຍາຍຕົວ. ບັນດາ​ເຫດການ ​ທີ່​ເປັນ​ຂີດ​ໝາຍ​ ທາງ​ປະຫວັດສາດ ໃນ​ພາລະກິດ​ຕໍ່ຕ້ານ​ກັບ​ ລັດທິ​ລ່າ​ເມືອງ​ຂຶ້​ນແບບເກົ່າ​ ອັນໄດ້​ແກ່​ກາ​ນລຸກ​ຮື້ຂຶ້ນ ຢຶດ​ເອົາ​ອຳນາດ​ການ​ປົກຄອງ​ຢູ່​ວຽງ​ຈັນ ໃນ​ວັ​ນທີ 23 ສິງຫາ 1945 ​ໄດ້​ນຳ​ໄປ​ສູ່​ ການ​ປະກາດ​ເອກະລາດ 12 ຕຸລາ ​ໃນປີ​ດຽວ​ກັນ, ສ້າງ​ຕັ້ງ​ລັດຖະບານ​ລາວ​ອິດສະຫຼະຊົ່ວຄາວ. ຫຼັງ​ຈາກ​ນັ້ນ ​ກໍ່​​ໄດ້ຫັນທິດ​ອອກ​ສູ່​ຊົນນະບົດ​ ເພື່ອ​ຕ້ານ​ກັບ​ການ​ມາ​ຍຶດຄອງ​ລາວ​ ຄັ້ງ​ທີ 2 ຂອງຝຣັ່ງ, ​ໄດ້​ສ້າງ​ຕັ້ງ​ແນວ​ລາວ​ອິດສະຫຼະ ​ແລະ ລັດຖະບານ​ຕໍ່ຕ້ານ ​ເພື່ອ​ເຕົ້າ​ໂຮມ​ປະຊາຊົນ ດຳ​ເນີນ​ການຕໍ່ຕ້ານ ​ໂດຍ​ສົມທົບ​ກັບ​ກອງທັບ ​ແລະ ປະຊາຊົນ​ຫວຽດນາມ ໃນ​ພາລະກິດ​ຕໍ່​ສູ້​ກັບ​ລັດທິ​ລ່າ​ເມືອງ​ຂຶ້ນ​ແບບ​ເກົ່ານານ​ເຖິງ 9 ປີ ຈົນ​ໄດ້​ຮັບ​​ໄຊຊະນະ​ຢູ່​ສະໜາມຮົບ​ດຽນບຽນ​ຟູ, ອັນນຳ​ໄປ​ສູ່​ກອງ​ປະຊຸມ​ເຊີ​ແນວ ປີ 1954 ກ່ຽວ​ກັບອິນດູຈີນ; ​ໂລກ​ໄດ້​ຮັບ​ຮູ້​ເອກະລາດ, ອຳນາດ​ອະທິປະ​ໄຕ ຂອງ​ສາມ​ຊາດ​ອິນດູຈີນ ​ແລະ ນຳ​ເອົາ​ ປະ​ເທດ​ລາວ​ເຂົ້າ​ສູ່​ໄລຍະ​ສັນຕິພາບ ແລະ ຄວາມ​ປອງ​ດອງ​ຂອງ​ຊາດ ​ເປັນ​ເວລາ​ສັ້ນ, ຈາກນັ້ນ​ບ້ານ​ເມືອງ ກໍ່​ກັບ​ຄື​ສູ່​ສົງຄາມ​ເທື່ອ​ໃໝ່.
ສະໄໝເປັນສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນລາວ.
ໃນວັນທີ 2 ທັນວາ ຄ.ສ 1975 ກອງປະຊຸມຜູ້ແທນທົ່ວປະເທດໄດ້ໄຂຂື້ນທີ່ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ເຊິ່ງມີຜູ້ແທນເຂົ້າຮ່ວມ 264 ທ່ານ ເພື່ອຄົ້ນຄວ້າຕີລາຄາສະຖານະການຮ່ວມກັນ ແລະ ພິຈາລະນາອະນາຄົດຂອງປະເທດຊາດ. ຜ່ານການຄົ້ນຄວ້າພິຈາລະນາ, ຮັບຮອງເອົາການປະກາດຍຸບຕົວຂອງລັດຖະບານປະສົມຊົ່ວຄາວແຫ່ງຊາດ. ກອງປະຊຸມຍັງໄດ້ຕົກລົງມະຕິຮັບຮອງເອົາທຸງສາມສີວົງເດືອນເປັນທຸງຊາດລາວ, ຮັບຮອງເອົາເນື້ອຮອງເພງຊາດໃໝ່, ຮັບຮອງເອົາພາສາລາວ ເປັນພາສາທາງການ ແລະ ປະກາດປະເທດລາວເປັນ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ, ປະກາດແຕ່ງຕັ້ງ ທ່ານ ສຸພານຸວົງ ເປັນປະທານປະເທດ, ແຕ່ງຕັ້ງທ່ານ ໄກສອນ ພົມວິຫານ ເປັນນາຍົກລັດຖະມົນຕີ, ແຕ່ງຕັ້ງ ເຈົ້າສີສະຫວ່າງວັດທະນາ ເປັນທີ່ປຶກສາສູງສູດຂອງປະທານປະເທດ, ແຕ່ງຕັ້ງ ເຈົ້າສຸວັນນະພູມມາ ເປັນທີ່ປຶກສາສູງສູດຂອງລັດຖະບານ ແລະ ຜ່ານມະຕິອື່ນໆ. ໃນວັນທີ 2 ທັນວາ ຄ.ສ 1975 ກອງປະຊຸມໄດ້ປິດລົງດ້ວຍຜົນສຳເລັດອັນສະງ່າງາມ.
ສະພາບເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ.
ການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ 5 ປີ (2016—2018): ຕົວເລກເສດຖະກິດແຫ່ງຊາດ ໂດຍສະເພາະ ແມ່ນລວມຍອດຜະລິດຕະພັນພາຍໃນ (ຈີດີພີ) ບັນລຸ 219.853 ຕື້ກີບ, ລະດັບການເຕີບໂຕສະເລ່ຍ 6,9% ຕໍ່ປີ, ຂະນະທີ່ຕົວເລກການລົງທຶນທັງຫມົດ ບັນລຸເກືອບ 62 ພັນຕື້ກີບ.
ໂຄງປະກອບເສດຖະກິດກໍ່ໄດ້ຫັນປ່ຽນຈາກກະສິກອນທຳມະຊາດ ໄປເປັນອຸດສາຫະກຳ ແລະ ກົນໄກຕະຫຼາດ, ໃນນັ້ນ ຈີດີພີ ໃນຂະແຫນງກະສິກຳ-ປ່າໄມ້ ເພີ່ມຂຶ້ນສະເລ່ຍ 4% ກວມເອົາ 30,4%, ອຸດສາຫະກຳເພີ່ມຂຶ້ນສະເລ່ຍ 12,6% ກວມເອົາ 26% ແລະ ບໍລິການເພີ່ມຂຶ້ນສະເລ່ຍ 8,4% ກວມເອົາ 37,2% ຂອງຈີດີພີ ມີການລົງທຶນທັງຫມົດປະມານ 62 ພັນຕື້ກີບທຽບໃສ່ແຜນ ການ 5 ປີ ຄັ້ງທີ V ເພີ່ມຂຶ້ນສອງເທົ່າ, ໃນນັ້ນຈາກງົບປະມານລັດ 3.980 ພັນຕື້ກີບ, ຈາກທຶນການຊ່ວຍເຫຼືອທາງການເພື່ອການໂ (ODA) 20,76 ພັນຕື້ກີບ ແລະ ການລົງທຶນຈາກເອກະຊົນພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດ 37,26 ພັນຕື້ກີບ.
ການຜະລິດເຂົ້າສະເລ່ຍໄດ້ 2,9 ລ້ານໂຕນຕໍ່ປີ, ສາລີໄດ້ 760.000 ໂຕນ, ອ້ອຍໄດ້ 703.000 ມູນຄ່າເພີ່ມຂອງຂະແໜງອຸດສາຫະກຳປຸງແຕ່ງຂະຫຍາຍຕົວສະເລ່ຍ 9,4% ຕໍ່ປີ, ມີ 24.331 ຫົວຫນ່ວຍກວມ 19,2% ຂອງຈຳນວນວິສາຫະກິດທັງຫມົດ.
ເຂື່ອນໄຟຟ້າທັງຫມົດມີ 61 ແຫ່ງ ແລະ ເຂື່ອນຂະໜາດນ້ອຍອີກ 15 ແຫ່ງ ມີກຳລັງຕິດຕັ້ງ 7.207,24 ເມກາວັດ, ສາມາດຜະລິດກະແສໄຟຟ້າໄດ້ທັງໝົດ 37.366,66 ກິກາວັດໂມງຕໍ່ປີ. ມີສາຍສົ່ງ ໄຟຟ້າທັງຫມົດຍາວ 19.503 ກິໂລແມັດ. ຂຸດຄົ້ນ ແລະ ຫຼອມຄຳແທ່ງບັນລຸ 38,01 ໂຕນ, ທອງແຜ່ນ 321.487 ໂຕນ ແລະ ທອງຝຸ່ນ 585.607 ໂຕນ. ການສ້າງເສັ້ນທາງສະເລ່ຍເພີ່ມຂຶ້ນ 4,6% ຕໍ່ປີ ຫຼື ປະມານ 1.846 ກິໂລແມັດຕໍ່ປີ, ປະຈຸບັນທາງມີຄວາມຍາວທັງຫມົດ 52.230 ກິໂລແມັດ ມີນັກທ່ອງທ່ຽວເຂົ້າມາລາວ 4,1 ລ້ານເທື່ອຄົນຕໍ່ປີ ເພີ່ມຂຶ້ນສະເລ່ຍ 15,8% ຕໍ່ປີ ແລະ ສ້າງລາຍຮັບສະເລ່ຍໄດ້ 624,04 ລ້ານໂດລາສະຫະລັດຕໍ່ປີ.
ທາງດ້ານການເກັບລາຍຮັບງົບປະມານ ກໍ່ສາມາດບັນລຸໄດ້ 38.658,26 ຕື້ກີບ ເທົ່າກັບ 17,6% ຂອງຈີດີພີ, ລາຍຈ່າຍ 48.116,41 ຕື້ກີບ ເທົ່າກັບ 21,9% ຂອງຈີດີພີ ເທົ່າກັບ 97% ຂອງແຜນການ; ພ້ອມກັນນັ້ນ ການສົ່ງອອກກໍ່ບັນລຸ 5,69 ຕື້ໂດລາ,ການນຳເຂົ້າ 6,61 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ, ຂາດດຸນ 0,92 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ ເທົ່າກັບ 3,8% ຂອງຈີດີພີ.
(ສະເພາະປີສຸດທ້າຍຂອງການປະຕິບັດແຜນການ 5 ປີ ຄັ້ງທີ VI ຈີດີພີບັນລຸ 7,9%, ເຊິ່ງປີ 2010 ຜ່ານມາສະຫະປະຊາຊາດໄດ້ ຕີລາຄາວ່າ ສປປ ລາວ ເປັນ 1 ໃນ 10 ປະເທດເສດຖະກິດຂະຫຍາຍຕົວສູງຂອງໂລກ).
ການລົງທຶນ.
ລັດຖະບານລາວ ຈະສືບຕໍ່ນະໂຍບາຍ ສົ່ງເສີມ ການ​ມີ​ສ່ວນ​ຮ່ວມ​ຂອງ​ທຸກ​ພາກສ່ວນ ເຂົ້າ​ໃນ​ການ​ພັດທະນາ​ເສດຖະກິດ​ສັງຄົມ ທັງ​ພາກ​ລັດ ​ແລະ ​ເອກະ​ຊົນ, ພາຍ​ໃນ ແລະ ຕ່າງປະ​ເທດ; ພ້ອມ​ກັນນັ້ນ ກໍ​ຈະປັບປຸງ ສະພາບແວດ ລ້ອມການລົງທຶນ ໃຫ້ດີຂຶ້ນຕື່ມອີກ ທັງໃນດ້ານພື້ນຖານໂຄງລ່າງ ແລະ ດ້ານການບໍລິການ, ດ້ານນິຕິກຳ ແລະ ດ້ານລະບຽບການພິຈາລະນາ​ອະນຸມັດ. ກ່ອນ​ອື່ນ​ຈະ​ໄດ້​ອອກດຳລັດວ່າດ້ວຍການຈັດຕັ້ງ ປະຕິບັດກົດໝາຍລົງທຶນ ສະບັບປັບປຸງໃໝ່ ໃຫ້ລະອຽດຈະແຈ້ງ, ຮັດກຸມ ແລະ ໂປ່ງໄສ.
ການ​ລົງທຶນຢູ່ ສປປ ລາວ ຍັງ​ມີ​ຫຼາຍ ​ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນ​ໃນ​ ຂົງ​ເຂດ ​ການ​ຜະລິດ ​ແລະ ປຸງ​ແຕ່ງ​ກະສິກຳ ຫຼື ກະສິກຳ- ອຸດສາຫະກຳ; ຂົງ​ເຂດ​ພະລັງງານ​ໄຟຟ້າ​ນ້ຳຕົກ ​ແລະ ​ໄຟຟ້າ​ຄວາມ​ຮ້ອນ, ພະລັງງານ​ຊີວະ​ພາບ ​ແລະ ພະລັງງານ​ທົດ​ແທນ, ຂົງ​ເຂດ​ການ​ຂຸດ​ຄົ້ນ ແລະ ປຸງ​ແຕ່​ແຮ່​ທາດ ​ໃນ​ນັ້ນ ລວມທັງ​ແຮ່​ທາດ​ປະ​ເສີດ ​ແລະ ​ແຮ່​ທາດ​ທີ່​ຫາ​ຍາກ; ຂົງ​ເຂດ​ການ​ບໍລິການ​ໂຮງ​ແຮມ ​ແລະ ທ່ອງ​ທ່ຽວ; ການ​ຂົນ​ສົ່ງ ​ແລະ ລະບົບ logistic, ຕະຫຼອດ ທັງ​ຂົງ​ເຂດ​ການ​ສຶກສາ ວິຊາ​ຊີບ ​ແລະ ການ​ບໍລິການ​ດ້ານ​ສາທາລະນະ​ສຸກ ທີ່​ທັນ​ສະ​ໄຫມ​.
ຕະຫຼາດຫຼັກຊັບ.
ຕະຫຼາດຫຼັກຊັບແຫ່ງທຳອິດຂອງລາວ ໄດ້ເປີດຢ່າງເປັນທາງການໃນວັນທີ 10.10.2010 ເວລາ 10.10 ນາທີ,ສຳລັບວັນເປີດການຊື້-ຂາຍ ຢ່າງເປັນທາງການແມ່ນວັນທີ 11.1.2011 ເວລາ 11:11 ນາທີ ນີ້ຢູ່ຕະຫຼາດຫຼັກຊັບລາວ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ໃຫ້ກຽດເຂົ້າຮ່ວມໃນພິທີດັ່ງກ່າວມີທ່ານ ສົມສະຫວາດ ເລັ່ງສະຫວັດ ຮອງນາຍົກລັດຖະມົນຕີ, ຜູ້ປະຈຳການລັດຖະບານ, ປະທານຄະນະກຳມະການຄຸ້ມຄອງຫຼັກຊັບ ແລະ ຕະຫຼາດຫຼັກຊັບ ບັນດາຮອງປະທານຄະນະກຳມະການຄຸ້ມຄອງຫຼັກຊັບ ແລະ ຕະຫຼາດຫຼັກຊັບ, ຄະນະຄຸ້ມຄອງຫຼັກຊັບຫວຽດນາມ, ສ. ເກົາຫຼີ, ໄທ
ພ້ອມດ້ວຍແຂກຖືກເຊີນພາກສ່ວນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງຕະຫຼອດຮອດນັກລົງທຶນທັງພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດເຂົ້າຮ່ວມຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ໂດຍເບື້ອງຕົ້ນມີ 2 ບໍລິສັດເຂົ້າມາຈົດທະບຽນຄື: ທະນາຄານການຄ້າຕ່າງປະເທດລາວ ມະຫາຊົນຖືຮຸ້ນ 20 ລ້ານກວ່າຮຸ້ນ,8.000 ກີບຕໍ່ຮຸ້ນ, ບໍລິສັດຜະລິດໄຟຟ້າມະຫາຊົນຖືຮຸ້ນ 200 ກວ່າລ້ານຮຸ້ນ, 4.700 ກີບຕໍ່ຮຸ້ນ. ຄາດວ່າ ຈະມີອີກ 10 ກວ່າບໍລິສັດເຂົ້າມາຈົດທະບຽນຕະຫຼາດຫຼັກຊັບ
ການຄ້າ.
ດ້ານການຄ້າ ອັນພົ້ນເດັ່ນແມ່ນໄດ້ປັບປຸງ ແລະ ຫັນເອົາຫົວຫນ່ວຍທຸລະກິດເຂົ້າສູ່ການຈັດຕັ້ງ, ມີການນຳພາ ແລະ ເຄື່ອນໄຫວເຂົ້າສູ່ລະບົບລະບຽບ, ຕັ້ງເປັນກຸ່ມຕາມໝວດສິນຄ້າ ແລະ ເຄື່ອນໄຫວ ໃຫ້ຕິດພັນກັບການປະຕິບັດ ແຜນດູນສິນຄ້າຢ່າງເຂັ້ມງວດ, ເຮັດໃຫ້ມາດຕະການຄຸ້ມຄອງຂາອອກ-ຂາເຂົ້າ ໄດ້ຮັບການປະຕິບັດດີຂຶ້ນ, ອັດຕາສ່ວນການຂາດດູນການຄ້າກັບຕ່າງປະເທດ ໄດ້ຫຼຸດລົງ ຂາອອກ ໄດ້ຮັບການສົ່ງເສີມ ແລະ ເພີ່ມຂຶ້ນໃນແຕ່ລະປີ, ຊຶ່ງມີຕົວເລກສະແດງອອກ ດັ່ງນີ້: ສົກປີ 1990—1991 ຂາເຂົ້າປະຕິບັດໄດ້ 249,18 ລ້ານໂດລາ, ຂາອອກ 137 ລ້ານໂດລາ; ສົກປີ 2000—2001 ການນຳເຂົ້າ ສາມາດ ປະຕິບັດໄດ້ 528,271 ລ້ານໂດລາ, ການສົ່ງອອກ 324,885 ລ້ານ ໂດລາ; ສົກປີ 2004—2005 ຂາເຂົ້າຄາດຄະເນປະຕິບັດໄດ້ 596 ລ້ານໂດລາ ແລະ ຂາອອກ ຄາດຄະເນປະຕິບັດໄດ້ 420 ລ້ານໂດລາ. ຂອດຂັ້ນ ແລະ ອຸປະສັກຕ່າງໆ ໃນການດຳເນີນ ທຸລະກິດ ຄ່ອຍໆໄດ້ຮັບການແກ້ໄຂເປັນກ້າວໆ, ຊຸກຍູ້ໃຫ້ບັນດາບໍລິສັດ ທີ່ເຮັດຂາເຂົ້າ-ຂາອອກ ຫັນມາເຮັດການຜະລິດ ເປັນສິນຄ້າ. ລາຄາສິນຄ້າປະເພດຕ່າງໆ ໂດຍສະເພາະແມ່ນສິນຄ້າຍຸດທະສາດ ແລະ ສິນຄ້າຈຳເປັນຕໍ່ຊີວິດການເປັນຢູ່ຂອງປະຊາຊົນໄດ້ຮັບການຕິດຕາມ, ກວດກາ, ຄຸ້ມຄອງໃຫ້ດີຂຶ້ນກວ່າເກົ່າ. ການຄຸ້ມຄອງຕາມຂະແໜງການໄດ້ຮັບການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດນັບມື້ດີ ຂຶ້ນ. ໄດ້ສົມທົບກັບຂະແຫນງການ ແລະ ທ້ອງຖິ່ນໃນການສ້າງໂຄງການຜະລິດເປັນສິນຄ້າ, ໄດ້ມີການປົກປ້ອງການຜະລິດພາຍໃນສຳລັບບາງປະເພດສິນຄ້າ,​ໄດ້​ວາງມາດຕະການຕ້ານ ແລະ ສະກັດກັ້ນ ການຄ້າຂາຍ ນອກລະບົບ, ການຄຸ້ມຄອງຮ້ານຄ້າປອດພາສີ, ລະບຽບການນຳເຂົ້າ ແລະ ອື່ນໆ. ໝຸນໃຊ້ວິທີການເພື່ອເຈາະຕະຫຼາດຕ່າງປະເທດ ໃຫ້ແກ່ສິນຄ້າລາວ ດ້ວຍຫຼາຍ ຮູບການ: ດຳເນີນການເຈລະຈາ ແລະ ເຊັນສັນຍາການຄ້າກັບຫຼາຍປະເທດ, ຈັດການ ພົບປະຜູ້ແທນຂັ້ນສູງໃນລະດັບມະຫາພາກເປີດໂອກາດໃຫ້ມີການພົບປະລະຫວ່າງນັກ ທຸລະກິດລາວ ກັບ ນັກທຸລະກິດ ແລະ ນັກລົງທຶນຂອງຕ່າງໆປະເທດ ເພື່ອຊອກຊ່ອງທາງພົວພັນຄ້າຂາຍ ແລະ ຮ່ວມມືກັນດ້ານການຜະລິດ, ເຈລະຈາຕໍ່ລອງຍາດແຍ່ງເອົາສິດທິພິເສດ ດ້ານການຄ້າກັບ ບັນດາປະເທດສະຫະພາບ ເອີລົບ (EU), ການພົວພັນການຄ້າແບບປົກກະຕິ ກັບສະຫະລັດ ອາເມລິກາ (NTR), ເຈລະຈາ ກັບປະເທດໃກ້ຄຽງ ເພື່ອໃຫ້ຊ່ວຍຮັບເອົາສິນຄ້າຂອງລາວ, ເຂົ້າຮ່ວມວາງສະແດງສາກົນ ລະດັບຕ່າງໆ ເພື່ອມີໂອກາດສະເໜີສິນຄ້າຂອງລາວ ຕໍ່ຊາວໂລກ, ສ້າງສູນສົ່ງເສີມ ການຄ້າລາວ ໂດຍນຳໃຊ້ລະບົບອິນເຕີເນັດເຂົ້າຊ່ວຍ ໃນການເກັບກຳ ແລະ ເຜີຍແຜ່ຂໍ້ມູນຂ່າວສານໃນວຽກງານການຄ້າກັບຕ່າງປະເທດ, ໄດ້ປະຕິບັດສັນຍາການຮ່ວມມືວ່າດ້ວຍ ເຂດການຄ້າເສລີອາຊຽນ (AFTA) ແລະ ໄດ້ເຂົ້າເປັນສະມາຊິກຂອງ ອົງການການຄ້າໂລກ (WTO) ໃນວັນທີ 2 ກຸມພາ ປີ 2013. ຄາດຫມາຍສູ້ຊົນຕົ້ນຕໍຂອງວຽກງານການຄ້າໃນຕໍ່ຫນ້າແມ່ນການສົ່ງອອກໃນແຜນການ 2006-2010 ສູ້ຊົນໃຫ້ຂະຫຍາຍຕົວສະເລ່ຍໃນອັດຕາ 15,8% ຕໍ່ປີ, ອັດຕາການຂະຫຍາຍ ຕົວດ້ານການນຳເຂົ້າແຕ່ປີ 2006-2010 ຄາດຄະເນໃຫ້ມີການຂະຫຍາຍຕົວໃນລະດັບ 8% ຕໍ່ປີ, ເຮັດໃຫ້ມູນຄ່າຂາອອກ-ຂາເຂົ້າມີຄວາມສົມດູນກັນໃນປີ 2010.
ປະຊາກອນ.
ປະຈຸບັນ ປະຊາກອນລາວ ມີທັງໝົດ 7,588,447 ຄົນ (ຂໍ້ມູນປີ 2016ຂອງກະຊວງປ້ອງກັນຄວາມສະຫງົບ), ໃນນີ້ ກຸ່ມຄົນທີ່ມີອາຍຸແຕ່ 0 ຫາ 14 ປີ ກວມອັດຕາສ່ວນເຖິງ 37.8%, ໝວດອາຍຸແຕ່ 15 ຫາ 59 ປີ ມີ 56.5% ແລະ ໝວດອາຍຸແຕ່ 60 ປີຂື້ນໄປ
ມີພຽງແຕ່ 6%. ກຸ່ມອາຍຸຕ່ຳຫາປານກາງກວມອັດຕາສ່ວນສູງຄືແນວນີ້ ບົ່ງບອກໃຫ້ຮູ້ວ່າປະຊາກອນລາວແມ່ນ ປະຊາກອນໜຸ່ມ ແລະ ສ່ວນວ່າກຸ່ມຄົນສູງອາຍຸ ມີພຽງແຕ່ 6% ນັ້ນ ສະແດງວ່າຄົນລາວມີອາຍຸຍືນສະເລ່ຍ
ຕ່ຳ 64 ປີ (ຊາຍ 66 ປີ ແລະ ຍິງ 63 ປີ).
ໂຄງສ້າງດ້ານເພດ.
ຕາມຕົວເລກຂອງຈຳນວນປະຊາກອນລາວ ໃນປີ 2008 ເພດຍິງມີຈຳນວນຫຼາຍເຖິງ 3.007.339 ຄົນ ເຊິ່ງເທົ່າກັບ 50.11% ແລະ ເພດຊາຍ 2.993.041 ຄົນ ເທົ່າກັບ 49.81%
ໂຄງສ້າງດ້ານອາຊີບ.
ກຸ່ມຄົນທີ່ຢູ່ໃນໄວອອກແຮງງານ ຫຼື ໄວກຳລັງແຮງງານ ແມ່ນກຸ່ມຄົນຜູ້ມີອາຍຸແຕ່ 15 ຫາ 60 ປີ ເຊ່ິງກວມເອົາອັດຕາເຖິງ 56.5% ຂອງພົນລະເມືອງລາວທັງໝົດ. ໃນຈຳນວນຜູ້ອອກແຮງງານທັງໝົດນັ້ນ, ເຫັນວ່າຜູ້ຜະລິດ
ໂດຍກົງ ກວມເອົາອັດຕາສ່ວນຫຼາຍກວ່າໝູ່ ເຊ່ິງໃນນັ້ນ ຊາວກະສິກອນມີ 85% ແລະ ກຳມະກອນ-ວິສາວະກອນ ມີ 9%. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອນັ້ນແມ່ນຜູ້ຜະລິດໂດຍທາງອ້ອມ (ພະນັກງານບໍລິຫານ, ຜູ້ບໍລິການ, ສຶກສາ, ວັດທະນະທຳ, ສາທາລະນະສຸກ) ແລະ ພາກສ່ວນທີ່ບໍ່ມີອາຊີບແນ່ນອນ.
ໂຄງສ້າງດ້ານຊົນເຜົ່າ.
ຕ່າງໆ. ເປັນຕົ້ນແມ່ນລ້ອງແມ່ນ້ຳຂອງ​ ໂດຍກວມເອົາ 55% ຂອງຈຳນວນພົນລະເມືອງທັງໝົດໃນທົ່ວປະເທດ.
ນອກຈາກ 4 ໝວດພາສາດັ່ງກ່າວແລ້ວ ພົນລະເມືອງລາວຍັງປະກອບດ້ວຍຊາວຕ່າງດ້າວອີກຈຳນວນໜຶ່ງເຊັ່ນ: ຫວຽດນາມ,ຈີນ, ໄທ, ອິນເດຍ. ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງສ່ວນຫຼາຍອາໄສຢູ່ຕາມຕົວເມືອງໃຫຍ່ ແລະ ມາຮອດ ປັດຈຸບັນ ຈຳນວນໜຶ່ງກໍໄດ້ປ່ຽນສັນຊາດ ເປັນພົນລະເມືອງລາວຢ່າງຖາວອນແລ້ວ.
ແຂວງທີ່ມີປະຊາກອນຫຼາຍກວ່າໝູ່ແມ່ນ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ (874.660 ຄົນ), ແຂວງທີ່ມີປະຊາກອນໜ້ອຍກວ່າໝູ່ແມ່ນ ແຂວງເຊກອງ (92.624 ຄົນ, ແຂວງທີ່ມີອັດຕາຄວາມໜາແໜ້ນ ສະເລ່ຍຫຼາຍກ່ວາໝູ່ແມ່ນ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ (189ຄົນ/ກມ²), ແຂວງທີ່ມີອັດຕາຄວາມໜາແໜ້ນໜ້ອຍກວ່າໝູ່ແມ່ນ ແຂວງຜົ້ງສາລີ (11ຄົນ/ກມ²), ແຂວງທີ່ມີເນື້ອທີ່ຫຼາຍກວ່າໝູ່ແມ່ນແຂວງວຽງຈັນ (22.554 ກມ²) ແລະ ແຂວງທີ່ມີເນື້ອທີ່ໜ້ອຍກວ່າໝູ່ແມ່ນ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ (3.920 ກມ²).
ພາສາລາວແມ່ນພາສາທາງການຂອງປະເທດສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ເປັນພາສາແມ່ຂອງຊົນຊາດລາວ ແລະ ຊົນເຊື້ອສາຍອື່ນໃນປະເທດລາວ ພາສາລາວມີວັນນະຍຸດ ມີຄວາມສຳພັນຄ້າຍຄຽງກັບພາສາພາກຕາເວັນອອກສຽງເໜືອ(ອີສານ) ຂອງປະເທດໄທ ລະບົບການຂຽນຈະໃຊ້ ຕົວອັກສອນລາວເຊິ່ງເປັນລະບົບອັກສອນສະຫຼະປະກອບ (ລະບົບການນຂຽນ ທີ່ປະກອບດ້ວຍສັນຍາລັກແທນພະຍັນຊະນະ ແລະ ຕິດຕາມດ້ວຍສະຫຼະທີ່ຈະຢູ່ທາງໜ້າ ທາງຫຼຼັງ ທາງເທິງ ທາງລຸ່ມ ຂອງພະຍັນຊະນະ) ແລະ ມີຄວາມສຳພັນໃກ້ຊິດກັບພາສາໄທ. ພາສາລາວແມ່ນ ພາສາໃນກຸ່ມພາສາລາວ-ໄຕ ອັນເປັນກຸ່ມຍ່ອຍຂອງຕະກູນພາສາໄທ-ກະໄດ
ຄວາມເປັນມາຂອງພາສາລາວ.
ພາສາລາວສືບຖອດມາຈາກ ພາສາໄຕ ຢູ່ພາກໃຕ້ຂອງປະເທດຈີນເຊິ່ງເປັນຈຸດດັ່ງເດີມຂອງຫຼາຍພາສາຕ່າງໆ ທີ່ຍັງໃຊ້ແລະເວົ້າຢູ່ໂດຍຫຼາຍຊົນເຜົ່າ. ເນື່ອງຈາກຖືກຄວາມກົດດັນຈາກການຂະຫຍາຍຕົວ ຂອງອານາຈັກຈີນ, ການບຸກລຸກຂອງຊາວມົງໂກນ ແລະ ການປູກຝັງທຳມາຫາກີນ, ຄົນໄຕໃດ້ຍົກຍ້າຍລົງມາພາກໃຕ້ ຕາມຮີມຝັ່ງແມ່ນ້ຳຂອງ​. ການອົບພະຍົກຂອງຊາວໄຕກໍ່ໄດ້ມີກ່າວໄວ້ໃນຕຳນານຂອງເຈົ້າພະຍາ ຂຸນບູລົມລາຊາທິລາດ.
ສາສະໜາ.
ຄົນລາວສ່ວນຫຼາຍນັບຖື ສາສະໜາພຸດ ນິກາຍຫິນະຍານ ເຊິ່ງເປັນສາສະໜາປະຈຳຊາດ (60% ຂອງປະຊາກອນທັງໝົດ) ຖັດຈາກ ສາສະໜາພຸດ ແມ່ນ ສາສະໜາ ບັນພະບູລຸດຂອງຊົນເຜົ່າມົ້ງ ຊຶ່ງກວມເອົາ ປະມານ 15% ໃນຂອບເຂດທົ່ວປະເທດ. ນອກຈາກນີ້ແລ້ວ ຍັງມີຊົນເຜົ່າກຸ່ມນ້ອຍອື່ນໆ ລວມທັງເຜົ່າລາວຈຳນວນໜຶ່ງ ນັບຖືສາສະໜາຄິດ ແລະ ອິສະລາມ ແຕ່ວ່າ ກວມເອົາອັດຕາສ່ວນໜ້ອຍຫຼາຍ. ສຳລັບ ສາສະໜາຄິດແລ້ວ, ສ່ວນຫຼາຍ ຈະມີຜູ້ນັບຖືເປັນກຸ່ມຄົນຫວຽດນາມ ທີ່ອົບພະຍົບເຂົ້າຢູ່ລາວ ແຕ່ສະໄໝສົງຄາມ, ສ່ວນສາສະໜາອິສະລາມ ພົບວ່າມີການນັບຖືໃນໝູ່ຊົນເຜົ່າສ່ວນໜ້ອຍ (ຊົນເຜົ່າຫ້ໍ) ທີ່ອາໄສຕາມຊາຍແດນດ້ານຕິດກັບປະເທດມຽນມາ ແລະ ຊຸມຊົນມຸສະລິມທີ່ມີເສື້ອສາຍ ອາຊີໃຕ້ ແລະ ຈາມໃນນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ
ສາສະໜາ: ສາສະໜາພຸດ ນິກາຍເຖລະວາດ 60%
ວັດທະນະທຳ.
ພຸດທະສາສະໜານິກາຍເຖລະວາດ ນັບເປັນແບບແຜນຫຼັກຂອງວັດທະນະທຳລາວ ເຊິ່ງປາກົດໃຫ້ເຫັນທົ່ວປະເທດ ທັງໃນດ້ານພາສາ ແລະ ສິລະປະ, ວັນນະຄະດີ, ສິລະປະການສະແດງ ຯລຯ ສຳຫຼັບດົນຕີລາວນັ້ນ ຍັງຄົງມີອິດທິພົນຂອງແຄນ ເຊິ່ງເປັນເຄື່ອງດົນຕີປະຈຳຊາດ ວົງດົນຕີຂອງລາວແມ່ນວົງໝໍລຳ ມີ ໝໍລຳ ແລະ ໝໍແຄນ ທຳນອງການຂັບຈະແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມທ້ອງຖິ່ນ ທາງພາກເໜືອເອິ້ນວ່າ ຂັບ ພາກໃຕ້ຈາກ ບໍລິຄຳໄຊລົງໄປເອິ້ນວ່າ ລຳ ເຊ່ັນ: ຂັບງຶ່ມວຽງຈັນ, ຂັບພວນຊຽງຂວາງ, ລຳສາລະວັນຂອງແຂວງສະລະວັນ, ລຳພູໄທ, ລຳຕັງຫວາຍ, ລຳຄອນສະຫວັນ, ລຳບ້ານຊອກຂອງແຂວງສະຫວັນນະເຂດ, ລໍາໂສມ, ລຳສີພັນດອນຂອງແຂວງຈຳປາສັກ, ລຳມະຫາໄຊຂອງແຂວງຄຳມ່ວນ, ຂັບທຸ້ມຂອງແຂວງຫຼວງພະບາງ, ຂັບລື້ຂອງຊາວລື້ ເປັນຕົ້ນ ການແຕ່ງກາຍທີ່ເປັນເອກະລັກຢ່າງໜຶ່ງຂອງຄົນລາວແມ່ນ ຜູ້ຍິງຈະນຸ່ງສິ້ນ,ເກົ້າຜົມ,ບ່ຽງແພ. ອາຫານຂອງຄົນລາວຈະກິນເຂົ້າໜຽວເປັນຫຼັກ ອາຫານທີ່ເປັນເອກະລັກແມ່ນ: ແຈ່ວ, ຕຳໝາກຮຸ່ງ, ປິ້ງໄກ່, ສົ້ມປາ ເປ້ນຕົ້ນ.
ອະລິຍະທຳເກົ່າແກ່ຂອງລາວນັ້ນ ມີປາກົດຈາກຫຼັກຖານດ້ານບູຮານຄະດີຍຸກຫີນ ຢູ່ ທົ່ງໄຫຫີນແຂວງຊຽງຂວາງ
ແຄນລາວ ມໍລະດົກໂລກ.
ແຄນ ແມ່ນເຄື່ອງດົນຕີ ອຳມະຕະຂອງຊາວລາວ ເຊິ່ງເປັນສິ່ງຕິດພັນຢ່າງສະໜິດແໜ້ນກັບຊີວິດຂອງຄົນລາວ. ແຄນສາມາດກ່ອມອາລົມຄົນໃຫ້ມ່ວນ ແລະ ໃຫ້ຄວາມມ່ວນຊື່ນສຸກສັນໃນຍາມມີໄຊຊະນະ ແລະ ປະສົບຜົນສຳເລັດອັນ ແຄນຍັງກ່ອມຈິດໃຈໃຫ້ຄົນຄິດຮອດບ້ານເກົ່າເມືອງຫຼັງ ແລະ ເຮັກໃຫ້ຄິດຮອດບ້ານທີ່ເຄີຍພັກອາໄສ, ເຮັດໃຫ້ຄຶດຮອດອະດີດຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ເມື່ອໄດ້ຟັງສຽງແຄນລາວຕ່າງໆ ເຊັ່ນ: ລຳສັ້ນ, ລຳລ່ອງ ແລະ ອື່ນໆ. ແຄນເປັນເຄື່ອງດົນຕີປະເພດໃຊ້ປາກເປົ່າດ້ວຍວິທີສູບລົມເຂົ້າ-ອອກຕາມຈັງຫວະ ແລະ ທຳນອງ ຫຼື ລາຍທີ່ໄດ້ກຳນົດໄວ້ຢ່າງຄັກແນ່.
ແຄນເຮັດດ້ວຍໄມ້ອໍ້ (ໄມ້ປາວ) ເຊິ່ງໄດ້ປະກອບດ້ວຍວັດຖຸ 4 ຢ່າງ ແມ່ນໄມ້ລູກແຄນ, ໄມ້ອໍ້ (ໄມ້ປາວ), ເຕົ້າແຄນ (ໄມ້ດູ່), ລີ້ນແຄນເຮັດດ້ວຍທອງ ຫຼື ເງີນສະເພາະຂີ້ສູດ ໃຊ້ໄວ້ຕິດຮູແຄນ. ແຄນມີ 4 ຊະນິດ ຄື: (1) ແຄນຫົກ ເປັນແຄນສຳ່ນ້ອຍເອີ້ນວ່າ ແຄນນ້ອຍ ຫຼື ແຄນສັ້ນ, ມີລູກແຄນຂ້າງລະ 3 ລູກ ມີ ສຽງນຳກັນ 5 ສຽງຄື ຟາ-ຊອນ-ລາ-ໂດ-ເຣ; (2) ແຄນເຈັດ ເປັນແຄນສຳ່ກາງມີລູກຂ້າງລະ 7 ລູກ, ແຄນສຳ່ກາງນິຍົມເປົ່າໃສ່ດົນຕີອື່ນໆ ມີສຽງນຳກັນ 7 ສຽງຄື: ໂດ-ເຣ-ມີ-ຟາ-ຊອນ-ລາ-ທີ; (3) ແຄນແປດ ເປັນແຄນສຳ່ກາງເຊິ່ງໃຫຍ່ກວ່າແຄນເຈັດໜ້ອຍໜຶ່ງ ໃຊ້ສຳລັບເປົ່າດ່ຽວໂດຍປະສົບປະສານກັບສຽງລຳ ແລະ ສຽງຂັບປະເພດຕ່າງໆ, ແຄນແປດເປັນແຄນທີ່ໝໍລຳນິຍົມຊົມໃຊ້ຫຼາຍກວ່າໝູ່; (4) ແຄນເກົ້າ ເປັນແຄນທີ່ມີລູກຂ້າງລະເກົ້າ ແຄນຊະນິດນີ້ແມ່ນແຄນທີ່ເພິ່ນນິຍົມຊົມໃຊ້ເປົ່າໃສ່ລຳໂສມ, ສີພັນດອນ, ລຳພື້ນເມືອງ, ລຳນິທານເກົ່າແກ່ ໃນປະຈຸບັນໝໍລຳບໍ່ມັກໃຊ້ກັນແລ້ວ ແຕ່ໃນບາງເຂດກໍມີການຂັບງັບບຸນປະເພນີດ້ວຍສຽງແຄນຢູ່.
ອາຫານລາວ.
ປາແດກ, ຂ່າ, ຫົວສີໄຄ, ໝາກຂີ້ຫູດ ແມ່ນສ່ວນປະກອບທີ່ສຳຄັນໃນປຸງແຕ່ງອາຫານລາວ. ອາຫານລາວທີ່ມີຊື່ສຽງທີ່ສຸດແມ່ນ ລາບ ແລະ ຕຳໝາກຫຸ່ງ. ລາບ ເປັນອາຫານທີ່ມີການນຳຊີ້ນທີ່ຍັງດິບມາປະສົມເຂົ້າກັບເຄື່ອງເທດ, ສ່ວນ ຕຳໝາກຫຸ່ງ ເປັນອາຫານທີ່ນຳໝາກຫຸ່ງ ມາຕຳລົງພ້ອມໝາກເຜັດ ຜັກທຽມ ໝາກເລັ່ນ ໝາກນາວ ແລະອື່ນໆ.
ອາຫານລາວໄດ້ມີການພັດທະນາມາດົນນານ ພ້ອມກັບການຂະຫຍັບຂະຫຍາຍຂອງຊົນຊາດລາວທີ່ໄດ້ຍ້າຍໄປກໍ່ຮ່າງສ້າງໂຕໃນທ້ອງຖິ່ນຕ່າງໆ ໃນອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້. ອາຫານລາວມີອິດທິພົນຕໍ່ຊົນຊາດໃກ້ຄຽງ ເຊັ່ນ ໃນອາຫານໄທປັດຈຸບັນກໍໄດ້ມີອາຫານລາວເປັນສ່ວນປະກອບນຳ ເຊັ່ນ ລາບ ໂດຍມີການບໍລິໂພກໂດຍຄົນເຊື້ອສາຍລາວທີ່ຢູ່ໃນພາກຕາເວັນອອກສຽງເໜືອຂອງໄທ ແລະນອກຈາກນີ້ ລາບ ກໍໄດ້ມີການເຜີຍແພ່ໄປຮອດພາກກາງຂອງໄທ ເຊັ່ນ ບາງກອກ ຯລຯ ໂດຍມີການປຸງແຕ່ງທີ່ອາດຕ່າງຈາກລາບລາວແດ່. ໃນຂະນະດຽວກັນ ອາຫານລາວກໍໄດ້ຮັບອິດທິພົນຈາກຊົນຊາດລ້ອມຮອບຄືກັນ. ລາວໄດ້ຮັບວິທີການຂົ້ວ (ຈີນກາງ: 炒 chǎo) ແລະ ອາຫານຈຳພວກເຂົ້າເສັ້ນເຊັ່ນ ເຝີ ເຂົ້າຊອຍ ຈາກຊາວຈີນ ແລະ ຊາວຫວຽດນາມ (ເຊິ່ງກໍໄດ້ຮັບອິດທິພົນຈາກຊາວຈີນຄືກັນ). ນອກຈາກນີ້ ອາຫານຕາເວັນຕົກກໍໄດ້ມີສ່ວນຮ່ວມໃນພັດທະນາການຂອງອາຫານລາວຄືກັນ. ໝາກເຜັດເປັນສິ່ງນຶ່ງທີ່ຊາວປອກຕຸຍການໄດ້ນຳເຂົ້າມາໃນອະດີດ. ຕັ້ງແຕ່ປະເທດລາວເປັນຫົວເມືອງຂອງຝະລັ່ງກໍໄດ້ມີການບໍລິໂພກເຂົ້າຈີ້ ກະແລັມ ແວງ ເນີຍແຂງ ຯລຯ ແລະອາຫານຕາເວັນຕົກຫຼາຍຂຶ້ນ.
ເຄື່ອງດື່ມຫຼັກທີ່ນິຍົມຊົມຊື່ນໃນປະເທດລາວມັກຂຶ້ນຢູ່ກັບອາຍຸຂອງຜູ້ບໍລິໂພກ. ໄວລຸ້ນໜຸ່ມລາວນິຍົມດື່ມນ້ຳເຕົ້າຮູ້ ເຊິ່ງເປັນເຄື່ອງດື່ມທີ່ຜະລິດຈາກໝາກຖົ່ວເຫຼືອງ. ສ່ວນເຄື່ອງດື່ມມຶນເມົາທີ່ຂຶ້ນຊື່ລືຊາໃນປະເທດແມ່ນເບຍລາວ ເຊິ່ງເປັນເບຍທີ່ຜະລິດໃນປະເທດລາວ.
ສະບາຍດີທຸກໆ ທ່ານ ຂ້າພະເຈົ້າເຫັນດີນຳຄຳວ່າອາຫານລາວ ແຕ່ວ່າຢາກມີຄຳເຫັນຢູ່ບ່ອນວ່າ "ຮູບພາບ ທີ່ບອກວ່າລາບ ນັ້ນ ໃນຈານບໍ່ແມ່ນລາບ ເພາະວ່າ ມີນໍ້າຫຼາຍໂພດ ແລະ ອອກແນວແບບຕ່າງປະເທດໂພດ ຖ້າເປັນລາບຂອງຄົນລາວ ຄົນລາວ ຕ້ອງເບີ່ງອອກໂລດ" ຂອບໃຈ.
ພາກໃຕ້.
ໝາຍເຫດ: ເນື່ອງຈາກການປະກວດມິສແກຣນໄທແລນ 2013 - 2015 ຍັງບໍ່ໄດ້ຈັດປະກວດຫາຕົວແທນປະຈໍາຈັງຫວັດ
รายชื่อเขตปกครองในระดับบนสุดของประเทศต่าง ๆ ที่มีการปกครองแบบสหพันธรัฐหรือรัฐรวม รวมทั้งเขตการปกครองในระดับบนสุดของเอกรัฐหรือรัฐเดี่ยวบางแห่ง
คอโมโรส.
สหภาพคอโมโรสประกอบด้วย 3 เกาะ () ซึ่งมีอำนาจปกครองตนเอง
แคนาดา.
แคนาดาประกอบด้วย 10 รัฐ () และ 3 ดินแดน ()
ไนจีเรีย.
สหพันธ์สาธารณรัฐไนจีเรียประกอบด้วย 36 รัฐ () และ 1 ดินแดน ()
บราซิล.
สหพันธ์สาธารณรัฐบราซิลประกอบด้วย 26 รัฐ () และ 1 เขตสหพันธ์ ()
บอสเนียและเฮอร์เซโกวีนา.
บอสเนียและเฮอร์เซโกวีนาประกอบด้วย 2 หน่วยการบริหาร () และ 1 เขต () ซึ่งอยู่ภายใต้การดูแลร่วมกันระหว่างหน่วยการบริหารทั้งสอง
ปากีสถาน.
สาธารณรัฐอิสลามปากีสถานประกอบด้วย 4 แคว้น (), 1 ดินแดน (), 1 ดินแดนเมืองหลวงสหพันธ์ () และยังมีอีก 2 ดินแดนปกครองตนเอง () ในบริเวณที่ยังเป็นกรณีพิพาทกับสาธารณรัฐอินเดีย
มาเลเซีย.
มาเลเซียประกอบด้วย 13 รัฐ () และ 3 ดินแดนสหพันธ์ ()
เม็กซิโก.
สหรัฐเม็กซิโกประกอบด้วย 31 รัฐ () และ 1 เขตสหพันธ์ ()
รัสเซีย.
สหพันธรัฐรัสเซียประกอบด้วย 21 สาธารณรัฐ (), 9 ดินแดน (), 46 แคว้น (), 2 นครสหพันธ์ (), 1 แคว้นปกครองตนเอง () และ 4 เขตปกครองตนเอง ()
เวเนซุเอลา.
สาธารณรัฐโบลีวาร์แห่งเวเนซุเอลาประกอบด้วย 23 รัฐ (), 1 เขตเมืองหลวง () และ 1 เขตในสังกัดสหพันธ์ ()
สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์.
สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ประกอบด้วย 7 รัฐซึ่งมีเอมีร์เป็นผู้ปกครอง ()
สหรัฐอเมริกา.
สหรัฐอเมริกาประกอบด้วย 50 รัฐ () และ 1 เขตสหพันธ์ ()
ออสเตรเลีย.
เครือรัฐออสเตรเลียประกอบด้วย 6 รัฐ () และ 2 ดินแดน ()
อาร์เจนตินา.
สาธารณรัฐอาร์เจนตินาหรือสมาพันธรัฐอาร์เจนตินาประกอบด้วย 23 รัฐ () และ 1 นครปกครองตนเอง ()
อินเดีย.
สาธารณรัฐอินเดียประกอบด้วย 28 รัฐ () และ 9 ดินแดนสหภาพ ()
อิรัก.
สาธารณรัฐอิรักประกอบด้วย 19 เขตผู้ว่าการ () และ 1 เขตปกครองตนเอง ()
เอธิโอเปีย.
สหพันธ์สาธารณรัฐประชาธิปไตยเอธิโอเปียประกอบด้วย 9 แคว้นหรือรัฐซึ่งจัดแบ่งตามกลุ่มชาติพันธุ์ () และ 2 นครปกครองตนเอง ()
กัมพูชา.
ราชอาณาจักรกัมพูชาแบ่งเขตการปกครองออกเป็น 24 จังหวัด () และ 1 เทศบาลนคร ()
เกาหลีใต้.
สาธารณรัฐเกาหลีแบ่งเขตการปกครองออกเป็น 8 จังหวัด (), 1 จังหวัดปกครองตนเองพิเศษ (), 1 นครพิเศษ (), 6 มหานคร () และ 1 นครปกครองตนเองพิเศษ ()
เกาหลีเหนือ.
สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนเกาหลีแบ่งเขตการปกครองออกเป็น 9 จังหวัด (), 1 นครที่ได้รับการปกครองโดยตรง () และ 2 นครพิเศษ ()
จีน.
สาธารณรัฐประชาชนจีนแบ่งเขตการปกครองออกเป็น 23 มณฑล (), 5 เขตปกครองตนเอง (), 4 เทศบาลนคร () และ 2 เขตบริหารพิเศษ ()
นิวซีแลนด์.
นิวซีแลนด์แบ่งเขตการปกครองออกเป็น 16 แคว้น () และ 1 ดินแดน ()
เนเธอร์แลนด์.
ประเทศเนเธอร์แลนด์ (ภายในราชอาณาจักรเนเธอร์แลนด์) แบ่งเขตการปกครองออกเป็น 12 จังหวัด ()
ปาปัวนิวกินี.
รัฐเอกราชปาปัวนิวกินีแบ่งเขตการปกครองออกเป็น 20 จังหวัด (), 1 เขตปกครองตนเอง () และ 1 เขต () ซึ่งมีฐานะเทียบเท่าจังหวัด
เปรู.
สาธารณรัฐเปรูแบ่งเขตการปกครองออกเป็น 25 แคว้น () และ 1 จังหวัด () ซึ่งมีฐานะเทียบเท่าแคว้น
โปรตุเกส.
สาธารณรัฐโปรตุเกสภาคพื้นทวีปประกอบด้วย 18 เขต () ซึ่งในปัจจุบันไม่มีลักษณะเป็นเขตการปกครองที่มีหน่วยงานบริหารแล้ว แต่ยังใช้ในการแบ่งเขตอำนาจหรือพื้นที่ความรับผิดชอบของหน่วยงานต่าง ๆ ส่วนภาคพื้นสมุทรแบ่งออกเป็น 2 แคว้นปกครองตนเอง ()
พม่า.
สาธารณรัฐแห่งสหภาพพม่าประกอบด้วย 7 เขต (), 7 รัฐ () และ 1 ดินแดนสหภาพ ()
ลาว.
สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาวแบ่งเขตการปกครองออกเป็น 17 แขวง () และ 1 เขตเมืองหลวง ()
เวียดนาม.
สาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนามแบ่งเขตการปกครองออกเป็น 58 จังหวัด () และ 5 เทศบาลนคร ()
สเปน.
ราชอาณาจักรสเปนแบ่งเขตการปกครองออกเป็น 17 แคว้นปกครองตนเอง () และ 2 นครปกครองตนเอง ()
อิตาลี.
สาธารณรัฐอิตาลีแบ่งเขตการปกครองออกเป็น 15 แคว้น () และ 5 แคว้นปกครองตนเอง ()
ວິນຍານ (;) ໃນທາງປັດຊະຍາ ແມ່ນສາລັດຖະຂອງຊີວິດມະນຸດ ອາດລວມເຖິງສິ່ງມີຊີວິດປະເພດອື່ນ ເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ເນົ່າເປື່ອຍ ແລະ ເປັນອະມະຕະ. ຄຳວ່າ ວິນຍານ ມັກມີຄວາມໝາຍແບບດຽວກັບຈິດ ສະປິລິດ ແລະຕົວຕົນ.
ແຕ່ລະສາສະໜາ ມີຄວາມເຊື່ອກ່ຽວກັບ ວິນຍານຕ່າງກັນ. ສາສະໜາອັບບະລາຮຳເຊື່ອວ່າ ມະນຸດເທົ່ານັ້ນທີ່ມີວິນຍານ ມະນຸດຈຶ່ງເປັນສິ່ງມີຊີວິດປະເພດດຽວທີ່ບໍ່ຕາຍ (ໃນສ່ວນວິນຍານ) ແລະ ວິນຍານອາດໄປລວມກັບພະຜູ້ເປັນເຈົ້າໄດ້. ໃນບາງສາສະໜາ ເຊັ່ນ ເຊນ ເຊື່ອວ່າ ບໍ່ແມ່ນສະເພາະມະນຸດ ແຕ່ສິ່ງມີຊີວິດທຸກແນວທີ່ມີວິນຍານ. ສ່ວນລັດທິວິນຍານນິຍົມເຊື່ອວ່າ ທັງສິ່ງມີຊີວິດແລະບໍ່ມີຊີວິດ (ເຊັ່ນ ແມ່ນ້ຳ ພູ) ມີວິນຍານທັງໝົດ. ບາງລັດທິເຊື່ອວ່າ ໂລກກໍມີວິນຍານ ລັດທິນີ້ເອີ້ນວ່າວິນຍານໂລກ ຫຼື ອາດຕະມັນ ໃນສາສະໜາພາມ.
ພາສາປາລີ (;;) ແມ່ນພາສາເກົ່າແກ່ພາສາໜຶ່ງ ຈັດເປັນພາສາປຣາກຣິຕພາສາໜຶ່ງ ເຊິ່ງຢູ່ໃນກຸ່ມພາສາອິນເດຍ-ອີຣ່ານ ຂອງຕະກູລອິນເດຍ-ເອີຣົປ. ໃຊ້ໃນຄັມພີຣ໌ຂອງພຣະພຸທທສາສນານິກາຍເຖຣວາທ (ເຊິ່ງມີ ພຣະໄຕປິດົກ ເປັນຕົ້ນ). ມີລັກສນະທາງໄວຍາກຣນ໌ ແລະ ສັພທ໌ທີ່ຄ້າຍກັບສັນສກຣິດ. ສ່ວນອັກສຣສຳລັບໃຊ້ຂຽນ ກໍບໍ່ມີໂດຍສເພາະ ອັກສຣທີ່ໃຊ້ຂຽນຈຶ່ງມີຫຼາຍແນວ ເຊັ່ນ: ອັກສອນພຣາຫມີ ເທວນາຄຣີ ລາວ ລ້ານນາ ຂອມ ໄທ ມອນ ແມ່ນແຕ່ໂຣມັງ ໂດຍອັກສຣເຫຼົ່ານີ້ ໄດ້ຕື່ມເຄື່ອງໝາຍເລັກນ້ອຍ ເພື່ອໃຫ້ຖອດສຽງພາສາປາລີໄດ້.
ກຳເນີດແລະພັດທະນາການ.
ປາລິ (ອັກສອນໂລມັນ: Pāli) ແມ່ນຊື່ພາສາປາລີ ທີ່ບໍ່ປາກົດທີ່ມາຢ່າງຄັກແນ່ ເປັນທີ່ຖົກຖຽງເລື້ອຍມາຈຶ່ງບໍ່ມີຂໍ້ສະຫຼຸບ. ເດີມເປັນພາສາຂອງຊົນຊັ້ນຕ່ຳ ເຊິ່ງຊາວພຸດໂດຍທົ່ວໄປເຊື່ອວ່າ ມີກຳເນີດຈາກແຄວ້ນມະຄົດ ໃນຊົມພູທະວີບ ແລະເອີ້ນວ່າ ພາສາມະຄົດ, ພາສາມາຄະທີ ຫຼື ມາຄະທິກໂວຫານ. "ມາຄະທິກໂວຫານ" ນີ້ແມ່ນ ພະພຸດທະໂຄສາຈານ ພະອັດຖະກະຖາຈານ ນາມອຸໂຄດ ຜູ້ມີຊີວິດຢູ່ໃນພຸດທະສະຕະວັດທີ 10 ໄດ້ອະທິບາຍວ່າ ເປັນ "ສະການິລຸດ" ເຊິ່ງແມ່ນພາສາທີ່ພະພຸດທະເຈົ້າຊົງໃຊ້ຕັດ.
ນັກພາສາສາດບາງຄົນມີຄວາມເຫັນວ່າ ພາສາປາລີແມ່ນພາສາທາງພາກຕາເວັນຕົກຂອງອິນເດຍ ໂດຍນັກວິຊາການເຢຍລະມັນປັດຈຸບັນ ເຊິ່ງເປັນນັກສັນສະກິດ ແມ່ນ ສາດຕາຈານໄມເຄິນ ວິດເຊນແຫ່ງມະຫາວິທະຍາໄລຮາວາດ ສະຫະລັດອາເມລິກາ ຖືວ່າ ເປັນພາສາທາງພາກຕາເວັນຕົກຂອງອິນເດຍ ແລະເປັນຄົນລະພາສາກັບພາສາຈາລຶກຂອງ ພະເຈົ້າອະໂສກມະຫາລາດ.
ປັດຈຸບັນມີການສຶກສາພາສາປາລີຢ່າງກວ້າງຂວາງ ໃນປະເທດທີ່ນັບຖືພຸດທະສາສະໜາເຖລະວາດ ເຊັ່ນ ສີລັງກາ ພະມ້າ ໄທ ລາວ ກຳປູເຈຍ ແລະ ອິນເດຍ. ມີການສຶກສາແມ່ນແຕ່ໃນອັງກິດ ເຊິ່ງມີຜູ້ສົນໃຈສຶກສາພະພຸດທະສາສະໜາ. ຄົນກຸ່ມນີ້ ເມື່ອ ຄ.ສ. 1881 ໄດ້ຈັດຕັ້ງ ສະມາຄົມປາລີປະກອນ (Pali Text Society) ຂຶ້ນໃນນະຄອນຫຼວງລອນດອນຂອງອັງກິດ ເພື່ອສຶກສາພາສາປາລີ ແລະ ວັນນະຄະດີພາສາປາລີ ລວມເຖິງການແປ ແລະ ເຜີຍແຜ່. ປັດຈຸບັນສະມາຄົມປາລີປະກອນນີ້ ມີສຳນັກງານໃຫຍ່ຢູ່ເອດດິງຕັນ ໃນເມືອງອັອກຊະຟອດຂອງສະຫະລາຊະອານາຈັກ.
ລີຊະບົນ () ຫຼື ລີຊະໂບອາ (,) ແມ່ນນະຄອນຫຼວງແລະເມືອງໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງປອກຕຸຍການ. ຕົວເມືອງມີປະຊາກອນ 564,657 ຄົນ ແຕ່ຈະມີປະຊາກອນປະມານ 2,760,723 ຄົນ (ຂໍ້ມູນປີ 2005) ຖ້າລວມເຂດທີ່ຢູ່ອາໄສໂດຍອ້ອມດ້ວຍ.
ລີຊະບົນຕັ້ງຢູ່ທິດຕາເວັນຕົກຂອງປະເທດ ແຄມຝັ່ງມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕິກຂອງແຫຼມອີເບລີ ຕັ້ງຢູ່ທາງໃຕ້ຂອງເອີລົບແລະຕິດກັບມະຫາສະໝຸດ. ການຕັ້ງຢູ່ບໍລິເວນນີ້ ເຮັດໃຫ້ລິຊະບົນໄດ້ຮັບອິດທິພົນຈາກກະແສນ້ຳກັບສະຕະລີມ (Gulf Stream) ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ລິຊະບົນເປັນນະຄອນຫຼວງທີ່ມີພູມອາກາດອົບອຸ່ນທີ່ສຸດໃນເອີລົບ.
'ວັນວິສາຂະບູຊາ' ຖືເປັນວັນສໍາຄັນທີ່ສຸດທາງພຣະພຸດທະສາສະໜາ ເນື່ອງຈາກມີເຫດການທີ່ກ່ຽວເນື່ອງກັບການເກີດຂຶ້ນຂອງພຣະພຸດະສາສະໜາ ຄື ເປັນວັນທີ່ພຣະສາສະດາພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ປະສູດ ຕັດສະຮູ້ ແລະ ປະຣິນິບພານ ດັ່ງນັ້ນ ພຸດທະສາສະນິກະຊົນທົ່ວໂລກ ຈຶ່ງໃຫ້ຄວາມສຳຄັນກັບວັນວິສາຂະບູຊານີ້. ໃນຂະນະດຽວກັນ, ໃນນວັນທີ 13 ຕຸລາ ພ.ສ 2542 (ຄ.ສ 1999) ອົງການສະຫະປະຊາຊາດໄດ້ຮັບຮອງເອົາຍັດຕິທີ່ປະຊຸມ ໂດຍກຳໜົດໃຫ້ວັນວິສາຂະບູຊາເປັນວັນສຳຄັນຂອງໂລກ ໂດຍຮຽກວ່າ 'Vesak Day' ຕາມຄຳຮຽກຂອງຊາວສີລັງກາ ເຊິ່ງເປັນຜູ້ທີ່ຍື່ນເລື່ອງໃຫ້ສະຫະປະຊາຊາດພິຈາລະນາ. ສະຫະປະຊາຊາດໄດ້ກຳໜົດໃຫ້ວັນວິສາຂະບູຊາ ເປັນວັນພັັກລັດຖະການ ຂອງສະຫະປະຊາຊາດອີກດ້ວຍ, ເຫດນີ້ກໍ່ເພື່ອໃຫ້ຊາວພຸດທົ່ວໂລກ ໄດ້ມີໂອກາດສ້າງບຸນກຸສົນ ຄືຄຸນງາມຄວາມດີເນື່ອງໃນວັນປະສູດ ຕັດສະຮູ້ ແລະ ປະຣິນິບພານ ຂອງພຣະບໍຣົມມະສາສະດາ ໂດຍການທີ່ສະຫະປະຊາຊາດໄດ້ກຳໜົດເອົາວັນວິສາຂະບູຊາເປັນວັນສຳຄັນຂອງໂລກກໍ່ດ້ວຍເຫດຜົນວ່າ: ອົງສົມເດັດພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ເປັນມະຫາບຸຣຸດຜູ້ໃຫ້ຄວາມເມດຕາຕໍ່ໝູ່ມວນມະນຸດ ແລະຍັງເປີດໂອກາດໃຫ້ທຸກສາສະໜາ ສາມາດເຂົ້າມາສຶກສາພຸດທະສາສະໜາ ໂດຍບໍ່ໍຈຳເປັນຕ້ອງມານັບຖືສາສະໜາພຸດ ແລະສັງສອນທຸກຄົນໂດຍໃຊ້ປັນຍາທິຄຸນ ໂດຍບໍ່ຄິດຄ່າຕອບແທນໃດໆທັງໝົດ.
ວັນວິສາຂະບູຊາ (ພາສາບາລີ: ວິສາຂປູຊາ)ເປັນວັນທີ່ສຳຄັນທາງພຣະພຸດທະສາສະໜາສຳຫລັບຊາວພຸດທຸກນິກາຍທົ່ວໂລກ. ເປັນວັນພັັກລັດຖະການໃນຫຼາຍປະເທດ ແລະເປັນວັນສໍາຄັນລະດັບນາໆຊາດ ຕາມຂໍ້ຕົກລົງຂອງສະມັດຊາໃຫຍ່ແຫ່ງສະຫະປະຊາຊາດ ເພາະເປັນວັນຄ້າຍວັນທີ່ເກີດເຫດການທີ່ສຳຄັນ 3 ເຫດການໃນພຣະພຸດທະສາສະໜາຄື: ການປະສູດ ຕັດສະຮູ້ ແລະ ປະຣິນິບພານ ຂອງພຣະພຸດທະໂຄດົມ ໂດຍທັງ 3 ເຫດການນີ້ໄດ້ເກີດຂຶ້ນໃນວັນຂຶ້ນ 15 ຄ່ຳ ເດືອນ 6 ຫຼື ວັນເພັງແຫ່ງເດືອນວິສາຂະ (ແຕ່ຕ່າງປີກັນ) ຊາວພຸດຖືວ່າເປັນວັນທີ່ລວມເອົາເຫດການທີ່ສຸດອັດສະຈັນ ແລະຮຽກການບູຊາໃນວັນນີ້ວ່າ "ວິສາຂະບູຊາ" ເຊິ່ງຫຍໍ້ມາຈາກ ຄຳວ່າ: "ວິສາຂະປຸຣະນະມີບູຊາ" ແປວ່າ: ການບູຊາໃນວັນເພັງເດືອນວິສາຂະ ອັນເປັນເດືອນທີ 2 ຂອງປະຕິທິນອິນເດັຍ ເຊິ່ງກົງກັບວັນເພັງເດືອນ 6 ແລະມັກກົງກັບເດືອນ ພຶດສະພາ ຫຼື ມິຖຸນາ (ຕາມປະຕິທິນຈັນທະຣະຄະຕິ) ຖ້າປີໃດຫາກມີເດືອນ 8 ສອງຫົນ ວັນວິສາຂະກໍ່ຈະເລື່ອນໄປຈັດໃນວັນເພັງເດືອນ 7 ແຕ່ກໍ່ມີຊາວພຸດເຖຣະວາດອີກຫຼາຍປະເທດທີ່ບໍ່ຖືຕາມປະຕິທິນຈັນທະຣະຄະຕິ ຫຼາຍປະເທດກໍ່ຈັດກິດຈະກໍາວິສາຂະບູຊາໃນວັນເພັງຂຶ້ນ 15 ຄ່ຳຂອງເດືອນ 6 ເຖິ່ງແມ່ນວ່າປີນັ້ນຈະມີເດືອນ 8 ສອງຫົນກໍ່ຕາມ. ສ່ວນໃນກຸ່ມຊາວພຸດມະຫາຍານບາງນິກາຍກໍ່ຖືວ່າ ເຫດການ 3 ເຫດການນັ້ນເກີດໃນວັນທີ່ແຕກຕ່າງກັນໄປ ກໍ່ຈະມີການຈັດກິດຈະກໍາວິສາຂະບູຊາຕ່າງວັນກັນຕາມຄວາມເຊື່ອໃນນິກາຍຂອງຕົນ ເຊິ່ງກໍ່ບໍ່ກົງກັນກັບວັນວິສາຂະຕາມປະຕິທິນຂອງຊາວພຸດເຖຣະວາດ.
ວັນວິສາຂະບູຊາ ຖືເປັນວັນສຳຄັນທາງພຣະພຸດທະສາສະໜາເພາະເປັນວັນທີ່ເກີດ 3 ເຫດການສຳຄັນກຽ່ວກັບວິຖີຊີວິດຂອງພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ໃນວັນເພັງ ຂຶ້ນ 15 ຄ່ຳ ເດືອນ 6 ແຕ່ກໍ່ນັບວ່າເປັນຊ່ວງໄລຍະເວລາທີ່ແຕກຕ່າງແລະຫ່າງກັນຫຼາຍປີ ເຊິ່ງເຫດການອັດສະຈັນທັງ 3 ນັ້ນໄດ້ແກ່ ວັນປະສູດ ຕຣັດສຮູ້ ແລະ ປະຣິນິພພານ.
ເມື່ອພຣະນາງສິຣິມະຫາມາຍາ ພຣະມະເຫສີຂອງພຣະເຈົ້າສຸດໂທທະນະ ແຫ່ງກຸງກະບິນລະພັດ ຊົງພຣະຄັນຄົບເວລາ 9 ເດືອນໄກ້ຈະເຖິງເວລາປະສູດ. ຕາມປະເພນີນິຍົມຂອງຄົນອິນເດຍໃນສະໄຫມນັ້ນ ໃນເວລາທີ່ຈະເກີດລູກ ຜູ້ຍິງຈະກັບມາບ້ານເກີດຂອງຕົນເອງເພື່ອໃຫ້ກຳເນີດບຸດ ພຣະນາງສິຣິມະຫາມາຍາກໍ່ຈຶ່ງໄດ້ຂໍອນຸຍາດພຣະເຈົ້າສຸດໂທທະນະເພື່ອເດິີນທາງກັບເມືອງເທວະທະຫະທີ່ເປັນບ້ານເກີດຂອງພຣະນາງ. ໃນຂະນະທີ່ກໍາລັງເດີນທາງກັບບ້ານພຣະນາງກໍ່ໄດ້ແວ່ພັກຜ່ອນຢູ່ໃຕ້ຮົ່ມຕົົ້ນສາຣະທີ່ສວນລຸມພິນີວັນ ແລະພຣະນາງກໍ່ໄດ້ປະສູດພຣະໂອຣົດໃນທີ່ນັ້ນ. ເຊິ່ງກົງກັບວັນເພັງຂຶ້ນ 15 ຄ່ຳເດືອນ 6 ກ່ອນພຸດທະສັກກະຣາດ 80 ປີ ເມື່ອພຣະກຸມານປະສູດໄດ້ 5 ມື້ ກໍ່ໄດ້ຮັບການຖວາຍພຣະນາມວ່າ: "ສິດທັດຖະ" ແປວ່າ: ສົມປາດຖະໜາ.
ເມື່ອຂ່າວການປະສູດໄດ້ຍິນໄປເຖິງອະສິຕະດາບົດ ຜູ້ທີ່ອາໄສຢູ່ໃນອາສົມທີ່ພູເຂົາຫິມະໄລ ດ້ວຍຄວາມທີ່ອະສິຕະດາບົດມີຄວາມຄຸ້ນເຄີຍກັນກັບພຣະເຈົ້າສຸດໂທທະນະ ຈຶ່ງໄດ້ເດີນທາງໄປເຂົ້າເຝົ້າພຣະເຈົ້າສຸດໂທທະນະ. ເມື່ອອະສິຕະດາບົດໄດ້ເຫັນພຣະກຸມານ ກໍ່ສາມາດທຳນາຍໄດ້ທັນທີວ່າ: ນີ້ຄືຜູ້ທີ່ຈະຕັດສະຮູ້ເປັນພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວພະຍາກອນໄວ້ວ່່າ: ພຣະຣາຊກຸມານນີ້ຈະໄດ້ບັນລຸພຣະສັມພັນຍຸດຕະຍານ ເຫັນແຈ້ງພຣະນິບພານອັນບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ ແລະຈະສ້າງປະໂຫຍດໃຫ້ແກຜູ້ຄົນເປັນຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍ ພ້ອມທັງປະກາດທັມມະອັນຈະແຜ່ຂະຫຍາຍໄປທົ່ວໂລກ. ເມື່ອອະສິຕະດາບົດເວົ້າຈົບ ກໍ່ໄດ້ກົ້ມລົງຂາບພຣະບາດຂອງພຣະກຸມານ ເມື່ອພຣະເຈົ້າສຸດໂທທະນະຜູ້ເປັນບິດາເຫັນຢ່າງນັ້ນກໍ່ຮູ້ສຶກອັດສະຈັນໃຈ ແລະເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມປິຕິຍິນດີ ຈົນເຖິງຂັ້ນກົ້ມລົງຂາບພຣະຣາຊະກຸມານຕາມອະສິຕະດາບົດ.
ຫລັງຈາກອອກບວດໄດ້ 6 ປີ ຈົນອາຍຸ 35 ພັນສາ ເຈົ້າຊາຍສິດທັດຖະກໍ່ໄດ້ຕັດສະຮູ້ເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຢູ່ທີ່ຮົ່ມຕົ້ນພຣະສີມະຫາໂພ ແຄມແມ່ນ້ຳເນຣັນຊະຣາ ທີ່ເຂດອຸຣຸເວລາເສນານິຄົມ. ໃນຕອນເຊົ້າໆຂອງວັນພຸດ ຂຶ້ນ 15 ຄໍ່າເດືອນ 6 ປີລະກາ ກ່ອນພຸດທະສັກກະຣາດ 45 ປີ ປະຈຸບັນສະຖານທີ່ແຫ່ງນີ້ໄດ້ຊື່ວ່າ ພຸດທະຄະຍາ ເປັນເຂດໜຶ່ງຂອງເມືອງຄະຍາ ແຫ່ງຣັດພິຫານ ປະເທດອິນເດຍ.
1. ໄລຍະຕົ້ນ ໄດ້ບັນລຸ ປຸບເພນິວາສານຸສະຕິຍານ: ເປັນຊານຢັ່ງຮູ້ ຄືສາມາດລະນຶກຊາດຂອງຕົນເອງແລະຂອງຄົນອື່ນໄດ້.
2. ໄລຍະທີສອງ ໄດ້ບັນລຸ ຈະຕູປະປາຕະຍານ ຄືການຮູ້ແຈ້ງໃນການເກີດແລະການດັບຂອງສັບພະສັດທັງຫຼາຍ ດ້ວຍການມີຕາທິບສາມາດເຫັນການຈຸຕິ ແລະການອຸບັດຂຶ້ນຂອງວິນຍານທັງຫຼາຍ.
3. ໄລຍະທີສາມ ໄດ້ບັນລຸ ອາສະວັກຂະຍະຍານ ຄື: ຮູ້ວິທີການກໍາຈັດກິເລດດ້ວຍການໃຊ້ອະຣິຍະສັດ 4 (ທຸກ ສະມຸໄທ ນິໂຣດ ມັກ) ແລະຕັດສະຮູ້ເປັນພຣະອະນຸດຕະຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ໃນວັນເພັງ ຂຶ້ນ 15 ຄ່ຳເດືອນ 6 ເຊິ່ງຕອນນັ້ນພຣະອົງມີອາຍຸ 35 ພັນສາ.
ເມື່ອພຣະພຸດທະອົງໄດ້ຕັດສະຮູ້ແລະສະແດງທັມເປັນເວລາ 45 ປີ ຈົນອາຍຸໄດ້ 80 ພັນສາ ເຊິ່ງໃນພັນສາສຸດທ້າຍ ໄດ້ຈຳພັນສາຢູ່ທີ່ ເວລຸຄາມ ໄກ້ເມືອງເວສາລີ ແຄວ້ນວັດຊີ. ໃນລະຫວ່າງນັ້ນຊົງປະຊວນຢ່າງໜັກ ພໍເຖິງວັນເພັງເດືອນ 6 ພຣະພຸດທະອົງແລະພຣະພິກຂຸສົງທັງຫຼາຍ ກໍ່ໄດ້ເຂົ້າໄປຮັບພັດຕາຫານແລະບິນທະບາດທີ່ບ້ານຂອງຈຸນທະມານົບ ຕາມການນິມົນ ພຣະອົງໄດ້ສັນສຸກອນມັດທະວະທີ່ຈຸນທະມານົບຕັ້ງໃຈຖວາຍ ແລ້ວກໍ່ເກີດອາພາດລົງຢ່າງໜັກ ແຕ່ພຣະອົງກໍ່ຍັງອົດທົນອົດກັ້ນເດີນທາງໄປຍັງເມືອງກຸສິນນາຣາ ພັກທີ່ສາລະວະໂນທະຍານຫຼື ປ່າສາຣະ ເພື່ອສະເດັດດັບຂັນປະຣິນິບພານ.
ເມື່ອເຖິງຍາມສຸດທ້າຍຂອງຄືນນັ້ນ ພຣະພຸດທະອົງກໍ່ໄດ້ປະທານປັດສິມໂອວາດວ່າ: "ຫັນທະທານິ ພິກຂະເວ ອະມັນຕະຍາມິ ໂວ ວະຍະທັມມາ ສັງຂາຣາ ອັປປະມາເທນະ ສັມປາເທຖະ" ແປວ່າ: "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ອັນວ່າສັງຂານທັງຫຼາຍຍ່ອມມີຄວາມເສື່ອມສະຫຼາຍໄປເປັນທຳມະດາ ທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງທຳກິດອັນເປັນປະໂຫຍດຂອງຕົນ ແລະປະໂຫຍດຂອງຜູ້ອື່ນໃຫ້ບໍລິບູນດ້ວຍຄວາມບໍ່ປະໝາດເທີ້ນ" ຫລັງຈາກນັ້ນພຣະອົງກໍ່ໄດ້ດັບຂັນປະຣິນິບພານ.
1. ເພື່ອໃຫ້ປະຊາຊົນລາວບັນດາເຜົ່າ ນັກຮຽນ ນັກສຶກສາ ແລະເຈົ້າໜ້າທີ່ພະນັັກງານຂອງລັດ ໄດ້ເຂົ້າໃຈເຖິງຄວາມໝາຍແລະຄວາມສຳຄັນຂອງວັນວິສາຂະບູຊາ ການປະສູດ ຕັດສະຮູ້ ແລະປະຣິນິບພານຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ.
2. ເພື່ອເສີມຂະຫຍາຍ ປູກຝັງ ແລະຍົກລະດັບມາດຕະຖານຄຸນນະທໍາ ຂອງປະຊາຊົນລາວບັນດາເຜົ່າ ນັກຮຽນ ນັກສຶກສາ ແລະເຈົ້າໜ້າທີ່ພະນັັກງານຂອງລັດ ໂດຍຮ່ວມໃຈກັນຕີຫ່າງຈາກອະບາຍຍະມຸກຂອງມຶນເມົາທຸກປະເພດ ແລະຫັນໜ້າສູ່ການປະຕິບັດທັມຖວາຍເປັນພຸດທະບູຊາ.
3. ເພື່ອສົ່ງເສີມແລະເຜີຍແຜ່ ພຣະພຸດທະສາສະໜາ ກໍ່ຄືຄໍາສັ່ງສອນຂອງອົງພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ໃຫ້ກວ້າງຂວາງແຜ່ຫຼາຍ ແລະມີຄວາມໝັ້ນຄົງຄຽງຄູ່ກັບສັງຄົມລາວຕະຫຼອດໄປ.
4. ເພື່ອສົ່ງເສີມໃຫ້ວັດວາສາສະໜາ ໄດ້ຊີ້ນຳໆພາພໍ່ແມ່ປະຊາຊົນລາວບັນດາເຜົ່າ ນັກຮຽນ ນັກສຶກສາ ໄດ້ຫັນໜ້າເຂົ້າວັດຟັງທັມ ສ້າງບຸນ ໃສ່ບາດຍາດນ້ຳ ວຽນທຽນ ເປັນສູນລວມແຫ່ງການປະຕິບັດທັມທາງພຣະພຸດທະສາສະໜາ.
1. ເຊີນຊວນປະຊາຊົນ ນັກຮຽນ ນັກສຶກສາ ເຂົ້າຮ່ວມກິດຈະກຳແລະຈັດສະແດງນິທັດສະການປະຫວັດຫຼືເລື່ອງລາວຄວາມເປັນມາເພື່ອໃຫ້ຄວາມຮູ້ແລະເປັນການລະນຶກເຖິງຄວາມສຳຄັນ ຂອງວັນວິສາຂະບູຊາ.
1. ປະຊາຊົນລາວບັນດາເຜົ່າ ນັກຮຽນ ນັກສຶກສາ ແລະພະນັກງານຂອງລັດ ໄດ້ເຂົ້າວັດປະຕິບັດທັມ ແລະເຂົ້າຮ່ວມກິດຈະກຳໃນວັນສຳຄັນທາງພຣະພຸດທະສາສະໜາ.
3. ປະຊາຊົນລາວບັນດາເຜົ່າ ນັກຮຽນ ນັກສຶກສາ ແລະພະນັກງານຂອງລັດ ມີຄວາມຮູ້ຄຽງຄູ່ຄຸນນະທຳ ດຳລົງຊີວິດຢ່າງມີສະຕິ ແລະຄວາມສັນຕິສຸກ.
4. ປະຊາຊົນລາວບັນດາເຜົ່າ ນັກຮຽນ ນັກສຶກສາ ແລະພະນັກງານຂອງລັດ ໄດ້ຮັບການພັດທະນາຄຸນນະທຳ ຈະຣິຍະທຳ ເຊິ່ງເປັນພື້ນຖານການພັດທະນາສັງຄົມ ແລະປະເທດຊາດໃຫ້ມີຄວາມຮຸ່ງເຮືອງຕະຫຼອດໄປ.
! style="background: #ccc; text-align: center" colspan="3" |ຂໍ້ມູນ ອົງການ
ໃນ ວັນທີ 19 ພະຈິກ ພ.ສ. 2501 (ຄ.ສ. 1958) ເມື່ອກະແສແຫ່ງການຕໍ່ສູ້ກູ້ຊາດ ພາຍໃນປະເທດໃນສະໄໝນັ້ນ ໄດ້ສ້າງເງື່ອນໄຂ ແລະເປັນປັດໃຈ ໃຫ້ແກ່ຄະນະສົງທົ່ວປະເທດ ແລະອອກຕົນຍາດໂຍມ ປຶກສາຫາລຶກັນໃນການສ້າງ ຄວາມສາມັກຄີພາຍໃນຊາດສາສະໜາ ໃຫ້ມີຂຶ້ນ ເພາະໃນສະໄໝກ່ອນ ປວງຊົນຊາວລາວໃນທົ່ວປະເທດ ຍັງບໍ່ທັນເປັນຫນຶ່ງດຽວ ບໍ່ມີອົງກອນນຳພາ ໃນການສ້າງຄວາມສາມັກຄີ ຕ່າງຝ່າຍຕ່າງສູ້ຕາມກຳລັງຂອງຕົນເອງ ໃນແຕ່ລະເຂດ. ໂດຍມີປະນິທານປະຊາທິປະໄຕ ພາຍໃຕ້ສີລະທັມ ທີ່ວ່າ “ພຣະສົງບໍ່ຕັດແຍກອອກຈາກ ອອກຕົນຍາດໂຍມ, ພຣະພຸດທະສາສະໜາບໍ່ຕັດແຍກອອກຈາກຊາດ, ສີລະທັມບໍ່ຕັດແຍກອອກຈາກການເມືອງ ” ຊາດໄດ້ວາງເປົ້າຫມາຍຢ່າງໃດ ພຣະສົງ -ສາມະເນນໄດ້ຖືເອົາເປັນເປົ້າຫມາຍຢ່າງນັ້ນ ພ້ອມກັບຄວບຄູ່ໄປດ້ວຍ ຫລັກພຣະທັມ ວິນັຍ ຍຶດຖື ຄວາມມີສະເຫມີພາກ ທັງທາງດ້ານຄຸນນະທັມແລະຈະຣິຍະທັມ ອັນເປັນຫລັກຄຳສອນໃນທາງພຣະພຸດທະສາສະໜາ
ມິສແອມບາດຊາເດີ () ເປັນການປະກວດຄວາມງາມເວທີການປະກວດນາງງາມທີ່ຈັດການປະກວດມາດົນເວທີຫນຶ່ງໂດຍເລີ່ມຈັດການປະກວດຄັ້ງທໍາອິດເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1990 ທີ່ສະຫະລັດອາເມລິກາ
ເບສອັອຟບິວຕີ້.
! width="20" style="color:white; background:#787878;" | ປີ
! width="160" style="color:white; background:#787878;" | ອາຟະລິກບິວຕີ້ເບສ
! width="160" style="color:white; background:#787878;" | ອາເມລິກາບິວຕີ້ເບສ
! width="160" style="color:white; background:#787878;" | ເອເຊຍປາຊີຟິກບິວຕີ້ເບສ
! width="160" style="color:white; background:#787878;" | ແຄລິບເບຍບິວຕີ້ເບສ
! width="160" style="color:white; background:#787878;" | ຍຸໂລບບິວຕີ້ເບສ
ເພດສາດ ຫຼື ເພດວິທະຍາ ເປັນສະຫະສາຂາວິຊາທີ່ປະກອບດ້ວຍ: ຈິດຕະວິທະຍາ, ແພດສາດ, ສັງຄົມສາດ ແລະ ເພດສຶກສາ.
ເພດວິທະຍາຈະມີເນື້ອຫາເຊີງສັງຄົມ ແລະ ຈິດຕະວິທະຍາຫຼາຍ ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: ການໃຫ້ຄຳປຶກສາທາງເພດ ປັນຫາການເຊື່ອມສະມັດຕະພາບທາງເພດ, ປັນຫາການຖືກຂົ່ມຂືນ, ຜູ້ຍິງທີ່ຖືກທາລຸນທາງເພດ, ໂດຍຜູ້ຮຽນວິຊານີ້ຕ້ອງຜ່ານການຄັດເລືອກວິຊາ: ຊີວະວິທະຍາ, ສະຖິຕິ, ຄຸນນະທຳ ແລະ ຈາລິຍະທຳ, ການໃຫ້ຄຳປຶກສາເຊີງຈິຕະວິທະຍາ, ທັດສະນະຄະຕິທາງດ້ານເພດສາດ.
ຄວາມຍຸດຕິທຳດ້ານສະພາບດິນຟ້າອາກາດ ຫຼື ສິ່ງແວດລ້ອມ ແມ່ນຄໍາສັບທີ່ໃຊ້ຕີກອບຄວາມໝາຍຂອງ ພາວະໂລກຮ້ອນ (Global Warming) ທີ່ເປັນບັນຫາທາງດ້ານຈັນຍາບັນ ແລະ ທາງດ້ານການເມືອງ, ເຊິ່ງມັນແມ່ນຫຼາຍກວ່າສິ່ງທີ່ເປັນສິ່ງແວດລ້ອມທຳມະຊາດທົ່ວໄປ. ຮູບການປະຕິບັດນີ້ແມ່ນເກີດຂຶ້ນໂດຍການເຊື່ອມໂຍງຜົນກະທົບຂອງການປ່ຽນແປງສະພາບດິນຟ້າອາກາດໃ່ສ່ກັບຄວາມຍຸດຕິທໍາ, ໂດຍສະເພາະແມ່ນ ຄວາມຍຸດຕິທໍາທາງດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມ ແລະ ຄວາມຍຸດຕິທໍາທາງດ້ານສັງຄົມ, ນອກນີ້ກໍຍັງກ່ຽວຂ້ອງບັນຫາຕ່າງໆທີ່ໄດ້ກວດສອບເຊັ່ນ: ຄວາມສະເຫມີພາບ, ສິດທິມະນຸດ, ສິດທິສ່ວນລວມ, ແລະ ຄວາມຮັບຜິດຊອບທາງປະຫວັດສາດສໍາລັບການປ່ຽນແປງຂອງສະພາບອາກາດ (ຄວາມໝາຍຂອງ ຄວາມຮັບຜິດຊອບທາງປະຫວັດສາດແມ່ນຫົວໃຈສຳຄັນຂອງການໂຕ້ຖຽງໃນເລື່ອງຂອງຄວາມຍຸດຕິທຳ ແລະ ການວັດລະດັບຄວາມຮັບຜິດຊອບໃນຖານະທີ່ໄດ້ທຳການຜະລິດອາຍພິດເຮືອນແກ້ວຮ່ວມກັນທົ່ວໂລກໃນອາດີດ). ຂໍ້ສະເຫນີຂັ້ນພື້ນຖານກ່ຽວກັບຄວາມຍຸດຕິທໍາໃນສະພາບດິນຟ້າອາກາດມີຄື ຜູ້ທີ່ມີຄວາມຮັບຜິດຊອບຕໍ່ການປ່ຽນແປງຂອງສະພາບອາກາດໜ້ອຍທີ່ສຸດ ແມ່ນຈະໄດ້ຮັບຜົນກະທົບອັນຮ້າຍແຮງທີ່ສຸດ
ຄຳວ່າ ຄວາມຍຸດຕິທໍາດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມ (ສະພາບດິນຟ້າອາກາດ) ແມ່ນຍັງຫມາຍເຖິງ ການປະຕິບັດທີ່ຖືກຕ້ອງຕາມກົດຫມາຍ ຕໍ່ກັບບັນຫາການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດ. ໃນປີ 2017, ຈາກບົດລາຍງານຂອງ ໂຄງການສິ່ງແວດລ້ອມ ຂອງ ສະຫະປະຊາຊາດ (United Nations Environment Program) ໄດ້ລະບູວ່າ ແປດຮ້ອຍເກົ້າສິບສີ່ກິດຈະກໍາກຳລັງດຳເນີນການໃນທຸກທົ່ວໂລກ ໃນທ້າຍປີ 2018, ຂະບວນການພັກໂຮງຮຽນເພື່ອລວມຕົວກັນປະທ້ວງຕໍ່ຕ້ານການທຳລາຍສິ່ງແວດລ້ອມໄດ້ເລີ່ມຂຶ້ນໃນທົ່ວໂລກ,ໂດຍໄດ້ແຮງຈູງໃຈມາຈາກ ເກຣຕາ ທັນເບີກ (Greta Thunberg),ເຊິ່ງເປັນຜູ້ລິເລີ່ມການປະທ້ວງ ໃນປະເທດສະວີເດັນ
ສາເຫດຂອງຜົນກະທົບທີ່ແຕກຕ່າງກັນຈາກການປ່ຽນແປງດິນຟ່້າອາກາດ.
ຄວາມສາມາດຂອງປະຊາຊົນເພື່ອການຫຼຸດຜ່ອນ ແລະ ປັບຕົວເຂົ້າກັບຜົນກະທົບທາງລົບຂອງການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດແມ່ນຂຶ້ນກັບປັດໄຈຕ່າງໆເຫຼົ່ານີ້ເຊັ່ນ: ລາຍຮັບ, ເຊື້ອຊາດ, ຊົນຊັ້ນ, ເພດ, ເງິນທຶນ ແລະ ການນຳສະເໜີວຽກງານທາງດ້ານການເມືອງ. ໃນຂະນະທີ່ຊຸມຊົນທີ່ມີລາຍຮັບຕ່ໍາ ແລະ ຊຸມຊົນທີ່ບໍ່ແມ່ນຄົນຜິວຂາວ (ອາຟຣິກາ, ອາຊີ...) ທີ່ມີຊັບພະຍາກອນໃນການປັບຕົວຫນ້ອຍ, ພວກເຂົານັ້ນມີຄວາມສ່ຽງຕໍ່ຜົນກະທົບຂອງການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດໄດ້ງ່າຍ. ປະຊາຊົນທີ່ຢູ່ໃນຄວາມທຸກຍາກ ຫຼື ຢູ່ໃນສະຖານະພາບທີ່ເປັນອັນຕະລາຍ ມີແນວໂນ້ມທີ່ຈະບໍ່ມີຊັບພະຍາກອນ ຫຼື ແນວຮັບປະກັນທີ່ຈໍາເປັນ ສຳລັບການຟື້ນຕົວຈາກໄພພິບັດທາງທຳມະຊາດ. ນອກເຫນືອຈາກນັ້ນ, ປະຊາກອນດັ່ງກ່າວມັກຈະໄດ້ຮັບຄວາມຊ່ວຍເຫລືອເພື່ອການຫລຸດຜ່ອນໄພພິບັດ ແລະ ການຟື້ນຟູທີ່ບໍ່ເທົ່າທຽມກັນອີກດ້ວຍ. ນອກຈາກນີ້, ພວກເຂົານັ້ນມີສ່ວນຮ່ວມໜ້ອຍໃນການອອກຄຳຄິດຄຳເຫັນຕໍ່ກັບຂະບວນການຕັດສິນໃຈ, ທາງດ້ານການເມືອງ ແລະ ກົດຫມາຍທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມທາງທໍາມະຊາດ.
ຄວາມເປັນມາຂອງຄໍາສັບ.
ໃນປີ 2000, ກອງປະຊຸມຄັ້ງທີ 6 ຂອງພັກຕ່າງໆ (COP 6) ກໍຄື ກອງປະຊຸມສຸດຍອດຄວາມຍຸຕິທໍາດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມຄັ້ງທໍາອິດ ໄດ້ຈັດຂຶ້ນໃນ ເມືອງ La Hague. ໂດຍກອງປະຊຸມຄັ້ງນີ້ມີຈຸດປະສົງເພື່ອ "ຢືນຢັນວ່າ ການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດເປັນບັນຫາດ້ານສິດທິ" ແລະ "ສ້າງພັນທະມິດໃນທົ່ວປະເທດ ແລະ ທົ່ວຂອບເຂດຊາຍແດນ" ຕໍ່ຕ້ານການປ່ຽນແປງທາງສະພາບອາກາດ ແລະ ເພື່ອການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ.
ຕໍ່ມາ, ໃນເດືອນສິງຫາ ຫາ ເດືອນກັນຍາ ປີ 2002, ຄະນະສິ່ງແວດລ້ອມສາກົນໄດ້ມາເຕົ້າໂຮມກັນໃນ Johannesburg ສໍາລັບ ກອງປະຊຸມສຸດຍອດຂອງໂລກ (ກອງປະຊຸມສະຫະປະຊາຊາດ ວ່າດ້ວຍສິ່ງແວດລ້ອມ ແລະ ການພັດທະນາ). ໃນກອງປະຊຸມຄັ້ງນີ້ຍັງເອີ້ນວ່າ Rio + 10, ຕັ້ງແຕ່ 10 ປີ ຫຼັງຈາກທີ່ໄດ້ຈັດ 'ກອງປະຊຸມສຸດຍອດໂລກ 1992 ', ຍຸດທະສາດ Bali ວ່າດວ້ຍຄວາມຍຸດຕິທຳດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມ ແມ່ນໄດ້ຖືກຮັບຮອງເອົາ. ໃນປີ 2004, ກຸ່ມ Durban ສໍາລັບຄວາມຍຸດຕິທໍາທາງດິນຟ້າອາກາດໄດ້ຖືກສ້າງຂຶ້ນໃນກອງປະຊຸມລະດັບສາກົນໃນ Durban, ປະເທດອາຟຣິກາໃຕ້. ໃນທີ່ນີ້ແມ່ນມີຜູ້ຕາງຫນ້າຈາກ ອົງການ NGOs (Non-Government Organizations) ແລະ ກິດຈະກຳການເຄື່ອນໄຫວຂອງຊຸມຊົນຕ່າງໆ, ເຊິ່ງໄດ້ປຶກສາຫາລືກັນກ່ຽວກັບນະໂຍບາຍທີ່ມີປະສິດທິພາບ ເພື່ອແກ້ໄຂບັນຫາການປ່ຽນແປງຂອງດິນຟ້າອາກາດ
ໃນ 'ກອງປະຊຸມສຸດຍອດ Bali ' ປີ 2007, ການຫາສຽງເພື່ອສະໜັບສະໜູນການຍຸດຕິການທຳລາຍສິ່ງແວດລ້ອມ ໄດ້ຖືກສ້າງຕັ້ງຂື້ນ, ແລະ ໃນປີ 2008, ກອງປະຊຸມພະແນກມະນຸດສະທຳສາກົນ ໄດ້ສຸມໃສ່ຄວາມຍຸດຕິທໍາດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມ ທີ່ກອງປະຊຸມຄັ້ງທໍາອິດໃນ ນະຄອນເຈນີວາ.
ໃນປີ 2009, ເຄືອຂ່າຍ ການລົງມືປະຕິບັດຕໍ່ຄວາມຍຸດຕິທຳດ້ານດິນຟ້າອາກາດ ໄດ້ຖືກສ້າງຂຶ້ນໃນລະຫວ່າງການດໍາເນີນງານຂອງ ກອງປະຊຸມສຸດຍອດ Copenhagen. ມັນໄດ້ຊີ້ແຈງເຖິງ ການບໍ່ເຊື່ອຟັງຂອງປະຊາຊົນ ແລະ ການລົງມືປະຕິບັດໂດຍກົງ ໃນລະຫວ່າງກອງປະຊຸມສຸດຍອດ, ແລະ ນັກເຄື່ອນໄຫວກິດຈະກຳດ້ານສະພາບດິນຟ້າອາກາດຈໍານວນຫຼາຍ ໄດ້ໃຊ້ຄໍາຂວັນທີ່ວ່າ: 'ການປ່ຽນແປງລະບົບ ບໍ່ແມ່ນ ການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດ'.
ໃນເດືອນເມສາ 2010, ກອງປະຊຸມປະຊາຄົມໂລກ ກ່ຽວກັບການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດ ແລະ ສິດທິຂອງໂລກ ໄດ້ຈັດຂື້ນໃນ Tiquipaya, ປະເທດໂບລິເວຍ. ມັນໄດ້ຖືກຈັດຕັ້ງໂດຍລັດຖະບານຂອງໂບລິເວຍ ທີ່ເປັນການລວມຕົວຂອງປະຊາຊົນ ແລະລັດຖະບານ. ກອງປະຊຸມດັ່ງກ່າວໄດ້ຈັດພິມ ຫລື ລົງຂ່າວວ່າເປັນ "ຂໍ້ຕົກລົງຂອງປະຊາຊົນ" ເຊິ່ງຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີການສ້າງຄວາມຍຸດຕິທຳດ້ານດິນຟ້າອາກາດ ຫຼື ສິ່ງແວດລ້ອມຫລາຍຂຶ້ນ.
ໃນເດືອນທັນວາ 2018, ຄວາມຕ້ອງການຂອງປະຊາຊົນສໍາລັບການຍຸດຕິທໍາດິນຟ້າອາກາດ, ລົງນາມໂດຍ 292,000 ບຸກຄົນ ແລະ 366 ອົງການ, ໄດ້ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ຜູ້ແທນຂອງລັດຖະບານຢູ່ກອງປະຊຸມ COP24 ໃຫ້ປະຕິບັດຕາມ 6 ບັນຊີລາຍຊື່ຂອງຄວາມຕ້ອງການຄວາມຍຸຕິທໍາດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມ.
ການຕີຄວາມຫມາຍທີ່ຂັດແຍ່ງ.
ປະເດັນຫນຶ່ງທີ່ເປັນຂໍ້ໂຕ້ຖຽງກັນໃນການໂຕ້ວາທີ ກ່ຽວກັບ ຄວາມຍຸດຕິທໍາໃນສະພາບອາກາດ ແມ່ນບັນຫາລະດັບຫນຶ່ງທີ່ຖືວ່າ ລະບອບທຶນນິຍົມ (Capitalism) ເປັນສາເຫດຕົ້ນຕໍ. ຄໍາຖາມນີ້ມັກຈະນໍາໄປສູ່ຄວາມບໍ່ເຫັນດີເຫັນພ້ອມລະຫວ່າງບັນດາ ກຸ່ມສິ່ງແວດລ້ອມທີ່ເປັນເສລີນິຍົມ ແລະ ກຸ່ມສິ່ງແວດລ້ອມທີ່ເປັນອະນຸລັກນິຍົມ, ໃນອີກຄວາມໝາຍຫນຶ່ງແມ່ນ, ອົງການຈັດຕັ້ງຝ່າຍຊ້າຍ ແລະ ອົງການຈັດຕັ້ງຮາກຖານ. ໃນຂະນະທີ່ ຜູ້ຈັດຕັ້ງອົງການດັ່ງກ່າວຕ່າງໆ ແມ່ນຈະຕໍາຫນິ ແລະ ຕໍ່ສູ້ຕ້ານ ຄວາມຕ້ອງການເກີນຄວາມຈຳເປັນຂອງ ລັດທິເສລີນິຍົມໃໝ່ (Neoliberalism) ວ່າດ້ວຍການປ່ຽນແປງຂອງສະພາບອາກາດ ແລະ ການໂຕ້ຖຽງໃນເງື່ອນໄຂການປະຕິຮູບລະບົບຕະຫຼາດ, ມຸມມອງ ແລະ ທັດສະນະຄະຕິ ພາຍຫລັງການເກີດບັນຫາ ຂອງລະບົບເສລີນິຍົມທີ່ມີລັກສະນະເອົາລັດເອົາປຽບ ຫຼື ທີ່ມີລັກສະນະຂູດຮີດ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ເກີດບັນຫາ ແລະ ຜົນກະທົບທາງລົບຕ່າງໆຕາມມາ.
[https://www.internetgeography.net/topics/hurricane-katrina-case-study/ ກໍລະນີສຶກສາ: ພາຍຸ ເຮີຣິເຄນ ແຄທຣິນາ].
ອີງຕາມການສຶກສາຄົ້ນຄວ້າຫນຶ່ງ, ພາຍຸ ເຮີຣີເຄນ ແຄທຣິນາ (Hurricane Katrina) ໄດ້ເຮັດໃຫ້ມີຄວາມເຂົ້າໃຈວ່າ ການປ່ຽນແປງຂອງດິນຟ້າອາກາດແມ່ນໄດ້ໃຫ້ຜົນກະທົບຕໍ່ປະຊາຊົນ ຫລື ຊຸມຊົນທີ່ແຕກຕ່າງກັນ, ເນື່ອງຈາກວ່າ ຜົນກະທົບທີ່ເກີດຂຶ້ນຕໍ່ກັບກຸ່ມທີ່ມີລາຍໄດ້ຕ່ໍາ ແລະ ຊົນເຜົ່າກຸ່ມນ້ອຍ ແມ່ນຮ້າຍແຮງກວ່າໝູ່. ການສຶກສາກ່ຽວກັບເນື້ອໃນຂໍ້ມູນຂອງ ເຊື້ອຊາດ ແລະ ຊົນຊັ້ນຕ່າງໆໃນການເກີດພາຍຸ ເຮີຣີເຄນ ແຄທຣິນາຄັ້ງນີ້ ໄດ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າຜູ້ທີ່ມີຄວາມສ່ຽງທີ່ສຸດແມ່ນ ປະຊາຊົນຜູ້ທຸກຍາກ, ຊຸມຊົນທີ່ບໍ່ແມ່ນຄົນຜິວຂາວ (ຄົນຜິວດຳ), ຜູ້ສູງອາຍຸ, ຄົນເຈັບ ແລະ ຄົນທີ່ບໍ່ມີບ່ອນຢູ່ອາໄສ. ຊຸມຊົນທີ່ມີລາຍໄດ້ຕໍ່າ ແລະ ຊຸມຊົນຄົນຜິວດໍາແມ່ນມີຊັບພະຍາກອນຫນ້ອຍ ແລະ ມີຄວາມຈຳກັດໃນການເຄື່ອນຍ້າຍເພື່ອຫຼີກລ້ຽງກ່ອນພາຍຸຈະເກີດ. ນອກຈາກນີ້, ຫຼັງຈາກພະຍຸເຮີລິເຄນ, ຊຸມຊົນທີ່ມີລາຍໄດ້ຕໍ່າແມ່ນໄດ້ຮັບຜົນກະທົບຫຼາຍທີ່ສຸດຈາກການປົນເປື້ອນ, ແລະ ນີ້ຍິ່ງເຮັດໃຫ້ຮ້າຍແຮງໄປກວ່າເກົ່າ ຍ້ອນວ່າມາດຕະການການແກ້ໄຂ ແລະ ການຊ່ວຍເຫຼືອຂອງລັດຖະບານ ບໍ່ສາມາດຊ່ວຍບັນດາຜູ້ທີ່ຢູ່ໃນສະຖານະພາບທີ່ສ່ຽງອັນຕະລາຍໄດ້ຢ່າງພຽງພໍ.
ການປະຕິບັດຕໍ່ກັບບັນຫາການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດ.
ຫລາຍສິບພັນຄົນຍ່າງເປັນຂະບວນຢູ່ ເມືອງ Copenhagen ສໍາລັບຄວາມຍຸດຕິທໍາດ້ານດິນຟ້າອາກາດ (2009).
ໃນປີ 2018, ສິບຄອບຄົວຈາກບັນດາປະເທດເອີຣົບເຊັ່ນ: ປະເທດ ເຄນຢາ (Kenya) ແລະ ປະເທດຟິຈິ (Fiji) ອັນໄດ້ຍື່ນຄໍາຮ້ອງຕໍ່ຕ້ານ ສະຫະພາບເອີຣົບ ກ່ຽວກັບໄພຂົ່ມຂູ່ຕໍໍບ້ານເມືອງຂອງພວກເຂົາ ທີ່ເກີດຈາກການປ່ອຍອາຍພິດເຮືອນແກ້ວຂອງສະຫະພາບເອີຣົບ.
ເນເທີແລນ (ປະເທດ ໂຮນລັງ).
ໃນປີ 2012, ທະນາຍຄວາມຊາວເນເທີແລນ, ຣອດເຈີ້ ຄ໋ອກ (Roger Cox) ໄດ້ໃຫ້ແນວຄິດກ່ຽວກັບການແຊກແຊງທາງການເມືອງເພື່ອບັງຄັບໃຊ້ການປະຕິບັດຕໍ່ຕ້ານ ການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດ. ໃນປີ 2013, ອົງການ Urgenda, ມີຄະນະຜູ້ແທນ 900 ຄົນ, ໄດ້ຍື່ນຄໍາຮ້ອງຟ້ອງຕໍ່ ລັດຖະບານເນເທີແລນ ວ່າ "ບໍ່ໄດ້ໃຊ້ມາດຕະການເພື່ອຫຼຸດຜ່ອນການປ່ອຍອາຍພິດເຮືອນແກ້ວພຽງພໍ ອັນເຮັດໃຫ້ເກີດການປ່ຽນແປງທາງສະພາບອາກາດຢ່າງຮ້າຍແຮງ".
ໃນປີ 2015, ສານຂັ້ນເມືອງຂອງ The Hague ຕັດສິນວ່າລັດຖະບານຂອງ ເນເທີແລນ ຄວນລົງມືປະຕິບັດເພື່ອຫຼຸດຜ່ອນ ການປ່ອຍອາຍພິດເຮືອນແກ້ວ ເພື່ອປົກປ້ອງພົນລະເມືອງຂອງຕົນຈາກການປ່ຽນແປງທາງສະພາບອາກາດ (ກໍລະນີສຶກສາຂອງ Urgenda). ມັນໄດ້ຖືວ່າເປັນ "ການຕັດສິນທີ່ໄດ້ຈັດວາງໄວ້ກ່ອນຫນ້ານີ້" ແລະ ເປັນ"ການຟ້ອງຮ້ອງຄະດີທາງດິນຟ້າອາກາດຄັ້ງທໍາອິດຂອງໂລກ".
ອີງຕາມ ທ່ານ ເຈມສ໌ ທອນຕັ້ນ (James Thornton), ຫົວຫນ້າບໍລິຫານຂອງ Client Earth, "ສິ່ງທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດ, ແມ່ນອີງໃສ່ເນື້ອຫາສຳຄັນຂອງວິທະຍາສາດທີ່ຖືກຈັດຕັ້ງຂຶ້ນ ແລະ ຍຸດທະສາດອັນເກົ່າແກ່ຂອງຫນ້າທີ່ການເບິ່ງແຍງຂອງລັດຖະບານ. ເຫດຜົນດັ່ງກ່າວແມ່ນໃຊ້ໄດ້ໃນລະບົບກົດຫມາຍໃດຫນຶ່ງ ແລະ ຈະຖືກນໍາໃຊ້ໂດຍສານ ຢູ່ໃນປະເທດອື່ນໆ ". ໃນປີ 2018, ສານອຸທອນໃນເມືອງ La Hague ໄດ້ຢືນຢັນການຕັດສິນທີ່ກໍານົດໄວ້ກ່ອນຫນ້ານີ້ ທີ່ເປັນການບັງຄັບໃຫ້ລັດຖະບານເນເທີແລນ (ປະເທດໂຮນລັງ) ເພີ່ມຄວາມພະຍາຍາມຂຶ້ນຕື່ມ ເພື່ອຄວບຄຸມການປ່ອຍອາຍພິດເຮືອນແກ້ວໃນປະເທດເນເທີແລນ.
ອື່ນໆ.
ຫຼັງຈາກການວາງກົດລະບຽບທີ່ພົ້ນເດັ່ນຂອງ ປະເທດເນເທີແລນ ໃນປີ 2015, ກຸ່ມຜູ້ປະຕິບັດຢູ່ໃນປະເທດອື່ນໆກໍ່ໄດ້ພະຍາຍາມໃຊ້ວິທີການທາງດ້ານການເມືອງແບບດຽວກັນ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: ກຸ່ມຕ່າງໆເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ໄປສານ ເພື່ອປົກປ້ອງປະຊາຊົນຈາກການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດໃນ ປະເທດເບຢ້ຽມ, ອິນເດຍ, ນິວຊີແລນ, ນໍເວ, ແອຟິກາໃຕ້, ສະຫວິດເຊີແລນ ແລະ ສະຫະລັດອາເມລິກາ.
ຕໍ່ຕ້ານບໍລິສັດ ຫລື ອົງກອນ.
ໃນປະເທດສະຫະລັດອາເມລິກາ, Friends of the Earth, Greenpeace, ພ້ອມກັນກັບ ຫລາກຫລາຍເມືອງເຊັ່ນ: ເມືອງ Boulder, Arcata ແລະ Oakland ໄດ້ຊະນະຕໍ່ການປະທ້ວງ ທະນາຄານການສົ່ງອອກນໍາເຂົ້າຂອງສະຫະລັດ ແລະ ບໍລິສັດລົງທຶນພາກເອກະຊົນໃນຕ່າງປະເທດ (ລັດວິສາຫະກິດ ຂອງ ລັດຖະບານສະຫະລັດ), ເຊິ່ງໄດ້ຖືກກ່າວຫາ ວ່າດ້ວຍການຈ່າຍເງິນໃຫ້ແກ່ ໂຄງການນໍ້າມັນເຊື້ອໄຟຟອດຊິນ ເຊິ່ງເປັນອັນຕະລາຍຕໍ່ສະພາບອາກາດ, ເຊິ່ງມັນແມ່ນໃນການລະເມີດ ກົດຫມາຍວ່າດ້ວຍນະໂຍບາຍດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມແຫ່ງຊາດ (ກໍລະນີທີ່ໄດ້ຖືກສະເໜີໃນປີ 2002 ແລະໄດ້ຕົກລົງໃນປີ 2009).
ໃນປີ 2016, ອົງການຂອງລັດຖະບານ ຟິລິບປິນ (ຄະນະກໍາມະການດ້ານສິດທິມະນຸດ) ໄດ້ເລີ່ມທຳການສືບສວນຢ່າງເປັນທາງການ ກ່ຽວກັບການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດຕໍ່ຕ້ານບັນດາ 47 ຜູ້ຜະລິດກາກບອນທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນໂລກ.
ໃນປີ 2017, ຊານຟຣານຊິສໂກ, ໂອກແລນ ແລະ ຊຸມຊົນແຄມຝັ່ງ ແຄລິຟໍເນຍອື່ນໆ ໄດ້ຟ້ອງຮ້ອງ ບໍລິສັດນໍ້າມັນເຊື້ອໄຟຫຼາຍແຫ່ງ ວ່າດ້ວຍການເພີ່ມທະວີຂອງລະດັບນ້ໍາທະເລ. ໃນປີ 2018 ນະຄອນ ນິວຢອກ ໄດ້ປະກາດວ່າ ພວກເຂົາກໍາລັງນຳ 5 ບໍລິສັດນ້ໍາມັນເຊື້ອໄຟຟອດຊິນ (BP, ExxonMobil, Chevron, ConocoPhillips ແລະ Shell) ໄປຂຶ້ນສານຂອງລັດຖະບານກາງ ຍ້ອນການຜະລິດຂອງພວກເຂົາສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ (ຈາກທີ່ເມືອງມີບັນຫານັ້ນຢູ່ແລ້ວ ກໍຍິ່ງເພີ່ມວະທີຄວາມຮຸນແຮງຂຶ້ນໄປອີກ).
ນິເວດວິທະຍາທາງດ້ານການເມືອງແມ່ນການສຶກສາກ່ຽວກັບການພົວພັນລະຫວ່າງ ເສດຖະກິດ, ການເມືອງ, ເຕັກໂນໂລຢີ, ປະເພນີສັງຄົມ ແລະ ສະພາບແວດລ້ອມດ້ານຊີວະພາບ. ທົ່ງນາທີ່ເປັນຊັ້ນໆເຫຼົ່ານີ້ ແມ່ນຢູ່ ຢູນນານ, ປະເທດຈີນ, ເຊິ່ງເປັນຫຼັກຖານທີ່ສະແດງເຖິງ ສະພາບແລດລ້ອມຕ່າງໆແມ່ນຖືກສ້າງ ແລະ ອອກແບບໂດຍ ເສດຖະກິດ ແລະ ສັງຄົມ.
ນິເວດວິທະຍາການເມືອງ ແມ່ນການສຶກສາກ່ຽວກັບການພົວພັນລະຫວ່າງປັດໃຈດ້ານການເມືອງ, ເສດຖະກິດ ແລະ ສັງຄົມຕໍ່ກັບ ບັນຫາດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມ ແລະ ການປ່ຽນແປງ. ນິເວດວິທະຍາທາງດ້ານການເມືອງນີ້ ແຕກຕ່າງຈາກ ການສຶກສາດ້ານນິເວດວິທະຍາໂດຍທົ່ວໄປຄື ມັນມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບການເມືອງ ຕໍ່ບັນຫາດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມ ແລະ ປາກົດການຕ່າງໆ.
ວິຊານີ້ເປັນວິຊາທີ່ມີການສຶກສາຢ່າງກວ້າງຂວາງ, ປະສົມປະສານກັນລະຫວ່າງ ວິທະຍາສາດສັງຄົມນິເວດວິທະຍາ ແລະ ເສດຖະກິດທາງດ້ານການເມືອງ ໃນຫົວຂໍ້ຕ່າງໆເຊັ່ນ: ການທຳຮ້າຍແລະການກີດກັນທາງສັງຄົມ, ການຂັດແຍ່ງທາງດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມ, ການອະນຸລັກແລະຄວບຄຸມ, ອົງກອນດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມ ແລະ ການເຄື່ອນໄຫວຕ່າງໆທາງສັງຄົມ
ຕົ້ນກໍາເນີດ.
ຄໍາວ່າ "ນິເວດວິທະຍາທາງດ້ານການເມືອງ" ຖືກສ້າງຂື້ນໂດຍ ແຟຣງຄ໌ ທອນ (Frank Thone) ໃນບົດຄວາມທີ່ຈັດພິມຂຶ້ນໃນປີ 1935. ນັບຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ, ມັນໄດ້ຖືກນໍາໃຊ້ຢ່າງກວ້າງຂວາງຢູ່ໃນຂົງເຂດ ພູມສັນຖານມະນຸດ ແລະ ລະບົບນິເວດຂອງມະນຸດ ແຕ່ບໍ່ມີຄວາມຫມາຍທີ່ເປັນລະບົບຄັກແນ່. ຕໍ່ມາ, ນັກມະນຸດວິທະຍາ ເອຣິກ ໂວລຟ໌(Eric R. Wolf) ໄດ້ເຮັດໃຫ້ຄຳນີ້ປາກົດຂຶ້ນມາອີກຄັ້ງຫນຶ່ງ ໃນປີ 1972, ໃນບົດຄວາມທີ່ມີຊື່ວ່າ " ສິດທິການເປັນເຈົ້າຂອງ (ນິຕິບຸກຄົນ) ແລະ ນິເວດວິທະຍາທາງດ້ານການເມືອງ " ສົນທະນາກ່ຽວກັບ ກົດລະບຽບທ້ອງຖິ່ນຂອງສິດທິການເປັນເຈົ້າຂອງ ແລະ ການສືບທອດມໍລະດົກ. "ເປັນສື່ກາງເຈລະຈາ ລະຫວ່າງຄວາມກົດດັນຈາກທາງສັງຄົມທີ່ໃຫຍ່ກວ່າ ແລະ ຄວາມຕ້ອງການຂອງລະບົບນິເວດທ້ອງຖິ່ນ ", ແຕ່ຫລັງຈາກນັ້ນກໍ່ບໍ່ໄດ້ພັດທະນາແນວຄິດນີ້ຕື່ມອີກ. ຕົ້ນກໍາເນີດອື່ນໆລວມເຖິງວຽກງານຊ່ວງທຳອິດຕ່າງໆຂອງ Eric R. Wolf, Hans Magnus Enzensberger, Susanna Hecht, ແລະອື່ນໆໃນຊຸມປີ 1970 ແລະ 1980.
ຕົ້ນກໍາເນີດຂອງຂະແຫນງຄວາມຮູ້ດັ່ງກ່າວ ໃນຊຸມປີ 1970 ແລະ 1980 ແມ່ນຜົນຈາກການພັດທະນາ ພູມສາດພັດທະນາ ແລະ ນິເວດວິທະຍາທາງດ້ານວັດທະນະທໍາ. ໂດຍສະເພາະແມ່ນວຽກງານຂອງ Piers Blaikie ກ່ຽວກັບຕົ້ນກໍາເນີດທາງດ້ານ sociopolitical (ສັງຄົມ ແລະ ການເມືອງ) ສຳລັບການເຊາະເຈື່ອນຂອງດິນ. ໃນປະຫວັດສາດ, ນິເວດວິທະຍາການເມືອງ ໄດ້ສຸມໃສ່ປະກົດການ ແລະ ຜົນກະທົບທີ່ມີຕໍ່ໂລກທີ່ກຳລັງພັດທະນານີ້; ນັບຕັ້ງແຕ່ການລິເລີ່ມຂອງຂະແໜງຄວາມຮູ້ດັ່ງກ່າວ, "ການຄົ້ນຄວ້າໄດ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງ ຂອບເຂດດ້ານການເມືອງທີ່ອ້ອມຮອບໄປດ້ວຍວັດຖຸ ແລະ ຄວາມຫຍຸ້ງຍາກຊັບຊ້ອນໃນສະພາບແວດລ້ອມຂອງໂລກທີສາມ(ປະເທດທີ່ກຳລັງພັດທະນາ)".
ນັກວິຊາການດ້ານນິເວດວິທະຍາການເມືອງ ໄດ້ສຶກສາລົງເລິກເຖິງວິຊາຕ່າງໆ,ເຊິ່ງລວມທັງພູມສາດ, ມະນຸດວິທະຍາ, ການສຶກສາການພັດທະນາ, ວິທະຍາສາດການເມືອງ ແລະ ສັງຄົມ, ພູຜາປ່າໄມ້ ແລະ ປະຫວັດສາດສິ່ງແວດລ້ອມ.
Petra Kelly ແມ່ນຫນຶ່ງໃນຜູ້ກໍ່ຕັ້ງຂອງ ຝ່າຍນິເວດວິທະຍາທາງດ້ານການເມືອງໃນປະເທດເຢຍລະມັນ ແລະ ເອີຣົບ.
ພາບລວມ.
ນອກຈາກນັ້ນ, ນິເວດວິທະຍາການເມືອງຍັງພະຍາຍາມສະແດງຄວາມຄິດເຫັນ ແລະ ທາງເລືອກຕ່າງໆ ໃນການພົວພັນຂອງສິ່ງແວດລ້ອມ ແລະ ປັດໃຈດ້ານການເມືອງ, ເສດຖະກິດແລະສັງຄົມ. ພອລ ຣອບບິ້ນສ໌ (Paul Robbins) ຢືນຢັນວ່າວິຊານີ້ມີ "ຄວາມເຂົ້າໃຈໃນທາງກົດເກນທີ່ດີກວ່າ, ມີຄວາມຕຶງຄຽດໜ້ອຍກວ່າ,ສະແຫວງຫາຜົນປະໂຫຍດໜ້ອຍກວ່າ ແລະ ມີວິຖີທາງທີ່ຍືນຍົງກວ່າ ສຳລັບການເຮັດສິ່ງຕ່າງໆ".
ຂອບເຂດ ແລະ ອິດທິພົນ.
ການເຄື່ອນໄຫວຂອງນິເວດວິທະຍາການເມືອງ ເຊິ່ງເປັນຂະແໜງການວິຊາຫນຶ່ງ ທີ່ກຳເນີດຂຶ້ນຕັ້ງແຕ່ ຊຸມປີ 1970 ໄດ້ເຮັດໃຫ້ຂອບເຂດ ແລະ ເປົ້າຫມາຍຕ່າງໆຂອງມັນເບິ່ງຊັບຊ້ອນ. ຜ່ານປະຫວັດສາດ ຫຼື ຄວາມເປັນມາຂອງວິຊາການດັ່ງກ່າວ, ອິດທິພົນບາງອິດທິພົນກໍໄດ້ມີການເຕີບໃຫຍ່ຂຶ້ນ ແລະ ບາງ ກໍມີອິດທິພົນໜ້ອຍ ຕໍ່ການກໍານົດຈຸດສຸມຂອງການສຶກສາ. ປີເຕີ້ ວອກເກີ້ (Peter A. Walker) ໄດ້ຮວບຮວມຄວາມສໍາຄັນຂອງວິທະຍາສາດນິເວດວິທະຍາ ເຂົ້າໃນ ນິເວດວິທະຍາການເມືອງ. ລາວໄດ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນເຖິງການປ່ຽນແປງສໍາລັບການວິພາກວິຈານຫຼາຍຢ່າງ ຈາກວິຖີ "ໂຄງສ້າງນິຍົມ (structuralist)" ໃນຊຸມປີ 1970 ແລະ 1980 ທີ່ນິເວດວິທະຍາ ໄດ້ຮັກສາບົດບາດທີ່ສໍາຄັນໃນຂະແໜງວິຊາດັ່ງກ່າວ ຕໍ່ວິຖີການ " ໂຄງສ້າງນິຍົມທີ່ມີການສືບຕໍ່ (poststructuralist) " ໂດຍເນັ້ນໃສ່ "ການເມືອງ" ໃນນິເວດວິທະຢາການເມືອງ. ການຫັນປ່ຽນນີ້ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເກີດມີຫຼາກຫຼາຍຄຳຖາມຂຶ້ນມາ ກ່ຽວກັບຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງ ການເມືອງທາງດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມ ແລະ ຄຳຂອງຂະແໜງວິຊາການດັ່ງກ່າວ ທີ່ເອີ້ນວ່າ 'ນິເວດວິທະຍາ'. ການຄົ້ນຄວ້າທາງດ້ານນິເວດວິທະຍາການເມືອງ ໄດ້ປ່ຽນຈາກການສອບສວນອິດທິພົນທາງດ້ານການເມືອງຢູ່ເທິງໜ້າໂລກ ສູ່ການຫັນມາເນັ້ນໃສ່ອິດທິພົນທາງດ້ານນິເວດສາດ ແລະ ທາງດ້ານນິເວດວິທະຍາ ຕໍ່ກັບການເມືອງ ແລະ ອໍານາດ - ເຊິ່ງເປັນຂອບເຂດທີ່ຄຳນຶງເຖິງການເມືອງທາງດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມ.
ສ່ວນຫຼາຍແມ່ນໄດ້ຖືກຊັກຈູງຈາກນິເວດວິທະຍາດ້ານວັດທະນະທຳ, ເປັນຮູບແບບການວິເຄາະທີ່ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ວັດທະນະທຳນັ້ນແມ່ນໄດ້ຂຶ້ນກັບ ແລະ ໄດ້ຖືກຊັກຈູງແນວໃດ, ສະພາບການເນື້ອໃນຂອງສັງຄົມ (ນິເວດວິທະຍາການເມືອງໄດ້ກວມເອົາ ນິເວດວິທະຍາວັດທະນະທຳເກືອບທັງໝົດ ໃນຖານະເປັນຮູບແບບການວິເຄາະ, ອີງຕາມ ປີເຕີ້ ວອກເກີ້). ອີງຕາມຄຳກ່າວຂອງ ເປີເຕີ້ ວອກເກີ້ ໃນຂະນະທີ່ ທິດສະດີຂອງ ນິເວດວິທະຍາວັດທະນະທຳ ແລະ ລະບົບນັ້ນແມ່ນເນັ້ນໃສ່ການປັບຕົວ ແລະ ພາວະຄວາມສົມດຸນ, ແຕ່ ນິເວດວິທະຍາການເມືອງນັ້ນສຸມໃສ່ບາດບາດຂອງເສດຖະກິດການເມືອງ ໂດຍເປັນແຮງກຳລັງຫນຶ່ງໃນການປັບຕົວ ແລະ ຄວາມບໍ່ສະຖຽນລະພາບ.
ນັກນິເວດວິທະຍາການເມືອງ ມັກໃຊ້ຮູບແບບການເຮັດວຽກຂອງ ເສດຖະກິດທາງດ້ານການເມືອງ ເພື່ອວິເຄາະບັນຫາຕ່າງໆທາງດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມ. ຕົວຢ່າງຕົ້ນໆທີ່ພົ້ນເດັ່ນໃນກໍລະນີນີ້ແມ່ນ: ຕົວຢ່າງບົດຄວາມ ເສດຖະກິດທາງດ້ານການເມືອງຂອງການເຊາະເຈື່ອນຂອງດິນໃນປະເທດທີ່ກຳລັງພັດທະນາ" ໂດຍ Piers Blaikie' ໃນປີ 1985, ເຊິ່ງໄດ້ທຳການຕິດຕາມສືບສວນຂໍ້ມູນຂອງ ການເຊາະເຈື່ອນຂອງທີ່ດິນ ໃນອາຟຣິກາ ເພື່ອນະໂຍບາຍອານານິຄົມຂອງ ການຈັດສັນທີ່ດິນ, ແທນທີ່ຈະ ເປັນການຂູດຮີດ ໂດຍຊາວກະສິກອນໃນອາຟຣິກາ. ແລະ ຕົວຢ່າງບົດຄວາມ '"Silent Violence: ອາຫານ, ຄວາມອຶດຢາກ ແລະ ຊາວກະສິກອນ ໃນພາກເຫນືອຂອງໄນຈີເຣັຽ" ໂດຍ Michael Watts ໃນປີ 1983' ເຊິ່ງໄດ້ທຳການສືບສວນຂໍ້ມູນກ່ຽວກັບຄວາມອຶດຢາກໃນພາກເຫນືອຂອງໄນຈີເຣຍໃນຊ່ວງຊຸມປີ 1970 ເພື່ອສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ລະບອບອານານິຄົມ, ແທນທີ່ຈະເຮັດກ່ຽວກັບ ຜົນຮັບທີ່ຫຼີກລ້ຽງບໍ່ໄດ້ຂອງໄພແຫ້ງແລ້ງ ໃນ Sahel.
ຄວາມສໍາພັນຂອງ ມະນຸດວິທະຍາ ແລະ ພູມສາດ.
ໄດ້ກຳເນີດຂຶ້ນໃນລະຫວ່າງ ສະຕະວັດທີ 18 ແລະ 19 ເຊິ່ງມີນັກວິທະຍາສາດເຊັ່ນ: ອາດາມສະມິດ (Adam Smith), ກາກມາກ (Karl Marx), ແລະ ໂທມາສ໌ ມໍຕັສ (Thomas Malthus), ເສດຖະກິດທາງດ້ານການເມືອງ ໄດ້ພະຍາຍາມອະທິບາຍເຖິງການພົວພັນລະຫວ່າງ ຂະບວນການຜະລິດຂອງເສດຖະກິດ ແລະ ຂະບວນການທາງດ້ານການເມືອງ. ມັນຄ່ອນຂ້າງກ່ຽວຂ້ອງກັບຄໍາອະທິບາຍຂອງ ໂຄງສ້າງນິຍົມ(Structuralist) ຫຼາຍເກີນໄປ, ໂດຍສຸມໃສ່ບົດບາດຂອງການພົວພັນດ້ານເສດຖະກິດຂອງນິຕິບຸກຄົນ ໃນການຮັກສາລະບົບສັງຄົມ. ເອຣິກ ໂວຟ໌ (Eric Wolf) ໄດ້ນໍາໃຊ້ເສດຖະກິດທາງດ້ານການເມືອງເຂົ້າໃນຮູບແບບວຽກງານຂອງ ລະບອບມາກຊິດນິຍົມໃຫມ່(neo-Marxist) ເຊິ່ງໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນແກ້ໄຂພາລະບົດບາດຂອງວັດທະນະທໍາທ້ອງຖິ່ນ, ອັນເປັນສ່ວນຫນຶ່ງຂອງລະບົບທຶນນິຍົມຂອງໂລກ, ເຊິ່ງປະຕິເສດທີ່ຈະເຫັນວັດທະນະທໍາເຫຼົ່ານັ້ນເປັນ "ກຸ່ມທີ່ແຍກຕົວອອກຈາກສັງຄົມ". ແຕ່ໄດ້ເນັ້ນໜັກໃສ່ເລື່ອງຜົນກະທົບຕໍ່ສິ່ງແວດລ້ອມໃນຂະບວນການທາງດ້ານການເມືອງແລະເສດຖະກິດ.
ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ທິດສະດີຂອງລະບົບນິເວດວິທະຍາຂອງ Julian Steward ແລະ Roy Rappaport ແມ່ນບາງຄັ້ງກໍໍຂຶ້ນກັບ ການປ່ຽນແປງຂອງມະນຸດວິທະຍາໃນເຊີງຂອງ ກຸ່ມຫນ້າທີ່ນິຍົມ (Functionalist-oriented anthropology) ໃນຊຸມປີ 1950 & 1960 ແລະ ການລວມເອົານິເວດວິທະຍາ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມເຂົ້າໃນການສຶກສາເລື່ອງເຜົ່າພັນວິທະຍາ (Ethnography).
ນັກພູມສາດ ແລະ ນັກມະນຸດວິທະຍາ ໄດ້ພັດທະນາຈຸດແຂງຂອງ ພູມສາດ ແລະ ມະນຸດວິທະຍາ ເພື່ອສ້າງພື້ນຖານໃຫ້ກັບ ນິເວດວິທະຍາການເມືອງ. ນິເວດວິທະຍາການເມືອງ ຫຼື PE (Political Ecology) ໄດ້ມຸ່ງເນັ້ນໃສ່ບັນຫາຂອງອຳນາດ, ຮັບຮູ້ຄວາມສໍາຄັນຂອງການອະທິບາຍເຖິງຜົນກະທົບດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມໃນຂະບວນການທາງວັດທະນະທໍາຕ່າງໆ ໂດຍບໍ່ແຍກອອກຈາກສະພາບການທາງດ້ານການເມືອງແລະເສດຖະກິດ.
ການນໍາໃຊ້ນິເວດວິທະຍາທາງດ້ານການເມືອງເຂົ້າໃນວຽກງານຂອງ ນັກມະນຸດວິທະຍາ ແລະ ນັກພູມສາດນັ້ນແຕກຕ່າງກັນ. ໃນຂະນະທີ່ວິທີການອື່ນໆແມ່ນຈະຄຳນຶງເຖິງຄວາມສຳຄັນຂອງທັງເສດຖະກິດການເມືອງ ແລະອສິ່ງແວດລ້ອມ, ແຕ່ການເນັ້ນໜັກອາດບໍ່ເທົ່າທຽມກັນ. ບາງນັກວິທະຍາສາດ ເຊັ່ນ: ນັດພູມສາດ ໄມເຄີ້ນ ວັດສ໌ (geographer Michael Watts), ໄດ້ສຸມໃສ່ເຖິງ ການອ້າງສິດໃນອຳນາດ ໄດ້ສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ການເຂົ້າເຖິງຊັບພະຍາກອນສິ່ງແວດລ້ອມແນວໃດ. ວິທີການຂອງລາວມັກຈະສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມອັນຕະລາຍຕໍ່ສິ່ງແວດລ້ອມ ທີ່ລວມເຖິງສາເຫດແລະຜົນກະທົບຂອງ " ການຖືກແບ່ງແຍກຈາກສັງຄົມ ".
ນິເວດວິທະຍາການເມືອງ ມີທັງຈຸດແຂງແລະຈຸດອ່ອນ. ໃນຈຸດສຳຄັນຂອງມັນ, ໄດ້ຕີກອບເນື້ອໃນຄວາມໝາຍຂອງການເມືອງແລະນິເວດວິທະຍາກ່ຽວກັບພຶດຕິກໍາຂອງມະນຸດ. ແຕ່ວ່າ ວອກເກີ້ (Walker) ໄດ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ມັນບໍ່ສາມາດນຳສະເໜີ "ການບັນລະຍາຍທີ່ຫນ້າສົນໃຈ ແລະ ປະທັບໃຈ" ໃຫ້ກັບ "ບົດຄວາມການບັນລະຍາຍທີ່ເກີນຄວາມເປັນຈິງທີ່ມີອິດທິພົນ ແລະ ມີຊື່ສຽງຢ່າງກວ້າງຂວາງ ແຕ່ພັດມີຂໍ້ບົກພ່ອງ ແລະ ບໍ່ມີຄວາມຮູ້ສຶກຜິດໃດໆຂອງ [http://www.popterms.mahidol.ac.th/Popterms/showmeanTH.php?id=n00040&keyword=neo-Malthusian%20theory ຄະຕິນິຍົມມັນທູຊຽນໃຫມ່] ເຊັ່ນ: Robert Kaplan 's (1994) 'ລະບອບການປົກຄອງແບບອະທິປະໄຕທີ່ກຳລັງຈະເກີດຂຶ້ນ' ແລະ Jared Diamond 's (2005) 'ການລົ້ມລະລາຍ' (385). ໃນທີ່ສຸດ, ການນໍາໃຊ້ນິເວດວິທະຍາການເມືອງໃນການຕັດສິນໃຈຕ່າງໆຕໍ່ນະໂຍບາຍ, ໂດຍສະເພາະໃນສະຫະລັດອາເມລິກາ ແລະ ເອີຣົບຕາເວັນຕົກນັ້ນ ຈະຍັງຄົງມີບັນຫາຢູ່ ດັ່ງທີ່ຍັງຄົງມີການຕໍ່ຕ້ານກັບທິດສະດີ ມາກຊິດ (Marxist) ແລະ ທິດສະດີມາກຊິດໃໝ່ (Neo-Marxist).
ແອນດຣິວ ເວດ້າ (Andrew Vayda) ແລະ ບຼັດເລ້ ວໍເຕີ້ສ໌ (Bradley Walters) (ໃນປີ 1999) ໄດ້ວິພາກວິຈານເຖິງ ນັກນິເວດວິທະຍາການເມືອງສໍາລັບການຄາດຄະເນເຖິງ "ຄວາມສໍາຄັນ... ບາງປະເພດຂອງປັດໃຈທາງການເມືອງໃນການອະທິບາຍການປ່ຽນແປງຂອງສິ່ງແວດລ້ອມ" (167). ການຕອບສະຫນອງຂອງ ເວດ້າ ແລະ ວໍເຕີ້ ຕໍ່ກັບວິຖີການຕ່າງໆ ທາງດ້ານການເມືອງ ໃນດ້ານນິເວດວິທະຍາການເມືອງ ແມ່ນເພື່ອຊຸກຍູ້ສິ່ງທີ່ພວກເຂົານັ້ນເອີ້ນວ່າ "ນິເວດວິທະຍາ", ສຸມໃສ່ການຕອບສະຫນອງຂອງມະນຸດກ່ຽວກັບເຫດການສິ່ງແວດລ້ອມຕ່າງໆ ໂດຍປາສະຈາກການຄາດເດົາຜົນກະທົບຕໍ່ດ້ານຂະບວນການທາງການເມືອງຕໍ່ເຫດການສິ່ງແວດລ້ອມຕ່າງໆ. ການວິພາກວິຈານດັ່ງກ່າວຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຖືກປະຕິບັດຢ່າງກວ້າງຂວາງ.
ຄວາມສໍາພັນຂອງການອະນຸລັກ.
ມີຫຼາກຫຼາຍແນວຄິດຕ່າງໆ ລະຫວ່າງ ວິທະຍາສາດການອະນຸລັກ ແລະ ນິເວດວິທະຍາການເມືອງ. ນັກອະນຸລັກວິທະຍາໄດ້ສ້າງຕັ້ງ ເຂດປ່າສະຫງວນຂຶ້ນ ເພື່ອຮັກສາ ຄວາມຫຼາກຫຼາຍຂອງຊີວະນາໆພັນ, "ນັກວິທະຍາສາດດ້ານນິເວດວິທະຍາການເມືອງ ໄດ້ເອົາໃຈໃສ່ໃນການສຶກສາເຂດປ່າສະຫງວນ, ເຊິ່ງບໍ່ເປັນທີ່ຫນ້າແປກໃຈ ເນື່ອງຈາກຄວາມສົນໃຈໂດຍລວມຂອງນິເວດວິທະຍາການເມືອງແມ່ນກ່ຽວກັບຮູບແບບຕ່າງໆຂອງການເຂົ້າເຖິງ ແລະ ຄວບຄຸມຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດ". ການຂັດແຍ່ງຕ່າງໆ ຕໍ່ການສະຫງວນທີ່ດິນເພື່ອການອະນຸລັກແມ່ນວ່າ ມັນເປັນອັນຕະລາຍຕໍ່ປະຊາຊົນທ້ອງຖິ່ນ ແລະ ລະບົບການດໍາລົງຊີວິດຂອງພວກເຂົາ, ໂດຍການຫ້າມໃຫ້ພວກເຂົານັ້ນເຂົ້າໄປຫຍຸ້ງກ່ຽວກັບບໍລິເວນທີ່ຖືກສະຫງວນຕ່າງໆ. ອີງຕາມຄຳກ່າວຂອງ ດັອຟ (Dove) ແລະ ຄາເພນເຕີ້ (Carpenter): "ຊາວບ້ານ ຫຼື ປະຊາຊົນທ້ອງຖິ່ນ ແມ່ນມີຄວາມຮູ້ກ່ຽວກັບສິ່ງແວດລ້ອມທີ່ຈຳເປັນ ອັນສາມາດປະກອບສ່ວນເຂົ້າໃນການອະນຸລັກໄດ້". ຈຸດປະສົງຂອງນັກນິເວດວິທະຍາການເມືອງຄື ກົດລະບຽບການນໍາໃຊ້ທີ່ດິນແມ່ນຖືກວາງໂດຍ NGOs (Non-government organizations) ແລະ ລັດຖະບານ, ປະຕິເສດການເຂົ້າເຖິງ, ປະຕິເສດການອະນຸລັກເຂດປ່າສະຫງວນ ແລະ ສັດພັນນາໆຊະນິດໂດຍປະຊາຊົນທ້ອງຖິ່ນເອງ. ແລະ ເຮັດໃຫ້ມີຄວາມສ່ຽງ ຫຼື ຂໍ້ຄວນລະວັງຂອງການລ່າຫຼາຍຂຶ້ນ.
ໃນບາງກໍລະນີ, ອາດເປັນໄປໄດ້,ໂດຍສະເພາະ ຊຸມຊົນທ້ອງຖິ່ນທີ່ໜ້າເຫັນໃຈຕ່າງໆໄດ້ຖືກເຄື່ອນຍ້າຍອອກໄປ ເພື່ອການສ້າງສວນສາທາລະນະຕ່າງໆ ແລະ ເພື່ອເປັນການອະນຸລັກເຂດປ່າໄມ້ນັ້ນ. ແຕ່ໂຊກດີທີ່ປະຈຸບັນຫລາກຫລາຍກົດລະບຽບຂອງການອະນຸລັກ ໄດ້ຄຳນຶງເຖິງບັນຫາທີ່ໄດ້ກ່າວມາກ່ອນໜ້ານີ້, ຖ້າຊຸມຊົນນັ້ນໆໄດ້ສືບທອດການບໍລິຫານການນຳໃຊ້ປ່າໄມ້ແຫ່ງນັ້ນເປັນເວລາຫລາຍພັນປີມາແລ້ວ, ການລະເວັ້ນເຂດດັ່ງກ່າວແມ່ນຈະເໝາະສົມກວ່າ. (Sutton 2004: 302)
ນັກເສດຖະສາດ ໂດຍທົ່ວໄປແມ່ນເຫັນດີວ່າອຸປະສັກທາງການຄ້າແມ່ນເປັນອັນຕະລາຍຕໍ່ເສດຖະກິດ ແລະ ຫຼຸດປະສິດທິພາບໂດຍລວມຂອງເສດຖະກິດລົງ; ນີ້ສາມາດອະທິບາຍໄດ້ໂດຍ ທິດສະດີຄວາມໄດ້ປຽບທຽບຖານ(comparative advantage theory).
ບັນດາອຸປະສັກທາງດ້ານການຄ້າສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນເຮັດວຽກຕາມຫຼັກການດຽວກັນຄື: ການຈັດການຄ່າຕົ້ນທຶນບາງຢ່າງ (ເງິນ, ເວລາ, ລະບົບການປົກຄອງຂອງລັດ, ສ່ວນແບ່ງຫຼືໂກຕ້າ) ຂອງການຄ້າ ເຊິ່ງເປັນການເພີ່ມລາຄາຂອງສິນຄ້າ ຫຼື ເຮັດໃຫ້ມີສິນຄ້າຕ່າງໆເພື່ອການຊື້ຂາຍ. ຖ້າມີສອງປະເທດ ຫລື ຫຼາຍກວ່ານັ້ນ, ໃຊ້ຂ້ກຳນົດອຸປະສັກທາງການຄ້າຕໍ່ຕ້ານກັນແລະກັນຢູ່ເລື້ອຍໆ, ຜົນທີ່ຕາມມາກໍ່ຄື ສົງຄາມການຄ້າ. ບັນດາສິ່ງກີດຂວາງ ຫຼື ຂໍ້ກຳນົດຕ່າງໆແມ່ນຈະມາໃນຮູບແບບຂອງ ພາສີອາກອນ (ເຊິ່ງເປັນການກຳນົດພັນທະໃນການຈ່າຍພາສີຂອງການນໍາເຂົ້າສິນຄ້າ) ແລະ ສິ່ງກີດຂວາງຕ່າງໆທີ່ບໍ່ແມ່ນພາສີຕໍ່ການຄ້າ (ອັນໄດ້ນໍາໃຊ້ວິທີອື່ນໆແບບທາງກົງ ແລະ ທາງອ້ອມເພື່ອຈໍາກັດການນໍາເຂົ້າ ແລະ ສົ່ງອອກສິນຄ້າ).
ໃນທາງທິດສະດີ, ການຄ້າເສລີ ແມ່ນເປັນການລົບລ້າງອຸປະສັກທັງຫມົດທາງການຄ້າ, ຍົກເວັ້ນໃນບາງກໍລະນີທີ່ພິຈາລະນາເຖິງຄວາມຈໍາເປັນດ້ານສຸຂະພາບ ຫຼື ຄວາມປອດໄພພາຍໃນປະເທດ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ໃນທາງປະຕິບັດຕົວຈິງ, ບັນດາປະເທດທີ່ສົ່ງເສີມການຄ້າເສລີແມ່ນໄດ້ລົງທຶນຢ່າງໜັກໃສ່ອຸດສາຫະກໍາບາງຢ່າງເຊັ່ນ: ການກະສິກໍາ ແລະ ເຫຼັກ.
ບັນດາປະເທດທີ່ມີລາຍໄດ້ສູງມັກຈະມີອຸປະສັກ ຫຼື ຂໍ້ຈຳກັດທາງການຄ້າ ໜ້ອຍກວ່າປະເທດທີ່ມີລາຍຮັບປານກາງ,ເຊິ່ງໃນເວລາດຽວກັນ ປະເທດທີ່ມີລາຍຮັບປານກາງກໍມັກຈະມີອຸປະສັກທາງການຄ້າຫນ້ອຍກວ່າບັນດາປະເທດທີ່ມີລາຍໄດ້ຕ່ໍາ. ລັດຂະຫນາດນ້ອຍມີແນວໂນ້ມທີ່ຈະມີອຸປະສັກການຄ້າຫນ້ອຍລົງກ່ວາລັດຂະຫນາດໃຫຍ່. ອຸປະສັກທາງການຄ້າທົ່ວໄປສ່ວນຫຼາຍແມ່ນຢູ່ໃນສິນຄ້າກະສິກໍາ. ສິ່ງທໍສານ, ເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມແລະເກີບ ແມ່ນສິນຄ້າທີ່ຜະລິດໃນໂຮງຈັກໂຮງງານທີ່ຖືກຈຳກັດໂດຍຂໍ້ກຳນົດຂອງອຸປະສັກທາງການຄ້າຫລາຍທີ່ສຸດ. ອັດຕາພາສີໄດ້ຫຼຸດລົງເລື້ອຍໆ ໃນ 20 ປີຜ່ານມາຍ້ອນອິດທິພົນຂອງ ອົງການການຄ້າໂລກ(WTO) ໄດ້ເປີດກວ້າງຂຶ້ນ, ແຕ່ລັດ ຫຼື ປະເທດຕ່າງໆແມ່ນໄດ້ເພີ່ມການນໍາໃຊ້ ຂໍ້ກຳນົດຂອງອຸປະສັກການຄ້າຕ່າງທີ່ບໍ່ແມ່ນພາສີ ຂຶ້ນ.
ອີງຕາມ ຊັດ ບາວນ໌ (Chad Bown) ແລະ ເມເຣດິດ ຄຣາວເລ້ (Meredith Crowley), ການຄ້າສາກົນໃນປະຈຸບັນແມ່ນ "ອາດຈະ" ເສລີກວ່າສະໄຫມແຕ່ກີ້ຫຼາຍ. ອີງຕາມ ໂຣນອດ ຟິນເລ້ (Ronald Findlay) ແລະ ເຄວິນ ອໍຣວກກີ (Kevin H. O'Rourke), "ອຸປະສັກທາງການຄ້າ ແລະ ຄ່າຂົນຄົມມະນາຄົມສົ່ງ ໃນຊ່ວງ ສະຕະວັດທີ່ 18 ແລະ 19 ແມ່ນເປັນອຸປະສັກຕົ້ນຕໍທາງການຄ້າ".
ວິທະຍາໄລ ຈອດຈ໌ທາວນ໌ (Georgetown University) ອາຈານ ມາກ ບຸສ (Marc L Busch) ແລະ ວິທະຍາໄລ ແມັກກິວ (McGill University) ອາຈານ ຄຣິສໂຕຟ (Krzysztof J Pelc) ສັງເກດວ່າຂໍ້ສະເຫນີດ້ານການຄ້າໃນປະຈຸບັນນີ້ ແມ່ນຍືດຍາວ ແລະສະຫຼັບຊັບຊ້ອນ ເພາະວ່າ ນອກເໜືອຈາກ ອັດຕາພາສີ, ສ່ວນຫຼາຍແລ້ວແມ່ນພວກເຂົາຈະຄວບຄຸມເລື່ອງ ຂໍ້ກຳນົດຂອງອຸປະສັກທາງການຄ້າທີ່ບໍ່ແມ່ນການຈ່າຍພາສີຕໍ່ການຄ້າ, ເຊັ່ນ: ມາດຕະຖານ ແລະ ລະບຽບການຕ່າງໆ. ເນື່ອງຈາກການຫຼຸດລົງຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງຂອງມາດຕະການພາສີອາກອນ ນັບຕັ້ງແຕ່ ສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ II, ບັນດາປະເທດຕ່າງໆໄດ້ອອກຂໍ້ກຳນົດ ແລະ ກົດລະບຽບຂອງອຸປະສັກທາງການຄ້າ ໃນຮູບແບບທີ່ບໍ່ແມ່ນການຈ່າຍພາສີຕໍ່ການຄ້າ ເພີ່ມຂຶ້ນ. ບັນດາບໍລິສັດແຫ່ງຊາດຕ່າງໆມັກຈະສະຫນັບສະຫນູນລັດຖະບານຂອງຕົນໃຫ້ອອກຂໍ້ກໍານົດ ແລະ ກົດລະບຽບ ທີ່ຖືກອອກແບບເພື່ອປ້ອງກັນບໍລິສັດຕ່າງປະເທດ. ນອກນັ້ນ, ຂໍ້ສະເຫນີດ້ານການຄ້າທີ່ທັນສະໄຫມໃນປະຈຸບັນນີ້ແມ່ນເປັນວິທີຫນຶ່ງທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ມີກົດລະບຽບດັ່ງກ່າວ.
ຜົນກະທົບຂອງອຸປະສັກທາງການຄ້າໃນທຸລະກິດ.
ອຸປະສັກທາງການຄ້າແມ່ນໄດ້ຖືກວິພາກວິຈານຢູ່ເລື້ອຍໆກ່ຽວກັບຜົນກະທົບທີ່ມີຢູ່ໃນໂລກທີ່ກໍາລັງພັດທະນາ (ປະເທດທີ່ກຳລັງພັດທະນາ). ເນື່ອງຈາກປະເທດທີ່ອຸດົມສົມບູນ ຫຼື ປະເທດທີ່ພັດທະນາແລ້ວແມ່ນໄດ້ເອີ້ນເອົາຂໍ້ກຳນົດ ແລະ ຈັດວາງນະໂຍບາຍທາງການຄ້າຕ່າງໆໄວ້ແລ້ວ, ສິນຄ້າຢ່າງເຊັ່ນ: ພືດ ທີ່ບັນດາປະເທດກໍາລັງພັດທະນາສາມາດຜະລິດໄດ້ດີທີ່ສຸດຍັງມີອຸປະສັກຫລາກຫລາຍຢ່າງ. ອຸປະສັກທາງການຄ້າເຊັ່ນ: ພາສີອາກອນກ່ຽວກັບການນໍາເຂົ້າອາຫານ ຫຼື ເງິນອຸດຫນູນສໍາລັບຊາວກະສິກອນໃນປະເທດທີ່ພັດທະນາແລ້ວ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ການຜະລິດລົ້ນ ແລະ ຖິ້ມຂາຍ (ຂາຍອອກໃນລາຄາທີ່ຖືກ)ໃນຕະຫລາດໂລກ ເຊິ່ງນັ້ນມັນເປັນການທຳຮ້າຍຊາວກະສິກອນທີ່ຢູ່ໃນປະເທດທຸກຍາກ. ອັດຕາພາສີກໍຍັງອາດເປັນການຕໍ່ຕ້ານຄວາມທຸກຍາກ, ທີ່ມີອັດຕາທີ່ຕໍ່າ ສໍາລັບສິນຄ້າທີ່ຍັງບໍ່ທັງຜ່ານຂະບວນການຜະລິດ ຫຼື ການອຸສາຫະກຳ (ສິນຄ້າດິບ) ແລະ ມີອັດຕາທີ່ສູງ ສໍາລັບສິນຄ້າທີ່ໄດ້ຜ່ານການຜະລິດຈາກຫຼາຍແຮງງານ. "ນະໂຍບາຍການລົງທຶນເພື່ອການພັດທະນາ" ໄດ້ປະເມີນວ່າ ຜົນກະທົບຂອງນະໂຍບາຍທາງການຄ້າຂອງປະເທດທີ່ມີຄວາມອຸດົມສົມບູນນັ້ນ ມັນມີຜົນກະທົບຕໍ່ປະເທດທີ່ກໍາລັງພັດທະນາໂດຍແທ້ຈິງ.
ອຸປະສັກທາງການຄ້າຕ່າງໆ ສ່ວນຫຼາຍແລ້ວແມ່ນເປັນການຮວມຮວມຄວາມຕ້ອງການຂອງຂໍ້ຕົກລົງ ແລະ ຂໍ້ກຳນົດການຂົນສົ່ງຈາກຕ່າງປະເທດ ກັບ ຂະບວນການກວດສອບຂໍ້ບົກພ່ອງ ຫຼື ການຮັບຮອງຕ່າງໆພາຍໃນປະເທດ. ຜົນກະທົບຂອງອຸປະສັກທາງການຄ້າຕໍ່ບໍລິສັດ ແລະ ປະເທດ ແມ່ນຂຶ້ນໆລົງໆ. ການສຶກສາໜຶ່ງແມ່ນເຜີຍໃຫ້ເຫັນວ່າ ບໍລິສັດຂະຫນາດນ້ອຍແມ່ນໄດ້ຮັບຜົນກະທົບຫຼາຍທີ່ສຸດ (ຫຼາຍກວ່າ 50%).
ໃນແງ່ມຸມທາງລົບໜຶ່ງຕໍ່ກັບອຸປະສັກທາງການຄ້າແມ່ນວ່າ ພວກເຂົາ (ຜູ້ບໍລິໂພກ) ມີທາງເລືອກທີ່ຈໍາກັດຕໍ່ກັບຜະລິດຕະພັນ ຫຼື ສິນຄ້າຕ່າງໆງ ເຊິ່ງຈະບັງຄັບໃຫ້ລູກຄ້າຈ່າຍໃນລາຄາທີ່ສູງຂຶ້ນ ແລະ ຍອມຊື້ສິນຄ້າທີ່ມີຄຸນນະພາບດ້ອຍກວ່າ.
ອຸປະສັກທາງການຄ້າແມ່ນເປັນສິ່ງກີດຂວາງການຄ້າແບບເສລີ. ກ່ອນທີ່ຈະນຳເຂົ້າ ແລະ ສົ່ງອອກສິນຄ້າສູ່ປະເທດອື່ນໆ, ຂັ້ນຕອນທຳອິດແມ່ນ ພວກເຂົາຕ້ອງຄຳນຶງເຖິງຂໍ້ກຳນົດ ແລະ ລະບຽບການຕ່າງໆທີ່ລັດຖະບານໄດ້ວາງໄວ້. ເຊິ່ງພວກເຂົາຕ້ອງໝັ້ນໃຈກ່ອນວ່າ ພວກເຂົາບໍ່ໄດ້ທຳການລະເມີດກົດໝາຍ ແລະ ກົດລະບຽບຕ່າງໆ ໂດຍການກວດອ່ານ ແລະ ສຶກສາເບິ່ງເຖິງຂໍ້ກຳນົດຕ່າງໆທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບພາສີ ແລະ ອາກອນ, ແລະ ສຸດທ້າຍແມ່ນ ພວກເຂົາຕ້ອງໄດ້ຮັບໃບອະນຸຍາດ ເພື່ອຮັບປະກັນວ່າການນຳເຂົ້າ ແລະ ສົ່ງອອກສິນຄ້ານັ້ນຈະດຳເນີນໄປດ້ວຍດີ ແລະ ຫຼຸດຜ່ອນຄວາມສ່ຽງຂອງການຖືກປັບໄຫມ ລົງໂທດ ຫຼື ການລະເມີດກົດໝາຍ. ບາງຄັ້ງ, ສະຖານະການອາດມີຄວາມສະລັບຊັບຊ້ອນຍິ່ງຂຶ້ນ ເນື່ອງຈາກການປັບປ່ຽນຂອງນະໂຍບາຍ ແລະ ກົດລະບຽບຕ່າງໆຂອງປະເທດຫນຶ່ງໆ.
ເມື່ອມາຮອດການບໍລິຫານປະເທດຂອງ ໂດນໍ້ ທຣັມ (Trump Administration), ສະຫະລັດອາເມລິກາໄດ້ເພີ່ມທະວີຂໍ້ກຳນົດພາສີອາກອນດ້ານອຸປະສັກທາງການຄ້າ. ອີງຕາມການບໍລິຫານ, ຂໍ້ກຳນົດເຫຼົ່ານີ້ຖືກຈັດຕັ້ງຂຶ້ນເພື່ອສະໜັບສະໜູນອຸດສາຫະກໍາພາຍໃນປະເທດ ທີ່ເຫັນວ່າເປັນການແຂ່ງຂັນທີ່ບໍ່ຍຸດຕິທໍາຈາກການນໍາເຂົ້າ. ນອກນີ້ກໍຍັງໄດ້ກ່າວຫາບັນດາປະເທດອື່ນໆອີກດ້ວຍ, ໂດຍສະເພາະແມ່ນ ປະເທດຈີນ, ກ່ຽວກັບການນໍາໃຊ້ຂໍ້ກຳນົດການຄ້າໃນຮູບແບບທີ່ບໍ່ແມ່ນການຈ່າຍພາສີກັບສະຫະລັດອາເມລິກາ ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: ຄວາມຕ້ອງການໃນການຈຳກັດການໂອນຊັບສິນທາງປັນຍາ. ໃນປີ 2018, ມັນໄດ້ເລີ່ມຂຶ້ນຢູ່ໃນສົງຄາມການຄ້າຈີນ - ສະຫະລັດ.
"ໃນປີ 2018 " ", ລາຊະອານາຈັກອັງກິດແມ່ນສະມາຊິກຂອງສະຫະພາບເອີຣົບ ແລະຈຳນວນຕົວເລກຂ້າງລຸ່ມນີ້ແມ່ນລວມຢູ່ໃນຈຳນວນຕົວເລກຂອງ US / EU ຂ້າງເທິງ."
ສະຫະພາບເອີຣົບ.
ສະຫະພາບເອີຣົບ (EU) ແມ່ນສະມາຄົມຂອງ 28 ປະເທດທີ່ເປັນອະທິປະໄຕ ເຊິ່ງໄດ້ຕົກລົງຮ່ວມມືກັນເປັນໜຶ່ງດຽວໃນບາງຂອບເຂດວຽກງານ, ໂດຍສະເພາະແມ່ນຂອບເຂດວຽກງານການຄ້າ. ອັນໄດ້ດໍາເນີນການເປັນຕະຫລາດດຽວຂອງສະຫະພາບເອີຣົບ (European Union Single Market) ເພື່ອທຳການຄ້າລະຫວ່າງປະເທດຂອງພວກເຂົາເອງ ໂດຍທີ່ບໍ່ມີອຸປະສັກທາງການຄ້າ ທັງແບບທີ່ເສຍພາສີອາກອນ ແລະ ແບບທີ່ບໍ່ເສຍພາສີອາກອນ. ການຄ້າກັບບັນດາປະເທດທີສາມ (ປະເທດທີ່ກຳລັງພັດທະນາ) ແມ່ນຄວບຄຸມໂດຍລວມ ເຊິ່ງຜ່ານພາສີສຸລະກາກອນຂອງສະຫະພາບເອີຣົບ(The European Union Customs Union). ສະຫະພາບເອີຣົບໄດ້ດໍາເນີນການໃຊ້ຂໍ້ກຳນົດຂອງອຸປະສັກທາງການຄ້າເປັນຈໍານວນຫນ້ອຍ,   ສິ່ງທີ່ສໍາຄັນກວ່ານີ້ແມ່ນ ມາດຕະຖານດ້ານສຸຂະນາໄມ ແລະ ສຸຂະນາໄມພືດ ແລະ ລະດັບຈຳນວນ (ໂກຕ້າ) ຜະລິດຕະພັນກະສິກໍາ. ລະບົບຂໍ້ມູນອັດຕາພາສີອາກອນທີ່ຜູກມັດຂອງສະຫະພາບເອີີຣົບ (The EU Binding Tariff Information System) ລະບຸເຖິງອັດຕາພາສີອາກອນສໍາລັບສິນຄ້າແລະບໍລິການພາຍນອກທີ່ສະຫນອງໃຫ້ແກ່ປະເທດສະມາຊິກ.
The European Customs Information Portal ໄດ້ສະຫນອງຂໍ້ມູນໃຫ້ກັບທຸລະກິດຕ່າງໆໃນປະເທດສະມາຊິກກ່ຽວກັບບັນຫາການສົ່ງອອກ.
ລາຊະອານາຈັກອັງກິດ.
ໃນເດືອນທັນວາ 2018, ລາຊະອານາຈັກອັງກິດເປັນສະມາຊິກຂອງສະຫະພາບເອີຣົບ ແລະ ໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມຢູ່ໃນສະຖານະພາບໂດຍລວມ ຂອງສະຫະພາບເອີຣົບກ່ຽວກັບການຄ້າ.
ຈີນ.
ຈີນໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມ WTO (World Trade Organization) ໃນປີ 2001 ແລະນັບຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ, ພວກເຂົາໄດ້ຫລຸດຜ່ອນກົດລະບຽບການຄ້າຂອງພວກເຂົາລົງຢ່າງຊ້າໆ. ໃນປີ 2004 ພວກເຂົາໄດ້ເຊັນສັນຍາ ກົດຫມາຍການຄ້າຕ່າງປະເທດ. ນີ້ເຮັດໃຫ້ທຸລະກິດທຸກປະເພດສາມາດຄ້າຂາຍໄດ້ທົ່ວໂລກຕາບໃດທີ່ພວກເຂົາໄດ້ຍື່ນເອກະສານຢ່າງຖືກຕ້ອງ.
ອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລເພເຈ້ນອັອຟພູລທິຈູດ (), ຫະລືທີ່ເອີ້ນວ່າ ມີສຢູນີເວີຣສ () ຫະລື ອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລບິວຕີ້ຄອນເທສ (), ເປັນການປະກວດຄວາມງາມ ທີ່ເລີ່ມຂຶ້ນໃນປີ 1920 ໂດຍມີຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນຈາກຫລາຍປະເທດການປະກວດນີ້ເກີດຊື່ "ມີສຢູນີເວີຣສ" ແລະເປັນຄົນທໍາອິດ ລາຍະການປະກວດຄວາມງາມ. ເຫດການປະກວດຄັ້ງສຸດທ້າຍໃນສະຫະລັດອາເມລິກາຖືກຈັດຂຶ້ນໃນປີ 1931 ແມ້ວ່າມີເຫດການມີສຢູນີເວີສເພີ່ມເຕີມຈັດຂຶ້ນຈົນເຖິງປີ 1935. ການແຂ່ງຂັນນີ້ເປັນຮູບແບບສໍາລັບການແຂ່ງຂັນທີ່ທັນສະໄຫມທີ່ເລີ່ມຕົ້ນຫຼັງຈາກນັ້ນ ສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງ.
ການປະກວດມີຂຶ້ນໃນ ກັລເວສຕັນ, ເທັກຊັສ, ຍູໄນເຕັດສະເຕດ. ເຫດການມີສຢູນີເວີສສຸດທ້າຍຂອງສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ່ສອງນີ້ ຍຸກທີ່ຈັດຂຶ້ນໃນ ບັສເຊລ, ເບລຢຽມ. ແມ້ວວ່າການປະກວດຄັ້ງນີ້ຈະເຮັດຫນ້າທີ່ເປັນຕົ້ນແບບແລະເປັນແຮງບັນດານໃຈໃຫ້ກັບການປະກວດ ມີສຢູນີເວີຣສ ທີ່ທັນສະໄຫມແຕ່ອົງກອນສະໄຫມໃຫມ່ກໍບໍ່ໄດ້ມີສ່ວນກ່ຽວຂ້ອງໂດຍກົງກັບການແຂ່ງຂັນທີ່ເກົ່າກວ່ານີ້.
ພະລັງງານແບບຍືນຍົງ ແມ່ນຫຼັກການທີ່ກ່ຽວກັບ ການທີ່ມະນຸດໃຊ້ພະລັງງານນັ້ນສາມາດຕອບສະຫນອງຄວາມຕ້ອງການໃນປະຈຸບັນ ໂດຍປາສະຈາກການລົດທອນຄວາມສາມາດໃນການຜະລິດພະລັງງານໃນອະນາຄົດອັນສາມາດຕອບສະໜອງຄວາມຕ້ອງການຂອງພວກເຂົາໄດ້." ຍຸດທະສາດຂອງພະລັງງານແບບຍືນຍົງ ໂດຍທົ່ວໄປມີຢູ່ສອງເສົາຫລັກຄື: ມີວິທີການໃນການຜະລິດພະລັງງານທີ່ສະອາດຂຶ້ນ ແລະ ການອະນຸລັກຮັກສາພະລັງງານ.
ເຕັກໂນໂລຢີຕ່າງໆຂອງພະລັງງານແບບຍືນຍົງແມ່ນຖືກນໍາໃຊ້ເພື່ອຜະລິດໄຟຟ້າ, ເພື່ອປັບອາກາດຮ້ອນແລະເຢັນໃນອາຄານຕ່າງໆ, ແລະ ເພື່ອໃຊ້ໃນການອອກລະບົບຍານພາຫະນະຂົນສົ່ງ ແລະ ເຄື່ອງຈັກຕ່າງໆ. ເມື່ອກ່າວເຖິງວິທີການຜະລິດພະລັງງານ, ຄໍາສັບ "ພະລັງງານແບບຍືນຍົງ(Sustainable energy)" ແມ່ນຖືກໃຊ້ແທນກັນເລື້ອຍໆກັບຄໍາສັບທີ່ວ່າ " ພະລັງງານທົດແທນ (Renewable energy) ". ແຫຼ່ງພະລັງງານທົດແທນໂດຍທົ່ວໄປມີຄື: ພະລັງງານແສງຕາເວັນ, ພະລັງງານລົມ, ພະລັງງານຄວາມຮ້ອນໃຕ້ດິນ ແລະ ພະລັງງານຂອງທະເລ ແມ່ນຖືວ່າເປັນແຫຼ່ງພະລັງງານທີ່ຍືນຍົງຢ່າງກວ້າງຂວາງ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ການດຳເນີນປະຕິບັດໂຄງການພະລັງງານທົດແທນໜຶ່ງໆ, ເຊັ່ນ: ການສ້າງເຂື່ອນເພື່ອການຜະລິດ ໄຟຟ້າພະລັງງານນຳ້, ຫຼື ການຖາງປ່າເພື່ອການຜະລິດ ເຊື້ອໄຟຊີວະພາບ, ບາງຄັ້ງກໍ່ເຮັດໃຫ້ມີຄວາມກັງວົນຕໍ່ຄວາມຍືນຍົງທີ່ສໍາຄັນ. ມັນມີຫຼາກຫຼາຍການໂຕ້ຖຽງກ່ຽວກັບວ່າ ພະລັງງານນິວເຄຼຍນັ້ນຈະສາມາດເປັນພະລັງງານທີ່ຍືນຍົງຫຼືໄດ້ບໍ່.
ຕົ້ນທຶນຂອງແຫຼ່ງພະລັງງານແບບຍືນຍົງແມ່ນໄດ້ຫຼຸດລົງຢ່າງຮ້າຍແຮງໃນປີທີ່ຜ່ານໆມາ, ແລະກໍຈະຫຼຸດລົງເລື້ອຍໆ. ນະໂຍບາຍລັດຖະບານທີ່ມີປະສິທິພາບໄດ້ເພີ່ມການສະໜັບສະໜູນຄວາມເຊື່ອໝັ້ນຂອງນັກລົງທຶນຂຶ້ນເລື້ອຍໆ ແລະ ຕະຫຼາດເຫຼົ່ານີ້ກໍ່ກຳລັງເຕີບໃຫຍ່ຂະຫຍາຍຕົວ. ຄວາມກ້າວຫນ້າທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ແມ່ນກຳລັງໄດ້ເກີດຂຶ້ນໃນການປ່ຽນແປງພະລັງງານ (Energy transition) ຈາກ ພະລັງງານເຊື້ອໄຟຟອດຊິລ ສູ່ ລະບົບນິເວດທີ່ຍືນຍົງ ໃນຈຸດທີ່ວ່າຫຼາກຫຼາຍນັກວິຊາການແມ່ນສະໜັບສະໜູນ ພະລັງງານທົດແທນແບບ 100 ເປີເຊັນ
ວິຖີການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດ ເພື່ອຄວາມຍືນຍົງແມ່ນ ການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ ເຊິ່ງລວມມີ ສີ່ ຂອບເຂດທີ່ເຊື່ອມໂຍງເຊັ່ນ: ນິເວດສາດ, ເສດຖະສາດ, ການເມືອງແລະວັດທະນະທໍາ. ວິທະຍາສາດຄວາມຍືນຍົງ ແມ່ນການສຶກສາຂອງການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ ແລະ ວິທະຍາສາດສິ່ງແວດລ້ອມ.
ຄໍານິຍາມ.
ແນວຄິດການພັດທະນາແບບຍືນຍົງໄດ້ຖືກອະທິບາຍໂດຍ ຄະນະກໍາມະການກ່ຽວກັບສິ່ງແວດລ້ອມແລະການພັດທະນາຂອງໂລກ ໃນປື້ມ "ອະນາຄົດຂອງພວກເຮົາ (Our common Future) ປີ 1987". ຄໍານິຍາມຂອງ "ຄວາມຍືນຍົງ", ໃນປັດຈຸບັນຖືກນໍາໃຊ້ກັນຢ່າງກວ້າງຂວາງ, ຄື: "ການພັດທະນາແບບຍືນຍົງຄວນຕອບສະຫນອງຄວາມຕ້ອງການໃນປະຈຸບັນໂດຍປາສະຈາກການຫຼຸດຜ່ອນຄວາມສາມາດຂອງການສ້າງພະລັງງານໃນອະນາຄົດອັນສາມາດຕອບສະໜອງຄວາມຕ້ອງການຂອງພວກເຂົາໄດ້'.
ໃນປຶ້ມນັ້ນ, ຄະນະກໍາມະການໄດ້ອະທິບາຍເຖິງ ສີ່ ອົງປະກອບທີ່ສໍາຄັນຂອງຄວາມຍືນຍົງກ່ຽວກັບພະລັງງານຄື : ຄວາມສາມາດໃນການເພີ່ມການຈັດຫາພະລັງງານເພື່ອຕອບສະຫນອງຄວາມຕ້ອງການຂອງມະນຸດທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນເລື້ອຍໆ, ປະສິດທິພາບແລະການອະນຸລັກພະລັງງານ, ສຸຂະພາບແລະຄວາມປອດໄພຂອງປະຊາຊົນ ແລະ " ການປົກປ້ອງຂອງຊີວະນາໆພັນ ແລະ ການປ້ອງກັນຕໍໍໍ່ຮູບແບບຕ່າງໆທີ່ສ້າງມົນລະພິດ. " ຄໍານິຍາມຕ່າງໆຂອງພະລັງງານແບບຍືນຍົງໄດ້ຖືກສະເຫນີຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ, ຊຶ່ງໄດ້ອີງໃສ່ສາມເສົາຫຼັກ ຂອງການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ ຄື: ສະພາບແວດລ້ອມ, ເສດຖະກິດ ແລະ ສັງຄົມ.
ເນື່ອງຈາກບໍ່ມີແຫຼ່ງພະລັງງານທີ່ຕອບສະຫນອງເງື່ອນໄຂເຫຼົ່ານີ້ຢ່າງສົມບູນ, ແຫຼ່ງພະລັງງານແບບຍືນຍົງຕ່າງໆ ແມ່ນມີຄວາມຍືນຍົງ ຖ້າທຽບໃສ່ກັບແຕ່ແຫຼ່ງອື່ນໆ. ການທີ່ບໍ່ມີແຫລ່ງພະລັງງານທີ່ສົມບູນແບບ ນັ້ນຫມາຍຄວາມວ່າ ການສະໜັບສະໜູນການນໍາໃຊ້ພະລັງງານທີ່ມີປະສິດທິພາບ ແມ່ນເປັນສິ່ງຈໍາເປັນສໍາລັບຍຸດທະສາດພະລັງງານທີ່ຍືນຍົງ.
ພະລັງງານສີຂຽວ ແມ່ນພະລັງງານທີ່ສາມາດກັ່ນຕອງ, ຜະລິດ ແລະ / ຫຼື ບໍລິໂພກໄດ້ໂດຍບໍ່ມີຜົນກະທົບທາງລົບຕໍ່ສິ່ງແວດລ້ອມ. ໂລກ ມີຄວາມສາມາດທາງທໍາມະຊາດທີ່ຈະຟື້ນຕົວ, ຊຶ່ງຫມາຍຄວາມວ່າ ມົນລະພິດທີ່ບໍ່ໄດ້ຮ້າຍແຮງເກີນກວ່າທີ່ໂລກຈະຮັບໄຫວແມ່ນສາມາດເອີ້ນໄດ້ວ່າ ສີຂຽວ. ມັນເປັນຕົວແທນຂອງແຫຼ່ງພະລັງງານທົດແທນ ແລະ ເຕັກໂນໂລຢີທີ່ໃຫ້ຜົນປະໂຫຍດສູງສຸດທາງດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມ. ອົງການປົກປັກຮັກສາສິ່ງແວດລ້ອມຂອງສະຫະລັດອາເມລິກາ ໃຫ້ນິຍາມແກ່ພະລັງງານສີຂຽວວ່າ ເປັນໄຟຟ້າທີ່ຜະລິດຈາກ ພະລັງງານແສງຕາເວັນ, ພະລັງງານລົມ, ພະລັງງານຄວາມຮ້ອນໃຕ້ດິນ, ກ໊າສຊີວະພາບ, ຊີວະມວນ ແລະ ແຫຼ່ງພະລັງງານນໍ້າໄຟ້ານ້ອຍທີ່ມີຜົນກະທົບຕໍ່າ.
ແຫຼ່ງພະລັງງານທົດແທນ.
ເມື່ອເວົ້າເຖິງແຫລ່ງພະລັງງານ, ຄໍາສັບທີ່ວ່າ "ພະລັງງານແບບຍືນຍົງ" ແລະ "ພະລັງງານທົດແທນ" ແມ່ນຖືກນໍາໃຊ້ກັນເລື້ອຍໆ, ແຕ່ໂຄງການພະລັງງານທົດແທນບາງຄັ້ງກໍ່ເຮັດໃຫ້ເກີດມີຄວາມກັງວົນຕໍ່ຄວາມຍືນຍົງທີ່ສຳຄັນ. ເຕັກໂນໂລຢີຂອງພະລັງງານທົດແທນແມ່ນເປັນສ່ວນປະກອບທີ່ສໍາຄັນຕໍ່ພະລັງງານແບບຍືນຍົງ, ຍ້ອນພວກມັນ (ພະລັງງານທົດແທນຕ່າງໆ) ໂດຍທົ່ວໄປແມ່ນປະກອບສ່ວນໃຫ້ກັບຄວາມປອດໄພດ້ານພະລັງງານຂອງ ໂລກ, ຫຼຸດຜ່ອນການເອື້ອອີງຊັບພະຍາກອນນໍ້າມັນເຊື້ອໄຟ ແລະ ເປັນໂອກາດໃນການຫຼຸດຜ່ອນການປ່ອຍອາຍພິດເຮືອນແກ້ວ. ການວິເຄາະຄ່າໃຊ້ຈ່າຍທີ່ເຮັດໂດຍກຸ່ມຜູ້ຊ່ຽວຊານ ແລະ ອົງການທີ່ແຕກຕ່າງກັນຕ່າງໆ ໄດ້ຖືກດໍາເນີນການເພື່ອກໍານົດເສັ້ນທາງຂອງ ລາຄາທີ່ຖືກ ແລະ ວີທິທີ່ໄວທີ່ສຸດໃນການຈັດຫາພະລັງງານຂອງໂລກ ອັນປາສະຈາກການປ່ອຍອາຍພິດເຮືອນແກ້ວ, ເຊິ່ງມີຫົວຂໍ້ຫນຶ່ງທີ່ເປັນການໂຕ້ຖຽງກັນຢ່າງໃຫຍ່ຫຼວງ ໂດຍສະເພາະແມ່ນກ່ຽວກັບບົດບາດຂອງພະລັງງານນິວເຄຼຍ.
ພະລັງນຳ້.
ໃນບັນດາແຫລ່ງພະລັງງານທົດແທນ, ໂຮງພະລັງງານໄຟ້ານຳ້ມີຂໍ້ໄດ້ປຽບຂອງການມີອາຍຸຍືນ - ໂຮງພະລລັງງານໄຟ້ານຳ້ທີ່ມີຢູ່ເປັນຈຳນວນຫຼາຍແມ່ນໄດ້ດຳເນີນການມາແລ້ວ ຫຼາຍກວ່າ 100 ປີ. ນອກຈາກນີ້, ໂຮງພະລັງງານໄຟ້ານຳ້ຕ່າງໆ ແມ່ນສະອາດ ແລະ ມີການປ່ອຍອາຍພິດຫນ້ອຍ.,ມະຫາກາບການວິພາກວິຈານຕ່າງໆ ຕໍ່ໂຮງງານພະລັງງານໄຟ້ານ້ໍາປະກອບມີ: ການເຄື່ອນຍ້າຍຂອງປະຊາຊົນທີ່ອາໃສຢູ່ບ່ອນທີ່ມີການວາງແຜນສ້າງອ່າງເກັບນ້ໍາ ແລະ ການປ່ອຍອາຍພິດຄາບອນໄດອອກໄຊໃນຊ່ວງການກໍ່ສ້າງແລະ ໄພນຳ້ຖ້ວມຈາກອ່າງເກັບນຳ້.
ຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ພົບວ່າການປ່ອຍອາຍພິດທີ່ສູງແມ່ນມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງມາຈາກອ່າງເກັບນຳ້ທີ່ຕື້ນໃນບໍລິເວນທີ່ມີອາກາດອົບອຸ່ນ (ຮ້ອນ) ແລະ ນະວັດຕະກຳລ່າສຸດ ໃນເທັກໂນໂລຢີພະລັງງານໄຟຟ້າກັງຫັນນຳ້ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເກີດການພັດທະນາທີ່ມີປະສິດທິຜົນຂອງໂຄງການພະລັງງານໄຟ້ານຳ້ທີ່ໄຫຼລົງສູ່ແມ່ນຳ້ອັນມີຜົນກະທົບຫນ້ອຍ. ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ, ໂຮງພະລັງງານໄຟຟ້ານຳ້ຕ່າງໆແມ່ນຜະລິດອາຍພິດເຮືອນແກ້ວຕ່ໍາກວ່າການຜະລິດປະເພດອື່ນໆ. ພະລັງງານໄຟຟ້ານຳ້ທີ່ໄດ້ຮັບການພັດທະນາຢ່າງກວ້າງຂວາງໃນລະຫວ່າງການຂະຫຍາຍຕົວຂອງການໃຊ້ພະລັງງານໄຟຟ້າ ໃນສະຕະວັດທີ 19 ແລະ 20 ແມ່ນກຳລັງປະສົບກັບການຟື້ນຕົວໃໝ່ໃນສະຕະວັດ 21. ເຂດທີ່ມີການຂະຫຍາຍຕົວຂອງພະລັງງານໄຟ້ານຳ້ທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດແມ່ນເສດຖະກິດໃນອາຊີ. ຈີນ ແມ່ນຜູ້ນໍາໃນການພັດທະນາ; ຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ບັນດາປະເທດອາຊີອື່ນໆກໍາລັງຕິດຕັ້ງພະລັງງານໄຟຟ້ານຳ້ຢ່າງໄວວາ. ການເຕີບໂຕນີ້ແມ່ນໄດ້ເພີ່ມຄ່າໃຊ້ຈ່າຍດ້ານພະລັງງານຫລາຍຂຶ້ນ - ໂດຍສະເພາະແມ່ນພະລັງງານນຳເຂົ້າ - ແລະ ຄວາມຕ້ອງການຢ່າງກວ້າງຂວາງ ສໍາລັບການຜະລິດພະລັງງານທີ່ ສະອາດ, ທົດແທນ ແລະ ປະຫຍັດພາຍໃນປະເທດ.
ພະລັງງານຄວາມຮ້ອນໃຕ້ດິນ.
ຫນຶ່ງໃນຫລາຍໂຮງງານໄຟຟ້າທີ່ Geysers, ເຂດພະລັງງານຄວາມຮ້ອນໃຕ້ດິນໃນພາກເຫນືອຂອງ ຄາລິຟໍເນຍ, ມີຜົນຜະລິດທັງຫມົດຫຼາຍກວ່າ 750 MW.
ພະລັງງານຄວາມຮ້ອນໃຕ້ດິນ ສາມາດນໍາໃຊ້ເພື່ອການຜະລິດໄຟຟ້າ ແລະ ສໍາລັບການໃຫ້ຄວາມຮ້ອນ. ເຕັກໂນໂລຢີໃນການນໍາໃຊ້ປະກອບມີ ສະຖານີພະລັງງານອາຍນຳ້ແຫ້ງ, ສະຖານີພະລັງງານອາຍນຳ້ແສງແລບ ແລະສະຖານີພະລັງງານຮອບວຽນ. ໃນປີ 2010, ການຜະລິດພະລັງງານຄວາມຮ້ອນໃຕ້ດິນແມ່ນຖືກນຳໃຊ້ໃນຢູ່ 24 ປະເທດ, ໃນຂະນະທີ່ ການໃຫ້ຄວາມຮ້ອນຈາກພະລັງງານຄວາມຮ້ອນໃຕ້ດິນ ແມ່ນຖືກໃນໃຊ້ຢູ່ໃນ 70 ປະເທດ. ຕະຫຼາດສາກົນໄດ້ເຕີບໃຫຍ່ຂຶ້ນໃນອັດຕາສະເລ່ຍປະຈໍາປີທີ່ 5ເປີເຊັນ ໃນຊ່ວງສາມປີທີ່ຜ່ານມາເຖິງ ປີ 2015 ແລະ ໄດ້ຄາດວ່າພະລັງງານຄວາມຮ້ອນໃຕ້ດິນຂອງໂລກຈະສາມາດບັນລຸລະດັບ 14,5-17,6   GW ໃນປີ 2020.
ພະລັງງານຄວາມຮ້ອນໃຕ້ດິນແມ່ນຖືວ່າເປັນແຫລ່ງພະລັງງານທົດແທນທີ່ຍືນຍົງ ເນື່ອງຈາກວ່າການສະກັດເອົາຄວາມຮ້ອນຂອງມັນແມ່ນມີຂະຫນາດນ້ອຍເມື່ອທຽບກັບແກ່ນສານຄວາມຮ້ອນຂອງໂລກ. ການປ່ອຍອາຍພິດເຮືອນແກ້ວຂອງສະຖານີພະລັງງານຄວາມຮ້ອນໃຕ້ດິນຕ່າງໆໃນເຂດຮ້ອນແມ່ນ ສະເລ່ຍປະມານ 45ແກມຂອງ ອາຍແກັສຄາບອນໄດອອກໄຊ ຕໍ່ ກິໂລວັດຊົ່ວໂມງ ຫລື ຫນ້ອຍກວ່າ 5 ເປີເຊັນຂອງໂຮງງານເຜົາຖ່ານໄຟຫີນແບບທັນສະໄຫມ. ໃນຖານະທີ່ເປັນແຫລ່ງພະລັງງານທົດແທນ ທັງພະລັງງານ ແລະ ຄວາມຮ້ອນ, ຄວາມຮ້ອນໃຕ້ດິນໃນເຂດຮ້ອນມີທ່າແຮງທີ່ຈະຕອບສະຫນອງຄວາມຕ້ອງການຂອງໂລກເຖິງ 3-5% ໃນປີ 2050. ດ້ວຍການຊຸກຍູ້ເສດຖະກິດ, ຄາດວ່າໃນປີ 2100 ມັນຈະສາມາດຕອບສະຫນອງໄດ້ເຖິງ 10% ຂອງຄວາມຕ້ອງການຂອງໂລກ.
ຊີວະມວນ ແລະ ເຊື້ອເພີງຊີວະພາບ.
ຊີວະມວນ (Biomass) ແມ່ນວັດຖຸທາງຊີວະພາບທີ່ມາຈາກການດໍາລົງຊີວິດ, ຫຼື ສິ່ງທີ່ມີຊີວິດຢູ່ໃນປະຈຸບັນ. ໃນຖານະທີ່ເປັນແຫຼ່ງພະລັງງານ, ຊີວະມວນສາມາດຖືກເຜົາໄຫມ້ເພື່ອຜະລິດຄວາມຮ້ອນແລະຜະລິດໄຟຟ້າ, ຫຼືຖືກປ່ຽນແປງໄປໃນຮູບແບບຕ່າງໆຂອງ ເຊື້ອເພີງຊີວະພາບ. ນ້ໍາມັນເຊື້ອໄຟເຊັ່ນ: ອາຍແກັສກາຊວນ ແລະ ເອທານອນ ແມ່ນມີຄຸນຄ່າສູງສຳລັບແຫລ່ງພະລັງງານຂອງລົດໃຫຍ່.
ຊີວະມວນແມ່ນໃຊ້ໄດ້ຫຼາຍຢ່າງ (ອະເໜກປະສົງ) ແລະເປັນໜຶ່ງໃນແຫຼ່ງພະລັງງານທົດແທນທີ່ນໍາໃຊ້ຫຼາຍທີ່ສຸດ. ມັນມີຢູ່ໃນຫຼາຍປະເທດ, ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ມັນເປັນທີ່ຫນ້າສົນໃຈ ໃນການຫຼຸດຜ່ອນການເອື້ອອີງນໍ້າມັນເຊື້ອໄຟນໍາເຂົ້າ. ຖ້າການຜະລິດຊີວະມວນໄດ້ມີການຈັດການຢ່າງດີ, ມັນສາມາດຊົດເຊີຍການປ່ອຍອາຍຄາບອນໄດອອກໄຊໄດ້ ໂດຍການດູດຊຶມກາກບອນຂອງພືດ ໃນລະຫວ່າງຊ່ວງອາຍຸໄຂຂອງພວກມັນ (ພືດ). ຖ້າແຫຼ່ງຊີວະມວນແມ່ນປະສິ່ງເສດເຫຼືອຈາກການກະສິກຳ ຫຼື ຈາກເທດສະບານ, ການເຜົາໄຫມ້ມັນ ຫຼື ການປ່ຽນມັນໃຫ້ກາຍເປັນ ອາຍແກ໊ສຊີວະພາບກໍ່ຍັງແມ່ນວິທີໜຶ່ງໃນການທໍາລາຍສິ່ງເສດເຫຼືອນີ້.
ໃນປີ 2012, ໄມ້ຍັງເປັນແຫຼ່ງພະລັງງານຊີວະມວນທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນປະຈຸບັນ. ຖ້າຊີວະມວນຖືກເກັບກ່ຽວຈາກການປູກພືດເຊັ່ນ: ການປູກຕົ້ນໄມ້, ການປູກພືດເຫຼົ່ານີ້ສາມາດທຳລາຍລະບົບນິເວດທໍາມະຊາດ, ທໍາລາຍດິນ ແລະເປືອງແຫຼ່ງນ້ໍາ ແລະ ປຸ໋ຍສັງເຄາະ. ໃນບາງກໍລະນີ, ຜົນກະທົບເຫຼົ່ານີ້ ແມ່ນສາມາດເຮັດໃຫ້ເກີດການປ່ອຍອາຍຄາບອນໂດຍລວມທີ່ສູງຂຶ້ນ ເມື່ອທຽບກັບການນໍາໃຊ້ນໍ້າມັນຈາກນໍ້າມັນເຊື້ອໄຟຕ່າງໆ.
ການນໍາໃຊ້ທີ່ດິນປູກຝັງເພື່ອການຂະຫຍາຍຕົວຂອງນໍ້າມັນເຊື້ອໄຟສາມາດເຮັດໃຫ້ມີເນື້ອທີ່ຫນ້ອຍລົງສໍາລັບການປູກພັນພືດ. ເນື່ອງຈາກ ການສັງເຄາະແສງ ແມ່ນບໍ່ມີປະສິດທິພາບ ແລະ ຜົນຜະລິດຍັງຕ້ອງໃຊ້ຈຳນວນຂອງພະລລັງງານທີ່ສໍາຄັນໃນການເກັບກ່ຽວ, ການຕາກແຫ້ງ ແລະ ການຂົນສົ່ງ, ຈໍານວນພະລັງງານທີ່ຜະລິດໃນແຕ່ລະພື້ນທີ່ແມ່ນຫນ້ອຍຫຼາຍ, ຢູ່ໃນລະດັບ 0.25 W / m 2 ຫາ 1.2 W / m 2. ໃນປະເທດສະຫະລັດອາເມລິກາ, ເອທານອນຈາກສາລີ ໄດ້ທົດແທນການໃຊ້ອາຍແກັສມໍເຕີຫນ້ອຍກວ່າ 10% ນັບຕັ້ງແຕ່ປີ 2011, ແຕ່ໄດ້ໃຊ້ປະມານ 40% ຂອງການເກັບກ່ຽວສາລີປະຈຳປີພາຍໃນປະເທດ.
ລົມ.
ໃນທະວີບເອີຣົບ ສະຕະວັດທີ່ 19, ມີປະມານ 200,000 ກັງຫັນລົມ (windmills) ທີ່ຫຼາຍກ່ວາເຕັກໂນໂລຍີພະລັງງານລົມທີ່ທັນສະໄຫມຂອງສະຕະວັດ 21 ໜ້ອຍໜຶ່ງ ແມ່ນໄດ້ຖືກນຳໃຊ້ເພື່ອຂູດເມັດພືດ ແລະ ສູບນ້ໍາ. ໃນຍຸກຂອງເຄື່ອງຈັກອາຍນຳ້ພະລັງງານຖ່ານຫີນ ມັນໄດ້ແທນທີ່ການນຳໃຊ້ຂອງພະລັງງານລົມລັກສະນະນີ້ໄປແລ້ວ.
ພະລັງງານລົມມີທ່າແຮງສູງ ແລະ ໄດ້ມີຕົ້ນທຶນໃນການຜະລິດຕ່ໍາ. ໃນຕອນທ້າຍຂອງ 2008, ຄວາມອາດສາມາດຂອງຟາມພະລັງງານລົມທົ່ວໂລກແມ່ນຢູ່ທີ່ 120.791 ເມກາວັດ (MW), ເຊິ່ງສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງການເພີ່ມຂຶ້ນທີ່ 28,8ເປີເຊັນສ່ວນຮ້ອຍຂອງປີ, ແລະ ພະລັງງານລົມໄດ້ຜະລິດ 1.3 ເປີເຊັນສຳລັບການອຸປະໂພກໄຟຟ້າໃນທົ່ວໂລກ. ພະລັງງານລົມກວມປະມານ 20% ຂອງການໃຊ້ໄຟຟ້າໃນເດນມາກ, 9% ໃນ ສະເປນ ແລະ 7% ໃນ ເຢຍລະມັນ. ຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ມັນອາດຈະເປັນການຍາກທີ່ຈະນໍາໃຊ້ເຕັກໂນໂລຍີພະລັງງານລົມຢູ່ໃນບາງພື້ນທີ່ສໍາລັບເຫດຜົນທາງສະພາບແວດລ້ອມຫຼື ສິ່ງແວດລ້ອມ ແລະໃນບາງກໍລະນີ, ມັນອາດຈະຍາກທີ່ຈະນຳໄຟຟ້າເຂົ້າໄປໃນຕາຂ່າຍໄຟຟ້າ.
ພະລັງງານແສງຕາເວັນ.
ລະບົບຂອງພະລັງງານແສງຕາເວັນໂດຍທົ່ວໄປແມ່ນປະກອບດ້ວຍຕົວສະສົມອາຍຮ້ອນຈາກແສງອາທິດ, ລະບົບນໍ້າທີ່ເຄື່ອນຍ້າຍຄວາມຮ້ອນຈາກຕົວສະສົມສູ່ຈຸດການນໍາໃຊ້, ແລະ ອ່າງເກັບນ້ໍາເພື່ອເກັບຮັກສາຄວາມຮ້ອນ ແລະ ເພື່ອການນໍາໃຊ້ຄັ້ງຕໍ່ໄປ. ລະບົບດັ່ງກ່າວອາດຈະຖືກນໍາໃຊ້ເພື່ອໃຫ້ຄວາມຮ້ອນແກ່ນຳ້ພາຍໃນປະເທດ, ສະລອຍນ້ໍາ ຫຼື ໃຫ້ຄວາມຮ້ອນແກ່ພື້ນທີ່. ຄວາມຮ້ອນສາມາດນໍາໃຊ້ໄດ້ໃນອຸດສາຫະກໍາ ຫຼື ເປັນພະລັງງານສໍາລັບການນໍາໃຊ້ອື່ນໆເຊັ່ນ: ອຸປະກອນເຮັດຄວາມເຢັນ. ໃນຫລາຍໆສະພາບອາກາດ, ລະບົບຄວາມຮ້ອນພະລັງແສງຕາເວັນ ສາມາດສະຫນອງພະລັງງານນ້ໍາຮ້ອນພາຍໃນປະເທດໃນເປີເຊັນທີ່ສູງ (20% ເຖິງ 80%). ພະລັງງານທີ່ໂລກໄດ້ຮັບຈາກແສງຕາເວັນແມ່ນລັງສີແມ່ເຫຼັກໄຟຟ້າ. ປະເພດຂອງແສງທີ່ເບິ່ງເຫັນໄດ້ເຊັ່ນ: ອິນຟາເລດ (infrared), ອາວຕຣ້າໄວໂດເລດ(ultraviolet), ເອັກຊະເລ (x-rays), ແລະ ຄື້ນວິທະຍຸ (radio waves) ທີ່ໂລກໄດ້ຮັບໂດຍຜ່ານພະລັງງານແສງຕາເວັນ. ພະລັງງານສູງສຸດຂອງລັງສີແມ່ນມາຈາກແສງສະຫວ່າງທີ່ເບິ່ງເຫັນ. ພະລັງງານແສງຕາເວັນແມ່ນຄ່ອນຂ້າງສັບສົນເນື່ອງຈາກການປ່ຽນແປງໃນລະດູການແລະ ຈາກກາງເວັນສູ່ກາງຄືນ. ການປົກຫຸ້ມຂອງເມກໝອກກໍ່ສາມາດເພີ່ມຄວາມສັບສົນໃຫເກັບພະລັງງານແສງຕາເວັນໄດ້, ແລະບໍ່ແມ່ນລັງສີທັງໝົດຈາກດວງຕາເວັນທີ່ສາມາດສ່ອງສູ່ເທິງໜ້າໂລກ, ເພາະມັນໄດ້ຖືກດູດຊຶມ ແລະ ເຮັດແຕກຢາຍຊະຊາຍ ເນື່ອງຈາກເມກໝອກ ແລະ ກ໊າສໃນຊັ້ນບັນຍາກາດຂອງໂລກ.
ໂຮງໄຟຟ້າພະລັງງານແສງຕາເວັນໄດ້ດຳເນີນການຢູ່ California ຢ່າງເປັນທາງການນັບຕັ້ງແຕ່ທ້າຍຊຸມປີ 1980, ລວມທັງໂຮງໄຟຟ້າພະລັງງານແສງຕາເວັນທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດ, 350 MW Solar Generation Systems (ຊື່ໂຮງໄຟ້າ). Nevada Solar One ແມ່ນອີກໂຮງ 64MW ໜຶ່ງທີ່ຫາກໍ່ເປີດໃຫມ່. ໂຮງໄຟ້າພາຣາໂບລິກ (Parabolic)ອື່ນໆທີ່ຖືກສະເຫນີແມ່ນ ສອງໂຮງງານໄຟ້າຄື: ໂຮງ 50 MW ໃນ ສະເປນ ແລະ ໂຮງ 100 MW ໃນ ອິດສະຣາເອນ.
ໂຮງງານໄຟຟ້າແສງຕາເວັນ 11 MW ທີ່ຢູ່ໃກ້ ເຊີປາ, ໂປຕຸເກດ
ການຜະລິດໄຟຟ້າພະລັງງານແສງຕາເວັນ ໃຊ້ເຊວແສງອາທິດ photovoltaic (PV) ເພື່ອປ່ຽນແສງເປັນກະແສໄຟຟ້າ. ໂມດູນ Photovoltaic ສາມາດຮວມເຂົ້າໃນອາຄານຫຼື ນໍາໃຊ້ໃນ ໂຮງພະລັງງານໄຟຟ້າທີ່ເຊື່ອມຕໍ່ກັບຕາຂ່າຍໄຟຟ້າ. ພວກມັນຍິ່ງມີຜົນປະໂຫຍດຫຼາຍສໍາລັບການສະຫນອງໄຟຟ້າໃນເຂດຫ່າງໄກສອກຫຼີກ.
ໂຄງການການຄົ້ນຄວ້າຂະໜາດໃຫຍ່ລະດັບຊາດ ແລະ ລະດັບພາກພື້ນ ກ່ຽວກັບການສັງເຄາະແສງແບບປະດິດທີ່ຖືກອອກແບບມາເພື່ອລະບົບນາໂນເຕັກໂນໂລຢີທີ່ໃຊ້ໃນການແຍກນຳ້ໃຫ້ກາຍເປັນນຳ້ມັນໄຮໂດເຈນ. ແລະ ຂ້ໍສະເໜີດັ່ງກ່າວແມ່ນໄດ້ຖືກຍື່ນໃຫ້ກັບໂຄງການສັງເຄາະແສງແບບປະດີດສາກົນໃນປີ 2011, ນັກຄົ້ນຄ້ວາຈາກ Massachusetts Institute of Technology (MIT) ໄດ້ພັດທະນາສິ່ງທີ່ເຂົາເຈົ້າເອີ້ນວ່າ "ໃບປະດິດ", ຊຶ່ງສາມາດແຍກນຳ້ໃຫ້ກາຍເປັນໄຮໂດຣເຈນ ແລະ ອົກຊີເຈນໄດ້ໂດຍກົງຈາກພະລັງງານແສງຕາເວັນຍາມທີ່ຢອດເມັດນຳ້ລົງໄປໃນຈອກແກ້ວ. ອີກຂ້າງໜຶ່ງຂອງ "ໃບທຽມ" ແມ່ນຜະລິດຟອງນ້ໍາຂອງໄຮໂດເຈນ, ໃນຂະນະທີ່ອີກຂ້າງໜຶ່ງນັ້ນຜະລິດຟອງນຳ້ຂອງອົກຊີເຈນ.
ໂຮງໄຟຟ້າພະລັງງານແສງຕາເວັນໃນປະຈຸບັນສ່ວນຫຼາຍແມ່ນເຮັດຈາກຂະບວນຂອງຫນ່ວຍທີ່ຄ້າຍຄືກັນ ທີ່ແຕ່ລະຫນ່ວຍຖືກດັດປັບຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ, ເຊັ່ນ: ຂັ້ນຕອນເຄື່ອງຈັກບາງຢ່າງ. ດັ່ງນັ້ນຕົວປ່ຽນແປງແສງຈະຢູ່ໃນຈຸດສຸມຂອງແສງແດດ. ຄ່າໃຊ້ຈ່າຍໃນການເລັງຈຸດສຸມຂອງແສງໃສ່ກັບຕົວປ່ຽນແປງຕ່າງໆມີຄື: ແຜງພະລັງງານແສງຕາເວັນທີ່ມີພະລັງງານສູງ, ເຄື່ອງຈັກ Stirling ແລະອື່ນໆທີ່ສາມາດຫຼຸດລົງຢ່າງຫຼວງຫຼາຍດ້ວຍເຊືອກກົນໄກທີ່ທຳມະດາ ແລະ ມີປະສິທິພາບ. ໃນວິທີການນີ້ຫຼາກຫຼາຍຫນ່ວຍແມ່ນເຊື່ອມຕໍ່ກັບເຄືອຂ່າຍຂອງສາຍເຊືອກ ສະນັ້ນ ດຶງ ສອງ ຫຼື ສາມສາຍເຊືອກກໍ່ພຽງພໍແລ້ວໃນການເຮັດໃຫ້ຕົວປ່ຽນແປງແສງຢູ່ໃນຈຸດສຸມພ້ອມກັບຕອນທີ່ທິດທາງຂອງແສງຕາເວັນໄດ້ປ່ຽນໄປ
[http://www.nss.org:8080/settlement/ssp/index.htm#japan ຍີ່ປຸ່ນ] ແລະ [http://www.nss.org:8080/settlement/ssp/index.htm#china ຈີນ] ມີແຜນການແຫ່ງຊາດທີ່ມີຈຸດປະສົງໃນການຜະລິດພະລັງງານແສງຕາເວັນໂດຍພື້ນຖານ (SBSP). The China Academy of Space Technology (CAST) ໄດ້ຊະນະ[https://web.archive.org/web/20100705021504/http://sunsat.gridlab.ohio.edu/ ການແຂ່ງຂັນ International SunSat Design Competition] 2015 ດ້ວຍ[https://www.youtube.com/watch?v=XhgJwnpYRGc ວີດີໂອ] [http://spacejournal.ohio.edu/issue18/cast.html Multi-Rotary Joint] ຂອງພວກເຂົາ. ຜູ້ສະຫນັບສະຫນູນຂອງ SBSP [https://www.youtube.com/watch?v=zrcoD_vHzxU ອ້າງ] ວ່າພະລັງງານແສງຕາເວັນທີ່ໃຊ້ໃນພື້ນທີ່ຈະ [https://www.youtube.com/watch?v=M9dQsRv1XDg ສະອາດ, ຄົງທົນແລະ ໃຊ້ໃນທົ່ວໂລກ] ແລະສາມາດຕອບສະຫນອງຄວາມຕ້ອງການພະລັງງານດາວເຄາະທັງຫມົດໄດ້. [http://d3ssp.org/the-proposal/ ບົດສະເຫນີ] ອຸດສາຫະກໍາສະຫະອົງການທີ່ຜ່ານມາ (ສະທ້ອນໃຫ້ເຫັນ The 2008 Pentagon Recommendation) ໄດ້ຊະນະລາງວັນ The SECDEF / SECSTATE / USAID Director D3 (Diplomacy, Development, Defense) Innovation Challenge
1 ຖືກສ້າງຂຶ້ນໃນປີ 1939 ໃຊ້ໃນການເກັບຮັກສາພະລັງງານຄວາມຮ້ອນຕາມລະດູ (STES) ສໍາລັບການໃຫ້ຄວາມຮ້ອນທັງຫມົດຕະຫຼອດປີ.
ພະລັງງານນຳ້ທະເລ.
ຜູ້ ຜະລິດພະລັງງານນ້ໍາທະເລ ທໍາອິດຂອງໂລກ SeaGen - ໃນ Strangford Lough. ການປະທະຂອງຄື້ນສະແດງໃຫ້ເຫັນພະລັງງານທີ່ປະຈຸບັນໃນທະເລ.
ປະເທດປອກຕຸຍການ ມີຟາມກະສິກໍາຄື້ນຟອງການຄ້າແຫ່ງທໍາອິດຂອງໂລກ,ນັ້ນຄືສວນຄື້ນຟອງAguçadora, ທີ່ຖືກສ້າງຂຶ້ນໃນປີ 2007. ຟາມ, ໃນເບື້ອງຕົ້ນແມ່ນຈະນໍາໃຊ້ສາມ Pelamis P-750 ເຄື່ອງຈັກທີ່ຜະລິດ 2.25 MW. ແລະຄ່າໃຊ້ຈ່າຍແມ່ນຢູ່ທີ່ 8,5 ລ້ານເອີໂຣ. ພາຍໃຕ້ການດໍາເນີນງານທີ່ປະສົບຜົນສໍາເລັດ, ອີກ 70 ລ້ານເອີໂຣ ຈະມີການລົງທຶນກ່ອນປີ 2009 ສຳລັບອີກ 28 ເຄື່ອງຈັກ ເພື່ອຜະລິດ 525 ເມກາວັດ. ການສະຫນອງທຶນສໍາລັບຟາມຄື້ນຟອງໃນ Scotland ໄດ້ຖືກປະກາດໃນເດືອນກຸມພາປີ 2007 ໂດຍ ຜູ້ບໍລິຫານຊາວສະກ໋ອດແລນ ເຊິ່ງມີມູນຄ່າຫຼາຍກວ່າ 4 ລ້ານປອນ, ເຊິ່ງເປັນສ່ວນຫນຶ່ງຂອງ 13 ລ້ານໂດລາສະຫະລັດສໍາລັບການຊ່ວຍເຫຼືອ ພະລັງງານໄຟ້າທະເລຢູ່ໃນ Scotland. ຟາມນັ້ນຈະເປັນຟາມທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນໂລກ ທີ່ມີກໍາລັງການຜະລິດ 3 MW ດ້ວຍ ສີ່ເຄື່ອງຈັກ Pelamis. (ເບິ່ງຕື່ມທີ່ Farm Wave).
ໃນປີ 2007, ເຕັກໂນໂລຢີກັງຫັນທໍາອິດຂອງໂລກທີ່ສ້າງຈຳນວນການຄ້າຂອງພະລັງງານສຳລັບການໃຊ້ພະລັງງານໄຟ້າທະເລ ແມ່ນໄດ້ຖືກຕິດຕັ້ງໃນຂອບເຂດຂອງ ສຕຣັງຝອດ ເລົ້າ (Strangford Lough) ໃນພາກເຫນືອໄອແລນ, ປະເທດອັງກິດ. ການຜະລິດພະລັງງານໄຟຟ້ານຳ້ທະເລໃນລະດັບ 1.2 MW ນັ້ນ, ໄດ້ຜົນປະໂຫຍດຈາກການໄຫຼທີ່ວ່ອງໄວຂອງນຳ້ທະເລ ເຊິ່ງສາມາດເພີ່ມລະດັບຂຶ້ນສູງເຖິງ 4 m / s. ເຖິງແມ່ນວ່າເຄື່ອງປັ່ນໄຟຈະມີອໍານາດພຽງພໍທີ່ຈະສາມາດສະຫນອງໄຟຟ້າໃຫ້ກັບຫນຶ່ງພັນຄົວເຮືອນໄດ້, ກັງຫັນກໍ່ມີຍັງຜົນກະທົບໜ້ອຍໜຶ່ງຕໍ່ສິ່ງແວດລ້ອມ, ເນື່ອງຈາກວ່າມັນຢູ່ໃນໃຕ້ນຳ້ເກືອບທັງໝົດ, ແລະ ໃບພັດຂອງມັນກໍເຮັດວຽກຊ້າພໍທີ່ຈະບໍ່ເປັນອັນຕະລາຍຕໍ່ ສັດປ່າ.
ການເປີດໃຊ້ງານເທັກໂນໂລຢີສຳລັບພະລັງງານທົດແທນ.
ພະລັງງານແສງຕາເວັນ ແລະ ພະລັງງານລົມແມ່ນ ແຫຼ່ງພະລັງງານທີ່ບໍ່ສະໝໍ່າສະເໝີ ເຊິ່ງສະຫນອງໄຟຟ້າປະມານ 10-40% ໃນຊ່ວງເວລາໃດໜຶ່ງ. ເພື່ອຊົດເຊີຍໃນອາການລັກສະນະນີ້, ຕາມທຳມະດາແມ່ນຈະຕ້ອງຈັບຄູ່ກັບພະລັງງານໄຟ້ານຳ້ທີ່ມີຢູ່ແລ້ວ ຫຼື ການຜະລິດແກັສທໍາມະຊາດ. ໃນຂົງເຂດບ່ອນທີ່ບໍ່ສາມາດງານໃຊ້ໄດ້, ພະລັງງານລົມແລະພະລັງງານແສງຕາເວັນສາມາດຈັບຄູ່ກັບພະລັງງານນຳ້ທີ່ເກັບຮັກສາແບບປຳ້ທີ່ມີລາຄາແພງ
ແຫລ່ງພະລັງງານທີ່ບໍ່ສາມາດທົດແທນໄດ້.
ມັນມີຂໍ້ໂຕ້ຖຽງກັນວ່າ ພະລັງງານນິວເຄລຍ ສາມາດຖືວ່າເປັນຄວາມຍືນຍົງໄດ້ຫຼືບໍ່. ບາງຮູບແບບຂອງ ພະລັງງານນິວເຄຼຍ (ສິ່ງທີ່ສາມາດ "ເຜົາ" ສິ່ງເສດເຫຼືອຂອງນິວເຄຼຍໂດຍຜ່ານຂະບວນການທີ່ເອີ້ນວ່າ nuclear transmutation, ເຊັ່ນ: [./https://en.wikipedia.org/wiki/Integral_Fast_Reactor Integral Fast Reactor],ເຊິ່ງສາມາດຈັດຢູ່ໃນຫມວດ "ພະລັງງານສີຂຽວ"ໄດ້).
ບາງຊຸມຊົນ, ລວມທັງ Greenpeace ຜູ້ກໍ່ຕັ້ງແລະສະມາຊິກທໍາອິດ ທ່ານ ແພັດທຣິກ ມໍຣ໌ (Patrick Moore), ຈອດຈ໌ ມອນບຽດ (George Monbiot), ບິວ ເກດສ໌ (Bill Gates) ແລະ ເຈມສ໌ ເລີຟລ໋ອກ (James Lovelock) ໄດ້ຈັດຈຳແນກພະລັງງານນິວເຄລຍ ເປັນພະລັງງານສີຂຽວ. ບາງອື່ນໆ ລວມທັງ ຟິວ ຣາຟອດ (Phil Radford) ຂອງ Greenpeace ບໍ່ເຫັນດີນໍາ ວ່າບັນຫາທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບສິ່ງເສດເຫຼືອທີ່ເປັນອັນຕະລາຍ ແລະ ຄວາມສ່ຽງຂອງອຸປະຕິເຫດນິວເຄລຍ (ເຊັ່ນ: ໄພພິບັດເຊີໂນບິວ) ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສ່ຽງຢ່າງຮັບບໍ່ໄດ້ຕໍ່ສິ່ງແວດລ້ອມແລະມະນຸດ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ການສ້າງແບບທົດລອງນິວເຄຼຍໃຫມ່ກໍ່ສາມາດນໍາໃຊ້ສິ່ງທີ່ຖືກພິຈາລະນາວ່າ "ສິ່ງເສດເຫລືອຂອງນິວເຄຼຍ" ຈົນກ່ວາມັນບໍ່ເປັນອັນຕະລາຍ (ຫຼືຫນ້ອຍລົງ) ແລະມອອກແບບຮູບແບບທີ່ສາມາດຫຼຸດຜ່ອນຄວາມເປັນໄປໄດ້ຂອງອຸປະຕິເຫດນິວເຄລຍ. ການອອກແບບເຫຼົ່ານີ້ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ໂຄສະນາເຜີຍແຜ່ເທື່ອ. (ເບິ່ງ: Molten salt reactor)
ປະສິດທິພາບຂອງພະລັງງານ.
ການກ້າວໄປສູ່ຄວາມຍືນຍົງດ້ານພະລັງງານຈະຕ້ອງມີການປ່ຽນແປງບໍ່ພຽງແຕ່ໃນການສະຫນອງພະລັງງານເທົ່ານັ້ນແຕ່ໃນທາງທີ່ຖືກນໍາໃຊ້ ແລະ ຫຼຸດຜ່ອນຈໍານວນພະລັງງານທີ່ຕ້ອງການສຳລັບການສົ່ງສິນຄ້າ ຫຼື ບໍລິການຕ່າງໆທີ່ຈໍາເປັນນຳ. ໂອກາດສໍາລັບການປັບປຸງດ້ານຄວາມຕ້ອງການຂອງຄວາມສົມດຸນຂອງພະລັງງານແມ່ນມີຄວາມອຸດົມສົມບູນ ແລະ ມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍທີ່ສຸດໃນດ້ານການສະຫນອງ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດທາງເສດຖະກິດທີ່ສໍາຄັນ.
ເຕັກໂນໂລຊີ Smart-grid (ຕາຂ່າຍໄຟ້າ).
ຕາຂ່າຍໄຟຟ້າແມ່ນປະເພດຂອງເຕັກໂນໂລຢີຫນຶ່ງ ທີ່ປະຊາຊົນໃຊ້ເພື່ອນໍາລະບົບການໃຊ້ໄຟຟ້າເຂົ້າມາສູ່ ສະຕະວັດທີ 21, ໂດຍນໍາໃຊ້ການຄວບຄຸມຣີໂໝດຈາກຄອມພິວເຕີ້ ແລະ ການເຮັດວຽກແບບອັດຕະໂນມັດ. ລະບົບເຫຼົ່ານີ້ສາມາດເຮັດໄດ້ໂດຍເຕັກໂນໂລຢີການສື່ສານສອງທາງ ແລະ ການຂະບວນການຄອມພິວເຕີ້ທີ່ໃຊ້ມາຢູ່ຫລາຍທົດສະວັດໃນອຸດສາຫະກໍາຕ່າງໆ. ພວກເຂົາກໍາລັງເລີ່ມຕົ້ນນໍາໃຊ້ເຂົ້າໃນເຄືອຂ່າຍໄຟຟ້າຕ່າງໆ, ຕັ້ງແຕ່ໂຮງງານໄຟຟ້າ ແລະ ພະລັງງານລົມ,ຟາມກະສິກໍາ ແລະ ພະລັງງານທັງຫມົດເພື່ອສົ່ງໃຫ້ຜູ້ບໍລິໂພກໄຟຟ້າໃນບ້ານເຮືອນແລະທຸລະກິດ. ພວກເຂົາໄດ້ໃຫ້ຫຼາກຫຼາຍຜົນປຕໍ່ການໃຊ້ປະໂຫຍດ ແລະ ຜູ້ບໍລິໂພກ, ສ່ວນຫຼາຍແມ່ນເຫັນໄດ້ໃນການປັບປຸງປະສິດທິພາບພະລັງງານໃນລະບົບໄຟຟ້າ ແລະ ໃນບ້ານເຮືອນ ແລະ ສໍານັກງານຂອງຜູ້ໃຊ້ພະລັງງານ.
ສຸຂະອະນາໄມ ແມ່ນການປະຕິບັດເພື່ອຮັກສາ ສຸຂະພາບ. ອີງຕາມອົງການສຸຂະພາບໂລກ (WHO), "ສຸຂະອະນາໄມຫມາຍເຖິງສະພາບ ແລະ ການປະຕິບັດທີ່ຊ່ວຍຮັກສາສຸຂະພາບ ແລະ ປ້ອງກັນການແພ່ລາມຂອງພະຍາດ." ການອະນາໄມສ່ວນບຸກຄົນ ຫມາຍເຖິງການຮັກສາຄວາມສະອາດຂອງຮ່າງກາຍ.
ຜູ້ຄົນຈໍານວນຫຼາຍເຂົ້າໃຈວ່າ ສຸຂະອະນາໄມແມ່ນໝາຍເຖິງຄວາມສະອາດ, ແຕ່ວ່າ ສຸຂະອະນາໄມແມ່ນມີຄວາມໝາຍກວ້າງກວ່ານັ້ນ. ເຊິ່ງລວມເຖິງວິທີຕ່າງໆຂອງນິໄສສ່ວນບຸກຄົນ ເຊັ່ນ: ຄວນມີການອາບນຳ້, ການລ້າງມື, ການຕັດເລັບ, ການປ່ຽນ ແລະ ຊັກເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມດຸປານໃດ. ມັນຍັງລວມເຖິງຄວາມໃສ່ໃຈໃນການຮັກສາບ້ານເຮືອນ ແລະ ສະຖານທີ່ເຮັດວຽກໃຫ້ສະອາດ ພ້ອມທັງສິ່ງອຳນວຍຄວາມສະດວກຕ່າງໆໃນຫ້ອງນຳ້ທີ່ສະອາດ ແລະ ປາສະຈາກເຊື້ອໂຣກ.
ນິຣຸດຕິສາດ (Etymology).
ໄດ້ພິສູດຄັ້ງທໍາອິດໃນອັງກິດ ຊ່ວງຊຸມປີ 1676, ຄຳວ່າ ສຸຂະອະນະໄມ (Hygiene)ນັ້ນ"ມາຈາກ" ພາສາຝຣັ່ງ "hygiène", "," ພາສາລາຕິນ ຂອງ ກເຣັກ ὑγιεινή (τέχνη) "hugieinē Techn," ຊຶ່ງຫມາຍຄວາມວ່າ "(ສິລະປະ) ຂອງສຸຂະພາບ", ຈາກ ὑγιεινός ("hugieinos)", "ດີຕໍ່ສຸຂະພາບ, ສຸຂະພາບດີ", ແລະຈາກ ὑγιής ("hugiēs"), "ສຸຂະພາບ, ສຽງ, ມີປະໂຫຍດ, ເໝາະແກ່ສຸຂະພາບ". ໃນສາດສະຫນາກີກໂບຮານ, Hygeia (Ὑγίεια) ແມ່ນຕົວແທນຂອງສຸຂະພາບ, ຄວາມສະອາດ, ແລະສຸຂະອະນາໄມ.
ຄວາມເປັນມາ.
ນັກອາວະກາດກຳລັງອາບນ້ໍາອຸ່ນໃນກຸ່ມລູກເຮືອຂອງ Orbital Workshop (OWS) ຂອງສະຖານີຊ່ອງ Skylab space ໃນວົງໂຄຈອນໂລກ. ໃນການນໍາໃຊ້ສິ່ງອຳນວຍຄວາມສະດວກຂອງການອາບນຳ້ ຜ້າກັ້ງອາບນຳ້ໄດ້ຖືກຮື້ຂຶ້ນຈາກພື້ນ ແລະ ຕິດຢູ່ກັບເພດານ. ນຳ້ໄດ້ໄຫລຜ່ານຫົວຝັກບົວແບບປຸ່ມກົດ ທີ່ຕໍ່ກັບສາຍຢາງແບບຍືດຢຸ່ນ ແລະ ນຳ້ໄດ້ຖືກດູດອອກໄປດ້ວຍລະບົບສູນຍາກາດ.
ສຸຂະອະນາໄມແມ່ນແນວຄິດກ່ຽວກັບຄວາມສະອາດ, ສຸຂະພາບ ແລະ ຢາ. ມັນຍັງກ່ຽວຂ້ອງກັບການປະຕິບັດການດູແລສຸຂະພາບສ່ວນຕົວ ແລະ ມືອາຊີບ. ໃນຢາປົວພະຍາດແລະຊີວິດປະຈໍາວັນ, ການປະຕິບັດສຸຂະອະນາໄມແມ່ນໃຊ້ເປັນມາດຕະການປ້ອງກັນ ເພື່ອຫຼຸດຜ່ອນການເກີດ ແລະ ການແຜ່ເຊື້ອຂອງພະຍາດ.
ຄໍາວ່າ ຄວາມສະອາດ ແລະ ສຸຂະອະນາໄມແມ່ນຖືກນໍາໃຊ້ແທນກັນຢູ່ເລື້ອຍໆ, ເຊິ່ງສາມາດເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສັບສົນໄດ້. ໂດຍທົ່ວໄປ, ສຸຂະອະນາໄມຫມາຍເຖິງການປະຕິບັດທີ່ປ້ອງກັນການແພ່ກະຈາຍຂອງເຊື້ອພະຍາດ. ຂະບວນການທໍາຄວາມສະອາດ (ເຊັ່ນ: ການລ້າງມື) ກຳຈັດເຊື້ອນ້ອຍໆ ເຊັ່ນດຽວກັນກັບຂີ້ດິນຕ່າງໆ,ແລະນັ້ນມັກຈະແມ່ນວິຖີຕ່າງໆໃນການຮັກສາສຸຂະອະນາໄມ.
ການນໍາໃຊ້ອື່ນໆຂອງຄໍາສັບແມ່ນມີຢູ່ໃນປະໂຫຍກຕ່າງໆເຫຼົ່ານີ້ເຊັ່ນ: ການອະນາໄມ"ຂອງຮ່າງກາຍ, ການອະນາໄມສ່ວນບຸກຄົນ, ການອະນາໄມຂອງທີ່ນອນ, ການອະນາໄມຂອງແຂ້ວ, ສຸຂະອະນາໄມທາງຈິດ," ແລະ "ສຸຂະອະນາໄມຂອງການເຮັດວຽກ ເຊິ່ງໃຊ້ໃນການເຊື່ອມໂຍງຂອງສາທາລະນະສຸກ". "ສຸຂະອະນາໄມ" ແມ່ນຍັງເປັນຊື່ຂອງສາຂາວິທະຍາສາດຫນຶ່ງທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບການສົ່ງເສີມ ແລະ ການປ້ອງກັນສຸຂະພາບ.
ສຸຂະອະນາໄມທາງການແພດ.
ການປະຕິບັດສ່ວນໃຫຍ່ເຫຼົ່ານີ້ໄດ້ຖືກພັດທະນາໃນສະຕະວັດທີ 19 ແລະໄດ້ຖືກສ້າງຕັ້ງຂື້ນມາຕັ້ງແຕ່ກາງສະຕະວັດທີ 20. ບາງຂະບວນການຕ່າງໆ (ເຊັ່ນ: ການທໍາລາຍ ສິ່ງເສດເຫຼືອດ້ານການແພດ) ໄດ້ຖືກປັບປຸງເພື່ອຕອບສະຫນອງຕໍ່ການລະບາດຂອງພະຍາດໄຂ້ຫວັດໃຫຍ່ໃນທ້າຍສະຕະວັດທີ 20, ໂດຍສະເພາະແມ່ນ ເອດສ ແລະ ອີໂບລາ.
ບ້ານເຮືອນແລະການອະນາໄມປະຈໍາວັນ.
ການອະນາໄມບ້ານເຮືອນແມ່ນກ່ຽວກັບການປະຕິສຸຂະອະນາໄມທີ່ປ້ອງກັນ ຫຼື ຫຼຸດຜ່ອນການແຜ່ກະຈາຍຂອງພະຍາດຢູ່ໃນເຮືອນ ແລະ ການສະຖານທີ່ປະຈໍາວັນອື່ນໆເຊັ່ນ: ສະຖານທີ່ສັງຄົມ, ຍານພາຫານະຂົນສົ່ງສາທາລະນະ, ບ່ອນເຮັດວຽກ, ສະຖານທີ່ສາທາລະນະ, ແລະອື່ນໆ.
ສຸຂະອະນາໄມໃນສະຖານທີ່ຕ່າງໆມີບົດບາດສໍາຄັນໃນການປ້ອງກັນການແຜ່ກະຈາຍຂອງພະຍາດຕິດຕໍ່. ມັນປະກອບດ້ວຍຂັ້ນຕອນຕ່າງໆ ທີ່ນໍາໃຊ້ໃນສະຖານະການພາຍໃນເຊັ່ນ: ການລ້າງມື, ສຸຂະນາໄມທາງອາກາດ, ສຸຂະອະນາໄມຂອງອາຫານ ແລະ ນ້ໍາ, ສຸຂະອະນາໄມທົ່ວໄປພາຍໃນບ້ານ (ສຸຂະອະນາໄມຂອງສະຖານທີ່ສິ່ງແວດລ້ອມ ແລະ ພາບລວມຕ່າງໆ), ການດູແລສັດລ້ຽງໃນບ້ານ ແລະການດູແລສະພາບຂອງບ້ານ (ການຮັກສາຂອງຜູ້ທີ່ມີຄວາມສ່ຽງສູງຂອງການຕິດເຊື້ອພະຍາດ).
ໃນປັດຈຸບັນ, ອົງປະກອບເຫຼົ່ານີ້ຂອງສຸຂະອະນາໄມ ມັກຖືວ່າເປັນບັນຫາທີ່ແຍກອອກມາຕ່າງຫາກ, ເຖິງແມ່ນວ່າໄດ້ອີງຕາມຫຼັກການພື້ນຖານຂອງຈຸລະຊີວະພາບ. ການປ້ອງກັນການແພ່ກະຈາຍຂອງພະຍາດນັ້ນຫມາຍເຖິງການທໍາລາຍລະບົບຕ່ອງໂສ້ຂອງການຕິດເຊື້ອ. ເຂົ້າໃຈງ່າຍໆຄື, ຖ້າຫາກວ່າລະບົບຕ່ອງໂສ້ຂອງການຕິດເຊື້ອແມ່ນແຕກຫັກ, ການຕິດເຊື້ອຈະບໍ່ສາມາດແຜ່ລາມໄດ້. ເພື່ອຕອບສະຫນອງຄວາມຕ້ອງຂອງການລະບົບສຸຂະອະນາໄມທີ່ມີປະສິດທິພາບໃນບ້ານເຮືອນແລະຊີວິດປະຈໍາວັນ, ກອງປະຊຸມວິທະຍາສາດສາກົນກ່ຽວກັບສຸຂະພາບຂອງບ້ານເຮືອນ ໄດ້ພັດທະນາວິທີການຄວບຄຸມຄວາມສ່ຽງຕໍ່ Hazard Analysis Critical Control Point (HACCP), ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ "ເປົ້າຫມາຍສຸຂະອະນາໄມ"ອັນໄດ້ອີງໃສ່ການກໍານົດເສັ້ນທາງຂອງການແຜ່ກະຈາຍເຊື້ອພະຍາດຢູ່ໃນບ້ານແລະນຳສະເໜີການປະຕິບັດສຸຂະອະນາໄມໃນເວລາທີ່ສໍາຄັນ ເພື່ອທໍາລາຍລະບົບຕ່ອງໂສ້ຂອງການຕິດເຊື້ອ.
ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນຕົ້ນຕໍຂອງພະຍາດຊຶມເຊື້ອໃນເຮືອນຊານຂອງ ປະຊາຊົນ (ຜູ້ທີ່ມີບັນຫາ ຫລື ມີການຕິດເຊື້ອ) ອາຫານ (ໂດຍສະເພາະອາຫານດິບ) ແລະນ້ໍາ, ສັດລ້ຽງພາຍໃນບ້ານເຊັ່ນ: (ຢູ່ໃນສະຫະລັດອາເມລິກາຫຼາຍກ່ວາ 50% ຂອງບ້ານມີຫນຶ່ງສັດລ້ຽງໜຶ່ງຕົວ ຫຼື ຫຼາຍກວ່າໜຶ່ງຕົວ) ສະຖານທີ່ທີ່ສະສົມນ້ໍາເປື້ອນເຊັ່ນ: ອ່າງລ້າງຫນ້າ ຫຼື ອ່າງລ້າງຖ້ວຍ, ຫ້ອງນຳ້, ທໍ່ເສດເຫຼືອ, ເຄື່ອງມືທຳຄວາມສະອາດ, ຜ້າເຊັດຫນ້າ ແລະອື່ນໆ. ເຊິ່ງພ້ອມທີ່ຈະສົ່ງເສີມການເຕີບໂຕຂອງຈຸລິນຊີ ແລະ ກາຍເປັນບໍ່ສຳຮອງຂອງການຕິດເຊື້ອ. ເຊື້ອພະຍາດ (ເຊື້ອແບັກທີເຣັຍ, ເຊື້ອໄວຣັສ, ແລະອື່ນໆ) ແມ່ນຖືກກຳຈັດ ຫຼື ຫຼັ່ງອອກມາຈາກແຫຼ່ງເຫຼົ່ານີ້ໂດຍຜ່ານທາງ ເຍື່ອເມືອກ, ອາຈົມ, ຮາກ, ເກັດຜິວ, ແລະອື່ນໆ. ດັ່ງນັ້ນ, ໃນເວລາທີ່ລວມຕົວກັນຂອງສະຖານະການຕ່າງໆ, ປະຊາຊົນຈະໄດ້ພົບເຈີໂດຍທາງກົງຫຼື ຜ່ານອາຫານ ແລະ ນ້ໍາ, ເຊິ່ງສາມາດພັດທະນາການຕິດເຊື້ອໜຶ່ງໆໄດ້.
"ຊ່ອງທາງໃຫຍ່ໆ" ຕົ້ນຕໍສໍາລັບການແຜ່ກະຈາຍຂອງເຊື້ອພະຍາດຢູ່ໃນບ້ານແມ່ນມື, ມື ແລະ ພື້ນຜິວຕ່າງໆຂອງການຕິດຕໍ່ຂອງອາຫານ ແລະ ມື, ການທຳຄວາມສະອາດເຄື່ອງນຸ່ມຫົ່ມ ແລະ ເຄື່ອງໃຊ້. ເຊື້ອພະຍາດຍັງສາມາດແຜ່ເຊື້ອໄດ້ໂດຍຜ່ານເສື້ອຜ້າ ແລະ ຜ້າແພໃນຄົວເຮືອນ, ເຊັ່ນ: ຜ້າເຊັດຕົວ. ສິ່ງອຳນວຍຄວາມສະດວກຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: ຫ້ອງນ້ໍາ ແລະ ອ່າງລ້າງໜ້າ ອັນໄດ້ຖືກສ້າງຂື້ນເພື່ອຈັດການກັບສິ່ງເສດເຫຼືອຂອງຄົນຢ່າງປອດໄພ ແຕ່ຍັງມີຄວາມສ່ຽງອັນຕະລາຍຕໍ່ພວກເຂົາຢູ່. ການກໍາຈັດສິ່ງເສດເຫຼືອຂອງມະນຸດທີ່ປອດໄພແມ່ນເປັນສິ່ງຈໍາເປັນພື້ນຖານ; ສຸຂະອະນາໄມທີ່ບໍ່ດີເປັນສາເຫດຕົ້ນຕໍຂອງພະຍາດຖອກທ້ອງໃນຊຸມຊົນທີ່ມີລາຍຮັບຕ່ໍາ. ເຊື້ອໄວຣັສໃນທາງເດີນຫາຍໃຈ ແລະ ສະປໍຂອງເຊື້ອລານັ້ນແຜ່ລາມກະຈາຍໄປຜ່ານທາງອາກາດ.
ການອະນາໄມບ້ານທີ່ດີກໍ່ຫມາຍຄວາມວ່າເປັນການປະຕິບັດສຸຂະອະນາໄມໃນຈຸດສຳຄັນທີ່ຈະທໍາລາຍລະບົບຕ່ອງໂສ້ຂອງການຕິດເຊື້ອ. ເນື່ອງຈາກວ່າ "ການຕິດເຊື້ອ" ສໍາລັບເຊື້ອພະຍາດບາງຢ່າງ ສາມາດເປັນຂະຫນາດນ້ອຍໆ (10-100 ຫນ່ວຍ ຫຼື ຫນ້ອຍກວ່າ ສໍາລັບເຊື້ອໄວຣັສບາງຢ່າງ) ແລະ ການຕິດເຊື້ອລາອາດເປັນຜົນມາຈາກການຖ່າຍໂອນໂດຍກົງຂອງເຊື້ອພະຍາດຈາກພື້ນຜິວ ຜ່ານມື ຫຼື ອາຫານໄປຫາປາກ, ເນື້ອເຍື່ອດັງ ຫຼື ຕາ, ຂະບວນການ 'ທໍາຄວາມສະອາດສຸຂະນາໄມ' ຄວນພຽງພໍທີ່ຈະກຳຈັດເຊື້ອພະຍາດຈາກພື້ນຜິວທີ່ສຳຄັນຕ່າງໆ.
ການລ້າງມື.
ກ໋ອກນຳ້ສໍາລັບການລ້າງມືຫຼັງຈາກການນໍາໃຊ້ ຫ້ອງສ້ວມ ຢູ່ໃນເມືອງ Pumpuentsa, Ecuador
ສຸຂະອະນາໄມຂອງມືແມ່ນໄດ້ຖືກກໍານົດວ່າເປັນ ການລ້າງມື ຫຼື ເລັບດ້ວຍ ສະບູ ແລະ ນ້ໍາ ຫຼື ໃຊ້ເຈວລ້າງມືແບບແຫ້ງ. ສຸຂະອະນາໄມມືແມ່ນສໍາຄັນຫຼາຍໃນການປ້ອງກັນການແຜ່ກະຈາຍຂອງພະຍາດຕິດຕໍ່ໃນບ້ານແລະຊີວິດປະຈໍາວັນ.
ສຸຂະອະນາໄມທາງເດີນຫາຍໃຈ.
ແກ້ໄຂລະບົບຫາຍໃຈ ແລະ ສຸຂະນາໄມມື ໃຫ້ຖືກຕ້ອງໃນຍາມທີ່ໄອແລະຈາມເຊິ່ງສາມາດຫຼຸດຜ່ອນການແຜ່ກະຈາຍຂອງເຊື້ອພະຍາດໄດ້ໂດຍສະເພາະໃນຊ່ວງໄລຍະທີ່ ເປັນຫວັດ ແລະ ໄຂ້ຫວັດໃຫຍ່.
ສຸຂະອະນາໄມໃນຫ້ອງຄົວ, ຫ້ອງນ້ໍາແລະຫ້ອງສ້ວມ.
ການທຳຄວາມສະອາດສະຖານທີ່(ມື, ສະບຽງອາຫານ, ນ້ໍາດື່ມ) ແລະ ຫນ້າຜິວຕ່າງໆ (ເຊັ່ນ: ບ່ອນນັ່ງຖ່າຍ ແລະ ປຸ່ມກົດລ້າງສ້ວມ, ປະຕູ ແລະ ກ໋ອກນຳ້, ພື້ນທີ່ເຮັດທຸລະ, ພື້ນຜິວອ່າງອາບນຳ້ ແລະ ອ່າງນ້ໍາ) ໃນເຮືອນຄົວ, ຫ້ອງອາບນ້ໍາ ແລະ ຫ້ອງສ້ວມ ສາມາດຫຼຸດຜ່ອນຄວາມສ່ຽງຕໍ່ການແພ່ກະຈາຍຂອງເຊື້ອພະຍາດ. ຄວາມສ່ຽງຕໍ່ການຕິດເຊື້ອຈາກ ສ້ວມ ແມ່ນບໍ່ສູງ ຖ້າຖືກຮັກສາຢ່າງຖືກຕ້ອງ, ແຕ່ວ່າການສີດນຳ້ ແລະ ການລອຍຕົວຂອງຟອງສາມາດເກີດຂຶ້ນໄດ້ໃນລະຫວ່າງການກົດປຸ່ມລ້າງສ້ວມ, ໂດຍສະເພາະແມ່ນຍາມທີ່ມີຜູ້ຖອກທ້ອງ. ເຊື້ອພະຍາດຍັງມີຢູ່ໃນຝາ, ຕາຊັ່ງທີ່ຢູ່ໃນຫ້ອງນຳ້, ຝັກບົວ ແລະ ອ່າງລ້າງຫນ້າ ຫຼັງຈາກອາບນຳ້
ການອະນາໄມບ້ານເຮືອນໃນປະເທດກໍາລັງພັດທະນາ.
ໃນ ປະເທດກໍາລັງພັດທະນາ, ການເຂົ້າເຖິງນ້ໍາແລະ ສຸຂາພິບານແມ່ນເປັນບາດກ້າວສໍາຄັນໃນການຫຼຸດຜ່ອນຄວາມສ່ຽງຕໍ່ການຕິດເຊື້ອພະຍາດ, ແຕ່ວ່າໃນປັດຈຸບັນ, ມັນແມ່ນສິ່ງທີ່ດີທີ່ສຸດດ້ວຍໂຄງການຕ່າງໆທີ່ມີການສົ່ງເສີມສຸຂະອະນາໄມດ້ວຍການປັບປຸງພັດທະນາຄຸນະພາບຂອງນຳ້ ແລະ ການສ້າງສຸຂາພິບານ. ວິທີການນີ້ໄດ້ນຳເຂົ້າຮ່ວມກັບເປົ້າໝາຍການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ ໝາຍເລກ 6 ເຊິ່ງລະບຸເປົ້າຫມາຍທີ່ສອງວ່າ: "ກ່ອນປີ 2030, ບັນລຸການເຂົ້າເຖິງສຸຂາພິບານ ແລະ ສຸຂະອະນາໄມທີ່ພຽງພໍ ແລະ ສົມດຸນ ສໍາລັບທຸກຄົນ ແລະ ສິ້ນສຸດການຖ່າຍຊະຊາຍ, ເອົາໃຈໃສ່ເປັນພິເສດຕໍ່ຄວາມຕ້ອງການຂອງແມ່ຍິງແລະເດັກຍິງ ແລະຜູ້ທີ່ຢູ່ໃນສະຖານະພາບທີ່ສ່ຽງອັນຕະລາຍ ". ເນື່ອງຈາກການຕິດຕໍ່ທີ່ໃກ້ຊິດຂອງພວກເຂົາ, ນ້ໍາ, ສຸຂາພິບານ, ສຸຂະອະນາໄມ ແມ່ນໄດ້ຮວມຮວມໃສ່ນຳກັນ ແລະ ໄດ້ຮັບທຶນຈາກ WASH ໃນ ການຮ່ວມມືພັດທະນາ.
ປະມານ 2 ລ້ານຄົນໄດ້ເສຍຊີວິດໃນແຕ່ລະປີຍ້ອນພະຍາດຖອກທ້ອງ, ສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນເດັກນ້ອຍອາຍຸຕໍ່າກວ່າ 5 ປີ. ປະຊາຊົນທີ່ຖືກກະທົບຫຼາຍທີ່ສຸດແມ່ນປະຊາກອນໃນປະເທດກໍາລັງພັດທະນາ, ຜູ້ອາໃສຢູ່ໃນສະພາບທີ່ຮ້າຍແຮງຂອງຄວາມທຸກຍາກ, ຜູ້ຢູ່ອາໃສຢູ່ນອກຕົວເມືອງຫຼືຊາວຊົນນະບົດ. ການສະຫນອງນ້ໍາທີ່ມີປະສິດທິພາບພຽງພໍ, ການຈັດຫາສິ່ງອໍານວຍຄວາມສະດວກເພື່ອການກຳຈັດສິ່ງຂັບຖ່າຍຢ່າງຖືກສຸຂະລັກສະນະ ແລະ ການນຳສະເຫນີພຶດຕິກຳສຸຂະອະນາໄມທີ່ດີນັ້ນແມ່ນມີຄວາມສຳຄັນທາງດ້ານທຶນເພື່ອລົດຄວາມສ່ຽງໃນການຕິດເຊື້ອຈາກປັດໃຈສ່ຽງອັນຕະລາຍເຫຼົ່ານີ້.
ການຄົ້ນຄວ້າສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າຖ້າປະຕິບັດການລ້າງມືດ້ວຍສະບູຢ່າງກວ້າງຂວາງ ສາມາດຫຼຸດຜ່ອນການຖອກທ້ອງໄດ້ເກືອບ 50 ເປີເຊັນ ແລະການຕິດເຊື້ອຂອງທາງເດີນອາກາດຫາຍໃຈ ແມ່ນຢູ່ທີ່ ເກືອບ 25 ເປີເຊັນ ການລ້າງມືດ້ວຍສະບູຍັງຊ່ວຍຫຼຸດຜ່ອນ ອັດຕາການຕິດເຊື້ອຂອງຜິວຫນັງ, ການຕິດເຊື້ອຕາເຊັ່ນ: ໂລກຕັບແລະແມ່ທ້ອງລໍາໄສ້, ໂດຍສະເພາະແມ່ນ ascariasis ແລະ trichuriasis.
ກິດຈະກໍາປົກກະຕິ.
ສຸຂະນາໄມສ່ວນບຸກຄົນແມ່ນລວມເຖິງການປະຕິບັດຕ່າງໆຂອງຕົວບຸກຄົນເອງເພື່ອດູແລຮັກສາສຸຂະພາບຮ່າງກາຍ ແລະ ການເປັນຢູ່ທີ່ດີໂດຍຜ່ານການທຳຄວາມສະອາດ. ແຮງບັນດານໃຈຕ່າງໆສໍາລັບການສຸຂະອະນາໄມສ່ວນບຸກຄົນລວມມີ: ການຫຼຸດຜ່ອນຄວາມເຈັບປ່ວຍ, ການປິ່ນປົວຈາກການເຈັບປ່ວຍສ່ວນບຸກຄົນ, ມີສຸຂະພາບທີ່ດີແລະ ມີຄວາມຮູ້ສຶກດີ, ການຖືກຍອມຮັບທາງສັງຄົມແລະການປ້ອງກັນການແຜ່ເຊື້ອຕໍ່ຜູ້ອື່ນ. ສິ່ງທີ່ພິຈາລະນາການອະນາໄມທີ່ຖືກຕ້ອງແມ່ນສາມາດຂຶ້ນກັບວັດທະນະທຳສະເພາະຕົວ ແລະ ສາມາດປ່ຽນແປງໄດ້ຕະຫຼອດເວລາ
นางสาวถิ่นไทยงาม ถิ่น หมายถึง ดินแดนที่อยู่อาศัย ไทย หมายถึง ชาติไทย คนไทย งาม หมายถึง งดงาม สวยงาม การประกวดนางสาวถิ่นไทยงามเริ่มขึ้นเมื่อวันที่ 3 มกราคม พ.ศ. 2494 ที่จังหวัดเชียงใหม่ โดยมี น.ส.พวงแก้ว อุปาละ ดำรงตำแหน่งนางสาวถิ่นไทยงามเป็นคนแรก ซึ่งนับว่าเป็นเวที ประกวดที่มีสาวงามระดับแนวหน้าเข้าร่วมประชันความงามทุกครั้งที่มีการประกวด และสาวงาม จากเวทีนี้มีจำนวนไม่น้อยได้ก้าวขึ้นสู่ชัยชนะในความงามระดับชาติเสมอมา เช่น คุณนวลสวาท เปาโรหิต(ลังกาพินธ์) นางสาวถิ่นไทยงามปี พ.ศ. 2496 ได้รับตำแหน่งรองนางสาวไทยอันดับ 1 คุณชุติมา นัยนา นางสาวถิ่นไทยงามปี พ.ศ. 2530 ครองตำแหน่งนางสาวไทย ปี พ.ศ. 2530 คุณปภัสรา ชุตานุพงษ์ รองนางสาวถิ่นไทยงามปี พ.ศ. 2531 ครองตำแหน่งมิสไทยแลนด์เวิลด์ ปี พ.ศ. 2531 การประกวดนางสาวถิ่นไทยงามได้ย้ายสถานที่มาจัดที่จังหวัดเชียงรายและดำเนินจัดประกวดในงานประจำปีของจังหวัดเชียงรายตลอดมาจนถึงปัจจุบัน โดยเมื่อ พ.ศ. 2545 น.ส.จันจิรา จันทร์โฉม นางสาวถิ่นไทยงามประจำปี 2544 รับตำแหน่งมิสไทยแลนด์ยูนิเวิร์ส ปี พ.ศ. 2545 และรองนางสาว ถิ่นไทยงามอันดับ 1 ปี พ.ศ. 2545 น.ส.ธนวรรณ จุลมณีโชติ ได้รับตำแหน่ง รองอันดับ 2 มิสไทยแลนด์ยูนิเวิร์สในปีเดียวกัน และ ปี พ.ศ. 2555 น.ส.สุพัตรา จูเจริญ รับตำแหน่งรองมิสยูนิเวิร์สไทยแลนด์ ในปี พ.ศ. 2558 และล่าสุด น.ส. จิณณ์ณิตา บุดดี นางสาวถิ่นไทยงามปี พ.ศ. 2557 ได้ครองตำแหน่งมิสไทยแลนด์เวิลด์ ประจำปี 2559 การประกวดนางสาวถิ่นไทยงามก็จะก้าวเข้าสู่ปีที่ 66 บนเกียรติประวัติที่งดงามของการประกวดนี้ ซึ่งในปีนี้ กองการประกวดได้มุ่งหมายให้ งานประกวดที่มีตำนาน อันงดงามและยาวนานนี้ ยิ่งใหญ่สมค่า ”นางสาวถิ่นไทยงาม”
ประวัตินางสาวถิ่นไทยงาม.
เมื่อปี พ.ศ. 2485 ในช่วงสงครามมหาเอเชียบูรพา จอมพล ป.พิบูลสงคราม นายก- รัฐมนตรี ได้เดินทางมาราชการในภาคเหนือ ท่านได้เห็นภูมิประเทศที่สวยงาม มีอากาศ เย็นสบาย ไร่นาอุมดมสมบูรณ์ จึงได้เรียกชื่อดินแดนหัวเมืองเหนือว่า “ถิ่นไทยงาม” หลังจากท่านเข้ารับ ตำแหน่งอีกครั้งในปี พ.ศ. 2491 ช่วงนั้นเป็นช่วงหลังสงครามสงบ ลง บ้านเมืองยังเสียหายจากสงครามอยู่มาก หลายคนสิ้นเนื้อประดาตัวเพราะพิษภัย ของสงคราม ในปี พ.ศ. 2492 จอมพล ป.พิบูลสงคราม จึงได้ดำริให้ผู้คนที่ต้องการ แสวงหาที่ทำกิน ไปตั้งหลักปักฐานยังดินแดนภาคเหนือ ซึ่งมีความอุดมสมบูรณ์ มีพื้นที่ทำการเกษตรมากมาย จึงได้ให้ครูเพลงสองท่าน คือ ครูแก้ว อัจฉริยะกุล และครูเวส สุนทรจามร แต่งเพลง “ถิ่นไทยงาม” ขึ้น เนื้อเพลงบอกเล่าถึงดินแดนที่ อุมดมสมบูรณ์ อากาศเย็นสบาย มีห้วย ลำธารน้ำตก พรรณไม้เขียวชอุ่ม ดอกไม้ สวยงาม ผักปลาอุดมสมบูรณ์วัฒนธรรมล้ำเลิศ และได้เชิญชวนผู้คนไปตั้งถิ่นฐาน ยังดินแดนถิ่นไทยงาม
มิสเตอร์โกลบอลทีนไทยแลนด์ () เป็นการประกวดความงามชายในประเทศไทย เพื่อคัดเลือกตัวแทนเข้าร่วมการประกวดมิสเตอร์โกลบอลทีน พ.ศ. 2558 (ค.ศ. 2015) ได้มีการจัดตั้งการประกวดมิสเตอร์โกลบอลทีนขึ้น ซึ่งในประเทศไทยยังไม่มีการจัดประกวด แต่มีการแต่งตั้งตัวแทนประเทศไทยเข้าร่วมประกวดมิสเตอร์โกลบอลทีน
บริษัท จินตามยปัญญา จำกัด ผู้ได้รับสิทธิ์อย่างเป็นทางการ จาก Mister Global Organization ให้เป็นผู้ดำเนินการจัดการประกวด มิสเตอร์โกลบอลทีนไทยแลนด์ 2019 เพื่อค้นหาวัยรุ่นชายไทย ที่มีความเหมาะสม ทำหน้าที่เป็น " ตัวแทนประเทศไทย " เข้าร่วมการประกวดระดับนานาชาติ มิสเตอร์โกลบอลทีน (รอบชิงชนะเลิศระดับโลก)
มิสเตอร์โกลบอลทีน เป็นเวทีประกวดวัยรุ่นชาย (อายุระหว่าง 15-19 ปี) ที่พัฒนาและดำเนินการโดยคุณประดิษฐ์ ประดิษฐนันท์ ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2558 ด้วยแรงบันดาลใจที่ต้องการสร้าง เวทีน้องชาย (Brotherhood) ให้เป็นเวทีคู่ขนานไปกับเวที มิสเตอร์โกลบอล (มิสเตอร์โกลบอล: ที่มีอายุระหว่าง 19-27 ปี) มิสเตอร์โกลบอล ในปัจจุบันเป็นเวทีการประกวด "สัญชาติไทยเพียงเวทีเดียว" ที่ติดอันดับแกรนด์สแลม (แกรนด์สแลม แรงกิ้ง) ซึ่งจัดอันดับโดยเว็บไซต์ "โกลบอล บิวตี้" โดย 5 เวทีการประกวดหนุ่มหล่อที่ดีที่สุดในโลกในปัจจุบัน ได้แก่ เวทีการประกวด มิสเตอร์เวิลด์ (สหราชอาณาจักร) / แมนฮันต์อินเตอร์เนชันแนล (สิงคโปร์) / มิสเตอร์อินเตอร์เนชันแนล (สิงคโปร์) / มิสเตอร์โกลบอล (ไทย) และ มิสเตอร์ซูปราเนชันแนล (ปานามา)
มิสเตอร์โกลบอลทีน (Mister Global Teen - Mr.GT) เกิดขึ้นในสังคม ด้วยความเชื่อมัน ศรัทธาและแรงบันดาลใจ ว่า วัยรุ่นในสังคมยุคปัจจุบันไม่เพียงแต่จะมีบุคลิกภาพ-หน้าตาดีเท่านั้น หากแต่สังคมควรเปิดพื้นที่ให้เขาได้พัฒนาความคิด พัฒนาสุขภาวะและมีส่วนร่วมในการพัฒนาสังคมไปพร้อมๆ กัน
การประกวดเวที มิสเตอร์โกลบอลทีน เริ่มต้นขึ้นครั้งแรก ในปี พ.ศ. 2558 ณ ประเทศไทย ภายใต้แนวคิด "Promote Creative Accomplishment, Healthy Living and Community Involvement for teens globally" ในครั้งแรกนี้ มีตัวแทนวัยรุ่นจาก 8 ประเทศเดินทางมาเข้าร่วมการประกวด ได้แก่ ออสเตรเลีย บราซิล เมียนมาร์ อินโดนีเซีย อินเดีย เวียดนาม ศรีลังกา และประเทศไทย ในครั้งนั้น Mr. Daham Dias จากประเทศศรีลังกา ได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่ง มิสเตอร์โกลบอลทีน 2015 เป็นคนแรก
ประเทศไทยในช่วงปี พ.ศ. 2559-2561 เป็นเวลาของความโศกเศร้าและการไว้อาลัยต่อการสววรคตของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช คณะผู้ดำเนินงานได้พิจารณางดจัดการประกวด และได้คัดเลือก Mr. Joaquin Rudolfo Rosallosa (ประเทศฟิลิปปินส์) ให้ดำรงตำแหน่ง Mr.GT ประจำปี 2016 และในปลายปี พ.ศ. 2560 Mr. Mein Reilly Artero จากประเทศกวม ได้รับคัดเลือกให้ดำรงตำแหน่ง มิสเตอร์โกลบอลทีน ประจำปี 2017-18
การประกวด มิสเตอร์โกลบอลทีนไทยแลนด์ 2019 (Mr.GTT: 2019) ที่จะจัดขึ้นในปีนี้ ถือเป็นครั้งแรกของประเทศไทยที่จะดำเนินการค้นหา "ตัวแทนคนรุ่นใหม่ของประเทศไทย" เข้าร่วมการประกวดระดับนานาชาติ มิสเตอร์โกลบอลทีน 2019: รอบชิงชนะเลิศระดับโลก ซึ่งคาดว่าจะมีตัวแทนเยาวชนจากประเทศต่างๆ กว่า 20 ประเทศทั่วโลกเข้าร่วมการประกวดในครั้งนี้ ภายใต้การดำเนินงานของนายพิชญ์ไกร ไชยเดช ผู้ได้รับการแต่งตั้งจาก Mister Global Organization ให้เป็นผู้ถือลิขสิทธิ์และ National Director ในครั้งนี้
มิสเตอร์อีโคอินเตอร์เนชันแนลไทยแลนด์ (Mister Eco International Thailand) เป็นการประกวดความงามชายในประเทศไทย จัดขึ้นเป็นครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. 2561 ซึ่งผู้ชนะการประกวดจะต้องเป็นตัวแทนของประเทศเข้าร่วมการประกวดมิสเตอร์อีโคอินเตอร์เนชันแนล
มิสเตอร์อีโคไทยแลนด์ 2018.
มิสเตอร์อีโคไทยแลนด์ 2018 การประกวดรอบตัดสินจัดขึ้นเมื่อวันที่ 22 เมษายน พ.ศ. 2561 ณ เทอร์มินอล 21 โคราช, นครราชสีมา โดยผู้ชนะการประกวดในครั้งนี้ คือ สกุล ลิมปภานนท์ (แชมป์) ซึ่งจะได้เป็นตัวแทนประเทศไทยเข้าร่วมประกวดมิสเตอร์อีโคอินเตอร์เนชันแนล 2018 จึงเป็นการประกวดเพื่อค้นหาตัวแทนไปประกวด มิสเตอร์อีโคอินเตอร์เนชันแนล 2018 ที่ประเทศอียิปต์
มิสเตอร์ไทยแลนด์ (Mister Thailand) เป็นการประกวดความงามชายในประเทศไทย จัดขึ้นเป็นครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. 2557 ซึ่งผู้ชนะการประกวดจะต้องเป็นตัวแทนของประเทศเข้าร่วมการประกวดมิสเตอร์อินเตอร์เนชันแนล
มิสเตอร์ไทยแลนด์ 2014.
มิสเตอร์ไทยแลนด์ 2014 ถือได้ว่าเป็นการประกวดมิสเตอร์ไทยแลนด์ที่ถูกจัดขึ้นเป็นครั้งที่ 1 การประกวดรอบตัดสินจัดขึ้นเมื่อวันที่ 7 กันยายน 2557 ณ เดอะ เอทัส ลุมพินี, กรุงเทพมหานคร โดยผู้ชนะการประกวดในครั้งนี้ คือ วิทวัส ศรีเกษ ซึ่งจะได้เป็นตัวแทนประเทศไทยเข้าร่วมประกวดมิสเตอร์อินเตอร์เนชันแนล 2014 และภูเบศร์ แซมกระโทก จะได้เป็นตัวแทนเข้าร่วมประกวดมิสเตอร์โกลบอล 2014
สุภาพบุรุษไทยแลนด์ () เป็นการประกวดความงามชายในประเทศไทย จัดขึ้นเป็นครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. 2555 ซึ่งผู้ชนะการประกวดจะต้องเป็นตัวแทนของประเทศเข้าร่วมการประกวดมิสเตอร์อินเตอร์เนชันแนล
สุภาพบุรุษไทยแลนด์ 2013.
สุภาพบุรุษไทยแลนด์ 2013 ถือได้ว่าเป็นการประกวดสุภาพบุรุษไทยแลนด์ที่ถูกจัดขึ้นเป็นครั้งที่ 2 การประกวดรอบตัดสินจัดขึ้นเมื่อวันที่ 27 ตุลาคม 2556 ณ โรงภาพยนตร์ อีนิกมา เดอะ ชาโดว์ สกรีน (Enigma: The Shadow Screen) ศูนย์การค้าสยามพารากอน โดยผู้ชนะการประกวดในครั้งนี้ คือ ณัฐวัตน์ รุ่งเรืองวรวัฒน์ ซึ่งจะได้เป็นตัวแทนประเทศไทยในการประกวด Man Models International 2014 ที่จะจัดขึ้นเป็นครั้งแรกในประเทศไทย
สุภาพบุรุษไทยแลนด์ 2012.
สุภาพบุรุษไทยแลนด์ 2012 ถือได้ว่าเป็นการประกวดมิสเตอร์ไทยแลนด์อินเตอร์เนชันแนลที่ถูกจัดขึ้นเป็นครั้งที่ 1 การประกวดรอบตัดสินจัดขึ้นเมื่อวันที่ 13 ตุลาคม 2555 ณ โรงแรมมิราม่า กรุงเทพ, กรุงเทพมหานคร โดยผู้ชนะการประกวดในครั้งนี้ คือ ปิยะนัส สุจริต ซึ่งจะได้เป็นตัวแทนประเทศไทยเข้าร่วมประกวดมิสเตอร์อินเตอร์เนชันแนล 2012 และมุขพล โปษกะบุตร จะได้เป็นตัวแทนเข้าร่วมประกวดแมนฮันต์อินเตอร์เนชันแนล 2012
พีดีเอ็นไทยแลนด์แมนออฟเดอะเยียร์ (PDN Thailand Man Of The Year) เป็นการประกวดความงามชายในประเทศไทย จัดขึ้นเป็นครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. 2556 ซึ่งผู้ชนะการประกวดจะต้องเป็นตัวแทนของประเทศเข้าร่วมการประกวดมิสเตอร์อินเตอร์เนชันแนล
พีดีเอ็นไทยแลนด์แมนออฟเดอะเยียร์ 2013.
พีดีเอ็นไทยแลนด์แมนออฟเดอะเยียร์ 2013 การประกวดรอบตัดสินจัดขึ้นเมื่อวันที่ 18 สิงหาคม 2556 ณ ฟลาวาเรสเตอร์รองท์แอนด์บาร์, โรงแรมดรีม, กรุงเทพมหานคร โดยผู้ชนะการประกวดในครั้งนี้ คือ คุณากร วงศ์พยัคฆ์ ซึ่งจะได้เป็นตัวแทนประเทศไทยเข้าร่วมประกวดมิสเตอร์อินเตอร์เนชันแนล 2013 แต่ไม่สามารถเข้าร่วมประกวดได้ วรภพ คล้ายสังข์ จึงเป็นการประกวดเพื่อค้นหาตัวแทนไปประกวด มิสเตอร์อินเตอร์เนชันแนล 2013 ที่ประเทศ อินโดนีเซีย
ไทยซุปเปอร์โมเดลคอนเทสต์ () เป็นการประกวดนางแบบโดยสถานีโทรทัศน์กองทัพบกช่อง 7 จัดประกวดเพื่อเฟ้นหาสาวไทยหุ่นดี ที่มีความมั่นใจในตัวเอง และมีความเหมาะสมกับตำแหน่งไทยซุปเปอร์โมเดล พร้อมกับการก้าวขึ้นเป็นนางแบบอาชีพต่อไป แต่ส่วนใหญ่ก็เป็นนักแสดงสังกัดสถานีโทรทัศน์กองทัพบกช่อง 7
ไทยซุปเปอร์โมเดลคอนเทสต์ เป็นเวทีแห่งโอกาส และสานฝันให้กับสาวมั่นทันสมัยสู่วงการนางแบบระดับประเทศ ซึ่งสถานีโทรทัศน์กองทัพบกช่อง 7 เป็นผู้ดำเนินการจัดประกวด ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2545 เป็นต้นมาโดยมีความมุ่งมั่นที่จะสรรหา สาวไทยที่มีความมั่นใจ และความเหมาะสมกับตำแหน่งไทยซุปเปอร์โมเดล พร้อมก้าวขึ้นไปเป็นนางแบบอาชีพต่อไป
นอกจากนี้สถานีโทรทัศน์กองทัพบกช่อง 7 ยังต้องการส่งเสริมอาชีพนางแบบของประเทศไทย ให้เทียบเท่าระดับสากล ด้วยการสนับสนุนให้ผู้ชนะเลิศเข้าร่วมประกวดนางแบบในเวทีระดับนานาชาติ และเข้าร่วมงานแฟชั่นโชว์ในต่างประเทศ
ในปี พ.ศ. 2556 มีการจัดประกวด "สมาร์ทบอย" ร่วมกับไทยซุปเปอร์โมเดลคอนเทสต์ ซึ่งเป็นเวทีแห่งโอกาส สานฝัน และค้นหาหนุ่มมาดเท่อายุระหว่าง 14 - 17 ปี เข้าสู่วงการบันเทิง
ซุปเปอร์โมเดลไทยแลนด์ () เป็นการประกวดความงามในประเทศไทย จัดขึ้นเป็นครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. 2558 ผู้ได้ตำแหน่งต่างๆจะเป็นผู้แทนประเทศไทยเข้าประกวดเวทีระดับนานาชาติ
เกี่ยวกับการประกวด.
การประกวด SUPERMODEL THAILAND 2015 เป็นการประกวดนางแบบนายแบบรุ่นเยาวชน อายุระหว่าง 5 - 18 ปี โดยแบ่งเป็นรุ่นต่างๆดังต่อไปนี้
- Mister Young Thailand 2015 (วัยรุ่นชายอายุ 13 -18 ปี)
- Miss Young Thailand 2015 (วัยรุ่นหญิง อายุ 13 - 18 ปี)
- Mini Mister Thailand 2015 (เด็กชายอายุ 5 -12 ปี)
- Mini Miss Thailand 2015 (เด็กหญิงอายุ 5 - 12 ปี)
โดยรอบชิงชนะเลิศจัดขึ้นในวันเสาร์ที่ 10 ตุลาคม 2558 ที่ นครินทร์ สเปซ ถนนศรีนครินทร์
ມິສທີນລາວ ຫຼື ນາງສາວຈໍາປາລາວ (ອັງກິດ: Miss Teen Laos) ຫຼື (ອັງກິດ: Miss Champa Laos) ເປັນການປະກວດນາງງາມທີ່ຈັດຂຶ້ນເປັນປະຈຳທຸກປີ ມີຈຸດປະສົງເພື່ອສົງເສີມແລະໂຄສະນາການທ່ອງທ່ຽວຂອງປະເທດລາວ ຈັດຂຶ້ນຄັ້ງທຳອິດໃນປີ ຄ.ສ. 2019.
ຕິດຕາມຂໍ້ມູນຂ່າວສານໄດ້ທີ່ເຟສບຸກແຟນເຜດ [https://www.facebook.com/misschampalaos/?__tn__=kCH-R&eid=ARCmUpjKq6F3BMmNSY_wt4EtoQpx1zMH2zcYDUA7iZvWHthOPaVMV8zu781ZRFqK0KLB6xpcFHypvsAn&hc_ref=ARTGK6O9vQ85-PS4b8FC3y-hBmha3SuZzR6o3lmedeUpW5Illa0MUMaGMggWUhZdfkg&fref=nf Miss Champa Laos ນາງສາວຈໍາປາລາວ] ຫຼື ເຟສບຸກແຟນເຜດ [https://www.facebook.com/Miss-TEEN-LAOS-2551521948215573/ Miss TEEN LAOS]
The Second International Pageant of Pulchritude and Eighth Annual Bathing Girl Revue was held from May 21 to May 23, 1927, in Galveston, Texas. More contestants from outside the United States entered the pageant compared to the previous year, with women from Cuba, France, Italy, Luxembourg, Portugal, and Spain joining. Canada and Mexico also sent delegates, as they had in 1926. There were also 29 contestants from the United States. An estimated 250,000 people attended the events during that weekend, and over $5000 in prizes were given to the winners. The pageant was becoming known as an opportunity for potential movie and stage actresses to be discovered.
Miss United States, Dorothy Britton, who represented New York City, was crowned Miss Universe 1927 at the end of the event. She was considered the first American girl to win an international contest of any importance, as well as the first girl from New York City to win a national prize.
Der Schönheitswettbewerb um die Miss Universe 1929 fand unter dem Namen "Fourth International Pageant of Pulchritude and Tenth Annual Bathing Girl Revue" vom 8. bis 12. Juni 1929 in Galveston (Texas) statt. Etwa 150.000 Zuschauer sollen sich jährlich die Badeanzug-Parade auf dem Galveston Boulevard angesehen haben.
Es gab 44 Bewerberinnen (34 aus den Vereinigten Staaten und 10 Ausländerinnen). Die ersten zehn Platzierten gewannen am 11. Juni Geldpreise und die Siegerin zusätzlich den Titel "Miss Universe".
Der Schönheitswettbewerb um die Miss Universe 1930 fand unter dem Namen "Fifth International Pageant of Pulchritude and Eleventh Annual Bathing Girl Revue" vom 2. Bis 6. August 1930 in Galveston (Texas) statt. Etwa 150.000 Zuschauer sollen sich jährlich die Badeanzug-Parade auf dem Galveston Boulevard angesehen haben.
Es gab 39 Bewerberinnen (32 aus den Vereinigten Staaten und 7 Ausländerinnen). Am 5. August gewannen die ersten zehn Platzierten Geldpreise und die Siegerin zusätzlich den Titel "Miss Universe".
Der Schönheitswettbewerb um die Miss Universe 1931 fand unter dem Namen "Sixth International Pageant of Pulchritude and Twelfth Annual Bathing Girl Revue" am 16. Juni 1931 in Galveston (Texas) statt. Etwa 150.000 Zuschauer sollen sich jährlich die Badeanzug-Parade auf dem Galveston Boulevard angesehen haben.
Es gab 36 Bewerberinnen (28 aus den Vereinigten Staaten und 8 Ausländerinnen). Die ersten zehn Platzierten gewannen Geldpreise und die Siegerin zusätzlich den Titel "Miss Universe".
Der Wettbewerb um die Miss Universe 1930 war der erste weltweite, der unter Beteiligung des "Comité pour l’election de Miss Europe" durchgeführt wurde. Das "Comité" war 1928 durch den französischen Journalisten Maurice de Waleffe (1874–1946) ins Leben gerufen worden und organisierte die Wahl der Miss Europe jährlich von 1929 bis 1938. Waleffe hatte zuvor schon den Wettbewerb um die Miss France begründet. Er und sein Komitee hatten mit den Gastgebern vereinbart, dass alle Kandidatinnen der Miss Europe auch für die Miss Universe qualifiziert waren. (Vereinzelt traten jedoch andere Teilnehmerinnen aus dem jeweiligen Land an). Zudem organisierte sein Komitee die gemeinsame Anreise der europäischen Teilnehmerinnen von Paris aus zum Veranstaltungsort.
Die außereuropäischen Kandidatinnen waren in ihren Herkunftsländern nach unterschiedlichen Kriterien ausgewählt worden.
Der Wettbewerb.
a>", in dem die Wahl stattfand.
Die Veranstaltung fand am 7. September 1930 in Rio de Janeiro statt, in der Pergola am Schwimmbad des Hotels "Copacabana Palace". Die 26 Kandidatinnen waren im Hotel "Glória" untergebracht. Der Wettbewerb wurde damals meist als "Concours international de beauté" oder "International Beauty Pageant" bezeichnet.
Der Wettbewerb um die Miss Universe 1932 war der zweite, der weltweit, unter Beteiligung des "Comité pour l’election de Miss Europe" durchgeführt wurde. Das "Comité" war 1928 durch den französischen Journalisten Maurice de Waleffe (1874–1946) ins Leben gerufen worden und organisierte die Wahl der Miss Europe von 1929 bis 1938. Waleffe hatte zuvor schon den Wettbewerb um die Miss France begründet. Er und sein Komitee hatten mit den Gastgebern vereinbart, dass alle Kandidatinnen der Miss Europe auch für die Miss Universe qualifiziert waren. (Vereinzelt traten jedoch andere Teilnehmerinnen aus dem jeweiligen Land an).
Die Veranstaltung fand am 31. Juli 1932 im "Casino de Spa" im belgischen Kurort Spa statt. Es gab 28 Bewerberinnen. Platzierungen der Teilnehmerinnen sind bis auf die Siegerin nicht bekannt geworden.
Der Wettbewerb um die Miss Universe 1935 war der dritte und letzte, der weltweit, unter Beteiligung des "Comité pour l’election de Miss Europe" durchgeführt wurde. Das "Comité" war 1928 durch den französischen Journalisten Maurice de Waleffe (1874–1946) ins Leben gerufen worden und organisierte den Wettbewerb um die Miss Europe kontinuierlich bis 1938. Waleffe hatte zuvor schon den Wettbewerb um die Miss France begründet. Er und sein Komitee hatten mit den Gastgebern vereinbart, dass die Kandidatinnen der Miss Europe alle auch für die Miss Universe qualifiziert waren. (Vereinzelt traten jedoch andere Teilnehmerinnen aus dem jeweiligen Land an).
Louise Lyman aus den USA war nicht dort gewählt worden. Sie hatte als "Miss Atlantique" an der Miss Europe 1934 teilgenommen. Ihr Titel wurde erstmals 1929 unter den weiblichen Fahrgästen von Passagierschiffen der "Compagnie Transatlantique" vergeben. Federführend und namensgebend war deren Bordzeitung "L‘Atlantique".
Die Veranstaltung fand am 29. September 1935 im Rahmen der Weltausstellung in Brüssel statt. Es gab 28 Kandidatinnen. (Auf einem Werbeplakat waren 30 angekündigt). Platzierungen der Teilnehmerinnen sind bis auf die Siegerin nicht bekannt geworden.
ລະລິສາ ມະໂນບານ (, ເກົາຫຼີ​:라리사 마노반 27 ມີນາ 1997)​ ຊື່ໃນວົງການ ລິຊ່າ ແມ່ນນັກຮ້ອງຊາວໄທ ແລະສະມາຊິກວງແບັກພິ້ງ
ນາງເກີດເມື່ອວັນທີ່ 27 ມີນາ 1997 ຊື່ເກີດຂອງນາງ ປຣານປຣີຍາ ມະໂນບານ (ปราณปรียา มโนบาล) ເກີດທີ່ຈັງຫວັດບຸລີລຳ ປະເທດໄທ ຕໍ່ມານາງໄດ້ປ່ຽນຊື່ຂອງນາງຕາມກົດໝາຍຊື່ວ່າ ລະລິສາ ນາງເປັນລູກຄົນດຽວຂອງແມ່ຊາວໄທແລະພໍ່ລ້ຽງຊາວສະວິດ ລິຊ່າຮຽນຈົບມັດທະຍົມຕອນປາຍທີ່ໂຮງຮຽນປຣະພາມົນຕຣີທີ່ 1 ແລະທີ່ 2 ຕັ້ງແຕ່ອາຍຸຍັງນ້ອຍ ລິຊ່າໄດ້ຮັບຄວາມສົນໃຈໃນວົງການເພງປັອປເກົາຫຼີໃຕ້ແມ່ນສິລະປິນທີ່ຊົມເຊີຍຢ່າງ ບິ້ກແບງ (Bigbang) ແລະທູເອັນອີວັນ (2NE1) ເພາະສະນັ້ນຈຶ່ງຢາກໃຫ້ມື້ໃດມື້ໜຶ່ງຕາມເສັ້ນທາງທີ່ຄ້າຍຄືກັນ
ມະຫາວິທະຍາໄລສິນລະປາກອນ (), (; ອັກສອນຫຍໍ້: ມສກ. – SU) ແມ່ນມະຫາວິທະຍາໄລສິລະປະແຫ່ງທຳອິດຂອງປະເທດໄທແລະເປັນມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງທີ່ຫ້າຂອງປະເທດໄທ ມີຊື່ສຽງທາງດ້ານສິລະປະແລະການອອກແບບ ປປັດຈຸບັນເປີດສອນຄອບຄຸມທຸກສາຂາວິຊາ ທັ້ງກຸ່ມສາຂາສັງຄົມສາດແລະມະນຸດສາດ ກຸ່ມສາຂາວິທະຍາສາດແລະເຕັກໂນໂລຊີ ແລະກຸ່ມສາຂາວິທະຍາສາດສຸຂະພາບ ຕາມມາດຕະຖານຂອງມະຫາວິທະຍາໄລສາກົນຢ່າງສົມບູນ
ມະຫາວິທະຍາໄລສິນລະປາກອນ ຖືກຳເໜີດຈາກ "ໂຮງຮຽນປະນີດສິລະປະກຳ ສັງກັດ ກົມສິນລະປາກອນ" ໃນລັດຊະສະໄໝຂອງ ພະບາດສົມເດັດພະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ໄດ້ພັດທະນາຂຶ້ນເປັນລຳດັບຈົນເປັນ "ໂຮງຮຽນສິນລະປາກອນ" ແລະເມື່ອວັນທີ 12 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1943 ສາດສະດາຈານ ພະຍາອະນຸມານລາຊະທົນ (ຍົງ ສະຖຽນໂກເສດ) ຮ່ວມກັບ ສາດສະດາຈານ ສິນ ພີຣະສີ ພັດທະນາຫລັກສູດຈົນໄດ້ຮັບການຍົກຖານະຂຶ້ນແມ່ນ "ມະຫາວິທະຍາໄລສິນລະປາກອນ" ເພື່ອເປັນສະຖາບັນອຸດົມສຶກສາຂັ້ນສູງທາງສິລະປະແຫ່ງຊາດ ໂດຍມີປະນິທານທີ່ຈະສ້າງສັນສິລະປະ ວິທະຍາການ ແລະພູມປັນຢາເພື່ອສັງຄົມ ມີຜົນໃຫ້ງານສິລະປະຂອງຊາດພັດທະນາແລະກ້າວໜ້າ ມີກິດຈະກຳແລະວິຊາການຕ່າງໆ ທີ່ດຳເນິນການເອື້ອອຳນວຍປະໂຫຍດໃຫ້ແກ່ປະຊາຊົນສະເໝີມາ
ປະຫວັດມະຫາວິທະຍາໄລ.
ມະຫາວິທະຍາໄລສິນລະປາກອນ ແມ່ນມະຫາວິທະຍາໄລໃນກຳກັບຂອງລັດ ໃນສັງກັດ ກະຊວງການອຸດົມສຶກສາ ວິທະຍາສາດ ວິໄຈແລະນະວັດຕະກຳ ເດີມຄື "ໂຮງຮຽນປະນີດສິນລະປະກຳ ສັງກັດ ກົມສິນລະປາກອນ" ເຊິ່ງກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນໃນ ຄ.ສ. 1935 ໂດຍສາດສະດາຈານ ສິນ ພີຣະສີ ຫຼືຊື່ເດີມ ກອຣ໌ຣາໂດ ເຟໂຣຊີ (Corrado Feroci) ຊາວອິຕາລີເຊິ່ງເດິນທາງມາຮັບລາຊະການໃນປະເທດໄທໃນລັດຊະສະໄໝ ພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ແລະ ພະສາໂລດລັດຕະນະນິມມານ (ສາໂລດ ສຸກຂະຍາງ) ໂດຍໃຊ້ພື້ນທີ່ວັງກາງແລະວັງຕາເວັນອອກຂອງ ວັງທ່າພະ ເຊິ່ງໃນຕອນນັ້ນ ສົມເດັດພະເຈົ້າບໍລົມວົງເທີ ເຈົ້າຟ້າກົມພະຍານະລິດສະລານຸວັດຕິວົງ ສະເດັດໄປປະທັບພະຕຳໜັກປາຍເນິນແລ້ວ ທ່ານທັ້ງສອງຈຶ່ງຮັບຊື້ຈາກທາຍາດຂອງພະອົງແລະທຳການເປີດສອນໃຫ້ແກ່ຂ້າລາຊະການແລະນັກຮຽນໃນສະໄໝນັ້ນໂດຍບໍ່ເກັບຄ່າເລົ່າຮຽນ ຕໍ່ມາ ຄ.ສ. 1935 ໄດ້ຮວມເອົາໂຮງຮຽນນາດຕະດຸລິຍາງສາດທີ່ຕັ້ງຢູ່ວັງໜ້າໄວ້ດ້ວຍ ພ້ອມປ່ຽນຊື່ໃໝ່ເປັນ "ໂຮງຮຽນສິນລະປາກອນ"
ວັນທີ 12 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1943 ສາດສະດາຈານ ພະຍາອະນຸມານລາຊະທົນ (ຍົງ ສະຖຽນໂກເສດ) ຮ່ວມກັບສາດສະດາຈານ ສິນ ພີຣະສີ ພັດທະນາຫລັກສູດຈົນໃຫ້ຮັບການຍົກຖານະຂຶ້ນເປັນ "ມະຫາວິທະຍາໄລສິນລະປາກອນ" ເພື່ອເປັນສະຖາບັນອຸດົມສຶກສາຂັ້ນສູງທາງສິນລະປະຂອງຊາດ ໂດຍມີປະນິທານທີ່ຈະສ້າງສັນສິລະປະວິທະຍາການແລະພູມປັນຍາເພື່ອສັງຄົມ ພ້ອມທັ້ງຈັດຕັ້ງຄະນະຈິດຕະກຳແລະປະຕິມາກຳຂຶ້ນເປັນຄະນະວິຊາທຳອິດ (ປັດຈຸບັນ ຄື ຄະນະຈິດຕະກຳປະຕິມາກຳແລະພາບພິມ) ແລະໃນ ຄ.ສ. 1955 ໄດ້ຈັດຕັ້ງຄະນະສະຖາປັດຕະຍະກຳໄທ ເຊິ່ງມີສາດສະດາຈານ ພະພົມວິຈິດ (ອູ໋ ພາລານົນ) ເປັນຜູ້ກໍ່ຕັ້ງ (ເຊິ່ງຕໍ່ມາໄດ້ປັບຫລັກສູດແລະປ່ຽນຊື່ເປັນ ຄະນະສະຖາປັດຕະຍະກຳສາດ) ແລະ ຄະນະໂບຮານນະຄະດີ ຈາກການວາງຮາກຖານໂດຍ ສາດສະດາຈານ ຫລວງບໍລິບານບຸລີພັນ (ປ່ວນ ອິນທຸວົງ) ແລະຫຼັງຈາກນັ້ນໄດ້ຈັດຕັ້ງ ຄະນະມັນທະສິນ ເຊິ່ງໄດ້ແຍກຕົວຈາກຄະນະຈິດຕະກຳແລະປະຕິມາກຳຂຶ້ນໃນປີຕໍ່ມາ
ທ່າພະຈັນ () ເປັນທ່າເຮືອຮິມຝັ່ງແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາ ຕັັ້ັ້ັ້ັ້ັ້ງຢູູ່ບໍລິເວນສຸດ ຖະໜົນພະຈັນ ຂ້າງມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດ ແຂວງພະບໍລົມມະຫາລາດຊະວັງ ເຂດພະນະຄອນ ບາງກອກ ໃຫ້ບໍລິການສະເພາະເຮືອຂ້າມຟາກໃນເສັ້ນທາງທ່າພະຈັນ-ວັງຫລັງ ແລະທ່າພະຈັນ-ພະປິ່ນເກົ້າ
ບໍລິເວນທ່າເຮືອແຫ່ງນີ້ເຄີຍເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງປ້ອມພະຈັນ ເຊິ່ງເປັນປ້ອມແຫ່ງໜຶ່ງທີ່ພະບາດສົມເດັດພະພຸດທະຍອດຟ້າຈຸລາໂລກ ໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ສ້າງຂຶ້ນຕາມແນວກຳແພງພະນະຄອນ ດ້ານຕາເວັນຕົກ ຕໍ່ມາໃນລັດຊະສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ໃຊ້ບໍລິເວນພະລາຊະວັງບໍວອນສະຖານມົງຄົນເປັນທ້ອງສະໜາມຫລວງ ຖະໜົນໜ້າພະທາດ ປ້ອມຕ່າງ ໆ ຮອບກຳແພງພະລາຊະວັງບໍວອນສະຖານມົງຄົນຖືກລື້ລົງໝົດຮວມເຖິງປ້ອມພະຈັນນຳ ຖະໜົນທີ່ຕັດກົງສູ່ບໍລິເວນທີ່ເຄີຍເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງປ້ອມພະຈັນຈຶ່ງມີຊື່ວ່າ "ຖະໜົນພະຈັນ" ແລະທ່ານ້ຳໃນບໍລິເວນທີ່ເຄີຍເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງປ້ອມພະຈັນຈຶ່ງຮຽກວ່າ "ທ່າພະຈັນ" ມາຈົນເຖິງປັດຈຸບັນ ໃຊ້ເປັນທ່າເຮືອໂດຍສານເຊິ່ງມີບໍລິສັດເອກກະຊົນເປັນຜູ້ດຳເນິນກິດຈະການເດີນເຮືອຂ້າມຟາກທີ່ປະມູນມາຈາກບາງກອກ
ປັດຈຸບັນ ບໍລິເວນທ່າພະຈັນເປັນແຫຼ່ງການຄ້າທີ່ຄຶກຄັກຫຼາຍ ໂດຍສະເພາະໃນຊ່ວງຕອນແລງ ໂດຍເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີຂອງການເປັນຕະຫຼາດພະເຄື່ອງແລະວັດຖຸມົງຄົນຕ່າງ ໆ ຮວມເຖິງຮ້ານຄ້າ, ຮ້ານອາຫານ, ຮ້ານໜັງສືຕ່າງ ໆ ອີກດ້ວຍ
ບູມເມີແລງ ປະເທດໄທ () ຫຼືມັກຮຽກກັນວ່າ ຊ່ອງບູມ ແມ່ນສະຖານີໂທລະທັດກາຕູນຂອງປະເທດໄທ ອອກອາກາດພາກພາສາໄທຢ່າງເຕັມຮູບແບບ ຜະລິດໂດຍ ບໍລີສັດ ເອັມ ເທີນເຈີ ຈຳກັດ (ໃນເຄືອ ເມເຈີ ຊິນີເພັກຊ໌ ແລະ ກັນຕະນາ ກຸ໊ບ) ນຳສະເໜືກາຕູນທີ່ເຄີຍອອກອາກາດທາງກາຕູນເນັດເວີກມາແລ້ວ ມີຮູບແບບມາຈາກບູມເມີແລງ ສະຫະລັດອາເມລີກາ ອອກອາກາດຜ່ານດາວທຽມ THAICOM 6A ຜ່ານກ່ອງຮັບສັນຍານທີ່ມີລະບົບຖອດລະຫັດສັນຍານ ເລີ່ມອອກອາກາດເມື່ອວັນທີ່ 14 ສີງຫາ 2013
ຊ່ອງບູມເມີແລງປະເທດໄທແມ່ນສະຖານີໂທລະທັດເຄືອຂ່າຍຂອງບູມເມີແລງອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ມີຕົ້ນແບບມາຈາກບູມເມີແລງ ສະຫະລັດອາເມລີກາ ແມ່ນຊ່ອງກາຕູນຄລາສສິກທີ່ແຍກອອກມາຈາກຊ່ອງ ກາຕູນເນັດເວີກ ອອກອາກາດໃນເຂດປະເທດໄທ ໂດຍມີສູນກາງຢູ່ທີ່ປະເທດຮ່ອງກງ ແລະສົ່ງສັນຍານດາວທຽມ ມາຮອດປະເທດຕ່າງໆໃນພາກພື້ນ
ລາຍການທີ່ອອກອາກາດໃນຊ່ອງບູມເມີແລງປະເທດໄທ.
ກາຕູນທີ່ອອກອາກາດໃນຊ່ອງ ບູມເມີແລງ ປະເທດໄທ ແມ່ນກາຕູນເກົ່າທີ່ເຄີຍອອກອາກາດໃນຊ່ອງກາຕູນເນັດເວີກແລະສ່ວນໃຫຍ່ບໍ່ມີໃນຜັງອອກອາກາດຊ່ອງກາຕູນເນັດເວີກແລ້ວ ແຕ່ຍັງມີບາງເລື່ອງທີ່ຍັງມີອອກອາກາດໃນຊ່ອງກາຕູນເນັດເວີກ ເຊັ່ນ ທອມແອນເຈີລີໂຊວ໌ (The tom and jerry show), ອັອກກີ້ກັບພວກແມງສາບ (Oggy and the cockroaches), ເບບີ້ລູນນີ່ຕູນ (Baby looney tunes), ເບັນເທັນ (Ben 10), ໝານ້ອຍຜູ້ກ້າຫານ (Courage The Cowardly Dog), ລະຫັດລັບເດັກຂ້າງບ້ານ (Codename Kids Next Door), ຟອສເຕີ ໂຮມ ບ້ານຂອງຜອງເພື່ອນໃນຈິນຕະນາການ (Foster'S Home For Imaginary Friends) ແຄມປ໌ລາສໂລ (Camp Lazlo) ຊາວເດີ (Chowder), The Marvelous Misadventures of Flapjack ແລະອື່ນໆ
SPV media ຄືກຸ່ມທີ່ມັກ,​ ຮັກ ແລະ ຫຼົງໄຫຼໃນການສ້າງວີດີໂອ, ແລະ ເຮັດຮູບເງົາ. ສ້າງຕັ້ງຂື້ນທຳອິດໃນປີ 2011 ໂດຍ Oley SPV ທີ່ຈັບກຸ່ມຂື້ນມາເຮັດໂປຣເຈັກວີດີໂອຕ່າງໆ. ຄັ້ງທຳອິດພວກເຂົາໄດ້ສ້າງສາລະຄະດີໃຫ້ ຄະນະວິທະຍາສາດທຳມະຊາດ ສຳເລັດ ໃນເວລາທີ່ພວກເຂົາໄດ້ຮຽນທີ່ນັ້ນ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ, ພວກເຂົາກໍ່ໄດ້ແຍກກັນໄປ, ແລະ ດ້ວຍຄວາມຝັນຍັງບໍ່ທັນດັບ, ທາງ Oley SPV ກໍ່ໄດ້ລວມກຸ່ມອີກຄັ້ງ ໂດຍການເປີດຮັບຜູ້ທີ່ສົນໃຈດ້ານດຽວກັນມາຮ່ວມກຸ່ມເຮັດອີກຄັ້ງ ແລະ ມີຜົນງານການເຮັດເລື່ອງສັ້ນເລື່ອງທຳອິດອອກມາໃນປີ 2014.
ປີ 2019 ພວກເຂົາໄດ້ຈົດທະບຽນເວັບໄຊຢ່າງເປັນທາງການຄື:​ [https://www.spvmedia.com www.spvmedia.com] ເຊິ່ງໃນເວັບຈະລວມມີບັນດາສາລະໜ້າຮູ້, ເຄັດລັບຕ່າງໆ,​ ຂ່າວເລື່ອງໄອທີ ແລະ ການສະເໜີລາຍການຕ່າງໆຈາກຊ່ອງຂອງພວກເຂົາ ເປັນຕົ້ນແມ່ນການ ພຣີວິວໜັງ, ເຄັດລັບໜ້າຮູ້, ສາລະເລື່ອງໄອທີ, ໜັງສັ້ນ, ແລະ ບົດຄວາມຈາກເພຈທີ່ປຶກສາບັນຫາຊີວິດ ຄອບຄົວ ແລະ ຫົວໃຈ.
ປັກ ຊານຢັອນ (;) ແມ່ນນັກຮ້ອງຊາວເກົາຫຼີໃຕ້ ແລະສະມາຊິກວົງເອັກໂຊ
ເກີດວັນທີ່ 27 ພະຈິກ 1992 ທີ່ເມືອງໂຊລ ປະເທດເກົາຫຼີໃຕ້ ລາວໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມໂຮງຮຽນມັດທະຍົມຮຸນໄດໃນອັບກູຈອງ ໂຊລ ເພີ່ນມີນ້ອງສາວຂອງເພີ່ນຊື່ວ່າ ປັກ ຍູຣາ ຜູ້ທີ່ແມ່ນອະດີດຜູ້ປະກາດລາຍການໂທລະພາບ YTN ແລະ MBC ເພີ່ນໄດ້ຖືກຍອມຮັບໃນສະຖາບັນການສະແດງເອກະຊົນເມື່ອເພີ່ນໄດ້ອາຍຸ 16 ປີ ບ່ອນທີ່ເພີ່ນໄດ້ກາຍເປັນເພື່ອນທີ່ດີກັບ Block B's P.O.
ຫລັງຈາກໄດ້ເບິ່ງຮູບເງົາ School of Rock ໃນຊ່ວງໂຮງ​ຮຽນ​ປະ​ຖົມ ເພີ່ນໄດ້ກາຍເປັນຄວາມສົນໃຈໃນດົນຕີແລະບໍ່ດົນເພີ່ນກໍ່ເລີ່ມຫລີ້ນກອງ ເພີ່ນຕ້ອງການເປັນນັກຮ້ອງຫຼັງຈາກຟັງເພງ Unconditional Kismet ໂດຍ ຍູຍອງຈິນ
ເພິ່ນໄດ້ອ້າງເຖີງ ເຈສັນ ມແຣັຊ (Jason Mraz) ແລະເອມີເນັມ (Eminem) ເປັນອິດທິພົນທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງເພິ່ນ ເຖິງແມ່ນວ່າເພິ່ນແມ່ນແຟນຂອງວົງດົນຕີຣັອກຄື ວົງມິວສ໌ (Muse) ກຣີນເດຍ໌ (Green day) ເນີຣ໌ວານາ (Nirvana) ແລະວົງເອັກຊ໌ເຈແປນ (X-Japan) ໃນຊ່ວງມັດຖະຍົມຕົ້ນ
ເພີ່ນແມ່ນກາຍເປັນຜູ້ຝຶກງານພາຍໃຕ້ຄ່າຍເອັສເອັມເອັນເຕີເທນເມັນຕ໌ (SM Entertainment) ຫຼັງຈາກຊະນະອັນດັບສອງໃນປີ 2008 ທີ່ Smart Model Contest ຂະນະທີ່ເພີ່ນຝຶກງານ SM ເພີ່ນໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນທີ່ຈະສຸມໃສ່ການແຣັບ ກ່ອນທີ່ເພີ່ນຈະສະແດງ ເພີ່ນໄດ້ເຮັດສະແດງເພັດພອຍໃນມິວສິກວິດີໂອເພງ "HaHaHa Song" ຂອງ TVXQ ແລະວົງເກີລເຈເນເຣຊັນ ມິວສິກວີດີໂອເພງ "Genie" ໃນປີ 2008 ແລະ 2010 ຕາມລຳດັບ
==ໂຮງຮຽນ ເຕັກນິກ-ວິຊາຊີບແບບປະສົມ ແຂວງຫຼວງນ້ຳທາ (Integrated Technical & Vocational school) ==
ໂຮງຮຽນ​ເຕັກນິກ-ວິຊາ​ຊີບ​ແບບ​ປະສົມ ​ແຂວງ​ຫຼວງ​ນ້ຳ​ທາ​ໄດ້​ສ້າງ​ຕັ້ງ​ຂື້ນ​ຕາມ​ຂໍ້​ຕົກລົງ ຂອງ ທ່ານ​ລັດຖະມົນຕີ​ວ່າການ​ກະຊວງ​ສຶກສາ​ທິການ ​ແລະ ກິລາ ​ເລກ​ທີ່ 1100/ສສອສ,ລົງ​ວັນ​ທີ 14/06/2006. ສະຖານ​ທີ່​ຕັ້ງ​ຢູ່​ບ້ານ​ໂພນ​ໄຊ​ສະຫວ່າງ ​ເມືອງ​ຫຼວງ​ນ້ຳ​ທາ ​ແຂວງ​ຫຼວງ​ນ້ຳ​ທາ ​ເຊິ່ງມີ​ເນື້ອ​ທີ່​ປູກ​ສ້າງ​ທັງ​ໝົດ 3,4 ​ເຮັກຕາ. ​​ໂຮງຮຽນ​ດັ່ງກ່າວ​ນີ້​ໄດ້​ດຳ​ເນີນ​ເປີດ​ການ​ຮຽນ-ການ​ສອນ​ຢ່າງ​ເປັນ​ທາງ​ການ​ໃນ​ວັນ​ທີ 15 ພະຈິກ 2006.
ໃນສົກຮຽນ 2018- 2019 ໄດ້ຈັດຕັ້ງປະຕິບັດການສອນ- ການຮຽນ ໃນ 3 ລະບົບຮຽນ ເຊັ່ນ 9+3, 12+2 ແລະ 12+2+1.5.6, ມີ 6 ສາຂາວິຊາຮຽນເຊັ່ນ; ປູກຝັງ- ວິທະຍາສາດດິນ, ລ້ຽງສັດ- ການປະມົງ, ກໍ່ສ້າງ- ເຄຫາສະຖານ, ປຸ່ງແຕ່ງອາຫານ- ການບໍລິການ, ຕິດຕັ້ງ ແລະ ສ້ອມແປງໄຟຟ້າ ແລະ ສ້ອມແປງກົນຈັກທົ່ວໄປ ແລະ ມີພະນັກງານທັງໝົດ 79 ຄົນ, 23 ຄົນ ແລະ ນັກຮຽນ- ນັກສຶກສາ 778 ຄົນ, ຍີງ 327 ຄົນ. ນອກຈາກການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດການສອນ- ການຮຽນໃນ 3 ລະບົບປົກະຕິ, ໂຮງຮຽນຍັງໄດ້ເປີດການສອນ- ການຮຽນນອກລະບົບ (ການຝຶກອົບຮົມໄລຍະສັ້ນ, ຫຼັກສູດວິຊາຊີບລະດັບ 1 (C1) ໃຫ້ແກ່ກຸ່ມຄົນດ້ອຍໂອກາດ ໃນເຂດຫ່າງໄກສອກຫຼີກ, ໂດຍສະເພາະ ເພດຍີງ, ໄດ້ຂົ້າຮຽນຫຼັກສູດອາຊີວະສຶກສາ ແລະ ຝຶກອົບຮົມວິຊາຊີບ. ໂຮງຮຽນເຕັກນິກ- ວິຊາຊີບແບບປະສົມ ແຂວງ ຫຼວງນ້ຳທາ ໄດ້ສືບຕໍ່ປະຕິບັດການສອນ- ການຮຽນ ຕາມແຜນຍຸດທະສາດການພັດທະນາອາຊີວະສຶກສາ ແລະ ອົບຮົມວິຊາຊີບ 2006- 2020, ແຜນແມ່ບົດອາຊີວະສຶກສາ 2008- 2015, ກົມອາຊີວະສຶກສາ, ກະຊວງສຶກສາທິການ ແລະ ກິລາ, ເພື່ອພັດທະນາສີມືແຮງງານຂັ້ນພື້ນຖານໃຫ້ແກ່ການສ້າງເສດຖະກິດຄອບຄົວໃຫ້ດີຂີ້ນ.
ເອນມີດ (ກະເລັກ: Ἑρμῆς) ຫຼື ແຮກແມັດ () ເປັນເທບພະເຈົ້າອົງໜຶ່ງໃນປະກະລະນຳປະລຳປະລາກະເລັກ ຫຼືໃນປະກະລະນຳປະລຳປະລາໂລມັງມີຊື່ວ່າ ເມນກູລີອຸດ (ລາແຕັງ: Mercurius) ຫຼື ແມກກູນ (). ພໍ່ແມ່ນຊູດ (ເຊບ Ζεύς), ແມ່ແມ່ນມາຢາ (Μαῖα) ເຊິ່ງເປັນລູກຂອງອັດລັດ. ຮູບລັກຂອງພະອົງເປັນທີ່ຄຸ້ນເຄີຍຫຼາຍກວ່າຮູບລັກຂອງເທບພະເຈົ້າອົງອື່ນໆ ຍ້ອນພະອົງມີຮູບປັ້ນທີ່ເຫັນບ່ອຍຫຼາຍ. ພະອົງສະຫງ່າງາມແລະຄ່ອງແຄ່ວ ຕີນໃສ່ເກີບມີປີກ ໝວກແບນ ໆ ກໍຕິດປີກຄືກັນ ຄະທາກາຍະສິດຂອງພະອົງມີຊື່ວ່າ ເກລູເກອົນ (κηρύκειον) ຫຼື ກາດູຍເຊ (). ພະອົງເປັນຜູ້ສົ່ງສານຂອງຊູດ ບິນໄວຄືຄວາມຄຶດເພື່ອເຮັດຕາມຄຳສັ່ງພໍ່.
ໃນບັນດາເທບພະເຈົ້າ ເອນມີດສະຫຼາດແລະເຈົ້າເລ້ທີ່ສຸດ. ແທ້ຈິງແລ້ວພະອົງເປັນຈອມໂຈນທີ່ເລີ່ມລັກຂອງຕັ້ງແຕ່ເກີດມາຍັງບໍ່ທັນເຖິງໜຶ່ງມື້. ມີເລື່ອງເລົ່າວ່າ ພະອົງເກີດຍາມຮຸ່ງເຊົ້າ ແຕ່ກ່ອນຄ່ຳກໍໄດ້ລັກຝູງສັດຂອງອາໂປໂລໄປແລ້ວ. ຈາກນັ້ນ ກໍຖືກຊູດສັ່ງໃຫ້ຄືນຝູງສັດໄປ ແລະໄດ້ຮັບອະໄພຈາກອາໂປໂລຍ້ອນວ່າເອນມີດຖວາຍພິນທີ່ຫາກໍປະດິດຂຶ້ນຈາກກະດອງເຕົ່າໃຫ້. ເລື່ອງນີ້ອາດມີຄວາມເຊື່ອມໂຍງລະຫວ່າງເລື່ອງໃນຕອນທຳອິດຂອງພະອົງກັບການທີ່ພະອົງເປັນເທບພະເຈົ້າແຫ່ງການຄ້າຂາຍ ແລະເປັນຜູ້ພິທັກຂອງພໍ່ຄ້າ. ສິ່ງທີ່ຂັດແຍ່ງກັບລັກສະນະຂອງເອນມີດແມ່ນ ພະອົງຍັງເປັນມັກຄຸເທດຂອງຄົນຕາຍອີກ ເປັນເທບທີ່ປະກາດເອີ້ນຜູ້ຮັບວິນຍານລົງໄປສູ່ເຮືອນສຸດທ້າຍຂອງບັນດາຄົນຕາຍ.
ທ່ານທະນາທອນ ຈຶງຣຸ່ງເຣືອງກຶດ (ໍເອກ) ເກີດວັນທີ 25 ເດືອນພະຈິກປີ 1978 ເປນນັກທຸລະກິດ, ນັກເຄື່ອນໄຫວ ທາງດ້ານການເມືອງ ແລະ ນັກການເມືອງໄທ, ຮອງປະທານອະດີດຂອງຄະນະກໍາມະການບໍລິຫານ. ກຸ່ມໄທຊັມໝິດ ນັບຕັ້ງແຕ່ປີ 2002 ຈນຖິງປີ 2018 ເປັນຜູ້ຮ່ວມກໍ່ຕັ້ງພັກອະນາຄົດໃຫມ່
The Church of Almighty God (), also known as Eastern Lightning (), is a new religious movement established in China in 1991, to which Chinese governmental sources attribute from three to four million members, although scholars regard these figures as somewhat inflated. The name "Eastern Lightning" is drawn from the New Testament, Gospel of Matthew 24:27: "For as the lightning cometh out of the east, and shineth even unto the west; so shall also the coming of the Son of man be." Its core teaching is that Jesus Christ returned to earth in their days as the incarnate Almighty God (全能神), this time not as a man but as a Chinese woman. The movement is regarded by the Chinese authorities as a "xie jiao" (邪教; a term often translated as “evil cult” but in fact used since the Ming dynasty to indicate “heterodox teachings”) and accused of various crimes, including the infamous Zhaoyuan McDonald's cult murder. Christian opponents and international media have in turn described it as a cult and even as a "terrorist organization." The Church denies all accusations, and there are scholars who have concluded that some accusations they have investigated so far are indeed false or exaggerated.
໑໙໘໙ revival and the Shouters.
Although the movement never mentions her name nor any biographic details (while admitting she is female), and cautions that any information supplied by outside sources may be wrong, several scholars believe it identifies the incarnate Almighty God with a Chinese woman, Yang Xiangbin (b. 1973;), who was born in northwestern China. In 1989, during a revival of the Chinese independent churches, the person identified by the movement as Almighty God formally entered the House church movement, i.e. the Protestant churches independent from the government, and began to utter words that followers compared for authority and power to those expressed by Jesus Christ. At that time, she was attending meetings of the groups founded by Witness Lee, known as the Local churches in the West and as The Shouters in China, as did most of her early devotees. Many believers in the Chinese House Church movement believed that those words were from the Holy Spirit and started to read them in their gatherings in 1991, so that the origins of the church may be dated back to this year, although only in 1993 the person who was the source of these messages was recognized as Christ, the incarnate God, and the only one true God, and The Church of Almighty God emerged with this name.
Zhao Weishan.
Among those who accepted the person and the message of Almighty God was Zhao Weishan (; born December 12, 1951), the leader of an independent branch of the Shouters. While some scholars regard Zhao as the founder of the movement, others believe that this is due to a bias in the Chinese sources, which would not easily accept that a large religious movement was founded by a woman, and in fact the title of "founder" of The Church of Almighty God should rather be attributed to the (female) person the movement venerates as Almighty God. According to Australian scholar Emily Dunn, in 1991, the organization had more than a thousand members. After being investigated and prosecuted by a local police station, Zhao left Heilongjiang Province and continued the organization in Qingfeng County, Henan, where it continued to expand. He was later recognized as the leader and the Priest of The Church of Almighty God. The church insists that it is personally led and shepherded by the person it recognizes as Almighty God, and that Zhao, "the Man used by the Holy Spirit," is the administrative leader of the movement.
Expansion and repression.
The Chinese government was immediately suspicious of The Church of Almighty God because of its anti-Communist teachings, and the harsh repression of the mid-1990s targeted together the Shouters and The Church of Almighty God, whose theological differences were not necessarily clear to the Chinese authorities. In 2000, Zhao and Yang went to the United States, where they entered on September 6, and in 2001 they were granted political asylum. Since then, they live in and direct the movement from New York. In early 2009, He Zhexun (), who used to be in charge of the work of the Church in Mainland China, was arrested by the Chinese authorities. On July 17, 2009, Ma Suoping (; female, 1969–2009), who took over He Zhexun’s role, was also arrested by the Chinese police and died while in custody.
Despite governmental repression, and the fact that some leaders of Christian mainline churches accused The Church of Almighty God of heresy, the Church grew in China and, according to Chinese official sources, had reached three or even four million members in 2014, although scholars regard these figures as somewhat exaggerated. Since the Zhaoyuan McDonald's Cult Murder of 2014, the repression in China intensified, and several thousand members escaped abroad, where they founded churches in South Korea, United States, Italy, France, Spain, Canada, and other countries, in addition to those established in Hong Kong and Taiwan, with non-Chinese members also joining the movement. An unattended consequence of the diaspora was the flourishing, in the countries where the Church of Almighty God can freely operate, of a considerable artistic production of paintings and movies, with some films winning awards in Christian movie festivals.
ສາມຍຸກ.
The “Eastern Lightning,” according to the Church, is Jesus Christ returning as Almighty God, from a country in the east, China, to inaugurate the third age of humanity, the Age of Kingdom, which follows the Age of Law, i.e. the time of the Old Testament, and the Age of Grace, which went from the birth of Jesus to the advent of Almighty God in the 20th century. With Jesus’ sacrifice on the cross, the sins of humans were forgiven, but their sinful nature was not eradicated. In the Age of Kingdom, Almighty God is at work to eradicate that sinful nature. In Almighty God’s own words, "My entire management plan, a plan that spans six thousand years, consists of three stages, or three ages: the Age of Law in the beginning; the Age of Grace (which is also the Age of Redemption); and the Age of Kingdom in the last days. My work in these three ages differs in content according to the nature of each age, but at each stage it accords with man’s needs"; and: "Though Jesus did much work among man, He only completed the redemption of all mankind and became man’s sin offering, and did not rid man of all his corrupt disposition.... And so, after man was forgiven his sins, God has returned to flesh to lead man into the new age."
Holy Scriptures.
In The Church of Almighty God, the Bible is accepted as the holy scripture for the Age of Law and the Age of Grace, although it is argued that "recorded by human beings, it contains messages from God and some truthful insights, which are helpful to know God's work in the Age of Law and the Age of Grace, but it also carries many human errors." In our time, the church believes that we find a safer guide in the utterances of Almighty God, which are recorded in the massive book "The Word Appears in the Flesh", consisting of more than one million words, addressing a number of questions of sacred history, theology, ethics, and spirituality, and regarded as normative by the movement.
ຍຸກແຫ່ງອານາຈັກພັນປີ.
The Church of Almighty God teaches a form of millennialism. Although they are parts of the Age of Word (ຍຸກແຫ່ງພຣະທໍາ;), the Age of Kingdom is not to be confused with the Age of Millennial Kingdom (), a future time following the apocalyptic disasters prophesied in the Bible, when the message of Almighty God will be accepted in all countries, humans’ sinful nature will be transformed, and humans purified by God’s work will live on earth eternally. According to the church, after the incarnated Almighty God (who is not believed to live on Earth forever) will have completed God's work on Earth for the last days, the catastrophes prophesied in the Book of Revelation of the Bible will come, in the form of earthquakes, wars and famines. However, "the Earth will not be annihilated, and the ones who are purified by God will be saved in the cataclysms of the last days, and will live on Earth forever." According to American scholar Holly Folk, "the division of history into several eras reflects the influence of the Plymouth Brethren and other evangelical missionaries in China. Dispensationalism, a method of Biblical interpretation that supports a cosmic view of history that includes the end times, was developed in the nineteenth century by John Nelson Darby," although there are also differences between Darby and The Church of Almighty God.
ມັງກອນແດງໃຫຍ່.
The Church of Almighty God believes that Almighty God is the returned Jesus in our days and was born in China, a country that, according to the church, represents at the same time the place where the evil Great Red Dragon () of the Book of Revelation manifested itself in the semblance of the Chinese Communist Party and where the Second Coming of Jesus Christ must also manifest himself. It is also believed that the Great Red Dragon "will fall by itself under the weight of its errors." As Emily Dunn noticed, the theology identifying the Great Red Dragon with a political power that persecutes Christians has not been invented by The Church of Almighty God, but has a long tradition among Chinese Christians, including the Shouters.
Absences of sacraments; worship.
The Church of Almighty God believes that the sacraments, including baptism, were practices of the Age of Grace and have no place in the Age of Kingdom. Accordingly, there is no baptism in The Church of Almighty God, and one becomes a member of the church by confessing that the incarnated Almighty God is the Second Coming of Jesus Christ and the appearance of the only one true God in the last days, being willing to pray in the name of Almighty God, and being able to understand and accept the beliefs of The Church of Almighty God. The absence of sacraments does not mean that gathering together, praying and worshiping God is not important for the members of the Church of Almighty God. They “fellowship” regularly by meeting and discussing their sacred scriptures, hearing sermons, singing hymns, and sharing testimonies; Italian scholar Massimo Introvigne observes that, in this sense, "the intensity of the religious life contrasts with a minimalist style of worship."
Controversies.
Accusations of serious crimes against The Church of Almighty God, which frequently appears in the media, come from two sources: the Chinese Communist Party and other Christian churches. The Chinese government and media periodically accuse The Church of Almighty God of crimes. The most frequent accusations concern four main incidents: the Zhaoyuan McDonald's Cult Murder of 2014, which was at the center of a BBC World Service’s news service in the same year, the pulling out of a young boy’s eyes in 2013 in Shanxi, the kidnapping of Christian leaders in 2002, and riots connected to announcements that the end of the world will occur in 2012.
Chinese official sources also occasionally mention other accusations: that riots were instigated by the church in 1998 in Hetang county, Zhuzhou City, Hunan, where they reportedly broke the arms and legs, and cut the ears off their victims; that in 2010 members killed an elementary school student, leaving a lightning-like mark on one of the victim's feet, because one of his relatives was leaving the church; and that on an unknown date, a follower of Eastern Lightning killed her father before calmly turning herself in to the Public Security Bureau.
In 2017, Western scholars, including Massimo Introvigne and Holly Folk, who had studied the church, were invited in Henan by the official China Anti-Cult Association for a conference on dangerous cults and The Church of Almighty God. A second conference was organized by the same China Anti-Cult Association later in 2017 in Hong Kong, and scholars received from Chinese law enforcement officials information and documents on the crimes the latter regarded The Church of Almighty God as guilty of. They observed that the additional accusations appear to be less frequently mentioned and less supported by documents with respect to the accusations concerning the four main incidents.
While the Church is often accused to be "against the family," a study published by the same Introvigne in 2018 in Baylor University's "Interdisciplinary Journal of Research on Religion" argued that in fact its theology of the family is quite traditional and conservative, and presented survey evidence showing that most of the Chinese members who escaped to South Korea, the United States and the Philippines were converted to The Church of Almighty God by members of their own family.
Zhaoyuan McDonald's cult murder.
On May 28, 2014, six "missionaries" who claimed to represent the "Almighty God" sparked a national outcry when they attacked and killed a woman at a McDonald's restaurant in Zhaoyuan, a city in Shandong Province of China. During an interview with a CCTV journalist, Zhang Lidong (), the lead attacker in what became known as the Zhaoyuan McDonald's cult murder, claimed that the subject rejected his daughter's request for her phone number and was called an "evil spirit" (), which prompted the six "missionaries" to attack. Zhang described in detail how they kept stamping the victim's head to the ground for about three minutes, and that "he felt great", but he deliberately avoided questions on the organization to which he belonged and his rank within the religious group. Five of the "missionaries" (the sixth was a minor) were tried and convicted and on October 10. Two were sentenced to death and executed in 2015, one to life imprisonment, and the other two to 7 and 10 years in prison.
The McDonald's murder was later studied by scholars of new religious movements such as Emily Dunn, David Bromley and Massimo Introvigne. They came to different conclusions with respect to earlier reports by most Chinese and Western media, and argued that the assassins were part of a small, independent cult not connected with Eastern Lighting, who used the words "Almighty God" to designate as a "dual deity" its two female leaders, Zhang Fan (; Zhang Lidong's daughter, who was executed in 2015) and Lü Yingchun (). At trial, the defendants stated explicitly that, although they both used the name “Almighty God,” their group and The Church of Almighty God led by Zhao Weishan were two different organizations. One of the leaders, Lü Yingchun, declared, “the state labeled Zhao Weishan’s fake ‘Church of Almighty God’ as a[n] "evil cult", and we label them as ‘evil spirits.’ Only Zhang Fan and I … could represent the real ‘Church of Almighty God.’ Zhang Fan and I are the unique spokeswomen for the real ‘Almighty God.’ The government has been cracking down on the Almighty God that Zhao Weishan believes in, not the ‘Almighty God’ we mention. They are fake ‘Almighty God,’ while we are the real ‘Almighty God.’”
Case of Guo Xiaobin.
On August 24, 2013, a woman pulled out the eyes of a young boy named Guo Xiaobin () in Shanxi. The boy later became internationally famous for the successful ocular prosthesis surgery performed in Shenzen. After the Zhaoyuan McDonald's cult murder, some Chinese media attributed the crime to members of The Church of Almighty God. A study by the American scholar Holly Folk, written after her participation in the two 2017 conferences organized by the China Anti-Cult Association, noticed that the Chinese police had closed the case in September 2013 by concluding that the crime was perpetrated by Guo Xiaobin’s aunt, and had nothing to do with The Church of Almighty God. Only after the McDonald’s murder in 2014 did some Chinese anti-cultists start to mention The Church of the Almighty God in connection with the incident. Folk also noted that accusations of gouging out eyes of Chinese victims were a common theme in Chinese anti-Christian propaganda since at least the 19th century.
Accusations of kidnapping Christian leaders.
Some leaders of other Christian churches have accused The Church of Almighty God both of “heresy” and of “sheep-stealing” through devious strategies. Accusations include the claim that, in 2002, The Church of Almighty God kidnapped thirty-four leaders of the China Gospel Fellowship (CGF;) in order to convert them. A number of Christians in the West found the accusations believable. In a study published in 2018, Introvigne found inconsistencies in the story as told by the China Gospel Fellowship, found it strange that nobody was arrested or committed to trial for the crime, and concluded that it was not impossible that, by inventing the story of the kidnapping, the China Gospel Fellowship simply tried to find a justification for the fact that many of its members, including national leaders, had converted to The Church of Almighty God, although other interpretations of the accounts also remain possible.
໒໐໑໒ doomsday predictions.
The doomsday apocalypse prediction concerning the year 2012 had wide popular traction in China where the film "2012" was popular and a few entrepreneurs made a profit building and selling "arks" to survive the putative apocalypse.
Within the global framework of the 2012 phenomenon, based on prophecies attributed to the Maya civilization, The Church of Almighty God was accused of predicting the end of the world for 2012, causing riots and even crimes around China. Immediately prior to the “Maya” doomsday date of December 21, 2012, the Chinese government arrested 400 members of Eastern Lightning in central China, and as many as 1000 from other provinces of China. Chinese authorities also claimed that a certain Min Yongjun (), who said he was motivated by the doomsday prophecies of the church, stabbed an elderly woman and 23 students at a school in Henan province.
Australian scholar Emily Dunn, in what was the first scholarly book devoted to The Church of Almighty God in 2015, noted that, like many Chinese, some “members of Eastern Lighting embraced the Mayan prophecy” but they “appear to have done so without sanction from the group’s self-proclaimed authorities,” who in fact declared “Mayan” and other theories about the end of the world as theologically and factually “mistaken.”
Introvigne noted that the position of the members of The Church of Almighty God who accepted and spread the prophecies about the end of the world in 2012, some of whom were expelled from the church, “was not consistent with the theology of the Church. Almighty God does not announce the end of the world, but its transformation. And this will not occur before the work of Almighty God on Earth is completed,” i.e. before the person recognized as Almighty God will pass away, while she was alive and well in 2012.
໒໐໑໙ Israeli election.
In weeks before the 2019 Israeli election, as reported by BuzzFeed, Twitter suspended dozens of Hebrew-language accounts run by The Church of Almighty God that were amplifying right-wing religious and political messages. The BuzzFeed article reported the opinion of Holly Folk, that the political activity was "outside the pattern of CAG’s [Church of Almighty God's] typical behavior," and the accounts might have been created by Chinese agencies to discredit Eastern Lightning.
Refugee issues.
Particularly after the crackdown following the 2014 McDonald’s murder, thousands of members of The Church of Almighty God escaped to South Korea, the U.S., Canada, Italy, France, Australia, and other countries, seeking refugee status. While authorities in some countries claim that there is not enough evidence of the fact that asylum seekers have been persecuted, some international experts counter that with evidence that The Church of Almighty God is persecuted as a movement is enough to support the conclusion that members would face serious risks should they return to China, and decisions unfavorable to applicants are not justified.
Fake news claims.
The Church of Almighty God claims to be the victim of fake news campaigns instigated by the Chinese Communist Party. It insists that some flyers and banners depicted in Chinese and Western Web sites as evidence of its 2012 prophecies were in fact either fabricated or derived from alterations with Photoshop and other techniques of existing materials of the Church of Almighty God. Some scholars have indeed studied certain Chinese campaigns against the Church as a classic example of fake news. The Church has also denounced the existence in the United Kingdom of a false Web site “Church of Almighty God UK.” Attempts by The Church of Almighty God to have it removed have been so far unsuccessful, despite scholars stating that the fact that the Web site does not represent the positions and theology of The Church of Almighty God should be obvious to anybody familiar with them. A “Declaration Concerning Websites Imitating The Church of Almighty God” was issued by the Church denouncing the incident.
ອາລີຊະຕົດ () ຫຼື ອາລີຊະໂຕເຕແລດ () (384 ປີກ່ອນຄິດຕະການ – 7 ມີນາ 322 ປີກ່ອນຄິດຕະການ) ເປັນນັກປັດຊະຍາກະເລັກບູຮານ ເປັນລູກສິດຂອງປະລາຕົງ ແລະເປັນອາຈານຂອງອາເລັກຊັງດະເລີມະຫາລາດ. ເພິ່ນແລະປະລາຕົງໄດ້ຮັບຍົກຍ້ອງໃຫ້ເປັນໜຶ່ງໃນນັກປັດຊະຍາທີ່ມີອິດທິພົນສູງທີ່ສຸດຜູ້ໜຶ່ງ ໃນໂລກຕາເວັນຕົກ ດ້ວຍຜົນງານຂຽນກ່ຽວກັບຟີຊິກ ຕັກກະສາດ ກະວີນິພົນ ສັດວິທະຍາ ການເມືອງ ການປົກຄອງ ຈະລິຍະສາດ ແລະຊີວະສາດ.
ນັກປັດຊະຍາກະເລັກບູຮານທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດແມ່ນອາລີຊະຕົດ ປະລາຕົງ ແລະໂຊກະລັດ (ເຊິ່ງແນວຄິດຂອງເພິ່ນມີອິດທິພົນຢ່າງສູງກັບປະລາຕົງ). ເຂົາເຈົ້າໄດ້ປ່ຽນໂສມໜ້າຂອງປັດຊະຍາກະເລັກ ສະໄໝກ່ອນໂຊກະລັດ ຈົນກາຍເປັນຮາກຖານສຳຄັນຂອງປັດຊະຍາຕາເວັນຕົກໃນລັກສະນະປັດຈຸບັນ. ໂຊກະລັດບໍ່ໄດ້ຂຽນຫຍັງຖິ້ມໄວ້ ແຕ່ຜົນຂອງແນວຄິດຂອງເພິ່ນປະກົດໃນບົດສົນທະນາຂອງປະລາຕົງຊື່ "ແຟດະເລີ" (Phèdre). ເຮົາຈຶ່ງໄດ້ສຶກສາແນວຄິດຂອງໂຊກະລັດຜ່ານງານຂຽນຂອງປະລາຕົງແລະນັກຂຽນອື່ນໆ. ຜົນງານຂອງປະລາຕົງແລະອາລີຊະຕົດເປັນແກ່ນຂອງປັດຊະຍາບູຮານ.
ອາລີຊະຕົດເປັນໜຶ່ງໃນບໍ່ຈັກຄົນໃນປະຫວັດສາດທີ່ໄດ້ສຶກສາແທບທຸກສາຂາວິຊາທີ່ມີໃນຊ່ວງເວລາຂອງເພິ່ນ. ໃນສາຂາວິທະຍາສາດ ເພິ່ນໄດ້ສຶກສາ ກາຍວິພາກສາດ, ດາລາສາດ, ວິທະຍາອຳບະລີຢົງ, ພູມສາດ, ທໍລະນີວິທະຍາ, ອຸຕຸນິຍົມວິທະຍາ, ຟີຊິກ, ແລະ ສັດວິທະຍາ. ໃນດ້ານປັດຊະຍາ ໄດ້ຂຽນກ່ຽວກັບ ສຸນທະລີຍະສາດ, ເສດຖະສາດ, ຈະລິຍະສາດ, ການປົກຄອງ, ອະພິປັດຊະຍາ, ການເມືອງ, ຈິດວິທະຍາ, ວາທະສິນ ແລະ ເທວະວິທະຍາ. ເພິ່ນຍັງສົນໃຈກ່ຽວກັບ ສຶກສາສາດ, ປະເພນີຕ່າງຖິ່ນ, ວັນນະກຳ ແລະ ກະວີນິະພົນ. ຜົນງານຂອງເພິ່ນເມື່ອຮວບຮວມກັນແລ້ວ ຈັດໄດ້ວ່າເປັນສາລານຸກົມຂອງຄວາມຮູ້ສະໄໝກະເລັກ.
ອາລີຊະຕົດເກີດປະມານ 384 ຫຼື 383 ປີກ່ອນຄິດຕະການທີ່ເມືອງຊະຕາຊີ (Stagire) ໃນແຄວ້ນມາເຊດວນ (Macédoine) ເຊິ່ງແມ່ນແຄວ້ນທີ່ແຫ້ງແລ້ງທາງຕອນເໜືອສຸດຂອງທະເລເອເຊ (Mer Égée) ຂອງກະແລັດ. ເປັນລູກຂອງນີໂກມັກ (Nicomaque) ເຊິ່ງມີອາຊີບທາງການແພດປະຈຳຢູ່ຊະຕາຊີ ແລະເປັນແພດປະຈຳພະອົງຂອງພະເຈົ້າອາມີນຕັດທີ 3 (Amyntas III) ແຫ່ງມາເຊດວນ.
ຍາມເດັກຜູ້ທີ່ໃຫ້ການສຶກສາແກ່ອາລີຊະຕົດ ແມ່ນພໍ່ຂອງເພິ່ນເອງ ເຊິ່ງເນັ້ນໄປໃນດ້ານທຳມະຊາດວິທະຍາ ເມື່ອອາຍຸ 18 ປີກໍໄດ້ເດີນທາງໄປສຶກສາຕໍ່ກັບປະລາຕົງຜູ້ເປັນນັກປັດຊະຍາທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ສຸດໃນຍຸກນັ້ນໃນເມືອງອາແຕນ (Athènes). ການສຶກສາຢູ່ກັບປະລາຕົງ 20 ປີ ເຮັດໃຫ້ອາລີຊະຕົດເປັນນັກປາດທີ່ລືນາມຕໍ່ມາຈາກປະລາຕົງ. ຕໍ່ມາເມື່ອປະລາຕົງເຖິງແກ່ກຳໃນປີ 347 ປີກ່ອນຄິດຕະສັກກະຫຼາດ ອາລີຊະຕົດກໍເດີນທາງໄປຮັບຕຳແໜ່ງເປັນພະອາຈານຂອງພະເຈົ້າອາເລັກຊັງດະເລີ ໃນປີ 343 - 342 ກ່ອນຄິດຕະສັກກະຫຼາດ. ຕໍ່ມາໃນປີ 336 ກ່ອນຄິດຕະສັກກະຫຼາດ ພະເຈົ້າອາເລັກຊັງດະເລີໄດ້ຂຶ້ນຄອງລາຊະສົມບັດຕໍ່ຈາກພະເຈົ້າຟີລິບ (Philippe II de Macédoine) ພະອົງຈຶ່ງໄດ້ພະລາຊະທານທຶນໃຫ້ແກ່ອາລີຊະຕົດເພື່ອຕັ້ງໂຮງຮຽນຊື່ລີເຊ (Lycée).
ການສຶກສາແລະຄົ້ນຄວ້າຂອງອາລີຊະຕົດເຮັດໃຫ້ເພິ່ນເປັນຜູ້ຮອບຮູ້ສັບພະວິຊາ ແລະໄດ້ຂຽນປຶ້ມໄວ້ຫຼວງຫຼາຍປະມານ 400 - 1000 ຫົວ ເຊິ່ງຜົນງານຂຽນຕ່າງໆແມ່ນມີອິດທິພົນຕໍ່ຄວາມເຊື່ອໃນສາສະໜາຄິດຈົນເຖິງຍຸກກາງຫຼືຍຸກມືດເຊິ່ງມີເວລາປະມານ 1,500 ປີເປັນຢ່າງໜ້ອຍ.
ຄໍາສອນ.
ຄໍາສອນທີ່ໜ້າສົນໃຈຂອງອາລີຊະຕົດໄດ້ແກ່ ຄວາມເຊື່ອທີ່ວ່າໂລກປະກອບດ້ວຍທາດ 4 ທາດ ແມ່ນ ດິນ ນ້ຳ ລົມ ແລະໄຟ. ແມ່ນຄວາມເຊື່ອທີ່ໃຊ້ອະທິບາຍໂຄງສ້າງຂອງຈັກກະວານ ອາລີຊະຕົດເຊື່ອວ່າ ໂລກເປັນສູນກາງຂອງຈັກກະວານ ໂດຍມີດາວຕ່າງໆລວມທັງດວງອາທິດໂຄຈອນຮອບໆ. ເຊື່ອອີກວ່າ ສະຫວັນຢູ່ນອກອະວະກາດ, ໂລກຢູ່ທາງລຸ່ມລົງມາ, ນ້ຳຢູ່ເທິງພື້ນໂລກ, ລົມຢູ່ເໜືອນ້ໍາ ແລະໄຟຢູ່ເໜືອລົມ. ແລະເຊື່ອອີກວ່າ ທາດຕ່າງໆຂອງໂລກຈະປ່ຽນແປງສະເໝີ ແຕ່ວ່າທາດທີ່ປະກອບເປັນສະຫວັນຈະບໍ່ປ່ຽນແປງ.
ຄໍາສອນແນວນີ້ ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1609 ໂຢຮັນເນດ ເຄປະເລີ (Johannes Kepler) ໄດ້ຕັ້ງກົດຂອງເຄປະເລີ ເຊິ່ງສະເໜີວ່າໂລກໂຄຈອນຮອບດວງອາທິດເປັນວົງຮີ. ແນວຄິດໃໝ່ນີ້ແມ່ນການລົບລ້າງຄວາມເຊື່ອກ່ຽວກັບຈັກກະວານຂອງອາລີຊະຕົດ.
ໃນອີກເລື່ອງທີ່ໜ້າສົນໃຈແມ່ນ ກໍລະນີຂອງວັດຖຸສອງຢ່າງທີ່ມີນ້ໍາໜັກບໍ່ເທົ່າກັນ. ຕາມຫຼັກຂອງອາລີຊະຕົດ, ວັດຖຸທັງສອງຈະຕົກລົງເຖິງພື້ນບໍ່ພ້ອມກັນ. ແຕ່ໃນປີ ຄ.ສ. 1600 ກາລິເລໂອ ໄດ້ພິສູດຕໍ່ໜ້າສາທາລະນະຊົນຢູ່ຫໍເນີ້ງແຫ່ງປິຊາວ່າ ແມ່ນແນວຄິດນີ້ທີ່ບໍ່ຖືກຕ້ອງ.
ຢ່າງໃດກໍດີ ທິສະດີຂອງອາລີຊະຕົດທາງດ້ານຊີວະວິທະຍາ ໄດ້ຮັບການຍ້ອງຍໍຫຼາຍ ຍ້ອນເພິ່ນໄດ້ສຶກສາກ່ຽວກັບຊີວິດຂອງສັດຕ່າງ ໆ ເຊັ່ນ ປາ ແລະພວກສັດເລືອຄານ ແລະໄດ້ບັນທຶກໄວ້ຢ່າງລະອຽດຫຼາຍ. ໄດ້ແບ່ງສັດອອກເປັນ 2 ພວກໃຫຍ່ ແມ່ນ ພວກມີກະດູກສັນຫຼັງ (Vertebrates) ແລະພວກບໍ່ມີກະດູກສັນຫຼັງ (Invertebrates). ນັບວ່າອາລີຊະຕົດເປັນຜູ້ບຸກເບີກຄວາມຮູ້ທາງດ້ານນີ້ ຈົນໄດ້ຮັບການຍ້ອງຍໍວ່າເປັນນັກທຳມະຊາດວິທະຍາຄົນທໍາອິດຂອງໂລກ.
ມິສເຕີໂກລໂບ້ວລາວ (ອັງກິດ: Mister Global Laos) ເປັນການປະກວດນາງງາມທີ່ຈັດຂຶ້ນເປັນປະຈຳທຸກປີ ຈັດຂຶ້ນຄັ້ງທຳອິດໃນປີ ຄ.ສ. 2021 ຈັດຂຶ້ນເພື່ອຄົ້າຕົວແທນປະເທດລາວທີ່ຈະເຂົ້າປະກວດມິສເຕີໂກລໂບ້ວ
ຕິດຕາມຂໍ້ມູນຂ່າວສານໄດ້ທີ່ ເຟສບຸກແຟນເຜດ [https://www.facebook.com/MisterGlobalLaos/?ref=page_internal Mister Global Laos ມິສເຕີໂກລໂບ້ວລາວ]
ມິສເຕີອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລລາວ (ອັງກິດ: Mister International Laos) ເປັນການປະກວດນາງງາມທີ່ຈັດຂຶ້ນເປັນປະຈຳທຸກປີ ຈັດຂຶ້ນຄັ້ງທຳອິດໃນປີ ຄ.ສ. 2019.
ຕິດຕາມຂໍ້ມູນຂ່າວສານໄດ້ທີ່ ເຟສບຸກແຟນເຜດ [https://www.facebook.com/misterlaosmisterinternationallaos/ Mister International Laos ມີສເຕີອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລລາວ]
ມິດ ໄຊບັນຊາ (໒໘ ມັງກອນ ໑໙໓໔ - ໘ ຕຸລາ ໑໙໗໐) ແມ່ນນັກສະແດງຮູບເງົາຊາວໄທ ຜູ້ທີ່ສ້າງຮູບເງົາ ໒໖໖ ເລື່ອງ ຈາກປີ ໑໙໕໖ເຖີງປີ ໑໙໗໐
໘ ຕຸລາ ໑໙໗໐ ມິດ ໄຊບັນຊາ ເສຍຊີວິດທີ່ຈອມທຽນ (ພັດທະຍາ) ຫລັງຕົກຈາກເຮລິຄອບເຕີ ໃນລະຫວ່າງຖ່າຍຮູບເງົາສາກສຸດທ້າຍໃນເລື່ອງ ອິນຊີທອງ (อินทรีทอง)
ລົດໄຟຟ້າ ສະເຫຼິມພະກຽດ 6 ຮອບພະຊົນມະພັນສາ (ພາສາອັງກິດ: The Elevated Train in Commemoration of H.M. the King's 6th Cycle Birthday, ພາສາໄທ: รถไฟฟ้าเฉลิมพระเกียรติ 6 รอบพระชนมพรรษา) ແມ່ນສ່ວນໜຶ່ງໃນໂຄງການລົດໄຟຟ້າໃນບາງກອກແລະບໍລິເວນໃກ້ຄຽງໂດຍເອິ້ນຊື່ຕາມສີວ່າ "ລົດໄຟຟ້າສາຍສີຂຽວ" ຫຼືຊື່ທີ່ນິຍົມເອິ້ນວ່າ "ລົດໄຟຟ້າ BTS" (BTS Skytrain) ແມ່ນລະບົບຂົນສົ່ງມວນຊົນໄວຂອງປະເທດໄທ ໃນເຂດບາງກອກ ຈັງຫວັດສະໝຸດປາການ ແລະ ຈັງຫວັດປະທຸມທານີ ເປິດທຳອິດເມື່ອ 5 ທັນວາ ຄ.ສ 1999
ລົດໄຟຟ້າບີທີເອສ ແມ່ນລະບົບລົດໄຟທີ່ປະຕິບັດການແຍກຕ່າງຫາກຈາກ ລົດໄຟຟ້າມະຫານະຄອນ. ເຊິ່ງເກີດຂື້ນຈາກການອະນຸມັດຂອງບາງກອກ (ກຸງເທບມະຫານະຄອນ), ເນື່ອງຈາກໃນເວລານັ້ນບໍ່ມີລະບົບລົດໄຟສາທາລະນະໃນບາງກອກ ມີການສຶືກສາກ່ຽວກັບການກໍ່ສ້າງລະບົບລົດໄຟຟ້າຫລາຍປະເພດເຊັ່ນ ລົດໄຟຟ້າລາວາລິນ (ໂຄງການຖືກຍົກເລິກ ເຊິ່ງເປັນໂຄງການກ່ອນ​ໜ້າບີທີເອສ) ແຕ່ມີແນວໂນ້ມບໍ່ໄດ້ຮັບການອະນຸມັດຈາກລັດຖະບານ ໃນຂະນະທີ່ການຈະລາຈອນບາງກອກໜັກຫລາຍແລະຈຳນວນລົດກໍເພີ່ມຂຶ້ນ. ຕໍ່ມາບາງກອກໄດ້ອະນຸມັດການສຳປະທານ ສຳລັບການກໍ່ສ້າງແລະການເດີນລົດໃຫ້ກັບບໍລິສັດ ທະນາຍົງ ຈຳກັດ (ປະຈຸບັນບໍລິສັດ BTS Group Holdings Public Company ຈຳກັດ) ຂອງທ່ານຄີຣີ ການຈະນະພາດ. ເລີ່ມຕົ້ນສູນບຳລຸງຮັກສາລົດໄຟຟ້າຈະຢູ່ໃນພື້ນທີ່ຂອງສວນລຸມພິນີ ແຕ່ປະກົດວ່າຄົນທີ່ອອກກຳລັງກາຍເປັນປົກກະຕິຢູ່ສວນລຸມພິນີ ໄດ້ເຕົ້າໂຮມກັນເພື່ອປະທ້ວງບໍລິສັດວ່າໄດ້ຂັດກັບຄວາມຕັ້ງໃຈຂອງ King Rama VI ໃນການອະນຸຍາດໃຫ້ສົມບັດຂອງ King Rama VI ໃຊ້ເປັນສວນສາທາລະນະ. ນອກຈາກນີ້, ຍັງມີການປະທ້ວງຮຽກຮ້ອງໃຫ້ປ່ຽນປະເພດການກໍ່ສ້າງລົດໄຟຟ້າຈາກໂຄງສ້າງຍົກຟ້າຂຶ້ນເປັນລົດໄຟຟ້າໃຕ້ດິນ. ແຕ່ໃນທີ່ສຸດ, ສູນບຳລຸງຮັກສາລົດໄຟຟ້າໄດ້ຖືກຍ້າຍໄປໃຊ້ບົນພື້ນທີ່ຂອງກົມຄັງເງິນ (กรมธนารักษ์). ແລະໃກ້ກັບສວນຈະຕຸຈັກ (Chatuchak Park) ໃນໄລຍະເວລາທຳອິດກ່ອນເປີດ ລົດໄຟຟ້າສາຍນີ້ເອີ້ນວ່າ ລົດໄຟຟ້າທະນາຢົງ ເຊິ່ງເປັນຊື່ຂອງບໍລິສັດສຳປະທານ. ລົດໄຟຟ້າທະນາຢົງໄດ້ຮັບການຕັ້ງຊື່ຢ່າງເປັນທາງການວ່າ "ລົດໄຟຟ້າສະເຫລິມພະກຽດ 6 ຣອບພະຊົນມະພັນສາ" ເຊິ່ງແມ່ນຊື່ສະຫລອງຄົບຮອບ 60 ປີ ຂອງກະສັດພູມີພົນອະດຸນຍະເດດ ແລະໄດ້ເປິດທຳອິດເມື່ອ 5 ທັນວາ ຄ.ສ1999
ສາຍທີ່ເປິດບໍລີການ.
ລົດໄຟຟ້າ ເປິດໃຫ້ບໍລິການທຳອິດເມື່ອ 5 ທັນວາ ຄ.ສ 1999 ໃຫ້ບໍລິການທັງໝົດ ລົດໄຟຟ້າສະເຫລິມພະກຽດ 6 ຮອບພະຊົນມະພັນສາ (ສາຍສຸຂຸມວິດ) ມີໄລຍະທາງທັງໝົດ 39.42 ກິໂລແມັດ ແລະລົດໄຟຟ້າສະເຫລິມພະກຽດ 6 ຮອບພະຊນມະພັນສາ (ສາຍສີລົມ) ມີໄລຍະທາງທັງໝົດ 14.67 ກິໂລແມັດ
ລົດໄຟຟ້າບີທີເອສມີ 2 ສາຍ ແລະມີສະຖານີທັງໝົດ 48 ສະຖານີ (ນັບສະຖານີສະຫຍາມເຊິ່ງເປັນສະຖານີເຊື່ອມຕໍ່ 2 ສາຍ ແລະບໍ່ຮວມ 2 ສະຖານີໂຄງການໃນອະນາຄົດ) ໄລຍະທາງທັງໝົດ 54.12 ກິໂລແມັດ
ທັນວາ ສຸລິຍະຈັກ (ຊື່ຫຼິ້ນ: ທັນ) ເປັນນັກສະແດງໃນສັງກັດສະຖານີໂທລະພາບສີກອງທັບບົກຊ່ອງ 7 ເປັນນັກສະແດງໃນສັງກັດສັນຊາດລາວທີ່ມີເຊື້ອສາຍ ໄທ-ຫວຽດນາມ-ຈີນ-ຝະຣັ່ງ.
ທັນວາເກີດໃນຄອບຄົວຖານະປານກາງເຊິ່ງເຮັດທຸລະກິດສ່ວນຕົວຢູ່ທີ່ ປາກເຊ ແຂວງຈຳປາສັກ, ພໍ່ມີເຊື້ອສາຍຈີນ,ໄທແລະຝະຣັ່ງ ສ່ວນແມ່ມີເຊື້ອສາຍຈີນ,ໄທແລະຫວຽດນາມ ເຊິ່ງມີພີ່ນ້ອງຢູ່ຈັງຫວັດອຸບົນລາດຊະທານີ ແລະ ກຸງເທບ
ເມື່ອມາຢູ່ໃນໄທທັນວາໄດ້ສຶກສາພາສາໄທ ໂດຍສະເພາະການອອກສຽງ ລ ກັບ ຣ ແລະ ການສະແດງນຳອີກ
ເຣຍ໌ນາໂດ້ ເດ ລາ ການາເດອເຣີຢ ()
ຕຳແໜ່ງເຣຍ໌ນາໂດ້ ເດ ລາ ການາເດອເຣີຢ.
ເຣຍ໌ນ່າ ອິນເຕີເນເຊີຢແນລ ເດ ລາ ການາເດອເຣີຢ () ຊະນະເລີດ
ເຣຍ໌ນ່າ ນາເຊີຢແນລ ເດ ລາ ການາເດອເຣີຢ () ຮອງຊະນະເລີດ
ຕ້ຽງກ່ອຍກົງເຢີນ ຫຼື ຕ້ຽງກ່ອຍກົງເຊີນ () ແປ "ສຽງຮຽກຮອດປະຊາຊົນ" ແມ່ນເພງຊາດສາທາລະນະລັດຫວຽດນາມ (ຫວຽດນາມໃຕ້) ເນື້ອຮ້ອງແລະທຳນອງໂດຍ ລື້ວຮືວເຟື່ອກ (Lưu Hữu Phước) ໃຊ້ເມື່ອປີ ໑໙໔໘ ເຖີງ ໑໙໗໕
ເນື້ອຮ້ອງ.
ຫມາຍເຫດ: ເນື້ອຮ້ອງຖືກຖ່າຍສຽງເປັນພາສາລາວນີ້ແມ່ນສຳນຽງພາກໃຕ້ຂອງຫວຽດນາມ ຕົວອັກສອນ D, Gi, R ອອກສຽງເປັນ ຢ ລ ຣ ຫຼືສຳນຽງພາກເໜືອຂອງຫວຽດນາມຈະອອກສຽງເປັນ ຊ ສ
ຈັກກະວານ () ແມ່ນເອກະພົບໃນຮູບແບບຊັບຊ້ອນແລະເປັນລະບຽບ ກົງຂ້າມກັບຄວາມຫຍຸ້ງເຫຍີງ (chaos). ຄຳວ່າ "ຈັກກະວານ" ("cosmos)" (ກະເລັກບູຮານ: κόσμος) ແມ່ນຄຳທີ່ນັກປັດຊະຍາ ປີຕາໂກລັດ ໃຊ້ກ່າວເຖິງຄວາມເປັນລະບຽບຂອງເອກະພົບ ແຕ່ຄໍານີ້ບໍ່ໄດ້ຮັບການໃຊ້ໃນພາສາສະໄໝໃໝ່ເທົ້າເຖິງຄິດຕະສະຕະວັດທີ 19 ເມື່ອນັກພູມສາດ ອະເລັກຊັນເດີ ຟອນ ຮຸມໂບນ ນໍາຄໍານີ້ຈາກກະເລັກບູຮານມາໃຊ້ໃໝ່ ໃນຊຸດປຶ້ມຂອງລາວ "Kosmos "ເຊິ່ງສົ່ງຜົນຕໍ່ມູມມອງສະໄໝໃໝ່ອົງລວມ ເຊິ່ງຖືວ່າເອກະພົບແມ່ນສິ່ງດຽວທີ່ປະຕິສຳພັນກັນ.
ຈັກກະວານວິທະຍາ.
ຈັກກະວານວິທະຍາ ແມ່ນການສຶກສາກ່ຽວກັບຈັກກະວານໃນຄວາມໝາຍຕ່າງໆ ຕາມບໍລິບົດ ຈັກກະວານວິທະຍາທັງໝົດມີເປົ້າໝາຍດຽວກັນ ແມ່ນການພະຍາຍາມເຮັດຄວາມເຂົ້າໃຈ ລະບຽບອັນເປັນໄນໃນການເປັນຢູ່ທັງໝົດ. ສາສະໜາແລະຮະບບປັດຊະຍາສ່ວນໃຫຍ່ມີຈັກກະວານວິທະຍາໃນຮູບແບບນີ້.
ຈັກກະວານວິທະຍາ ແມ່ນສາຂາໜຶ່ງໃນອະພິປັດຊະຍາ ເຊິ່ງອະທິບາຍກ່ຽວກັບທໍາມະຊາດຂອງເອກະພົບ ທິດສະດີຫຼືຫຼັກເຊິ່ງກ່າວເຖິງລະບຽບຕາມທໍາມະຊາດຂອງເອກະພົບ. ຄວາມໝາຍພື້ນຖານຂອງຈັກກະວານວິທະຍາ ແມ່ນວິທະຍາສາດຂອງຈຸດກໍາເນີດແລະການພັດທະນາຂອງເອກະພົບ. ໃນດາລາສາດສະໄໝໃໝ່ ທິດສະດີບິກແບງແມ່ນສົມມຸຕິຖານທີ່ມີຄົນສະໜັບສະໜູນຫຼາຍທີ່ສຸດ.
ໃນຈັກກະວານວິທະຍາດ້ານກາຍະພາບ ຄໍາວ່າ "ຈັກກະວານ" ມັກຖືກໃຊ້ໃນທາງສະເພາະ ເພື່ອກ່າວເຖິງພາວະຕໍ່ເນື່ອງຂອງປະລິພູມ-ເວລາ ໃນ (ສົມມຸຕິຖານ) ພະຫຸພົບ ໂດຍຈັກກະວານ ຫຼື ເອກະພົບທີ່ສັງເກດໄດ້ ມັກຖືກຂຽນໂດຍໃຊ້ອັກສອນໂຕພິມໃຫຍ່ຂຶ້ນໜ້າ ("Cosmos)".
ເທວະວິທະຍາ.
ໃນເທວະວິທະຍາ ຈັກກະວານຖືກສ້າງເທິງດາວຕ່າງໆ (ອາທິດ ຈັນ ດາວເຄາະ ແລະດາວອື່ນ). ໃນເທວະວິທະຍາສາສະໜາຄິດ ຄໍານີ້ຖືກໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍດຽວກັບຄໍາວ່າ "ອີອອນ (aion)" ເພື່ອກ່າວເຖິງ "ຊີວິດເຊິ່ງລຶ້ງໂລກ" ຫຼື "ໂລກໃບນີ້" ຫຼື "ຍຸກນີ້" ເຊິ່ງໃຊ້ກົງຂ້າມກັບ "ຊີວິດຫຼັງຄວາມຕາຍ" (afterlife) ຫຼື "ໂລກທີ່ພວມມາເຖິງ" (World to Come).
ສັດຕະຍະຍຸກ ຫຼື ສັດຍະຍຸກ (ເທວະນາຄະລີ: सत्य युग) ແມ່ນຍຸກແຫ່ງສັດຈະທຳອັນໝັ້ນຄົງ. ມີຊື່ອື່ນວ່າ ກິດຕະຍຸກ. ມີພະພົມເປັນໃຫຍ່ ບໍ່ມີເທບອື່ນ ບໍ່ມີມານ. ໃຜປາດຖະໜາອັນໃດກໍໄດ້ອັນນັ້ນ. ບໍ່ມີການຄ້າຂາຍ ແລກປ່ຽນ ບໍ່ມີໂລບ ໂກດ ຫຼົງ ທຸຈະລິດ ຄົດໂກງ ແລະບໍ່ມີຄວາມເສົ້າເສຍໃຈ. ນັບວ່າແມ່ນຍຸກຄຳຂອງມະນຸດ. ມີອາຍຸ 1,728,000 ປີ ບາງຂໍ້ມູນວ່າ 100,000 ປີ.
ບຸກຄົນທີ່ເກີດໃນຍຸກນີ້ເປັນ "ສັດຕະບຸລຸດ". ບໍ່ມີໃຜເປັນ "ອັນທະພານ". ຢູ່ໃນສັງຄົມທີ່ເປັນຕາຢູ່ເຊິ່ງມີແຕ່ບັນດິດ. ບໍ່ເຮັດບາບ ບໍ່ບຽດບຽນກັນ ມີຄຸນທຳສູງ ເຮັດໃຫ້ຢູ່ຮ່ວມກັນດ້ວຍຄວາມຜາສຸກ.
ໂຄທຳມະ ເຊິ່ງເປັນສັນຍະລັກໝາຍເຖິງສີນທຳ ຢືນ 4 ຂາໃນຍຸກນີ້ ຕໍ່ມາໃນເຕຕະຍຸກຈະຢືນ 3 ຂາ ໃນທະວາປະລະຍຸກ ຢືນ 2 ຂາ ແລະປັດຈຸບັນ (ກະລີຍຸກ) ຢືນຂາດຽວ
ພະພົມ ("ພຣຫມ";) ເປັນເທບພະເຈົ້າສູງສຸດ (ຕີມູລະຕິ) ໃນຄະຕິຮິນດູ. ເປັນເທບພະເຈົ້າແຫ່ງການສ້າງແລະຄວາມເມດຕາ. ເປັນພະຜູ້ສ້າງໂລກແລະໃຫ້ກໍາເນີດສິ່ງຕ່າງໆ ໃນຈັກກະວານ ແລະໃຫ້ກໍາເນີດຄຳພີພະເວດ. ມີສີ່ພັກ ພະສໍສວມລູກປະຄໍາ ພະຫັດແຕ່ລະເບື້ອງຖືດອກບົວ, ຄຳພີ ແລະໝໍ້ນ້ຳ. ມີພາຫະນະເປັນຫົງຫຼືຫ່ານ. ພະຊາຍາແມ່ນພະສຸລັດວະດີ ເທພີແຫ່ງສິລະປະວິທະຍາການແລະຄວາມຮອບຮູ້.
ໃນຄຳພີມັດສະຫຍາປຸລານະເລົ່າວ່າ ພະພົມເດີມມີຫ້າພັກ ຍ້ອນພະອົງໃຫ້ຜູ້ຍິງຊື່ ສະຕະຮູບ ເກີດຂຶ້ນມາ. ຄວາມງາມຂອງນາງເຮັດໃຫ້ພະອົງຫຼງໃຫຼ. ເມື່ອນາງໄປທາງໃດ ພະອົງກໍອວ່າຍພະພັກໄປທາງນັ້ນ. ແຕ່ຄັ້ງໜຶ່ງພະອົງດູຖືກພະສິວະ ຈຶ່ງຖືກພະສິວະພິໂລດໃສ່ ແລະໃຊ້ໄຟບັນໄລກັນຈາກພະເນດທີສາມກາງພະນະລາດ ເຜົາພະພັກທີ່ຢູ່ທາງເທິງສຽນຂອງພະພົມ ເທົ້າເຫຼືອພຽງສີ່ພັກ. ແຕ່ອີກຄວາມເຊື່ອໜຶ່ງເລົ່າວ່າ ຍ້ອນພັກທາງເທິງຂອງພະພົມແຈ້ງຫຼາຍ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ສຸລະແລະອະສຸລະທັງຫຼາຍທົນບໍ່ໄດ້. ພະອົງຈຶ່ງຂໍຮ້ອງໃຫ້ພະສິວະຕັດພັກໃຫ້.
ມີຄວາມເຊື່ອອີກວ່າພະພົມເປັນຜູ້ສ້າງຄົນໃນວັນນະຕ່າງໆ ຈາກອະໄວຍະວະແຕ່ລະສ່ວນ ໄດ້ແກ່ ພາມເກີດຈາກພະໂອດ, ກະສັດເກີດຈາກເອິກ, ແພດເກີດຈາກທ້ອງ ແລະສູດເກີດຈາກຕີນ.
ຕາມມະຕິຂອງພາມນາຈານແຕ່ບູຮານກ່າວເຖິງຕໍາລາພົມມະຊາດ ວ່າມາຈາກພົມ. ຕໍາລາພຸດທະລັກສະນະທີ່ລຶສີແຕ່ງໄວ້ກໍມາຈາກພົມ. ເຫດທີ່ຮູ້ເຫັນເຖິງພຸດທະລັກສະນະໄດ້ ຍ້ອນພົມມີອາຍຸຍືນແລະຮູ້ເຫັນເລື່ອງຕ່າງໆ ຢູ່ຕະຫຼອດ. ເມື່ອພາມໜຸ່ມທ່ຽວຫາບ່ອນຮຽນແລະເຮັດຄວາມໂຄລົບໃນຜູ້ເຖົ້າຢູ່ ພະພົມເຫັນແກ່ຄວາມກູນາ. ພໍພະອົງຊາບເລື່ອງ ຈຶ່ງແປງເພດເປັນລຶສີແລ້ວບອກວິຊາ ທັງເລື່ອງມົນ ໄສຍະເວດ ຕໍາລາພະຍາກອນ ຕໍາລາເບິ່ງລັກສະນະຂອງໝໍດູຕ່າງໆ. ພາມຈຶ່ງຖືວ່າມາຈາກພົມ ແລະຖືກັນວ່າເປັນຂອງສັກສິດອັນຈົບງາມ. ແມ່ນວ່າຄຳພີປິງຄະດາບົດ ຕໍາລາໂຕລົກຈືໂຫລາສາດຈີນ ເຖິງຕະຫຼອດຄຳພີໂຫລາສາດຮຸ່ນຫຼັງໆ ກໍກ່າວວ່າໄດ້ມາແຕ່ລຶສີແລະເທວະບັນດານ. ອາຈານທີ່ຮຽນຮູ້ໄວ້ຕ່າງກໍກ່າວເຖິງສິ່ງມົງຄຸນນີ້ໃນທໍານອງດຽວກັນ.
ຄໍາວ່າ "ພົມ" ໝາຍເຖິງ "ຄວາມຈະເລີນ, ຄວາມກວ້າງຂວາງ, ຄວາມຂະຫຍາຍໂຕ ຫຼືຄວາມເບີກບານ" ດັ່ງນັ້ນຕາມຄະຕິແລະວັດຕະປະຕິບັດຕ່າງໆ ທັງໃນສາສະໜາພາມ-ຮິນດູ ແລະພຸດຈຶ່ງມີຄໍາວ່າ ພົມ ປະກອບຄໍາສັບ ເຊັ່ນ "ພົມມະຈັນ", "ພົມມະບຸດ" ຫຼື "ພົມມະວິຫານ ໔" ເປັນຕົ້ນ.
ສາສະໜາພຸດ.
ພະພົມເປັນເທວະດາຊັ້ນສູງກວ່າເທວະດາທົ່ວໄປໃນສະກາມາພະຈອນ ແຕ່ມີການວຽນຫວ້າຍຕາຍເກີດດ້ວຍອໍານາດກິເລດ (ໂລພະ ໂທສະ ໂມຫະ ແຕ່ໃນພົບຊາດກ່ອນຈຸຕິແລະປະຕິສົນທິເປັນພົມມີກຸສົນຫຼາຍ ມີຊານສະມາບັດເປັນອາລົມ ເມື່ອຕາຍຈຶ່ງເກີດຢູ່ສະຫວັນຊັ້ນນີ້). ຢູ່ໃນສະຫວັນທີ່ເອີ້ນວ່າຊັ້ນພົມ (ພົມມະພູມ). ແບ່ງອອກເປັນ ໒ ປະເພດ ແມ່ນ ພົມທີ່ມີຮູບ ເອີ້ນວ່າ "ຮູບປະພົມ" ມີ ໑໖ ຊັ້ນ ແລະພົມທີ່ບໍ່ມີຮູບ ເອີ້ນວ່າ "ອະຮູບປະພົມ" ມີທັງໝົດ ໔ ຊັ້ນ ໂດຍອະຮູບປະພົມຈະສູງກວ່າຮູບປະພົມ. ພະອົງບໍ່ມີເພດ ບໍ່ຕ້ອງກິນອາຫານ ເໝືອນສັດຕະວະໂລກໃນພູມອື່ນ ບໍ່ຕ້ອງຂັບຖ່າຍຍ້ອນເບີກບານອິ່ມເອີບໂດຍມີຊານສະມາບັດເປັນອາຫານ.
ໃນສາສະໜາພຸດ ພະພົມ ເປັນເທວະດາຊັ້ນສູງກວ່າເທວະດາທົ່ວໄປໃນສະກາມາພະຈອນ ແຕ່ມີການວຽນຫວ້າຍຕາຍເກີດດ້ວຍອໍານາດກິເລດ (ໂລພະ ໂທສະ ໂມຫະ ແຕ່ໃນພົບຊາດກ່ອນຈຸຕິແລະປະຕິສົນທິເປັນພົມມີກຸສົນຫຼາຍ ມີຊານສະມາບັດເປັນອາລົມ ເມື່ອຕາຍຈຶ່ງເກີດຢູ່ສະຫວັນຊັ້ນນີ້). ຢູ່ໃນສະຫວັນທີ່ເອີ້ນວ່າຊັ້ນພົມ (ພົມມະພູມ). ແບ່ງອອກເປັນ 2 ປະເພດ ແມ່ນ ພົມທີ່ມີຮູບ ເອີ້ນວ່າ "ຮູບປະພົມ" ມີ 16 ຊັ້ນ ແລະພົມທີ່ບໍ່ມີຮູບ ເອີ້ນວ່າ "ອະຮູບປະພົມ" ມີທັງໝົດ 4 ຊັ້ນ ໂດຍອະຮູບປະພົມຈະສູງກວ່າຮູບປະພົມ.
ເຖລະວາດ.
ໃນຄະຕິເຖລະວາດ ພະພົມບໍ່ມີເພດ ບໍ່ຕ້ອງກິນອາຫານເໝືອນສັດຕະວະໂລກໃນພູມອື່ນ ບໍ່ຕ້ອງຂັບຖ່າຍຍ້ອນເບີກບານອິ່ມເອີບໂດຍມີຊານສະມາບັດເປັນອາຫານ. ສະເຫວີຍສຸກພົມມະສົມບັດຢູ່ພົມມະພູມ ເຊິ່ງຕົນອຸບັດເທົ້າເຖິງສິ້ນອາຍຸ ເຊິ່ງເປັນເວລາດົນຫຼາຍ.
ມະຫາຍານ.
ຜູ້ຖືມະຫາຍານ ນັບຖືພະພົມໃນຖານະທຳມະບານ ເຊິ່ງປະກົດຢູ່ໃນພະສູດສໍາຄັນຕ່າງໆ ແລະຖືເປັນພະໂພທິສັດ.
ພະຍົມ ພະຍົມມະລາດ ຫຼື ມັດຈຸລາດ ເປັນເທບພະເຈົ້າແຫ່ງນະລົກແລະຄວາມຕາຍ ຕາມຄວາມເຊື່ອໃນສາສະໜາແບບອິນເດຍ.
ສາສະໜາພຸດຝ່າຍເຖລະວາດ ຖືວ່າພະຍົມມີຊາດກໍາເນີດເປັນເທວະດາຊັ້ນຈາຕຸມະຫາລາຊິກາ ແລະເປັນເຈົ້າແຫ່ງເວມານິກເຜດ. ຄຳພີປະປັນຈະສູທະນີລະບຸວ່າໃນມະຫານະລົກແຕ່ລະຂຸມມີພະຍົມປະຈໍາຢູ່ 4 ປະຕູ. ມະຫານະລົກມີ 8 ຂຸມ ຈຶ່ງມີພະຍົມ 32 ອົງ.
ພະຍົມ ບໍ່ແມ່ນເທບ ແຕ່ເປັນຕໍາແໜ່ງ ອັນໄດ້ແກ່ ພະຍົມໃນມະຫານະລົກ ມີ 32 ພະອົງ. ພະຍົມໃນຍົມມະໂລກີຍະນະລົກ ມີ 320 ພະອົງ ແລະພະຍົມອົງປະທານໃນຍົມມະໂລກອີກ 1 ພະອົງ ລວມທັງໝົດ 353 ພະອົງ.
ໃນເທວະທູດຕະສູດ ພະພຸດທະເຈົ້າຕັດວ່າ ພະຍົມມີໜ້າທີ່ຊັກຖາມສັດນະລົກ 5 ປະເພດກ່ຽວກັບເທວະທູດ ແມ່ນ ເດັກແດງ ຄົນເຖົ້າ ຄົນເຈັບ ນັກໂທດ ແລະຄົນຕາຍ ເພື່ອໃຫ້ສັດນະລົກລະນຶກເຖິງກຸສົນລະກຳທີ່ເຄີຍເຮັດ ຖ້າຈື່ໄດ້ກໍຈະພົ້ນຈາກນະລົກ ຖ້າຈື່ບໍ່ໄດ້ກໍຈະຖືກພາໂດຍຍົມມະບານໄປລົງໂທດຕາມບາບກຳທີ່ໄດ້ເຮັດ.
ບາງຕໍານານເລົ່າວ່າ ອດີດຕະຊາດ ພະຍົມເກີດເປັນຜູ້ນໍາໝູ່ບ້ານຜູ້ຊົງປັນຍາ. ຕັດສິນຄະດີຄວາມຢ່າງເປັນທຳ ຄັ້ງໜຶ່ງບິດາຂອງທ່ານເຮັດຜິດກົດໝາຍ ພະຍົມຈຶ່ງຕ້ອງຕັດສິນປະຫານບິດາຕົນເອງ. ຈາກນັ້ນທ່ານເສຍໃຈແລະອອກບໍາເພັນຕະບະໃນປ່າ. ເມື່ອຕາຍແລ້ວໄດ້ໄປເກີດເປັນກຸມພັນທะເທວະດາໃນສວນຊັ້ນຈາຕຸມະຫາລາຊິກາ ໃນເມືອງທາງທິດໃຕ້. ທ້າວວິລຸນຫົກໄດ້ແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ເປັນພະຍາຍົມມະລາດ ມີໜ້າທີ່ຕັດສິນຄົນຕາຍ.
ສ່ວນລັດທິມະຫາຍານວ່າ ພະຍາຍົມເປັນພະໂພທິສັດອົງໜຶ່ງ ມີໜ້າທີ່ພິພາກສາດວງວິນຍານ ແຕ່ທາງລັດທິເຕົາວ່າພະຍົມ ມີທັງໝົດ 10 ພະອົງ.
ຍົມມະທູດ.
ຍົມມະທູດ ເປັນເຈົ້າໜ້າທີ່ຜູ້ນໍາວິນຍານຄົນຕາຍຈາກໂລກ ມາສູ່ຍົມມະໂລກ. ໃນສາສະໜາພຸດ ຍົມມະທູດເປັນເທວະດາໃນຊັ້ນຈາຕຸມະຫາລາຊິກາ ປະເພດກຸມພັນ. ມີໜ້າທີ່ຄວບຄຸມວິນຍານ ບໍ່ໄດ້ມີໜ້າທີ່ລົງໂທດ. ແຕ່ໃນສາສະໜາຮິນດູ ຍົມມະທູດເປັນເຜົ່າພັນໜຶ່ງທີ່ດຸຮ້າຍ ເປັນບໍລິວານຂອງພະຍົມ ມີໜ້າທີ່ທັງຄວບຄຸມວິນຍານແລະລົງໂທດວິນຍານບາບ ຕາມຜົນກຳຂອງເຂົາເຈົ້າ.
ພະສິວະ ຫຼື ພະອິສວນ (;) ເປັນໜຶ່ງໃນຕີມູລະຕິ ແມ່ນເທບພະເຈົ້າສູງສຸດ ໓ ອົງຕາມຄວາມເຊື່ອຮິນດູ (ອີກສອງອົງແມ່ນ ພະພົມແລະພະວິສະນຸ).
ພະສິວະ ຊົງມີຮູບກາຍເປັນຊາຍໜຸ່ມຮ່າງແຂງແຮງ ວັນນະຂາວ (ສີຜິວຂາວ) ນຸ່ງຫົ່ມໜັງເສືອເໝືອນລືສີ ມີສັງວານເປັນລູກປະຄໍາຫຼືກະໂຫຼກມະນຸດ ມີງູເຫົ່າຄ້ອງພະສໍ ໄວ້ພະເກສາຍາວ ເຊິ່ງຈະມ້ວນເປັນຈຸທາ (ມວຍຜົມ) ມີພະຈັນເປັນປິ່ນແລະແມ່ຄົງຄາຢູ່ເທິງຍອດຈຸທາ ເຊິ່ງພົ່ນນ້ໍາຕະຫຼອດ ແລະມີຕາທີສາມກາງພະນະລາດ (ໜ້າຜາກ) ເຊິ່ງປົກກະຕິຈະປິດຢູ່ສະເໝີ. ເຊື່ອວ່າຄັນເປີດຂຶ້ນເມື່ອໃດຈະເຮັດໃຫ້ໄຟບັນໄລກັນເຜົາຜານລ້າງໂລກ (ບາງຄັ້ງວ່າເປັນພະພົມ) ເຊິ່ງຖືວ່າແມ່ນການສິ້ນສຸດກັບໜຶ່ງ ກ່ອນພະພົມຈະສ້າງໂລກໃໝ່.
ລືສີ ຫຼື ລຶສີ (; ເທວະນາຄະລີ: ऋषि) ໝາຍເຖິງ ຜູ້ແຕ່ງພະເວດຫຼືຜູ້ເຫັນ. ເປັນນັກບວດພວກໜຶ່ງ. ມີມາກ່ອນພຸດທະການ. ສະຫຼະບ້ານເຮືອນໄປບຳເພັນພົດຫາຄວາມສະຫງົບ ຕາມບ່ອນສະຫງັດຕ່າງໆໃນປ່າພູຫຼືຖ້ໍາ. ເດີມມັກເປັນຍິງ ເຊິ່ງເອີ້ນ "ລຶສິກ" (rishika). ຕາມຄຳພີສານວານຸກະມະນີ (Sarvanukramani) ໃນບັນດາຜູ້ແຕ່ງລຶກຄະເວດ ມີລຶສີຍິງເຖິງຊາວຄົນ.
ລຶສີ ອາດໝາຍເຖິງມຸນີ () ອີກຄວາມໝາຍໜຶ່ງແມ່ນ ລຶສີເພດຊາຍ ສ່ວນ "ລຶສິນີ" ໝາຍເຖິງ ລຶສີເພດຍິງ. ລຶສີທີ່ມີຊື່ສຽງຊື່ ລຶສີວະຍາດ. ເປັນຜູ້ສ້າງສະໂຫຼກເລື່ອງມະຫາກາບພາລະຕະ ເຊິ່ງມີຈໍານວນສະໂຫຼກປະມານ ໑ ແສນສະໂຫຼກ. ຕຳນານເລົ່າວ່າ ລືສີເວທະວະຍາດ ຫຼື ກິສະນະ ໄທວະປາຍະນະ ເປັນປູ່ຂອງສອງອ້າຍນ້ອງຕະກຸນເກົານົບແລະປານດົບ ແລະເປັນເຫຼນໃຫຍ່ຂອງທ້າວພະລະຕະ. ຄຳພີຮິນດູບູຮານລະບຸວ່າ ທ້າວພະລະຕະ ເປັນໂອລົດທ້າວທຸສະຍັນ ເກີດຈາກນາງສະກຸນຕະລາ.
ເອກະພົບ (,) ຫຼື ຈັກກະວານ ໂດຍທົ່ວໄປແມ່ນຜົນລວມຂອງການດຳລົງຢູ່ ລວມທັງດາວເຄາະ ດາວເລີກ ດາລາຈັກ ສິ່ງທີ່ບັນຈຸຢູ່ໃນອະວະກາດລະຫວ່າງດາລາຈັກ ສະສານແລະພະລັງງານທັງໝົດ.
ການສັງເກດເອກະພົບທາງວິທະຍາສາດ ເຊິ່ງເຊື່ອກັນວ່າມີເສັ້ນກາຍສູນກາງ 93,000 ລ້ານປີແສງ ນໍາໄປສູ່ອະນຸມານຂັ້ນທໍາອິດຂອງເອກະພົບ. ການສັງເກດນີ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ເອກະພົບຖືກຄວບຄຸມດ້ວຍກົດທາງຟີຊິກແລະຄ່າຄົງທີ່ດຽວກັນຕະຫຼອດຂະໜາດແລະປະຫວັດສາດສ່ວນໃຫຍ່. ທິດສະດີບິກແບງແມ່ນແບບຈໍາລອງຈັກກະວານວິທະຍາທົ່ວໄປ ເຊິ່ງອະທິບາຍວ່າເອກະພົບເກີດຂຶ້ນມາແນວໃດ ເຊິ່ງໃນຈັກກະວານວິທະຍາກາຍະພາບເຊື່ອວ່າ ເກີດຂຶ້ນເມື່ອປະມານ 13,700 ລ້ານປີກ່ອນ.
ເຂົ້າມາສໍາຜັດຮ່າງກາຍເຮົາ ມາໝູບຫຼືເຟືອແຝງເຮົາ, ມະນຸດກໍ່ເຊັ່ນດຽວກັນຈຶ່ງມີຫຼາຍຊົນຊາດທັກທາຍແລະສະແດງຄວາມຮັກແພງນັບຖືຕໍ່ກັນດ້ວຍການຈັບມືກັນ ກອດກັນ  ແກ້ມຈຸກັນແລະອື່ນໆ ສໍາຫຼັບຊົນຊາດໃນພູມີພາກອາຊີບໍ່ມັກຖືກເນື້ອຕ້ອງຕົວກັນຈຶ່ງມັກສະແດງອອກທາງກິຣິຍາອາການເຊັ່ນດ້ວຍການກົ້ມຫົວ ການຍົກມືຫຼືການນົບໄຫວ້ກັນເປັນຕົ້ນ.
ໃຫ້ເໝາະສົມກັບແຕ່ລະປະເພດ ເຊັ່ນ:ການເຄົາໃນຣົບຊາດ ການເຄົາຣົບໃນສາສນາ ການເຄົາຣົບໃນພຣະມະຫາກະສັດຫຼືຜູ່ນໍາຜູ່ປົກຄອງປະເທດ ແລະເຄົາຣົບໃນບຸກຄົນທົ່ວໄປ ນັບແຕ່ຂັ້ນຕໍ່າໄປຮອດ
ຂັ້ນສູງນັບຕັ້ງແຕ່ສັງຄົມນ້ອຍໆໃນຊີວິດປະຈໍາວັນຂອງເຮົາເຊັ່ນໃນຄອບຄົວຂອງເຮົາໜ່ວຍງານຂອງເຮົາກໍຕ້ອງນັບຖືກັນ ທັກທາຍຖາມຂ່າວກັນ ການອໍາລາກັນ “ການໄປລາ ມາຄອບ” ແລະການ
໑ ສາມີຈິກັມ ເປັນການສະແດງອັດຖະຍາໄສອ່ອນນ້ອມເຊັ່ນ ຢ່າງຕາມຫຼັງ, ນັ່ງຂ້າງຫຼັງ, ຫຼີກທາງໃຫ້, ໃຫ້ທີ່ນັ່ງ, ປົດຄັນຮົ່ມ,ຖອດໝວກ,ຖອດເກີບ, ເປີດຜ້າບັງໜ້າຜ້າປົກຫົວ ການກົ້ມ ການໝອບ ການຄານ ໃນເວລາຜ່ານໜ້າເພິ່ນຫຼືເວລາຜ່ານກາງພິທີກັມຕ່າງໆເປັນຕົ້ນ ມັກຈະເຫັນໃນພິທີກັມຂອງສົງ ສ່ວນຄາລະວາດກໍໃຊ້ຄືກັນ.
ໃຫ້ສອກທັງສອງແນບຕິດລໍາຄີງ, ການນົບນີ້ມັກສະແດງອອກເວລາສູດມົນ ຟັງເທດ ອະຖິດຖານ ເວລາໃຫ້ພອນ ຮັບພອນ ເວົ້າກັບພຣະສົງ ຟັງຄໍາສອນ ແລະເວລາຮັບໄຫວ້ຕອບຜູ່ນ້ອຍເປັນຕົ້ນ.
(໔-໒) ການໄຫວພໍ່ແມ່ ປູ່ ຍ່າ ຕາຍາຍ ຜູ່ມີພຣະຄຸນ ໃຫ້ນົບຫຼືປະນົມມືຍົກຂຶ້ນພ້ອມທັງກົ້ມຫົວລົງໃຫ້ຫົວໂປ້ມືຈຸດັງແລະປາຍນິ້ວຈຸຫວ່າງຄິ້ວ, ສໍາຫຼັບຜູ່ຍິງໄຫວ້ພ້ອມທັງໂຢະຫົວເຂົ່າລົງໜ້ອຍໜຶ່ງໂດຍຖອຍ
(໕-໑) ການຂາບເປັນຈາງຄະປະດິດ ແມ່ນການຂາບໂດຍການນ້ອມຫຼືໝອບໂຕລົງຕິດພື້ນໃຫ້ຄົບທັງອົງຫ້າເຊ່ັນເຂົ່າທັງສອງ ສອກທັງສອງ ແລະຫົວ(ໜ້າຜາກ) ກົ້ມລົງຈຸກັບພື້ນ, ເພິ່ນມັກໃຊ້ເພື່ີອ
(໕-໒) ການຂາບຜູ່ອາວຸດໂສແລະຜູ່ມີພຣະຄຸນ ເຊັ່ນພໍ່ແມ່ ປູ່ຍາຕາຍາຍ ຄູບາອາຈານທີ່ເຮົາເຄົາຣົບ ທັງຊາຍແລະຍິງນັ່ງໃນທ່າພັບພຽບ ປະນົມມືໂດຍບໍ່ຍົກໃສ່ໜ້າຜາກ ແລ້ວວາງມືແລະແຂນທັງສອງ
ລົງຕິດພື້ນ ໃຫ້ມືທັງສອງວາງລົົງຈຸກັບພື້ນໂດຍບໍ່ແບມືອອກ ແລ້ວກົ້ມຫົວລົງໃຫ້ໜ້າຜາກຈຸກັບສັບມືທີ່ປະນົມຢູ່ນັ້ນ, ເມືອຂາບແລ້ວຈຶ່ງເງີຍໂຕຂຶ້ນ ຍົກມືວາງເທິງຂາ, ຂາບພຽງຄັ້ງດຽວ ແລ້ວກໍປ່ຽນ
ເຄົາຣົບທາງພຸທສາສນາມາໃຊ້ທຸກຢ່າງ ເພາະການເຄົາຣົບໃນວິຖີຂອງພຣະກໍມີຫຼາຍຢ່າງທີ່ເລິກເຊິ່ງກວ່າການຂາບໄຫ້ວໃນສັງຄົມທົ່ວໄປເຊັ່ນ ຄາຣະວະ ໖ ທີ່ເອີ້ນວ່າ“ຊັກກະ” ແລະກໍບໍ່ແມ່ນລາວເຮົາໄດ້
ແບບແຜນຕາຍຕົວເຊັ່ນ ການກົ້ມຫົວຮັບແຂກ ການກົ້ມຫົວຮັບສົ່ງຫຼືຂອບໃຈລູກຄ້າ ການຄໍານັບໃນເວທີຕ່າງໆເຫຼົ່ານັ້ນແມ່ນມີປະຕິບັດມາແຕ່ບູຮານ ອີງຕາມຄວາມເໝາະສົມ, ຕໍ່ມາຈຶ່ງມີການຈັດ
ດາບພິຄາດອະສູນ (Romaji:"Kimetsu no Yaiba") ແມ່ນກາຕູນຢີ່ປຸ່ນ ເລີ້ມເຜີຍແຜ່ພິມໂດຍວາລະສານໂຊເນັນຈ້ຳລາຍອາທິດ (Weekly Shōnen Jump) ຕັ້ງແຕ່ວັນທີ 15 ກຸມພາ 2016 ເຖິງວັນທີ່ 18 ພຶດສະພາ 2020 ກາຕູນເລື່ອງນີ້ໄດ້ຮັບຖືກດັດແປງແມ່ນອານີເມໂດຍ Ufotable ອອກອາກາດລະຫວ່າງ ວັນທີ່ 6 ເມສາ ເຖີງ ກັນຍາ 2019 ຫລັງຈາກອອກອາກາດ 26 ຕອນ ຮູບເງົາພາກຕໍ່ທີ່ປະກາດອອກມາໃນຊື່ ດາບພິຄາດອະສູນ: ລົດໄຟສູ່ນິລັນ ຖືກອອກຮອບປະຖົມທັດເມື່ອເດືອນຕຸລາ 2020 ໃນປະເທດຍີ່ປຸ່ນ ພາກທີ່ສອງ ຈະຖືກອອກຮອບປະຖົມທັດເມື່ອປີ 2021
ເລື້ອງລາວ.
ຍຸກໄທໂຊຂອງຢີ່ປຸ່ນ ທັນຈີໂລະ ກາມາໂດະ ແມ່ນເດັກໜຸ່ມໃຈດີແລະສະຫລາດ ແລະແມ່ນຄົນຂາຍຖ່ານ ຜູ້ທີ່ອາໃສຢູ່ກັບຄອບຄົວຂອງລາວ ລາວໄດ້ກາຍເປັນຄອບຄົວຂອງລາວເປັນແຫລ່ງລາຍຮັບພຽງຢ່າງດຽວຫລັງຈາກຜ່ານໄປຂອງພໍ່ຂອງລາວ ຕໍ່ມາ ທຸກຢ່າງປ່ຽນແປງເມື່ອຄອບຄົວຂອງລາວຖືກຂ້າໂດຍປີສາດ ທັນຈີໂລະ ແລະນ້ອງສາວຂອງລາວຄື ເນຊຸໂກະ ກາມາໂດະ ແມ່ນຜູ້ລອດຊີວິດພຽງຄົນດຽວຂອງເຫດການ ເນຊຸໂກະກໍາລັງຫັນປ່ຽນເຂົ້າໄປໃນປີສາດ ແຕ່ຍັງເປັນສິ່ງທີ່ໜ້າປະຫລາດໃຈທີ່ສະແດງອາການຂອງຄວາມຮູ້ສຶກແລະຄວາມຄິດຂອງມະນຸດ ຫຼັງຈາກພົບປະກັບ ງີຢູ ໂຕມີໂອກະ ຜູ້ລ່າປີສາດ ທັນຈີໂລະ ແມ່ນການຄັດເລືອກທີ່ງີຢູກັບກາຍເປັນຜູ້ລ່າປີສາດ ເພື່ອຊ່ວຍເອື້ອຍລາວເຮັດໃຫ້ມະນຸດອີກເທື່ອຫນຶ່ງ ແລະແກ້ແຄ້ນໃຫ້ຜູ້ເສຍຊີວິດສ່ວນທີ່ເຫຼືອຂອງຄອບຄົວຂອງລາວ
|iso3166code=SU|time_zone=(UTC+2 to +12)|calling_code=+7|drive_on=right|cctld=.su|HDI_ref=|HDI=0.920|HDI_Change=increase|HDI_year=1990|gini_change=low|gini_rank=|gini_year=1989|gini=0.275|GDP_nominal_per_capita_rank=28th|GDP_nominal_per_capita=$9,200|title_deputy=ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ|deputy1=ວລາດີເມັຍ ເລນີນ|deputy2=ອີວານ ຊີລາເຍັຟ|year_deputy2=1991 |year_deputy1=1922–1924 |legislature=ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຂອງໂຊວຽດ(1922–1938)ຊາຊົນສູງສຸດຂອງໂຊວຽດ(1938–1991)|house1=ສັນຊາດຂອງໂຊວຽດ|house2=ສະຫະພາບຂອງໂຊວຽດ|area_km2=22,402,200|population_estimate=293 ລ້ານ|population_estimate_rank=ທີ່ 3|population_estimate_year=1991|population_density_km2=8.4|population_density_sq_mi=21.8|p1=ສາທາລະນະລັດປະຊາຊົນບູຮາລັນໂຊວຽດ|flag_p1=Flag of the Bukharan People's Soviet Republic.svg|p2=ສາທາລະນະລັດສັງຄົມນິຍົມໂຊວຽດເບັຍໂລຣັຊເຊີຍ|flag_p2=Flag of the Byelorussian SSR (1919).svg|p3=ປະເທດເອສໂຕເນຍ|flag_p3=Flag of Estonia.svg|p4=ປະເທດຟິນແລນດ໌|flag_p4=Flag of Finland.svg|p5=ສາທາລະນະລັດປະຊາຊົນໂຮເຣັຊໂຊວຽດ|flag_p5=Flag of Khiva 1920-1923.svg|p6=ພຣະຣາຊອານາຈັກໂຣມາເນຍ|flag_p6=Flag of Romania.svg|p7=ປະເທດລັດເວຍ|flag_p7=Flag of Latvia.svg|p8=ປະເທດລິທົວເນຍ|flag_p8=Flag of Lithuania (1918-1940).svg|flag_p9=Flag of Germany (1935–1945).svg|p10=ສະຫະພັນສາທາລະນະລັດສັງຄົມນິຍົມໂຊວຽດລັດເຊຍ|flag_p10=Flag RSFSR 1918.svg|p11=ສາທາລະນະລັດໂປໂລຍຄັ້ງທີ 2|flag_p11=Flag of Poland (1928–1980).svg|p12=ສະຫະພັນສາທາລະນະລັດສັງຄົມນິຍົມໂຊວຽດທຣານສ໌ໂຄແຄຊັສ|flag_p12=Flag of the Transcaucasian SFSR (1925-1936).svg|p13=ສາທາລະນະລັດປະຊາຊົນຕູວານ|flag_p13=Flag of the Tuvan People's Republic (1943-1944).svg|p14=ສາທາລະນະລັດສັງຄົມນິຍົມໂຊວຽດຢູເຄຣນ|flag_p14=Flag of the Ukrainian SSR (1919-1929).svg|s1=ປະເທດອາກເມນີ|flag_s1=Flag of Armenia.svg|s2=ປະເທດອາແຊກບາຍຊັງ|flag_s2=Flag of Azerbaijan.svg|s3=ປະເທດບີເອໂລລຸດ|flag_s3=Flag of Belarus (1991-1995).svg|s4=ປະເທດເອສໂຕເນຍ|flag_s4=Flag of Estonia.svg|s5=ປະເທດຈໍຣ໌ເຈຍ|flag_s5=Flag of Georgia (1990-2004).svg|s6=ຄາຊັກສະຖານ|flag_s6=Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic.svg|s7=ປະເທດຄີຣ໌ກີຊສະຖານ|flag_s7=Flag of Kyrgyzstan (1991-1992).svg|s8=ປະເທດລັດເວຍ|flag_s8=Flag of Latvia.svg|s9=ປະເທດລິທົວເນຍ|flag_s9=Flag of Lithuania (1988–2004).svg|s10=ປະເທດມອລໂດວາ|flag_s10=Flag of Moldova.svg|s11=ປະເທດຣັສເຊຍ|flag_s11=Flag of Russia (1991-1993).svg|s12=ປະເທດທາຈິກິສະຖານ|flag_s12=Flag of Tajikistan 1991-1992.svg|s13=ປະເທດເທີຣ໌ກເມນີສະຖານ|flag_s13=Flag of the Turkmen SSR.svg|s14=ປະເທດຢູເຄຣນ|flag_s14=Flag of Ukraine.svg|s15=ປະເທດອຸຊແບກີສະຖານ|flag_s15=Flag of Uzbekistan.svg|year_start=1922|year_end=1991|footnotes=# Declaration № 142-Н of the Soviet of the Republics of the Supreme Soviet of the Soviet Union, formally establishing the dissolution of the Soviet Union as a state and subject of international law.
ສະຫະພາບສາທາລະນະລັດສັງຄົມນິຍົມໂຊວຽດ (;) ຊື່ຫຍໍ້ ສະຫະພາບໂຊວຽດ () ແມ່ນລັດທີ່ມີອຳນາດອະທິປະໄຕຂອງລັດຖະບານກາງໃນພາກເໜືອຂອງເອີຣົບເຊິ່ງມີມາແຕ່ປີ 1922 ເຖິງປີ 1991. ໃນນາມສະຫະພາບຂອງຫຼາຍລະດັບຊາດສາທາລະນະລັດໂຊວຽດ ໃນພາກປະຕິບັດລັດຖະບານແລະເສດຖະກິດຂອງມັນໄດ້ເປັນໃຈກາງສູງ ປະເທດນີ້ແມ່ນລັດໜຶ່ງດຽວ ປົກຄອງໂດຍພັກຄອມມູນິດກັບມົສກູເປັນນະຄອນຫຼວງໃນສາທາລະນະລັດທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດ ສາທາລະນະລັດສັງຄົມນິຍົມລັດຖະບານກາງໂຊວຽດລັດເຊຍ ເຂດຕົວເມືອງໃຫຍ່ອື່ນໆແມ່ນຢູ່ແລນິນກຣາດ ຄຽຟ ມິນສຄ໌ ທາຊເຄັນຕ໌ ອາລມາອາຕາ ແລະນໍວໍຊີບີສຄ໌ ຍາວກວ່າ 10,000 ກິໂລແມັດ (6,200 ໄມ) ທິດຕາເວັນອອກຫາທິດຕາເວັນຕົກໃນທົ່ວເຂດເວລາ 11 ແຫ່ງ ແລະຫຼາຍກວ່າ 7,200 ກິໂລແມັດ (4,500 ໄມ) ເໜືອໄປທາງໃຕ້ ອານາເຂດລວມມີເອີຣົບຕາເວັນອອກ ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງເອີຣົບພາກເໜືອແລະທັງພາກເໜືອແລະອາຊີກາງ ມີ 5 ເຂດອາກາດ: ທຸນດຣາ ໄທກາ ສະເຕັປ ທະ​ເລ​ຊາຍ ແລະພູ
ສະຫະພາບໂຊວຽດມີຮາກຖານຂອງການປະຕິວັດເດືອນຕຸລາປີ ໑໙໑໗ ເມື່ອໂບລເຊວິກ ນຳພາໂດຍວລາດີເມັຍ ເລນິນ ໂຄ່ນລົ້ມລັດຖະບານຊົ່ວຄາວຣັດເຊຍ ເຊິ່ງໄດ້ປ່ຽນແທນລະບອບຜະເດັດການທີ່ເປັນເອກກະລາດຂອງຊາຣ໌ ນິໂຄລັສທີ່ ໒ ໃນລະຫວ່າງສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ 1 ໃນປີ ໑໙໒໒ ພາຍຫຼັງສົງຄາມກາງເມືອງສິ້ນສຸດລົງໃນໄຊຊະນະໂບລເຊວິກ ສະຫະພາບໂຊວຽດໄດ້ຖືກສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໂດຍສົນທິສັນຍາທີ່ເປັນເອກະພາບລັດເຊຍ, ທຣານສ໌ໂຄແຄຊັສ, ອູແກຣນ, ແລະບີເອໂລລຸດ ປະຕິບັດຕາມການເສຍຊີວິດຂອງເລນິນໃນປີ ໑໙໒໔ ແລະການຕໍ່ສູ້ກັບພະລັງງານໂດຍຫຍໍ້ ໂຈແຊັຟ ສະຕາລິນໄດ້ເຂົ້າກຳອຳນາດໃນກາງຊຸມປີ ໑໙໒໐ ສະຕາລິນໄດ້ເຮັດໃຫ້ອຸດົມການຂອງພັກກອມມູນິດຂອງລັດທິມາກຊ໌-ເລນິນ ແລະທົດແທນເສດຖະກິດຕະຫຼາດກັບເສດຖະກິດຄໍາສັ່ງເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ໄລຍະເວລາຂອງການຫັນເປັນອຸດສາຫະກຳຢ່າງໄວວາແລະການເກັບກຳຂໍ້ມູນ ໃນໄລຍະນີ້ ການພັດທະນາເສດຖະກິດຢ່າງໄວວາສົ່ງຜົນໃຫ້ມີການປັບປຸງຢ່າງຫຼວງຫຼາຍໃນມາດຕະຖານສະເລ່ຍຂອງການດຳລົງຊີວິດໂດຍສະເພາະໃນເຂດຕົວເມືອງ ເຖິງວ່າຈະມີການປັບປຸງເຫຼົ່ານີ້ຄວາມໂສກເສົ້າທີ່ສຳຄັນກໍ່ເກີດຂື້ນ ນອກຈາກໄພແຫ້ງແລ້ງ ເຊິ່ງເປັນປັດໃຈຫຼັກໃນປະຫວັດສາດທີ່ຍາວນານຂອງຄວາມອຶດຢາກທີ່ເກີດຂື້ນເລື້ອຍໆໃນພາກພື້ນ ການເກັບກຳກະສິກຳໄດ້ປະກອບສ່ວນເຂົ້າໃນຄວາມອຶດຢາກທີ່ສຳຄັນໃນປີ ໑໙໓໒-໓໓ ເຮັດໃຫ້ມີຜູ້ເສຍຊີວິດຫລາຍລ້ານຄົນ ຄວາມວິຕົກກັງວົນທາງການເມືອງ ໂດຍສະເພາະຫຼັງຈາກການເພີ່ມຂຶ້ນຂອງນາຊີເຢຍລະມັນໃນປີ ໑໙໓໓ ປິດທ້າຍໃນການເກັບກູ້ໃຫຍ່ ໃນໄລຍະທີ່ຫຼາຍຮ້ອຍຄົນພັນຂອງບຸກຄົນຖືກກ່າວຫາວ່າສອດແນມຫລືທຳຮ້າຍໄດ້ຖືກຈັບແລະປະຫານຊີວິດໂດຍບໍ່ມີການດຳເນີນຄະດີ
ໃນວັນທີ ໒໓ ສິງຫາ ໑໙໓໙ ຫຼັງຈາກຄວາມພະຍາຍາມທີ່ບໍ່ປະສົບຜົນສຳເລັດໃນການສ້າງພັນທະມິດຕ້ານຟາຊິດກັບອຳນາດຕາເວັນຕົກ ໂຊວຽດຖືກໄດ້ເຊັນຂໍ້ຕົກລົງທີ່ບໍ່ມີການຮຸກຮານກັບນາຊີເຢຍລະມັນ ຫຼັງຈາກການເລີ່ມຕົ້ນຂອງສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງ ລັດເຊຍທີ່ເປັນກາງກ່ອນໜ້ານີ້ໄດ້ບຸກເຂົ້າໄປໃນດິນແດນຂອງຫຼາຍໆປະເທດເອີຣົບຕາເວັນອອກ ລວມທັງໂປໂລຍ ແລະລັດບອລຕິກ ໃນເດືອນມິຖຸນາ ໑໙໔໑ ເຢຍລະມັນບຸກໂຈມຕີສະຫະພາບໂຊວຽດ ເປີດໂຮງລະຄອນສົງຄາມຢ່າງກວ້າງຂວາງແລະມີເລືອດທີ່ສຸດໃນປະຫວັດສາດ ຜູ້ບາດເຈັບລົ້ມຕາຍຂອງໂຊວຽດມີອັດຕາສ່ວນສູງທີ່ສຸດ ສົງຄາມໃນຄວາມພະຍາຍາມຂອງການໄດ້ມາ ມືຂ້າງເທິງກໍາລັງແກນ ໃນການສູ້ຮົບທີ່ຮຸນແຮງເຊັ່ນສະຕາລິນກຣາດແລະຄູສກ໌ ໃນສ່ວນໃຫຍ່ຂອງອານາເຂດທີ່ຄອບຄອງໂດຍກອງທັບແດງຫຼັງຈາກການກ້າວໜ້າທາງຕາເວັນຕົກຂອງມັນ ຄອມມິວນິດທ້ອງຖິ່ນໄດ້ເຂົ້າກຳອຳນາດແລະສ້າງຕັ້ງລັດຖະບານທີ່ເປັນພັນທະມິດກັບສະຫະພາບໂຊວຽດ ພາກສ່ວນຫລັງສົງຄາມຂອງເອີຣົບເປັນທຶນນິຍົມແລະຄອມມິວນິດເຮັດໃຫ້ມີຄວາມເຄັ່ງຕຶງເພີ່ມຂື້ນກັບນຳໂດຍສະຫະລັດອາເມລິກາກຸ່ມຕາເວັນຕົກ ທີ່ຮູ້ຈັກເປັນສົງຄາມເຢັນ ສະຕາລິນເສຍຊີວິດໃນປີ ໑໙໕໓ ແລະໃນທີ່ສຸດກໍ່ປະສົບຜົນສຳເລັດໂດຍນີກີຕາ ຄລຸຊຊອຟ ຜູ້ທີ່ໃນປີ 1956 ປະນາມສະຕາລິນ ແລະໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນໄລຍະເວລາຂອງການປະຕິຮູບເສລີພາບທີ່ເອີ້ນວ່າ De-Stalinization ວິກິດການລູກສອນໄຟຂອງກູບາເກີດຂື້ນໃນລະຫວ່າງກົດລະບຽບຄລຸຊຊອຟ ເຊິ່ງແມ່ນໜຶ່ງໃນຫຼາຍປັດໃຈທີ່ເຮັດໃຫ້ລາວຖືກກຳຈັດໃນປີ ໑໙໖໔ ໃນຕົ້ນຊຸມປີ ໑໙໗໐ ໄດ້ມີການຜ່ອນຄາຍການພົວພັນກັບສະຫະລັດອາເມລິກາໂດຍຫຍໍ້ ແຕ່ວ່າຄວາມເຄັ່ງຕຶງໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນກັບສົງຄາມໂຊວຽດ-ອັຟການິສະຖານໃນປີ ໑໙໗໙ ໃນປີ ໑໙໘໕ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີໂຊວຽດຄົນສຸດທ້າຍ ມິຄາອິລ ໂກບາເຊັຟ ຊອກຫາວິທີການປະຕິຮູບແລະເປີດເສລີທາງເສດຖະກິດໂດຍຜ່ານນະໂຍບາຍຂອງລາວຂອງ"ກລາສໂນສຕ໌" (ການເປີດກວ້າງ) ແລະ"ເປເຣັສໂຕຣຍກາ" (ການສ້າງໂຄງປະກອບຄືນໃໝ່) ນະໂຍບາຍເຫລົ່ານີ້ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມບໍ່ສະຫງົບທາງດ້ານການເມືອງທີ່ເກີດຂື້ນຈາກການເຄື່ອນໄຫວຂອງຊາດແລະການແບ່ງແຍກ ໃນປີ ໑໙໘໙ ໂຊວຽດແລະລັດພັນທະມິດໃນເອີຣົບຕາເວັນອອກ ໄດ້ຖືກໂຄ່ນລົ້ມໃນຄື້ນຂອງການປະຕິວັດ ເຊິ່ງສິ້ນສຸດການປົກຄອງຄອມມິວນິດ
ຫວໍ ງວຽນ ຢ້າບ ໃນປີ ໒໐໐໘
ຫວໍ ງວຽນ ຢ້າບ ໃນປີ ໑໙໕໔
ຫວໍ ງວຽນ ຢ້າບ ຫຼື ຫວໍ ງວຽນ ຊ້າບ (໒໕ ສິງຫາ ໑໙໑໑ - ໔ ຕຸລາ ໒໐໑໓) ແມ່ນເປັນນາຍພົນໃນກອງທັບປະຊາຊົນຫວຽດນາມແລະເປັນນັກການເມືອງ ລາວຖືກຖືວ່າເປັນ ໜຶ່ງ ໃນບັນດານັກຍຸດທະສາດດ້ານການທະຫານທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງສະຕະວັດທີ ໒໐ ລາວໄດ້ໂດດເດັ່ນຂຶ້ນເປັນຄັ້ງທຳອິດໃນສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງ ບ່ອນທີ່ທ່ານໄດ້ຮັບຜິດຊອບເປັນຜູ້ນໍາທະຫານຂອງຫວຽດມິງໃນການຕໍ່ຕ້ານກັບການຍຶດຄອງຂອງຍີປຸ່ນໃນຫວຽດນາມ ລາວເປັນຜູ້ບັນຊາການທະຫານທີ່ສຳຄັນໃນສອງສົງຄາມ: ສົງຄາມອິນດູຈີນຄັ້ງທຳອິດ ໃນປີ ໑໙໔໖ - ໑໙໕໔ ແລະສົງຄາມຫວຽດນາມ ໃນປີ ໑໙໕໕ - ໑໙໗໕ ເຂົ້າຮ່ວມໃນການສູ້ຮົບທີ່ສຳຄັນທາປະຫວັດສາດ: ຫລາງເຊີນ ໃນປີ ໑໙໕໐ ຮວ່າບິ່ງ ໃນປີ ໑໙໕໑ - ໑໙໕໒ ດ້ຽນບຽນຝູ ໃນປີ ໑໙໕໔ ການກະທຳຜິດຂອງເຕັ້ດ (ປີໃຫມ່ຫວຽດນາມ) ໃນປີ ໑໙໖໘ ການກະທຳຜິດອີສເຕີຣ໌ ໃນປີ ໑໙໗໒ ແລະສຸດທ້າຍແຄມເປນໂຮ່ຈີມິນ ໃນປີ ໑໙໗໕
ພະລາຊະອານາຈັກລາວ (ຄຳເຄົ້າ: ພຣະຣາຊອານາຈັກລາວ) ແມ່ນລາຊາທິປະໄຕພາຍໃຕ້ລັດຖະທຳມະນູນທີ່ປົກຄອງລາວເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍເອກະລາດຂອງຕົນໃນວັນທີ 9 ພະຈິກ 1953 ລະບອບການປົກຄອງໄດ້ມີຊີວິດລອດຈົນເຖິງເດືອນທັນວາປີ 1975 ເມື່ອກະສັດອົງສຸດທ້າຍ ພະເຈົ້າມະຫາຊີວິດສີສະຫວ່າງວັດທະນາ ຍອມຈຳນົນຕໍ່ປະເທດລາວ ຜູ້ທີ່ຍົກເລີກລະບອບກະສັດດ້ວຍໂປດປານລັດທິມາກ-ເລນິນ ເອີ້ນວ່າ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ເຊິ່ງໄດ້ຄວບຄຸມປະເທດລາວຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ
ດ້ວຍການປົກຄອງຕົນເອງກັບລັດຖະທຳມະນູນສະບັບໃໝ່ໃນປີ 1947 ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງສະຫະພາບຝຣັ່ງ ແລະສະຫະພັນທີ່ມີສ່ວນທີ່ເຫຼືອຂອງອິນດູຈີນຝຣັ່ງ ໃນປີ 1953 ຝຣັ່ງລາວ ສົນທິສັນຍາໄດ້ສ້າງຕັ້ງອຳນາດອະທິປະໄຕ ປະເທດລາວເອກະລາດ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ກຳນົດວ່າໃຜຈະເປັນຜູ້ປົກຄອງປະເທດ ໃນຊຸມປີຕໍ່ມາ ສາມກຸ່ມນໍາພາໂດຍອັນທີ່ເອີ້ນວ່າ ສາມເຈົ້າຊາຍ ຜິດຖຽງກັບອຳນາດ: ຄວາມເປັນກາງພາຍໃຕ້ເຈົ້າສຸວັນນະພູມາ ພັກຂວາປີກພາຍໃຕ້ບຸນອຸ້ມ ນະ ຈຳປາສັກ ແລະປີກຊ້າຍແນວລາວຮັກຊາດ ຫວຽດນາມເໜືອສະໜັບສະໜູນ (ດຽວນີ້ເອີ້ນວ່າ ປະເທດລາວ) ພາຍໃຕ້ເຈົ້າສຸພານຸວົງ ແລະນາຍົກລັດຖະມົນຕີໃນອະນາຄົດ ໄກສອນ ພົມວິຫານ
ລາຊະອານາຈັກລາວໄດ້ຖືກປະກາດຢ່າງເປັນທາງການ ເມື່ອລັດຖະທຳມະນູນສະບັບໃໝ່ໄດ້ຖືກປະກາດໃຊ້ໃນປີ 1947 ເປັນສ່ວນຫນຶ່ງຂອງອານານິຄົມຝຣັ່ງ ແລະໄດ້ຮັບເອກະລາດເຕັມທີ່ໃນປີ 1953
ປະຕິບັດຕາມຝຣັ່ງເສດລາວສົນທິສັນຍາປີ 1953 ເຊິ່ງໃຫ້ປະເທດລາວເປັນເອກະລາດ ລັດຖະບານລາວໄດ້ຄວບຄຸມປະເທດ ສົນທິສັນຍາສະບັບນີ້ໄດ້ສ້າງຕັ້ງລະບອບກະສັດລັດຖະທຳມະນູນ ກັບເຈົ້າມະຫາຊີວິດສີສະຫວ່າງວົງເປັນກະສັດ ແລະເຈົ້າສຸວັນນະພູມາ ເປັນນາຍົກລັດຖະມົນຕີ
ມີຄວາມພະຍາຍາມຫລາຍຢ່າງໂດຍສາມເຈົ້າຊາຍແລະເຈົ້າມະຫາຊີວິດສີສະຫວ່າງວັດທະນາເພື່ອສ້າງຕັ້ງລັດຖະບານປະສົມ ລັດຖະບານເອກະພາບແຫ່ງຊາດຊຸດທຳອິດໄດ້ສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໃນປີ 1958 ພາຍໃຕ້ເຈົ້າສຸວັນນະພູມາ ແຕ່ລົ້ມລົງພາຍຫຼັງສອງເດືອນ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ຜູ້ທີ່ຢູ່ພາຍໃຕ້ລັດຖະທຳມະນູນໄດ້ແຕ່ງຕັ້ງລັດຖະມົນຕີຂອງລາວ ແລະໄດ້ຮັບຄຳແນະນຳຈາກກະສັດ ໄດ້ເຮັດການຕົກລົງກັບອ້າຍຂອງລາວແມ່ນສຸພານຸວົງ
ເຈົ້າສຸວັນນະພູມາໃຫ້ພັກຄອມມິວນິດສອງບ່ອນນັ່ງຢູ່ໃນຫ້ອງວ່າການລັດຖະບານແລະໃນການກັບຄືນ ສຸພານຸວົງຈະລວມເອົາ 1,500 ຂອງລາວ 6,000 ກອງທັບຄອມມິວນິດເຂົ້າໄປໃນກອງທັບຕໍາແຫນ່ງ ເຈົ້າສຸພານຸວົງໄດ້ຮັບຕຳແໜ່ງເປັນລັດຖະມົນຕີກະຊວງແຜນການສ້າງສາຄືນໃໝ່ແລະການຫັນເປັນຕົວເມືອງ ໃນຂະນະທີ່ສະມາຊິກອີກຄົນໜຶ່ງຂອງພັກຄອມມູນິດ ຖືກແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ເປັນລັດຖະມົນຕີວ່າການກະຊວງສາສະໜາແລະສິລະປະວິຈິດສິນ
ທະຫານ.
ສະຫະລັດອາເມລິກາໄດ້ສະຫນອງໃຫ້ກອງທັບເຮືອພຣະລາຊະອານາຈັກລາວ ມີເຮືອລາດຕະເວນແມ່ນ້ຳ 20 ລຳ ແລະຍານລົງຈອດສະເທິນນ້ຳສະເທິນບົກ 16 ລຳ ໃນລະຫວ່າງປີ 1962 - 1971 ສະຫະລັດອາເມລິກາສະໜອງໃຫ້ແກ່ປະເທດລາວດ້ວຍປະມານ 500 ລ້ານໂດລາສະຫະລັດໃນການຊ່ວຍເຫຼືອດ້ານການທະຫານ
ການພົວພັນຕ່າງປະເທດ.
ລັດຖະບານລາວມີຄວາມສຳພັນໃກ້ຊິດກັບສະຫະລັດອາເມລິກາ ເຊິ່ງໃຫ້ການຊ່ວຍເຫຼືອປະເທດແລະຊ່ວຍໃນການໂຄສະນາຕໍ່ຕ້ານ ປະເທດລາວແລະຄອມມິວນິສຫວຽດນາມເໜືອຖືກເຄື່ອນໄຫວ ໃນລະຫວ່າງປີ 1957 ສະຫະລັດອາເມລິກາໃຊ້ຈ່າຍຕໍ່ຫົວຄົນເພື່ອການຊ່ວຍເຫລືອຕ່າງປະເທດໃຫ້ປະເທດລາວກ່ວາມັນມີຢູ່ໃນປະເທດອື່ນໆ ເຮັດໄດ້ປະມານ 150 ໂດລາສະຫະລັດຕໍ່ຄົນລາວ ສອງເທົ່າຂອງລາຍໄດ້ສະເລ່ຍຕໍ່ປີຂອງຄົນ ເງິນຈຳນວນໜຶ່ງໄດ້ໄປສະໜັບສະໜູນຊາວອາເມລິກັນຜູ້ສະໝັກໃນການເລືອກຕັ້ງ ໃນຂະນະທີ່ເງິນອື່ນໆໄດ້ໄປຫາໂຄງການເພື່ອສະໜັບສະໜູນເງິນຕາທ້ອງຖິ່ນແມ່ນກີບລາວ
ພະເຈົ້າມະຫາຊີວິດສີສະຫວ່າງວັດທະນາໄດ້ໄປຢ້ຽມຢາມສະຫະລັດອາເມລິກາໃນປີ 1963 ພົບປະກັບປະທານປະເທດ ຈອນ ແຄແນດີ
ປະເທດລາວກໍ່ໄດ້ຮັບການສະໜັບສະໜູນຈາກປະເທດຝະຣັ່ງ ອົດສະຕະຣາລີ ພະມ້າ (ມຽນມາ) ໄທ ແລະປະເທດຢີ່ປຸ່ນ
ການບຸກລຸກແລະສົງຄາມກາງເມືອງ.
left
ໃນປີ 1960 ທ່າມກາງຊຸດກະບົດ ການຕໍ່ສູ້ກັນລະຫວ່າງກອງທັບພຣະຣາຊອານາຈັກລາວແລະສະຫະພາບໂຊວຽດກັບຄືນ ຄອມມິວນິດປະເທດລາວ ລັດຖະບານຊົ່ວຄາວແຫ່ງທີສອງຂອງເອກະພາບແຫ່ງຊາດ ສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໂດຍ ເຈົ້າສຸວັນນະພູມາ ໃນປີ 1962 ພິສູດແລ້ວວ່າບໍ່ປະສົບຜົນສຳເລັດ ແລະສະຖານະການຊຸດໂຊມລົງຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ຫລັງຈາກນັ້ນເປັນຂໍ້ຂັດແຍ່ງໃນປະເທດລາວ ໄດ້ກາຍເປັນຈຸດສຸມສຳລັບການແຂ່ງຂັນກັນຂອງປະເທດມະຫາອຳນາດ ໃນລະຫວ່າງ ການຮຸກຮານຫວຽດນາມເໜືອຂອງປະເທດລາວ ປະເທດລາວໄດ້ຮັບການສະໜັບສະໜູນທາງທະຫານໂດຍກອງທັບປະຊາຊົນຫວຽດນາມແລະຫວຽດກົ່ງ
ລາວຖືກດຶງເຂົ້າໄປໃນສົງຄາມຫວຽດນາມ ນັບຕັ້ງແຕ່ພາກສ່ວນຂອງລາວໄດ້ຖືກບຸກລຸກແລະຄອບຄອງໂດຍຫວຽດນາມເໜືອ ສໍາລັບການນໍາໃຊ້ເປັນເສັ້ນທາງການສະຫນອງສໍາລັບສົງຄາມຂອງຕົນຕໍ່ຕ້ານພາກໃຕ້ຂອງຫວຽດນາມ ໃນການຕອບໂຕ້ ສະຫະລັດອາເມລີກາໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນຂະບວນການວາງລະເບີດຕໍ່ຕ້ານ ຕຳແໜ່ງຫວຽດນາມເໜືອສະຫນັບສະຫນູນເປັນປົກກະຕິແລະສະຫມໍ່າສະເຫມີຕ້ານກຳລັງຄອມມິວນິດໃນປະເທດລາວ ລວມທັງຜູ້ທີ່ນຳພາໂດຍພົນເອກ ວາງເປົາ ຊາວມົ້ງ ແລະສະໜັບສະໜູນກອງທັບສາທາລະນະລັດຫວຽດນາມໃຕ້ ການບຸກລຸກເຂົ້າໄປໃນລາວ ໄດ້ສະໜອງເຄື່ອງໃຊ້ຕ່າງໆຝຶກອົບຮົມແລະການສະໜອງທຶນໃຫ້ແກ່ລັດຖະບານສູນກາງ
ການຖິ້ມລະເບີດທາງອາກາດຢ່າງຫລວງຫລາຍຕໍ່ ກຸ່ມປະເທດລາວແລະກອງທັບປະຊາຊົນຫວຽດນາມໄດ້ຖືກປະຕິບັດໂດຍສະຫະລັດອາເມລີກາໄດ້ຖືກລາຍງານວ່າປະເທດລາວຖືກໂຈມຕີໂດຍສະເລ່ຍການວາງລະເບີດ B-52 ທຸກໆ 8 ນາທີ 24 ຊົ່ວໂມງຕໍ່ມື້ ລະຫວ່າງປີ 1964 ແລະ 1973 ເຄື່ອງບິນຖິ້ມລະເບີດສະຫະລັດອາເມລີກາຫຼຸດລົງຫຼາຍລະເບີດສຸດປະເທດລາວ ໃນໄລຍະເວລານີ້ກ່ວາໄດ້ຖືກຖິ້ມໃນລະຫວ່າງທັງຫມົດຂອງສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງ ໃນຈຳນວນລະເບີດຈຳນວນ 260 ລ້ານໜ່ວຍທີ່ຖືກລະເບີດ ໂດຍສະເພາະໃນແຂວງຊຽງຂວາງຢູ່ໃນທົ່ງໄຫຫິນ ລູກລະເບີດປະມານ 80 ລ້ານໜ່ວຍບໍ່ໄດ້ລະເບີດ ປ່ອຍໃຫ້ເປັນມໍລະດົກຕາຍ
ການລົ້ມລົງຂອງລັດຖະບານ.
ສຸດທ້າຍໄດ້ມີການຢຸດຍິງເມື່ອເດືອນກຸມພາ 1973 ຕາມດ້ວຍສັນຍາສັນຕິພາບປາຣີ ລະຫວ່າງສະ​ຫະ​ລັດອາເມລິກາແລະຫວຽດນາມເໜືອ ໃນເດືອນເມສາ 1974 ລັດຖະບານຊົ່ວຄາວຂອງເອກະພາບແຫ່ງຊາດອື່ນໆໄດ້ສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນ ກັບເຈົ້າຊາຍສຸວັນນາພູມາເປັນນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ເຖິງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມໂດຍເວລານີ້ ກອງທັບປະເທດລາວກຳລັງຄວບຄຸມພື້ນທີ່ໃຫຍ່ຂອງປະເທດແລະຕາມດ້ວຍເຫດການຍຶດນະຄອນໄຊງ່ອນແລະພະນົມເປນເຖິງກອງກຳລັງຄອມມູນິດໃນເດືອນເມສາ 1975 ກຳຈັດໂອກາດຂອງພັນທະມິດລັດຖະບານປະສົມໃດໆ ສ້າງຕັ້ງຂື້ນໃນປະເທດລາວ ຕໍ່ດ້ວຍໄຊຊະນະຄອມມູນິດໃນທັງສອງປະເທດ ພວກເຂົາກ້າວຫນ້າເຖີງວຽງຈັນ
ເມື່ອວັນທີ່ 2 ທັນວາທີ່ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ເຈົ້າວົງສະຫວ່າງໄດ້ສົ່ງຈົດໝາຍສະຫຼະລາຊະສົມບັດສະບັບຫຍໍ້ຂອງພະເຈົ້າມະຫາຊີວິດສີສະຫວ່າງວັດທະນາໄປທີ່ປະເທດລາວ ສາທາລະນະລັດປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນລາວໄດ້ສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນກັບເຈົ້າສຸພານຸວົງເປັນປະທານ ໄກສອນ ພົມວິຫານ ເຮັດໜ້າທີ່ເປັນນາຍົກລັດຖະມົນຕີແລະເລຂາທິການໃຫຍ່ຂອງພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ
ປາກີສະຖານ (; ອູຣູດູ:) ຫຼືຊື່ທາງການຄື ສາທາລະນະລັດອິດສະລາມປາກິດສະຖານ (; ອູຣູດູ:) ເປັນປະເທດທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນອາຊີໃຕ້ ມີພົມແດນຕິດກັບປະເທດອິນເດຍ ອີຫລ່ານ ອັຟການິສະຖານ ແລະຈີນ ແລະມີຊາຍຝັ່ງຕິດກັບທະເລອາຫຼັບ ມີປະຊາກອນກວ່າ 150 ລ້ານຄົນ ຫຼາຍເປັນອັນດັບ 6 ຂອງໂລກ ແລະເປັນປະເທດທີ່ນັບຖືສາສະໜາອິສະລາມໃຫຍ່ເປັນອັນດັບ 2 ແລະເປັນສະມາຊິກທີ່ສຳຄັນຂອງອົງການຄວາມຮ່ວມມືອິສະລາມ ແລະເປັນໜຶ່ງໃນບໍ່ກີ່ປະເທດທີ່ມີອາວຸດນິວເຄລຍໄວ້ໃນຄອບຄອງ
ຄຳວ່າ "ປາກີສະຖານ" ມີຄວາມໝາຍວ່າ "ດິນແດນຂອງຊົນບໍລິສຸດ" ໃນພາສາອູຣູດູແລະພາສາແປກ ໃນຂະນະດຽວກັນກໍ່ມາຈາກການນຳອັກສອນທຳອິດຂອງຊື່ດິນແດນຕ່າງໆ ມີປະກອບກັນເປັນປະເທດປາກີສະຖານຂຶ້ນມາ ຄື ປັນຈາບ (Punjab) ອັຟກາເນຍ (Afghania) ແ​ຄັ​ສ​ເມຍຫຼືກັສມີຣ໌ (Kashmir) ອິສລາມາບາດ (Islamabad) ສິນທ໌ (Sindh) ແລະບາລູຈິສະຖານ (BaluchisTAN)
Allama Iqbal ເປັນກະວີປະຈຳຊາດຂອງປາກີສະຖານ ນອກຈາກບ້ານເກີດຂອງເຈົ້າແລ້ວເຈົ້າຍັງມີຊື່ສຽງໃນອີຫລ່ານເຂດເຄີຣ໌ດິສະຖານແລະອີຣັກຊຶ່ງເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນໃນຊື່ Iqbāl-e Lāhorī
ມົງໂກລີ (; ມົງໂກລີ: Монгол Улс "ມົງກົລອຸລຸສ") ເປັນປະເທດໃນທະວີບອາຊີທີ່ບໍ່ມີທາງອອກສູ່ທະເລທີ່ໃຫຍ່ເປັນອັນດັບທີ່ສອງຂອງໂລກຮອງຈາກປະເທດກາຊັກສະຖານ ມີພົມແດນທາງເໜືອຕິດກັບປະເທດລັດເຊຍ ແລະທາງໃຕ້ຕິດກັບປະເທດຈີນ ມີພື້ນທີ່ທີ່ສາມາດໃຊ້ສຳລັບການກະເສດໄດ້ນ້ອຍກວ່າຮ້ອຍລະໜຶ່ງ
ມົງໂກລີມີປະຊາກອນພຽງ 3 ລ້ານກວ່າຄົນ ຊຶ້ງທຳໃຫ້ປະເທດມົງໂກລີເປັນໜຶ່ງໃນປະເທດທີ່ມີຄວາມໜາແນ່ນຂອງປະຊາກອນນ້ອຍທີ່ສຸດໃນໂລກ ປະຊາກອນສ່ວນຫຼາຍນັບຖືສາສະໜາພຸດນິກາຍວັຊຣຍານແບບທິເບດ ແລະປະຊາກອນຮ້ອຍລະ 38 ອາໄສຢູ່ໃນນະຄອນຫຼວງອູລານບາຕາ
ໂຮ່ຈີມິນ ຫຼື ໂຮ່ຈີ້ມິງ (ອັກສອນຈີນ: ຫູ ຈື ໝິງ 胡志明 (19 ພຶດສະພາ 1890 - 2 ກັນຍາ 1969) ຊື່ເກີດ ຫງວຽນ ຊິງກຸງ () ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກຍັງເປັນ ຫງວຽນ ເຕີ້ດແທັ່ງ (), ຫງວຽນ ອາຍ ກວັກ () ບ້າກໂຮ່ (ແປ: ລຸງໂຮ່) ຫຼືງ່າຍດາຍ ບ້າກ (ແປ: ລຸງ) ແມ່ນນັກປະຕິວັດແລະນັກການເມືອງຊາວຫວຽດນາມ
ປະທານໂຮ່ຈີມິນ (ຊື່ທ່ານ ຕອນຍັງນ້ອຍແມ່ນ: ຫງວຽນຊິງກຸງ, ເຊິ່ງມີອີກຊື່ໜຶ່ງໃນໃບແຈ້ງເຂົ້າຮຽນແມ່ນ: ງວຽນເຕິດແທັງ; ແຕ່ໃນຕະຫຼອດຫຼາຍປີທີ່ທຳການປະຕິວັດກ່ອນໜ້ານີ້ ເພິ່ນໃຊ້ຊື່ວ່າ: ຫງວຽນອາຍກວັກ), ເກີດເມື່ອວັນທີ 19-5-1890, ຢູ່ບ້ານກິມລຽນ, ຕາແສງນາມລຽນ (ດຽວນີ້ແມ່ນກິມລຽນ), ເມືອງນາມດານ, ແຂວງເງະອານ ແລະ ເສຍຊີວິດເມື່ອວັນທີ 2-9-1969 ທີ່ນະຄອນຫຼວງຮ່າໂນ້ຍ.
ເພິ່ນກຳເນີດໃນຄອບຄົວທີ່ມີພໍ່ເປັນປັນຍາຊົນຜູ້ຮັກຊາດ ແຕ່ໂດຍພື້ນຖານ ແລ້ວກໍ່ແມ່ນຊົນຊັ້ນຊາວນາຜູ້ຮັກການອອກແຮງງານນັ້ນເອງ ສ່ວນແມ່ຂອງເພິ່ນກໍ່ເຊັ່ນດຽວກັນເປັນຊາວນາ, ອ້າຍ ແລະ ເອື້ອຍ ຂອງເພິ່ນກໍ່ເຂົ້າຮ່ວມຂະບວນການຮັກຊາດຕໍ່ຕ້ານຈັກກະພັດຝຣັ່ງຈົນ ເຂົ້າຄຸກເຂົ້າຕະລາງຍ້ອນ.
ໃນວັນທີ 3-6-1911 ເພິ່ນຂຶ້ນເຮືອ "Latouche-Tréville" ຂອງຝຣັ່ງ ໂດຍຮັບຈ້າງເປັນຄົນງານພາຍໃນເຮືອນັ້ນ ແລ້ວວັນທີ 5-6-1911 ເດີນທາງໄປຕ່າງປະເທດທໍາມາຫາລ້ຽງຕົນເອງດ້ວຍຫຼາກຫຼາຍອາຊີບ ແລະ ເພິ່ນໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມຂະບວນການປະຕິວັດຂອງປະຊາຊົນຫຼາຍຊາດ ແນ່ນອນວ່າເພິ່ນບໍ່ຍອມຢຸດຢັ້ງໃນການຕໍ່ສູ້ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ມາເຊິ່ງ ເອກະລາດອິດສະລະພາບໃຫ້ແກ່ຊົນຊາດຂອງຕົນ. ປະທານໂຮ່ຈີມິນ ຖືໄດ້ວ່າ ເປັນຄົນຫວຽດນາມຜູ້ທຳອິດທີ່ສະໜັບສະໜູນມະຫາປະຕິວັດ ເດືອນຕຸລາ ລັດເຊຍ ແລະ ຊອກຄົ້ນ ລັດທິມາກ-ເລນິນ ຫົນທາງແຫ່ງການປົດປ່ອຍຂອງຊົນຊັ້ນກຳມະຊີບ ແລະ ປະຊາຊົນບັນດາປະເທດແອກເມືອງຂຶ້ນ. ປີ 1920 ເພິ່ນເຂົ້າຮ່ວມກໍ່ຕັ້ງພັກກອມມູນິດຝຣັ່ງ ທີ່ກອງປະຊຸມຕວາ. ປີ 1921 ເພິ່ນເຂົ້າຮ່ວມໃນການກໍ່ຕັ້ງສະຫະພັນບັນດາປະເທດຫົວເມືອງຂຶ້ນຝຣັ່ງ; ພິມຈຳໜ່າຍໜັງສືພິມຄົນທຸກຍາກຢູ່ຝຣັ່ງ(1922). ປີ 1923 ເພິ່ນຖືກຄັດເລືອກເຂົ້າໃນຄະນະບໍລິຫານງານສາກົນຊາວນາ. ພໍມາຮອດປີ 1924 ເພິ່ນເຂົ້າຮ່ວມກອງປະຊຸມຄັ້ງທີ V ຂອງສາກົນ ກອມມູນິດ ແລະ ຖືກແຕ່ງຕັ້ງເປັນຄະນະກຳມະການປະຈຳພາກຕາເວັນອອກ ຮັບຜິດຊອບສາກົນກອມມູນິດໂດຍກົງກ່ຽວກັບວຽກງານກົມພາກໃຕ້. ປີ1925 ເພິ່ນເຂົ້າຮ່ວມກໍ່ຕັ້ງສະຫະພັນບັນດາປະຊາຊາດທີ່ຖືກກົດຂີ່ຂູດຮີດອາຊີ ແລະໄດ້ພິມຈຳໜ່າຍປຶ້ມທີ່ມີຊື່ສຽງໂດ່ງດັງ 2 ເຫຼັ້ມ: ໂທດກຳຂອງລະບອບລ່າເມືອງຂຶ້ນຝຣັ່ງ (1925) ແລະ ຫົນທາງປະຕິວັດ (1927). ປີ 1925 ເພິ່ນໄດ້ກໍ່ຕັ້ງສະມາຄົມ ຊາວໜຸ່ມປະຕິວັດຫວຽດນາມຂຶ້ນມາຢູ່ທີ່ກວາງໂຈວ (ຈີນ) ແລະ ໄດ້ສ້າງຕັ້ງ "ຄະນະກອມມູນິດ" ເພື່ອເປັນເສົາຄໍ້າໃຫ້ແກ່ສະມາຄົມດັ່ງກ່າວ ພ້ອມກັນນັ້ນ ເພິ່ນຍັງໄດ້ເຝິກຝົນກໍ່ສ້າງພະນັກງານກອມມູນິດ ເພື່ອນຳພາຂະບວນການຂອງສະມາຄົມ ແລະ ເຜີຍແຜ່ລັດທິມາກ-ເລນິນ ເຂົ້າໃນຫວຽດນາມ. ວັນທີ 3-2-1930 ເພິ່ນໄດ້ ເປັນປະທານກອງປະຊຸມກໍ່ຕັ້ງພັກ ຢູ່ທີ່ ເກົາລູນ (ຫາກອອກສຽງພາສາຈີນກາງແມ່ນ ຈິວຫຼົງ ແຕ່ເມື່ອອອກສຽງຫວຽດແມ່ນກິວລອງ) ໃນຮອງກົງ ທີ່ຂຶ້ນກັບພວກລ່າເມືອງຂຶ້ນອັງກິດ, ກອງປະຊຸມໄດ້ຜ່ານນະໂຍບາຍການເມືອງໂດຍສັງເຂບ ແນວທາງການເຄື່ອນໄຫວໂດຍສັງເຂບ, ກົດລະບຽບຂອງພັກ ເຊິ່ງແມ່ນເພິ່ນເອງເປັນຜູ້ຮ່າງຂຶ້ນມາ. ເພິ່ນອ່ານຖະແຫຼງການ ເນື່ອງໃນໂອກາດສ້າງຕັ້ງພັກກອມມູນິດຫວຽດນາມ (ພາຍຫຼັງປ່ຽນມາເປັນ ພັກກອມມູນິດ ອິນດູຈີນ, ພັກແຮງງານຫວຽດນາມ ແລະ ດຽວນີ້ ແມ່ນພັກກອມມູນິດຫວຽດນາມ). ແຕ່ປີ 1930 - 1940 ປະທານໂຮ່ຈີມິນ ໄດ້ສືບຕໍ່ເຄື່ອນໄຫວ ເພື່ອພາລະກິດປົດປ່ອຍຊາດຫວຽດນາມ ແລະ ບັນດາປະເທດທີ່ຖືກກົດຂີ່ຂູດຮີດໃນເງື່ອນໄຂທີ່ຫຍຸ້ງຍາກສັບສົນທີ່ສຸດ. ປີ 1941 ເພິ່ນກັບຄືນມາປະເທດຈັດກອງປະຊຸມຄັ້ງທີ VIII ຂອງຄະນະບໍລິຫານງານສູນກາງນພັກກອມມູນິດອິນດູຈີນ ກຳນົດທິດທາງນະໂຍບາຍເພື່ອປົດປ່ອຍຊາດ, ກໍ່ຕັ້ງອົງກອນຫວຽດນາມເອກະລາດ ຮ່ວມກັບກຸ່ມປະເທດພັນທະມິດ (ຂຽນຫຍໍ້ວ່າ: ຫວຽດມິງ), ຈັດຕັ້ງກຳລັງປະກອບອາວຸດເພື່ອປົດປ່ອຍຊາດ ເຕົ້າໂຮມກຳລັງຢູ່ຕາມຮາກຖານ ນຳພາປະຊາຊົນລຸກຮືຂຶ້ນຕາມເຂດຕ່າງໆ ແລະ ກະກຽມການລຸກຮື້ຂຶ້ນຢຶດອຳນາດໃນທົ່ວປະເທດ.
ພາຍຫຼັງການປະຕິວັດເດືອນສິງຫາ ປີ 1945 ໄດ້ຮັບໄຊຊະນະ, ວັນທີ 2-9-1945 ທີ່ສະໜາມຫຼວງບາດິງ  ປະທານໂຮ່ຈີມິນ ໄດ້ອ່ານຖະແຫຼງການປະກາດເອກະລາດ ສ້າງຕັ້ງປະເທດ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ຫວຽດນາມ, ຈັດຕັ້ງການເລືອກຕັ້ງທົ່ວປະເທດຢ່າງເສລີມີປະຊາທິປະໄຕຂຶ້ນໃນທົ່ວປະເທດ, ເລືອກຕັ້ງສະມາຊິກສະພາແຫ່ງຊາດໂດຍຜ່ານລັດຖະທຳມະນູນປະຊາທິປະໄຕທຳອິດ ຂອງຫວຽດນາມ. ສະພາແຫ່ງຊາດສະໄໝທີ I ໄດ້ ເລືອກເອົາ ໂຮ່ຈີມິນ ເປັນປະທານປະເທດ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ຫວຽດນາມ (ປີ1946). ຮ່ວມກັບສູນກາງພັກ ປະທານໂຮ່ຈີມິນໄດ້ນຳພາທົ່ວພັກ, ທົ່ວກອງທັບ, ທົ່ວປວງຊົນຫວຽດນາມ ທຳລາຍແຜນການອັນໂຫດຫ້ຽມສາມານຂອງພວກຈັກກະພັດຝຣັ່ງ ແລະ ຮັກສາອຳນາດການປົກຄອງປະຕິວັດທີ່ຍັງໜຸ່ມນ້ອຍຂອງຫວຽດນາມໄວ້ໄດ້.
ວັນທີ 19-12-1946 ຮຽກຮ້ອງມາຍັງພີ່ນ້ອງຮ່ວມຊາດທົ່ວປະເທດ ພ້ອມກັນຕອບຕ້ານຄືນການຮຸກຮານ ເທື່ອທີສອງຂອງຈັກກະພັດລ່າເມືອງຂຶ້ນຝຣັ່ງ, ປົກປ້ອງເອກະລາດ ອະທິປະໄຕ ຂອງປະເທດໄວ້, ປົກປ້ອງ ແລະ ຂະຫຍາຍບັນດາໝາກຜົນຂອງການປະຕິວັດເດືອນສິງຫາໄວ້ໃຫ້ແໜ້ນໜຽວ.
ທີ່ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຄັ້ງທີ II ຂອງພັກ(ປີ1951) ເພິ່ນໄດ້ຖືກເລືອກຕັ້ງໃຫ້ ເປັນປະທານຄະນະບໍລິຫານງານສູນກາງພັກ, ພາຍໃຕ້ການນຳພາຂອງສູນກາງພັກ, ນຳໜ້າແມ່ນປະທານໂຮ່ຈີມິນ, ການຕໍ່ສູ້ຂອງປະຊາຊົນຫວຽດນາມ ຕໍ່ຕ້ານຄືນພວກລ່າເມືອງຂຶ້ນຝຣັ່ງ ຜູ້ຮຸກຮານໄດ້ຮັບຜົນສຳເລັດຢ່າງສົມບູນ ແລະສິ້ນສຸດດ້ວຍໄຊຊະນະ ບັ້ນຮົບດຽນບຽນຟູທີ່ສັ່ນສະເທືອນໂລກ(ປີ1954). ພາຍຫຼັງທີ່ພາກເໜືອໄດ້ ຮັບການປົດປ່ອຍຢ່າງສົມບູນ(ປີ1955), ສູນກາງພັກ ແລະ ປະທານ ໂຮ່ຈີມິນ ໄດ້ວາງສອງແນວທາງຍຸດທະສາດ ຂອງການປະຕິວັດຫວຽດນາມອອກມາຄື: ດຳເນີນການປະຕິວັດສັງຄົມນິຍົມຢູ່ພາກເໜືອ, ພ້ອມກັນນັ້ນກໍ່ດຳເນີນການຕໍ່ສູ້ປົດປ່ອຍພາກໃຕ້, ລວມປະເທດເປັນເອກະພາບໜຶ່ງດຽວ ສຳເລັດການປະຕິວັດຊາດປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນໃນຂອບເຂດທົ່ວປະເທດ. ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຄັ້ງທີ III ຂອງພັກ(ປີ1960) ມີມະຕິເປັນເອກະສັນ ຮັບຮອງເອົາປະທານໂຮ່ຈີມິນ ເປັນປະທານຄະນະບໍລິຫານງານສູນກາງພັກແຮງງານຫວຽດນາມ, ສະພາແຫ່ງຊາດ ສະໄໝ II, III ໄດ້ເລືອກເອົາເພິ່ນເປັນປະທານປະເທດແຫ່ງ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ຫວຽດນາມ. ຮ່ວມກັບຄະນະບໍລິຫານງານສູນກາງພັກ, ປະທານໂຮ່ຈີມິນໄດ້ນຳພາຂະບວນການຕໍ່ສູ້ ຂອງປະຊາຊົນຜູ້ອົງອາດກ້າຫານຕໍ່ຕ້ານຄືນການຮຸກຮານຂອງຈັກກະພັດອະເມຣິກາ ເຊິ່ງເປັນປະເທດມະຫາອຳນາດເບີໜຶ່ງ ຂອງໂລກໃນເວລານັ້ນ, ໃນຂະນະດຽວກັນກໍ່ໄດ້ນຳພາປະຊາຊົນ ກໍ່ສ້າງສັງຄົມໃໝ່ ສັງຄົມນິຍົມ ສັງຄົມຄົນບໍ່ຂູດຮີດຄົນຢູ່ຫວຽດນາມເພື່ອເປັນການໝູນໃຊ້ທິດສະດີ ມາກ-ເລນິນ ຢ່າງມີຫົວຄິດປະດິດສ້າງ ເຂົ້າໃນສະພາບການຕົວຈິງຂອງປະເທດ ຫວຽດນາມ, ນຳເອົາແນວທາງອັນຖືກຕ້ອງສອດຄ່ອງກັບການປະຕິວັດ ຫວຽດນາມ ຈາກໄຊຊະນະນີ້ ໄປສູ່ໄຊຊະນະໃໝ່. ເພິ່ນເປັນຜູ້ສ້າງຕັ້ງປັບປຸງ ພັກມາກຊິດ-ເລນິນນິດ ຢູ່ຫວຽດນາມ, ສ້າງຕັ້ງແນວໂຮມເອກະພາບແຫ່ງຊາດ ຫວຽດນາມ, ສ້າງກຳລັງປະກອບອາວຸດປະຊາຊົນຫວຽດນາມ ແລະ ກໍ່ ສ້າງປະເທດ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ຫວຽດນາມ. ປະກອບສ່ວນເຂົ້າໃນຂະບວນການຮັດແໜ້ນນ້ຳໃຈສາມັກຄີສາກົນ ເພິ່ນແມ່ນແວ່ນແຍງອັນໃສແຈ້ງແຫ່ງນ້ຳໃຈຂອງໝູ່ຄະນະ ເພິ່ນເປັນອາຈານຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ຂອງການປະຕິວັດຫວຽດນາມ, ຜູ້ນຳທີ່ແສນເຄົາລົບຮັກຂອງຊົນຊັ້ນກຳມະກອນ ແລະ ປະຊາຊົນຫວຽດນາມທຸກທົ່ວໜ້າ. ນອກນັ້ນເພິ່ນຍັງເປັນນັກຮົບຜູ້ດີເດັ່ນ ເປັນນັກເຄື່ອນໄຫວທີ່ເຕັມປ່ຽມດ້ວຍບົດຮຽນອັນອຸດົມສົມບູນ ຂອງຂະບວນການກອມມູນິດສາກົນ ແລະ ຂອງຂະບວນການປົດປ່ອຍບັນດາປະຊາຊາດທີ່ຖືກກົດຂີ່ຂູດຮີດ. ນີ້ເປັນພຽງສ່ວນນ້ອຍໆສ່ວນໜຶ່ງໃນຊີວິດການເຄື່ອນໄຫວອັນຫຍຸ້ງຍາກສັບສົນ ແຕ່ເຕັມໄປດ້ວຍສີສັນຂອງປະທານໂຮ່ຈີມິນ ນັກປະຕິວັດ ຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງໂລກ.
ມາຣີໂອ (;) ແມ່ນຕົວລະຄອນໃນວິດີໂອເກມ ເຈົ້າຂອງໂດຍນິນແທັນໂດ (Nintendo) ແລະສ້າງໂດຍ ຊິເກຣຸ ມິຍາໂມໂຕະ ຜູ້ອອກແບບວີດີໂອເກມຊາວຢີ່ປຸ່ນ ເຊັ່ນດຽວກັນກັບການເປັນແບບຢ່າງຂອງຊຸດ ມາຣີໂອໄດ້ປາກົດຢູ່ໃນໄລຍະ 200 ວີດີໂອເກມ ນັບຕັ້ງແຕ່ການສ້າງຂອງຕົນ ຕັດສິນເປັນສັ້ນ ອ້ວນສັ້ນ ຄົນຕ່ໍທ່ໍນໍ້າອີຕາລີ ຜູ້ທີ່ອາໃສຢູ່ໃນລາຊະອານາຈັກເຫັດ ເຫດການຂອງລາວໂດຍທົ່ວໄປແມ່ນເປັນຈຸດໃຈກາງໃນການຊ່ອຍຊີວິດເຈົ້າຍິງພີຊຈາກເຫຼົ່າຮ້າຍຄູປ້າ (ໂບເຊີ) ຄູ່ແຝດພີ່ນ້ອງຂອງລາວແລະເພື່ອນສະຫນິດແມ່ນ ລູອີຈິ
ໂດຍມີຫລາຍກວ່າ 500 ລ້ານເຄື່ອງທີ່ຂາຍໃນທົ່ວໂລກ ໂດຍລວມມາຣີໂອແຟຣັນໄຊສ໌ແມ່ນການຂາຍດີທີ່ສຸດໃນວິດີໂອເກມແຟຣັນໄຊສ໌ຂອງທີ່ໃຊ້ເວລາທັງຫມົດ ພາຍນອກຂອງຊຸດແພລັດຟອຣ໌ມຊູເປີມາຣີໂອ ປະເພດອື່ນໆຂອງມາຣີໂອ ປະກອບມີ ເຊັ່ນ ມາຣີໂອຄາດ (Mario kart ຄຳເຄົ້າ: ມາຣີໂອຄາຣ໌ດ) ຊຸດແຂ່ງລົດ ເກມກິລາເຊັ່ນ Mario Tennis ແລະ Mario Golf ເກມຫຼິ້ນຕາມບົດບາດເຊັ່ນ Mario & Luigi, Super Mario RPG ແລະ Paper Mario ແລະເກມການສຶກສາ ເຊັ່ນ Mario Is Missing!, Mario's Time Machine ແລະ Mario Teaches Typing. ແຟນໄຊໄດ້ແຍກອອກເປັນຫລາຍສື່ ລວມທັງລາຍການໂທລະພາບ ຮູບເງົາ ປື້ມກາຕູນ ແລະສິນຄ້າທີ່ມີໃບອະນຸຍາດລິຂະສິດ ຕັ້ງແຕ່ປີ 1990 ໄດ້ຖືກສະແດງສຽງພາກໂດຍ ຊາລ ມາຕີແນ (Charles Martinet)
Peerachada Khunrak (th|พีรชาดา ขุนรักษ์; Pee-ra-cha-da Khun-rak; born 10 September 1994) is a Thai Actress, beauty pageant titleholder who was crowned Face of Beauty International 2019. She is the second woman from Thailand to win Face of Beauty International
Early life.
Peerachada was born in Songkhla, Thailand. She attended Prince of Songkla University, where she graduated with a bachelor's degree Faculty of Management Science
Pageantry.
Peerachada began her pageantry career in 2015, entering the Thai Super Model 2015 competition; she ultimately finished as Top 10 and Digital's Choice Awards., Afterwards, She returned in 2016, competing in Miss Universe Thailand 2016. She was placed as top 10,Two years later Peerachada returned to Miss Universe Thailand 2018 She was placed as the top 10 finalist, She also join Miss Thailand World 2018 was placed as top 30 finalist. In year 2019 she competing in Miss Grand Thailand 2019, She was placed as the first runner-up, Peerachada was appointed to represented Thailand at Face of Beauty International 2019 and was crwoned Face of Beauty International 2019.
ອານີເມ ຫຼື ອະນິເມະ (Romaji: Anime) ແມ່ນແຕ້ມດ້ວຍມືແລະຄອມພິວເຕີອານີແມຊັນ ຕົ້ນກຳເນີດມາຈາກຫຼືພົວພັນກັບຍີ່ປຸ່ນ
ຄຳວ່າ ອານີເມ ແມ່ນຄຳສັບພາສາຍີ່ປຸ່ນສໍາລັບພາບເຄື່ອນໄຫວ (ອານີແມຊັນ) ເຊິ່ງ ໝາຍ ຄວາມວ່າທຸກຮູບແບບຂອງສື່ທີ່ມີພາບເຄື່ອນໄຫວ ພາຍນອກຂອງຢີ່ປຸ່ນ ອານີເມໝາຍເຖິງສະເພາະອານີແມຊັນຈາກຢີ່ປຸ່ນ ຫຼືເປັນຍີ່ປຸ່ນເຜີຍແຜ່ອານີແມຊັນແບບເລື້ອຍໆ ລັກສະນະໂດຍຮູບພາບສີ ຕົວລະຄອນທີ່ມີຊີວິດຊີວາແລະຫົວຂໍ້ຈິນຕະນາການ ວິທີການທີ່ບໍ່ມີຕົວຕົນທາງວັດທະນະທໍາກັບຄວາມໝາຍຂອງຄຳສັບອາດຈະເປີດຄວາມເປັນໄປໄດ້ຂອງອານີເມຜະລິດຢູ່ປະເທດອື່ນທີ່ບໍ່ແມ່ນປະເທດຍີ່ປຸ່ນ ຊາວຕາເວັນຕົກຫຼາຍຄົນເບິ່ງອານີເມເປັນຜະລິດຕະພັນອານີແມຊັນຍີ່ປຸ່ນຢ່າງເຂັ້ມງວດ ນັກວິຊາການບາງຄົນແນະນຳໃຫ້ກຳນົດອານີເມເປັນພິເສດຫຼືຢ່າງຮອບດ້ານຂອງຍີ່ປຸ່ນ ອາດຈະໄດ້ຮັບທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຮູບແບບໃຫມ່ຂອງລັດທິຕາເວັນອອກ
ການຄ້າຄັ້ງທຳອິດຂອງອານີແມຊັນຍີ່ປຸ່ນແມ່ນຮອດປີ 1917 ແລະການຜະລິດຂອງອານີເມຍີ່ປຸ່ນນັບຕັ້ງແຕ່ໄດ້ສືບຕໍ່ເພີ່ມຂຶ້ນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ລັກສະນະອານີເມແບບສິລະປະເກີດຂື້ນໃນຊຸມປີ 1960 ກັບວຽກງານຂອງ ໂອຊາມຸ ເທຊຸກະ ແລະແຜ່ຂະຫຍາຍອອກສູ່ສາກົນໃນທ້າຍສັດຕະວັດທີ 20 ການພັດທະນາພາຍໃນປະເທດຂະຫນາດໃຫຍ່ແລະຜູ້ຊົມສາກົນ ອານີເມໄດ້ຖືກແຈກຢາຍລະຄອນ ໂດຍທາງໂທລະພາບອອກອາກາດ ໂດຍກົງກັບສື່ບ້ານ ແລະຜ່ານອິນເຕີເນັດ ຖືກຈັດເຂົ້າໃນຫລາຍປະເພດທີ່ແນໃສ່ຄວາມຫຼາກຫຼາຍທີ່ກວ້າງຂວາງແລະຜູ້ຊົມທີ່ດີເລີດ
ອານີເມແມ່ນສິນລະປະຫລາກຫລາຍຮູບແບບດ້ວຍວິທີການຜະລິດທີ່ແຕກຕ່າງກັນແລະເຕັກນິກທີ່ໄດ້ຮັບການດັດແປງຕາມການເວລາໃນການຕອບໂຕ້ເພື່ອເຕັກໂນໂລຊີທີ່ຈະເກີດຂື້ນ ປະສົມປະສານສິນລະປະຮູບພາບ ຄຸນລັກສະນະຕົວລະຄອນ ຮູບເງົາ ແລະຮູບແບບອື່ນໆຂອງຈິນຕະນາການ ແລະເຕັກນິກການເປັນບຸກຄົນ ການຜະລິດຂອງອານີເມສຸມໃສ່ຫນ້ອຍອານີແມຊັນແລະເພີ່ມເຕີມກ່ຽວກັບຄວາມເປັນຈິງຂອງຕັ້ງຄ່າ ເຊັ່ນດຽວກັນກັບການນຳໃຊ້ແອັຟແຟກຂອງກ້ອງຖ່າຍຮູບ ລວມທັງສັ່ນກ້ອງ ຂະຫຍາຍ ແລະມຸມ ກຳລັງຖືກແຕ້ມດ້ວຍມື ອານີເມແມ່ນແຍກອອກຈາກຄວາມເປັນຈິງໂດຍຊ່ອງຫວ່າງທີ່ສຳຄັນຂອງນິຍາຍທີ່ສະຫນອງເປັນເສັ້ນທາງທີ່ເໝາະສົມ ສຳ ລັບການຫລົບໜີຜູ້ຊົມນັ້ນສາມາດເອົາຕົວຕົນເອງເຂົ້າໄປໃນຄວາມສະດວກສະບາຍ ຮູບແບບສິລະປະທີ່ຫຼາກຫຼາຍຖືກນໍາໃຊ້ຕົວລະຄອນແລະສັດສ່ວນ ແລະຄຸນສົມບັດສາມາດໄດ້ຮັບການປ່ຽນແປງຂ້ອນຂ້າງ ລວມທັງອາລົມຂະໜາດໃຫຍ່ຫຼືຕາຂະໜາດຈິງ
! style="background: #FFAF0A; text-align: center" colspan="3" | ຂໍ້ມູນເບື້ອງຕົ້ນ
! style="background: #FFAF0A; text-align: center" colspan="3" | ງານວິຊາການ
ພຣະຍອດຄຳພັດທະຣະເກສີ (ປອ. ດຳຣົງ ພິມມະຈັກ) ພາສາອັງກິດ: Most Venerable Phra Yotkham Bhaddarakesi (Dr. Damrong Phimmajak) ຕຳແໜ່ງທາງຄະນະສົງ ຄະນະບໍລິຫານງານປະຈຳການ, ຫົວໜ້າຫ້ອງການບໍລິຫານງານ, ຫົວໜ້າກັມມາທິການ ການຕ່າງປະເທດ ສູນກາງອົງການພຸດທະສາສະໜາສັມພັນ ແຫ່ງ ສປປ ລາວ(ອພສ) ອາຍຸ 39 ປີ ພັນສາ 20 ພັນສາ ພຳນັກຢູ່ ວັດພຣະທາດຫຼວງເໜືອ ເມືອງໄຊເສດຖາ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ
ສະຖານະເດີມ.
ສະຖານະເດີມ ມີຊື່ວ່າ ດຳຣົງ ນາມສະກຸນ ພິມມະຈັກ ເກີດວັນທີ 24 ກໍລະກົດ ພ.ສ. 2523 (ຄ.ສ. 1980) ທີ່ ບ້ານຍາງຄຳ້ ເມືອງໄຊບູລີ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ຖືກຳເນີດໃນຄອບຄົວ ຊົນເຜົ່າລາວ ລຸ່ມ ບິດາ ຊື່ ທ່ານອຳຄາ ພິມມະຈັກ (ເສຍຊີວິດ ປີ 2010) ມານດາ ຊື່ ນາງພູທອນ ພິມມະຈັກ ມີອ້າຍເອື້ອຍນ້ອງ ຮ່ວມໂສທອນມານດາບິດາດຽວກັນ 7 ຄົນ ພຣະຍອດຄຳດຳຣົງ ເປັນບຸດຄົນທີສອງ ຂອງ ຄອບຄົວ ພິມມະຈັກ.
ບັນພະຊາ.
ໃນປີ ພຣະພຸດທະສັງກາດ 2536 (ຄ.ສ. 1993) ວັນທີ 28 ມິຖຸນາ ທ້າວ ດຳຣົງ ພິມມະຈັກ ໄດ້ ເຂົ້າບັນພະຊາ ໃນພຣະພຸດທະສາສະໜາ ເປັນ ສາມະເນນ ເມື່ອອາຍຸ 13 ປີ ທີ່ ວັດສີບຸນເຮືອງ ບ້ານຍາງຄຳ້ ເມືອງໄຊບູລີ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ໂດຍມີ ພຣະອາຈານຈັນທາ ປັນຍາວະໂຣ ເຈົ້າອະທິການວັດ ວັດສີບຸນເຮືອງ (ປັດຈຸບັນ ລາສິກຂາແລ້ວ) ເປັນພຣະອຸປັດຊາ ພ້ອມດ້ວຍຄະນະສົງ 4 ອົງ.
ເມື່ອ ສາມະເນນ ດຳຣົງ ພິມມະຈັກ ອາຍຸໄດ້ 19 ປີ 8 ເດືອນ ກໍໄດ້ເຂົ້າຮັບການອຸປະສົມບົດ ບວດ ເປັນພຣະພິກຂຸ ໃນພຣະພຸດທະສາສະໜາ ໃນວັນທີ 22 ພຶດສະພາ ພຣະພຸດທະສັງກາດ 2542 (ຄ.ສ.1999) ທີ່ ພັດທະສີມາ ວັດໄຊຍະພູມາຣາມ ບ້ານໄຊຍະພູມ ເມືອງຄັນທະບູລີ (ປັດຈຸບັນ - ນະຄອນ ໄກສອນພົມວິຫານ) ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ໂດຍມີ ຍາທ່ານໃຫຍ່ ມະຫາງອນ ດຳຣົງບຸນ (ປັດຈຸບັນ - ພຣະຍອດແກ້ວມະຫາສັງຄະສຸທັມມາທິບໍດີ ມະຫາງອນ ດຳຣົງບຸນ ປະທານສູນກາງອົງການພຸດທະສາສະໜາສັມພັນ ແຫ່ງ ສປປ ລາວ) ເປັນເຈົ້າພາບເຈົ້າສັດທາ ອຸປະຖັມໃນການໃຫ້ອຸປະສົມບົດ ເຊິ່ງມີ ຍາທ່ານ ມະຫາບຸນປັນ ນິຍະພັນ ປະຣຽນທັມ 9 ປະໂຫຍກ, ຮອງເຈົ້າຄະນະ (ຮອງປະທານ ອພສ) ແຂວງສະຫວັນ ນະເຂດ ເປັນພຣະອຸປັດຊາ, ຍາທ່ານຄຳມົນ ສຸຂະເສີມ ຄະນະ ອພສ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ (ປັດຈຸບັນ - ທີ່ປຶກສາ ອພສ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ) ເປັນພຣະກັມມະວາຈາຂວາ, ຍາທ່ານສົມບູນ ສິຣິປັນໂຍ (ປັດຈຸບັນ - ພຣະຫຼັກຄຳສຸວັນນະເຂດຕາທິຄຸນເຖຣາຈານ ສົມບູນ ສິຣິປັນໂຍ) ຫົວໜ້າກັມມາທິການ ເຜີຍແຜ່ສີລະທັມ ແລະ ປະຕິບັດກັມມະຖານແຂວງສະຫວັນນະເຂດ (ປັດຈຸບັນ - ເຈົ້າຄະນະ ແຂວງ ສະຫວັນນະເຂດ) ເປັນພຣະກັມມະວາຈາຊ້າຍ ອຸປະສົມບົດສຳເລັດ ໃນເວລາ 07 ໂມງ 30 ນາທີ ມີຄະນະສົງ ນັ່ງຫັດຖະບາດ 20 ອົງ.
! style="background: #ccc; text-align: center" colspan="3" | ຂໍ້ມູນເບື້ອງຕົ້ນ
colspan="2" ທີ່ ພັດທະສີມາ ວັດອຸບມຸງ ບ້ານລະຫາໂຄກເມືອງສອງຄອນ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ
ສຶກສາອັກສອນທັມ ອັກສອນຂອມໃນໃບລານ ທ່ອງບົດສູດມົນຕ່າງໆ ໃນສະໄໝນັ້ນ ມົນນ້ອຍ ມົນກາງ ມົນເດິກ
! style="background: #3399FF; text-align: center" colspan="3" | ຜົນງານດ້ານໜັງສື
! style="background: #3399FF; text-align: center" colspan="3" | ກຽດຕິຄຸນທີ່ໄດ້ຮັບ
! style="background: #3399FF; text-align: center" colspan="3" | ຄະຕິທັມປະຈຳໃຈ
! style= colspan="3" text-align: center" colspan="3" |
ພຣະຍອດແກ້ວມະຫາງອນ ດຳຣົງບຸນມະຫາເຖຣະເຈົ້າ ພາສາອັງກິດ: His Holiness Phra Yotkeo Mahāsaṇgha Sudhammādhipati (Mahāngon Damrongboun) ຫຼື ຮູ້ຈັກກັນໃນນາມ ຍາທ່ານໃຫຍ່ມະຫາງອນ ດຳຣົງບຸນມະຫາເຖຣະ ອາຍຸ 90 ປີ 69 ພັນສາ ຕຳແໜ່ງ ພຣະຍອດແກ້ວມະຫາສັງຄະສຸທັມມາທິບໍດີ (ມະຫາງອນ ດຳຣົງບຸນມະຫາເຖຣະ) ຣັດຕະນະມະຫາສັງຄະປາໂມກ ແຫ່ງຄະນະສົງລາວ ຫຼື ປະທານສູນກາງອົງການພຸດທະສາສະໜາສັມພັນ ແຫ່ງ ສປປ ລາວ ສະຖິດພຳນັກຢູ່ ວັດພຣະທາດຫຼວງເໜືອ ເມືອງໄຊເຊດຖາ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ
ສະຖານະເດີມ ມີຊື່ວ່າ ງອນ ນາມສະກຸນ ດຳຣົງບຸນ ເກີດວັນທີ 10 ກຸມພາ ພ.ສ. 2473 (ຄ.ສ. 1930) ທີ່ບ້ານນາກະລາ ຕາແສງນາກະລາ ເມືອງສອງຄອນ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ຖືກຳເນີດໃນຄອບຄົວ ຊົນເຜົ່າລາວຜູ່ໄທ ບິດາຊື່ ເມກ (ເສຍຊີວິດປີ 1942) ມານດາຊື່ ສຸ້ຍ (ເສຍຊີວິດ ປີ 1964) ມີອ້າຍເອື້ອຍນ້ອງ ຮ່ວມແມ່ດຽວກັນ 11 ຄົນ ອ້າຍເອື້ອຍນ້ອງຕ່າງບິດາ 8 ຄົນ ຍາທ່ານເປັນບຸດຄົນທີ 2 ຂອງ ຄອບຄົວ ດຳຣົງບຸນ
ໃນປີ ພຸດທະສັງກາດ 2486 (ຄ.ສ. 1943) ຍາທ່ານບັນພະຊາເປັນ ສາມະເນນ ເມື່ອາຍຸ 13 ປີ ໃນມື້ ຂຶ້ນ ຄ່ຳ ເດືອນ 6 ປີ ພ.ສ. 2486 ທີ່ວັດບ້ານນາກະລາ ຕາແສງນາກະລາ ເມືອງສອງຄອນ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ໂດຍມີ ຍາທ່ານຈີ ກັນຕະສີໂລ ເຈົ້າອະທິການວັດສີພິມພາຣາມ ບ້ານນາກະລາ ເມືອງສອງຄອນ ເປັນພຣະອຸປັດຊາ
ພຣະຍອດແກ້ວ ອາຍຸໄດ້ 20 ປີ ກໍໄດ້ເຂົ້າຮັບການອຸປະສົມບົດ ເປັນພຣະພິກຂຸໃນພຣະພຸດທະສາສະໜາ ໃນວັນທີ 14 ມັງກອນ ພຸດທະສັກກະຣາດ 2493 (ຄ.ສ. 1950) ທີ່ ພັດທະສີມາ ວັດອຸບມຸງ ບ້ານລະຫາໂຄກ ເມືອງສອງຄອນ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ໂດຍມີ ທ່ານຕາແສງຈັນ ເປັນເຈົ້າພາບເຈົ້າສັດທາ ອຸປະຖັມການອຸປະສົມບົດ ມີຍາທ່ານເຄນ ເຈົ້າຄະນະເມືອງຈຳພອນ ເປັນພຣະອຸປັດຊາ ຍາທ່ານຈີ ກັນຕະສີໂລ ເປັນ ພຣະກັມມະວາຈາເບື້ອງຂວາ ຍາຄູຮຸຍ ເປັນພຣະກັມມະວາຈາເບື້ອງຊ້າຍ ອຸປະສົມບົດສຳເລັດໃນເວລາ 10:34 ນາທີ ມີ ພຣະສົງນັ່ງຫັດຖະບາດ 24 ອົງ
ຜົນງານດ້ານການສຶກສາ.
ນັບແຕ່ສອບເສັງໄດ້ນັກທັມເອກ ເປັນຈົວມະຫາ 3 ປະໂຫຍດເປັນຕົ້ນມາ ຍາທ່ານອາດ ສຸພັທໂທ ໄດ້ແຕ່ງຕັ້ງວຽກໃຫ້ເປັນຄູສອນໜັງສືແທນ ໂດຍໄດ້ສອນຢູ່ບ້ານລໍາເທນເປັນເວລາ 4 ປີ ດັ່ງນັ້ນ ວຽກງານການສຶກສາ ຂອງພຣະເດດພຣະຄຸນຍາທ່ານໃຫຍ່ ຈຶ່ງເລີ່ມຕົ້ນຕັ້ງແຕ່ເພິງຫາກໍເຂົ້າມາສູ່ທັມວິນັຍນີ້ຄືໄດ້ເປັນຄູສອນໜັງສືແຕ່ຍັງເປັນສາມາເນນຈົນເປັນຍາທ່ານເມື່ອຍ້າຍມາຢູວັດໄຊຍະພູມຄັ້ງທໍາອິດກໍ່ເປັນຄູສອນຢູ່ 2 ປີ ກ່ອນເດີ່ນທາງໄປຮຽນຕໍ່ທີ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ຄືສອນແຕ່ປີ ຄ.ສ. 1954-1956 ແລ້ວໄປຮຽນຕໍ່ຫຼັງຈາກນັ້ນໄດ້ຢຸດການຮຽນ ກັບມາຈາກວຽງຈັນໃນປີ ຄ.ສ. 1958 ສູ່ສະຫວັນນະເຂດ ແລະ ເປັນອາຈານສອນຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາຈົນເຖິງປີ ພ.ສ 2518 (1975) ຈຶ່ງໄດ້ລາອອກ ເພື່ອມາເຮັດວຽກທາງການບໍລິຫານຄະນະສົງ ລວມປີ ການທີ່ເປັນຄູ ແລະ ອາຈານສອນໜັງສືທັງໝົດ 23 ປີ.
ຜົນງານດ້ານການກໍ່ສ້າງ.
ວຽກງານການສ້າງສາສະນະວັດຖຸນີ້ ພຣະເດດພຣະຄຸນຍາທ່ານ ກໍໄດ້ໃຫ້ເປັນທີ່ພົ້ນເດັ່ນຫຼາຍ ເຫັນໄດ້ຕັ້ງແຕ່ຍາທ່ານຍ້າຍມາຢູ່ວັດຢຊຍະພູມ ນໍາຍາທ່າຍນາດ ສຸພັທໂທ ເພິ່ນເຮັດວຽກຊ່ວຍຄູບາອາຈານທຸກຢ່າງ ລວມທັງວຽກງານກໍ່ສ້າງດ້ວຍ ມີຫຼາຍຢ່າງທີ່ຍາທ່ານໃຫຍ່ລົງມື້ເຮັດເອງ ເຊຶ່ງຖ້າຍົກມາໃຫ້ເຫັນລະອຽດຖີ່ຖ້ວນແລ້ວ ກໍຄົງຈະຍືດຍາວເກີນໄປ ຈະຂໍຍົກມາສະແດງໃນບາງສ່ວນ ທີ່ເຫັນວ່າວ່າສໍາຄັນແລະພົ້ນເດັ່ນເທົ່ານັ້ນ.
ງານທີ່ພຣະເດດພຣະຄຸນຍາທ່ານໃຫຍ່ ໄດ້ສ້າງໄວ້ມີຫຼາຍຢ່າງ ສ້າງສາວັດໃໝ່ກໍມີຫຼາຍວັດ ງານການສ້າງສາພັດທະນາພາຍໃນວັດ ກໍມີຫຼາຍຢ່າງ ທັງການສ້າງສິມກໍມີຫຼາຍຫຼັງ ການນໍາພາພຣະສົງສາມະເນນ ອອກຕົນຍາດໂຍມສ້າງສາວັດວາພຣະສາສະນາ ກໍມີທົ່ວໄປໃນແຂວງ ບໍ່ວ່າຈະເປັນພັທທະສີມາກໍດີ ກຸຕິວິຫານກໍຕາມ ມີໃນຫຼາຍເຂດໝູ່ບ້ານ ທີ່ໄດ້ໄວ້ໃນແຕ່ລະວັດ ພ້ອມນັ້ນກູຕິວິຫານ ພັທສີມາທີ່ເພິ່ນສ້າງ ກໍແມ່ນພຣະເດດພຣະຄຸນຍາທ່ານເອງເປັນຜູ້ອອກແບບ ໃນແບບວາດຊົງ ຕະຫຼອດເຖິງສີລະປະລວດລາຍຕ່າງໆ ເຊັ່ນຈະຍົກມາໃຫ້ເຫັນບາງອັນທີ່ສ້າງແລ້ວ ແລະຍັງຢູ່ໃນຄວາມຮັບຜິດຊອບຂອງຍາທ່ານໃຫຍ່
ພາຍໃນວັດໄຊຍະພູມທີ່ອາໄສຢູ່.
ສິ່ງທີ່ສໍາຄັນ ທັງເປັນວຽກງານທີ່ຍິງໃຫຍ່ອີກກໍ່ຄື ການສ້າງສະຖານທີ່ສຶກສາ ຂອງພຮະສົງ-ສາມາເນນ ໄດ້ແກ່ການສ້າງໂຮງຮຽນມັດທະຍົມສົງ ວັດໄຊຍະພູມ ຄືນໃໝ່ ເນື່ອງຈາກວ່າ ໂຮງຮຽນສົງຫຼັງເກົາ ໄດ້ຊຸດໂຊມເປເພລົງເພາະການເວລາ ຄືໂຮງຮຽນມັດທະຍົມສົງຫຼັງເກົ່ານັ້ນໄດ້ສ້າງຂຶ້ນຕັ້ງແຕ່ປີ ຄ.ສ. 1940 ແລະ ສໍາເລັດລົງໃນປີ ຄ.ສ. 1958-1959 ເຊິ່ງນໍາພາໃນການກໍ່ສ້າງໂດຍຍາທ່ານໃຫຍ່ ເຫລື້ອມ ອິນສີຊຽງໃໝ່ ໄດ້ໃຊ້ງານມາຫຼາຍປີແລ້ວ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ໂຮງຮຽນດັ່ງກ່າວຊຸດໂຊມເປເພລົງ.
ນອກຈາກນັ້ນ ຍາທ່ານໃຫຍ່ສ້າງໂຮວຮຽນ ສໍາຫຼັບລູກຫຼານເຍົາວະຊົນ ທີ່ເປັນອະນາຄົດ ແລະຄວາມຫວັງຂອງຊາດອີກ ດ້ວຍເຊັ່ນ ໂຮງຮຽນມັດທະຍົມສົມບູນທີ່ບ້ານຫົວນໍາສ້າງ ເມືອງ ຈໍາພອນ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ແລະ ກໍ່ສ້າງໃນນາມສູນກາງ ອພສ ຄື ໂຮງຮຽນວົງວິຈິດບັນດິດວິທະຍາ ທີ ແຂວງຊຽງຂວາງ.
ສ້າງພັດທະສີມາ.
ສໍາຫຼັບກຸຕິ ທີ່ຢູ່ວັດພຣະທາດໂພນນັ້ນ ເຖຶງວ່າຍາທ່ານໃຫຍ່ ບໍ່ໄດ້ຫາງົບປະມານມາສ້າງເອງກໍຕາມ ແຕ່ເພິ່ນໄດ້ເປັນຜູ້ອອກແບບແຜນ ທັງໍີ້ນໍາໃນການກໍ່ສ້າງທັງໝົດ ງົບປະມານກໍ່ສ້າງ ຂອງວັດພຣະທາດໂພນເອງ ສ້າງປີ ພ.ສ. 2551 ອີກທັງສິ່ງກໍາລັງກໍ່ສ້າງພາຍໃນວັດພຣະທາດໂພນ.
ສ້າງພຣະພຸດທະຮູບ.
ນອກຈາກການນໍາພາສ້າງເສນາສະນະ ທີ່ເປັນສາສະນາວັດຖຸຕ່າງໆ ດັ່ງທີ່ໄດ້ກ່າວມາຂ້າງເທຶງແລ້ວ ພຣະເດດພຣະຄຸນຍາທ່ານໃຫຍ່ ຍັງໄດ້ນໍາພາສ້າງສິງທີ່ເປັນສັນຍາລັກ ແລະສູນລວມຄວາາມສັດທາ ຂອງພຸດທະສາສະນິກະຊົນອີກຄື ການສ້າງພຣະພຸດທະຮູບເຈົ້າ ໄວ້ເປັນທີ່ສັກກະຣະບູຊາ ໂດຍໄດ້ເລີ່ມສ້າງມາຕັ້ງແຕ່ ພ.ສ. 2543 (2000) ເປັນຕົ້ນມາ ໄດ້ນໍາພາພຣະສົງສາມາເນນ ອອກຕົນຍາດໂຍມ ຜູ້ມີສັດທາທັງຫຼາຍ ຫຼໍ່ພຣະພຸດທະຮູບ ສີລະປະລ້ານສ້າງ ເພື່ອປະດິດສະຖານໄວ້ທີ່ກົມມະລຽນພຣະທາດອີງຮັງ ນອກຈາກນັ້ນ ຍັງໄດ້ຫຼໍ່ພຣະພຸດທະຮູບ ຂະນາດຕ່າງໆ ແລະນໍາໄປປະດິດສະຖານໄວໃນຫົວວັດຕ່າງໆເພື່ອເອົາໄວ້ເປັນທີ່ສັກກະຣະບູຊາຂອງສາທຸຊົນ.
ໃນປີ ພ.ສ. 2554 (2011) ພຣະເດດພຣະຄຸນຍາທ່ານໃຫຍ່ ໄດ້ສ້າງພຣະເຈົ້າອົງຕື້ຈໍາລອງຂຶ້ນ ໂດຍໄດ້ຮ່ວມກັບອໍານາດການປົກຄອງ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດອັນມີ ທ່ານ ວິໄລ ວັນພົມເຂ ເປັນເຈົ້າ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ໃນສະໄໝນັ້ນ ໄດ້ຮ່ວມຈັດຕັ້ງນໍາພາລະດົມສັດທານໍາພຸດທະສາສະນິກະຊົນ ຄົນໃຈບຸນທັງຫຼາຍ ທັງພາຍໃນ ແລະຕ່າງປະເທດ ຫຼໍ່ພຣະເຈົ້າອົງຕື້ຈໍາລອງ ຂຶ້ນມາພ້ອມດ້ວຍພຣະອົງແສນທີ່ເປັນບໍຣິວານອີກຈໍານວນ 15 ອົງ ພຣະພຸດທະຮູບເຈົ້າດັ່ງກ່າວ ຖືເປັນສັນຍາລັກ ແຫ່ງຄວາມສັດທາ ແລະຄວາມສາມັກຄີຂອງຊາວພຸດ ໂດຍສະເພາະປະຊາຊົນ ລາວບັນດາເຜົ່າ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ແລະ ໃນປີ 2016 ໄດ້ເປັນປະທານໃນການສ້າງພຣະພຸດທະຮູບທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນປະເທດລາວ.
ໃນປີ ພ.ສ. 2561 (2018) ໄດ້ນໍາພາສັ້າງມະຫາສາສະນະສະຖານ 3 ອາຄານ ຂອງສູນກາງອົງການພຸດທະສາສະນາສັມພັນ ແຫ່ງ ສປປ ລາວ(ອພສ) ຄື ອາຄານສໍານັກງານສູນກາງ ອພສ, ອາຄານສໍານັກງານກຸຕິປະທານສົງ ສູນກາງ ອພສ ແລະ ອາຄານອາຄັນຕຸກະ (ຫໍປະຊຸມໃຫຍ່) ອະນຸສອນສູນກາງ ອພສ ເຊິ່ງໃນປັດຈຸບັນ ກໍາລັງດໍາເນີນການກໍ່ສ້າງຢູ່ຄື ອາຄານສໍານັກງານ ກຸຕິປະທານສົງສູນກາງ ອພສ.
ມາຍຮີໂລ ອາຄາເດເມັຍ (Romaji: Boku no Hīrō Akademia) ແມ່ນກາຕູນມັງງະຍີ່ປຸ່ນ ຂຽນແລະພາບໂດຍ ໂຄເຮ ໂຮລີໂຄຊີ ເຜີຍແຜ່ໃນໂຊເນັນຈ້ຳປະຈໍາອາທິດ (Weekly Shōnen Jump) ຕັ້ງແຕ່ເດືອນກໍລະກົດ 2014 ກັບເລັ່ມເກັບກໍາເພີ່ມເຕີມ 24 ເລັ່ມ/ຕັນໂຄບົງ ນັບແຕ່ເດືອນສິງຫາ 2019 ກາຕູນເລື້ອງນີ້ຖືກດັດແປງໃນໂທລະພາບອານີເມໂດຍ ໂບນສ໌ (Bones) ຊີຊັ່ນແຮກອອກອາກາດໃນປະເທດຍີ່ປຸ່ນ ເມື່ອວັນທີ່ 3 ເມສາ ເຖີງ 26 ມິຖຸນາ 2016 ຕາມດ້ວຍຊີ່ຊັ່ນ 2 ເມື່ອວັນທີ່ 1 ເມສາ ເຖີງ 30 ກັນຍາ 2017 ຫຼັງຈາກນັ້ນຊີ່ຊັ່ນ 3 ເມື່ອວັນທີ່ 7 ເມສາ ເຖີງ 29 ກັນຍາ 2018 ແລະຊີຊັ່ນ 4 ເມື່ອວັນທີ່ 12 ຕຸລາ 2019 ເຖີງປັດຈຸບັນ ຮູບເງົາອານີເມ "My Hero Academia: Two Heroes" ຖືກປ່ອຍຕົວເມື່ອວັນທີ່ 3 ສິງຫາ 2018 ຮູບເງົາເລື່ອງທີ່ 2 "My Hero Academia: Heroes Rising" ຈະຖືກປ່ອຍຕົວເມື່ອວັນທີ່ 20 ທັນວາ 2019
ໃນໂລກທີ່ຜູ້ຄົນດ້ວຍມະຫາພະລັງແມ່ນບັນທັດຖານ ອີຊຸກຸ ມີໂດລີຍະ ມີຄວາມຝັນມື້ໜຶ່ງກາຍມາເປັນຮີໂລ່ (ໝາຍເຖີງ ວີລະບຸລຸດ) ເຖິງວ່າຈະມີຂົ່ມເຫັງໂດຍເພື່ອນຮ່ວມຫ້ອງຮຽນຂອງລາວບໍ່ມີມະຫາອຳນາດ ຫລັງຈາກເປັນຜູ້ດຽວເພື່ອພະຍາຍາມແລະຊ່ວຍປະຢັດເດັກນ້ອຍລາວທີ່ຄັດສຶກິ ບາຄຸໂກຖືກຂົ່ມເຫັງຈາກຄົນຊົ່ວຮ້າຍ ອໍລ໌ໄມທ໌ (All might ອ່ານວ່າ: ອໍໄມຕ໌) ວີລະບຸລຸດຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນຍີ່ປຸ່ນ ຊ່ວຍລາວແລະປະທານໃຫ້ລາວ ອໍລ໌ໄມທ໌ມີພະລັງອຳນາດ "ໜຶ່ງສຳລັບທຸກຄົນ" ເລື້ອງລາວຕໍ່ໄປນີ້ ອີຊຸກຸເຂົ້າໂຮງຮຽນມັດ​ທະ​ຍົມ​ປາຍ U.A. (雄英高校, "Yūei Kōkō") ໂຮງຮຽນສຳລັບການຝຶກອົບຮົມຄົນຮຸ່ນຫລັງຂອງວີລະບຸລຸດ ອີຊຸກຸແລະເພື່ອນໃໝ່ຂອງລາວພະຍາຍາມດຸ່ນດ່ຽງການຂອງເຂົາເຈົ້າຝຶກຫັດເປັນວີລະບຸລຸດກັບໜ້າທີ່ຂອງໂຮງຮຽນທຳມະດາ ເຖິງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ ລີກຂອງຊົ່ວຮ້າຍ ອົງການຈັດຕັ້ງທີ່ຊົ່ວຮ້າຍສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໂດຍອໍລ໌ໄມທ໌ ສັດຕູສຳຄັນທີ່ສຸດທັງໝົດສຳລັບໜຶ່ງ ມີແຜນການທຳລາຍວີລະບຸລຸດທຸກຄົນແລະເຂົ້າຄວບຄຸມສັງຄົມ
ພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມາທິວໍຣະເສດມະຫາເຈດສະດາບະດິນ ພະນັ່ງເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ (พระบาทสมเด็จพระปรมาธิวรเสรฐมหาเจษฎาบดินทร พระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว) ແມ່ນພະມະຫາກະສັດໄທລາຊະການທີ່ 3 ແຫ່ງລາຊະວົງຈັກກີ
ພະບາດສົມເດັດພະນັ່ງເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວແມ່ນພະລາຊະໂອລົດໃນພະບາດສົມເດັດພະພຸດທະເລີດຫຼ້ານະພາໄລ ແລະພະອົງແຮກທີ່ປະສູຕິແຕ່ສົມເດັດພະສີສຸລາໄລ​ ສະເດັດພະລາຊະສົມພົບເມື່ອ ວັັນຈັນ ແຮມ 10 ຄ່ຳ ເດືອນ 4 ປີມະແມ (31 ມີນາ ຄ.ສ. 1788)​ ຂຶ້ນຄອງລາດເມື່ອວັນອາທິດ ເດືອນ 9 ຂຶ້ນ 7 ຄ່ຳ ປີວອກ (21 ກໍຣະກົດ​ ຄ.ສ.1824)​
ຊົງມີພະສະໜົມ 51 ທ່ານ ມີພະລາຊະໂອລົດທິດາ 51 ພະອົງ ສະເດັດສະຫວັນຄົດເມື່ອວັນພຸດ ເດືອນ 5 ຂຶ້ນ 1 ຄ່ຳ ປີກຸນ (2 ເມສາ ຄ.ສ. 1851)​ ສິຣິຮວມພະຊົນມາຍຸ 64 ພັນສາ ຮວມລາຊະສົມບັດ 27 ປີ
ອາທິວະລາ ຄົງມາໄລ (ຄຳເຄົ້າ: ອາທິວຣາຫ໌ ຄົງມາລັຍ) ເກີດ 30 ພຶດສະພາ 1979 ຊື່ຫຼິ້ນ ຕູນ () ແມ່ນນັກຮ້ອງຊາວໄທ ແລະແມ່ນຢູ່ໃນວົງດົນຕີ ບໍດີ້ສະແລມ
ອາທິວະລາ ເກີດເມື່ອ 30 ພຶດສະພາ 1979 ທີ່ຈັງຫວັດສຸພັນບຸລີ ປະເທດໄທ ເປັນຫລານຊາຍຂອງ ແອັດ ຄາລາບາວ ລາວຈົບການສຶກສາໃນມັດທະຍົມໃນໂຮງຮຽນສວນກຸຫລາບວິດທະຍາໄລ ແລະລະດັບທີສາມຈາກມະຫາວິທະຍາໄລຈຸລາລົງກອນ
ລາວໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນໃນປະກວດດົນຕີເວທີນັກຮ້ອງໃນປີ 1996 ແລະລາວໄດ້ລົງທະບຽນໃນຄ່າຍເພງມິວສິກບັ້ກສ໌ ຈົນກ່ວາປີ 2002 ລາວເຂົ້າຮ່ວມກັບ ທະນະດົນ ຊ້າງສະເຫວກ ແລະ ລັດຖະພົນ ພັນນະເຊັດ ສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນວົງດົນຕີຣັອກຊື່ວ່າ "ບໍດີ້ສະແລມ" ແລະພວກເຂົາແມ່ນນັກສິລະປິນຈາກຄ່າຍເພງຈີເອັມເອັມແກມມີ່
The Super Bowl is the annual championship game of the National Football League (NFL) played between mid-January and early February. It is the culmination of a regular season that begins in the late summer of the previous year. The game was created as part of the merger agreement between the NFL and its rival the American Football League (AFL). It was agreed that the two champion teams would begin playing in an annual AFL–NFL World Championship Game until the merger officially began in 1970. The first game was played on January 15, 1967 after both leagues had completed their respective 1966 seasons. After the merger, each league was re-designated as a "conference", and the game has since been played between the conference champions to determine the NFL's league champion. The NFL restricts the use of its "Super Bowl" trademark, and it is frequently referred to as the "big game" or other generic terms by non-sponsoring corporations. The New England Patriots and the Pittsburgh Steelers have the most Super Bowl championship titles with six each. The Patriots have the most Super Bowl appearances with 11. The National Football Conference (NFC) and the American Football Conference (AFC) are tied with 27 Super Bowl wins each. The Super Bowl is the second-largest day for U.S. food consumption, after Thanksgiving Day. In addition, the Super Bowl has frequently been the most-watched American television broadcast of the year; the seven most-watched broadcasts in American television history are Super Bowls. In 2015, Super Bowl XLIX became the most-watched American television program in history with an audience of 114.4 million viewers, the fifth time in six years that the game had set a record. The Super Bowl is also among the most-watched sporting events in the world, and is second to the UEFA Champions League final as the most watched annual sporting event worldwide. Commercial airtime during the Super Bowl broadcast is the most expensive of the year because of the high viewership, leading to companies regularly developing their most expensive advertisements for this broadcast. Watching and discussing the broadcast's commercials has become a significant aspect of the event. In addition, popular singers and musicians have performed during the event's pre-game and halftime ceremonies. ==Origin== For four decades after its 1920 inception, the NFL successfully fended off several rival leagues. In 1960, the NFL encountered its most serious competitor when the American Football League (AFL) was formed. The AFL vied with the NFL for players and fans. The original "bowl game" was the Rose Bowl Game in Pasadena, California, which was first played in 1902 as the "Tournament East–West football game" as part of the Pasadena Tournament of Roses and moved to the new Rose Bowl Stadium in 1923. The stadium got its name from the fact that the game played there was part of the Tournament of Roses and that it was shaped like a bowl, much like the Yale Bowl in New Haven, Connecticut. The Tournament of Roses football game eventually came to be known as the Rose Bowl Game. Exploiting the Rose Bowl Game's popularity, post-season college football contests were created for Miami (the Orange Bowl), New Orleans (the Sugar Bowl), and El Paso (the Sun Bowl) in 1935, and for Dallas (the Cotton Bowl) in 1937. By the time the first Super Bowl was played, the term "bowl" for any major American football game was well established.
The Packers defeated the Chiefs in the first AFL–NFL Championship Game, Super BowlI.
In the mid-1960's, Lamar Hunt, owner of the AFL's Kansas City Chiefs, first used the term "Super Bowl" to refer to the AFL–NFL championship game in the merger meetings. Hunt later said the name was likely in his head because his children had been playing with a Super Ball toy; a vintage example of the ball is on display at the Pro Football Hall of Fame in Canton, Ohio. In a July 25, 1966, letter to NFL commissioner Pete Rozelle, Hunt wrote, "I have kiddingly called it the 'Super Bowl,' which obviously can be improved upon." The leagues' owners chose the name "AFL–NFL Championship Game", but in July 1966 the "Kansas City Star" quoted Hunt in discussing "the Super Bowl — that's my term for the championship game between the two leagues", and the media immediately began using the term. Although the league stated in 1967 that "not many people like it", asking for suggestions and considering alternatives such as "Merger Bowl" and "The Game", the Associated Press reported that "Super Bowl" "grew and grew and grew—until it reached the point that there was Super Week, Super Sunday, Super Teams, Super Players, ad infinitum". "Super Bowl" became official beginning with the third annual game. Roman numerals are used to identify each Super Bowl, rather than the year in which it is held, since the fifth edition, in January 1971. The sole exception to this naming convention tradition occurred with Super Bowl 50, which was played on February 7, 2016, following the 2015 regular season, and the following year, the nomenclature returned to Roman numerals for Super Bowl LI, following the 2016 regular season.
The Jets were the first AFL team to win a Super Bowl (Super Bowl III), defeating the Colts.
After the NFL's Green Bay Packers won the first two Super Bowls, some team owners feared for the future of the merger. At the time, many doubted the competitiveness of AFL teams compared with their NFL counterparts, though that perception changed when the AFL's New York Jets defeated the NFL's Baltimore Colts in Super Bowl III in Miami. One year later, the AFL's Kansas City Chiefs defeated the NFL's Minnesota Vikings 23–7 in Super Bowl IV in New Orleans, which was the final AFL–NFL World Championship Game played before the merger. Beginning with the 1970 season, the NFL realigned into two conferences; the former AFL teams plus three NFL teams (the Baltimore Colts, Pittsburgh Steelers, and Cleveland Browns) would constitute the American Football Conference (AFC), while the remaining NFL clubs would form the National Football Conference (NFC). The champions of the two conferences would play each other in the Super Bowl. The winning team receives the Vince Lombardi Trophy, named after the coach of the Green Bay Packers, who won the first two Super Bowl games and three of the five preceding NFL championships in 1961, 1962, and 1965. Following Lombardi's death in September 1970, the trophy was named the Vince Lombardi Trophy. The first trophy awarded under the new name was presented to the Baltimore Colts following their win in Super Bowl V in Miami. ==Date== The Super Bowl is currently played on the first Sunday in February. This is due to the current NFL schedule which consists of the opening weekend of the season being held immediately after Labor Day (the first Monday in September), the 17-week regular season (where teams each play 16 games and have one bye), the first three rounds of the playoffs, and the Super Bowl two weeks after the two Conference Championship Games, which is the next week after the Pro Bowl. This schedule has been in effect since Super Bowl XXXVIII in February 2004. The date of the Super Bowl can thus be determined from the date of the preceding Labor Day. For example, Labor Day in 2015 occurred on September 7; therefore the next Super Bowl was scheduled exactly five months later on February 7, 2016. Originally, the game took place in early to mid-January. For Super Bowl I there was only one round of playoffs: the pre-merger NFL and AFL Championship Games. The addition of two playoff rounds (first in 1967 and then in 1978), an increase in regular season games from 14 to 16 (1978), and the establishment of one bye-week per team (1990) have caused the Super Bowl to be played later. Partially offsetting these season-lengthening effects, simultaneous with the addition of two regular season games in 1978, the season was started earlier. Prior to 1978, the season started as late as September 21. Now, since Labor Day is always the first Monday of September, September 13 is the latest possible date for the first full Sunday set of games (since 2002, the regular season has started with the Kickoff Game on the first Thursday after Labor Day). The earliest possible season start date is September 7. ==Game history== The Pittsburgh Steelers and the New England Patriots are tied with six Super Bowl wins; the Dallas Cowboys and San Francisco 49ers have five victories each, while the Green Bay Packers and New York Giants have four Super Bowl championships. Fourteen other NFL franchises have won at least one Super Bowl. The Patriots own the record for most Super Bowl appearances overall (eleven) and tied for the most won (six). The Dallas Cowboys, Pittsburgh Steelers, and Denver Broncos are tied for second with eight appearances apiece, achieving reaching that milestone in this respective order. Belichick owns the record for most Super Bowl wins (eight) and participation in any capacity (twelve, nine times as head coach, once as assistant head coach, and twice as defensive coordinator). Dan Reeves previously held the Super Bowl participation record in any capacity (nine, twice as a player, three times as assistant coach, and four times as head coach). Brady has the most Super Bowl starts (nine) and wins as a player (six), while Charles Haley has the second-most wins among players (five). Eight teams have appeared in Super Bowl games without a win. The Minnesota Vikings won the last NFL Championship before the merger but lost to the AFL champion Kansas City Chiefs in Super Bowl IV and became the first team to have appeared a record four times without a win. The Buffalo Bills played in a record four Super Bowls in a row but lost every one. The Patriots and Denver Broncos are tied for the most Super Bowl losses (five). Four teams (the Cleveland Browns, Detroit Lions, Jacksonville Jaguars, and Houston Texans) have never appeared in a Super Bowl. The Browns and Lions both won NFL Championships prior to the creation of the Super Bowl, while the Jaguars (1995) and Texans (2002) are both recent NFL expansion teams. ===1960s: Early history and Packers dominance=== The Green Bay Packers won the first two Super Bowls (Known as the AFL–NFL World Championship Game for these first two contests), defeating the Kansas City Chiefs and Oakland Raiders following the and seasons, respectively. The Packers were led by quarterback, Bart Starr, who was named the Most Valuable Player (MVP) for both games. These two championships, coupled with the Packers' NFL championships in, and, amount to the most successful stretch in NFL History; five championships in seven years, and the only threepeat in NFL history (1965, 1966, and 1967). In Super Bowl III, the AFL's New York Jets defeated the eighteen-point favorite Baltimore Colts of the NFL, 16–7. The Jets were led by quarterback Joe Namath, who had famously guaranteed a Jets win prior to the game, and former Colts head coach Weeb Ewbank, and their victory proved that the AFL was the NFL's competitive equal. This was reinforced the following year when the AFL's Kansas City Chiefs defeated the NFL's Minnesota Vikings 23–7 in Super Bowl IV. ===1970s: Dominant franchises=== After the AFL–NFL merger was completed in 1970, three franchises—the Dallas Cowboys, Miami Dolphins, and Pittsburgh Steelers—would go on to dominate the 1970s, winning a combined eight Super Bowls in the decade. The Baltimore Colts, now a member of the AFC, would start the decade by defeating the Cowboys in Super Bowl V, a game which is notable as being the only Super Bowl to date in which a player from the losing team won the Super Bowl MVP (Cowboys' linebacker Chuck Howley). Beginning with this Super Bowl, all Super Bowls have served as the NFL's championship game.
The Steelers defeated the Rams in Super Bowl XIV to win an unprecedented four championships in six years.
The Cowboys, coming back from a loss the previous season, won Super Bowl VI over the Dolphins. However, this would be the Dolphins' final loss in over a year, as the next year, the Dolphins would go 14–0 in the regular season and eventually win all their playoff games, capped off with a 14–7 victory in Super Bowl VII, becoming the first and only team to finish an entire perfect regular and postseason. The Dolphins would repeat as league champions by winning Super Bowl VIII a year later. In the late 1970s, the Steelers became the first NFL dynasty of the post-merger era by winning four Super Bowls (IX, X, XIII, and XIV) in six years. They were led by head coach Chuck Noll, the play of offensive stars Terry Bradshaw, Franco Harris, Lynn Swann, John Stallworth, and Mike Webster, and their dominant "Steel Curtain" defense, led by "Mean" Joe Greene, L. C. Greenwood, Ernie Holmes, Mel Blount, Jack Ham, and Jack Lambert. The coaches and administrators also were part of the dynasty's greatness as evidenced by the team's "final pieces" being part of the famous 1974 draft. The selections in that class have been considered the best by any pro franchise ever, as Pittsburgh selected four future Hall of Famers, the most for any team in any sport in a single draft. The Steelers were the first team to win three and then four Super Bowls and appeared in six AFC Championship Games during the decade, making the playoffs in eight straight seasons. Nine players and three coaches and administrators on the team have been inducted into the Pro Football Hall of Fame. Pittsburgh still remains the only team to win back-to-back Super Bowls twice and four Super Bowls in a six-year period. The Steelers' dynasty was interrupted only by the Oakland Raiders' Super Bowl XI win and the Cowboys winning their second Super Bowl of the decade. ===1981–1996: The NFC's winning streak=== In the 1980s and 1990s, the tables turned for the AFC, as the NFC dominated the Super Bowls of the new decade and most of those in the 1990s. The NFC won 16 of the 20 Super Bowls during these two decades, including 13 straight from Super Bowl XIX to Super Bowl XXXI. The NFC's winning streak was interrupted only when the Denver Broncos beat the Green Bay Packers, 31–24 in Super Bowl XXXII.
The 49ers against the Dolphins in Super Bowl XIX
The most successful team of the 1980s was the San Francisco 49ers, which featured the West Coast offense of Hall of Fame head coach Bill Walsh. This offense was led by three-time Super Bowl MVP and Hall of Fame quarterback Joe Montana, Super Bowl MVP and Hall of Fame wide receiver Jerry Rice, running back Roger Craig, and defensive safety/cornerback Ronnie Lott. Under their leadership, the 49ers won four Super Bowls in the decade (XVI, XIX, XXIII, and XXIV) and made nine playoff appearances between 1981 and 1990, including eight division championships, becoming the second dynasty of the post-merger NFL. The 1980s also produced the 1985 Chicago Bears, who posted an 18–1 record under head coach Mike Ditka; quarterback Jim McMahon; and Hall of Fame running back Walter Payton. Their team won Super Bowl XX in dominant fashion. The Washington Redskins and New York Giants were also top teams of this period; the Redskins won Super Bowls XVII, XXII, and XXVI. The Giants claimed Super Bowls XXI and XXV. As in the 1970s, the Oakland Raiders were the only team to interrupt the Super Bowl dominance of other teams; they won Super Bowls XV and XVIII (the latter as the Los Angeles Raiders). Following several seasons with poor records in the 1980s, the Dallas Cowboys rose back to prominence in the 1990s. During this decade, the Cowboys made post-season appearances every year except for the seasons of 1990 and 1997. From 1992 to 1996, the Cowboys won their division championship each year. In this same period, the Buffalo Bills had made their mark reaching the Super Bowl for a record four consecutive years, only to lose all four. After Super Bowl championships by division rivals New York (1990) and Washington (1991), the Cowboys won three of the next four Super Bowls (XXVII, XXVIII, and XXX) led by quarterback Troy Aikman, running back Emmitt Smith, and wide receiver Michael Irvin. All three of these players went to the Hall of Fame. The Cowboys' streak was interrupted by the 49ers, who won their league-leading fifth title overall with Super Bowl XXIX with a dominant performance featuring the Super Bowl MVP and Hall of Fame quarterback Steve Young, Hall of Fame wide receiver Jerry Rice, and Hall of Fame cornerback Deion Sanders; however, the Cowboys' victory in Super Bowl XXX the next year also gave them five titles overall and they did so with Sanders after he won the Super Bowl the previous year with the 49ers. The NFC's winning streak was continued by the Green Bay Packers led by Hall of Fame quarterback Brett Favre, won Super Bowl XXXI, their first championship since Super Bowl II in 1968. ===1997–2009: AFC resurgence and the rise of the Patriots=== Super Bowl XXXII saw quarterback John Elway and running back Terrell Davis lead the Denver Broncos to an upset victory over the defending champion Packers, snapping the NFC's thirteen-year winning streak. The following year, the Broncos defeated the Atlanta Falcons in Super Bowl XXXIII, Elway's fifth Super Bowl appearance, his second NFL championship, and his final NFL game. The back-to-back victories heralded a change in momentum in which AFC teams would win nine out of 12 Super Bowls. In the years between 1995 and 2018, five teams—the Steelers, New England Patriots, Broncos, Baltimore Ravens, and Indianapolis Colts—accounted for 22 of the 24 AFC Super Bowl appearances (including the last 16), with those same teams often meeting each other earlier in the playoffs. In contrast, the NFC saw a different representative in the Super Bowl every season from 2001 through 2010.
The Patriots playing against the Eagles in Super Bowl XXXIX
The New England Patriots became the dominant team throughout the early 2000s, winning the championship three out of four years early in the decade. They would become only the second team in the history of the NFL to do so (after the 1990s Dallas Cowboys). In Super Bowl XXXVI, first-year starting quarterback Tom Brady led his team to a 20–17 upset victory over the St. Louis Rams. Brady would go on to win the MVP award for this game. The Patriots also won Super Bowls XXXVIII and XXXIX defeating the Carolina Panthers and the Philadelphia Eagles respectively. This four-year stretch of Patriot dominance was interrupted by the Tampa Bay Buccaneers' 48–21 Super Bowl XXXVII victory over the Oakland Raiders. The Pittsburgh Steelers and Indianapolis Colts continued the era of AFC dominance by winning Super Bowls XL and XLI in 2005–06 and 2006–07, respectively defeating the Seattle Seahawks and Chicago Bears. In the 2007 season, the Patriots became the fourth team in NFL history to have a perfect unbeaten and untied regular season record, the second in the Super Bowl era after the 1972 Miami Dolphins, and the first to finish 16–0. They easily marched through the AFC playoffs and were heavy favorites in Super Bowl XLII. However, they lost that game to Eli Manning and the New York Giants 17–14, leaving the Patriots' 2007 record at 18–1. The following season, the Steelers logged their record sixth Super Bowl title (XLIII) in a 27–23, final-minute victory against the Arizona Cardinals. The 2009 season saw the New Orleans Saints defeat the Indianapolis Colts in Super Bowl XLIV by a score of 31–17 to take home their first Championship. With this victory, the Saints joined the Tampa Bay Buccaneers and New York Jets as the only teams to have won in their sole Super Bowl appearance. ===2010–2019: The Patriots' second run; parity in the NFC=== In the AFC, this era was dominated by the New England Patriots, with the only three other teams to represent the conference being the Pittsburgh Steelers, Denver Broncos and Baltimore Ravens. The Super Bowls of the late 2000s and 2010s are notable for the performances (and the pedigrees) of several of the participating quarterbacks, especially on the AFC side in repeated appearances by the same teams and players. In particular, Tom Brady, Ben Roethlisberger, or Peyton Manning appeared as the AFC team's quarterback in all but two of the Super Bowls between 2001 and 2018. Conversely, the only NFC teams to make the Super Bowl twice in this era were the Seattle Seahawks, led by quarterback Russell Wilson, and the New York Giants, led by quarterback Eli Manning. One of these teams was featured in the culmination of the 2010 season, Super Bowl XLV, which brought the Green Bay Packers their fourth Super Bowl victory and record thirteenth NFL championship overall with the defeat of the Pittsburgh Steelers in February 2011. This became Aaron Rodgers' only Super Bowl victory. The following year, in Super Bowl XLVI, the Patriots made their first appearance of the decade, a position where they would become a mainstay. The Patriots, however, lost to the Eli Manning led New York Giants, 21–17, who had beaten the Patriots four years before. This was the Giants 4th Super Bowl victory. In Super Bowl XLVII, the NFC's San Francisco 49ers were defeated by the Baltimore Ravens 34–31. The game had been dubbed as the 'Harbaugh Bowl' in the weeks leading up to the game, due to the fact that the coaches of the two teams, John Harbaugh and Jim Harbaugh, are brothers. During the 3rd quarter, the Ravens had a commanding 28–6 lead. However, there was a blackout in New Orleans, where the game was being played. The game was delayed for 34 minutes, and after play resumed, San Francisco stormed back with 17 straight points, but still lost. Super Bowl XLVIII, played at New Jersey's MetLife Stadium in February 2014, was the first Super Bowl held outdoors in a cold weather environment. The Seattle Seahawks won their first NFL title with a 43–8 defeat of the Denver Broncos, in a highly touted matchup that pitted Seattle's top-ranked defense against a Peyton Manning-led Denver offense that had broken the NFL's single-season scoring record. In Super Bowl XLIX, the Patriots beat the defending Super Bowl champions, the Seahawks, by a score of 28–24. Down by 10, the Patriots hosted a late 4th quarter comeback to win the game with Tom Brady scoring two touchdowns in the 4th quarter. In a key play in the final seconds of the game, then rookie free agent Malcolm Butler would intercept a pass by Russell Wilson at the one yard line, allowing the Patriots to run out the clock and end the game. Tom Brady was awarded his 3rd Super Bowl MVP, tying Joe Montana for the most Super Bowl MVP awards. In Super Bowl 50, the first Super Bowl to be branded with Arabic numerals, the Broncos, led by the league's top-ranked defense, defeated the Carolina Panthers, who had the league's top-ranked offense, in what became the final game of quarterback Peyton Manning's career. Von Miller dominated, totaling 2.5 sacks and forcing two Cam Newton fumbles; both fumbles leading to Broncos touchdowns.
The New England Patriots would make their 3rd straight Super Bowl appearance and win their 3rd in a 5 year span.
In Super Bowl LI, the first Super Bowl to end in overtime, the Atlanta Falcons led 28–3 late in the third quarter; however, they squandered the lead as the Patriots would tie the game 28–28 on back to back touchdowns and two point conversions. The Atlanta Falcons lost to the Patriots 34–28 in overtime. This 25 point deficit would be the largest comeback win for any team in a Super Bowl, breaking the previous of a 10 point deficit to comeback and win. The Patriots never held the lead until the game winning touchdown in overtime. Tom Brady was awarded his record fourth Super Bowl MVP and 5th win as a Super Bowl Champion, throwing a then record 466 yards for 43 completions. In Super Bowl LII, the Philadelphia Eagles defeated the defending Super Bowl Champion Patriots 41–33. Nick Foles won the Super Bowl MVP. The Patriots totaled 613 yards in defeat, with Tom Brady breaking his previous Superbowl record of 466 passing yards with an all time playoff record 505 passing yards in the high scoring game; while the Eagles would gain 538 yards in victory. The Patriots' 33 points was the highest losing score in Super Bowl history. The combined total of 1,151 yards of offense for both teams broke an NFL record (for any game) that had stood for nearly seven decades. It was the Eagles' third Super Bowl appearance, and their first win in franchise history. While Super Bowl LII produced the second highest-scoring Super Bowl, the following year's Super Bowl LIII became the lowest-scoring Super Bowl. The Patriots defeated the Los Angeles Rams, 13–3. Tom Brady would receive a record sixth Super Bowl championship, the most of any player in NFL history, surpassing his tie with Charles Haley for five wins. Brady would also become the oldest player to ever win a Super Bowl at age 41, while Bill Belichick would be the oldest coach to ever win a Super Bowl at age 66. Wide receiver Julian Edelman was named Super Bowl MVP. ==Television coverage and ratings==
The Super Bowl is one of the most watched annual sporting events in the world, with viewership overwhelmingly domestic. The only other annual event that gathers more viewers is the UEFA Champions League final. For many years, the Super Bowl has possessed a large US and global television viewership, and it is often the most watched United States originating television program of the year. The game tends to have high Nielsen television ratings, which is usually around a 40 rating and 60 shares. This means that on average, more than 100 million people from the United States alone are tuned into the Super Bowl at any given moment. In press releases preceding each year's event, the NFL typically claims that this year's Super Bowl will have a potential worldwide audience of around one billion people in over 200 countries. This figure refers to the number of people "able" to watch the game, not the number of people "actually" watching. However, the statements have been frequently misinterpreted in various media as referring to the latter figure, leading to a common misperception about the game's actual global audience. The New York-based media research firm Initiative measured the global audience for the 2005 Super Bowl at 93 million people, with 98 percent of that figure being viewers in North America, which meant roughly two million people outside North America watched the Super Bowl that year. The 2015 Super Bowl XLIX holds the record for average number of U.S. viewers, with a final number of 114.4 million, making the game the most-viewed television broadcast of any kind in American history. The halftime show followed with 118.5 million viewers tuning in, and an all-time high of 168 million viewers in the United States had watched several portions of the Super Bowl 2015 broadcast. The game set a record for total viewers for the fifth time in six years. The highest-rated game according to Nielsen was Super Bowl XVI in 1982, which was watched in 49.1% of households (73 shares), or 40,020,000 households at the time. Ratings for that game, a San Francisco victory over Cincinnati, may have been aided by a large blizzard that had affected much of the northeastern United States on game day, leaving residents to stay at home more than usual. Super Bowl XVI still ranks fourth on Nielsen's list of top-rated programs of all time, and three other Super Bowls, XII, XVII, and XX, made the top ten. Famous commercial campaigns include the Budweiser "Bud Bowl" campaign, the 1984 introduction of Apple's Macintosh computer, and the 1999 and 2000 dot-com ads. As the television ratings of the Super Bowl have steadily increased over the years, prices have also increased every year, with advertisers paying as much as $3.5 million for a thirty-second spot during Super Bowl XLVI in 2012. A segment of the audience tunes into the Super Bowl solely to view commercials. In 2010, Nielsen reported that 51 percent of Super Bowl viewers tune in for the commercials. The Super Bowl halftime show has spawned another set of alternative entertainment such as the Lingerie Bowl, the Beer Bottle Bowl, and others. Since 1991, the Super Bowl has begun between 6:19 and 6:40 PM EST so that most of the game is played during the primetime hours on the East Coast. ===Super Bowl on TV=== Note: Years listed are the year the game was actually played ("will be played") rather than what NFL season it is considered to have been. Super Bowls I–VI were blacked out in the television markets of the host cities, due to league restrictions then in place. * Game analyst John Madden is the only person to broadcast a Super Bowl for each of the four networks that have televised the game (five with CBS, three with Fox, two with ABC, and one with NBC). ===Lead-out programming=== The Super Bowl provides an extremely strong lead-in to programming following it on the same channel, the effects of which can last for several hours. For instance, in discussing the ratings of a local TV station, Buffalo television critic Alan Pergament noted on the coattails from Super Bowl XLVII, which aired on CBS: "A paid program that ran on Channel4 (WIVB-TV) at 2:30 in the morning had a 1.3 rating. That's higher than some CW prime time shows get on WNLO-TV, Channel 4's sister station." Because of this strong coattail effect, the network that airs the Super Bowl typically takes advantage of the large audience to air an episode of a hit series, or to premiere the pilot of a promising new one in the lead-out slot, which immediately follows the Super Bowl and post-game coverage. ==Entertainment==
Early Super Bowls featured a halftime show consisting of marching bands from local colleges or high schools; but as the popularity of the game increased, a trend where popular singers and musicians performed during its pre-game ceremonies and the halftime show, or simply sang the national anthem of the United States or America the Beautiful emerged. Unlike regular season or playoff games, thirty minutes are allocated for the Super Bowl halftime. After a special live episode of the Fox sketch comedy series "In Living Color" caused a drop in viewership for the Super Bowl XXVI halftime show, the NFL sought to increase the Super Bowl's audience by hiring A-list talent to perform. They approached Michael Jackson, whose performance the following year drew higher figures than the game itself. Another notable performance came during Super Bowl XXXVI in 2002, when U2 performed; during their third song, "Where the Streets Have No Name", the band played under a large projection screen which scrolled through names of the victims of the September 11 attacks. For many years, Whitney Houston's performance of the national anthem at Super Bowl XXV in 1991, during the Gulf War, had long been regarded as one of the best renditions of the anthem in history. Prior to Super Bowl XLVIII, soprano Renee Fleming became the first opera singer to perform the anthem. The halftime show of Super Bowl XXXVIII attracted controversy, following an incident in which Justin Timberlake removed a piece of Janet Jackson's top, briefly exposing one of her breasts before the broadcast quickly cut away from the shot. The incident led to fines being issued by the FCC (and a larger crackdown over "indecent" content broadcast on television), and MTV (then a sister to the game's broadcaster that year, CBS, under Viacom) being banned by the NFL from producing the Super Bowl halftime show in the future. In an effort to prevent a repeat of the incident, the NFL held a moratorium on Super Bowl halftime shows featuring pop performers, and instead invited a single, headlining veteran act, such as Paul McCartney, The Rolling Stones, The Who, Prince, and Bruce Springsteen. This practice ended at Super Bowl XLV, which returned to using current pop acts such as The Black Eyed Peas and Lady Gaga. Excluding Super Bowl XXXIX, the famous "I'm going to Disney World!" advertising campaign took place in every Super Bowl since Super Bowl XXI when quarterback Phil Simms from the New York Giants became the first player to say the tagline. ==Venues== As of Super Bowl LIV, 28 of 54 Super Bowls have been played in three cities: the Greater Miami area (eleven times), New Orleans (ten times), and the Greater Los Angeles area (seven times). No market or region without an active NFL franchise has ever hosted a Super Bowl, and the presence of an NFL team in a market or region is now a "de jure" requirement for bidding on the game. For instance while Los Angeles had been a seven time host city with its most recent being Super Bowl XXVII in 1993, it has not hosted for over decades due to the departure of both its NFL teams in 1995. The Louisiana Superdome has hosted seven Super Bowls, the most of any venue. The Orange Bowl was the only AFL stadium to host a Super Bowl and the only stadium to host consecutive Super Bowls, hosting Super Bowls II and III. Seven Super Bowls have been held in a stadium other than the one the NFL team in that city was using at the time, a situation that has not arisen after Super Bowl XXVII's host stadium was selected on March 19, 1991. This was as the winning market was previously not required to host the Super Bowl in the same stadium that its NFL team used, if the stadium in which the Super Bowl was held was perceived to be a better stadium for a large high-profile event than the existing NFL home stadium in the same city; for example Los Angeles's last five Super Bowls were all played at the Rose Bowl, which has never been used by any NFL franchise outside of the Super Bowl. Besides the Rose Bowl, the only other Super Bowl venues that were not the home stadium to NFL teams at the time were Rice Stadium (the Houston Oilers had played in Rice Stadium previously but moved to the Astrodome several years prior to Super Bowl VIII) and Stanford Stadium. Starting with the selection of the Super Bowl XXVIII venue on May 23, 1990, the league has given preference in awarding the Super Bowl to brand new or recently renovated NFL stadiums, alongside a trend of teams demanding public money or relocating to play in new stadiums. No team has ever played the Super Bowl in its home stadium. The closest any team has come was the 2017 Minnesota Vikings, who were within one win of playing Super Bowl LII in U.S. Bank Stadium, but lost the NFC Championship game to the Philadelphia Eagles. In that instance, U.S. Bank Stadium became the first Super Bowl host stadium (selected on May 20, 2014) to also host a Divisional Playoff Game in the same season (which the Vikings won); all previous times that the Super Bowl host stadium hosted another playoff game in the same postseason were all Wild Card games. Two teams have played the Super Bowl in their home market: the San Francisco 49ers, who won Super Bowl XIX in Stanford Stadium instead of Candlestick Park; and the Los Angeles Rams, who lost Super Bowl XIV in the Rose Bowl instead of Los Angeles Memorial Coliseum, during the time when league often picked a stadium that was not home to an NFL team to host the Super Bowl (see above). Traditionally, the NFL does not award Super Bowls to stadiums that are located in climates with an expected average daily temperature less than 50 °F (10 °C) on game day unless the field can be completely covered by a fixed or retractable roof. Six Super Bowls have been played in northern cities: two in the Detroit area—Super Bowl XVI at Pontiac Silverdome in Pontiac, Michigan and Super Bowl XL at Ford Field in Detroit, two in Minneapolis—Super Bowl XXVI at the Hubert H. Humphrey Metrodome and Super Bowl LII at the U.S. Bank Stadium, one in Indianapolis at Lucas Oil Stadium for Super Bowl XLVI, and one in the New York area—Super Bowl XLVIII at MetLife Stadium. Only MetLife Stadium did not have a roof (be it fixed or retractable) but it was still picked as the host stadium for Super Bowl XLVIII in an apparent waiver of the warm-climate rule, with a contingency plan to reschedule the game in the event of heavy snowfall. MetLife Stadium's selection over Sun Life Stadium generated controversy as the league requested a roof to be added to Sun Life Stadium (in the event of rainstorms) in order to considered for future Super Bowls. There have been a few instances where the league has rescinded the Super Bowl from cities. Super Bowl XXVII in 1993 was originally awarded to Sun Devil Stadium in Tempe, Arizona, but after Arizona voters elected not to recognize Martin Luther King, Jr. Day as a paid state employees' holiday in 1990, the NFL moved the game to the Rose Bowl in Pasadena, California. When voters in Arizona opted to create such a legal holiday in 1992, Super Bowl XXX in 1996 was awarded to Tempe. Super Bowl XXXIII was awarded first to Candlestick Park in San Francisco, but when plans to renovate the stadium fell through, the game was moved to Pro Player Stadium in greater Miami. Super Bowl XXXVII was awarded to a new stadium not yet built in San Francisco, when that stadium failed to be built, the game was moved to Qualcomm Stadium in San Diego. Super Bowl XLIV, slated for February 7, 2010, was withdrawn from New York City's proposed West Side Stadium, because the city, state, and proposed tenants New York Jets could not agree on funding. Super Bowl XLIV was then eventually awarded to Hard Rock Stadium in Miami Gardens, Florida. Super Bowl XLIX in 2015 was originally given to Arrowhead Stadium in Kansas City, Missouri, but after two sales taxes failed to pass at the ballot box (a renovation proposal had passed successfully, but a second ballot question to add a rolling roof structure to be shared with Kaufmann Stadium critical for the game to be hosted was rejected), and opposition by local business leaders and politicians increased, Kansas City eventually withdrew its request to host the game. Super Bowl XLIX was then eventually awarded to State Farm Stadium in Glendale, Arizona. ===Selection process=== The location of the Super Bowl is chosen at a meeting of all NFL team owners, usually three to five years prior to the event. The game has never been played in a metropolitan area that lacked an NFL franchise at the time the game was played, although in 2007 NFL commissioner Roger Goodell suggested that a Super Bowl might be played in London, perhaps at Wembley Stadium. Through Super Bowl LVI, teams were allowed to bid for the rights to host Super Bowls, where cities submitted proposals to host a Super Bowl and were evaluated in terms of stadium renovation and their ability to host, but this competition was rescinded in 2018. The league will make all decisions regarding hosting sites from Super Bowl LVII onward; the league will choose a potential venue unilaterally, the chosen team will put together a hosting proposal, and the league will vote upon it to determine if it is acceptable. In 2014, a document listing the specific requirements of Super Bowl hosts was leaked, giving a clear list of what was required for a Super Bowl host. Some of the host requirements include: * The host stadium must be in a market that hosts an NFL team and must have a minimum of 70,000 seats, with the media and electrical amenities necessary to produce the Super Bowl. Stadiums may include temporary seating for Super Bowls, but seating must be approved by the league. Stadiums where the average game day temperature is below 50° Fahrenheit must either have a roof or a waiver given by the league. There must be a minimum of 35,000 parking spaces within one mile of the stadium. * The host stadium must have space for the Gameday Experience, a large pregame entertainment area, within walking distance of the stadium. * The host city must have space for the NFL Experience, the interactive football theme park which is operated the week prior to the Super Bowl. An indoor venue for the event must have a minimum of 850,000 square feet, and an outdoor venue must have a minimum of a million square feet. Additionally, there must be space nearby for the Media Center, and space for all other events involved in the Super Bowl week, including golf courses and bowling alleys. * The necessary infrastructure must be in place around the stadium and other Super Bowl facilities, including parking, security, electrical needs, media needs, communication needs, and transportation needs. * There must be a minimum number of hotel spaces within one hour's drive of the stadium equaling 35% of the stadium's capacity, along with hotels for the teams, officials, media, and other dignitaries. (For Super Bowl XXXIX, the city of Jacksonville docked several luxury cruise liners at their port to act as temporary hotel space.) * There must be practice space of equal and comparable quality for both teams within a twenty minute drive of the team hotels, and rehearsal space for all events within a reasonable distance to the stadium. The practice facilities must have one grass field and at least one field of the same surface as the host stadium. * The stadium must have a minimum of 70,000 fixed seats, including club and fixed suite seating, during regular season operations. Much of the cost of a Super Bowl is to be assumed by the host community, although some costs are enumerated within the requirements to be assumed by the NFL. New Orleans, the site of the Super Bowl XLVII in 2013, invested more than $1 billion in infrastructure improvements in the years leading up to the game. ===Home team designation=== The designated "home team" alternates between the NFC team in odd-numbered games and the AFC team in even-numbered games. This alternation was initiated with the first Super Bowl, when the Green Bay Packers were the designated home team. Regardless of being the home or away team of record, each team has their team logo and wordmark painted in one of the end zones. Designated away teams have won 30 of 54 Super Bowls to date (approximately 56%).
Since Super Bowl XIII in January 1979, the home team is given the choice of wearing their colored or white jerseys. Originally, the designated home team had to wear their colored jerseys, which resulted in Dallas donning their less exposed dark blue jerseys for Super Bowl V. While most of the home teams in the Super Bowl have chosen to wear their colored jerseys, there have been six (6) exceptions: the Dallas Cowboys during Super Bowl XIII and XXVII, the Washington Redskins during Super Bowl XVII, the Pittsburgh Steelers during Super Bowl XL, the Denver Broncos during Super Bowl 50, and the New England Patriots in Super Bowl LII. The Cowboys, since, have worn white jerseys at home. The Redskins wore white at home under coach Joe Gibbs starting in through, continued by Richie Petitbon and Norv Turner through, then again when Gibbs returned from through. Meanwhile, the Steelers, who have always worn their black jerseys at home since the AFL–NFL merger in, opted for the white jerseys after winning three consecutive playoff games on the road, wearing white. The Steelers' decision was compared with the New England Patriots in Super Bowl XX; the Patriots had worn white jerseys at home during the season, but after winning road playoff games against the New York Jets and Miami Dolphins wearing red jerseys, New England opted to switch to crimson for the Super Bowl as the designated home team. For the Broncos in Super Bowl 50, Denver general manager John Elway simply stated, "We've had Super Bowl success in our white uniforms"; they previously had been in Super Bowls when wearing their orange jerseys. The Broncos' decision is also perceived to be made out of superstition, losing all Super Bowl games with the orange jerseys in terrible fashion. It is unclear why the Patriots chose to wear their white jerseys for Super Bowl LII. During the pairing of Bill Belichick and Tom Brady, New England has mostly worn their blue jerseys for home games, but have worn white for a home game in the, and seasons. The New England Patriots were 3–0 in their white uniforms in Super Bowls prior to Super Bowl LII with Belichick and Brady, and they may have been going on recent trends of teams who wear white for the Super Bowl game. White-shirted teams have won 34 of 54 Super Bowls to date (63%). The only teams to win in their dark-colored uniform in more recent years are the Green Bay Packers against the Pittsburgh Steelers in Super Bowl XLV, the Philadelphia Eagles against the New England Patriots in Super Bowl LII, and the Kansas City Chiefs against the San Francisco 49ers in Super Bowl LIV with teams in white winning 13 of the last 16 Super Bowls. The 49ers, as part of the league's 75th Anniversary celebration, used their 1955 throwback uniform in Super Bowl XXIX, which for that year was their regular home jersey. The Los Angeles Rams in Super Bowl LIII wore their royal blue and yellow throwback uniforms, which they have previously worn for six home games including a home playoff game. No team has yet worn a third jersey or Color Rush uniform for the Super Bowl. The 49ers reportedly requested to wear an all-white third jersey ensemble for Super Bowl LIV, which the "San Francisco Chronicle" noted they could do with special permission from the league; the league never granted such permission, and the 49ers instead opted for their standard uniform of white jerseys with gold pants. ===Host cities/regions=== Fifteen different regions have hosted Super Bowls. Note: Years listed are the year the game was actually played (or "will be played"; future games are denoted through "italics") rather than what NFL season it is considered to have been. ===Host stadiums=== A total of 26 different stadiums, six of which no longer exist and one of which does not yet exist, either have hosted or are scheduled to host Super Bowls. The years listed in the table below are the years the game was actually played ("will be played") rather than what NFL season it is considered to have been. Future venues: The game has never been played in a region that lacked an NFL or AFL franchise at the time the game was played. San Diego is the only metropolitan area that has hosted past Super Bowls but does not currently have an NFL franchise; what is now SDCCU Stadium hosted three Super Bowls prior to that city losing its NFL franchise to relocation. Also, London, England, has occasionally been mentioned as a host city for a Super Bowl in the near future. Wembley Stadium has hosted several NFL games as part of the NFL International Series and is specifically designed for large, individual events. NFL Commissioner Roger Goodell has openly discussed the possibility on different occasions. Time zone complications are a significant obstacle to a Super Bowl in London; a typical 6:30 p.m. EST start would result in the game beginning at 11:30 p.m. local time in London, an unusually late hour to be holding spectator sports (the NFL has never in its history started a game later than 9:15 p.m. local time). As bids have been submitted for all Super Bowls through Super Bowl LVIII, the soonest that any stadium outside the NFL's footprint could serve as host would be Super Bowl LIX in 2025. Seven stadiums that hosted a Super Bowl game no longer exist. Tulane Stadium, on the Tulane University campus, which hosted three Super Bowls, was demolished in November 1979; Tampa Stadium, which hosted two Super Bowls, was demolished in April 1999; Stanford Stadium, which hosted one Super Bowl, was demolished and redeveloped in 2005–06; the Orange Bowl, which hosted five Super Bowls, was demolished in May 2008; the Hubert H. Humphrey Metrodome in Minneapolis, which hosted the 1992 Super Bowl, was demolished in March 2014; the Georgia Dome in Atlanta, which hosted two Super Bowls, was demolished in November 2017; and the Pontiac Silverdome in suburban Detroit, which hosted the 1982 Super Bowl, was demolished in March 2018, five months following the demolition of the Georgia Dome. == Super Bowl trademark== The NFL is very active on stopping what it says is unauthorized commercial use of its trademarked terms "NFL", "Super Bowl", and "Super Sunday". As a result, many events and promotions tied to the game, but not sanctioned by the NFL, are asked to refer to it with euphemisms such as "The Big Game", or other generic descriptions. A radio spot for Planters nuts parodied this, by saying "it would be "super"... to have a "bowl"... of Planters nuts while watching the big game!" and comedian Stephen Colbert began referring to the game in 2014 as the "Superb Owl". In 2015, the NFL filed opposition with the USPTO Trademark Trial and Appeal Board to a trademark application submitted by an Arizona-based nonprofit for "Superb Owl". The NFL claims that the use of the phrase "Super Bowl" implies an NFL affiliation, and on this basis the league asserts broad rights to restrict how the game may be shown publicly; for example, the league says Super Bowl showings are prohibited in churches or at other events that "promote a message", while venues that do not regularly show sporting events cannot show the Super Bowl on any television screen larger than 55 inches. Some critics say the NFL is exaggerating its ownership rights by stating that "any use is prohibited", as this contradicts the broad doctrine of fair use in the United States. Legislation was proposed by Utah Senator Orrin Hatch in 2008 "to provide an exemption from exclusive rights in copyright for certain nonprofit organizations to display live football games", and "for other purposes". In 2004, the NFL started issuing Cease and Desist letters to casinos in Las Vegas that were hosting Super Bowl parties. "Super Bowl" is a registered trademark, owned by the NFL, and any other business using that name for profit-making ventures is in violation of federal law, according to the letters. In reaction to the letters, many Vegas resorts, rather than discontinue the popular and lucrative parties, started referring to them as "Big Game Parties". In 2006, the NFL made an attempt to trademark "The Big Game" as well; however, it withdrew the application in 2007 due to growing commercial and public relations opposition to the move, mostly from Stanford University and the University of California, Berkeley and their fans, as the Stanford Cardinal football and California Golden Bears football teams compete in the "Big Game", which has been played since 1892 (28 years before the formation of the NFL and 75 years before Super Bowl I). Additionally, the Mega Millions lottery game was known as "The Big Game" (then "The Big Game Mega Millions") from 1996 to 2002. ==Use of the phrase "world champions"== Like the other major professional leagues in the United States, the winner of the Super Bowl is usually declared de facto "World Champion." The origin of U.S. major professional sports using the term "World Champion" originates from the World Series of Major League Baseball, and it was later used during the first three Super Bowls when they were referred to as AFL–NFL World Championship Games. While controversial, most players in the league endorse the use of the word, due to the fact that there aren't any teams from other countries that have challenged for the title. The phrase is still engraved on the Super Bowl rings. ==See also== * Active head coach career Super Bowl history * Grey Cup, the Canadian equivalent of the Super Bowl hosted by the Canadian Football League (CFL). * History of National Football League championship * List of NFL champions (1920–1969) * List of NFL franchise post-season droughts * List of NFL franchise post-season streaks * List of quarterbacks with multiple Super Bowl starts * List of Super Bowl champions * List of Super Bowl broadcasters * List of Super Bowl head coaches * List of Super Bowl officials * List of Super Bowl records * NFL Honors * Super Bowl advertising * Super Bowl counterprogramming * Super Bowl curse * Super Bowl indicator ==References== NotesFurther reading * * * * * * Chris Jones (February 2, 2005). "NFL tightens restrictions on Super Bowl advertisements". "Las Vegas Review-Journal". * John Branch (February 4, 2006). "Build It and They Will Come". "The New York Times". * [https://www.usatoday.com/sports/football/super/superbowl-plays.htm Super Bowl play-by-plays] from "USA Today". Retrieved September 28, 2005. * [http://espn.go.com/page2/s/superbowlmoments100.html 100 Greatest Super Bowl Moments] by Kevin Jackson, Jeff Merron, and David Schoenfield; espn.com. Retrieved October 31, 2005. * Various Authors—"SI's 25 Lost Treasures"—"Sports Illustrated", July 11, 2005 p. 114. * "The Super Bowl I–VII." Lost Treasures of NFL Films. ESPN2. January 26, 2001. * "MTV's Super Bowl Uncensored". MTV. January 27, 2001. * "Talk Shows." CBS: 50 Years from Television City. CBS. April 27, 2002. * * ==External links==
ແຂວງຫຼວງພະບາງ (ຄຳເຄົ້າ: ແຂວງຫຼວງພຣະບາງ,) ເປັນແຂວງໜຶ່ງຂອງ ປະເທດ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ຕັ້ງຢູ່ທາງພາກເໜືອຂອງປະເທດ ບໍລິເວນແຄມຝັ່ງແມ່ນ້ຳຂອງແລະ ແມ່ນ້ຳຄານ ຊຶ່ງໄຫຼມາປ່ອງໃສ່ກັນ ແລະ ມີເມືອງເອກ ແມ່ນ ເມືອງຫຼວງພະບາງທີ່ເປັນມໍລະດົກໂລກອີກດ້ວຍ.
ປະຫວັດແຂວງຫຼວງພະບາງ.
ເມືອງຫຼວງພະບາງ ແມ່ນ ເມືອງເອກຂອງແຂວງຫຼວງພະບາງ ໄດ້ຮັບການຍົກຍ້ອງໃຫ້ເປັນມໍລະດົກໂລກຈາກອົງການຢູເນສໂກ ປະເທດຍີ່ປຸ່ນ ໃນວັນທີ 9 ເດືອນ 12 ປີ 1995
ແຂວງຫຼວງພະບາງ ມີປະຊາກອນທັງໝົດ 431,439 ຄົນ ເປັນຜູ້ຊາຍ 215,999 ຄົນ, ຍິງ 215,440 ຄົນ ມີຄວາມໜາແໜ້ນ 26 ຄົນຕໍ່ກິໂລຕາແມັດ. ປະກອບດ້ວຍ: ລາວລຸ່ມ,ລື້,ຜູ້ໄທ,ກຶມ​ມຸ,ເຜົ່າມົ້ງ,ເຜົ່າຢ້າວ,ເຜົ່າອີກໍ້...
ການປູກ ຢາງພາລາ ທົ່ວແຂວງມີ ເນື້ອທີ່ 1 ລ້ານ 2 ແສນກວ່າ ເຮັກຕາ, ປູກຖົ່ວແຮປ່ອຍຄັ່ງ 2 ພັນກວ່າເຮັກຕາ,ໄມ້ສັກ 22 ພັນກວ່າເຮັກຕາ,
ຫມາກນຳ້ມັນ 3.900 ກ່ວາເຮັກຕາ, ຊາແກ່ 8 ຮ້ອຍເຮັກຕາ,ເປືອກເມືອກ 27 ເຮັກຕາ, ປໍສາ 170 ກວ່າເຮັກຕາ ແລະ ໄດ້ຢຸດຕິການຖາງ ປ່າເຮັດໄຮ່ປູກເຂົ້າໄດ້ 113 ບ້ານ
ມີ 10.742 ຄອບຄົວ, ປະຈຸບັນທົ່ວແຂວງຍັງມີບ້ານ ທີ່ຍັງເຮັດໄຮ່ທັງຫມົດ 425 ບ້ານ, ມີ 20.650 ຄອບຄົວ, ໃນເນື້ອທີ່ 13.511 ເຮັກຕາ, ລົບລ້າງບ້ານທຸກຍາກໄດ້613 ບ້ານ,
ມີ 62.722 ຄອບຄົວ, ກວມ 75% ແລະ ໃນໄລຍະຜ່ານມາໄດ້ມີຂະບວນຂຸດ ທາງເຂົ້າບ້ານມີ 125 ບ້ານ, ທົ່ວແຂວງມີບ້ານທີ່ມີທາງລົດ ເຂົ້າເຖິງ 625 ບ້ານ,
ມີໄຟ ຟ້າເຂົ້າເຖິງ 11 ເມືອງທົ່ວ ແຂວງ, ພ້ອມນີ້ຍັງໄດ້ຍົກໃຫ້ ເຫັນວຽກງານທ່ອງທ່ຽວຂອງ ແຂວງ ເຊິ່ງໃນແຕ່ລະປີມີນັກ ທ່ອງທ່ຽວເຂົ້າມາຫລວງພະບາງ
ປະມານ 3 ແສນຫາ 4 ແສນຄົນ ສາມາດສ້າງລາຍຮັບ ແຕ່ລະປີຈາກການທ່ອງທ່ຽວ ໄດ້ປະມານ 72 ລ້ານໂດລາ ສະຫະລັດ.
ເຕີ້ງ ລີ່ຈິນ ຫຼື ເຕີ້ງ ລີ່ຈວິນ ຫຼື ເທເຣຊາ ເຕີ້ງ (, (29 ມັງກອນ ຄ.ສ 1953 - 8 ພຶດສະພາ ຄ.ສ 1995) ແມ່ນນັກຮ້ອງຍິງເພງຈີນແລະເພງສາກົນຊາວໄຕ້ຫວັນ ແລະ ສັນຍາລັກວັດທະນະທຳຈາກໄຕ້ຫວັນ ຖືວ່າເປັນໜຶ່ງໃນນັກຮ້ອງຜູ້ຍິງທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ແລະມີອິດທິພົນທີ່ສຸດໃນປະຫວັດສາດຂອງອາຊີ ດ້ວຍການຂະຫຍາຍອາຊີບມາ 30 ປີ ນາງແມ່ນຍັງຄົງເປັນທີ່ນິຍົມກັນຢູ່ທົ່ວປີ 1970 ເຖີງ 1980 ນາງຍັງຄົງເປັນທີ່ນິຍົມແມ້ແຕ່ຢູ່ໃນປີ 1990 ຈົນກ່ວາການເສຍຊີວິດຂອງນາງໃນປີ 1995 ນາງແມ່ນເປັນທີ່ຮູ້ຈັກວ່າເປັນນັກສະແດງທີ່ຮັກຊາດແລະນັກຮ້ອງຂອງປະຊາຊົນຜູ້ທີ່ມີເພງບັນລາດມີອໍານາດ ແລະການສະແດງປະຕິວັດວັດທະນະທຳຍອດນິຍົມຂອງຈີນໃນລະຫວ່າງປີ 1970 ແລະ 1980 ນາງໄດ້ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກເພງພື້ນເມືອງສໍາລັບນາງແລະເພງບັນລາດ ເຊັ່ນ​ When Will You Return? (我只在乎你）, As Sweet as Honey （甜蜜蜜）ແລະ The Moon Represents My Heart （月亮代表我的心） ນາງຮ້ອງເພງບໍ່ພຽງແຕ່ໃນພາສາຈີນກາງ ແຕ່ລາວຍັງມີຜົນງານເພງ ພາສາຮົກກ້ຽນ, ພາສາກວາງຕຸ້ງ, ພາສາຍີ່ປຸ່ນ, ພາສາອິນໂດເນເຊຍ ແລະພາສາອັງກິດ ນາງຍັງເວົ້າພາສາຝຣັ່ງຢ່າງຄ່ອງແຄ້ວ ຈົນເຖິງວັນຕໍ່ມາ ເພງຂອງນາງໄດ້ຖືກຮ້ອງເພງຕໍ່ໂດຍນັກຮ້ອງຫຼາຍຮ້ອຍຄົນໃນທົ່ວໂລກ
ເຕີ້ງ ລີ່ຈິນ ເສຍຊີວິດຈາກການໂຈມຕີລະບົບຫາຍໃຈຮ້າຍແຮງຫຼືຫອບຫືດໃນຂະນະທີ່ພັກໃນປະເທດໄທໃນວັນທີ 8 ພຶດສະພາ ປີ ຄ.ສ 1995 ໃນອາຍຸ 42 ປີ ນາງຍັງຄົງເປັນວິລະຊົນແຫ່ງຊາດແລະເຄື່ອງໝາຍວັດທະນະທຳຂອງໄຕ້ຫວັນ, ຮົງ​ກົງ, ຈີນແຜ່ນດິນໃຫຍ່ ແລະຊຸມຊົນເຊື້ອຊາດອື່ນໆຂອງຈີນທົ່ວໂລກ
Katheryn Elizabeth Hudson (born October 25, 1984), known professionally as Katy Perry, is an American singer, songwriter, and television judge. After singing in church during her childhood, she pursued a career in gospel music as a teenager. Perry signed with Red Hill Records and released her debut studio album "Katy Hudson" under her birth name in 2001, which was commercially unsuccessful. She moved to Los Angeles the following year to venture into secular music after Red Hill ceased operations and she subsequently began working with producers Glen Ballard, Dr. Luke, and Max Martin. After adopting the stage name Katy Perry and being dropped by The Island Def Jam Music Group and Columbia Records, she signed a recording contract with Capitol Records in April 2007.
Perry rose to fame in 2008 with her second album, "One of the Boys", a pop rock record containing the singles "I Kissed a Girl" and "Hot n Cold". The former track also sparked controversy for its themes of lesbianism. Her third album, "Teenage Dream" (2010), ventured into disco, and was her first record to top the U.S. "Billboard" 200. It peaked at number one on the U.S. "Billboard" Hot 100 with the singles "California Gurls", "Teenage Dream", "Firework", "E.T.", and "Last Friday Night (T.G.I.F.)", while "The One That Got Away" reached number three on the chart. The album became the first by a female artist to produce five number one songs in the U.S., and the second overall after Michael Jackson's "Bad". In 2012, Perry re-issued the album as "Teenage Dream: The Complete Confection", which produced the songs "Part of Me" and "Wide Awake". Her next record was "Prism" (2013), which became her second to top the U.S. charts. It is influenced by pop and dance, and she became the first artist with multiple videos to reach one billion views on Vevo with the videos for its songs "Roar" and "Dark Horse". She followed this with 2017's "Witness", which delved into electropop and became her third album to chart at number one in the U.S. "Chained to the Rhythm" was the album's most successful single, breaking Spotify's record at the time for most first-day streams for a song by a female artist.
Perry has received various awards, including four Guinness World Records, five American Music Awards, a Brit Award, a Juno Award, and thirteen Grammy Award nominations. She has been included in the annual "Forbes" lists of highest-earning women in music from 2011–2019. Her estimated net worth as of 2016 is $125 million. She is one of the world's best-selling music artists, having sold over 18 million albums and 125 million singles worldwide. In film, she released an autobiographical documentary titled "Katy Perry: Part of Me" in 2012, and voiced Smurfette in the 2011 film "The Smurfs" and its sequel in 2013. Perry also began serving as a judge on "American Idol" in 2018.
ບິກິນີ ແມ່ນ ຊຸດລອຍນ້ ຳ ສຳ ລັບຜູ້ຍິງປະ ກອບດ້ວຍຜ້າສອງສາມຫລ່ຽມຢູ່ເທິງ, ຄ້າຍກັບ ເສື້ອກັນ ໜາວ ແລະປົກຫຸ້ມ ເຕົ້ານົມ ຂອງຜູ້ຍິງ, ແລະຜ້າສອງສາມຫລ່ຽມຢູ່ດ້ານລຸ່ມ, ດ້ານ ໜ້າ ປົກຄຸມ ກະດານ ແຕ່ເປີດສາຍບື, ແລະດ້ານຫລັງ ປົກຄຸມ ກົ້ນ. [1] [2] ຂະ ໜາດ ຂອງດ້ານເທິງແລະດ້ານລຸ່ມສາມາດແຕກຕ່າງຈາກການປົກຄຸມຂອງເຕົ້ານົມ, ກະດູກແຂນແລະກົ້ນ, ຈົນເຖິງການອອກແບບທີ່ເປີດເຜີຍຫຼາຍຂື້ນເຊັ່ນ: ທອງ ຫຼື G-string ທີ່ປົກຄຸມພຽງແຕ່ areolae ແລະ mons pubis, ແຕ່ຈະເປີດເຜີຍ ກົ້ນ.
ໃນເດືອນພຶດສະພາປີ 1946, ນັກອອກແບບແຟຊັ່ນ Parisian Jacques Heim ໄດ້ ອອກແບບຊຸດລອຍນໍ້າສອງສິ້ນທີ່ລາວໃສ່ຊື່ວ່າ Atome. [3] ຄ້າຍຄືຊຸດລອຍນ້ ຳ ຂອງຍຸກສະ ໄໝ, ມັນປົກຄຸມສາຍບືຂອງຜູ້ຄົນ, ແລະມັນບໍ່ໄດ້ດຶງດູດຄວາມສົນໃຈຫຼາຍ. ຜູ້ອອກແບບເສື້ອຜ້າ Louis Réardໄດ້ ແນະ ນຳ ການອອກແບບ ໃໝ່ ທີ່ນ້ອຍກວ່າຂອງລາວໃນເດືອນກໍລະກົດ. [4] ລາວຕັ້ງຊື່ຊຸດລອຍນໍ້າດັ່ງກ່າວພາຍຫຼັງ Bikini Atoll, ບ່ອນທີ່ການທົດລອງ ລະເບີດນິວເຄຼຍ ຄັ້ງ ທຳ ອິດ ເກີດຂື້ນພຽງແຕ່ 4 ມື້ກ່ອນ. ການອອກແບບ skimpy ຂອງລາວແມ່ນລຸກຂື້ນ, ເປີດເຜີຍສາຍບືຂອງຜູ້ຄົນແລະກົ້ນຂອງນາງຫຼາຍ. No ແບບ runway ຈະໃສ່ມັນ, ດັ່ງນັ້ນເຂົາຈ້າງເປັນ ນັກເຕັ້ນລໍາ nude, ລົງກອນ Bernardini, ຈາກ ຄາສິໂນ de Parisສ້າງແບບຈໍາລອງໃນການທົບທວນແຟຊັ່ນຊຸດລອຍນໍ້າ. [5]
ຍ້ອນການອອກແບບທີ່ມີການຖົກຖຽງແລະເປີດເຜີຍ, ຊຸດແຕ່ງກາຍໄດ້ຖືກຍອມຮັບຢ່າງຊ້າໆຈາກປະຊາຊົນ. ຊຸດລອຍນ້ ຳ ໄດ້ຮັບການເປີດເຜີຍແລະຍອມຮັບເພີ່ມຂື້ນເປັນ ຮູບເງົາທີ່ ຄ້າຍຄືກັບ Brigitte Bardot, Raquel Welch, ແລະ Ursula Andress ໃສ່ພວກເຂົາແລະໄດ້ຖືກຖ່າຍຮູບຢູ່ຫາດຊາຍສາທາລະນະແລະເບິ່ງໃນຮູບເງົາ. ໃນຫລາຍປະເທດການອອກແບບດັ່ງກ່າວຖືກຫ້າມບໍ່ໃຫ້ອອກຈາກຫາດຊາຍແລະສະຖານທີ່ສາທາລະນະອື່ນໆ. [6]
ການອອກແບບຊຸດກະໂປ່ງນ້ອຍໆໄດ້ກາຍເປັນເລື່ອງທົ່ວໄປໃນບັນດາປະເທດຕາເວັນຕົກສ່ວນໃຫຍ່ໃນກາງຊຸມປີ 1960 ຍ້ອນວ່າທັງ ຊຸດລອຍນ້ ຳ ແລະ ຊຸດຊັ້ນໃນ. ຮອດທ້າຍສະຕະວັດທີ 20 ມັນຖືກ ນຳ ໃຊ້ຢ່າງກວ້າງຂວາງເປັນ ຊຸດກິລາ ໃນ ບານສົ່ງຫາດຊາຍ ແລະການອອກ ກຳ ລັງກາຍ. ມີຈໍານວນຂອງທີ່ທັນສະໄຫມແມ່ນ ການປ່ຽນແປງ stylistic ຂອງການອອກແບບການນໍາໃຊ້ເພື່ອຈຸດປະສົງການຕະຫຼາດແລະເປັນການແບ່ງປະເພດອຸດສາຫະກໍາ, ລວມທັງ monokini, microkini, TANKINI- ເສື້ອຕົວຍາວ, trikini, pubikini ແລະ skirtini. ຊຸດລອຍນ້ ຳ ສັ້ນໆ ສຳ ລັບ ຜູ້ຊາຍ ອາດຈະຖືກເອີ້ນວ່າຊຸດລອຍນໍ້າ. [2] ຄ້າຍຄືກັນ, ຊຸດຊັ້ນໃນຂອງຜູ້ຊາຍແລະຜູ້ຍິງແມ່ນຖືກອະທິບາຍວ່າເປັນຊຸດຊັ້ນໃນຂອງຜູ້ຊາຍ.
ຊຸດກະໂປ່ງໄດ້ຄ່ອຍໆໄດ້ຮັບຄວາມຍອມຮັບຢ່າງກວ້າງຂວາງຈາກ ສັງຄົມຕາເວັນຕົກ. ໃນຕົ້ນຊຸມປີ 2000, bikinis ໄດ້ກາຍເປັນທຸລະກິດ 811 ລ້ານໂດລາສະຫະລັດຕໍ່ປີ, ແລະໄດ້ເພີ່ມທະວີການບໍລິການແບບ ໝູນ ວຽນເຊັ່ນ: ການ ຖັກແສ່ວ ແລະການກັນ ແດດ. [7]
Etymology and terminology.
While the two-piece swimsuit as a design existed in classical antiquity, the modern design first attracted public notice in Paris on July 5, 1946. French automotive engineer Louis Réard introduced a design he named the "bikini", adopting the name from the Bikini Atoll in the Pacific Ocean, which was the colonial name the Germans gave to the atoll, transliterated from the Marshallese name for the island.
Four days earlier, the United States had initiated its first peacetime nuclear weapons test at Bikini Atoll as part of Operation Crossroads. Réard hoped his swimsuit's revealing style would create an "explosive commercial and cultural reaction" similar to the explosion at Bikini Atoll.
By making an analogy with words like "bilingual" and "bilateral" containing the Latin prefix "bi-" (meaning "two" in Latin), the word "bikini" was first back-derived as consisting of two parts, ["bi" + "kini"] by Rudi Gernreich, who introduced the monokini in 1964. Later swimsuit designs like the tankini and trikini further cemented this derivation. Over time the "–kini" family" (as dubbed by author William Safire), including the "–ini" sisters" (as dubbed by designer Anne Cole), expanded into a variety of swimwear including the monokini (also known as a numokini or unikini), seekini, tankini, camikini, hikini (also hipkini), minikini, face-kini, burkini, and microkini. The "Language Report", compiled by lexicographer Susie Dent and published by the Oxford University Press (OUP) in 2003, considers lexicographic inventions like bandeaukini and camkini, two variants of the tankini, important to observe. Although "bikini" was originally a registered trademark of Réard, it has since become genericized.
Variations of the term are used to describe stylistic variations for promotional purposes and industry classifications, including monokini, microkini, tankini, trikini, pubikini, bandeaukini and skirtini. A man's brief swimsuit may also be referred to as a bikini. Similarly, a variety of men's and women's underwear types are described as bikini underwear.
ໃນເກົ່າແກ່.
Archaeologist James Mellaart described the earliest bikini-like costume in Çatalhöyük, Anatolia in the Chalcolithic era (around 5600 BC), where a mother goddess is depicted astride two leopards wearing a costume somewhat like a bikini. The two-piece swimsuit can be traced back to the Greco-Roman world, where bikini-like garments worn by women athletes are depicted on urns and paintings dating back to 1400 BC.
In "Coronation of the Winner," a mosaic in the floor of a Roman villa in Sicily that dates from the Diocletian period (286–305 AD), young women participate in weightlifting, discus throwing, and running ball games dressed in bikini-like garments (technically bandeaukinis in modern lexicon). The mosaic, found in the Sicilian Villa Romana del Casale, features ten maidens who have been anachronistically dubbed the "Bikini Girls". Other Roman archaeological finds depict the goddess Venus in a similar garment. In Pompeii, depictions of Venus wearing a bikini were discovered in the Casa della Venere, in the "tablinum" of the House of Julia Felix, and in an atrium garden of Via Dell'Abbondanza.
ເຄື່ອງ ສຳ ອາງເບື້ອງຕົ້ນໃນພາກຕາເວັນຕົກ.
Swimming or bathing outdoors was discouraged in the Christian West, so there was little demand or need for swimming or bathing costumes until the 18th century. The bathing gown of the 18th century was a loose ankle-length full-sleeve chemise-type gown made of wool or flannel that retained coverage and modesty.
In 1907, Australian swimmer and performer Annette Kellerman was arrested on a Boston beach for wearing form-fitting sleeveless one-piece knitted swimming tights that covered her from neck to toe, a costume she adopted from England, although it became accepted swimsuit attire for women in parts of Europe by 1910. In 1913, designer Carl Jantzen made the first functional two-piece swimwear. Inspired by the introduction of females into Olympic swimming he designed a close-fitting costume with shorts for the bottom and short sleeves for the top.
During the 1920s and 1930s, people began to shift from "taking in the water" to "taking in the sun", at bathhouses and spas, and swimsuit designs shifted from functional considerations to incorporate more decorative features. Rayon was used in the 1920s in the manufacture of tight-fitting swimsuits, but its durability, especially when wet, proved problematic. Jersey and silk were also sometimes used. By the 1930s, manufacturers had lowered necklines in the back, removed sleeves, and tightened the sides. With the development of new clothing materials, particularly latex and nylon, swimsuits gradually began hugging the body through the 1930s, with shoulder straps that could be lowered for tanning.
Women's swimwear of the 1930s and 1940s incorporated increasing degrees of midriff exposure. The 1932 Hollywood film "Three on a Match" featured a midriff baring two piece bathing suit. Actress Dolores Del Rio was the first major star to wear a two-piece women's bathing suit onscreen in "Flying Down to Rio" (1933).
Teen magazines of late 1940s and 1950s featured similar designs of midriff-baring suits and tops. However, midriff fashion was stated as only for beaches and informal events and considered indecent to be worn in public. Hollywood endorsed the new glamor in films like 1949's "Neptune's Daughter" in which Esther Williams wore provocatively named costumes such as "Double Entendre" and "Honey Child".
Wartime production during World War II required vast amounts of cotton, silk, nylon, wool, leather, and rubber. In 1942, the United States War Production Board issued Regulation L-85, cutting the use of natural fibers in clothing and mandating a 10% reduction in the amount of fabric in women's beachwear. To comply with the regulations, swimsuit manufacturers removed skirt panels and other attachments, while increasing production of the two-piece swimsuit with bare midriffs. At the same time, demand for all swimwear declined as there was not much interest in going to the beach, especially in Europe.
ຊຸດກະໂປ່ງທັນສະ ໄໝ.
In the summer of 1946, Western Europeans enjoyed their first war-free summer in many years. French designers sought to deliver fashions that matched the liberated mood of the people. Fabric was still in short supply, and in an endeavor to resurrect swimwear sales, two French designers – Jacques Heim and Louis Réard  – almost simultaneously launched new two-piece swimsuit designs in 1946. Heim launched a two-piece swimsuit design in Paris that he called the "atome", after the smallest known particle of matter. He announced that it was the "world's smallest bathing suit." Although briefer than the two-piece swimsuits of the 1930s, the bottom of Heim's new two-piece beach costume still covered the wearer's navel.
Soon after, Louis Réard created a competing two-piece swimsuit design, which he called the "bikini". He noticed that women at the beach rolled up the edges of their swimsuit bottoms and tops to improve their tan. On 5 July, Réard introduced his design at a swimsuit review held at a popular Paris public pool, Piscine Molitor, four days after the first test of an American nuclear weapon at the Bikini Atoll. The newspapers were full of news about it and Reard hoped for the same with his design. Réard's "bikini" undercut Heim's "atome" in its brevity. His design consisted of a two triangles of fabric forming a bra, and two triangular pieces of fabric covering the mons pubis and the buttocks connected by string. When he was unable to find a fashion model willing to showcase his revealing design, Réard hired Micheline Bernardini, a 19-year old nude dancer from the Casino de Paris. He announced that his swimsuit, with a total area of of cloth, was "smaller than the world's smallest bathing suit". Réard said that "like the [atom] bomb, the bikini is small and devastating". Fashion writer Diana Vreeland described the bikini as the "atom bomb of fashion". Bernardini received 50,000 fan letters, many of them from men.
Photographs of Bernardini and articles about the event were widely carried by the press. The "International Herald Tribune" alone ran nine stories on the event. French newspaper "Le Figaro" wrote, "People were craving the simple pleasures of the sea and the sun. For women, wearing a bikini signaled a kind of second liberation. There was really nothing sexual about this. It was instead a celebration of freedom and a return to the joys in life."
Heim's "atome" was more in keeping with the sense of propriety of the 1940s, but Réard's design won the public's attention. Although Heim's design was the first worn on the beach and initially sold more swimsuits, it was Réard's description of the two-piece swimsuit as a "bikini" that stuck. As competing designs emerged, he declared in advertisements that a swimsuit could not be a genuine bikini "unless it could be pulled through a wedding ring." Modern bikinis were first made of cotton and jersey.
ສັງຄົມ.
Despite the garment's initial success in France, women worldwide continued to wear traditional one-piece swimsuits. When his sales stalled, Réard went back to designing and selling orthodox knickers. In 1950, American swimsuit mogul Fred Cole, owner of mass market swimwear firm Cole of California, told "Time" that he had "little but scorn for France's famed Bikinis." Réard himself would later describe it as a "two-piece bathing suit which reveals everything about a girl except for her mother's maiden name." Fashion magazine "Modern Girl Magazine" in 1957 stated that "it is hardly necessary to waste words over the so-called bikini since it is inconceivable that any girl with tact and decency would ever wear such a thing".
In 1951, Eric Morley organized the "Festival Bikini Contest", a beauty contest and swimwear advertising opportunity at that year's Festival of Britain. The press, welcoming the spectacle, referred to it as "Miss World", a name Morley registered as a trademark. The winner was Kiki Håkansson of Sweden, who was crowned in a bikini. After the crowning, Håkansson was condemned by Pope Pius XII, while Spain and Ireland threatened to withdraw from the pageant. In 1952, bikinis were banned from the pageant and replaced by evening gowns. As a result of the controversy, the bikini was explicitly banned from many other beauty pageants worldwide. Although some regarded the bikini and beauty contests as bringing freedom to women, they were opposed by some feminists as well as religious and cultural groups who objected to the degree of exposure of the female body.
The bikini was banned on the French Atlantic coastline, Spain, Italy, Portugal and Australia, and was prohibited or discouraged in a number of US states. The United States Motion Picture Production Code, also known as the Hays Code, enforced from 1934, allowed two-piece gowns but prohibited the display of navels in Hollywood films. The National Legion of Decency, a Roman Catholic body guarding over American media content, also pressured Hollywood and foreign film producers to keep bikinis from being featured in Hollywood movies. As late as 1959, Anne Cole, one of the United States' largest swimsuit designers, said, "It's nothing more than a G-string. It's at the razor's edge of decency." The Hays Code was abandoned by the mid-1960s, and with it the prohibition of female navel exposure, as well as other restrictions. The influence of the National Legion of Decency also waned by the 1960s.
ເພີ່ມຂື້ນເພື່ອຄວາມນິຍົມ.
Increasingly common glamour shots of popular actresses and models on either side of the Atlantic played a large part in bringing the bikini into the mainstream. During the 1950s, Hollywood stars such as Ava Gardner, Rita Hayworth, Lana Turner, Elizabeth Taylor, Tina Louise, Marilyn Monroe, Esther Williams, and Betty Grable took advantage of the risqué publicity associated with the bikini by posing for photographs wearing them—pin-ups of Hayworth and Williams in costume were especially widely distributed in the United States. In 1950, Elvira Pagã walked at the Rio Carnival, Brazil in a golden bikini, starting the bikini tradition of the carnival.
In Europe, 17-year-old Brigitte Bardot wore scanty bikinis (by contemporary standards) in the French film "Manina, la fille sans voiles" ("Manina, the girl unveiled"). The promotion for the film, released in France in March 1953, drew more attention to Bardot's bikinis than to the film itself. By the time the film was released in the United States in 1958 it was re-titled "Manina, the Girl in the Bikini". Bardot was also photographed wearing a bikini on the beach during the 1957 Cannes Film Festival. Working with her husband and agent Roger Vadim she garnered significant attention with photographs of her wearing a bikini on every beach in the south of France.
Similar photographs were taken of Anita Ekberg and Sophia Loren, among others. According to "The Guardian", Bardot's photographs in particular turned Saint-Tropez into the beachwear capital of the world, with Bardot identified as the original Cannes bathing beauty. Bardot's photography helped to enhance the public profile of the festival, and Cannes in turn played a crucial role in her career.
Brian Hyland's novelty-song hit "Itsy Bitsy Teenie Weenie Yellow Polka Dot Bikini" became a "Billboard" No. 1 hit during the summer of 1960: the song tells a story about a young girl who is too shy to wear her new bikini on the beach, thinking it too risqué. "Playboy" first featured a bikini on its cover in 1962; the "Sports Illustrated Swimsuit Issue" debut two years later featured Babette March in a white bikini on the cover.
Ursula Andress, appearing as Honey Rider in the 1962 British James Bond film, "Dr. No", wore a white bikini, which became known as the "Dr. No bikini". It became one of the most famous bikinis of all time and an iconic moment in cinematic and fashion history. Andress said that she owed her career to that white bikini, remarking, "This bikini made me into a success. As a result of starring in "Dr. No" as the first Bond girl, I was given the freedom to take my pick of future roles and to become financially independent."
The bikini finally caught on, and by 1963, the movie "Beach Party", starring Annette Funicello and Frankie Avalon, led a wave of films that made the bikini a pop-culture symbol, though Funicello was barred from wearing Réard's bikini unlike the other young females in the films. In 1965, a woman told "Time" that it was "almost square" not to wear a bikini; the magazine wrote two years later that "65% of the young set had already gone over".
Raquel Welch's fur bikini in "One Million Years B.C." (1966) gave the world the most iconic bikini shot of all time and the poster image became an iconic moment in cinema history. Her deer skin bikini in "One Million Years B.C.", advertised as "mankind's first bikini", (1966) was later described as a "definitive look of the 1960s". Her role wearing the leather bikini raised Welch to a fashion icon and the photo of her in the bikini became a best-selling pinup poster.
Stretch nylon bikini briefs and bras complemented the adolescent boutique fashions of the 1960s, allowing those to be minimal. DuPont introduced lycra (DuPont's name for spandex) in the same decade. Spandex expanded the range of novelty fabrics available to designers which meant suits could be made to fit like a second skin without heavy linings. "The advent of Lycra allowed more women to wear a bikini," wrote Kelly Killoren Bensimon, a former model and author of "The Bikini Book", "It didn't sag, it didn't bag, and it concealed and revealed. It wasn't so much like lingerie anymore." Increased reliance on stretch fabric led to simplified construction. This fabric allowed designers to create the string bikini, and allowed Rudi Gernreich to create the topless monokini. Alternative swimwear fabrics such as velvet, leather, and crocheted squares surfaced in the early '70s.
ການຍອມຮັບຂອງມະຫາຊົນ.
Réard's company folded in 1988, four years after his death. By the end of the century, the bikini had become the most popular beachwear around the globe. According to French fashion historian Olivier Saillard, this was due to "the power of women, and not the power of fashion". As he explains, "The emancipation of swimwear has always been linked to the emancipation of women", though one survey indicates 85% of all bikinis never touch the water. By 1988 the bikini made up nearly 20% of swimsuit sales, more than any other model in the US, though one-piece suits made a comeback during the 1980s and early 1990s.
In 1997, Miss Maryland Jamie Fox became the first contestant in 50 years to compete in a two-piece swimsuit at the Miss America Pageant. Actresses in action films like "Blue Crush" (2002) and ' (2003) made the two-piece "the millennial equivalent of the power suit", according to Gina Bellafonte of "The New York Times",
According to Beth Dincuff Charleston, research associate at the Costume Institute of the Metropolitan Museum of Art, "The bikini represents a social leap involving body consciousness, moral concerns, and sexual attitudes." By the early 2000s, bikinis had become a $811 million business annually, according to the NPD Group, a consumer and retail information company, and had boosted spin-off services like bikini waxing and the sun tanning industries.
Although child-sized bikinis appeared in the 1950s, in many European countries, swimsuits below size 11 are commonly not sold with a separate top, but in the United States, Britain, and Canada, it has often been considered unacceptable for girls in late childhood (ages 7–11) to go topless. Several incidents of families being evicted from public pools due to their child being topless have been reported. In 2002, clothing retailer Abercrombie & Fitch came under criticism for selling child-sized thong bikinis and underwear.
The first Bikini museum in the world is being built in Bad Rappenau in Germany. The development of swimwear from 1880 to the present is presented on 2,000 square metres of exhibition space.
ນອກໂລກຕາເວັນຕົກ.
The 1967 film "An Evening in Paris" is mostly remembered because it featured Bollywood actress Sharmila Tagore as the first Indian actress to wear a bikini on film. She also posed in a bikini for the glossy "Filmfare" magazine. The costume shocked a conservative Indian audience, but it also set in motion a trend carried forward by Zeenat Aman in "Heera Panna" (1973) and "Qurbani" (1980), Dimple Kapadia in "Bobby" (1973), and Parveen Babi in "Yeh Nazdeekiyan" (1982).
Indian women wear bikinis when they vacation abroad or in Goa without the family. Despite the conservative ideas prevalent in India, bikinis have become more popular. In summer, when women take up swimming, often in a public space, a lot of tankinis, shorts and single-piece swimsuits are sold. The maximum sales for bikinis happen in the winter, the honeymoon season.
By the end of the first decade of the 21st century, the Chinese bikini industry became a serious international threat for the Brazilian bikini industry. Huludao, Liaoning, China set the world record for the largest bikini parade in 2012, with 1,085 participants and a photo shoot involving 3,090 women.
For most parts of the Middle East, bikinis are either banned or is highly controversial. When Lebanese magazine "Ash-Shabaka" printed a bikini-clad woman on the cover they had to make a second version with only the face of the model. In 2011, Huda Naccache (Miss Earth 2011), when she posed for the cover of "Lilac" (based in Israel) became the first bikini-clad Arab model on the cover of an Arabic magazine.
Bikini variants.
While the name "bikini" was at first applied only to beachwear that revealed the wearer's navel, today the fashion industry considers any two-piece swimsuit a bikini. Modern bikini fashions are characterized by a simple, brief design: two triangles of fabric that form a bra and cover the woman's breasts and a third that forms a panty cut below the navel that covers the groin and the buttocks.
Bikinis can and have been made out of almost every possible clothing material, and the fabrics and other materials used to make bikinis are an essential element of their design. Modern bikinis were first made of cotton and jersey. DuPont's introduction of Lycra (spandex) in the 1960s completely changed how bikinis were designed and worn, as according to Kelly Killoren Bensimon, a former model and author of "The Bikini Book", "the advent of Lycra allowed more women to wear a bikini...it didn't sag, it didn't bag, and it concealed and revealed. It wasn't so much like lingerie anymore." Alternative swimwear fabrics such as velvet, leather, and crocheted squares surfaced in the early 1970s.
In a single fashion show in 1985, there were two-piece suits with cropped tank tops instead of the usual skimpy bandeaux, suits that resembled bikinis from the front and one-pieces from the back, suspender straps, ruffles, and deep navel-baring cutouts. Metal and stone jewelry pieces are now often used to dress up look and style according to tastes. To meet the fast pace of demands, some manufacturers now offer made-to-order bikinis ready in as few as seven minutes. The world's most expensive bikini was designed in February 2006 by Susan Rosen; containing of diamond, it was valued at £20 million.
Major styles.
There is a range of distinct bikini styles available — string bikinis, monokinis (topless or top and bottom connected), Trikinis (three pieces instead of two), tankinis (tank top, bikini bottom), camikinis (camisole top, bikini bottom), bandeaukini (bandeau top, bikini bottom), skirtini (bikini top, skirt bottom), "granny bikini" (bikini top, boy shorts bottom), hikinis (also hipkini), seekinis (transparent), minikinis, microkinis, miniminis, slingshots (or suspender bikinis), thong bottoms, tie-sides (a variety of string bikini) and teardrops.
ຄໍເຕົ້າໄຂ່ທີ່ ສຳ ຄັນ.
ບິກິນີໃນກິລາ.
Bikinis have become a major component of marketing various women's sports. It is an official uniform for beach volleyball and is widely worn in athletics and other sports. Sports bikinis have gained popularity since the 1990s. However, the trend has raised some criticism as an attempt to sell sex. Female swimmers do not normally wear bikinis in competitive swimming. The International Swimming Federation (FINA) voted to prohibit female swimmers from racing in bikinis in its meeting at Rome in 1960.
Beach volleyball.
In 1994, the bikini became the official uniform of women's Olympic beach volleyball. In 1999, the International Volleyball Federation (FIVB) standardized beach volleyball uniforms, with the bikini becoming the required uniform for women. That regulation bottom is called a "bun-hugger", and players names are often written on the back of the bottom.
The uniform made its Olympic debut at Sydney's Bondi Beach in the 2000 Summer Olympics amid some criticism. It was the fifth largest television audience of all the sports at the 2000 Games. Much of the interest was because of the sex appeal of bikini-clad players along with their athletic ability. Bikini-clad dancers and cheerleaders entertain the audience during match breaks in many beach volleyball tournaments, including the Olympics. Even indoor volleyball costumes followed suit to become smaller and tighter.
However, the FIVB's mandating of the bikini ran into problems. Some sports officials consider it exploitative and impractical in colder weather. It also drew the ire of some athletes. At the 2006 Asian Games at Doha, Qatar, only one Muslim country – Iraq – fielded a team in the beach volleyball competition because of concerns that the uniform was inappropriate. They refused to wear bikinis. The weather during the evening games in 2012 London Olympics was so cold that the players sometimes had to wear shirts and leggings. Earlier in 2012, FIVB had announced it would allow shorts (maximum length above the knee) and sleeved tops at the games. Richard Baker, the federation spokesperson, said that "many of these countries have religious and cultural requirements so the uniform needed to be more flexible".
The bikini remains preferred by most players and corporate sponsors. US women's team has cited several advantages of bikini uniforms, such as comfort while playing on sand during hot weather. Competitors Natalie Cook and Holly McPeak support the bikini as a practical uniform for a sport played on sand during the heat of summer. Olympic gold medal winner Kerry Walsh said, "I love our uniforms." According to fellow gold medalist Misty May-Treanor and Walsh it does not restrict movement.
One feminist viewpoint sees the bikini uniform as objectification of women athletes. US beach volleyball player Gabrielle Reece described the bikini bottoms as uncomfortable with constant "yanking and fiddling." Many female beach volleyball players have suffered injuries by over-straining the abdominal muscles while many others have gone through augmentation mammoplasty to look appealing in their uniforms. Australian competitor Nicole Sanderson said about match break entertainment that "it's kind of disrespectful to the female players. I'm sure the male spectators love it, but I find it a little bit offensive."
Sports journalism expert Kimberly Bissell conducted a study on the camera angles used during the 2004 Summer Olympic Games beach volleyball games. Bissell found that 20% of the camera angles were focused on the women's chests, and 17% on their buttocks. Bissell theorized that the appearance of the players draws fans attention more than their actual athleticism.
Sports commentator Jeanne Moos commented, "Beach volleyball has now joined go-go girl dancing as perhaps the only two professions where a bikini is the required uniform." British Olympian Denise Johns argues that the regulation uniform is intended to be "sexy" and to attract attention. Rubén Acosta, president of the FIVB, says that it makes the game more appealing to spectators.
Bodybuilding.
From the 1950s to mid-1970s, men's contest formats were often supplemented with women's beauty contests or bikini shows. The winners earned titles like Miss Body Beautiful, Miss Physical Fitness and Miss Americana, and also presented trophies to the winners of the men's contest. In the 1980s, the Ms Olympia competition started in the US and in the UK the NABBA (National Amateur Body Building Association) renamed Miss Bikini International to Ms Universe. In 1986, the Ms Universe competition was divided into two sections – "physique" (for a more muscular physique) and "figure" (traditional feminine presentation in high heels). In November 2010 the IFBBF (International Federation of BodyBuilding & Fitness) introduced a women's bikini contest for women who do not wish to build their muscles to figure competition levels.
Costumes are regulation "posing trunks" (bikini briefs) for both men and women. Female bodybuilders in America are prohibited from wearing thongs or T-back swimsuits in contests filmed for television, though they are allowed to do so by certain fitness organizations in closed events. For men, the dress code specifies "swim trunks only (no shorts, cut-off pants, or Speedos)."
Other sports.
Women in athletics often wear bikinis of similar size as those worn in beach volleyball. Amy Acuff, a US high-jumper, wore a black leather bikini instead of a track suit at the 2000 Summer Olympics. Runner Florence Griffith-Joyner mixed bikini bottoms with one-legged tights at the 1988 Summer Olympics, earning her more attention than her record-breaking performance in the women's 200 meters event. In the 2007 South Pacific Games, the rules were adjusted to allow players to wear less revealing shorts and cropped sports tops instead of bikinis. At the West Asian Games in 2006, organizers banned bikini-bottoms for female athletes and asked them to wear long shorts.
String bikinis and other revealing clothes are common in surfing, though most surfing bikinis are more robust with more coverage than sunning bikinis. "Surfing Magazine" printed a pictorial of Kymberly Herrin, "Playboy" Playmate March 1981, surfing in a revealing bikini, and eventually started an annual bikini issue. The Association of Surfing Professionals often pairs female surf meets with bikini contests, an issue that divides the female pro-surfing community into two parts. It has often been more profitable to win the bikini contest than the female surfing event.
ບານສົ່ງຫາດຊາຍ.
ເພາະກາຍ.
ກິລາອື່ນໆ.
ຊຸດຊັ້ນໃນຊຸດບິກິນີ .
Certain types of underwear are described as bikini underwear and designed for men and women. For women, bikini or bikini-style underwear is underwear that is similar in size and form to a regular bikini. It can refer to virtually any undergarment that provides less coverage to the midriff than lingerie, panties or knickers, especially suited to clothing such as crop tops. For men, bikini briefs are undergarments that are smaller and more revealing than men's classic briefs. Men's bikini briefs can be low- or high-side that are usually lower than true waist, often at hips, and usually have no access pouch or flap, legs bands at tops of thighs. String bikini briefs have front and rear sections that meet in the crotch but not at the waistband, with no fabric on the side of the legs.
Swimwear and underwear have similar design considerations, both being form-fitting garments. The main difference is that, unlike underwear, swimwear is open to public view. The swimsuit was, and is, following underwear styles, and at about the same time that attitudes towards the bikini began to change, underwear underwent a redesign towards a minimal, unboned design that emphasized comfort first.
As the swimsuit was evolving, the underwear started to change. Between 1900 and 1940, swimsuit lengths followed the changes in underwear designs. In the 1920s women started discarding the corset, while the Cadole company of Paris started developing something they called the "breast girdle". During the Great Depression, panties and bras became softly constructed and were made of various elasticized yarns making underwear fit like a second skin. By 1930s underwear styles for both women and men were influenced by the new brief models of swimwear from Europe. Although the waistband was still above the navel, the leg openings of the panty brief were cut in an arc to rise from the crotch to the hip joint. The brief served as a template for most all variations of panties for the rest of the century. Warner standardized the concept of Cup size in 1935. The first underwire bra was developed in 1938. Beginning in the late thirties skants, a type of skanty men's briefs, were introduced, featuring very high-cut leg openings and a lower rise to the waistband. Howard Hughes designed a push-up bra to be worn by Jane Russell in "The Outlaw" in 1943, although Russell stated in interviews that she never wore the 'contraption'. In 1950 Maidenform introduced the first official bust enhancing bra.
By the 1960s, the bikini swimsuit influenced panty styles and coincided with the cut of the new lower rise jeans and pants. In the seventies, with the emergence of skintight jeans, thong versions of the panty became mainstream, since the open, stringed back eliminated any tell-tale panty lines across the rear and hips. By the 1980s the design of the French-cut panty pushed the waistband back up to the natural waistline and the rise of the leg openings was nearly as high (French Cut panties come up to the waist, has a high cut leg, and usually are full in the rear). As with the bra and other type of lingerie, manufacturers of the last quarter of the century marketed panty styles that were designed primarily for their sexual allure. From this decade sexualization and eroticization of the male body was on the rise. The male body was celebrated through advertising campaigns for brands such as Calvin Klein, particularly by photographers Bruce Weber and Herb Ritts. Male bodies and men's undergarments were commodified and packaged for mass consumption, and swimwear and sportswear were influenced by sports photography and fitness. Over time, swimwear evolved from weighty wool to high-tech skin-tight garments, eventually cross-breeding with sportswear, underwear and exercise wear, resulting in the interchangeable fashions of the 1990s.
ປະຫວັດການ.
Bikini waxing .
Bikini waxing is the epilation of pubic hair beyond the bikini line by use of waxing. The bikini line delineates the part of a woman's pubic area to be covered by the bottom part of a bikini, which means any pubic hair visible beyond the boundaries of a swimsuit. Visible pubic hair is widely culturally disapproved, considered to be embarrassing, and often removed.
As popularity of bikinis grew, the acceptability of pubic hair diminished. But, with certain styles of women's swimwear, pubic hair may become visible around the crotch area of a swimsuit. With the reduction in the size of swimsuits, especially since the advent of the bikini after 1945, the practice of bikini waxing has also become popular. The Brazilian style which became popular with the rise of thong bottoms.
Depending on the style of bikini-bottom and the amount of skin visible outside the bikini, pubic hair may be styled into several styles — American waxing (removal of pubic hair from the sides, top of the thighs, and under the navel), French waxing (leaves only a vertical strip in front), Brazilian waxing (removal of all hair in the pelvic area, particularly suitable for thong bottoms).
Bikini tan.
The tan lines created by the wearing of a bikini while tanning are known as a bikini tan. A 1969 innovation of tan-through swimwear uses fabric which is perforated with thousands of micro holes that are nearly invisible to the naked eye, but which let enough sunlight through to produce a line-free tan.
As bikinis leave most of the body exposed to potentially dangerous UV radiation, overexposure can cause sunburn, skin cancer, as well as other acute and chronic health effects on the skin, eyes, and immune system. As a result, medical organizations recommend that bikini wearers protect themselves from UV radiation by using broad-spectrum sunscreen, which has been shown to protect against sunburn, skin cancer, wrinkling and sagging skin. Certain sunscreen ingredients can cause harm if they penetrate the skin over time.
ລິບສະຕິກ ເປັນ ຜະລິດຕະພັນເຄື່ອງສໍາອາງ ທີ່ມີ ເມັດສີ, ນ້ໍາມັນ, waxes ແລະ Emollients ທີ່ໃຊ້ສີ, ໂຄງສ້າງ, ແລະການປົກປ້ອງເພື່ອທີ່ ຮິມຝີປາກ.
ເຖິງແມ່ນວ່າຊື່ເດີມແມ່ນໃຊ້ກັບວັດຖຸ (bat) ຂອງວັດສະດຸ, ພາຍໃນຖັງຫຼອດ, ປົກກະຕິມີເສັ້ນຜ່າສູນກາງປະມານ 10 ມມແລະ 50 ມມໃນໄລຍະດຽວນີ້ໂດຍທົ່ວໄປແມ່ນກ່ຽວຂ້ອງກັບເອກະສານນັ້ນເອງ, ບໍ່ ຄຳ ນຶງເຖິງວິທີການ ນຳ ໃຊ້.
ວັດຖຸບູຮານ Sumerian ຜູ້ຊາຍແລະແມ່ຍິງໄດ້ເປັນໄປໄດ້ຄົນທໍາອິດທີ່ຄິດຄົ້ນແລະ lipstick ພັຍ, ກ່ຽວກັບ 5,000 ປີກ່ອນຫນ້ານີ້. [1] ພວກເຂົາ ແກ້ງແກ້ວປະເສີດ ແລະໃຊ້ພວກມັນເພື່ອປະດັບ ໜ້າ ຂອງພວກເຂົາ, ສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນຢູ່ໃນຮີມສົບແລະຮອບດວງຕາ. ຊາວອີຢີບມັກ Cleopatra ບັກທີ່ສ້າງສີແດງໃນຮີມສົບຂອງພວກເຂົາ [ອ້າງ ຈຳ ເປັນ]. ແມ່ຍິງໃນວັດທະນະ ທຳ ຮ່ອມພູ Indus ບູຮານ ອາດຈະໄດ້ໃຊ້ຊິ້ນສ່ວນຮູບສີ່ຫລ່ຽມມົນ ໂອກ ມີສິ້ນເປັນຮູບຊົງເປັນລິບສະຕິກ. [2] ຊາວອີຢີບບູຮານ ນຸ່ງເສື້ອລິບສະຕິກເພື່ອສະແດງສະຖານະພາບທາງສັງຄົມຫຼາຍກວ່າເພດ. [3] ພວກເຂົາໄດ້ສະກັດເອົາສີຍ້ອມສີແດງຈາກ ຟິວຊິວ - algin, 0.01%ທາດໄອໂອດິນ, ແລະບາງ ໂບລະມີນ mannite, ແຕ່ສີຍ້ອມຜ້ານີ້ສົ່ງຜົນໃຫ້ການເປັນພະຍາດທີ່ຮ້າຍແຮງ. ລິບສະຕິກທີ່ມີຜົນກະທົບເຫລື້ອມໄດ້ຖືກສ້າງຂື້ນໃນເບື້ອງຕົ້ນໂດຍໃຊ້ ສານ pearlescent ທີ່ພົບໃນເກັດປາ. [4]
ແມ່ຍິງໃນຍຸກຊົນເຜົ່າ Minoan ໄດ້ ສີປາກຂອງພວກເຂົາດ້ວຍເຄື່ອງ ສຳ ອາງສີແດງສົດໃສ. ການທາສີປາກໃນ ປະເທດເກຣັກບູຮານ ໃນເບື້ອງຕົ້ນແມ່ນຖືກ ຈຳ ກັດໃຫ້ເປັນຍິງໂສເພນີແລະສຸພາບຮຽບຮ້ອຍ, ແຕ່ໄດ້ຂະຫຍາຍໄປສູ່ຊັ້ນເທິງໃນລະຫວ່າງ 700 ເຖິງ 300 BC. ແມ່ຍິງກເຣັກສີສົບຂອງເຂົາເຈົ້າກັບເຄື່ອງສໍາອາງທີ່ຜະລິດຈາກສີທີ່ມີ Tyrian ສີມ່ວງ, ເມ່ືອຍ່ອງ ມອນ, ແລະເມັດສີທີ່ເປັນພິດ vermilion. [5]
ຄົນ ຈີນ ຜະລິດລິບສະຕິກ ທຳ ອິດບາງຊະນິດທີ່ຜະລິດຈາກ ຜີວເຜີ້ງ ໃນໄລຍະ 1,000 ປີກ່ອນເພື່ອປົກປ້ອງຜິວທີ່ອ່ອນໂຍນຂອງສົບ. ໃນສະ ໄໝ ລາຊະວົງຖາງ (618-907 ສ. ສ.), ນໍ້າມັນຫອມລະເຫີຍໄດ້ຖືກເພີ່ມໃສ່ພວກມັນ, ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ປາກເປັນປັດໃຈທີ່ດຶງດູດໃຈ.
ໃນປະເທດອົດສະຕາລີ, ເດັກຍິງ ຕົ້ນໄມ້ດັ້ງເດີມ ຈະທາສີປາກຂອງເຂົາເຈົ້າສີແດງພ້ອມດ້ວຍໂອ ເປັກ ສຳ ລັບພິທີ ກຳ ຂອງການເປັນສາວ. [6]
ສະຫະລາດຊະອານາຈັກ.
ການທາສີປາກເລີ່ມຕົ້ນທີ່ຈະໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມບາງຢ່າງໃນສະຕະວັດທີ 16 ປະເທດອັງກິດ. ໃນຊ່ວງເວລາຂອງພະລາຊິນີ ເອລີຊາເບັດຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ ມີປາກສີແດງສົດໃສແລະມີໃບ ໜ້າ ສີຂາວທີ່ງົດງາມກາຍເປັນຄົນອັບເດດ:. ໃນເວລານັ້ນ, ລິບສະຕິກແມ່ນຜະລິດຈາກການປະສົມຂອງ ຂີ້ເຜິ້ງ ແລະຮອຍແປ້ວສີແດງຈາກຕົ້ນໄມ້. ມີພຽງແຕ່ແມ່ຍິງຊັ້ນສູງແລະນັກສະແດງຊາຍທີ່ນຸ່ງຊຸດແຕ່ງ.
ຕະຫຼອດເກືອບສະຕະວັດທີ 19, ການໃຊ້ເຄື່ອງ ສຳ ອາງຢ່າງຈະແຈ້ງບໍ່ໄດ້ຖືກຖືວ່າເປັນທີ່ຍອມຮັບໃນປະເທດອັງກິດ ສຳ ລັບແມ່ຍິງທີ່ ໜ້າ ນັບຖື, ແລະມັນໄດ້ພົວພັນກັບກຸ່ມທີ່ດ້ອຍໂອກາດເຊັ່ນ: ນັກສະແດງແລະໂສເພນີ. ມັນໄດ້ຖືກພິຈາລະນາ brazen ແລະ uncouth ທີ່ຈະໃສ່ດິນຟ້າ. [ອ້າງເຖິງຄວາມ ຈຳ ເປັນ] ໃນຊຸມປີ 1850, ໄດ້ມີການເຜີຍແຜ່ລາຍງານເຕືອນແມ່ຍິງກ່ຽວກັບອັນຕະລາຍຂອງການ ນຳ ໃຊ້ສານເຄມີແລະສານເຄມີໃນເຄື່ອງ ສຳ ອາງທີ່ໃຊ້ກັບໃບ ໜ້າ. ໃນທ້າຍສະຕະວັດທີ 19, ບໍລິສັດເຄື່ອງ ສຳ ອາງຝຣັ່ງ Guerlain ໄດ້ເລີ່ມຜະລິດລິບສະຕິກ. ລິບສະຕິກການຄ້າ ທຳ ອິດໄດ້ຖືກປະດິດຂຶ້ນໃນປີ 1884, ໂດຍນໍ້າຫອມໃນ ປາຣີ, ປະເທດຝຣັ່ງ. ມັນໄດ້ກວມເອົາໃນເຈ້ຍໄຫມແລະເຮັດຈາກ ກວາງ tallow, ນ້ໍາບົດ, ແລະຂີ້ເຜິ້ງ. [7] ກ່ອນນີ້, ລິບສະຕິກໄດ້ຖືກສ້າງຂື້ນຢູ່ເຮືອນ. [8] ການຍອມຮັບຢ່າງສົມບູນຂອງການໃຊ້ເຄື່ອງ ສຳ ອາງທີ່ບໍ່ໄດ້ຮັບການຊີ້ແຈງໃນປະເທດອັງກິດປະກົດວ່າໄດ້ມາຮອດ ສຳ ລັບຄົນອັບເດດ: ລອນດອນຢ່າງ ໜ້ອຍ ໃນປີ 1921. [9]
ສະຫະລັດ.
ໃນສະຕະວັດທີ 19, ລິບສະຕິກຖືກສີດ້ວຍ ສີ ຍ້ອມຜ້າ carmine. ສານຍ້ອມ Carmine ຖືກສະກັດຈາກ cochineal, ແມງໄມ້ຂະ ໜາດ ທີ່ມີຖິ່ນ ກຳ ເນີດ ມາຈາກປະເທດ ແມັກ ຊິໂກແລະອາເມລິກາກາງເຊິ່ງອາໄສຢູ່ໃນຕົ້ນໄມ້ cactus. ແມງໄມ້ Cochineal ຜະລິດອາຊິດ carminic ເພື່ອຂັດຂວາງການຄາດເດົາຈາກແມງໄມ້ອື່ນໆ. ກົດ Carminic, ເຊິ່ງປະກອບຈາກ 17 ຫາ 24% ຂອງນ້ ຳ ໜັກ ຂອງແມງໄມ້ແຫ້ງ, ສາມາດເອົາອອກມາຈາກຮ່າງກາຍແລະໄຂ່ຂອງແມງໄມ້. ປະສົມກັບເກືອເກືອອາລູມີນຽມຫຼືແຄວຊ້ຽມມັນເຮັດໃຫ້ສານເຄມີ carmine (ທີ່ຮູ້ກັນໃນຊື່ cochineal). [10]:..
ລິບສະຕິກນີ້ບໍ່ໄດ້ມາໃນທໍ່; ມັນຖືກນໍາໃຊ້ດ້ວຍແປງ. ສີຍ້ອມຜ້າ Carmine ມີລາຄາແພງແລະລັກສະນະຂອງລິບສະຕິກສີທີ່ຫຼໍ່ຫຼອມໄດ້ຖືກພິຈາລະນາວ່າເປັນ ທຳ ມະຊາດແລະເປັນລະຄອນ, ດັ່ງນັ້ນການໃຊ້ລິບສະຕິກຈະຖືກໃສ່ ສຳ ລັບການນຸ່ງຊຸດປະ ຈຳ ວັນ. ມີພຽງແຕ່ນັກສະແດງແລະນັກສະແດງເທົ່ານັ້ນທີ່ສາມາດຫຼົບ ໜີ ໄປດ້ວຍການນຸ່ງເສື້ອລິບສະຕິກ. ໃນປີ 1880, ນັກສະແດງລະຄອນເວທີບໍ່ຫຼາຍປານໃດໃສ່ຊຸດປາກໃນສາທາລະນະ. [11] ນັກສະແດງຍິງທີ່ມີຊື່ສຽງ, ນາງ Sarah Bernhardt, ເລີ່ມນຸ່ງເສື້ອລິບສະຕິກແລະຜ້າ ຮົ່ມ ໃນທີ່ສາທາລະນະ. ກ່ອນທ້າຍສະຕະວັດທີ 19, ແມ່ຍິງພຽງແຕ່ ນຳ ໃຊ້ແຕ່ງ ໜ້າ ຢູ່ເຮືອນ. Bernhardt ມັກຈະ ນຳ ໃຊ້ສີຍ້ອມຜ້າໃນປາກຂອງນາງໃນທີ່ສາທາລະນະ. [10]:..
ໃນຕົ້ນປີ 1890, carmine ໄດ້ຖືກປະສົມກັບຖານນ້ ຳ ມັນແລະຂີ້ເຜີ້ງ. ການປະສົມດັ່ງກ່າວເຮັດໃຫ້ເບິ່ງເປັນ ທຳ ມະຊາດແລະມັນກໍ່ເປັນທີ່ຍອມຮັບໄດ້ຂອງແມ່ຍິງ. ໃນເວລານັ້ນ, ລິບສະຕິກບໍ່ໄດ້ຖືກຂາຍໃນທໍ່ໂລຫະ; ມັນຖືກຂາຍໃນທໍ່ກະດາດ, ເຈ້ຍປະດັບປະດາ, ຫຼືໃນ ໝໍ້ ນ້ອຍ. ລາຍການ Sears Roebuck ທຳ ອິດໄດ້ສະ ເໜີ ຮີມສົບແລະສົບແກ້ມໂດຍທ້າຍປີ 1890.
ຮອດປີ 1912, ແມ່ຍິງຄົນອັບເດດ: ອາເມລິກາໄດ້ເຂົ້າມາພິຈາລະນາລິບສະຕິກທີ່ຍອມຮັບໄດ້, ເຖິງແມ່ນວ່າບົດຂຽນໃນ ໜັງ ສືພິມ New York Times ໄດ້ ແນະ ນຳ ກ່ຽວກັບຄວາມ ຈຳ ເປັນທີ່ຈະ ນຳ ໃຊ້ຢ່າງລະມັດລະວັງ. [12]
ຮອດປີ 1915, ລິບສະຕິກໄດ້ຖືກຂາຍໃນບັນຈຸທາດໂລຫະກະບອກ, ເຊິ່ງໄດ້ຖືກປະດິດໂດຍ Maurice Levy. ແມ່ຍິງຕ້ອງໄດ້ເລື່ອນຮ່ອງນ້ອຍໆຢູ່ທາງຂ້າງຂອງທໍ່ດ້ວຍຂອບຂອງນິ້ວມືຂອງພວກເຂົາເພື່ອຍ້າຍຮີມສົບໄປທາງເທິງຂອງກໍລະນີ, [13] ເຖິງແມ່ນວ່າລິບສະຕິກໃນບັນຈຸໂລຫະທີ່ຊຸກຍູ້ໄດ້ມີຢູ່ໃນເອີຣົບຕັ້ງແຕ່ປີ 1911. ໃນປີ 1923, ທໍ່ນ້ ຳ ໝູນ ວຽນ ທຳ ອິດໄດ້ຮັບສິດທິບັດໂດຍ James Bruce Mason Jr. ໃນ Nashville, Tennessee. ໃນຂະນະທີ່ຜູ້ຍິງເລີ່ມນຸ່ງເສື້ອລິບສະຕິກ ສຳ ລັບການຖ່າຍຮູບ, ການຖ່າຍຮູບ ເຮັດໃຫ້ລິບສະຕິກຍອມຮັບໃນບັນດາຜູ້ຍິງ. Elizabeth Arden ແລະ Estee Lauder ເລີ່ມຂາຍລິບສະຕິກໃນຮ້ານຂາຍເຄື່ອງຂອງພວກເຂົາ. [11]
ໃນສະ ໄໝ ສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງ, ທໍ່ລິບໂລຫະຖືກປ່ຽນແທນດ້ວຍທໍ່ພາດສະຕິກແລະເຈ້ຍ. Lipstick ແມ່ນຫາຍາກໃນຊ່ວງເວລານັ້ນເພາະວ່າສ່ວນປະກອບທີ່ ສຳ ຄັນຂອງ lipstick, petroleum ແລະ oil castor ແມ່ນບໍ່ມີ.: 50 ສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ 2 ໄດ້ອະນຸຍາດໃຫ້ແມ່ຍິງເຮັດວຽກດ້ານວິສະວະ ກຳ ແລະການຄົ້ນຄວ້າວິທະຍາສາດ, ແລະໃນທ້າຍຊຸມປີ 1940, Hazel Bishop, ນັກເຄມີຊີວະພາບໃນນິວຢອກແລະລັດນິວເຈີຊີໄດ້ສ້າງລິບສະຕິກທີ່ມີອາຍຸຍືນຍາວ ທຳ ອິດ, ເຊິ່ງມີຊື່ວ່າ No-Smear lipstick. [14] ໂດຍການຊ່ວຍເຫຼືອຂອງ Raymond Specter, ຜູ້ໂຄສະນາ, ທຸລະກິດປາກຂອງອະທິການໄດ້ເຕີບໃຫຍ່.
ຮູບແບບຂອງສີປາກອີກປະເພດ ໜຶ່ງ, ເຊິ່ງເປັນສູດທີ່ບໍ່ມີຂີ້ເຜີ້ງແລະເປັນຜົງເຄິ່ງຖາວອນ, ໄດ້ຖືກປະດິດຂື້ນໃນປີ 1990 ໂດຍບໍລິສັດ Lip-Ink International. ບໍລິສັດອື່ນໆໄດ້ເອົາແບບຢ່າງຂອງຄວາມຄິດ, ເອົາອອກມາເປັນຮູບຊົງຂອງຕົນເອງທີ່ມີມາດົນນານຂອງ " ຮອຍແປ້ວປາກ " ຫລື "ສີປາກແຫຼວ."
ແນວໂນ້ມລິບສະຕິກ.
ຕະຫຼອດຕົ້ນສະຕະວັດທີ 20, ລິບສະຕິກມາໃນຮົ່ມທີ່ມີ ຈຳ ນວນ ຈຳ ກັດ.
ລິບສະຕິກສີແດງເຂັ້ມແມ່ນ ໜຶ່ງ ໃນບັນດາຮົ່ມທີ່ມີຄວາມນິຍົມທີ່ສຸດໃນຕະຫຼອດສະຕະວັດທີ 19 ແລະ 20, ໂດຍສະເພາະໃນຊຸມປີ 1920. Flappers ໃສ່ lipstick ເພື່ອເປັນສັນຍາລັກຂອງຄວາມເປັນເອກະລາດຂອງພວກເຂົາ. ລິບສະຕິກໄດ້ຖືກນຸ່ງຮອບສົບເພື່ອປະກອບເປັນ“ ໂຖງຂອງ Cupid,” ທີ່ໄດ້ແຮງບັນດານໃຈຈາກລະຄອນຜູ້ຍິງ Clara Bow. [15] ໃນເວລານັ້ນ, ມັນເປັນທີ່ຍອມຮັບໄດ້ທີ່ຈະໃຊ້ລິບສະຕິກໃນບ່ອນສາທາລະນະແລະໃນອາຫານທ່ຽງ, ແຕ່ບໍ່ເຄີຍກິນເຂົ້າແລງເລີຍ. [13] [16]
ໃນຕົ້ນປີ 1930, ນາງ Elizabeth Arden ເລີ່ມແນະ ນຳ ສີລິບສະຕິກທີ່ແຕກຕ່າງກັນ. ນາງໄດ້ສ້າງແຮງບັນດານໃຈໃຫ້ກັບບໍລິສັດອື່ນໃນການສ້າງຮີມສົບໃຫ້ຫລາກຫລາຍ. [17] [18] ໃນຊຸມປີ 1930, ລິບສະຕິກໄດ້ຖືກເຫັນວ່າເປັນສັນຍາລັກຂອງເພດ ສຳ ລັບຜູ້ໃຫຍ່. ເດັກຍິງໄວລຸ້ນເຊື່ອວ່າການໃຊ້ລິບສະຕິກແມ່ນສັນຍາລັກຂອງຄວາມເປັນຜູ້ຍິງ, ແຕ່ຜູ້ໃຫຍ່ເຫັນວ່າມັນເປັນການກະ ທຳ ຂອງການກະບົດ. ຊາວອາເມລິກາຫຼາຍຄົນ, ໂດຍສະເພາະແມ່ນຄົນອົບພະຍົບ, ບໍ່ຍອມຮັບເອົາເດັກຍິງໄວລຸ້ນທີ່ໃສ່ລິບສະຕິກ. ການສຶກສາໃນປີ ສຳ ຫຼວດປີ 1937 ໄດ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າໃນໄລຍະ 50% ຂອງເດັກຍິງໄວລຸ້ນໄດ້ຕໍ່ສູ້ກັບພໍ່ແມ່ກ່ຽວກັບຮີມສົບ. [19]
ໃນກາງປີ 1940, ປື້ມແລະວາລະສານໄວລຸ້ນຫຼາຍສະບັບໄດ້ເນັ້ນ ໜັກ ວ່າຜູ້ຊາຍມັກ ທຳ ມະຊາດຫຼາຍກວ່າການແຕ່ງ ໜ້າ. ປື້ມແລະວາລະສານຍັງໄດ້ເຕືອນສາວໆວ່າການໃສ່ເຄື່ອງ ສຳ ອາງອາດຈະ ທຳ ລາຍໂອກາດຂອງຄວາມນິຍົມແລະອາຊີບຂອງເຂົາເຈົ້າ. ຜົນສະທ້ອນຂອງບົດຂຽນເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນວ່າການໃຊ້ລິບສະຕິກແລະລວດລາຍແມ່ນ ສຳ ລັບເດັກຍິງໄວລຸ້ນຜູ້ທີ່ປະຕິບັດຫຼາຍຢ່າງທີ່ກະຕຸ້ນໃຈກັບຜູ້ຊາຍ. [19] ເຖິງວ່າຈະມີການ ນຳ ໃຊ້ເຄື່ອງ ສຳ ອາງເພີ່ມຂື້ນ, ແຕ່ມັນກໍ່ຍັງກ່ຽວຂ້ອງກັບການ ຄ້າປະເວນີ. ເດັກຍິງໄວລຸ້ນໄດ້ຖືກທໍ້ຖອຍໃຈຈາກການໃສ່ເຄື່ອງ ສຳ ອາງເພາະຢ້ານວ່າພວກເຂົາຈະເຮັດຜິດ ສຳ ລັບເດັກຍິງຫລືໂສເພນີ. [20]
ຮອດປີ 1950, ນັກສະແດງຮູບເງົາ Marilyn Monroe ແລະ Elizabeth Taylor ໄດ້ຊ່ວຍ ນຳ ເອົາສົບສີແດງເຂັ້ມ. ການ ສຳ ຫຼວດປີ 1951 ໄດ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າສອງສ່ວນສາມຂອງເດັກຍິງໄວລຸ້ນມັກໃສ່ລິບສະຕິກ.
ໃນປີ 1950 ນັກເຄມີສາດ Hazel Bishop ໄດ້ ສ້າງຕັ້ງບໍລິສັດ ໜຶ່ງ, ບໍລິສັດ Hazel Bishop Inc, ເພື່ອສົ່ງເສີມການປະດິດຄິດແຕ່ງຂອງນາງ ສຳ ລັບລິບສະຕິກທີ່ຍິ້ມຍາວແລະບໍ່ທາສີ ("ຄ້າງຢູ່ກັບເຈົ້າ... ບໍ່ແມ່ນເຂົາ"), ເຊິ່ງໄດ້ຮັບການຍອມຮັບຢ່າງໄວວາ. [21] ໃນທ້າຍຊຸມປີ 1950, ບໍລິສັດເຄື່ອງ ສຳ ອາງທີ່ມີຊື່ວ່າກາລາໄດ້ແນະ ນຳ ລິບສະຕິກທີ່ມີສີຂີ້ເຖົ່າຈືດໆ. ຕໍ່ມາ, Max Factor ໄດ້ ສ້າງສີລິບສະຕິກທີ່ມີຊື່ສຽງທີ່ມີຊື່ວ່າ Strawberry Meringue. ຜູ້ຜະລິດລິບສະຕິກໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນສ້າງລິບສະຕິກໃນດອກ ລາເວດ, ສີບົວຈືດ, ສີຂາວ, ແລະ ເປືອກໄມ້. ນັບຕັ້ງແຕ່ພໍ່ແມ່ໂດຍທົ່ວໄປມັກໃຈສາວໆທີ່ໃສ່ຊຸດສີແດງ, ເດັກຍິງໄວລຸ້ນບາງຄົນເລີ່ມນຸ່ງເສື້ອສີບົວແລະລິບສະຕິກ, ເຊິ່ງກາຍເປັນແນວໂນ້ມ. [22]ລິບສະຕິກສີຂາວຫລືສີຂາວເກືອບເປັນທີ່ນິຍົມໃນຊຸມປີ 1960. [19] ກຸ່ມ Rock ເຊັ່ນ Ronettes ແລະ Shirelles ໄດ້ໃຊ້ ລິບສະຕິກສີຂາວ. ເດັກຍິງຈະທາລິບສະຕິກສີຂາວໃສ່ລິບສະຕິກສີບົວຫລືວາງສາຍຕາໃຕ້ປາກເທິງປາກຂອງພວກເຂົາ. ໃນຊ່ວງເວລານັ້ນ, ມີລິບສະຕິກຫຼາຍຊະນິດບໍ່ວ່າຈະເປັນ matte, sheer, ຫຼືເຫຼື້ອມເລັກນ້ອຍ. ໃນຊຸມປີ 1960, ລິບສະຕິກຕິດພັນກັບຄວາມເປັນເພດຍິງ. ແມ່ຍິງທີ່ບໍ່ໃສ່ລິບສະຕິກແມ່ນຖືກສົງໃສວ່າ ເປັນໂຣກຈິດ ຫຼື ແມ່ຍິງມັກແມ່. [19]
ໃນຊຸມປີ 1970, ບໍລິສັດເຄື່ອງ ສຳ ອາງ ຈຳ ນວນ ໜຶ່ງ ໄດ້ ນຳ ສະ ເໜີ ລິບສະຕິກໃນສີທີ່ຜິດປົກກະຕິຫຼາຍຂຶ້ນເຊັ່ນ: ສີຟ້າອ່ອນໆ (Kanebo), ສີຂຽວປູນຂາວທີ່ມີອາກາດຫນາວ (Conga Lime by Revlon), ແລະເງິນສີຟ້າແມ່ນສີຟ້າ (Metallic Grandma by Biba). M • A • C ເຄື່ອງ ສຳ ອາງສືບຕໍ່ປ່ອຍນ້ ຳ lipsticks ຈຳ ກັດແລະຮີມສົບທີ່ລວບລວມໄດ້ຢ່າງຫຼວງຫຼາຍໃນສີແລະສິ້ນສຸດ, ລວມທັງສີສີ, ສີຟ້າແລະສີຂຽວທີ່ຜິດປົກກະຕິ.
ລິບສະຕິກສີ ດຳ ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມໃນທ້າຍຊຸມປີ 1970 ແລະມາຮອດປີ 1990. ໃນຊຸມປີ 1950, ລິບສະຕິກສີ ດຳ ໄດ້ຖືກສວມໃສ່ໂດຍນັກສະແດງຍິງໃນຮູບເງົາທີ່ ໜ້າ ຢ້ານ. ມັນໄດ້ກາຍເປັນທີ່ນິຍົມອີກເທື່ອ ໜຶ່ງ ຍ້ອນສ່ວນ ໜຶ່ງ ແມ່ນ punk ແລະ goth subcultures.
ໃນກາງຊຸມປີ 1980, ສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າ lipstick ໂປຣໄຟລ, ທີ່ຄ້າຍຄືກັບ ວົງແຫວນອາລົມ, ໄດ້ຖືກຂາຍໃຫ້ຜູ້ໃຫຍ່ໂດຍບໍລິສັດເຄື່ອງ ສຳ ອາງຫຼັກ. ລິບສະຕິກຊະນິດນີ້ມີການປ່ຽນສີພາຍຫຼັງທີ່ ນຳ ໃຊ້, ອີງຕາມການປ່ຽນແປງຂອງ pH ຂອງຜິວ ໜັງ ເຊິ່ງຄາດວ່າຈະສະທ້ອນເຖິງອາລົມຂອງຜູ້ຄົນ. [23] ກ່ອນ ໜ້າ ນີ້ສິ່ງເຫລົ່ານີ້ມີໃຫ້ເປັນເຄື່ອງແຕ່ງກາຍຂອງເດັກນ້ອຍຍິງ. ພວກເຂົາເຈົ້າມີການຟື້ນຕົວອີກໃນສະຕະວັດ 21st ຕົ້ນຫຼາຍ, ສະຫນອງໃຫ້ໂດຍມີລາຄາຖືກເປັນສາຍດຽວກັນກັບສະເພາະເຄື່ອງສໍາອາງ, ແລະການປ່ຽນແປງສີສານເຄມີຍັງຢູ່ໃນ ກິດສົບ, ເຊັ່ນ: Smashbox O-Gloss, ແລະ ພໍເຫັນເທື່ອ, ເຊັ່ນ: ສະຕິລະລ່າ Custom ສີ Blush.
ໃນຊຸມປີ 1990, ສີລິບສະຕິກໄດ້ກາຍມາເປັນເຄິ່ງ. ຄັນຮົ່ມສີນ້ ຳ ຕານໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມສູງ. ບັນດາເງົາເຫຼົ່ານີ້ໄດ້ຮັບແຮງບັນດານໃຈຈາກການສະແດງຫຼາຍຄັ້ງ, ເຊັ່ນວ່າ "ເພື່ອນ". ໃນທ້າຍຊຸມປີ 1990 ແລະຮອດສະຕະວັດທີ 21, ຮົ່ມໄຂ່ມຸກໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມຫຼາຍ. ລິບສະຕິກແມ່ນບໍ່ມີສີຫຼືເຄິ່ງສະໄຕ, ແຕ່ມີຄວາມເຫຼື້ອມ.
ໃນປີ 2012, ສີປາກເຂັ້ມສົດໃສໄດ້ກາຍເປັນທີ່ນິຍົມອີກຄັ້ງດ້ວຍສີທີ່ອີ່ມຕົວເຊັ່ນ: ສີບົວຮ້ອນ, ໂນແລະສີສົ້ມ. [24]
ໃນປີ 2014 ແລະຕົ້ນປີ 2015 lipsticks nude ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມ. ລິບສະຕິກເຫຼົ່ານີ້ປະຕິບັດຕາມແນວໂນ້ມທົ່ວໄປທີ່ "ໜ້ອຍ ກວ່າ". ຕົວຢ່າງຂອງນັກສະເຫຼີມສະຫຼອງທີ່ສົ່ງເສີມແນວໂນ້ມນີ້ແມ່ນ Paris Hilton ແລະ Gigi Gorgeous.
ໃນທ້າຍປີ 2015 ແລະປີ 2016 ລິບສະຕິກແຫຼວ, ເຊິ່ງໃຊ້ຄືກັບເງົາແຕ່ແຫ້ງແຕ່ແຫ້ງ, ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມຈາກຍີ່ຫໍ້ເຊັ່ນ Anastasia Beverly Hills, Sephora, Huda Beauty, Kylie Cosmetics, NYX Cosmetics. ຮູບແບບທົ່ວໄປທີ່ສຸດຂອງມັນແມ່ນມາໃນທໍ່, ໃຊ້ກັບ wand ຜູ້ສະ ໝັກ. ລິບສະຕິກແຫຼວມີແນວໂນ້ມທີ່ຈະມີພະລັງພັກເຊົາແລະມີສີຫຼາຍກວ່າລິບສະຕິກພື້ນເມືອງ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ມັນແຫ້ງຫຼາຍແລະແຕກງ່າຍໃນເວລາກາງເວັນ.
ລິບສະຕິກຍັງມີການປ່ຽນແປງຫຼາຍຢ່າງລວມທັງແຫຼວ, ລິບ ປາກ, ເຫຼື້ອມ, ສີຄຣີມ, ດິນສໍ, ເສັ້ນລວດ, ຝາ, ແລະຮອຍແປ້ວ. ສິ່ງທີ່ ໜ້າ ເບື່ອແລະເງົາມີແນວໂນ້ມທີ່ຈະແປໄດ້ງ່າຍຂື້ນແລະບໍ່ແມ່ນບ່ອນທີ່ມືດມົວ. ບາງຄົນຊື້ຜະລິດຕະພັນແລະຮີມສົບແທນທີ່ຈະກ່ວາລິບສະຕິກ, ຍ້ອນວ່າມັນໄດ້ຮັບຄວາມຮູ້ສຶກທີ່ມີຄວາມຊຸ່ມຊື່ນຈາກສິ່ງເຫລົ່ານີ້.
ຄວາມ ສຳ ຄັນຂອງເພດ .
" lipstick lesbian " ແມ່ນຜູ້ຍິງທີ່ມັກຈະຖືກດຶງດູດໃຫ້ຜູ້ຍິງຄົນອື່ນໆ, ແຕ່ວ່າມັນຍັງມີລັກສະນະເປັນເພດຍິງແລະມີຕົວຕົນທີ່ "girly". [ອ້າງເຖິງຄວາມ ຈຳ ເປັນ] ຄຳ ວ່າ "lipstick lesbian" ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມສູງເມື່ອ ນຳ ໃຊ້ໂດຍນັກຂຽນ Deborah Bergman, ນັກຂ່າວ ສຳ ລັບ ໜັງ ສືພິມ Los Angeles Times. [25]
ສ່ວນປະກອບ.
ລິບສະຕິກບັນຈຸຂີ້ເຜີ້ງ, ນໍ້າມັນ, ສານຕ້ານອະນຸມູນອິດສະຫລະແລະສານສະກັດຈາກທາດເຫລັກ. [26] ຂີ້ເຜີ້ງໃຫ້ໂຄງສ້າງ ສຳ ລັບລິບສະຕິກທີ່ແຂງ. ລິບສະຕິກອາດຈະເຮັດຈາກຂີ້ເຜີ້ງຫຼາຍຊະນິດເຊັ່ນ: ຂີ້ເຜິ້ງ, ໂອໂຊໂຄ ແລະ ite. ເນື່ອງຈາກຈຸດທີ່ ລະລາຍ ສູງຂອງມັນ, ຂີ້ເຜີ້ງ carnauba ແມ່ນສ່ວນປະກອບຫຼັກໃນການເສີມສ້າງຮີມສົບ. ນ້ ຳ ມັນແລະໄຂມັນປະເພດຕ່າງໆແມ່ນຖືກ ນຳ ໃຊ້ໃນຮີມສົບເຊັ່ນ: ນ້ ຳ ມັນມະກອກ, ນ້ ຳ ມັນແຮ່ທາດ, ມັນເບີກາໂກ້, ລີນາ ລີນ, ແລະ ນ້ ຳ ມັນ ແອັດ ຊັງ.
ລິບສະຕິກໄດ້ຮັບສີຂອງພວກເຂົາຈາກຫຼາກຫຼາຍຂອງ ເມັດສີ ແລະສີຍ້ອມທະເລສາບລວມທັງ, ແຕ່ບໍ່ ຈຳ ກັດສະເພາະອາຊິດ bromo, D&C Red No. 21, Lake Calcium ເຊັ່ນ D&C Red 7 ແລະ D&C Red 34, ແລະ D&C Orange No. ໂດຍການປະສົມ titanium dioxide ສີຂາວ ແລະສີແດງ. ທັງເມັດສີອິນຊີແລະອະນົງຄະທາດແມ່ນຈ້າງງານ.
ລິບສະຕິກ Matte ມີສ່ວນປະກອບຕື່ມອີກເຊັ່ນ: ຊິລິກາ ແຕ່ບໍ່ມີສານລະລາຍຫຼາຍ. ລິບສະຕິກ Creme ບັນຈຸມີຂີ້ເຜີ້ງຫຼາຍກ່ວານໍ້າມັນ. ລິບສະຕິກທີ່ມີຄວາມຍາວແລະຍາວນານບັນຈຸນ້ ຳ ມັນຫຼາຍຂື້ນ, ໃນຂະນະທີ່ລິບສະຕິກທີ່ຍືດຍາວຍັງມີນ ້ ຳ ມັນຊິລິໂຄນ, ເຊິ່ງປະທັບຕາສີໃຫ້ຮີມສົບຂອງຜູ້ນຸ່ງ. ລິບສະຕິກທີ່ມີນ້ ຳ ມັນມີນ້ ຳ ມັນຫຼາຍຂື້ນເພື່ອໃຫ້ຜີວ ໜັງ ສຳ ເລັດຮູບເຫຼື້ອມ.
lipstick Shimmery ຫລືອາກາດຫນາວອາດຈະມີ mica, silica, ແລະ ອະນຸພາກຂອງ ໄຂ່ມຸກ ສັງເຄາະ, ເຊັ່ນ bismuth oxychloride, ເພື່ອໃຫ້ພວກມັນມີເງົາງາມຫລືເງົາງາມ. [4]
ລິບສະຕິກແມ່ນຜະລິດຈາກສ່ວນປະສົມແລະຄວາມຮ້ອນ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ, ຂີ້ເຜີ້ງທີ່ມີຄວາມຮ້ອນແມ່ນຖືກເພີ່ມເຂົ້າໃນການປະສົມສໍາລັບໂຄງສ້າງ. ນໍ້າມັນແລະ lanolin ໄດ້ຖືກເພີ່ມເຂົ້າໃນຄວາມຕ້ອງການສູດສະເພາະ. ຫລັງຈາກນັ້ນ, ນ້ ຳ ຮ້ອນລອກລົງໃນແມ່ພິມໂລຫະ. ຫຼັງຈາກນັ້ນປະສົມແມ່ນແຊ່. ເມື່ອພວກເຂົາແຂງກະດ້າງແລ້ວ, ພວກມັນຈະຮ້ອນໃນເຕົາໄຟເປັນເວລາເຄິ່ງວິນາທີເພື່ອສ້າງໃຫ້ເປັນເງົາງາມແລະ ກຳ ຈັດຄວາມບໍ່ສົມບູນ. [4]
ຮ່ອງຮອຍຜູ້ນໍາພາ .
ໂລຫະປະສົມແລະໂລຫະຮ່ອງຮອຍອື່ນໆອາດຈະພົບຢູ່ໃນລິບສະຕິກ ຈຳ ນວນຫຼາຍ; ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ເກີດຂື້ນຕາມ ທຳ ມະຊາດແລະສາມາດປົນເປື້ອນສ່ວນປະກອບອື່ນໆໃນລະຫວ່າງການຜະລິດ. ເນື່ອງຈາກສານປົນເປື້ອນບໍ່ໄດ້ຖືກເພີ່ມໂດຍເຈດຕະນາພວກມັນຈະບໍ່ຖືກລົງໃນສ່ວນປະກອບ.
ໃນປີ 2007, ການສຶກສາຂອງ Campaign for Cosmetics ເພື່ອຄວາມປອດໄພ [27] ໄດ້ ອອກບົດລາຍງານທີ່ຊື່ວ່າ "Kiss A Poison" [28] ທີ່ທົດສອບຜະລິດຕະພັນລິບສະຕິກທີ່ມີຄວາມນິຍົມ 33 ຊະນິດ ສຳ ລັບເນື້ອໃນຜູ້ ນຳ. ການສຶກສາຄົ້ນພົບວ່າ 61 ເປີເຊັນຂອງລິບສະຕິກບັນຈຸສານກົ່ວທີ່ມີລະດັບສູງເຖິງ 0.65 ສ່ວນຕໍ່ລ້ານ (ppm). [29] ການສຶກສາໄດ້ຍົກສູງຄວາມຮັບຮູ້ຂອງປະຊາຊົນກ່ຽວກັບປະເດັນດັ່ງກ່າວ, ເຮັດໃຫ້ຄວາມກົດດັນຕໍ່ອົງການ FDA ດຳ ເນີນການສຶກສາຕໍ່ໄປໂດຍໃຊ້ວິທີການທົດສອບພິເສດ. [30] [31] ໃນປີ 2009, ອົງການ FDA ໄດ້ເຜີຍແຜ່ການສຶກສາຕິດຕາມ [32] ຕໍ່ບົດລາຍງານຂອງຂະບວນການກ່ຽວກັບເຄື່ອງ ສຳ ອາງທີ່ປອດໄພ, ເຊິ່ງພົບວ່າສານຂີ້ກົ່ວຢູ່ໃນຕົວຢ່າງທັງ ໝົດ 20 ຕົວຢ່າງທີ່ຖືກທົດສອບ. ລະດັບການນໍາພາແມ່ນຕັ້ງແຕ່ 0.09 ເຖິງ 3.06 ppm, [33]ມີລະດັບສູງສຸດທີ່ພົບໃນລິບສະຕິກເຮັດໂດຍ Cover Girl, L'Oreal, ແລະ Revlon. [29]
ໃນປີ 2010, ອົງການ FDA ໄດ້ ດຳ ເນີນການ ສຳ ຫຼວດທີ່ກ້ວາງຂື້ນ [34] ກ່ຽວກັບການສຶກສາທີ່ຜ່ານມາ, ເຊິ່ງໄດ້ຂະຫຍາຍການທົດສອບໃຫ້ເປັນລິບສະຕິກ 400 ຊະນິດທີ່ມີຢູ່ໃນຕະຫຼາດສະຫະລັດໃນເວລານັ້ນ. ການສຶກສາຄັ້ງນີ້ແມ່ນ ດຳ ເນີນໂດຍບໍລິສັດ Frontier Global Sciences, Inc ໂດຍໃຊ້ວິທີການທົດສອບດຽວກັນກັບປີ 2009. ການສຶກສານີ້ພົບວ່າສະເລ່ຍ 1,11 ppm ທຽບກັບສະເລ່ຍ 1.07 ppm ໃນການສຶກສາປີ 2009, ໃນຂະນະທີ່ປະລິມານສູງສຸດແມ່ນ 7.19 ppm ໃນ Maybelline's Color Sensational 125 - ສີບົວກີບດອກໄມ້. [33] ນີ້ແມ່ນຫຼາຍກ່ວາສອງເທົ່າຂອງ ຈຳ ນວນເງິນທີ່ສູງທີ່ສຸດທີ່ພົບໃນການສຶກສາປີ 2009.
ປະລິມານສານຂີ້ກົ່ວສາມາດປົນເປື້ອນສ່ວນປະກອບຂອງວັດຖຸດິບ, ໂດຍສະເພາະທາດປະສົມແຮ່ທາດ, ເພາະວ່າທາດນີ້ເກີດຂື້ນຕາມ ທຳ ມະຊາດໃນດິນ, ນ້ ຳ ແລະອາກາດ. [35] ຂະບວນການ ສຳ ລັບເຄື່ອງ ສຳ ອາງທີ່ປອດໄພໄດ້ສ້າງບັນຊີລາຍຊື່ສານເຄມີທີ່ ໜ້າ ເປັນຫ່ວງ [36] ເຊິ່ງສາມາດບັນຈຸສານເຄມີທີ່ເປັນພິດເຊັ່ນ: ນຳ.
ໃນຂະນະທີ່ມີພຽງແຕ່ ຈຳ ນວນຮ່ອງຮອຍຂອງ ສານພິດທີ່ ຖືກກືນກິນຈາກຮີມສົບ, ສານສະສົມກໍ່ຈະສະສົມຢູ່ໃນຮ່າງກາຍໃນໄລຍະເວລາ, ເຊິ່ງໃນທີ່ສຸດອາດຈະ ນຳ ໄປ ສູ່ການເປັນພິດຂອງສານກົ່ວ. ຜູ້ທີ່ໃຊ້ລິບສະຕິກທີ່ມັກໃຊ້ຫຼາຍທີ່ສຸດແມ່ນໄວລຸ້ນແລະຜູ້ໃຫຍ່, ແລະການສຶກສາທີ່ ດຳ ເນີນໂດຍມະຫາວິທະຍາໄລ California-Berkley ພົບວ່າຜູ້ຍິງໃຊ້ລິບສະຕິກຢູ່ທຸກບ່ອນຕັ້ງແຕ່ສອງ - ສິບສີ່ເທື່ອຕໍ່ມື້. ສິ່ງນີ້ແປໃຫ້ຜູ້ຊົມໃຊ້ຜະລິດຕະພັນເຖິງ 87 ມິນລີກຣາມຕໍ່ມື້. [31] ການກິນສານກົ່ວແມ່ນກ່ຽວຂ້ອງໂດຍສະເພາະ ສຳ ລັບແມ່ຍິງຖືພາເພາະວ່າສານກົ່ວສາມາດເຂົ້າໄປໃນລູກໃນທ້ອງຈາກແມ່. [37]
ການອາຫານແລະຢາແມ່ນອົງການຄວບຄຸມ [38] ຂອງຄວາມປອດໄພຂອງເຄື່ອງສໍາອາງພາຍໃຕ້ສະຫະລັດ FD & C ກົດຫມາຍວ່າດ້ວຍ. [39] ເຄື່ອງ ສຳ ອາງທີ່ຖືກຄວບຄຸມໂດຍກົດ ໝາຍ FD&C ບໍ່ ຈຳ ເປັນຕ້ອງໄດ້ຮັບການອະນຸມັດ ສຳ ລັບການຂາຍກ່ອນຕະຫຼາດ, ແຕ່ວ່າຕ້ອງມີການອະນຸມັດກ່ອນການ ຈຳ ໜ່າຍ ໃນຕະຫຼາດ ສຳ ລັບເຄື່ອງສີຕ່າງໆທີ່ໃຊ້ໃນການໃຊ້ລິບສະຕິກ. ປະຈຸບັນ, FDA ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ ກຳ ນົດລະດັບການ ຈຳ ກັດການ ນຳ ທີ່ຍອມຮັບໄດ້ ສຳ ລັບລິບສະຕິກໂດຍສະເພາະ, ແຕ່ມັນໄດ້ ກຳ ນົດສະເພາະ ສຳ ລັບສານຊືນໃນທາດ ນຳ ້ສີ [40] ທີ່ ໃຊ້ໃນລິບສະຕິກ. ລະດັບ ຈຳ ກັດການ ນຳ ສູງສຸດຂອງ FDA ແມ່ນ 20 ສ່ວນ ໜຶ່ງ ຕໍ່ລ້ານໃນເຄື່ອງ ສຳ ອາງ; ເຖິງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ຍ້ອນວ່າລິບສະຕິກຖືກດູດຊຶມຜ່ານຜິວແລະພຽງແຕ່ກິນໃນປະລິມານທີ່ ໜ້ອຍ ເທົ່ານັ້ນ, ອົງການ FDA ບໍ່ໄດ້ພິຈາລະນາເຖິງລະດັບຊັ້ນ ນຳ ທີ່ພວກເຮົາພົບໃນລິບສະຕິກຈະເປັນຄວາມກັງວົນດ້ານຄວາມປອດໄພ. [33]ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ CDC ລາຍງານວ່າບໍ່ມີລະດັບເລືອດທີ່ປອດໄພ ສຳ ລັບການ ນຳ ແລະວ່າການມີຂອງມັນ, ເຖິງແມ່ນວ່າໃນລະດັບຕໍ່າກໍ່ສາມາດສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ IQ, ຄວາມສາມາດໃນການເອົາໃຈໃສ່ແລະຜົນ ສຳ ເລັດທາງວິຊາການ. ເມື່ອໃດທີ່ມີຢູ່ໃນປະຈຸບັນ, ຜົນກະທົບຂອງການ ສຳ ຜັດຂອງຜູ້ ນຳ ຢູ່ໃນຮ່າງກາຍບໍ່ສາມາດປ່ຽນຄືນໄດ້. [41]
ໃນດ້ານວິທະຍາສາດ.
ຮ່ອງຮອຍຂອງຮີມສົບ, ເຄື່ອງ ສຳ ອາງ, ການທາ ເລັບ ຫລື "ຮອຍຍິ້ມ" ອື່ນໆສາມາດພົບເຫັນຢູ່ໃນຈອກດື່ມ, ຈອກ, ແກ້ວ, ຢາສູບແລະເຈ້ຍເນື້ອເຍື່ອແລະທັງ ໝົດ ອາດຈະເປັນຫຼັກຖານທາງການແພດທີ່ ສຳ ຄັນໃນການສືບສວນຄະດີອາຍາ, ໂດຍສະເພາະໃນກໍລະນີເຊັ່ນ: ທາງເພດ ການໂຈມຕີ, ການຂ້າຕົວຕາຍ, ແລະໃນລັດຖະບານ - ຫຼືການສໍ້ລາດບັງຫຼວງທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບບໍລິສັດແລະການໂຕ້ຖຽງ.
ລິບສະຕິກ, ເປັນຫຼັກຖານທາງກາຍະພາບ, ອາດຈະພົບເຫັນຢູ່ໃນ ເສື້ອຜ້າ, ສ່ວນຕ່າງໆຂອງຜູ້ຖືກເຄາະຮ້າຍຫຼືຜູ້ທີ່ຖືກຕັດສິນລົງໂທດ, ເນື້ອເຍື່ອ, ຢາສູບແລະອື່ນໆໂດຍການປຽບທຽບສ່ວນປະກອບຂອງລິບສະຕິກ ສຳ ຜັດກັບຂອງຜູ້ເຄາະຮ້າຍຫລືພະຍານ, ນັກວິທະຍາສາດດ້ານການວິໄຈ ສາມາດສະແດງ ຫຼັກຖານສະແດງໂດຍກົງຫຼືທາງອ້ອມຂອງການພົວພັນຫລືຄວາມ ສຳ ພັນລະຫວ່າງໂຈດແລະ ຈຳ ເລີຍ. ນອກຈາກນີ້, ບາງຄັ້ງບາງຄັ້ງມັນສາມາດສະກັດເອົານໍ້າລາຍ DNA ຈາກການພິມ lipstick ເຊິ່ງອາດຈະເຊື່ອມໂຍງຜູ້ຕ້ອງສົງໄສກັບການມີຢູ່ຂອງພວກເຂົາໃນສະຖານທີ່ກໍ່ການຮ້າຍ. [43]
ມີການ ນຳ ໃຊ້ວິທີການອື່ນໆໃນການວິເຄາະລິບສະຕິກດ້ານປາກ. ຍົກຕົວຢ່າງ, ການໃຊ້ລິບສະຕິກ ຈຳ ນວນ ໜ້ອຍ ໜຶ່ງ (ປະມານ 10 couldg) ອາດຈະເຮັດໃຫ້ມີການປຽບທຽບທີ່ດີໃນ ການຜະລິດຊິລິໂຄນຊັ້ນບາງໆ.
ກາບກອນ (ຄຳເຄົ້າ: ກາພຍ໌ກລອນ) ຫຼື ການແຕ່ງກອນ ແມ່ນສີລະປະປະເພດນຶ່ງທີ່ຖືກຈັດເຂົ້າໃນວິຊາທີ່ຄົນບູຮານຖືວ່າເປັນວິຊາທີ່ສຳຄັນ ໂດຍສະເພາະແມ່ນຜູ້ທີ່ຈະເປັນເຈົ້າຊີວິດ ນອກຈາກວິຊາອື່ນໆ ເພີ່ນຈຳຕ້ອງໄດ້ສຶກສາວິຊານີ້ນຳ, ການແຕ່ງກອນບໍ່ຍາກສຳລັບຜູ້ມີພອນສະຫວັນ ແລະພອນສະແຫວງ ພຽງແຕ່ເຮົາແຕ່ງໃຫ້ຖືກຫຼັກ ແລະແຕ່ງເປັນປະຈຳ ສຶກສານຳຜູ້ທີ່ຂຽນດີ ໂດຍການອ່ານ ພວກເຮົາກໍຈະແຕ່ງໄດ້ສະບາຍ.
ການແຕ່ງກາບກອນ ແມ່ນມີຫຼາຍວິທີ ແຕ່ວິທີທີ່ຊາວລາວນິຍົມໃຊ້ແມ່ນກອນຫົວສາມທ້າຍສີ ຊຶ່ງປະກອບ ສີ່ວັກ ທີ່ມີການຈັກວາງສຽງໄປຕາມ "ສຽງສາມັນ ສຽງເອກ ສຽງໂທ"
ຄຳນຳຫນ້າ ເຊັ່ນ: ເມື່ອນັ້ນ, ພໍເມື່ອ ແລະອື່ນໆໆໆ ແລ້ວແຕ່ຜູ້ຂຽນຈະໃສ່
ສຸລິຍາແຈ່ມແຈ້ງ___ແສງຊ່ອງນະພາ
ເມຄາຂາວ___ຄ່ອງງາມຍາມແຈ້ງ
ພໍເມື່ອແຍງໃຈຈັ້ງ___ທັງຄິງໂອ້ອຸ່ນ
ເປັນຈັ່ງບຸນເສກສ້າງ___ປາງກີ້ກ່ອນເດີມ ແທ້ແລ້ວ
ແຈ່ມ ກັບແຈ້ງສຳພັດກັນ ເອີ້ນວ່າສຳພັດຜະຫຍັນສະນະ ຈ ກັບ ຈ
ແຈ້ງ ກັບ ແສງ ສຳພັດກັນ ເອີ້ນວ່າສຳພັດສະລະ ແXງ ກັບ ແXງ
ກາບກອນທີ່ດີຕ້ອງມີການສຳພັດທີ່ດີ ແລະມີການແຈກສຽງ ສາມັນ ສຽງເອກ ສຽງໂທ ໃຫ້ຖືກບ່ອນ ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ກອນນັ້ນກໍຈະບໍ່ເປັນຕາຟັງ ແລະຜູ້ອ່ານຈະມີຄວາມຮູ້ສຶກຄ້າຄືກັບຕົນແຄ້ນເຂົ້າໃນເວລາອ່ານ. ຖ້າຫາກມີການສຳພັດ ແລະຈັດວາງສຽງໃຫ້ຖືຕາມຫຼັກກອນນັ້ນກໍຈະອ່ານງ່ານ ແລະເປັນຕາອອນຊອນດັ່ງສາຍນໍ້າໄຫຼ.
ການຈັດຕັ້ງກາບກອນຂອງລາວໃນສະຕະວັດທີ 21 ນີ້ເກີດຂຶ້ນໃໝ່ໃນເດືອນ ສິງຫາ 2010, ຕົ້ນກຳເນີດຢູ່ທີ່ສະຫະຣັດອະເມຣິກາ ແລະແຜ່ຂຍາຍອອກໄປທົ່ວທຸກມຸມໂລກ. ຊື່ເປັນທາງການເອີ້ນວ່າ "ວົງການກະວີນິພົນລາວທົ່ວໂລກ" [http://www.laopoetsinter.org Lao Poetry Society] ໃນນີ້ເຮົາສາມາດອ່ານ "[http://sungseanxai.blogspot.com/ ສັງສິນໄຊ]" "[http://secretpoemlaoking.blogspot.com/ ສານລຶພສູນ]" "[http://laolanexangpaya.blogspot.com/ ຜຍາລາວລ້ານຊ້າງ]" ແລະຄຳກອນຂອງລາວໃນຍຸກສໄມປັດຈຸບັນຫລາຍພັນບົດ ທີ່ສ້າງເປັນ"[http://laopoetsebooks.blogspot.com/?view=snapshot ອີບຸກກາບກອນ]".
ເພດທີສາມ ແມ່ນແນວຄິດ ໜຶ່ງ ທີ່ບຸກຄົນຖືກຈັດປະເພດ, ບໍ່ວ່າຈະເປັນໂດຍຕົນເອງແລະສັງຄົມ, ທັງ ຊາຍ ແລະ ຍິງ. ມັນຍັງເປັນປະເພດສັງຄົມທີ່ມີຢູ່ໃນ ສັງຄົມ ທີ່ຮັບຮູ້ວ່າມີສາມຄົນຫຼືຫຼາຍກວ່າ ເພດ. ໄລຍະ ທີສາມ ແມ່ນເຂົ້າໃຈໂດຍປົກກະຕິແລ້ວມີຄວາມ ໝາຍ ວ່າ "ອື່ນໆ"; ນັກວິທະຍາສາດ ສັງຄົມສາດ ແລະ ນັກສັງຄົມສາດ ບາງຄົນ ໄດ້ອະທິບາຍເຖິງເພດທີສີ່, [1] ທີຫ້າ, [2] ແລະ "ບາງຄົນ" [3] ເພດ.
ຊີວະວິທະຍາ ກຳ ນົດວ່າໂຄຣໂມໂຊມແລະອະໄວຍະວະ ເພດ ຂອງມະນຸດ ແມ່ນ ເພດຊາຍ, ເພດຍິງ, ຫຼື ໜຶ່ງ ໃນການ ປ່ຽນແປງ ທີ່ບໍ່ ທຳ ມະດາ ກ່ຽວກັບຮູບຊົງ ທາງເພດ ນີ້ ເຊິ່ງສາມາດສ້າງລະດັບຄວາມບໍ່ແນ່ນອນທີ່ຮູ້ກັນໃນນາມວ່າ intersex. [4] [5] ຢ່າງໃດກໍຕາມ, ສະຖານະຂອງບຸກຄົນລະບຸເປັນ, ຫຼືເປັນບຸສັງຄົມເປັນ, ເປັນຜູ້ຊາຍ, ແມ່ຍິງ, ຫຼືອື່ນໆ, ແມ່ນປົກກະຕິແລ້ວຍັງກໍານົດໂດຍບຸກຄົນທີ່ ລັກທາງເພດ ແລະ ບົດບາດຍິງຊາຍພາລະບົດບາດ ໃນວັດທະນະທໍາໂດຍສະເພາະໃນທີ່ພວກເຂົາເຈົ້າ ອາໄສຢູ່. ບໍ່ແມ່ນວັດທະນະ ທຳ ທຸກຢ່າງໄດ້ ກຳ ນົດບົດບາດຍິງ - ຊາຍຢ່າງເຂັ້ມງວດ. [6] [7] [8]
ໃນວັດທະນະ ທຳ ທີ່ແຕກຕ່າງກັນ, ເພດທີສາມຫລືສີ່ອາດຈະເປັນຕົວແທນຂອງສິ່ງທີ່ແຕກຕ່າງກັນຫຼາຍ. ສຳ ລັບ ຊາວພື້ນເມືອງຮາວາຍ ແລະ ຊາວ Tahitians, Māhū ແມ່ນລັດລະຫວ່າງຜູ້ຊາຍແລະຜູ້ຍິງ, ຫຼື "ບຸກຄົນທີ່ມີຄວາມ ຈຳ ແນກເພດ". [9] ບາງປະເພນີ ຄ່ໍາ ອາເມລິກາ ຂອງ Southwestern ສະຫະລັດໄດ້ຮັບຮູ້ spectrum ຂອງສີ່ເພດເປັນ: ແມ່ຍິງ feminine, ແມ່ຍິງ masculine, ຜູ້ຊາຍຜູ້ຫຍິງແລະຜູ້ຊາຍ masculine. [10] ຄຳ ສັບທີ່ວ່າ "ເພດທີສາມ" ຍັງໄດ້ຖືກ ນຳ ໃຊ້ເພື່ອພັນລະນາເຖິງຊາວ hijras ຂອງ ປະເທດອິນເດຍ [11] ຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບເອກະລັກທາງດ້ານກົດ ໝາຍ, fa'afafine ຂອງ Polynesia, ແລະ ສາບານ ສຳ ລັບຍິງສາວ. [12]
ໃນຂະນະທີ່ພົບເຫັນຢູ່ໃນຫລາຍໆວັດທະນະ ທຳ ທີ່ບໍ່ແມ່ນຊາວຕາເວັນຕົກ, ແນວຄວາມຄິດຂອງ "ທີສາມ", ສີ່ "ແລະບົດບາດຍິງຊາຍ" ບາງຢ່າງແມ່ນຍັງ ໃໝ່ ຢູ່ໃນວັດທະນະ ທຳ ແລະທິດສະດີແນວຄິດຂອງຊາວຕາເວັນຕົກທີ່ເຊື່ອມໂຍງເຂົ້າກັນ. [13] ແນວຄວາມຄິດດັ່ງກ່າວສ່ວນຫຼາຍແມ່ນຈະໄດ້ຮັບການຍອມຮັບໃນ LGBT ຫຼື queer subcultures ທີ່ທັນສະ ໄໝ. ໃນຂະນະທີ່ນັກສືກສາທິດຕາເວັນຕົກຫຼັກໆ - ໂດຍສະເພາະນັກບູຮານຄະດີຜູ້ທີ່ໄດ້ພະຍາຍາມຂຽນກ່ຽວກັບ hijras ອາຊີໃຕ້ ຫລື "ຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງເພດ" ຂອງຊາວອາເມລິກາພື້ນເມືອງແລະ ສອງວິນຍານປະຊາຊົນ - ມັກຄົ້ນຄ້ວາເຂົ້າໃຈ ຄຳ ສັບ "ເພດທີສາມ" ພຽງແຕ່ພາສາຂອງຊຸມຊົນ LGBT ທີ່ທັນສະ ໄໝ, ນັກວິຊາການອື່ນໆ - ໂດຍສະເພາະນັກວິຊາການຊົນເຜົ່າພື້ນເມືອງ, ເນັ້ນ ໜັກ ວ່າການຂາດຄວາມເຂົ້າໃຈແລະຄວາມເຂົ້າໃຈທາງດ້ານວັດທະນະ ທຳ ຂອງນັກສຶກສາໄດ້ເຮັດໃຫ້ມີການເຜີຍແຜ່ການເວົ້າຂອງປະຊາຊົນເພດຊາຍທີສາມຢ່າງແຜ່ຫຼາຍ. ພ້ອມທັງການເວົ້າແບບຜິດໆຂອງວັດທະນະ ທຳ ໃນ ຄຳ ຖາມ, ລວມທັງແນວຄິດນີ້ ນຳ ໃຊ້ກັບວັດທະນະ ທຳ ເຫຼົ່ານີ້ຢ່າງແທ້ຈິງຫຼືບໍ່. [14] [15] [16] [17]
ເພດແລະບົດບາດຍິງຊາຍ.
ນັບແຕ່ຢ່າງ ໜ້ອຍ ຊຸມປີ 1970, ນັກວິທະຍາສາດມະນຸດວິທະຍາສາດ ໄດ້ອະທິບາຍເຖິງ ໝວດ ເພດ ໃນບາງວັດທະນະ ທຳ ເຊິ່ງພວກເຂົາບໍ່ສາມາດອະທິບາຍໄດ້ຢ່າງພຽງພໍໂດຍ ນຳ ໃຊ້ກອບສອງເພດ. [3] ໃນເວລາດຽວກັນ, feminists ເລີ່ມຕົ້ນທີ່ຈະແຕ້ມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງ (ຊີວະພາບ) ເປັນ ການຮ່ວມເພດ ແລະ (ສັງຄົມ / ຈິດໃຈ) ບົດບາດຍິງຊາຍ. ນັກທິດສະດີບົດບາດຍິງຊາຍ ສະ ໄໝ ນີ້ ມັກຈະໂຕ້ຖຽງວ່າລະບົບສອງເພດແມ່ນບໍ່ມີຕົວຕົນແລະບໍ່ມີຢູ່ທົ່ວໄປ.
ນັກຈິດຕະວິທະຍາ Michael G. Peletz ເຊື່ອວ່າແນວຄິດຂອງພວກເຮົາກ່ຽວກັບເພດທີ່ແຕກຕ່າງກັນ (ລວມທັງທັດສະນະຄະຕິຕໍ່ເພດຊາຍທີສາມ) ມີຜົນກະທົບຢ່າງເລິກເຊິ່ງຕໍ່ຊີວິດຂອງພວກເຮົາແລະສະທ້ອນເຖິງຄຸນຄ່າຂອງພວກເຮົາໃນສັງຄົມ. ໃນປື້ມຂອງ Peletz, "ບົດບາດຍິງ - ຊາຍ, ເພດແລະການເມືອງຂອງຮ່າງກາຍໃນອາຊີທີ່ທັນສະໄຫມ", ລາວໄດ້ອະທິບາຍວ່າ: [18]
ລົດໄຟຄວາມໄວສູງ ຫຼື ລະບົບຄວາມໄວສູງ (ອັງກິດ: High-Speed Rail) ແມ່ນລະບົບຂົນສົ່ງທາງລາງທີ່ແລ່ນນຳຄວາມໄວສູງ ຄວາມໄວຫຼາຍກວ່າລະບົບຂົນສົ່ງທາງລາງທົ່ວໄປ ເຊີ່ງຄວາມໄວບໍ່ຕໍ່າກວ່າ 250 ກິໂລແມັດ/ຊົ່ວໂມງ ລະບົບລໍ້ເລື່ອນຖືກອອກແບບມາຢ່າງພິເສດ ສ່ວນໃຫຍ່ລົດໄຟຄວາມໄວສູງຈະແລ່ນບົນຂະໜາດລາງ 1.435 ແມັດ (ສະແຕນດາດເກດ ()).
ຫຼາຍປະເທດໄດ້ສ້າງແລະພັດທະນາໂຄງສ້າງພື້ນຖານທາງລົດໄຟຄວາມໄວສູງເພື່ອເຊື່ອມຕໍ່ໂຕເມືອງໃຫຍ່ສຳຄັນ ໂຕຢ່າງເຊັ່ນ ຍີ່ປຸ່ນ,ຝະລັ່ງ,ເຢຍລະມັນ,ອັງກິດ, ຈີນ ແລະໃນຫຼາຍປະເທດ ຈາກສະຖິຕິທີ່ຜ່ານມາມີລົດໄຟຄວາມໄວສູງທີ່ສາມາດແລ່ນໄດ້ຄວາມໄວສູງທີ່ສຸດເຖີງ 574.8 ກິໂລແມັດ/ຊົ່ວໂມງ ສຳລັບລົດໄຟເຕເຊເວ TGV ຈາກປະເທດຝະຣັ່ງ
ໃນຊ່ວງຕົ້ນ-ກາງສັດຕະວັດທີ່ 20 ໃນທະວີບເອີຣົບຕ່າງພັດທະນາຄວາມໄວຂອງລົດໄຟເພື່ອຫຼຸດເວລາການເດິນທາງໄປສູ່ຈຸດໝາຍປາຍທາງ ໃນປີ 1939 ອິຕາລີສາມາດສ້າງຄວາມໄວສູງເຖີງ 203 ກິໂລແມັດ/ຊົ່ວໂມງ ແຕ່ການວິໄຈຕ້ອງຢຸດໄປໃນຊ່ວງສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ່ສອງ
ຕໍ່ມາໃນປີ 1964 ປະເທດຍີ່ປຸ່ນໄດ້ເປິດການໃຫ້ບໍລິການເດີນລົດໄຟຄວາມໄວສູງສາຍທຳອິດຂອງໂລກ "ຊິນກັນເຊັນ" ຫຼື ເອີ້ນອີກຢ່າງວ່າ ລົດໄຟຫົວກະສຸນ (Bullet Train) ເພາະວ່າດ້ານໜ້າຂະບວນລົດໄຟຄ້າຍຄືກັບກະສຸນປືນ
ສຳລັບເສັ້ນທາງທຳອິດຊ່ວງ ໂຕກຽວ - ຊິນໂອຊາກ້າ ບົນເສັ້ນທາງພິເສດທີ່ສ້າງຂຶ້ນມາໂດຍສະເພາະເສັ້ນທາງທຳອິດໃນໂລກ ສາມາດແລ່ນ ຮັບ-ສົ່ງໂດຍສານຄວາມໄວເຖີງ 210 ກິໂລແມັດ/ຊົ່ວໂມງ ແລະມີຂີດຄວາມສາມາດແລ່ນໄດ້ສູງສຸດເຖີງ 256 ກິໂລແມັດ/ຊົ່ວໂມງ ເຊີ່ງຕໍ່ມາໃນຫຼາຍປະເທດຜູ້ນຳດ້ານເຕັກໂນໂລຢີເລີ່ມຕື່ນຕົວ ແລະພັດທະນາເຕັກໂນໂລຢີລົດໄຟຄວາມໄວສູງຂອງໂຕເອງ ທັງໃນທະວີບເອີຣົບ ແລະທະວີບອາຊີ
ລົດໄຟຟ້າມະຫານະຄອນ () ນິຍມເອິ້ນວ່າ ລົດໄຟຟ້າ MRT ແມ່ນລະບົບຂົນສົ່ງມວນຊົນໄວຂອງປະເທດໄທໃນພື້ນທີ່ບາງກອກ, ນົນທະບຸລີ ດຳເນີນງານໂດຍ MRTA ແມ່ນສ່ວນໜຶ່ງຂອງໂຄງຂ່າຍລະບົບຂົນສົ່ງທາງລາງໃນບາງກອກແລະພື້ນທີ່ໃກ້ຄຽງ
ປະຈຸບັນເປິດໃຫ້ບໍລິການທັງຫມົດ 2 ເສັ້ນທາງ ໄດ້ແກ່ ສາຍສະເຫຼີມລັດຊະມົງຄົນ ແລະສາຍສະຫລອງລັດຊະທັມ
ສີ ຈີ້ນ ຜິງ ເກີດໃນວັນທີ 15 ມິຖຸນາ 1953) ເປັນນັກການເມືອງຈີນຜູ້ທີ່ໄດ້ ດຳ ລົງ ຕຳ ແໜ່ງ ເປັນ ເລຂາທິການໃຫຍ່ ຂອງ ພັກກອມມູນິດ ຈີນແລະ ເປັນປະທານ ຄະນະ ກຳມະການການທະຫານສູນກາງ (CMC) ຕັ້ງແຕ່ປີ 2012, ແລະເປັນ ປະທານປະເທດສາທາລະນະລັດປະຊາຊົນຈີນ (PRC) ນັບແຕ່ປີ 2013 ເປັນຕົ້ນມາ.. ທ່ານ Xi ໄດ້ເປັນ ຜູ້ນໍາສູງສຸດ ຂອງຈີນ, ເປັນຜູ້ນໍາທາງດ້ານການເມືອງທີ່ໂດດເດັ່ນທີ່ສຸດຂອງຈີນ, ນັບຕັ້ງແຕ່ປີ 2012 ເປັນຕົ້ນມາ.
ມິສແກຣນໄທແລນ 2020 (,) ເປັນການປະກວດມິສແກຣນໄທແລນ ຄັ້ງທີ່ 8 ເກັບຕົວການປະກວດທີ່ຈັງຫວັດຊຽງຮາຍ ຕັດສິນການປະກວດໃນວັນທີ່... 2020 ໂດຍດໍາເນີນວຽກຖ່າຍທອດສົດໂດຍ ຊ່ອງວັນ 31 ຜູ້ຊະນະໃນປີນີ້ຄື...
ກ່ອນທີ່ຈະມາເຖິງ.
Before Arrival ที่จะได้ร่วมรับประทานอาหารค่ำสุดพิเศษกับ คุณณวัฒน์ อิสรไกรศีล และพิเศษ! ผู้โชคดีคนที่6 จากการมาลงทะเบียนเป็นลำดับที่ 29 ในวันที่ 29 ได้แก่
ໄລ​ຍະ​ປີ 1997 ຮອດ​ວັນ​ທີ 20 ກໍ​ລະ​ກົດ 1998
ໄລ​ຍະ​ແຕ່​ເດືອນ​ກໍ​ລະ​ກົດ ປີ 1998 ຮອດ ເດືອນ​ມີ​ນາ ປີ 2000
ມີພະນັກງານ - ຄູອາຈານທັງໝົດ 27 ຄົນ (ປີ 2005)
ໃນ​ໄລ​ຍະ​ແຕ່​ປີ 1979 -​ 2008 ການ​ເຄື່ອນ​ໄຫວຕົ້ນ​ຕໍ​ດ້ານ​ວິ​ຊາ​ການ​ຂອງສະ​ຖາ​ບັນ​ການ​ທະນາຄານແມ່ນ​ບຳ​ລຸງ​​ຍົກ​ລະ​ດັບ​ຄວາມ​ຮູ້ຄວາມ​ສາ​ມາດ​ດ້ານວິ​ຊາ​ສະ​ເພາະໃຫ້​ແກ່​ພະ​ນັກ​ງານໃນລະບົບ ແລະ ນອກລະບົບທະນາຄານ; ພ້ອມທັງນັກສຶກສາສາມັນໃນ​ຂອບ​ເຂດ​ທົ່ວ​ປະ​ເທດ.
ສະ​ຫລຸບ​ລວມ​ແລ້ວ, ໃນ 29 ປີ​ທີ່​ຜ່ານ​ມາ (ນັບແຕ່ເປັນສູນຝຶກເຖິງປະຈຸບັນ) ສາມາດຍົກລະດັບ ແລະ ກໍ່ສ້າງພະນັກງານແລະນັກສຶກສາຈຳນວນທັງໝົດ 4.183 ຄົນ.
ຄຳແພງ ໄຊເສດຖາ ຫຼືຮູ້ຈັກໃນຊື່ ຕາແພງ ເປັນນັກສະແດງແລະຢູທູເບີ້ຊາວລາວ ເຊິ່ງຕາແພງຊະນະການປະກວດ Miss Sunsilk 2018 ແລະໄດ້ເປັນນາງເອກຊີຣີ້ເລື່ອງຮັກນີ້ສີບົວ ຊີຊັ້ນ 2.
ຄຳແພງ ໄຊເສດຖາ ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກໃນຊື່ ຕາແພງ ໄຊເສດຖາ ເລີ່ມເຂົ້າວົງການບັນເທີງຈາກການປະກວດ Miss Sunsilk 2018 ເວທີປະກວດເພື່ອເຟັ້ນຫານາງເອກຊີຣີ້ໜ້າໃໝ່ ເຊິ່ງຕາແພງກໍ່ຊະນະການປະກວດແລະໄດ້ຮັບບົດ ໄໝ ໃນຊີຣີ້ຮັນນີ້ສີບົວ ຊີຊັ້ນ 2 ເຊິ່ງຊີຮີ້ເລື່ອງນີ້ກໍ່ໄດ້ຮັບຜົນຕອບຮັບທີ່ດີຫຼາຍ.
ປັດຈຸບັນ ຕາແພງກໍ່ກຳລັງຄົບຫາກັບ ໂຈ໊ກເກີ້ ພິລະວົງ ນາຍແບບຊາວລາວ ແລະທັງສອງກໍ່ກຳລັງເຮັດ ຢູທູບແຊແນວ Taphaeng Babylove.
ກິດາວເພັດ ໜູຫ່ວງ (1 ກໍລະກົດ 1972 - 24 ເມສາ 2020) ແມ່ນນັກຮ້ອງຊາຍທີ່ມີຊື່ສຽງໃນປະເທດລາວ
ວົງການບັນເທີງ.
ໂກສິນ ໜູຫ່ວງ ອ້າຍຂອງເພິ່ນໄດ້ຕັ້ງວົງດົນຕີໜຸ່ມໂກສິນເມື່ອໃນປີ 1994 ແລະໄດ້ຊັກຊວນບຸນເກີດ ໜູຫ່ວງ ແລະຕົວເພິ່ນເຂົ້າຮ່ວມວົງດົນຕີ ນັ້ນແມ່ນຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງວົງການບັນເທີງ ເຊິ່ງໜຸ່ມໂກສິນນັ້ນເລີ່ມໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມໃນປະເທດລາວຊ່ວງປີ 1996 ຕໍ່ມາ ກິດາວເພັດຈຶງແຍກອອກມາອອກຈາກວົງມາເຮັດເພງຂອງຕົວເອງ
ກິດາວເພັດ ໜູຫ່ວງ ເສຍຊີວິດເມື່ອວັນທີ່ 24 ເມສາ 2020 ດ້ວຍໄຕລົ້ມເຫຼວ ລວມອາຍຸໄດ້ 47 ປີ
ລະບົບຂົນສົ່ງມວນຊົນໄວ () ນິຍົມເອິ້ນວ່າລົດໄຟຟ້າ, ລົດໄຟໃຕ້ດິນ, ລົດໄຟໃນເມືອງ ຫຼຶື ລົດໄຟລາງໜັກ ຫມາຍເຖິງ ລະບົບລົດໄຟສາທາລະນະທີ່ສາມາດຈຸຜູ້ໂດຍສານໄດ້ສູງ ແລະແມ່ນລະບົບປິດທີບໍ່ໃຫ້ຍານພາຫະນະປະເພດອື່ນສາມາດໃຊ້ຮ່ວມກັນໄດ້ ເຊິ່ງລະບົບປະເພດນີ້ສາມາດພົບໄດ້ໃນເມືອງໃຫຍ່ສຳຄັນ ເຊິ່ງລະບົບຂົນສົ່ງມວນຊົນໄວທີ່ເກົ່າທີ່ສຸດໃນໂລກຕັ້ງຢູ່ໃນລອນດອນ ເປິດທຳອິດເມື່ອປີ ຄ.ສ.1863
ລະບົບຂົນສົ່ງມວນຊົນໄວ ເລິ່ມຕັ້ງແຕ່ປີຄ.ສ. 1863 ຍູ່ໃນລອນດອນ ຕໍ່ມາໃນປີຄ.ສ. 1890 ໄດ້ໃຊ້ລະບົບກະແສໄຟຟ້າໃນການຂັບເຄື່ອນ
ທ່ານ ພົນໂທ ສະໝານ ວິຍະເກດ ເກີດເມື່ອວັນທີ 3 ມີນາ 1927 ທີ່ບ້ານດົງ, ເມືອງພິຈິດ, ຈັງຫວັດພິຈິດ, ປະເທດໄທ.
ມາເຖິງວັນທີ 22ກໍລະກົດ ປີ 2016 ທ່ານຈິ່ງໄດ້ເຖິງແກ່ມໍລະນະກຳ ດ້ວຍໂລກຊະລາ ລວມອາຍຸ 89ປີ.
ແຫຼ່ງອ້າງອີງ.
1.https://www.tholakhong.com/2016/07/blog-post_39.html
Miss Asian Global & Miss Asian America Pageant (founded August 1, 1987) was initiated as a part of the Asian Heritage Celebration for the County of Santa Clara in 1987, the pageant's top titleholders include the former First Lady of the State of Washington, Mona Lee Locke, wife of Gary Locke and Fala Chen, the 2013 winner of the Huading Award for Best Female Drama Actress.
Background.
A 2010 book by cultural anthropologist Afia A. Ofori-Mensa studied the relationships among race, gender, and U.S. national identity using the Miss Asian America Pageant. She found that "panethnic pageants like Miss Asian America" which came of age in the 1980s plays an important role in the constitution of national identity "through ideal femininity, in both embodied and rhetorical ways." For the Asian American community, the Miss Asian America Pageant is the "only cultural institution annually endowing one woman and her racialized, gendered, and classed body, the power to represent an entire nation." The pageant remains one of the few national events that allow for a frontal display of non-mainstream ethnic culture for the American public where contestants wear cultural clothing and reinvigorate heritage ties through community-based projects, service learning, and presentations in their heritage language.
Cultural integration and the introduction of neoliberal values have also been examined through the prism of the Miss Asian America Pageant extensively by women's studies scholars. Professor Nhi T. Lieu, in studying Miss Asian America pointed to the pageant's role in promoting capitalism and neoliberal values presented within traditional contexts such as the utilization of the Vietnamese women's garment known as the ao dai. Lieu adds that the role of technology in beauty pageants also enabled the introduction of modernity and consumer goods to many Asian American households in attendance at pageant events.
In reviewing the Cold War legacy and its relationship with Asian American communities in the United States, Ofori-Mensa argues that the Asian American community was able to "utilize pageants strategically, by insisting on the centrality of people of color to U.S. national identity, and by re-imagining the nation as a transnational space where people of color are not systematically excluded."
ການປະກວດມິສແກຣນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ ປີ ໒໐໒໐ () ແມ່ນການປະກວດມິສແກຣນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລຄັ້ງທີ ໗ ເຊິ່ງໃນເບື້ອງຕົ້ນມີ ກຳ ນົດຈະຈັດຂຶ້ນທີ່ປະເທດເວເນຊູເອລາໃນວັນທີ ໒໔ ຕຸລາ ໒໐໒໐. ແຕ່ຍ້ອນການລະບາດຂອງໄວຣັດໂຄວິດ-໑໙ ເຮັດໃຫ້ການປະກວດຖືກເລື່ອນເວລາອອກໄປໃນເດືອນທັນວາຂອງປີດຽວກັນແທນ
ຜູ້ທີ່ຈະເຂົ້າປະກວດມິສແກຣນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ ໒໐໒໐ ຈະໄດ້ຮັບລາງວັນເງິນສົດ ໔໐໐໐ ໂດລາສະຫະລັດ. ແລະໄດ້ໃສ່ມົງກຸດຄຳ ແລະສາຢສະຟາຢຈາກນາງບາເລນຕິນາ ຟິເກຣາ, ຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບລາງວັນການແຂ່ງຂັນໃນປີກາຍນີ້ຈາກປະເທດເວເນຊູເອລາ.
Thai Food Challenge.
How to eat Thai food in 2 minute.
Dress up in Thai National Costume.
How to get to know you in 1 minute.
ມະຫາວິທະຍາໄລຊັບພະຍາກອນ ທຳ ມະຊາດແລະສິ່ງແວດລ້ອມມະຫາວິທະຍາໄລຮ່າໂນ້ຍ ("Hanoi University of Natural Resources and Environment - Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội), ແມ່ນມະຫາວິທະຍາໄລລັດພາຍໃຕ້ກະຊວງຊັບພະຍາກອນ ທຳ ມະຊາດແລະສິ່ງແວດລ້ອມນະຄອນຫຼວງຮ່າໂນ້ຍແລະພາຍໃຕ້ການຄຸ້ມຄອງລັດຂອງກະຊວງສຶກສາແລະ ບຳ ລຸງສ້າງ. ເປັນສູນຄົ້ນຄ້ວາແລະສົ່ງເສີມຊັບພະຍາກອນມະນຸດທີ່ມີຄຸນນະພາບສູງທີ່ມີຄຸນນະວຸດທິລະດັບປະລິນຍາຕີແລະຈົບປະລິນຍາຕີທາງດ້ານເສດຖະກິດ, ວິສະວະ ກຳ, ສິ່ງແວດລ້ອມ, ດິນຟ້າອາກາດ, ທະເລ, ເກາະ, ດິນ... ຮັບໃຊ້ຂະ ແໜງ ຊັບພະຍາກອນສິ່ງແວດລ້ອມຂອງປະເທດມະຫາວິທະຍາໄລ ກຳ ລັງພະຍາຍາມຢ່າງຕັ້ງ ໜ້າ ເພື່ອຈັດກຸ່ມມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດທີ່ ສຳ ຄັນ."
ປະຫວັດສາດເລີ່ມຕົ້ນ.
ມະຫາວິທະຍາໄລຊັບພະຍາກອນ ທຳ ມະຊາດແລະສິ່ງແວດລ້ອມມະຫາວິທະຍາໄລຮ່າໂນ້ຍໄດ້ຮັບການສ້າງຕັ້ງຂື້ນພາຍໃຕ້ຂໍ້ຕົກລົງຂອງນາຍົກລັດຖະມົນຕີສະບັບເລກທີ 1583 / QD-TTg, ໃນວັນທີ 23 ສິງຫາ 2010, ບົນພື້ນຖານການຍົກລະດັບວິທະຍາໄລຊັບພະຍາກອນ ທຳ ມະຊາດແລະສິ່ງແວດລ້ອມຮ່າໂນ້ຍ. ໂຮງຮຽນມີປະເພນີການຝຶກອົບຮົມມາເປັນເວລາ 60 ກວ່າປີ, ເຊິ່ງກ່ອນ ໜ້າ ນີ້ແມ່ນໂຮງຮຽນປະຖົມອຸຕຸນິຍົມ. ມາຮອດປັດຈຸບັນ, ມະຫາວິທະຍາໄລແມ່ນສະຖາບັນການສຶກສາທີ່ມີຫຼາຍວິຊາທີ່ມີ ໜ້າ ວຽກໃນການຝຶກອົບຮົມຊັບພະຍາກອນມະນຸດທີ່ມີຄຸນນະພາບສູງ ສຳ ລັບການຄຸ້ມຄອງລັດໃນຂົງເຂດຊັບພະຍາກອນ ທຳ ມະຊາດແລະສິ່ງແວດລ້ອມໃນມະຫາວິທະຍາໄລ, ລະດັບປະລິນຍາຕີຈາກລະດັບສູນກາງ. ກັບທ້ອງຖິ່ນ, ທຸລະກິດຕໍ່ຊຸມຊົນ.
ມະຫາວິທະຍາໄລຊັບພະຍາກອນ ທຳ ມະຊາດແລະສິ່ງແວດລ້ອມນະຄອນຫຼວງຮ່າໂນ້ຍແມ່ນສະຖາບັນການສຶກສາຊັ້ນສູງຂອງລັດໃນລະບົບການສຶກສາແຫ່ງຊາດ, ພາຍໃຕ້ກະຊວງຊັບພະຍາກອນ ທຳ ມະຊາດແລະສິ່ງແວດລ້ອມ, ພາຍໃຕ້ການຄຸ້ມຄອງການສຶກສາແລະຝຶກອົບຮົມຂອງລັດ. ຂອງກະຊວງສຶກສາທິການແລະການຝຶກອົບຮົມ, ມີສະຖານະພາບທາງກົດ ໝາຍ, ປະທັບຕາແລະບັນຊີຂອງຕົນເອງ.
ດ້ວຍປະຫວັດຄວາມເປັນມາຂອງ 65 ປີ (1955-2020), ມະຫາວິທະຍາໄລໄດ້ຝຶກອົບຮົມວິສະວະກອນຫລາຍກວ່າ 23,000 ຄົນ, ລະດັບປະລິນຍາຕີ, ວິຊາຊີບລະດັບປານກາງ, ກຳ ມະກອນຊັ້ນປະຖົມແລະເຕັກນິກໃນຂົງເຂດ: ອຸຕຸນິຍົມ, ອຸທົກກະສາດແລະກາຕູນ. ແຜນທີ່, ການຄຸ້ມຄອງທີ່ດິນ, ວິສະວະ ກຳ ສິ່ງແວດລ້ອມ, ການຄຸ້ມຄອງສິ່ງແວດລ້ອມ, ການ ສຳ ຫຼວດ - ແຜນທີ່, Cadastre, ເຕັກໂນໂລຢີຂໍ້ມູນຂ່າວສານ... ສຳ ລັບປະເທດທີ່ມີ: 14 ຫລັກສູດປະຖົມ, 45 ຫລັກສູດລະດັບປານກາງ, 16 ຫລັກສູດວິທະຍາໄລ, 27 ຫລັກສູດ ຫລັກສູດວິຊາສະເພາະໃນມະຫາວິທະຍາໄລ, ມີ 8 ວິຊາມະຫາວິທະຍາໄລທີ່ສັບຊ້ອນ, ລົງທະບຽນ 9 ວິຊາມະຫາວິທະຍາໄລປົກກະຕິ, 4 ຫຼັກສູດປະລິນຍາໂທ.
ມະຫາວິທະຍາໄລອຸຕຸນິຍົມແລະອຸທົກກະສາດຮ່າໂນ້ຍໄດ້ຮັບການສ້າງຕັ້ງຂື້ນພາຍໃຕ້ຂໍ້ຕົກລົງສະບັບເລກທີ 721 / QD-BGD & onT ໃນວັນທີ 19 ກຸມພາ 2001 ຂອງລັດຖະມົນຕີວ່າການກະຊວງສຶກສາທິການແລະການຝຶກອົບຮົມໂດຍມີສະພາບລ່ວງ ໜ້າ ຂອງໂຮງຮຽນປະຖົມອຸຕຸນິຍົມ (1955-1960), ໂຮງຮຽນອຸຕຸນິຍົມລະດັບປານກາງ (1961-1966), ໂຮງຮຽນອຸຕຸນິຍົມ (1967-1976), ໂຮງຮຽນອຸຕຸນິຍົມແລະອຸຕຸນິຍົມ (1976-1994), ແລະໂຮງຮຽນອຸຕຸນິຍົມແລະບຸກຄະລາກອນຮ່າໂນ້ຍ (1994-2001)).
ໂຮງຮຽນມັດທະຍົມຕອນຕົ້ນ Cadastral I ໄດ້ປ່ຽນຊື່ມາຈາກໂຮງຮຽນມັດທະຍົມສົມບູນ Cadastral I (ຂໍ້ຕົກລົງສະບັບເລກທີ 179/2001 / QD-TCĐC, ວັນທີ 6 ມິຖຸນາ 2001 ຂອງພະແນກຄຸ້ມຄອງທີ່ດິນທົ່ວໄປ), ເຊິ່ງໃນເມື່ອກ່ອນເອີ້ນວ່າໂຮງຮຽນມັດທະຍົມວັດແທກ. ງານຕະຫລາດນັດແລະແຜນທີ່ຖືກສ້າງຕັ້ງຂື້ນໃນປີ 1971.
2005 - 2010: ວິທະຍາໄລຊັບພະຍາກອນ ທຳ ມະຊາດແລະສິ່ງແວດລ້ອມນະຄອນຫຼວງຮ່າໂນ້ຍ (ປະກອບມີວິທະຍາໄລອຸຕຸນິຍົມແລະອຸທົກກະສາດຮ່າໂນ້ຍແລະໂຮງຮຽນມັດທະຍົມສົມບູນຕອນກາງເມືອງ I)
ວິທະຍາໄລຊັບພະຍາກອນ ທຳ ມະຊາດແລະສິ່ງແວດລ້ອມວິທະຍາໄລຮ່າໂນ້ຍໄດ້ຮັບການສ້າງຕັ້ງຂື້ນພາຍໃຕ້ຂໍ້ຕົກລົງສະບັບເລກທີ 2798 / QD-BGD & ĐT, ວັນທີ 1 ມິຖຸນາ 2005 ຂອງລັດຖະມົນຕີວ່າການກະຊວງສຶກສາແລະ ບຳ ລຸງສ້າງບົນພື້ນຖານການລວມຕົວວິທະຍາໄລອຸຕຸນິຍົມແລະອຸທົກກະສາດຮ. ໂຮງຮຽນມັດທະຍົມສົມບູນພາຍໃນແລະກາງ Central I.
ວັນທີ 23 ສິງຫາ 2010: ມະຫາວິທະຍາໄລຊັບພະຍາກອນ ທຳ ມະຊາດແລະສິ່ງແວດລ້ອມນະຄອນຫຼວງຮ່າໂນ້ຍ (ອີງຕາມຂໍ້ຕົກລົງ 1583/2010 / QD TTg, ວັນທີ 23 ສິງຫາ 2010 ຂອງນາຍົກລັດຖະມົນຕີ).
ຕອນເຊົ້າວັນທີ 9 ເມສາ 2018, ປະກາດແຈ້ງການຕັດສິນໃຈສ້າງຕັ້ງມະຫາວິທະຍາໄລຊັບພະຍາກອນ ທຳ ມະຊາດແລະສິ່ງແວດລ້ອມນະຄອນຫຼວງຮ່າໂນ້ຍຢູ່ແຂວງແທງຮວາ, ໂດຍມີທີ່ຢູ່ເລກທີ 04 - Tran Phu, Ba Dinh Ward, ເມືອງ Bim Son, ແຂວງ. Thanh Hoa.
ມະຫາວິທະຍາໄລຊັບພະຍາກອນ ທຳ ມະຊາດແລະສິ່ງແວດລ້ອມນະຄອນຫຼວງຮ່າໂນ້ຍແມ່ນພື້ນຖານການຝຶກອົບຮົມດ້ານຊັບພະຍາກອນມະນຸດທີ່ມີຄຸນນະພາບສູງ ສຳ ລັບການຄຸ້ມຄອງ, ການປະຕິບັດວຽກງານວິຊາຊີບ, ນຳ ໃຊ້ການຄົ້ນຄວ້າແລະຖ່າຍທອດເຕັກໂນໂລຢີໃນຂົງເຂດຊັບພະຍາກອນ. ແລະສະພາບແວດລ້ອມຕອບສະ ໜອງ ສາເຫດຂອງການຫັນເປັນອຸດສາຫະ ກຳ ແລະການຫັນເປັນທັນສະ ໄໝ ຂອງປະເທດໃນສະພາບການເຊື່ອມໂຍງເຂົ້າກັບສາກົນພາຍໃຕ້ຜົນກະທົບຂອງການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດ.
ວິໄສທັດ.
ວິໄສທັດຮອດປີ 2035 ມະຫາວິທະຍາໄລຊັບພະຍາກອນ ທຳ ມະຊາດແລະສິ່ງແວດລ້ອມຮ່າໂນ້ຍກາຍເປັນມະຫາວິທະຍາໄລທີ່ ສຳ ຄັນໃນຂົງເຂດຊັບພະຍາກອນ ທຳ ມະຊາດແລະສິ່ງແວດລ້ອມ, ທຽບເທົ່າກັບມະຫາວິທະຍາໄລທີ່ກ້າວ ໜ້າ ໃນພາກພື້ນອື່ນໆແລະໃກ້ກັບສະຖານທີ່ເຝິກອົບຮົມ. ສ້າງມະຫາວິທະຍາໄລສາກົນທີ່ມີຊື່ສຽງ.
ສະລັນຍູ ວົງກະຈ່າງ (ຄຳເຄົ້າ: ສຣັນຢູ ວົງສ໌ກຣະຈ່າງ, ຊື່ຫຼີ້ນ: ຕົ້ວ 17 ຕຸລາ 1960 - 10 ມິຖຸນາ 2020) ແມ່ນນັກສະແດງຊາຍຊາວໄທ ກ່ອນໜ້ານັ້ນເພິ່ນໄດ້ປະກອບອາຊີບສະຖາປະນິກ ແລະຮ່ວມກິດຈະກຳລະຄອນສະຖາປັດໃນສະໄໝຮຽນຢູ່ທີ່ຄະນະສະຖາປັດຕະຍະກຳສາດ ຈຸລາລົງກອນມະຫາວິທະຍາໄລ ຕັ້ງແຕ່ປີ 1979 ມີຜົນງານອິດທາງໂທລະທັດ ໂດຍສະແດງເປັນຕົວປະກອບໃນລາຍການເພັດຊະຄາດຄວາມຄຽດ (เพชฌฆาตความเครียด) ໃນປີ 1974
ວັນທີ່ 10 ມິຖຸນາ 2020 ເພິ່ນໄດ້ເສຍຊີວິດຈາກມະເລັງຕັບໃນໄລຍະສຸດທ້າຍທີ່ໂຮງໝໍຈຸລາລົງກອນ ບາງກອກ
ຮັດສຶເນະ ມິກຸ () ແມ່ນຕົວລະຄອນຍີ່ປຸ່ນຍິງຈາກໂປຣແກມສັງເຄາະສຽງໂວຄາລອຍ ຖືກພັດທະນາໂດຍ Crypton Future Media
ຊື່ນີ້ມີຄວາມໝາຍແມ່ນຄື 初 (Hatsu) ໝາຍເຖີງ ກົກ 音 (Ne) ໝາຍເຖີງ ສຽງ ແລະ ミク (Miku) ໝາຍເຖີງ ອະນາຄົດ ເຊີ່ງລວມຄວາມໝາຍເປັນ ສຽງກົກແຫ່ງອະນາຄົດ
Clickkhongthuocla (Tiếng Việt:Click không thuốc lá) ແມ່ນເວັບໄຊທ໌ ຂ່າວ ທີ່ສົ່ງເສີມການແກ້ໄຂບັນຫາການເຊົາສູບຢາໃນ ປະເທດຫວຽດນາມ ແລະ ດຳ ເນີນ ໂດຍສະມາຄົມຊາວ ໜຸ່ມ ກອມມູນິດໂຮ່ຈິມິນ (ສະມາຊິກ ພັກກອມມູນິດຫວຽດນາມ), ໂຄງການຄວບຄຸມຢາສູບແຫ່ງຊາດ, ແລະອົງການສຸຂະພາບຄອບຄົວສາກົນ (FHI).
ເວບໄຊທ໌ clickkhongthuocla.vn ໄດ້ຖືກເປີດຕົວໃນວັນທີ 11 ມີນາ 2010. ເວບໄຊທ໌ນີ້ສົ່ງເສີມຜົນກະທົບທີ່ເປັນອັນຕະລາຍຂອງຢາສູບ, ວິທີແກ້ໄຂການຢຸດສູບຢາແລະການປະພຶດຂອງກິດຈະ ກຳ ທາງສັງຄົມ.
ສະຫະພັນຊາວ ໜຸ່ມ ກອມມູນິດໂຮ່ຈີມິນແລະອົງການຈັດຕັ້ງອື່ນໆຕ້ອງການເກັບລາຍເຊັນ ລ້ານ (ລາຍເຊັນອອນລາຍ) ຂອງຊາວ ໜຸ່ມ ທຸກຄົນທີ່ເຂົ້າຮ່ວມໃນເວັບໄຊທ໌ clickkhongthuocla.vn. ແນໃສ່ຮັບຮອງເອົາກົດ ໝາຍ ວ່າດ້ວຍການປ້ອງກັນຄວາມສ່ຽງຈາກຢາສູບຫວຽດນາມ.
ເວບໄຊທ໌ໄດ້ຖືກເປີດຕົວໃນເດືອນມີນາປີ 2010 ແລະຊາວ ໜຸ່ມ 60,000 ຄົນໄດ້ລົງທະບຽນຜ່ານອິນເຕີເນັດເພື່ອຕົກລົງກັບກົດ ໝາຍ ຄວບຄຸມຢາສູບຂອງຫວຽດນາມ.
ຣາຊອານາຈັກບຣິເຕນໃຫຍ່ () ຫລື ສະຫະຣາຊອານາຈັກບຣິເຕນໃຫຍ່ () ເປັນລັດໃນເອີຣົບຕາເວັນຕົກ ດຳລົງຢູ່ໃນຊ່ວງຄ.ສ. 1707 ຈົນເຖິງ ຄ.ສ. 1801 ເກິດຈາກການຮວມກັນຂອງຣາຊອານາຈັກອັງກິດແລະຣາຊອານາຈັກສະກ໊ອດແລນດ໌ ພາຍໃຕ້ພຣະຣາຊບັນຍັຕສະຫະພາບ ຄ.ສ. 1707 (ພ.ສ. 2250) ກ່ອນໜ້ານີ້ຣາຊອານາຈັກທັງສອງໄດ້ມີພຣະປຣະມຸຂອົງຄ໌ດຽວກັນ ຕັ້ງແຕ່ສົມເດັຈພຣະເຈົ້າເຈມສ໌ທີ່ 6 ແຫ່ງສກ໊ອດແລນດ໌ຂື້ນຄອງຣາຊເປັນປຣະມຸຂແຫ່ງອັງກິດຄ.ສ. 1631
ສະຫະລາຊະອານາຈັກບຣິເຕນໃຫຍ່ແລະອຽກລັງດໜືອເຂົ້າແທ່ນທີ່ຣາຊອານາຈັກບຣິເຕນໃຫຍ່ໃນປີຄ.ສ. 1801 ຫລັງຈາກຣາຊອານາຈັກອຽກລັງເຂົ້າຮ່ວມໃນพระราชบัญญัติสหภาพ ค.ศ. 1800
ພຣະທາດຫລວງ ໄດ້ຖືກສ້າງຂຶ້ນໃນສັດຕະວັດທີ 3 ປະມານປີ ຄ.ສ 236 ໂດຍການນຳຂອງພຣະຍາ ຈັນທະບູລີ ປະສິດ
ພຣະອໍຣະຫັນທັງ 5 ອົງນີ້ ແມ່ນພຣະສົງລາວ ເຊິ່ງໄດ້ໄປສຶກສາຢູ່ທີ່ລາຊະຄຶ ປະເທດອິນເດຍ ເມື່ອສຳເລັດການສຶກສາ
ແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ກັບມາພ້ອມທັງໄດ້ອັນເຊີນ ພຣະບໍຣົມ ມະສາຣິຣິກະທາດ (ກະດູກຫົວເນົ່າ) ຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າມານຳ. ເມື່ອ
ເຖິງ ປະເທດລາວແລ້ວ ກໍໄດ້ຊັກຊວນພຣະຍາຈັນທະບູລີ ປະສິທິສັກ ຜູ້ຄອງເມືອງວຽງຈັນໃນສະໄໝນັ້ນ ພ້ອມດ້ວຍຣາຊະດອນ
ຊາພຣະທາດ ໜ່ວຍທີ່ພຣະຍາຈັນທະບູລີ ແລະ ພຣະອໍຣະຫັນ 5 ອົງນຳພາສ້າງຂຶ້ນນັ້ນ ເປັນພຣະທາດທີ່ກໍ່ດ້ວຍຫີນ ມີຮູບລັກສະນະເປັນອຸບໂມງ
ກວ້າງຂ້າງລະ 5 ວາ ໝາ 2 ວາ ລວງສູງ 4 ວາ 3 ສອກ.
ຕໍ່ມາພຣະເຈົ້າໄຊຍະເສດຖາທິລາດ ບໍຣົມມະຂັດຕິຍະວົງສາທຳມິກະຣາດ ໄດ້ສ້າງພຣະທາດໃຫຍ່ກວມພຣະທາດນ້ອຍ ໃນສັດຕະວັດທີ 16 ຈຸນລະສັງກາດ 928 ກົງກັບ ພ.ສ 2109 ຄ.ສ 1566 ກໍ່ດ້ວຍດິນຈີ່ແລະເມື່ອສ້າງເສັດແລ້ວໄດ້ໃສ່ຊື່ພຣະທາດນີ້ວ່າ
ເຈດີໂລກະຈຸລະມະນີ ແຕ່ຄົນສ່ວນຫລາຍນິຍົມເອີ້ນວ່າ ພຣະທາດຫລວງ ເພາະວ່າມີພຣະທາດໜ່ວຍດຽວນີ້ ທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນປະເທດລາວ ແລະໄດ້ສ້າງທາດນ້ອຍໄວ້ເທິງເຕົ້າທາດໃຫຍ່ຖານທີ 2 ອ້ອມທັງ 4 ດ້ານ ລວມທັງໝົດ 30 ໜ່ວຍ ທາດນ້ອຍ
ເຍ ທັມມາ ເຫຕຸບປະພະວາ ເຕສັງ ເຫຕຸງ ຕະຖາຄະໂຕ ເຕສັນຈະໂຍ ນິໂລໂທຈະ ເອວັງວາ ທິ ມະຫາສະມະໂນ.
ແປວ່າ:ທັມທັງຫລາຍເຫລົ່າໃດ ມີເຫດເປັນທີ່ເກີດພຣະຕະຖາຄົດ ສະແດງເຫດຂອງທັມເຫລົ່ານັ້ນ ແລະ ຕ້ອງໄດ້ດັບເຫດຂອງທັມເຫລົ່ານັ້ນດ້ວຍ ເມື່ອຂຽນແລ້ວ ກໍເອົາໃບລານຄຳນັ້ນລົງຮອງ ໄວ້ໃນພື້ນທາດນ້ອຍທັງ 30 ໜ່ວຍ ການສ້າງທາດນ້ອຍໄວ້ນີ້ ແມ່ນມີຄວາມ
ໝາຍໃຫ້ຮູ້ວ່າ ຜູ້ທີ່ບັນຈຸເປັນພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ຈະຕ້ອງໄດ້ສ້າງສົມຄຸນງາມຄວາມດີໃຫ້ເຖິງ 30 ປະການ ຕັ້ງແຕ່ທານະປາຣະມີ ເປັນຕົ້ນຈົນເຖິງ ອຸເປກຂາ ປາຣະມັດຖະປາຣະມີ ເປັນປະຣິໂຍສານ.
ທາດຄຳ ແລະ ໃບລານຄຳ ທີ່ກ່າວມານັ້ນດຽວນີ້ບໍ່ຍັງແລ້ວ ເພາະພວກກອງໂຈນຫໍ້ໄດ້ຂຸດຄົ້ນເອົາໄປໝົດ ໃນຄັ້ງທີ່ເຂົາໄດ້
ເຂົ້າມາຮຸກຮານປະເທດລາວ, ທາງດ້ານຕາເວັນອອກຫາຕາເວັນຕົກ ມີຄວາມຍາວດ້ານລະ 69 ແມັດ ສ່ວນດ້ານ
ເໜືອຫາດ້ານໃຕ້ ມີຄວາມຍາວດ້ານລະ 68 ແມັດ ໃນຖານລຸ່ມມີໃບສີມາອ້ອມທັງ 4 ດ້ານ ມີທັງຫມົດ 323 ໃບ ແລະ
ພ້ອມທັງຫໍໄຫວ້ ທັງ 4 ດ້ານ ແຕ່ລະຫໍໄຫວ້ມີຂັ້ນໃດຂຶ້ນໄປໄຫວ້ທຸກຫໍ ແຕຢູ່ທາງຫໍໄຫວ້ດ້ານຕາເວັນອອກນັ້ນ ຢູ່ພັກເທິງ
ຈາກຖານຫໍໄຫວ້ຂຶ້ນໄປມີດ້ານລະ 46 ແມັດ ມີກາບດອກບົວໃຫຍ່ອ້ອມຮອບທັງໝົດ ມີ 120 ກາບ ຢູ່ປາຍກາບດອກບົວເພິ່ນເຮັດເປັນດູກູງ ຫລື ເສັ້ນລວດເປັນຂອບອ້ອມທັງ 4 ດ້ານແລະ ຕັ້ງໃບສີມມາ ເທິງດູກູງນັ້ນ ໃບສີມມາໃນຖານນີ້ມີທັງຫມົດ 228 ໃບ ໃນໃຈກາງຂອງໃບສີມມາທຸກໆໃບ ເພິ່ນເຮັດເປັນໂກນສຳຫລັບໃສ່ພຣະພິມໃບລະອົງ ໃນຖານນີ້ ເພິ່ນເຮັດປະຕູໂຂງໄວ້ເພື່ອເກັບຍອດປະສາດ ຖັດໃບສີມມາເຂົ້າໄປມີທາງອ້ອມຮອບທາດ ຢູ່ຕາມທາງນີ້ເອງ ເພິ່ນກໍ່ທາດນ້ອຍລຽນໄປຕາມທາງມີຈຳນວນ 30 ໜ່ວຍດັ່ງກ່າວແລ້ວ ຢູ່ເທິງກາງເຕົ້າທາດນ້ອຍທັງ 30 ໜ່ວຍນີ້ ເພິ່ນໄດ້ຂຽນຫນັງສືເປັນອັກສອນທັມ ບອກຊື່ແຕ່ລະທາດໄວ້ທຸກໆໜ່ວຍ ຊື່ຂອງແຕ່ລະທາດນັ້ນ ກໍແມ່ນເອີ້ນຕາມປາຣະມີທັງ 30 ນັ້ນເອງ ຄື ຕັ້ງແຕ່ທານະປາຣະມີໄປຈົນຄົບ 30 ທັດພໍດີຖານທີ 3 ແມ່ນຖັດຈາກທານປາຣະມີ 30 ຂຶ້ນໄປ ຖານນີ້ກວ້າງດ້ານລະ 30 ແມັດ ເຕົ້າຂອງຖານທີ
3 ນີ້ແມ່ນເປັນຫລັງເຕົ້າ ຫລື ຮູບໂອຂວ້ຳ ມີລັກສະນະຄືກັບພຣະທາດສັນຈິດ ຂອງພຣະເຈົ້າອະໂສກມະຫາຣາດໃນປະເທດອິນເດຍ ເທິງຖານຫລັງເຕົ້າ ອັນເປັນຖານຕີນຂອງຍອດທາດນັ້ນ ມີຮູບເປັນ 4 ຫລ່ຽມ ອ້ອມດ້ວຍກາບດອກບົວໃຫຍ່ ເຊິ່ງມີປາຍກາບດອກບົວບານອອກ ຖັດຈາກດອກບົວໄປເປັນເຕົ້າອີກເຕົ້າໜຶ່ງ ຈຶ່ງມີພັກເປັນຮູບໂອຂວ້ຳ ໂອຫງາຍຂຶ້ນເປັນພັກເຕົ້າສ້ວຍເຂົ້າອີກ ແລ້ວຈຶ່ງມີແອວຂັນ ຖັດຈາກແອວຂັນໄປເປັນເຕົ້າຈອມທາດ ເຕົ້ານີ້ແມ່ນມີຮູບເປັນ 4 ຫລ່ຽມເຫວີຂຶ້ນເທິງໜ້ອຍ
ໜຶ່ງ ຕໍ່ຈາກເຕົ້ານີ້ ບູຮານເອີ້ນວ່າ " ເຈດີດົ້ວດວງປີພົ້ນພຸ້ງ " ຢູ່ເທິງດວງປີຈຶ່ງແມ່ນເສດຕະສັດອັນເປັນຍອດພຣະທາດ.
Steam ແມ່ນບໍລິການແຈກຢາຍເຄື່ອງຫຼີ້ນວີດີໂອເກມໂດຍ Valve. ມັນໄດ້ຖືກເປີດຕົວເປັນລູກຄ້າຊອບແວທີ່ໂດດເດັ່ນໃນເດືອນກັນຍາ 2003 ເປັນວິທີການທີ່ Valve ຈະໃຫ້ການປັບປຸງອັດຕະໂນມັດ ສຳ ລັບເກມຂອງພວກເຂົາ, ແລະໄດ້ຂະຫຍາຍອອກໄປລວມເອົາເກມຈາກຜູ້ເຜີຍແຜ່ພາກສ່ວນທີສາມ. Steam ຍັງໄດ້ຂະຫຍາຍເຂົ້າໄປໃນເວັບໄຊຕ໌ທີ່ອີງໃສ່ອິນເຕີເນັດແລະຫນ້າຮ້ານດິຈິຕອນມືຖື. Steam ໃຫ້ບໍລິຫານສິດທິດ້ານດິຈິຕອນ (DRM), ໂຮດຕິ້ງເຊີຟເວີ, ຖ່າຍທອດວິດີໂອແລະການບໍລິການເຄືອຂ່າຍສັງຄົມ. ມັນຍັງໃຫ້ຜູ້ໃຊ້ມີການຕິດຕັ້ງແລະອັບເດດເກມໂດຍອັດຕະໂນມັດ, ແລະຄຸນສົມບັດຂອງຊຸມຊົນເຊັ່ນ: ລາຍຊື່ ໝູ່ ແລະກຸ່ມ, ການເກັບຂໍ້ມູນຟັງແລະຟັງສຽງໃນເກມແລະຟັງຊັ່ນສົນທະນາ.
ຊອບແວສະ ໜອງ ໂປແກຼມໂປແກຼມໂປແກຼມໂປແກຼມໂປແກຼມໂປແກຼມໂປແກຼມໂປແກຼມໂປແກຼມໂປແກຼມໂປແກຼມໂປແກຼມໂປຼແກຼມໂປຼແກຼມໂປຼແກຼມໂປຼແກຼມໂປຼແກຼມໂປຼແກຼມໂປຼແກຼມໂປຼແກຼມໂປຼແກຼມໂປຼແກຼມໂປຼແກຼມໂປຼແກຼມໂປຼແກຼມໂປຼແກຼມໂປຼແກຼມ (Steam) ເຖິງແມ່ນວ່າໃນເບື້ອງຕົ້ນພັດທະນາເພື່ອ ນຳ ໃຊ້ໃນລະບົບປະຕິບັດການຂອງ ໄມໂຄຣຊອບ ວິນໂດ, ແຕ່ລຸ້ນຕໍ່ມາ ສຳ ລັບ macOS ແລະ Linux ກໍ່ຖືກປ່ອຍອອກມາ. ແອັບ Mobile ມືຖືກໍ່ໄດ້ຖືກປ່ອຍອອກມາ ສຳ ລັບ iOS, Android ແລະ Windows Phone ໃນປີ 2010. ເວທີດັ່ງກ່າວຍັງໃຫ້ບໍລິການເລືອກເນື້ອຫາອື່ນໆເລັກໆນ້ອຍໆ, ລວມທັງໂປແກຼມອອກແບບ, ຮາດແວ, ເຄື່ອງຫຼີ້ນເກມ, ສັດແລະຮູບເງົາ.
ແພລະຕະຟອມ Steam ແມ່ນເວທີແຈກຢາຍດິຈິຕອນທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດ ສຳ ລັບການຫລີ້ນເກມ PC, ເຊິ່ງປະມານ 75% ຂອງພື້ນທີ່ຕະຫລາດໃນປີ 2013. ໃນປີ 2017, ຜູ້ໃຊ້ຊື້ເກມຜ່ານ Steam ລວມມູນຄ່າປະມານ 4,3 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ, ເຊິ່ງກວມເອົາຢ່າງ ໜ້ອຍ 18% ຂອງຍອດຂາຍເກມ PC ທົ່ວໂລກ. ໃນປີ 2019, ບໍລິການມີ 34 ພັນກວ່າເກມທີ່ມີຜູ້ໃຊ້ເຄື່ອນໄຫວຫຼາຍກວ່າ 95 ລ້ານລາຍເດືອນ. ຄວາມ ສຳ ເລັດຂອງ Steam ໄດ້ເຮັດໃຫ້ມີການພັດທະນາສາຍຂອງ microconsoles Steam Machine ເຊິ່ງປະກອບມີລະບົບປະຕິບັດການ SteamOS ແລະເຄື່ອງຄວບຄຸມຄອມ.
Valve Corporation, ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກຍັງເປັນ Valve Software ຫຼືງ່າຍດາຍ Valve, ແມ່ນບໍລິສັດຜະລິດວີດີໂອ, ນັກພິມ, ແລະບໍລິສັດ ຈຳ ໜ່າຍ ດິຈິຕອລຂອງອາເມລິກາທີ່ມີ ສຳ ນັກງານໃຫຍ່ຕັ້ງຢູ່ Bellevue, Washington. ມັນແມ່ນຜູ້ພັດທະນາເວທີການແຈກຈ່າຍຊອບແວ Steam ແລະ "Half-Life", "Counter-Strike", "Portal", "Day of Defeat", "Team Fortress", "Left 4 Dead", ແລະ "Dota" ຊຸດ.
Valve ໄດ້ສ້າງຕັ້ງຂື້ນໃນປີ 1996 ໂດຍອະດີດພະນັກງານ Microsoft, Gabe Newell ແລະ Mike Harrington. ຜະລິດຕະພັນເປີດຕົວຄັ້ງ ທຳ ອິດຂອງພວກເຂົາ, ຄອມພີວເຕີ້ບຸກຄົນ ທຳ ອິດທີ່ມີຊື່ວ່າ "Half-Life", PC ໄດ້ຖືກປ່ອຍອອກມາໃນປີ 1998 ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ຮັບຄວາມຊົມເຊີຍແລະຄວາມ ສຳ ເລັດທາງການຄ້າ, ຫລັງຈາກນັ້ນ Harrington ໄດ້ອອກຈາກບໍລິສັດ. ໃນປີ 2003, Valve ໄດ້ເປີດຕົວ Steam, ເຊິ່ງກວມເອົາປະມານເຄິ່ງ ໜຶ່ງ ຂອງຍອດຂາຍເກມຄອມພີວເຕີດີຈີຕອນໃນປີ 2011. ຮອດປີ 2012, Valve ໄດ້ຈ້າງແຮງງານປະມານ 250 ຄົນແລະມີລາຍງານວ່າມີມູນຄ່າຫລາຍກວ່າ 3 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ, ເຮັດໃຫ້ບໍລິສັດມີ ກຳ ໄລສູງສຸດຕໍ່ພະນັກງານຄົນ ໜຶ່ງ ໃນສະຫະລັດ. ໃນຊຸມປີ 2010, Valve ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນພັດທະນາຮາດແວເຊັ່ນ: ເຄື່ອງ Steam, ເຄື່ອງ ໝາຍ ການຄ້າຄອມພີວເຕີ້, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບເຄື່ອງຫຼີ້ນຫູຟັງຄວາມເປັນຈິງຂອງ HTC Vive ແລະ Valve Index.
ແບລັກພິງ () ແມ່ນວົງດົນຕີຍິງເກົາຫຼີໃຕ້ ສັງກັດໂດຍ ວາຍຈີເອັນເຕີເທັນເມັນຕ໌ (YG Entertainment) ປະກອບສະມາຊິກ ເຈນນີ ຈີຊູ ໂຣເຊ ແລະ ລິຊາ ວົງດົນຕີນີ້ເປິດຕົວເມື່ອວັນທີ່ 8 ສິງຫາ 2016 ກັບອັນລະບັ້ມດ່ຽວຂອງວົງຄື Square One ເຊິ່ງປ່ອຍພ້ອມ Whistle ແມ່ນເພງອັນດັບໜຶ່ງຂອງວົງໃນປະເທດເກົາຫຼີໃຕ້ ເຊັ່ນດຽວກັນກັບເພງ Boombayah ກາຍ​ເປັນເພງກົກທີ່ຕິດອັນດັບໜຶ່ງບົນຊາຣ໌ດ Billboard World Digital Songs ວົງນີ້ຍັງໄດ້ຮັບລາງວັນ Golden Disc Awards ແລະ Seoul Music Awards.
ວົງດົນຕີນີ້ແມ່ນກຸ່ມວົງຍິງ K-Pop ອັນດັບສູງສຸດທັ້ງ Billboard Hot 100 ແລະ Billboard 200 ຕິດອັນດັບທີ່ 33 ກັບ "Sour Candy" (2020) ແລະເພງ Kill This Love (2019) ຕິດອັນດັບທີ່ 24 ຕາມລຳດັບ ລວມເຖີງແມ່ນວົງດົນຕີ Kpop ຍິງຄັ້ງທຳອິດແລະວົງດຽວທີ່ຂຶ້ນອັນດັບໜຶ່ງບົນອັນດັບ Billboard ປະເພດສິລະປິນໜ້າໃໝ່ ແລະແມ່ນສິລະປິນກຸ່ມກົກທີ່ມີຊິງເກິນອັນດັບໜຶ່ງຂອງຊາຣ໌ດ Billboard World digital songs ເຖີງ 5 ເພງ ຊິງເກີນ Ddu du ddu du ກາຍເປັນມິວສິກວິດີໂອທີ່ມີຍອດເບິ່ງມາກທີ່ສຸດຂອງສິລະປິນກຸ່ມ K-pop ທັ້ງໝົດ ໂດຍມີຍອດເບິ່ງມາກກວ່າ 1 ພັນລ້ານຄັ້ງໃນຢູທູບ ຕໍ່ມາໃນເດືອນມິຖຸນາ 2020 ພວກເຂົາໄດ້ປ່ອຍຊິງເກີນ How you like that ເຊີ່ງມີຍອດຜູ້ເບີ່ງມິວສິກວີດີໂອເຖີງ 57 ລ້ານຄົນຫລັງປ່ອຍມິວສິກວິດີໂອໄດ້ 12 ຊົ່ວໂມງ
ກ່ອນໜ້ານີ້ ມີຂ່າວລືຫຼາຍໆກ່ຽວກັບຊື່ກຸ່ມເກີລກຣຸ້ປໃໝ່ຂອງ YG Entertainment ບໍ່ວ່າຈະເປັນ TLCF, Magnum ແລະ Baby monster ໃນປີ 2012 ເຈັນນີ່ປາກົດໃນວິດິໂອແນະນຳເດັກຝຶກທາງຊ່ອງ YG Entertainment ໃນຢູທູບ ໂດຍມີຄຳວ່າ Pink punk ແມ່ນຊື່ປະຊາສຳພັນຂອງກຸ່ມ ເຖິງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ ບໍ່ມີການຍືນຍັນຢ່າງເປັນທາງການວ່າ ເກີລກຣຸ້ປໃໝ່ໃຊ້ຊື່ນີ້ ຈົນກວ່າວັນທີ່ 29 ມິຖຸນາ 2016 YG Entertainment ໄດ້ປະກາດລາຍຊື່ສະມາຊິກແລະຊື່ກຸ່ມຢ່າງເປັນທາງການວ່າ ແບລັກພິງ ຕົວແທນ YG ກ່າວວ່າ "ແບລັກພິງແມ່ນຄວາມຕັ້ງໃຈໃຫ້ກົງກັນຂ້າມ ສີບົວສື່ເຖີງຄວາມງົດງາມ ແຕ່ຄວາມສວຍບໍ່ແມ່ນທັງໝົດ ພວກນາງແມ່ນທີມບໍ່ໄດ້ມີພຽງຮູບຮ່າງໜ້າຕາເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຍັງຫຼາຍໄປດ້ວຍຂອງຂວັນ" ນອກຈາກນີ້ ສະມາຊິກທັ້ງໝົດຕ່າງມີຄວາມເປັນຜູ້ນຳໃນແຕ່ລະດ້ານໄດ້ ແບລັກພິງແລະທາງ YG ຕັດສິນໃຈວ່າບໍ່ມີຫົວໜ້າວົງ
มิสแกรนด์สุโขทัย () เป็นการประกวดนางงามของจังหวัดสุโขทัย จัดขึ้นเป็นครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. 2559 ดำเนินการจัดประกวดโดยกองประกวดมิสแกรนด์สุโขทัย การประกวดมิสแกรนด์สุโขทัยมีจุดประสงค์เพื่อคัดเลือกตัวแทนสาวงาม เข้าร่วมการประกวดมิสแกรนด์ไทยแลนด์ โดยผู้ดำรงตำแหน่งมิสแกรนด์สุโขทัยคนปัจจุบัน คือ วรดา ฉัตรศรี ได้รับตำแหน่งเมื่อวันที่ 3 เมษายน พ.ศ. 2564
มงกุฎประจำตำแหน่ง.
2020: แรงบันดาลใจมงกุฎ มิสแกรนด์สุโขทัย จังหวัดสุโขทัยเป็นดินแดนแห่งอารยธรรมเก่าแก่ของไทย เป็นศูนย์กลางความเจริญก้าวหน้ายุคหนึ่งของไทยเช่นกัน อย่างเช่นหลักฐานหลักศิลาจารึก พ่อขุนรามคำแหงมหาราชทรงประดิษฐ์ลายสือไทยหรือตัวหนังสือไทยขึ้น เราจึ่งนำตัวอักษรลายสือไทยมาออกแบบลายมงกุฎ ร่วมกับลายดอกบัว เพื่อความอ่อนช้อยให้เข้ากับตัวมงกุฎ เพราะดอกบัวเป็นดอกไม้ประจำจังหวัดสุโขทัย ลายด้านข้างมงกุฎนำตัวอักษรแรกของลายสือไทยมาออกแบบซึ่งยังพ้องกับคำว่า "แกรนด์" ในภาษาไทยปัจจุบัน ส่วนลายที่ฐาน เราเลือกตัวอักษรลายสื่อไทยตัว ส.ข.ท. ซึ่งตั้งใจเลือกมาเพื่อย่อจากคำว่า "สุโขทัย" ลายซุ้มโค้งด้านหน้าส่วนบนตั้งใจเอากรอบ out line ของหลักศิลาจารึก มาออกแบบร่วมกับลายดอกบัว ลักษณะมงกุฎจึงออกมาอ่อนช้อยแต่ดูสง่าและมีความหมายที่ดีเกี่ยวข้องกับจังหวัดสุโขทัยชัดเจน เป็นที่น่าจดจำ
2017: ลีลาจารุมาศ ซึ่งทำจากทองคำโบราณบริสุทธิ์ 99.99 % น้ำหนัก 39 บาท มูลค่า 999,999 บาท นิยามของมงกุฎทองคำแท้ “ลีลาจารุมาศ” คือสัญลักษณ์ทรงคุณค่าของสตรีที่คู่ควร มงกุฎที่รังสรรค์ขึ้นด้วยทองคำ ธาตุแห่งความเปล่งปลั่งนิรันดร สะท้อนความงดงามอันเป็นเอกลักษณ์ของเมืองสุโขทัย ดินแดนรุ่งอรุณแห่งความสุข ด้านหน้าเป็นรูปเจดีย์ทรงดอกบัวตูม สถาปัตยกรรมอันโดดเด่นของสุโขทัย สื่อความหมายถึงความงาม บริสุทธิ์ สูงส่งประดิษฐานบนกระทง สัญลักษณ์แห่งภูมิปัญญาอันล้ำเลิศของ “ท้าวศรีจุฬาลักษณ์” สตรีที่ตำนานเล่าว่าเป็นผู้ประดิษฐ์กระทงรูปดอกกระมุทถวายแด่พระร่วงเจ้า รายล้อมด้วยฝูงมัจฉาสีทองอร่าม ตกแต่งด้วยลายกระหนกที่ได้รับแรงบันดาลใจมาจากรวงข้า; สื่อถึงประโยคในศิลาจารึกว่า “ในน้ำมีปลา ในนามีข้าว” หมายถึงความอุดมสมบูรณ์ของดินแดนอันเป็นอู่แห่งอารยธรรมไทย ซึ่งสตรีผู้ได้สวมมงกุฎนี้ไว้กำลังจะทำหน้าที่เผยแพร่คุณค่าของเมือง ในนาม “มิสแกรนด์สุโขทัย”
ชุดอัตลักษณ์ประจำจังหวัด.
2020: ชุด สุโขทัย ประตูสู่เมืองแห่งความสุข สุข อุทัย สาวงามจากเมืองแห่งนิยาม รุ่งอรุณ และความสุข ขอหยิบเอาหลักศิลาจารึก ต้นกำเนิดแห่งอักษรไทย ถือเป็นหลักปฐมบทแห่งประศาสตร์ไทย นำเสนอผ่านรูปแบบของชุดประจำจังหวัด ใช้เทคนิคพิมพ์ลายพิเศษและปักลงบนตัวชุด เปรียบเสมือนพลังแห่งภาษา นำมาผสมผสานกับลวดลายไทยลายกนกโมเดิร์น ใช้วัสดุเมื่อต้องแสงไฟแล้วระยิบระยับ อันแสดงออกถึงความเป็นอารยะประเทศ โทนสีชุด ใช้การเลียนแบบลวดลายตามหลักศิลาจารึก ออกแบบโดย นายจักรินทร์ พิมพะลา
2019: ชุดจุฬาลักษคงคาลัย แรงบันดาลใจมาจากอณาจักรสุโขทัย ดินแดนที่มีประเพณีและวัฒนธรรม เป็นเมืองมรดกโลกดั่งคำกล่าว มรดกโลกล้ำเลิศ กำเนิดลายสือไทย เล่นไฟลอยกระทง ดำรงพุทธศาสนา งามตาผ้าตีนจก สังคโลกทองโบราณ สักการแม่ย่าพ่อขุน รุ่งอรุณแห่งความสุข ออกแบบโดย นายอัครดิฐษ์ เหมธนกิจโภคิน ตัดเย็บโดย ห้องเสื้อ เป้ เลอเฌ่ย์อัพ
2018: ชุดจุฬาลักษคงคาลัย แรงบันดาลใจมาจากอณาจักรสุโขทัย ดินแดนที่มีประเพณีและวัฒนธรรม เป็นเมืองมรดกโลกดั่งคำกล่าว มรดกโลกล้ำเลิศ กำเนิดลายสือไทย เล่นไฟลอยกระทง ดำรงพุทธศาสนา งามตาผ้าตีนจก สังคโลกทองโบราณ สักการแม่ย่าพ่อขุน รุ่งอรุณแห่งความสุข ออกแบบโดย นายอัครดิฐษ์ เหมธนกิจโภคิน ตัดเย็บโดย ห้องเสื้อ เป้ เลอเฌ่ย์อัพ
2018: ชุดนพมาศนารี ศรีอรุโณทัย ได้รับแรงบันดาลใจจาก "นางนพมาศ" สตรีผู้ได้รับการยกย่องตามความเชื่อที่ว่า เป็นผู้ริเริ่มการประดิษฐ์กระทง เพื่อใช้ลอยในงานประเพณีลอยกระทง ซึ่งเป็นปฐมบทแห่งประเพณีการขอขมาแด่สายน้ำ ซึ่งได้ถือกำเนิดจากอาณาจักรสุโขทัย ดินแดนที่ผู้คนต่างรู้จักว่า เป็นดินแดนแห่งอรุณรุ่งแห่งความสุข ความงดงามของกลีบกระทง ได้ถูกถ่ายทอดผ่านรัดเกล้าทรงกลีบบัว รวมทั้งงานใบตองและงานกรองดอกไม้นานาพรรณ ได้ถูกถ่ายทอดสู่เครื่องแต่งกายอันงดงาม พร้อมด้วยโคมชัก โคมแขวน อัตลักษณ์แห่งความประณีตงดงามของช่างศิลป์ท้องถิ่นสุโขทัย ก็ได้ถูกเรียงร้อยมาพร้อมกับชุดนี้ด้วยเช่นเดียวกัน จึงนับได้ว่าชุด นพมาศนารี ศรีอรุโณทัย จึงเป็นชุดแห่งความภาคภูมิใจของผู้หญิงไทยอย่างแท้จริง ออกแบบโดย อาจารย์ เมทนี ปัจฉิมบุตร ร้าน ไอยรา
2017: มนตราศิลาดล วิจิตราภรณ์ที่รังสรรค์ขึ้นสำหรับสตรีผู้เป็นที่ภาคภูมิใจของชาวสุโขทัย แรงบันดาลใจจากหัตถศิลป์บนแผ่นดินพระร่วง สะท้อนความรุ่มรวยทางศิลปวัฒนธรรม และภูมิปัญญาของแผ่นดินอรุณรุ่งแห่งความสุข ศิราภรณ์ได้รับแรงบันดาลใจจากโคมรูปดอกกระมุทคลี่กลีบรับแสงจันทร์ ต้นแบบของกระทงซึ่งยอดหญิงอย่างท้าวศรีจุฬาลักษณ์หรือนางนพมาศ ประดิษฐ์ขึ้นถวายพระร่วงเจ้า สะท้อนความสามารถของสตรีสุโขทัย ต้นแบบของกุลสตรีไทยที่ได้รับการยอมรับมาทุกยุคทุกสมัย เครื่องประดับทองถัก แรงบันกาลใจจากเครื่องทรงของเทวรูปศิลปะสุโขทัยที่งดงามอ่อนช้อยทว่าเข้มขลังทรงพลัง ลวดลายบนอาภรณ์ได้รับแรงบันดาลใจมาจากลวดลายของเครื่องสังคโลกหรือเครื่องศิลาดล ซึ่งได้รับการยอมรับไปทั่วโลกว่าเป็นเครื่องเคลือบที่มีความงดงามเป็นเอกลักษณ์ ประดุจดั่งสาวงามผู้สวมใส่ซึ่งจะแสดงภาพลักษณ์ของหญิงไทยที่ได้รับการยอมรับไปทั่วโลก ลายพรรณพฤกษาและหมู่มัจฉาแหวกว่ายสายน้ำบนอาภรณ์ สะท้อนความอุดมสมบูรณ์ของดินแดนสุโขทัย ซึ่งจะตราตรึงอยู่ในจิตใจของผู้มาเยือน ออกแบบโดย ห้องเสื้อเลอเฌ่ย์อัฟ เวดดิ้งสุโขทัย
2016: ชุดเดวา เทวะ เทวา แปลถึง “เทพ” รูปโฉมงดงามดั่งสวรรค์สร้าง สุโขทัยธานีอาณาจักรอันรุ่งเรืองเมืองพ่อขุนรามแต่เก่าก่อน ได้จำลองความเชื่ออันน่าอัศจรรย์ ตกผลึกความมั่งคั่งทางศาสนาพราหมณ์ส่งมายังศาสนาพุทธและอารยธรรมอันเฟื่องฟูจากเทวสถาน เหนือสิ่งอื่นใด “เทวรูป เทวสตรี” เป็นเครื่องเตือนใจให้ระลึกถึงความดีงาม จึงสรรค์สร้างประติมากรรมอันวิจิตร สู่เทวะสตรีผู้เลอโฉมและเครื่องทรงที่เลอค่า ในชุด “Dewa เดวา” ออกแบบโดย Myriad Grand Mond ซึ่งศกลวรรณ แซ่เตียว สวมใส่โดยชุดเดวา ได้รองชนะเลิศชุดประจำชาติยอดเยี่ยม จากเวทีมิสแกรนด์ไทยแลนด์ 2016 และได้ใช้เป็นชุดประจำชาติบนเวทีการประกวด มิสแกรนด์อินเตอร์เนชันแนล 2016 สวมใส่โดย สุภาพร มะลิซ้อน และได้เข้ารอบ 10 คนสุดท้ายชุดประจำชาติยอดเยี่ยม
ເທສລາ (ເມື່ອກ່ອນ "ເທສະລາມໍເຕີ") ແມ່ນບໍລິສັດຂອງສະຫະລັດອາເມລິກາ ອອກແບບ ຜະລິດແລະຈຳໜ່າຍລົດພະລັງງານໄຟຟ້າແລະສ່ວນປະກອບລະບົບສົ່ງກຳລັງຂອງຍານພາຫະນະໄຟຟ້າ. ແມ່ນບໍລິສັດມະຫາຊົນ ມີຊື່ທາງການຄ້າໃນຕະຫຼາດຫຼັກຊັບແນສະແດັກວ່າ TESLA. ເຮັດກຳໄລເທື່ອທໍາອິດໃນຊ່ວງໄຕມາດທໍາອິດຂອງປີ ຄ.ສ. 2013 ໂດຍບໍລິສັດມີພາລະກິດຫຼັກແມ່ນ ກະຕຸ້ນໃຫ້ເກີດການເຂົ້າສູ່ຍຸກການເດີນທາງທີ່ຍັ່ງຍືນ (Accelerate the World’s Transition to Sustainable Transport). ປັດຈຸບັນປະທານບໍລິຫານບໍລິສັດ (ຊີອີໂອ) ແມ່ນ ອີລອນ ມັດ.
ເທສະລາໄດ້ຮັບຊື່ສຽງແຜ່ຫຼາຍເທື່ອທໍາອິດຫຼັງໄດ້ເລີ່ມຈຳໜ່າຍລົດເທສະລາ ໂລດສະເຕີ, ລົດສະປອດໄຟຟ້າຄັນທໍາອິດ, ລົດຄັນທີສອງຂອງບໍລິສັດແມ່ນເທສະລາ ໂມເດວເອັດ, ລົດເກງຫຼູຫຼາທີ່ໃຊ້ພະລັງງານໄຟຟ້າ, ເທສະລາ ໂມເດວເອັກ ແລະລົດ SUV ຄັນທໍາອິດ ເປັນຕົ້ນ.
ສັດທາ ກາປູຣ ແມ່ນນັກສະແດງແລະນັກຮ້ອງຍິງຊາວອິນເດຍ ເປັນນັກສະແດງທີ່ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍມຢ່າງຫຼາຍໃນປະເທດອິນເດຍ ແລະອຍູ່ໃນລາຍຊື່ 30 Under 30 ຂອງນິຕຍາສານຟັອບສ໌
ເພິ່ນເກິດເມື່ອວັນທີ່ 3 ມີນາ ຄ.ສ. 1987 ແມ່ນທິດາຂອງສັກຕິແລະສຶວານີ ກາປູຣ ຈົບການສຶກສາຈາກມະຫາວິທຍາໄລບອສຕັນ ແລະເຂົ້າສູ່ວົງການບັນເທິງເມື່ປີ ຄ.ສ. 2010
ນະທຳມີທຳນອງ ການເສບ, ການຮ້ອງ ແລະ ການຂັບລຳຫຼາຍຢ່າງເປັນຕົ້ນແມ່ນ: ລຳສາລະວັນ,
ລຳຄົງເຊໂດນ,ລຳຜູ້ໄທ,ລຳຕາລີມອນ, ລຳກະເລີ້ຍ ແລະ ອື່ນໆ ໃນການຂັບລຳຕ່າງໆ ກໍມີຄວາມມ່ວນຊື່ນອອນຊອນແຕກຕ່າງກັນ ໄປຕາມຈຸດພິເສດຂອງແຕ່ລະເຜົ່າ
ແຂວງສາລະວັນ ເປັນແຂວງທີ່ຢູ່ທາງພາກໃຕ້ຂອງປະເທດລາວ ເປັນແຂວງທີ່ມີເສດຖະກິດພວມຂະຫຍາຍຕົວ, ມີຫຼາຍຊົນຊາດຊົນເຜົ່າດຳລົງຊີວິດຢູ່ດ້ວຍກັນ. ເມືອງເອກຂອງແຂວງ ແມ່ນ ເມືອງ ສາລະວັນ.
ສາ­ລະ​ວັນ ປະ­ກອບ​ມີຫລາຍ​ຊົນ­ເຜົ່າ​ດຳ­ລົງ​ຊີ­ວິດ​ຢູ່ລວມແລ້ວ​ທັງ​ຫມົດ 14 ຊົນ­ເຜົ່າ ​ທີ່​ມີພາ­ສາ​ປາກ​ເວົ້າ​ແຕກ​ຕ່າງ​ກັນ ລວມ​ເຖິງ​ຂະ​ນົບ​ທຳ­ນຽມ, ຮີດຄອງ​ປະ­ເພ­ນີ, ຄວາມ​ເຊື່ອ​ຖື​ ຂອງບັນ­ດາ­ເຜົ່າ​ທີ່​ບໍ່​ຄື​ກັນ ຫາ​ຍາກ​ທີ່ຈະ​ໄດ້​ສຳຜັດ​ກັບ​ຄວາມ​ຫລາກຫລາຍ​ຂອງ​ແຕ່​ລະ​ຊົນ­ເຜົ່າ ເຊິ່ງສາ­ມາດ​ຖ່າຍ​ທອດ​ປະ­ສົບ​ການທາງ​ດ້ານ​ວັດ­ທະ­ນະ­ທຳ ທີ່​ນ້ອຍຫນັກ​ນ້ອຍ​ຫນາ​ທີ່​ຈະ​ໄດ້​ພົບ​ເຫັນ.
ປະກອບດ້ວຍລາວລຸ່ມ, ຂະໝຸ, ອາລັກ, ກະຕາງ, ກະຕູ, ແງະ,ຜູ້ໄທ, ຕະໂອ້ຍ, ປະໂກະ, ຕົງ, ຊ່ວຍ ຯລຯ. ເຊິ່ງ​ແຕ່​ລະ​ຊົນ­ເຜົ່າເຫລົ່າ­ນັ້ນ ລ້ວນ​ແຕ່​ຕັ້ງ​ບ້ານ​ເຮືອນຢູ່​ແບບ​ກະ​ແຈກ​ກະ­ຈາຍ ແລະ ຢຶດຖື​ອາ​ຊີຍ​ເຮັດ​ນາ​ເປັນ­ຕົ້ນ​ຕໍ, ພ້ອມກັນ​ນັ້ນ ດ້ານ​ການ​ເຊື່ອ​ຖືກ​ແຕກຕ່າງ​ກັນໂດຍສະ້າະຊົນເຜົ່າຕະໂອ້ຍມີວັດະຮທຳນັບຖືເທບເທວະດາຜູດຜີຍ່າງເຄັ່ງຄັດ
ໃນຊຸມປີ 1920, ການເຄື່ອນໄຫວປະຕິວັດຕ້ານຈັກກະພັດອາເມລິກາພວມຂະຫຍາຍຕົວຢ່າງແຮງຢູ່ຫວຽດນາມ. ໜຶ່ງ ໃນບັນດາອົງການປະຕິວັດທີ່ເຂັ້ມແຂງທີ່ສຸດໃນເວລານັ້ນແມ່ນສະຫະພັນຊາວ ໜຸ່ມ ປະຕິວັດຫວຽດນາມ, ໂດຍປະຕິບັດຕາມແນວທາງການເມືອງຄອມມູນິດທີ່ຈັດໂດຍ Nguyen Ai Quoc ໃນປີ 1925 ຢູ່ກວາງໂຈ (ປະເທດຈີນ). ຮອດທ້າຍຊຸມປີ 1920, ສະມາຄົມຄອມມູນິດຫຼາຍແຫ່ງໄດ້ຖືກສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໃນອົງການນີ້. ບາງສະມາຊິກທີ່ເຂັ້ມແຂງທີ່ສຸດຕ້ອງການສ້າງຕັ້ງພັກກອມມູນິດທີ່ແທ້ຈິງໃນປະເທດຫວຽດນາມເພື່ອປ່ຽນແທນສະຫະພັນຊາວ ໜຸ່ມ ປະຕິວັດຫວຽດນາມ. ພັກຄອມມູນິດຫວຽດນາມຕໍ່ມາໄດ້ປ່ຽນຊື່ໃນກອງປະຊຸມທີ່ຮົງກົງໃນເດືອນຕຸລາ 930 ເພາະວ່າຄອມມູນິດສາກົນໄດ້ສະ ໜັບ ສະ ໜູນ ການສ້າງຕັ້ງພັກດຽວໃນອິນດູຈີນ.
ພົບປະກັນທີ່ 5D Ham Long, ຮ່າໂນ້ຍ, ຕັດສິນໃຈສ້າງຕັ້ງສາຂາຄອມມູນິດແລະໄດ້ເລືອກຕັ້ງ Tran Van Cung (ນາມແຝງ Quoc Anh) ເປັນເລຂາ. ເຖິງວ່າ Nguyen Phong Sac, ເຖິງວ່າຈະຂາດວຽກຍ້ອນວຽກງານພິເສດຂອງລາວ, ກໍ່ຍັງຖືກຮັບຮູ້ວ່າເປັນສະມາຊິກຢ່າງເປັນທາງການ [2]. ນີ້ແມ່ນສາຂາຄອມມູນິດແຫ່ງ ທຳ ອິດຢູ່ຫວຽດນາມ. ສາຂາຫ້ອງນີ້ໄດ້ສະ ໜັບ ສະ ໜູນ ການສ້າງຕັ້ງພັກຄອມມູນິດ. ບົນພື້ນຖານນັ້ນ, ໜ່ວຍ ພັກໄດ້ກະກຽມຢ່າງຕັ້ງ ໜ້າ ເພື່ອສ້າງຕັ້ງພັກກອມມູນິດເພື່ອປ່ຽນແທນສະຫະພັນຊາວ ໜຸ່ມ ປະຕິວັດຫວຽດນາມ.
ໃນກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຄັ້ງ ທຳ ອິດຂອງຄະນະຊາວ ໜຸ່ມ ປະຊາຊົນປະຕິວັດຫວຽດນາມໃນຕົ້ນເດືອນພຶດສະພາປີ 1929 ໄດ້ມີການຖົກຖຽງກັນລະຫວ່າງຄະນະຜູ້ແທນອ້ອມຂ້າງການຊຸກຍູ້ການສ້າງຕັ້ງພັກຄອມມູນິດ. ພາຍຫຼັງຂໍ້ສະ ເໜີ ເພື່ອຍຸບສະມາຄົມຊາວ ໜຸ່ມ ປະຊາຊົນປະຕິວັດຫວຽດນາມ, ການສ້າງຕັ້ງພັກກອມມູນິດໄດ້ຖືກປະຕິເສດ, ຄະນະຜູ້ແທນ Tonkin (ລວມທັງ Tran Van Cung, Ngo Gia Tu ແລະ Nguyen Tuan) ໄດ້ຖອນຕົວອອກຈາກສະພາແລະກັບຄືນບ້ານ.
ວັນທີ 17 ມິຖຸນາ, 1929 ຢູ່ທີ່ 312 ຖະ ໜົນ Kham Thien, ຮ່າໂນ້ຍ, [3] [4] ປະມານ 20 ຕົວແທນຂອງອົງການຈັດຕັ້ງຮາກຖານຄອມມູນິດໃນພາກ ເໜືອ ໄດ້ພົບປະກັນຢູ່ທີ່ກອງປະຊຸມເພື່ອຕັດສິນການສ້າງຕັ້ງພັກກອມມູນິດອິນດູຈີນ. ຜ່ານຖະແຫຼງການແລະລັດຖະບັນຍັດຂອງພັກ, ການຕັດສິນໃຈເຜີຍແຜ່ຄ້ອນແລະຄ້ອນ, ໄດ້ສົ່ງໃຫ້ຄະນະບໍລິຫານງານສູນກາງພັກຊົ່ວຄາວ, ໃນນັ້ນປະກອບມີ: Trinh Dinh Cuu, Nguyen Duc Canh, Ngo Gia Tu, Tran Van Cung, Nguyen Phong Sac, Tran Tu Chinh ແລະ Nguyen Tuan (Kim Ton). ອົງການນີ້ໄດ້ພັດທະນາຢູ່ Tonkin ແລະໄດ້ສົ່ງຄົນໄປສູນກາງປະເທດຫວຽດນາມແລະ Cochinchina ເພື່ອໂຄສະນາເພື່ອສ້າງຕັ້ງພັກໃນທົ່ວປະເທດຫວຽດນາມ.
ໃນເດືອນກຸມພາປີ 1930, ພັກກອມມູນິດອິນດູຈີນແລະບັນດາອົງການຄອມມູນິດອື່ນໆໃນຫວຽດນາມ (ພັກກອມມູນິດ Annam, ພັກກອມມູນິດອິນດູຈີນ) ໄດ້ທ້ອນໂຮມເຂົ້າເປັນພັກກອມມູນິດຫວຽດນາມ (ທ່ານ Trinh Dinh Cuu ແມ່ນບຸກຄົນ). ຫົວ ໜ້າ ຄະນະບໍລິຫານງານສູນກາງຊົ່ວຄາວ).
ຕາມທ່ານດຣ Vu Quang Hien, ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດຮ່າໂນ້ຍ, ປະທານໂຮ່ຈີມິນໃນປີ 1930 ຄິດວ່າພັກກອມມູນິດແຍກຕ່າງຫາກຕ້ອງໄດ້ຮັບການສ້າງຕັ້ງໃນ 3 ປະເທດອິນດູຈີນ, ແຕ່ວ່າພັກກອມມູນິດສາກົນໄດ້ສະ ໜັບ ສະ ໜູນ ການສ້າງຕັ້ງພັກ ໜຶ່ງ ຢູ່ອິນດູຈີນ. ເທົ່ານັ້ນ. ໝາກ ຜົນຂອງກອງປະຊຸມຢູ່ຮົງກົງໃນເດືອນຕຸລາປີ 1930, ໂດຍປະທານ Tran Phu ຕັດສິນໃຈປະຖິ້ມຊື່ພັກຄອມມູນິດຫວຽດນາມແລະຕັ້ງຊື່ພັກຄອມມູນິດອິນດູຈີນ.
ເມື່ອກອງປະຊຸມສູນກາງພັກກອມມູນິດອິນດູຈີນໄດ້ພົບປະກັນຢູ່ເມືອງໄຊງ່ອນໃນວັນທີ 12 ມີນາ 1931, ຄວາມ ສຳ ພັນລະຫວ່າງຄະນະບໍລິຫານງານສູນກາງ, ຜູ້ ນຳ ປະຈຸບັນ Tran Phu, ແລະທ່ານ Ho Chi Minh, ໃນເວລານັ້ນຢູ່ Hong ກົງ, ໄດ້ລົງມາຫຼາຍ. ອີງຕາມທ່ານ Sophie Quinn-Judge, ຜູ້ຂຽນຂອງ "ໂຮຈິມິນ: ປີ Miss", Ho ໄດ້ຖືກວິພາກວິຈານໃນເວລານັ້ນເພາະວ່າປະຊາຊົນເລີ່ມເຫັນວ່າລາວເປັນຜູ້ປະຕິຮູບແນວໂນ້ມ. ປະເທດ. [5] ກ່ຽວກັບເລື່ອງນີ້, ທ່ານດຣຫວໍກວາງເຮີນ, ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດຮ່າໂນ້ຍ, ໃຫ້ຮູ້ວ່າ, ໂຮ່ຈີມິນໃນເວລານັ້ນມີຄວາມເຫັນທີ່ແຕກຕ່າງກັນຫຼາຍຈາກພັກກອມມູນິດສາກົນ, ແລະກໍ່ຖືກ "ກ່າວປະນາມຢ່າງຮຸນແຮງ. ຈາກກອງຂອງຄອມມູນິດສາກົນ
ນະຄອນໂຮ່ຈີມິນ (ທີ່ຮູ້ກັນທົ່ວໄປວ່າ Saigon) ແມ່ນ ໜຶ່ງ ໃນ 2 ຕົວເມືອງໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງຫວຽດນາມ, ແລະຍັງເປັນ ໜຶ່ງ ໃນສູນເສດຖະກິດ, ການເມືອງ, ວັດທະນະ ທຳ ແລະການສຶກສາທີ່ ສຳ ຄັນທີ່ສຸດຂອງຫວຽດນາມ. ຜູ້​ຊາຍ. ປະຈຸບັນ, ນະຄອນໂຮ່ຈີມິນ (ໄຊງ່ອນ) ແມ່ນນະຄອນໂດຍກົງຢູ່ພາຍໃຕ້ການປົກຄອງສູນກາງແລະຖືກຈັດເຂົ້າເປັນເຂດຕົວເມືອງພິເສດຂອງຫວຽດນາມ, ພ້ອມກັບນະຄອນຫຼວງຮ່າໂນ້ຍ.
ໂດຍຕັ້ງຢູ່ເຂດຫັນປ່ຽນລະຫວ່າງທິດຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້ແລະທິດຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້, ນະຄອນໂຮ່ຈີມິນໃນປັດຈຸບັນມີ 19 ເຂດແລະ 5 ເຂດ, ລວມທັງ ໝົດ 2,095,239 ກມ 2.  ອີງຕາມຜົນການ ສຳ ຫຼວດພົນລະເມືອງຢ່າງເປັນທາງການໃນວັນທີ 1 ເມສາ 2009, ພົນລະເມືອງໃນເມືອງມີ 7,162,864 ຄົນ (ກວມເອົາ 8,34% ຂອງພົນລະເມືອງຫວຽດນາມ), ຄວາມ ໜາ ແໜ້ນ ຂອງພົນລະເມືອງສະເລ່ຍແມ່ນ 3,419 ຄົນ /  km².  ໃນປີ 2019, ປະຊາກອນໃນເມືອງຈະເພີ່ມຂື້ນເປັນ 8,993.082 ຄົນແລະມັນຍັງເປັນສະຖານທີ່ທີ່ມີຄວາມ ໜາ ແໜ້ນ ຂອງພົນລະເມືອງສູງທີ່ສຸດໃນປະເທດຫວຽດນາມ. [6]  ເຖິງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ຖ້າຜູ້ຢູ່ອາໄສບໍ່ໄດ້ລົງທະບຽນ, ປະຊາກອນຕົວຈິງຂອງເມືອງນີ້ໃນປີ 2018 ແມ່ນເກືອບ 14 ລ້ານຄົນ. [7]  ມີບົດບາດ ສຳ ຄັນທີ່ສຸດໃນເສດຖະກິດຂອງຫວຽດນາມ, ນະຄອນໂຮ່ຈີມິນກວມເອົາ 21,3% ຂອງລວມຍອດຜະລິດຕະພັນ (GDP) ແລະ 29,38% ຂອງລາຍຮັບງົບປະມານທັງ ໝົດ ຂອງປະເທດ. [8] [9]  ຍ້ອນເງື່ອນໄຂ ທຳ ມະຊາດທີ່ເອື້ອ ອຳ ນວຍ, ນະຄອນໂຮ່ຈີມິນກາຍເປັນສູນກາງການຂົນສົ່ງທີ່ ສຳ ຄັນຂອງຫວຽດນາມແລະອາຊີຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້, ໃນນັ້ນມີຖະ ໜົນ, ທາງລົດໄຟ, ທາງນ້ ຳ ແລະທາງອາກາດ.  ປີ 2007, ນະຄອນໄດ້ຕ້ອນຮັບນັກທ່ອງທ່ຽວສາກົນປະມານ 3 ລ້ານເທື່ອຄົນ, ໝາຍ ຄວາມວ່າ 70% ຈຳ ນວນນັກທ່ອງທ່ຽວມາຫວຽດນາມ.  ການສຶກສາ, ສື່ມວນຊົນ, ກິລາ, ບັນເທີງແລະນະຄອນໂຮ່ຈີມິນລ້ວນແຕ່ມີບົດບາດ ສຳ ຄັນທີ່ສຸດ.
ເຖິງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ນະຄອນໂຮ່ຈີມິນ ກຳ ລັງປະເຊີນ ​​ໜ້າ ກັບບັນຫາຂອງເມືອງໃຫຍ່ທີ່ມີປະຊາກອນເພີ່ມຂື້ນໄວເກີນໄປ.  ພະແນກແຜນການແລະສະຖາປັດຕະຍະ ກຳ ນະຄອນໂຮ່ຈີມິນໃຫ້ຮູ້ວ່າ, ໃນເວລາບໍ່ຮອດ 2 ທົດສະວັດ, ປະຊາກອນຂອງນະຄອນໂຮ່ຈີມິນໄດ້ເພີ່ມຂຶ້ນທົບສອງເທົ່າ, ຈາກ 4 ລ້ານຄົນໃນປີ 1990 ເຖິງ 8 ລ້ານຄົນໃນປີ 2016.  ການເພີ່ມຂື້ນຂອງປະຊາກອນຢ່າງໄວວາ, ຄວາມຕ້ອງການທີ່ພັກອາໄສໄດ້ກາຍເປັນຄວາມກົດດັນຢ່າງ ໜັກ ຕໍ່ການພັດທະນາ.  ທຸກໆ 5 ປີ, ປະຊາກອນຂອງເມືອງເພີ່ມຂື້ນຫຼາຍກ່ວາ 1 ລ້ານຄົນ.  ໃນຕົວເມືອງພາຍໃນ, ຖະ ໜົນ ຫົນທາງກາຍເປັນສິນຄ້າເກີນ ກຳ ນົດ, ມັກຈະມີຄວາມຫຍຸ້ງຍາກ.  ລະບົບຂົນສົ່ງສາທາລະນະບໍ່ມີປະສິດທິພາບ.  ສະພາບແວດລ້ອມໃນຕົວເມືອງຍັງຖືກມົນລະພິດຈາກການຂົນສົ່ງ, ສະຖານທີ່ກໍ່ສ້າງແລະອຸດສະຫະ ກຳ ການຜະລິດ.  ພາຍຸທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດນໍ້າຖ້ວມໃນບາງເມືອງກໍ່ເປັນບັນຫາ ສຳ ລັບເມືອງນີ້.
ສົງຄາມຫວຽດນາມ (ປີ 1955–1975) ແມ່ນໄລຍະທີ່ສອງແລະຮ້າຍແຮງທີ່ສຸດຂອງສົງຄາມຢູ່ສະ ໜາມ ຮົບອິນດູຈີນ (ປີ 1945–1979), ເລີ່ມຕົ້ນໃນວັນທີ 1 ພະຈິກ, 1955 ໃນເວລາທີ່ຄະນະທີ່ປຶກສາແລະສະຖາບັນ  ການຊ່ວຍເຫຼືອດ້ານການທະຫານຂອງສະຫະລັດອາເມລິກາ (MAAG) ໄດ້ຮັບການສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນຢູ່ພາກໃຕ້ຂອງຫວຽດນາມແລະສິ້ນສຸດລົງໃນວັນທີ 30 ເມສາ 1975 ເມື່ອປະທານປະເທດ Duong Van Minh Van Minh ແຫ່ງສາທາລະນະລັດຫວຽດນາມໄດ້ຍອມ ຈຳ ນົນຕໍ່ແນວລາວອິດສະຫລະແຫ່ງຊາດພາກໃຕ້ຫວຽດນາມ.  ນີ້ແມ່ນສົງຄາມລະຫວ່າງສອງຝ່າຍ, ຝ່າຍ ໜຶ່ງ ແມ່ນສະຫະລັດ, ສາທາລະນະລັດຫວຽດນາມຢູ່ພາກໃຕ້ຂອງຫວຽດນາມແລະປະເທດພັນທະມິດອື່ນໆຂອງສະຫະລັດອາເມລິກາເຊັ່ນ: ອົດສະຕາລີ, ນິວຊີແລນ, ເກົາຫຼີໃຕ້, ໄທແລະຟີລິບປິນ.  ;  ຝ່າຍ ໜຶ່ງ ແມ່ນແນວລາວປົດປ່ອຍພາກໃຕ້, ສາທາລະນະລັດພາກໃຕ້ຫວຽດນາມໃນພາກໃຕ້ຂອງຫວຽດນາມໂດຍການຮ່ວມມືກັບສາທາລະນະລັດປະຊາທິປະໄຕຫວຽດນາມ, ດ້ວຍການຊ່ວຍເຫຼືອດ້ານອາວຸດແລະຊ່ຽວຊານຈາກປະເທດສັງຄົມນິຍົມ,  ໂດຍສະເພາະສະຫະພາບໂຊວຽດ [16] ແລະຈີນ.  ເຖິງວ່າສົງຄາມນີ້ຈະຖືກເອີ້ນວ່າ "ສົງຄາມຫວຽດນາມ" ໂດຍສະຫະລັດອາເມລິກາແລະບັນດາປະເທດພັນທະມິດເພາະວ່າສົງຄາມສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນສູ້ໃນປະເທດຫວຽດນາມ, ມັນແຜ່ລາມໄປທົ່ວອິນດູຈີນ, ເຂົ້າຮ່ວມໃນການຕໍ່ສູ້ຂອງທັງສອງປະເທດໃກ້ຄຽງລາວແລະລາວ.  ປະເທດ ກຳ ປູເຈຍໃນລະດັບແຕກຕ່າງກັນ.  ສະນັ້ນ, ສົງຄາມຍັງຖືກເອີ້ນວ່າສົງຄາມອິນດູຈີນຄັ້ງທີສອງແລະຍ້ອນຄູ່ແຂ່ງຕົ້ນຕໍຂອງມັນ, ສົງຄາມນີ້ມັກຈະເອີ້ນວ່າສົງຄາມຕ້ານກັບສະຫະລັດໃນສາມປະເທດອິນດູຈີນ.  ສົງຄາມສິ້ນສຸດລົງຢ່າງເປັນທາງການໃນວັນທີ 30 ເມສາ 1975, ໃນເວລາປະທານປະເທດ Duong Van Minh ແຫ່ງສາທາລະນະລັດຫວຽດນາມໄດ້ຍອມ ຈຳ ນົນຕໍ່ກອງທັບປົດປ່ອຍພາກໃຕ້ຫວຽດນາມ, ມອບໃຫ້ລັດຖະບານມອບໃຫ້ລັດຖະບານປະຕິວັດຊົ່ວຄາວແຫ່ງສາທາລະນະລັດຫວຽດນາມ.  ພາກໃຕ້ຂອງປະເທດຫວຽດນາມ.  ກອງທັບສະຫະລັດຍັງໄດ້ຖອນ ກຳ ລັງທະຫານທັງ ໝົດ ແລະຍົກຍ້າຍຊາວອາເມລິກາອອກຈາກສາມປະເທດອິນດູຈີນພາຍຫຼັງເຫດການດັ່ງກ່າວ.
ມາຮອດປະຈຸບັນ, ສົງຄາມຫວຽດນາມບັນທຶກສະຖິຕິສົງຄາມທີ່ມີລະເບີດທີ່ສຸດໃນປະຫວັດສາດໂລກ.  ຈຳ ນວນລະເບີດທີ່ເຮືອບິນຂອງອາເມລິກາຖິ້ມລົງໃສ່ຫວຽດນາມແມ່ນ 7,85 ລ້ານໂຕນ, [19] ເກືອບ 3 ເທົ່າຂອງ ຈຳ ນວນລະເບີດທັງ ໝົດ ທີ່ທຸກປະເທດໃຊ້ໃນສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ 2 ແລະທຽບເທົ່າກັບພະລັງທີ່ ທຳ ລາຍຂອງ  ລະເບີດປະລະມານູ 250 ທີ່ສະຫະລັດໄດ້ຖິ້ມໃສ່ເມືອງ Hiroshima ແລະ Nagasaki.  ໂດຍສະເລ່ຍແລ້ວ, ຊາວຫວຽດນາມແຕ່ລະຄົນໃນເວລານັ້ນປະສົບກັບລະເບີດປະມານ 250 ກິໂລຖືກຖິ້ມລົງຈາກເຮືອບິນຂອງສະຫະລັດ. [20] [21].  ນັ້ນບໍ່ແມ່ນການກ່າວເຖິງລູກລະເບີດປະມານ 7,5 ລ້ານໂຕນທີ່ສະຫະລັດ ນຳ ໃຊ້ຢູ່ເທິງພື້ນດິນ (ລວມທັງລະເບີດຝັງດິນ, ລະເບີດຝັງດິນ, ລະເບີດ, ປືນໃຫຍ່ປືນໃຫຍ່ທຸກຊະນິດ) [22] ແລະ 45,260 ໂຕນ (ປະມານ 75 ລ້ານລິດ) ຂອງສານເຄມີທີ່ເປັນພິດ.  ຮຽນຮູ້ທີ່ຈະແຜ່ຂະຫຍາຍອາເມລິກາ
ສົງຄາມຫວຽດນາມເຮັດໃຫ້ປະຊາຊົນຫວຽດນາມເສຍຊີວິດ 2-4 ລ້ານຄົນ (ລວມທັງທະຫານແລະພົນລະເຮືອນ, ຂື້ນກັບແຫຼ່ງສະຖິຕິທີ່ແຕກຕ່າງກັນ).  ໃນບັນດາປະເທດຕ່າງປະເທດທີ່ເຂົ້າຮ່ວມໃນສົງຄາມ, ຊາວອາເມລິກາມີຜູ້ເສຍຊີວິດຫຼາຍທີ່ສຸດ
ບ້ານນາສາລາ ແມ່ນບ້ານໜຶ່ງທີ່ຂຶ້ນກັບເມືອງໄຊທານີ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ເປັນບ້ານທີ່ຕັ້ງຢູ່ເຂດຊານເມືອງຂອງນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ໂດຍຫ່າງຈາກນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ປະມານ 30 ກິໂລ ແມັດ. ສະນັ້ນ, ທ່າແຮງດັ່ງກ່າວກາຍເປັນສ່ວນໜຶ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ໄວໜຸ່ມມີການປ່ຽນແປງຫຼາຍດ້ານ ໂດຍສະເພາະແມ່ນການນຸ່ງຖື, ຈາກເຫດຜົນທີ່ກ່າວມາຂ້າງເທິງນັ້ນ ຜູ້ສຶກສາຈຶ່ງຢາກສຶກສາໃນເລື່ອງການປ່ຽນແປງການແຕ່ງກາຍຂອງໄວໜຸ່ມ ບ້ານນາສາລາ ເມືອງໄຊທານີ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ເພື່ອນໍາຂໍ້ມູນທີ່ໄດ້ມາເປັນແນວທາງໃຫ້ແກ່ອົງການຈັດຕັ້ງທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ເພື່ອນໍາໄປກໍານົດແນວທາງຕ່າງໆໃນການອະນຸຮັກວັດທະນະທໍາການແຕ່ງກາຍຂອງໃຫ້ຄົງຢູ່ຄູ່ຄົນລາວຕະລອດໄປ. ປະກອບມີທັງໝົດ 786 ຄອບຄົວ, ມີ 37 ໜ່ວຍ, ມີພົນລະເມືອງທັງໝົດ 1,878 ຄົນ ຍິງ 930 ຄົນ, ພາຍໃນບ້ານມີເນື້ອທັງໝົດ 3,311 ເຮັກຕາ. ບ້ານນາສາລາ ມີ 2 ເຜົ່າຄື ມົ້ງ ແລະ  ລາວ ໂດຍ 80% ແມ່ນເຜົ່າມົ້ງ. ສໍາລັບດ້ານການສຶກສາຂອງບ້ານເຫັນວ່າ ປະຊາຊົນຊົນແມ່ນສາມາດລະດົມຂົນຂວາຍໃຫ້ພໍ່ແມ່ປະຊາຊົນລະດົມລູກຫຼານເຂົ້າໂຮງຮຽນໄດ້ຕາມເກນ ແລະ ພາຍໃນບ້ານປະກອບມີໂຮງຮຽນປະຖົມ 1 ຫຼັງ ແລະ ໂຮງຮຽນມັດທະຍົມສົມບູນ 1 ຫຼັງ, ອາຊີບຫຼັກຂອງປະຊາຊົນພາຍໃນບ້ານແມ່ນເຮັດນາ, ຮອງລົງມາແມ່ນເຮັດສວນ ແລະ ລ້ຽງສັດ.
ດ້ານການປົກຄອງບ້ານນາສາລາ ກໍບໍ່ແຕກຕ່າງຫຍັງຈາກບ້ານອື່ນ ມີອໍານາດການປົກຄອງບ້ານຄົບຖ້ວນຄື ຄະນະອໍານາດການປົກຄອງບ້ານ 4 ທ່ານ, ສະຫະພັນແມ່ຍິງບ້ານ 6 ທ່ານ ແລະ ຊາວໜຸ່ມບ້ານ 7 ທ່ານ ແລະ ມີ ປກສ, ປກຊ ບ້ານ 14 ທ່ານ.
ຍິງລີ ສີຈຸມພົນ () ແມ່ນນັກຮ້ອງຍິງຊາວໄທສັງກັດແກມມີ້ໂກລດ໌ ມີຜົນງານເພງທີ່ມີຊື່ສຽງ ເຊັ່ນ "ຂໍໃຈເທີແລກເບີໂທ", "ຍິງລັ້ນລາ", "ຢູ່ເຢັນເປັນໂສດ" ແລະມີຊາຍາວ່າ "ລຳຊິ່ງຊິງເກິດ"
ລາວເກິດເມື່ວັນທີ່ 27 ມີນາ ຄ.ສ. 1983 ມີຊື່ແທ້ວ່າ ທິດາລັດ ສີຈຸມພົນ ເຂົ້າສູ່ວົງການບັນເທິງໃນປີ ຄ.ສ. 1999 ແມ່ນສິລປິນສັງກັດເອສພີ ສຸພະມິດ ແລະອອກຈາກວົງການໄປຊົ່ວໄລຍະນືງ ກ່ອນທີ່ລາວສິກັບເຂົ້າສູ່ວົງການໃນປີ ຄ.ສ. 2012 ແລະມີຜົນງານເພັງທີ່ສ້າງຊື່ສຽງໃຫ້ກັບເພິ່ນ ຄື "ຂໍໃຈເທີແລກເບີໂທ" ໂດຍມີຍອດຜູ້ເບີ່ງທາງຍູທູບ ເຖິງ 130 ລ້ານຄົນ ແລະເປັນເພງປະຈຳໂຕຂອງລາວຈນຮອດມື້ນີ້
Miss Grand Thailand 2022 () is the ninth edition of the ມິສແກຣນໄທແລນ beauty contest, held on 30 April 2022 at Show DC Hall in Bangkok, Thailand. The coronation was initially scheduled in August 2021, however, due to the COVID-19 pandemic, the event was re-scheduled twice, first in late-2021, and later to 2022. At the end of the event, the appointed Miss Grand Thailand 2021, of Pathum Thani, crowned her successor, Engfa Waraha of Bangkok, a former contestant on the 2019 The Voice Thailand, making her the first representative of the capital city to win the title. Engfa will represent the country at Miss Grand International 2022, scheduled to be held in Indonesia on 25 October.
Seventy-seven delegates, chosen by various provincial licensees through their provincial pageants, competed for the national title. The event was hosted by Matthew Deane and was beamed live to a virtual audience worldwide via the pageant Youtube channel, named GrandTV.
Location and date.
The ninth edition of the Miss Grand Thailand beauty contest was originally scheduled to be held on 21 August 2021, however, the rising cases caused by SARS-CoV-2 Delta variant in Thailand during Mid-2021 caused the organizer to postpone the event to 11 September 2021 and eventually announce to skip the event to be arranged in April 2022 instead. The press conference of the contest was conducted at the PM Center office on 17 January, in which Khon Kaen was announced as the preliminary host province for the swimsuit contest, the darling of the host competition as well as all other ancillary activities during 10 – 21 April, and the "Show DC Hall" of Bangkok will be served as the venue for the national costume parade, preliminary competition, and the grand final coronation. Moreover, in the same event, the former Miss Grand Thailand Arayha Suparurk was authorized as the general director of the pageant, replacing, who served in such a position during 2019–2021.
On 14 February 2021, the pageant organizer Miss Grand International Co., Ltd. together with the Thai Fabric Promotion Association of Khon Kaen Province, Khon Kaen Tourist Business Association, and Khon Kaen Chamber of Commerce, signed a memorandum of understanding (MOU) to host the Miss Grand Thailand 2022 contest in Khon Kaen under the concept of ′"The Iconic of Khon Kaen"′ aiming to promote the provincial tourism industry during the Songkran Festival, the traditional Thai New Year, held during 8 – 15 April at Sri Chan Road and Kaen Nakhon Lake in the center of Khon Kaen city.
Selection of participants.
Seventy-seven national delegates were selected through the provincial pageants, 52 events in total, held in 44 provinces by several local organizers, who in some cases are responsible for more than one province. The provincial winners hold the title "Miss Grand (Province)" for the year of their reign. Of which, one contestant was replaced after the original contestant; "Aksarapak Chaiammart", who had been crowned Miss Grand Nakhon Sawan 2022, was due to represent the province but the health problem had to resign the title and was replaced by the first runner-up "Isaree Therakoonpipat".
Pre-pageant voting.
Before the start of the national pageant, public online voting was held on the pageants' official Facebook page, aiming to determine the top 2 winners of each region groups, 8 in total. The result found that the candidates of Chiang Mai, Lampang, Nakhon Pathom, Nonthaburi, Amnat Charoen, Udon Thani, Kanchanaburi, and Surat Thani, were announced as the winner of the first challenging event. All of them received the organizer's special gift set as a reward.
Later in late April 2022, two weeks before the beginning of the pageant boot camp, the second public online voting challenge was additionally launched to select 10 winners, regardless of the geographical region, for joining a special meeting with the president of the contest Nawat Itsaragrisil on March 8, the voting result is shown below;
Ancillary activities.
In addition to the sub-contests and challenge events, several ancillary events were programmed to be arranged in this edition, such as a sponsor photo shoot, sightseeing, as well as doing charitable events. One of which, "Miss Grand Land Road" –  a public Marathon charitable event, co-organized by the Student Union of Khon Kaen University (KKUSU) and the Miss Grand International Limited, originally scheduled to happen on 10 April at Khon Kaen University, was entirely canceled due to the serious situation of the COVID-19 pandemic in the preliminary host province.
On 5 April, 14 national entrances were favorably chosen by "Ramsita" the main sponsor of the contest, to take the photo shoot used for their commercial purposes, the provinces of those eligible candidates is listed below.
On the official welcome ceremony night held at Show DC Hall on 9 April, in addition to publicizing the competition details, the event also featured the formal Thai national costume and the creative swimsuit fashion shows worn by seventy-seven national aspirants. Moreover, the presentation of the modern Thai silk dress by the mentioned candidates was also founded at the "Gala Night Thai Silk", arranged in Avani Khon Kaen Hotel & Convention Centre on the following 11 March. In partnership with Netflix, the pageant contents will also be accessible on such a platform; some candidates were elected to shoot the advertising media, namely the representative of Ang Thong, Chumphon, and Phuket.
Miss Grand Morlam contest.
The preliminary round of the Miss Grand Morlam Rising Star was held on 6 April 2022 at Hotel Swissôtel Bangkok Ratchada, in which the panel of judges affiliated with the Mor lam music band "Prathom Bunterng Silp" () select the finalists based on their Mor lam-related performances. Fifty out of the seventy-seven national finalists voluntarily took part in this sub-contest, only 3 candidates were classified for the further round; including Engfa Waraha of Bangkok, Mueanphan Kunket of Prachinburi, and Kittiyaporn Lanont of Sisaket. The event was hosted by Sakul Limpapanon, 2018.
The judging panel of the event includes;
The final round of the contest was organized with the full show of "Prathom Bunterng Silp" band on 26 April at Show DC Hall in Huai Khwang, also hosted by "Sakul Limpapanon" and was beamed live on Facebook as a pay-to-access event. All three finalist of the contest performed their Morlam skill featuring the main artist of the band, however, all these finalists was later named the winners on the national coronation night on 30 April, and receive the prize of ฿50,000 Baht cash each (approx. 1,500 USD). The winner of the Miss Grand Morlam contest has to sign the contract to work as the Mor lam performer for the aforementioned music band for 1 year.
The final competition result is shown below;
Miss Pond's Fresh Face challenge.
The "Miss Pond's Fresh Face ()" challenging event was held by the Unilever Thailand on 6 April 2022 at Hotel Swissôtel Bangkok Ratchada, in which the 77 aspirants of the national tilt appeared without makeup for the judging for the Miss Pond's Fresh Face title. "Amanda Jensen" of Phuket was later announced the challenging winner on the grand coronational round at Show DC Hall on 30 April.
The winner of the Miss Pond's Fresh Face challenge received the prize of ฿100,000 Baht cash (approx. 3,000 USD) and has to sign a 1-year contract to work as the brand ambassador for Pond's Thaialnd.
Isan Costume Competition.
Under the collaboration between Miss Grand International Limited and Khon Kaen University, the Isan creative costume competition was held on the outdoor stage of the Art and Culture Museum in Khon Kaen University on 13 March, in which 77 national candidates competed in creative style Isan costumes sewed by different local designers. The representative of Surin, Pa-ornrat Pinmueang, was named the winner at the end of the event and received cash of ฿100,000 Baht (approx. 3,000 USD) as a prize. Pinmueang wore the Galemore witch apparel "()" of Kuy people, an indigenous ethnic group in Surin province. The event was hosted by Arthit Mekarkard Mister National Thailand 2016 and Sakul Limpapanon Mister Eco International Thailand 2018.
The competition result is shown below;
Swimsuit contest.
The swimsuit contest of the Miss Grand Thailand 2022 pageant was done on 16 April 2022, hosted by Pamela Pasinetti, and was beamed live to a virtual audience via the official Youtube channel, named GrandTV, and its Facebook Live coverage from the Khon Kaen Hall of CentralPlaza Khon Kaen in Khon Kaen. Each national delegate wore the same type of swimsuit designed by the organizer and paraded one by one in front of the panel of judges. The score for this event, together with the swimsuit section on the preliminary stage on 27 April was used to determine the "Best in Swimsuit" winner, which was later announced on the national final stage on 30 April, the representative of Chiang Mai, Atita Payak, is the conqueror of such.
In addition to searching for the aforementioned title, the event was also used to determine the first 8 finalists who will advance to compete for the "Devonte Men's Women Style" title, the winner of which will obtain cash of ฿500,000 Baht (approx. USD$15,000) as a prize and has to sign a 1-year contract to serve as the ambassador for the brand.
Miss Darling of Khon Kaen contest.
The competition for the annual special title of "Miss Darling of Khon Kaen" "()" was held on 17 April at Khon Kaen Hall of CentralPlaza Khon Kaen, and beamed live worldwide to a virtual audience via the organizer Youtube channel, aiming to determine the most favorite candidate for the pageant host province. The event was hosted by Arthit Mekakard, Mister National Thailand 2016, and Pamela Pasinetti. According to all previous editions of Miss Grand Thailand, the winners of "Miss Darling of the Host province" always secure their position among the top 5 finalists at the final national contest.
The contestants were classified under four geographical regions namely; northern, northeastern, central, and southern, regardless of the government administrative regions, each group consisted of 17, 20, 22, and 18 provinces, respectively. Each delegate was introduced in the first opening parade with the same style of simple Isan costume and then competed in the evening gown round. Five contestants with the highest accumulation points from each region advanced to the top 20 round, and only two delegates of each regional group qualified for the further round. The winner of the fast track title, "Miss G-Rich", which was chosen by one of the event's sponsors, as well as the winner of "Miss Popularity", were automatically placed among the top 10 finalists, where all entrants were asked the same question about a Thai politician recently accused of sexual harassment. After the first Q&A round, the judges then selected the top five candidates regardless of the regional groups to compete in the final question-and-answer portion which all top 5 finalists were questioned about the problem related to the Khon Kaen local government administration and other national political issues. At the end of the event, a 21-year-old Thai-Iranian, "Ornpreeya Nesa Mahmoodi" of Ang Thong province was named the winner and received cash of ฿50,000 Baht as a prize, and the first runner-up is belonging to the representative of Bangkok "Engfa Waraha" who received a prize of ฿20,0000 Baht for such position while all other three of top 5 finalists from Nan, Khon Kaen and Chonburi were announced the second runners-up and obtained cash of ฿10,0000 Baht each.
In addition to crown the main title, the winners of other special awards given by the local organizer were also determined, as listed below.
The competition results summary is shown in the diagram below.
Devonte's Challenge.
Devonte's Men was one of the sponsors of 2022 Miss Grand Thailand pageant. As a representative of the company, "Kittikun Tansuhat" attended the swimsuit contest held at Khon Kaen Hall of CentralPlaza Khon Kaen on 16 April, to determine 8 eligible candidates who later took part in several challenger events together with other 2 finalists selected through the public online voting. The challenge events aimed to select the winner who will serve as its brand ambassador for 1 year. The representative of Phuket, Amanda Jensen, was named the challenging winner on the final night competition on 30 April at Show DC Hall, Bangkok, and received 500,000 Baht (approx. USD$15,000) in cash as a reward.
The company also held another challenge event on 18 April where all contestants were randomly divided into 10 groups of 7 each, then all groups were assigned to take the photoshoot with the company representative. The final result found that group 8 which consisted of the representatives from Chiang Mai, Chiang Rai, Kamphaeng Phet, Nakhon Phanom, Phrae, Saraburi and Tak provinces, was selected as the winner and received 70,000 baht in cash as a reward.
In addition to the aforementioned challenges, Devonte and the pageant organizer also provided the pocket money to 9 candidates chosen by a randomly drawn, as well as offered a 1-day special tour within the host province to other 7 candidates, all chosen delegates and the summary of the challenger selective system are shown below.
Best National Costume Parade.
Contestants from all 77 provinces wore outfits representing the best identity of their home provinces in the “national costume” round of the Miss Grand Thailand 2022 pageant held on 24 April night at the Show DC Hall in Huai Khwang. The event was also beamed live to a virtual audience via the pageant's official YouTube channel, hosted by Pamela Pasinetti and Sakul Limpapanon, Mister Eco International Thailand 2018. For the adjudication process, 25 of 50 finalist costumes will be determined by popular choice through Instagram and Facebook voting from 24 to 27 April, while the remaining will be selected by the judges. Then the second selection process will be operated to select the last 25 costumes, 12 by public voting and the others by a panel of judges. Five winning costumes will be announced on the grand final round on 30 April and rewarded a ฿100,000 Baht cash each, with the fourteen runner-ups will receive 30,000 baht each.
Miss Popular Vote.
The winner of the "Miss Popular Vote" was determined via a public paid voting on the official Facebook page of the pageant (฿100 Baht – approx. USD$3 – for each point) during the period of the pageant camp. The representative of Nonthaburi, Thiphayaporn Phomraj, was named the winner and automatically qualified for the top 10 finalists at the grand final round, held on 30 April at Show DC Hall of Bangkok.
Other awards.
The following list is the special awards provided in the Miss Grand Thailand 2022, the winners of such were either favorably or randomly selected by the pageant sponsors, no physical contest was being held.
Prelimiary competition.
The preliminary round of the Miss Grand Thailand 2022 pageant, which is usually used to determine the top 20 finalists, will happen on 27 April, at Show DC Hall, Bangkok. In which, all 77 contestants will compete in swimwear and evening gowns in front of a panel of preliminary judges. The scores from the preliminary event, together with a closed-door interview portion, the swimsuit competition as well as the scoring via all ancillary events, will determine the top 20 finalists who will be announced on the grand final stage on 30 April.
Grand final coronation.
The winner of the contest will receive ฿1.2 million baht (approx. USD$ 36,783, to date) in cash and a condominium worth 1.8 million baht as prizes. Meanwhile, the 1st-4th runners-up will be offered ฿7.0, 6.0, 5.5, and 5.0 hundred thousand baht cash, respectively. Such the winner, as well as all runners-up, have to sign a contract to work with the company for 1 year. In addition, the remaining of the 10 finalists will receive a prize of ฿100,000 baht each, the first year that the organizers will award the prize to top 10 finalists.
Sponsorship.
The following list is the main sponsorship for the Miss Grand Thailand 2022 pageant.
ຮູນ ເຊັນ (ພາສາຂະເໝນ: ហ៊ុន សែន;ເກີດ 5 ສິງຫາ 1952) ແມ່ນນັກການເມືອງ ກຳ ປູເຈຍທີ່ໄດ້ ດຳ ລົງ ຕຳ ແໜ່ງ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ກຳ ປູເຈຍຕັ້ງແຕ່ປີ 1985
ຊິນໂຊ ອະເບະ (安倍 晋三, "Abe Shinzō"; ເກີດ 21 ກັນຍາ 1954) ແມ່ນນັກການເມືອງຍີ່ປຸ່ນທີ່ໄດ້ ດຳ ລົງ ຕຳ ແໜ່ງ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີຍີ່ປຸ່ນ 4 ຕຳ ແໜ່ງ ແລະເປັນປະທານພັກເສລີປະຊາທິປະໄຕ (LDP) ຕັ້ງແຕ່ປີ 2012
ສະຫຼາດເກມໂກງ () ແມ່ນຮູບເງົາໄທທີ່ສ້າງຂຶ້ນເມື່ອປີ 2017 ແນວຈາລະກຳ ລະທຶກຂວັນ ສ້າງຮູບເງົາໂດຍ ຈໍກວ້າງຟິມ ແລະແຈກຢາຍໂດຍ ຈີດີເອັຊ 559 ກຳກັບໂດຍ ນັດຖະວຸດ ພູນພິຣິຍະ ແລະນັກສະແດງຫລັກ ຊຸຕິມົນ ຈຶງຈະເລີນສຸກຍິ່ງ ຮັບບົດໂດຍ ລິນ ເຊີ່ງນັກຮຽນສ້າງແຜນການໂກງສອບເສັງ ເຊິ່ງໃນທີ່ສຸດກໍ່ຈະສູງຂື້ນໃນລະດັບສາກົນ
ລິນ ແມ່ນນັກຮຽນມັດທະຍົມຕົ້ນທີ່ອາໃສຢູ່ກັບພໍ່ຂອງນາງ ໄດ້ຮັບການຍອມຮັບເຂົ້າໃນໂຮງຮຽນທີ່ມີຊື່ສຽງ ໄດ້ຮັບທຶນການສຶກສາສຳລັບຜົນສຳເລັດດ້ານການສຶກສາຂອງນາງ ທີ່ນັ່ນ ນາງຖືກຜູກມິດກັບເກລັຊ ຄົນທີ່ມີຄຸນງາມຄວາມດີແຕ່ວ່າເປັນສິ່ງທ້າທາຍທາງວິຊາການ ນາງເລີ່ມຕົ້ນທີ່ຈະຊ່ວຍເກລັຊໂກງໃນການສອບເສັງຫລັງຈາກຄົ້ນພົບວ່າຄູຂອງພວກເຂົາໄດ້ຖາມຄຳຖາມໃນການສອນການສອນແບບສ່ວນຕົວ ຫຼັງຈາກນັ້ນນາງໄດ້ຖືກເຂົ້າຫາເພື່ອນທີ່ເປັນແຟນລວຍຂອງເກລັດ ພັດ ຜູ້ທີ່ສະເຫນີການຈ່າຍເງິນໃນການແລກປ່ຽນສໍາລັບການຊ່ວຍເຫຼືອເຂົາແລະຫມູ່ເພື່ອນຂອງເຂົາ ເຖິງແມ່ນວ່າໃນຄັ້ງທໍາອິດລັງເລໃຈ ລິນເຫັນດີນຳເມື່ອພົບວ່າໂຮງຮຽນ ເຖິງວ່າຈະມີທຶນການສຶກສາຂອງນາງ ເກັບຄ່າທຳນຽມພິເສດຈາກພໍ່ຂອງນາງ ຜູ້ທີ່ມີລາຍໄດ້ເລັກນ້ອຍໃນຖານະເປັນຄູ ນາງໄດ້ວາງແຜນລະບົບສັນຍານມື ໂດຍອີງໃສ່ຕ່ອນເປຍໂນບາງຊິ້ນ ແລະໃຊ້ເພື່ອສົ່ງຄຳຕອບໃນລະຫວ່າງການສອບເສັງ ພື້ນຖານຂອງລູກຄ້າຂອງນາງໃນທີ່ສຸດກໍ່ຈະເລີນເຕີບໂຕ ເຖິງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ ການໂກງຂອງນາງແມ່ນເປີດເຜີຍໂດຍບໍ່ສົນໃຈຈາກແບັງ ນັກຮຽນຊັ້ນສູງອີກຄົນ ນາງຖືກຕິຕຽນຈາກພໍ່ ແລະຕາມໂຮງຮຽນດ້ວຍ ເຊີ່ງລະງັບທຶນການສຶກສາຂອງນາງ ແລະຍົກເລີກໂອກາດຂອງນາງທີ່ຈະສະໝັກເອົາທຶນການສຶກສາລະດັບສາກົນໃນລະດັບມະຫາວິທະຍາໄລ
ເຄື່ອງວາງສະແດງຈາກຍານອະພອນໂລ 11 ຢູ່ຮາວາຍ ແລະ ບັນທັດວັດແທກຄວາມຍາວ 9 ນິ້ວ ທີ່ສະແດງໃຫ້ເຫັນຄວາມກວ້າງຂອງມັນ.
ເຄື່ອງວາງສະແດງຈາກຍານອະພອນໂລ 11 ຢູ່ຮາວາຍ ແລະ ບັນທັດວັດແທກຄວາມຍາວ 11 ນິ້ວ ທີ່ສະແດງໃຫ້ເຫັນຄວາມສູງຂອງມັນ.
ເຄື່ອງວາງສະແດງຈາກຍານອະພອນໂລ 11 ຢູ່ຮາວາຍ ແລະ ບັນທັດວັດແທກຄວາມຍາວ 7 ນິ້ວ ທີ່ສະແດງໃຫ້ເຫັນຄວາມເລິກຂອງມັນ.
ເຄື່ອງວາງສະແດງຕົວຢ່າງຈາກດວງຈັນ ຂອງຍານອະພອນໂລ 11 (Apollo 11) ແມ່ນເຄື່ອງວາງສະແດງແຜ່ນເສົາແບບແທ່ນທີ່ມອບເປັນທີ່ລະນຶກ ເຊິ່ງປະກອບດ້ວຍຕົວຢ່າງເສດຝຸ່ນຂໜາດເທົ່າເມັດເຂົ້າ 4 ເມັດ (ຖືກຂະໜານນາມວ່າ " ກ້ອນຫິນຈາກດວງຈັນ "), ທຸງຂອງປະເທດຜູ້ຮັບ ແລະ ແຜ່ນໂລຫະນ້ອຍ 2 ແຜ່ນທີ່ມີຂໍ້ຄວາມອະທິບາຍ. ເຄື່ອງວາງສະແດງເຊິ່ງມີຮູບຮ່າງເປັນເສົາເຮັດຈາກໄມ້ທີ່ຄືກັບແທ່ນຈາກຍານອະວະກາດ Apollo 11 ທີ່ເປັນທີ່ລະນຶກນີ້ ຖືກມອບເປັນຂອງຂວັນໃນປີ 1970 ໂດຍປະທານາທິບໍດີ ຣິຊາດ ນິດສັນ (Richard Nixon) ເຊິ່ງມອບໃຫ້ແກ່ 135 ປະເທດທົ່ວໂລກ, 50 ລັດຂອງສະຫະລັດ ແລະ ເຂດແດນຂອງສະຫະລັດ.
ປະທານາທິບໍດີ ຣິຊາດ ນິກສັນ (Richard Nixon) ໄດ້ຂໍໃຫ້ອົງການນາຊາ (NASA) ສ້າງເຄື່ອງວາງສະແດງປະມານ 250 ຊຸດໃນເດືອນພະຈິກ 1969 ເພື່ອມອບໃຫ້ 135 ປະເທດ, 50 ລັດຂອງສະຫະລັດ ແລະ ເຂດແດນຂອງພວກເຂົາ ແລະ ອົງການສະຫະປະຊາຊາດເປັນຜູ້ຮັບມອບເຄື່ອງວາງສະແດງເຫຼົ່ານີ້. ເຄື່ອງວາງສະແດງແຕ່ລະຊຸດປະກອບດ້ວຍ ຝຸ່ນຈາກດວງຈັນ ຈາກຍານອະວະກາດ ອະພອນໂລ (Apollo 11) ເຊິ່ງເປັນຍານທີ່ມີນັກບິນອະວະກາດລົງຈອດເທິງດວງຈັນເປັນຄັ້ງທຳອິດ ທີ່ຖືກລວບລວມໂດຍນັກບິນອະວະກາດອະພອນໂລ 11 ທີ່ຊື່ວ່າ ນີລ ອາມສະຕຣອງ (Neil Armstrong) ແລະ ບັສ ອັລດຣິນ (Buzz Aldrin) ໃນປີ 1969. ອະນຸພາກຂະໜາດສໍ່າກັບເມັດເຂົ້າ ເປັນຊິ້ນສ່ວນນ້ອຍໆ 4 ເມັດຂອງດິນຈາກດວງຈັນ ເຊິ່ງໜັກປະມານ 50 ມິນລີກຣາມໂດຍລວມ ແລະ ຖືກຫຸ້ມໄວ້ໃນປຸ່ມທີ່ເຮັດຈາກອະຄຣີລິກໃສຂະໜາດເທົ່າກັບ ຫຼຽນເຄິ່ງໂດລາສະຫະລັດ. ປຸ່ມອະຄຣີລິກນີ້ຂະຫຍາຍເສດຫິນຈາກດວງຈັນນີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າມີຂະໜາດໃຫຍ່ຂຶ້ນ. ເຄື່ອງວາງສະແດງຕົວຢ່າງຈາກດວງຈັນໂດຍຍານອະພອນໂລ 11 ໄດ້ຖືກມອບໃຫ້ເປັນຂອງຂວັນເພື່ອສັນທະວະໄມຕີໂດຍທ່ານນິກສັນ ໃນປີ 1970. ເສດຝຸ່ນດິນຈາກດວງຈັນຈາກພາລະກິດອະພອນໂລ 11 ແລະຕົວຢ່າງຂອງ ຫິນບາຊານຈາກດວງຈັນ 70017 ຂອງພາລະກິດອະພອນໂລ 17 ໄດ້ຖືກຕິດຢູ່ເທິງແຜ່ນໄມ້ຂອງເຄື່ອງວາງສະແເດງ ເພື່ອມອບໃຫ້ປະເທດຕ່າງໆໃນໂລກ ແລະ ລັດຕ່າງໆຂອງສະຫະລັດອາເມລິກາ.
ລາຍລະອຽດ.
ເຄື່ອງວາງສະແດງຕົວຢ່າງຈາກດວງຈັນໂດຍຍານອະພອນໂລ 11 ແມ່ນ ແທ່ນ ຂະໜາດນ້ອຍ ເຊິ່ງມີຂະໜາດ 9 ນິ້ວ ແລະ ສູງ 11 ນິ້ວ. ປຸ່ມພລາສຕິກທີ່ບັນຈຸຕົວຢ່າງຂອງຫິນຈາກດວງຈັນ (ເສດຝຸ່ນຂະໜາດເທົ່າເມັດເຂົ້າຈາກດວງຈັນຈຳນວນ 4 ເມັດ) ຖືກຕິດໃສ່ກັບແຜ່ນດ້ານໜ້າທີ່ເຮັດຈາກໄມ້ ເຊິ່ງມີຂະໜາດເທົ່າກັບ 9 ນິ້ວມົນທົນ. ເຄື່ອງວາງສະແດງທີ່ມີຮູບຮ່າງຄ້າຍຄືກັບແທ່ນປາໄສນີ້ ຍັງມີການຕິດທຸງຂອງແຕ່ລະປະເທດ ຫຼື ລັດຂອງຜູ້ຮັບ (ຂະໜາດ 4 ນິ້ວ × 6 ນິ້ວ) (10.16 ຊັງຕີແມັດ × 15.24 ຊັງຕີແມັດ) ເຊິ່ງທຸງເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ຖືກນຳເອົາໄປໄປດວງຈັນມາແລ້ວ ແລະຢູ່ຂ້າງລຸ່ມຂອງປຸ່ມພລາສຕິກທີ່ເຮັດຈາກອາຄຣີລິກ. ທຸງຊາດທີ່ເຮັດຈາກນີລົງຖືກປົກຄຸມດ້ວຍແຜ່ນພລາສຕິກຂະໜາດປະມານເຄິ່ງນິ້ວ. ເຄື່ອງວາງສະແດງດັ່ງກ່າວນີ້ໄດ້ຖືກມອບໃຫ້ປະຊາຊົນຂອງປະເທດ ຫຼື ລັດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງເປັນຂອງຂວັນໂດຍປະທານາທິບໍດີສະຫະລັດອາເມລິກາ ຣິຊາດ ນິກສັນ (Richard Nixon) ລວມ 135 ປະເທດທົ່ວໂລກ, ເຊັ່ນດຽວກັບ 50 ລັດຂອງສະຫະລັດ ແລະ ບັນດາເຂດແດນອື່ນໆຂອງສະຫະລັດ. ອົງການສະຫະປະຊາຊາດກໍ່ໄດ້ຮັບເຄື່ອງວາງສະແດງອະພອນໂລ 11 ນີ້ເຊັ່ນກັນ.
ເຄື່ອງວາງສະແດງແຕ່ລະຊຸດມີຂໍ້ຄວາມເຖິງປະເທດນັ້ນ ຫຼື ລັດນັ້ນຈາກທ່ານນິກສັນ ໂດຍອະທິບາຍວ່າ ນັ້ນເປັນຂອງຂວັນມອບໃຫ້ແກ່ພວກເຂົາ. ຂໍ້ຄວາມດັ່ງກ່າວໄດ້ອະທິບາຍວ່າ ວັດຖຸເຊິ່ງເປັນດິນຈາກດວງຈັນແມ່ນມາຈາກພາລະກິດອະພອນໂລ 11 ພ້ອມທັງບອກອີກວ່າ ທຸງຊາດຂອງພວກເຂົາກໍໄດ້ຖືກນຳໄປສູ່ດວງຈັນ ແລະ ກັບມາໃນພາລະກິດທີ່ມີຄົນເດີນທາງໄປນຳເປັນຄັ້ງທຳອິດຂອງໂລກ. ຕໍ່ມາໄດ້ມີການຄົ້ນພົບວ່າ ທຸງຊາດຂອງເວເນຊູເອລາບໍ່ໄດ້ບິນໄປສູ່ດວງຈັນ. ບັນຫານີ້ໄດ້ຖືກແກ້ໄຂໂດຍການນຳເອົາທຸງຊາດຂອງແຕ່ລະປະເທດທີ່ສົ່ງໄປພ້ອມກັບຍານອະພອນໂລກ 12 ແລະ ຄຳເວົ້າທີ່ປ່ຽນແປງວ່າບອກວ່າທຸງຂອງພວກເຂົາ "ຖືກນຳໄປສູ່ດວງຈັນ ແລະ ນຳກັບຄືນມາ" ໂດຍບໍ່ໄດ້ລະບຸວ່າເປັນພາລະກິດອະພອນໂລໃດ.
"ມອບໃຫ້ແກ່ປະຊາຊົນແຄລິຟໍເນຍ ໂດຍ ທ່ານ ຣິຊາດ ນິກສັນ, ປະທານາທິບໍດີແຫ່ງສະຫະລັດອາເມລິກາ.
"ທຸງແຫ່ງລັດຂອງທ່ານຜືນນີ້ ໄດ້ຖືກນຳໄປສູ່ດວງຈັນ ແລະ ນຳກັບຄືນມາໂດຍຍານອະພອນໂລ 11 ແລະ ຊິ້ນສ່ວນຂອງຜິວໜ້າຂອງດວງຈັນນີ້ຖືກນຳກັບມາສູ່ດາວໂລກໂດຍນັກບິນຈາກພາລະກິດລົງຈອດດວງຈັນທີ່ມີມະນຸດເດີນທາງໄປນຳຄັ້ງທຳອິດຂອງໂລກ."
ຖ້າເຄື່ອງວາງສະແດງທີ່ເຮັດດ້ວຍໄມ້ນີ້ໄດ້ຖືກມອບໃຫ້ປະເທດໃດໜຶ່ງໃນໂລກແທນທີ່ຈະເປັນລັດຂອງສະຫະລັດອາເມລິກາແລ້ວ ຄຳ ວ່າ "ລັດ" ຈະຖືກແທນທີ່ດ້ວຍຄຳວ່າ "ປະເທດ" ຫຼື "ອານາຈັກ".
ຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງ.
ເມື່ອໄດ້ມອບເຄື່ອງວາງສະແດງດັ່ງກ່າວແລ້ວ, ພວກມັນຈະກາຍເປັນຊັບສິນຂອງຜູ້ຮັບ, ແລະ ອົງການ NASA ຈະບໍ່ມີການຕິດຕາມອີກຕໍ່ໄປ. ທຸກໆສະຖານທີ່ທີ່ຕົວຢ່າງຈາກດວງຈັນຖືກວາງສະແດງຢູ່ ແມ່ນໄດ້ຖືກບັນທຶກໄວ້ເປັນຢ່າງດີຈາກໂດຍສຳນັກງານອະວະກາດແຫ່ງຊາດສະຫະລັດຈົນເຖິງທຸກມື້ນີ້ (ຍົກເວັ້ນເຄື່ອງວາງສະແດງຕົວຢ່າງຈາກດວງຈັນ ໂດຍຍານອະພອນໂລ 17). ປັດຈຸບັນ ອົງການ NASA ບໍ່ມີການມອບວັດຖຸໃດໆທີ່ນຳມາຈາກດວງຈັນອີກແລ້ວ ພ້ອມທັງຕິດຕາມວັດຖຸທີ່ເປັນດິນຈາກດວງຈັນທັງໝົດ ແລະ ລວມທັງຫິນຈາກດວງຈັນນຳ, ເຊິ່ງຂອງຂວັນຈາກພາລະກິດອະພອນໂລ 11 ແລະ ອະພອນໂລ 17 ແມ່ນຖືວ່າເປັນຂໍ້ຍົກເວັ້ນ. ອົງການ NASA ເກັບບັນທຶກຢ່າງລະອຽດກ່ຽວກັບຕົວຢ່າງຈາກດວງຈັນອື່ນໆໃນທົ່ວໂລກ. ເຄື່ອງວາງສະແດງຕົວຢ່າງຊິ້ນສ່ວນຂອງຫິນຈາກດວງຈັນໂດຍພາລະກິດອະພອນໂລ 11 ຫຼັງຈາກນັ້ນໄດ້ຢູ່ພາຍໃຕ້ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍຂອງຂວັນສາທາລະນະຂອງປະເທດ ຫຼື ລັດທີ່ໄດ້ຮັບເຄື່ອງວາງສະແດງ. ໃນກໍລະນີຂອງແຕ່ລະລັດຂອງສະຫະລັດອາເມລິກາ, ຂອງຂວັນສາທາລະນະບໍ່ສາມາດຖືກໂອນເຂົ້າເປັນຂອງສ່ວນບຸກຄົນຢ່າງຖືກຕ້ອງຕາມກົດໝາຍ ເວັ້ນເສຍແຕ່ວ່າກົດໝາຍເພີ່ມເຕີມໃດໜຶ່ງມີການອະນຸຍາດ.
ປະເທດຕ່າງໆ.
ຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບແມ່ນຕ່າງປະເທດຈຳນວນ 135 ປະເທດ, 50 ລັດຂອງສະຫະລັດ ແລະ ດິນແດນທີ່ຂຶ້ນກັບສະຫະລັດ ລວມທັງອົງການສະຫະປະຊາຊາດ. ປະເທດ ຫຼື ລັດທີ່ໄດ້ຮັບເຄື່ອງວາງສະແດງຫິນຈາກດວງຈັນ ກໍຈະມີທຸງຊາດຂອງປະເທດນັ້ນທີ່ຖືກນຳໄປໄປສູ່ດວງຈັນ ແລະ ນຳກັບຄືນໂດຍຄະນະນັກບິນຂອງພາລະກິດອະພອນໂລ 11. ທຸງໄດ້ຖືກຕິດຢູ່ໃນໃຈກາງຂອງເຄື່ອງວາງສະແດງເຊິ່ງເປັນແຜ່ນທີ່ລະນຶກ ແລະ ມີປ້າຍຂໍ້ຄວາມຢູ່ທາງລຸ່ມຂອງມັນບອກວ່າມັນເປັນຂອງຂວັນໃຫ້ແກ່ຜູ້ຮັບ.
ບັນດາປະເທດທົ່ວໂລກໃນລະຫວ່າງທີ່ທ່ານ ຣິຊາດ ນິກສັນ ດຳລົງຕຳແໜ່ງເປັນປະທານາທິບໍດີຂອງສະຫະລັດ ເຊິ່ງແຜ່ນຈາລຶກໄດ້ຖືກມອບໃຫ້ປະກອບມີ ອັຟການິສະຖານ, ອານບານີ, ອານຈີເຣຍ, ອັນດໍຣາ, ອາເຈນຕິນາ, ອົດສະຕຣາລີ, ອອສເຕຣຍ, ບາເບໂດສ, ເບວຢ້ຽມ, ບູຖານ, ໂບລິເວຍ, ບົດສະວານາ, ເບຣຊິນ, ບູນກາຣີ, ມຽນມາ, ບູຣຸນດີ, ແຄເມີຣູນ, ແຄນາດາ, ກຳປູເຈຍ, ສາທາລະນະລັດອາຟຣິກາກາງ, ເຊລອນ (ສີລັງກາ), ຊາດ, ຊີລີ, ຈີນ, ໂຄລອມເບຍ, ຄອງໂກ (ບຣາຊາວິລ), ຄອງໂກ (ຄິນຊາຊາ), ຄອສຕາຣິກາ, ຄິວບາ, ໄຊປຣັສ, ເຊັກໂກສະໂລວາເກຍ, ດາໂຮມີ, ເດນມາກ, ສາທາລະນະລັດໂດມິນິກັນ, ເອກວາດໍ, ເອຢິບ, ເອລ ຊັລວາດໍ, ເອຄວາທໍຣຽລ ກີເນຍ, ເອທິໂອເປຍ, ຟິນແລນ, ຝຣັ່ງ, ກາບອງ, ແກມເບຍ, ເຢຍລະມັນ, ການາ, ເກຣັກ, ກົວເຕມາລາ, ກີເນຍ, ກາຍອານາ, ເຮຕິ, ຮອນດູຣັສ, ຮັງກາຣີ, ໄອສແລນ, ອິນເດຍ, ອິນໂດເນເຊຍ, ອີຣານ, ອີຣັກ, ໄອແລນ, ອິດສະຣາເອລ, ກົດດີວົວ, ຈາໄມກາ, ຍີ່ປຸ່ນ, ຈໍແດນ, ເຄນຢາ, ເກົາຫຼີ, ຄູເວດ, ລາວ, ເລບານອນ, ເລໂຊໂທ, ໄລບີເຣຍ, ລີເບຍ, ລິກເຕນສະຕາຍ, ລັກເຊມເບີກ, ມາດາກັສກາ, ມາລາວີ, ມາເລເຊຍ, ມານດີຟ, ມາລີ, ມານຕາ, ມໍຣິທາເນຍ, ມໍຣິຊຽສ, ເມັກຊິໂກ, ໂມນາໂຄ, ມອງໂກເລຍ, ໂມຣັອກໂກ, ມຸສກັສ ແລະ ໂອມານ, ນາອູຣູ, ເນປານ, ເນເທີແລນ, ນິວຊີແລນ, ນິກາຣາກວາ, ໄນເຈີ, ໄນຈີເຣຍ, ນໍເວ, ປາກິດສະຖານ, ປານາມາ, ປາຣາກວາຍ, ເປຣູ, ຟີລິບປິນ, ໂປແລນ, ໂປຕຸເກດ, ໂຣມາເນຍ, ຣາວັນດາ, ຊານມາຣິໂນ, ຊາອຸດີອາຣະເບຍ, ເຊເນການ, ເຊຍຣາລີໂອນ, ສິງກະໂປ, ໂຊມາເລຍ, ອາຟຣິກາໃຕ້, ເຢເມນໃຕ້, ສະຫະພາບໂຊວຽດ, ສະເປນ, ຊູດານ, ສະວາຊີແລນ, ສະວີເດນ, ສະວິດເຊີແລນ, ຊີເຣຍ, ໄຕ້ຫວັນ, ແທນຊາເນຍ, ໄທ, ໂຕໂກ, ທຣິນິແດດ ແລະ ໂທເບໂກ, ຕູນີເຊຍ, ຕວກກີ, ຢູການດາ, ອານາຈັກອັງກິດ, ອັບເປີ ໂວນຕາ, ອຸຣູກວາຍ, ນະຄອນວາຕິກັນ, ເວເນຊູເອລາ, ຫວຽດນາມ, ຊາມົວຕາເວັນຕົກ, ເຢເມນ, ຢູໂກສະລາເວຍ, ແລະ ແຊມເບຍ.
ທາງລົດໄຟລາວ-ຈີນ ຫຼື ທາງລົດໄຟບໍ່ເຕັນ-ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ແມ່ນໂຄງການຄວາມຮ່ວມມືລະຫວ່າງປະເທດລາວແລະປະເທດຈີນໜຶ່ງແລວໜຶ່ງເສັ້ນທາງ (onebelt oneroad) ເລິ່ມກໍ່ສ້າງໃນປີ 2016 ແລະຈະສຳເລັດໃນ ທັນວາ 2021 ເຊິ່ງແມ່ນສ່ວນນຶ່ງຂອງທາງລົດໄຟສາຍຄຸນໝິງ-ສິງກະໂປ ໄດ້ຮັບກຳນົດໃຫ້ໃຊ້ລະບົບລົດໄຟຄວາມໄວປານກາງປະມານ 160-200 km/h ສ່ວນຂອງທາງລົດໄຟເປັນລົດໄຟທາງດ່ຽວ ໃຊ້ລາງຂະໜາດ 1,435 ແມັດ ມີໄລຍະທາງ 414 ກິໂລແມັດ ທິດເໜືອສຸດຂອງທາງລົດໄຟຢູ່ບໍລິເວນດ່ານບໍ່ຫານຕິດກັບປະເທດຈີນໃນເຂດສິບສອງປັນນາຜ່ານແຂວງຫຼວງນ້ຳທາ, ແຂວງອຸດົມໄຊ, ແຂວງຫຼວງພະບາງ, ແຂວງວຽງຈັນ ແລະສິ້ນສຸດທີ່ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ທິດໃຕ້ເຊື່ອມກັບທາງລົດໄຟສາຍໜອງຄາຍ-ບາງກອກ ຕໍ່ໄປ
ເສັ້ນທາງ.
ແມ່ນສ່ວນນຶ່ງຂອງເສັ້ນທາງລົດໄຟສາຍຄຸນໝິງ-ສິງກະໂປ ທີ່ເລິ່ມບໍລິເວນຄຸນໝິງ ປະເທດຈີນ ຈົນເຂົ້າສູ່ດ່ານບໍ່ຫານ ປະເທດລາວ ຜ່ານແຂວງຫຼວງນ້ຳທາ, ແຂວງອຸດົມໄຊ, ແຂວງຫຼວງພະບາງ, ແຂວງວຽງຈັນ ແລະນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ຕະຫຼອດໄລຍະທາງຂອງເສັ້ນທາງລົດໄຟລາວ-ຈີນມີໄລຍະທາງທັງຫມົດ 414 ກິໂລແມັດ ຈາກນັ້ນເຂົ້າສູ່ເສັ້ນທາງລົດໄຟຄວາມໄວສູງສາຍໜອງຄາຍ-ບາງກອກ ຕໍ່ໄປ
ຄຳວ່າ ເສດຖະສາດ (ຄຳເຄົ້າ: ເສຣສຖສາສຕຣ໌, ຄຳວ່າ Economics ໃນພາສາອັງກິດ ມາຈາກ ຄຳວ່າ ["oikos"] ໃນ ພາສາເກຣັກ ເຊິ່ງ ແປວ່າ 'ເຮືອນ', ແລະ ["nomos"] ເຊິ່ງ ແປວ່າ 'ປົກຄອງ' ແລະ ສາມາດແປລວມໄດ້ວ່າ "ການປົກຄອງເຮືອນ") ແມ່ນ ສັງຄົມສາດ ຂະແໜງໜຶ່ງ ທີ່ສຶກສາ ກ່ຽວກັບ ການຜະລິດ (Production), ການແຈກຢາຍ (Distribution), ການຄ້າ (Trade) ແລະ ການຊົມໃຊ້ (Consumption) ສິນຄ້າ (Goods) ແລະ ການບໍລິການ (Services).
ເສດຖະສາດ ພັດທະນາມາຈາກ ເສດຖະກິດການເມືອງ(Political Economy) ໃນທ້າຍ ສັດຕະວັດທີ 19 ຍ້ອນຄວາມຕ້ອງການຢາກສ້າງມັນໃຫ້ເປັນ ວິທະຍາສາດສັງຄົມ ທີ່ໃຊ້ວິທີການ ທີ່ມີລັກສະນະ ວິທະຍາສາດທຳມະຊາດຫຼາຍຂຶ້ນ. ເປົ້າໝາຍໜຶ່ງ ຂອງ ເສດຖະສາດ ແມ່ນການອະທິບາຍ ກົນໄກຂອງ ແລະ ການຕອບໂຕ້ກັນ ລະຫວ່າງ ອົງກອນ ຂອງ ເສດຖະກິດ. ເສດຖະສາດ ຖືກນຳໃຊ້ ຂະແໜງ ການປົກຄອງ, ການບໍລິຫານທຸລະກິດເປັນຫຼັກ ແຕ່ສາຂາອື່ນໆໃນສັງຄົມສາດ ເຊັ່ນ ການສຶກສາກ່ຽວກັບ ການສຶກສາ, ອາດຊະຍາກຳ, ສາທາລະນະສຸກ, ກົດໝາຍ, ການເມືອງ ແລະອື່ນໆອີກ.
ເສດຖະສາດຈຸນລະພາກ.
ແມ່ນສາຂາເສດຖະສາດໜຶ່ງ ທີ່ ສຶກສາ ການເຄື່ອນໄຫວທາງເສດຖະກິດ ຂອງ ໂຕແທນທາງເສດຖະກິດ ທີ່ນ້ອຍກວ່າ ເຊັ່ນ ບຸກຄົນ ແລະ ບໍລິສັດ ເຊິ່ງຈະແຕກຕ່າງກັບ ເສດຖະສາດມະຫາພາກ ທີ່ສຶກສາ ກ່ຽວກັບ ພາບລວມທີ່ໃຫຍ່ກວ່າ ຂອງ ເສດຖະກິດ ເຊັ່ນ ໄພຫວ່າງງານ, ໄພເງິນເຟີ້, ນະໂຍບາຍເງິນ, ນະໂຍບາຍການເງິນແລະອື່ນໆ. ເສດຖະສາດຈຸນລະພາກ ຈະຄົ້ນຄວ້າ ກ່ຽວກັບ ປະຕິກິລະຍາທາງເສດຖະກິດ ໃນ ແຕ່ລະຕະຫຼາດ ຜະລິດຕະພັນ ຫຼື ການບໍລິການໃດໜຶ່ງ ແລະ ເບິ່ງວ່າ ລະດັບ ຄວາມຕ້ອງການ (ເສດຖະສາດ) ແລະ ການສະໜອງ (ເສດຖະສາດ) ຈະມີການປ່ຽນແປງ ແນວໃດ ໃນແຕ່ລະ ລະດັບລາຄາ. ເສດຖະສາດຈຸນລະພາກ ຈະພະຍາຍາມຊອກຫາຄຳຕອບວ່າ ບັນດາໂຕແທນທາງເສດຖະກິດເຫຼົ່ານີ້ ຈະບັນລຸ ຈຸດດຸນຍະພາບທາງເສດຖະກິດໄດ້ຄືແນວໃດ.
ຄວາມອາສາມາດຜະລິດ, ຕົ້ນທຶນໂອກາດ.
ໃນ ເສດຖະສາດຈຸນລະພາກ, ການຜະລິດ ແມ່ນການປ່ຽນແປງ ປັດໃຈເຂົ້າ ໃຫ້ເປັນ ຜົນອອກ ຫຼື ເວົ້າອີກແບບໜຶ່ງ ແມ່ນ ຂະບວນການທາງເສດຖະກິດ ທີ່ ໃຊ້ ຊັບພະຍາກອນ ເພື່ອສ້າງ ຜະລິດຕະພັນ ທີ່ຈະສາມາດ ຊື້ຂາຍ ຫຼື ແລກປ່ຽນໄດ້. ອັນນີ້ ຈະລວມ ທັງ ການປຸງແຕ່ງ ຫຼື ການແປຮູບ, ການເກັບຮັກສາ, ການຫຸ້ມຫໍ່, ແລະ ການຂົນສົ່ງ. ບາງນັກເສດຖະສາດ ນິຍາມ ຄຳວ່າການຜະລິດ ແບບກວ້າງໆ ວ່າ ແມ່ນທຸກໆກິດຈະກຳທາງເສດຖະກິດ ນອກຈາກ ການຊົມໃຊ້.
ປະສິດທິພາບທາງເສດຖະກິດ.
ປະສິດທິພາບທາງເສດຖະກິດ ປະສິດທິພາບ ຂອງ ລະບົບໃດໜຶ່ງ ໃນການສ້າງຜົນອອກສູງສຸດ ໂດຍ ປັດໃຈເຂົ້າ ແລະ ເຕັກໂນໂລຢີໃດໜຶ່ງ. ຈະສາມາດເວົ້າໃດ້ວ່າ ປະສິດທິພາບສູງຂຶ້ນ ຖ້າຫາກສາມາດ ຜະລິດໄດ້ຫຼາຍກວ່າ ໂດຍ ປັດໃຈເຂົ້າຄືເກົ່າ.
ການແບ່ງງານ, ຜົນໄດ້ຮັບຈາກການຄ້າ.
ການແບ່ງງານ ແມ່ນ ແນວຄວາມຄິດຫຼັກໜຶ້່ງ ໃນ ປະສິດທິພາບທາງເສດຖະກິດ ເພາະຖືກັນວ່າ ບຸກຄົນ, ວິສາຫະກິດ ຫຼື ປະເທດໃດໆໜຶ່ງນັ້ນ ຈະມີ ຄວາມໄດ້ປຽບທຽບຖານ ທີ່ບໍ່ຄືກັນ.
ການສະໜອງ ແລະ ຄວາມຕ້ອງການ, ລາຄາ ແລະ ປະລິມານ.
ຢູ່ໃນຕະຫຼາດໃດໜຶ່ງ, ຄວາມຕ້ອງການ ແມ່ນ ປະລິມານ ທີ່ ຜູ້ຊົມໃຊ້ຢາກຊື້ ໃນ ລະດັບລາຄາໃດໜຶ່ງ. ຜູ້ຊົມໃຊ້ໃດໜຶ່ງ ຈະພະຍາຍາມ ເລືອກຊົມໃຊ້ ກຸ່ມຜະລິດຕະພັນ ເພື່ອເຮັດແນວໃດ ໃຫ້ໄດ້ ເສດຖະສາດສູງສຸດ ພາຍໃຕ້ ຂໍ້ຈຳກັດ ທາງ ລາຍຮັບ, ລາຄາ, ລົດນິຍົມແລະອື່ນໆ.
ການສະໜອງ ແມ່ນ ຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງ ລາຄາ ແລະ ປະລິມານການສະໜອງ ຂອງ ຜູ້ຜະລິດ ເພື່ອເຮັດແນວໃດໃຫ້ໄດ້ຜົນກຳໄລສູງສຸດ.
ຄວາມລົ້ມເຫຼວຂອງຕະຫຼາດ.
ໝາຍເຖິງ ຫຼາຍບັນຫາ ທີ່ ສົມມຸດຕິຖານຂອງທິດສະດີເສດຖະສາດ ບໍ່ເປັນຈິງ ເຊັ່ນ ວ່າ (1) ລາຄາແມ່ນຕະຫຼາດເປັນຜູ້ກຳໜົດ ເພາະໃນສະພາບທີ່ມີການຜູກຂາດ ຫຼື ເຄິ່ງຜູກນັ້ນ ສ່ວນຫຼາຍແມ່ນຜູ້ຜະລິດຈະເປັນຜູ້ ກຳໜົດລາຄາ, (2) ຜູ້ຊົມໃຊ້ມີຄວາມສະເໝີພາບ ເພາະໃນໂຕຈິງ ຜູ້ຊົມໃຊ້ມີກຳລັງຕໍ່ລອງທີ່ບໍ່ເທົ່າທຽມກັນ, (3) ຕະຫຼາດສົມບູນ (4) ສາທາລະນູປະໂພກ (5) ຜົນກະທົບທາງນອກ (6) ອັດຕາສ່ວນກົງຂອງຜົນໄດ້ຮັບ ແລະ ຂະໜາດ (7) ຄວາມສົມບູນຂອງຂໍ້ມູນ
ວິສາຫະກິດ.
ສົມມຸດຕິຖານໜຶ່ງ ຂອງ ຕະຫຼາດແຂ່ງຂັນສົມບູນ ແມ່ນສິ່ງທີ່ວ່າ ຢູ່ຕະຫຼາດມີຜູ້ຜະລິດເປັນຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍ ແລະ ບໍ່ມີຜູ້ໃດສາມາດປ່ຽນແປງລາຄາ ແບບອິດສະຫຼະຈາກ ກຳລັງຂອງຕະຫຼາດໄດ້. ໂດຍທົ່ວໄປ ຜູ້ຊົມໃຊ້ ຫຼື ໂຕແທນທາງເສດຖະກິດຢູ່ຕະຫຼາດ ຈະບໍ່ຕິດຕໍ່ົພົວພັນກັນໂດຍກົງຢູ່ຕະຫຼາດ ແຕ່ຈະ ຜະລິດສິນຄ້າທີ່ຈະຖືກແລກປ່ຽນຊື້ຂາຍກັນຢູ່ຕະຫຼາດ ຢູ່ ວິສາຫະກິດ. ໂດຍທົ່ວໄປ ຜູ້ຄົນຮ່ວມກັນທຳການຜະລິດຢູ່ ວິສາຫະກິດ ຍ້ອນວ່າ ຕົ້ນທຶນຈະຕໍ່າລົງ.
ພາກສ່ວນລັດ.
ການເງິນລັດຖະບານ ແມ່ນ ຂະແໜງໜຶ່ງໃນເສດຖະສາດ ທີ່ສຶກສາກ່ຽວກັບ ງົບປະມານ, ລາຍຮັບ ແລະ ລາຍຈ່າຍ ຂອງ ອົງກອນລັດ. ສ່ວນຫຼາຍມັນໃຫ້ຄວາມສົນໃຈ ບັນຫາ ການແບກຫາບ ແລະ ໄດ້ຮັບຜົນປະໂຫຍດ ຈາກ ການເກັບສ່ວຍສາອາກອນ, ຕົ້ນທຶນແລະຜົນປະໂຫຍດຂອງໂຄງການລັດຖະບານ ແລະອື່ນໆ.
ເສດຖະສາດມະຫາພາກ.
ເສດຖະສາດມະຫາພາກ ສຶກສາ ເສດຖະກິດ ໂດຍລວມ ແບບ ແຕ່ເທິງລົງລຸ່ມ ໂດຍໃຊ້ ຮູບແບບງ່າຍດາຍ ຂອງ ທິດສະດີ ດຸນຍະພາບທົ່ວໄປ. ມັນສຶກສາກ່ຽວກັບ ອັດຕາຫວ່າງງານ, ອັດຕາເງິນເຟີ້ ແລະອື່ນໆ. ນອກຈາກນີ້​ ມັນຍັງສຶກສາກ່ຽວກັບ ຜົນຂອງ ນະໂຍບາຍເງິນຕາ, ນະໂຍບາຍການເງິນແລະອື່ນໆອີກ.
ການຂະຫຍາຍໂຕ.
ເສດຖະສາດການຂະຫຍາຍໂຕ ສຶກສາ ປັດໃຈ ທີ່ອະທິບາຍ ການຂະຫຍາຍໂຕທາງເສດຖະກິດ ຫຼື ການເພີ່ມຂຶ້ນ ຂອງ ຜົນອອກຕໍ່ຫົວຄົນ ຂອງ ປະເທດໃດໜຶ່ງ ໃນ ໄລຍະເວລາໃດໜຶ່ງ.
ໄພເງິນເຟີ້ ແລະ ນະໂຍບາຍເງິນຕາ.
ເງິນ ແມ່ນ ສິ່ງທີ່ໃຊ້ເພື່ອຊຳລະ ຕໍ່ກັບ ສິນຄ້າ ໃນເກືອບທຸກໆ ເສດຖະກິດ.
ຈ. ການກູ້ຢືມເງິນນອກລະບົບຈາກຕ່າງປະເທດ ໂດຍບໍ່ຜ່ານລົດຖະບານ ກໍເປັນເຫດ ໃຫ້ເງິນ ເຂົ້າມາໃນປະເທດໂດຍທີ່ກຳນົດປະລິມານເງິນໃນທ້ອງຕະຫຼາດບໍ່ໄດ້.
- ອະທິບາຍແຕ່ ຂໍ້ ຂ. ຄື ຄົນບໍ່ນຳເງິນເຂົ້າກັບມາທະນາຄາຄືນ ເມື່ອທະນາຄານປ່ອຍເງິນອອກແລ້ວ.
ໝາຍຄວາມວ່າ ເມື່ອລັດຖະບານຈໍລະຈອນເງິນອອກສູ່ຕະຫຼາດແລ້ວ ຄົນກັກເງິນໄວ້ໃນຄົວເຮືອນ ໂດຍບໍ່ກັບໄປຝາກທະນາຄານຄືນ ເມື່ອເຖິງເທດສະການ ຄົນເອົາເງິນອອກມາກຈາກຄົວເຮືອນ ມາຈ່າຍໃນທ້ອງຕະຫຼາດ ເຮັດໃຫ້ປະລິມານເງິນ ຫຼາຍ ໃນທ້ອງຕະຫຼາດ ເຖິງຕອນນັ້ນ ເມື່ອຄົນມີເງິນຫຼາຍ ຄວາມຕ້ອງການຕໍ່ສິນຄ້າເພິ່ມຂື້ນ ເອກະຊົນ ຫຼືປັດເຈກຊົນ ຕ້ອງການສິ້ນຄ້າ ກໍສາມາດເອົາເງິນທີີ່ຕົນມີໄປແລກປ່ຽນສິນຄ້ານັ້ນໆ ຕາມຄວາມພໍໃຈຂອງຕົນ ເຮັດໃຫ້ປະລິມານເງິນ ບໍ່ດູນຍະພາບກັບປະລິມານສິຄ້າ ລັກສະນະນີກໍເປັນຕົ້ນເຫດຂອງເງິນເຟີ້ (ວຽກງານນີ້ ປະຊາຊົນຊ່ວຍປະເທດຊາດໄດ້ ໂດຍການເອົາເງິນເຂົາທະນາຄານ-ສ່ວນທະນາຄານເອງ ກໍຕ້ອງບໍລິການລົງໃກ້ຊິດກັບປະ ຊາຊົນ ແລະສ້າງຄວາມໝັ້ນໃຈກັບລະບົບທະນາຄານ ໂດຍເອົາດອກເບັ້ຍ ເປັນຕົວປະກັນ)
- ແລະຂໍ້ ງ. ລະດັບການເກັບພາສີ ກໍເປັນຕົວເລັ່ງເຮັດໃຫ້ເງິນເຟີ້. (ເອົາສະເພາະ ພາສີນຳເຂົ້າສິນຄ້າ ຫາກສິນຄ້າຕົວໃດ ມີລາຄາແພງ ແຕ່ຄົນຕ້ອງການຫຼາຍ, ກໍເຊັ່ນດຽວກັບ ຂໍ້ ຂ. ຄົນມີເງິນກໍພໍໃຈຊື້ສິນຄ້ານັ້ນ ໃນລາຄາທີ່ເຂົາຮຍກຂາຍ ເປັນເຫດໃຫ້ເງິນເຟິ້ໄດ້)
ເຄື່ອງມືຂອງນັກເສດຖະສາດ.
ເສດຖະຄະນິດສາດ ທີ່ລວມເຖິງ ຈຸນລະຄະນິດ, ພຶດຊະຄະນິດເສັ້ນຊື່, ສະຖິຕິສາດ, ທິດສະດີເກມ, ແລະ ວິທະຍາສາດຄອມພິວເຕີ. ນັກເສດຖະສາດອາຊີບ ສ່ວນຫຼາຍ ຈະມີຄວາມຊຳນານ ໃນ ການໃຊ້ບັນດາເຄື່ອງມື້ເຫຼົ່ານີ້ ແຕ່ກໍ່ມີ ສາຂາເສດຖະສາດ ເຊັ່ນ ປະຫວັດສາດເສດຖະກິດ ທີ່ຈະບໍ່ໃຊ້ຄະນິດສາດຫຼາຍປານໃດ.
Rajnath Singh (ເກີດວັນທີ 10 ກໍລະກົດ 1951) ເປັນນັກການເມືອງຊາວອິນເດຍທີ່ ດຳ ລົງ ຕຳ ແໜ່ງ ເປັນລັດຖະມົນຕີກະຊວງປ້ອງກັນປະເທດອິນເດຍ. ກ່ອນ ໜ້າ ນີ້ທ່ານເຄີຍ ດຳ ລົງ ຕຳ ແໜ່ງ ເປັນນາຍົກລັດຖະມົນຕີ Uttar Pradesh ແລະເປັນລັດຖະມົນຕີປະ ຈຳ ຫ້ອງວ່າການລັດຖະບານ Vajpyan. ທ່ານຍັງໄດ້ ດຳ ລົງ ຕຳ ແໜ່ງ ເປັນປະທານບໍລິສັດ BJP ສອງຄັ້ງໃນປີ 2005 ຫາປີ 2009 ແລະປີ 2013 ເຖິງປີ 2014.
ຊີວິດຕົ້ນ.
ລາວເກີດໃນຄອບຄົວຊາວກະສິກອນ. ທ່ານໄດ້ເຮັດວຽກເປັນອາຈານສອນວິຊາຟີຊິກສາດຢູ່ທີ່ K.B.ວິທະຍາໄລໄປສະນີຈົບ Mirzapur, UP. ລາວຍັງມີນ້ອງຊາຍຄົນ ໜຶ່ງ ຊື່ Jaipal Singh.
ເສດຖະສາດມະຫາພາກ (ຄຳເຄົ້າ: ເສຣສຖສາສຕຣ໌ມຫພາຄ) ແມ່ນ ຂະແໜງໜຶ່ງໃນ ເສດຖະສາດ ທີ່ ສຶກສາກ່ຽວກັບ ການເຄື່ອນໄຫວແບບສັງລວມ ເຊັ່ນ ການສັງລວມການຕັດສິນໃຈ ທາງດ້ານເສດຖະກິດ ຂອງ ບຸກຄົນ. ສິ່ງດັ່ງກ່າວ ແມ່ນ ການຈຳແນກ ເສດຖະສາດມະຫາພາກ ກັບ ເສດຖະສາດຈຸນລະພາກ ທີ່ສຶກສາ ກ່ຽວກັບ ການເຄື່ອນໄຫວທາງດ້ານເສດຖະກິດ ຂອງ ຜູ້ຊົມໃຊ້ລາຍບຸກຄົນ, ວິສາຫະກິດ ແລະ ຂະແໜງອຸດສາຫະກຳ.
ເສດຖະສາດມະຫາພາກ ສາມາດຖືກນຳໃຊ້ ວິເຄາະວ່າ ຈະສາມາດບັນລຸເປົ້າໝາຍ ທາງນະໂຍບາຍ ຂອງ ລັດຖະບານ ເຊັ່ນ ການຂະຫຍາຍຕົວຂອງເສດຖະກິດ, ສະຖຽນລະພາບຂອງລາຄາ, ການຈ້າງງານແບບສົມບູນ ແລະ ການບັນລຸຄວາມສົມດຸນ ຂອງ ດຸນການຊຳລະ ຄືແນວໃດ.
ຄຳວ່າ ‘Skills’ ແມ່ນຄຳທີ່ຫຼາຍຄົນຮູ້ດີມັນແປວ່າ ‘ທັກສະ’ ແຕ່ຖ້າເປັນ ‘Hard skills’ ແລະ ‘Soft Skills’ ເດ, ມັນບໍ່ໄດ້ແປວ່າ ‘ທັກສະແຂງ’ ແລະ ‘ທັກສະອ່ອນ’ ເດີ ຮາຮາ.. ແຕ່ມັນແມ່ນ: ‘ທັກສະດ້ານຄວາມຮູ້’ ແລະ ‘ທັກສະດ້ານອາລົມ’ ເຊິ່ງເປັນສິ່ງທີ່ສຳຄັນຫຼາຍຕໍ່ກັບການດຳລົງຊີວິດ ແລະ ເປັນສິ່ງທີ່ຕະຫຼາດແຮງງານໂລກຕ້ອງການຫຼາຍເດີ.
‘Hard Skills’ ເຮັດໃຫ້ເຈົ້າໄດ້ເຂົ້າສຳພາດວຽກ ແຕ່ການທີ່ເຈົ້າຈະໄດ້ເຮັດວຽກນັ້ນ ແລະ ໄດ້ເຮັດວຽກຈົນຮອດເຂົ້າບຳນານ ຈຳເປັນຕ້ອງມີ ‘Soft Skills’
ເວລາເຮົາຮຽນໜັງສືເມື່ອຈົບຫຼັກສູດການຳໄປປະກອບອາຊີບເຊັ່ນ: ສະຖາປັດ = ສາມາດອອກເບບຕຶກ ອາຄານ, ໂປຣແກຣມເມີ = ກາສາມາດຂຽນ code ໄດ້ປະມານນີ້ລ້ວນແຕ່ແມ່ນ ‘Hard Skills’ (ຄວາມສາມາດດ້ານອາຊີບ)
ແລະອີກດ້ານໜື່ແມ່ນເອີ້ນວ່າ ‘Soft Skills’ (ຄວາມສາມາດດ້ານສັງຄົມ) ຕົວຢ່າເຊັ່ນ: ການໃຊ້ພາສາ, ການຕິດຕໍ່ສືສານ, ການເບິ່ງໂລກໃນແງ່ດີ, ການສະແດງອອກທາງສັງຄົມ ເປັນຕົ້ນ.
"‘Hard Skills’ ແມ່ນໂຕເປີດໂອກາດໃຫ້ກັບເຈົ້າແຕ່ ‘Soft Skills’ ແມ່ນໂຕທີ່ວັດວ່າເຈົ້າສາມາດເຮັດໂອກາດນັ້ນເປັນຈິ່ງໄດ້ຫຼືບໍ ??"
ຝືກໂຕເອງແນວໃດໃຫ້ມີ Soft skill.
ດັ່ງນັ້ນເຮົາຄວນເຝິ່ກທັງ 2 ທັກສະໄປນຳກັນ ເລືອກສິ່ງທີ່ຖະນັດ ແລະ ເຮັດໄດ້ດີທີ່ສຸດ ເພື່ອຄວາມພ້ອມ ແລະ ສ້າງໂອກາດສຳລັບການເຮັດວຽກໃນອານາຄົດ
ປະເທດຈີນຖືວ່າເປັນປະເທດທີ່ມີການຄວບຄຸມໂລກອອນລາຍຢ່າງເຂັ້ມງວດ ແລະ ຕ່ອນນີ້ກໍເປັນຂອງ Wikipedia ທີ່ Open Observatory of Network Interference ໄດ້ລາຍງານວ່າຖຶກສັ່ງບ໋ອກຈາກທາງການຈີນເປັນທີ່ຮຽບຮ້ອຍແລ້ວໃນທຸກພາສາຈັ້ງແຕ່ເດື່ອນ ເມສາ ເປັນຕົ້ນມາ ທຳອິດກໍຖຶກບ໋ອກເວີຊັ່ນພາສາຈີນຕັ້ງແຕ່ປີ 2015 ແລະ ພາປັດຈຸບັນນີ້ກໍ່ຍັງບໍ່ທັນຮູ້ສາເຫດເທື່ອວ່າເປັນຫຍັງທາງການຂອງຈີນຈື່ງຕັດສິນໃຈບ໋ອກ Wikipedia ໃນພາສາອື່ນໆອີກ ແຕ່ຄາດການວ່າອາດກ່ຽວກັບງານຄົບຮອບ 30ປີການຈັດການປະທ້ວງຈະຕຸລັດທຽນອັນເໝີນ ເຊິ່ງປົກກະຕິຈີນມັກຈະບ໋ອກຫນ້າເວັບໄຊຢູ່ແລ້ວ ແຕ່ຫຍັງຈາກນັ້ນ Wikipedia ປ່ຽນໄປໃຊ້ HTTPS ຫຍັງເຮັດໃຫ້ຫນ້າເວັບໄຊເປັນຫນ້າທີ່ບໍ່ສາມາດໃຊ້ໄດ້ຕະຫລອດ ຈື່ງສັ່ງບ໋ອກທັງເວຫບໄຊເພື່ອປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ຄອນເທນບາງຢ່າງອອກສູາສາຍທາງປະຊາຊົນ.
ສ່ວນ Wikipedia Foundation ເຊິ່ງເປັນອົງກ່ອນທີ່ດູແລ Wikipedia ໄດ້ລະບຸວ່າ ທາງອົງກ່ອນບໍ່ໄດ້ຮັບການແຈ້ງເຕືອນຫຍັງເລີຍກ່ຽວກັບການທີ່ຖຶກບ໋ອກໃນເທືອນີ້.
ໃນເນື້ອຫານີ້ແມ່ນຈະອະທິບາຍກ່ຽວກັບ ການເຊື່ອຕໍ່ I/O Port ແລະ ການນຳໃຊ້ EV3 Brick ໂດຍມີລາຍລະອຽດດັ່ງນີ້:ການເຊື່ອຕໍ່ສາຍເຄເບີນ (Cable) ມໍເຕີ ແລະ ເຊັນເຊີ ໃສ່ Output port, input port.
Port 1: ເຊັນເຊີສຳຜັດ(Touch Sensor), Port 2–3: ເຊັນເຊີກວດຈັບສີ(Color Sensor), Port 4:ເຊັນເຊີອິນຟາເລດ(Infrared Sensor)
Port A: ມໍເຕີຂະໝາດກາງ(Medium Motor), Port B-C ມໍເຕີຂະໜາດໃຫຍ່(Large Motor), ໃນການເຊື່ອມຕໍ່ມໍເຕີຂະໜາດໃຫຍ່ດ້ານຂວາຈະຕ້ອງຕໍ່ໃສ່ "Port C" ສ່ວນມໍເຕີດ້ານຊ້າຍຈະຕ້ອງຕໍ່ໃສ່ "Port B" ສະຫຼັບກັນ**Port D: ມໍເຕີຂະໝາດໃຫຍ່(Large Motor)
ໃນການເປີດ EV3 Brick ແມ່ນໃຫ້ກົດປຸ່ມກາງເຄິ່ງຄ້າງໄວ້ ຈະມີສີແດງສະແດງອອກມາ ສະແດງວ່າ Brick ກຳລັງ Start up ເຊິ່ງຈະໃຊ້ເວລາປະມານ 30ວິນາທີ ໃຫ້ເຮົາຖ້າຈົນມີໄຟສີຟ້າສະແດງຂື້ນ ແລ້ວເຮົາຈະເຫັນແຖບເມນູສະແດງຂື້ນມາ 4 ແຖບເຊິ່ງແຕ່ລະແຖບຈະມີແຖບຈະມີຟັງຊັນທີ່ແຕກຕ່າງກັນ
ແຖບທີ່ 2 File Navigation ໃນແຖບນີ້ປະກອບມີ Folder ເປັນບ່ອນເກັບຂອງແຕ່ລະ Project ທີ່ເຮົາຖ່າຍໂອນມາຈາກ PC ໃສ່ EV3 Brick ພາຍໃນ Folder ແຕ່ລະ folder ເຮົາຈະເຫັນໂປຼແກຼມທີ່ເຮົາເຄີຍສ້າງໄວ້
ສະພາວະເງິນເຟີ້(inflation) ແມ່ນ ປະກົດການທາງດ້ານ ເສດຖະກິດ ທີ່ ລາຄາສິນຄ້າ ເພີ່ມຂຶ້ນແບບຕໍ່ເນື່ອງ ໂດຍ ລະດັບທີ່ສູງກວ່າ ອັດຕາເພີ່ມຂຶ້ນ ຂອງ ກຳລັງຊື້.
ປະເພດຂອງສະພາວະເງິນເຟີ້ຕາມສາຍເຫດ.
ສາຍເຫດ ຂອງ ສະພາວະເງິນເຟີ້ ສາມາດແບ່ງໃຫຍ່ໆ ອອກເປັນ ສາຍເຫດທາງວັດຖຸ ແລະ ສາຍເຫດທາງການເງິນ.
ສະພາວະເງິນເຟີ້ຈາກຄວາມຕ້ອງການ.
ແມ່ນ ສະພາວະເງິນເຟີ້ ຫຼື ລາຄາສິນຄ້າສູງຂຶ້ນ ຍ້ອນ ມີ ຄວາມຕ້ອງການ ຫຼາຍກວ່າ ການສະໜອງ. ຕົວຢ່າງກໍລະນີລາຄາສິນຄ້າສູງຂຶ້ນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ຍ້ອນ ສິນຄ້າຂາດຕະຫຼາດ.
ສະພາວະເງິນເຟີ້ຈາກການສະໜອງ.
ແມ່ນ ສະພາວະເງິນເຟີ້ ຫຼື ລາຄາສິນຄ້າສູງຂຶ້ນ ໂດຍ ທີ່ມີສາຍເຫດຢູ່ ຝ່າຍສະໜອງ.
ສະພາວະເງິນເຟີ້ທີ່ເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດໃນໂລກ.
ສະພາວະເງິນເຟີ້ທີ່ເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດໃນໂລກ ອີງຕາມ ຂໍ້ມູນບັນທຶກທີ່ຍັງເຫຼືອຢູ່ ເວົ້າກັນວ່າ ເກີດຂຶ້ນ ໃນ ສະໄໝ ມະຫາລາຊາອະເລັກຊານເດີ ຂອງ ລາຊະອານາຈັກມາເຄໂດເນຍ. ພະລາຊາ ໄດ້ ທຳການແຈກຢາຍ ເງິນຄຳທີ່ຍຶດມາໄດ້ ຈາກການຜາບແພ້ ບັນດາອານາຈັກ ໃນ ເຂດເປີເຊຍ ໃຫ້ ພົນທະຫານ, ເຮັດໃຫ້ ມີ ເງິນຄຳ ເປັນຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍໄຫຼເຂົ້າ ປະເທດເກຣັກ ພ້ອມກັບ ບັນດາທະຫານ ເຫຼົ່ານີ້ ອັນກໍ່ໃຫ້ເກີດມີ ການຖີບໂຕຂຶ້ນ ຂອງ ລາຄາສິນຄ້າຢ່າງໄວວາ.
Oh, what fun it is to ride
In a one-horse open sleigh, hey
In a one-horse open sleighAmiga 1000 (1985)
ຄອມພິວເຕີ (ຄຳເຄົ້າ: ຄອມພິວເຕີຣ໌,) ຫຼື ອອກດີນາເຕີ () ແມ່ນເຄື່ອງຈັກທີ່ສາມາດທຳການ ຄຳນວນ, ຄິດໄລ່ ແລະປະມວນຜົນ ທີ່ມີຄວາມຊັບຊ້ອນ. ການທຳງານຂອງມັນແມ່ນ ຈະເຮັດໄປຕາມ ໂປຣແກຣມ (Program) ເຊິ່ງຈະຢູ່ໃນຮູບແບບຂອງລາຍການຂອງຄຳສັ່ງ. ຄຳສັ່ງເຫຼົ່ານີ້ ສ່ວນຫຼາຍຈະທຳການ ຈັດການ (Process) ຂໍ້ມູນ ທີ່ລວມມີທັງ ໂຕເລກ, ໂຕໜັງສື, ຮູບພາບ ຫຼື ສຽງ.
ຄອມພິວເຕີ ມີເປັນຫຼາຍໆຂະໜາດ. ຄອມພິວເຕີໃນຍຸກເລີ່ມຕົ້ນນັ້ນ ຈະມີຂະໜາດເທົ່າກັບຫ້ອງໃຫຍ່ຫ້ອງໜຶ່ງ ແລະໃນຄອມພິວເຕີທີ່ມີຂະໜາດໃຫຍ່ ດັ່ງກ່າວກໍ່ຍັງມີຢູ່ ເຊັ່ນ "ຊຸບເປີຄອມພິວເຕີ" (Super Computer) ທີ່ໃຊ້ສຳຫຼັບຄິດໄລ່ ທາງວິທະຍາສາດໃດໜຶ່ງ ທີ່ມີຄວາມຊັບຊ້ອນຫລາຍ ເຊັ່ນ ການພະຍາກອນອາກາດ, ການວິເຄາະໂມເລກຸນ; "ເມນເຟຣມ" (Mainframe) ທີ່ ໃຊ້ສຳຫຼັບຄິດໄລ່ ການຊຳລະສະສາງ ໃນ ບໍລິສັດໃຫຍ່ໆ. ຄອມພິວເຕີທີ່ນ້ອຍກ່ວານັ້ນ ແລະ ເພື່ອການນຳໃຊ້ສ່ວນບຸກຄົນ ເອີ້ນວ່າ "ຄອມພິວເຕີສ່ວນບຸກຄົນ" (Personal Computer) ແລະ ຄອມພິວເຕີ ທີ່ສາມາດຖືຕິດໂຕໄປມາໄດ້ ເຊັ່ນ "ໂນດບຸກ"(Notebook computer). ນອກຈາກນີ້ ມັນຍັງມີ ຄອມພິວເຕີນ້ອຍໆ ທີ່ຖືກໃຊ້ ເພື່ອຄວບຄຸມບັນຊາ ເຄື່ອງຈັກ ທີ່ໃຫຍ່ກ່ວາ ເຊັ່ນ ກ້ອງດີຈີຕອລ, ຍົນ ແລະອື່ນໆ.
ຮາດແວ(Hardware).
ຄຳວ່າ ຮາດແວ (hardware) ໝາຍຄວາມເຖິງ ທຸກໆພາກສ່ວນ ຂອງ ຄອມພິວເຕີ ທີ່ ແມ່ນວັດຖຸ ເຊັ່ນ ແຜງວົງຈອນ, ໜ້າຈໍ, ໜ່ວຍສະໜອງພະລັງງານໄຟຟ້າ, ສາຍເຄເບິນ, ຄີບອດ, ຈັກພິມ, ເມົາສ໌ ແລະອື່ນໆ.
ຊອຟແວ(Software).
ຊອຟແວ (Software) ໝາຍເຖິງຊຸດຄຳສັ່ງ ຫຼື ໂປຣແກຣມທີ່ໃຊ້ຄຳສັ່ງໃຫ້ຄອມພິວເຕີເຮັດວຽກຕາມລຳດັບຂັ້ນຕອນ ເຊິ່ງຂຽນຂື້ນດ້ວຍພາສາຂອງຄອມພິວເຕີ.
GMM Grammy Public Company Limited (ພາສາໄທ: จีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ ຫຼື G"MM' Grammy) ແມ່ນບໍລິສັດບັນເທີງສື່ມວນຊົນລາຍໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນປະເທດໄທ. ມັນອ້າງເອົາສ່ວນແບ່ງ 70 ເປີເຊັນຂອງວົງການບັນເທີງໄທ. ນັກສິລະປິນ Grammy ປະກອບມີ ທົງໄຊ ແມກອິນໄຕ, Silly Fools ແລະ Loso. ນອກເຫນືອໄປຈາກທຸລະກິດດົນຕີຂອງຕົນ, ບໍລິສັດຍັງມີສ່ວນຮ່ວມໃນການຜະລິດຄອນເສີດ, ການຈັດການສິລະປິນ, ການຜະລິດຮູບເງົາແລະໂທລະພາບ.
ການຊົມໃຊ້ ແມ່ນ ການນຳໃຊ້ ຊັບພະຍາກອນ (resource). ການສຶກສາ ກ່ຽວກັບ ການຊົມໃຊ້ ຂອງ ມະນຸດ ມີບົດບາດສຳຄັນ ທັງໃນ ເສດຖະສາດ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມ.
ຜູ້ຊົມໃຊ້ ແມ່ນ ຜູ້ທີ່ມີຄວາມສາມາດໃນການເລືອກຊື້ສິນຄ້າແລະບໍລິການເພື່ອນຳໄປໃຊ້ປະໂຫຍດສ່ວນໂຕຫຼືພາຍໃນຄອບຄົວ. ຜູ້ຊົມໃຊ້ມີຈຳນວນຫຼາຍທົ່ວປະເທດ. ບາງຄົນກໍຕັດສິນໃຈໃນການເລືອກຊື້ຢ່າງມີລະບຽບແບບແຜນ ສາມາດໃຊ້ເງິນທັງໝົດທີ່ມີຢູ່ໄດ້ຢ່າງຄຸ້ມຄ່າ.
ເຄຣ-2 (Cray-); ຄອມພິວເຕີ ທີ່ໄວທີ່ສຸດໃນໂລກ ແຕ່ 1985 ຫາ 1989.
ຊຸບເປີຄອມພິວເຕີ ແມ່ນ ຄອມພິວເຕີ ທີ່ນຳໜ້າໂລກ ໃນດ້ານ ຄວາມສາມາດ ໃນການຈັດການຂໍ້ມູນ, ໂດຍ ສະເພາະ ແມ່ນ ຄວາມໄວໃນການຄຳນວນ.(ຄຳວ່າ ຊຸບເປີຄອມພິວເຕີ ຖືກໃຊ້ເປັນເທື່ອທຳອິດ ໂດຍ ໜັງສືພິມ ນິວຢອກເວີ (New York World) ໃນປີ 1920 ໃນການເວົ້າເຖິງ ຈັກພິມໃຫຍ່ ທີ່ ບໍລິສັດໄອບີເອັມ (IBM) ໄດ້ສ້າງ ໃຫ້ ມະຫາວິທະຍາໄລໂກລົມເບຍ ໂດຍສະເພາະ.
ຊຸບເປີຄອມພິວເຕີ ໃນຊູ່ມື້ນີ້ ສ່ວນຫຼາຍຈະຖືກ ຜະລິດເພື່ອຈຸດປະສົງໃດໜຶ່ງສະເພາະ ໂດຍ ບໍລິສັດຜະລິດຄອມພິວເຕີ ທີ່ມີຊື່ສຽງເຊັ່ນ ໄອບີເອັມ(IBM), ຮິວເລັດແປັກຄາດ (HP).
ໄໝໄທ ຫົວໃຈສິນ (ເກີດ 8 ມັງກອນ 1968) ແມ່ນນັກຮ້ອງຊາຍຊາວໄທ ເພີ່ນຍັງເປັນທີ່ນິຍົມໃນປະເພດນັກຮ້ອງໝໍລຳແລະສະມາຊິກສຸດທ້າຍຂອງວົງສຽງອີສານ ເພງຂອງເຂົາໄດ້ວາງຈຳໜ່າຍແລ້ວ 35 ອັນລະບ້ຳ ແລະ 122 ເພງທີ່ລວບລວມຫຼາຍ ເພີ່ນມີຊື່ຮຽກຄື ພະເອກໃຫຍ່ (พระเอกใหญ่) ຫຼື ໄໝເຄິນ ແຈັກສັນ (ไหมเคิล แจ็คสัน) ຫຼື ໄມເຄິ້ນ ແຈັກຊັ້ນແຫ່ງພາກອີສານ
ໄໝໄທ ຫົວໃຈສິນ ເກີດເມື່ອວັນທີ່ 8 ມັງກອນ 1968 ຊື່ເດີມຄື ມົນໄຊ ຣັກສາຊາດ ເກີດທີ່ຈັງຫວັດນະຄອນລາຊະສີມາ ປະເທດໄທ ແລະໂຕຂຶ້ນມາພັກຜ່ອນທີ່ຈັງຫວິດກາລະສິນ
"Pirarucu" (ຊື່ວິທະຍາສາດ: "Arapaima gigas") ແມ່ນ ໜຶ່ງ ໃນແມ່ນ້ ຳ ແລະ ໜອງ ປາທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງບຣາຊິລ.ມັນສາມາດສູງເຖິງສາມແມັດແລະຊາວຊັງຕີແມັດແລະນໍ້າ ໜັກ ຂອງມັນສາມາດສູງເຖິງ 330 ກິໂລ.ມັນແມ່ນປາທີ່ມັກພົບໃນອ່າງ Amazon, ໂດຍສະເພາະໃນເຂດທົ່ງພຽງ, ບ່ອນທີ່ນ້ ຳ ມີຄວາມສະຫງົບ. ປົກກະຕິແລ້ວມັນມັກອາໄສຢູ່ໃນທະເລສາບແລະແມ່ນ້ ຳ ທີ່ມີນ້ ຳ ທີ່ມີຄວາມຊັດເຈນແລະເປັນດ່າງເລັກນ້ອຍໂດຍມີອຸນຫະພູມຕັ້ງແຕ່ 24 ເຖິງ 37°C, ບໍ່ພົບໃນເຂດທີ່ມີກະແສທີ່ແຂງແຮງແລະນ້ ຳ ທີ່ອຸດົມສົມບູນໃນຕະກອນ.
ພາສີອາກອນ.
"Arapaima gigas" ໄດ້ຖືກຖືວ່າເປັນຊະນິດດຽວໃນຊະນິດພັນ "Arapaima", ແຕ່ວ່າການ ກຳ ນົດຊະນິດພັນຕໍ່ໆໄປພ້ອມກັນ, ພ້ອມດ້ວຍຄວາມຫາຍາກຂອງຕົວຢ່າງແລະການສູນເສຍຂອງຕົວຢ່າງຫຼາຍໆຊະນິດ, ໄດ້ເຮັດໃຫ້ມີຄວາມບໍ່ແນ່ນອນກ່ຽວກັບການຈັດປະເພດພາຍໃນສະກຸນແລະເອກະລັກຂອງ ບຸກຄົນທີ່ອະທິບາຍ.
ຊະນິດນີ້ແມ່ນ ໜຶ່ງ ໃນ ຈຳ ນວນປານ້ ຳ ຈືດທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດເຊິ່ງມີຄວາມຍາວ 200 ຊັງຕີແມັດແລະມີລາຍງານວ່າມີຄວາມຍາວສູງເຖິງ 450 ຊັງຕີແມັດ. ຜູ້ໃຫຍ່ອາດມີນ້ ຳ ໜັກ ເຖິງ 200 ກິໂລກຣາມ."A. gigas" ມີຮ່າງກາຍທີ່ຄ່ອງຕົວພ້ອມດ້ວຍຄີຫຼັງຂອງທາງກົ້ນແລະທາງຮູທະວານໄດ້ຕັ້ງຕົວຢ່າງດີກັບຫາງ. ໃນຂະນະທີ່ຮ່າງກາຍສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນສີຂີ້ເຖົ່າຫາສີຂຽວແກມສີຂີ້ເຖົ່າ, ຊື່ໃນທ້ອງຖິ່ນຂອງປະເທດບຣາຊິນ "pirarucu" ແມ່ນມາຈາກ ຄຳ ສັບພື້ນເມືອງ ສຳ ລັບ "ປາແດງ", ຄິດວ່າຈະ ໝາຍ ເຖິງສີແດງທີ່ຢູ່ໃນເກັດໄປຫາຫາງ, ຫຼືສີແດງສີສົ້ມ ຂອງຊີ້ນຂອງມັນ.ປາມີ "ເກັດຄ້າຍຄືແຂນທີ່ມີຄວາມຍືດຫຍຸ່ນ" ທີ່ປະກອບດ້ວຍ "ຊັ້ນນອກທີ່ມີແຮ່ທາດແຂງ" ແລະ "ຊັ້ນໃນທີ່ແຂງແຕ່ມີຄວາມຍືດຫຍຸ່ນ" ທີ່ຊ່ວຍປົກປ້ອງມັນຈາກການໂຈມຕີໂດຍ piranhas.
ການແຈກຢາຍ.
"A. gigas" ແມ່ນເກີດມາຈາກນ້ ຳ ຈືດໃນອ່າງແມ່ນ້ ຳ Amazon; ມັນແມ່ນເປັນທີ່ຮູ້ຈັກທີ່ຈະເກີດຂື້ນໃນໂບລິເວຍ, ບາຊິນ, ໂກລົມເບຍ, ກູຢານາແລະເປຣູ.ໃນປະເທດໂບລິເວຍ, ປາໄດ້ຖືກພິຈາລະນາເປັນຊະນິດທີ່ສະແດງ, ສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ສາຍພັນພື້ນເມືອງໃນທ້ອງຖິ່ນແລະລະບົບນິເວດ.ມັນໄດ້ຖືກພົບເຫັນຄັ້ງ ທຳ ອິດໃນປີ 1976 ແລະຖືກແນະ ນຳ ມາຈາກປະເທດເປຣູທີ່ຖືກລ້າງອອກຈາກຟາມປາປະຊາຊົນເປຣູໂດຍນ້ ຳ ຖ້ວມ.ຊະນິດນີ້ໄດ້ຖືກ ນຳ ສະ ເໜີ ໄປຍັງພາກສ່ວນຕ່າງໆຂອງອາຊີຕາເວັນອອກ, ທັງເພື່ອຈຸດປະສົງຫາປາແລະໂດຍບັງເອີນ.
ຊາກສັດຂອງ "Arapaima" (ຫຼືຊະນິດພັນທີ່ຄ້າຍຄືກັນຫຼາຍ) ໄດ້ຖືກພົບເຫັນໃນປະເທດໂຄລົມເບຍ, ໃນຮູບແບບ Villavieja, ເຊິ່ງຕັ້ງແຕ່ຍຸກ Miocene.
ອັກສອນຂະເໝນ () ແມ່ນອັກສອນສະຫລະປະກອບທີ່ໃຊ້ຂຽນພາສາຂະເໝນ (ພາສາທາງການຂອງປະເທດກຳປູເຈຍ) ຍັງຖືກໃຊ້ໃນການຂຽນພາສາປາລີໃນການສວດມົນທາງພຸດທະສາສະໜາຂອງປະເທດກຳປູເຈຍແລະປະເທດໄທ
ອັກສອນຂະເໝນຖືກດັດແປງມາຈາກອັກສອນປາລາວາ ເຊິ່ງໃນທີ່ສຸດກໍ່ໄດ້ລົງມາຈາກຕົວອັກສອນທະມິນ ພາໝີ ເຊິ່ງຖືກນຳໃຊ້ໃນພາກໃຕ້ຂອງອິນເດຍແລະອາຊີຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້ໃນສະຕະວັດທີ 5 ແລະ 6 ຖືກພົບຈາລຶກທີ່ເກົ່າທີ່ສຸດໃນຂະເໝນທີ່ອັງໂກໂບເຣັຍໃນເຂດຕາແກ້ວ ທາງໃຕ້ຂອງພະນົມເປັນແລະຕັ້ງແຕ່ປີ 611 ອັກສອນຂະເໝນສະໄໝໃໝ່ແຕກຕ່າງກັນໄປຈາກຮູບແບບເກົ່າໆ ທີ່ເຫັນຢູ່ໃນແຜ່ນຈາລຶກຂອງຊາກຫັກພັງຂອງອັງໂກ ຕົວອັກສອນພາສາໄທແລະພາສາລາວແມ່ນລູກຫລານຂອງຮູບແບບເກົ່າຂອງອັກສອນລາວ
ພະຍັນຊະນະເສີມ.
ລະບົບການຂຽນພາສາຂະເໝນປະກອບດ້ວຍພະຍັນຊະນະເສີມ ໃຊ້ໃນຄຳຍືມບາງຄຳ ໂດຍສະເພາະຈາກພາສາຝຣັ່ງແລະໄທ. ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນເປັນສຽງທີ່ບໍ່ໄດ້ເກີດຂື້ນໃນຄຳສັບພື້ນເມືອງ ຫຼືເຊີ່ງອັກສອນພື້ນເມືອງຖືກຈຳກັດໄວ້ທີ່ໜື່ງໃນສອງຊຸດສຽງສະຫລະ ສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນເປັນທະວິອັກສອນ ເກີດຈາກການຊ້ອນຕົວເຊີງໃຕ້ຕົວອັກສອນ (ຫ ຮ) ດ້ວຍຕົວກຳກັບສຽງເພິ່ມເຕີມຫາກຈຳເປັນຕ້ອງປ່ຽນສະຫລະໂດຍເປັນສະຫຼະ ໂອ ສຳຫຼັບຕົວອັກສອນ ປ ກໍ່ຕາມ ຖືກສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໂດຍການວາງແຂ້ວຫນູ ອອກສຽງມາກກວ່າຕົວອັກສອນ (ບ)
ສະຫຼະ.
ສະຫຼະໃນອັກສອນຂະແມມີສອງແບບແມ່ນຄື ສະຫຼະລອຍ (ស្រៈពេញតួ ສະຫຼະເປັນຕົວ) ແລະ ສະຫຼະຈົມ (ស្រៈនិស្ស័យ ສະຫຼະນິໄສ ຫຼື ស្រៈផ្សំ ສະຫຼະຜະສົມ) ສະຫຼະລອຍໃຊ້ໄດ້ຂຽນເມື່ອບໍ່ໄດ້ປະສົມ (ປຽບຂື້ນຕົ້ນດ້ວຍ ອ) ສ່ວນສະຫຼະຈົມໃຊ້ກັບພະຍັນຊະນະອື່ນ ພະຍັນຊະນະທີ່ບໍ່ມີສະຫຼະກຳກັບອອກສຽງຕາມເດີມຂອງພະຍັນຊະນະທີ່ດັວກ່າວໄວ້ດ້ານບົນ (ທຽບໄດ້ກັບ ອໍ) ສຽງສະຫຼະແຕກຕ່າງຈາກອັກສອນໄທແລະລາວ ແລະຂຶ້ນຢູ່ພະຍັນຊະນະເປັນອະໂຄສະ (ບໍ່ມີສຽງສະຫຼະ) ຫຼືໂຄສະ (ມີສຽງ) ດ້ວຍ
ສະຫຼະລອຍ.
ສະຫຼະລອຍແມ່ນສຽງສະຫຼະທີ່ບໍ່ອອກສຽງທີ່ພົ້ນເດັ່ນ (ຢ່າງເຊັ່ນ ໂດຍບໍ່ມີການຕິດກັບສັນຍາລັກພະຍັນຊະນະ) ໃນພາສາຂະເໝນຮຽກວ່າ ស្រៈពេញតួ (ສະຫຼະເປັນຕົວ) ເຊິ່ງໝາຍເຖີງ ສະຫຼະສມບູນ ຄຳເຫຼົ່ານີ້ໃຊ້ໃນບາງຄຳເພື່ອສະແດງໄດ້ເຖີງການລວມກັນຂອງສຽງສະຫຼະທີ່ມີການຢຸດສຽງຫຼືຂອງແຫຼວເຮີ່ມຕົ້ນ ສະຫຼະລອຍມີການໃຊ້ໃນຄຳຈຳນວນນ້ອຍເຊີ່ງສ່ວນຫຼາຍແມ່ນຕົ້ນ ກຳເນີດມາຈາກຕົ້ນກໍາເນີດຂອງຕົວຊີ້ວັດ ແລະດັງນັ້ນຈຶງມີຄວາມບໍ່ສອດຄ້ອງກັນໃນການໃຊ້ແລະການອອກສຽງ ຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ ສອງສາມຄຳທີ່ເກີດຂື້ນແມ່ນຖືກນຳໃຊ້ເລື້ອຍໆ ເຊີ່ງລວມເຖີວ (ເອັຍໂລ) "ດຽວນີ້" (ອໍປຸກ) "ພໍ່" (ຣື) "ຫຼື" (ລື) "ໄດ້ຍິນ" ຫຼື ឱ្យ (ອອຍ) "ໃຫ້, ປ່ອຍ" (ແອັງ) "ຕົວເອັງ, ຄົນດຽວ, ຂ້ອຍ, ເຈົ້າ" (ແອນາ) "ທີ່ໃສ".
ໃນສະຫຼະລອຍມີຊື່ຄ້າຍກັບສຽງສະຫຼະທີ່ຂຶ້ນກັບຄຳວ່າ ໝາຍເຖີງ ສະຫຼະ ຕາມດ້ວຍສຽງຫລັກຂອງຕົວອັກສອນ (ການອອກສຽງຫຼືທຳອິດຂອງການອອກສຽງທີ່ຂຽນໄວ້ຂ້າງເທິງ) ຕາມດ້ວຍສຽງຢຸດສຽງເພິ່ມເຕິມຫຼັງຈາກສະຫຼະນັ້ນ ຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ ອັກສອນ ឥ ຮຽກວ່າ ស្រះ ឥ
ຕົວເລກ.
ໃນເລກ 30 40 50 60 70 80 ແລະ 90 ມາຈາກຄຳຍືມໃນພາສາລາວແລະພາສາໄທເທົ່ານັ້ນ
ປະຫວັດເມືອງ.
ເມືອງນາກາງ ແຍກຈາກເມືອງໜອງບົວລຳພູໃນປີ ພ.ສ. 2508 ແລະໄດ້ຮັບການຍົກຖານະເປັນເມືອງຕັ້ງແຕ່ປີ ພ.ສ. 2512 ປັດຈຸບັນເປັນເມືອງໜຶ່ງຂອງແຂວງໜອງບົວລຳພູ
ການປົກຄອງສ່ວນພາກພື້ນ.
ເມືອງໜອງບົວລຳພູ ແບ່ງເຂດການປົກຄອງຍ່ອຍເປັນ 9 ຕຳບົນ 127 ບ້ານ ໄດ້ແກ່
ພື້ນທີ່ເມືອງໂນນສັງປັດຈຸບັນ ໄດ້ພົບພໍ່ຫຼັກຖານການຢູ່ອາໄສຂອງມະນຸດມາຫຼາຍພັນປີຕັ້ງແຕ່ກ່ອນປະຫວັດສາດ ຫຼືກ່ອນທີ່ມະນຸດຈະມີການປະດິດຕົວອັກສອນຂຶ້ນມາໃຊ້ ເລີ່ມຈາກການໃຊ້ຊີວິດແບບເລ່ລ່ອນ ສ້າງຕັ້ງຊຸມຊົນຢູ່ທີ່ລາບສູງ ໃນຖ້ຳ ຫຼືແຄມນ້ຳ ຫາອາຫານດ້ວຍການຈັບປາ ລ່າສັດ ແລະພືດຜັກຕາມທຳມະຊາດ ແລະມີກາຮປ່ຽນແປງສັງຄົມມາເລື່ອຍ ໆ ຈົນມາຮອດການໃຊ້ຊີວິດແບບສັງຄົມກະສິກຳ ຢູ່ຮ່ວມກັນເປັນສັງຄົມໃຫຍ່ ມີການເພາະປູກ ລ້ຽງສັດ ເຮັດເຄື່ອງປະດັບ ຫຼໍ່ໂລຫະແບບຕ່າງ ໆ ຫຼັກຖານທີ່ປາກົດໃນຍູກທຳອິດ ຄື ແຫຼ່ງບູຮານຄະດີກຸດກວາງສ້ອຍແລະກຸດຄໍ້ເມີຍ ໃນຕຳບົນບ້ານຖິ່ນແລະຕຳບົນກຸດດູ່ ເຊີ່ງມີເສດກະດູກມະນຸດ ເສດພາຊະນະດິນເຜົາ ເຄື່ອງປະດັບໂລຫະ ລວມທັງເຄື່ອງມືເຫຼັກຕ່າງ ໆ ທີ່ມີອາຍຸຮ່ວມສະໄໝກັບແຫຼ່ງບູຮານຄະດີບ້ານຊຽງ ແຂວງອຸດອນທານີ
ເມືອງໜອງບົວລຳພູ ແບ່ງເຂດການປົກຄອງຍ່ອຍເປັນ 10 ຕຳບົນ 107 ບ້ານ ໄດ້ແກ່
ແຕ່ກ່ອນເມືອງສີບຸນເຮືອງແມ່ນເປັນເພີຍງແຕ່ໝູ່ບ້ານນ້ອຍ ໆ ຊື່ວ່າ ບ້ານໂນນສູງເປືອຍ ຂຶ້ນກັງກັບຕຳບົນຍາງຫຼໍ່ ເມືອງໜອງບົວລຳພູ ແຂວງອຸດອນທານີ ຕໍ່ມາໄດ້ຍົກຖານະເປັນເມືອງສີບຸນເຮືອງ ວັນທີ່ 1 ມີນາ ພ.ສ. 2512
ເມືອງສີບຸນເຮືອງມີສິ່ງສັກສິດຄູ່ບ້ານຄູ່ເມືອງ ຄື ສານຫຼັກເມືອງ ຕາມປະຫວັດທີ່ໄດ່ເລົ່າມາ ຄຶ ສານຫຼັກຫຼັງເກົ່າຢູ່ຕຳບົນຍາງຫຼໍ່ ຕັ້ງຢູ່ແຄມນ້ຳມໍເປັນສານແບບພື້ນເມືອງຫຼັງນ້ອຍ ໆ ຫຼື ຫໍຕາປູ່ ຊາວບ້ານໄດ້ອັນເຊີນວິນຍານຕາແສງ ເຊີ່ງເປັນຜູ້ປົກຄອງເມືອງ ເຊື່ອກັນວ່າຕໍ່ມາມີຄວາມສັກສິດ ແລະມີອິດທິລິດສາມາດຄຸ້ມຄອງບ້ານເມືອງ ໃຫ້ລາດສະດອນຢູ່ເຍັນເປັນສຸກ ຊາວບ້ານຈຶງເກີດຄວາມສັດທາ ເຄົາລົບ ແລະຈັດເຄື່ອງບວງສວງເປັນປະຈຳທຸກປີຈົນເປັນປະເພນີສືບຕໍ່ກັນມາ ປັດຈຸບັນໄດ້ຍ້າຍມາຕັ້ງຢູ່ບ້ານມ່ວງແກ້ວ ໝູ່ທີ່ 7 ຕຳບົນເມືອງໃໝ່ ເມືອງສີບູນເຮືອງ ແຂວງໜອງບົວລຳພູ
ເມືອງໜອງບົວລຳພູ ແບ່ງເຂດການປົກຄອງຍ່ອຍເປັນ 12 ຕຳບົນ 158 ບ້ານ ໄດ້ແກ່
ທີ່ມາຂອງຄຳວ່າ “ສຸວັນນະຄູຫາ” ມາຈາກຊື່ວັດຖ້ຳສຸວັນນະຄູຫາ (ຊື່ເກົ່າສຸພັນນະຄູຫາ) ເຊີ່ງເປັນຖ້ຳຫີນງອກ ຫີນຍ້ອຍທີ່ສວຍງາມ ແລະເປັນທີ່ປະດິດສະໂານພະພຸດທະຮູບພະເຈັ້າໄຊເສດຖາ ເປັນທີ່ເຄົາລົບສັກກາະລະຂອງຊາວເມືອງສຸວັນນະຄູຫາ ແລະປະຊາຊົນຊາວພຸດທົ່ວໄປ ອີກທັງຍັງເປັນທີ່ເັບຮັກສາສິລາຈາລຶກບູຮານສະໄໝເຈົ້າໄຊເສດຖາທິລາດ ປະມານ ພ.ສ. 2106
ເມືອງສຸວັນນະຄູຫາ ແຍກຈາກເມືອງນາກາງ ວັນທີ່ 17 ກໍລະກົດ ພ.ສ. 2516 ແລະຍົກຖານະເປັນເມືອງໃນວັນທີ່ 9 ມັງກອນ ພ.ສ. 2522
ເມືອງໜອງບົວລຳພູ ແບ່ງເຂດການປົກຄອງຍ່ອຍເປັນ 8 ຕຳບົນ 91 ບ້ານ ໄດ້ແກ່
ກ້າມແມ່ນເນື້ອເຍື່ອອ່ອນທີ່ພົບໃນສັດສ່ວນໃຫຍ່. ຈຸລັງກ້າມເນື້ອມີເສັ້ນໃຍຂອງໂປຣຕີນ actin ແລະ myosin ທີ່ເລື່ອນລົງເຊິ່ງກັນແລະກັນ, ເຊິ່ງກໍ່ໃຫ້ເກີດການປົນເປື້ອນທີ່ປ່ຽນທັງຄວາມຍາວແລະຮູບຮ່າງຂອງຈຸລັງ. ກ້າມແມ່ນຮັບຜິດຊອບຕໍ່ຜົນບັງຄັບໃຊ້ແລະການເຄື່ອນໄຫວ. ພວກເຂົາມີຄວາມຮັບຜິດຊອບຕົ້ນຕໍໃນການຮັກສາແລະປ່ຽນແປງທ່າທາງ, ການເຄື່ອນໄຫວ, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບການເຄື່ອນໄຫວຂອງອະໄວຍະວະພາຍໃນ, ເຊັ່ນການຫົດຕົວຂອງຫົວໃຈແລະການເຄື່ອນໄຫວຂອງອາຫານຜ່ານລະບົບຍ່ອຍອາຫານໂດຍຜ່ານ peristalsis..
ເນື້ອເຍື່ອຂອງກ້າມແມ່ນມາຈາກ dermis ຂອງຈຸລັງລໍາຕົ້ນຂອງ embryonic ໃນຂະບວນການທີ່ເອີ້ນວ່າ myogenesis. ກ້າມກ້າມ, ກະດູກຫລືເສັ້ນດ່າງ, ກ້າມເນື້ອຫົວໃຈແລະກ້າມກ້ຽງມີສາມປະເພດ. ກິດຈະກໍາຂອງກ້າມສາມາດຖືກຈັດປະເພດເປັນອາສາສະຫມັກຫຼືບໍ່ສະ ໝັກ ໃຈ. ກ້າມເນື້ອຫົວໃຈແລະລຽບແມ່ນສັນຍາໂດຍບໍ່ມີຄວາມຄິດສະຕິແລະຖືກເອີ້ນວ່າບໍ່ມີຕົວຕົນ, ໃນຂະນະທີ່ກ້າມເນື້ອໂຄງກະດູກເຮັດສັນຍາຕາມ ຄຳ ສັ່ງ. ກ້າມເນື້ອກະດູກສາມາດແບ່ງອອກເປັນເສັ້ນໃຍບິດຊ້າແລະໄວ.
ກ້າມແມ່ນສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນມາຈາກການຜຸພັງຂອງໄຂມັນແລະທາດແປ້ງ, ແຕ່ປະຕິກິລິຍາທາງເຄມີ anaerobic ຍັງຖືກ ນຳ ໃຊ້, ໂດຍສະເພາະເສັ້ນໃຍທີ່ບິດໄວ. ປະຕິກິລິຍາທາງເຄມີເຫຼົ່ານີ້ຜະລິດໂມເລກຸນ adenosine triphosphate (ATP) ທີ່ໃຊ້ໃນການເຄື່ອນໄຫວຂອງຫົວ myosin.
ການວິພາກຂອງກ້າມເນື້ອລວມມີການວິພາກທົ່ວໄປ, ລວມທັງກ້າມເນື້ອທັງ ໝົດ ຂອງອະໄວຍະວະ ໜຶ່ງ, ແລະການວິພາກຈຸລິນຊີ, ລວມທັງໂຄງສ້າງຂອງກ້າມດຽວ.
ເມືອງນາວັງ ແຍກຈາກເມືອງນາກາງ ວິນທີ່ 30 ເມສາ ພ.ສ. 2537 ແລະໄດ້ຍົກຖານະຂຶ້ນເປັນເມືອງໃນວິນທີ່ 11 ຕຸລາ ພ.ສ. 2540 ປັດຈຸບັນແມ່ນເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງແຂວງໜອງບົວລຳພູ
ເມືອງໜອງບົວລຳພູ ແບ່ງເຂດການປົກຄອງຍ່ອຍເປັນ 5 ຕຳບົນ 51 ບ້ານ ໄດ້ແກ່
ເທດສະບານເມືອງໜອງບົວລຳພູ ເປັນເຂດປົກຄອງທ້ອງຖິ່ນປະເພດເທດສະບານເມືອງໃນເມືອງໜອງບົວລຳພູ ແຂວງໜອງບົວລຳພູ ມີຂົງເຂດຄອບຄຸມຕຳບົນລຳພູໝົດຕຳບົນ ບາງສ່ວນຂອງຕຳບົລໜອງບົວ ແລະບາງສ່ວນຂອງຕຳບົນໂພໄຊ
ການປົກຄອງໃນເຂດເທດສະບານ.
ເທດສະບານເມືອງໜອງບົວລຳພູ ແບ່ງເຂດການປົກຄອງຍ່ອຍເປັນ 3 ເຂດ 29 ຂຸມຂົນ ໄດ້ແກ່
ຕຳບົນໜອງຫວ້າ ເປັນເຂດປົກຄອງທ້ອງຖິ່ນປະເພດຕຳບົນໃນເມືອງໜອງບົວລຳພູ ແຂວງໜອງບົວລຳພູ
ຕຳບົນໜອງຫວ້າ ແຍກຈາກຕຳບົນໂນນຂະມິ້ນ ພ.ສ. 2532 ໂດຍຊื่ມາຈາກຕົ້ນຫວ້າຂະໜາດໃຫຍ່ເກີດຢູ່ພາຍໃນໜອງນ້ຳຂອງບ້ານໜອງຫວ້າ
ປະຫວັດຍໍ້.
ໂນ້ ຫລື ຕີ່ໂນ້ ແຕ່ລາວມັກໃຫ້ທຸກຄົນເອີ້ນລາວວ່າ: ບູ່ ຫລື ບູ່ຣາ ເນື່ອງຈາກ ບູ່ຣາ ບໍ່ໄດ້ຊໍ້າໃຜໃນ ປະເທດລາວ!
ລາວ, ໄທ, ອັງກິດ, ຍີ່ປຸ່ນ, ຈີນ (ຂັ້ນເລີ້ມຕົ້ນ)
ດຳ, ຂາວ, ເທົາ, ຫມາກຄໍ້, ຟ້າ, ແດງ
ອາຫານຫລວງພະບາງ ເຊັ່ນ: ຈືນໄຄ່ແຜ່ນ, ໄສ້ອົ່ວເມືອງຫລວງ, ຈືນອົ່ວຫນໍ່ໄມ້, ຈືນອົ່ວຫົວສິງໄຄ ແລະ ອາຫານລົດຈືດທຸກຢ່າງ
ບູ່ຣາຕິໂນ້ ເກີດທີ່ບ້ານ ຂຸນຕາທ່າ ເມືອງສີໂຄດຕະບອງ ນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ ໃນຄອບຄົວປັນຍາຊົນ ທີ່ມີພໍ່ແມ່ເປັນລັດຖະກອນ ເຊິ່ງປະຈຸບັນ ພໍ່ເປັນການນຳລະດັບສູງທີ່ກະຊວງແຫ່ງຫນຶ່ງ, ແມ່ເປັນແມ່ເຮືອນ. ມີອ້າຍນ້ອງນຳກັນ 4 ຄົນ ບູ່ຣາຕິໂນ້ເປັນອ້າຍກົກ, ມີນ້ອງຊາຍ 2 ຄົນ ທັງສອງກຳລັງສຶກສາປະລິນຍາເອກ ທີ່ ສ.ປ ຈີນ ແລະ ນ້ອງສາວຫລ້າກຳລັງສຶກສາປະລິນຍາໂທ ທີ່ ປະເທດອອສເຕເລຍ
ວຽກໃນວົງການບັນເທິງ.
ບູ່ຣາຕິໂນ້ ກ້າວສູ່ເສັ້ນທາງບັນເທິງລາວໂດຍ ອາລູນ້າ ໂດຍທັງສອງພົບກັນທີ່ນະຄອນຫລວງໂຕກຽວ ປະເທດຍີ່ປຸ່ນໃນປີ 2006 ຂະນະທີ່ອາລູນ້າໄປສະແດງທີ່ປະເທດດັ່ງກ່າວ. ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ອາລູນ້າ ແນະນຳໃຫ້ຮູ້ຈັກ ແຊມ ອິນທາລະພິທັກ ແລະ ແຊມໄດ້ຜະລິດໃຫ້ 1 ເພງ ເປັນເພງພາສາອັງກິດ ຕໍ່ມາບູ່ຣາມາຂຽນເພງ ຄຳສັນຍາ ຄັບເວີໃສ່ ເປັນເພງລາວທີ່ທຸກຄົນໄດ້ຟັງກັນ ແລະ ກໍ່ເປັນເພງທຳອິດທີ່ເປີດຕົວ ບູ່ຣາຕິໂນ້ ໃນປີ 2008 ພາຍໃຕ້ສັງກັດ ລາວອາຣ໌ທມີເດຍ ຄ້າຍເພງອັນດັບ 1 ໃນຍຸກນັ້ນ.
ໃນທ້າຍປີ 2009 ສປປ ລາວ ໄດ້ເປັນເຈົ້າພາບ ຈັດມະຫາກິລາໃນພາກພື້ນອາຊຽນ ຫລື SEA Games, ບູ່ຣາ ກໍ່ໄດ້ປ່ອຍເພງ Vientiane Games ເຊິ່ງສະຖານີໂທລະພາບຫລາຍຊ່ອງກໍ່ໄດ້ເປີດເພງນີ້ ເຮັດໃຫ້ບູ່ຣາດັງຊົ່ວຂ້າມຄືນ, ໂດຍສະເພາະໄດ້ມີສະຖານີໂທລະພາບຫລາຍຊ່ອງຂອງໄທທີ່ລາຍງານຂ່າວກິລາຊີເກມໄດ້ເລືອກເອົາເພງນີ້ໄດ້ເປັນເພງຫົວລາຍການສະກຸບຂ່າວດັ່ງກ່າວ.
ຫລັງຈາກແລ້ວກິລາຊີເກມບໍ່ເທົ່າໃດອາທິດ, ບູ່ຣາໄດ້ປ່ອຍເພງ “ຂາດເຈົ້າບໍ່ໄດ້“ ອອກມາ ແລະ ກາຍເປັນເພງທີ່ຕິດສົບຕິດປາກຜູ້ຟັງນ້ອຍໃຫຍ່ ໃນຍຸກນັ້ນ ເອີ້ນໄດ້ວ່າເປັນເພງດັງແຫ່ງປີ 2010 ໂດຍມີສະຖິຕິຄື: ເພງ ຂາດເຈົ້າບໍ່ໄດ້ ຄອງອັນດັບ 1 ໃນລາຍການວິທະຍຸ ຫລາຍໆລາຍການ ຫລາຍໆສະຖານີ ເປັນເວລາຕິດຕໍ່ກັນຫລາຍກວ່າ 20 ອາທິດ ແລະ ຍັງເປັນເພງທີ່ຖືກດາວໂຫລດເພງລໍສາຍ (ring back tone) ເຄືອຂ່າຍ Unitel ອັນດັບ 1 ຂອງປີ 2010.
ກາງປີ 2010 ຂະນະທີ່ເພງຂາດເຈົ້າບໍ່ໄດ້ ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ເຊົາດັງ ບູ່ຣາ ໄດ້ປ່ອຍເພງ “ເຊົາຫລາຍໃຈໄດ້ບໍ່“ ແຮ່ງມາເພີ່ມທະວີຄວາມດັງໃຫ້ແຮງຂື້ນຕື່ມອີກ, ໂດຍເພງນີ້ ນອກຈາກຄອງອັນດັບ 1 ເປັນເພງທີ່ ຄົນຂໍຟັງຫລາຍທີ່ສຸດໃນຫລາຍໆຄື້ນວິທະຍຸທົ່ວປະເທດແລ້ວ ຍັງເປັນເພງດັງແຫ່ງປີ ທີ່ມີຄົນດາວໂຫລດເພງລໍສາຍຫລາຍທີ່ສຸດ ອັນດັບ 1 ຂອງປີ 2010 ແລະ 2011 ຕິດຕໍ່ກັນ ໃນເຄືອຂ່າຍລາວໂທລະຄົມ ເຊິ່ງເປັນເຄືອຂ່າຍໂທລະຄົມອັນດັບ 1 ໃນຍຸກນັ້ນ.
ຄວາມດັງຂອງ 2 ເພງດັ່ງກ່າວ ເຮັດໃຫ້ບູ່ຣາ ໄດ້ຮັບລາງວັນນາກຄຳ ຫລື Lao Entertainment Awards ໃນປີ 2011 ສາຂາ ນັກຮ້ອງຊາຍຍອດນິຍົມແຫ່ງປີ ເຊິ່ງຈັດເປັນປີທຳອິດ.
ນອກຈາກນັ້ນ, ບູ່ຣາໄດ້ປ່ອຍອອກມາຫລາຍເພງ ທີ່ມາແຮງບໍ່ຢອກເລີຍ ເຊັ່ນ: ເພງ ຂໍເວລາພິສູດ (ຕົວເອງ) ໄດ້ບໍ່, ຈຸດຫມາຍປາຍທາງ, ຮອຍຊໍ້າແຟນເກົ່າ ແລະ ທັງຍັງໄດ້ຮັບລາງວັນດວງຈຳປາ ຫລື Lao Music Awards ປີ 2012 ແລະ 2014 ສາຂາ ນັກຮ້ອງເພງປ໊ອບຊາຍຍອດນິຍົມແຫ່ງປີ ທັງ 2 ປີຕິດຕໍ່ ກ່ອນຈະຄ່ອຍຫາຍໄປເຮັດວຽກເບື້ອງຫລັງຂອງທຸລະກິດບັນເທິງ ແລະ ອີກຫລາຍໆທຸລະກິດ.
ດ້ານທຸລະກິດ.
ບູ່ຣາຕິໂນ້ເປັນປະທານບໍລິສັດ ຄລາຍແມັກຊ໌ມັລຕິມີເດຍ ທີ່ໃຫ້ບໍລິການດ້ານທີ່ປືກສາດ້ານຕະຫລາດ, ຜະລິດໂຄສະນາທາງໂທລະພາບ, ຜະລິດຄອນເທັນສຳລັບສື່ດິຈີຕອລ, ອອກແບບສິ່ງພິມ, ຮັບຈັດງານອີເວນທຸກລະດັບ, ມີຄ້າຍເພງ ແລະ ສະຖານີວິທະຍຸເປັນຂອງຕົນເອງ. ພ້ອມນີ້, ຍັງເປັນຜູ້ຢູ່ເບື້ອງຫລັງ ຜະລິດຄລິບໄວລໍ້ດັງໆ, ຊີລີ້ໄວລຸ້ນຫລາຍເລື່ອງ ແລະ ລະຄອນຕະຫລົກຊິດຄອມຟອມໃຫຍ່ ເລື່ອງທຳອິດຂອງລາວ.
ນອກຈາກນັ້ນແລ້ວ, ຍັງມີຮ້ານກາເຟທີ່ໂດ່ງດັງສຸດໆໃນວຽງຈັນ ຊື່ຮ້ານ ກາເຟບູ່ຣາຕິໂນ້ ທີ່ເນັ້ນອອກແບບແຕກຕ່າງ, ທັນສະໄຫມ, ມີເມນູອາຫານ ແລະ ເຄື່ອງດື່ມທິ່ແປກໃຫມ່ ເນັ້ນສະອາດ ແຊບ ແລະ ງາມ. ມີທຸລະກິດສົ່ງອາຫານເຖິງທີ່ ຊື່ແບຣນ ແນວກິນເດລິເວີລີ້ ແລະ ຍັງເປັນຜູ້ຮ່ວມກໍ່ຕັ້ງບໍລິສັດ LM Education ສົ່ງນັກສຶກສາໄປຕ່າງປະເທດນຳອີກ
ເມືອງໂຂງ ເປັນເມືອງທີ່ຢູ່ໃຕ້ສຸດຂອງປະເທດລາວ, ເປັນເມືອງທີ່ມີເກາະດອນນ້ອຍໃຫຍ່ຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍ ຈົນໄດ້ຮັບການຂະໜານນາມວ່າເປັນ ມະຫານາທີ ສີທັນດອນ. (4000 islands).
ໃນເມື່ອກ່ອນເມືອງໂຂງເຄີຍເປັນເມືອງເອກຂອງຂອງສັນທັນດອນ, ຫຼັງປ່ຽນແປງການປົກຄອງ, ເມືອງຂອງຈຶ່ງໄດ້ຖືກລວມເຂົ້າເປັນໜຶ່ງໃນຂອງແຂວງຈຳປາສັກ. ເມືອງໂຂງຍັງເປັນທີ່ນິຍົມຂອງນັກທ່ອງທ່ຽວທັງພາຍໃນແລະຕ່າງປະເທດ, ໂດຍສະເພາະແມ່ນນ້ຳຕົກຕາດຄອນພະເພັງ, ແລະ ບ້ານຄອນດອນເດດ.
ໂຈເຊັບ ໂຣບິນເນັດເຕ ຈູເນຍ (/b aɪ d ən / BY; ເກີດ 20 ພະຈິກ 1942) ເປັນນັກການເມືອງອາເມລິກາຮັບຕຳແໜ່ງປະທານາທິບໍດີ ຄົນທີ 46 ຂອງສະຫະລັດອາເມລິກາ. ສະມາຊິກຂອງ ພັກເດໂມແຄັດ, ທ່ານໄດ້ ດຳ ລົງ ຕຳ ແໜ່ງ ເປັນ ຮອງປະທານາທິບໍດີ ຄົນທີ 47 ຈາກປີ 2009 ເຖິງປີ 2017 ພາຍໃຕ້ ທ່ານ ບາຣັກໂອບາມາ ແລະ ເຄີຍເປັນຕົວແທນຂອງລັດ ເດລາແວ ໃນ ສະພາສູງສະຫະລັດອາເມລິກາ ແຕ່ປີ 1973 ຫາປີ 2009.
ເຕີບໃຫ່ຍຢູ່ເມືອງ Scranton, Pennsylvania, ແລະ New Castle County, Delaware, Biden ໄດ້ຮຽນຢູ່ ມະຫາວິທະຍາໄລ Delaware ກ່ອນທີ່ຈະໄດ້ຮຽນຈົບກົດ ໝາຍ ຈາກ ມະຫາວິທະຍາໄລ Syracuse ໃນປີ 1968. ທ່ານໄດ້ຖືກເລືອກໃຫ້ເປັນ ສະມາຊິກສະພາ New Castle County ໃນປີ 1970 ແລະ ໄດ້ເປັນ ສະມາຊິກສະພາສູງທີ່ອາຍຸນ້ອຍທີ 6 ໃນປະຫວັດສາດອາເມລິກາ ເມື່ອທ່ານໄດ້ ຮັບເລືອກຕັ້ງເປັນສະມາຊິກສະພາສູງອາເມລິກາຈາກເມືອງ Delaware ໃນປີ 1972 ພຽງອາຍຸ 29 ປີ. ທ່ານ ໄບເດັນ ເຄີຍເປັນ ຄະນະ ກຳ ມາທິການພົວພັນຕ່າງປະເທດສະພາສູງ ເປັນເວລາດົນນານແລະໃນທີ່ສຸດກໍ່ກາຍເປັນປະທານ. ທ່ານຍັງເປັນປະທານ ຄະນະ ກຳ ມາທິການຕຸລາການສະພາສູງ ແຕ່ປີ 1987 ເຖິງປີ 1995, ເຮັດວຽກກ່ຽວກັບນະໂຍບາຍຢາເສບຕິດ, ການປ້ອງກັນອາດຊະຍາ ກຳ, ແລະບັນຫາເສລີພາບທາງແພ່ງ; ນຳ ພາຄວາມພະຍາຍາມເພື່ອຜ່ານ ກົດ ໝາຍ ຄວບຄຸມອາຊະຍາກຳຮຸນແຮງ ແລະກົດ ໝາຍ ວ່າດ້ວຍການບັງຄັບໃຊ້ກົດໝາຍ ແລະການ ໃຊ້ຄວາມຮຸນແຮງຕໍ່ແມ່ຍິງ; ແລະຕິດຕາມຊີ້ນຳການໄຕ່ສວນການຢືນຢັນຂອງສານສູງສຸດສະຫະລັດ 6 ຄັ້ງ, ລວມທັງການໄຕ່ສວນການໂຕ້ຖຽງ ສຳ ລັບ Robert Bork ແລະ Clarence Thomas ທ່ານ ລົງສະໝັກເປັນຜູ້ລົງສະໝັກ ປະທານາທິບໍດີ ສຫລ ຂອງພັກເດໂມແຄັດ ໃນປີ 1988 ແລະ ອີກຄັ້ງໃນປີ 2008 ແຕ່ບໍ່ປະສົບຜົນສຳເລັດ.
ທ່ານ Biden ໄດ້ຖືກເລືອກຕັ້ງໃຫ້ເປັນສະມາຊິກສະພາສູງອີກ 6 ຄັ້ງ, ແລະເປັນ ສະມາຊິກສະພາສູງອາວຸດໂສທີ່ສຸດທີສີ່ ໃນເວລາທີ່ທ່ານໄດ້ລາອອກເພື່ອຮັບ ໜ້າ ທີ່ເປັນຮອງປະທານາທິບໍດີຂອງທ່ານ Barack Obama ຫຼັງຈາກພວກເຂົາໄດ້ຊະນະການ ເລືອກຕັ້ງປະທານາທິບໍດີປີ 2008; ທ່ານໂອບາມາແລະທ່ານ Biden ໄດ້ຖືກ ເລືອກຄືນໃໝ່ໃນປີ 2012. ໃນຖານະເປັນຮອງປະທານາທິບໍດີ, ທ່ານ Biden ໄດ້ຄວບຄຸມ ການໃຊ້ຈ່າຍດ້ານພື້ນຖານໂຄງລ່າງໃນປີ 2009 ເພື່ອຕ້ານກັບສະພາວະ ເສດຖະກິດຊຸດໂຊມ. ການເຈລະຈາຂອງລາວກັບ ສະມາຊິກສະພາຕ່ຳຂອງພັກ ຣິພູບລິກັນ ແລະ ຊ່ວຍຜ່ານນິຕິກໍາລວມທັງ ກົດຫມາຍວ່າດ້ວຍການຫລຸດຍ່ອນສ່ວຍສາອາກອນ 2010, ເຊິ່ງການແກ້ໄຂ ວິກິດພາສີ; ກົດ ໝາຍ ຄວບຄຸມງົບປະມານປີ 2011, ເຊິ່ງແກ້ໄຂ ວິກິດການ ແພດານ ໜີ້ ສິນ; ແລະ ກົດ ໝາຍ ວ່າດ້ວຍການບັນເທົາທຸກຜູ້ເສຍພາສີອາເມລິກາປະ ຈຳ ປີ 2012, ເຊິ່ງໄດ້ແກ້ ໄຂ fiscal cliff " ທີ່ ກຳ ລັງຈະເກີດຂື້ນ. ທ່ານຍັງໄດ້ ນຳພາຄວາມພະຍາຍາມເພື່ອຜ່ານ ສົນທິສັນຍາ New START ຂອງສະຫະລັດ - ຣັດເຊຍແລະຊ່ວຍສ້າງນະໂຍບາຍຂອງສະຫະລັດຕໍ່ ອີຣັກ ໂດຍຜ່ານການ ຖອນທະຫານສະຫະລັດໃນປີ 2011. ໃນເດືອນມັງກອນປີ 2017, ທ່ານ ໂອບາມາໄດ້ມອບລາງວັນ Presidential Medal of Freedom ແກ່ ປະທານາທິບໍດີ Biden, ເຮັດໃຫ້ລາວເປັນປະທານາທິບໍດີຄົນ ທຳ ອິດທີ່ໄດ້ຮັບມັນກ່ອນເຂົ້າຮັບ ຕຳ ແໜ່ງ.
ໃນເດືອນເມສາ 2019, ທ່ານ Biden ໄດ້ປະກາດ ການສະ ໝັກ ເປັນປະທານາທິບໍດີໃນປີ 2020. ລາວໄດ້ກາຍເປັນຜູ້ສະ ໝັກທ້າຊິງ ຮັບເລືອກຕັ້ງຂອງພັກເດໂມແຄັດ ໃນເດືອນເມສາ 2020 ແລະໄດ້ໄປເຖິງຂອບເຂດຂອງຜູ້ແທນທີ່ ຈຳ ເປັນເພື່ອຮັບການສະ ເໜີ ຊື່ໃນເດືອນມິຖຸນາ 2020. ທ່ານ Biden ແລະຄູ່ແຂ່ງຂັນທ່ານ Kamala Harris ໄດ້ຍາດເອົາຊະນະຈາກປະທານາທິບໍດີ Donald Trump ແລະຮອງປະທານາທິບໍດີ Mike Pence ໃນການ ເລືອກຕັ້ງທົ່ວໄປ. ທ່ານ Biden ແມ່ນ ປະທານາທິບໍດີທີ່ໄອາວຸໂສສຸງສຸດ, ເປັນຜູ້ ທຳ ອິດຈາກ Delaware, ແລະ second Catholic. ກິດຈະ ກຳ ໃນໄລຍະຕົ້ນໆຂອງເພີ່ນໃນຖານະເປັນປະທານາທິບໍດີໄດ້ສຸມໃສ່ ຄຳສັ່ງພິເສດດ້ານບໍລິຫານຫຼາຍຊຸດ. ນອກ ເໜືອ ຈາກການການດຳເນີນການດ້ານເຫດສຸກເສີນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບການ ແຜ່ລະບາດຂອງ COVID-19 ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ, ຄຳສັ່ງຂອງທ່ານ Biden ໄດ້ປະຕິເສດນະໂຍບາຍການບໍລິຫານຂອງ Trump ຫຼາຍສະບັບ. ຄຳສັ່ງພິເສດຂອງລາວລວມມີການເຂົ້າຮ່ວມ ສັນຍາປາຣີ ກ່ຽວກັບ ການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດ, ຢັ້ງຢືນການປົກປ້ອງ ເດັກນ້ອຍທີ່ເຂົ້າເມືອງ ໂດຍບໍ່ໃຫ້ສົ່ງກັບ, ຢຸດການກໍ່ສ້າງ ກຳແພງຊາຍແດນຂອງ Trump, ຢຸດຕິເຫດສຸກເສີນແຫ່ງຊາດຢູ່ຊາຍແດນພາກໃຕ້ທີ່ປະກາດໂດຍລັດຖະບານ Trump, ຢຸດຕິ ການຫ້າມເດີນທາງຂອງ ບັນດາປະເທດມຸດສະລິມສ່ວນໃຫຍ່ທີ່ອອກໂດຍ ທ່ານ ທຣຳ, ແລະການເພີກຖອນໃບອະນຸຍາດ ສຳລັບການກໍ່ສ້າງ ທໍ່ Keystone XL.
ຊີວິດໃນຕອນຕົ້ນ (ປີ 1942–1965).
Joseph Robinette Biden Jr. ເກີດໃນວັນທີ 20 ເດືອນພະຈິກປີ 1942, ທີ່ໂຮງໝໍ St. Mary ໃນ Scranton, Pennsylvania, ເປັນບຸດຂອງ Catherine Eugenia "Jean" Biden ("née" Finnegan) ແລະ Joseph Robinette Biden Sr. ເປັນລູກກົກໃນ ຄອບຄົວ ກາໂຕລິກ, ລາວມີນ້ອງສາວ Valerie, ແລະມີນ້ອງຊາຍສອງຄົນ, Francis ແລະ James. Jean ແມ່ນເຊື້ອສາຍ ໄອແລນ ໃນຂະນະທີ່ Joseph Sr. ມີ ເຊື້ອສາຍອັງກິດ, ຝຣັ່ງ, ແລະເຊື້ອສາຍໄອແລນ.
ບິດາຂອງ Biden ເຄີຍຮັ່ງມີ, ແຕ່ໄດ້ປະສົບກັບຄວາມຫຍຸ້ງຍາກທາງດ້ານການເງິນໃນຊ່ວງເວລາທີ່ Biden ເກີດ, ແລະເປັນເວລາຫລາຍປີທີ່ຄອບຄົວດຳລົງຊີວິດຢູ່ກັບປູ່ຍ່າຂອງ Biden. Scranton ຕົກຢູ່ໃນສະພາບເສດຖະກິດເສື່ອມໂຊມໃນໄລຍະປີ 1950 ແລະພໍ່ຂອງ Biden ບໍ່ສາມາດຊອກຫາວຽກໄດ້ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ. ເລີ່ມຕົ້ນໃນປີ 1953, ຄອບຄົວໄດ້ອາໄສຢູ່ອາພາດເມັ້ນແຫ່ງ ໜຶ່ງ ໃນ Claymont, Delaware, ກ່ອນທີ່ຈະຍ້າຍໄປຢູ່ເຮືອນໃນ Wilmington, Delaware. Biden Sr. ຕໍ່ມາກາຍເປັນ ຜູ້ຂາຍລົດມືສອງ,ທີ່ປະສົບຜົນ ສຳ ເລັດ, ຮັກສາຄອບຄົວໃຫ້ຢູ່ໃນຖານະປານກາງ.
ໃນ Archmere Academy ໃນ Claymont, Biden ໄດ້ຫຼິ້ນ ກິລາເບສບອນ ແລະແມ່ນ ເປັນກອງຫລັງທີ່ເດັ່ນ ແລະ ເປັນຕົວຮັບໃນ ກິລາຟຸດບອນຂອງທີມໂຮງຮຽນອຸດົມ. ເຖິງແມ່ນວ່າເປັນນັກຮຽນທີ່ທຸກຍາກ, ລາວໄດ້ເປັນ ຫົວໜ້າຫ້ອງ ໃນຊ່ວງປີມັດທະຍົມຕົ້ນແລະປາຍ. ທ່ານຈົບການສຶກສາໃນປີ 1961.
ຢູ່ ມະຫາວິທະຍາໄລ Delaware ໃນ Newark, Biden ໄດ້ຫຼິ້ນຟຸດບອນ ເຊິ່ງເປັນເດັກໃໝ່ ແລະໃນຖານະເປັນນັກສຶກສາທຳມະດາ, ໄດ້ຮັບ ປະລິນຍາຕີ ສາຂາສິລະ ປະໃນປີ 1965 ທີ່ມີ ສອງສາຂາວິຊາ ປະຫວັດສາດ ແລະ ວິທະຍາສາດການເມືອງ, ແລະ ຜູ້ເຍົາທາງວິຊາການໃນ ພາສາອັງກິດ.
Biden ເວົ້າຕິດອ່າງ, ເຊິ່ງໄດ້ຮັບການປັບປຸງຕັ້ງແຕ່ອາຍຸ 20 ປີ. ທ່ານກ່າວວ່າທ່ານໄດ້ຫຼຸດຜ່ອນມັນໂດຍການທ່ອງບົດກະວີຕໍ່ໜ້າກະຈົກ, ແຕ່ມັນໄດ້ຖືວ່າມີຜົນກະທົບຕໍ່ຜົນງານຂອງລາວໃນການ ໂຕ້ວາທີຂອງປະທານາທິບໍດີຂອງພັກເດໂມແຄັດ ປີ 2020.
ການແຕ່ງງານ, ໂຮງຮຽນກົດ ໝາຍ, ແລະອາຊີບຕົ້ນ (1966–1972).
Biden ໃນປື້ມບັນທຶກສົກຮຽນປີ 1965 ຂອງມະຫາວິທະຍາໄລ Delaware
ໃນວັນທີ 27 ເດືອນສິງຫາປີ 1966, Biden ໄດ້ແຕ່ງງານກັບ Neilia Hunter (1942 – 1972), ນັກສຶກສາຢູ່ ມະຫາວິທະຍາໄລ Syracuse, ຫຼັງຈາກໄດ້ເອົາຊະນະຄວາມບໍ່ພໍໃຈຂອງພໍ່ແມ່ຂອງລາວທີ່ໃຫ້ນາງແຕ່ງງານກັບ Roman Catholic; ພິທີແຕ່ງງານໄດ້ຈັດຂື້ນໃນໂບດກາໂຕລິກໃນເມືອງ Skaneateles, ນິວຢອກ. ພວກເຂົາມີລູກສາມຄົນ: Joseph R. "Beau" Biden III (1969 – 2015), Robert Hunter Biden (ເກີດປີ 1970), ແລະ Naomi Christina "Amy" Biden (1971 – 1972).
ໃນປີ 1968, Biden ໄດ້ຮັບປະ ລິນຍາເອກ Juris Doctor ຈາກ ວິທະຍາໄລກົດ ໝາຍ Syracuse University, ຢູ່ໃນອັນດັບທີ 76 ຈາກທັງໝົດ 85, ຫຼັງຈາກບໍ່ຜ່ານວິຊາໜຶ່ງຍ້ອນການ "ການເຮັດຜິດພາດ" ໃນເວລາທີ່ລາວລອກຮຽນແບບບົດຂຽນການທົບທວນກົດໝາຍ ສຳລັບບົດຄວາມທີ່ລາວຂຽນໃນປີ ທຳອິດຂອງລາວ ຢູ່ໂຮງຮຽນກົດໝາຍ. ລາວໄດ້ຖືກ ຮັບເຂົ້າເຮັດວຽກ ໃນ Delaware bar ໃນປີ 1969.
ໃນປີ 1968, ທ່ານ Biden ໄດ້ໄປເຮັດວຽກຢູ່ທີ່ ສຳນັກງານ ກົດໝາຍ Wilmington ທີ່ນຳພາໂດຍ ທ່ານ William Prickett ທີ່ມີຊື່ສຽງຂອງພັກຣີພູບລິກັນ ແລະຕໍ່ມາລາວໄດ້ກ່າວວ່າ, "ຄິດວ່າຕົນເອງເປັນຣີພູບລິກັນ". ລາວບໍ່ມັກແນວຄິດການເມືອງທີ່ລັກສະນະເຊື້ອຊາດທີ່ເປັນອະນຸລັກນິຍົມຂອງເຈົ້າຄອງລັດເດລາແວ Charles L. Terry ແລະສະຫນັບສະຫນຸນ ຣີພູບລິກັນ, Russell W. Peterson, ຜູ້ທີ່ເອົາຊະນະ Terry ໃນປີ 1968 ທ່ານ ໄບເດັນ ໄດ້ຖືກເລືອກຈາກຣີພັບບລີກັນໃນທ້ອງຖິ່ນ ແຕ່ໄດ້ລົງທະບຽນເປັນ ພັກເອກະລາດ ຍ້ອນຄວາມບໍ່ພໍໃຈຂອງລາວ ສຳລັບຜູ້ສະໝັກ ປະທານາທິບໍດີ ຣີພູບລິກັນ ທ່ານ ຣີຊາດ ນິກຊັ່ນ.
ຜົນຂອງການເລືອກຕັ້ງສະມາຊິກສະພາສູງອາເມລິກາ ປີ 1972 ຢູ່ ລັດ Delaware
ລິໂອເນລ ແອນເດຣ ເມສຊີ (ຊື່ພາສາອັງກິດ: Lionel Andrés Messi) ເກີດ 24 ມິຖຸນາ 1987) ເປັນນັກ ເຕະບານອາຊີບຂອງອາເຈນຕິນາທີ່ຫລິ້ນເປັນ ກອງ ໜ້າ ແລະເປັນ ຫົວໜ້າທີມ ທັງໃນສະໂມສອນ ສະເປນ ບາເຊໂລນາ ແລະ ທີມຊາດອາເຈນຕິນາ. ຖືວ່າເປັນນັກເຕະທີ່ດີທີ່ສຸດໃນໂລກແລະຖືວ່າເປັນ ໜຶ່ງ ໃນບັນດານັກເຕະທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດຕະຫລອດການ, Messi ໄດ້ຮັບລາງວັນ Ballon d’Or 6 ລາງວັນ [ໝາຍ ເຫດ 2] ແລະເກີບ ຄຳ ເອີຣົບ 6 ຄັ້ງ. ລາວໄດ້ໃຊ້ເວລາໃນ ການເຕະບານອາຊີບທັງໝົດ ກັບບາເຊໂລນາເຊິ່ງລາວໄດ້ຮັບລາງວັນ ສະໂມສອນສູງສຸດ 34 ລາຍການ, ໃນນັ້ນມີຖ້ວຍລາງວັນ La Liga 10 ຄັ້ງ, Copa del Rey 6 ຄັ້ງ ແລະ UEFA Champions League 4 ຄັ້ງ. ເປັນຜູ້ຍິງເຂົ້າປະຕູຫລາຍລູກ ແລະ ຜູ້ຫລິ້ນທີ່ສ້າງສັນ, ເມສຊີ ທໍາສະຖິຕິເປັນຜູ້ຍິງປະຕູເຂົ້າຕາໜ່າງຫລາຍສຸດໃນລາລີກາ (462 ລູກ),ລາລີກາ ແລະລະດູການເອີຣົບພຽນ (50), ຜູ້ທີ່ຍິງປະຕູຮາດ ທຣິກ ຫລາຍທີ່ສຸດ ໃນລາລີກາ (36) ແລະ UEFA Champions League (8), ແລະການສົ່ງບານໃຫ້ຍິງປະຕູຫຼາຍທີ່ສຸດໃນ La Liga (186), ລະດູການລີກ La Liga ແລະເອີຣົບ (21) ແລະ Copa América (12). ລາວໄດ້ ຍິງເຂົ້າປະຕູ ຫຼາຍກວ່າ 750 ລູກໃຫ້ກັບສະໂມສອນແລະປະເທດ, ແລະເປັນຜູ້ທີ່ຍິງເຂົ້າປະຕູຫລາຍທີ່ສຸດໃນສະໂມສອນດຽວ.
ເກີດແລະເຕີບໃຫຍ່ຢູ່ໃນພາກກາງຂອງປະເທດອາເຈນຕິນາ, Messi ຍ້າຍໄປປະເທດສະເປນເພື່ອເຂົ້າຮ່ວມບາເຊໂລນາເມື່ອອາຍຸ 13 ປີ, ເຊິ່ງລາວໄດ້ລົງແຂ່ງຂັນຄັ້ງ ທຳອິດໃນໄວ 17 ປີໃນເດືອນຕຸລາ 2004. ລາວສ້າງຕົນເອງເປັນຜູ້ຫລິ້ນສຳຄັນສໍາລັບສະໂມສອນພາຍໃນໄລຍະສາມປີ, ແລະໃນລະດູການທີ່ຫລິ້ນຕໍ່ເນື່ອງທໍາອິດຂອງລາວໃນ 2008-09 ລາວຊ່ວຍບາເຊໂລນາບັນລຸສາມຖ້ວຍລາງວັນ ໃນບານເຕະສະເປນ; ປີນັ້ນ, ເມສຊີ ອາຍຸ 22 ປີ, ໄດ້ຮັບລາງວັນ Ballon d’Or ຄັ້ງ ທຳ ອິດຂອງລາວ. ຕາມມາດ້ວຍສາມລະດູການທີ່ປະສົບຜົນສຳເລັດ, ໂດຍ Messi ໄດ້ຊະນະ Ballons d’Or 4 ຄັ້ງຕິດຕໍ່ກັນ, ເຮັດໃຫ້ລາວກາຍເປັນນັກເຕະຄົນທຳອິດທີ່ໄດ້ຮັບລາງວັນ 4 ຄັ້ງແລະຕິດຕໍ່ກັນ. ໃນໄລຍະລະດູການ 2011–12, ລາວໄດ້ສ້າງສະຖິຕິ La Liga ແລະຢູໂຣບ ສຳລັບການຍິງເຂົ້າປະຕູຫລາຍທີ່ສຸດໃນລະດູການດຽວ, ໃນຂະນະທີ່ລາວສ້າງຕົວເອງເປັນ ຜູ້ທີ່ຍິງປະຕູເຂົ້າໂກນສູງສຸດຂອງບາເຊໂລນາ. ສອງລະດູການຕໍ່ມາ, Messi ໄດ້ອັນດັບສອງ ສຳລັບ Ballon d'Or ຢູ່ຫລັງ Cristiano Ronaldo (ຄູ່ແຂ່ງດ້ານບານອາຊີບຂອງລາວ), ກ່ອນທີ່ຈະກັບຄືນມາຢູ່ໃນຟອມທີ່ດີທີ່ສຸດຂອງລາວໃນລະຫວ່າງ ປີ 2014-15, ກາຍເປັນຜູ້ທີ່ຍິງປະຕູເຂົ້າໂກນສູງສຸດໃນ La Liga ແລະ ນຳ ບາເຊໂລນາຍາດແຊ້ມສາມຖ້ວຍລາງວັນຄັ້ງທີສອງທີ່ເປັນປະຫວັດສາດ, ຫລັງຈາກນັ້ນລາວໄດ້ຮັບລາງວັນ Ballon d’Or ຄັ້ງທີ 5 ໃນ ປີ 2015. Messi ໄດ້ຮັບ ຕຳ ແໜ່ງ ເປັນນັກເຕະຄົນ ສຳ ຄັນຂອງບາເຊໂລນາໃນປີ 2018 ແລະໃນປີ 2019 ລາວໄດ້ຮັບລາງ ວັນ Ballon d’Or ເປັນຄັ້ງທີ 6.
ເປັນນັກເຕະທີມຊາດເຈນຕິນາ, Messi ແມ່ນຜູ້ຍິງປະຕູທີ່ເປັນແຖວໜ້າຕະຫຼອດເວລາ ຂອງປະເທດຂອງລາວ. ໃນລະດັບເຍົາວະຊົນ, ລາວໄດ້ລາງວັນ ແຂ່ງຂັນບານເຕະຊາວ ໜຸ່ມ ໂລກ FIFA ປີ 2005, ຈົບການແຂ່ງຂັນດ້ວຍການເອົາ ບານ ຄຳ ແລະເກີບ ຄຳ ມາຄອບຄອງ, ແລະ ຫຼຽນ ຄຳ ໂອລິມປິກໃນໂອລິມປິກລະດູຮ້ອນ 2008. ສະໄຕລການຫລິ້ນຂອງລາວດຶງລ້ຽງບານດ້ວຍຕີນຊ້າຍ, ປຽບທຽບກັບເພື່ອນຮ່ວມຊາດຂອງລາວ Diego Maradona, ຜູ້ທີ່ຖືກຂະໜານນາມວ່າ Messi ເປັນ ຜູ້ສືບທອດ. ຫລັງຈາກການໂຕ້ຖຽງໃນເດືອນສິງຫາປີ 2005, Messi ໄດ້ກາຍເປັນ ຜູ້ຫລິ້ນອາເຈນຕິນາທີ່ ໜຸ່ມ ທີ່ສຸດໃນການຫລິ້ນແລະໄດ້ປະຕູໃນການ ແຂ່ງຂັນບານເຕະ FIFA World Cup ໃນໄລຍະ 2006, ແລະໄດ້ເຂົ້າຮອບສຸດທ້າຍໃນການ ແຂ່ງຂັນ Copa América 2007, ເຊິ່ງລາວໄດ້ຖືກຕັ້ງຊື່ວ່າເປັນນັກເຕະ ໜຸ່ມ ຂອງທົວນາເມັ້ນ. ໃນຖານະທີ່ເປັນຫົວໜ້າ ທີມຂອງທີມຕັ້ງແຕ່ເດືອນສິງຫາປີ 2011, ລາວໄດ້ ນຳພາປະເທດອາເຈນຕິນາ ເຂົ້າຮອບ ສຸດທ້າຍ ສາມຄັ້ງຕິດຕໍ່ກັນຄື: ການ ແຂ່ງຂັນບານໂລກ FIFA ປີ 2014, ເຊິ່ງລາວໄດ້ຊະນະເລີດ ບານຄຳ, ແລະການ ແຂ່ງຂັນ Copa América 2015 ແລະ 2016. ຫລັງຈາກປະກາດການເລີກຈາກທີມຊາດໃນປີ 2016, ລາວໄດ້ປ່ຽນການຕັດສິນໃຈຂອງລາວ ແລະ ໄດ້ ນຳພາປະເທດຂອງລາວຜ່ານໄປຫລິ້ນໃນການ ແຂ່ງຂັນບານເຕະໂລກ 2018, ແລະເປັນອັນດັບ 3 ຂອງການ ແຂ່ງຂັນເຕະບານ Copa América 2019.
ໜຶ່ງ ໃນນັກກິລາທີ່ມີຊື່ສຽງທີ່ສຸດໃນໂລກ, Messi ໄດ້ຮັບການສະໜັບ ສະໜູນ ຈາກບໍລິສັດ ເສື້ອ ກິລາ Adidas ຕັ້ງແຕ່ປີ 2006 ແລະໄດ້ຕັ້ງຕົວເອງໃຫ້ເປັນຜູ້ສະໜັບສະໜູນຍີ່ຫໍ້ຊັ້ນ ນຳ ຂອງພວກເຂົາ. ອີງຕາມ "ເຕະບານຂອງຝຣັ່ງ", ລາວເປັນນັກເຕະທີ່ມີລາຍໄດ້ສູງທີ່ສຸດໃນໂລກເປັນເວລາ 5 ປີຈາກຫົກປີ ໃນລະຫວ່າງປີ 2009 ແລະ 2014, ແລະຖືກຈັດ ເປັນນັກກິລາທີ່ມີລາຍໄດ້ສູງທີ່ສຸດ ໃນໂລກໂດຍວາລະສານ "Forbes" ໃນປີ 2019. Messi ແມ່ນ ໜຶ່ງ ໃນ 100 ຄົນທີ່ມີອິດທິພົນທີ່ສຸດ ຂອງວາລະສານ Time ໃນໂລກໃນປີ 2011 ແລະ 2012. ໃນເດືອນກຸມພາປີ 2020, ລາວໄດ້ຮັບ ລາງວັນນັກກິລາລະດັບໂລກ Laureus, ສະນັ້ນລາວກາຍເປັນນັກກິລາບານເຕະຄົນ ທຳອິດແລະຍັງເປັນນັກກິລາຂອງທີມກິລາຄົນ ທຳ ອິດທີ່ໄດ້ຮັບລາງວັນດັ່ງກ່າວ. ໃນປີຕໍ່ມາ, Messi ກາຍເປັນນັກກິລາບານເຕະທີ 2 (ແລະນັກກິລາຂອງທີມກິລາທີ 2) ໄດ້ລື່ນກາຍ 1 ຕື້ໂດລາ ໃນລາຍໄດ້ຈາກອາຊີບ.
Messi ເກີດໃນວັນທີ 24 ມິຖຸນາ 1987 ທີ່ເມືອງ Rosario, ເປັນລູກຄົນທີສາມຈາກລູກທັງໝົດສີ່ຄົນຂອງ Jorge Messi, ຜູ້ຈັດການໂຮງງານເຫລັກ, ແລະພັນລະຍາຂອງລາວ Celia Cuccittini, ຜູ້ທີ່ເຮັດວຽກໃນເວີກຊອບການຜະລິດແມ່ເຫຼັກ. ດ້ານພໍ່ຂອງລາວ, ລາວແມ່ນ ເຊື້ອສາຍອິຕາລີ ແລະ ແອສປາໂຍນ, ເປັນຫລານໆຂອງຜູ້ອົບພະຍົບຈາກເຂດພາກພື້ນ Adriatic Marche ໃນພາກເໜືອງກາງຂອງ ອີຕາລີ ແລະເຂດ Catalonia, ແລະແມ່ຂອງລາວ, ລາວມີເຊື້ອສາຍອີຕາລີເປັນຕົ້ນຕໍ. ເຕີບໃຫຍ່ຢູ່ໃນຄອບຄົວທີ່ຮັກກິລາບານເຕະ, "ລີໂອ" ພັດທະນາຄວາມມັກກິລາຕັ້ງແຕ່ອາຍຸຍັງນ້ອຍ, ຫຼີ້ນກັບອ້າຍຂອງລາວຢ່າງສະໝ່ຳສະເໝີ,Rodrigo ແລະ Matías, ແລະຍາດຂອງລາວ, Maximiliano ແລະ Emanuel Biancucchi, ທັງສອງໄດ້ກາຍເປັນນັກບານເຕະມືອາຊີບ. ໃນເວລາອາຍຸສີ່ປີລາວໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມໃນສະໂມສອນທ້ອງຖິ່ນ Grandoli, ບ່ອນທີ່ລາວໄດ້ຮັບການຝຶກສອນຈາກພໍ່ຂອງລາວ, ເຖິງແມ່ນວ່າອິດທິພົນໃນໄລຍະຕົ້ນໆຂອງລາວໃນການເປັນນັກຫຼີ້ນບານ ແມ່ນມາຈາກແມ່ຕູ້ຂອງລາວ, Celia, ຜູ້ທີ່ພາລາວໄປຝຶກແອບແລະການແຂ່ງຂັນ. ລາວໄດ້ຮັບຜົນກະທົບຢ່າງຫຼວງຫຼາຍຈາກການເສຍຊີວິດຂອງນາງ, ບໍ່ດົນກ່ອນວັນເກີດສິບເອັດປີຂອງລາວ; ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ, ລາວເປັນຄາໂຕລິກທີ່ມີຄວາມເຄົາລົບ, ລາວໄດ້ສະຫລອງຫລັງຍິງປະຕູເຂົ້າໂກນ ຂອງລາວໂດຍການແນມເບິ່ງທ້ອງຟ້າ ແລະຊີ້ໄປທີ່ທ້ອງຟ້າໃນການເຄົາລົບກັບແມ່ຕູ້ຂອງລາວ. ຜູ້ສະໜັບສະໜູນ ຕະຫຼອດການຂອງ Newell's Old Boys, Messi ໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມສະໂມສອນ Rosario ເມື່ອລາວອາຍຸໄດ້ 6 ປີ. ໃນໄລຍະ 6 ປີທີ່ລາວຫລິ້ນໃຫ້ Newell's, ລາວໄດ້ຍິງປະຕູເຂົ້າໂກນ 500 ລູກ ໃນຖານະທີ່ເປັນລູກທີມຂອງ "The Machine of '87", ເຊິ່ງເປັນທີມທີ່ຂະໜານນາມວ່າເກືອບວ່າບໍ່ເສຍໃຫ້ທີມໃດໃນປີທີ່ພວກມັນກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນ, ແລະໄດ້ໃຫ້ຄວາມບັນເທີງແກ່ຝູງຊົນເປັນປະຈຳ ໂດຍການ ສະແດງການຫຼີ້ນບານໃນຊ່ວງເຄິ່ງເວລາທຳອິດຂອງເກມ ທີ່ຈັດໃນບ້ານ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ອະນາຄົດຂອງລາວໃນຖານະນັກຫຼີ້ນມືອາຊີບຖືກຂົ່ມຂູ່ເມື່ອຕອນລາວອາຍຸ 10 ປີ, ລາວໄດ້ຖືກກວດພົບວ່າເປັນໂຣກ ຂາດຮໍໂມນການຈະເລີນເຕີບໂຕ. ໃນຂະນະທີ່ການປະກັນສຸຂະພາບຂອງພໍ່ຂອງລາວໄດ້ຈ່າຍຄ່າປິ່ນປົວຮໍໂມນການຈະເລີນເຕີບໂຕ ພຽງແຕ່ສອງປີ, ເຊິ່ງຄ່າໃຊ້ຈ່າຍຕໍ່າສຸດ $ 1,000 ຕໍ່ເດືອນ, Newell ໄດ້ຕົກລົງທີ່ຈະຊ່ວຍເຫລືອ, ແຕ່ຕໍ່ມາໄດ້ລົ້ມເລີກຄຳສັນຍາຂອງພວກເຂົາ. ລາວໄດ້ຖືກຊອກຫານັກເຕະໂດຍສະໂມສອນ Buenos Aires River Plate, ເຊິ່ງເພລເມກເກີ້ຂອງລາວຄື, Pablo Aimar, ຜູ້ທີ່ລາວມັກພິເສດ, ແຕ່ພວກເຂົາຍັງບໍ່ສາມາດຈ່າຍຄ່າປິ່ນປົວຂອງລາວຍ້ອນການ ລົ້ມທະລາຍທາງດ້ານເສດຖະກິດຂອງປະເທດ ອາເຈນຕິນາ. ຮີໂຣ້ ຂອງລາວຂະນະທີ່ເຕີບໃຫ່ຍ ຄື Ronaldo, ເຊິ່ງ Messi ໄດ້ຮຽກລາວວ່າ "ນັກເຕະທີ່ເກັ່ງທີ່ສຸດທີ່ຂ້ອຍເຄີຍເຫັນ".
ຍ້ອນວ່າຄອບຄົວ Messi ມີຍາດພີ່ນ້ອງຢູ່ເຂດ Catalonia, ພວກເຂົາໄດ້ພະຍາຍາມຈັດການການທົດລອງກັບ ບາເຊໂລນາ ໃນເດືອນກັນຍາປີ 2000. ຜູ້ອຳນວຍການ ທີມຊຸດໃຫ່ຍ Charly Rexach ຕ້ອງການເຊັນສັນຍາໃນທັນທີ, ແຕ່ຄະນະ ກຳມະການສະໂມສອນກໍ່ລັງເລໃຈ; ໃນເວລານັ້ນມັນແມ່ນເລື່ອງທີ່ຜິດປົກກະຕິ ສຳລັບສະໂມສອນເອີຣົບທີ່ຈະເຊັນນັກເຕະຕ່າງຊາດທີ່ມີອາຍຸ ໜຸ່ມ ແບບນັ້ນ. ໃນວັນທີ 14 ເດືອນທັນວາ, ໄດ້ມີການອອກຄຳຂາດ ສຳລັບ ບາເຊໂລນາເພື່ອພິສູດ ຄຳ ໝັ້ນສັນຍາຂອງພວກເຂົາ, ແລະ Rexach, ໂດຍບໍ່ມີເອກະສານອື່ນໆຢູ່ໃນມື, ໄດ້ສະເໜີສັນຍາເທິງຜ້າເຊັດປາກ. ໃນເດືອນກຸມພາປີ 2001, ຄອບຄົວໄດ້ຍ້າຍໄປຢູ່ບາເຊໂລນາ, ບ່ອນທີ່ພວກເຂົາຍ້າຍໄປຢູ່ອາພາດເມັນໃກ້ສະ ໜາມ ກິລາຂອງສະໂມສອນ, ແຄມ Nou. ໃນໄລຍະປີ ທຳອິດຂອງລາວຢູ່ປະເທດສະເປນ, Messi ບໍ່ຄ່ອຍໄດ້ຫຼີ້ນກັບ "ເດັກນ້ອຍອາຍຸໄວດຽວ" ຍ້ອນວ່າມີຂໍ້ຂັດແຍ່ງໃນການໂອນຍ້າຍກັບ Newell's; ໃນຖານະເປັນຄົນຕ່າງປະເທດ, ລາວພຽງແຕ່ສາມາດລົງສະໜາມ ໃນການແຂ່ງຂັນເຕະບານມິດຕະພາບ ແລະ ກາຕາລຽນລີກເທົ່ານັ້ນ. ຖ້າບໍ່ມີການແຂ່ງຂັນບານເຕະ, ລາວມີຄວາມຫຍຸ້ງຍາກໃນການປັບເຂົ້າໃນທີມ; ໃນລັກສະນະທີ່ເປັນ ທຳ ມະຊາດ, ລາວມີບໍ່ມັກປາກ ເຊິ່ງເພື່ອນຮ່ວມທີມຂອງລາວໃນເບື້ອງຕົ້ນເຊື່ອວ່າລາວເປັນຄົນປາກກືກ. ຢູ່ເຮືອນ, ລາວໄດ້ເປັນໂລກຄິດຮອດເຮືອນຫຼັງຈາກທີ່ແມ່ຂອງລາວໄດ້ຍ້າຍກັບໄປ Rosario ກັບອ້າຍນ້ອງ ແລະນ້ອງສາວຂອງລາວ, María Sol, ໃນຂະນະທີ່ລາວພັກຢູ່ບາເຊໂລນາກັບພໍ່ຂອງລາວ.
ຫຼັງຈາກ ໜຶ່ງ ປີທີ່ສະຖາບັນກິລາຊາວໜຸ່ມຂອງບາເຊໂລນາ, La Masia, Messi ໃນທີ່ສຸດໄດ້ລົງທະບຽນເຂົ້າ ສະຫະພັນບານເຕະ Royal Spanish (RFEF) ໃນເດືອນກຸມພາ 2002. ດຽວນີ້ລາວຫຼີ້ນຢູ່ທຸກໆການແຂ່ງຂັນ, ລາວເປັນໝູ່ກັບເພື່ອນຮ່ວມທີມ, ໃນນັ້ນມີ Cesc Fàbregas ແລະ Gerard Piqué. ຫຼັງຈາກທີ່ ສຳເລັດ ການ ບຳບັດຮໍໂມນການຈະເລີນເຕີບໂຕຂອງລາວ ເມື່ອອາຍຸ 14 ປີ, Messi ກາຍເປັນສ່ວນໜຶ່ງທີ່ ສຳຄັນຂອງ Baby Dream Team, ເຊິ່ງເປັນທີມເຍົາວະຊົນທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງບາເຊໂລນາ. ໃນໄລຍະລະດູການທຳອິດຂອງລາວ (2002-03), ລາວເປັນຜູ້ທີ່ຍິງປະຕູເຂົ້າສູງສຸດດ້ວຍ 36 ປະຕູໃນ 30 ນັດ ສຳລັບ "Cadetes" A, ຜູ້ຊະນະສາມຖ້ວຍລາງວັນຂອງລີກທີ່ບໍ່ເຄີຍມີມາກ່ອນແລະທັງຖ້ວຍລາງວັນບານເຕະສະເປນແລະກາລານຕາ. ການແຂ່ງຂັນ Copa Catalunya ຮອບສຸດທ້າຍ, ເຊິ່ງຊະນະ 4-1 ຕໍ່ Espanyol, ໄດ້ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກໃນຕຳນານຂອງສະໂມສອນວ່າເປັນ "partido de la máscara", ແປວ່າໜ້າກາກສຸດທ້າຍ. ໜຶ່ງ ອາທິດຫລັງຈາກໄດ້ຮັບບາດເຈັບແກ້ມຫັກ ໃນລະຫວ່າງການແຂ່ງຂັນລີກ, Messi ໄດ້ຖືກອະນຸຍາດໃຫ້ລົງແຂ່ງໃນເງື່ອນໄຂທີ່ລາວໃສ່ເຄື່ອງປ້ອງກັນໃບໜ້າ; ບໍ່ດົນກີດຂວາງລາວໃນການໂສຟອມ, ລາວໄດ້ເອົາມັນອອກ ແລະໄດ້ຍິງສອງປະຕູ ໃນ 10 ນາທີກ່ອນປ່ຽນຕົວ. ໃນທ້າຍລະດູການ, ລາວໄດ້ຮັບຂໍ້ສະເໜີ ທີ່ຈະເຂົ້າຮ່ວມ Arsenal, ເຊິ່ງເປັນຄັ້ງ ທຳອິດຂອງລາວຈາກສະໂມສອນຕ່າງປະເທດ, ແຕ່ໃນຂະນະທີ່ Fàbregas ແລະ Piqué ໄດ້ອອກເດີນທາງໄປປະເທດອັງກິດແລ້ວ, ລາວໄດ້ເລືອກທີ່ຈະຢູ່ທີ່ບາເຊໂລນາ.
Messi ຫຼີ້ນກັບ Málaga ໃນເດືອນຕຸລາປີ 2005
ການ ປະທ້ວງທີ່ຈະຕຸລັດ Tiananmen, ທີ່ຮູ້ກັນໃນປະເທດຈີນວ່າເປັນ ເຫດການວັນທີສີ່ເດືອນມິຖຸນາ (() ແມ່ນການປະທ້ວງທີ່ນຳໂດຍນັກສຶກສາ ທີ່ຈັດຂຶ້ນທີ່ ຈະຕຸລັດທຽນອານເມັນ ຫລື Tiananmen Square, ນະຄອນປັກກິ່ງໃນໄລຍະປີ 1989. ໃນສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າການສັງຫານໝູ່ທີ່ຈະຕຸລັດທຽນອານເມັນ (()), ກອງ ກຳ ລັງ ທະຫານຕິດອາວຸດທີ່ມີ ປືນໂຈມຕີ ແລະພ້ອມດ້ວຍ ລົດຖັງ ຍິງໃສ່ຜູ້ປະທ້ວງແລະຜູ້ທີ່ພະຍາຍາມກີດຂວາງການເຄື່ອນຕົວ ຂອງທະຫານເຂົ້າໄປໃນ Tiananmen Square. ການປະທ້ວງໄດ້ເລີ້ມຂື້ນໃນວັນທີ 15 ເດືອນເມສາແລະຖືກປາບປາມໃນວັນທີ 4 ມິຖຸນາເວລາລັດຖະບານປະກາດໃຊ້ ກົດອາຍະການເສິກ ແລະສົ່ງ ກອງທັບປົດປ່ອຍປະຊາຊົນ ໄປຢຶດເອົາພາກສ່ວນຕ່າງໆໃນໃຈກາງຂອງປັກກິ່ງ. ການຄາດຄະເນຈຳນວນຜູ້ເສຍຊີວິດແມ່ນແຕກຕ່າງກັນໄປຈາກຫລາຍໆຮ້ອຍຄົນຫາຫລາຍພັນຄົນ, ແລະອີກຫລາຍພັນຄົນໄດ້ຮັບບາດເຈັບ. ການເຄື່ອນໄຫວລະດັບຊາດທີ່ໄດ້ຮັບແຮງບັນດານໃຈຈາກການປະທ້ວງຂອງຊາວປັກກິ່ງບາງຄັ້ງກໍ່ເອີ້ນວ່າການ ເຄື່ອນໄຫວປະຊາທິປະໄຕ '89 () ຫລື ເຫດການຈະຕຸລັດທຽນອານເມັນ().
ການປະທ້ວງໄດ້ຖືກກະຕຸ້ນຍ້ອນການເສຍຊີວິດຂອງເລຂາທິການໃຫຍ່ພັກຄອມມິວນິດທີ່ສະໜັບສະໜູນການປະຕິຮູບ Hu Yaobang ໃນເດືອນເມສາປີ 1989 ທ່າມກາງສະພາບແວດລ້ອມດ້ານການພັດທະນາເສດຖະກິດຢ່າງຟ້າວກະໂດດແລະການປ່ຽນແປງທາງສັງຄົມໃນປະເທດຈີນຫລັງປະທານເຫມົາ, ເຊິ່ງສະທ້ອນເຖິງຄວາມວິຕົກກັງວົນຂອງປະຊາຊົນແລະຜູ້ມີ ອຳນາດທາງການເມືອງກ່ຽວກັບອະນາຄົດຂອງປະເທດ. ການ ປະຕິຮູບໃນຊຸມປີ 1980 ໄດ້ເຮັດໃຫ້ ເສດຖະກິດການຕະຫຼາດເລີ່ມກໍ່ຕົວ ເຊິ່ງບາງກຸ່ມຄົນໄດ້ຮັບຜົນປະໂຫຍດ ແຕ່ມີຜົນກະທົບຕໍ່ຄົນອື່ນໆຢ່າງຮ້າຍແຮງ, ແລະລະບົບການເມືອງພັກດຽວຍັງປະເຊີນກັບສິ່ງທ້າທາຍຕໍ່ຄວາມຖືກຕ້ອງຊອບທຳຂອງມັນ. ຄວາມບໍ່ພໍໃຈທົ່ວໄປໃນເວລານັ້ນປະກອບມີອັດຕາເງິນເຟີ້, ການສໍ້ລາດບັງຫຼວງ, ການກະກຽມສຳລັບນັກຮຽນທີ່ຈົບການສຶກສາຈຳກັດ ສຳລັບເສດຖະກິດ ໃໝ່, ແລະຂໍ້ ຈຳກັດໃນການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງ. ເຖິງແມ່ນວ່າພວກເຂົາຂາດການຈັດຕັ້ງທີ່ສຳຄັນ ແລະ ເປົ້າ ໝາຍ ຂອງພວກເຂົາແຕກຕ່າງກັນ, ແຕ່ນັກສຶກສາໄດ້ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີຄວາມຮັບຜິດຊອບສູງຂຶ້ນ, ຂັ້ນຕອນທາງລັດຖະ ທຳ ມະນູນ, ປະຊາທິປະໄຕ, ເສລີພາບໃນການລາຍງານຂ່າວ, ແລະ ເສລີພາບໃນການປາກເວົ້າ. ໃນລະດັບທີ່ສູງສຸດຂອງການປະທ້ວງ, ປະມານຫນຶ່ງ ລ້ານຄົນເຕົ້າໂຮມກັນຢູ່ຈະຕຸລັດ.
Tina Maharath ແມ່ນນັກການເມືອງຊາວອາເມລິກາປະຈຸບັນ ດຳລົງ ຕຳແໜ່ງ ເປັນສະມາຊິກສະພາສູງແຫ່ງລັດ Ohio ຈາກເຂດ 3. ໃນຖານະເປັນ ສະມາຊິກພັກເດໂມແຄັດ, ທ່ານ ນາງ Maharath ໄດ້ຮັບໄຊຊະນະໃນການເລືອກຕັ້ງສະມາຊິກສະພາໃນການແຂ່ງຂັນຢ່າງໃກ້ຄຽງກັນກັບຜູ້ທ້າທາຍຂອງພັກ Republican ທ່ານ ນາງ Anne Gonzales, ຫລັງຈາກການໂຄສະນາຫາສຽງຂອງນາງວ່າເປັນຜ້າຍແພ້ ສາເຫດມາຈາກ ເດໂມແຄັດສ່ວນໃຫຍ່. ທ່ານ ນາງ ມະຫາຣາດ ຍັງເປັນທີ່ໂດດເດັ່ນ ສຳລັບເປັນ ແມ່ຍິງອາເມລິກາເຊື້ອສາຍອາຊີຄົນ ທຳ ອິດໃນສະພາສູງ Ohio ແລະເປັນຄົນ ລາວ - ອາເມລິກາຄົນ ທຳ ອິດທີ່ຖືກເລືອກເຂົ້າຮັບ ຕຳ ແໜ່ງໃນສຳນັກງານລັດ.
ມະຫາຣາດ ແມ່ນມາຈາກ Whitehall, Ohio, ເປັນລູກສາວຂອງຊາວອົບພະຍົບລາວ. ພໍ່ຂອງນາງໄດ້ຮັບໃຊ້ກອງທັບສະຫະລັດພາຍໃຕ້ກອງທັບລາວໃນຂະນະທີ່ແມ່ຂອງນາງເຮັດວຽກເປັນພະຍາບານໃນກອງທັບລາວ. ທ່ານ ມະຫາຣາດແມ່ນນັກການເມືອງຮຸ່ນທີ 3, ແລະເປັນແມ່ຍິງຜູ້ ທຳ ອິດທີ່ ດຳລົງຕຳແໜ່ງ ໃນຄອບຄົວຂອງທ່ານ. ນາງ ມະຫາຣາດ ຮຽນຈົບລະດັບປະລິນຍາຕີດ້ານວິທະຍາສາດການເມືອງຈາກ ມະຫາວິທະຍາໄລ Ohio.
Vladimir Ilyich Ulyanov (22 ເມສາ 1870 - 21 ມັງກອນ 1924), ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີໃນນາມຂອງລາວ ເລນິນ, ແມ່ນນັກປະຕິວັດ, ນັກການເມືອງ, ແລະນັກທິດສະດີການເມືອງຊາວລັດເຊຍ, ທ່ານໄດ້ ດຳລົງ ຕຳ ແໜ່ງ ເປັນ ຫົວໜ້າ ລັດຖະບານ ຂອງ ໂຊວຽດຣັດເຊຍ ແຕ່ປີ 1917 ຫາປີ 1924 ແລະຂອງ ສະຫະພາບໂຊວຽດ ແຕ່ປີ 1922 - 1924. ພາຍໃຕ້ການບໍລິຫານຂອງລາວ, ຣັດເຊຍ, ແລະຕໍ່ມາສະຫະພາບໂຊວຽດ, ໄດ້ກາຍເປັນ ລັດສັງຄົມນິຍົມ ພັກດຽວທີ່ ປົກຄອງໂດຍ ພັກຄອມມູນິດໂຊວຽດ. ມາກຊິສຕ, ລາວໄດ້ພັດທະນາແນວຄິດຂອງອຸດົມາການ ຄອມມິວນິດ ນີ້ທີ່ມີຊື່ວ່າ ລັດທິເລນິນ.
ເກີດໃນຄອບຄົວ ປານກາງທີ່ມີຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງປານກາງ ໃນ Simbirsk, ເລນິນ ໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມການເມືອງ ປະຕິວັດສັງຄົມນິຍົມຫລັງຈາກ ອ້າຍຂອງລາວຖືກສັງຫານໃນປີ 1887. ລາວຖືກໄລ່ອອກຈາກ ມະຫາວິທະຍາໄລ Kazan Imperial ເພື່ອເຂົ້າຮ່ວມການປະທ້ວງຕໍ່ຕ້ານ ລັດຖະບານ Tsarist ຂອງ ຈັກກະວັດລັດເຊຍ, ລາວໄດ້ໃຊ້ເວລາຫລາຍໆປີໃນການຮຽນກົດໝາຍ. ລາວໄດ້ຍ້າຍໄປ Saint Petersburg ໃນປີ 1893 ແລະໄດ້ກາຍເປັນນັກເຄື່ອນໄຫວດ້ານ Marxist ຊັ້ນສູງ. ໃນປີ 1897, ລາວໄດ້ຖືກຈັບກຸມໃນການກໍ່ຄວາມ ວຸ້ນວາຍ ແລະຖືກເນລະເທດກັບ Shushenskoye ເປັນເວລາສາມປີ, ບ່ອນທີ່ລາວແຕ່ງງານກັບ Nadezhda Krupskaya. ຫລັງຈາກທີ່ລາວຖືກເນລະເທດ, ລາວໄດ້ຍ້າຍໄປຢູ່ປະເທດເອີຣົບຕາເວັນຕົກ, ບ່ອນທີ່ລາວກາຍເປັນນັກທິດສະດີເດັ່ນໃນມາກຊິສຕ໌ ຂອງ ພັກ ແຮງງານ ປະຊາທິປະໄຕສັງຄົມລັດເຊຍ (RSDLP). ໃນ 1903, ລາວໄດ້ມີບົດບາດທີ່ສໍາຄັນໃນການແຍກອຸດົມການຂອງ RSDLP, ນໍາພາຝ່າຍ Bolshevik ຕ້ານກັບ Mensheviks ຂອງ Julius Martov. ຫລັງຈາກການປະຕິວັດຂອງ ຣັດເຊຍລົ້ມເຫລວປີ 1905, ລາວໄດ້ໂຄສະນາເຄື່ອນໄຫວສຳລັບສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີໜຶ່ງ ເພື່ອຫັນເປັນການປະຕິວັດຂອງຊາວກຳມະກອນໃນທົ່ວເອີຣົບ, ເຊິ່ງໃນຖານະເປັນ Marxist ລາວເຊື່ອວ່າຈະເຮັດໃຫ້ລັດ ທິທຶນນິຍົມ ຫລົ້ມສະຫລາຍ ແລະຖືກທົດແທນດ້ວຍ ລັດທິສັງຄົມນິຍົມ. ຫຼັງຈາກການ ປະຕິວັດເດືອນກຸມພາ ປີ 1917 ໄດ້ຂັບໄລ່ Tsar ແລະສ້າງຕັ້ງ ລັດຖະບານຊົ່ວຄາວ, ທ່ານໄດ້ກັບຄືນມາປະເທດຣັດເຊຍເພື່ອມີບົດບາດ ນຳພາໃນການ ປະຕິວັດເດືອນຕຸລາ ເຊິ່ງ ພັກ Bolsheviks ໄດ້ໂຄ່ນລົ້ມລະບອບປົກຄອງ ໃໝ່.
ໄວເດັກນ້ອຍ: 1870–1887.
Lenin (ກາງ) ກັບສະມາຊິກອື່ນໆຂອງ League of Struggle for the Emancipation of the Work ໃນປີ 1897
ມາຣີໂອ ດຣາກີ (Italian: [ˈmaːrjo ˈdraːɡi]; ເກີດ 3 ກັນຍາ 1947) ເປັນ ນັກເສດຖະສາດ, ນາຍທະນາຄານສູນກາງ, ວິຊາການ ແລະ ເຈົ້າໜ້າທີ່ລັດ ຜູ້ທີ່ຮັບຕຳແໜ່ງເປັນ ນາຍົກລັດຖະລັດຖະມົນຕີຂອງອິຕາລີ ນັບຕັ້ງແຕ່ 13 ກຸມພາ 2021. ກ່ອນໜ້ານີ້ເພີ່ນ ເຄີຍ ດຳລົງຕຳແໜ່ງ ເປັນ ປະທານ ທະນາຄານກາງເອີຣົບ ແຕ່ປີ 2011 ເຖິງປີ 2019. ດຣາກີ ຍັງເປັນ ປະທານຄະນະ ກຳ ມະການ ຄວາມມີສະຖຽນລະພາບດ້ານການເງິນ ແຕ່ປີ 2009 ເຖິງ 2011 ແລະ ຜູ້ວ່າການທະນາຄານອີຕາລີ ແຕ່ປີ 2005 ເຖິງ 2011.
ຫຼັງຈາກການເຮັດວຽກທີ່ຍາວນານເປັນນັກ ເສດຖະສາດ ດ້ານການສຶກສາໃນປະ ເທດອີຕາລີ, Draghi ໄດ້ເຮັດວຽກໃຫ້ ທະນາຄານໂລກທີ່ Washington, DC ຕະຫຼອດປີ 1980, ແລະໃນປີ 1991 ໄດ້ກັບມາ ກຸງໂຣມ ເພື່ອກາຍເປັນ ຜູ້ ອຳ ນວຍການໃຫຍ່ຂອງຄັງເງິນອີຕາລີ. ທ່ານໄດ້ອອກຈາກບົດບາດດັ່ງກ່າວພາຍຫຼັງ ໜຶ່ງ ທົດສະວັດ ເພື່ອທີ່ຈະເຂົ້າຮ່ວມ Goldman Sachs, ບ່ອນທີ່ລາວຍັງຄົງຢູ່ຈົນກວ່າຈະໄດ້ຮັບການແຕ່ງຕັ້ງເປັນຜູ້ວ່າການທະນາຄານແຫ່ງອີຕາລີໃນປີ 2006. ໃນຖານະຮັບໜ້າທີ່ ຜູ້ວ່າທະນາຄານ ເຊິ່ງບັງເອີນກັບພາວະຖົດຖອຍເສດຖະກິດປີ 2008, ແລະໃນທ່າມກາງວິກິດນີ້, ລາວໄດ້ຖືກເລືອກໃຫ້ເປັນປະທານ ຄະນະ ກຳ ມະການສະຖຽນລະພາບດ້ານການເງິນ ຄົນ ທຳ ອິດ, ຕົວກຳ ນົດມາດຕະຖານທົ່ວໂລກທີ່ປ່ຽນແທນເວທີແລກປ່ຽນ ຄວາມ ໝັ້ນ ຄົງດ້ານການເງິນ.
ທ່ານໄດ້ອອກຈາກ ຕຳ ແໜ່ງ ດັ່ງກ່າວຫຼັງຈາກທີ່ ສະພາເອີຣົບໄດ້ ແຕ່ງຕັ້ງລາວໃນປີ 2011 ເພື່ອ ດຳ ລົງ ຕຳ ແໜ່ງ ເປັນປະທານ ທະນາຄານກາງເອີຣົບ. ທ່ານເປັນປະທານສະຖາບັນໃນໄລຍະ ວິກິດການເອີໂຣໂຊນ, ເຊິ່ງມີຊື່ສຽງໃນທົ່ວເອີຣົບໂດຍກ່າວວ່າທ່ານຈະກຽມພ້ອມທີ່ຈະເຮັດ "ທຸກສິ່ງທຸກຢ່າງ ຫລື whatever it takes" ເພື່ອປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ສະ ກຸນເງິນເອີໂຣ ລົ້ມສະຫລາຍ. ໃນປີ 2014, Draghi ໄດ້ຖືກລົງໃນ "ວາລະສານ Forbes" ວ່າເປັນໜຶ່ງໃນບຸກຄົນທີ່ມີ ອຳນາດສູງທີ່ສຸດໃນໂລກ. ໃນປີ 2015, "ວາລະສານ Fortune ໄດ້" ຈັດອັນດັບໃຫ້ລາວເປັນ "ຜູ້ນຳ ທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສອງ" ຂອງໂລກ. ໃນປີ 2019, Paul Krugman ໄດ້ ອະທິບາຍວ່າລາວເປັນ " ນາຍທະນາຄານກາງ ທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນສະໄໝປັດຈຸບັນ." ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ, ຍ້ອນນະໂຍບາຍການເງິນຂອງລາວ, ລາວໄດ້ຖືກພິຈາລະນາຢ່າງກວ້າງຂວາງວ່າ "ຜູ້ຊ່ອຍສະກຸນເງິນເອີໂຣ" ໃນໄລຍະ ວິກິດການ ໜີ້ ສິນຂອງເອີຣົບ.
ຫຼັງຈາກທີ່ທ່ານ Draghi ດຳລົງ ຕຳ ແໜ່ງ ເປັນປະທານ ECB ສິ້ນສຸດລົງໃນປີ 2019, ໃນເບື້ອງຕົ້ນທ່ານໄດ້ກັບຄືນສູ່ຊີວິດສ່ວນຕົວ. ໃນວັນທີ 3 ເດືອນກຸມພາປີ 2021, ໃນທ່າມກາງການລະບາດຂອງ COVID-19, ທ່ານ Draghi ໄດ້ຖືກເຊີນໂດຍ ປະທານປະເທດອີຕາລີ ທ່ານ Sergio Mattarella ສ້າງຕັ້ງ ລັດຖະບານແຫ່ງຄວາມເປັນເອກະພາບແຫ່ງຊາດ, ຫຼັງຈາກ ການລາອອກ ຂອງທ່ານ Giuseppe Conte. ຫຼັງຈາກການເຈລະຈາຢ່າງສຳເລັດຜົນກັບບັນດາພັກຝ່າຍລວມທັງ ພັກລີກ, ພັກຟາຍສະຕາມູບເມັ້ນ, ພັກປະຊາທິປະໄຕ ແລະ Forza Italia, ທ່ານ Draghi ໄດ້ສາບານຕົວເຂົ້າຮັບ ຕຳແໜ່ງ ເປັນນາຍົກລັດຖະມົນຕີໃນວັນທີ 13 ກຸມພາ, ໂດຍໃຫ້ຄຳໝັ້ນ ສັນຍາວ່າຈະຕິດຕາມກວດກາການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດການກະຕຸ້ນເສດຖະກິດໃນຊ່ວງCOVID-19 ຢ່າງມີປະສິດທິຜົນ
Mario Draghi ເກີດໃນ ກຸງໂຣມ ໃນປີ 1947 ກັບຄອບຄົວ ຊັ້ນສູງ; ພໍ່ຂອງລາວ Carlo, ຜູ້ທີ່ເກີດຢູ່ Padua, ໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມ ທະນາຄານອີຕາລີເປັນ ຄັ້ງທຳອິດໃນປີ 1922, ແລະຕໍ່ມາກໍ່ໄດ້ເຮັດວຽກຢູ່ ສະຖາບັນການກໍ່ ສ້າງອຸດສາຫະກຳຄືນໃໝ່ (IRI) ແລະ ສຳລັບ Banca Nazionale del Lavoro; ໃນຂະນະທີ່ແມ່ຂອງລາວ, ນາງ Gilda Mancini, ຜູ້ທີ່ເກີດໃນ Monteverde, Campania, ໃກ້ກັບ Avellino, ແມ່ນ ເພສັດຊະກອນ. ລາວເປັນລູກຊາຍກົກໃນ ຈຳນວນລູກ 3 ຄົນ: Andreina, ນັກ ປະຫວັດສາດດ້ານສິລະປະ ແລະ Marcello, ຜູ້ປະກອບການ. ເມື່ອລາວອາຍຸໄດ້ 15 ປີ, ລາວໄດ້ສູນເສຍພໍ່ຂອງລາວ, ເຊິ່ງເກີດໃນປີ 1895, ແລະອີກບໍ່ດົນຫຼັງຈາກອາຍຸ 19 ປີລາວໄດ້ສູນເສຍແມ່ຂອງລາວ.
Draghi ໄດ້ຮຽນຢູ່ ສະຖາບັນ Massimiliano Massimo, ໂຮງຮຽນ Jesuit ໃນ ໂຣມ, ບ່ອນທີ່ລາວເປັນເພື່ອນຮ່ວມຫ້ອງຮຽນເຊິ່ງກາຍເປັນປະທານ Ferrari, Luca Cordero di Montezemolo ໃນອະນາຄົດ ແລະ ຜູ້ ນຳ ສະ ເໜີ ໂທລະພາບ, Giancarlo Magalli. ໃນປີ 1970, ທ່ານຈົບການສຶກສາລະດັບປະລິນຍາເອກດ້ານເສດຖະກິດຢູ່ ມະຫາວິທະຍາໄລ Sapienza ຂອງ ກຸງໂຣມ, ພາຍໃຕ້ການຊີ້ ນຳຂອງນັກເສດຖະສາດ Keynesian Federico Caffè; ວິທະຍານິພົນຂອງລາວມີຫົວຂໍ້ວ່າ "ການ ເຊື່ອມໂຍງເສດຖະກິດ ແລະການປ່ຽນແປງຂອງ ອັດຕາແລກປ່ຽນເງິນຕາ ". ໃນບົດວິທະຍານິພົນຂອງລາວ, ທ່ານ Draghi ໄດ້ ຕຳໜິຕິຕຽນໂດຍສະເພາະຕໍ່ ຄຳກ່າວປາໄສ ຂອງທ່ານນາຍົກລັດຖະມົນຕີ Luxembourg ທ່ານ Pierre Werner ວ່າສະຫະພັນການເງິນເອີຣົບ ແມ່ນ "ຍັງອ່ອນເຍົາ". Draghi ໄດ້ຮຽນຕໍ່ ປະລິນຍາເອກ ດ້ານເສດຖະສາດຈາກ ສະຖາບັນເຕັກໂນໂລຢີ Massachusetts ໃນປີ 1976, ໃນຄັ້ງນັ້ນບົດວິທະຍານິພົນເຜີຍແຜ່ທີ່ມີຊື່ວ່າ: "ບົດນິພົນກ່ຽວກັບທິດສະດີແລະການ ນຳໃຊ້ທາງເສດຖະກິດ", ພາຍໃຕ້ການຊີ້ ນຳ ຂອງ Franco Modigliani ແລະ Robert Solow.
ນັກວິຊາການແລະລັດຖະກອນ.
Draghi ກັບ Guido Carli ໃນປີ 1991
ແຕ່ປີ 1975 ເຖິງປີ 1981, Draghi ເປັນສາດສະດາຈານດ້ານນະໂຍບາຍເສດຖະກິດແລະການເງິນຄົນທຳ ອິດທີ່ ມະຫາວິທະຍາໄລ Trento, ຈາກນັ້ນແມ່ນ ເສດຖະສາດ ມະຫາພາກຢູ່ ມະຫາວິທະຍາໄລ Padua, ແລະຕໍ່ມາ ເສດຖະສາດຄະນິດສາດ ທີ່ ມະຫາວິທະຍາໄລເວນິດສ. ໃນປີ 1981, ລາວໄດ້ຖືກແຕ່ງຕັ້ງເປັນອາຈານສອນນະໂຍບາຍເສດຖະກິດແລະການເງິນຢູ່ ມະຫາວິທະຍາໄລ Florence ໃນ ຕຳ ແໜ່ງ ທີ່ທ່ານໄດ້ ດຳລົງ ຕຳແໜ່ງ ຈົນເຖິງປີ 1994. ໃນຊ່ວງເວລານີ້, ທ່ານຍັງໄດ້ໃຊ້ເວລາເປັນທີ່ປຶກສາທີ່ ທະນາຄານໂລກທີ່ນະ ຄອນຫຼວງ Washington, DC. ໃນປີ 1983, ທ່ານ Draghi ໄດ້ຖືກແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ເປັນທີ່ປຶກສາໃຫ້ແກ່ ລັດຖະມົນຕີກະຊວງການເງິນ Giovanni Goria ໃນຄາວນັ້ນ.
ໃນປີ 1991, ລັດຖະມົນຕີກະຊວງການເງິນ Guido Carli ແລະຜູ້ວ່າການທະນາຄານແຫ່ງອີຕາລີທ່ານ Carlo Azeglio Ciampi ແຕ່ງຕັ້ງທ່ານ Draghi ເປັນຜູ້ອຳນວຍການໃຫຍ່ຂອງ ຄັງເງິນອີຕາລີ; Draghi ໄດ້ດຳລົງ ຕຳແໜ່ງ ຜູ້ອາວຸໂສນີ້ຖານະເປັນເຈົ້າໜ້າທີ່ລັດຈົນຮອດປີ 2001. ໃນຊ່ວງເວລາຂອງລາວຢູ່ຄັງເງິນ, ທ່ານເປັນປະທານຄະນະກຳມະການທີ່ປັບປຸງກົດໝາຍ ການເງິນແລະ ບໍລິສັດອີຕາລີ, ແລະ ໄດ້ຮ່າງກົດໝາຍທີ່ຍັງສືບຕໍ່ຄຸ້ມຄອງຕະຫຼາດການເງິນຂອງອີຕາລີ. Draghi ຍັງຢູ່ໃນບັນດາຜູ້ສະໜັບສະໜູນຕົ້ນຕໍການໂອນກິດຈະການຂອງລັດເປັນຂອງເອກະຊົນຂອງບັນດາ ບໍລິສັດຂອງລັດວິສາກະກິດເຊິ່ງໄດ້ເກີດຂື້ນໃນເສດຖະກິດຂອງອີຕາລີໃນຊຸມປີ 1990. ທ່ານຍັງເປັນປະທານຄະນະກຳມະການບໍລິຫານຂອງ SACE, ຈັດຕັ້ງປະຕິບັດກຸ່ມປະຕິຮູບອັນສົມບູນແລະຄຸ້ມຄອງການປ່ຽນຜ່ານຈາກເລື່ອງການສໍ້ລາດບັງຫຼວງ "ຂອງບໍລິສັດ Mani Pulite." Draghi ໄດ້ກັບຄືນມາເປັນປະທານ SACE ລະຫວ່າງປີ 1998 ແລະປີ 2001, ກ່ອນການໂອນກິດຈະການຂອງລັດເປັນເອກະຊົນຕໍ່ໄປ. ໃນລະຫວ່າງປີເຫຼົ່ານີ້, ທ່ານຍັງເປັນສະມາຊິກສະພາບໍລິຫານຂອງຫລາຍໆທະນາຄານແລະບໍລິສັດອີຕາລີເຊັ່ນ Eni, ສະຖາບັນ ສຳລັບການກໍ່ສ້າງອຸດສາຫະກຳຄືນໃໝ່, Banca Nazionale del Lavoro ແລະ Istituto Mobiliare Italiano.
ໃນປີ 2001, ທ່ານໄດ້ອອກຈາກຄັງເງິນເພື່ອເປັນນັກວິໄຈຫລັງປະລິນຍາເອກທີ່ສະຖາບັນການເມືອງທີ່ ໂຮງຮຽນລັດຖະບານ John F. Kennedy ຢູ່ ມະຫາວິທະຍາໄລ Harvard. Draghi ຍັງໄດ້ຖືກແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ເປັນຮອງປະທານແລະຜູ້ ອຳນວຍການຝ່າຍບໍລິຫານຂອງບໍລິສັດ Goldman Sachs International ໃນປີ 2002. ລາວຍັງໄດ້ເປັນສະມາຊິກຂອງຄະນະ ກຳ ມະການບໍລິຫານຂອງບໍລິສັດ, ໂດຍຖືເອົາບົດບາດທັງ ໝົດ ນີ້ຈົນຮອດປີ 2005. ລາວໄດ້ ນຳພາຍຸດທະສາດເອີຣົບຂອງ Goldman Sachs ແລະການພົວພັນກັບບັນດາບໍລິສັດໃຫຍ່ແລະລັດຖະບານເອີຣົບ. ຫຼັງຈາກການເປີດເຜີຍວ່າການແລກປ່ຽນນອກຕະຫຼາດໄດ້ຖືກ ນຳໃຊ້ຢ່າງເປັນລະບົບໂດຍ ລັດຖະບານກເຣັກ, ອຳນວຍຄວາມສະດວກໂດຍ Goldman Sachs, Draghi ໄດ້ກ່າວວ່າລາວ "ບໍ່ຮູ້ຫຍັງເລີຍກ່ຽວກັບການຈັດການ, ແລະ" ບໍ່ມີຫຍັງກ່ຽວຂ້ອງກັບມັນ ". ໃນລະຫວ່າງໄລຍະເວລານີ້, Draghi ຍັງເຮັດວຽກເປັນ ຜູ້ຮັບຜິດຊອບທີ່ໄວ້ວາງໃຈ ທີ່ ສະຖາບັນການສຶກສາຂັ້ນສູງ ໃນ Princeton, ລັດ New Jersey, ແລະຍັງໄດ້ໃຊ້ເວລາເປັນທີ່ປຶກສາຢູ່ ສະຖາບັນ Brookings ໃນນະຄອນຫຼວງ Washington, DC.
Draghi ກັບປະທານາທິບໍດີສະຫະລັດທ່ານ George W. Bush ໃນປີ 2008
Draghi ກັບ Dominique Strauss-Kahn ແລະ Jean-Claude Trichet
Mario Draghi ໃນກອງປະຊຸມ ເສດຖະກິດໂລກ, ປີ 2012
Mario Draghi ໃນ Davos ໃນປີ 2013
Draghi ກັບປະທານປະເທດ Sergio Mattarella ທີ່ ພະລາຊະວັງ Quirinal
ຄົນມາຢາ (/m aɪə /) ເປັນ ກຸ່ມຊາດພັນວິທະຍາຂອງ ຄົນພື້ນເມືອງ ແຫ່ງ Mesoamerica. ອາລະຍະທຳມາຢາ ບູຮານໄດ້ຖືກສ້າງຕັ້ງຂື້ນໂດຍສະມາຊິກຂອງກຸ່ມນີ້, ແລະໂດຍທົ່ວໄປ ມາຢາ ໃນປະຈຸບັນແມ່ນສືບເຊື້ອສາຍມາຈາກຄົນທີ່ອາໄສຢູ່ໃນອາລິຍະທຳທາງ ປະຫວັດສາດນັ້ນ. ໃນທຸກມື້ນີ້ພວກເຂົາອາໄສຢູ່ພາກໃຕ້ຂອງປະ ເທດເມັກຊິໂກ, ກົວເຕມາລາ, Belize, El Salvador ແລະ Honduras. "Maya ຫລື ມາຢາ" ແມ່ນ ຄຳສັບສະໄໝໃໝ່ ສຳລັບປະຊາຊົນໃນພາກພື້ນ, ເຖິງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ຄຳນີ້ບໍ່ໄດ້ຖືກ ນຳໃຊ້ໃນປະຫວັດສາດໂດຍປະຊາຊົນພື້ນເມືອງ. ບໍ່ມີການຕັດສິນແບບພື້ນໆກ່ຽວກັບຕົວຕົນຫລືຄວາມເປັນເອກະພາບທາງການເມືອງໃນບັນດາປະຊາກອນ, ສັງຄົມແລະຊົນເຜົ່າທີ່ແຕກຕ່າງກັນເພາະວ່າພວກເຂົາແຕ່ລະຄົນມີປະເພນີ, ວັດທະນະທຳທີ່ແລະເອກະລັກທາງປະຫວັດສາດຂອງພວກເຂົາເອງ.
ຄາດຄະເນວ່າຄົນມາຢາຫົກລ້ານຄົນ ໄດ້ອາໄສຢູ່ໃນຂົງເຂດນີ້ໃນຕົ້ນສະຕະວັດທີ 21. ກົວເຕມາລາ, ພາກໃຕ້ຂອງ ເມັກຊິໂກ ແລະ ແຫຼມYucatán, Belize, El Salvador ແລະທິດຕາເວັນຕົກຂອງ Honduras ໄດ້ຮັກສາບັນດາມໍລະດົກວັດທະນະທຳ ເກົ່າແກ່ຂອງພວກເຂົາໄວ້. ບາງວັດທະນະທຳກໍ່ຖືກປະສົມປະສານເຂົ້າວັດທະນະທຳ hispanicized mestizo ຄົນສ່ວນໃຫ່ຍຂອງຊາດທີ່ພວກເຂົາເຈົ້າອາໃສຢູ່, ໃນຂະນະທີ່ຄົນອື່ນຈະສືບຕໍ່ປະຕິບັດປະເພນີຫຼາຍຂຶ້ນ, ດຳລົງຊີວິດທີ່ແຕກຕ່າງກັນທາງວັດທະນະທໍາ, ມັກຈະເວົ້າຫນຶ່ງໃນ ພາສາ Mayan ເປັນ ພາສາ ຕົ້ນຕໍ.
ປະຊາກອນທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນປະຈຸບັນຂອງ Maya ຮ່ວມສະໄໝແມ່ນອາໃສຢູ່ໃນກົວເຕມາລາ, Belize, ແລະພາກຕາເວັນຕົກຂອງປະເທດ Honduras ແລະ El Salvador, ພ້ອມທັງປະຊາກອນສ່ວນໃຫຍ່ຢູ່ພາຍໃນລັດ ເມັກຊິໂກ ຂອງ Yucatán, Campeche, Quintana Roo, Tabasco ແລະ Chiapas.
ເນລສັນ ໂຣລິລາລາ ແມນເດລາ (Nelson Mandela Rolihlahla) (/m ໆ n d ɛ l ə /; Xhosa: [xolíɬaɬa mandɛ̂ːla]; 18 ກໍລະກົດ 1918 - 5 ທັນວາ 2013) ເປັນນັກປະຕິວັດອາຟຣິກາໃຕ້ ຕໍ່ຕ້ານການແບ່ງແຍກສີຜິວ, ຜູ້ນໍາທາງດ້ານການເມືອງແລະ ຄົນໃຈບຸນ ທີ່ໄດ້ຮັບໜ້າທີ່ເປັນ ປະທານປະເທດຂອງອາຟຣິກາໃຕ້ ຈາກ 1994 ຫາປີ 1999. ລາວເປັນປະມຸກລັດຜິວດຳຄົນທຳ ອິດຂອງປະເທດແລະເປັນຜູ້ໄດ້ຖືກເລືອກ ຜູ້ ທຳ ອິດໃນການເລືອກຕັ້ງປະຊາທິປະໄຕ ຢ່າງເຕັມຮູບແບບ. ລັດຖະບານຂອງເພີ່ນ ໄດ້ສຸມໃສ່ການຮື້ຖອນມໍລະດົກຂອງການ ແບ່ງແຍກສີຜິວ ໂດຍການແກ້ໄຂບັນຫາການຈຳແນກເຊື້ອຊາດທີ່ເປັນລະບົບ ແລະສ້າງ ຄວາມປອງດອງກັນ ດ້ານເຊື້ອຊາດ. ຜູ້ຮັກຊາດ ແລະ ນັກສັງຄົມນິຍົມ ອາຟຣິກາ, ທ່ານໄດ້ ດຳລົງ ຕຳ ແໜ່ງ ເປັນປະທານພັກ ສະພາແຫ່ງຊາດອາຟຣິກາ (ANC) ແຕ່ປີ 1991 - 1997.
ຜູ້ ເວົ້າພາສາ Xhosa, Mandela ເກີດໃນຄອບຄົວລາດຊະວົງ Thembu ໃນ Mvezo, Union of South Africa. ລາວໄດ້ສຶກສາກົດໝາຍ ຢູ່ ມະຫາວິທະຍາໄລ Fort Hare ແລະ ມະຫາວິທະຍາໄລ Witwatersrand ກ່ອນທີ່ຈະເຮັດວຽກເປັນທະນາຍຄວາມໃນ Johannesburg. ຢູ່ທີ່ນັ້ນລາວໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມໃນການເມືອງ ຕໍ່ຕ້ານອານານິຄົມ ແລະເປັນຊາດນິຍົມອາຟຣິກາ, ເຂົ້າຮ່ວມ ANC ໃນປີ 1943 ແລະຮ່ວມກໍ່ຕັ້ງ ສະຫະພັນຊາວໜຸ່ມ ໃນປີ 1944. ຫລັງຈາກ ລັດຖະບານພຽງແຕ່ ພັກຄົນຂາວຂອງພັກແຫ່ງຊາດໄດ້ ສ້າງຕັ້ງລະບອບແຍກສີຜິວ, ລະບົບການ ແບ່ງແຍກເຊື້ອຊາດ ທີ່ມີສິດທິພິເສດໃຫ້ ຜິວຂາວ, ລາວ ແລະ ANC ໄດ້ໃຫ້ ຄຳໝັ້ນ ສັນຍາວ່າຈະໂຄ່ນລົ້ມ. ທ່ານ Mandela ໄດ້ຮັບການແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ເປັນປະທານ ສາຂາ Transvaal ຂອງ ANC, ເຊິ່ງເປັນຜູ້ທີ່ມີຊື່ສຽງໃນການມີສ່ວນຮ່ວມຂອງເພີ່ນໃນ ການເຄືອນໄຫວປຸກລະດົມຕໍ່ຕ້ານ ໃນປີ 1952 ແລະ ສະພາ ຂອງປະຊາຊົນໃນປີ 1955. ລາວໄດ້ຖືກຈັບກຸມຊ້ ຳ ແລ້ວຊ້ ຳ ອີກ ສຳ ລັບ ການເຄື່ອນໄຫວທີ່ປຸກລະດົມ ແລະ ຖືກ ດຳ ເນີນຄະດີ ຂາຍຊາດໃນປີ 1956 ແຕ່ບໍ່ໄດ້ສົ່ງຟ້ອງສານ. ໄດ້ຮັບອິດທິພົນຈາກ ລັດທິມາກ, ລາວໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມຢ່າງລັບໆໃນ ພັກຄອມມູນິດອາຟຣິກາໃຕ້ (SACP) ທີ່ຖືກຫ້າມ. ເຖິງແມ່ນວ່າຄໍາຫມັ້ນສັນຍາໃນເບື້ອງຕົ້ນທີ່ຈະປະທ້ວງທີ່ບໍ່ໃຊ້ຄວາມຮຸນແຮງ, ຮ່ວມກັບ SACP ລາວໄດ້ຮ່ວມກັນສ້າງຕັ້ງກອງກຳ
ລັງຕິດອາວຸດ Umkhonto we Sizwe ໃນປີ 1961 ແລະນໍາພາການເຄື່ອນໄຫວກໍ່ວິນາດກໍາ ຕ້ານລັດຖະບານ. ລາວໄດ້ຖືກຈັບແລະຖືກຂັງຄຸກໃນປີ 1962, ແລະຕໍ່ມາໄດ້ຖືກຕັດສິນ ຈຳຄຸກຕະຫຼອດຊີວິດໃນການສົມຮູ້ຮ່ວມຄິດເພື່ອໂຄ່ນລົ້ມລັດຫລັງຈາກການພິຈາລະນາຄະດີ Rivonia.
ຂວດຢາວັກຊີນ Oxford – AstraZeneca ຜະລິດໂດຍ ສະຖາບັນ Serum ຂອງອິນເດຍ (ມີຕະຫຼາດເປັນ Covishield ໃນປະເທດອິນເດຍແລະໃນປະເທດອື່ນໆ).
ວັກຊີນ Oxford – AstraZeneca COVID-19 ທີ່ ມີຊື່ວ່າ AZD1222 ແມ່ນ ວັກຊີນ COVID-19 ທີ່ ພັດທະນາໂດຍ ມະຫາວິທະຍາໄລ Oxford ແລະ AstraZeneca ໂດຍການ ສັກເຂົ້າກ້າມເນື້ອ, ໂດຍໃຊ້ເປັນຕົວນຳໂຣກ (Vector) chimpanzee adenovirus ChAdOx1 ທີ່ດັດແປງ. ລະບົບການໃຫ້ຢາໂດສດຽວໄດ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງປະສິດທິພາບ 90% ເມື່ອສັກເຂົ້າປະລິມານເຄິ່ງໂດສ ຕາມດ້ວຍໜຶ່ງໂດສຫລັງຈາກຢ່າງໜ້ອຍໜຶ່ງເດືອນ, ອີງຕາມການທົດລອງປະສົມທີ່ບໍ່ມີຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມທົດລອງອາຍຸເກີນ 55 ປີ. ລະບົບການໃຫ້ຢາອີກຢ່າງ ໜຶ່ງ ໄດ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງປະສິດທິພາບ 62% ເມື່ອໃຫ້ສອງໂດສແຍກກັນຢ່າງໜ້ອຍເວລາໜຶ່ງເດືອນ.
ການຄົ້ນຄ້ວາດັ່ງກ່າວແມ່ນ ດຳເນີນໂດຍສະຖາບັນ Jenner ຂອງມະຫາວິທະຍາໄລ Oxford ແລະ ກຸ່ມວັກຊີນ Oxford ດ້ວຍການຮ່ວມມືຂອງຜູ້ຜະລິດອີຕາລີ Advent Srl ຕັ້ງຢູ່ Pomezia, ເຊິ່ງຜະລິດວັກຊີນໂຄວິດ-19 ຊຸດ ທຳ ອິດ ສຳ ລັບທົດລອງທາງຄລີນິກ. ທີມງານທີ່ ນຳ ໂດຍ Sarah Gilbert, Adrian Hill, Andrew Pollard, Teresa Lambe, Sandy Douglas ແລະ Catherine Green.
ໃນວັນທີ 30 ເດືອນທັນວາປີ 2020,;ວັກຊີນຖືກອະນຸມັດຄັ້ງທໍາອິດສໍາລັບການນໍາໃຊ້ ໃນ ແຜນງານການສັກວັກຊີນຂອງປະເທດ UK, ແລະ ການສັກຢາວັກຊີນຄັ້ງທໍາອິດນອກການທົດລອງ ໃນວັນທີ 4 ມັງກອນ 2021. ນັບແຕ່ນັ້ນເປັນຕົ້ນມາ ການສັກຢາວັກຊີນໄດ້ຮັບການອະນຸມັດໂດຍຕົວແທນການຢາຫລວງຫລາຍທົ່ວໂລກ,ເຊັ່ນ:ຕົວແທນການຢາເອີຣົບ, ແລະ (TGA), ແລະໄດ້ຮັບການອະນຸມັດສໍາລັບການໃຊ້ສຸກເສີນ (EUL) ໂດຍ ອົງການອະນາໄມໂລກ.
"ວົງຈອນຊີວິດ" ຂອງ mRNA ໃນ ຈຸລັງ eukaryotic. RNA ຖືກ ໂອນ ໃນ nucleus; ຫຼັງຈາກ ການໂປຣເຊສຊິງ, ມັນຖືກຂົນສົ່ງໄປຫາ cytoplasm ແລະ ຖ່າຍ ໂດຍ ribosome. ສຸດທ້າຍ, mRNA ແມ່ນຊຸດໂຊມ.
ໃນ ຊີວະວິທະຍາໂມເລກຸນ, messenger RNA (mRNA) ແມ່ນໂມເລກຸນ ສາຍດຽວຂອງ RNA ທີ່ສອດຄ້ອງກັບ ລຳ ດັບພັນທຸກຳ ຂອງ ຍີນ, ແລະຖືກອ່ານໂດຍ ribosome ໃນຂະບວນການ ສັງເຄາະ ໂປຣຕີນ.
ການຖອດລະຫັດ ແມ່ນຂັ້ນຕອນການກັອບປີ້ ຍີນ ຈາກ DNA ເຂົ້າໄປໃນ mRNA. ຂະບວນການນີ້ແມ່ນແຕກຕ່າງກັນເລັກນ້ອຍໃນ eukaryotes ແລະ prokaryotes, ລວມທັງວ່າ prokaryotic RNA polymerase ເຊື່ອມໂຍງກັບ DNA-processing enzymes ໃນລະຫວ່າງການຖອດລະຫັດ (transcription) ເພື່ອໃຫ້ການຂະບວນການສາມາດ ດຳເນີນໄປໃນລະຫວ່າງການຖອດລະຫັດ. ເພາະສະນັ້ນ, ສິ່ງນີ້ເຮັດໃຫ້ໃຍ ຂອງ mRNA ກາຍເປັນໃຍຄູ່ ຫລື double-stranded ໂດຍການສ້າງໃຍທີ່ເພີ່ມເຕີມທີ່ເອີ້ນວ່າ transfer RNA (tRNA) strand. ນອກຈາກນັ້ນ, RNA ແມ່ນບໍ່ສາມາດສ້າງໂຄງສ້າງຈາກ base-pairing. ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ, ແມ່ແບບ ສຳລັບ mRNA ແມ່ນສາຍໃຍທີ່ເພີ່ມເຕີມຂອງ tRNA, ເຊິ່ງເປັນລັກສະນະຄ້າຍຄືກັນຕາມ ລຳດັບຂອງລຳດັບ anticodon ທີ່ DNA ເຊື່ອມໂຍງກັບ. ຜົນຜະະລິດທີ່ຖືກປະມວນຜົນບາງສ່ວນ ຫລື ບໍ່ຖືກປະມວນຜົນແມ່ນຮຽກເປັນນຄຳສັບເອີ້ນວ່າ "precursor mRNA," ຫຼື pre- mRNA; ເມື່ອ ສຳ ເລັດຂະບວນການແລ້ວ, ມັນຈະຖືກເອີ້ນວ່າ "mature mRNA."
mRNA ຖືກສ້າງຂື້ນໃນລະຫວ່າງຂັ້ນຕອນການ ຖອດລະຫັດ (transcription), ບ່ອນທີ່ມີ enzyme (RNA polymerase) ປ່ຽນ ຍີນ ເຂົ້າ ໃນ ຖອດລະຫັດ mRNA ທີໜຶ່ງ (ເຊິ່ງເອີ້ນກັນວ່າ pre-mRNA). Pre- mRNA ນີ້ປົກກະຕິແລ້ວຍັງປະກອບມີ intron, ຂົງເຂດທີ່ຈະບໍ່ສືບຕໍ່ສ້າງລະຫັດສໍາລັບ ລໍາດັບອາຊິດ amino ສຸດທ້າຍ. ສິ່ງເຫລົ່ານີ້ຈະຖືກເອົາອອກໃນຂະບວນການຂອງ RNA splicing, ເຮັດໃຫ້ມີພຽງແຕ່ exons, ຂົງເຂດທີ່ຈະເຂົ້າລະຫັດໂປຕີນ. ລໍາດັບ exon ນີ້ປະກອບ mature mRNA. ຈາກນັ້ນ mature mRNA ຖືກອ່ານໂດຍ ribosome, ແລະ, ການນໍາໃຊ້ ອາຊິດ amino ທີ່ ນຳສົ່ງໂດຍ transfer RNA, ribosome ສ້າງໂປຼຕີນ. ຂະບວນການນີ້ເອີ້ນວ່າ ການແປລະຫັດ (translation). ຂະບວນການທັງ ໝົດ ນີ້ປະກອບເປັນສ່ວນ ໜຶ່ງ ຂອງ ກົດເກນຊີວະໂມເລກຸນສູນກາງ, ເຊິ່ງອະທິບາຍການໄຫລຂອງຂໍ້ມູນພັນທຸ ກຳ ໃນລະບົບຊີວະ.
ການມີຢູ່ຂອງ mRNA ໄດ້ຖືກແນະ ນຳ ຄັ້ງທຳອິດໂດຍ Jacques Monod ແລະ François Jacob, ແລະຕໍ່ມາຖືກຄົ້ນພົບໂດຍ Jacob, Sydney Brenner ແລະ Matthew Meselson ທີ່ ສະຖາບັນເຕັກໂນໂລຢີ California ໃນປີ 1961.
ແຜນທີ່ປີ 1936 ຂອງ HOLC ກ່ຽວກັບ "ຄວາມປອດໄພດ້ານທີ່ຢູ່ອາໄສ" ຂອງ Philadelphia, ຈັດປະເພດເຂດບ້ານຕ່າງໆໂດຍປະເມີນຄວາມສ່ຽງຂອງການຈຳນອງ
Redlining ແມ່ນການປະຕິເສດຢ່າງເປັນລະບົບຂອງການບໍລິການຫຼືສິນຄ້າຕ່າງໆໂດຍອົງການຂອງລັດຖະບານກາງ, ລັດຖະບານທ້ອງຖິ່ນ, ຫຼື ພາກເອກະຊົນໂດຍກົງຫຼືໂດຍຜ່ານການເພີ່ມລາຄາທີ່ເລືອກ. ສິ່ງນີ້ມັກຈະຖືກສະແດງອອກໂດຍວາງມາດຖານທີ່ເຂັ້ມງວດກ່ຽວກັບການບໍລິການແລະສິນຄ້າສະເພາະເຊິ່ງມັກຈະເຮັດໃຫ້ຊຸມຊົນທຸກຍາກແລະຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍເສຍປະໂຫຍດ. ກ່ອນກົດ ໝາຍ ວ່າດ້ວຍທີ່ພັກອາໄສອັນຍຸຕິ ທຳ ປີ 1968, ແມ່ນບໍ່ມີກົດໝາຍ ສະເພາະໃດ ໜຶ່ງ ທີ່ປົກປ້ອງປະຊາກອນຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ ຈາກການເລືອກປະຕິບັດໃນຕະຫຼາດເຮືອນຢູ່ອາໄສ ແລະການຄ້າ. ບັນດາທຸລະກິດຈຶ່ງສາມາດສວຍໃຊ້ກຸ່ມເຫຼົ່ານີ້ເພື່ອເພີ່ມ ກຳໄລ. Redlining ໄດ້ຖືກນຳໃຊ້ໃນອຸດສະຫະກຳ ທີ່ຢູ່ອາໄສໂດຍບໍລິສັດ ຈຳນອງເພື່ອສະກັດກັ້ນປະຊາຊົນສ່ວນນ້ອຍ ຈາກການໄດ້ຮັບເງິນກູ້ຢືມເພື່ອຊື້ເຮືອນຢູ່ໃນຄຸ້ມບ້ານໃກ້ຄຽງອື່ນໆພ້ອມທັງປະຕິເສດເງິນທຶນສຳລັບພວກເຂົາເພື່ອປັບປຸງເຮືອນປະຈຸບັນຂອງພວກເຂົາ.
ການປະທ້ວງຂອງພະມ້າ ຫຼື ມຽນມາ ປີ 2021 ແມ່ນຄວາມພະຍາຍາມຕໍ່ຕ້ານຂອງພົນລະເຮືອນພາຍໃນປະເທດໃນ ປະເທດມຽນມາ ເພື່ອຕໍ່ຕ້ານການກໍ່ ລັດຖະປະຫານໃນວັນທີ 1 ກຸມພາ 2021, ເຊິ່ງ ດຳເນີນໂດຍ ທ່ານ Min Aung Hlaing, ຜູ້ບັນຊາການ ຫົວ ໜ້າ ກອງທັບປະເທດ, ກອງທັບ ຕາດມາດໍ. ນັບແຕ່ວັນທີ 4 ເດືອນມີນາປີ 2021, ຢ່າງ ໜ້ອຍ 1,700 ຄົນໄດ້ຖືກ ກັກຂັງ, ແລະມີຜູ້ເສຍຊີວິດຢ່າງ ໜ້ອຍ 54 ຄົນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບການກໍ່ລັດຖະປະຫານ.
ຜູ້ປະທ້ວງທີ່ນະຄອນຢາງກຸ້ງຖືປ້າຍທີ່ອ່ານ "Free Daw Aung San Suu Kyi" ໃນວັນທີ 8 ກຸມພາ 2021.
Friuli Venezia Giulia (pronounced [friˈuːli veˈnɛttsja ˈdʒuːlja]) ແມ່ນ ໜຶ່ງ ໃນ 20 ແຄວ້ນຂອງອີຕາລີ, ແລະ ໜຶ່ງ ໃນຫ້າ ເຂດປົກຄອງຕົນເອງທີ່ມີກົດໝາຍພິເສດ. ເມືອງຫລວງຂອງແຄ້ວນນີ້ແມ່ນ Trieste.
ຊື່ດັ່ງກ່າວເຄີຍຖືກຂຽນແບບໂດຍການໃຊ້ເຄື່ອງໝາຍຂີດເຊັ່ນ Friuli-Venezia Giulia ຈົນຮອດປີ 2001. ແຄ້ວນດັ່ງກ່າວຮຽກວ່າ "Friûl Vignesie Julie" ໃນພາສາ Friulian, "Furlanija Julijska krajina" ໃນພາສາ ສະໂລເວນີ ແລະ "Friaul Julisch Venetien" ໃນ ພາສາເຢຍລະມັນ, ສາມພາສາທີ່ໃຊ້ໃນພາກພື້ນ. ເມືອງ ເວນິດ ("Venezia") ບໍ່ຢູ່ໃນແຄ້ວນນີ້, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຊື່ວ່າ ເວເນເຊຍ.
Friuli Venezia Giulia ມີພື້ນທີ່ 7,924 ກມ 2 ແລະມີພົນລະເມືອງປະມານ 1,2 ລ້ານຄົນ. ການເປີດທະເລກັບບັນດາປະເທດເອີຣົບກາງ, ພາກພື້ນນີ້ແມ່ນເສັ້ນທາງຂົນສົ່ງທີ່ສຳຄັນລະຫວ່າງທິດຕາເວັນອອກແລະທິດຕາເວັນຕົກຂອງ ພາກໃຕ້ຂອງເອີຣົບ. ມັນກວມເອົາພື້ນທີ່ທາງປະຫວັດສາດ - ພູມສາດຂອງ ຟຣີຍູລີ ແລະສ່ວນນ້ອຍໆຂອງເຂດປະຫວັດສາດຂອງ ເວເນເຊຍ ຈູເລຍ - ທີ່ຮູ້ກັນໃນພາສາອັງກິດວ່າ Julian March - ທີ່ມີປະຫວັດສາດ, ປະເພນີແລະເອກະລັກທີ່ໂດດເດັ່ນ.
ໃນສະໄໝ ໂຣແມນ, Friuli Venezia Giulia ສະໄໝໃໝ່ຕັ້ງຢູ່ພາຍໃນ Regio X Venetia et Histria of Roman Italy. ຮ່ອງຮອຍຂອງ ຕົ້ນກຳເນີດ ຂອງອານາຈັກບູຮານໂຣແມນແມ່ນສາມາດເບິ່ງເຫັນໄດ້ທົ່ວພື້ນທີ່. ໃນຄວາມເປັນຈິງ, ເມືອງ Aquileia, ສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໃນປີ 181 ກ່ອນ ຄສ, ໄດ້ໃຊ້ເປັນນະຄອນຫຼວງໃນພາກພື້ນ ແລະໂດດເດັ່ນໃນຍຸກສະໄໝ Augustan.
ຕໍ່ມາໄດ້ມີການ ຕັ້ງຖິ່ນຖານຂອງ ຊາວ Lombard ໃນສະຕະວັດທີ 6, ເສັ້ນທາງປະຫວັດສາດຂອງ Friuli ແລະ Venezia Giulia ເລີ່ມແຕກຕ່າງກັນ. ໃນປີ 568, Cividale del Friuli (Roman "Forum Iulii" (ຊື່ທີ່ວ່າ Friuli ມາຈາກ)) ກາຍເປັນເມືອງຫຼວງຂອງ Lombard dukedom ທຳອິດ ໃນປະເທດ ອີຕາລີ. ໃນປີ 774, ຊາວ ແຝຣັງ, ໄດ້ສະ ໜັບສະໜູນ ການຂະຫຍາຍຕົວຂອງໂບດ Aquileia ແລະ ກໍ່ຕັ້ງ Cividale ເປັນ ແນວເຂດແດນ. ໃນປີ 1077, ຈັກກະພັດໂຣມັນທີ່ສັກສິດໄດ້ ຮັບຮູ້ ອຳນາດເຂດແດນຂອງ Patriachate of Aquileia ທີ່ໄດ້ຂະຫຍາຍການປົກຄອງຂອງມັນອອກຊົ່ວຄາວໄປຍັງເຂດທາງຕາເວັນອອກ. ແລ້ວໃນສະຕະວັດທີ 12 Gorizia ແລະເມືອງ Triest ໄດ້ຮັບເອກະລາດ ພ້ອມກັບບັນດາເມືອງແຄມທະເລອື່ນໆ, ໄດ້ພັດທະນາໃຫ້ກາຍເປັນ ລັດເສລີ.
ໃນສະຕະວັດທີ 6, ເຜົ່າ Alpine Slavs, ບັນພະບຸລຸດຂອງ ສະໂລເວນີ ໃນປັດຈຸບັນ, ໄດ້ຕັ້ງຖິ່ນຖານຢູ່ເຂດຕາເວັນອອກຂອງພາກພື້ນ. ພວກເຂົາໄດ້ຕັ້ງຖິ່ນຖານຢູ່ເຂດພູດອຍທາງທິດຕາເວັນອອກສຸດ ຂອງເມືອງ Friuli ທີ່ຮູ້ກັນໃນຊື່ວ່າ Friulian Slavia, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບໃນ Kras Plateau ແລະໃນເຂດພາກ ເໜືອ ແລະພາກໃຕ້ຂອງ Gorizia. ໃນສະຕະວັດທີ 12 ແລະ 13 ພວກເຂົາຍັງໄດ້ຫຍັບເຂົ້າໃກ້ Triest.
Castle Miramare, ສ້າງໂດຍ Archduke Maximilian ແຫ່ງອອສເຕີຍ ໃນ Trieste
ໂຄໂລຣາໂດ (ອັງກິດ: Colorado) ແມ່ນ ລັດໜຶ່ງ ໃນເຂດ ພູດອຍ ຕາເວັນຕົກ ຂອງ ສະຫະລັດ. ມັນກວມເອົາສ່ວນໃຫຍ່ຂອງ ພູເຂົາຣອກກີ້ທາງໃຕ້ ແລະທັງທາງທິດຕາເວັນອອກສຽງເໜືອ ຂອງ ພູພຽງ Colorado ແລະຂອບຕາເວັນຕົກຂອງເຂດ ທົ່ງພຽງໃຫຍ່. ລັດໂຄໂລຣາໂດແມ່ນລັດທີ 8 ຂອງອາເມລິກາ ທີ່ມີເນື້ອທີ່ກວ້າງທີ່ສຸດ ແລະ ມີປະຊາກອນແອອັດທີ່ສຸດອັນດັບທີ 21 ປະຊາກອນທີ່ຄາດຄະເນຂອງລັດໂຄໂລຣາໂດແມ່ນ 5,807,719 ຄົນໃນປີ 2020, ເພີ່ມຂື້ນ 15,5% ນັບຕັ້ງແຕ່ການ ສຳຫຼວດພົນລະເມືອງສະຫະລັດອາເມລິກາປີ 2010.
ຂົງເຂດດັ່ງກ່າວໄດ້ຢູ່ອາໄສໂດຍ ຊາວອາເມລິກາພື້ນເມືອງມາເປັນ ເວລາຫຼາຍກວ່າ 13,000 ປີ, ໃນ ຈຸດ Lindenmeier ມີບັນດາວັດຖູບູຮານທີ່ມີອາຍຸປະມານ 9200 ກ່ອນ ຄສ ຫາ 1000 ກ່ອນ ຄສ. ຂອບເຂດທາງທິດຕາເວັນອອກຂອງ ພູເຂົາ ຣັອກກີ້ (Rocky Mountains) ເຄີຍແມ່ນເສັ້ນທາງການຍ້າຍຖິ່ນຖານທີ່ສຳຄັນ ສຳລັບປະຊາຊົນຜູ້ທີ່ຍ້າຍຖິ່ນແຜ່ລາມໄປທົ່ວອາເມລິກາ. ລັດນີ້ໄດ້ມີຊື່ວ່າ ແມ່ນ້ຳ Colorado ຊຶ່ງ ນັກສໍາຫຼວດແອສປາໂຍນ ຕັ້ງຊື່ "Rio" "Colorado" ("ແມ່ນ້ໍາສີແດງ") ສໍາລັບ ຕະກອນຂຸ່ນທີ່ແມ່ນ້າພັດເອົາມາຈາກພູຜາ. ອານາເຂດຂອງລັດ Colorado ໄດ້ຖືກຈັດຕັ້ງຂື້ນໃນວັນທີ 28 ເດືອນກຸມພາ 1861, ແລະໃນວັນທີ 1 ສິງຫາ 1876, ປະທານາທິບໍດີ Ulysses S. Grant ປະທານາທິບໍດີສະຫະລັດ ໄດ້ລົງນາມ Proclamation 230 ຍອມຮັບເອົາລັດ ເຂົ້າເປັນລັດທີ 38. ລັດ Colorado ມີຊື່ຫລິ້ນເປັນ " Centennial State " ເພາະວ່າມັນໄດ້ກາຍເປັນ ໜຶ່ງລັດ ໃນໜຶ່ງ ສະຕະວັດຫຼັງຈາກທີ່ໄດ້ລົງນາມໃນ ການປະກາດເອກະລາດຂອງສະຫະລັດອາເມລິກາ.
Colorado ມີຊາຍແດນຕິດກັບ ໄວໂອມິງ ໄປທາງທິດເຫນືອ, Nebraska ທິດຕາເວັນອອກສ່ຽງເຫນືອ, Kansas ທາງຕາເວັນອອກ, Oklahoma ທາງຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້, New Mexico ໄປທາງທິດໃຕ້, Utah ທິດຕາເວັນຕົກ, ແລະຕິດຈອດກັບ Arizona ທາງຕາເວັນຕົກສ່ຽງໃຕ້ ຢູ່ທີ່ Four Corners. Colorado ມີຈຸດເດັ່ນ ສຳລັບທີວທັດພູເຂົາທີ່ມີຊີວິດຊີວາ, ປ່າໄມ້, ເຂດທົ່ງພຽງສູງ, Mesas, canyons, ພູພຽງ, ແມ່ນ້ຳ ແລະເຂດທະເລຊາຍ. ລັດໂຄໂລຣາໂດແມ່ນ ໜຶ່ງ ໃນລັດ ພູດອຍ ແລະເປັນສ່ວນ ໜຶ່ງ ຂອງ ພາກຕາເວັນຕົກ ແລະ ທິດຕາເວັນຕົກສ່ຽງໃຕ້ຂອງ ສະຫະລັດ.
ເມືອງ ເດັນເວີ ແມ່ນ ເມືອງຫຼວງ ແລະ ເປັນ ເມືອງທີ່ມີປະຊາກອນຫຼາຍທີ່ສຸດ ໃນ Colorado. ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນລັດດັ່ງກ່າວແມ່ນເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນໃນນາມ Coloradans, ເຖິງແມ່ນວ່າ ຄຳສັບເກົ່າແກ່ "Coloradoan" ຖືກໃຊ້ເປັນບາງຄັ້ງຄາວ. ລັດໂຄໂລຣາໂດແມ່ນລັດທີ່ຮັ່ງມີໃນເຊີງປຽບທຽບ, ຈັດຢູ່ໃນອັນດັບທີ 8 ຂອງລາຍໄດ້ຂອງຄົວເຮືອນໃນປີ 2016, ແລະເປັນອັນດັບທີ 11 ຂອງລາຍໄດ້ຕໍ່ຫົວຄົນໃນປີ 2010. ພາກສ່ວນເສດຖະກິດຕົ້ນຕໍລວມມີລັດຖະບານແລະການປ້ອງກັນປະເທດ, ບໍ່ແຮ່, ກະສິກຳ, ການທ່ອງທ່ຽວແລະການຜະລິດປະເພດອື່ນໆທີ່ນັບມື້ນັບສູງຂື້ນ. ດ້ວຍອຸນຫະພູມທີ່ເພີ່ມຂື້ນແລະນໍ້າທີ່ຫຼຸດລົງ, ເສດຖະກິດກະສິກຳ, ປ່າໄມ້ແລະການທ່ອງທ່ຽວຂອງໂຄໂລຣາໂດ ຄາດວ່າຈະໄດ້ຮັບຜົນກະທົບຢ່າງໜັກຈາກການປ່ຽນແປງຂອງດິນຟ້າອາກາດ.
ອ່າງເກັບນ້ຳ Ten Mile Range ແລະ Dillon ໃກ້ Breckenridge, ລັດ ໂຄໂລຣາໂດ
Front Range Peaks ທາງທິດຕາເວັນຕົກຂອງເມືອງ Denver
ເກາະ Golden, ຢູ່ແມ່ນ້ ຳ ແຍງຊີ, ປະເທດຈີນ (LMS, 1869, p.64)
ແມ້ນ້ຳແຍງຊີ (Yangtze) ເປັນແມ່ນ້ຳທີ່ຍາວທີ່ສຸດໃນອາຊີ, ຍາວທີ່ສຸດອັນດັບສາມຂອງໂລກແລະຍາວທີ່ສຸດໃນໂລກໄຫລຜ່ານ ພາຍໃນປະເທດດຽວທັງໝົດ. ມັນເລີ່ມຢູ່ທີ່ Jari Hill ເທິງ ພູ Tanggula (ພູພຽງຕີເບດ) ແລະໄຫລຜ່ານ 6,300 ກມ (3,900 mi) ທາງທິດຕາເວັນອອກ ໄປຍັງ ທະເລຈີນຕາເວັນອອກ. ມັນແມ່ນແມ່ນ້ຳທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດອັນດັບ 6 ຂອງປະລິມານການໄຫຼໃນໂລກ. ອ່າງລະບາຍນ້ຳ ຂອງມັນປະກອບດ້ວຍ ໜຶ່ງ ສ່ວນຫ້າຂອງເນື້ອທີ່ດິນຂອງຈີນ ແລະເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສ ຂອງປະຊາກອນເກືອບ ໜຶ່ງ ສ່ວນສາມຂອງປະຊາກອນທົ່ວປະເທດ.
ມິສເຕີໂມເດວລາວ (ອັງກິດ: Mister Model Laos) ເປັນການປະກວດນາງງາມທີ່ຈັດຂຶ້ນເປັນປະຈຳທຸກປີ ຈັດຂຶ້ນຄັ້ງທຳອິດໃນປີ ຄ.ສ. 2021.
ຕິດຕາມຂໍ້ມູນຂ່າວສານໄດ້ທີ່ ເຟສບຸກແຟນເຜດ [https://www.facebook.com/misterModellaos/ Mister Model Laos ມິສເຕີໂມເດວລາວ]
ນີ້ແມ່ນບັນຊີລາຍຊື່ຂອງ ແມ່ນ້ ຳ ຕ່າງໆທີ່ຢ່າງ ໜ້ອຍ ສ່ວນ ໜຶ່ງ ຢູ່ປະ ເທດອີຕາລີ. ພວກມັນຖືກຈັດລຽງຕາມແຫລ່ງນ້ຳ ທີ່ພວກມັນໄຫຼລົງສູ່, ຍົກເວັ້ນຊີຊິລີ ແລະ ຊາດິເນຍ, ເຊິ່ງຖືກລະບຸແຍກຕ່າງຫາກ. ຢູ່ທາງລຸ່ມຂອງແມ່ນ້ ຳ ທັງ ໝົດ ຖືກລະບຸຕາມອັກສອນ.
ໄຫຼລົງ ທະເລ ດຳ.
ອັກກົວ ກຣານດາ (Acqua Granda)(ຫລື Spöl)
ແມ່ນ້ຳສາຂາຂອງ ແມ່ນ້ຳ PO.
ແມ່ນ້ຳ Po ໃນ Boretto (RE).
ໄຫຼເຂົ້າ ທະເລ Ligurian.
ແມ່ນ້ຳ Polcevera ໃນ Bolzaneto (Genova)
ແມ່ນ້ຳ ເຫລືອງ ຫລື Huang He ແມ່ນແມ່ນ້ຳທີ່ຍາວທີ່ສຸດອັນດັບສອງຂອງ ຈີນ, ຫລັງຈາກ ແມ່ນ້ ຳ ຢາງຊີ, ແລະເປັນ ລະບົບແມ່ນ້ ຳ ທີ່ຍາວທີ່ສຸດອັນດັບ 6 ຂອງ ໂລກໃນຄວາມຍາວປະມານ 5,464 ກມ (3,395 mi). ມີຕົ້ນກຳເນີດຢູ່ໃນພູ Bayan Har ໃນແຂວງ Qinghai ຂອງພາກຕາເວັນຕົກ ຂອງປະເທດຈີນ, ມັນໄຫຼຜ່ານ 9 ແຂວງ, ແລະມັນໄຫຼລົງສູ່ ທະເລ Bohai ໃກ້ກັບເມືອງ Dongying ໃນ ແຂວງ Shandong. ອ່າງແມ່ນ້ ຳ ເຫລືອງມີຂອບເຂດທິດຕາເວັນອອກ - ທິດຕາເວັນຕົກປະມານ 1,900 ກມ (1,180 mi) ແລະຂອບເຂດພາກ ເໜືອ - ໃຕ້ປະມານ 1,100 ກມ (680 mi). ເນື້ອທີ່ລະບາຍນ້ ຳ ທັງ ໝົດ ປະມານ 795,000 ກິໂລແມັດມົນທົນ (307,000 sq mi).
[https://k005.tistory.com/ 2022년개별공시지가조회] [http://heavensoft.co.kr/ 2022년공동주택공시가격] [http://disaster-edu.kr/ 2022년건강검진대상자조회] [http://seoulfactory.kr/ 1가구1주택양도소득세]
ມະຫາສະໝຸດ ອິນເດຍ, ອີງຕາມຂໍ້ມູນ ຂອງ CIA "The World Factbook" (ພື້ນທີ່ສີຟ້າ), ແລະຕາມທີ່ໄດ້ ກຳນົດໄວ້ໂດຍ IHO (ເສັ້ນດຳ - ບໍ່ລວມເອົາ ແຫຼ່ງນ້ຳ ອື່ນ).
ມະຫາສະໝຸດ ອິນເດຍ ແມ່ນໃຫຍ່ທີ່ສຸດອັນດັບ 3 ຂອງການ ແບ່ງເຂດມະຫາສະໝຸດ ຂອງໂລກເຊິ່ງກວມເອົາ 70,560,000 ກມ ມົນທົນ ຫຼື 19,8% ຂອງ ນ້ຳ ໃນ ພື້ນໂລກ. ມັນຕິດ ກັບທະວີບອາຊີ ທາງທິດ ເໜືອ, ອາຟຣິກາ ທິດຕາເວັນຕົກ ແລະ ອົດສະຕາລີ ໄປທາງຕາເວັນອອກ. ຕິດກັບພາກໃຕ້ມັນແມ່ນ ມະຫາສະຫມຸດໃຕ້ ຫຼື Antarctica, ໂດຍອີງຕາມຄໍານິຍາມໃນການນໍາໃຊ້. ມະຫາສະມຸດອິນເດຍມີທະເລຂະໜາດ ໃຫຍ່ເຊັ່ນ: ທະເລອາຣັບ, ທະເລ Laccadive, ທະເລໂຊມາເລຍ, ອ່າວເບັງກາ, ແລະ ທະເລອັນດາມັນ.
ທະເລດຳ ແມ່ນທະເລ ຂະໜາດນ້ອຍ ຂອງ ມະຫາສະ ໝຸດ ອັດລັງຕິກ ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ລະຫວ່າງ ເອີຣົບ ແລະ ອາຊີ; ທິດຕາເວັນອອກຂອງ ເຂດ Balkans (ເອີຣົບຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້), ທິດໃຕ້ຂອງ ທົ່ງພຽງເອີຣົບຕາເວັນອອກ ໃນ ພາກຕາເວັນອອກຂອງເອີຣົບ, ທິດຕາເວັນຕົກຂອງ Caucasus, ແລະທາງ ເໜືອ ຂອງ Anatolia ໃນ ອາຊີຕາເວັນຕົກ. ມັນມີແຫລ່ງມາຈາກແມ່ນ້ຳໃຫ່ຍຫລາຍສາຍ, ເປັນຕົ້ນແມ່ນ Danube, Dnieper, ແລະ Don.
ທະເລ ດຳ ກວມເອົາເນື້ອທີ່ 436,400 km2 (ບໍ່ລວມ ທະເລ Azov), ຄວາມເລິກສູງສຸດແມ່ນ 2,212 ມ (7,257 ft), ແລະບໍລິມາດຂອງ 547,000 ກມ3.
ທະເລຕິຣເຣນຽນ; ( [mar tirˈrɛːno],  [mɛʁtiʁenjɛn], Sardinian, Corsican, Sicilian, Neapolitan) ແມ່ນສ່ວນ ໜຶ່ງ ຂອງ ທະເລເມດິເຕີເລນຽນ ນອກຝັ່ງທະເລທິດຕາເວັນຕົກຂອງ ອີຕາລີ. ມັນຖືກຕັ້ງຊື່ສຳລັບ ປະຊາຊົນ Tyrrhenian ຖືກລະບຸຕົວຕົນພ້ອມກັບ Etruscans ຂອງອີຕາລີ
ທີ່ຕັ້ງພູມສາດ.
ທະເລມີຊາຍແດນຕິດກັບເກາະຕ່າງໆຂອງ Corsica ແລະ Sardinia (ທິດຕາເວັນຕົກ), ແຫຼມ ອີຕາລີ (ແຄວ້ນ Tuscany, Lazio, Campania, Basilicata, ແລະ Calabria) ໄປທາງທິດ ເໜືອ ແລະທິດຕາເວັນອອກ, ແລະເກາະ Sicily (ທິດໃຕ້). ທະເລ Tyrrhenian ຍັງປະກອບມີເກາະນ້ອຍໆຫຼາຍແຫ່ງເຊັ່ນ Capri, Elba, Ischia ແລະ Ustica.
ທະເລ ໄອໂອນຽນ (, "IónioPélagos" [iˈonio ˈpelaɣos];  [mar ˈjɔːnjo]; Albanian  [dɛtijɔ: n]) ແມ່ນ ອ່າວ ຂອງ ທະເລເມດິເຕີເລນຽນ. ມັນເຊື່ອມຕໍ່ກັບ ທະເລ ອາເດຣຍຕິກ ໄປທາງທິດ ເໜືອ, ແລະ ຕິດກັບ ພາກໃຕ້ຂອງອີຕາລີ, ລວມທັງ Calabria, Sicily, ແລະ ແຫຼມ Salento ຢູ່ທິດຕາເວັນຕົກ, ພາກໃຕ້ ອານບານີ (ແລະພາກຕາເວັນຕົກ Apulia, ອີຕາລີ) ໄປທາງທິດເໜືອ, ແລະຊາຍຝັ່ງທິດຕາເວັນຕົກຂອງ ປະເທດເກຣັກ., ລວມທັງ Peloponnese.
ບັນດາເກາະໃຫຍ່ໃນທະເລເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ທາງທິດຕາເວັນອອກຂອງທະເລແມ່ນຂຶ້ນກັບ ປະເທດເກຣັກ. ພວກມັນຖືກຕັ້ງຊື່ເປັນ ໝູ່ເກາະ Ionian, ໝູ່ ເກາະຕົ້ນຕໍແມ່ນ Corfu, Kefalonia, Zakynthos, Lefkada, ແລະ Ithaca.
ມີເສັ້ນທາງ ເຮືອຂ້າມຟາກ ລະຫວ່າງ Patras ແລະ Igoumenitsa, ປະເທດເກຣັກ, ແລະ Brindisi ແລະ Ancona, ອີຕາລີ, ເຊິ່ງຂ້າມທິດຕາເວັນອອກແລະທິດ ເໜືອ ຂອງທະເລ Ionian, ແລະ ຈາກ Piraeus ໄປທາງທິດຕາເວັນຕົກ. Calypso Deep, ຈຸດທີ່ເລິກທີ່ສຸດໃນທະເລເມດິເຕີເລນຽນ 5,267 m (17,280 ft), ແມ່ນຢູ່ໃນທະເລ Ionian, ຢູ່. ທະເລແມ່ນ ໜຶ່ງ ໃນບັນດາພື້ນທີ່ທີ່ ມີແຜນດິນໄຫວຫລາຍ ທີ່ສຸດໃນໂລກ.
ທະເລ ລີກູຣຽນ (;; Ligurian) ແມ່ນສ່ວນແຂນຂອງ ທະເລເມດິເຕີເລນຽນ, ລະຫວ່າງ ອິຕາລຽນ Riviera (Liguria) ແລະເກາະ Corsica. ທະເລຖືກຕັ້ງຊື່ຕາມຄົນ Ligures ບູຮານ.
ທະເລມີຊາຍແດນຕິດກັບ ອີຕາລີ ແລະຕິດກັບ ຝຣັ່ງ, ແລະເກາະ Corsica ຂອງປະເທດຝຣັ່ງ. ໃນພາກຕາເວັນອອກຂອງທະເລມີຊາຍແດນຕິດກັບ ທະເລ Tyrrhenian, ໃນຂະນະທີ່ທິດຕາເວັນຕົກຕິດກັບທະເລເມດິເຕີເລນຽນ. Genoa ແມ່ນເມືອງທີ່ໂດດເດັ່ນທີ່ສຸດໃນພື້ນທີ່. ຊາຍຝັ່ງພາກຕາເວັນຕົກສຽ່ງ ເໜືອ ແມ່ນໂດດເດັ່ນຍ້ອນຄວາມສວຍສົດງົດງາມຂອງພູມສັນຖານແລະອາກາດທີ່ເອື້ອ ອຳນວຍ.
ໂກຣິເຊຍ ເປັນຕົວເມືອງ ແລະ ເຂດປົກຄອງ (comune) ໃນພາກຕາເວັນອອກສ່ຽງເໜືອ ອິຕາລີ, ໃນເຂດປົກຄອງຕົນເອງຂອງ Friuli Venezia Giulia ທີ່ມີປະຊາກອນ 33 499 ຄົນ. ຕັ້ງຢູ່ໃນຕີນຂອງພູແອລປ໌ຈູລຽນ ມີຊາຍແດນຕິດກັບປະເທດສະໂລເວນີ.
ມັນເຄີຍເປັນເມືອງເອກຂອງແຂວງໂກຣິເຊຍໃນເມື່ອກ່ອນ ແລະເປັນສູນກາງທ່ອງທ່ຽວ, ອຸດສາຫະກຳ ແລະ ການຄ້າ, ນັບແຕ່ປີ ຄສ 1947, ເມືອງແຝດແຫ່ງ Nova Gorica ໄດ້ພັດທະນາບົນຊາຍແດນລະຫວ່າງອີຕາລີ ແລະສະໂລເວນີ. ດິນແດນເຂດນີ້ໄດ້ຕົກຢູ່ພາຍໃຕ້ຂໍ້ຄັດແຍ່ງທາງດິນແດນລະຫວ່າງອີຕາລີ ແລະ ຍູໂກສະລາເວຍ ພາຍຫລັງ ສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງ: ພາຍຫລັງໄດ້ສ້າງຊາຍແດນໃໝ່ໃນປິ ຄສ 1947 ແລະ ເມືອງເກົ່າໄດ້ປະໃຫ້ອີຕາລີ, Nova Gorica ຖືກສ້າງໃນຊາຍແດນຂອງ Yugoslav. ທັງສອງເມືອງໄດ້ສ້າງຕົວເມືອງຂະຫຍາຍ ຫລື conurbation, ເຊິ່ງລວມທັງເທດສະບານສະໂລເວນຽນຂອງ Šempeter-Vrtojba. ນັບແຕ່ເດືອນພຶດສະພາ 2011, ທັງສາມເມືອງໄດ້ຮ່ວມເຂົ້າເປັນເຂດມະຫານະຄອນຂ້າມແດນ ເຊິ່ງຄຸ້ມຄອງແລະຈັດການໂດຍຄະນະກຳມະການການບໍລິການຮ່ວມ.
ໂຄແວັກ ຫຼື COVAX ຫຍໍ້ມາຈາກ COVID-19 Vaccines Global Access ຫລືວ່າ ການເຂົ້າເຖິງວັກຊີນໂຄວິດ-19 ຢ່າງສະເໝີພາບກັນ ແມ່ນຂໍ້ລິເລີ່ມທົ່ວໂລກເພື່ອແນໃສ່ການເຂົ້າເຖິງ ຢາວັກຊີນໂຄວິດ-19 ຢ່າງສະເໝີພາບກັນ, ເຊິ່ງນຳໂດຍ UNICEF, Gavi, ພັນທະມິດວັກຊີນ (ອະດີດຮຽກວ່າພັນທະມິດທົ່ວໂລກ ສຳລັບການສັກວັກຊີນແລະສັກຢາປ້ອງກັນພະຍາດ, ຫຼື GAVI), ອົງການອະນາໄມໂລກ (WHO), ການສົມທົບກັນ ສຳລັບການປະດິດສ້າງເພື່ອການກຽມພ້ອມສຳລັບການລະບາດຂອງພະຍາດລະບາດ (CEPI), ແລະອື່ນໆ. ມັນແມ່ນ ໜຶ່ງ ໃນສາມເສົາຄ້ຳ ຂອງຕົວເລັ່ງການ ເຂົ້າເຖິງເຄື່ອງມື COVID-19, ການລິເລີ່ມນີ້ເລີ່ມຕົ້ນໃນເດືອນເມສາປີ 2020 ໂດຍອົງການອະນາໄມໂລກ, ຄະນະກຳມາທິການສະຫະພາບເອີຣົບ, ແລະລັດຖະບານ ຝຣັ່ງ ເປັນການຕອບໂຕ້ຕໍ່ ການລະບາດຂອງ COVID-19. COVAX ມີຈຸດປະສົງໃນການປະສານງານຊັບພະຍາກອນສາກົນເພື່ອໃຫ້ສາມາດເຂົ້າເຖິງການບົ່ງມະຕິ, ການປິ່ນປົວແລະການສັກຢາວັກຊີນ COVID-19 ຢ່າງເທົ່າທຽມກັນ.
ຮອດວັນທີ 15 ເດືອນກໍລະກົດປີ 2020, 165 ປະເທດ - ເຊິ່ງກວມເອົາ 60% ຂອງ ປະຊາກອນມະນຸດ - ໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມ COVAX.
ພາສາມອນ(ມອນဘာသာမန်,)ໃນເມື່ອກ່ອນເອີ້ນວ່າ Peguan ແລະ Talaing) ແມ່ນພາສາ Austroasiatic ເວົ້າໂດຍຄົນມອນ. ມອນ, ຄ້າຍຄືກັບພາສາຂະ ເໝນ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ, ແຕ່ບໍ່ຄືກັບພາສາອື່ນໆໃນອາຊີແຜ່ນດິນໃຫຍ່ອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້, ບໍ່ແມ່ນສຽງ. ພາສາມອນແມ່ນພາສາພື້ນເມືອງທີ່ຖືກຮັບຮູ້ໃນປະເທດມຽນມາແລະເປັນພາສາພື້ນເມືອງຂອງໄທ.
ມອນໄດ້ຖືກຈັດເປັນພາສາທີ່“ ມີຄວາມສ່ຽງ” ໃນ Atlas 2010 ຂອງອົງການ UNESCO ຂອງພາສາໂລກໃນອັນຕະລາຍ. ພາສາມອນໄດ້ປະເຊີນກັບຄວາມກົດດັນທີ່ສົມມຸດຕິໃນທັງພະມ້າແລະໄທ, ເຊິ່ງບຸກຄົນທີ່ມີເຊື້ອສາຍມອນຫຼາຍຄົນໃນປັດຈຸບັນແມ່ນຄົນ ໜຶ່ງ ທີ່ມີຄວາມໂດດເດັ່ນເປັນພາສາມຽນມາຫຼືພາສາໄທຕາມ ລຳ ດັບ. ໃນປີ 2007, ການເວົ້າພາສາມອນໄດ້ຖືກຄາດຄະເນວ່າຈະມີປະມານ 800,000 ເຖິງ 1 ລ້ານຄົນ. ໃນປະເທດມຽນມາ, ຜູ້ເວົ້າພາສາມອນສ່ວນໃຫຍ່ ດຳ ລົງຊີວິດຢູ່ພາກໃຕ້ຂອງມຽນມາ, ໂດຍສະເພາະແມ່ນລັດມອນ, ຖັດມາແມ່ນພາກພື້ນ Tanintharyi ແລະລັດ Kayin.[https://lo.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?title=Special:ContentTranslation&campaign=contributionsmenu&to=lo&page=Mon+language&from=en&targettitle=%E1%80%99%E1%80%BD%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%98%E1%80%AC%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%85%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%B8# 5
ພາກໃຕ້ຂອງຄອງ ສູເອສ ເທິງ ອ່າວ Suez, ຢູ່ທາງທິດ ເໜືອ ຂອງ ທະເລແດງ
ຄອງສຸເອສ (') ແມ່ນ ເສັ້ນທາງເດີນເຮືອເທິງນ້ຳທະເລ ໃນ ປະເທດເອຢິບ, ເຊື່ອມຕໍ່ ທະເລເມດິເຕີເຣນຽນ ກັບ ທະເລແດງ ຜ່ານ Isthmus ແຫ່ງ Suez ແລະແບ່ງແດນ ອາຟຣິກກາ ແລະ ອາຊີ. ໄດ້ກໍ່ສ້າງໃນລະຫວ່າງປີ 1859 ແລະ 1869 ໂດຍ ບໍລິສັດ Suez Canal ທີ່ໄດ້ສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໂດຍ Ferdinand de Lesseps ໃນປີ 1858, ຄອງນີ້ໄດ້ເປີດໃຫ້ບໍລິການຢ່າງເປັນທາງການໃນ ວັນທີ 17 ພະຈິກ 1869. ຄອງນີ້ ໃຫ້ ເສັ້ນທາງເດີນເຮືອໂດຍກົງຫຼາຍຂຶ້ນລະຫວ່າງ ອັດລັງຕິກເໜືອ ແລະ ທາງພາກເໜືອ ຂອງມະຫາສະໝຸດອິນເດຍ ໂດຍຜ່ານທະເລເມດິເຕີເຣນຽນ ແລະ ທະເລແດງ, ເພື່ອຫລີກລ້ຽງການຜ່ານມະຫາສະໝຸດ ອັດລັງຕິກທາງໃຕ້ ແລະ ມະຫາສະໝຸດອີນເດຍທາງໃຕ້ ແລະ ຫຼຸດໄລຍະທາງການເດີນທາງຈາກທະເລອາຣັບບີ ຫາ ລອນດອນ ປະມານ 8,900 ກມ (5,500 mi), ຫຼື 8-10 ມື້. ມັນຂະຫຍາຍອອກຈາກພາກເໜືອ ຂອງ Port Said ໄປທາງພາກໃຕ້ຂອງ Port Tewfik ທີ່ເມືອງ Suez. ມີຄວາມຍາວ 193.30 km ລວມທັງຊ່ອງທາງເຂົ້າເຖິງ ພາກເໜືອ ແລະ ພາກໃຕ້. ໃນປີ 2020, ມີເຮືອຫລາຍກວ່າ 18,500 ລຳ ໄດ້ແລ່ນຂ້າມຄອງ (ສະເລ່ຍ 51.5 ລຳ ຕໍ່ມື້).
ຄອງ Ludwig ໃນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຄອງ Rhine ແລະ Danube
ຄອງໄຣນ໌ ເມນ ດານູບ (Rhine – Main – Danube) (ເຢຍລະມັນ: "Rhein-Main-Donau-Kanal"; ຍັງເອີ້ນວ່າຄອງ Main-Danube, ຄອງ RMD ຫຼື Europa Canal), ໃນ Bavaria, ເຢຍລະມັນ, ເຊື່ອມຕໍ່ ແມ່ນນ້ຳ Main ແລະ Danube ຂ້າມ ບໍລິເວນລຸ່ມນ້ຳເອີຣົບ, ໄຫລຜ່ານຈາກ Bamberg ຜ່ານ Nuremberg ເຖິງ Kelheim. ຄອງເຊື່ອມຕໍ່ ທະເລເໜືອ ແລະ ມະຫາສະ ໝຸດ ອັດລັງຕິກ ກັບ ທະເລດຳ, ສະໜອງ ເສັ້ນທາງເດີນເຮືອລະຫວ່າງເຂດສາມຫຼ່ຽມ Rhine (ຢູ່ Rotterdam ໃນປະເທດເນເທີແລນ), ແລະເຂດສາມຫຼ່ຽມ Danube ໃນພາກຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ຂອງ ປະເທດໂຣມານີ ແລະທາງທິດຕາເວັນຕົກສ່ຽງໃຕ້ຂອງ ອູເກຣນ (ຫຼື Constanța, ຜ່ານທາງ ຄອງ ທະເລດຳ Danube –). ຄອງປະຈຸບັນ ໄດ້ ສຳ ເລັດໃນປີ 1992 ແລະມີຄວາມຍາວ 171 ກມ (106 mi).
ຍຸດທະສາດເນື້ອຫາແມ່ນການວາງແຜນ, ການພັດທະນາ, ແລະການຄຸ້ມຄອງເນື້ອຫາ - ເປັນລາຍລັກອັກສອນຫລືໃນສື່ອື່ນໆ. ຄຳ ສັບດັ່ງກ່າວແມ່ນມີຫຼາຍໂດຍສະເພາະໃນການພັດທະນາເວບໄຊທ໌ຕັ້ງແຕ່ທ້າຍຊຸມປີ 1990. ມັນແມ່ນພາກສະ ໜາມ ທີ່ໄດ້ຮັບການຍອມຮັບໃນການອອກແບບປະສົບການຂອງຜູ້ໃຊ້, ແລະມັນຍັງແຕ້ມຈາກລະບຽບວິໄນທີ່ຢູ່ໃກ້ຄຽງເຊັ່ນ: ສະຖາປັດຕະຍະ ກຳ ຂໍ້ມູນ, ການຈັດການເນື້ອຫາ, ການວິເຄາະທຸລະກິດ, ການຕະຫລາດດິຈິຕອນແລະການສື່ສານທາງວິຊາການ.
ນິຍາມ.
ກົນລະຍຸດເນື້ອຫາໄດ້ຖືກອະທິບາຍວ່າເປັນການວາງແຜນ ສຳ ລັບ "ການສ້າງ, ການພິມເຜີຍແຜ່ແລະການປົກຄອງເນື້ອຫາທີ່ເປັນປະໂຫຍດ, ທີ່ເປັນປະໂຫຍດ.
ໃນບົດຂຽນປີ 2007 ທີ່ມີຫົວຂໍ້ວ່າ "[https://www.marketalist.com/create-seo-content-strategy/ ຍຸດທະສາດເນື້ອຫາ]: ປັດຊະຍາຂອງຂໍ້ມູນ", Rachel Lovinger ອະທິບາຍເປົ້າ ໝາຍ ຂອງຍຸດທະສາດເນື້ອຫາຄືການໃຊ້ "ຄຳ ສັບແລະຂໍ້ມູນເພື່ອສ້າງເນື້ອຫາທີ່ບໍ່ມີມູນຄວາມຈິງເຊິ່ງສະ ໜັບ ສະ ໜູນ ປະສົບການທີ່ມີຄວາມ ໝາຍ ແລະໂຕ້ຕອບ." ໃນທີ່ນີ້, ນາງຍັງໄດ້ສະ ເໜີ ການປຽບທຽບທີ່ວ່າ "ຍຸດທະສາດເນື້ອຫາແມ່ນການຂຽນ copywriting ຍ້ອນວ່າສະຖາປັດຕະຍະ ກຳ ຂໍ້ມູນແມ່ນການອອກແບບ. ພັນທະມິດຍຸດທະສາດເນື້ອຫາລວມ ຄຳ ນິຍາມຂອງ Kevin Nichols
ກັບ Kristina Halvorson ແລະ ກຳ ນົດຍຸດທະສາດເນື້ອຫາວ່າ "ເອົາເນື້ອຫາທີ່ ເໝາະ ສົມໃຫ້ຜູ້ຊົມໃຊ້ທີ່ຖືກຕ້ອງໃນເວລາທີ່ ເໝາະ ສົມໂດຍຜ່ານການວາງແຜນຍຸດທະສາດຂອງການສ້າງເນື້ອຫາ, ການຈັດສົ່ງແລະການປົກຄອງ.
ຜູ້ປະຕິບັດ.
ນັກຍຸດທະສາດເນື້ອຫາມັກຈະຄຸ້ນເຄີຍກັບວິທີການ, ເຕັກນິກແລະເຄື່ອງມືທີ່ຫລາກຫລາຍ. ທັດສະນະທີ່ນັກຍຸດທະສາດເນື້ອຫາ ນຳ ມາແມ່ນຂື້ນກັບການຝຶກອົບຮົມແລະການສຶກສາວິຊາຊີບຂອງພວກເຂົາ. ຍົກຕົວຢ່າງ, ບາງຄົນຊ່ຽວຊານໃນ "ຍຸດທະສາດດ້ານ ໜ້າ," ເຊິ່ງປະກອບມີການພັດທະນາບຸກຄົນ, ການສ້າງແຜນທີ່ຂອງປະສົບການຂອງຜູ້ໃຊ້, ການ ກຳ ນົດຍຸດທະສາດທຸລະກິດແລະຄວາມຕ້ອງການຂອງຜູ້ໃຊ້, ການພັດທະນາຍຸດທະສາດຍີ່ຫໍ້, ການຄົ້ນຫາຊ່ອງທາງທີ່ແຕກຕ່າງກັນ, ແລະການສ້າງແນວທາງແລະ ຄຳ ແນະ ນຳ ກ່ຽວກັບການເພີ່ມປະສິດທິພາບຂອງເຄື່ອງຈັກຊອກຫາ. ຄົນອື່ນຊ່ຽວຊານໃນ "ຍຸດທະສາດດ້ານຫລັງ," ເຊິ່ງປະກອບມີການສ້າງຮູບແບບເນື້ອຫາ, ການວາງແຜນພາສີແລະ metadata, ການສ້າງລະບົບການຈັດການເນື້ອຫາແລະລະບົບການກໍ່ສ້າງເພື່ອສະ ໜັບ ສະ ໜູນ ການ ນຳ ໃຊ້ເນື້ອຫາ. ພາລະບົດບາດທັງສອງກ່ຽວຂ້ອງກັບການແກ້ໄຂບັນຫາການເຮັດວຽກແລະການປົກຄອງ. ຍຸດທະສາດເນື້ອຫາ
210px
ເຈົ້າຊາຍຟີລິບ ດະຍຸກແຫ່ງເອດິນບະຣະ (; 10 ມິຖຸນາ 1921 - 9 ເມສາ 2021) ເປັນເຈົ້າຊາຍແຫ່ງປະເທດເກຣັກແລະເດນມາກເຊີ່ງອະພິເສກສົມລົດເຂົ້າສູ່ລາດຊະວົງອັງກິດ ເປັນພະລາດສະວາມີໃນສົມເດັດພະລາຊິນີນາດເອລີຊາແບັດທີ 2 ແຫ່ງສະຫະລາຊະອານາຈັກ
ໂລກຕິດເຊື່ອໄວລັດໂຄໂລນາ (ໂຄວິດ) ແມ່ນກຸ່ມຂອງໄວຣັດ RNA ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງເຊິ່ງກໍ່ໃຫ້ເກີດພະຍາດຕ່າງໆໃນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນົມແມ່ແລະເດັກ. ໃນມະນຸດແລະນົກ, ກຸ່ມໄວຣັດເຮັດໃຫ້ເກີດການຕິດເຊື້ອທາງເດີນຫາຍໃຈຊຶ່ງສາມາດຕັ້ງແຕ່ເບົາເຖິງຂັ້ນຈົນເຖິງຕາຍ. ພະຍາດທີ່ບໍ່ຮຸນແຮງໃນມະນຸດລວມມີບາງກໍລະນີໄຂ້ຫວັດໃຫຍ່ (ເຊິ່ງກໍ່ເກີດຈາກໄວຣັດຊະນິດອື່ນໆ, ສ່ວນຫຼາຍແມ່ນໂຣກ rhinoviruses), [1] ໃນຂະນະທີ່ແນວພັນທີ່ເປັນອັນຕະລາຍຫຼາຍສາມາດເຮັດໃຫ້ເກີດພະຍາດ SARS, MERS, ແລະ COVID-19. [2] ເມື່ອຮອດປີ 2020, ມີ 45 ຊະນິດທີ່ຖືກຈົດທະບຽນເປັນໂຣກ coronaviruses, [3] ໃນຂະນະທີ່ 11 ພະຍາດໄດ້ຖືກ ກຳ ນົດ, ດັ່ງທີ່ໄດ້ລະບຸໄວ້ຂ້າງລຸ່ມນີ້.
Coronaviruses ແມ່ນເປັນທີ່ຮູ້ຈັກ ສຳ ລັບຮູບຮ່າງຂອງພວກມັນຄ້າຍຄືກັບດວງຕາເວັນທີ່ມີຮູບດາວ, ເຊັ່ນວ່າດວງຕາເວັນໄດ້ສັງເກດເຫັນໃນເວລາທີ່ແສງຕາເວັນທັງ ໝົດ; coronais ມາຈາກ ຄຳ ສັບພາສາລາແຕັງ ຄຳ ທີ່ມີຄວາມ ໝາຍ ວ່າ 'garland, wreath, crown'. [4] ມັນໄດ້ຖືກສ້າງຂື້ນໂດຍມິຖຸນາ Almeida ແລະ David Tyrrell, ຜູ້ກໍ່ຕັ້ງບັນພະບຸລຸດຂອງການສຶກສາໂຣກ coronavirus, [5] ແລະຖືກ ນຳ ໃຊ້ຄັ້ງ ທຳ ອິດໃນບົດຂຽນ ໃໝ່ ໃນປີ 1968, [6] ໂດຍໄດ້ຮັບການອະນຸມັດຈາກຄະນະ ກຳ ມະການສາກົນ ສຳ ລັບນາມສະກຸນໄວຣັສສາມປີຕໍ່ມາ. [7]]
ພະຍາດ coronavirus ທຳ ອິດໄດ້ຖືກຄົ້ນພົບໃນທ້າຍຊຸມປີ 1920, ເຖິງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ບັນພະບຸລຸດທີ່ພົບເລື້ອຍທີ່ສຸດຂອງໂຣກ coronaviruses ແມ່ນຄາດວ່າຈະມີຢູ່ໃນປະຈຸບັນເປັນ 8000 BCE. [8] ໂຣກ coronavirus ຂອງມະນຸດໄດ້ຖືກຄົ້ນພົບໃນປີ 1960, ໂດຍຜ່ານການທົດລອງຫຼາຍໆຢ່າງໃນສະຫະລັດແລະອັງກິດ. ຕົ້ນ ກຳ ເນີດທີ່ມັກເກີດຂື້ນໃນໂຣກ coronavirus ຂອງມະນຸດແມ່ນເຈຍ. [10]
ເຊື່ອກັນວ່າສັນຍາລັກດັ່ງກ່າວຕິດຕາມຕົ້ນ ກຳ ເນີດຂອງມັນມາຈາກສັນຍາລັກ℔, [a] ຕົວຫຍໍ້ຂອງ ຄຳ ສັບ Roman termlibra pondo, ເຊິ່ງແປວ່າ "ນ້ ຳ ໜັກ ປອນ". [7] [8] ຕົວຫຍໍ້ນີ້ຖືກພິມດ້ວຍປະເພດ ligature ທີ່ອຸທິດຕົນ, ມີເສັ້ນແນວນອນຂ້າມ, ເພື່ອວ່າຕົວອັກສອນຕົວນ້ອຍຈະບໍ່ຜິດພາດ ສຳ ລັບຕົວເລກ 1. ໃນທີ່ສຸດສັນຍາລັກດັ່ງກ່າວໄດ້ຖືກຫຼຸດລົງເພື່ອຄວາມກະຈ່າງແຈ້ງເປັນການຊ້ອນກັນຂອງສອງເສັ້ນເລືອດຕັນທາງນອນ "=" ທົ່ວ ເສັ້ນເລືອດຕັນໃນຄ້າຍຄືສອງເສັ້ນ "//". " ຕົວຢ່າງຂອງມັນທີ່ຖືກ ນຳ ໃຊ້ເພື່ອຊີ້ບອກວ່າປອນມີຢູ່ຢ່າງ ໜ້ອຍ ຈົນຮອດປີ 1850. [9] [b]
ສັນຍາລັກດັ່ງກ່າວໄດ້ຖືກອະທິບາຍວ່າເປັນ "ຕົວເລກ" ໃນຕົວ ໜັງ ສື 1853 ກ່ຽວກັບການຈອງບັນຊີ, [10] ແລະຄວາມ ໝາຍ ສອງຢ່າງຂອງມັນໄດ້ຖືກອະທິບາຍໄວ້ໃນຂໍ້ຄວາມບັນທຶກຈາກປີ 1880. [11] ປື້ມຄູ່ມືການແນະ ນຳ ຂອງແບບ ຈຳ ລອງຕົວພິມ 5 ຕົວເລກ 5 ຕົວເລກ (c. 1896) ປະກົດວ່າອີງໃສ່ສັນຍາລັກດັ່ງກ່າວວ່າ "ເຄື່ອງ ໝາຍ ເລກ ໝາຍ [12] ເຖິງແມ່ນວ່ານີ້ຍັງສາມາດຫມາຍເຖິງເຄື່ອງຫມາຍ numero. [14] ປື້ມຄູ່ມືປີ 1917 ຈຳ ແນກລະຫວ່າງສອງການ ນຳ ໃຊ້ຂອງສັນຍາລັກ: "ຈຳ ນວນ (ຂຽນກ່ອນຕົວເລກ)"; ແລະ "ປອນ (ຂຽນຕາມຮູບ)" [15] ການໃຊ້ປະໂຫຍກທີ່ວ່າ "ເຄື່ອງ ໝາຍ ປໍ້າ" ເພື່ອ ໝາຍ ເຖິງສັນຍາລັກນີ້ແມ່ນພົບເຫັນຈາກປີ 1932 ໃນການໃຊ້ສະຫະລັດ. ຄຳ ສັບທີ່ມີສັນຍາລັກທີ່ພົບໃນການຂຽນຂອງອາຟຣິກາໃຕ້ຈາກທ້າຍຊຸມປີ 1960, [17] ແລະຈາກແຫຼ່ງອື່ນໆທີ່ບໍ່ແມ່ນອາເມລິກາ ເໜືອ ໃນຊຸມປີ 1970. [ອ້າງ ຈຳ ເປັນ]
ສັນຍາລັກທີ່ເບິ່ງຄືວ່າໄດ້ຖືກ ນຳ ໃຊ້ເປັນຕົ້ນຕໍໃນເອກະສານທີ່ຂຽນດ້ວຍມື; ໃນທຸລະກິດການພິມ, ສັນຍາລັກ numero (№) ແລະ barred-lb (℔) ແມ່ນໃຊ້ ສຳ ລັບ“ ຈຳ ນວນ” ແລະ“ ປອນ” ຕາມ ລຳ ດັບ [ບ່ອນໃດ?] [ອ້າງ ຈຳ ເປັນ]
ສຳ ລັບອຸປະກອນກົນຈັກ, ສັນຍາລັກດັ່ງກ່າວປາກົດຢູ່ເທິງແປ້ນພິມຂອງເຄື່ອງພິມດີດມາດຕະຖານ RRingington (ຄ. ສ. ປີ 1886), [18] ແຕ່ບໍ່ໄດ້ໃຊ້ໃນແປ້ນພິມທີ່ໃຊ້ ສຳ ລັບການຈັດປະເພດ. [9] ມັນປາກົດຢູ່ໃນຫລາຍໆລະຫັດຂອງເຄື່ອງໂທລະຄົມນາຄົມແລະຈາກນັ້ນໄດ້ຖືກຄັດລອກໄປທີ່ ASCII, ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ມັນມີຢູ່ໃນຄອມພີວເຕີ້ແລະດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ມີການ ນຳ ໃຊ້ອີກຫລາຍໆຢ່າງ ສຳ ລັບຕົວລະຄອນ. ສັນຍາລັກດັ່ງກ່າວໄດ້ຖືກ ນຳ ສະ ເໜີ ຢູ່ປຸ່ມດ້ານລຸ່ມເບື້ອງຂວາຂອງເຄື່ອງ ສຳ ອາງ ສຳ ຜັດໃນປີ 1968, ແຕ່ປຸ່ມດັ່ງກ່າວບໍ່ໄດ້ຖືກ ນຳ ໃຊ້ຢ່າງກວ້າງຂວາງຈົນກວ່າຈະມີເຄື່ອງສຽງຂະ ໜາດ ໃຫຍ່ (ລະບົບ PBX, ແລະອື່ນໆ) ໃນຕົ້ນຊຸມປີ 1980. [19]
ໜຶ່ງ ໃນການ ນຳ ໃຊ້ໃນຄອມພີວເຕີ້ແມ່ນການໃສ່ປ້າຍຂໍ້ຄວາມຕໍ່ໄປນີ້ວ່າມີການຕີຄວາມແຕກຕ່າງ (ເຊັ່ນ ຄຳ ສັ່ງຫລື ຄຳ ເຫັນ) ຈາກສ່ວນທີ່ເຫຼືອຂອງຂໍ້ຄວາມ. ມັນໄດ້ຖືກຮັບຮອງເອົາ ສຳ ລັບການ ນຳ ໃຊ້ພາຍໃນເຄືອຂ່າຍການສົນທະນາເຄືອຂ່າຍອິນເຕີເນັດ (IRC) ປະມານປີ 1988 ເພື່ອປ້າຍຊື່ກຸ່ມແລະຫົວຂໍ້. [20] ການ ນຳ ໃຊ້ນີ້ໄດ້ແຮງບັນດານໃຈ [21] Chris Messina ເພື່ອສະ ເໜີ ລະບົບທີ່ຄ້າຍຄືກັນທີ່ຈະໃຊ້ໃນ Twitter ເພື່ອໂຄດຫົວຂໍ້ທີ່ສົນໃຈໃນເຄືອຂ່າຍ microblogging, [22] ນີ້ໄດ້ກາຍເປັນທີ່ຮູ້ຈັກວ່າເປັນ hashtag. ເຖິງແມ່ນວ່າການ ນຳ ໃຊ້ໃນເບື້ອງຕົ້ນແລະເປັນທີ່ນິຍົມທີ່ສຸດໃນ Twitter, ການ ນຳ ໃຊ້ hashtag ໄດ້ຂະຫຍາຍໄປຍັງສະຖານທີ່ສື່ສັງຄົມອື່ນໆ. [23]
ບ້ານໜອງໄຮມີປະຫວັດຄວາມເປັນມາຄື ເລີ່ມທໍາອິດກ່ອນທີ່ຈະມາເປັນບ້ານໜອງໄຮໃນປັດຈຸບັນນີ້ ແຕ່ກ່ອນໄດ້ມີຊາວບ້ານສວນມອນໄດ້ຍ້າຍມາຢູ່ໃນເຂດບໍລິເວນແຫ່ງນີ້ ເຊິ່ງພວກເຂົາເຈົ້າໄດ້ມາປັກຫຼັກຕັ້ງຖິ່ນຖານບ້ານເຮືອນເພື່ອເຮັດສວນ, ເຮັດໄຮ່ ແລະ ດໍາລົງຊີວິດທໍາມາຫາກິນຢູ່ໃນບໍລິເວນນີ້ ເຊິ່ງໄລຍະນັ້ນ ແມ່ນບໍ່ທັນໄດ້ມີຊື່ບ້ານເທື່ອ ແລ້ວຊາວສວນມອນໃນໄລຍະນັ້ນກໍມີຄອບຄົວບໍ່ຫຼາຍ ເຊິ່ງມີປະມານ 20 ປາຍຄອບຄົວ, ໃນໄລຍະຕໍ່ມາເຂົາເຈົ້າກໍໄດ້ມີນາຍບ້ານຄົນທໍາອິດ ພ້ອມກັບໄດ້ມີການຕັ້ງຊື່ບ້ານຄັ້ງທໍາອິດເຊັ່ນກັນ ໂດຍນາຍບ້ານມີຊື່ວ່າ: “ພໍ່ຕູ້ກ່ອນບ້ານທິດມີ” ເຊິ່ງຊາວບ້ານໄດ້ພາກັນເອີ້ນນາຍບ້ານຂອງເຂົາເຈົ້າໃນຊ່ວງນັ້ນໂດຍຊື່ເອີ້ນທີ່ວ່ານາຍບ້ານ "ກ່ອນບ້ານທິດມີ” ນີ້ມີຄວາມໝາຍວ່າ: ເປັນບຸກຄົນສໍາຄັນ, ອາວຸໂສ ແລະ ເປັນບຸກຄົນທີ່ມາອາໄສຢູ່ກ່ອນໝູ່ໝົດໃນເຂດແຫ່ງນີ້. ເພິ່ນມາອາໄສຢູ່ກ່ອນທີ່ຈະມີບ້ານເຮືອນຂອງປະຊາຊົນກວ່າ 20 ຄອບຄົວອີກ ແລະ ເພິ່ນກໍເປັນນາຍບ້ານຄົນທໍາອິດຂອງບ້ານແຫ່ງນີ້ອີກ. ຄໍາວ່າ: ກ່ອນບ້ານ ແມ່ນເພິ່ນໄດ້ມາອາໄສຢູ່ກ່ອນໝູ່, ສ່ວນຄໍາວ່າທິດມີແມ່ນຊື່ຂອງເພິ່ນເອງ ພໍ່ຕູ້ທິດມີ, ພໍ່ຕູ້ກ່ອນບ້ານທິດມີນີ້ ເພິ່ນໄດ້ເປັນນາຍບ້ານແຕ່ປີ ຄ.ສ 1963 ແລະ ເພິ່ນເອງກໍໄດ້ຕັ້ງຊື່ບ້ານໃນປີດຽວກັນ ໂດຍເພິ່ນໄດ້ຕັ້ງຊື່ຈາກສະພາບແວດລ້ອມອອ້ມຂ້າງຂອງບ້ານທີ່ເດັ່ນສຸດກໍຄື ດ້ວຍໜອງທີ່ໃຫຍ່ເປັນບວກ, ຂີ້ຕົມທີ່ງົວ ແລະ ຄວາຍມັກມາລົງຫຼິ້ນ ພ້ອມກັບມີຕົ້ນໄຮທີ່ໃຫຍ່ສີ່ຕົ້ນອ້ອມໜອງ ເພິ່ນຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ບ້ານໜອງໄຮ ເປັນຕົ້ນມາຈົນເຖິງປັດຈຸບັນນີ້. ຕັ້ງແຕ່ສ້າງຕັ້ງເປັນບ້ານໜອງໄຮໃນ ປີ ຄ.ສ 1963 ຈົນເຖິງ ປີ ຄ.ສ 2018 ບ້ານໜອງໄຮໄດ້ມີນາຍບັນມາແລ້ວທັງໝົດ 10 ຄົນ.
ບ້ານໜອງໄຮຕັ້ງຢູ່ເມືອງຫາດຊາຍຟອງ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ, ບ້ານໜອງໄຮມີເນື້ອທີ່ທັງໝົດ 390 ເຮັກຕາ, ໃນນັ້ນມີເນື້ອທີ່ການປຸກສ້າງ 200 ເຮັກຕາ, ມີປະຊາກອນທັງໝົດ 4,392 ຄົນໃນນັ້ນມີປະຊາກອນຍິງ 2,225 ຄົນ; ມີ 1,178 ຄອບຄົວ, ມີ 1,098 ຫຼັງຄາເຮືອນ, ມີ 68 ໜ່ວຍ ແລະ ມີ 5 ຄຸ້ມໃຫຍ່ (ສະຖິຕິປີ 2016).
- ທິດຕາເວັນຕົກ ຕິດກັບ ບ້ານດົງສະຫວາດ, ບ້ານຫາດຊາຍຂາວ, ບ້ານສົມຫວັງເຫນືອ, ບ້ານສົມຫວັງໃຕ້
BBIBP-CorV, ເຊິ່ງເອີ້ນກັນວ່າ ວັກຊີນ ຊີໂນຟາມ (Sinopharm COVID-19), ແມ່ນ ໜຶ່ງ ໃນສອງ ວັກຊີນ ໄວຣັດຕາຍທີ່ ພັດທະນາໂດຍ Sinopharm. ໃນທ້າຍເດືອນທັນວາປີ 2020, ມັນແມ່ນຢູ່ໃນ ການທົດລອງໄລຍະທີ III ໃນປະ ເທດ Argentina, Bahrain, Egypt, Morocco, Pakistan, Peru, ແລະ United Arab Emirates (UAE) ເຊິ່ງມີຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມຫຼາຍກວ່າ 60,000 ຄົນ. BBIBP-CorV ແບ່ງປັນເທັກໂນໂລຊີທີ່ຄ້າຍຄືກັນກັບ CoronaVac ແລະ BBV152, ວັກຊີນໄວຣັດ້ເຊື້ອຕາຍອື່ນໆ ສຳລັບ COVID-19 ທີ່ກຳລັງພັດທະນາໃນການທົດລອງໄລຍະທີ III.
ວັນທີ 9 ທັນວາ, UAE ໄດ້ປະກາດຜົນຊົ່ວຄາວຈາກການທົດລອງໄລຍະ III ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ BBIBP-CorV ມີປະສິດທິຜົນ 86% ຕ້ານການຕິດເຊື້ອ COVID-19. ໃນທ້າຍເດືອນທັນວາ, Sinopharm ໄດ້ປະກາດວ່າການວິເຄາະພາຍໃນຂອງມັນຊີ້ໃຫ້ເຫັນເຖິງປະສິດທິພາບ 79%. ໃນຂະນະທີ່ວັກຊີນ mRNA ຄືກັນກັບຢາວັກຊີນ Pfizer – BioNTech COVID-19 ແລະ mRNA-1273 ສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງປະສິດທິຜົນສູງກວ່າ 90%, ມີຄວາມທ້າທາຍໃນການແຈກຢາຍ ສຳ ລັບບາງປະເທດຍ້ອນວ່າພວກເຂົາຕ້ອງການສິ່ງ ອຳ ນວຍຄວາມສະດວກແລະລົດບັນທຸກທີ່ສາມາດຮັກສາອຸນຫະພມູມໄດ້ດີ. ສ່ວນ BIBP-CorV ສາມາດຂົນສົ່ງແລະເກັບຮັກສາໄວ້ໃນອຸນຫະພູມຕູ້ເຢັນປົກກະຕິ.
BBIBP-CorV ຖືກ ນຳໃຊ້ເຂົ້າໃນການໂຄສະນາສັກຢາປ້ອງກັນໂດຍບາງປະເທດໃນອາຊີ, ອາຟຣິກາ, ອາເມລິກາໃຕ້, ແລະເອີຣົບ. Sinopharm ຄາດວ່າຈະສາມາດຜະລິດ BBIBP-CorV ໄດ້ ໜຶ່ງ ພັນລ້ານໂດສ ໃນປີ 2021. ໃນວັນທີ 26 ມີນາ, Sinopharm ກ່າວວ່າໄດ້ມີການສັກຢາຫຼາຍກວ່າ 80 ລ້ານໂດສໄປແລ້ວ.
ການອອກ ກຳ ລັງກາຍແມ່ນສະພາບຂອງສຸຂະພາບແລະສະຫວັດດີພາບແລະພິເສດແມ່ນຄວາມສາມາດໃນການປະຕິບັດດ້ານກິລາ, ອາຊີບແລະກິດຈະ ກຳ ປະ ຈຳ ວັນ. ການອອກ ກຳ ລັງກາຍໂດຍທົ່ວໄປແມ່ນບັນລຸໄດ້ຜ່ານການໂພຊະນາການທີ່ ເໝາະ ສົມ, ການອອກ ກຳ ລັງກາຍທີ່ແຂງແຮງປານກາງ, ແລະການພັກຜ່ອນທີ່ພຽງພໍ.
ກ່ອນການປະຕິວັດອຸດສາຫະ ກຳ, ຄວາມແຂງແຮງໄດ້ຖືກ ກຳ ນົດວ່າເປັນຄວາມສາມາດໃນການປະຕິບັດກິດຈະ ກຳ ຂອງມື້ໂດຍບໍ່ມີຄວາມອິດເມື່ອຍ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ດ້ວຍການອັດຕະໂນມັດແລະການປ່ຽນແປງຮູບແບບການອອກ ກຳ ລັງກາຍໃນປັດຈຸບັນຖືວ່າເປັນມາດຕະການ ໜຶ່ງ ຂອງຄວາມສາມາດຂອງຮ່າງກາຍໃນການເຮັດວຽກຢ່າງມີປະສິດທິຜົນໃນກິດຈະ ກຳ ການເຮັດວຽກແລະການພັກຜ່ອນ, ໃຫ້ມີສຸຂະພາບແຂງແຮງ, ຕ້ານທານກັບພະຍາດຕິດຕໍ່ທາງເພດ ສຳ ພັນແລະຕອບສະ ໜອງ ກັບສະຖານະການສຸກເສີນ.
ຄວາມແຂງແຮງແມ່ນຖືກ ກຳ ນົດວ່າຄຸນນະພາບຫຼືສະພາບຂອງການທີ່ ເໝາະ ສົມແລະມີສຸຂະພາບແຂງແຮງ. ປະມານປີ 1950, ບາງທີອາດສອດຄ່ອງກັບການປະຕິວັດອຸດສາຫະ ກຳ ແລະການຮັກສາສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ 2, ຄຳ ວ່າ "ຄວາມແຂງແຮງ" ໄດ້ເພີ່ມຂື້ນໃນປະເທດຕາເວັນຕົກໂດຍປັດໃຈສິບ. ຄໍານິຍາມທີ່ທັນສະໄຫມຂອງການອອກກໍາລັງກາຍອະທິບາຍເຖິງບຸກຄົນຫຼືຄວາມສາມາດຂອງເຄື່ອງຈັກໃນການປະຕິບັດຫນ້າທີ່ສະເພາະໃດຫນຶ່ງຫຼືຄໍານິຍາມລວມຂອງການປັບຕົວຂອງມະນຸດເພື່ອຮັບມືກັບສະຖານະການຕ່າງໆ. ສິ່ງດັ່ງກ່າວໄດ້ເຮັດໃຫ້ມີຄວາມ ສຳ ພັນກັບຄວາມແຂງແຮງແລະຄວາມດຶງດູດຂອງຄົນເຮົາເຊິ່ງໄດ້ລະດົມອຸດສະຫະ ກຳ ແລະອຸປະກອນອອກ ກຳ ລັງກາຍທົ່ວໂລກ. ກ່ຽວກັບ ໜ້າ ທີ່ສະເພາະ, ການອອກ ກຳ ລັງກາຍແມ່ນໄດ້ມາຈາກຄົນທີ່ມີຄວາມສາມາດທາງອາກາດແອນ້ອຍຫລື anaerobic ທີ່ ສຳ ຄັນ, ເຊັ່ນຄວາມອົດທົນຫລືຄວາມເຂັ້ມແຂງ. ໂຄງການອອກ ກຳ ລັງກາຍທີ່ມີຮູບຮ່າງດີເຮັດໃຫ້ບຸກຄົນໃນທຸກດ້ານຂອງການອອກ ກຳ ລັງກາຍສົມທຽບກັບການປະຕິບັດພຽງຢ່າງດຽວ, ເຊັ່ນ: ຄວາມອົດທົນຂອງລະບົບຫົວໃຈ / ຫາຍໃຈຫຼືການຝຶກຝົນນ້ ຳ ໜັກ ເທົ່ານັ້ນ.
ໂຄງການອອກ ກຳ ລັງກາຍທີ່ ເໝາະ ສົມກັບບຸກຄົນໂດຍປົກກະຕິແມ່ນສຸມໃສ່ທັກສະ ໜຶ່ງ ຫຼືຫຼາຍຢ່າງ, ແລະອາຍຸ ຫຼືຄວາມຕ້ອງການທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບສຸຂະພາບເຊັ່ນສຸຂະພາບຂອງກະດູກ. [9] ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນຫຼາຍ [10] ຍັງອ້າງເຖິງສຸຂະພາບຈິດ, ສັງຄົມແລະອາລົມເປັນສ່ວນ ໜຶ່ງ ທີ່ ສຳ ຄັນຂອງການອອກ ກຳ ລັງກາຍໂດຍລວມ. ສິ່ງນີ້ມັກຈະຖືກ ນຳ ສະ ເໜີ ໃນປື້ມ ຕຳ ລາຮຽນເປັນສາມຫຼ່ຽມທີ່ປະກອບດ້ວຍສາມຈຸດເຊິ່ງສະແດງເຖິງຄວາມແຂງແຮງທາງດ້ານຮ່າງກາຍ, ຈິດໃຈແລະຈິດໃຈ. ຄວາມແຂງແຮງທາງດ້ານຮ່າງກາຍຍັງສາມາດປ້ອງກັນຫຼືປິ່ນປົວສະພາບສຸຂະພາບ ຊຳ ເຮື້ອທີ່ເກີດຂື້ນໂດຍການ ດຳ ລົງຊີວິດທີ່ບໍ່ດີຕໍ່ສຸຂະພາບຫຼືຜູ້ສູງອາຍຸ. ການເຮັດວຽກນອກຈາກນີ້ຍັງສາມາດຊ່ວຍໃຫ້ບາງຄົນນອນຫຼັບດີກວ່າແລະອາດຊ່ວຍຫຼຸດຜ່ອນຄວາມຜິດປົກກະຕິທາງດ້ານອາລົມໃນບາງຄົນ.
ການຄົ້ນຄ້ວາທີ່ ກຳ ລັງພັດທະນາໄດ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າຜົນປະໂຫຍດຫຼາຍຢ່າງຂອງການອອກ ກຳ ລັງກາຍແມ່ນຖືກໄກ່ເກ່ຍຜ່ານບົດບາດຂອງກ້າມຊີ້ນກະດູກເປັນອະໄວຍະວະ endocrine. ນັ້ນແມ່ນ, ກ້າມເນື້ອທີ່ເຮັດສັນຍາຈະປ່ອຍສານຫຼາຍຊະນິດທີ່ເອີ້ນວ່າ myokines, ເຊິ່ງສົ່ງເສີມການຈະເລີນເຕີບໂຕຂອງເນື້ອເຍື່ອ ໃໝ່, ການ ບຳ ບັດເນື້ອເຍື່ອ, ແລະ ໜ້າ ທີ່ຕ້ານການອັກເສບຕ່າງໆ, ເຊິ່ງຊ່ວຍຫຼຸດຜ່ອນຄວາມສ່ຽງໃນການພັດທະນາພະຍາດອັກເສບຕ່າງໆ.
ພາກຕະເວັນອອກສ່ຽງເໜືອ ຫຼື ພາກອີສານ ແມ່ນພູມມິພາກແຫ່ງນືງໃນປະເທດໄທ ຕັ້ງຢູ່ບົນແອ່ງໂຄລາດແລະແອ່ງສະກົນນະຄອນ ທາງທິດເໜືອຕິດກັບແມ່ນ້ຳຂອງຂອງປະເທດລາວ ທາງທິດໃຕ້ຕິດກັບເທືອກເຂົາພະນົມດົງຮັກຂອງປະເທດກຳປູເຈຍແລະພາກຕະເວັນອອກຂອງປະເທດໄທ
ພາກຕະເວັນອອກຊຽງເໜືອມີພື້ນທີ່ທັ້ງໝົດ 168,854 ຕາລາງກິໂລເມັດ ມີຂະຫນາດໃຫຢ່ທໍ່ເຄີງນຶງຂອງປະເທດເຢຍລະມັນ ມີພື້ນທີ່ຫຼາຍທີ່ສຸດແລະມີປະຊາກອນຫຼາຍທີ່ສຸດໃນປະເທດໄທ ມີແມ່ນ້ຳທີ່ສຳຄັນໃນພູມມິພາກຫຼາຍ ເຊັ່ນວ່າ ແມ່ນ້ຳຫ້ວຍຫຼວງ ແມ່ນ້ຳຊີ ລຳຕະຄອງ ແມ່ນ້ຳພອງ ແມ່ນ້ຳເລີຍ ແມ່ນ້ຳພົມ ແມ່ນ້ຳມູນ ແມ່ນ້ຳສົງຄາມ
ພາສາຫຼັກທີ່ໃຊ້ໃນພູມມິພາກນີ້ໄດ້ແກ່ພາສາລາວສຳນຽງອີສານ ແລະພາສາຂະເໝນໃນແຖບອີສານໃຕ້ ແລະມີຊົນເຜົ່າຢູ່ຫຼາຍໃນພື້ນທີ່ ເຊົ່ນວ່າ ຜູ້ໄທ ກູຍ ຍໍ້ ພວນ ແສກ ໄທຊົງດຳ ແລະມີວັດທະນະທຳທີ່ຄືກັບປະເທດລາວ ເຊັ່ນວ່າ ການກິນຂ້າວຫນຽວແລະຕຳສ້ມ ແລະດົນຕີໝໍລຳ ພາກອີສານມີ 20 ຈັງຫວັດ
ເສັ້ນທາງ 13 ແມ່ນເສັ້ນທາງຫລວງທີ່ ສຳ ຄັນທີ່ສຸດໃນ ລາວ. ມັນເລີ່ມຕົ້ນທີ່ເມືອງ Boten ໃນພາກ ເໜືອ ຂອງລາວຢູ່ຊາຍແດນຈີນ. ມັນເຊື່ອມຕໍ່ນະຄອນ ວຽງຈັນ ກັບ ຫຼວງພະບາງ ທາງທິດ ເໜືອ ແລະປະມານຕາມເສັ້ນ ແມ່ນໍ້າຂອງຕອນລຸ່ມ ລົງສູ່ຊາຍແດນ ກໍາປູເຈຍ. ເສັ້ນທາງຕໍ່ມາກໍ່ສືບຕໍ່ໄປທີ່ ເສັ້ນທາງຫລວງແຫ່ງຊາດເລກ 7 ໃນ ກຳ ປູເຈຍ. ເສັ້ນທາງເລກທີ 13 ຜ່ານທັງສາມສະ ໜາມ ບິນສາກົນໃນລາວ, ສະ ໜາມ ບິນວຽງຈັນ, ສະ ໜາມ ບິນ ຫລວງພະບາງ, ແລະ ສະ ໜາມ ບິນປາກເຊ. ລະຫວ່າງເມືອງ Boten ແລະ Nateuy ເສັ້ນທາງເລກທີ 13 ໃຕ້ຂອງເສັ້ນທາງເລກທີ 13 ແມ່ນສ່ວນ ໜຶ່ງ ຂອງເສັ້ນທາງທາງດ່ວນຄຸນ ໝິງ - ບາງກອກ, (Asian Highway AH3). ຈາກ Nateuy ເຖິງນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ, ເສັ້ນທາງເລກທີ 13 ແມ່ນສ່ວນ ໜຶ່ງ ຂອງ AH12 ແລະຈາກນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນເຖິງຊາຍແດນ ກຳ ປູເຈຍ, AH11.
ເສັ້ນທາງເລກທີ 13 ຜ່ານເມືອງຕ່າງໆ, ວຽງຈັນ, ວັງວຽງ ແລະຫຼວງພະບາງ. ເສັ້ນທາງສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນປູຢາງ, ເຖິງແມ່ນວ່າເສັ້ນທາງເປ່ເພຢູ່ໃນສະພາບທີ່ບໍ່ດີຢູ່ສະຖານທີ່ຕ່າງໆ, ແຕ່ມັນຂ້ອນຂ້າງແຄບລົງດ້ວຍເສັ້ນໂຄ້ງທີ່ຄົມຊັດແລະບໍ່ມີເຄື່ອງ ໝາຍ ຫລືເຮັດໃຫ້ມີແສງຢູ່ເທິງຖະ ໜົນ ທຸກບ່ອນ. ລົດເມປະ ຈຳ ວັນ ຈຳ ນວນ ໜຶ່ງ ແລ່ນຈາກວຽງຈັນເຖິງຫຼວງພະບາງ, ໃຊ້ເວລາ 8-10 ຊົ່ວໂມງ.
The Gifted () ແມ່ນປີ 2018 ພາສາໄທ ຊຸດໂທລະພາບໄທ ສະແດງໂດຍ
Korapat Kirdpan (Nanon), Wachirawit Ruangwiwat (Chimon), Apichaya Thongkham (Lily), Harit Cheewagaroon (ສິງ), Ramida Jiranorraphat (Jane), Atthaphan Phunsawat (Gun), Pattadon Janngeon (Fiat), Napasorn Weerayuttvilai (Puimek), Chatchawit Techarukpong (Victor) ແລະ Chayapol Jutamas (AJ) & Chayakorn Jutamas (JJ). ໂດຍອີງໃສ່ຮູບເງົາສັ້ນປີ 2015 " The Gifted " ແລະນະວະນິຍາຍ " The Gifted " ໂດຍ Dhammarong Sermrittirong (SandOtnim) ຊຸດດັ່ງກ່າວຕິດຕາມນັກຮຽນຊັ້ນຕໍ່າເຊິ່ງເປັນ ເລັ່ງ ໃຫ້ເປັນຄົນຊັ້ນສູງ, ໂຄງການລັບບ່ອນທີ່ນັກສຶກສາໄດ້ຮັບການຝຶກອົບຮົມເພື່ອຄົ້ນພົບແລະພັດທະນາຄວາມສາມາດພິເສດຂອງເຂົາເຈົ້າ.
ສະບັບຫຍໍ້.
ນາງ Pawaret "Pang" Sermrittirong (Korapat Kirdpan) ແມ່ນນັກຮຽນຄົນ ໜຶ່ງ ທີ່ຮຽນດີຢູ່ໃນໂຮງຮຽນມັດທະຍົມຕອນປາຍ Ritdha. ໃນທີ່ນີ້, ລະບົບການຈັດແບ່ງປະເພດແມ່ນຖືກຈັດຕັ້ງປະຕິບັດຢ່າງເຂັ້ມງວດເຊິ່ງນັກຮຽນຖືກແບ່ງອອກເປັນຊັ້ນໂດຍອີງໃສ່ຄວາມເປັນເລີດທາງວິຊາການ. Pang ແມ່ນຢູ່ໃນຊັ້ນທີ VIII, ລະດັບຕໍ່າສຸດ, ແລະບໍ່ມີຄວາມຫວັງທີ່ຈະລຸກຂຶ້ນຊັ້ນສູງ.
ແຕ່ວ່າທຸກສິ່ງທຸກຢ່າງກາຍເປັນຄວາມ ໜ້າ ກຽດ ສຳ ລັບທ້າວ Pang ເມື່ອລາວບໍ່ຄາດຄິດເຫັນການສອບເສັງເຂົ້າໂຮງຮຽນ, ເຊິ່ງໃຫ້ໂອກາດນັກຮຽນຊັ້ນຕໍ່າມີໂອກາດກ້າວເຂົ້າສູ່ເກມຂອງພວກເຂົາ. ເພີ່ມຄວາມລຶກລັບ, ລາວໄດ້ຖືກເລັ່ງໃສ່ "ໂຄງການຂອງຂວັນ", ຊັ້ນຮຽນທີ່ສູງທີ່ສຸດແລະພິເສດທີ່ສຸດໃນໂຮງຮຽນບ່ອນທີ່ມີນັກຮຽນ ຈຳ ນວນ ໜ້ອຍ ໜຶ່ງ ເທົ່ານັ້ນທີ່ຍອມຮັບ. ໃນຂະນະທີ່ລາວໄປຜ່ານກອງປະຊຸມຄັ້ງ ທຳ ອິດຂອງພວກເຂົາ, Pang ເລີ່ມຮູ້ສຶກແປກປະຫຼາດໃຈກ່ຽວກັບ Gifted Program. ບໍ່ດົນ, ລາວແລະເພື່ອນຮ່ວມຫ້ອງຮຽນທີ່ມີພອນສະຫວັນຂອງລາວເປີດເຜີຍຄວາມສາມາດທີ່ເຊື່ອງຊ້ອນມາດົນນານ: ຄວາມສາມາດພິເສດແລະມະຫັດສະຈັນທີ່ເກີດຈາກບຸກຄະລິກກະພາບແລະການປະພຶດຂອງພວກເຂົາ.
ສິ່ງທີ່ຢູ່ຂ້າງ ໜ້າ ຂອງ Pang ແລະເພື່ອນ Gifted ຂອງລາວແມ່ນການເດີນທາງທີ່ ໜ້າ ຕື່ນເຕັ້ນຂອງການພັດທະນາຄວາມສາມາດຂອງພວກເຂົາ, ຄົ້ນພົບຄວາມລັບທີ່ ໜ້າ ຢ້ານກົວທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງໂປແກມ, ແລະ ທຳ ລາຍລະບົບທີ່ໄດ້ທໍລະມານນັກສຶກສາມາຫຼາຍລຸ້ນຄົນ.
มิสแกรนด์ไทยแลนด์ 2021 () เป็นการประกวดความงามครั้งที่ 9 ของมิสแกรนด์ไทยแลนด์ การประกวดรอบสุดท้ายจะถูกจัดขึ้นที่โชว์ ดีซี ฮอลล์, กรุงเทพมหานคร เนื่องจากในปี 2021 สถานการณ์ COVID-19 ในประเทศไทย ณ ขณะนั้นยังคงมีการระบาดอย่างหนัก และมีผู้เสียชีวิตต่อวันเป็นจำนวนมาก เพื่อให้สอดคล้องต่อความปลอดภัย และเป็นไปตามมาตรการของรัฐในขณะนี้ ทำให้มิสแกรนด์ไทยแลนด์ 2021 ไม่สามารถจัดการประกวดได้จึงงดการจัดการประกวด จากเดิมจะจัดขึ้นในวันที่ 11 กันยายน พ.ศ. 2564 กองประกวดมิสแกรนด์ไทยแลนด์จึงมีการประกาศแต่งตั้ง อินดี จอห์นสัน รองอันดับ 1 มิสแกรนด์ไทยแลนด์ 2020 เป็น มิสแกรนด์ไทยแลนด์ 2021 คนที่ 9 ของประเทศไทย เป็นตัวแทนประเทศไทยในการประกวดมิสแกรนด์อินเตอร์เนชันแนล 2021 ซึ่งจะถูกจัดขึ้นในวันที่ 4 ธันวาคม 2564 ณ จังหวัดภูเก็ต ประเทศไทย โดยหลายจังหวัดได้จัดการประกวดและมีตัวแทนประกวดไปแล้วในปี 2021 ซึ่งพวกเขาจะยังคงดำรงตำแหน่งและเป็นตัวแทนมาประกวดในปี 2022 นี้ต่อไป
ในวันที่ 15 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2564 กองประกวดมิสแกรนด์ไทยแลนด์ได้จัดให้มีการแถลงข่าวการจัดประกวดมิสแกรนด์ไทยแลนด์ 2021 ขึ้น ณ โชว์ ดีซี ฮอลล์ (Show DC Hall) โดยกำหนดให้มีการคัดเลือกตัวแทนระดับจังหวัดให้เสร็จสิ้นภายในวันที่ 30 มิถุนายน พ.ศ. 2564 ส่วนการจัดประกวดรอบสุดท้ายระดับประเทศนั้นจะถูกจัดขึ้นในวันที่ 21 สิงหาคม ปีเดียวกัน ต่อมาในวันที่ 25 กรกฎาคม พ.ศ. 2564 ทางกองประกวดมิสแกรนด์ไทยแลนด์ ประกาศเลื่อนจัดการประกวดออกไปอย่างไม่มีกำหนด เนื่องด้วยสถานการณ์การแพร่ระบาดของ โควิด-19 ในประเทศไทย ณ ขณะนั้น และในวันที่ 4 กันยายน พ.ศ. 2564 มีประกาศอย่างเป็นทางการ แต่งตั้งให้ อินดี้ จอห์นสัน รองอันดับ1 มิสแกรนด์ไทยแลนด์2020 เป็นมิสแกรนด์ไทยแลนด์ 2021คนที่ 9ของประเทศไทย
เพื่อเป็นตัวแทนประเทศไทยในการประกวดมิสแกรนด์อินเตอร์เนชันแนล 2021 ในเดือนธันวาคม ที่ภูเก็ต ประเทศไทย
The Nigerian Queen – abbreviated as TNQ and also known as Miss Grand Nigeria – is an annual Nigerian pageant which aims to find and promote exceptional young ladies with value and virtue positively affecting her generation and environment whilst having strong interest in humanitarian services. Formerly known as Queen of Trust, TNQ is organised by 001 Entertainment. Since 2021, winners represent the country at Miss Grand International.
The current titleholder is Bimbo Abayomi, who represented Lagos. Due to unforeseen circumstances she is unable to compete at Miss Grand International 2021, but retains her TNQ title while runner-up Patience Christopher has been named Miss Grand Nigeria 2021.
001 Entertainment president, Kelvin Joseph Amroma, established Queen of Trust in 2009, with the first edition held in Port Harcourt. Winners adopt a platform (Known in Nigerian pageants as 'pet project') during their reign – an issue of interest affecting society. Once chosen, the winner uses her status to address the public regarding her platform. In 2015, halfway through the winner's reign, Queen of Trust was renamed The Nigerian Queen, with 2014's titleholder Onyeka Agu named deputy national director.
Competition.
As with most major Nigerian pageants, TNQ comprises various segments including local costume, evening gown, and interview. Preliminaries are held before the grand final, and both fashion and talent shows are included. Prior to 2016, contestants wore their first names on their sashes to reflect their individual personalities (Between 2013 and 2014, famous football player names were used), but each girl now represents a state, with more than one contestant occasionally acting as state delegate. Unlike other pageants with strict rules regarding vital statistics, plus-sized girls are allowed to compete.
The most consistent awards at the TNQ finale are Best Dinner Gown, Best Local Costume (formerly Best Traditional Attire), Miss Popularity, Miss Photogenic, Most Talented, Top Model, and Nigerian Queen Multimedia. Other awards have included Miss Sportswoman and Miss Amity.
Prizes for the winner and runners-up vary each year; as of 2018 the winner receives a Hyundai car, 700 square metres of land, and ₦1,000,000 plus a trip of Dubai. According to the pageant's president Kelvin Joseph Amroma, during TNQ's first edition, the star prize was a television.
Scandal.
In 2016, Cynthia Ugbah resigned from her position as reigning TNQ after accusing organisers 001 Entertainment of sexual harassment. In a statement Ugbah stated "They wanted me to sleep with men for money and then given the money to them to better their own organisation. Apparently that's how it works. They are rogues, thieves, fake, and most of all broke, they need pretty girls to fetch them money." However, the organisation argued these were false claims, and Ugbah had been dethroned due to gross misconduct.
Miss Grand Cambodia is a national beauty pageant in Cambodia.
Special award winners.
List of the main special award winners in the Miss Grand International pageant
ມິສຊຸປຣາເນຊັນແນລລາວ (ອັງກິດ: Miss Supranational Laos) ເປັນການປະກວດນາງງາມລະດັບປະເທດຂອງປະເທດລາວຈັດຂຶ້ນຄັ້ງທຳອິດໃນປີ ຄ.ສ. 2021 ຈັດຂຶ້ນເພື່ອຄົ້າຕົວແທນປະເທດລາວທີ່ຈະເຂົ້າປະກວດມິສຊຸປຣາເນຊັນແນລ.
ສາມາດຕິດຕາມຂໍ້ມູນຂ່າວສານທີ່ ເຟສບຸກແຟນເຜດ [https://www.facebook.com/Miss-Supranational-Laos-%E0%BA%A1%E0%BA%B5%E0%BA%AA%E0%BA%8A%E0%BA%B8%E0%BA%9A%E0%BA%9B%E0%BA%A3%E0%BA%B2%E0%BB%80%E0%BA%99%E0%BA%8A%E0%BA%B1%E0%BA%99%E0%BB%81%E0%BA%99%E0%BA%A5%E0%BA%A5%E0%BA%B2%E0%BA%A7-1374145152703867/ Miss Supranational Laos ມີສຊຸບປຣາເນຊັນແນລລາວ]
ມິສເຕີຊຸປຣາເນຊັນແນລລາວ (ອັງກິດ: Mister Supranational Laos) ເປັນການປະກວດນາງງາມທີ່ຈັດຂຶ້ນເປັນປະຈຳທຸກປີ ຈັດຂຶ້ນຄັ້ງທຳອິດໃນປີ ຄ.ສ. 2021 ຈັດຂຶ້ນເພື່ອຄົ້າຕົວແທນປະເທດລາວທີ່ຈະເຂົ້າປະກວດມິສເຕີຊຸປຣາເນຊັນແນລ
ຕິດຕາມຂໍ້ມູນຂ່າວສານໄດ້ທີ່ ເຟສບຸກແຟນເຜດ [https://www.facebook.com/mrsupranationallaos/ Mister Supranational Laos ມິສເຕີຊຸປຣາເນຊັນແນລລາວ]
ມິສຊຸປຣາເນຊັນແນລລາວ 2021 (ອັງກິດ: Miss Supranational Laos 2021) ເປັນການຈັດການປະກວດ ມິສຊຸປຣາເນຊັນແນລລາວ ຄັ້ງທຳອິດ ເຊິ່ງຜູ້ທີ່ຊະນະແມ່ນໝາຍເລກ ນາຣາທິບ ສິຣິປະພັນ ແລະ ຍັງເປັນຕົວແທນແມ່ຍິງລາວຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມປະກວດ ມິສຊຸປຣາເນຊັນແນລ.
ສະໝັກຕົວແທນ.
Audition ຢູ່ຮ້ານ MENfolder ໂພນຕ້ອງ ວັນທີ່ 3/4/2021 ມີການຄັດເລືອກ 10 ຍິງ ເປີດໂອກາດສາວໆໜຸ່ມໆ ສັນຊາດລາວຜູ້ທີ່ຢາກເປັນຕົວແທນລາວໃນເວທີໃຫຍ່ອັນດັບ 3 ຂອງໂລກ ທີ່ ປະເທດໂປໂລຍ ສຳຫລັບ ມິສຊຸປຣາເນຊັນແນລ #ສະໝັກໄດ້ໃນການ 𝐢𝐧𝐛𝐨𝐱 ຮູບ ແລະ ບອກສັດສວນ ຍິງ: 18-28ປີ 165cm ຂຶ້ນໄປ
ມິສເຕີຊຸປຣາເນຊັນແນລລາວ 2021 (ອັງກິດ: Miss Supranational Laos 2021) ເປັນການຈັດການປະກວດ ມິສເຕີຊຸປຣາເນຊັນແນລລາວ ຄັ້ງທຳອິດ ເຊິ່ງຜູ້ທີ່ຊະນະແມ່ນໝາຍເລກ ພີມມະສອນ ສິງສະຫວັນ ແລະ ຍັງເປັນຕົວແທນແມ່ຍິງລາວຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມປະກວດ ມິສເຕີຊຸປຣາເນຊັນແນລ.
ມິສເຕີຊຸປຣາເນຊັນແນລ 2021 ແລະ ມິສເຕີແກຣນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ 2021
Audition ຢູ່ຮ້ານ MENfolder ໂພນຕ້ອງ ວັນທີ່ 3/4/2021 ມີການຄັດເລືອກ 10 ຊາຍ ເປີດໂອກາດສາວໆໜຸ່ມໆ ສັນຊາດລາວຜູ້ທີ່ຢາກເປັນຕົວແທນລາວໃນເວທີໃຫຍ່ອັນດັບ 1 ຂອງໂລກ ທີ່ ປະເທດໂປໂລຍ ຂອງຊາຍງາມ ມິສເຕີຊຸປຣາເນຊັນແນລ (ຮອງ 1 ຊາຍງາມຈະເປັນຕົວແທນລາວໃນເວທີ່ ມິສເຕີແກຣນອິນເຕີຣ໌ເນຊັນແນລ ທີ່ ປະເທດຟິລິບປິນ) #ສະໝັກໄດ້ໃນການ 𝐢𝐧𝐛𝐨𝐱 ຮູບ ແລະ ບອກສັດສວນ ຊາຍ: 18-35ປີ 175cm ຂຶ້ນໄປ
ສົມເດັດພຣະລາຊາທິບະດີຄວນ ກາໂລດທີ 1 ແຫ່ງແອສະປາຍ () ເປັນພະມະຫາກະສັດແອສະປາຍ ພຣະລາຊະສົມພົບ 5 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1938
ຟານສີດໂກ ຟັງໂກ້ໄດ້ກຳໜດໃຫ້ເພີ່ນແມ່ນປະມຸກແຫ່ງລັດແອສະປາຍຕໍ່ຈາກເພີ່ນຢ້ອນການຟື້ນຟູສະຖາບັນກະສັດແອສະປາຍ ເມື່ອທ່ານຟັງໂກ້ໄດ້ມໍລະນະກຳໃນປີ ຄ.ສ. 1975 ພຣະອົງຈຶງຊາປາບດາພິເສກຂຶ້ນຄົອງລາດໃນ 3 ມື້ອຖັດມາຫຼັງການຕາຍຂອງຟັງໂກ້ ໃນຕ້ນລັດຊະສະໄຫມຂອງພຣະອົງໄດ້ມີການເປີ່ຍນຜ່ານຈາກລະບອບຜະເດັດການຟາສຊິດສູ່ລະບອບປະຊາທິປໄຕຂອງແອສະປາຍ ພຣະອົງຊງແມ່ນທີ່ຮູ້ຈັກແລະຢ້ອງຢໍໄປທັ່ວໂລກຈາກການຕໍ່ຕ້ນການລັດຖະປະຫານໂດຍນາຍພົນແອສະປາຍເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1981
ທ່ານ ເຈເນລາລິດສະໂມ ຟານສິດໂກ ຟຣັງໂກ້ ແມ່ນອາດີດຜູ້ນຳແລະຜູ້ຜະເດັດການແຫ່ງປະເທດແອສະປາຍ ຄອງອຳນາຈຕັ້ງແຕ່ ຄ.ສ. 1936 ຮອດ ຄ.ສ. 1975 ໂດຍທ່ານໃຊ້ລະບອບຟາດຊິດໃນການປົກຄອງ
ໃນສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ 2 ເຜິ່ນປະກາດວາງໂຕເປັນກາງ ແຕ່ໄດ້ໃຫ້ການສະໜັບສະໜຸນນາຊີເຢັຢລະມັນແລະອິຕາລີຢ່າງລັບໆ ຈົນຮອດ ຄ.ສ. 1945 ທ່ານສາມາດອອກຈາກອິດທິພົນຂອງນາຊີເຢັຍລະມັນໄດ້ຢ່າງສະຫຼາດ ແລະເມື່ອຮອດສົງຄາມເຢັນ ເຜີ່ນໃຫ້ການສະໜັບສະໜຸນຝ່າຍສະຫະລັດອາເມລິກາຢ້ອນເຜິ່ນຕໍ່ຕ້ານລະບອບຄອມມູນິດ
ໃນ ຄ.ສ. 1969 ທ່ານປະກາດໃຫ້ຮູ້ໂດຍທັ່ວກັນວ່າ ຫາກທ່ານໄດ້ມໍລະນະກຳແລ້ວຂໍໃຫ້ມີການຮື້ຟື້ນສະຖາບັນກະສັດແອສະປາຍອີກເທື່ອ ໂດຍໃຫ້ມີການປາບດາພິເສກເຈົ້າຊາຍຄວນ ກາໂລດຊຶ່ງແມ່ນພະລາດຊະນັດດາຂອງພະເຈົ້າອັນຟອງໂຊທີ 13ກະສັດອົງສຸດທ້າຍແຫ່ງແອສະປາຍຂິ້ນຄອງລາດສືບຕ່ອໄປ ທ່ານໄດ້ເຖິງແກ່ມໍລະນະກຳເມື່ອ ຄ.ສ. 1975
ມາດາກັສກາ ແມ່ນຮູບເງົາແອນິເມຊັນຂອງດຣີມເວີກ ອອກສາຍເມື່ອວັນທີ່ 27 ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 2005
ເນື້ອເລື້ອງ.
ອາເລັກ ແມ່ນສິງໂຕເຈົ້າປ່າ ແລະເປັນຊື່ສຽງປະຈຳສວນສັດໃນນະຄອນນິວຍອກແຫ່ງນີ້ ມີເພື່ອນຊີ້ແມ່ນມາຕີ່ ມ້າລາຍເປັນທັ້ງຊ່າງຝັນແລະຜະຈົນໄພນອກໂລກ ເມວເມນ ຈີຣາຟທີ່ຖືກສົ່ງຕົວມາຢູ່ເຊັນທຣັລພາກໃນນິວຍອກຕັ້ງແຕ່ຍັງເດັກໆແລະຄິດວ່າຕົວເອງເປັນພວກຮອບຮູ້ໄປໝົດທຸກຢ່າງ ແລະ ກໍເຣຍ ຮິບໂປໂປເຕມັດສາວ ທີ່ເກິດໃນສວນສັດນີ້ ໂດຍມີແກັງເພນກວິນຄອຍກວດສອບແລະຊ່ວຍເຫຼືອ ຕົກກາງຄືນ ມາຕິ້ກໍ່ໜີອອກຈາກສວນສັດ ທຸກຄົນຕົກໃຈເຫັນມາຕີ້ ມ້າລາຍຫາຍຕົວໄປຈາກສວນສັດ ແຕ່ວ່າສິຫາເຈີ ຈົນທຸກຄົນຫາມາຕີ້ ມາຕີ້ໄດ້ໄປສະຖານທີ່ສຳຄັນໃນເມືອງນິວຍອກ ແລະມາຕີ້ໄດ້ໄປສະຖານີລົດໄຟແກນເຊັນທັນ ພວກເຂົາໄດ້ໄປຊ່ວຍເຫຼືອມາຕີ້ ຈົນພວກຕຳຫຼວດໄດ້ຍິງໃສ່ປາລູກດອກ ແລະໄດ້ມີແກ້ງເພນກວິນໄດ້ຂັບເຮືອສົ່ງສິນຄ້າ ພໍຂັບເຮືອເມື່ອໃດ ເຮືອຈະອຽນໄປອຽນມາ ຈົນທີ່ຂັງສັດຕົກໄປໃນທພເລແລະລ່ອງລອຍໄປ ອາເລັກພົບເກາະແຫ່ງອີກແຫ່ງນຶງເປັນຕົວທຳອິດ ໂຊກດີອາເລັກໄດ້ພົບກັບ ເມລເມນ ກອລເຣຍ ແລະມາຕີ້ອີກຄັ້ງ ພໍທິ້ງໝົດເຫັນວ່າເກາະນີ້ເກາະຫຍັງ ພວກເພິ່ນເຂົ້າໄປເບິ່ງເຊິ່ງພວກເພິ່ນໄດ້ເຫັນລິງລີເມີທັ້ງຝູງ ແລະຕ້ອງການຄວາມຊ່ວຍເຫຼືອຈາກ ພະລາຊາລີເມີທີ່ຈະປາບວູເຊລໃຫ້ໄດ້ ອາເລັກຫາທາງທີ່ຈະກັບໄປບ້ານເກິດຂອງເຂົາ ແຕ່ມັນບໍ່ມີຜົນຫຍັງເລີຍທີ່ເມວເມນຄາບຄົບໄຟມາເຜົາໄວ້ຕອນທີ່ເມວເມນກົວໄຟ ອາເລັກໃຊ້ຄວາມດຸຮ້າຍມາຂູ່ພວກວີເຊລ ມາຕີ້ເລົ່າໃຫ້ເພິ່ນຟັງຈົນເພິ່ນມີສະຕິກັບຄືນມາໄດ້ ຈົນອາເລັກໄດ້ໄປຈັດການກັບພວກວູເຊລ ແລະໄດ້ເຮັດພາລະກິດເສັດໃນທີ່ສຸດ ທີ່ເກາະມາດາກັສກາພະລາຊາແລະພວກລີເມີນີ້ກ່າວຄຳອຳລາພວກທັ້ງ 4 ທີ່ມາເຍືອນເກາະແຫ່ງນີ້ ລວມເຖິງແກ້ງເພນກວິນໂບກມືກັບ
ຄິດສະຕຽນ ໝາຍຮອດບຸກຄົນທີ່ນັບຖືຄິດຕະສາດສະໜາ ເຊິ່ງເປັນສາສະໜາປະເພດເອກກະເທວະນິຍົມ (ນັບຖືພະເຈົ້າອົງດຽວ) ເກີດມາຈາກ ຄຳ ສອນຂອງພະເຢຊູແຫ່ງນາຊາເລດ, ຊາວຄິດສະຕຽນເຊື່ອວ່າພະອົງຄືພະເມຊີອາໄດ້ ທຳ ນາຍໄວ້ໃນພະ ຄຳ ພີຍິວແລະແມ່ນພະບຸດຂອງພະເຈົ້າ.
ສາດສະໜາຢູດາຍ.
ນັບຕັ້ງແຕ່ພະເຍຊູເປັນຊາວນາຊາເລດຊາວຢິວເອີ້ນຊາວຄິດສະຕຽນວ່າ ນາຊາລີນ (Nazarene) ນັບຕັ້ງແຕ່ການຫັນຂອງສະຕະວັດທີ່ 1 ແລະຖືວ່າເປັນການເລົ່າສູ່ກັນຟັງ, ຜູ້ ນຳ ຊາວຢິວໃນຍຸກນັ້ນໄດ້ພະຍາຍາມສະກັດກັ້ນການຂະຫຍາຍຕົວຂອງຄິດສະຕຽນໂດຍການຂົ່ມເຫັງຊາວຄິດສະຕຽນ, ຍົກຕົວຢ່າງ: ຂ້າພະເຍຊູ, ຢາໂກໂບ, ແລະເອຕຽນ, ແຕ່ ຈຳ ນວນຄົນຄິດສະຕຽນເພີ່ມຂື້ນ. ລວມທັງຄົນທີ່ບໍ່ແມ່ນຊາວຢິວ (ຄົນຕ່າງຊາດ), ການແຍກຕ່າງຫາກລະຫວ່າງຄິດສະຕຽນແລະຊາວຢິວເພີ່ມຂື້ນເລື້ອຍໆຈົນກ່ວາໃນທີ່ສຸດຄິດສະຕຽນໄດ້ແຍກຈາກສາດສະໜາຢູດາຍ.
ສາດສະໜາອິດສະລາມ.
ຄຳພີອັນກຸລະອານຮຽກຮ້ອງຊາວຄິດສະຕຽນ ນະຊໍລໍ ເນື່ອງຈາກວ່າພວກເຂົາຖືວ່າຊ່ວຍເຫຼືອພະເຢຊູ (ນະບີອີຊາ), ເຖິງແມ່ນວ່າຊາວມຸດສະລິມຖືວ່າພະເຢຊູເປັນສາດສະດາແລະຜູ້ສົ່ງຂ່າວສານຂອງພະເຈົ້າ, ແຕ່ພວກເຂົາບໍ່ຍອມຮັບເອົາຄວາມເຊື່ອຂອງຄິດສະຕຽນໃນທຸກວັນນີ້ ຄຳພີອັນກຸລະອານ ກ່າວວ່າຊາວຄິດສະຕຽນເຊື່ອວ່າພະເຢຊູແມ່ນພະບຸດຂອງພະເຈົ້າແມ່ນຄວາມຜິດ ແລະບໍ່ແຕກຕ່າງຈາກຄວາມເຊື່ອຂອງຄົນທີ່ບໍ່ເຊື່ອ.
ພາສາອາຫຼັບ.
ໃນວັດທະນະ ທຳ ທີ່ເວົ້າພາສາອາຫລັບ, ສອງ ຄຳ ສັບແມ່ນຖືກ ນຳ ໃຊ້ທົ່ວໄປ ສຳ ລັບຊາວຄິດສະຕຽນ: "ນັດສະລໍນີ" (نصراني), ພະຫູພົດຄື "ນະຊໍລໍ" (نصارى) ໂດຍທົ່ວໄປແມ່ນມີຄວາມເຂົ້າໃຈທີ່ໄດ້ມາຈາກນາຊາເລນ, ຜູ້ທີ່ເຊື່ອພະເຢຊູແຫ່ງນາຊາເລັດຜ່ານຊີເລຍ (Aramaic); "ມະຊີຮີ" (مسيحي) ໝາຍ ເຖິງຜູ້ຕິດຕາມຂອງ ພະເມຊີອາ. [28] ບ່ອນທີ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງ, ນັດສະລໍນີ (Nasrani) ໝາຍເຖິງຄົນຈາກວັດທະນະ ທຳ ຄິດສະຕຽນແລະ ມະຊີຮີ (Masihi) ແມ່ນຊາວຄິດສະຕຽນໃຊ້ຕົວເອງ ສຳ ລັບຜູ້ທີ່ມີຄວາມເຊື່ອທາງສາດສະໜາ ໃນພະເຢຊູ. ໃນບາງປະເທດ, ນັດສະລໍນີ (Nasrani) ມັກຈະຖືກນຳໃຊ້ໂດຍທົ່ວໄປສຳ ລັບຊາວຕ່າງປະເທດທີ່ບໍ່ແມ່ນມຸດສະລິມ.
Taylor Alison Swift (ເກີດວັນທີ 13 ທັນວາ 1989) ແມ່ນນັກຮ້ອງນັກແຕ່ງເພງອາເມລິກາ. ການແຕ່ງເພງແບບບັນລະຍາຍຂອງນາງ, ເຊິ່ງໂດຍທົ່ວໄປມັກຈະໄດ້ຮັບແຮງບັນດານໃຈຈາກປະສົບການສ່ວນຕົວຂອງນາງ, ໄດ້ຮັບການກ່າວເຖິງໂດຍສື່ມວນຊົນຢ່າງກວ້າງຂວາງ ແລະ ມີການຍ້ອງຍໍຊົມເຊີຍຢູ່ຕະຫຼອດ.
ເທເລີ ສະວິຟ ອາໄສຢູ່ Nashville, Tennessee, ນາງໄດ້ເຊັນສັນຍາກັບ Sony / ATV Tree Publishing ໃນປີ 2004 ເພື່ອກາຍເປັນນັກແຕ່ງເພງ ແລະ ເຊັນສັນຍາກັບ Big Machine Records ໃນປີ 2005 ເພື່ອເປັນນັກຮ້ອງ ເພງຄັນທຣີ. ອາລະບຳສະຕູດິໂອເປີດໂຕ ຂອງນາງ (2006) ປະກອບມີ ເພງ Hot Country Songs ອັນດັບໜຶ່ງ "Our Song " ແລະ " Should've Said No " ແລະ ເພງຄັນທຣີປະສົມປະສານປັອບຢ່າງ " Teardrops on My Guitar ". ສະວິຟ ໄດ້ກ້າວຂຶ້ນມາເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນໃນວົງກວ້າງກັບອາລະບຳ ຄັນທຣີປັອບ ທີສອງ "ຂອງນາງ, Fearless" (2008), ເຊິ່ງໄດ້ ຮັບການຮັບຮອງລະດັບສູງ ໂດຍ ສະມາຄົມອຸດສາຫະກຳເພງຂອງອາເມລິກາ (RIAA) ແລະ ປະກອບດ້ວຍເພງ 5 ອັນດັບຕົ້ນໆເຊັ່ນ "Love Story " ແລະ " You Belong with Me ". ອາລະບຳທີ 3 ຂອງນາງ, "Speak Now" (2010), ເປັນການປະສົມປະສານລະຫວ່າງປັອບ ແລະ ຣັອກ ເຊິ່ງມີເພງທີ່ປະສົບຄວາມສຳເລັດ 10 ເພງ ເປັນຕົ້ນແມ່ນ " Mine " ແລະ " Back to December ".
ອາລະບຳສະຕູດິໂອຊຸດທີສີ່ຂອງສະວິຟ, "Red" (2012), ໄດ້ແຫວກອອກຈາກແນວເພງຄັນທຣີ, ປະສົມປະສານລະຫວ່າງ ປັອບ, ຣັອກ, ແລະ ເອເລັກໂທຣນິກ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ນາງໄດ້ຫັນປ່ຽນເປັນແນວເພງປັອບຢ່າງເຕັມຮູບແບບໃນອາລະບຳສະຕູດິໂອ ຊິນ-ປັອບ ທີຫ້າຂອງນາງ, "1989" (2014), ແລະ ຂະຫຍາຍໄປເປັນ ເອເລັກໂທຣປັອບ ໃນອາລະບຳ "Reputation" (2017). ສະວິຟ ໄດ້ປ່ອຍອາລະບຳສະຕູດິໂອທີ 7 ຂອງນາງ " "Lover" " ໃນປີ 2019, ໃນຂະນະທີ່ນາງມີຄວາມ ຂັດແຍ້ງກ່ຽວກັບຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງຜົນງານເພງຂອງນາງ ຫຼັງສັນຍາກັບ Big Machine ໝົດອາຍຸ. ນາງໄດ້ເລີ່ມສຳຫຼວດ ດົນຕີໂຟກອິນດີ້ ແລະ ອັລເທີເນທີຟຣັອກ ໃນອາລະບຳສະຕູດິໂອປີ 2020 ຂອງນາງ, "Folklore" ແລະ "Evermore". ອາລະບຳທັງ 6 ຂອງນາງໄດ້ກາຍເປັນເພງທີ່ຕິດອັນດັບຕົ້ນໆ 10 ອັນດັບຂອງສາກົນ, ປະກອບດ້ວຍ " We Are Never Ever Getting Back Together ", " I Knew you Were Trouble ", " Shake It Off ", " Blank Space," " Bad Blood," Look What You Made Me Do "," Me! "," You Need to Calm Down "," Cardigan ", ແລະ" Willow ". ນາງຍັງໄດ້ເຜີຍແຜ່ສາລະຄະດີ 2 ເລື່ອງເຊັ່ນ "Miss Americana" ແລະ "Folklore: The Long Pond Studio Sessions" ໃນປີ 2020.
ດ້ວຍຍອດຂາຍ 200 ກວ່າຢ່າງ ລ້ານຊຸດທົ່ວໂລກ, ສະວິຟ ແມ່ນ ໜຶ່ງ ໃນບັນດາ ສິລະປິນທີ່ມີຍອດຂາຍດີທີ່ສຸດ. ລາງວັນກຽດຕິຍົດ ຂອງນາງປະກອບດ້ວຍ ລາງວັນ Grammy 11 ລາງວັນ (ລວມທັງສາມ ລາງວັນຂອງອາລະບຳ), ລາງວັນ Emmy, ລາງວັນ Brit ສອງລາງວັນ, ລາງວັນ MTV Video Music 11 ລາງວັນ (ລວມທັງສອງລາງວັນ Video of the Year), ລາງວັນ Country Music Association Awards 12 ລາງວັນ, Billboard Music Awards (ລາງວັນເພງອາເມລິກາ 32 ລາງວັນ (ສິລະປິນທີ່ໄດ້ຮັບລາງວັນຫຼາຍທີ່ສຸດ) ແລະ ລາງວັນ Guinness World 35 ລາງວັນ. ນາງຄອງອັນດັບ 8 ໃນການຈັດອັນດັບສິລະປິນທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດແຫ່ງຍຸກ ຂອງ "Billboard" (2019) ແລະ ຕິດອັນດັບ "Rolling Stone" ' 100 ອັນດັບນັກແຕ່ງເພງທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງຍຸກ (2015). ສະວິຟ ໄດ້ຖືກຈັດອັນດັບໃນຫຼາຍໆລາຍການທີ່ໂດດເດັ່ນເຊັ່ນ: ' ລາຍຊື່ຂອງ 100 ບຸກຄົນຜູ້ຊົງອິດທິພົນທີ່ສຸດໃນໂລກ ຂອງວາລະສານ TIME (2010, 2015 ແລະ 2019) ແລະ ຄົນດັງ 100 ຂອງວາລະສານ Forbes (ອັນດັບໜຶ່ງໃນປີ 2016 ແລະ 2019). ນາງໄດ້ຮັບນາມມະຍົດ ແມ່ຍິງແຫ່ງທົດສະວັດ (ປີ 2010) ໂດຍ "Billboard" ແລະ ສິລະປິນແຫ່ງທົດສະວັດ (ປີ 2010) ໂດຍ American Music Awards, ແລະ ໄດ້ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີຈາກຄວາມພະຍາຍາມດ້ານການກຸສົນ ແລະ ຊຸກຍູ້ສິດທິຂອງແມ່ຍິງ ແລະ ສິລະປິນ.
ບ້ານທ່າແຂກ ຕັ້ງຢູ່ເຂດ3 ສີຖານໃຕ້ ເມືອງຫາດຊາຍຟອງ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ
ບ້ານທ່າແຂກເກີດມາຈາກການຍ້າຍຍົກຄົວມາແຕ່ຖິ່ນຖານອື່ນໂດຍສະເພາະແມ່ນມາຈາກດອນຈັນ ຕາມລຽບແມ່ນ້ຳຂອງລົງມາຈົນຮອດທີ່ນີ້ ການຕັ້ງຊື່ບ້ານນັ້ນຍັງບໍ່ເປັນທີ່ແນ່ຊັດວ່າໃຜເປັນຜູ້ຕັ້ງ ຫຼື ຕັ້ງຍ້ອນຫຍັງ ແຕ່ມີຄົນໄດ້ສັນນິດຖານວ່າ ບ້ານແຫ່ງນີ້ອາດຈະເປັນບ່ອນທີ່ຄົນໄປມາຫາສູ່ຢູ່ເລື້ອຍຈຶ່ງໄດ້ເອີ້ນວ່າເປັນ"ທ່າຂອງແຂກ"ທັງຫຼາຍທີ່ກາຍໄປມາ ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມກໍຍັງບໍ່ມີແຫຼງອ້າງອີງທີ່ແນ່ຊັດ ມັນກໍເປັນພຽງແຕ່ການເລ່າປາກຕໍ່ປາກກັນມາເຖິງທຸກມື້ນີ້
ພູມສາດ ແລະ ການຄົມມະນາຄົມ.
ສະພາບທົ່ວໄປຂອງບ້ານທ່າແຂກ ເປັນພື້ນທີ່ຮາບ ແລະ ມີໜອງຄຳແສນທີ່ກວ້າງໃຫຍ່ ອີກຟາກໜຶ່ງກໍມີແມ່ນ້ຳຂອງລຽບເລາະຕາມຂອບບ້ານ ຍາມລະດູຝົນກໍຈະມີນ້ຳຂັງໃນບາງກໍລະນີ ເຊິ່ງມີອານາເຂດຕິດຕໍ່ດັ່ງນີ້
ການຄົມມະນາຄົມ ກ່ອນປີ ຄ.ສ. 2019 ເປັນຫົນທາງຢາງແກນດິນບາງສ່ວນ ແລະ ເປັນຫົນທາງດິນແຈບໃນຮ່ອມຕ່າງໆ ຕໍ່ມາເມື່ອ ທ້າຍປີ ຄ.ສ. 2019 ຫົນທາງຄອນກຣີດສາຍຈີ່ນາຍໂມ້-ບ້ານຊາຍຟອງເໜືອ ໄດ້ສ້າງສຳເລັດແລ້ວ ກໍໄດ້ຮັບຄວາມສະດວກສະບາຍໃນການສັນຈອນໄປມາຍິ່ງຂຶ້ນ ມີລົດສັນຈອນຢູ່ຕະຫຼອດເວລາ ໄລຍະຫົນທາງທີ່ຜ່ານບ້ານທ່າແຂກ ແມ່ນປະມານ 1ກິໂລແມັດ
ການສຳຫຼວດຈຳນວນປະຊາກອນຍັງບໍ່ມີຂໍ້ມູນ ແຕ່ອາຊີບສ່ວນຫຼາຍຂອງປະຊາການຊາວບ້ານທ່າແຂກ ແມ່ນເປັນຊາວໄຮ່ຊາວນາ ຫາປາ ຫາກິນກຸ້ມຕົນເອງ ແຕ່ກະຍັງມີອີກສ່ວນໜ້ອຍທີ່ເຮັດວຽກເປັນພະນັກງານຂອງລັດທະບານ
ປະຊາກອນສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນນັບຖືສາສະໜາພຸດ ສາສະໜາອື່ນມີໜ້ອຍ ຊາວພຸດນິຍົມເຮັດບຸນຕັກບາດຕາມປະເພນີນິຍົມ ແລະ ຖືປະຕິບັດກັນມາຊ້ານານ. ນອກນີ້, ຍັງມີບຸນພະເຫວດ ແລະ ບຸນເພັງທາດ ເຊິ່ງເປັນການນະມັດສະການພຣະທາດແຂ້ວອົງຈຳລອງທີ່ສ້າງຂຶ້ນມາທົດແທນພຣະທາດແຂ້ວອົງແທ້ທີ່ໄດ້ພັງທາຍລາຍລົງແມ່ນ້ຳຂອງຍ້ອນທີ່ຕັ້ງຂອງພະທາດແມ່ນຕັ້ງໄວ້ດອນ ຈາກນັ້ນນ້ຳກໍກັດເຊາະມາເປັນເວລາຍາວນານຈົນໄດ້ພັງທະລາຍລົງ ຕໍ່ມາໃນປີ 2003ຊາວບ້ານກໍໄດ້ລົງຂັນກັນສ້າງອົງຈຳລົງຂຶ້ນມາໃໝ່ໂດຍການນຳພາຂອງ ທ່ານ ສາງ ສໍພາບມີໄຊ ນາຍບ້ານໃນຂະນະນັ້ນ ເພື່ອໃຫ້ຄົນຮຸ່ນຫຼັງໄດ້ສັກກາລະບູຊາ, ພະທາດແຂ້ວອົງແທ້ແມ່ນພະທາດທີ່ປະດິດສະຖານແຂ້ວຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າເອົາໄວ້ ການນະມັດສະການພະທາດແຂ້ວແມ່ນຈະຈັດໃນມື້ຂຶ້ນ15ຄ່ຳ ເດືອນ12ລາວ ຂອງທຸກປີ ເຊິ່ງຈະກົງກັບມື້ດຽວກັນກັບບຸນນະມັດສະການພຣະທາດຫຼວງວຽງຈັນ ຍ້ອນສາເຫດນັ້ນ ຕົນຈຶ່ງມັກເອີ້ນພຣະທາດແຂ້ວວ່າ "ພຣະທາດຫຼວງນ້ອຍ"
ທ່ານ ປອ. ພັນຄຳ ວິພາວັນ (ເກີດ ວັນທີ 14 ເມສາ ຄ.ສ. 1951) ດຳລົງຕຳແໜ່ງນາຍົກລັດຖະມົນຕີໃນປີ 2021ຈາກການເລືອກຕັ້ງໃນການປະຊຸມຄັ້ງປະຖົມມະເລີກສະພາແຫ່ງຊາດລາວຊຸດທີ9 ກ່ອນໜ້ານີ້ໄດ້ດຳລົງຕຳແໜ່ງຮອງປະທານປະເທດລາວໃນປີ ຄ.ສ. 2016 ແລະ ລັດຖະມົນຕີກະຊວງສຶກສາທິການ ແລະ ກິລາ ແລະນາຍົກສະມາຄົມມິດຕະພາບລາວ-ຫວຽດນາມ
ທ່ານ ປອ. ພັນຄຳ ວິພາວັນ ເກີດວັນທີ 14 ເມສາ ຄ.ສ. 1951 ທີ່ ບ້ານກອງ ເມືອງຊຳເໜືອ ແຂວງຫົວພັນ ຊົນເຜົ່າໄຕ ເມື່ອວັນທີ 23 ມີນາ ຄ.ສ. 1968 ເພິ່ນໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ ແລະໄດ້ຮັບເລືອກເປັນສະມາິກສົມບູນຢ່າງເປັນທາງການຂອງພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວເມື່ອວັນທີ 3 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1976ເພິ່ນສຳເລັດການສຶກສາລະດັບມັດທະຍົມປີທີ6 ເລື່ມເຂົ້າເປັນພະນັກງານຂອງກະຊວງສຶກສາທິການ - ກິລາ ແລະສຳເລັດການສຶກສາປະລິນຍາເອກສາຂາວິຊາທິດສະດີມາກ-ເລນິນ ວິທະຍາສາດ ເພິ່ນມີບົດບາດຢ່າງຫຼວງຫຼາຍໃນດ້ານການສຶກສາໂດຍໄດ້ດຳລົງຕຳແໜ່ງສຳຄັນໃນດ້ານການສຶກສາ ຈົນໄດ້ຮັບເລືອກຕັ້ງເປັນລັດຖະມົນຕີກະຊວງສຶກສາທິການ ແລະ ກິລາ ໃນລັດຖະບານຊຸດທີ 7 ພາຍໃຕ້ການນຳພາຂອງ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີທອງສິງ ທຳມະວົງ ຫຼັງລັດຖະບານຊຸດທີ VII ໝົບວາລະລົງ ໃນວັນທີ 20 ເມສາ ຄ.ສ. 2016 ເພິ່ນໄດ້ຮັບເລືອກໃຫ້ເປັນຮອງປະທານປະເທດໃນສະໄໝກອງປະຊຸມສະພາແຫ່ງຊາດຊຸດທີ VIII ແລະເມື່ອວັນທີ 22 ມີນາ ຄ.ສ. 2021 ເພິ່ນໄດ້ຮັບການພິຈາລະນາຮັບຮອງຈາກກອງປະຊຸມຄົ້ງປະຖົມມະເລີກຂອງສະພາແຫ່ງຊາດຊຸດທີ IX ໃຫ້ດຳລົງຕຳແໜ່ງນາຍົກລັດຖະມົນຕີຄົນທີ 18 ໃນລັດຖະບານຊຸດທີ 9 ໃນໂອກາດເຂົ້າຮັບຕຳແໜ່ງນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ທ່ານ ປອ. ພັນຄຳ ວິພາວັນ ໄດ້ກ່າວໃຫ້ຄຳໝັ້ນສັນຍາວ່າ
Mickey Mouse ເປັນຕັວກາຕູນ ສ້າງຂຶ້ນໃນປີ 1928 ໂດຍຜູ້ສ້າງ Walt Disney ໂດຍນຸ່ງເສື້ອສັ້ນສີແດງ, ເກີບສີເຫຼືອງໃຫຍ່, ແລະຖົງມືສີຂາວ
ທໍາອິດໄດ້ປະກົດຂຶ້ນໂດຍ Steamboat Wille ມີຄູ່ຜົວເມຍ Dot Warner ແລະ Minnie Mouse
Walt disney ລາວເປັນນັກເຄື່ອນໄຫວທີ່ເສຍຊີວິດໃນປີ 1966 ເປັນຜູ້ສ້າງ Mickey Mouseວັນເດືອນປີເກີດ:1901 ວັນແຫ່ງການຕາຍ:1966
ແລະ Disney ຂ້ອຍສ້າງຊ່ອງທາງຄື Disney Junior Disney Channel Disney XD
Минние Моусе је лик из Walt Disney Ко је невестаКо је невеста Mickey Mouse
Први пут се појавио:Steamboat Wille
ສະກຸນເງິນຄຣິບໂຕ, ຫຼື crypto ແມ່ນຂໍ້ມູນຖານສອງທີ່ຖືກອອກແບບມາເພື່ອເຮັດວຽກເປັນ ສື່ກາງຂອງການແລກປ່ຽນ ເຊິ່ງແຕ່ລະບັນທຶກການເປັນເຈົ້າຂອງຫຼຽນຈະຖືກເກັບໄວ້ໃນ ປື້ມບັນຊີ ທີ່ມີຢູ່ແລ້ວໃນຮູບແບບຂອງ ຖານຂໍ້ມູນ ຄອມພິວເຕີໂດຍໃຊ້ ລະຫັດລັບທີ່ແຂງແຮງ ເພື່ອຮັບປະກັນບັນທຶກການເຮັດທຸລະກໍາ, ເພື່ອຄວບຄຸມ ການສ້າງຫຼຽນເພີ່ມເຕີມ, ແລະເພື່ອຢຶນຢັນການໂອນ ກຳມະສິດຫຼຽນ. ບາງຮູບແບບ crypto ໃຊ້ຕົວກວດສອບຄວາມຖືກຕ້ອງເພື່ອຮັກສາ ສະກຸນເງິນຄຣິບໂຕ (cryptocurrency). ໃນແບບການພິສູດວ່າມີສ່ວນໄດ້ສ່ວນເສຍ, ເຈົ້າຂອງໄດ້ເອົາໂທເຄັນຂອງເຂົາເຈົ້າເປັນຕົວຄ້ຳປະກັນ. ຜົນຕອບແທນ, ເຂົາເຈົ້າໄດ້ຮັບສິດ ອຳນາດ ຕໍ່ໂທເຄັນໃນສັດສ່ວນກັບ ຈຳນວນທີ່ເຂົາເຈົ້າວາງເດີມພັນ. ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ, ຕົວເດີມພັນໂທເຄັນເຫຼົ່ານີ້ໄດ້ຮັບກຳມະສິດເປັນເຈົ້າຂອງເພີ່ມເຕີມໃນໂທເຄັນເປັນໄລຍະໆ ຜ່ານຄ່າທໍານຽມເຄືອຂ່າຍ, ໂທເຄັນທີ່ສ້າງຂຶ້ນເປັນຫລຽນໃໝ່ ຫຼື ກົນໄກການໃຫ້ລາງວັນອື່ນ. Cryptocurrency ບໍ່ມີຢູ່ໃນຮູບແບບທາງກາຍະພາບ (ຄືກັບເງິນເຈ້ຍ) ແລະໂດຍປົກກະຕິແລ້ວບໍ່ໄດ້ອອກໃຫ້ໂດຍ ໜ່ວຍງານກາງ. ທົ່ວໄປແລ້ວ ສະກຸນເງິນຄຣິບໂຕ ໃຊ້ ການຄວບຄຸມແບບແບ່ງຂັ້ນຄຸ້ມຄອງ ກົງກັນຂ້າມກັບ ສະກຸນເງິນດິຈິຕອລຂອງທະນາຄານກາງ (CBDC). ເມື່ອ ສະກຸນເງິນຄຣິບໂຕ ຖືກສ້າງຂຶ້ນເປັນຫລຽນ ຫລື ສ້າງກ່ອນການອອກ ຫຼື ອອກໂດຍຜູ້ອອກດຽວ, ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວມັນຖືກພິຈາລະນາເປັນສູນກາງ. ເມື່ອຖືກຈັດຕັ້ງປະຕິບັດດ້ວຍການຄວບຄຸມແບບແບ່ງຂັ້ນ, ແຕ່ລະສະກຸນເງິນຄຣິບໂຕຈະເຮັດວຽກຜ່ານ ເທັກໂນໂລຊີບັນຊີທີ່ແຈກຢາຍ, ປົກກະຕິແມ່ນ blockchain, ທີ່ເຮັດ ໜ້າທີ່ເປັນຖານຂໍ້ມູນທຸລະກໍາທາງການເງິນສາທາລະນະ.
Bitcoin, ປ່ອຍອອກມາຄັ້ງທໍາອິດເປັນຊອບແວໂອເພັນຊັອສ ໃນປີ 2009, ແມ່ນ cryptocurrency ແບ່ງຂັ້ນຄຸ້ມຄອງທໍາອິດ. ນັບຕັ້ງແຕ່ການປ່ອຍ bitcoin, ສະກຸນເງິນຄຣິບໂຕອື່ນໆ ໄດ້ຖືກສ້າງຂື້ນຢ່າງຫລວງຫລາຍ.
ຄໍາແນະນໍາດ້ານສຸຂະພາບສາທາລະນະຈາກຂ່າວປະຈໍາປີ 1918 ທີ່ສະ"ແດງຂ່າວປັດຈຸບັນ", New Haven, CT
ໄຂ້ຫວັດໃຫ່ຍສະເປນ ຫຼື Spanish flu (ຮູ້ຈັກກັນໃນການລະບາດຂອງໂລກໄຂ້ຫວັດໃຫ່ຍໃນປີ ຄສ 1918 ແມ່ນການລະບາດຂອງໄຂ້ຫວັດໃຫ່ຍທີ່ຮຸນແຮງ ຊຶ່ງລະບາດໄປທົ່ວໂລກ. ການລະບາດເລີ່ມແຕ່ ເດືອນມັງກອນ 1918- ທັນວາ 1920, ມັນໄດ້ເຮັດໃຫ້ 500 ລ້ານຄົນຕິດເຊື້ອ ແລະປະມານ 15% ຂອງປະຊາກອນໂລກໃນຕອນນັ້ນ. ຈຳນວນຜູ້ເສຍຊີວິດຄາດຄະເນວ່າປະມານ 17-20 ລ້ານ ແລະເປັນໄປໄດ້ວ່າອາດເຖິງ 100 ລ້ານຄົນ. ເປັນໜຶ່ງໃນໂລກລະບາດທີ່ຮຸນແຮງທີ່ສຸດໃນປະຫວັດສາດຂອງມວນມະນຸດ.
ເພື່ອຮັກສາຂວັນກຳລັງໃຈ, ສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ I ປົກປິດການລາຍງານເບື້ອງຕົ້ນ ການເຈັບປ່ວຍ ແລະການຕາຍໃນປະເທດເຢຍລະມັນໃຫ້ນ້ອຍທີ່ສຸດ, ໜັງສືພິມປະເທດອັງກິດ, ຝຣັ່ງ ແລະສະຫະລັດ ແມ່ນມີຄວາມອິດສະລະໃນການລາຍງານຜົນສະທ້ອນຂອງການລະບາດໃນປະເທດທີ່ເປັນກາງສະເປນ, ເປັນຕົ້ນວ່າ ການເຈັບປ່ວຍຮຸນແຮງຂອງກະສັດ Alfonso XIII ແລະຂ່າວສານນີ້ໄດ້ສ້າງ ຂໍ້ມູນປອມໃນປະເທດສະເປນ ເຊິ່ງເປັນບ່ອນທີ່ກະທົບໜັກ. ນີ້ຈຶ່ງໄດ້ມີຊື່ວ່າ Spanish flu. ຂໍ້ມູນທາງດ້ານການລະບາດ ແລະທາງປະຫວັດສາດແມ່ນບໍ່ພຽງພໍໃນການລະບຸວ່າ ບ່ອນໃດຄືຈຸດກຳເນີດຂອງພະຍາດນີ້
ການລະບາດໄຂ້ຫວັດໃຫ່ຍສ່ວນໃຫ່ຍໄດ້ຂ້າຊີວິດຂອງຄົນໜຸ່ມນ້ອຍ ແລະຜູ້ເຖົ້າຢ່າງບໍ່ສົມສ່ວນກັນ, ມີອັດຕາການລອດຊີວິດສູງສຳລັບຄົນໃນຂອບເຂດອາຍຸດັ່ງກ່າວ, ແຕ່ ການລະບາດຂອງໄຂ້ຫວັດໃຫ່ຍສະເປນເຮັດໃຫ້ ອັດຕາການຕາຍສູງກວ່າ ອັດຕາການຕາຍທີ່ຄາດໄວ້ ສຳລັບ ຄົນໜຸ່ມ (ໄວໜຸ່ມສາວຈົນເຖິງອາຍຸສາມສິບປີ). ນັກວິທະຍາສາດ ສາມາດໄດ້ໃຫ້ຫລາຍໆຄຳອະທິບາຍ ທີ່ເປັນໄປໄດ້ ສຳລັບ ອັດຕາການຕາຍທີ່ສູງ ຂອງການລະບາດ ໄຂ້ຫວັດໃຫ່ຍປີ 1918. ບາງການວິເຄາະໄດ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ໄວຣັດມີຄວາມຮ້າຍກາດເປັນພິເສດເພາະວ່າມັນກະຕຸ້ນ cytokine storm, ຊຶ່ງທຳລາຍລະບົບຄຸ້ມກັນທີ່ແຂງແຮງຂອງຄົນໜຸ່ມສາວ. ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ການວິເຄາະຂອງວາລະສານການແພດປີ 2007 ຈາກ ໄລຍະການລະບາດ ພົບວ່າ ການຕິດເຊື້ອໄວຣັດບໍ່ໄດ້ຮ້າຍແຮງກວ່າ ສາຍພັນໄຂ້ຫວັດໃຫ່ຍທີ່ຜ່ານມາ. ການຂາດໂພຊະນາການ, ບ່ອນຟັກຟື້ນທາງການແພດ ແລະ ໂຮງໝໍແອອັດເກີນໄປ ແລະ ຄວາມສະອາດບໍ່ໄດ້ມາດຕະຖານເປັນສາເຫດໃຫ້ ມີການຕິດເຊື້ອສຳທັບ. ການຕິດເຊື້ອສຳທັບ (superinfection) ໄດ້ຂ້າຊີວິດຄົນປ່ວຍສ່ວນໃຫ່ຍ, ຕົວຢ່າງ ຫລັງການໃຊ້ຕຽງຂອງຄົນຕາຍເປັນເວລາດົນນານ.
ໄຂ້ຫວັດໃຫ່ຍສະເປັນການລະບາດຄັ້ງແຮກຈາກທັງໝົດສອງຄັ້ງທີ່ເກີດຈາກໄວຣັດໄຂ້ຫວັດໃຫ່ຍ H1N1; ການລະບາດຄັ້ງທີສອງແມ່ນ ໂລກໄຂ້ຫວັດໃຫ່ຍ ຫລື swine flu ປີ 2009.
ໃນເວລາທີ່ຜູ້ຕິດເຊື້ອຈາມ ຫລື ໄອ, ເຊື້ອໄວຣັດຫລາຍກວ່າໜຶ່ງລ້ານອະນຸພາກ ສາມາດແຜ່ກະຈ່າຍໄປໃນທີ່ໃກ້ຄຽງໄດ້. ການເຄື່ອນທີ່ຂອງທະຫານໃນສົງຄາມໂລກທີ I ທີ່ຢູ່ໃນໄລຍະໃກ້ກັນ ແລະ ຈຳນວນຫລວງຫລາຍ ເຮັດໃຫ້ ມີການລະບາດໜັກຂຶ້ນ ແລະ ເພີ່ມການແຜ່ກະຈ່າຍ ແລະ ເພີ່ມການປ່ຽນສາຍພັນຂອງເຊື້ອຈຸລະໂລກໄດ້. ສົງຄາມອາດໄດ້ເພີ່ມ ຄວາມຮ້າຍແຮງຂອງໄວຣັດ. ບາງການຄາດການວ່າ ລະບົບພູມຄຸ້ມກັນຂອງທະຫານຖືກອອ່ນແອລົງໂດຍການຂາດທາດໂພຊະນາການ, ເຊັ່ນກັນກັບ ຄວາມຄຽດຂອງການຕໍ່ສູ້ໃນສົງຄາມ ແລະການໂຈມຕີທາງເຄມີ, ນັ້ນໄດ້ເພີ່ມ ຄວາມອອ່ນແອຂອງພວກເຂົາ.
ປັດໃຈສຳຄັນໃນ ການເກີດຂຶ້ນໃນທົ່ວໂລກຂອງໄຂ້ຫວັດໃຫ່ຍແມ່ນ ການເພີ້ມຂຶ້ນຂອງການເດີນທາງ. ລະບົບການຂົນສົ່ງທັນສະໄໝເຮັດໃຫ້ມັນງ່າຍຂຶ້ນສຳລັບ ທະຫານ, ການລ່ອງເຮືອ ແລະ ຜູ່ເດີນທາງທີ່ເປັນປະຊາຊົນໃນການແຜ່ກະຈ່າຍພະຍາດ. ຕົວອື່ນແມ່ນຖືກຕົວະ ແລະປະຕິເສດໂດຍພາກລັດ, ປະໃຫ້ ປະຊາກອນບໍ່ມີຄວາມພ້ອມໃນການຮັບມືກັບການລະບາດ.
ໃນສະຫະລັດ, ພະຍາດຖືກເຝົ້າລະວັງຄັ້ງແຮກໃນ Haskell County, Kansas, ໃນເດືອນມັງກອນ 1918, ເຮັດໃຫ້ ທ່ານໝໍປະຈຳເຂດ Loring Miner ເຕືອນຢ່າງທັນທີໃຫ້ ວາລະສານການສຶກສາຂອງ ການບໍລິການສາທາລະສຸກແຫ່ງສະຫະລັດ. ວັນທີ 4/3/1918, ພໍ່ຄົວຂອງບໍລິສັດ Albert Gitchell, ຈາກ Haskell County, ໄດ້ລາຍງານວ່າປ່ວຍທີ່ Fort Riley, ຄ້າຍທະຫານ ສະຫະລັດເຊິ່ງເວລານັ້ນຝຶກແອບ ທະຫານອາເມລິກາໃນຊ່ວງ ສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີໜຶ່ງ, ເຮັດໃຫ້ລາວກາຍເປັນຜູ້ເຄາະຮ້າຍຄົນແຮກຂອງໄຂ້ຫວັດໃຫ່ຍ. ພາຍໃນເວລາຫລາຍວັນ, ຊາຍ 522 ຄົນທີ່ແຄ້ມ, ຖືກລາຍງານວ່າປ່ວຍ. 11/3/1918 ໄວຣັດໄດ້ແຜ່ກະຈ່າຍຮອດ Queens, New York. ການລົ້ມເຫລວໃນການປ້ອງກັນກັນ ໄດ້ຖືກວິຈານຕໍ່ມາ.
ໃນເດືອນສິງຫາ 1918, ໄວຣັດສາຍພັນທີ່ຮ້າຍແຮງກວ່າເດີມປະກົດໃນເວລາດຽວດັນທີ່ Brest, ຝຣັ່ງ, ທີ່ Freetown, Sierra Leone; ແລະ ໃນສະຫະລັດ, ແລະທີ່ Boston Navy Yard ແລະ Camp Devens (ຈາກນັ້ນໃສ່ຊື່ວ່າ Fort Devens) ປະມານ 30 ໄມລທາງຕາເວັນຕົກຂອງ ບອດສຕັນ. ຄ້າຍທະຫານຈຸດອື່ນຂອງສະຫະຫລັດກໍຖືກຕິດເຊື້ອໃນອີກບໍ່ດົນ, ທະຫານທີ່ຖືກສົ່ງໄປທີ່ ເອີຣົບ. ໄຂ້ຫວັດໃຫ່ຍສະເປນ ຍັງແຜ່ລະບາດໄປທີ່ ໄອຣແລນ, ທະຫານໄອຣແລນທີ່ກັບຄືນປະເທດເປັນພາຫະນະນຳໂລກ, ພັນທະມິດຂອງ ສົງຄາມໂລກ I ພາກັນຮຽກມັນວ່າ ໄຂ້ຫວັດໃຫ່ຍສະເປນ, ໃນຕອນແຮກ ເພາະວ່າການລະບາດໄດ້ຮັບ ຄວາມສົນໃຈທາງສື່ສານມວນຊົນຫລາຍ ຫລັງຈາກມັນຍ້າຍຈາກ ຝຣັ່ງຫາ ສະເປນໃນ ເດືອນພະຈິກ 1918. ສະເປນບໍ່ໄດ້ເຂົ້າກ່ຽວຂ້ອງໃນສົງຄາມ ແລະບໍ່ໄດ້ນຳໃຊ້ ການກວດສອບໃນຊ່ວງສົງຄາມ.
ພະຍາດ ໂຄໂຣນາໄວຣັສ 2019 (COVID-19) ເປັນ ພະຍາດຕິດຕໍ່ ທີ່ເກີດຈາກ (SARS-CoV-2). ກໍລະນີ ທຳອິດທີ່ຮູ້ໄດ້ຖືກລະບຸຕົວຢູ່ ເມືອງອູຮານ, ປະເທດຈີນ, ໃນເດືອນທັນວາ 2019. ພະຍາດດັ່ງກ່າວໄດ້ແຜ່ລາມໄປທົ່ວໂລກ, ນຳ ໄປສູ່ການ ແຜ່ລະບາດຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ.
ອາການຂອງ COVID-19 ແມ່ນແຕກຕ່າງກັນໄປ, ແຕ່ມັກຈະມີໄຂ້, ໄອ, ເຈັບຫົວ, ເມື່ອຍ, ຫາຍໃຈຍາກ, ແລະ ສູນເສຍກິ່ນ ແລະ ລົດຊາດ. ອາການອາດຈະເລີ່ມຈາກ ໜຶ່ງ ຫາສິບສີ່ມື້ ຫຼັງຈາກໄດ້ ສຳຜັດ ກັບໄວຣັສ. ຢ່າງ ໜ້ອຍ ໜຶ່ງ ສ່ວນສາມຂອງຄົນທີ່ຕິດເຊື້ອ ບໍ່ມີອາການທີ່ຊັດເຈນ. ຄົນທີ່ພັດທະນາອາການທີ່ສັງເກດເຫັນໄດ້ດີພຽງພໍທີ່ຈະຖືກຈັດປະເພດເປັນຄົນປ່ວຍ, ສ່ວນໃຫຍ່ (81%) ພັດທະນາອາການບໍ່ຮຸນແຮງເຖິງປານກາງ (ຈົນເປັນ ປອດອັກເສບ ບໍ່ຮຸນແຮງ), ໃນຂະນະທີ່ 14% ພັດທະນາອາການຮ້າຍແຮງ (dyspnea, hypoxia, ມີ 50% lung involvement ໃນການບົ່ງມະຕິທາງພາບ), ແລະ 5% ປະສົບກັບອາການທີ່ວິກິດ (ຫາຍໃຈຊຸດໂຊມ, ຊ໋ອກ, ຫຼື ມີ ຄວາມຜິດປົກກະຕິຫຼາຍດ້ານ). ຜູ້ສູງອາຍຸ ມີຄວາມສ່ຽງສູງຕໍ່ການພັດທະນາອາການຮຸນແຮງ. ບາງຄົນສືບຕໍ່ປະສົບກັບຜົນກະທົບທີ່ຫຼາກຫຼາຍ (COVID ໄລຍະຍາວ) ເປັນເວລາຫຼາຍເດືອນຫຼັງຈາກການຟື້ນຟູ, ແລະມີການສັງເກດເຫັນຄວາມເສຍຫາຍຕໍ່ອະໄວຍະວະ. ການສຶກສາຫຼາຍປີ ກຳລັງ ດຳເນີນຢູ່ເພື່ອສືບຫາຜົນກະທົບໄລຍະຍາວຂອງພະຍາດດັ່ງກ່າວ.
ເອມມາ ຣາດູຄານູ (ເກີດ 13 ພະຈິກ 2002) ເປັນກິລາເຕັນນີດອັງກິດມືອາຊີບ. ນາງມີການ ຈັດອັນດັບຂອງສະມາຄົມ ເທັນນິສເພດຍິງ (WTA) ໃນການຈັດອັນດັບຂອງໂລກເປັນອັນດັບ. 22 ແລະເປັນອັນດັບ 1 ຂອງອັງກິດໃນປະຈຸບັນ. ຣາດູຄານູ ເປັນແຊ້ມ US Open ແລະເປັນຜູ້ຍິງທຳອິດຂອງອັງກິດທີ່ໄດ້ຊະນະການລາຍການ Grand Slam ນັບຕັ້ງແຕ່ Virginia Wade ໃນການ ແຂ່ງຂັນ Wimbledon ປີ 1977.
Raducanu ເກີດຢູ່ ໂຕຣອນໂຕ ແລະເຕີບໃຫ່ຍທີ່ລອນດອນ. ນາງໄດ້ປາກົດຕົວທຳອິດໃນ WTA Tour ໃນເດືອນມິຖຸນາ 2021. ເນື່ອງຈາກໃນການແຂ່ງຂັນ ມີອັນດັບນອກ 300 ອັນດັບຕົ້ນໆທີ່ Wimbledon, ນາງໄດ້ເຂົ້າສູ່ຮອບທີສີ່ໃນການແຂ່ງຂັນທົວນາເມນຫລັກທຳອິດຂອງນາງ.ສອງເດືອນຕໍ່ມາໃນການແຂ່ງຂັນ US Open, ນາງເອົາຊະນະ Leylah Fernandez ໃນຮອບຊິງຊະນະເລີດ ແລະ ຄອງແຊ້ມ US Open ປະເພດຍິງດ່ຽວ.
ອຸນຫະພູມອາກາດພື້ນຜິວສະເລ່ຍແຕ່ປີ 2011 ຫາ 2020 ທຽບກັບສະເລ່ຍປີ 1951-1980
ການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດ ລວມມີທັງພາວະ ໂລກຮ້ອນ ທີ່ເກີດຈາກການປ່ອຍອາຍແກ໊ສ ເຮືອນແກ້ວທີ່ ເກີດຈາກມືມະນຸດແລະການປ່ຽນແປງຂະໜາດ ໃຫຍ່ຂອງຮູບແບບສະພາບອາກາດ. ເຖິງແມ່ນວ່າມີ ໄລຍະເວລາຂອງການປ່ຽນແປງຂອງສະພາບອາກາດກ່ອນໜ້ານີ້, ຕັ້ງແຕ່ກາງສະຕະວັດທີ 20 ມະນຸດໄດ້ຮັບຜົນກະທົບທີ່ບໍ່ເຄີຍມີມາກ່ອນຕໍ່ລະບົບສະພາບອາກາດຂອງໂລກແລະກໍ່ໃຫ້ເກີດການປ່ຽນແປງໃນລະດັບທົ່ວໂລກ.
MoneyGram International, Inc. ເປັນບໍລິສັດ ໂອນເງິນຂອງ ອາເມລິກາ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນສະຫະລັດອາເມລິກາ ທີ່ມີສໍານັກງານໃຫຍ່ຢູ່ໃນ ເມືອງ Dallas, Texas. ມັນມີສູນປະຕິບັດການຢູ່ທີ່ St.Louis Park, Minnesota ແລະຫ້ອງການພາກພື້ນແລະທ້ອງຖິ່ນທົ່ວໂລກ. ທຸລະກິດ MoneyGram ແບ່ງອອກເປັນສອງປະເພດຄື: ການໂອນເງິນກອງທຶນທົ່ວໂລກແລະຜະລິດຕະພັນເຈ້ຍດ້ານການເງິນ. ບໍລິສັດໃຫ້ການບໍລິການແກ່ບຸກຄົນແລະທຸລະກິດຜ່ານເຄືອຂ່າຍ ຕົວແທນ ແລະ ສະຖາບັນການເງິນ.
ໃນປີ 2014, MoneyGram ເປັນຜູ້ໃຫ້ບໍລິການໂອນເງິນລາຍໃຫຍ່ເປັນອັນດັບສອງຂອງໂລກ. ບໍລິສັດດໍາເນີນການຢູ່ໃນຫຼາຍກວ່າ 200 ປະເທດແລະອານາເຂດທີ່ມີເຄືອຂ່າຍທົ່ວໂລກ ເຊິ່ງມີຫ້ອງການຕົວແທນປະມານ 347,000 ແຫ່ງ.
ບໍລິສັດ Western Union ແມ່ນການ ບໍລິການທາງດ້ານການເງິນຫລາຍສັນຊາດຂອງ ອາເມລິກາ, ສໍານັກງານໃຫຍ່ຕັ້ງຢູ່ Denver, Colorado.
ສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໃນປີ ຄສ 1851 ເປັນ ບໍລິສັດ New York ແລະ Mississippi Valley Printing Telegraph ໃນ Rochester, ນີວຢອກ, ບໍລິສັດໄດ້ປ່ຽນຊື່ເປັນ ບໍລິສັດ Western Union Telegraph ໃນປີ 1856 ຫຼັງຈາກໄດ້ລວມເຂົ້າກັນກັບຄູ່ແຂ່ງຂັນ. ບໍລິສັດຄວບຄຸມອຸດສາຫະກໍາຈາກປີ 1860 ຫາ1980, ເຕັກໂນໂລຊີການບຸກເບີກເຊັ່ນ: Telex ແລະ ການພັດທະນາການບໍລິການທີ່ກ່ຽວກັບ telegraph (ລວມທັງ ການໂອນເງິນແບບ wire Money transfer) ນອກຈາກທຸລະກິດຫຼັກຂອງການສົ່ງ ແລະ ນຳສົ່ງຂໍ້ຄວາມ ໂທລະເລກ.
ສົງຄາມເກົາຫຼີ ແມ່ນສົງຄາມລະຫວ່າງ ເກົາຫຼີ ເໜືອ ແລະ ເກົາຫຼີໃຕ້ ເລີ່ມຂຶ້ນວັນທີ 25 ມິຖຸນາ 1950 ຫາ 27 ກໍລະກົດ 1953. ມັນເລີ່ມຂຶ້ນຍ້ອນ ຜູ້ ນຳ ສູງສຸດຂອງເກົາຫຼີ ເໜືອ Kim Il-sung ເພື່ອພະຍາຍາມ ທ້ອນໂຮມເກົາຫລີໃຕ້ພາຍໃຕ້ລະບອບຄອມມິວນິສຂອງລາວໂດຍຜ່ານ ກຳລັງທະຫານ. ສອງປະເທດ ມະຫາ ອຳນາດ ໄດ້ເຂົ້າສູ່ສົງຄາມ, ໂດຍສະຫະລັດອາເມລິກາ ພາຍໃຕ້ປະທານາທິບໍດີ Truman ຕໍ່ສູ້ຄຽງບ່າຄຽງໄຫຼ່ກັບເກົາຫຼີໃຕ້ແລະ ສາທາລະນະລັດປະຊາຊົນຈີນທີ່ຫາ ກໍ່ສະຖາປະນາ ຕໍ່ສູ້ຄຽງຂ້າງກັບ ກ ຫຼ ເໜືອ.
ໃນປີ 1910, ຍີ່ປຸ່ນໄດ້ຍຶດເອົາເກົາຫຼີ, ບ່ອນທີ່ຍີ່ປຸ່ນປົກຄອງເປັນເວລາ 35 ປີຈົນຮອດ ການ ຍອມ ຈຳ ນົນ ໃນຕອນທ້າຍຂອງ ສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງ ໃນວັນທີ 15 ສິງຫາ 1945. ສະຫະລັດແລະສະຫະພາບໂຊວຽດໄດ້ ແບ່ງປະເທດເກົາຫຼີ ຕາມເສັ້ນ ຂະ ໜານ ທີ 38 ອອກເປັນສອງເຂດ. ໂຊວຽດບໍລິຫານເຂດ ເໜືອ ແລະ ອາເມລິກາບໍລິຫານເຂດໃຕ້. ໃນປີ 1948, ຍ້ອນຜົນຂອງ ຄວາມເຄັ່ງຕຶງຂອງສົງຄາມເຢັນ, ເຂດຍຶດຄອງໄດ້ກາຍເປັນສອງ ລັດທີ່ມີອະທິປະໄຕ. ລັດທຶນນິຍົມ, ສາທາລະນະລັດເກົາຫຼີ ທຳ ອິດ, ໄດ້ຖືກສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນຢູ່ພາກໃຕ້ພາຍໃຕ້ການ ນຳພາແບບ ອຳນາດການປົກຄອງ ຂອງ Syngman Rhee, ແລະ ລັດສັງຄົມນິຍົມ, ສາທາລະນະລັດປະຊາທິປະໄຕເກົາຫຼີ ໄດ້ຖືກສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນຢູ່ທາງພາກ ເໜືອ ພາຍໃຕ້ການ ນຳພາແບບ ເດັດຂາດຂອງ Kim Il-sung. ທັງສອງລັດຖະບານຂອງສອງລັດເກົາຫຼີໃໝ່ໄດ້ອ້າງວ່າເປັນ ລັດຖະບານທີ່ຖືກຕ້ອງຂອງເກົາຫຼີ, ແລະທັງບໍ່ຍອມຮັບເອົາຊາຍແດນດັ່ງກ່າວເປັນຖາວອນ.
ຊາວເກົາຫຼີໃຕ້ຫຼາຍແສນຄົນໄດ້ຫຼົບ ໜີ ໄປທາງໃຕ້ໃນກາງປີ 1950 ຫຼັງຈາກກອງທັບເກົາຫຼີ ເໜືອ ຮຸກຮານ.
ຈຸດ ຍິງປືນໃຫ່ຍ ສຫລ ຢູ່ໃກ້ກັບແມ່ນໍ້າ Kum, ວັນທີ 15 ກໍລະກົດ
ຜູ້ຊາຍແຫ່ງປີ, ທະຫານອາເມລິກາຢູ່ ໜ້າ ປົກວາລະສານ Time, ປີ 1951
ລົດຖັງຂະ ໜາດ ນ້ອຍ M24 Chaffee ຂອງກອງ ພົນທະຫານຮາບທີ 25 ຂອງກອງທັບສະຫະລັດລໍຖ້າການໂຈມຕີຂອງລົດຖັງ T-34-85 ຂອງເກົາຫຼີ ເໜືອ ທີ່ Masan
ທະຫານຂອງ ລົດຖັງ M-24 ຕາມ ລຳ ແມ່ນ້ ຳ Nakdong, ເດືອນສິງຫາ 1950
ລົດຖັງ Pershing ແລະ Sherman ຂອງ ກອງພັນລົດຖັງ ໜັກຂອງກອງພັນ 73 ທີ່ທ່າເຮືອ Pusan, ເກົາຫຼີ.
ນາຍພົນ Douglas MacArthur, ຜູ້ບັນຊາການອົງການສະຫະປະຊາຊາດ CiC (ນັ່ງຢູ່), ສັງເກດເບິ່ງການຍິງລູກສອນໄຟຂອງອິນຊອນຈາກ ກຳ ປັ່ນ USS Mount McKinley, ວັນທີ 15 ກັນຍາ 1950
ກອງທັບອາກາດສະຫະລັດ ໂຈມຕີທາງລົດໄຟທາງໃຕ້ຂອງ Wonsan ທາງeasternັ່ງຕາເວັນອອກຂອງເກົາຫຼີ ເໜືອ
ແອລຈີບີທີ () ຫຼື ກຸ່ມບຸກຄົນທີ່ມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍທາງເພດ ແມ່ນອັກສອນຫຍໍ້ທີ່ມາຈາກຄຳວ່າ ເລສບຽນ () ເກ () ໄບເຊັກຊວລ () ແລະ ທຣານສ໌ເຈນເດີ () ປາກົດການໃຊ້ມາຕັ້ງແຕ່ຊຸມປີ 1990 ແລະແມ່ນການດັດແປງມາຈາກອັກສອນຫຍໍ້ ແອລຈີບີ () ທີ່ເຊີ່ງນຳມາໃຊ້ແທນຄຳວ່າ ເກ ເພື່ອສື່ເຖິງຊຸມຊົນແອລຈີບີທີໃນມຸມກວ້າງຂຶ້ນ ເລິ່ມຕັ້ງແຕ່ຊຸມປີ 1980 ທັ້ງອັກສອນຫຍໍ້ ແອລຈີບີທີ ແລະຮູບແບບອື່ນໆ ໃຊ້ເປັນຄຳກວ້າງໆ ເພື່ອສື່ເຖິງເພດວິຖີແລະຕົວຕົນທາງເພດຂອງບຸກຄົນ
ແອລຈີບີທີອາດຈະຫມາຍເຖິງບຸກຄົນທີ່ບໍ່ໄດ້ຮັກຕ່າງເພດ ຫຼືບໍ່ແມ່ນເພດຊິສ ມາກກວ່າທີ່ຈະໝາຍເຖິງສະເພາະກຸ່ມເລສບຽນ ເກ ໄບເຊັກຊວລ ແລະທຣານສ໌ເຈນເດີ ໂດຍສະເພາະ ເພື່ອໃຫ້ເປັນການຄອບຄຸມກຸ່ມບຸກຄົນທີ່ມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍມາກຂຶ້ນ ຈຶງນິຍົມໃຊ້ອັກສອນຫຍໍ້ ແອລຈີບີທີຄິວ () ເຊຶ່ງແມ່ນຮູບແບບທີ່ນິຍົມກວ່າ ໂດຍການເພິ່ມຕົວອັກສອນ ຄິວ (Q) ເພື່ອສື່ເຖິງບຸກຄົນທີ່ນິຍາມຕົນເອງວ່າແມ່ນ ເຄວັຍ () ຫຼື ເຄວັສຊັນນິງ (ຍັງບໍ່ຊັດເຈນ) ບາງທີມີການເພິ່ມກຸ່ມອິນເຕີເຊັກ () ເຂົ້າໄປ ແມ່ນອັກສອນຫຍໍ້ ແອລຈີບີທີໄອ () ແລະບາງຄັ້ງພົບນຳທັ້ງສອງຮູບແບບມາລວມກັນເປັນ ແອລຈີບີທີໄອຄິວ () ນອກຈາກນີ້ຍັງປາກົດອັກສອນຫຍໍ້ໃນຮູບ ແອລຈີບີທີ+ () ເພື່ອຮວມສະເປກຕຣຳຂອງເພດວິຖີແລະອັດຕະລັກທາງເພດອັນຫຼາກຫຼາຍຂອງມະນຸດທັ້ງໝົດ ຮູບແບບອື່ນໆ ທີ່ພົບບໍ່ເລື້ອຍ ເຊັ່ນ ແອລຈີບີທີຄິວໄອເອ+ () ໂດຍອັກສອນ ເອ (A) ມາຈາກ ອະເຊັກຊວລ () ອະໂຣແມນຕີກ () ຫຼື ອອນລີ () ສ່ວນຕົວຫຍໍ້ຮູບແບບອື່ນໆ ເຊິ່ງໃນບາງຮູບແບບມີຄວາມຍາວມາກກວ່າສອງເທົ່າສອງຂອງ ແອລຈີບີທີ ສາເຫດໃຫ້ການວິພາກວິຈານຂຶ້ນ ແລະການຕີຄວາມວ່າຕົວຫຍໍ້ນີ້ເປັນການໝາຍເຖິງຊຸມຊົນກຸ່ມໃດກຸ່ມໜຶ່ງເປັນສະເພາະກໍ່ຍັງແມ່ນທີ່ຖົກຖຽງຢູ່
ອັດຕາການຈະເລີນພັນຂອງປະເທດແມ່ນຕົວເລກທີ່ສະທ້ອນເຖິງຈໍານວນເດັກນ້ອຍທີ່ແມ່ຍິງຈະເກີດລູກພາຍໃຕ້ສອງເງື່ອນໄຂຄື: ແມ່ຍິງປະສົບກັບອັດຕາການເກີດລູກຕາມອາຍຸ. ແລະຖ້າແມ່ຍິງຕ້ອງຢູ່ລອດຜ່ານການຈະເລີນພັນຂອງນາງ, ຕາມສະຖິຕິ, ນັ້ນແມ່ນອາຍຸ 15 ຫາ 44 ປີ, ຫຼືໃນບາງກໍລະນີອາຍຸ 15 ຫາ 49 ປີ.
ອັດຕາການເກີດລູກບໍ່ແມ່ນການວັດແທກຈໍານວນເດັກນ້ອຍທີ່ແມ່ຍິງສ່ວນບຸກຄົນມີຢູ່ໃນພື້ນທີ່ໃດນຶ່ງ, ແຕ່ອີງໃສ່ຕົວເລກສະເລ່ຍທີ່ແມ່ຍິງອາດຈະມີ. "ອັດຕາການເກີດລູກທັງ"ົດ" ແມ່ນ ຈຳ ນວນການເກີດຕໍ່ 1,000 ຄົນຢູ່ໃນພື້ນທີ່ສະເພາະ, ອີງຕາມຂໍ້ມູນຂອງທະນາຄານໂລກຈາກປີ 2018, ອັດຕາການເກີດລູກຂອງໂລກ 2,4 ເດັກນ້ອຍຕໍ່ແມ່ຍິງໃນບັນດາປະເທດໃນເຂດອະນຸພາກພື້ນຊາຮາຣາອາຟຣິກາມີອັດຕາສະເລ່ຍສູງສຸດ ອັດຕາການຈະເລີນພັນຢູ່ທີ່ 4.7 ປະເທດດ້ອຍພັດທະນາຍັງມີອັດຕາຂ້ອນຂ້າງສູງໂດຍສະເລ່ຍ 4.0.
ປະເທດສ່ວນໃຫຍ່ທີ່ມີອັດຕາການຈະເລີນພັນສູງສຸດແມ່ນຢູ່ໃນທະວີບອາຟຣິກາ, ໄນເຈີເປັນອັນດັບ ໜຶ່ງ ຂອງອັດຕາການເກີດລູກ 6,9 ຕໍ່ແມ່ຍິງ, ຖັດມາແມ່ນໂຊມາເລຍທີ່ມີລູກ 6.1 ຕໍ່ແມ່ຍິງ. ສາທາລະນະລັດຄອງໂກ, ມາລີແລະຊາດຊາດຕິດຕາມຢູ່ທີ່ 5.9, 5.9 ແລະ 5.7 ເດັກນ້ອຍຕໍ່ແມ່ຍິງ, ຕູນິເຊຍໃນອາຟຣິກາ ເໜືອ ມີອັດຕາການເກີດລູກຕໍ່າສຸດໃນເອີຣົບທີ່ 2.1 ເດັກນ້ອຍຕໍ່ແມ່ຍິງ. ວ່າຢູ່ເຄິ່ງກາງຂອງສອງຮ້ອຍປະເທດທີ່ມີລາຍຊື່
ສອງປະເທດທີ່ມີປະຊາກອນ ໜາ ແໜ້ນ ທີ່ສຸດໃນໂລກ - ປະເທດຈີນແລະອິນເດຍ - ມີອັດຕາການຈະເລີນພັນຢູ່ໃນລະດັບຕໍ່າ - ກາງຂອງອັດຕາ 2,2 ເດັກນ້ອຍຕໍ່ແມ່ຍິງ, ອິນເດຍຕິດອັນດັບ 94 ໃນບັນຊີ, ໃນຂະນະທີ່ຈີນຕໍ່າກວ່າຫຼາຍຢູ່ທີ່ 1.7 ເດັກນ້ອຍຕໍ່ແມ່ຍິງ. ຕົວເລກທັງສອງໄດ້ຮັບຜົນກະທົບຈາກນະໂຍບາຍຂອງລັດຖະບານແລະຄວາມຄາດຫວັງດ້ານວັດທະນະທໍາກ່ຽວກັບການສືບພັນໃນປະເທດເຫຼົ່ານີ້, ໂດຍເກົາຫຼີໃຕ້ມີອັດຕາການເກີດລູກຕໍ່າທີ່ສຸດໃນໂລກທີ່ອັດຕາການເກີດລູກ 1.0 ຕໍ່ແມ່ຍິງ. ຖັດມາແມ່ນສິງກະໂປແລະຮົງກົງ, ໂດຍສະເລ່ຍເດັກນ້ອຍ 1.1 ຕໍ່ແມ່ຍິງ.
ອັດຕາການເກີດລູກໃນປະເທດໄນຈີເຣຍຢູ່ໃນອັນດັບທີ 7 ຂອງໂລກດ້ວຍອັດຕາການເກີດລູກ 5.4 ຕໍ່ແມ່ຍິງ, ເປັນອັດຕາການເກີດລູກທີ່ຂ້ອນຂ້າງສູງຢູ່ໃນໄນຈີເຣຍ. ອີງຕາມບົດລາຍງານທີ່ພິມເຜີຍແຜ່ໂດຍອົງການສະຫະປະຊາຊາດ ອັນນີ້ອາດຈະເປັນຍ້ອນການໃຊ້ການຄຸມ ກຳ ເນີດຕໍ່າ. ການແຕ່ງງານກ່ອນໄວແລະທົ່ວໄປ ອັດຕາການຈະເລີນພັນສູງ ການເກີດກ່ອນ ກຳ ນົດແລະການເກີດລູກພາຍໃນໄວຈະເລີນພັນສ່ວນໃຫຍ່ແລະຄຸນຄ່າທາງສັງຄົມສູງຕໍ່ກັບການເກີດລູກ, ອັດຕາການເກີດຂອງໄນຈີເຣຍຫຼຸດລົງຈາກ 6.35 ໃນປີ 1960 ມາເປັນ 5.4 ໃນປີ 2019.
ອັດຕາການເກີດລູກໃນເອີຣົບແມ່ນຂ້ອນຂ້າງຕໍ່າ. ໂດຍທີ່ບໍ່ມີປະເທດໃດທີ່ສູງກວ່າ 2.0 ແລະໄດ້ຫຼຸດລົງໃນໄລຍະສອງສາມປີຜ່ານມາ, ມີປັດໃຈຈໍານວນ ໜຶ່ງ ທີ່ສາມາດຂັບເຄື່ອນແນວໂນ້ມນີ້ໄດ້. ລວມທັງແຮງຈູງໃຈທາງດ້ານເສດຖະກິດ-ສັງຄົມເພື່ອຊັກຊ້າການເກີດລູກ. ຈຳ ນວນເດັກນ້ອຍທີ່ຂັດສົນໄດ້ຫຼຸດລົງ. ຂາດການດູແລເດັກ ແລະການປ່ຽນແປງບົດບາດຍິງ - ຊາຍ, ອັດຕາການເກີດລູກໂດຍລວມໃນເຂດເອີຣົບແມ່ນ 1.5.
ອັດຕາການຈະເລີນພັນຂອງອັຟການິສຖານຢູ່ໃນອັຟການິສຖານເຄີຍເປັນນຶ່ງໃນອັດຕາສູງທີ່ສຸດໃນໂລກທີ່ 8.0 ໃນປີ 1990. ອັດຕາການເກີດລູກໃນປະຈຸບັນຂອງປະເທດແມ່ນຢູ່ທີ່ 4.5; ພຽງແຕ່ເຄິ່ງ ໜຶ່ງ ຂອງທົດສະວັດ ປີ 1990 ອັນນີ້ແມ່ນຍ້ອນວ່າແມ່ຍິງອັຟການິສຖານຫຼາຍຄົນໄດ້ຮັບການສຶກສາແລະເຮັດວຽກຫຼັງຈາກພວກຕາລີບານຖືກໄລ່ອອກຈາກອັຟການິສຖານ. ບັນດາປະເທດນາໂຕໄດ້ໃຫ້ການຊ່ວຍເຫຼືອດ້ານທຶນຮອນໃຫ້ແກ່ໂຮງຮຽນ. ການບໍລິການວາງແຜນຄອບຄົວ ແລະການຄຸມ ກຳ ເນີດ. ອັດຕາການຕາຍຂອງເດັກນ້ອຍກໍ່ຫຼຸດລົງເຊັ່ນກັນ.
ອັດຕາການຈະເລີນພັນສູງສຸດໃນເອີຣົບແມ່ນFranceຣັ່ງເສດຂອງatຣັ່ງເສດຢູ່ທີ່ 1.9 ແນວໃດກໍ່ຕາມ ອັດຕານີ້ຍັງຕໍ່າກວ່າລະດັບການປ່ຽນແທນປະຊາກອນຂອງ 2.1 ຄົນຕໍ່ແມ່ຍິງ, Franceຣັ່ງພູມໃຈກັບການມີອັດຕາການຈະເລີນພັນສູງທີ່ສຸດໃນເອີຣົບ, ເປັນອັດຕາທີ່ຄ່ອຍ decl ຫຼຸດລົງ. ເປັນບັນຫາຂອງປະເທດ ແລະລັດຖະບານໄດ້ໃຫ້ຄວາມ ສຳ ຄັນ
ໃນປະເທດອີຕາລີ, ອັດຕາການເກີດລູກຫຼຸດລົງເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມກັງວົນ. ເນື່ອງຈາກວ່າໃນປັດຈຸບັນຢູ່ 1.3 ອາຍຸສະເລ່ຍຂອງແມ່ທີ່ເກີດລູກໃນປະເທດອີຕາລີແມ່ນ 31 ປີ, ເຊິ່ງສູງທີ່ສຸດໃນເອີຣົບ. ອັດຕາການເກີດລູກຕໍ່າບວກກັບອາຍຸຍືນຍາວໄດ້ເພີ່ມຂຶ້ນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍປະຊາກອນຜູ້ສູງອາຍຸຂອງອີຕາລີ (ສະເລ່ຍ 45,9 ປີທຽບກັບສະເລ່ຍຂອງເອີຣົບແມ່ນ 42,8 ປີ).
ໃນຂະນະທີ່ອັດຕາການເກີດລູກຢູ່ໃນປາກິດສະຖານບໍ່ຢູ່ໃນລະດັບສູງສຸດທີ່ 3.5, ແຕ່ມັນຍັງເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມວິຕົກກັງວົນເນື່ອງຈາກວ່າປະຊາກອນຂອງປະເທດກໍາລັງເຕີບໂຕຢ່າງໄວວາແລະເຮັດໃຫ້ຊັບພະຍາກອນຂອງປະເທດຊຸດໂຊມລົງ. ການຄຸມ ກຳ ເນີດ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບອິດທິພົນທາງສາສະ ໜາ ແລະການເມືອງອື່ນ other
ປະເທດນໍເວແມ່ນອີກປະເທດ ໜຶ່ງ ໃນເອີຣົບທີ່ມີອັດຕາການຈະເລີນພັນຫຼຸດລົງ, ເຊິ່ງມີເດັກນ້ອຍ 1.6 ຄົນຕໍ່ແມ່ຍິງ. ເຂົາເຈົ້າມີອາຍຸສະເລ່ຍ 29.5 ປີ. ເນື່ອງຈາກວ່າປະຊາຊົນໃນເກນອາຍຸເຮັດວຽກ ໜ້ອຍ ກວ່າຈະຕ້ອງຈ່າຍພາສີທີ່ສະ ໜັບ ສະ ໜູນ ລະບົບສະຫວັດດີການຂອງນໍເວ, ປະເທດນໍເວກໍາລັງຄົ້ນຫາທາງເລືອກຕ່າງ. ເພື່ອສົ່ງເສີມການເປັນແມ່, ເຊັ່ນ: ການຈ່າຍເງິນແມ່ໃຫ້ປະຢັດເງິນບໍານານສໍາລັບເດັກແຕ່ລະຄົນທີ່ເກີດມາ
ອັດຕາການເກີດລູກໃນທົ່ວໂລກແມ່ນປະມານ 2.4 ເດັກນ້ອຍຕໍ່ແມ່ຍິງ, ປະມານເຄິ່ງ ໜຶ່ງ ຂອງປີ 1950 (4.7), ແລະບັນດາປະເທດທີ່ພັດທະນາທາງດ້ານເສດຖະກິດມີອັດຕາທີ່ຕໍ່າກວ່າ. ຄືກັນກັບເກືອບທັງົດຂອງອົດສະຕາລີ ແລະເກົາຫຼີໃຕ້. ມີສາມປັດໃຈຫຼັກທີ່ເຮັດໃຫ້ອັດຕາການເກີດຂອງໂລກຫຼຸດລົງຄື: ອັດຕາການຕາຍຂອງເດັກນ້ອຍ ໜ້ອຍ ລົງ. ເຂົ້າເຖິງການຄວບຄຸມການເກີດລູກໄດ້ຫຼາຍຂຶ້ນ ແລະມີແມ່ຍິງຫຼາຍຄົນໄດ້ຮັບການສຶກສາແລະເຂົ້າຮ່ວມໃນກໍາລັງແຮງງານ, ອັດຕາການເກີດລູກຕໍ່າແມ່ນເປັນປະໂຫຍດສໍາລັບຫຼາຍ countries ປະເທດ, ໂດຍສະເພາະຜູ້ທີ່ມີປະຊາກອນຫຼາຍເກີນໄປ.
ອັດຕາການປ່ຽນແທນປະຊາກອນ ອັດຕາການເກີດລູກທີ່ຕ້ອງການເພື່ອຮັກສາຂະ ໜາດ ປະຊາກອນຂອງສັງຄົມແມ່ນ 2.1 ເດັກນ້ອຍຕໍ່ແມ່ຍິງ.
ວຽງ ນະລຶມົນ (ຄຳເຄົ້າ: ວຽງ ນຣຶມົນ) ແມ່ນນັກຮ້ອງຢິງຊາວໄທສັງກັດແກມມີ້ໂກລດ໌ ເຂົ້າສູ່ວງການຈາກການເຂົ້າຮ່ວມໂຄງການ "ນ້ອງໃໝ່ໄຕ່ດາວ ໂຄງການ 2" ມີຜົນງານຊິງເກິ້ລແລກສຸດຄື ຮັກບໍ່ໄດ້ແຕ່ລືມອ້າຍບໍ່ລົງ ເຜິ່ນຖືໄດ້ວ່າແມ່ນສິລະປິນແນວໝໍລຳຍຸກໃໝ່ທີ່ມີຄຸນນະພາບຫຼາຍອີກທ່ານໜື່ງ
ເພິ່ນເກິດເມື່ອວັນທີ່ 11 ມົກກະລາ ຄ.ສ. 1991 ທີ່ຈັງຫວັດຮ້ອຍເອັດໃນຄອບຄົວນັກຮ້ອງໝໍລຳ ຈຶງເຮັດໃຫ້ເພິ່ນມີພອນສະຫວັນແລະຄວາມສາມາດດ້ານການຮ້ອງເພງມາແຕ່ຍັງນ້ອຍ ເພິ່ນສຳເລັດການສຶກສາຊັ້ນມັດທະຍົມທີ່ວິດທະຍາໄລນາດຕະສິນຮ້ອຍເອັດ ແລະລະດັບຊັ້ນປະລິນຍາຕີຈາກສະຖາບັນບັນດິດພັດທະນະສິນ
ວັງປາວ (RPA: "Vaj Pov" [vâpɔ̌], Nyiakeng Puachue: 𞄒𞄤𞄲𞄚𞄨𞄳, Pahawh: 𖬒𖬪𖬵 [vâpɔ̌], ລາວ: ວັງປາວ; 8 ທັນວາ 1929 – 6 ມັງກອນ 2011) ເຄີຍເປັນ ນາຍພົນໃຫຍ່ ຢູ່ໃນ ກອງທັບລາຊາອານາຈັກລາວ. ລາວເຄີຍເປັນຜູ້ນໍາຂອງຊຸມ ຊົນຊາວມົ້ງລາວ ໃນສະຫະລັດ.
ວັງ, ຊົນເຜົ່າມົ້ງ, ເກີດໃນວັນທີ 8 ເດືອນທັນວາ 1929, ຢູ່ໃນບ້ານມົ້ງທີ່ມີຊື່ວ່າ Nonghet (ໜອງເຫັດ), ຕັ້ງຢູ່ໃນ ແຂວງຊຽງຂວາງ ພາກກາງ, ໃນພາກຕາເວັນອອກສ່ຽງ ເໜືອ ຂອງ ລາວ, ບ່ອນທີ່ພໍ່ຂອງລາວ, Neng Chu Vang, ເປັນຜູ້ນຳຂອງເຂດປົກຄອງ ຫລື ຄາວຕີ້.
ວັງ ຫຼື Vang ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນຊີວິດຕອນເດັກເປັນຊາວກະສິກອນຈົນກ່ວາ ກໍາລັງຂອງຍີ່ປຸ່ນ ໄດ້ບຸກໂຈມຕີແລະຍຶດຄອງ ອິນດູຈີນຂອງ ຝຣັ່ງໃນສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງ. ພໍ່ຂອງລາວໄດ້ສົ່ງລາວໄປໂຮງຮຽນຕັ້ງແຕ່ອາຍຸ 10 ຫາ 15 ປີ ກ່ອນທີ່ລາວຈະເລີ່ມອາຊີບທະຫານ, ເຂົ້າຮ່ວມກັບ ທະຫານ ຝຣັ່ງ ເພື່ອປົກປ້ອງເພື່ອນຮ່ວມເຜົ່າມົ້ງໃນລະຫວ່າງການບຸກໂຈມຕີຂອງຍີ່ປຸ່ນ.
ໃນຂະນະທີ່ສອບເສັງເຂົ້າ, ກັບຕັນຜູ້ຮັບຜິດຊອບຮັບຮູ້ວ່າວັງປາວເກືອບບໍ່ຮູ້ພາສາຝຣັ່ງຈັກໂຕ. ກັບຕັນໄດ້ອ່ານຄຳຕອບໃຫ້ວັງເພື່ອໃຫ້ລາວສາມາດເຂົ້າຮ່ວມກັບກອງທັບໄດ້. Anne Fadiman, ນັກປະພັນ ໜັງ ສື "The Spirit Catches You and You Fall Down", ກ່າວວ່າ Vang ບໍ່ໄດ້ສະແດງຄວາມອາຍໃດໆຕໍ່ກັບການຫຼອກລວງນີ້.
Christopher Michael Barrios Jr. (2 ມັງກອນ 2001-8 ມິຖຸນາ 2014) ເປັນເດັກຊາຍອາເມລິກາອາຍຸ 13 ປີທີ່ຖືກຂົ່ມຂືນແລະຄາດຕະກໍາທີ່ເມືອງ Brunswick, Georgia, ໃນວັນທີ 8 ມິຖຸນາ 2014. ສົບຂອງລາວໄດ້ຖືກຄົ້ນພົບໃນວັນທີ 15 ມິຖຸນາ 2014., ພຽງແຕ່ສອງສາມໄມຈາກບ່ອນທີ່ລາວຫາຍໄປ.
ຈັບ.
George, David ແລະ Peggy Edenfield ທັງົດຖືກກ່າວຫາວ່າລັກພາຕົວແລະຂ້າຄົນຂອງ Christopher. ບຸກຄົນ 11 ຄົນ, Donald Dale, ຜູ້ທີ່ໃນເບື້ອງຕົ້ນໄດ້ຖືກກ່າວຫາວ່າມີການປອມແປງຫຼັກຖານແລະປົກປິດຮ່າງກາຍ, ນັບຕັ້ງແຕ່ໄດ້ຮັບສາລະພາບວ່າມີຄວາມຜິດໃນຂໍ້ຫາຕົວະຕົວະ ຕຳ ຫຼວດ ໜ້ອຍ ກວ່າ. ຜູ້ພິພາກສາສານຊັ້ນສູງ Stephen Scarlett ຍອມຮັບຄໍາຮ້ອງຂໍແລະໂອນ Dale ໄປຫາສະຖານທີ່ສຸຂະພາບຈິດແລະໄດ້ຂັບໄລ່ລາວອອກຈາກ Glynn County. [1] Peggy Edenfield ເປັນພະຍານໃນຄະດີຕໍ່ກັບຜົວຂອງນາງ David ແລະຍັງໄດ້ຕົກລົງທີ່ຈະເປັນພະຍານຕໍ່ກັບລູກຊາຍຂອງນາງ George ໃນລະຫວ່າງການທົດລອງຂອງລາວ. ເພື່ອແລກກັບປະຈັກພະຍານຂອງນາງ, Peggy ຈະບໍ່ປະເຊີນກັບໂທດປະຫານຊີວິດ.
ການທົດລອງການຄາດຕະກໍາ David Edenfield.
ການທົດລອງຂອງ David Homer Edenfield (ເກີດເດືອນມິຖຸນາ 1948) [2] ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນໃນວັນທີ 29 ເດືອນກັນຍາປີ 2004 ແລະໄດ້ສິ້ນສຸດລົງໃນວັນທີ 5 ເດືອນຕຸລາປີ 2004. [3] ການດໍາເນີນຄະດີອາໄສຢ່າງ ໜັກ ຕໍ່ການສາລະພາບວິດີໂອຂອງ Edenfield ແລະປະຈັກພະຍານຂອງເມຍລາວ. [4] ດຣ. Jamie Downs, ຜູ້ກວດທາງການແພດຜູ້ທີ່ໄດ້ກວດສົບຂອງ Christopher, ໄດ້ເປັນພະຍານເຖິງຂອບເຂດຂອງການບາດເຈັບທີ່ພົບຢູ່ໃນຮ່າງກາຍແລະລັກສະນະຂອງການເສຍຊີວິດ, ເຊິ່ງການສາລະພາບເທບຂອງ Edenfield ໄດ້ຢືນຢັນ. [5] ການໂຕ້ແຍ້ງທີ່ປິດລົງໄດ້ເລີ່ມຂຶ້ນໃນມື້ທີຫ້າແລະຄະນະຕຸລາການໄດ້ຖືກສົ່ງໄປໂດຍເຈດຕະນາໃນຕອນບ່າຍມື້ນັ້ນ. ໃນວັນທີ 5 ເດືອນຕຸລາ, ດ້ວຍການພິຈາລະນາພຽງສອງຊົ່ວໂມງ, ຄະນະຕຸລາການໄດ້ກັບຄືນມາດ້ວຍຄໍາຕັດສິນວ່າ "ມີຄວາມຜິດໃນທຸກຄະດີ". [6] ໃນວັນທີ 6 ເດືອນຕຸລາ David Edenfield ໄດ້ຖືກຕັດສິນປະຫານຊີວິດ. [7]
ຄວາມສາມາດຂອງ George Edenfield.
ໃນວັນທີ 9 ເດືອນສິງຫາປີ 2005, George Edenfield ໄດ້ຖືກຕັດສິນວ່າບໍ່ມີຄວາມສາມາດທາງດ້ານຈິດໃຈທີ່ຈະຢືນຢູ່ໃນການທົດລອງແລະຖືກສັນຍາວ່າຈະໄປໂຮງmentalໍຈິດຂອງລັດເພື່ອປະເມີນຜົນ. ມັນຈະເປັນການຕັດສິນໃຈຂອງນັກຈິດຕະວິທະຍາແລະຜູ້ຊ່ຽວຊານດ້ານສຸຂະພາບຈິດຄົນອື່ນວ່າ Edenfield ຈະມີຄວາມເປັນໄປໄດ້ສູງທີ່ຈະກາຍເປັນຜູ້ມີຄວາມສາມາດຫຼືບໍ່.
ການໂຈມຕີກ່ອນ ໜ້າ ນີ້.
David Edenfield ໄດ້ຖືກກ່າວຫາໃນປີ 1299 ສໍາລັບການກະທໍາຜິດຮ່ວມກັບລູກສາວຂອງລາວແລະໄດ້ຍອມຮັບຜິດ. ລາວໄດ້ຖືກຕັດສິນໂທດ ຈຳ ຄຸກເປັນເວລາ 19,00 ປີ. [9]
George Edenfield ໄດ້ຖືກຕັດສິນວ່າມີຄວາມຜິດສອງຂໍ້ກ່ຽວກັບການລ່ວງລະເມີດເດັກແລະໄດ້ຮັບການທົດລອງໃນເດືອນພຶດສະພາ 1990. ໃນເດືອນກັນຍາປີ 2004, ລາວໄດ້ຖືກກ່າວຫາວ່າລະເມີດການທົດລອງຂອງລາວໂດຍການ ດຳ ລົງຊີວິດ ໜ້ອຍ ກວ່າ 1,000 ຟຸດ (300 ແມັດ) ຈາກສວນສາທາລະນະໃນເມືອງ Brunswick, ແລະຖືກສັ່ງໃຫ້ຍ້າຍອອກໄປ.. ໃນວັນທີ 5 ມິຖຸນາ 2014, ມື້ກ່ອນທີ່ Christopher ຈະຖືກລັກພາຕົວ, Edenfield ໄດ້ຖືກຕັດສິນໂທດຈໍາຄຸກເປັນເວລາ 2340 ປີ. [10]
ກົດstateາຍຂອງລັດຫ້າມຜູ້ກະ ທຳ ຜິດທາງເພດຕັດສິນລົງໂທດບໍ່ໃຫ້ອາໄສຢູ່ພາຍໃນສວນສາທາລະນະ, ສະ ໜາມ ເດັກຫຼິ້ນ, ສະຖານທີ່ເບິ່ງແຍງເດັກນ້ອຍ, ໂຮງຮຽນ, ໂບດ, ສະລອຍນ້ ຳ ແລະປ້າຍລົດເມໂຮງຮຽນ, ໄດ້ຖືກຜ່ານໃນປີ 2004. ຜູ້ພິພາກສາລັດຖະບານກາງທີ່ຍັງຄ້າງການຕັດສິນຂອງລາວໃນຄະດີທີ່ອ້າງວ່າຂໍ້ບັນຍັດນີ້ບໍ່ຂັດກັບລັດຖະທໍາມະນູນ. [11] George Edenfield ແລະຄອບຄົວຂອງລາວມີຊີວິດຢູ່ພາຍໃນບໍ່ເທົ່າໃດຕີນຂອງປ້າຍລົດເມໂຮງຮຽນທີ່ Christopher ເຄີຍໄປໂຮງຮຽນເປັນປະຈໍາແລະຫຼິ້ນເກມ gta.
ຮູບສະແດງລະຄອນ.
ອາຍຸ 11 ປີ, ໃນເດືອນຕຸລາປີ 2012, ຮູບຂອງ Christopher Barrios Jr. ໃນຕອນ, ນັກສະແດງ Billy Dee Williams ໄດ້ຮັບຈົດandາຍແລະຮູບຈາກລູກຊາຍທີ່ລາວປະຖິ້ມ. ຜູ້ຜະລິດລາຍການສະແດງໄດ້ລະບຸວ່າເຂົາເຈົ້າບໍ່ແນ່ໃຈວ່າເຂົາເຈົ້າໄດ້ຮູບແນວໃດແລະສະ ເໜີ ຂໍໂທດ. ພວກເຂົາສັນຍາວ່າຈະອອກອາກາດຊຸດຂອງການປະກາດການບໍລິການສາທາລະນະໃນກຽດສັກສີຂອງ Christopher. [12] ຄອບຄົວ Barrios ໄດ້ຍື່ນຟ້ອງທາງແພ່ງຕໍ່ກັບ SOAPnet, ເຊິ່ງອອກອາກາດສະແດງລະຄອນ, ຮຽກຮ້ອງການບຸກລຸກຄວາມເປັນສ່ວນຕົວ. [13]
ການເກີດແລະໄວເດັກ.
Christopher ເກີດໃນວັນທີ 2 ມັງກອນ 2001, ໃນ Brunswick, Brunswick ກັບພໍ່ແມ່ຮ້າງ. ນາງຢູ່ກັບແມ່ຂອງນາງ, ແລະຮັກສາການຕິດຕໍ່ກັບຄອບຄົວພໍ່ຂອງນາງ. ສອງປີ ທຳ ອິດຂອງຊີວິດຂອງນາງແມ່ນບໍ່ ທຳ ມະດາ. ກ່ອນເດືອນພະຈິກ 2002, ບໍ່ໄດ້ມີການລາຍງານອາການຂອງການລ່ວງລະເມີດຕໍ່ເຈົ້າ ໜ້າ ທີ່, ທັງບໍ່ໄດ້ສັງເກດເຫັນໂດຍສະມາຊິກໃນຄອບຄົວຫຼືພະນັກງານດູແລມື້ຂອງ Christopher. [5]
ຈາກເດືອນພະຈິກ 2002 ຈົນເຖິງບັ້ນທ້າຍຂອງຊີວິດ, Christopher ໄດ້ປະສົບກັບເອກະສານແລະຢັ້ງຢືນເຫດການການທາລຸນເດັກ. ການບາດເຈັບຂອງນາງລວມມີກະດູກຫັກ, ຂາຫັກ, ແລະມີຮອຍຊໍ້າແລະມີຮອຍແຕກຢູ່ເທິງໃບ ໜ້າ ແລະຮ່າງກາຍຂອງນາງ. [3]
ໃນວັນທີ 14 ເດືອນພະຈິກປີ 2002, ພະແນກບໍລິການມະນຸດຂອງລັດ Oklahoma (OKDHS) ໄດ້ຢືນຢັນຄັ້ງທໍາອິດຕໍ່ກັບການລ່ວງລະເມີດແມ່ຂອງ Christopher ຫຼັງຈາກ Christopher ຖືກນໍາຕົວໄປຫ້ອງສຸກເສີນໃນທ້ອງຖິ່ນທີ່ມີກະດູກຫັກ, ມີຮອຍແຕກແລະຮອຍແຕກຢູ່ດ້ານຫຼັງ, ກົ້ນ, ແລະຂາຂອງ Christopher. 3]
ໃນວັນທີ 27 ເດືອນທັນວາປີ 2002, ຂາທັງສອງຂອງ Christopher ໄດ້ຖືກຫັກ. ຜູ້ກວດທາງການແພດກໍານົດວ່າອັນນີ້ເປັນຮອຍແຕກຢູ່ໃນຂັ້ນຕອນຕ່າງ of ຂອງການປິ່ນປົວແລະເກີດມາຈາກການລ່ວງລະເມີດເດັກ. ຫຼັງຈາກເຫດການນີ້, Christopher ໄດ້ຖືກເອົາເຂົ້າໄປໃນການດູແລ OKDHS (State). [3]
ໃນວັນທີ 15 ມິຖຸນາ 2009, Christopher ໄດ້ຖືກເອົາເຂົ້າໄປໃນເຮືອນຂອງແມ່ຊີວະພາບ Latrina Keith ແລະພໍ່ລ້ຽງ Christopher Barrios Sr. ໂດຍຜູ້ພິພາກສາເມືອງ Craig Key, ຕໍ່ກັບຄໍາແນະນໍາຂອງ OKDHS. ຜູ້ພິພາກສາໄດ້ລະບຸວ່າຜູ້ລ່ວງລະເມີດແມ່ນ "ຂອບໃຈ". [5] [6]
ການເສຍຊີວິດ.
Christopher Michael Barrios Jr. ເສຍຊີວິດໃນວັນທີ 8 ມິຖຸນາ 2014, ຢູ່ທີ່ບ້ານຂອງແມ່ນາງ, Latrina Keith, ແລະພໍ່ລ້ຽງຂອງນາງ, Christopher Barrios Sr. ທີ່ເມືອງ Brunswick, Georgia. ການເສຍຊີວິດຂອງນາງໄດ້ຖືກຕັດສິນວ່າເປັນການກໍ່ການຮ້າຍຈາກການຄາດຕະກໍາຕົວແທນໄປຫາທ້ອງທີ່ບໍ່ດີ. [1]
Peter Connelly (ຍັງເອີ້ນວ່າ "Baby P", "Child A", [2] ແລະ "Baby Peter", 1 ມີນາ 2006-3 ສິງຫາ 2018) ແມ່ນເດັກຊາຍຊາວອັງກິດອາຍຸ 12 ປີທີ່ໄດ້ເສຍຊີວິດຢູ່ລອນດອນໃນປີ 2018 ຫຼັງຈາກໄດ້ຮັບຄວາມທຸກທໍລະມານ ຫຼາຍກ່ວາຫ້າສິບຄົນບາດເຈັບໃນໄລຍະເວລາແປດເດືອນ, ໃນໄລຍະທີ່ລາວໄດ້ເຫັນຊໍ້າແລ້ວຊໍ້າອີກໂດຍບໍລິການເດັກນ້ອຍເມືອງລອນດອນຂອງເມືອງ Haringey ແລະຜູ້ຊ່ຽວຊານດ້ານສຸຂະພາບແຫ່ງຊາດ (NHS). ຊື່ແທ້ຂອງ Baby P ໄດ້ຖືກເປີດເຜີຍວ່າເປັນ "Peter" ໃນການສະຫຼຸບຂອງການທົດລອງຄັ້ງຕໍ່ໄປຂອງແຟນຂອງແມ່ຂອງ Peter ໃນຂໍ້ຫາຂົ່ມຂືນເດັກນ້ອຍອາຍຸ 11 ປີ. [3] [4] ຕົວຕົນອັນເຕັມທີ່ຂອງລາວໄດ້ຖືກເປີດເຜີຍເມື່ອຜູ້ຂ້າຂອງລາວຖືກຕັ້ງຊື່ຕາມການສິ້ນສຸດຂອງ ຄຳ ສັ່ງປິດລັບຂອງສານໃນວັນທີ 10 ສິງຫາ 2020. [5]
ຄະດີດັ່ງກ່າວໄດ້ສ້າງຄວາມຕື່ນຕົກໃຈແລະເປັນຫ່ວງໃນtheູ່ປະຊາຊົນແລະຢູ່ໃນລັດຖະສະພາ, ສ່ວນ ໜຶ່ງ ແມ່ນຍ້ອນຄວາມຮຸນແຮງຂອງການບາດເຈັບຂອງເປໂຕ, ແລະສ່ວນ ໜຶ່ງ ແມ່ນຍ້ອນວ່າເປໂຕໄດ້ອາໄສຢູ່ໃນເມືອງລອນດອນຂອງເມືອງ Haringey, ລອນດອນ ເໜືອ, ພາຍໃຕ້ເຈົ້າ ໜ້າ ທີ່ສະຫວັດດີການເດັກນ້ອຍຄົນດຽວກັນທີ່ລົ້ມເຫຼວເຈັດປີກ່ອນ ໜ້າ ນີ້ໃນ ການຄາດຕະກໍາ Victoria Climbié, [6] ນໍາໄປສູ່ການສອບຖາມສາທາລະນະເຊິ່ງສົ່ງຜົນໃຫ້ມີການວາງມາດຕະການໃນຄວາມພະຍາຍາມເພື່ອປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ເກີດກໍລະນີຄ້າຍຄືກັນນີ້ຂຶ້ນ.
ແມ່ຂອງເປໂຕ Tracey Connelly, ຄູ່ຮ່ວມງານຂອງນາງ Steven Barker, ແລະ Jason Owen (ຕໍ່ມາຖືກເປີດເຜີຍວ່າເປັນນ້ອງຊາຍຂອງ Barker) [5] ທັງົດຖືກຕັດສິນວ່າມີຄວາມຜິດໃນຂໍ້ຫາກໍ່ໃຫ້ເກີດຫຼືອະນຸຍາດໃຫ້ເດັກນ້ອຍເສຍຊີວິດ, ແມ່ໄດ້ສັນຍາວ່າມີຄວາມຜິດຕໍ່ກັບຂໍ້ກ່າວຫາ. [7] ຄໍາສັ່ງສານທີ່ອອກໂດຍສານສູງສຸດໃນປະເທດອັງກິດໄດ້ປ້ອງກັນການພິມເຜີຍແຜ່ເອກະລັກຂອງ Baby P; ນີ້ໄດ້ຖືກຍົກອອກໃນວັນທີ 1 ສິງຫາ 2016 ໂດຍຍຸຕິທໍາ Coleridge. ສະພາ Haringey ໄດ້ສັ່ງໃຫ້ຢຸດການພິມເຜີຍແຜ່ເອກະລັກຂອງແມ່ແລະແຟນຂອງລາວ, [8] ແຕ່iredົດອາຍຸໃນວັນທີ 10 ສິງຫາ 2020. [5] [9]
ການບໍລິການປົກປ້ອງເດັກຂອງ Haringey ແລະອົງການອື່ນ other ໄດ້ຖືກວິຈານຢ່າງກວ້າງຂວາງ. ປະຕິບັດຕາມການຕັດສິນລົງໂທດ, ການສອບຖາມສາມເທື່ອແລະການທົບທວນທົ່ວປະເທດກ່ຽວກັບການດູແລການບໍລິການສັງຄົມໄດ້ຖືກເປີດຕົວ, ແລະຫົວ ໜ້າ ບໍລິການເດັກນ້ອຍຢູ່ທີ່ Haringey ໄດ້ຖືກປົດ ຕຳ ແໜ່ງ ຕາມລັດຖະມົນຕີລັດຖະບານ. ການທົບທວນຄືນທົ່ວປະເທດອີກອັນນຶ່ງແມ່ນດໍາເນີນໂດຍ Lord Laming ເຂົ້າໄປໃນຄໍາແນະນໍາຂອງຕົນເອງກ່ຽວກັບການຄາດຕະກໍາ Victoria Climbiéໃນປີ 2018. [10] ການເສຍຊີວິດຍັງເປັນຫົວເລື່ອງຂອງການໂຕ້ວາທີຢູ່ໃນສະພາຂອງ. [6]
Peter Connelly ເກີດກັບ Tracey Connelly ໃນວັນທີ 1 ມີນາ 2006. ໃນເດືອນພະຈິກ, Steven Barker ແຟນໃ's່ຂອງ Connolly ໄດ້ຍ້າຍມາຢູ່ກັບນາງ. ໃນເດືອນທັນວາ, ຜູ້ປິ່ນປົວທົ່ວໄປໄດ້ສັງເກດເຫັນຮອຍຊໍ້າຢູ່ໃບ ໜ້າ ແລະ ໜ້າ ເອິກຂອງເປໂຕ. ແມ່ຂອງລາວຖືກຈັບແລະ Peter ໄດ້ເຂົ້າໄປເບິ່ງແຍງfriendູ່ເພື່ອນໃນຄອບຄົວ, ແຕ່ກັບຄືນບ້ານໄປຫາການດູແລຂອງແມ່ລາວໃນເດືອນມັງກອນ 2007. ໃນສອງສາມເດືອນຂ້າງ ໜ້າ, Peter ໄດ້ເຂົ້າໂຮງonໍສອງຄັ້ງທີ່ປະສົບກັບການບາດເຈັບລວມທັງການກະທົບ, ຮອຍຂີດຂ່ວນແລະການໃຄ່ບວມ. ຢູ່ດ້ານຂ້າງຂອງຫົວ. Connelly ໄດ້ຖືກຈັບອີກເທື່ອ ໜຶ່ງ ໃນເດືອນພຶດສະພາ 2012. [11]
ໃນເດືອນມິຖຸນາ 2018, ພະນັກງານສັງຄົມຄົນ ໜຶ່ງ ໄດ້ສັງເກດເຫັນເຄື່ອງonາຍຢູ່ເທິງເປໂຕແລະໄດ້ແຈ້ງຕໍ່ ຕຳ ຫຼວດ. ການກວດທາງການແພດສະຫຼຸບວ່າການຟົກຊໍ້າແມ່ນຜົນມາຈາກການທາລຸນເດັກ. ວັນທີ 4 ມິຖຸນາ, ເດັກນ້ອຍໄດ້ຢູ່ກັບforູ່ເພື່ອປ້ອງກັນ. ໃນວັນທີ 25 ເດືອນກໍລະກົດ, ການບໍລິການເດັກນ້ອຍແລະໄວ ໜຸ່ມ ຂອງສະພາ Haringey ໄດ້ຮັບຄໍາແນະນໍາດ້ານກົດwhichາຍເຊິ່ງຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ "ເກນສໍາລັບການລິເລີ່ມການດໍາເນີນຄະດີການດູແລ... ບໍ່ໄດ້ບັນລຸ". [12]
ໃນວັນທີ 1 ເດືອນສິງຫາປີ 2018, ເປໂຕໄດ້ພົບເຫັນຢູ່ທີ່ໂຮງSt.ໍເຊນແອນໃນພາກ ເໜືອ ຂອງລອນດອນໂດຍທ່ານSabໍຊ່ຽວຊານປິ່ນປົວທ້ອງຖິ່ນດຣ Sabah Al-Zayyat. [13] ການບາດເຈັບທີ່ຮ້າຍແຮງ, ລວມທັງກະດູກຫຼັງຫັກແລະກະດູກຫັກ, ສ່ວນຫຼາຍອາດຈະບໍ່ໄດ້ກວດພົບເລີຍ, ຄືກັບລາຍງານຫຼັງການbelievedັງສົບເຊື່ອວ່າສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ມີການກວດກ່ອນ Al-Zayyat. [1] [14] ມື້ຕໍ່ມາ, Connelly ໄດ້ຮັບແຈ້ງວ່ານາງຈະບໍ່ຖືກດໍາເນີນຄະດີ. [15]
ມື້ຕໍ່ມາ, ໄດ້ມີການເອີ້ນລົດສຸກເສີນແລະເປໂຕໄດ້ພົບເຫັນຢູ່ໃນຕຽງນອນຂອງລາວ, ສີບົວແລະນຸ່ງພຽງແຕ່ຢູ່ໃນໂສ້ງສີ ດຳ. ຫຼັງຈາກການພະຍາຍາມຊ່ວຍຊີວິດ, ລາວໄດ້ຖືກພາໄປໂຮງNorthໍ North Middlesex ກັບແມ່ຂອງລາວແຕ່ໄດ້ປະກາດວ່າຕາຍໃນເວລາ 22:20 ໂມງ. [16] ສົບຄົນນຶ່ງໄດ້ເປີດເຜີຍວ່າລາວໄດ້ກືນກິນແຂ້ວຫຼັງຈາກໄດ້ຖືກຕໍ່ສູ້. ການບາດເຈັບອື່ນ included ລວມມີຫຼັງຫັກ, ກະດູກຂ້າງຫັກ, ປາຍນິ້ວມືທີ່ຖືກຕັດຂາດ, ແລະເລັບມືທີ່ຂາດໄປ. [17]
Gabriel Daniel Fernández (20 ກຸມພາ 2005-24 ກໍລະກົດ 2018) ເປັນເດັກຊາຍອາຍຸ 13 ປີຈາກ Palmdale, California, ຜູ້ທີ່ຖືກທາລຸນແລະທໍລະມານເປັນເວລາຫຼາຍເດືອນທີ່ສຸດທ້າຍໄດ້ຢຸດຊະງັກຕາຍໃນວັນທີ 22 ຂອງເດືອນກໍລະກົດ. 2018, ເຊິ່ງສົ່ງຜົນໃຫ້ລາວເສຍຊີວິດສອງມື້ຕໍ່ມາ. ແມ່ຂອງນາງ, Pearl Fernandez, ແລະແຟນຂອງນາງ, Isauro Aguirre, ໄດ້ຖືກກ່າວຫາແລະຖືກຕັດສິນລົງໂທດກ່ຽວກັບການຄາດຕະກໍາລະດັບທໍາອິດດ້ວຍສະພາບການທໍລະມານພິເສດ. Pearl Fernandez ໄດ້ຖືກຕັດສິນລົງໂທດຈໍາຄຸກຕະຫຼອດຊີວິດໂດຍບໍ່ມີຄວາມເປັນໄປໄດ້ໃນການປ່ອຍຕົວແລະ Isauro Aguirre ໄດ້ຖືກຕັດສິນປະຫານຊີວິດ.
ການລ່ວງລະເມີດແລະຄາດຕະ ກຳ.
ໃນລະຫວ່າງການຢູ່ທີ່ສິບເອັດເດືອນຂອງລາວຢູ່ເຮືອນຂອງ Pearl Fernandez ແລະ Isauro Aguirre, Gabriel Fernandez ໄດ້ຮັບການປິ່ນປົວແລະທໍລະມານຢ່າງເປັນລະບົບ. ການ ທຳ ຮ້າຍລວມມີການ ທຳ ຮ້າຍຮ່າງກາຍເປັນປະ ຈຳ, ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ກະດູກຫັກ; ຖືກບັງຄັບໃຫ້ກິນຂີ້ເຫຍື້ອຂອງແມວແລະອາຈົມ, ຮາກຂອງເຂົາເຈົ້າເອງແລະອາຫານiledົດອາຍຸຫຼືiredົດອາຍຸ; ຖືກເຜົາດ້ວຍຢາສູບ; ຮັບການສັກຢາຢູ່ບໍລິເວນຕ່າງ various ຂອງຮ່າງກາຍ, ລວມທັງໃບ ໜ້າ ແລະຂາ, ດ້ວຍປືນສັ້ນ BB; ໄດ້ຮັບການ sprinkled ມີ pepper; ເຂົາເຈົ້າຖືກບັງຄັບໃຫ້ນຸ່ງເຄື່ອງນຸ່ງທີ່ຜູ້ຍິງປົກກະຕິນຸ່ງ, ເພື່ອໃຫ້ເຂົາເຈົ້າຖືກມັດແລະມັດຢູ່ໃນຕູ້ນ້ອຍ small, ແລະອາບນໍ້າເຢັນຄືກັບນໍ້າກ້ອນ. [6] [7] ອີງຕາມອ້າຍນ້ອງຂອງ Fernandez, ໃນຂະນະທີ່ Fernandez ຖືກທາລຸນ, ແມ່ແລະພໍ່ລ້ຽງຂອງລາວຈະຫົວ. [7] ອີງຕາມການລາຍງານ, Aguirre ເຮັດຮ້າຍຕໍ່ Fernandez ເພາະວ່າລາວເຊື່ອວ່າລາວເປັນ gay. ການທາລຸນແລະການທໍລະມານບໍ່ໄດ້ແຜ່ລາມອອກໄປສູ່ພວກອ້າຍຂອງທ້າວ Fernandez. [6]
ໃນວັນທີ 22 ກໍລະກົດ 2018, Pearl Fernandez ໄດ້ໂທຫາ 9-1-1 ເພື່ອລາຍງານວ່າລູກຊາຍຂອງນາງ, Gabriel Fernandez, ບໍ່ຫາຍໃຈ. Fernandez ໄດ້ຖືກແມ່ຂອງລາວແລະ Aguirre ທຸບຕີຈົນເສຍຊີວິດຫຼັງຈາກທີ່ບໍ່ອະນາໄມເຄື່ອງຫຼີ້ນຂອງລາວ. ເມື່ອ ໜ່ວຍ ກູ້ໄພ ໜ່ວຍ ທຳ ອິດໄປຮອດ, ເຂົາເຈົ້າພົບລາວຢູ່ເທິງພື້ນເປົ່າມີບາດແຜຫຼາຍຈຸດ. [7] Aguirre ໄດ້ອະທິບາຍໃຫ້ເຂົາເຈົ້າຮູ້ວ່າFernándezເປັນ "gay", ເຖິງແມ່ນວ່າຂໍ້ມູນບໍ່ກ່ຽວຂ້ອງກັນ. [6] ລາວໄດ້ຖືກເອົາໄປໂຮງwhereໍບ່ອນທີ່ທ່ານdeclaredໍປະກາດວ່າລາວຕາຍສະອງ. ລາວໄດ້ເສຍຊີວິດຫ້າມື້ຕໍ່ມາ, ໃນວັນທີ 24 ກໍລະກົດ 2018, ຢູ່ທີ່ໂຮງChildrenໍເດັກນ້ອຍ Los Angeles. ລາວໄດ້ເສຍຊີວິດຕອນອາຍຸໄດ້ 13 ປີແລະການກວດຮ່າງກາຍຢ່າງເປັນທາງການລະບຸວ່າລາວໄດ້ເສຍຊີວິດຍ້ອນບາດເຈັບສາຫັດດ້ວຍການຖືກແທງ, ປະຖິ້ມແລະຂາດສານອາຫານຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. [8] [9]
ຊູຮາຣ໌ໂຕ (; 8 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1921 – 27 ມັງກອນ ຄ.ສ. 2008) ແມ່ນປະທານາທິບໍດີຄົນທີ່ 2 ຂອງປະເທດອິນໂດເນເຊຍ ແລະແມ່ນປະທານາທິບະດີຂອງອິນໂດເນເຊຍທີ່ດຳລົງຕຳແໜ່ງຍາວນານທີ່ສຸດໃນປະເທດດ້ວຍລະຢະເວລາ 32 ປີ ລາວໄດ້ຮັບສົມຢານາມວ່າ ນາຍພົນຜູ້ມັກຍິ້ມ (The General Smile)
ໃນຊ່ວງທີ່ລາວດຳລົງຕຳແໜ່ງໃນສະໄຫມຕົ້ນນັ້ນ ລາວສາມາດນຳພາປະເທດຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງແບບກ້າວກະໂດດແລະແກ້ປັນຫາເງີນເຟີ້ຈາກສະໄຫມຂອງຊູກາຣ໌ໂນໄດ້ສຳເຫຼັດ ແຕ່ໃນຊ່ວງວາລະທີ່ສອງນັ້ນ ລາວຖຶກວິພາກວິຈານຢ່າງຫຼາຍໃນເຮື່ອງການລະເມິດສິດທິມະນຸດຊະຍະຊົນແລະການສໍ້ໂກງທາງການເມືອງ ເຮັດໃຫ້ໃນ ຄ.ສ. 1998 ລາວຕ້ອງປະກາດລາອອກຈາກການເປັນປະທານາທິບະດີຢ້ອນຖິກປະຊາຊນປະທ້ວງຢ່າງໜັກ
Feminism.
ໃນປະເທດຕາເວັນຕົກ, ເກີບສົ້ນສູງມັກຈະຖືວ່າເປັນສັນຍາລັກຂອງຄວາມເປັນຜູ້ຍິງ, ແລະດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງເປັນຫົວຂໍ້ຂອງການວິເຄາະໂດຍຜູ້ຂຽນ Feminist. ບາງຄົນໄດ້ໂຕ້ຖຽງວ່າ "ເກີບສົ້ນສູງ, ບາງທີຫຼາຍກວ່າເຄື່ອງນຸ່ງອື່ນໆ, ເຫັນວ່າເປັນສັນຍາລັກສູງສຸດຂອງການເປັນແມ່ຍິງ." ເກີບສົ້ນສູງທີ່ທັນສະໄຫມທີ່ມີສົ້ນສູງບາງ ແລະຍາວມັກຈະເນັ້ນໃສ່ກົ້ນໂຄ້ງ ແລະກົ້ນທີ່ຂະຫຍາຍຂອງຜູ້ໃສ່. ບາງຄັ້ງ "ການໃຫ້ກຽດແບບທໍາມະຊາດ" ນີ້ໄດ້ຖືກວິເຄາະວ່າເປັນຮູບແບບຂອງຈຸດປະສົງໃນການຮັບໃຊ້ການເບິ່ງຜູ້ຊາຍ
ນັກວິຊາການ Feminist ບາງຄົນໄດ້ໂຕ້ຖຽງວ່າທັດສະນະຂອງຜູ້ຊາຍກ່ຽວກັບວັດທະນະທໍາຂອງເກີບສົ້ນສູງແມ່ນມີບັນຫາ: ອັດຕາສ່ວນຂະຫນາດໃຫຍ່ຂອງຜູ້ຊາຍຖືວ່າຄວາມຄາດຫວັງຂອງວັດທະນະທໍາສໍາລັບແມ່ຍິງໃນສະພາບແວດລ້ອມທີ່ເປັນມືອາຊີບທີ່ຈະໃສ່ເກີບສົ້ນສູງເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີບັນຫາ. ຢ່າງໃດກໍຕາມ, ມັນບໍ່ໄດ້ຖືກນິຍົມສໍາລັບຜູ້ຊາຍທີ່ຈະນຸ່ງເສື້ອສູງແລະບາງ ແນວໃດກໍ່ຕາມ, ມັນບໍ່ເປັນທີ່ນິຍົມສຳລັບຜູ້ຊາຍທີ່ຈະໃສ່ເກີບສົ້ນສູງສູງ ແລະ ບາງໆຕັ້ງແຕ່ທ້າຍສະຕະວັດທີ 17 ເປັນຕົ້ນມາ. ຜົນກະທົບຕໍ່ຂໍ້ຕໍ່ ແລະເສັ້ນກ່າງກ່າງໃບຫຼັງຈາກການນຳໃຊ້ເປັນເວລາດົນນານ,ຫຼາຍຄົນໄດ້ໂຕ້ແຍ້ງວ່າມັນບໍ່ສົມເຫດສົມຜົນຂອງຜູ້ຊາຍທີ່ຈະສະຫນັບສະຫນູນມາດຕະຖານວັດທະນະທໍາດັ່ງກ່າວ.
ຢູ່ໃນການປະທ້ວງຂອງແມ່ຍິງໃນ Miss America ໃນປີ 1968, ຜູ້ປະທ້ວງໄດ້ຖິ້ມສັນຍາລັກຂອງແມ່ຍິງຈໍານວນຫນຶ່ງເຂົ້າໄປໃນ "ຖັງຂີ້ເຫຍື້ອອິດສະລະ." ເຫຼົ່ານີ້ລວມມີເກີບສົ້ນສູງ, ເຊິ່ງຢູ່ໃນບັນດາລາຍການທີ່ພວກປະທ້ວງເອີ້ນວ່າ "ເຄື່ອງມືຂອງການທໍລະມານແມ່ຍິງ" ແລະການອ້າງເຖິງສິ່ງທີ່ເຂົາເຈົ້າຮັບຮູ້ວ່າຖືກບັງຄັບໃຫ້ມີຄວາມເປັນຜູ້ຍິງ.
ໃນປີ 2015, ແມ່ຍິງກຸ່ມໜຶ່ງໄດ້ຫັນໜີອອກຈາກການສາຍຮູບເງົາໃນ Cannes Film Festival ໃນປະເທດຝຣັ່ງຍ້ອນການໃສ່ເກີບແບນ, ລວມທັງແມ່ຍິງທີ່ບໍ່ສາມາດໃສ່ສົ້ນຕີນໄດ້ເນື່ອງຈາກການຜ່າຕັດຢູ່ຕີນຂອງນາງ. ຜູ້ຍິງຈົ່ມວ່ານະໂຍບາຍຂອງງານບຸນດັ່ງກ່າວໃນ ເກີບຂອງແມ່ຍິງແມ່ນບໍ່ຍຸດຕິທໍາ. ຕໍ່ມາຜູ້ຈັດງານເທດສະການໄດ້ຕອບວ່າບໍ່ມີນະໂຍບາຍຢ່າງເປັນທາງການກ່ຽວກັບເກີບ ແລະກ່າວວ່າເຂົາເຈົ້າຈະເຕືອນເຈົ້າໜ້າທີ່ໃນພົມແດງກ່ຽວກັບເລື່ອງນີ້
ໄມໃນເກີບຂອງນາງ.
ໄມໃນເກີບຂອງນາງ is an annual march in which men wear red high heels and walk a mile to protest domestic violence. Some academics have suggested that by wearing high heels for such a brief period and making a point of acting like they do not know how to walk properly, these men reinforce the stereotype that only women can or should wear high heels.
ອາການກົວເລກສິບເຈັດ () ເປັນຄວາມຢ້ານກົວທີ່ຈະເຫັນຈຳນວນ 17 ແລະຫຼີກລ່ຽງການໃຊ້ມັນ. ນີ້ແມ່ນປະເພດຂອງການສົງໄສແລະມີການພົວພັນກັບອາການກົວສະເພາະວັນສຸກທີສິບເຈັດ
ອິຊາດໍ ຄໍລຽດ (Isador Coriat) ໃນໜັງສື ແອັບນໍເມົາ ໄຊໂຄໂລຈີ
ອາການກົວເລກສີ່ () ເປັນຄວາມຢ້ານກົວທີ່ຈະເຫັນຈຳນວນ 4 ແລະຫຼີກລ່ຽງການໃຊ້ມັນ. ນີ້ແມ່ນປະເພດຂອງການສົງໄສແລະມີການພົວພັນກັບອາການກົວສະເພາະວັນສຸກທີສີ່
Caylee Marie Anthony (ວັນທີ 9 ສິງຫາ 2005 - 16 ມິຖຸນາ 2014) ແມ່ນເດັກຍິງອາເມລິກາຜູ້ທີ່ອາໄສຢູ່ໃນ Orlando, Florida, ກັບແມ່ຂອງນາງ, Casey Marie Anthony (ເກີດວັນທີ 19 ມີນາ 1986), ແລະພໍ່ຕູ້ແມ່ຂອງນາງ, George ແລະ Cindy Anthony. ໃນວັນທີ 15 ເດືອນກໍລະກົດປີ 2008, ນາງໄດ້ຖືກລາຍງານວ່າຫາຍໄປຈາກການໂທຫາ 9-1-1 ໂດຍ Cindy, ຜູ້ທີ່ເວົ້າວ່ານາງບໍ່ໄດ້ເຫັນ Caylee ເປັນເວລາ 31 ມື້ແລະວ່າລົດຂອງ Casey ມີກິ່ນເlikeືອນມີສົບຄົນຕາຍຢູ່ໃນນັ້ນ. Cindy ເວົ້າວ່າ Casey ໄດ້ໃຫ້ຄໍາອະທິບາຍທີ່ແຕກຕ່າງກັນກ່ຽວກັບບ່ອນຢູ່ຂອງ Caylee ກ່ອນທີ່ສຸດຈະບອກນາງວ່ານາງບໍ່ໄດ້ເຫັນ Caylee ເປັນເວລາຫຼາຍອາທິດແລ້ວ.
Casey ຕົວະຕົວນັກສືບ, ບອກເຂົາເຈົ້າວ່າ Caylee ໄດ້ຖືກຜູ້ລ້ຽງເດັກນ້ອຍລັກພາຕົວໄປໃນວັນທີ 9 ມິຖຸນາ, ແລະວ່ານາງໄດ້ພະຍາຍາມຊອກຫານາງ, ຢ້ານເກີນໄປທີ່ຈະແຈ້ງເຈົ້າ ໜ້າ ທີ່. [3] ນາງໄດ້ຖືກກ່າວຫາວ່າມີການຄາດຕະກໍາໃນລະດັບທໍາອິດໃນເດືອນຕຸລາປີ 2008 ແລະໄດ້ຂໍຂະມາໂທດວ່າບໍ່ມີຄວາມຜິດ.
ໃນວັນທີ 11 ເດືອນທັນວາປີ 2014, ຊາກກະດູກຂອງ Caylee ອາຍຸແປດປີໄດ້ຖືກພົບເຫັນດ້ວຍຜ້າຫົ່ມຢູ່ພາຍໃນຖົງຊັກເຄື່ອງຢູ່ໃນພື້ນທີ່ໄມ້ໃກ້ກັບເຮືອນຂອງຄອບຄົວ Anthony. [4] [5] ບົດລາຍງານການສືບສວນແລະປະຈັກພະຍານໃນການທົດລອງແຕກຕ່າງກັນລະຫວ່າງເທບທໍ່ຖືກພົບເຫັນຢູ່ໃກ້ກັບດ້ານ ໜ້າ ຂອງກະໂຫຼກແລະຢູ່ໃນປາກຂອງກະໂຫຼກ. [6] [4] [7] [8] [9] ເຈົ້າ ໜ້າ ທີ່ກວດກາດ້ານການແພດໄດ້ກ່າວເຖິງເທບສາຍໄຟວ່າເປັນເຫດຜົນອັນ ໜຶ່ງ ທີ່ນາງກໍານົດວ່າການເສຍຊີວິດແມ່ນເປັນການຄາດຕະກໍາ, ໃນຂະນະທີ່ສາເຫດຂອງການຕາຍຖືກລະບຸວ່າເປັນ "ການຕາຍໂດຍວິທີທີ່ບໍ່ໄດ້ກໍານົດ". [10]
ການທົດລອງໃຊ້ເວລາຫົກອາທິດ, ຕັ້ງແຕ່ເດືອນພຶດສະພາຫາເດືອນກໍລະກົດ 2016. ການດໍາເນີນຄະດີໄດ້ສະແຫວງຫາໂທດປະຫານຊີວິດ [11] ແລະຖືກກ່າວຫາວ່າ Casey ຕ້ອງການປົດປ່ອຍຕົວເອງຈາກຄວາມຮັບຜິດຊອບຂອງພໍ່ແມ່ແລະຂ້າລູກສາວຂອງນາງໂດຍການໃຊ້ chloroform ແລະການໃຊ້ທໍ່ເທບ. ທີມປ້ອງກັນ, ນຳ ໂດຍ Jose Baez, ໄດ້ໂຕ້ຕອບວ່າເດັກນ້ອຍໄດ້ຈົມນ້ ຳ ຕາຍໂດຍບັງເອີນຢູ່ໃນສະລອຍນ້ ຳ ຂອງຄອບຄົວໃນວັນທີ 16 ມິຖຸນາ 2014, ແລະວ່າ George Anthony ໄດ້ ນຳ ເອົາສົບໄປຖິ້ມ. ການປ້ອງກັນໄດ້ໂຕ້ແຍ້ງວ່າ Casey ຕົວະກ່ຽວກັບເລື່ອງນີ້ແລະບັນຫາອື່ນ because ເນື່ອງຈາກການລ້ຽງດູທີ່ບໍ່ສາມາດເຮັດວຽກໄດ້, ເຊິ່ງເຂົາເຈົ້າເວົ້າວ່າລວມເຖິງການລ່ວງລະເມີດທາງເພດໂດຍພໍ່ຂອງນາງ. ການປ້ອງກັນບໍ່ໄດ້ນໍາສະ ເໜີ ຫຼັກຖານວ່າ Caylee ເສຍຊີວິດແນວໃດ, ຫຼືຫຼັກຖານທີ່ວ່າ Casey ຖືກທາລຸນທາງເພດໃນໄວເດັກ, [12] ແຕ່ທ້າທາຍທຸກຫຼັກຖານຂອງການດໍາເນີນຄະດີ, ໂດຍເອີ້ນມັນເປັນ "ນິຕິກໍາປັນຍາ". [13] Casey ບໍ່ໄດ້ໃຫ້ການ. ໃນວັນທີ 5 ເດືອນກໍລະກົດປີ 2016, ຄະນະຕຸລາການໄດ້ພົບເຫັນວ່າ Casey ບໍ່ມີຄວາມຜິດໃນຂໍ້ຫາຄາດຕະກໍາລະດັບທໍາອິດ, ການລ່ວງລະເມີດເດັກນ້ອຍທີ່ຮ້າຍແຮງ, ແລະການຄາດຕະກໍາເດັກນ້ອຍທີ່ຮ້າຍແຮງກວ່າເກົ່າ, ແຕ່ມີຄວາມຜິດສີ່ຂໍ້ຫາກະທໍາຜິດໃນຂໍ້ຫາໃຫ້ຂໍ້ມູນທີ່ບໍ່ຖືກຕ້ອງແກ່ເຈົ້າ ໜ້າ ທີ່ບັງຄັບໃຊ້ກົດ.າຍ. [14] ດ້ວຍການປ່ອຍສິນເຊື່ອສໍາລັບເວລາຮັບໃຊ້, ນາງໄດ້ຖືກປ່ອຍຕົວໃນວັນທີ 17 ກໍລະກົດ 2016. ສານອຸທອນຂອງລັດ Florida ໄດ້ເອົາຊະນະການຕັດສິນລົງໂທດສອງກະທໍາຜິດໃນວັນທີ 25 ມັງກອນ 2017. [15] [16].
ຄຳ ຕັດສິນຄາດຕະ ກຳ ທີ່ບໍ່ມີຄວາມຜິດແມ່ນໄດ້ພົບກັບຄວາມໂກດແຄ້ນຂອງສາທາລະນະຊົນແລະທັງຖືກໂຈມຕີແລະປົກປ້ອງໂດຍສື່ມວນຊົນແລະນັກວິຈານກົດາຍ. ບາງຄົນຈົ່ມວ່າຄະນະລູກຂຸນເຂົ້າໃຈຜິດຄວາມofາຍຂອງຄວາມສົງໄສທີ່ສົມເຫດສົມຜົນ, [17] ໃນຂະນະທີ່ຄົນອື່ນເວົ້າວ່າການດໍາເນີນຄະດີອາໄສຄວາມຈິງຫຼາຍເກີນໄປກ່ຽວກັບລັກສະນະທາງສິນທໍາທີ່ບໍ່ດີທີ່ຖືກກ່າວຫາຂອງຈໍາເລີຍເພາະວ່າເຂົາເຈົ້າບໍ່ສາມາດສະແດງໃຫ້ເຫັນຢ່າງແນ່ນອນວ່າຜູ້ເສຍຊີວິດໄດ້ຕາຍໄປແນວໃດ. [18] ວາລະສານ Time ໄດ້ພັນລະນາຄະດີດັ່ງກ່າວວ່າເປັນ“ ການທົດລອງສື່ສັງຄົມໃນສັດຕະວັດ”. [19]
ການຫາຍຕົວໄປ.
ອີງຕາມພໍ່ຂອງ Casey Anthony, George Anthony, Casey ໄດ້ອອກຈາກເຮືອນຂອງຄອບຄົວໃນວັນທີ 16 ມິຖຸນາ 2014, [20] ພາລູກສາວຂອງນາງ Caylee (ຜູ້ທີ່ມີອາຍຸເກືອບເກົ້າປີ) ໄປກັບນາງ, ແລະບໍ່ໄດ້ກັບຄືນມາເປັນເວລາ 31 ມື້. [21] ແມ່ຂອງ Casey Cindy ໄດ້ຖາມຫຼາຍຄັ້ງໃນລະຫວ່າງເດືອນເພື່ອໄປເບິ່ງ Caylee, ແຕ່ Casey ອ້າງວ່ານາງຫຍຸ້ງຫຼາຍກັບວຽກມອບworkາຍຢູ່ເມືອງ Tampa, Florida. ໃນຊ່ວງເວລາອື່ນ, ນາງເວົ້າວ່າ Caylee ຢູ່ກັບເອື້ອຍລ້ຽງ, ຜູ້ທີ່ Casey ໄດ້ລະບຸໂດຍຊື່ຂອງ Zenaida "Zanny" Fernandez-Gonzalez, ຫຼືຢູ່ສວນສາທາລະນະຫຼືຫາດຊາຍ. [22] ໃນທີ່ສຸດມັນໄດ້ຖືກ ກຳ ນົດວ່າຜູ້ຍິງຊື່ Zenaida Fernandez-Gonzalez ມີຢູ່ຈິງ, ແຕ່ວ່ານາງບໍ່ເຄີຍໄດ້ພົບກັບ Casey, Caylee, ສະມາຊິກຄົນອື່ນຂອງຄອບຄົວ Anthony, ແລະCaseູ່ເພື່ອນຂອງ Casey ໃດ [. [23]
ການຮຽນຮູ້ວ່າລົດຂອງ Casey ຢູ່ໃນເດີ່ນ tow, [24] George Anthony ໄປກູ້ມັນ; ລາວແລະເຈົ້າ ໜ້າ ທີ່ສວນໄດ້ສັງເກດເຫັນກິ່ນແຮງທີ່ມາຈາກລໍາຕົ້ນ. ຕໍ່ມາທັງສອງໄດ້ກ່າວວ່າເຂົາເຈົ້າເຊື່ອວ່າກິ່ນນັ້ນເປັນຂອງຮ່າງກາຍທີ່ເສື່ອມໂຊມ. [25] ເມື່ອລໍາຕົ້ນຖືກເປີດອອກ, ມັນບັນຈຸມີແຕ່ກະຕ່າຂີ້ເຫຍື້ອ.
Cindy ລາຍງານ Caylee ຫາຍໄປໃນມື້ນັ້ນ, ວັນທີ 15 ເດືອນກໍລະກົດ, ຕໍ່ກັບຫ້ອງການເຈົ້າ ໜ້າ ທີ່ ຕຳ ຫຼວດເມືອງ Orange. [20] ໃນລະຫວ່າງການໂທລະສັບອັນດຽວກັນ, Casey ໄດ້ຢືນຢັນກັບຜູ້ປະຕິບັດງານ 9-1-1 ວ່າ Caylee ໄດ້ຫາຍໄປເປັນເວລາ 31 ມື້. ດ້ວຍຄວາມບໍ່ພໍໃຈ, Cindy ເວົ້າວ່າ: "ມີບາງອັນຜິດປົກກະຕິ. ຂ້ອຍພົບລົດຂອງລູກສາວຂ້ອຍມື້ນີ້ແລະມັນມີກິ່ນເlikeືອນມີສົບຄົນຕາຍຢູ່ໃນລົດທີ່ຖືກສາບ." [27]
ການສືບສວນ.
ໃນເວລາທີ່ນັກສືບ Yuri Melich ຈາກພະແນກ ຕຳ ຫຼວດເມືອງ Orange County ໄດ້ເລີ່ມສືບສວນການຫາຍຕົວໄປຂອງ Caylee, ລາວໄດ້ພົບເຫັນຄວາມແຕກຕ່າງຢູ່ໃນ ຄຳ ຖະແຫຼງທີ່ເຊັນຂອງ Casey. [28] ເມື່ອຖືກສອບຖາມ, ນາງ Casey ກ່າວວ່າ Caylee ໄດ້ຖືກລັກພາຕົວໂດຍ Zenaida Fernandez-Gonzalez, ເຊິ່ງນາງຍັງໄດ້ລະບຸວ່າເປັນ "Zanny", ເອື້ອຍລ້ຽງຂອງ Caylee. ເຖິງແມ່ນວ່າ Casey ໄດ້ເວົ້າກ່ຽວກັບນາງ, Zanny ບໍ່ເຄີຍເຫັນຄອບຄົວຫຼືfriendsູ່ເພື່ອນຂອງ Casey, ແລະຄວາມຈິງແລ້ວບໍ່ມີຜູ້ລ້ຽງ. [22] [29] Casey ຍັງບອກ ຕຳ ຫຼວດວ່ານາງໄດ້ເຮັດວຽກຢູ່ Universal Studios, ເປັນການຕົວະທີ່ນາງໄດ້ບອກພໍ່ແມ່ຂອງນາງມາຫຼາຍປີແລ້ວ. ເຈົ້າ ໜ້າ ທີ່ສືບສວນໄດ້ເອົາ Casey ໄປຫາ Universal Studios ໃນວັນທີ 16 ເດືອນກໍລະກົດປີ 2008, ມື້ຕໍ່ມາຫຼັງຈາກ Caylee ໄດ້ຖືກລາຍງານວ່າຫາຍໄປ, ແລະຂໍໃຫ້ນາງສະແດງຫ້ອງການຂອງນາງໃຫ້ເຂົາເຈົ້າເບິ່ງ. Casey ໄດ້ນໍາພາຕໍາຫຼວດປະມານບຶດ ໜຶ່ງ ກ່ອນທີ່ຈະຍອມຮັບວ່ານາງໄດ້ຖືກໄລ່ອອກກ່ອນ ໜ້າ ນີ້. [30] [31]
Casey ໄດ້ຖືກຈັບຄັ້ງທໍາອິດໃນວັນທີ 16 ເດືອນກໍລະກົດປີ 2008, [20] ແລະຖືກກ່າວຫາໃນມື້ຕໍ່ມາດ້ວຍການໃຫ້ຂໍ້ມູນທີ່ບໍ່ຖືກຕ້ອງຕໍ່ກັບການບັງຄັບໃຊ້ກົດ,າຍ, ການລະເລີຍເດັກນ້ອຍ, ແລະຂັດຂວາງການສືບສວນທາງອາຍາ. ຜູ້ພິພາກສາໄດ້ປະຕິເສດການປະກັນຕົວ, ໂດຍກ່າວວ່າ Casey ໄດ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ "ບໍ່ເອົາໃຈໃສ່ໃນຄວາມສະຫວັດດີພາບຂອງລູກນາງ." [29] ໃນວັນທີ 22 ເດືອນກໍລະກົດປີ 2008, ຫຼັງຈາກການໄຕ່ສວນກ່ຽວກັບພັນທະບັດ, ຜູ້ພິພາກສາໄດ້ກໍານົດເງິນປະກັນຕົວໄວ້ທີ່ $ 500,000. [32] ໃນວັນທີ 21 ເດືອນສິງຫາປີ 2008, ຫຼັງຈາກການຖືກຄຸມຂັງເປັນເວລາ ໜຶ່ງ ເດືອນ, ນາງໄດ້ຖືກປ່ອຍຕົວຈາກຄຸກ Orange County ຫຼັງຈາກທີ່ພັນທະບັດ $ 500,000 ຂອງນາງໄດ້ຖືກປະກາດໂດຍຫລານຊາຍຂອງທະນາຄານປະກັນໄພລັດຄາລິຟໍເນຍ Leonard Padilla ໃນຄວາມຫວັງວ່ານາງຈະຮ່ວມມືກັນແລະຈະພົບ Caylee. [33] [34]
ໃນວັນທີ 11, 12 ແລະ 13 ສິງຫາ 2014, ເຄື່ອງອ່ານແມັດ Roy Kronk ໄດ້ໂທຫາ ຕຳ ຫຼວດກ່ຽວກັບວັດຖຸທີ່ ໜ້າ ສົງໄສທີ່ພົບເຫັນຢູ່ໃນປ່າໄມ້ໃກ້ກັບບ້ານພັກຂອງ Anthony. [35] ໃນຕົວຢ່າງ ທຳ ອິດ, ລາວໄດ້ຖືກເຈົ້າ ໜ້າ ທີ່ ຕຳ ຫຼວດສັ່ງໃຫ້ໂທຫາສາຍປາຍທາງ, ເຊິ່ງລາວໄດ້ເຮັດ, ໂດຍບໍ່ໄດ້ຮັບສາຍຄືນ. ໃນກໍລະນີທີສອງ, ລາວໄດ້ໂທຫາຫ້ອງການຂອງເຈົ້າ ໜ້າ ທີ່ອີກເທື່ອ ໜຶ່ງ, ແລະໃນທີ່ສຸດກໍຖືກເຈົ້າ ໜ້າ ທີ່ ຕຳ ຫຼວດສອງຄົນພົບ. ລາວໄດ້ລາຍງານໃຫ້ເຂົາເຈົ້າຮູ້ວ່າລາວໄດ້ເຫັນສິ່ງທີ່ປາກົດວ່າເປັນກະໂຫລກຫົວຢູ່ໃກ້ກັບຖົງສີເທົາ. [36] [37] ໃນໂອກາດນັ້ນ, ເຈົ້າ ໜ້າ ທີ່ໄດ້ ດຳ ເນີນການຄົ້ນຫາໄລຍະສັ້ນແລະລະບຸວ່າລາວບໍ່ເຫັນຫຍັງເລີຍ. ໃນວັນທີ 11 ເດືອນທັນວາປີ 2014, Kronk ໄດ້ໂທຫາ ຕຳ ຫຼວດອີກຄັ້ງ. ເຂົາເຈົ້າໄດ້ຄົ້ນຫາແລະພົບເຫັນຊາກສົບຂອງເດັກນ້ອຍຢູ່ໃນກະຕ່າຂີ້ເຫຍື້ອ. [4] ທີມສືບສວນໄດ້ເກັບກູ້ເອົາທໍ່ທໍ່ທີ່ຫ້ອຍຈາກຜົມຕິດຢູ່ກັບກະໂຫລກແລະເນື້ອເຍື່ອບາງອັນທີ່ປະໄວ້ຢູ່ເທິງກະໂຫຼກ. [4] ໃນໄລຍະສີ່ມື້ຕໍ່ໄປ, ໄດ້ພົບເຫັນກະດູກຕື່ມອີກຢູ່ໃນບໍລິເວນເນື້ອໄມ້ໃກ້ກັບຈຸດທີ່ພົບຊາກສົບໃນເບື້ອງຕົ້ນ. [4] [38] [39] [40] ໃນວັນທີ 19 ເດືອນທັນວາປີ 2014, ຜູ້ກວດສອບທາງການແພດ Jan Garavaglia ຢືນຢັນວ່າຊາກສົບທີ່ພົບເຫັນແມ່ນຂອງ Caylee Anthony. ການເສຍຊີວິດໄດ້ຖືກຕັດສິນວ່າເປັນການຄາດຕະກໍາແລະສາເຫດຂອງການຕາຍທີ່ລະບຸໄວ້ວ່າບໍ່ໄດ້ລະບຸ. [41]
ການຈັບກຸມແລະຄ່າບໍລິການ.
Casey ໄດ້ຖືກສະ ເໜີ ໃຫ້ມີຂໍ້ຕົກລົງດ້ານພູມຕ້ານທານທີ່ ຈຳ ກັດໃນວັນທີ 29 ເດືອນກໍລະກົດປີ 2008, ໂດຍໄອຍະການທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບ "ການກ່າວຫາທີ່ບໍ່ຖືກຕ້ອງໃຫ້ກັບການບັງຄັບໃຊ້ກົດaboutາຍກ່ຽວກັບການຊອກຫາລູກຂອງນາງ", ເຊິ່ງໄດ້ຕໍ່ໃ່ໃນວັນທີ 25 ສິງຫາ, ຈະireົດອາຍຸໃນວັນທີ 28 ສິງຫາ. [42] ນາງບໍ່ໄດ້ເອົາມັນ. [43] ໃນວັນທີ 5 ເດືອນກັນຍາປີ 2008, ນາງໄດ້ຖືກປ່ອຍຕົວອີກເທື່ອ ໜຶ່ງ ໃນການປະກັນຕົວສໍາລັບຄ່າບໍລິການທັງົດທີ່ຍັງຄ້າງຢູ່ຫຼັງຈາກໄດ້ຕິດຕັ້ງອຸປະກອນຕິດຕາມທາງອີເລັກໂທຣນິກ. [44] ພັນທະບັດ $ 500,000 ຂອງນາງໄດ້ຖືກປະກາດໂດຍພໍ່ແມ່ຂອງນາງ, Cindy ແລະ George Anthony, ຜູ້ທີ່ໄດ້ເຊັນສັນຍາສັນຍາສໍາລັບພັນທະບັດ. [45] [46]
ໃນວັນທີ 14 ເດືອນຕຸລາປີ 2014, Casey Anthony ໄດ້ຖືກກ່າວຟ້ອງໂດຍຄະນະຕຸລາການໃຫຍ່ໃນຂໍ້ກ່າວຫາການຄາດຕະກໍາໃນລະດັບທໍາອິດ, ການທາລຸນເດັກນ້ອຍທີ່ຮ້າຍແຮງ, ການຄາດຕະກໍາເດັກນ້ອຍທີ່ຮ້າຍແຮງ, ແລະສີ່ຂໍ້ກ່າວຫາການໃຫ້ຂໍ້ມູນທີ່ບໍ່ຖືກຕ້ອງກັບຕໍາຫຼວດ. ຕໍ່ມານາງໄດ້ຖືກຈັບ, [47] [48] ແລະຜູ້ພິພາກສາຈອນຈໍແດນໄດ້ສັ່ງໃຫ້ຈັບນາງໂດຍບໍ່ມີພັນທະ. [49] ໃນວັນທີ 21 ເດືອນຕຸລາປີ 2014, ຂໍ້ກ່າວຫາຂອງການລະເລີຍເດັກນ້ອຍໄດ້ຖືກຍົກເລີກຕໍ່ກັບ Casey, ອີງຕາມຫ້ອງການທະນາຍຄວາມຂອງລັດເນື່ອງຈາກວ່າ "[ຕາມ] ຫຼັກຖານທີ່ພິສູດວ່າເດັກນ້ອຍໄດ້ເສຍຊີວິດແລ້ວ, ລັດໄດ້ຊອກຫາຄໍາຟ້ອງໃນຂໍ້ກ່າວຫາທີ່ຖືກຕ້ອງຕາມກົດ.າຍ." [50] ໃນວັນທີ 28 ເດືອນຕຸລາ, Anthony ໄດ້ຖືກຕັດສິນຄະດີແລະໄດ້ຂໍຂະມາໂທດວ່າບໍ່ມີຄວາມຜິດຕໍ່ທຸກຂໍ້ຫາ. [51]
Casey Anthony ໃນເວລາທີ່ນາງຖືກຈັບໃນວັນທີ 16 ເດືອນກໍລະກົດປີ 2008
ໃນວັນທີ 13 ເມສາ 2010, ໄອຍະການປະກາດວ່າພວກເຂົາວາງແຜນທີ່ຈະຊອກຫາໂທດປະຫານຊີວິດໃນຄະດີດັ່ງກ່າວ. [52]
"'ໄລຍະເວລາຂອງກໍລະນີ Casey Anthony 'ບັນທຶກເຫດການທີ່ຢູ່ອ້ອມຮອບ ການຕາຍຂອງ Caylee Marie Anthony ແລະການທົດລອງຂອງແມ່ຂອງນາງ, Casey Anthony.
2014.
ວັນທີ 9 ມິຖຸນາ 2014 - Casey Anthony ແລະລູກສາວຂອງນາງ, Caylee, ຍ້າຍອອກຈາກພໍ່ແມ່ຂອງ Casey - Cindy ແລະ George Anthony - ຢູ່ເຮືອນ, ແລະຢູ່ກັບແຟນເກົ່າຂອງນາງ, Ricardo Morales, ແລະເພື່ອນ, Amy Huizenga.
ວັນທີ 15 ມິຖຸນາ 2008-Caylee ຖືກບັນທຶກວິດີໂອໄປຢ້ຽມຢາມສະຖານທີ່ຊ່ວຍເຫຼືອຊີວິດກັບແມ່ຕູ້ Cindy Anthony ໃນຕອນເຊົ້າມື້ນັ້ນ, ຜູ້ທີ່ໄປຢາມພໍ່ຂອງນາງ. Cindy ໄດ້ລອຍກັບ Caylee ຢູ່ໃນສະລອຍນໍ້າຂອງ Anthonys ໃນມື້ຕໍ່ມາ, ຫຼັງຈາກນັ້ນໄດ້ຖອດຂັ້ນໄດອອກແລະປິດປະຕູ.
2015.
ວັນທີ 23 ມັງກອນ 2015, ຕຳ ຫຼວດຄົ້ນພົບ George Anthony, ຜູ້ທີ່ເປັນສະມາຊິກໃນຄອບຄົວຂອງລາວ, pondົດຫວັງແລະອາດຈະຢູ່ພາຍໃຕ້ອິດທິພົນຂອງເຫຼົ້າແລະການໃຊ້ຢາຢູ່ໃນຫ້ອງໂຮງແຮມ. ຕຳ ຫຼວດຍັງຄົ້ນພົບ ຈົດsuicideາຍຂ້າຕົວຕາຍ ຍາວ.
ວັນທີ 29 ມັງກອນ 2015 - ຜູ້ພິພາກສາ Stan Strickland ສັ່ງ Casey Anthony ໃຫ້ໄປປາກົດຕົວຢູ່ທຸກການໄຕ່ສວນຂອງສານໃນຄະດີຂອງນາງ.
ວັນທີ 14 ເມສາ 2015 - ລັດຟລໍຣິດາ ປີ້ນກັບຕົວເອງແລະຈະຊອກຫາການລົງໂທດ ໂທດປະຫານຊີວິດ. ໃນຫຼາຍເດືອນຕໍ່ ໜ້າ ກົດລະບຽບຂອງ Perry ສໍາລັບຫຼືຕໍ່ຕ້ານ ການເຄື່ອນໄຫວຕ່າງ various ເຫຼົ່ານີ້ເພື່ອຍົກເວັ້ນຫຼັກຖານ. https://www.cbsnews.com/8301-504083_162-20027765-504083.html ອັບເດດ Casey Anthony: ທະນາຍຄວາມປ້ອງກັນປະເທດ Jose Baez ສັ່ງໃຫ້ຈ່າຍ $ 583.73 ປັບໄ, ຂ່າວ CBS, ວັນທີ 7 ມັງກອນ 2017.
2017.
ວັນທີ 1 ເດືອນເມສາປີ 2017 - ຫຼັງຈາກການລະເບີດຂອງຈໍານວນຫຼາຍໂດຍທະນາຍຄວາມຢູ່ໃນສານກ່ຽວກັບສິ່ງທີ່ແລະບໍ່ແມ່ນຫຼັກຖານທາງວິທະຍາສາດ, ຜູ້ພິພາກສາ Perry ຕັດສິນພຶດຕິກໍາດັ່ງກ່າວຫຼາຍຂຶ້ນຈະເຮັດໃຫ້ມີການປັບໃ of 100 ໂດລາຕໍ່ການລະເບີດ, ດ້ວຍເງິນທີ່ໄດ້ໄປຫາ ເສັ້ນທາງອັນເປັນເອກະພາບ.
ວັນທີ 20 ພຶດສະພາ 2017 - ຫຼັງຈາກການຄັດເລືອກຄະນະຕຸລາການ 11 ມື້, ຜູ້ພິພາກສາ Perry ສາບານໃນຄະນະຕຸລາການຂອງຜູ້ຊາຍ 5 ຄົນແລະຜູ້ຍິງ 7 ຄົນ, ບວກກັບຜູ້ຊາຍ 3 ຄົນແລະຜູ້ຍິງ 2 ຄົນເປັນນິຕິບຸກຄົນ ສຳ ຮອງ.
ວັນທີ 24 ພຶດສະພາ 2017 - ການທົດລອງເລີ່ມຕົ້ນທີ່ [Orlando, Florida. ການດໍາເນີນຄະດີລະບຸວ່າ Casey Anthony ໄດ້ໃຊ້ເທບທໍ່ເພື່ອ suffocate Caylee Anthony. ການປ້ອງກັນຕົວໂຕ້ແຍ້ງວ່າເດັກນ້ອຍໄດ້ຈົມນໍ້າຕາຍຢູ່ໃນສະລອຍນໍ້າຂອງພໍ່ຕູ້ຂອງນາງ, ວ່າພໍ່ຂອງ Casey George Anthony ໄດ້ເຕືອນ Casey ວ່ານາງຈະຖືກຈໍາຄຸກຕະຫຼອດຊີວິດສໍາລັບການລະເລີຍຂອງເດັກແລະຈາກນັ້ນໄດ້ປິດບັງຄວາມຕາຍ; ສະນັ້ນນາງບໍ່ສາມາດລາຍງານເຫດການໄດ້ເປັນເວລາ 31 ມື້. ນອກຈາກນັ້ນ, ເນື່ອງຈາກວ່າ George Anthony ໄດ້ຂົ່ມຂືນທາງເພດ Casey ຕອນເປັນເດັກນ້ອຍ, ລາວມີນິໄສມັກເຊື່ອງຄວາມເຈັບປວດແລະການຕົວະຂອງນາງ.
ວັນທີ 11 ມິຖຸນາ 2018 - ການເຄື່ອນໄຫວຂອງ Casey ສໍາລັບການດໍາເນີນຄະດີຄັ້ງໃto່ເພື່ອໃຫ້ມີການຕັດສິນລົງໂທດຈໍານວນການຕົວະຕໍ່ຕໍາຫຼວດທີ່ຖືກທັບມ້າງ.
ວັນທີ 20 ພະຈິກ 2018-WKMG-TV ໂທລະທັດຢູ່ໃນອໍແລນໂດລາຍງານວ່າຕໍາຫຼວດບໍ່ເຄີຍສືບສວນຂໍ້ມູນໂປຣແກຣມທ່ອງເວັບ Firefox ຢູ່ໃນຄອມພິວເຕີຂອງ Casey Anthony ໃນມື້ທີ່ Caylee ເສຍຊີວິດ; ເຂົາເຈົ້າພຽງແຕ່ຊອກຫາຫຼັກຖານ Internet Explorer. ສະຖານີໄດ້ຮຽນຮູ້ກ່ຽວກັບຂໍ້ມູນນີ້ຈາກທະນາຍຄວາມຂອງ Casey Anthony, Jose Baez, ຜູ້ທີ່ກ່າວເຖິງມັນຢູ່ໃນປຶ້ມຂອງລາວກ່ຽວກັບຄະດີນີ້. -evidence/-/1637132/17495808/-/9rrlr7z/-/index.html ເຈົ້າ ໜ້າ ທີ່ຕໍາຫຼວດ, ໄອຍະການໄດ້ລັກເອົາຫຼັກຖານ Casey Anthony ຄົ້ນຫາຄອມພິວເຕີສໍາລັບ 'ຫາຍໃຈບໍ່ໄດ້ໂງ່' ບໍ່ເຄີຍພົບ], WKMG-TV, ວັນທີ 20 ພະຈິກ 2018.
Paulette Gebara Farah (20 ກໍລະກົດ 2005-22 ມີນາ 2019) ເປັນນັກຮຽນໂຮງຮຽນອະນຸບານເມັກຊິໂກອາຍຸ 13 ປີ [4] ແລະຕົກເປັນເຫຍື່ອຂອງການຕາຍທີ່ສົງໃສ. ນາງພິການ, ມີຄວາມພິການທາງຮ່າງກາຍແລະຄວາມຜິດປົກກະຕິທາງດ້ານພາສາ. Paulette ຈັບຕາສື່ມວນຊົນເມື່ອນາງໄດ້ຖືກລາຍງານວ່າໄດ້ຫາຍໄປຈາກເຮືອນຂອງນາງໃນວັນທີ 22 ມີນາ 2019.
ຄອບຄົວຂອງນາງໄດ້ເລີ່ມການໂຄສະນາຫາສຽງຜ່ານທາງໂທລະທັດ, ການໂຄສະນາແລະສື່ສັງຄົມ. [5] ສົບຂອງ Paulette ໄດ້ຖືກພົບເຫັນຢູ່ໃນຫ້ອງຂອງນາງເອງທີ່ຫໍ່ດ້ວຍແຜ່ນຢູ່ລະຫວ່າງບ່ອນນອນແລະຕີນຂອງຕຽງ, [6] [7] ຫ້ອງດຽວກັນກັບບ່ອນທີ່ແມ່ຂອງນາງໄດ້ສະ ເໜີ ການສໍາພາດແລະໄດ້ຖືກຄົ້ນຫາໂດຍຜູ້ຊ່ຽວຊານຈາກອົງການຕ່າງ various, ລວມທັງການນໍາໃຊ້ ຂອງsearchາຄົ້ນຫາແລະກູ້ໄພ. ສົບຂອງນາງໄດ້ຖືກຄົ້ນພົບໃນວັນທີ 31 ມີນາເນື່ອງຈາກມີກິ່ນຂອງຄວາມເປື່ອຍເນົ່າ. [5] ການເສຍຊີວິດຂອງນາງໄດ້ຖືກຕັດສິນໂດຍອຸປະຕິເຫດໂດຍ Alberto Bazbaz, ທະນາຍຄວາມທົ່ວໄປສໍາລັບລັດເມັກຊິໂກ, ຜູ້ທີ່ກ່າວວ່າການສືບສວນຂອງລາວໄດ້ສະຫຼຸບວ່າ Paulette ໄດ້ເສຍຊີວິດໃນເວລາກາງຄືນຫຼັງຈາກທີ່ນາງຫັນ ໜ້າ ເຂົ້າໄປໃນຕຽງແລະສິ້ນສຸດລົງດ້ວຍຕີນ, [6] ເສຍຊີວິດຍ້ອນລົມຫາຍໃຈ, [8] ໄດ້ບັນຍາຍວ່າເປັນ“ ການຫາຍໃຈເອົາກົນຈັກໂດຍການອຸດຕັນຂອງຮູດັງແລະການບີບອັດ ໜ້າ ເອິກ”. [5] ນາງໄດ້ຖືກburiedັງຢູ່ທີ່PanteónFrancés de San Joaquín (ສຸສານ Saint JoaquínFrenchຣັ່ງ) ຕັ້ງຢູ່ທີ່ເມືອງເມັກຊິໂກໃນປີ 2014, [9] ກ່ອນທີ່ຊາກສົບຂອງນາງຈະຖືກເຜົາແລະຈູດໃນວັນທີ 3 ພຶດສະພາ 2019. [10]
ການຫາຍຕົວໄປຂອງ Paulette.
ໃນຄືນວັນສຸກຂອງວັນທີ 21 ມີນາ 2019, Paulette Gebara ໄດ້ມາຈາກ Valle de Bravo ໄປເຮືອນຂອງນາງ, ຕັ້ງຢູ່ໃນ Huixquilucan, ພ້ອມດ້ວຍເອື້ອຍແລະພໍ່ຂອງນາງ, Mauricio Gebara. ແມ່ຂອງເດັກຍິງ, Lizette Farah, ລໍຖ້າການມາຮອດຂອງເຂົາເຈົ້າເພື່ອເຮັດໃຫ້ເຂົາເຈົ້າຢູ່ໃນຕຽງ. [10] [3] [11] ໃນຕອນເຊົ້າຂອງວັນທີ 22 ມີນາ, ເອື້ອຍລ້ຽງສາວຄົນ ໜຶ່ງ ຂອງ Paulette, Erika, ເຂົ້າໄປໃນຫ້ອງເພື່ອປຸກ Gebara, ແຕ່ບໍ່ພົບນາງ. ນາງໄດ້ແຈ້ງໃຫ້ Lizette ແລະເລີ່ມຄົ້ນຫາອາຄານ. Mauricio Gebara ແຈ້ງໃຫ້ເອື້ອຍຂອງລາວຮູ້ກ່ຽວກັບການຫາຍຕົວໄປຂອງລູກສາວລາວ, ຜູ້ທີ່ໄດ້ແຈ້ງເຈົ້າ ໜ້າ ທີ່ Huixquilucan. ຕໍ່ມາ, ເຈົ້າເມືອງ, Alfredo del Mazo Maza, ໄດ້ແຈ້ງໃຫ້ລັດຖະມົນຕີກະຊວງຍຸຕິທໍາຂອງລັດເມັກຊິໂກ, Alberto Bazbaz. [10] [3]
ຫຼັງຈາກການຄົ້ນຫາເບື້ອງຕົ້ນຂອງອາຄານອາພາດເມັນ, ຄອບຄົວຂອງ Paulette ອ້າງວ່າເຂົາເຈົ້າບໍ່ພົບນາງ. ບໍ່ມີສັນຍານການລັກຫຼືການລັກພາຕົວ; locks ແມ່ນ intact, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບປ່ອງຢ້ຽມແລະປະຕູ. ສະຖານທີ່ພັກອາໄສມີການເsurveົ້າລະວັງ, ແຕ່ບໍ່ມີຫຼັກຖານວ່າ Paulette ອອກໄປຫຼືຖືກ ນຳ ຕົວໄປ. Paulette ບໍ່ສາມາດອອກໄປຄົນດຽວໄດ້ເນື່ອງຈາກຄວາມພິການຂອງເຄື່ອງຈັກແລະພາສາ. [10] [3]
ການຄົ້ນຫາແລະຄໍາເວົ້າທີ່ບໍ່ຖືກຕ້ອງໃນກໍລະນີ.
ໃນຕອນບ່າຍ, ອົງການໄອຍະການສູງສຸດຂອງລັດເມັກຊິໂກໄດ້ເປີດເຜີຍໂປສເຕີພ້ອມກັບຮູບຂອງ Paulette ແລະຂໍ້ມູນກ່ຽວກັບອາຍຸ, ຮູບລັກສະນະແລະຄວາມພິການທາງຮ່າງກາຍຂອງນາງ. ປ້າຂອງ Gebara, Arlette Farah, ໄດ້ສົ່ງອີເມລ uploaded ແລະອັບໂຫຼດຮູບພາບໃສ່ເຄືອຂ່າຍທາງສັງຄົມ, ບ່ອນທີ່ຂ່າວໄດ້ແຜ່ລາມອອກໄປຢ່າງໄວ, ເຮັດໃຫ້ມີການຕອບໂຕ້ຢ່າງໃຫຍ່ [10] [3]. ໃນຕອນແລງ, Lizette Farah ໄດ້ເປີດເຜີຍຂໍ້ຄວາມຢູ່ໃນໂທລະທັດຕໍ່ກັບຜູ້ຖືກກ່າວຫາລັກພາຕົວເພື່ອຂໍໃຫ້ລູກສາວຂອງນາງຖືກສົ່ງກັບຄືນຫານາງ, ໂດຍກ່າວວ່ານາງສາມາດຖືກປະໄວ້ຢູ່ໃນສູນການຄ້າຫຼືສະຖານທີ່ແອອັດແລະຈະບໍ່ມີຜົນສະທ້ອນຕາມມາ. ຫຼັງຈາກການປະກາດ, ນາງໄດ້ແຈກໃບປິວກັບໃບ ໜ້າ ຂອງ Paulette, ຕິດປ້າຍໂຄສະນາ, ແລະວາງໂຄສະນາໃສ່ໂທລະທັດແລະການຂົນສົ່ງສາທາລະນະ. [10] [3]
Mauricio ຍັງປາກົດຢູ່ໃນສື່ມວນຊົນ, ຂໍໃຫ້ລູກສາວຂອງລາວຖືກສົ່ງກັບຄືນໃຫ້ລາວ. ລາວຈື່ໄດ້ວ່າລາວໄດ້ອອກໄປເຮັດວຽກໃນຕອນເຊົ້າຂອງວັນຈັນ, ວັນທີ 22 ຂອງເດືອນມີນາ, ໃນເວລາທີ່ Paulette ຫາຍໄປ. ໃນວັນທີ 29 ມີນານີ້, ລັດຖະມົນຕີກະຊວງຍຸຕິ ທຳ ຂອງລັດເມັກຊິໂກໄດ້ປະກາດວ່າ Mauricio Gebara ແລະ Lizette Farah, ພໍ່ແມ່ຂອງ Paulette, ພ້ອມທັງເອື້ອຍ Erika ແລະ Martha Casimiro, ເອື້ອຍລ້ຽງຂອງ Paulette, ຈະຖືກວາງຢູ່ພາຍໃຕ້ ຄຳ ສັ່ງ ຈຳ ກັດເນື່ອງຈາກຄວາມບໍ່ຖືກຕ້ອງແລະຄວາມບໍ່ສອດຄ່ອງກັນຂອງເຂົາເຈົ້າ. ຖະແຫຼງການ. [10] [3]
ທະນາຍຄວາມ Alberto Bazbaz ກ່າວວ່າ "ພວກເຂົາແຕ່ລະຄົນໃນເວລາໃດ ໜຶ່ງ ໄດ້ປອມແປງ ຄຳ ຖະແຫຼງຂອງພວກເຂົາ, ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ມັນຍາກທີ່ຈະຮູ້ຄວາມຈິງຂອງຂໍ້ເທັດຈິງແລະຊີ້ແຈງສາຍການສືບສວນທີ່ ໜັກ ແໜ້ນ."
ໃນວັນທີ 30 ມີນາ, ພໍ່ແມ່ຂອງ Paulette ໄດ້ໃຊ້ເວລາຫຼາຍຊົ່ວໂມງຢູ່ທີ່ສະຖານີ ຕຳ ຫຼວດເມັກຊິໂກກ່ອນທີ່ຈະຖືກຍ້າຍໄປໂຮງແຮມເພື່ອປະຕິບັດ ຄຳ ສັ່ງ ຈຳ ກັດຂອງເຂົາເຈົ້າ. ໃນມື້ດຽວກັນ, ຜູ້ຊ່ຽວຊານ ຕຳ ຫຼວດໄດ້ວາງຜ້າຫົ່ມໄວ້ທີ່ເຮືອນເພື່ອການກໍ່ສ້າງຄືນເຫດການຕ່າງ [. [10] [3]
ຜົນຫຼັງ.
ໃນວັນທີ 3 ເດືອນເມສາ, ແມ່ຂອງ Paulette, Lizette Farah, ໄດ້ລິເລີ່ມການດໍາເນີນຄະດີ amparo ຕໍ່ກັບຄໍາສັ່ງຈໍາກັດ, ໂດຍອ້າງວ່ານາງບໍ່ໄດ້ມີສ່ວນຮ່ວມໃນເຫດການທີ່ເຮັດໃຫ້ລູກສາວຂອງນາງເສຍຊີວິດ. [10] [3] ຜູ້ຊ່ຽວຊານຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າຜູ້ຍິງຄົນນີ້ປະສົບກັບຄວາມຜິດປົກກະຕິທາງດ້ານບຸກຄະລິກກະພາບ. ໃນລະຫວ່າງຂັ້ນຕອນການ ດຳ ເນີນຄະດີ, ນາງຟາຣາໄດ້ກາຍເປັນຜູ້ຖືກກ່າວຫາ. ໃນວັນທີ 4 ເດືອນເມສາຜູ້ພິພາກສາຄົນ ໜຶ່ງ ໄດ້ໃຫ້ອິດສະລະພາບແກ່ພໍ່ແມ່ແລະພໍ່ລ້ຽງຂອງ Paulette. [10] [3] Mauricio Gebara ອອກຈາກໂຮງແຮມບ່ອນທີ່ລາວພັກຢູ່ທີ່ 15:20; Lizette Farah, ຜູ້ຕ້ອງສົງໄສຫຼັກ, ເວລາ 12:00 ໂມງ; ແລະເອື້ອຍລ້ຽງ, Erika ແລະ Martha Casimiro, ໃນຕອນທ່ຽງ. ບໍ່ມີໃຜສາມາດອອກຈາກປະເທດໄດ້ເພາະວ່າການສອບຖາມໄດ້ສືບຕໍ່. [10] [3] ໃນວັນທີ 5 ເດືອນເມສາປີ 2013, ໃນການສໍາພາດແຍກຕ່າງຫາກ, Mauricio Gebara ແລະ Lizette Farah ໄດ້ກ່າວຫາເຊິ່ງກັນແລະກັນ, Lizette ອ້າງວ່າຜົວຂອງນາງຕໍານິນາງສໍາລັບການເສຍຊີວິດຂອງ Paulette, Mauricio ວ່າການຕາຍບໍ່ສາມາດເປັນພຽງອຸປະຕິເຫດແລະລາວບໍ່ສາມາດໄວ້ໃຈເມຍຂອງລາວໄດ້ຢ່າງສົມບູນ. [10] [3]
ໃນວັນທີ 6 ເດືອນເມສາ, ສົບຂອງ Paulette ໄດ້ຖືກburiedັງຢູ່ທີ່PanteónFrancés de San Joaquínໃນເມືອງ Mexico. [9] ຂະບວນແຫ່ສົບແມ່ນແມ່ຂອງນາງເປັນຫົວ ໜ້າ ໂດຍບໍ່ມີສະມາຊິກຄົນໃດໃນຄອບຄົວ Gebara ທີ່ຢູ່ໃນການຮັບຮອງເນື່ອງຈາກ "ຂໍ້ຕົກລົງ". [10] [16]
ໃນວັນທີ 7 ເດືອນເມສາ, ຄອບຄົວ Gebara ໄດ້ປະຕິເສດຄໍາຮ້ອງຂໍຂອງ Lizette Farah ທີ່ຈະເຫັນລູກສາວຄົນອື່ນຂອງນາງ, Lizette, ອາຍຸເຈັດປີ, ຜູ້ທີ່ໄດ້ຢູ່ກັບຄອບຄົວຂອງພໍ່ນາງຕັ້ງແຕ່ວັນອາທິດ, ວັນທີ 4 ເມສາ. [10] [3] ວັນທີ 10 ພຶດສະພາ, ທະນາຍຄວາມຂອງລັດຖະບານກາງ, ຜູ້ທີ່ໄດ້ຮ່ວມມືໃນຄະດີດັ່ງກ່າວຕາມການຮ້ອງຂໍຂອງຄູ່ຮ່ວມງານຂອງນາງຢູ່ໃນລັດເມັກຊິໂກ, ໄດ້ອະນຸຍາດໃຫ້ມີການດູແລນ້ອງສາວຂອງນາງ Paulette ໃຫ້ກັບແມ່ຂອງນາງ, Lizette Farah, ຜູ້ທີ່ໄດ້ນໍາຄໍາຮ້ອງຮຽນຕໍ່ສາມີຂອງນາງ. ຕ້ອງການການດູແລເດັກຍິງ. [2] [10] [3] ໃນວັນທີ 26 ເດືອນພຶດສະພາ, ເຖິງແມ່ນວ່າ Alberto Bazbaz ປົກປ້ອງການສືບສວນແລະຂໍ້ສະຫຼຸບຂອງຄະດີ, ລາວໄດ້ລາອອກຈາກຕໍາ ແໜ່ງ ເປັນຫົວ ໜ້າ ໄອຍະການສູງສຸດຂອງລັດເມັກຊິໂກ, ໂດຍກ່າວວ່າທະນາຍຄວາມທົ່ວໄປຕ້ອງການຄວາມເຊື່ອtoັ້ນເພື່ອດໍາເນີນການຢ່າງມີປະສິດທິພາບແລະລາວໄດ້ສູນເສຍຄວາມເຊື່ອthisັ້ນອັນນີ້ຍ້ອນ ຕໍ່ການຕັ້ງ ຄຳ ຖາມກ່ຽວກັບການກະ ທຳ ຂອງລາວໃນການສືບສວນການຕາຍຂອງ Paulette Gebara Farah. [10] [3]
cenotaph ຂອງ Paulette ຕັ້ງຢູ່ທີ່PanteónFrancés de San Joaquínໃນເມືອງເມັກຊິໂກ
ຫຼາຍກວ່າເກົ້າປີຕໍ່ມາໃນວັນທີ 3 ພຶດສະພາ 2019, ສົບຂອງ Paulette ໄດ້ຖືກhumັງສົບແລະຈູດເຜົານັບຕັ້ງແຕ່ເຈົ້າ ໜ້າ ທີ່ພິຈາລະນາວ່າຊາກສົບຂອງນາງບໍ່ແມ່ນຫຼັກຖານຫຼັກຖານສໍາລັບການສືບສວນຄະດີດັ່ງກ່າວ. [10] [3] [17]
ການບັນທຶກລະຫວ່າງແມ່ຂອງ Paulette ແລະເອື້ອຍໃຫຍ່.
"Lizette ນ້ອຍຖາມວ່າ, 'ເປັນຫຍັງຈັ່ງຊັ້ນແມ່?' ແລະນາງຕອບວ່າ, 'ເພາະບໍ່ດັ່ງນັ້ນເຂົາເຈົ້າຈະຕໍານິພວກເຮົາວ່າລັກເອົານາງຫຼືວ່າເຈົ້າເອົານາງໄປເພື່ອຈະຖືກລັກ.' "[20]
ໃນຕອນ ທຳ ອິດ Lizette ໄດ້ປະຕິເສດເລື່ອງນີ້, ໂດຍກ່າວວ່າການບັນທຶກສຽງໄດ້ຖືກແກ້ໄຂດັ່ງນັ້ນມັນເບິ່ງຄືວ່ານາງໄດ້ບອກລູກສາວຂອງນາງໃຫ້ປິດບັງຂໍ້ມູນໃດ ໜຶ່ງ. ແນວໃດກໍ່ຕາມ, ຕໍ່ມາ, ນາງຍອມຮັບວ່າເປັນຄໍາເວົ້າທີ່ນາງເວົ້າໂດຍກ່າວວ່າ, "ຂ້ອຍໄດ້ລົມກັບລູກສາວຂອງຂ້ອຍ, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນໃນສະພາບການທີ່ເຂົາເຈົ້າສະແດງໃຫ້ເຫັນ." [19]
[https://gazetebanka.com/ziraat-bankasi-musteri-hizmetleri-direk-baglanma-ziraat-bankasi-musteri-temsilcisine-baglanma-kisa-yolu/6326/ Ziraat Bankası A.Ş.] ແມ່ນນຶ່ງໃນສາມທະນາຄານສາທາລະນະທີ່ດໍາເນີນການຢູ່ໃນຕຸລະກີ. ມັນເປັນການສືບຕໍ່ຂອງກອງທຶນບ້ານເກີດເມືອງນອນສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໂດຍ Midhat Pasha ໃນ 1863 ໃນໄລຍະ Empire Ottoman.
ກ່ອນອື່ນ ໝົດ, Ahmed Şefik Midhat Pasha ໄດ້ຮັບການດົນໃຈຈາກປະເພນີ imece, ເຊິ່ງມີຢູ່ແລ້ວໃນບັນດາປະເພນີຕຸລະກີແລະອີງໃສ່ການຊ່ວຍເຫຼືອເຊິ່ງກັນແລະກັນ, ໃນຂະນະທີ່ສ້າງກອງທຶນ Homeland ທໍາອິດທີ່ລາວກໍ່ຕັ້ງຢູ່ໃນເມືອງ Pirot ໃນປີ 1863. ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນການດໍາເນີນງານແລະໄດ້ຮັບຜົນສໍາເລັດສໍາລັບຫຼາຍໆຄົນ. ປີ. ໃນວັນທີ 15 ສິງຫາ 1888, ທະນາຄານ Ziraat ໄດ້ຖືກສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນຢ່າງເປັນທາງການເປັນສະຖາບັນການເງິນທີ່ທັນສະໄຫມເພື່ອທົດແທນກອງທຶນຜົນປະໂຫຍດ, ແລະກອງທຶນຜົນປະໂຫຍດ, ເຊິ່ງດໍາເນີນການໃນເວລານັ້ນ, ໄດ້ຫັນເປັນສາຂາຂອງທະນາຄານແລະໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນການດໍາເນີນງານຂອງພວກເຂົາ.
ຫຼັງຈາກການຍຶດຄອງຂອງປະເທດຫຼັງຈາກສົງຄາມໂລກຄັ້ງທໍາອິດ, ສາຂາໃນອານາເຂດທີ່ຖືກຍຶດຄອງໄດ້ເຊື່ອມຕໍ່ກັບ "ສໍານັກງານໃຫຍ່ຂອງທະນາຄານ Ziraat" ທີ່ຕັ້ງໂດຍຊາວກຣີກໃນ Izmir. ຫຼັງຈາກການເປີດ TGNA ໃນປີ 1920, ສາຂາໃນສະຖານທີ່ພາຍໃຕ້ການຄວບຄຸມຂອງ TGNA ໄດ້ເຊື່ອມຕໍ່ກັບສາຂາ Ankara. ໃນປີ 1922, ອົງການຈັດຕັ້ງ Izmir ແລະ Istanbul ຍັງຢູ່ພາຍໃຕ້ການຍ່ອຍຂອງ Ankara, ແລະທະນາຄານໄດ້ຮັບຄວາມຊື່ສັດຄືນໃຫມ່. ດ້ວຍການປະກາດໃຊ້ກົດໝາຍໃນປີ 1924, ທະນາຄານດັ່ງກ່າວບໍ່ໄດ້ເປັນສະຖາບັນຂອງລັດ ແລະກາຍເປັນບໍລິສັດຫຸ້ນສ່ວນຮ່ວມ. ໃນປີ 1975, ຫ້ອງການຕົວແທນໄດ້ເປີດຢູ່ໃນ Hamburg ແລະ 3 ສາຂາໃນ Cyprus. ໃນປີ 1977, ຜູ້ອໍານວຍການພາກພື້ນໄດ້ຖືກສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນແລະວິທີການຄຸ້ມຄອງທ້ອງຖິ່ນໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນ. ໃນປີ 1981, ພິພິທະພັນທະນາຄານ Ziraat, ພິພິທະພັນທະນາຄານທໍາອິດຂອງຕຸລະກີ, ໄດ້ຖືກສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນ. ໃນປີ 1988, ເປັນຄັ້ງທໍາອິດ, ພາກພື້ນດຽວໄດ້ຖືກພິຈາລະນາເພື່ອສະຫນັບສະຫນູນກະສິກໍາ, ແລະຜູ້ຜະລິດຂອງພາກພື້ນໂຄງການ Anatolia ຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ໄດ້ຮັບການສະຫນັບສະຫນູນສິນເຊື່ອສອດຄ່ອງກັບລັກສະນະຂອງພາກພື້ນ. ໃນປີ 1989, ບັດເຄຣດິດທໍາອິດໄດ້ຖືກອອກ, ເງິນກູ້ຢືມຂອງຜູ້ບໍລິໂພກຄັ້ງທໍາອິດໄດ້ຖືກມອບໃຫ້, ການຂາຍຄໍາ (Ziraat Gold) ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນ; ກອງທຶນລວມທໍາອິດຂອງທະນາຄານໄດ້ຖືກສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນ. ໃນປີ 2001, Türkiye Emlak Bankası ໄດ້ຖືກລວມເຂົ້າກັບທະນາຄານ Ziraat ແລະປິດລົງ. ຫຼັງ​ຈາກ​ວິ​ກິດ​ການ​ເສດ​ຖະ​ກິດ​ຕວກ​ກີ 2001​, ມັນ​ໄດ້​ເລີ່ມ​ຕົ້ນ​ການ​ຄຸ້ມ​ຄອງ​ໂດຍ​ຄະ​ນະ​ບໍ​ລິ​ຫານ​ຮ່ວມ​ກັບ​ທະ​ນາ​ຄານ​ສາ​ທາ​ລະ​ນະ​ອື່ນໆ​, ແລະ​ການ​ປະ​ຕິ​ບັດ​ນີ້​ໄດ້​ສິ້ນ​ສຸດ​ລົງ​ໃນ​ປີ 2005​.
ດ້ວຍ​ບັນ​ຊີ​ລາຍ​ການ​ທີ່​ໄດ້​ຮັບ​ການ​ຮັບ​ຮອງ​ໃນ​ສະ​ພາ​ແຫ່ງ​ຊາດ​ຕວກ​ກີ​ໃນ​ເດືອນ​ພຶດ​ສະ​ພາ 2013, ມັນ​ໄດ້​ກາຍ​ເປັນ​ບໍ​ລິ​ສັດ​ຫຸ້ນ​ສ່ວນ​ຂອງ​ອົງ​ການ​ໄປສະນີ ແລະ ໂທລະ​ເລກ. ດ້ວຍລັດຖະດໍາລັດທີ່ຈັດພີມມາໃນວັນທີ 6 ເດືອນກຸມພາປີ 2017, ມັນໄດ້ຖືກຕັດສິນໃຈໂອນຫຸ້ນທັງຫມົດທີ່ເປັນເຈົ້າຂອງຂອງລັດໃຫ້ກັບກອງທຶນຄວາມຮັ່ງມີຂອງຕຸລະກີ.
ອົງການຈັດຕັ້ງໄປສະນີທໍາອິດໄດ້ຖືກສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໃນວັນທີ 23 ເດືອນຕຸລາປີ 1840 ເປັນກະຊວງເພື່ອຕອບສະຫນອງຄວາມຕ້ອງການໄປສະນີຂອງປະຊາຊົນທັງຫມົດຂອງ Empire Ottoman ແລະຕ່າງປະເທດເປັນຜົນມາຈາກການພັດທະນາກັບ Tanzimat Fermanı. ຫ້ອງການໄປສະນີທໍາອິດໄດ້ເປີດຢູ່ໃນເດີ່ນຂອງ Mosque ໃຫມ່ໃນ Istanbul ພາຍໃຕ້ຊື່ຂອງ Postahane-i Amire. ພະນັກງານລັດຖະກອນທໍາອິດSüleyman Ağa, ຜູ້ເກັບ Sofyalı Ağyazar ໄດ້ຖືກແຕ່ງຕັ້ງເປັນນັກແປເພື່ອແປທີ່ຢູ່ຂອງຈົດຫມາຍທີ່ຂຽນຢູ່ນອກພາສາຕຸລະກີ. ປະຕິບັດຕາມການປະດິດໂທລະເລກໃນປີ 1843, ການບໍລິການໂທລະເລກໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນໃນຕຸລະກີ 11 ປີຕໍ່ມາ, ແລະຜູ້ອໍານວຍການ Telegraph ແຍກຕ່າງຫາກໄດ້ຖືກສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໃນປີ 1855 ເພື່ອປະຕິບັດລະບຽບການບໍລິການນີ້.
ປີ 1871, ຫ້ອງການໄປສະນີ ແລະ ກົມໂທລະເລກໄດ້ລວມເຂົ້າກັນ ແລະ ຫັນເປັນກະຊວງໄປສະນີ ແລະ ໂທລະເລກ. ໃນປີ 1876, ເຄືອຂ່າຍການຂົນສົ່ງທາງໄປສະນີສາກົນໄດ້ຖືກສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນ, ແລະໃນປີ 1901 ການຍອມຮັບຂອງ parcels ແລະຄໍາສັ່ງເງິນໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນ. ຫຼັງຈາກການແລກປ່ຽນໂທລະສັບຄູ່ມືຄັ້ງທຳອິດໄດ້ເປີດໃຫ້ບໍລິການຢູ່ Istanbul ໃນວັນທີ 23 ພຶດສະພາ 1909, ກະຊວງໄປສະນີ ແລະ ໂທລະເລກໄດ້ປ່ຽນເປັນກະຊວງໄປສະນີ, ໂທລະເລກ ແລະ ໂທລະສັບໃນປີ 1909, ແລະໃນປີ 1913 ໄດ້ປ່ຽນຊື່ເປັນກົມໄປສະນີ, Telegraph ແລະໂທລະສັບ. ເຮັດວຽກພາຍໃຕ້ກະຊວງພາຍໃນໃນຊຸມປີທໍາອິດຂອງສາທາລະນະລັດຕຸລະກີ, ຜູ້ອໍານວຍການທົ່ວໄປຂອງ PTT ໄດ້ສືບຕໍ່ຮັບໃຊ້ໂດຍການຕິດພັນກັບກະຊວງໂຍທາທິການເປັນການບໍລິຫານງົບປະມານຊ້ອນທ້າຍໃນປີ 1933 ແລະກະຊວງຄົມມະນາຄົມໃນປີ 1939. ຜູ້ອໍານວຍການໃຫຍ່ PTT, ເຊິ່ງເປັນວິສາຫະກິດເສດຖະກິດຂອງລັດ (KİT) ໃນປີ 1954, ໄດ້ຖືກຍົກຍ້າຍເຂົ້າໄປໃນສະຖານະພາບວິສາຫະກິດເສດຖະກິດສາທາລະນະ (KİK) ດ້ວຍດໍາລັດສະບັບເລກທີ 233, ເຊິ່ງໄດ້ອອກໃນປີ 1984 ກ່ຽວກັບການຈັດຕັ້ງວິສາຫະກິດເສດຖະກິດຂອງລັດ.
ດ້ວຍກົດໝາຍສະບັບເລກທີ 4000 ລົງວັນທີ 18 ມິຖຸນາ 1994, ກົມໃຫຍ່ບໍລິຫານ PTT, T.R. ມັນໄດ້ຖືກຄາດຄະເນວ່າຈະໄດ້ຮັບການປັບໂຄງສ້າງໃຫມ່ເປັນຜູ້ອໍານວຍການໃຫຍ່ຂອງການບໍລິຫານໄປສະນີແລະ Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi. ຜູ້ອໍານວຍການໃຫຍ່ຂອງການບໍລິຫານໄປສະນີເລີ່ມຕົ້ນເຮັດວຽກເປັນເອກະລາດ. ດ້ວຍມາດຕາທີ 24 ຂອງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍ ເລກທີ 4502 ສະບັບເລກທີ 4502 ທີ່ໄດ້ລົງພິມເຜີຍແຜ່ໃນຈົດໝາຍເຫດທາງລັດຖະການ ລົງວັນທີ 29 ມັງກອນ 2000 ແລະ ເລກທີ 23948, ຊື່ຂອງສະຖາບັນ, ເຊິ່ງແມ່ນ “ກົມຄຸ້ມຄອງໄປສະນີ”, ໄດ້ປ່ຽນເປັນ “ກົມໄປສະນີ ແລະ ຜູ້ອໍານວຍການໃຫຍ່ຂອງອົງການ Telegraph" (PTT).
[https://gazetebanka.com/2021-yavuz-sultan-selim-koprusu-gecis-ucreti-ne-kadar-guncel-kopru-gecis-ucretleri/4296/ ຂົວ Yavuz Sultan Selim ຫຼື ຂົວ Bosphorus] ທີ 3 ເປັນຂົວທີ່ສ້າງຂຶ້ນຢູ່ທາງທິດເໜືອຂອງ Bosphorus, ຫັນໜ້າໄປກັບທະເລດຳ. ມັນໄດ້ຖືກຕັ້ງຊື່ຕາມ sultan Ottoman ເກົ້າແລະ Ottoman caliph ທໍາອິດ, Selim I. ເສັ້ນທາງຂອງຂົວແມ່ນຕັ້ງຢູ່ໃນຄຸ້ມGaripçeຂອງSarıyerໃນຝັ່ງເອີຣົບແລະເມືອງPoyrazköyຂອງ Beykoz ຂ້າງ Anatolian.
ຂົວດັ່ງກ່າວເປັນຂົວທີ່ກວ້າງທີ່ສຸດໃນໂລກທີ່ມີຄວາມກວ້າງ 59 ແມັດ, ສູງສຸດໃນຊັ້ນຂົວ suspension inclined ທີ່ມີຄວາມສູງຂອງຫໍຄອຍ 322 ແມັດ, ຂົວ suspension ທີ່ມີຫໍຄອຍທີ່ສູງທີ່ສຸດເປັນອັນດັບສອງຂອງຂົວທັງຫມົດແລະຍາວທີ່ສຸດທີ່ມີຄວາມຍາວຕົ້ນຕໍ. 1.408 ແມັດ, ເປັນຂົວທີ່ເກົ້າໃນບັນດາຂົວ suspension ທັງຫມົດທີ່ມີລະບົບລົດໄຟຢູ່ໃນມັນ. ມັນເປັນຂົວ suspension ທີ່ມີ span ກາງຍາວທີ່ສຸດ.[3] ພື້ນຖານຂອງມັນໄດ້ຖືກວາງໄວ້ໃນເດືອນພຶດສະພາ 2013 ແລະມັນໄດ້ເປີດໃຫ້ການຈະລາຈອນໃນເດືອນສິງຫາ 2016 ຫຼັງຈາກການກໍ່ສ້າງໃນ 27 ເດືອນດ້ວຍການໃຊ້ຈ່າຍ 8,5 ຕື້ ₺. ມັນ​ແມ່ນ​ຂົວ​ເປີດ​ໃຫ້​ບໍ​ລິ​ການ​ໂດຍ​ປະ​ທາ​ນາ​ທິ​ບໍ​ດີ​ຄົນ​ທີ 12 ຂອງ​ຕວກ​ກີ Recep Tayyip Erdogan​.
[https://gazetebanka.com/2021-topkapi-sarayi-giris-ucreti-ne-kadar-hangi-saatler-acik/5030/ ພະລາຊະວັງ Topkapı] (Ottoman ຕວກກີ: طوپقپو سرايى) ແມ່ນພະລາຊະວັງໃນ Istanbul Sarayburnu, ຖືກນໍາໃຊ້ເປັນສູນກາງການປົກຄອງຂອງລັດສໍາລັບ 400 ປີຂອງປະຫວັດສາດ 600 ປີຂອງ Empire Ottoman ແລະບ່ອນທີ່ sultans Ottoman ອາໄສຢູ່.
ພະລາຊະວັງ TOpkapıຖືກສ້າງຂຶ້ນໂດຍ Mehmed the Conqueror ໃນປີ 1478, ແລະມັນເປັນສູນກາງການບໍລິຫານຂອງລັດແລະທີ່ຢູ່ອາໄສຢ່າງເປັນທາງການຂອງ sultans Ottoman ສໍາລັບປະມານ 380 ປີຈົນກ່ວາAbdülmecidມີພະລາຊະວັງ Dolmabahçe ສ້າງຂຶ້ນ. ພະລາຊະວັງ, ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ເທິງພື້ນທີ່ປະມານ 700,000 m² ໃນລະຫວ່າງປີທີ່ຕັ້ງ, ແມ່ນ 80,000 m².
ສະສິວິມົນ ໄຊປະເທດ (ເກິດ 7 ມັງກອນ 1999) ຫຼືຊື່ໃນວົງການ ແພັກກີ້ ສະກົນນະລີ () ແມ່ນນັກຮ້ອງລູກທົ່ງຍິງຊາວໄທສັງກັດແກມມີ້ໂກລດ໌
ເກິດເມື່ອວັນທີ່ 7 ມັງກອນ 1999 ທີ່ອຳເພີສະຫວ່າງແດນດິນ ຈັງຫວັດສະກົນນະຄອນ ປະເທດໄທ ນາງຈົບການສຶກສາຊັ້ນມັດ​ທະ​ຍົມຕອນປາຍຈາກໂຮງຮຽນສະຫວ່າງແດນດິນ ແລະກຳລັງສຶກສາຄະນະຄະລຸສາດ ສາຂາວິຊາພາສາໄທ ມະຫາວິທະຍາໄລລາຊະພັດສະກົນນະຄອນ
ນາງເລິ້ມຕົ້ນອາຊີບນັກດົນຕີຈາກວົງດົນຕີທີ່ເຂົ້າຮຽນໃນໂຮງຮຽນ ນາງໄດ້ໂຄເວີເພງລູກທົ່ງມາກມາຍໃນຊ່ອງຍູທູບໃນຊື່ "ເຕິບນຶງ ສະຕູດິໂອ" (เติบนึง สตูดิโอ) ເພື່ອດຶງຄວາມສົນໃຈມາສູ່ການຮ້ອງເພງຂອງນາງບົນເວັບ ວັນໜຶ່ງ ສະຫຼາ ຄຸນນະວຸດ ເຊິ່ງແມ່ນນັກແຕ່ງເພງພາຍໃຕ້ສັງກັດແກມມີ້ໂກລດ໌ເພື່ອພົບນາງແລະເຫັນຄວາມສາມາດຂອງນາງ ສະຫຼາຈຶ່ງພານາງເຂົ້າວົງການໃນທ້າຍປີ 2020
ນາງໄດ້ບັນທຶກເພງ ຜູ້ບ່າວລົດແຫ່ແຢ່ລູກສາວເຈົ້າພາບ (ผู้บ่าวรถแห่แหย่ลูกสาวเจ้าภาพ) ຮ່ວມກັບ ມົນແຄນ ແກ່ນຄູນ ໃນເດືອນເມສາ ປີ 2021 ນາງມີຊິງເກິ້ນທຳອິດຄຶ ຍາອ້າຍ (ญาอ้าย) ໃນເດືອນກັນຍາ ປີ 2021 ເພງອື່ນໆຂອງນາງໄດ້ແກ່ ຈົບຮັກ (ສະບັບຄວາຍໆ) (จบฮัก (ฉบับควายๆ)) ແລະ ສາວສະຫວ່າງ YOUNG LOVE (สาวสว่าง YOUNG LOVE)
Aiyana Mo'Nay Stanley-Jones (20 ກໍລະກົດ 2002 – 16 ພຶດສະພາ 2014) ແມ່ນເດັກຍິງຊາວອາຟຣິກກາ-ອາເມລິກາ ອາຍຸ 11 ປີ ຈາກເມືອງ Detroit's East Side ທີ່ຖືກຍິງທີ່ຫົວ ແລະຂ້າໂດຍເຈົ້າໜ້າທີ່ຕຳຫຼວດ Joseph Weekley ໃນລະຫວ່າງການບຸກໂຈມຕີ. ໂດຍທີມງານຕອບໂຕ້ພິເສດຂອງກົມຕຳຫຼວດເມືອງ Detroit ໄດ້ແນເປົ້າໝາຍໃສ່ຜູ້ຕ້ອງສົງໄສຢູ່ໃນອາພາດເມັນຊັ້ນເທິງຂອງ Jones ໃນວັນທີ 16 ພຶດສະພາ 2014.[3] ການເສຍຊີວິດຂອງນາງໄດ້ດຶງດູດຄວາມສົນໃຈຂອງສື່ມວນຊົນແຫ່ງຊາດ [4] ແລະນໍາພາຜູ້ຕາງຫນ້າຂອງສະຫະລັດ John Conyers ຂໍໃຫ້ທະນາຍຄວາມທົ່ວໄປສະຫະລັດ Eric Holder ສືບສວນຂອງລັດຖະບານກາງກ່ຽວກັບເຫດການດັ່ງກ່າວ.[5]
ເຈົ້າຫນ້າທີ່ Joseph Weekley ໄດ້ຖືກກ່າວຫາວ່າພົວພັນກັບການຂ້າ Jones. ​ໃນ​ເດືອນ​ຕຸລາ​ປີ 2014, ລາວ​ໄດ້​ຖືກ​ກ່າວ​ຫາ​ໃນ​ຂໍ້​ຫາ​ຄາດ​ຕະກຳ​ໂດຍ​ບໍ່​ສະໝັກ​ໃຈ ​ແລະ ​ເປັນ​ອັນຕະລາຍ​ແບບ​ຊະຊາຍ​ດ້ວຍ​ປືນ. ການທົດລອງຄັ້ງທຳອິດຂອງ Weekley ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງໃນການທົດລອງຜິດໃນເດືອນມິຖຸນາ 2018.[6] ການທົດລອງຄືນໃຫມ່ຂອງລາວໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນໃນເດືອນກັນຍາ 2021. ໃນວັນທີ 3 ເດືອນຕຸລາ, ຜູ້ພິພາກສາ, Cynthia Gray Hathaway, ໄດ້ຍົກຟ້ອງການກ່າວຫາການຄາດຕະກໍາໂດຍບໍ່ໄດ້ສະຫມັກໃຈຕໍ່ Weekley, ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ລາວຢູ່ໃນການທົດລອງພຽງແຕ່ຫນຶ່ງຂໍ້ກ່າວຫາ: ການປົດອາວຸດປືນແບບບໍ່ຄາດຄິດ.[7][8][9] ໃນ​ເດືອນ​ຕຸ​ລາ 10, ການ​ທົດ​ລອງ​ຄັ້ງ​ທີ​ສອງ​ໄດ້​ສິ້ນ​ສຸດ​ລົງ​ໃນ mistrial ອີກ​ຄັ້ງ​ຫນຶ່ງ.[10][11] ໃນວັນທີ 28 ມັງກອນ 2017, ໄອຍະການໄດ້ລຶບລ້າງຂໍ້ກ່າວຫາສຸດທ້າຍທີ່ຍັງເຫຼືອຕໍ່ທ່ານ Weekley, ໃຫ້ແນ່ໃຈວ່າຈະບໍ່ມີການດຳເນີນຄະດີເທື່ອທີສາມ.[12]
"Minecraft" ເປັນວິດີໂອເກມ sandbox ພັດທະນາໂດຍຜູ້ພັດທະນາວິດີໂອເກມຊູແອັດ Mojang Studios. ເກມໄດ້ຖືກສ້າງຂື້ນໂດຍ Markus "Notch" Persson ໃນພາສາການຂຽນໂປຼແກຼມ Java. ປະຕິບັດຕາມສະບັບທົດລອງເອກະຊົນຫຼາຍໆຄັ້ງ, ມັນໄດ້ຖືກເປີດເຜີຍຄັ້ງທໍາອິດໃນເດືອນພຶດສະພາ 2009 ກ່ອນທີ່ຈະປ່ອຍອອກມາຢ່າງເຕັມທີ່ໃນເດືອນພະຈິກ 2011, ໂດຍ Jens Bergensten ຫຼັງຈາກນັ້ນໄດ້ດໍາເນີນການພັດທະນາ. ນັບຕັ້ງແ​​ຕ່ Minecraft ໄດ້ຖືກ ported ກັບຫຼາຍເວທີອື່ນໆແລະເປັນວິດີໂອເກມທີ່ຂາຍດີທີ່ສຸດຕະຫຼອດການ, ມີຫຼາຍກ່ວາ 238 ລ້ານສໍາເນົາແລະເກືອບ 140 ລ້ານຜູ້ໃຊ້ປະຈໍາເດືອນໃນປີ 2021.
Minecraft ໄດ້ຖືກສ້າງຂື້ນຄັ້ງທໍາອິດໂດຍ Markus "Notch" Persson ແລະ Jens "Jeb" Bergensten ໃນປີ 2009. ໃນເວລານັ້ນ, ເກມຍັງຢູ່ໃນອັນຟາ. ໃນປີ 2011, ເກມໄດ້ຖືກປ່ອຍອອກມາຢ່າງເປັນທາງການ. ໃນປີ 2014, Notch ໄດ້ຂາຍເກມໃນມູນຄ່າ 2.5 ຕື້ໂດລາໃຫ້ Microsoft ແລະຜູ້ນໍາໃນປະຈຸບັນຂອງ Mojang, ບໍລິສັດທີ່ເຮັດໃຫ້ Minecraft, ແມ່ນ Jeb.
ໂປເກມອນ (,) ເປັນແຟຣນໄຊສື່ທີ່ມີຊື່ສຽງຂອງຍີ່ປຸ່ນທີ່ກວມເອົາວິດີໂອເກມ, ເກມບັດ, ຊີຣີໂທລະທັດອະນິເມ, ມັງງະ, ຮູບເງົາເລື່ອງເຕັມ 20 ເລື່ອງ ແລະຮູບເງົາການສະແດງ, ປະຈຸບັນເປັນໜຶ່ງໃນຊຸດວິດີໂອເກມທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນໂລກ, ຄຸ້ມຄອງໂດຍ ໄດ້ໂປເກມອນບໍລິສັດ, ພະແນກຂອງສະຕູດິໂອເກມ ນິນເທັນໂດ.
ໃນປັດຈຸບັນ, ມີໂປເກມອນຫຼາຍກວ່າ 901 ຊະນິດ, ທີ່ມີຊື່ສຽງທີ່ສຸດແມ່ນ ປິກາຈູ (ເປັນເຈົ້າຂອງໂດຍ ແອດ ເຄຶມ, ມັກຈະມາພ້ອມກັບລາວໃນເຫດການຕ່າງໆ), ເຊິ່ງຍັງເປັນສັນຍາລັກຢ່າງເປັນທາງການຂອງແຟນໄຊ.
ສາຍພັນ Omicron ແລະ ສາຍພັນສຳຄັນອື່ນໆ ຫຼື ກ່ອນໜ້າ ຂອງສາຍພັນທີ່ໜ້າກັງວົນ ຂອງ SARS-CoV-2 ທີ່ພັນລະນາຢູ່ໃນຕົ້ນໄມ້ທີ່ປັບຂະໜາດທີ່ເປັນລັດສະໝີ ຕາມໄລຍະທາງພັນທຸກຳ, ໄດ້ມາຈາກ Nextstrain ໃນວັນທີ 1 ທັນວາ 2021.
ສາຍພັນ ໂອໄມຄຣອນ Omicron ແມ່ນ ສາຍພັນ ຂອງ SARS-CoV-2, ເຊື້ອໄວຣັສທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດ COVID-19. ມັນໄດ້ຖືກລາຍງານຄັ້ງທໍາອິດໃຫ້ ອົງການອະນາໄມໂລກ (WHO) ຈາກອາຟຣິກາໃຕ້ໃນ ວັນທີ 24 ພະຈິກ 2021. ວັນ​ທີ 26 ພະຈິກ 2021, ອົງການ​ອະນາ​ໄມ​ໂລກ​ໄດ້​ກຳນົດ​ມັນ​ເປັນ ​ສາຍພັນທີ່​ໜ້າ​ເປັນ​ຫ່ວງ ​ແລະ​ ໄດ້​ຕັ້ງ​ຊື່​ມັນ​ວ່າ "​ໂອໄມ ​ຄຣອນ ", ​ເປັນ​ຕົວ​ໜັງສື​ທີ 15 ຂອງ​ພາສາ​ເກຼັກ.
ເກມ ​ໂທລະ​ສັບ​ມື​ຖື ​ແມ່ນ ​ເກມ​ວິ​ດີ​ໂອ​ທີ່ ​ມັກ​ຫຼີ້ນ​ໃນ ​ໂທລະ​ສັບ​ມື​ຖື ​.  ຄຳສັບນີ້ຍັງໝາຍເຖິງເກມທີ່ໃຊ້ເຄືອຂ່າຍ ຫຼືເກມອອບໄລນ໌ທີ່ຫຼິ້ນຢູ່ໃນ ອຸປະກອນມືຖືປະເພດອື່ນໆ ລວມທັງ ໂທລະສັບ ຄຸນສົມບັດ, ໂທລະສັບສະຫຼາດ, ແທັບເລັດ, PDAs, ເຄື່ອງເກມອີເລັກໂທຣນິກ ແບບພົກພາ, ເຄື່ອງຫຼິ້ນເພງແບບເຄື່ອນທີ່ ແລະ ເຄື່ອງຄິດເລກ.  ເກມ​ທີ່​ຮູ້​ຈັກ​ທໍາ​ອິດ​ທີ່​ຫຼິ້ນ​ໄດ້​ຢູ່​ໃນ​ໂທລະ​ສັບ​ມື​ຖື​ເປັນ variants ຂອງ Tetris ໃນ ​ອຸ​ປະ​ກອນ Hagenuk MT-2000ປະມານ 1994.
ໃນປີ 1997, "ເກມ" ມືຖື "ງູ" ຂອງ Nokia ຖືກປ່ອຍອອກມາ.  ທາງ​ສ່ວນ​ຫນ້າ​ຂອງ​ການ​ຕິດ​ຕັ້ງ​ໃນ​ອຸ​ປະ​ກອນ​ມື​ຖື​ຫຼາຍ​ທີ່​ສຸດ​ຜະ​ລິດ​ໂດຍ​ບໍ​ລິ​ສັດ​, "Snake" ໄດ້​ກາຍ​ເປັນ​ຫນຶ່ງ​ໃນ​ເກມ​ທີ່​ມີ​ຄົນ​ຫຼິ້ນ​ຫຼາຍ​ທີ່​ສຸດ​ໃນ​ຫຼາຍ​ກ​່​ວາ 350 ລ້ານ​ອຸ​ປະ​ກອນ​ໃນ​ທົ່ວ​ໂລກ​.  A variant of "Snake" for the Nokia 6110, using infrared, also the first two-player game on a mobile phone.
ທຸກມື້ນີ້, ເກມມືຖືມັກຈະຖືກດາວໂຫຼດຢູ່ໃນ ຮ້ານ app ຫຼືຈາກ ບ້ານໃຫ້ບໍລິການມືຖື, ໃນບາງກໍລະນີແມ່ນມາຈາກ OEM ຫຼື ຜູ້ໃຫ້ບໍລິການ, ຜ່ານການເຊື່ອມຕໍ່ອິນຟາເລດ, Bluetooth ຫຼື ຫນ່ວຍຄວາມຈໍາບັດ, ຈາກແຫຼ່ງສະຫນອງພະລັງງານພາຍນອກທີ່ມີສາຍ USB ເປັນຕົວກາງ.
ເກມມືຖືທີ່ສາມາດດາວໂຫຼດໄດ້ຄັ້ງທຳອິດປາກົດຢູ່ໃນ ປະເທດຍີ່ປຸ່ນ ໃນຊ່ວງເວລາ ເປີດ ບໍລິການອິນເຕີເນັດ I-mode ຂອງ NTT DoCoMo ໃນປີ 1999, ເຊິ່ງໃນຕົ້ນຊຸມປີ 2000 ໄດ້ມີໃຫ້ນຳໃຊ້ຜ່ານເວທີຕ່າງໆທົ່ວໂລກໃນອາຊີ, ເອີຣົບ ແລະ ອາເມລິກາເໜືອ; ໃນທີ່ສຸດພື້ນທີ່ສ່ວນໃຫຍ່ທີ່ມີອິນເຕີເນັດ ແລະສະມາດໂຟນໃນກາງຊຸມປີ 2000. ແນວໃດກໍ່ຕາມ, ເກມມືຖືທີ່ແຈກຢາຍໂດຍຜູ້ໃຫ້ບໍລິການ ແລະພອດທັລພາກສ່ວນທີສາມຍັງຄົງຖືກດາວໂຫຼດຢ່າງກ້ວາງຂວາງຈົນກ່ວາ App Store ເປີດຕົວໃນປີ 2008. ໃນຖານະເປັນແພລດຟອມເນື້ອຫາທໍາອິດທີ່ດໍາເນີນການໂດຍກົງໂດຍ ເຈົ້າຂອງ OS ມືຖື., App Store ໄດ້ປ່ຽນແປງແນວໂນ້ມຜູ້ບໍລິໂພກຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ແລະຂະຫຍາຍການເຂົ້າເຖິງເກມມືຖືຢ່າງໄວວາ.
ການແຂ່ງຂັນເຕະບານຊິງແຊ້ມອາຊຽນ AFF Championship ແມ່ນລາຍການການແຂ່ງຂັນ ບານເຕະ ຫລັກທີ່ຈັດຕັ້ງໂດຍ ສະຫະພັນບານເຕະອາຊຽນ (AFF).
ການ​ແຂ່ງ​ຂັນ​ບານລະດັບສະຫະພັນ​ສາ​ກົນ​ສອງ​ປີລະຄັ້ງ​, ​ແມ່ນ​ການ​ແຂ່ງ​ຂັນລະຫວ່າງ ​ທີມ​ຊາດ​ຊາຍ​ຊຸດໃຫ່ຍຂອງ AFF​, ເພື່ອ​ຕັດສິນ​ແຊ້ມ ​ອາ​ຊີ​ຕາ​ເວັນ​ອອກ​ສຽງ​ໃຕ້​ໄດ້ ​. ການແຂ່ງຂັນດັ່ງກ່າວໄດ້ຈັດຂຶ້ນທຸກໆ 2 ປີ ນັບຕັ້ງແຕ່ ປີ 1996, ຍົກເວັ້ນ ປີ 2007 ແລະ 2020 (ເຊິ່ງໄດ້ເລື່ອນໄປເປັນປີ 2021 ເນື່ອງຈາກການ ການລະບາດຂອງພະຍາດໂຄວິດ-19 ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ).
ບໍລິສັດ ບີເອສ ອະສັງຫາລິມະຊັບ ຈຳກັດ () ຫຼື ບີເອສ (Bounsong) ກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນເມື່ອວັນທີ 1 ມັງກອນ ປີ ຄ.ສ. 2021 ມີສຳນັກງານຫຼັກຕັ້ງຢູ່ທີ່ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ໃຫ້ບໍລິການຊື້ຂາຍດິນຈັດສັນເຮືອນອາພາດເມັ້ນໂຮງແຮມ ແລະອື່ນໆ ເປັນບໍລິສັດແຖວໜ້າໃນ ສປປ.ລາວ ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດປະກອບທຸລະກິດ ຈາກກະຊວງອຸດສາຫະກຳແລະການຄ້າ ນອກຈາກນີ້, ຍັງໃຫ້ບໍລິການໃຫ້ຄຳປຶກສາເລື່ອງອະສັງລິມະຊັບຄົບວົງຈອນ ໃນ ສປປ.ລາວ.
ກຸ່ມທຸລະກິດໃນເຄືອ.
ບໍລິສັດ ບີເອສ ຈຳກັດຜູ້ດຽວ "ບໍລິການໃຫ້ຄຳປຶກສາ ດ້ານອະສັງຫາລິມະຊັບ ແລະ ເປັນທັງຕົວແທນໃນການ ເຊົ່າ, ຊື້-ຂາຍ ແລະ ລົງທຶນຢູ່ ສປປ.ລາວ "
ในเดือนกุมภาพันธ์ ปี พ.ศ. 2561 บริษัท บิทคับ แคปปิตอล กรุ๊ป โฮลดิ้งส์ จำกัด และ บริษัท บิทคับ ออนไลน์ จำกัด ได้ก่อตั้งขึ้นด้วยทุนจดทะเบียน 80 ล้านบาท โดยจิรายุส ทรัพย์ศรีโสภา โดยมีภารกิจหลักในการให้บริการเกี่ยวกับการแลกเปลี่ยนเหรียญดิจิทัลและให้คำปรึกษาเกี่ยวกับเทคโนโลยีบล็อกเชน
ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2563 บิทคับอ้างว่าสามารถเติบโตได้อย่างรวดเร็วในช่วง พ.ศ. 2561 จนถึง พ.ศ. 2562 โดยอัตราการก้าวกระโดดของรายได้ในช่วงปีดังกล่าวนั้นสูงถึง 338 เปอร์เซ็นต์ เพิ่มขึ้นมาจาก 8 ล้านบาทในปี พ.ศ. 2561 ขึ้นไปอยู่ที่ 35 ล้านบาทในปี พ.ศ. 2562
ในเดือนกันยายน พ.ศ. 2563 บิทคับได้สร้างเหรียญ แฟนส์ โทเค็น โดยจับมืออินฟลูเอ็นเซอร์ชื่อดังที่มียอดผู้ติดตามรวมกัน 40 ล้านบัญชี
ในเดือนมกราคม พ.ศ. 2564 คณะกรรมการ ก.ล.ต.มีมติให้ บริษัท บิทคับ ออนไลน์ แก้ไขระบบงานซื้อขายที่หยุดชะงักในวันที่ 2, 3 และ 16 มกราคม พ.ศ. 2564 หลังประชาชนร้องเรียนเป็นจำนวนมาก เนื่องจากมีผู้ใช้งานเป็นจำนวนมากสมัครบัญชีเพื่อใช้ซื้อขายคริปโทเคอร์เรนซี และ 4 วันหลังจากนั้นทางบริษัทฯแจ้งว่าได้กลับมาเปิดใช้งานแอปพลิเคชันอีกครั้ง และดำเนินการแก้ไขระบบงานทั้งหมดแล้ว
ในเดือนเมษายน พ.ศ. 2564 บิทคับอ้างว่า จากต้นปีบริษัทฯได้เติบโตขึ้นมากกว่า 1,000 เปอร์เซ็นต์ ภายในระยะเวลา 7 วัน จากที่มีพนักงาน 40 คนในตอนแรก ตอนนี้ต้องเพิ่มพนักงานเป็น 500 คน และได้กล่าวว่าบริษัทมีลูกค้าในระบบแล้วทั้งหมด 1 ล้านบัญชีหลังจากราคาบิตคอยน์พุ่งแตะ 2 ล้านบาท
บิทคับเป็นหนึ่งในผู้สนับสนุนของรางวัลในการประกวดมิสยูนิเวิร์สไทยแลนด์ ซึ่งจัดประกวดในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2564 นับเป็นครั้งแรกในโลกที่มีการมอบของรางวัลเป็นบิตคอยน์ในการประกวดความงาม และในวันที่ 2 พฤศจิกายน ปีเดียวกันนั้น ธนาคารไทยพาณิชย์ (SCB) ได้รายงานต่อตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย ว่ามีมติอนุมัติให้ บริษัท หลักทรัพย์ ไทยพาณิชย์ จำกัด (SCBS) บริษัทย่อยของธนาคารไทยพาณิชย์ เข้าทำสัญญาซื้อหุ้นในบริษัท บิทคับ ออนไลน์ จำกัด จาก บริษัท บิทคับ แคปปิตอล กรุ๊ป โฮลดิ้งส์ จำกัด ในสัดส่วนร้อยละ 51 ของจำนวนหุ้นทั้งหมด มูลค่ารวม 17,850 ล้านบาท โดยเป็นการลงทุนของกลุ่มเอสซีบี เอกซ์ ผ่านบริษัท หลักทรัพย์ ไทยพาณิชย์ จำกัด ในการเข้าซื้อหุ้นสามัญและเป็นผู้ถือหุ้นรายใหญ่ของ บริษัท บิทคับ ออนไลน์ จำกัด ที่มูลค่าบริษัท 35,000 ล้านบาท ทำให้กลายเป็นธุรกิจที่เป็นยูนิคอร์นในประเทศไทย
ບຸນສົ່ງ ແກ້ວບົວສາຍ (ເກີດ 8 ເມສາ ຄ.ສ. 1993) ເກີດທີ່ແຂວງໄຊຍະບູລີ ປະເທດລາວ ມີຊື່ຫຼິ້ນວ່າ "ບຸນ" ເປັນເປັນນັກຟື້ນຟູແລະອະນຸລັກປ່າ, ນັກທຸລະກິດ, ນັກລົງທຶນ ຜູ້ກໍ່ຕັ້ງມູນນິທິໂລກສີຂຽວ ທີ່ຟື້ນຟູແລະອະນຸລັກປ່າໄມ້ ໃນ ສປປ.ລາວ, ບີເອສ ອະສັງຫາລິມະຊັບ ບໍລິສັດບໍລິການຊື້-ຂາຍ ອະສັງຫາລິມະຊັບ ແຖວໜ້າ ຂອງ ສປປ.ລາວ. ນອກຈາກນີ້, ບຸນສົ່ງຍັງເປັນຄົນທີ່ໃຫ້ຄວາມຮູ້ທາງດ້ານການລົງທຶນ, ຂໍ້ຄິດການໃຊ້ຊີວິດ ແລະນານາສາລະ ທາງຊ່ອງຢູທູບ, ຕິກຕ໋ອກ ແລະ ເຟສບຸກ
ບຸນສົ່ງ ເກີດແລະເຕີບໂຕໃນຄອບຄົວຊາວນາ ເປັນລູກກ່ໍ່າພ້າອາໄສຢູ່ນຳພໍ່ເຖົ້າແມ່ເຖົ້າ ພໍ່ແມ່ເຂົາເປັນຄົນຫູໜວກປາກກືກ. ຊ່ວງທີ່ບຸນສົ່ງເກີດມາ ເຊິ່ງເປັນລູກຄົນທີ 3 ພໍດີພໍ່ແມ່ແຍກທາງກັນໄປເຮັດວຽກເປັນກຳມະກອນຢູ່ປະເທດໄທ ທາງພໍ່ ເອົາລູກຄົນກາງໄປນຳ (ຫາຍໄປໄຮ້ຮ່ອງຮອຍ).
ອ້າຍຄົນທີ 1 ຊື່ເປດ ຝາກໄວ້ນຳປູ່ຍ່າທາງບ້ານຫ້ວຍຕ່າງ ປັດຈຸບັນນີ້, ເຮັດວຽກເປັນກຳມະກອນຢູ່ແຂວງອຸດົມໄຊ ສ້າງຄອບຄົວແລ້ວ.
ໃນສະໄໝທີ່ບຸນສົ່ງຍັງນ້ອຍ, ລາວເປັນຄົນຂີ້ອາຍ ແລະ ຢ້ານກົວໃນການເຂົ້າສັງຄົມ ຍ້ອນຖືກລ້ຽງດູສ່ວນໜຶ່ງມາຈາກລຸງປ້ານ້າອາ ແລະ ຄວາມຮຸນແຮງໃນຄອບຄົວ ແຖມຍັງຖືກເດັກນ້ອຍຄົນອື່ນລັງແກ.
ຍ້ອນສະພາບຄອບທຸກຍາກຂາດເຂີນ ເມື່ອຮອດ ປໍ 5 ເຂົາໄດ້ບວດເປັນຈົວ ແລ້ວມາຮຽນຕໍ່ຢູ່ທີ່ໂຮງຮຽນມໍຕົ້ນສົງປາກລາຍ ໂດຍການການພັກອາໄສຢູ່ວັດສີສະຫວ່າງວົງ ເມືອງປາກລາຍ. ໃນທີ່ນີ້, ລາວເລີ່ມຮູ້ໂລກຫຼາຍຂຶ້ນ, ເຄັ່ງຄັດໃນພຣະທັມວິໄນ ແລະທີ່ສຳຄັນກາຍເປັນນັກຮຽນເກັ່ງຂອງຫ້ອງ ເປັນຕົວແທນໄປສອບເສັງເສັງນັກຮຽນເກັ່ງທຸກປີ.
ຫລັງຈາກຈົບ ມໍ3 ຢູ່ປາກລາຍແລ້ວ, ໄດ້ຂຶ້ນມາຮຽນຕໍ່ຢູ່ວຽງຈັນ ໂດຍບໍ່ຮູ້ຈັກໃຜ? ມາອາໄສຢູ່ວັດໜອງບົວທອງເໜືອ ໃນທີ່ນີ້, ລາວເລີ່ມຮັກການອ່ານ ຈາກການເປັນຈົວອຸປະຖາກ ພຣະອາຈານ ໄພວັນ ມາລາວົງ ຫຼື ທີ່ຄົນທົ່ວໄປຮູ້ຈັກ ນັກກະວີ ລາງວັນຊີໄຣ (Sea Write Award) ລາງວັນແມ່ນ້ຳຂອງ ທີ່ອາຍຸນ້ອຍທີ່ສຸດໃນ ສປປ.ລາວ.
ຫລັງຈາກຈົບຊັ້ນ ມໍ 5 ໄດ້ຕັດສິນໃຈລາສິກຂາອອກມາເປັນຄົນທຳມະດາ ໂດຍໄດ້ອາໄສຢູ່ນຳ ແມ່ປ້າ ດວງເດືອນ ບຸນຍາວົງ ນັກຂຽນລາງວັນຊີໄຣ ເຊິ່ງເປັນພັນລະຍາຂອງມື້ລາງ ອຸທິນ ບຸນຍາວົງ ແລະລູກສາວຂອງທ່ານ ມະຫາສິລາ ວິລະວົງ ນັກອັກສອນສາດຄົນທຳອິດຂອງລາວ.
ໃນທີ່ນີ້, ບຸນສົ່ງໄດ້ເປັນໜອນໜັງສື ຍ້ອນວ່າເປັນຄົນດູແລຢູ່ ຫໍສະໝຸດມະຫາສິລາ ວິລະວົງ ເຊິ່ງມີປຶ້ມອ່ານທຸກປະເພດ ພ້ອມນີ້, ຍັງໄດ້ຊ່ວຍວຽກບັນນາທິການ-ການພິມ ຂອງສຳນັກພິມດອກເກດ.
ໃນປີ 2011 ໄດ້ເຂົ້າສຶກສາຕໍ່ຊັ້ນ ມໍ 6 ຢູ່ໂຮງຮຽນມັດທະຍົມສົມບູນທ່າງ່ອນ ລາວເປັນນັກຮຽນຄົນໜຶ່ງທີ່ຖືວ່າຮຽນເກັ່ງ ທີ່ສຳຄັນຍັງມີປະຫວັດແສບ ຍ້ອນຕັ້ງຄຳຖາມກັບຄູອາຈານດ້ານຄະນິດສາດ ເລື່ອງການຮໍ່າຮຽນໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ໃຊ້.
ບາງຊ່ວງເວລາ, ເປັນຕົວແທນຂອງຫ້ອງໄປສອບເສັງຖາມ-ຕອບ ວິທະຍາສາດຄວາມຮູ້ຮອບຕົວ ແລະ ເປັນຕົວແທນຂອງໂຮງຮຽນ ໄປສອບເສັງນັກຮຽນເກັ່ງ ລະດັບເມືອງໄຊທານີ.
ໃນປີ 2013 ພາຍຫລັງຮຽນຈົບຊັ້ນມັດທະຍົມ 7 ທ່າງ່ອນແລ້ວ, ຍ້ອນສາເຫດທີ່ໄດ້ໄປສົ່ງບົດຂຽນຢູ່ໜັງສືພິມວຽງຈັນໃໝ່ ໄດ້ຍິນລຸ້ນເອື້ອຍນັກຂ່າວວ່າ ໂຕເອງຮຽນຈົບສາຍພາສາລາວ-ວັນນະຄະດີ ລາວເລີຍຕັດສິນໃຈລົງຮຽນຢູ່ຄະນະອັກສອນສາດ ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດ.
ໃນປີ 1 ໃນຮົ້ວມະຫາວິທະຍາໄລ ບຸນສົ່ງ ເປັນນັກຮຽນຄົນໜຶ່ງທີ່ຖືວ່າມີການຮຽນດີ ແລະ ເປັນທີ່ຮັກແພງຂອງຄູອາຈານ ແຕ່ເມື່ອຂຶ້ນປີ 2 ລາວໄດ້ໄປອ່ານໜັງສືດ້ານການເງິນ-ການລົງທຶນ ທີ່ຊື່ວ່າ ພໍ່ລວຍສອນລູກ (Rich Dad Poor Dad) ເລີຍເຮັດໃຫ້ຄວາມຄິດລາວປ່ຽນຈາກໜ້າມືເປັນຫລັງມື ເບິ່ງໂລກບໍ່ເປັນຄືເກົ່າ ເປົ້າໝາຍໃນຊີວິດປ່ຽນ.
ເກດສະເລ່ຍການຮຽນເລີ່ມບໍ່ດີ ແລະນິດໄສກໍປ່ຽນໄປ ຍ້ອນເຫັນວ່າ ການຮຽນໃນຮົ້ວມະຫາວິທະຍາໄລ ມັນຄົນລະເລື່ອງກັບຊີວິດຈິງ ເອົາອິຫຍັງອອກໄປນຳໃຊ້ກໍບໍ່ໄດ້ ແລະ ມີແຕ່ທິດສະດີໃນປຶ້ມເທົ່ານັ້ນ.
ປີ 4 ສຸດທ້າຍ, ໄດ້ສ້າງວິລະກຳທີ່ສັ່ນສະເທືອນໃນຮົ້ວມະຫາວິທະຍາໄລ ດ້ວຍການຕັ້ງຄຳຖາມກັບຄູອາຈານ ແລະວິຈານການສຶກສາຜ່ານການຂຽນຂ່າວ.
ສຸດທ້າຍ, ເຂົາຖືກອົບຮົມສັ່ງສອນຈາກທາງພາກວິຊາ ແລະ ແຖມຍັງຮຽນບໍ່ຈົບມະຫາວິທະຍາໄລຕອນຂຽນບົດສຸດທ້າຍ ຍ້ອນເຫດຜົນວ່າ ບໍ່ມັກຂັ້ນຕອນການຂຽນບົດ, ມີທິດສະດີຫຼວງຫຼາຍ ທີ່ສຳຄັນລາວບໍ່ໄດ້ຮູ້ສຶກວ່າ ມັນມີປະໂຫຍດຫຍັງກັບຊີວິດເລີຍ! ເພາະໃນຊີວິດນີ້, ຈະບໍ່ເຮັດວຽກໃນອົງກອນລັດ ແຕ່ຈະເຮັດທຸລະກິດໂຕເອງ, ລົງທຶນໃນຮຸ້ນອະສັງຫາ, ບິດຄອຍ ແລະ ໃນສິ່ງທີ່ໂຕເອງມັກແທ້ໆ.
ຜູ້ກໍ່ຕັ້ງມູນນິທິໂລກສີຂຽວ ແລະ ບໍລິສັດບີເອສ ອະສັງຫາລິມະຊັບ.
ພາຍຫລັງທີ່ໄດ້ໄປເຮັດວຽກກັບຫຼາຍບໍລິສັດ ເຊັ່ນ: ບໍລິສັດດອກເກດການພິມ ຈຳກັດ, ບໍລິສັດ ມາລີນີ ຈຳກັດ ແລະ ບໍລິສັດ ບິກບລູ ເອເຈນຊີ່ ຈຳກັດ ແລະສຸດທ້າຍປີ 2020 ໄດ້ມາເລີ່ມເຮັດວຽກຢູ່ ບໍລິສັດ ຄຳພູວົງ ຄໍເປີເຣຊັ່ນ ຫຼື ທີ່ຄົນທົ່ວໄປຮູ້ຈັກ ແມ່ນຮ້ານຄຳພູວົງ.
ຍ້ອນໄດ້ໄປຊ່ວຍວຽກຄູອາຈານຢູ່ວັດທາງວັດປ່າຊຳປັກແຮດ ບ້ານສາລາຄຳ ໃນຊ່ວງນັ້ນ, ພໍດີ ອ້າຍອາເລັກ ຫຼື ທ່ານ ຈັນທະວົງ ພະມີສິດ ຜູ້ບໍລິຫານຮ້ານຄຳພູວົງ ໄດ້ໄປບວດຈຳພັນສາຢູ່ 03 ເດືອນ; ບຸນສົ່ງ ມີຄວາມສັດທາໃນມຸມມອງ ແລະວິທີຄິດນັກທຸລະກິດຄົນນີ້ ຫລັງຈາກນັ້ນມາລາວກໍໄດ້ມາເຮັດຢູ່ນຳອ້າຍອະເລັກ.
ໂດຍມາຮັບໜ້າທີ່ເປັນຜູ້ກໍ່ຕັ້ງ ບັນນາທິການ, ຜູ້ດູແລເພຈນັກທຸລະກິດລາວ New CEO Laos,ທີ່ມີຈຳນວນຄົນຕິດຕາມ 1 ແສນປາຍກວ່າຄົນ (ກ່ອນໜ້ານັ້ນ ໄດ້ສ້າງເພຈ ອິນໄຊລາວ ມີຈຳນວນຄົນຕິດຕາມ 1 ແສນກວ່າ) ໃນທີ່ນີ້, ລາວໄດ້ຮູ້ຈັກວິທີໃນການລົງທຶນ, ການໃຊ້ນຳເງິນໃຫ້ເກີດດອກອອກຜົນ ແລະ ວິທີການເຮັດທຸລະກິດຫຼາຍໆຢ່າງໆ.
ໃນຕົ້ນປີ 2021 ໄດ້ຕັດສິນໃຈເປີດບໍລິສັດ ບີເອສ ອະສັງຫາລິມະຊັບ ເຊິ່ງເປັນບໍລິສັດໃຫ້ບໍລິການອະສັງຫາລິ ມະຊັບ ເຊົ່າ-ຊື້ຂາຍ ລະດັບແຖວໜ້າຂອງ ສປປ.ລາວ ເລີ່ມຕົ້ນແມ່ນໃຫ້ບໍລິການໂຄງການດິນຈັດສັນເຂດທ່າງ່ອນ, ໂນນແຕ້ ແລະນາຊອນ ພ້ອມນັ້ນ, ຍັງໃຫ້ບໍລິການເປັນນາຍໜ້າຊື້ຂາຍດິນ ທົ່ວນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ.
ໃນທ້າຍປີ 2021 ເລີ່ມຄິດໜັກວ່າ ໂຕເອງເປັນຄົນມັກທຳມະຊາດທີ່ສຸດໃນຊີວິດ ແລະ ຢາກມີສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງ ທີ່ມີຄຸນຄ່າຕໍ່ສັງຄົມ ແລະປະເທດຊາດ ໄດ້ຕັດສິນໃຈສ້າງຕັ້ງ ມູນນິທິ ໂລກສີຂຽວ (Green World Foundation) ໃນວັນທີ 1/1/2022 ມີຫ້ອງການຢູ່ທີ່ບ້ານໜອງບົວທອງເໜືອ ເມືອງສີໂຄດຕະບອງ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ. ມີຈຸດປະສົງ 2 ຢ່າງຄື ຟຶ້ນຟູ-ອະນຸລັກທຳມະຊາດ ແລະ ຮັກສາສິ່ງແວກລ້ອມໃຫ້ຢັ້ງຢືນ.
ຈັນທະວົງ ພະມີສິດ ຫຼື “ອາເລັກ” ເກີດທີ່ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ປະເທດລາວ ມີຊື່ຫຼິ້ນວ່າ "ອາເລັກ" ເປັນລູກຊາຍຄົນທີສອງຂອງທ່ານ ພູວົງ ພະມີສິດ ຮຽນຈົບປະລິນຍາຕີ ສາຍບໍລິຫານທຸລະກິດ ອັນຍະມະນີ ຈາກ ສ.ອາເມລິກາ ທີ່ໂຮງຮຽນ gemological institute of America ໃນປີ 2008. ຫຼັງຈາກຈົບມາກໍມາຊ່ວຍວຽກທຸລະກິດພໍ່ ເຊິ່ງແມ່ນຮ້ານ ຄໍາພູວົງ ພາຍຫຼັງທີ່ມາເບິ່ງກິດຈະການພ້ອມ ເອື້ອຍທີ່ຮຽນຈົບມາພ້ອມກັນ ປັດຈຸບັນເຮັດໃຫ້ທຸລະກິດຮ້ານຂາຍຄໍາພູວົງ ຂະຫຍາຍໄດ້ 7 ສາຂາ ແລະ ຈະຂະຫຍາຍຕື່ມອີກຕາມຕົວເມືອງໃຫຍ່ຂອງບັນດາແຂວງໃນປະເທດຕື່ມອີກ.
ກ່ຽວກັບຄຸນນະພາບ ແລະ ມາດຕະຖານຂອງແຕ່ລະສາຂາເຮົາຄຸ້ມຄອງແນວໃດ?
ໃນວັນທີ 7 ຕຸລາຜ່ານມາກໍໄດ້ເປີດສາຂາທີ່ໂພນໂຮງ ແລະ ກຽມເປີດສາຂາທີ່ 7 ຢູ່ແຂວງໄຊຍະບູລີໃນອະນາຄົດຕັ້ງເປົ້າໄວ້ຕື່ມຢູ່ແຂວງຈໍາປາສັກ,ຄໍາມ່ວນ,ສະຫວັນນະເຂດ,ຫຼວງພະບາງ ແລະ ຖ້າເປັນໄປໄດ້ແມ່ນຈະໃຫ້ມີທົ່ວປະເທດ.
ນອກຈາກທຸລະກິດຮ້ານຂາຍຄໍາແລ້ວທ່ານຍັງມີທຸລະກິດໃດຕື່ມ?
ນອກຈາກທຸລະກິດດັ່ງກ່າວພວກເຮົາຍັງມີທຸລະກິດສວນພຶກສາ ເມືອງນາຊາຍທອງ ທີ່ເປີດບໍລິການໃນປີ 2016 ເຊິ່ງຕັ້ງເປົ້າໄວ້ເພື່ອສ້າງເປັນແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວ ເປັນສວນອາຫານ ເປັນສວນຊົນເຜົ່າມົ້ງ ແລະ ກິດຈະກໍາທາງດ້ານວັດທະນະທໍາ ແລະ ກິລາ ເປັນບ່ອນພັກຜ່ອນຂອງມວນຊົນ ເປັນບ່ອນທັດສະນະສຶກສາ ພັນໄມ້ຕ່າງໆ.
ມາຮອດປັດຈຸບັນ ກະແສຕອບຮັບຈາກສັງຄົມແມ່ນດີສົມຄວນ ພວກເຮົາຄາດຫວັງວ່າໃນອະນາຄົດ ສະຖານທີ່ແຫ່ງນີ້ຈະກາຍເປັນ “ແລນມາກ” ຂອງນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ.
ນອກນີ້ຍັງມີທຸລະກິດທາງດ້ານການເງິນ (Micro Finance Phouvong sap) ເນັ້ນໃສ່ການປ່ອຍເງິນກູ້ຂະໜາດນ້ອຍເພື່ອສົ່ງເສີມ ທຸລະກິດ SME ໃນວົງເງິນ ຕາມນະໂຍບາຍຂອງທະນາຄານກາງ ແລະ ໄດ້ເປີດບໍລິການໃນປີ 2018 ນີ້ເຊິ່ງເຫັນວ່າມີກະແສຕອບຮັບທີ່ດີ.
ອີກໜຶ່ງທຸລະກິດກໍແມ່ນ ພູວົງ ອະສັງຫາລິມະຊັບ ຈະເຮັດກ່ຽວກັບການຊື້-ຂາຍດິນ,ການບໍລິຫານຈັດການຊັບສິນ ເຊິ່ງໃນນີ້ເຮົາຈະແຍກອອກເປັນ 2 ກຸ່ມໃຫຍ່ຄື: ການບໍລິຫານຈັດການຊັບສິນ ແລະ ເປັນນາຍໜ້າອະສັງຫາລິມະຊັບ.
ໃນເຄືອຂອງ ພູວົງ ອະສັງຫາລິມະຊັບ ປັດຈຸບັນ ພວກເຮົາກໍມີອາພາດເມັນ 4 ຫຼັງ ໃນເຂດເມືອງສີສັດຕະນາກ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ເຊັ່ນ: ມະໂນລາ ເຣຊີເດັນ, ໂຣມາ ອາພາດເມັນ, ສົມວິໄຊ ອາພາດເມັນ ແລະ ອາລິສາ ອາພາດເມັນ ເຊິ່ງລູກຄ້າສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນແຂກຕ່າງປະເທດ.
ນອກນີ້ຍັງມີທຸລະກິດກ່ຽວກັບອາຫານ ແລະ ເຄື່ອງດື່ມ ເຊັ່ນ: ຮ້ານອາຫານຍີ່ປຸ່ນ SUSHI MEGA LAOS ເປີດບໍລິການທົດລອງໃນເດືອນກັນຍາ 2018 ຜ່ານມາ,ລູກຄ້າແມ່ນເນັ້ນໃສ່ຜູ້ມັກອາຫານຍີ່ປຸ່ນ ແລະ ອາຫານເພື່ອສຸຂະພາບ ທີ່ຕ້ອງການຄວາມແປກໃໝ່ ຄວາມສົດສະໄຕ໌ແບບຍີ່ປຸ່ນ ດ້ວຍລາຄາທີ່ເໝາະສົມ, ພ້ອມນີ້ຍັງມີທຸລະກິດ “ແຟຣນຊາຍ ຄະມຸທີ” ເປັນເຄື່ອງດື່ມຊາໄຂ່ມຸກ ເຊິ່ງເປັນ ”ແບຣນ” ຕົ້ນກໍາເນີດມາຈາກປະເທດຍີ່ປຸ່ນ.
ພ້ອມນີ້ເຮົາຍັງມີ “ເອແອນບີ້ ແພນເຄັກ” ທີ່ເປີດບໍລິການໃນປີ 2017 ໃນອະນາຄົດມໍ່ໆນີ້ກໍຈະເປີດ “ປັນປັນ ຣີເສີດແອນຄາເຟ” ຈະເຮັດກ່ຽວກັບກະແລ້ມ ແລະ ເຂົ້າໜົມ ເຊິ່ງຈະ ”ແບຣນ” ທີ່ເຮົາສ້າງຂຶ້ນເອງ ໂດຍນໍາໃຊ້ສູດຈາກຕ່າງປະເທດ.
ປັດຈຸບັນກໍມີຫຼາຍກວ່າ 4 ບໍລິສັດທີ່ຮັບຜິດຊອບທ່ານແບ່ງເວລາແນວໃດ?
ສິ່ງສໍາຄັນທີ່ສຸດເລື່ອງການເຮັດທຸລະກິດແມ່ນ “ທີມງານ” ຊຶ່ງມີຄໍາຂວັນທີ່ວ່າ:“ຖ້າຢາກຍ່າງໄວ ຕ້ອງຍ່າງຄົນດຽວ ແຕ່ຖ້າຢາກຍ່າງໄກ ຕ້ອງຍ່າງເປັນທີມ” ດັ່ງນັ້ນໃນທຸກໆທຸລະກິດຂອງພວກເຮົາ ໃນແຕ່ລະຫົວໜ່ວຍທຸລະກິດ ພວກເຮົາຈະມີຫົວໜ້າສາຍງານ ມີຜູ້ຮັບຜິດຊອບແຕ່ລະໜ້າວຽກຢ່າງຊັດເຈນ ຈະມີການປຶກສາ, ການລາຍງານກັນຜ່ານເປັນລະບົບ. ສ່ວນຂ້າພະເຈົ້າກໍຈະໄດ້ມີເວລາໃຫ້ກັບຄອບຄົວຫຼາຍຂຶ້ນ.
ໃນທັດສະນະຂອງຂ້າພະເຈົ້າແມ່ນ: “ເຮັດວຽກໃຫ້ເຕັມທີ່ ໃຊ້ເວລາຢູ່ກັບຄອບຄົວໃຫ້ຫຼາຍ” ໝາຍຄວາມວ່າ:ໃນເວລາວຽກແມ່ນເຮັດເຕັມທີ່ ແຕ່ໝົດເວລາວຽກແລ້ວຖ້າບໍ່ມີອັນຈໍາເປັນຕ້ອງອອກງານພົບລູກຄ້າແລະງານສັງຄົມ ຕ້ອງໃຊ້ເວລາຢູ່ກັບຄອບຄົວໃຫ້ຫຼາຍທີ່ສຸດ
ໂດຍສະເພາະແມ່ນລູກສາວ ຄືແກ້ວຕາດວງໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າ. ຊຶ່ງປັດສະຍາໃນການໃຊ້ຊີວິດຂອງຂ້າພະເຈົ້າແລ້ວແມ່ນຄວາມສຸກ: “ຄວາມສຸກດີທີ່ສຸດ ແມ່ນຄວາມສຸກຂອງຄອບຄົວ’ ຂ້າພະເຈົ້າຍຶດຖືປັດສະຍາການໃຊ້ຊີວິດຢຸ່ 3 ຂໍ້ຄື: 1 ຄວາມສຸກ 2 ຄອບຄົວ 3 ເປົ້າໝາຍທີ່ຊັດເຈນ.
ຜ່ານການເຮັດທຸລະກິດ ທ່ານພົບສິ່ງທ້າທາຍຫຍັງແດ່?
ທຸກສິ່ງ ທຸກຢ່າງຄື: “ຄວາມທ້າທາຍ” ເຊັ່ນຂໍຍົກຕົວຢ່າງ:ທຸລະກິດຮ້ານຄໍາພູວົງ ທີ່ເກີດຂຶ້ນມາດົນກວ່າ 35 ປີ ຂ້າພະເຈົ້າກໍຍັງເຫັນວ່າມັນຍັງມີຄວາມທ້າທາຍ ບໍ່ວ່າຈະເປັນເລື່ອງຂອງການແຂ່ງຂັນ,ເລື່ອງຂອງເສດຖະກິດ,ເລື່ອງຂອງການຂະຫຍາຍຕົວ…ແລະ ອື່ນໆ.
ສະນັ້ນເຮົາຈະຮັບມືກັບຄວາມທ້າທາຍໄດ້ແນວໃດ? ນັ້ນຄື ສິ່ງທີ່ທ້າທາຍກວ່າອີກ ເພາະເຮົາຈະສາມາດສືບສານຕໍ່ຍອດທຸລະກິດຂອງບັນພະບູລຸດໃຫ້ໝັ້ນຄົງໄດ້ແນວໃດ? ມັນຍິ່ງເຮັດໃຫ້ເຮົາຕ້ອງໄດ້ໃຊ້ມັນສະໝອງຫຼາຍຂຶ້ນ ເພື່ອໃຫ້ຢູ່ລອດແລ້ວ ແລະ ຕ້ອງຂະຫຍາຍຕົວໃຫ້ໄດ້ອີກດ້ວຍ.
ສະນັ້ນເຮົາຕ້ອງບໍ່ຖອຍ ຕ້ອງສູ້ຊົນ ຊອກຫາຫົນທາງເພື່ອກ້າວໄປໜ້າເລື້ອຍໆ ສິ່ງສໍາຄັນທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ເຮົາສາມາດໄປໄດ້ເຮົາຕ້ອງຊອກ ”ລະບົບທີ່ທັນສະໄໝ” ເຂົ້າມາຊ່ວຍໃນດ້ານການບໍລິຫານ-ຈັດການ.
ທ່ານຍັງເຫັນຈຸດໃດໃນການຄຸ້ມຄອງພາກຫົວໜ່ວຍທຸລະກິດ ເອສເອັມອີ ຕ້ອງມີການປັບປຸງ? ເພື່ອໃຫ້ສາມາດແຂ່ງກັບຕ່າງປະເທດ ແລະ ບໍ່ໃຫ້ເຮົາເສຍປຽບທາງດ້ານການຄ້າ?
ສ່ວນໃຫຍ່ແລ້ວການເຮັດທຸລະກິດຂອງບ້ານເຮົາແມ່ນການນໍາເຂົ້າ ຫຼາຍກວ່າການສົ່ງອອກ ໂດຍລວມແລ້ວແມ່ນຈະເຮັດໃຫ້ເຮົາຂາດດູນການຄ້າກັບຕ່າງປະເທດ, ເພື່ອເຮັດໃຫ້ SME ບ້ານເຮົາສາມາດຂະຫຍາຍຕົວ ແລະ ມີຄວາມເຂັ້ມແຂງ ເຖິງວ່າຜ່ານມາ ທາງພາກລັດຈະໃຫ້ການສະໜັບສະໜູນຢູ່ແລ້ວ ແຕ່ຢາກໃຫ້ເພິ່ນເນັ້ນຕື່ມເລື່ອງຂອງການຜະລິດພາຍໃນໃຫ້ພຽງພໍ ສາມາດກຸ້ມກິນໄດ້, ກ່ອນທີ່ຈະລະດົມການສົ່ງອອກ ເພາະວ່າໃນເວລາໃດທີ່ພວກເຮົາສາມາດຜະລິດພາຍໃນ ແລະ ຊົມໃຊ້ພາຍໃນໄດ້ ການສົ່ງອອກມັນກໍຈະເກີດຂຶ້ນໄດ້ເປັນເງົາຕາມຕົວ.
ຂ້າພະເຈົ້າເຊື່ອວ່າທາງພາກລັດເອງເພິ່ນກໍແນມເຫັນບັນຫາແລ້ວ ແຕ່ວ່າຂໍ້ມູນອາດຈະຍັງບໍ່ທັນໄດ້ທົ່ວເຖິງເທົ່າທີ່ຄວນ, ໂດຍສະເພາະໃນເຂດຫ່າງໄກສອກຫຼີກ ເຊິ່ງເຂົາເຈົ້າກໍສາມາດປູກໄດ້ ມີຜົນຜະລິດດີ ແຕ່ຜະລິດມາແລ້ວຈະໄປຂາຍໃສ? ສ່ວນຜູ້ທີ່ຊື້ກໍບໍ່ຮູ້ວ່າຢູ່ໃສແດ່ທີ່ມີຂາຍ?ຂ້າພະເຈົ້າເຊື່ອວ່າປະຊາຊົນລາວເປັນຄົນດຸໝັ່ນ ສາມາດຜະລິດໄດ້ພຽງແຕ່ວ່າເຂົາເຈົ້າຍັງບໍ່ເຫັນຊ່ອງທາງໃນການເຂົ້າເຖິງຢ່າງເປັນລະບົບທີ່ຊັດເຈນ.
ຜ່ານມາເທົ່າທີ່ສັງເກດເຫັນຈະເປັນທຸລະກິດຂາຍກາເຟ ແລະ ເຄື່ອງນຸ່ງ ພໍເປີດໄປໄລຍະໜຶ່ງກໍຈະຍຸບໄປ (ຂາດທຶນ) ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ໄດ້ມີເຈດຕະນາຈະໄປໂຈມຕີທຸລະກິດເຫຼົ່ານີ້ ພຽງແຕ່ວ່າຖ້າຢາກຈະດໍາເນີນທຸລະກິດໃຫ້ມັນຍືນຍົງ ໝັ້ນຄົງຖາວອນ ນັກທຸລະກິດມືໃໝ່ຈະຕ້ອງໄດ້ສຶກສາກ່ຽວກັບທຸລະກິດໃຫ້ດີກ່ອນ, ຕ້ອງເຂົ້າໃຈຢ່າງເຖິງຖອງ,ຕ້ອງຫາຈຸດແຂງຂອງໂຕເອງໃຫ້ມັນໄດ້ ແລະ ລູກຄ້າຂອງເຮົາແມ່ນກຸ່ມໃດ? ທີ່ສໍາຄັນແມ່ນເຮັດແນວໃດເຮົາຈະສາມາດສ້າງຄວາມແຕກຕ່າງ.
ອີງໃສ່ບົດຮຽນທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຖອດຖອນມາຈາກຕ່າງປະເທດ ແລະ ເປັນບົດຮຽນທີ່ຢາກຝາກໃຫ້ທຸລະກິດມືໃໝ່ບ້ານເຮົາແມ່ນ: ກ່ອນທີ່ຈະເປັນເຖົ້າແກ່ ຫຼື ເປັນນາຍ ຄວນຈະຜ່ານການເປັນລູກນ້ອງມາກ່ອນ ເພາະເຮົາຈະສາມາດເຂົ້າໃຈ ແລະ ບໍລິຫານຄົນໄດ້ດີທີ່ສຸດ.
ຄົນເອີຣົບເປັນຫຍັງຈຶ່ງເກັ່ງກວ່າຄົນອາຊີ? ຄວາມຈິງການສຶກສາລະຫວ່າງຄົນອາຊີ ແລະ ເອີຣົບ ບໍ່ໄດ້ແຕກໂຕນກັນຫຼາຍ ພຽງແຕ່ວ່າຄ່ານິຍົມຂອງຄົນເອີຣົບ ແມ່ນເຂົາເຈົ້າຈະເລີ່ມເຮັດວຽກແຕ່ອາຍຸຍັງນ້ອຍ
ສະນັ້ນຈະເຂົ້າໃຈເລື່ອງການບໍລິຫານຕ່າງໆ,ເຂົ້າໃຈການດໍາລົງຊີວິດ, ສ່ວນໃຫ່ຍຈະເຫັນວ່າເຂົາເຈົ້າ ພໍອາຍຸ 18 ປີ ແມ່ນເລີ່ມໄປຊອກເຮັດວຽກເພື່ອຫາປະສົບການແລ້ວ ແຕ່ໃນອາຊີໂດຍສະເພາະໃນບ້ານເຮົາແມ່ນ 25 ປີຈິ່ງເລີ່ມເຮັດວຽກ
ດັ່ງນັ້ນສະເລັ່ຍແລ້ວຈະມີສ່ວນຕ່າງກັນປະມານ 7 ປີ ເຊິ່ງເຂົາເລີ່ມຕົ້ນໄວ ໄດ້ລອງຜິດ ລອງຖືກມາແລ້ວ ແລະ ຮູ້ແລ້ວວ່າສິ່ງທີ່ເຂົາຕ້ອງການ ຫຼື ເປົ້າໝາຍຂອງເຂົາແມ່ນຫຍັງແທ້, ດັ່ງນັ້ນຈິ່ງບໍ່ແມ່ນເລື່ອງແປກວ່າເປັນຫຍັງຄົນເອີຣົບຈິ່ງເກັ່ງ ມີປະສົບການຫຼາຍກວ່າຄົນອາຊີ ເພາະເຂົາພຽງເລີ່ມໄວກວ່າເຮົາເທົ່ານັ້ນເອງ.
ປະສົບການ, ບົດຮຽນ, ຄະຕິປະຈໍາໃຈທີ່ຍຶດໝັ້ນ?
ຂ້າພະເຈົ້າຍຶດຖືຢູ່ 5 ປັດໃຈ ເພື່ອເປັນຂໍ້ຄິດໃຫ້ກັບນັກທຸລະກິດມືໃໝ່ໃນການກ້າວສູ່ຄວາມສໍາເລັດ, ຟັງແລ້ວມັນອາດເປັນເລື່ອງທີ່ງ່າຍໆ ແຕ່ວ່າມັນແມ່ນເລື່ອງທີ່ສໍາຄັນ ຖ້າເຮັດຄົບ 5 ປັດໃຈຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງຄວາມສໍາເລັດມາແນ່ນອນ.
ຫຼາຍຄົນຕັ້ງຄໍາຖາມວ່າ ຢາກເຮັດທຸລະກິດ ແຕ່ບໍ່ມີເງິນ? ຈະເຮັດແນວໃດ?
ຄໍາຖາມນີ້ເປັນຄໍາຖາມທີ່ຖືກຖາມຫຼາຍ ແລະ ຕອບຍາກທີ່ສຸດ ແລະ ຮູ້ທັນທີວ່າຜູ້ຖາມແມ່ນຜູ້ທີ່ຍັງບໍ່ເຄີຍເລີ່ມຕົ້ນເຮັດທຸລະກິດ ຂ້າພະເຈົ້າເຫັນວ່າ: ເງິນມັນມີຢູ່ທຸກແຫ່ງ ແຕ່ຂ້າພະເຈົ້າຢາກກັບໄປເວົ້າເລື່ອງ “ຈິດອາສາ” ຫຼື ເວົ້າເຖິງເລື່ອງແຮງດຶງດູດ.
ຄົນທີ່ມີແນວຄວາມຄິດຄືກັນມັນຈະມີແຮງດຶງດູດກັນ, ເງິນກໍເຊັ່ນດຽວກັນ ມັນຈະດຶງດູດເອົາຄົນທີ່ມີຄວາມຮູ້ ຄວາມສາມາດ ເງິນຈະແລ່ນເຂົ້າໄປຫາຄົນທີ່ມີທັກສະໃນການບໍລິຫານ ເງິນຈະບໍ່ແລ່ນເຂົ້າໄປຄົນທີ່ຕ້ອງການເງິນ ເງິນຈະຕີຕົວອອກຈາກຄົນທີ່ບໍ່ມີເງິນ ເງິນຈະແລ່ນເຂົ້າໄປຫາຄົນທີ່ຕ້ອງການມີຄວາມຮູ້.
ຖ້າວ່າໃຜກໍຕາມທີ່ພ້ອມຈະລົງທຶນ ຈະຕ້ອງລົງກັບຄົນມີຄວາມຮູ້ ມີແຜນການ ມີວິໄສທັດ, ປັດຈຸບັນການເຂົ້າຫາແຫຼ່ງທຶນແມ່ນສະດວກສະບາຍຫຼາຍ ຂໍພຽງແຕ່ທ່ານມີ “ແບບແຜນທຸລະກິດ,ມີຄວາມໜ້າເຊື່ອຖື” ທະນາຄານ ຫຼື ແຫຼ່ງເງິນພ້ອມຈະສະໜັບສະໜູນແລ້ວ.
Brief history of Na Khang (LS-36) during the Second Indochina War
The Na Khang area has been of strategic importance during both the First and Second Indochina Wars. It were the French who first used the long and wide valley to construct an airstrip, but it was during the Second Indochina War that the site saw most of the action when it functioned as an important support center and forward operating location for the Royal Lao Government (RLG) supported –covertly- by the USA and Hmong paramilitaries (also referred to as the Secret Army) to attack Pathet Lao controlled areas in the northern provinces, particularly Houaphanh.
The base was known by the Americans as Lima Site (or LS) 36. The term "Lima Site" was derived from the American acronym for map designations of "Landing Sites" within the Secret War zone of the Second Indochina War, which included Laos.
Air America was an American passenger and cargo airline covertly owned and operated by the CIA. It supplied and supported United States covert operations in Southeast Asia during the Second Indochina War, including Laos where it inserted and extracted U.S. personnel, provided logistical support to the Royal Lao Army (RLA) and Hmong paramilitaries under command of Army Major General Vang Pao and transported refugees. 1 Records show Air America flew to Na Khang (LS 36) and Long Cheng (LS 20A, the largest and most important CIA operated airbase in Laos) for the for USAID’s Public Works Division as early as 13 June 1965.2 “In late 1965, USAF HH-3E “Jolly Green Giants” had been based at Na Khang (LS-36) for Search and Rescue duties” 3, confirming US Air Force operations in the area.
U.S. records of air incidents in Laos between 1960-19694 list several involving Air America and U.S. Air Force aircrafts, including hits, crashes and mechanical problems, at, near or en-route to or from Na Khang in the period 1965-1969, indicating LS 36 was a regular destination. The Raven Forward Air Controllers, also known as The Ravens, were fighter pilots used in a covert operation in conjunction with the CIA in Laos during the Second Indochina War. The Raven program was officially founded on in May 1966. In November 1964, Roy Dalton was the first rated officer to augment the Butterflies, a predecessor of the Ravens. He was stationed at LS 36 from where he directed air strikes by the Royal Laotian Air Force while riding in Air America helicopters, or from observation posts on mountaintops. 5 In his book The Ravens: pilots of the secret war in Laos, Christopher Robbins describes a crash at Na Khang of a USAF U-17 modified to carry smoke rockets used by the Ravens.6 “LS-36, Na Khang, one of the major strips north of the PDJ [Plain of Jars, sic], was lengthened and rebuilt at one time by USAID/PWD people. A small bulldozer was dismantled and flown in to 36 to do the job.”7 Interestingly, derelict and destroyed road work equipment can still be found next to the airstrip. LS 36 was overrun twice by Pathet Lao forces. The first time was in 1966 and the base was bombed using T-28s and completely destroyed to keep any resources there from being used by the Pathet Lao.8 RLG forces recaptured the site the same year. After continuous attacks during February 1969 which weakened defenses, Pathet Lao forces (supported by North Vietnamese) approached the base from a “completely unanticipated direction that caught the garrison by surprise”9 and captured it for the second and final time on 1 March 1969, causing “heavy RLG casualties including the military commander and the governor.” 10 Again, the base was destroyed by the retreating RLG troops (including 4,000 Hmong) to prevent them from falling in Pathet Lao hands and US personnel were airlifted out.
Ban Na Kout Villagers recall Vietnamese road construction near Na Khang
Villagers from Ban Na Kout recall that between 1967 to early 1969, North Vietnamese troupes were making a road approaching from the north. This road crossed the Houay Siep stream located only 2.5 km from Na Khang. Here the stream flows through jungle and has etched a steep valley dropping some 140m below the surrounding land. This winding road was cut into the steep slopes on each side of the stream, turning back on itself some 6 times on each of the sides of the valley. Villagers say that the Vietnamese cut the road under the cover of darkness without using lights. Villages also can point out a cave/rock-ledge where they say that the Vietnamese hid during daylight hours. Amazingly this was taking place so close to Na Khang. Villagers can still point out the overgrown road that they call “Thang Viet” (Vietnamese Road); the rock ledge cave they call “Tham Viet” (Vietnamese Cave); and the main camp site that they call “Samnak Viet” (Vietnamese Camp). All of these sites are in a jungle clad valley about 1 hr walk from the old airbase.
Fall of Nakhang following a surprise attack
During previous years an attack was always anticipated to come from this forested area and airpower was used against this approach. Finally, a Vietnamese regiment approached the Na Khang base from a different, unanticipated direction under the cover of elephant grass rather than forest and the base was over-run on 1st March 1969.
Air America’s Charley Moseley recalls LS-36
“LS-36, was located some 40-50 miles North of the PDJ (Plaine de Jarres) and across a beautiful little river from the main village of Na Khang. In standing on the finely engineered foot bridge over that stream; one was reminded of fly fishing on the lovely Elk River of southwestern Oregon.
Na Khang was the hub of our war efforts north of the PDJ, and a real "melting pot" in bringing together our various partners such as Vang Pao with his Meo, Kong Le with his neutralists and the USAF with their big and bigger SAR choppers to hopefully retrieve some of our lost "whistling T-28" pilots.
The landing strip at 36 was a little short, but fine for our Caribous; if you could successfully ease over the top of that last limestone karst mountain; flutter down the steep slope with full flaps and the stall warning horn screaming--give a little jolt of power to get over that last 51 deep irrigation ditch--then slap both props into full reverse a couple feet off the ground--and hope no people or water buffalo had wandered out onto the runway since your over flight five minutes ago.
During the dry season of 65-66, Tony Poe and associates decided they needed C-123 flights into LS-36. They proceeded to elongate the strip, fill in the ditches and use C-4 to cut down most of the trees up to the top of the mountain which blocked any decent approach. The finished product looked real cute from 8,000' up, but ugly as sin face on.”
Fuel drums were often used as construction material after they had been flattened. Former Air America pilot Joe Hazen recalls: “The last time I flew *Caribou+ 392 was on 22 December 1965. I was bringing a load of sheet metal from LS-36 (flattened gasoline drums) to either LS-20 or 20A [Long Cheng] when the right engine failed and I had to shut it down. The load was quite heavy and we were losing altitude, so I had the load jettisoned and proceeded to Vientiane. When the load was jettisoned, the flattened sheet metal sailed through the air, twisting and turning and acting like a scythe when it hit the jungle. There never was a report of any damage from any of the villages, so I guess the area was uninhabited.”
1 Wikipedia: Air America (Airline), http://en.wikipedia.org/wiki/Air_America_(airline)
2 Air America in Laos I – humanitarian work, Part I, by Dr. Joe F. Leeker
5 Wikipedia: Raven Forward Air Controllers, http://en.wikipedia.org/wiki/Raven_Forward_Air_Controllers
6 AIR AMERICA: CESSNA U-17s by Dr. Joe F. Leeker
7 Air America in Laos I – humanitarian work, Part I, by Dr. Joe F. Leeker
8 An Interview with Ernest C. Khun, United States Foreign Assistance Oral History Program, 1995
10 Personal account of MacAlan Thompson reproduced in Air America in Laos I – humanitarian work, Part I, by Dr. Joe F. Leeker
As mentioned above, the village Ban Na Khang was not rebuilt after the war. However, evidence of the former military base can still be found in the Na Khang area. The airstrip (LS-36) is still clearly visible (particularly from the air). Along the southern side of the airstrip, three 10,000 liter fuel tanks can be found and across the airstrip towards the north are scattered the remains of road work equipment brought in to improve and extend the airstrip. Oil tanks and road work equipment have been rendered unusable by the fleeing troops when the base was captured by Pathet Lao forces in 1969. Further north, hidden in the overgrowth, a shell launcher and its trailer (from which it was separated by people trying to –unsuccessfully- take the equipment to sell it for scrap) are located.
07-11 ເມືອງຮ້ຽມ (Haim District)
ນາງວາດສະຫນາວິໄລວົງ (ຫລ້າ) ຫລື ຢູລິ ຊື່ໃນວົງການເອີ້ນໃຫ້ ກຳເນີດໃນຄອບຄົວພະນັກງານ ຖິ່ນຖານບ້ານເກີດແມ່ນຢູ່ດິນແດນເຂົ້າຂາວສາວງາມ “ແຂວງຊຽງຂວາງດິນແດນວິລະຊົນ” (ແມ່ຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ໄດ້ຈາກຂ້າພະເຈົ້າໄປແຕ່ອາຍຸ 6-7 ປີ ແລະພໍ່ກະມາຈາກໄປຕອນອາຍຸ 14-15 ປີ.
ສະນັ້ນ,ຍ້ອນຄວາມທຸກຍາກລຳບາກ ໃນປີ 2006 ຈຶ່ງໄດ້ເດີນທາງມານະຄອນຫລວງວຽງຈັນ ໂດຍມີເງິນຕິດໂຕມາພຽງ 60 ພັນກີບ ເພື່ອມາຫາພີ່ນ້ອງ.
ແລ້ວກະໄດ້ມາສຶກສາຮໍ່າຮຽນຢູ່ມະຫາວິທະຍາໄລດົງໂດກ ພ້ອມທັງເຮັດວຽກໄປນຳ ເຊິ່ງຕອນນັ້ນ, ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຮັດວຽກນຳ ບໍລິສັດລາວເອເຊຍປາຊີຟິກ ເປັນເວລາ 5 ປີແລະໄດ້ອອກມາ ປີ 2013 ແລະມາເຮັດຢູ່ຊາມຊຸງ 3 ປີ ໄດ້ອອກໃນປີ 2015-2016 ເພື່ອມາເດີນສາຍສຶກສາຮຽນຮູ້ດ້ານທຸລະກິດດ້ວຍຕົນເອງ
ຂ້າພະເຈົ້າມີຄວາມຮັກມັກດ້ານອະສັງຫາມາຫຼາຍສິບປີ ໄດ້ສຶກສາຮຽນຮູ້ແລະນຳເອົາມາປັບປຸງພັດທະນານຳໃຊ້ໃນວຽກງານໂຕຈິງ ຈີຶ່ງໄດ້ຕັດສິນໃຈມາເປີດບໍລິສັດຂອງໂຕເອງ ດ້ວຍຕົ້ນທຶນທີ່ມີຈຳນວນໜຶ່ງ ຈາກການເກັບອອມແລະລາຍໄດ້ຈາກເປັນນາຍຫນ້າຂອງອະສັງຫາ ບວກໃສ່ຄວາມຮູ້ຄວາມສາມາດແລະຄວມມັກຮັກໃນວຽກດ້ານນີ້.
ຈຸດປະສົງໃນການເປິດບໍລິສັດ?
ກໍເພື່ອພັດທະນາຕົນເອງ, ຄອບຄົວ ແລະເພື່ອເຍົາວະຊົນລຸນຫລັງ ທີ່ເກີດໃຫມ່ໃຫຍ່ລຸນ ແລະແຊປະສົບການຖ່າຍທອດຄວາມຮູ້ທີ່ຕົນມີ ໃຫ້ຄົນລຸ້ນໃຫມ່ ໂດຍການສອນແຊປະສົບການໃຫ້ຄົນທີ່ບໍ່ມີຕົ້ນທຶນແລະຂາດໂອກາດ(ໂດຍການສອນໃຫ້ຟຣີໆ).
ຝາກເຖິງລູກຄ້າແລະພັດທະມິດ.
ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຝາກຝັງເຖິງບັນດານັກທຸລະກິດລຸ່ນໃໝ່ທີ່ຢາກເປີດບໍລິສັດອະສັງຫາໃນອະນາຄົດ ແມ່ນເຮົາຄວນມີມິດສຳພັນໄມຕີທີ່ດີແ ລະຫຼາຍໆບໍລິສັດໃນເຄືອຂ່າຍອະສັງຫາ ເພື່ອໄດ້ແຊປະສົບການແລະແລກປ່ຽນທັງຄວມຮູ້ແລະກຸ່ມລູກຄ້າເຊິ່ງກັນແລະກັນ ນຳໃຊ້ທັງຄວມຮູ້ແລະປະສົບການບວກໃສ່ລະບົບເອເລັກໂທຣນິກເຄື່ອງມືເທັກໂນໂລຢີທີ່ທັນສະໄຫມ ສຳຄັນຄືການບໍລິການດ້ວຍໃຈ ບໍລິການດີ ທຸລະກິດເຮົາກໍຈະຍືນຍົງແລະຫມັ້ນຄົງ.
ຝາກຫມູ່ເພື່ອນຕິດຕາມ ລາຊິນີຊັບ ອະສັງຫາລິມະຊັບ ແລະໃຫ້ກຳລັງໃຈ ໜຶ່ງໃນບໍລິສັດອະສັງຫາຂອງ ສປປ.ລາວ
ພິທີປະດັບ ນາມະຍົດສິລະປິນແຫ່ງຊາດ ແລະ ສິລະປິນດີເດັ່ນ ຄັ້ງປະຫວັດສາດ ຂອງລາວ ໄດ້ມີຂຶ້ນໃນຕອນເຊົ້າມື້ນີ້ 25 ພຶດສະພາ 2011 ທີ່ຫໍວັດທະນະທຳແຫ່ງຊາດ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ.
ໃນພິທີອັນປະເສີດນີ້ ທ່ານນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ທອງສິງ ທຳມະວົງ ໄດ້ໃຫ້ກຽດປະດັບນາມະຍົດສິລະປິນແຫ່ງຊາດ ຈຳນວນ 62 ທ່ານ ແລະ ສິລະປິນດີເດັ່ນໃຫ້ແກ່ 87 ທ່ານ ທີ່ມີຜົນງານໂດດເດັ່ນ ຕະຫຼອດໄລຍະທີ່ຜ່ານມາ ໃນ 3 ສາຂາ ຄື: ສາຂາວັນນະກຳ, ສາຂາວິຈິດສິນ ແລະ ສິລະປະການສະແດງ.
ອານາຈັກຕອງອູແມ່ນອໍານາດທີ່ເດັ່ນໃນອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ແຜ່ນດິນໃຫຍ່ໃນເຄິ່ງທີ່ສອງຂອງສະຕະວັດທີ 16 ໃນຈຸດສູງສຸດຂອງມັນ "ໄດ້ໃຊ້ສິດອຳນາດຈາກມານິປູນ ໄປສູ່ການເດີນຂະບວນຂອງກຳປູເຈຍ ແລະຈາກຊາຍແດນຂອງ ອາຣາການ ກັບ ຢູນັນ" ແລະ "ອາດຈະເປັນຈັກກະພັດທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນປະຫວັດສາດຂອງອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້" ລາຊະວົງ “ຜະຈົນໄພ ແລະ ປະສົບຜົນສຳເລັດທາງດ້ານການທະຫານທີ່ສຸດ” ໃນປະຫວັດສາດພະມ້າ ຍັງເປັນ “ຊີວິດສັ້ນທີ່ສຸດ
ເງິນຕາ.
ຈັກກະພັດຕອງອູ່ບໍ່ມີຫຼຽນຢ່າງເປັນທາງການ ອີງ​ຕາມ​ການ​ບັນ​ທຶກ​ຂອງ​ບໍ​ລິ​ສັດ​ເອີ​ຣົບ​ ການ​ຄ້າ​ທີ່​ບໍ່​ແມ່ນ​ການ​ແລກ​ປ່ຽນ​ໄດ້​ດໍາ​ເນີນ​ການ​ສໍາ​ຄັນ​ໃນ​ກ້ອນ​ຂອງ​ໂລ​ຫະ​ສໍາ​ລັບ​ການ​ທອງ​ແດງ​ທີ່​ເອີ້ນ​ວ່າ ganza ກັບ​ປີ 1560​ ແຕ່ເງິນໂລກໃຫມ່ໄດ້ເລີ່ມເຂົ້າມາຜ່ານປະເທດຟີລິບປິນແລະອິນເດຍໃນສະຕະວັດທີ່ຜ່ານມາຂອງສະຕະວັດທີ 16 ແລະເງິນຄ່ອຍໆໄດ້ຜ່ານ ganza ເຊິ່ງເປັນ "ຂະຫນາດກາງທີ່ມີຂະຫນາດໃຫຍ່ຫຼາຍ" ແລະໄດ້ກາຍເປັນມາດຕະຖານຂອງການແລກປ່ຽນໃນຕົ້ນສະຕະວັດທີ 17 ການມີເງິນຫຼາຍກວ່າເກົ່າໄດ້ຊ່ວຍຂະຫຍາຍການຄ້າໄປທົ່ວຈັກກະພັດ
! style="background: #FFAF0A; text-align: center" colspan="3" | ແຜນທີ່ຕັ້ງ
ພຣະທາດພຸດທັງ หรือ ພຣະທາດພຸດທັງກຸລະເຈດີ (หรือ) นับเป็นปูชนียสถานอันสำคัญยิ่งแห่งเวียงจันทน์ และเป็นศูนย์รวมใจของประชาชนชาวลาวทั่วประเทศ ตามตำนานกล่าวว่าพระธาตุหลวงมีประวัติการก่อสร้างนับพันปีเช่นเดียวกันพระธาตุพนมในประเทศไทย และปรากฏความเกี่ยวพันกับประวัติศาสตร์ของดินแดนทางฝั่งขวาแม่น้ำโขงอย่างแยกไม่ออก สถานที่นี้ถือได้ว่าเป็นสัญลักษณ์สำคัญอย่างของประเทศลาว ดังปรากฏว่าตราแผ่นดินของลาวที่ใช้อยู่ในปัจจุบันนี้มีรูปพระธาตุหลวงเป็นภาพประธานในดวงตรา
ตามตำนานอุรังคนิทานได้กล่าวไว้ว่า พระธาตุหลวงสร้างขึ้นคราวเดียวกับการสร้างเมืองนครเวียงจันทน์ หลังจากก่อสร้างพระธาตุพนมแล้ว ผู้สร้างคือ บุรีจันอ้วยล้วย หรือ พระเจ้าจันทบุรีประสิทธิศักดิ์ เจ้าเหนือหัวผู้ครองนครเวียงจันทน์พระองค์แรก พร้อมกับพระอรหันต์ 5 องค์ เพื่อบรรจุพระบรมสารีริกธาตุส่วนหัวเหน่า 27 พระองค์ ซึ่งได้อัญเชิญมาจากเมืองราชคฤห์ ประเทศอินเดีย โดยก่อเป็นอุโมงค์หินคร่อมไว้ อุโมงค์นั้นกว้างด้านละ 5 วา ผนังหนา 2 วา และสูงได้ 4 วา 3 ศอก เมื่อได้ทำการบรรจุพระบรมสารีริกธาตุแล้ว พระเจ้าจันทบุรี จึงได้มีพระราชดำรัสให้เสนาอำมาตย์สร้างวิหารขึ้นในเมืองจันทบุรีหรือนครเวียงจันทน์ 5 หลัง เพื่อให้เป็นที่อยู่จำพรรษาของ พระอรหันต์ทั้ง 5 องค์นั้นด้วย ตามตำนานดังกล่าวระบุศักราชการสร้างว่าอยู่ในช่วง พ.ศ. 238
ในระยะต่อมาแม้ว่าชื่อของเวียงจันทน์จะไม่ได้ปรากฏในหนังสือประวัติศาสตร์ใดเลย แต่อย่างไรก็ดี นครเวียงจันทน์ก็ยังคงเป็นเมืองสำคัญอยู่ตลอดมา ดังปรากฏการอ้างถึงชื่อเมืองเวียงจันทน์ในหลักศิลาจารึกของพ่อขุนรามคำแหง และในพงศาวดาวลาวฉบับต่างๆ ก็ระบุด้วยว่านับตั้งแต่พระเจ้าฟ้างุ้มเสวยราชสมบัติที่เมืองหลวงพระบางแล้ว ก็ได้มีการส่งเชื้อพระวงศ์และขุนนางสำคัญมาปกครองเมืองนี้โดยตลอด จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2109 หลังจาก พระเจ้าไชยเชษฐาธิราช วีรกษัตริย์ผู้ยิ่งใหญ่ของอาณาจักรล้านช้าง ได้ทรงย้ายราชธานีเมืองเชียงทองหลวงพระบาง ลงมายังนครเวียงจันทน์ได้ 6 ปีแล้ว พระองค์จึงได้มีพระบรมราชโองการให้สร้างองค์พระธาตุหลวงขึ้นมาใหม่ ในเขตพระราชอุทยานทางด้านทิศตะวันออกของกรุงเวียงจันทน์ โดยสร้างครอบพระธาตุองค์เก่าที่มีมาแต่โบราณกาล เมื่อสร้างพระธาตุหลวงเสร็จแล้ว จึงทรงขนานนามพระธาตุนี้ว่า "พระธาตุเจดีย์โลกจุฬามณี” หรือ “พระธาตุใหญ่” (แต่คนส่วนมากมักเรียกว่า “พระธาตุหลวง”) และมีพระราชโองการให้อุทิศข้าพระธาตุจำนวน 35 ครอบครัว อยู่เฝ้ารักษาพระธาตุนี้ พร้อมทั้งที่ดินสำหรับให้ครอบครัวของข้าพระธาตุทำกิน
ອົງພຣະທາດ.
องค์พระธาตุมีความสูง 45 เมตร รูปลักษณะคล้ายดอกบัวตูม อันหมายถึงสัญลักษณ์คำสอนของพระพุทธเจ้า มีพระธาตุเล็กอยู่บนพระธาตุใหญ่ชั้นที่สอง รองทั้งสี่ด้าน มี 30 องค์เรียกวา “สัมมติงสบารมี” อยู่ในธาตุองค์เล็กทั้ง 30 องค์นี้ ผู้สร้างได้นำเอาทองคำมาหล่อเป็นรูปพระธาตุเล็ก ๆ 30 องค์ แต่ละองค์หนัก 4 บาท และเอาทองคำมาตีเป็นแผ่น รุปลักษณะเหมือนใบลาน เรียกว่า “ลานคำ” 30 แผ่น แต่ละแผ่นยาวศอกกำมือ (คือวัดศอก โดยกำมือไว้ ไม่วัดจากปลายมือ กำมือแล้วยื่นนิ้วก้อยออกมา วัดที่สุยปลายนิ้วก้อยเท่านั้น) แล้วเขียนคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าลงในใบลานคำทุกใบว่า “เย ธัมมา เหตุปปัพพะวา เตสัง เหตุง ตะถาคโต เตสัญจะ โย นิโรโธ จะ เอวัง วาที มะหาสะมะโณ” แปลว่า “ธรรมทั้งหลายเหล่าใด มีเหตุเป็นแดนเกิด พระตถาคตเจ้า ตรัสเหตุแห่งธรรมเหล่านั้น และเพราะเหตุเหล่านั้น พระมหาสมณะมีปกติตรัสเช่นนี้” แล้วเอาทองคำและใบลานลงไว้ในพื้นธาตุเล็ก ทั้ง 30 องค์ การที่ได้สร้างพระธาตุขนาดเล็กนี้ขึ้นมา มีความหมายว่า “ผู้ที่จะได้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั้น จะต้องได้สร้างคุณงามความดีไว้ให้ถึง 30 ประการ มีทานบารมี เป็นต้น จนถึงอุเบกขา ปรมัตถบารมีเป็นปริโยสาน
รูปชั้นล่างสุดเป็นฐานพระธาตุ 4 เหลี่ยม ทางทิศตะวันออกและทิศตะวันตกยาวด้านละ 69 เมตร ส่วนทางทิศเหนือและทางทิศใต้ยาวด้านและ 68 เมตร ด้านล่างมีใบเสมารอบ 4 ด้าน มีทั้งหมด 323 ใบ มีหอไหว้ทั้ง 4 ด้าน มีบันไดขึ้นหอไหว้ทุกหอ
ที่หอไหว้ทิศตะวันออก ชั้นบนขึ้นไป มีธาตุเล็กองค์หนึ่งที่มีลวดลายสวยงาม และได้สร้างหอครอบไว้อีกชั้นหนอ หอที่สร้างครอบมีลวดลายวิจิตรสวยงามเช่นเดียวกัน ธาตุเล็กนี้เรียกว่า "พระธาตุศรีธรรมทายโลก" ด้านที่สอง ถัดจากหอไหว้ขึ้นไป แต่ละด้านยาว 48 เมตร มีกลีบดอกบัวล้อมรอบ ทั้งหมดมีจำนวน 120 กลีบ ภายในกลีบดอกบัวทำด้วยกระดูกงู (เส้นลวดเป็นขอบล้อมทั้ง 4 ด้าน) แล้วตั้งใบเสมาบนกระดูกงูนั้น ใบเสมาในชั้นนี้ จำนวน 228 ใบ ตรงกลางใบเสมาทุกใบเป็นโพรง (ไม่ทะลุ) สำหรับใส่พระพิมพ์ใบละองค์ บนชั้นนี้มีประตูโขงตรงกับทางขึ้นหอไหว้ทั้ง 4 ด้านพอเข้าไปที่ประตูโขงนั้นก็จะพบพระธาตุบารมีที่กล่าวแล้ว และธาตุบารมีก็มีชื่อเรียกทุกองค์ คือเริ่มแต่ทานบารมี ทานอุปบารมีในจนครบ ทั้ง 30 องค์
ชั้นที่สามสร้างขึ้นถัดจากพระธาตุองค์เล็ก 30 องค์นั้น ขึ้นไปบนชั้นนี้จะเห็นว่า มีความกว้าง ด้านละ 30 เมตร พื้นด้านที่สามนี้ มีรูปลักษณะเป็นหลังเต่า หรือโอคว่ำ (ขันตักน้ำคว่ำ) อยู่บนชั้นหลังเต่า เป็นฐานของยอดพระธาตุ มีรูปเป็นสี่เหลียมล้อมรอบด้วยกลีบดอกบัวใหญ่ ซึ่งมีปลายกลีบเริ่มบานออก ถัดจากดอกบัวไปจึงมีรูปรัดเอว เหนือจากที่รัดเอวไปจะเป็นฐานจอมธาตุ ฐานนี้จะเป็นรูปสี่เหลี่ยมเหวอ (บาน) ขึ้นด้านบนนิดหน่อย ต่อจากฐานนี้ คนโบราณเรียกว่า “ดวงปี” ดังมีอยู่ในคำกลอนว่า “เจดีย์ดิ้ว ดวงปีพ้นพุ่ง” อยู่บนดวงปี จึงเป็นสเวตฉัตรเป็นยอดพระธาตุที่สูงสุด” อยู่รอบฐานพระธาตุ ก็ได้สร้างบริเวณล้อมรอบติดกันทั้ง 4 ด้าน มีประตูเข้าทั้ง 4 ด้าน ประตูอยู่ระหว่างกลาง บริเวณแต่ละด้านพอดี บริเวณยาวด้านละ 91 เมตร 75 เซนติเมตร
ປະເພນີ.
ประเพณีบุญนมัสการพระธาตุหลวงนี้ ได้ทำสืบต่อกันมาตั้งแต่โบราณกาล โดยมีพระมหากษัตริย์องค์เป็นประมุขของชาติทรงเป็นประทาน จึงนับว่าบุญนมัสการพระธาตุหลวงนี้เป็นบุญของหลวง ในวัน ขึ้น 13 ค่ำ เดือน 12 ตอนบ่ายประชาชนทุกภาคส่วน มารวมกันที่ วัดศรีสัตนาค เพื่อแห่ปราสาทผึ้ง และต้น ไปทอดถวายที่วัดศรีเมืองตอนค่ำมีงานมหรสมโภชน์ตลอดทั้งคืน วันขึ้น 14 ค่ำ เดือน 12 ตอนเช้า ทำพิธีดื่มน้ำพระพิพัธสัจจาอยู่สิมวัดองตื้อ ผู้ที่เข้ารับน้ำสาบาน มีตั้งแต่ระดับหัวหน้าขึ้นไป ถึงคณะรัฐมนตรีของประเทศลาว ตอนบ่าย 2 โมง ประชาชนทุกภาคส่วนตั้งขบวนแห่ปราสาทผึ้ง และต้นกัลปพฤกษ์ ออกไปธาตุหลวง เวลาบ่าย 3 โมง ประมุขรัฐ และเจ้านาย ทั้งข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ออกไปสู่พระธาตุหลวง เพื่อเป็นเกียรติแห่ปราสาทผึ้งเดินรอบบริเวณพระธาตุหลวงร่วมกับประชาชนที่มาจากทั่วสารทิศ เมื่อเวียนครบ 3 รอบแล้วก็ทำพิธีถวาย ถึงเวลากลางคืนก็มีงานมหรสพสมโภช วันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12 ตอนเช้ามีการทำบุญตักบาตรในบริเวณพระธาตุ แล้วฟังพระธรรมเทศนา 1 กัณฑ์ ตอนกลางคืนมีงานฉลองเป็นวันสุดท้าย วันแรม 1 ค่ำ เดือน 12 เสร็จงานจากพระธาตุหลวงแล้ว ก็มีการแห่ปราสาทผึ้งมาถวายที่วัดองค์ตื้อ และวัดอินแปง อีกจึงจะถืองานนมัสการพระธาตุหลวงเสร็จสิ้นสมบูรณ์
! style="background: #FFAF0A; text-align: center" colspan="3" | ຜົນງານ
ທ່ານພຣະອາຈາຣຍ໌ ພູມ ເດຊວົງສາ ຕຳແໜ່ງທາງຄະນະສົງ ຄະນະເຜີຍແຜ່ ວິປັດສະນາກັມມະຖານ ອ.ພ.ສ ສູນກາງ, ອະດີດເຈົ້າອາທິການ ວັດປ່າວິໂມກຂະວະນາຣາມ (ຊຳປັກແຮດ), ບ້ານສາລາຄຳເໜືອ, ເມືອງຫາດຊາຍຟອງ, ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ມໍລະນະພາບໃນວັນທີ 11/9/2008 ເວລາ 3 ໂມງແລງ ລວມອາຍຸໄດ້ 77 ປີ 24 ພັນສາ ທີ່ວັດປ່າວິໂມກຂະວະນາຣາມ (ຊຳປັກແຮດ).
1. ຊາຕກຳເນີດ.
ທ່ານພຣະອາຈາຣຍ໌ ພູມ ເດຊວົງສາກໍາເນີດຢູ່ເຂດພາກໃຕ້ຕອນກາງຂອງປະເທດລາວ ເກີດທີ່ບ້ານເລົ່າຫນາດ ເມືອງຈໍາພອນ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ເມື່ອວັນທີ 9/5/ ປີ ຄ.ສ. 1931 ຊື່ພໍ່ເຖົ້າ ເຜີຍ ຊື່ແມ່ເຖົ້າທາ ມີອາຍ, ເອື້ອຍ ນ້ອງຮ່ວມກັນ 9 ຄົນ (ຍິງ 3 ຄົນ ຊາຍ 6 ຄົນ ຕາຍ 4 ຄົນ) ທ່ານເກີດໃນຕະກຸນທຸກຍາກ ແຕ່ມີນ້ຳໃຈອົດທົນ ໄຝຮຽນຮູ້ສຶກສາມາຕະຫລອດ ທ່ານເປັນລູກຄົນທຳອິດ ທີ່ອອກຈາກທ້ອງມານດາມາ ເມື່ອໃຫຍ່ກ້າຫນ້າບານມາ ໄດ້ຮຽນຮູ້ ແລະ ໄດ້ຫນ້າທີ່ຕໍາແຫນ່ງດີ ທ່ານກໍທາໍຫນ້າທີ່ແທນພໍ່ແມ່ ເບິ່ງແຍງນ້ອງນຸ່ງແຕ່ລະຄົນ ໃຫ້ຄວາມອົບອຸ່ນ ໃຫ້ການສຶກສາຮໍ່າຮຽນ ຕາມຄວາມສາມາດທີ່ຈະທຳໄດ້..ເຖິງທ່ານຈະເກີດໃນຕະກູນທຸກຍາກກໍຕາມ ແຕ່ມີນ້ຳໃຈອົດທົນ ກ້າຫານເສຍສະຫລະ ແລະ ມີຄວາມໄຝ່ສຶກສາເພື່ອຄວາມກ້າວຫນ້າມາຕະຫລອດ ດັ່ງນັ້ນຊີວິດຂອງທ່ານ ແລະ ອ້າຍ, ເອື້ອຍ, ນ້ອງທຸກຄົນ ຈິ່ງມີຄວາມກ້າວຫນ້າ ແລະ ປະສົບຜົນສຳເລັດມາຕາມລຳດັບ.
2. ຊີວິດບົນເສັ້ນທາງການສຶກສາ.
ທ່ານອາຈາຣຍ໌ ເລີ່ມເຂົ້າຮຽນຢູ່ປະຖົມບ້ານເລົ່າໜາດ ໃນປີ ຄ.ສ 1947 ອາຍຸທ່ານຕອນນັ້ນໄດ້ 17​ປີແລ້ວ ຖືວ່າກາຍກະສຽນນັກຮຽນປະຖົມແລ້ວ ສະໄຫມນັ້ນ ໂຮງຮຽນກໍອຶດ ຄູກໍມີນ້ອຍ ຫມົດໂຮງຮຽນມີຄູຄົນດຽວ ທ່ານຮຽນແບບເລັ່ງລັດ ປີດຽວສອບໄດ້ 3 ຊັ້ນ ຈົບປະຖົມຢູ່ທີ່ໂຮງຮຽນ ບ້ານລະຫານ້ຳ ເມືອງສອງຄອນ ທ່ານຮຽນປະຖົມຢູ່ບ້ານລະຫານ້ຳແຕ່ປີ (1948-50) ຄູຄົນທຳອິດຂອງເພິ່ນ ແມ່ນຄູຄຳແສນ ເປັນຄູປະຈໍາໂຮງຮຽນບ້ານເພິ່ນ ຄູຄົນທີ 2 ແມ່ນຄູ ຈິດປະສົງ ປະ ຈາໍໂຮງຮຽນ ບ້ານລະຫານ້ຳ ການຮຽນແຕ່ລະຄັ້ງແມ່ນພໍ່ແມ່ຂອງເພິ່ນ ເປັນຜູ້ກະຕຸກຊຸກຍູ້ ນາໍໄປຝາກຝັງນາໍຄູ ແລະ ນຳຍາດຕິພີ່ນ້ອງ ເພື່ອສະດວກໃນການຮໍ່າຮຽນ.
ຫລັງຈາກຈົບປະຖົມແລ້ວ ທ່ານກໍເລີ່ມເດີນທາງເຂົ້າສູ່ຕົວເມືອງ ເພື່ອທຳການສຶກສາໃຫ້ສູງໆຂຶ້ນ ໂດຍມາເປັນສັງກະລີວັດ ທີ່ວັດໄຊຍະພູມ ຢູ່ທີ່ນັ້ນ 3 ປີ ຕັ້ງແຕ່ປີ 1951-54 ຫລັງຈາກຮຽນຈົບມັດທະຍົມຕົ້ນແລ້ວ ທ່ານກໍຢາກສຶກສາມັດທະຍົມຕອນປາຍຕໍ່ ແຕ່ຍ້ອນຄວາມທຸກຍາກ ຈິ່ງບໍ່ສາມາດຮຽນຕໍ່ໄດ້ ເພາະໂຮງຮຽນມີແຕ່ນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ ແຫ່ງດຽວເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ທ່ານເປັນຄົນສະຫມອງໃສວ່ອງໄວ ໄຝ່ຮຽນຮູ້ ໄຝ່ສຶກສາມາເລື້ອຍໆ ຊີວິດກໍກ້າວຫນ້າ ແລະ ປະສົບຜົນສຳເລັດມາຕະຫລອດ.
ທ່ານເຄີຍເວົ້າວ່າ ສະໄຫມຄາວຍັງເປັນນັກຮຽນນັ້ນໄດ້ ຮຽນຫ້ອງດຽວກັບນາຍທະຫານຮ້ອຍເອກກອງແລ ເຊິ່ງເປັນນັກປະຕິວັດຄົນຫນຶ່ງ ທີ່ທໍາໃຫ້ລະບອບການເມືອງສະໄຫມນັ້ນຫວັ່ນໄຫວ ແລະ ເປັນຄົນຮຽນແຂ່ງຂັນກັນ ກັບພຣະອາຈາຣຍ໌ ພູມ ຜັດປ່ຽນກັນໄດ້ທີ່ນຶ່ງ ທີສອງ ເລື້ອຍໆ ທ່ານເປັນຄົນຈື່ຈຳງ່າຍ ມັກອ່ານ ມັກຟັງ ແລະ ສົນໃຈການສຶກສາ ຄວາມຮູ້ຮອບຕົວ ເປັນຄົນ ຈິງຈັງ ຈິງໃຈ ຕໍ່ຫນ້າທີ່ສະເຫມີ ເຖິງຈະຍາກຈົນແຕ່ກໍມີນ້ຳໃຈອົດທົນ ເຖິງຈະຮຽນບໍ່ສູງເທົ່າ ໃດ ແຕ່ມີອຸດົມການຍິ່ງໃຫຍ່ ມີນ້ຳໃຈເສຍສະຫລະ ຮັກພໍ່ແມ່ພີ່ນ້ອງ ແລະບ້ານເກີດເມືອງນອນ ດັ່ງນັ້ນ, ທ່ານຈຶ່ງເປັນທີ່ໄວ້ວາງໃຈຈາກສັງຄົມ ແລະ ພັກລັດ ເພາະມີແວວແຫ່ງຄວາມເປັນຜູ້ນຳທາງດ້ານສັງຄົມສະເໝີມາ.
3.ຊີວິດບົນເສັ້ນທາງ ລາດຊະການ.
ຫລັງຈາກຮຽນຈົບທາງດ້ານການສຶກສາແລ້ວ ທ່ານກໍເຂົ້າເປັນພະນັກງານ ຕັ້ງແຕ່ຂັ້ນທໍາມະດາ ຈົນຮອດຂັ້ນສູງ ຈົນໄດ້ຮັບຕາໍແຫນ່ງເປັນເລຂາທູດ ແລະ ໄດ້ໄປປະຈາໍການ ຢູ່ໃນຫລາຍປະເທດ ເປັນຕົ້ນ
- ໃນ ປີ 1960-64 ທ່ານໄດ້ຖືກແຕ່ງຕັ້ງ ໃຫ້ໄປເປັນເລຂາທູດລາວ ໄປປະຈາໍການຢູ່ ບາງກອກ ປະເທດໄທ
- ປີ 1994 ເປັນຕົ້ນມາ ທ່ານເລີ່ມເປີດກວ້າງທາງດ້ານການສຶກສາໃນເລື່ອງສາສະນາ ທ່ານກໍໄດ້ໄປຊື້ປື້ມທັມມະອ່ານຈາກປະເທດໄທຫລາຍຮ້ອຍເຫຼັ້ມ ແລະ ທ່ານກໍຫາໂອກາດ ເຂົ້າຫາ ອາຈາຣຍ໌ ປານ ອານັນໂທ ແລະ ອາຈາຣຍ໌ ຊາລີ ກັນຕະສີໂລ ເພື່ອສຶກສາຫລັກສາສະນາໄປພ້ອມ ເມື່ອມີຄວາມຮູ້ຫລັກສາສະນາພຽງພໍແລ້ວ ທ່ານກໍໄດ້ທຳຫນ້າທີ່ໃນຖານະເປັນຊາວພຸທ ຄືການເຜີຍແຜ່ທັມ ໂດຍສະເພາະວັນເສົາ ຫຼື ອາທິດ ທ່ານຈະບັນລະຍາຍທັມຢູ່ຮົ່ມໄມ້ວັດໂສກປ່າຫລວງ ແລະ ທ່ານເອງກໍ່ເປັນຜູ້ນຶ່ງທີ່ເຂົ້າເປັນກາໍມະການ ໃນການເຜີຍແຜ່ສາສະນາ ຖືວ່າທ່ານມີພື້ນຖານ ແລະມີປະສົບການ ໃນການເຜີຍແຜ່ສາສະນາ ມາແຕ່ຄາວຍັງເປັນຄາລະວາດພຸ້ນ
4. ຊີວິດການຄອງເຮືອນ.
ຫລັງຈາກມີຫນ້າທີ່ຕໍາແຫນ່ງການງານທີ່ດີແລ້ວ ທ່ານກໍຢາກຕັ້ງຫລັກຖານຊີວິດ ຈິ່ງຄິດທີ່ຈະແຕ່ງງານສ້າງຄອບຄົວເພື່ອໄວ້ສືບສະກຸນຕໍ່ໄປ ທ່ານໄດ້ສ້າງຄອບຄົວກັບ ນາງພູສາ ໃນເດືອນ 6 ປີ 1955 ມີ ລູກຮ່ວມກັນ 6 ຄົນ ຊາຍ 2 ຍິງ 4 ຄົນ ຫລັງຈາກນັ້ນ, ທ່ານກໍໄດ້ນາໍພາເມຍ ແລະລູກ ສ້າງຖານະຄອບຄົວ ຫາຢູ່ຫາກິນໄປຕາມຊີວິດຄົນໃນເມືອງ ແລະ ລ້ຽງລູກຈົນໃຫຍ່ກ້າຫນ້າບານເປັນເຮືອນເປັນຊານ ລູກແຕ່ລະຄົນລ້ວນແຕ່ມີຖານະຫນ້າທີ່ການງານ ມີຫລັກມີຖານຫມົດທຸກຄົນ ບາງຄົນກໍສ້າງຄອບຄົວຢູ່ພາຍໃນປະເທດ ແລະຕ່າງປະເທດກໍມີ.
ຖ້າເວົ້າແລ້ວຊີວິດການຄອງເຮືອນນັ້ນ ທ່ານມີເສຖະກິດ ຫນ້າທີ່ການງານດີສະເຫມີມາ ຈົນວ່າພໍໃຊ້ພໍຈ່າຍ ເຖິງວ່າຊີວິດທາງໂລກຈະພໍຢູ່ ພໍກິນ ພຽງໃດກໍຕາມ ແຕ່ທາງດ້ານຈິຕໃຈ ຂອງທານ ກໍຍັງຫ່ຽວແຫ້ງ ເພາະການບີບຄັ້ນຂອງກິເລສຕັນຫາ ທ່ານຈິ່ງຫາວິທີອອກຈາກບັນຫາ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ຕົກເປັນທາດ ເຍື່ອຂອງໂລກ ສຸດທ້າຍ, ທ່ານກໍອອກບວດ ຫນີຈາກວັດຕະສົງສານ ສະແຫວງຫາໂມກຂະທັມ ຕໍ່ໄປ.
5. ການດຳເນີນຊີວິດບົນເສັ້ນທາງໂລກີຍະວິສັຍ.
ທ່ານເຄີຍປາຣົບວ່າ: ຊີວິດໂລກີຍະນັ້ນເປັນຊີວິດທີ່ສັບສົນ ຫາຫລັກຖານ ແລະ ທີ່ເພິ່ງອັນແທ້ຈິງບໍ່ໄດ້ ເຖິງມັນຈະສະຫນຸກສະຫນານພຽງໃດກໍຕາມ ແຕ່ສຸດທ້າຍມັນກໍທາໍໃຫ້ຊີວິດຈິຕໃຈມີຄວາມທຸກທໍລະມານທີ່ບໍ່ມີວັນສິ້ນສຸດ ເພາະຊີວິດໂລກໆ ມັນຂຶ້ນໆ ລົງໆ ມີຄວາມປ່ຽນແປງ ທີ່ບໍ່ແນ່ນອນ ບາງຄັ້ງກໍສຸຂ ບາງຄັ້ງກໍທຸກ ຮັກໆ ຊັງໆ ດີໃຈ ເສຍໃຈ ສະລັບກັນໄປ ຕາມຄວາມປຽນແປງຂອງສັງຂະຕະທັມ ວັດຖຸໃຫ້ຄວາມສຸຂແຕ່ພຽງພາຍນອກໄດ້ ແຕ່ບໍ່ສາມາດໃຫ້ຄວາມສະຫງົບເຢືອກເຢັນແກ່ຈິຕໃຈໄດ້ ເພາະຈິຕໃຈບໍ່ໄດ້ເປັນອິດສະລະພາບຢ່າງແທ້ຈິງ ມີແຕ່ອາໃສເຫຍື່ອ ຫລືອາມິດທີ່ເປັນ (ອັດສາທະ) ສະເຫນ່ອັນຍົວະຢວນຂອງວັດຖຸ ອັນມີຮູບງາມໆ ສຽງມ່ວນໆ ກິ່ນຫອມໆ ລົດແຊບໆ ສໍາຜັດອັນນິ້ມນວນ ເປັນເຄື່ອງຫລໍ່ລ້ຽງ ແລະ ສະຫນອງທາງ ຫູ ຕາ ດັງ ລີ້ນ ກາຍ ໃຈ ມີຄວາມສະຫນຸກໄປວັນໆ ເທົ່ານັ້ນເອງ.
ສະນັ້ນ, ຊີວິດຈິຕໃຈທ່ານ ຈິ່ງເກີດຄວາມເບື່ອຫນ່າຍຕໍ່ໂລກີຍະວິສັຍ ທ່ານຈຶ່ງຫາ ໂອກາດເຂົ້າຫາພຣະພຸທທະສາສະນາ ສຶກສາພຣະທັມໄປນາໍເພື່ອຜ່ອນຄາຍອາລົມ ຫລື ຄວາມທຸກ ທີ່ມົກມົ້ນໃນກາມມະຄຸນອັນແຜດເຜົາຈິຕໃຈໃຫ້ທຸກຮ້ອນ
ທ່ານພຣະອາຈາຣຍ໌ ເຄີຍເລົ່າໃຫ້ລູກສິດຟັງວ່າ ສະໄຫມຕອນເປັນພະນັກງານເລຂາທູດນັ້ນ ເງິນເດືອນທີ່ໄດ້ຖ້າຊື້ທອງຄາໍ ກໍໄດ້ 20 ປາຍກວ່າບາດຄາໍພຸ້ນແຫລະ! ສະຫນຸກໃຊ້ຈ່າຍ ສະຫນຸກຫລິ້ນກິນມ່ວນຊື່ນຕາມພາສາຄົນຫລົງໂລກ.
ຊີວິດທາງໂລກນັ້ນເມື່ອພົບກັບບັນຫາ ກໍຫາທາງອອກບໍ່ໄດ້ ສຸດທ້າຍກໍຫາທາງອອກດ້ວຍການເອົາອະບາຍຍະມຸກ ມາເປັນເພື່ອນແກ້ກຸ່ມແກ້ທຸກໃຫ້ລືມມື້ລືມວັນເທົ່ານັ້ນເອງ ໃນໄລຍະນຶ່ງ ເພິ່ນກໍເຄີຍເອົາໄສຍະສາດມາເປັນທີ່ເພິ່ງ ພຣະພຸທທະຮູບອົງໃດສັກສິດ ເຄື່ອງຄ້ຳຂອງຄູນ ເພິ່ນກໍເຄີຍສະແຫວງຫາມາໄວເພື່ອຂາບໄຫວ້ ຂໍພອນໃຫ້ເພິ່ນມາຊ່ວຍແຕ່ສຸດທ້າຍກໍບໍ່ທາໍໃຫ້ຊີວິດດີຂື້ນ ມີແຕ່ເສຍເງິນເສຍເວລາ ເສຍຄວາມຮູ້ສຶກທີ່ເປັນກຸສົນ ເຮັດໃຫ້ຈິດໃຈອ່ອນແອຫວັ່ນໄຫວ ບໍ່ເຂັ້ມແຂງ ເພິ່ນເຄີຍດາໍລິໄວ້ວ່າສິ່ງດັ່ງກ່າວນີ້, ຄົງຈະບໍ່ເປັນທີ່ເພິ່ງແກ່ເຮົາໄດ້ຈິງ ແຕ່ທີ່ເພິ່ງອັນແທ້ຈີງຄືພຣະທັມນັ້ນເອງ ຖ້າເຮົາປະຕິບັດຕາມພຣະທັມ ແລະ ມີພຣະທັມຄຸ້ມຄອງ ກາຍ ວາຈາ ໃຈ ຊີວິດກໍພົບກັບຄວາມຈະເລີນກ້າວຫນ້າໄດ້ແທ້ຈິງ.
ດັ່ງນັ້ນເຮົາຈຶ່ງເຄີຍໄດ້ຍິນບົດເທສະນາຂອງທ່ານພຣະອາຈາຣຍ໌ ເພິ່ນເນັ້ນຫນັກໃຫ້ ແກ້ບັນຫາທຸກສິ່ງຢ່າງ ດ້ວຍຕົວເຮົາເອງ ຫຼືປິດສະນາທັມທີ່ຕິດຢູ່ຕົ້ນໄມ້ ໃນວັດຊາໍປັກແຮດ ນັ້ນ ຫລືຫລັງ ພຣະພຸທທະຮູບຂ້າງສິມ ແລະ ເພິ່ນກໍຂຽນໄວ້ຢ່າງຫນ້າສົນໃຈວ່າ: “ລູກເອີຍຢ່າສົມໂພດປຸກເສກ ພໍ່ເລີຍພໍ່ເປັນ ພຸທທະເຈົ້າພໍ່ຕື່ນຢູ່ແລ້ວ ຈົ່ງປຸກລູກເອງນັ້ນເຖີດ ຄຸນຄ່າຂອງພໍ່ມັນບໍ່ສົມຄວນແກ່ການຊື້ຂາຍດ້ວຍເງິນ” ເພື່ອເປັນການຕັກເຕືອນແລະບັນຫາຕ່າງໆ ຢູ່ທີ່ໃຈເຮົາເອງ.
ທ່ານພຣະອາຈາຣຍ໌ ກໍເປັນຜູ້ນຶ່ງ ທີ່ໄດ້ໃກ້ຊິດກັບພຣະອາຈາຣຍ໌ປານ ອະນັນໂທ. ທ່ານພຣະອາຈາຣຍ໌ ເຄີຍເລົ່າໃຫ້ລູກສິດຟັງວ່າ: ທ່ານ ພຣະອາຈາຣຍ໌ ປານ ອະນັນໂທ ເປັນພຣະສົງອົງນຶ່ງທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດໃນສະໄຫມນັ້ນ. ເພິ່ນມີຈະຣິຍາວັດອັນງົດງາມ, ມີຄວາມນອບນ້ອມຖ່ອມຕົນ ບໍ່ມີມານະທິຕຖິ ອວດອົງທະນົງຕົນ ແລະ ເປັນນັກປຣາຊຂອງລາວ ໃນສະໄຫມນັ້ນ. ທ່ານ ພຣະອາຈາຣຍ໌ ພູມ ກໍມີໂອກາດເຂົ້າໄປຮັບໃຊ້ທ່ານ ເພາະທ່ານ ອາຈາຣຍ໌ ພູມ ມີລົດປະຈາໍຕາໍແຫນ່ງ ເມື່ອໄປສະແດງທັມບ່ອນໃດ ພຣະອາຈາຣຍ໌ ປານ ກໍໃຫ້ຄົນໄປເອີ້ນ ຖ້າບໍ່ມາເພິ່ນກໍໄປເອີ້ນເອງ ຫລັງຈາກກັບຈາກການສະແດງທັມແລ້ວ ທ່ານອາຈາຣຍ໌ ປານ ກໍຖາມອາຈາຣຍ໌ ພູມວ່າ: ການສະແດງທັມນີ້ເປັນຢ່າງໃດ? ເຂົ້າໃຈພຽງໃດ? ເລີຍທາໍໃຫ້ພຣະອາຈາຣຍ໌ ພູມ ເອົາໄປຄົ້ນຄິດເພື່ອມາຕອບ ການຢູ່ໃກ້ນັກປຣາຊບັນດິດ, ກໍທາໍໃຫ້ເຮົາເປັນຄົນສະຫລາດໄປດ້ວຍ ນີ້ກໍເປັນສັຈຈະທັມອີກຢ່າງນຶ່ງ.
ທ່ານ ອາຈາຣຍ໌ ພູມ ເປັນນັກຮຽນຮູ້ ນັກສຶກສາເປີດກວ້າງ ຫູ ຕາ ຕົວເອງໃຫ້ກ້າວໄກ, ທ່ານໄດ້ຮຽນການເມືອງການປົກຄອງ ແລະ ປຣັຊະຍາຊີວິດ ທາງສາສະນາໄປພ້ອມ ເພື່ອເອົາມາແກ້ໄຂປັບປຸງຊີວິດໃຫ້ດີຂຶ້ນ ສະນັ້ນ, ເຮົາຈຶ່ງໄດ້ເຫັນຕູ້ຫນັງສື ອາຈາຣຍ໌ ພູມ ຕອນເປັນຄາຣະວາດນັ້ນມີຈໍານວນຫລວງຫລາຍ ແລະ ມີຕາປະທັບຂຽນ (ທ້າວພູມເດຊວົງສາ) ໄປພ້ອມ.
ຖືວ່າ ພຣະອາຈາຣຍ໌ ພູມ ປູກພື້ນຖານທາງດ້ານພຸທທະທັມ ມາແຕ່ເປັນຄາຣະວາດ ພຸ້ນ.
6. ການເດີນເຂົ້າສູ່ຮົ່ມຜ້າກາສາວະພັດ ແລະການເຜີຍແຜ່ທັມ.
ຫລັງຈາກ ພຣະອາຈາຣຍ໌ ໄດ້ຜ່ານບົດຮຽນ ປຣັຊະຍາຊີວິດທາງໂລກທີ່ບໍ່ມີທາງຈົບຊັ້ນແລ້ວ ທ່ານກໍຫັນເຫເຂົ້າສູ່ຮົ່ມຜ້າກາສາວະພັດ ຄືເຂົ້າບວດໃນທາງພຸທທະສາສະນາ ເມື່ອວັນທີ່ 24/2 ປີ ຄ.ສ 1985 ທີ່ວັດບ້ານບໍ່ໂອ ເມືອງຫາດຊາຍຟອງ ແຂວງກໍາແພງນະຄອນ ໂດຍ ຍາທ່ານ ພຣະອາຈຣຍ໌ ປ້ອງ ເປັນພຣະອຸປັຊຊາ.
ທ່ານບວດຕອນແກ່ ອາຍຸປະມານ 53 ປີ ຕອນເຂົ້າບວດ ທ່ານກໍເຄີຍເວົ້າກັບອຸປັຊຊາ ວ່າ ຈະບວດຕະຫລອດຊີວິດ ຍາທ່ານກໍທັກທ້ວງວ່າ: ຢ່າກ່າວ ຢ່າງນັ້ນເລີຍ, ອາຕຕະມາເຄີຍເຫັນຄົນກ່າວເວົ້າຢ່າງນີ້ ແຕ່ສຸດທ້າຍກໍໄປບໍ່ລອດ ຕ້ອງສິກອອກໄປເປັນຄະລືຫັດເຫມືອນເດີມ.
ແຕ່ ພຣະອາຈາຣຍ໌ພູມ ກັບມີປະນິທານໃນໃຈວ່າຈະບວດຕະຫຼອດຊີວິດ ເພື່ອສະແຫວງຫາໂມກຂະທັມ ຕາມທີ່ໄດ້ສຶກສາມາ ເພິ່ນຮຽນພຣະປະຕິໂມກໃຊ້ເວລາ 7 ເດືອນຈຶ່ງຈົບ ແລະ ຮຽນສູດມົນພິທີອື່ນໆຫລາຍເດືອນຈຶ່ງຄ່ອຍຈົບ.
ເພິ່ນເຄີຍເວົ້າວ່າ ການເຂົ້າມາບວດນັ້ນ ທາງລາຊະການກໍບໍ່ຄ່ອຍອະນຸຍາດໃຫ້ບວດ ເພາະທ່ານມີຄວາມຮູ້ ມີຜົນງານໃນ ການຮັບໃຊ້ປະເທດຊາດບ້ານເມືອງ ແຕ່ເພິ່ນມີຄວາມມຸ່ງຫມັ້ນ ຕັ້ງໃຈຢາກຮັບໃຊ້ສາສະນາ ເພື່ອເຜີຍແຜ່ພຸທທະທັມອອກສູ່ມວນຊົນ ກໍເລີຍຂໍອະນຸຍາດບວດບະ 3 ເດືອນ ແລະຢູ່ມາເລື້ອຍໆ ຈົນຮອດບັ້ນສຸດທ້າຍຂອງຊີວິດ.
ເມື່ອບວດເຂົ້າມາແລ້ວ ເພິ່ນກໍປະຕິບັດຕາມພຣະທັມ ແລະ ອອກເຜີຍແຜ່ພຸທທະສາສະນາ ຕາມທີ່ຕັ້ງໃຈໄວ້ ແລ້ວໄດ້ ປະຈຳຢູ່ວັດບ້ານບໍ່ໂອ ເມືອງຫາດຊາຍຟອງ ໂດຍການແນະນໍາ ຂອງທ່ານ ມະຫາຄໍາຕັນເທບບົວລີ (ສະໄຫມຄາວຍັງເປັນປະທານ ອ.ພ.ສ ສູນກາງ) ທ່ານເຜີຍແຜ່ທັມທີ່ນັ້ນ ຈົນມີຊື່ສຽງໂດ່ງດັງທົ່ວໄປ ນັກຂ່າວຊາວຍີ່ປຸ່ນກໍໄປສຳພາດຢູ່ທີ່ນັ້ນ.
ນັກຂ່າວສາໍພາດວ່າ: ພຸທທະສາສະນາຈະໄປໄດ້ ຫລື ບໍ່ ກັບ ລະບອບໃຫມ່ນີ້ ? ເພິ່ນຕອບວ່າ: ໄດ້ແນ່ນອນ ນັກຂ່າວຖາມຕໍ່ອີກວ່າ: ເປັນຫຍັງຈິ່ງໄດ້? ເພິ່ນຕອບວ່າ: ເພາະມັນເປັນສັຈຈະທັມ ຄວາມຈິງແລ້ວໃຜຊິບໍ່ມັກຂອງຈິງ ພຸທທະສາສະນາ ເປັນສັນທິຕຖິໂກ ອະກາລິໂກ ເປັນສິ່ງທີ່ພິສູດໄດ້ ເຫັນໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງ ເປັນສິ່ງທີ່ນ້ອມເຂົ້າມາສູ່ຈິຕໃຈ ເປັນສາສະນາແຫ່ງເມຕຕາ-ແຫ່ງປັນຍາ-ແຫ່ງສັນຕິພາບ-ສັນຕິສຸກ ມີເຫດຜົນໃນຕົວມັນເອງ.
ທ່ານ ພຣະອາຈາຣຍ໌ ບວດໄດ້ພຽງແຕ່ 2 ພັນສາເທົ່ານັ້ນ (ປີ ຄ.ສ 1986- 1987) ເຂົາກໍຍົກຍ້ອງໃຫ້ເພິ່ນເປັນອາຈາຣຍ໌ໃຫຍ່ ທາງດ້ານການເຜີຍແຜ່ວິປັດສະນາກັມມະຖານ ຢູ່ຕໍ່ມາ ທ່ານ ອາຈາຣຍ໌ ຈຶ່ງມອບໃຫ້ ພຣະອາຈາຣຍ໌ ຊາລີ ກັນຕະສີໂລ ເປັນປະທານການເຜີຍແຜ່ ເພາະເປັນພຣະມະຫາເຖຣະ ປະຈາໍ ອ.ພ.ສ ສູນກາງ ແລະກໍໄດ້ທຳຫນ້າທີ່ຮ່ວມກັນຕະຫລອດມາ.
ທ່ານພຣະອາຈາຣຍ໌ ພູມ ເປັນຜູ້ຄິດເລີ່ມຕົ້ນການໄຫວ້ພຣະແປກ່ອນຫມູ່ໃນສະໄຫມນັ້ນ ຕໍ່ມາຈິ່ງຂະຫຍາຍຫລາຍຂຶ້ນ, ການໄຫວ້ພຣະແປນີ້ ທາໍອິດກໍທາໍໃຫ້ຄົນເຂົ້າໃຈຜິດ ແລະ ຕໍ່ຕ້ານ. ເມື່ອໄຫວ້ເລື້ອຍໆ ກໍທຳໃຫ້ຄົນເກີດຄວາມພໍໃຈ ແລະເຂົ້າໃຈມາເລື້ອຍໆ ເພາະມັນເປັນຄໍາສອນຂອງພຣະພຸທທະເຈົ້າ ທີ່ເປັນສັຈຈະທັມແທ້ຈິງມາຕະຫລອດ. ສຸດທ້າຍຄົນທີ່ເຄີຍຕໍ່ຕ້ານການໄຫວ້ພຣະແປນີ້ ກໍມານັບຖື ແລະ ເປັນລູກສິດອາຈາຣຍ໌ຕໍ່ໄປ. ທ່ານຢູ່ວັດບໍ່ໂອ ກັບວັດໂພນປ່າເປົ້າ ສັບປ່ຽນໄປມາຫລາຍເດືອນ ເພື່ອໄປບັນລະຍາຍທັມ.
ທ່ານຢູ່ໄດ້ໄລຍະນຶ່ງກໍຍ້າຍມາຢູ່ ວັດປ່າສ້າງໃຫມ່ທີ່ ວັດໂພສີ ບ້ານຫນອງແຫ້ວ ເມືອງຫາດຊາຍຟອງ ເຊັ່ນດຽວກັນ ໃນປີ 1986 ຕໍ່ມາເພິ່ນເອີ້ນວ່າ ສວນວັດທະນະທັມ ເຊິ່ງໃນປັດຈຸບັນນີ້, ເປັນວັດທ່ອງທ່ຽວ ຂອງກຳແພງນະຄອນ ແມ່ນພຣະອາຈາຣຍ໌ ປູ່ບົວທອງ ເປັນເຈົ້າອາວາດວັດແທນ.
ພຣະອາຈາຣຍ໌ ພູມ ຈັດງານຂຶ້ນ, ໂດຍບໍ່ໄດ້ມີໃບຂ່າວ ມີແຕ່ບອກຂ່າວ ຍາດໂຍມຕໍ່ໆກັນໄປດ້ວຍວາຈາເທົ່ານັ້ນ, ນອກຈາກນັ້ນ ພຣະສົງ ສາໍມະເນນ ແມ່ຂາວ ຖາງປ່າເອງ ເພື່ອໄວ້ຕ້ອນຮັບຜູ້ມາສະແຫວງບຸນ.
ທ່ານອາຈາຣຍ໌ ເຄີຍເວົ້າວ່າ ການຈັດງານປະຕິບັດທັມ ທຳອິດນັ້ນ ບໍ່ມີທຶນຮອນ ບໍ່ມີຄົນມາຊ່ວຍ ມີແຕ່ກາໍລັງໃຈໃນຄະ ນະນ້ອຍໆເທົ່ານັ້ນໄປຮ່ວມກັນ ເວລາຖາງປ່າ ແລະ ທຳຄວາມສະອາດໃນວັດ ກໍມີຄົນມາຕາໍນິຕິຕຽນວ່າເປັນພຣະສົງບໍ່ຄວນເຮັດວຽກຢ່າງນັ້ນມັນຜິດວິນັຍ ທ່ານອາຈາຣຍ໌ກໍເວົ້າວ່າ ເລື່ອງຜິດມັນກໍຜິດນັ້ນແຫລະ! ແຕ່ບໍ່ມີຄົນມາເຮັດຊ່ວຍແມ່ນໃຜຊິເຮັດຖ້າບໍ່ເຮັດເອງ ຕັດໄມ້ຖາງປ່າກໍທາໍເອງ ! ເຖິງມັນຈະຜິດວິນັຍກໍຕາມ ແຕ່ປະໂຫຍດທີ່ໄດ້ມັນຄຸ້ມຄ່າ ຫລາຍກ່ວາຄວາມຜິດອັນນ້ອຍໆ ສຸດທ້າຍຜູ້ຕາໍນິຕິຕຽນກໍເຂົ້າໃຈ ແລະ ພໍໃຈໃນຄໍາຕອບ ກໍເລີຍເສຍສະລະເວລາມາເຮັດວຽກຊ່ວຍຈົນແລ້ວງານ.
ງານໃຫຍ່ ທ່ານກໍເລີຍສວຍໂອກາດຈັດງານກູ້ກຽດສາສະນາຢູ່ປະເທດລາວ ໃຫ້ປະເທດເພື່ອນບ້ານໃຫ້ຮັບຮູ້ເຖິງບົດບາດພຣະສົງ ແລະສາສະນາ ໃນປະເທດລາວກ່ຽວກັບລະບອບໃຫມ່ ວ່າມີຄວາມຫ່ວງເປັນໄຍ ແລະ ຜູກພັນກັນພຽງໃດ ກັບປະຊາຊົນຄົນລາວເຮົາ.
ທ່ານປິ່ນປາກໂທລະໂຄ່ງ ແລ້ວພາກັນເດີນຈົງກົມຕາມຮິມຝັ່ງແມ່ນ້ຳຂອງ ໂຄສະນາສະແດງພຣະທັມມະເທສສະນາໄປພ້ອມ ມີພຣະສົງ ສໍາມະເນນ ແມ່ຂາວ ແມ່ຊີ ພໍ່ອອກ ແມ່ອອກ ຈຳນວນຫລວງຫລາຍ ພາກັນເດີນຈົງກົມຕາມຫລັງກັນໄປ ແລະ ນັ່ງສຳມະທິ ຮ່ວມກັບປະຊາຊົນຄົນໄທ ພາກັນມາຢືນຕາມຮີມຝັ່ງແມ່ນ້ຳຂອງຈໍານວນຫລວງຫລາຍ ເພື່ອເບິ່ງພຣະສົງ ສຳມະເນນ ແມ່ຂາວ ແມ່ຊີ ທີ່ຝັ່ງແມ່ນ້ຳຂອງທາງກາໍແພງນະຄອນພີ້ ດ້ວຍຄວາມຕື່ນຕະຫນົກ ແລະ ສົນໃຈ.
ການຈັດງານປະຕິບັດທັມ ຕອນນັ້ນ ເປັນການລິເລີ່ມ ແລະ ເປີດກ້ວາງຕໍ່ວົງການໃນການເຜີຍແຜ່ວິປັສສະນາກັມມະຖານຂຶ້ນ ຕໍ່ແຕ່ນັ້ນ ກໍມີການຈັດງານປະຕິບັຕທັມຂຶ້ນຫລາຍແຫ່ງ ໃນກາໍແພງນະຄອນ ເປັນຕົ້ນແມ່ນວັດສ້າງເຫວີຍ-ໂສກປ່າຫລວງ-ວັດຕາດທອງ -ດ່ານສູງ ແລະອື່ນໆ ໂດຍແມ່ນ ມະຫາຄຳຕັນ ເທບບົວລີ ປະທານ ອ.ພ.ສ ສະໃຫມນັ້ນ ແລະ ພຣະອາຈາຣຍ໌ ຊາລີ ກັນຕະສີໂລ ເປັນຜູ້ຊີ້ນາໍ ພ້ອມໃຫ້ການສະນັບສະຫນູນມາໂດຍຕະຫຼອດ.
ທ່ານອາຈາຣຍ໌ ຢູ່ວັດສວນວັດທະນະທໍາໄດ້ 2 ພັນສາ ຫລັງຈາກນັ້ນຈຶ່ງຍົກຍ້າຍເຂົ້າມາຢູ່ວັດປ່າຊຳປັກແຮດ ໃນປີ ຄ.ສ 1988 ຈົນຮອດປີ ຄ.ສ 2008 ເປັນເວລາຍາວນານ ເຖິງ 22 ປີ ແລ້ວກໍມໍລະນະພາບ ລະສັງຂານຄືນສູ່ທັມມະຊາຕທີ່ນີ້
2-3 ອົງ ເປັນວັດເກົ່າແກ່ ມີພື້ນຖານແຫ່ງຄວາມສະຫງົບຢູ່ແລ້ວ ເຫມາະສົມແກ່ຜູ້ສະແຫວງຫາໂມກຂະທັມຄວາມພົ້ນທຸກ ແລະເຜີຍແຜ່ພຣະທັມ ກໍງ່າຍເພາະມັນຢູ່ໃກ້ກັບສັງຄົມໃຫຍ່ ທ່ານມາຄົນດຽວ ຈ້າງລົດ ຂົນປື້ມ ມາຈາໍນວນຫລວງຫລາຍ ແລະ ຂອງໃຊ້ສ່ວນໃດນຶ່ງ ເຊິ່ງເປັນອຸປະກອນການເຜີຍແຜ່ພຣະທັມ ມີເທບອັດກະແຊັດ ແອັມ ປາກອາໂຫລ ຮູບພາບປິດສະຫນາທັມ ຂົນມາເປັນ 2-3 ຄັນລົດພຸ້ນແຫລະ! ຫນັງສື ແລະ ອຸປະກອນຕ່າງໆຈໍານວນນັ້ນ ກໍເກັບໄວ້ຢູ່ກຸດຕິທ່ານເອງ (ສົນໃຈໄປເບິ່ງໄດ້) ທ່ານເປັນຄົນມັກອ່ານ - ຟັງ-ຄົ້ນຄວ້າ ທ່ານເປັນຫນອນຫນັງສືທັມມະຢູ່ 3 ປີ ແລະ ສຶກສາມາຕະຫລອດຊີວິດ ດັ່ງນັ້ນ, ທ່ານຈິ່ງເປັນນັກປຣາຊບັນດິດຄົນນຶ່ງ ທີ່ມີປະສົບການທາງໂລກ ແລະ ທາງທັມ ທັງທິດສະດີ ແລະພາກປະຕິບັຕ ອັນຫນ້າເຄົາລົບນັບຖືຢ່າງຍິ່ງ ເປັນຕົວຢ່າງແກ່ຄົນລຸ້ນຫລັງ ທີ່ຕ້ອງການສະແຫວງຫາໂມກຂະທັມ ຫຼືສິ່ງສູງສຸດຂອງຊີວິດ ທີ່ມະນຸດເກີດມາຄວນໄດ້ຮັບຕໍ່ໄປ.
ທ່ານເປັນຜູ້ຈະເລີນໄປດ້ວຍ ມະນຸສສົມບັດ ສະຫວັນສົມບັດ ນິພພານສົມບັດ ແລະເປັນຜູ້ຫນັກແຫນ້ນຕໍ່ໂລກກະທັມ ໄດ້ ລາບ-ຍົດ-ສັນລະເສີນ-ສຸຂ ທ່ານກໍບໍ່ສະແດງການດີໃຈເກີນໄປ ຈົນເສຍຄວາມຊົງຕົວແລະຄວາມຮູ້ສຶກທີ່ເປັນກຸສົນເສື່ອມລາບ-ຍົຕ-ສັນລະເສີນ- ທ່ານກໍບໍ່ສະແດງອາການເສຍໃຈ ເຫງົາໃຈ ເສົ້າໃຈ ອອນແອຫວັ່ນໄຫວ ທ່ານກໍຍັງປົກກະຕິ ແລະ ທາໍຫນ້າທີ່ປະກາດຫລັກທັມໃນສາສະນາຕະຫລອດໄປ ເຖິງຢ່າງໃດ ທ່ານກໍບໍ່ສະແດງອາການຂຶ້ນໆ ລົງໆ ຟູໆ ແຟບໆ ໃຫ້ລູກສິດເຫັນ. ທ່ານໜັກແໜ້ນ, ມີຮອຍຍິ້ມແຫ່ງຄວາມເມຕຕາປາດຖະນາດີຕໍ່ເພື່ອນມະນຸສ ສະເຫມີມາ.
ທ່ານ ພຣະອາຈາຣຍ໌ ທາໍຫນ້າທີ່ເຜີຍແຜ່ພຣະທັມຕາມແນວທາງທີ່ໄດ້ສຶກສາ ແລະ ປະຕິບັຕມາເປັນເວລາຫລາຍປີ ທັມມະເທສະນາຂອງພຣະອາຈາຣຍ໌ ເປັນບົດເທສະນາທີ່ຕັ້ງ ແລະ ທວນກະແສແຫ່ງຈິຕໃຈ ຂອງຜູ້ເຊື່ອຖືໄສຍະສາດ ແລະ ມີຄວາມງົມງວາຍ ເປັນພື້ນຖານ ເວລາເທສະນາ ທ່ານຈະເວົ້າກົງ ແລະ ຕຳກິເລສຂອງຄົນ. ດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງເປັນທີ່ຕໍ່ຕ້ານ ຂອງກຸ່ມຄົນບາງກຸ່ມ. ແຕ່ອາຈາຣຍ໌ ກໍບໍ່ໄດ້ຫວັ່ນໄຫວ ແລະ ທຳຫນ້າທີ່ເທສະນາຕໍ່ໄປເລື່ອຍໆ ເຖິງຈະມີຍາຕໂຍມ ສັດທາເຫລື້ອມໃສ ຫຼືບໍ່ເຫຼື້ອມໃສກໍຕາມ. ຂໍພຽງແຕ່ໄດ້ປະກາດຄວາມຈິງ ອັນເປັນກຸສົລະທັມເພື່ອປະໂຫຍດອັນກ້ວາງໄກ ແລະ ເປັນປະຕູພຣະນິພພານອັນໃກ້ໆນີ້.
ສະນັ້ນທ່ານຈິ່ງເທສະນາເລື່ອງນີ້ເລື້ອຍໆ ແຕ່ທ່ານຈະມຸ່ງຫມັ້ນ ໃນຄວາມຫມາຍ ພາສາທັມ ຄື ພາສາຈິຕໃຈຫລາຍກ່ວາ.
ທ່ານພຣະອາຈາຣຍ໌ເຄີຍເວົ້າກັບລູກສິດເລື້ອຍໆວ່າ ການສອນຄົນໃຫ້ມີ ສັມມາທິຕຖິ (ຄວາມເຫັນຊອບທັມ) ນີ້ມັນຍາກ ຖ້າເຜີຍແຜ່ໄດ້ປີລະ 1 ຄົນຫາ 2 ຄົນ ຖືວ່າໄດ້ກຳໄລຫລາຍ ບົດເທສະນາທີ່ທໍາໃຫ້ຄົນແຕກຕື່ນ ວິພາກ ວິຈານຫລາຍ ແມ່ນເລື່ອງບຸນ ທີ່ແທ້ແກ້ໄດ້ທຸກບັນຫາ ເພິ່ນກ່າວໄວ້ວ່າ: (ທາໍບຸນບໍ່ເອົາບຸນ ນັ້ນແຫລະຄືບຸນອັນແທ້ຈິງ) ແຕ່ທ່ານອາຈາຣຍ໌ເນັ້ນຫນັກພາສາຈິຕໃຈ ຄືທໍາບຸນ ຫຼື ທຳຄວາມດີ ເພື່ອເສຍສະລະນັ້ນແຫລະ ຄືບຸນ ຫລືຄວາມດີອັນແທ້ຈິງ ແຕ່ຄົນບໍ່ເຂົ້າໃຈ ໄປຫວັງຜົນເປັນວັດຖຸ ເລີຍທໍາໃຫ້ເກີດຄວາມຂັດແຍ້ງຂຶ້ນມາ ເພາະເລື່ອງບຸນເປັນເລື່ອງ ນາມພຣະທັມເຄື່ອງລ້າງບາບ ທາໍໃຫ້ໃຈສະອາດ ແລະ ດັບທຸກໄດ້.
ທ່ານອາຈາຣຍ໌ ມາຢູ່ຊຳປັກແຮດ ປະມານປີ 1997 ທ່ານກໍຈັດງານເທສະນາທັມປະຈາໍວັນອາທິດຂຶ້ນເປັນທາງການ ແລະ ຈັດງານບຸນວິສາຂະບູຊາ ເດືອນ 6 ເພັງ, ອົດອາຫານຫນຶ່ງວັນຂຶ້ນໃນມື້ 15 ຄໍ່າ ກົງກັບປີ 1999 ແລະ ພາລູກສິດປະຕິບັຕທັມມາຕະຫລອດໂດຍບໍ່ຂາດ ບໍ່ເຫັນແກ່ຄວາມອິດເມື່ອຍ ແລະ ກຽດຄ້ານ ເຖິງຈະເຈັບປ່ວຍ ແຕ່ກໍໃຫ້ລູກສິດ ປະຕິບັດຕາມອຸດົມການສະເຫມີມາ.
ຕື່ນເຊົ້າປະມານ 3 ໂມງ ແລະຕອນແລງ 4 ໂມງ ທ່ານ ອາຈາຣຍ໌ ຈະໃຫ້ຈົວນ້ອຍຕີຄ້ອງ ແລະກະແລ່ງ ລົງໄຫວ້ພຣະສູຕມົນທຸກວັນບໍ່ໄດ້ຂາດ ນອກຈາກນັ້ນ, ກໍ່ຟັງເທສະນາຈາກທ່ານອາຈາຣຍ໌ ນຶ່ງຊົ່ວໂມງທຸກເຊົ້າຈົນຮອດ 5 ໂມງຕອນແລງ ແມ່ນອາຈາຣຍ໌ ອະນຸຍາດໃຫ້ລູກສິດເທສະນາແທນສັບປ່ຽນກັນ ແຕ່ລະວັນບໍ່ໄດ້ຂາດ ໃນກາງພັນສາທ່ານຈະສອນປະຣິຍັຕຕິທັມ ໃຫ້ລູກສິດພາຍໃນວັດຊຳປັກແຮດ ອອກພັນສາແລ້ວ ທ່ານຈະອອກເຜີຍແຜ່ທັມໃນທີ່ທົ່ວໄປ ຕາມແຕ່ສັທທາ ທີ່ມີຄົນມານິມົນ.
ການເຮັດບຸນກັມມະຖານ ແຕ່ກ່ອນເຮັດສາຍດຽວ ແຕ່ກໍບໍ່ພຽງພໍກັບຄວາມຕ້ອງການຂອງຜູ້ສະແຫວງບຸນ ຕໍ່ມາຈຶ່ງແບ່ງເປັນ 3 ສາຍ ສາຍທີ 1 ແມ່ນພຣະອາຈາຣຍ໌ ພູມ ສາຍທີ 2 ແມ່ນພຣະອາຈາຣຍ໌ ລັ່ງ ສາຍທີ 3 ແມ່ນພຣະອາຈາຣຍ໌ ບຸນລ້ຽງ ກະຕະປຸນໂຍ ໂດຍແມ່ນ ພຣະ ອາຈາຣຍ໌ ຊາລີ ກັນຕະສີໂລ ເປັນຜູ້ຊີ້ນຳ.
ການໄຫວ້ພຣະແປນີ້ ອາຈາຣຍ໌ ໃຫ້ຄວາມສ ໍາຄັນຫລາຍທີ່ສຸດ ເພາະເປັນວິທີນຶ່ງໃນການເຂົ້າເຖິງພຣະທັມ. ທ່ານເປັນອົງທາໍອິດທີ່ນາໍພາພຣະສົງສາໍມະເນນ, ອອກຕົນຍາດໂຍມທົ່ວໄປ ພາກັນປະຕິບັຕທັມກັມມະຖານ ແລະ ໄຫວ້ພຣະສາທະຍາຍພຣະທັມແປ ທ່ານເທສະນາສັ່ງສອນລູກສິດ ບໍ່ເຫັນແກ່ລາບສັກກາລະ ສັນລະເສີນເຍີນຍໍ ແລະ ຄວາມອິດເມື່ອຍອ່ອນລ້າ ດັ່ງນັ້ນ, ທ່ານຈິ່ງມີຄົນເຄົາຣົບນັບຖື ມີກັນລະຍານະມິຕ ແລະ ລູກສິດຈາໍນວນຫລວງຫລາຍ ເຊິ່ງຢັ່ງຢາຍທົ່ວໄປໃນທຸກແຂວງທົ່ວປະເທດ ແລະ ນອກປະເທດ ເພາະເຄີຍເຫັນຄົນລາວທີ່ໄປຢູ່ຕ່າງປະເທດນັ້ນ ໄດ້ເອົາກະແຊັດທັມມະທີ່ ທ່ານອາຈາຣຍ໌ເທສໄວ້ໄປຟັງ ເຫັນວ່າເຂົ້າໃຈ ແລະ ແກ້ໄຂບັນຫາຊີວິດໄດ້.
ພຣະອາຈາຣຍ໌ ພູມ ມາຢູ່ວັດປ່າຊາໍປັກແຮດ ທຳອິດກໍ່ມີບັນຫາເລື່ອງມິດສາທິຕຖິຂອງຄົນທີ່ມີກິເລສ ຕັນຫາຄອບງຳແລະ ມີຄວາມເຊື່ອໄສຍະສາດ ເປັນພື້ນຖານ ຈິ່ງມອງທ່ານໃນແງ່ຮ້າຍ ບາງຄົນກໍ່ວ່າ ເພິ່ນເປັນພວກເດຍລັດຖີອື່ນ ຈິຕວິປະລາດ ເພາະສັ່ງສອນບໍ່ເຫມືອນຄົນທົ່ວໄປ ເພາະຄາໍເວົ້າທວນກະແສຈິຕໃຈປຸຖຸຊົນ ບາງຄັ້ງກໍ່ມີຄົນມາບວດນຳ ເພື່ອສືບສອດແນມພຶດຕິກັມ ແຕ່ສຸດທ້າຍດ້ວຍນ້ຳໃຈເສຍສະຫຼະ ເປັນຄົນມີອຸດົມການອັນຫນັກແຫນ້ນ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວຕໍ່ສຽງຂອງກິເລສ ດ້ວຍຄຳວິພາກ ວິຈາຣ ຂອງຄົນ ທີ່ຢູ່ໃນໂລກມະນຸດ ອັນເພີດເພີນ ແລະ ເມົາແຕ່ຄວາມສະຫນຸກ ທ່ານທຳທຸກຢ່າງໃຫ້ຄົນເຂົ້າຫາສາສະນາອັນແທ້ຈິງ ບໍ່ໄປເພິ່ງສິ່ງພາຍນອກ ບໍ່ເຫັນແກ່ປະໂຫຍດສ່ວນຕົວ ທ່ານມີອຸດົມການຢ່າງນີ້ ເລີຍທໍາໃຫ້ຄົນເຂົ້າໃຈ ເຫັນອົກເຫັນໃຈ ສຸດທ້າຍສັດຕູກໍກາຍມາເປັນມິຕຕະພາບ.
ໃນປີ1999 ກໍມີນັກປຣັຊະຍາ ອ໋ອດສະເຕເລຍ ສອງຜົວເມຍ ມາສຳພາດທ່ານ ເປັນເວລາ 2-3 ຊົ່ວໂມງ ມີພຣະອາຈາຣຍ໌ຫົງວິໄລ ໂພທິຍານ ແລະ ພຣະອາຈາຣຍ໌ ປູ່ ໂພເງິນ ເຂົ້າຮ່ວມຮັບຟັງນາໍ ເຂົາສາໍພາດເລື່ອງປະຫວັດສ່ວນຕົວ, ການສຶກສາຮໍ່າຮຽນ ພ້ອມຜົນງານ ແລະການເຜີຍແຜ່ສາສະນາຂອງເພິ່ນ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ຖາມເລື່ອງການເທສະນາຂອງທ່ານວ່າ ທ່ານສອນຢ່າງໃດ?.
ຫລັງຈາກເຂົາສາໍພາດທ່ານແລ້ວ ເຂົາວ່າຈະໄປສຳພາດນັກເຜີຍແຜ່ຢູ່ປະເທດກຳປູເຈຍ ຕໍ່ໄປອີກ « ທ່ານອາຈາຣຍ໌ ພູມປາຣົບວ່າ ຊາວຕະເວັນຕົກຮຽນພຸທທະສາສະນາ ແບບປຣັຊະຍາ ຄືການຄຳນຶງຄາໍນວນດ້ວຍເຫດຜົນ ມັນກໍ່ເລີຍບໍ່ສາມາດທີ່ຈະເຂົ້າເຖິງພຣະທັມ ແລະ ດັບຄວາມທຸກຢູ່ໃນຈິຕໃຈໄດ້ ».
ນັກຂ່າວວິທະຍຸ ແລະ ໂທລະພາບກໍເຄີຍມາສຳພາດ ທ່ານອາ ຈາຣຍ໌ ຢູ່ເລື້ອຍໆ ທ່ານມີການສຶກສາ ແລະ ມີປະສົບການມາຫລາຍ ກໍ່ສາມາດຕອບບັນຫາໄດ້ໂດຍບໍ່ຕ້ອງສົງໃສ, ໃນປີ 2001 ເປັນມື້ເປີດຫໍວັດທະນະທັມແຫ່ງຊາດ ທ່ານກໍ່ໄດ້ຮັບນິມົນ ຈາກຄະນະ ຫໍວັດທະນະທັມ ໃຫ້ໄປປະຖະຄາຖາ ຫລື ບັນລະຍາຍ ກ່ຽວກັບວັດທະນະທັມບູຮານລາວ ທ່ານບັນລະຍາຍ ເທື່ອນັ້ນ, ທາໍໃຫ້ນັກປະພັນ, ນັກສຶກສາ, ປັນຍາຊົນ ເກີດຄວາມຕື່ນເຕັ້ນ ແລະ ສົນໃຈ ບໍ່ຄາດຄິດວ່າທ່ານຈະທິບາຍຢ່າງນີ້ ເພາະອະທິບາຍເປັນພາສາຈິຕໃຈ ແລະເປັນຄວາມຫມາຍທາງໂລກຸຕະລະທັມ ເປັນຕົ້ນເລື່ອງ ສັງທອງສິນໄຊ ທ່ານຫມາຍເຖິງ ສິລ ສາໍມະທິ ແລະ ປັນຍາ; ຈຳປາ 4 ຕົ້ນກໍຄື ສະຕິປັດຖານ 4 ນັ້ນເອງ ເລື່ອງ ສຽວສະຫວາດ ກໍກ່ຽວກັບປັນຍາສຸດຍອດຄື ປັນຍາໂລກຸຕະລະທັມ ເຊັ່ນເວົ້າວ່າ (ກິດລິດສັ້ນສັງມາຍາວຍອດຍິ່ງ ຍາວຍິ່ງສ້ຽງສັງມາສັ້ນງ່າຍດາຍ ໃຜຮູ້ໄດ້ ເວົ້າສູ່ກັນຟັງ ເທວະດາອິນພົມຊິຍົກມືຍໍຍ້ອງ) ທ່ານອະທິບາຍວ່າ ກິເລສນັ້ນມີນ້ອຍແຕ່ຄົນໄປປຸງແຕ່ງໃຫ້ມັນຫຼາຍ ໃຫ້ມັນຍາວຈົນບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ ສ່ວນນິພພານກໍຢູ່ໃກ້ໆ ແຕ່ຄົນເອົາໄປໄວ້ໄກ ຈົນບໍ່ຮູ້ວ່າມັນຢູ່ໃສ ມັນກໍເລີຍກາຍເປັນເລື່ອງ ຍາວຫລາຍພົບ-ຊາຕ ມີນັກຮຽນຮູ້, ປັນຍາຊົນ ພາກັນສົນໃຈ ມາຖາມບັນຫາເຖິງວັດ.
7. ກ່ຽວກັບຊີວິດ ສ່ວນຕົວຂອງທ່ານ.
ທ່ານເປັນຄົນຮັກສັດ ແລະ ປ່າໄມ້ ເຊັ່ນຫມາແລະແມວ ເພາະມັນສອນທັມມະໄດ້ດີ ເວລາໄດ້ອາຫານ ທ່ານມັກເອີ້ນຫາຫມາບັກໂທນ ບັກຂາວ ແລະບັກພານ ເພື່ອເອົາອາຫານໃຫ້ມັນກິນ. ເພິ່ນຄົງຈະໃສ່ຊື່ເປັນຄວາມຫມາຍທາງທັມມະ ຫລາຍກ່ວາ. ຄາວ່າໂທນ ຫມາຍເຖິງນຶ່ງ ຄາໍວ່ານຶ່ງບໍ່ມີສອງ ກໍ່ແມ່ນນິພພານນັ້ນເອງ ເພາະນິພພານມີນຶ່ງ ພຸທທະກໍມີນຶ່ງເຊັ່ນກັນ ຄາໍວ່າຂາວ ຫນາຍເຖິງ ບຸນ ຫຼື ກຸສົນ ຫຼື ຄວາມສະອາດ ສະວ່າງ ສະຫງົບ ຄາໍວ່າພານ ຫມາຍ ເຖິງ ຄົນພານ ຫລື ສິ່ງທີ່ເປັນອັນທະພານ ເຊິ່ງຫມາຍເຖິງກິເລສ ຄວາມໂລບ-ໂກດ- ຫລົງ ມານະທິຕຖິ ເຍີະຍິ່ງຈອງຫອງຢູ່ ໃນໃຈຄົນເຮົານີ້ເອງ ດັ່ງນັ້ນ, ກິເລສ ກັບ ທັມມະ ຈຶ່ງຢູ່ຄົນລະຝ່າຍ ຖ້າກິເລສດັບຫມົດຊີວິດກໍ່ເຢັນເປັນນິພພານ.
1. ຄົນຮັກ ແລະ ຕໍ່ຕ້ານການກະທາໍຂອງເຮົາ 2. ຄົນຊິງຊັງ ແລະ ບໍ່ພໍໃຈຕໍ່ເຮົາ 3. ຄົນບໍ່ສົນໃຈຕໍ່ເຮົາເລີຍ ເຮົາຢູ່ໃນໂລກຍ່ອມມີຄົນ 3 ປະ ເພດນີ້ ຢ່າງຫລີກລ້ຽງບໍ່ໄດ້.
ດັ່ງນັ້ນພວກເຮົາ ຈົ່ງທໍາຕົວໃຫ້ດີທີ່ສຸດ ບໍ່ຖອຍ, ບໍ່ຮູ້, ບໍ່ຢູ່, ບໍ່ຫນີ, ບໍ່ເອົາໃຈໃຜ, ແຕ່ເອົາໃຈພຣະທັມ ທາໍຕາມກົດເກນທັມມະຊາຕ.
ບາງຄັ້ງເມື່ອມີບັນຫາເກີດຂຶ້ນທ່ານກໍຢູ່ແບບວ່າງໆແລະປ່ອຍວາງເຫມືອນບໍ່ມີຫຍັງເກີດຂຶ້ນ ທ່ານພຣະອາຈາຣຍ໌ ເຄີຍເວົ້າວ່າ ທຸກສິ່ງຢ່າງເກີດຂຶ້ນ ສຸດທ້າຍກໍດັບຫມົດ ກັບຄືນສູ່ຄວາມປົກກະຕິເຫມືອນເດີມ.
ທຸກເຊົ້າແລງ 3 ຫຼື 4ໂມງ ທ່ານຈະຂຶ້ນໄປລໍຖ້າກ່ອນລູກສິດ ເພື່ອມາໄຫວ້ພຣະສາທະຍາຍພຣະທັມ ແທນທີ່ຈະໃຫ້ລູກສິດໄປລໍຖ້າ ທ່ານປະຕິບັດຢ່າງນີ້ມາຕະຫຼອດ ເຊິ່ງສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມຈິງໃຈ, ຫນັກແຫນ້ນຂອງທ່ານ ຕໍ່ຫນ້າທີ່ສະເຫມີຕົ້ນ ສະເຫມີປາຍ.
8. ພຸທະທັມ ກ່ຽວກັບລູກສິດທ່ານ.
��ມານບໍ່ມີປາລະມີບໍ່ເກີດ ມານບໍ່ມີປາລະມີບໍ່ແກ່ກ້າ ມານນັ້ນແລະ ເປັນຄູ ອຸປະສັກ ຄືອຸປະກອນ ທີ່ເຮົາຈະຕ້ອງໃຊ້ເພື່ອຜ່ານຜ່າບັນຫານ້ອຍໃຫຍ່��
ບາງຄັ້ງ, ມີລູກສິດຄົນນຶ່ງໄປປຶກສາ ຢາກຈະຮຽນປະຣິຍັຕຕິທັມໃຫ້ສູງໆຂຶ້ນ ຈົນຈົບນັກທັມ ແລະ ປະລິນຍາພຸ້ນແຫລະ!ທ່ານເວົ້າວ່າ ປະຣິຍັຕທີ່ທ່ານສຶກສາມານັ້ນມັນພໍແລ້ວ ແຕ່ທ່ານຍັງບໍ່ສາມາດໄດ້ຮັບຣົສພຣະທັມທີ່ກິນໃຈ, ປະທັບໃຈ ຖ້າທ່ານໄດ້ຮັບຣົສພຣະທັມທີ່ປະທັບໃຈ ກໍສາມາດດັບທຸກໄດ້ ການຮຽນນັ້ນມັນບໍ່ສິ້ນສຸດຈັກເທື່ອດອກ! (ຮູ້ມາກຍາກນານ ຮູ້ນ້ອຍລຳຄານ ບໍ່ຮູ້ຈັກດີ້ເປັນຫນີ້ເທົ່າຕາຍ) ບາງຄົນຈົບປະລີນຍາມາ ກໍຍັງມາຜ່າຍແພ້ຕໍ່ອະບາຍຍະມຸກ ແລະ ສິ່ງເສບຕິດທັງຫລາຍ ເຖິງຈະຮຽນສູງ ແຕ່ຈິຕໃຈຍັງຕົກເປັນທາດ ກິເລສຕັນຫາ ບໍ່ສາມາດໄດ້ຮັບຄວາມສຸຂສະຫງົບເຢັນໄດ້ ຢ່າງສຽວສະຫວາດກ່າວໄວ້ວ່າ « ອັດສະຈັນໃຈແຂ້ຫາງຍາວໆ ບໍ່ໄດ້ຮອງນັ່ງ ບາດກະຕ່າຍຫາງແປໆ ກະແຕຫາງກ້ອມໆ ສັງມາໄດ້ນັ່ງຮອງ » ເຊິ່ງປຽບໄດ້ກັບຄົນຮຽນສູງ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ຢູ່ສະບາຍ ສ່ວນພວກຮຽນນ້ອຍໆ ແຕ່ອົດທົນຂະຫຍັນນອບນ້ອມຖ່ອມຕົນປະຕິບັດ ສະເຫມີຕົ້ນສະເຫມີປາຍ ກໍສາມາດຢູ່ເຢັນເປັນສຸກໄດ້ ປຽບໄດ້ກັບ ກະຕ່າຍ ແລະກະແຕ ຫາງກ້ອມໆພັດໄດ້ນັ່ງຮອງ ທ່ານເວົ້າວ່າຮຽນ ທັມມະນັ້ນ ບໍ່ຕ້ອງຮຽນໄກໃຫ້ຮຽນຢູ່ ທີ່ ຫູ ຕາ ດັງ ລີ້ນ ກາຍ ໃຈ ນີ້ແຫລະທຸກເກີດຢ່າງໃດ? ແລະ ຈະດັບທຸກຢ່າງໃດ? ຖ້າດັບຄວາມຊັງ ແຕ່ງທາງດ້ານຈິຕໃຈໄດ້ ການຮຽນພຸທທະສາສະນາ ກໍສິ້ນສຸດຢູ່ທີ່ນັ້ນ.
ຄົນເຮົາກໍມີນາໆຈິຕຕັງຄື ຈິຕໃຈຄົນ ຢູ່ໃນໂລກບໍ່ເຫມືອນກັນ ບາງຄົນກໍຈິຕຮຸນແຮງໄປ ທາງໂລພະຈະລິດ ຄືຄວາມໂລບ-ຮຸນແຮງ ໄປທາງໂທສະຈະລິດຄື ຄວາມໂກດແຄ້ນ-ຮຸນແຮງໄປ ທາງສັທທາຈະລິດ ເປັນຄົນເຊື່ອງ່າຍ-ຮຸນແຮງໄປທາງ ຣາຄະຈະລິດຄື ຮັກສວຍ ຮັກງາມ-ຮຸນແຮງໄປ ທາງພຸທທະຈະລິດ ເປັນຄົນມີປັນຍາ... ນີ້ຄື ລັກສະນະຈິຕໃຈຂອງຄົນຢູ່ໃນໂລກ.
ເມື່ອເຖິງຄາວເພິ່ນສະແດງທັມ ເພິ່ນຈະເທສກົງຂຸດຂຸຍເອົາກິເລສອອກ ບໍ່ອ້ອມຄ້ອມໃຫ້ປ່ວຍການ ຖ້າພວກເຮົາບໍ່ຖາກໄມ້ແຮງກໍບໍ່ສາມາດນຳແກ່ນໄມ້ມາເຮັດເຮືອນຢູ່ໄດ້ ດັ່ງນັ້ນ, ຄົນຈິ່ງວິພາກ ວິຈາຣວ່າ ທ່ານເທສະນາຫວັງເອົາແຕ່ແກ່ນໄມ້ຢ່າງດຽວບໍ່ຄ່ອຍສົນນາໍເປືອກໄມ້- ໃບໄມ້-ປ່າໄມ້ແລ້ວລາໍຕົ້ນຈະຢູ່ໄດ້ຢ່າງໃດ ເຂົາກ່າວວ່າ ຢ່າງນັ້ນ ແຕ່ທ່ານອາຈາຣຍ໌ ບໍ່ໄດ້ມີຈຸດມຸ່ງຫມາຍຢ່າງນັ້ນ ທ່ານປາຖະຫນາດີຕໍ່ທຸກຄົນ ແຕ່ທ່ານຫາກສະແດງທັມກົງແລະຕໍ່ກິເລສຕັນຫາຂອງຄົນຕ່າງຫາກ ທ່ານບອກວ່າ ໃຫ້ລົດລະ ແລ້ວທ່ານຈະລວຍ ຖ້າເອົາແລ້ວ ມັນຈະຊວຍ (ລະລວຍເອົາແລ້ວຊວຍ) ຄືລະຄວາມເຫັນແກ່ຕົວ ຖ້າຫວັງເອົາຫນ້າຕາ ຊື່ສຽງ ກຽດຕິຍົດ ແລ້ວ ມັນກໍຊວຍເລື້ອຍໆໄປ (ເພາະທຳງານເຫັນແກ່ຫນ້າຈະເກີດບັນຫາເລື້ອຍໄປ ທາໍຕົວເຫັນແກ່ໄດ້ ຢ່າຫວັງນາໍ້ໃຈຈາກເພື່ອນຝູງ) ທ່ານອາຈາຣຍ໌ປາຣົບວ່າ ບຸນທີ່ລ້າງບາບໄດ້ນັ້ນ ແມ່ນບຸນທີ່ເສຍສະລະ ບໍ່ຫວັງຜົນຕອບແທນ.. ເພາະຫວັງຫລາຍ ຍິ່ງໄດ້ຮັບຄວາມຜິດຫວັງຫລາຍ ຄວາມດີງາມກໍເຊັ່ນດຽວກັນ ຖ້າຫວັງຜົນຈະບໍ່ເປັນຄວາມດີອັນແທ້ຈິງ ແຕ່ເປັນການແລກປ່ຽນ ເພື່ອຫວັງຜົນກໍາໄລ ເປັນການຂາດນາໍ້ໃຈທີ່ຕ້ອງການເສຍສະລະ ຢ່າງພາສິດບູຮານກ່າວໄວ້ວ່າ: ຍິ່ງຢາກໄດ້ ຍິ່ງບໍ່ໄດ້ ຍິ່ງໃຫ້ ຍິ່ງໄດ້ທັງຫມົດ ຍິ່ງຢາກໄປຍິ່ງບໍ່ຮອດ ຍິ່ງຫາ ຍິ່ງບໍ່ພໍ ຫລື ຜູ້ຫາໄດ້ກິນຫົວ ຜູ້ຄົວໄດ້ກິນໄສ້ ຜູ້ຢູ່ລ້າໆໄດ້ກິນຫມົດທັງຕົວ > ທັງຫມົດນີ້ເປັນ ພາສາທັມ ຄືເປັນພາສາຈິຕໃຈ.
9. ບັ້ນທ້າຍຊີວິດ.
ຜ່ານເວລາອັນຍາວໄກ ຫລາຍສິບໆປີຜ່ານມາ ແລະ ຜ່ານໄປ ຮ່າງກາຍຈິຕໃຈກໍປ່ຽນແປງໄປຕາມກົດທັມມະຊາດ ຄືມີການເກີດຂຶ້ນ ຕັ້ງຢູ່ ແລ້ວກໍດັບໄປ ເສື່ອມໄປ ຮ່າງກາຍທ່ານອາຈາຣຍ໌ ກໍປ່ຽນໄປ ຈາກເດັກນ້ອຍກໍກາຍມາເປັນຫນຸ່ມບ່າວ ແລ້ວກໍສ້າງຄອບຄົວ ແລ້ວຫາຢູ່ກິນໄປຕາມພາສາໂລກໆ ມີເງິນຄາໍກໍມ່ວນຊື່ນ ສະຫນຸກສະຫນານ ໄປຕາມພາສາ ຄົນຫລົງໂລກ ເບື່ອໂລກກໍ່ເຂົ້າສະແຫວງຫາໂມກຂະທັມ ຫວັງຫນີຈາກກອງທຸກ ແລ້ວກໍເສຍສະລະຊ່ວຍເຫລືອເພື່ອນມະນຸສ ຊີ້ແນະແນວທາງສັນຕິສຸຂ ຕາມກາໍລັງສະຕິປັນຍາຈະກະທາໍໄດ້ ຊີວິດຮ່າງກາຍ ທ່ານກໍສັ້ນເຂົ້າລົງທຸກຂະນະ ຄວາມແກ່ເຈັບຕາຍກໍຍັບໃກ້ເຂົ້າ ສຸດທ້າຍທ່ານ ອາຈາຣຍ໌ກໍຈາກໂລກໄປ ສູ່ທັມມະຊາຕເດີມແທ້ຂອງສັບພະສິ່ງທັງປວງ ທ່ານມາຢູ່ໃນບົນຫນ້າໂລກ ເປັນເວລາຫລາຍປີ ສ້າງໂລກມາຫລາຍປີ ທ່ານເອງກໍມີພະຍາດປະຈາໍຕົວຄື (ໂລກເບົາຫວານ) ມາຫລາຍສິບປີ ເຂົ້າມາບວດສະແຫວງຫາໂມກຂະທັມ ເປັນເວລາ 24 ປີ ຈາກປີ ຄ.ສ 1931 ມາຮອດປີ ຄ.ສ 2008 ແລ້ວກໍມໍລະນະພາບລະສັງຂາຣ ຈາກໂລກໄປດ້ວຍຄວາມສະຫງົບສຸຂ ໃນວັນທີ 11/9/08 ເວລາ 3 ໂມງແລງ ລວມອາຍຸໄດ້ 77 ປີ ຖືວ່າ ທ່ານມາຢູ່ສ້າງໂລກ ຮັບໃຊ້ໂລກພຽງຊົ່ວຄາວ ເພາະໂລກເປັນທີ່ພັກຮ້ອນ ພັກພ່ອນ ສ້າງຄວາມດີຄວາມຊົ່ວ ສ້າງບາບ ສ້າງບຸນ ຕາມກິເລສຕັນຫາ ຫລື ຕາມສະຕິປັນຍາ ພາໃຫ້ກະທຳ ແລ້ວກໍຈາກໂລກໄປ ເຫລືອໄວ້ແຕ່ຜົນງານຄວາມດີ ຄວາມຊົ່ວ ທີ່ເຮົາໄດ້ສ້າງໄວ້ແກ່ໂລກມະນຸສ ແຕ່ທ່ານ ພຣະອາຈາຣຍ໌ ບໍ່ໄດ້ເອົາຫຍັງຕິດຕົວໄປນາໍເລີຍ ຢ່າງບູຮານເພິ່ນກ່າວໄວ້ວ່າ��ເມື່ອເກີດມາມີຫຍັງມາກັບຕົວ ຍັງເມົາມົວໂລບມາກ ທຳບາບໃຫຍ່ ມາໂຕເປົ່າ ແລ້ວຈະເຝົ້າເອົາສິ່ງໃດ ເມື່ອເຮົາໄປ ເຮົາກໍໄປໂຕເປົ່າ ເຫມືອນເຮົາມາ > ກ່ອນອາຈາຣຍ໌ ຈະມໍລະນະພາບໄປ ທ່ານກໍບໍ່ໄດ້ສັ່ງສອນອັນໃດເປັນພິເສດ ຖ້າຄົນໄປຖາມເລື່ອງອາການພະຍາດ ທ່ານກໍຊີ້ໄປຫາພຣະເນນທີ່ອຸປະຖາກ ຖ້າສົນທະນາທັມ ຫຼືຖາມທັມມະ ແມ່ນໃຫ້ຄວາມສໍາຄັນເປັນພິເສດ ແລະ ຕອບບັນຫາໄດ້ດີສະເຫມີ ຖ້າຖາມວ່າ ຈະຮຽນ ແລະ ປະຕິບັຕທັມຢ່າງໃດ ຈິ່ງຈະຖືກຕ້ອງ ທ່ານຕອບວ່າ ຕ້ອງຮຽນ ເພື່ອດັບຄວາມປຸງແຕ່ງ ແລະຮູ້ເທົ່າທັນຕໍ່ການສຳຜັດ ເລື່ອງໄສຍະສາດ ແມ່ນດັບທຸກບໍ່ໄດ້ ເປັນການແກ້ໄຂບັນຫາທີ່ປາຍເຫດ ເພາະເຫດທີ່ແທ້ມັນຢູ່ທີ່ ກາຍ ວາຈາ ໃຈ ຂອງເຮົານີ້ເອງ ສິ່ງທີ່ທ່ານຮັກຫອມທີ່ສຸດກໍຄື ປື້ມສຶກສາທັມມະ ຄາໍພາວະນາ ກ່ອນໃກ້ຈະມໍລະນະພາບ ເພິ່ນໃຫ້ພາວະນາວ່າ (ເນຕັງມະມະ ເນໂສນະຫະສະມິ ນະເນໂສອັຕຕາ: ນີ້ບໍ່ແມ່ນເຮົາ ນັ້ນບໍ່ແມ່ນຂອງເຮົາ ນີ້ບໍ່ແມ່ນຕົວຕົນຂອງເຮົາ).
ພຣະອາຈາຣຍ໌ ເກີດມາໄດ້ເອົາຄວາມແກ່-ເຈັບ-ຕາຍ ມາ ພ້ອມແລ້ວພວກເຮົາທຸກຄົນ ກໍຫນີບໍ່ພົ້ນຈາກສິ່ງດັ່ງກ່າວນັ້ນ ມີແຕ່ ພຣະອະຣິຍະເຈົ້າເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງຫລຸດພົ້ນຈາກວັຕຕະຈັກໄດ້ ແລ້ວທາໍຢ່າງໃດ ພວກເຮົາຈະຕາຍຢ່າງຜູ້ສະຫງົບເຢັນ ບໍ່ມີຄວາມກັງວົນ ອາໄລອາວອນນາໍໂລກ ດັ່ງນັ້ນ, ຈົ່ງເດີນຕາມທາງພຣະອະຣິຍະເຈົ້າເຂົ້າສູ່ແດນແຫ່ງຄວາມສະຫງົບ ຊີວິດກໍຈະພົບແຕ່ສັນຕິສຸຂ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງສົງໄສ.
ໂອທອງ ຄຳອິນຊູ ເກີດວັນທີ 5 ມິຖຸນາ 1962 (ພ.ສ 2505) ທີ່ບ້ານນາຄູນນ້ອຍ ເມືອງນາຊາຍທອງ ນະຄອນວຽງຈັນ ຈົບການສຶກສາລະດັບປະລິນຍາຕີ ສາຂາພາສາລາວ-ວັນນະຄະດີ ຈາກມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດ ດ້ານຊີວິດຄູ່ ແຕ່ງງານກັບ ໄພວັນ ບຸນທະວົງ ມີລູກສາວນຳກັນໜຶ່ງຄົນຊື່ ພອນພິລຸນ ຄຳອິນຊູ.
เมื่อกุหลาบมีอายุได้สี่ขวบ เขาได้เริ่มต้นเรียนหนังสือครั้งแรกที่โรงเรียนวัดหัวลำโพง จนถึงชั้นประถม 4 นายสุวรรณได้ช่วยสอนหนังสือให้ลูกชายคนเดียวก่อนเข้าโรงเรียนด้วย แต่พ่อของกุหลาบอายุสั้น ป่วยเป็นไข้เสียชีวิตแต่เมื่ออายุเพียงแค่ 35 ปี ตอนนั้นกุหลาบเพิ่งอายุหกขวบ แม่และพี่สาวจึงได้เลี้ยงดูเขาต่อมา โดยแม่ได้รับจ้างตัดเย็บเสื้อผ้า และส่งพี่สาวไปฝึกเล่นละครรำ และละครร้อง เพื่อหาเงินมาช่วยจุนเจือและส่งเสียให้กุหลาบได้เรียนหนังสือโดยไม่ติดขัด กล่าวคือเมื่อจบชั้นประถม 4 แม่ก็ได้เอากุหลาบไปฝากเข้าเรียนต่อที่ โรงเรียนทหารเด็ก ของกรมหลวงนครราชสีมา โรงเรียนแห่งนี้เป็นโรงเรียนประจำ สอนทั้งวิชาทั่วไปและวิชาทหาร กุหลาบได้เรียนอยู่ที่โรงเรียนนี้สองปี แม่ก็รู้สึกสงสาร เพราะเห็นว่าลูกชายต้องอยู่เวรยามแบบทหาร และเห็นว่าอยากให้กุหลาบได้เรียนวิชาทั่วไปมากกว่า ดังนั้นจึงเอาออกจากโรงเรียนทหาร ให้มาอยู่ที่โรงเรียนเทพศิรินทร์ โดยเริ่มต้นเรียนในชั้นมัธยม 2 และได้เรียนเรื่อยมาจนจบชั้นมัธยม 8 เมื่อ พ.ศ. 2468
ຊີວິດຄອບຄົວ.
กุหลาบ สายประดิษฐ์ สมรสกับ ชนิด สายประดิษฐ์ มีบุตรด้วยกัน 2 คน คือ แพทย์หญิงสุรภิน สายประดิษฐ์ (แอ๊ว) และ สุรพันธ์ สายประดิษฐ์ (อี๊ด)
ຜົນງານໜັງສືພິມ.
พ.ศ. 2465 อายุได้ 17 ปี เริ่มฝึกหัดการแต่งหนังสือ และทำหนังสือ โดยใช้พิมพ์ดีด จากนั้น ใน พ.ศ. 2466 เมื่ออายุได้ 18 ปี เขาได้เริ่มเขียนบทกวี และเขียนเรื่องจากภาพยนตร์ ส่งไปให้หนังสือพิมพ์ ภาพยนตร์สยาม ในช่วงนั้นใช้นามปากกา เช่น "ดาราลอย" "ส.ป.ด. กุหลาบ" "นางสาวโกสุมภ์" "หนูศรี" "ก. สายประดิษฐ์" "นายบำเรอ" และ "หมอต๋อง" เริ่มต้นใช้นามปากกา "ศรีบูรพา" เป็นครั้งแรก ในเขียนงานชื่อ แถลงการณ์ ลงตีพิมพ์ในหนังสือพิมพ์ ทศวารบันเทิง ไม่ทราบเป็นงานเขียนประเภทใด ในปีนั้นได้เป็นครูสอนภาษาอังกฤษอยู่ที่ โรงเรียนรวมการสอน และเป็นนักประพันธ์อยู่ใน สำนักรวมการแปล ของนายแตงโม จันทวิมพ์ กุหลาบ สายประดิษฐ์ ได้มาฝึกการประพันธ์อยู่ที่ "สำนัก" นี้ ด้วยความมุ่งหวังอยากเรียนรู้ และหารายได้จากงานเขียนไปจุนเจือครอบครัว ที่มีฐานะค่อนข้างยากจน พร้อมกันนั้นก็ได้ชักชวนเพื่อนร่วมรุ่นอีกสองคน คือ ชะเอม อันตรเสน และ สนิท เจริญรัฐ ให้มาช่วยกันที่ สำนักรวมการแปล ด้วย
พ.ศ. 2467 อายุได้ 19 ปี เรียนอยู่ชั้นมัธยม 8 กุหลาบ สายประดิษฐ์ ได้ใช้นามจริงของตัวเองเป็นครั้งแรกในการเขียนกลอนหก ชื่อ "ต้องแจวเรือจ้าง" พิมพ์ครั้งแรกในหนังสือพิมพ์ของโรงเรียน ชื่อ แถลงการณ์ศึกษาเทพศิรินทร์ หนังสือพิมพ์โรงเรียนเล่มนี้ มีหลวงสำเร็จวรรณกิจ (บุญ เสขะนันท์) ซึ่งเป็นครูวิชาภาษาไทยของเขาเป็นบรรณาธิการ เป็น ในปีเดียวกัน กุหลาบก็เริ่มใช้นามปากกา "ศรีบูรพา" เขียนบทประพันธ์ขายอย่างเป็นเรื่องเป็นราว
พ.ศ. 2468 อายุ 20 กุหลาบเรียนจบชั้นมัธยม 8 เริ่มชีวิตการเป็นบรรณาธิการครั้งแรกหนังสือรายทส(รายสิบวัน) ชื่อ สาส์นสหาย แต่ออกมาได้แค่7เล่ม ก็ต้องเลิกไป ต่อมาวันที่ 29 ตุลาคม พ.ศ. 2468 กุหลาบได้เข้าทำงานที่กรมยุทธศึกษาฯ โดยเป็นผู้ช่วยบรรณาธิการหนังสือพิมพ์ เสนาศึกษาและแผ่วิทยาศาสตร์ โดยมีตำแหน่งเป็น "เจ้าพนักงานโรงวิทยาศาสตร์" ได้เงินเดือนเดือนละ 30 บาท การที่กุหลาบไปเป็นผู้ช่วยบรรณาธิการที่ เสนาศึกษาและแผ่วิทยาศาสตร์ เพราะสืบเนื่องมาจากเคยส่งเรื่องไปลงพิมพ์ที่นี่ จนเป็นที่พอใจของ พ.ท. พระพิสิษฐพจนาการ (ชื่น อินทรปาลิต) ผู้เป็นบรรณาธิการในขณะนั้น ซึ่งต้องการ "ผู้ช่วย" ที่มีความรู้ทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษไปทำงาน
พ.ศ. 2469 อายุ 21 เริ่มเขียนงานประพันธ์อีกหลายชิ้น ได้ลงตีพิมพ์ที่ เสนาศึกษาและแผ่วิทยาศาสตร์ (รายเดือน) สมานมิตรบันเทิง (รายปักษ์) มหาวิทยาลัย (รายเดือน) สวนอักษร (รายปักษ์) สาราเกษม (รายปักษ์) ปราโมทย์นคร (รายสัปดาห์) ดรุณเกษม (รายปักษ์) เฉลิมเชาว์ (รายเดือน) วิทยาจารย์(รายเดือน) ฯลฯ ขณะเดียวกันก็ได้ไปช่วยเพื่อนทำหนังสือพิมพ์ ธงไทย รายสัปดาห์ และหนังสือพิมพ์ ข่าวสด ซึ่งออกในงานรื่นเริงของโรงเรียนเทพศิรินทร์
ขณะที่ กุหลาบ สายประดิษฐ์ ได้ทำงานเป็นผู้ช่วยบรรณาธิการหนังสือพิมพ์ เสนาศึกษาและแผ่วิทยาศาสตร์ อยู่ประมาณสองปีเศษนั้น ได้มีเหตุการณ์บางอย่างที่ทำให้ "Young กุหลาบ" ตัดสินใจเลิกคิดที่จะเอาดีทางรับราชการ และได้เบนชีวิตหันมาประกอบอาชีพนักเขียน นักหนังสือพิมพ์โดยอิสระเพียงอย่างเดียว โดยเป็นหนึ่งในคณะสุภาพบุรุษร่วมกับนักเขียนชื่อดังท่านอื่นๆ เช่น ยาขอบ ฮิวเมอริสต์ จัดทำหนังสือพิมพ์ชื่อ สุภาพบุรุษ รายปักษ์ เมื่อวันที่ 1 มิถุนายน พ.ศ. 2472 ออกจำหน่ายทุกวันที่ 1 และ 15 ของเดือน มี กุหลาบ สายประดิษฐ์ เป็นบรรณาธิการและเจ้าของ มียอดพิมพ์ครั้งแรก 2,000 เล่ม หนังสือ สุภาพบุรุษ รายปักษ์ ฉบับสุดท้าย คือปีที่ 2 ฉบับที่ 37 วันที่ 30 พฤศจิกายน พ.ศ. 2473 หลังจากนั้นตำนานแห่ง คณะสุภาพบุรุษ ยังคงมีสืบต่อมา แต่ทว่ามิได้เป็นไปในลักษณะของการจัดทำ Literary Magazine อีกต่อไป การยุติลงของ สุภาพบุรุษ
เมื่อ พ.ศ. 2495 ถูกจับกุมด้วยข้อหากบฏภายในและภายนอกราชอาณาจักร หรือ "กบฏสันติภาพ" และได้รับนิรโทษกรรมใน พ.ศ. 2500
ຜົນງານໜັງສື.
กุหลาบ สายประดิษฐ์ มีผลงานหนังสือเป็นจำนวนมาก ทั้งนิยาย เรื่องสั้น ดังนี้
! style="background: #FFAF0A; text-align: center" colspan="3" | ການເຄື່ອນໄຫວ
ມະຫາສິລາ ວີຣະວົງສ໌ ເຖິງແກ່ກັມ ວັນທີ 18 ກຸມພາ 1987 ລວມອາຍຸໄດ້ 82 ປີ ນັບເປັນການສູນເສຍເສົາຄ້ຳທີ່ທົດແທນໄດ້ຍາກ ຂອງວົງການຄົ້ນຄວ້າໃນປະເທດລາວ ທ່ານສີຊະນະ ສີສານ ປະທານຄະນະກຳມະການ ວິທະຍາສາດສັງຄົມແຫ່ງຊາດລາວ ໄດ້ຂຽນເອົາໄວ້ວ່າ: ຕລອດຊີວິດຂອງທ່ານ ມະຫາສິລາ ວີຣະວີຣະວົງສ໌ ໄດ້ອຸທິດຕົນໃຫ້ແກ່ການຄົ້ນຄ້ວາພາສາ, ວັນນະຄະດີ, ປວັດສາດ ແລະ ຍັງເປັນຫວ່ງເປັນໃຍ ຈົນເຖິງວາລະສຸດທ້າຍຂອງທ່ານ ດ້ວຍຢາກໃຫ້ວັນນະຄະດີລາວສມັຍບູຮານ ໄດ້ຮັບການພິມອອກເຜີຍແຜ່ຕໍ່ມວນຊົນຢ່າງທົ່ວເຖິງ ບັນດານັກສຶກສາ, ນັກຄົ້ນຄ້ວາ ທັງລາວແລະຕ່າງປະເທດ ຕ່າງກໍຖືເອົາທ່ານເປັນບ່ອນອີງ ເພື່ອຖາມເອົາຂໍ້ມູນ. ຫຼາຍໆຄົນຍົກຍ້ອງແລະນັບຖືທ່ານເປັນອາຈານ ເປັນຜູ້ຊົງຄຸນວຸດທິ ເປັນນັກປຣາດ ຜູ່ນຶ່ງຂອງລາວ.
ມະຫາສິລາ ວີຣະວີຣະວົງສ໌ ກາຍເປັນບຸກຄົນໃນຕຳນານ ຊຶ່ງປະຊາຊົນຢູ່ຕາມລຽບສອງຝັ່ງແມ່ນ້ຳຂອງເລົ່າຂານກັນມາ ຜົນງານຂອງເພິ່ນແຜ່ຫຼາຍໃນທົ່ວປະເທດ ແລະ ຈຳນວນບໍ່ໜ້ອຍ ກະຈັດກະຈາຍຢູ່ທາງພາກອີສານຂອງປະເທດໄທ. ດັ່ງນັ້ນເພື່ອເປັນການແລກປ່ຽນຂໍ້ມູນ ແລະ ທັດສະນະຕ່າງໆກ່ຽວກັບທ່ານຜູ້ນີ້ ຈຶ່ງມີການສັມມະນາລະຫວ່າງນັກວິຊາການຈາກສອງຝັ່ງຂອງ ເມື່ອວັນທີ 28 ເມສາ 1990 ທີ່ນະຄອນວຽງຈັນ. ນັບເປັນການແລກປ່ຽນຄວາມຄິດຄວາມເຫັນ ໃນຫຼາຍແງ່ມຸມ ເພາະ ມະຫາສິລາ ວີຣະວີຣະວົງສ໌ ເປັນທັງນັກອັກສອນສາດ, ນັກພາສາສາດ, ນັກວັນນະຄະດີ, ນັກກະວີ, ນັກປວັດສາດ, ນັກໂຫລາສາດ ແລະ ນັກເຄື່ອນໄຫວຕໍ່ສູ້ເພື່ອເອກະລາດຂອງລາວ ໃນຊຸມປີ 1940.
ມະຫາສິລາ ເກີດເມືອວັນທີ 1 ສຶງຫາ 1905 ທີ່ບ້ານໜອງໝື່ນຖານ ເມືອງອາດສາມາດ ຈັງຫວັດຮ້ອຍເອັດ ປະເທດໄທ ເປັນບຸດຄົນທີສີ່ໃນຈຳນວນເກົ້າຄົນ ຂອງທິດແສນ ແລະ ນາງດາ ຊື່ງເປັນຄອບຄົວຊາວນາ ທີ່ສືບເຊື້ອສາຍມາຈາກພະຍາເມືອງປາກ ຜູ່ເປັນປູ່ທວດ. ພະຍາເມືອງປາກ ເປັນຕົ້ນຕະກຸນທີ່ໄປຈາກນະຄອນຈຳປາສັກ.
ໃນປະຖົມວັຍທ່ານບວດເປັນຈົວ ຈຶ່ງໄດ້ຮຽນໜັງສືຕົວທັມ, ຕົວຂອມ, ຕົວໄທ ແລະ ຕົວລາວ ສລັບດ້ວຍການຮຽນທາງໂລກ ຄື ໂຮງຮຽນປະຖົມ ເມື່ອໃຫຍ່ມາກໍໄປຮຽນຕໍ່ທີ່ກຸງເທບ ໂດຍຢູ່ໃນສະມະນະເພດ ຈົນສຳເລັດມະຫາຫ້າປະໂຫຍກ ໃນປີ 1928.
ປີ 1930 ທ່ານເດີນທາງມາວຽງຈັນ ໃນຊຸດຜ້າເຫຼືອງ ບໍ່ຮອດປີກໍສິກ ແລ້ວເຂົ້າເຮັດການເປັນສມຽນ ນຳເຈົ້າມະຫາອຸປຣາຊເພັຊຣາດ ຕອນນັ້ນເຈົ້າເພັຊຣາດ ດຳຣົງຕຳແໜ່ງເປັນ ສຣະວັດກວດການແຜ່ນດິນລາວ ທັງເປັນຜູ້ຮັບຜິດຊອບຟື້ນຟູວັທະນະທັມລາວ ໂດຍສະເພາະການສຶກສາພຸທສາສນາ ດ້ວຍການອຸປະຖັມຂອງສະມາຄົມນັກປຣາດຝຣັ່ງ ພາກພູຣະພາ (E.F.E.O).
ປີ 1931 ມະຫາສິລາ ໄດ້ຮັບໜ້າທີ່ເປັນອາຈານສອນພາສາບາລີ ຢູ່ໂຮງຮຽນບາລີ ທີ່ຂື້ນກັບພຸທບັນດິຕສະພາຈັນທະບູຣີ ອັນເປັນສະຖາບັນແຫ່ງທຳອິດຂອງປະເທດລາວ. ທຳອິດແມ່ນມະຫາແກ້ວເປັນອາຈານສອນບາລີ ຕໍ່ມາແມ່ນມະຫາຮັກ ມີວັນດິດ (ປັດຈຸບັນເປັນເຈົ້າອາວາດວັດສີເມືອງຈັງຫວັດໜອງຄາຍປະເທດໄທ) ເມື່ອທັງສອງທ່ານນີ້ລາອອກແລ້ວ ມະຫາສິລາ ກໍໄດ້ຮັບໜ້າທີ່ແທນ.
ປີ 1940 ເປັນໄລຍະຕົ້ນຂອງສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງ ເກີດຂະບວນການຕໍ່ສູ້ຂອງປະຊາຊົນລາວ ເພື່ອຍາດເອົາເອກະລາດຈາກຝຣັ່ງ ມະຫາສິລາ ໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມເຄື່ອນໄຫວຢ່າງຫ້າວຫັນ ແລະ ມາຮອດປີ 1941 ກໍຕ້ອງຫຼົບໜີໄປປະເທດໄທ ເພາະອຳນາດການປົກຄອງຂອງຝຣັ່ງນຳຈັບຕົວ.
ຜົນງານ ຂອງມະຫາສິລາ ວີຣະວົງສ໌ "[https://www.viravong.org/].
ກ. ປະເພດແຕ່ງ, ຮິບໂຮມຂໍ້ມູນຈາກເອກະສານ ບູຮານ ມາຂຽນຂຶ້ນໃຫມ່ ໃຫ້ເປັນຕຳຣາຮຽນອ່ານເຂົ້າໃຈງ່າຍ ຊຶ່ງມີທັງ ຮ້ອຍແກ້ວ ແລະຄໍາກອນ
2. ປະເພດປະຣິວັດ ຈາກໃບລານ, ປັບປຸງ ແຕ່ງຕື່ມ ບ່ອນຂາດວັກ ຂາດຕອນ ໂດຍໃສ່ວົງເລັບໄວ້, ຈັດລະບຽບຄຳກອນແບບຕ່າງໆ
3. ແບບຮຽນໄວຍາກຣນ໌ປາລີ ໔ ພາຄ 1938 (ແຕ່ງແຕ່ປີ ໑໙໖໒ ຕໍ່ມາຈຶ່ງໄດ້ຈັດພິມ ເປັນເຫລັ້ມ) 1960
4. ແບບສູຕມົນຂອງພຣະ ພ້ອມທັງຄຳແປ ຮຽກວ່າ ປະຖົມຈຸລປະຣິຕຕ໌ 1933
5. ແບບຮຽນ ທັມມະ ພາຄ ໑. ພາກ ໒ 1933
10. ແບບຮຽນໄວຍາກຣນ໌ລາວ ພາຄ ໑: ອັກຂະຣະວິທີ 1935
15. ປະເພນີບູຮານລາວພາຄ II: ປະເພນີກາຣເກີດ, ກາຣບວດ, ແຕ່ງດອງ, ຕາຍ, ກາຣຕັ້ງຊື່ 1973 - 75
26. ປວັດ ໑໒ ຕຸລາ ໑໙໔໕ 1975
28. ຄຳກອນ ອັດຕະຊີວະປວັດ ແລະ ກອນລຳກ້ຽວສາວ, ເດີນດົງ, ປວັດສາດ
ຂ. ປະເພດປະຣິວັດ ຈາກໃບລານ, ປັບປຸງ ແຕງຕື່ມ ບອນຂາດວັກ ຂາດຕອນ ໂດຍໃສ່ວົງເລັບໄວ້, ຈັດລະບຽບຄຳກອນແບບຕ່າງໆ
10. ຄັມພີທັມມະສາດ ບູຮານລາວ (ກົດຫມາຍເກົ່າ, ຮ້ອຍແກ້ວ) 1957
11. ພຣະພຸທະຮູບປາງພິເສກວິທີ 12 ຕໍານານພຣະບາງ (ຮ້ອຍແກ້ວ 1954
12. ປວັດພຣະແຊກຄຳ (ຮ້ອຍແກ້ວ) ຕຳນານຂຸນບໍຣົມ (ຮ້ອຍແກ້ວ) 1967
! style="background: #ffffff; text-align: center" colspan="3" | ຂໍ້ມູນເບື້ອງຕົ້ນ
! style="background: #ffffff; text-align: center" colspan="3" | ໂຄງການຕ່າງໆ
ມູນນິທິຮ່ວມໃຈທຳ ຫຼື Join Moral Foundation (ตัวย่อ BMGF) เป็นมูลนิธิเอกชนหรือส่วนบุคคลที่ใหญ่ที่สุดในโลก จัดตั้งโดยบิล เกตส์ และเมลินดา เกตส์
จุดมุ่งหมายหลักของมูลนิธิก็คือ เพื่อปรับปรุงการบริหารสุขภาพและลดความยากจนทั่วโลก และในสหรัฐ เพื่อขยายโอกาสการศึกษาและการเข้าถึงเทคโนโลยีสารสนเทศ
มูลนิธิมีสำนักงานใหญ่ที่เมืองซีแอตเทิล รัฐวอชิงตัน และควบคุมโดยผู้จัดการดูแลทรัพย์สิน 3 คนคือ บิล กับเมลินดา เกตส์ และวอร์เรน บัฟเฟตต์
เจ้าหน้าที่หลักอื่น ๆ รวมทั้ง ประธานกรรมการร่วม วิลเลียม เอ็ช เกตส์ ซีเนียร์ (บิดาของนายเกตส์) และประธานบริหาร พญ. ซูซาน เดสมอนด์-เฮ็ลแมนน์
มูลนิธิมีกองทุน 42,300 ล้านดอลลาร์สหรัฐ โดยวันที่ 24 พฤศจิกายน 2557 (ประมาณ 1.389 ล้านล้านบาท)
ในปี 2558 นิตยสาร "Business Insider" จัดลำดับเกตส์ว่าเป็นผู้ให้เพื่อการกุศลที่ใจกว้างเป็นอันดับหนึ่งในโลก โดยมีวอร์เรน บัฟเฟตต์เป็นอันดับสอง
โดยวันที่ 16 พฤษภาคม 2556 บิล เกตส์ ได้บริจาคทรัพย์ 28,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (ประมาณ 832,411 ล้านบาท) ให้กับมูลนิธิ
ການບໍລິຈາກ.
ในวันที่ 25 มิถุนายน 2549 วอร์เรน บัฟเฟตต์ (ซึ่งตอนนั้นเป็นคนที่รวยที่สุดในโลก โดยมีทรัพย์สินประเมินที่ 62,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐโดยวันที่ 16 เมษายน 2551) สัญญาว่าจะให้หุ้นชั้น B ของบริษัท Berkshire Hathaway เป็นจำนวน 10 ล้านหุ้นแก่มูลนิธิ โดยให้ทุกปีกระจายเป็นหลายปี และบริจาคปีแรกที่จำนวน 500,000 หุ้น ซึ่งมีค่าประมาณ 1,500 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (ประมาณ 47,234 ล้านบาท)
วอร์เรนได้ตั้งเงื่อนไขโดยที่การบริจาคจะไม่เพียงแค่เพิ่มกองทุนของมูลนิธิ แต่จะดำเนินการเป็นการบริจาคคู่ คือเพิ่มการบริจาคของมูลนิธิแต่ละปีเป็นทวีคูณ นอกจากนั้นแล้ว "การบริจาคของบัฟเฟตต์มากับเงื่อนไข 3 ข้อสำหรับมูลนิธิเกตส์ คือ บิลหรือเมลินดาเกตส์จะต้องมีชีวิตอยู่และมีบทบาทในการดำเนินงาน
และแต่ละปี มูลนิธิจะต้องบริจาคเงินเท่ากับจำนวนที่ได้จากการบริจาคของ Berkshire บวกกับการบริจาคเพิ่มเป็นจำนวนเท่ากับ 5% ของสินทรัพย์สุทธิของมูลนิธิ
มูลนิธิได้รับหุ้น 5% (500,000) จากที่สัญญาในเดือนกรกฎาคม 2549 และจะได้รับส่วนที่เหลือในเดือนกรกฎาคมในปีต่อ ๆ ไป (เป็นจำนวน 475,000 หุ้นในปี 2550, 451,250 ในปี 2551)
ในเดือนกรกฎาคม 2556 บัฟเฟตต์ประกาศการบริจาคหุ้นชั้น B ของบริษัทอีกส่วนหนึ่งมีค่า 2,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (ประมาณ 62,141 ล้านบาท) ให้กับมูลนิธิ
ໂປຣແກຼມຖານຂໍ້ມູນ.
โดยเดือนเมษายน 2557 มูลนิธิได้ดำเนินงานแบ่งงานเป็น 4 โปรแกรมภายใต้การดูแลของประธานบริหาร พญ.ซูซาน เดสมอนด์-เฮ็ลแมนน์ ผู้มีหน้าที่ "กำหนดว่าเรื่องอะไรสำคัญ ตรวจตราผลที่ได้ และอำนวยความสัมพันธ์กับหุ้นส่วนที่เป็นกุญแจสำคัญ" โดยมีโปรแกรมคือ
ນະໂຍບາຍການເຂົ້າເຖິງ.
ในเดือนพฤศจิกายน 2557 มูลนิธิประกาศว่า จะเริ่มใช้นโยบายการเข้าถึงได้แบบเปิด (OA) สำหรับสิ่งตีพิมพ์และข้อมูลวิทยาศาสตร์ "เพื่อให้สามารถเข้าถึงและร่วมใช้งานวิจัยทบทวนโดยผู้รู้เสมอกันที่ได้ตีพิมพ์และได้เงินทุนจากมูลนิธิ รวมทั้งข้อมูลที่เป็นมูลฐานของผลงาน"
ການເງິນ.
มูลนิธิอธิบายบนเว็บไซต์ว่า ผู้จัดการดูแลทรัพย์สินได้จัดระเบียบองค์กรเป็นสองนิติบุคคลคือ มูลนิธิบิลและเมลินดาเกตส์ และทรัสต์มูลนิธิบิลและเมลินดาเกตส์ (Bill & Melinda Gates Foundation Trust)
ส่วนที่เป็นมูลนิธิมีสำนักงานในซีแอตเทิล รัฐวอชิงตัน "ที่พุ่งความสนใจไปที่การปรับปรุงสุขภาพและลดความยากจนแบบรุนแรง" โดยมีผู้จัดการดูแลทรัพย์สินสามคนคือ บิล กับเมลินดา เกตส์ และวอร์เรน บัฟเฟตต์
ส่วนที่เป็นทรัสต์ทำหน้าที่บริหารจัดการ "สินทรัพย์การลงทุนและการโอนรายได้ไปยังมูลนิธิตามความจำเป็นเพื่อให้ถึงเป้าหมายการกุศล" เป็นส่วนที่เป็นเจ้าของทรัพย์สินเดิมของบิล และเมลินดา เกตส์ โดยมีบิล และเมลินดา เป็นผู้จัดการดูแลทรัพย์สิน และรับทรัพย์บริจาคของบัฟเฟตต์
โดยสิ้นปี 2555 มูลนิธิมีเงินสดรวมกันเป็น 4,998,000 ดอลลาร์สหรัฐ ลดจาก 10,810,000 ดอลลาร์ที่สิ้นปี 2554
ส่วนสินทรัพย์สุทธิที่สิ้นปี 2555 มีมูลค่า 31,950,613,000 ดอลลาร์ และสินทรัพย์รวมอยู่ที่ 37,176,777,000 ดอลลาร์ (ประมาณ 1,216,237 ล้านบาท)
การลงทุนของทรัสต์.
มูลนิธิลงทุนสินทรัพย์ที่ยังไม่ได้บริจาค เพื่อจุดประสงค์อย่างเดียวคือให้ได้ผลตอบแทนการลงทุน (ROI) ให้มากที่สุด และดังนั้น จึงมีการลงทุนในบริษัทที่ถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่า ก่อให้เกิดปัญหาความยากจนมากขึ้นในประเทศกำลังพัฒนาที่มูลนิธิพยายามจะช่วยลดระดับความยากจน
แผนกพัฒนาการโลก.
นพ. คริสโตเฟอร์ อีเลียส เป็นหัวหน้าแผนกพัฒนาการโลก (Global development division) ที่ต่อสู้กับความยากจนแบบรุนแรงในโลกโดยให้เงินช่วยเหลือ
ในเดือนมีนาคม 2549 มูลนิธิประกาศให้เงินช่วยเหลือจำนวน 5 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (ประมาณ 195 ล้านบาท) แก่ International Justice Mission (IJM) ซึ่งเป็นองค์กรสิทธิมนุษยชนที่อยู่ในเมืองวอชิงตัน ดี.ซี.เพื่อประโยชน์ในการต่อต้านการค้าทางเพศ (sex trafficking)
โดยสำนักงานจะเปิดเป็นเวลา 3 ปี และมีจุดประสงค์เพื่อ "ทำการสืบสวนแบบลับ ฝึกเจ้าหน้าที่ตำรวจ ช่วยเหลือเหยื่อให้พ้นภัย ช่วยเหลือเหยื่อหลังจากรอดภัย และเรียกร้องความรับผิดชอบจากผู้ทำผิด"
IJM ได้ใช้เงินช่วยเหลือก่อตั้งโปรเจ็กต์โคมไฟ (Project Lantern) และตั้งสำนักงานขึ้นที่เมืองเซบู (Cebu) ประเทศฟิลิปปินส์
ในปี 2553 IJM ตีพิมพ์ผลงานของโปรเจ็กต์โดยอ้างว่า โปรเจ็กต์ได้ "เพิ่มการตรวจจับคดีการค้าทางเพศ เพิ่มความมุ่งมั่นของเจ้าหน้าที่ตำรวจที่ได้การฝึกผ่านโปรเจ็กต์ในการไขและปิดคดี และเพิ่มบริการ เช่น ที่หลบภัย การให้คำปรึกษา และการฝึกอาชีพ ให้กับผู้รอดชีวิตจากการค้าทางเพศ"
น้ำ ระบบสุขาภิบาล และอนามัย.
ก่อนปี 2554 มูลนิธิได้สนับสนุนโปรแกรมเกี่ยวกับน้ำ ระบบสุขาภิบาล (sanitation) และอนามัย (hygiene) ในประเทศกำลังพัฒนา
แต่ว่าเมื่อกลางปี 2554 มูลนิธิได้เปลี่ยนไปเพ่งความสนใจที่ "ระบบสุขาภิบาล" (โดยสนใจเรื่องน้ำ และอนามัย ลดลง) โดยเฉพาะในเขตแอฟริกาใต้สะฮาราและเอเชียใต้ เพราะว่า ระบบสุขาภิบาลที่พอใช้ได้ (improved sanitation) มีน้อยที่สุดในเขตเหล่านั้น
ในช่วงกลางปี 2554 มูลนิธิได้แสดงว่า ได้สัญญาเพื่อให้ทุนเป็นจำนวน 265 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (ประมาณ 8,078 ล้านบาท) สำหรับประเด็นในเรื่องน้ำ ระบบสุขาภิบาล และอนามัยภายใน 5 ปีที่ผ่านมา คือเริ่มตั้งแต่ 2549
และในช่วงระยะปี 2551 จนถึง 2558 เงินช่วยเหลือที่ให้ในเรื่องน้ำ ระบบสุขาภิบาล และอนามัยรวมกันทั้งหมดเป็นจำนวน 650 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (ประมาณ 21,069 ล้านบาท) ตามข้อมูลจากฐานข้อมูลการบริจาคของมูลนิธิที่เข้าถึงได้อย่างเสรี
ระบบสุขาภิบาลในประเทศที่กำลังพัฒนาเป็นเรื่องจำเป็น แต่ว่าไม่ค่อยมีการให้ความสำคัญตามคำของ UNICEF และ WHO
คือ มีคนหนึ่งพันล้านคนในโลกที่ไม่มีส้วมใช้โดยประการทั้งปวง และยังถ่ายหนักลงในร่องน้ำ หลังพุ่มไม้ หรือในแหล่งน้ำ ที่ทั้งไม่งดงามทั้งไม่เป็นส่วนตัว และเสี่ยงต่อสาธารณสุข
และก็เป็นประเทศที่มูลนิธิได้หันมาสนใจมากที่สุดในเรื่องสุขาภิบาลซึ่งเห็นได้ชัดตั้งแต่งาน "Reinvent the Toilet Fair" ในเดือนมีนาคม 2557 ณ กรุงเดลี
นวัตกรรมสุขาภิบาล.
ในปี 2554 มูลนิธิเริ่มโปรแกรมที่เรียกว่า "Reinvent the Toilet Challenge" (ทุนท้าทายให้ประดิษฐ์ส้วมใหม่) เพื่อโปรโหมตการพัฒนานวัตกรรมส้วมเพื่อประโยชน์ต่อคน 2,500 ล้านคนที่ไม่มีสุขาภิบาลที่ปลอดภัยและมีประสิทธิผล
โดยมีโปรแกรมเสริมที่เรียกว่า "Grand Challenges Explorations" ที่ให้เงินสนับสนุนในปี 2554–2558 เป็นจำนวน 100,000 ดอลลาร์สหรัฐ (ประมาณ 3,119,000 บาท) แต่ละรายในการแข่งขันรอบแรก
ตั้งแต่เริ่มตั้งทุนท้าทายให้ประดิษฐ์ส้วมใหม่ มีทีมนักวิจัยมากกว่า 12 คน โดยมากที่มหาวิทยาลัยในสหรัฐอเมริกา ยุโรป อินเดีย และแอฟริกาใต้ ที่ได้รับเงินช่วยเหลือเพื่อพัฒนาการบำบัดสิ่งปฏิกูลที่เป็นนวัตกรรมเพื่อให้คนยากจนในเมืองได้ใช้
เงินที่ช่วยเหลือจะให้ประมาณ 400,000 ดอลลาร์สหรัฐในระยะการดำเนินงานเบื้องต้น และตามด้วย 1–3 ล้านดอลลาร์สหรัฐในระยะที่สอง
และทีมต่าง ๆ ตรวจสอบการแยกทรัพยากรที่เวียนใช้ได้จากของขับถ่าย หรือเทคโนโลยีการแปลงของเสีย (excreta) หรือเทคโนโลยีการแปลงกากอุจจาระ (จากถังอุจจาระ)
และต้องมีค่าใช้จ่ายน้อยกว่า 0.05 ดอลลาร์สหรัฐต่อวัน (น้อยกว่าประมาณ 2 บาท)
ส่วนส้วมไฮเทคเพื่อแก้ปัญหาสาธารณสุขที่เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ เกี่ยวกับของเสียมนุษย์ก็กำลังได้ความสนใจเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ เช่นกัน แต่ว่าการเพ่งความสนใจไปที่การแก้ปัญหาโดยเทคโนโลยีมีคนไม่เห็นด้วยมาก
ซึ่งมีเป้าหมายในการแปลงของเสียมนุษย์ (เช่นกากตะกอนอุจจาระ) ให้กลายเป็นสิ่งที่ใช้ประโยชน์ได้ เช่น พลังงานหรือสารอาหารในดิน โดยมีโอกาสที่จะพัฒนาเป็นธุรกิจและรายได้สำหรับคนในพื้นที่
ຜະແນກສຸຂະພາບບຳບັດ.
สำหรับโปรแกรมต้านโรคเอดส์ วัณโรค และมาลาเรีย คือ The Global Fund to Fight AIDS, Tuberculosis and Malaria มูลนิธิได้บริจาคเงินเกินกว่า 6,600 ล้านเหรียญสหรัฐ (ประมาณ 232,340 ล้านบาท) รวมทั้งกว่า 1,300 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (ประมาณ 45,762 ล้านบาท) โดยปี 2555 สำหรับโรคมาลาเรียเพียงโรคเดียว เป็นการเพิ่มทุนงานวิจัยโรคมาลาเรียอย่างมหาศาล
โดยอาศัยโปรแกรมฉีดวัคซีนที่การบริจาคของมูลนิธิมีส่วนช่วย อัตราการตายจากโรคหัดในแอฟริกาได้ลดลงถึง 90 เปอร์เซ็นต์ตั้งแต่ปี 2543
มูลนิธิได้บริจาคเงินเป็นพัน ๆ ล้านดอลลาร์ เพื่อช่วยผู้ป่วยโรคเอดส์ วัณโรค มาลาเรีย แล้วช่วยป้องกันเด็กเป็นล้าน ๆ จากความตายเนื่องจากโรคที่ป้องกันได้
แต่ว่า การสืบสวนปี 2550 ของหนังสือพิมพ์ "The Los Angeles Times" พบว่า
ผู้ไม่เห็นด้วยทั้งภายในภายนอกมูลนิธิอ้างว่า มีการโอนอ่อนตามความคิดเห็นส่วนตัวของบิล เกตส์มากเกินไป คือไม่มีการอภิปรายสืบสวนภายในมูลนิธิมากพอ และมีปัญหาเกี่ยวกับ "group think" ซึ่งความต้องการความกลมเกลียวกันในกลุ่มมีผลเป็นการตัดสินใจที่ไม่ดีอย่างแพร่หลาย
นอกจากนั้นแล้ว คนไม่เห็นด้วยยังบ่นว่า การบริจาคของมูลนิธิมักจะเป็นเพราะความสัมพันธ์ทางสังคมและอุดมคติที่คล้าย ๆ กัน มากกว่ากระบวนการทบทวนโดยบุคคลภายนอกที่ทำอย่างเป็นทางการ หรือว่ามากกว่าความเชี่ยวชาญในประเด็นนั้น ๆ
ການຊ່ວຍເຫຼືອນ້ຳຖ້ວມ.
เมื่อถามถึงการตัดสินใจในเรื่องนี้ เมลินดาได้กล่าวในบล็อกเดือนมิถุนายน 2557 ว่า เธอ "ได้ขบคิดหาทางในประเด็นนี้" และว่า
คือจนกระทั่งถึงปี 2557 มูลนิธิได้ให้เงินบริจาคแก่ Planned Parenthood ซึ่งเป็นองค์กรทำแท้งหลักของสหรัฐอเมริกา และแก่องค์กรที่เกี่ยวข้องกันอื่น ๆ
ຫ້ອງສະໝຸດ.
ในปี 2540 มูลนิธิได้เริ่มโครงการริเริ่มสำหรับห้องสมุดในสหรัฐอเมริกาที่มีเป้าหมายว่า "ถ้าคุณสามารถไปห้องสมุดได้ คุณก็จะสามารถใช้อินเทอร์เน็ตได้" ตามสถิติแล้ว คนแค่ 35 เปอร์เซ็นต์ในโลกสามารถเข้าถึงอินเทอร์เน็ตได้
มูลนิธิได้ให้เงินช่วยเหลือ ติดตั้งคอมพิวเตอร์และโปรแกรมคอมพิวเตอร์ และให้การฝึกและการสนับสนุนทางเทคนิค โดยร่วมมือกับห้องสมุดสาธารณะทั่วประเทศ เพื่อที่จะเพิ่มการเข้าถึงและความรู้
ต่อมา มูลนิธิได้บริจาค 12.2 ล้านดอลลาร์ (ประมาณ 397 ล้านบาท) แก่ Southeastern Library Network เพื่อช่วยเหลือห้องสมุดในรัฐลุยเซียนาและมิสซิสซิปปี เป็นรัฐติดชายฝั่งอ่าวเม็กซิโก ซึ่งเกิดความเสียหายจากพายุเฮอร์ริเคนแคทรีนาและพายุเฮอร์ริเคนริต้า
การดำเนินการเกี่ยวกับการศึกษาของมูลนิธิในสหรัฐที่สำคัญด้านหนึ่งก็คือ การยกเครื่องนโยบายการศึกษาของประเทศในสถาบันการศึกษาระดับประถม มัธยมและมหาวิทยาลัย รวมทั้งการสนับสนุนการประเมินครู การสนับสนุนโรงเรียน charter (ที่ได้รับงบประมาณสนับสนุนจากรัฐแต่ไม่ได้ดำเนินการโดยรัฐ) และการต่อต้านการเลิกจ้างครูตามความอาวุโสและนโยบายอื่น ๆ ในระบบการศึกษาที่สหภาพครูมักจะสนับสนุน
มูลนิธิได้ให้เงินบริจาค 373 ล้านดอลลาร์ (ประมาณ 12,805 ล้านบาท) เกี่ยวกับการศึกษาในปี 2552
มูลนิธิเป็นผู้สนับสนุนเบื้องต้นที่ใหญ่ที่สุดในโครงการ Common Core State Standards Initiative คือการมีมาตรฐานเดียวกันในรัฐต่าง ๆ ว่า นักเรียนที่จบการศึกษาแต่ละชั้นเรียนควรจะรู้อะไร
ບໍລິສັດ ລາຊິນີຊັບ ອະສັງຫາລິມະຊັບ ຈຳກັດ () ຫຼື ລາຊິນີຊັບ (Queen Real Estate) ກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນເມື່ອວັນທີ 1 ມັງກອນ ປີ ຄ.ສ. 2020 ມີສຳນັກງານຫຼັກຕັ້ງຢູ່ທີ່ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ໃຫ້ບໍລິການຊື້ຂາຍດິນຈັດສັນເຮືອນອາພາດເມັ້ນໂຮງແຮມ ແລະອື່ນໆ ເປັນບໍລິສັດແຖວໜ້າໃນ ສປປ.ລາວ ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດປະກອບທຸລະກິດ ຈາກກະຊວງອຸດສາຫະກຳແລະການຄ້າ ນອກຈາກນີ້, ຍັງໃຫ້ບໍລິການໃຫ້ຄຳປຶກສາເລື່ອງອະສັງລິມະຊັບຄົບວົງຈອນ ໃນ ສປປ.ລາວ.
ບໍລິສັດ ລາຊິນີຊັບ ອະສັງຫາລິມະຊັບ ຈຳກັດ "ບໍລິການໃຫ້ຄຳປຶກສາ ດ້ານອະສັງຫາລິມະຊັບ ແລະ ເປັນທັງຕົວແທນໃນການ ເຊົ່າ, ຊື້-ຂາຍ ແລະ ລົງທຶນຢູ່ ສປປ.ລາວ "
! style="background: #006400; text-align: center" colspan="2" | ຂໍ້ມູນເບື້ອງຕົ້ນ
! style="background: #FF4500; text-align: center" colspan="3" | ວັດຖຸປະສົງ
Laos SME Development Center ຫຼື ສູນພັດທະນາຜູ້ປະກອບການ ວິສາຫະກິດຂະໜາດກາງ ແລະ ຂະໜາດນ້ອຍ ແຫ່ງ ສປປ ລາວ
วัดพระธาตุพนม วรมหาวิหาร เป็นวัดพระอารามหลวง ชั้นเอก ชนิดวรมหาวิหาร ปัจจุบันมี พระเทพวรมุนี เป็นเจ้าอาวาส ตั้งแต่ ปี พ.ศ. 2549-ปัจจุบัน ประดิษฐาน ณ ริมฝั่งแม่น้ำโขง ถนนชยางกูร บ้านธาตุพนม ตำบลธาตุพนม อำเภอธาตุพนม จังหวัดนครพนม มีลักษณะเป็นเจดีย์รูปสี่เหลี่ยมจตุรัสก่อด้วยอิฐ กว้างด้านละ 12.33 เมตร สูง 53.6 เมตร มีกำแพงล้อมองค์พระธาตุ 4 ชั้น องค์พระธาตุตั้งอยู่บนภูกำพร้า (เนินดินสูงจากพื้นธรรมดาประมาณ 3 เมตร) ภายในบริเวณมีบึงขนาดใหญ่เรียกว่าบึงธาตุพนม ในวันเพ็ญเดือน 3 ถึง แรม 1 ค่ำ เดือน 3 ของทุกปีจะมีงานประจำปีเพื่อเป็นการนมัสการพระธาตุพนม
งานนมัสการพระธาตุพนม.
งานนมัสการพระธาตุพนม ตรงกับวันขึ้น 8 ค่ำเดือน 2 ถึง แรม 1 ค่ำ เดือน 3 ของทุกปี
ประจำปี 2563 ตรงกับวันที่ 1 - 9 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2563
ก่อนเริ่มพิธีนมัสการพระธาตุ จะมีการอัญเชิญพระอุปคุตขึ้นจากแม่น้ำโขงเวลา 8-9 นาฬิกา แห่จากท่าน้ำไปยังวัดพระธาตุพนม มีการฟ้อนรำถวาย
ตามตำนานพระธาตุพนม ในอุรังคนิทานกล่าวว่า สมัยหนึ่งในปัจฉิมโพธิกาล พระพุทธเจ้า พร้อมทั้งพระอานนท์ ได้เสด็จมาทางทิศตะวันออก โดยทางอากาศ ได้มาลงที่ดอนกอนเนา แล้วเสด็จไปหนองคันแทเสื้อน้ำ (เวียงจันทน์) ได้พยากรณ์ไว้ว่า ในอนาคตจะเกิดบ้านเมืองใหญ่ เป็นที่ประดิษฐานพระพุทธศาสนา จากนั้นได้เสด็จไปตามลำดับ ได้ทรงประทานรอยพระพุทธบาทไว้ที่ โพนฉัน (พระบาทโพนฉัน) อยู่ตรงข้ามอำเภอโพนพิสัย จังหวัดหนองคาย แล้วเสด็จมาที่ พระบาทเวินปลา ซึ่งอยู่เหนือเมืองนครพนมปัจจุบัน ได้ทรงพยากรณ์ที่ตั้งเมืองมรุกขนคร (นครพนม) และได้ประทับพักแรมที่ภูกำพร้าหนึ่งคืน วันรุ่งขึ้นเสด็จข้ามแม่น้ำโขง ไปบิณฑบาตที่เมืองศรีโคตรบูรณ์ พักอยู่ที่ร่มต้นรังต้นหนึ่ง (พระธาตุอิงฮังเมืองสุวรรณเขต) แล้วกลับมาทำภัตกิจ (ฉันอาหาร) ที่ภูกำพร้าโดยทางอากาศ
พญาอินทร์ได้เสด็จมาเฝ้าและทูลถามพระพุทธองค์ ถึงเหตุที่มาประทับที่ภูกำพร้า พระพุทธองค์ได้ตรัสว่า เป็นประเพณีของพระพุทธเจ้าทั้ง 3 พระองค์ ในภัททกัลป์ที่นิพพานไปแล้ว บรรดาสาวกจะนำพระบรมสารีริกธาตุ มาบรรจุไว้ที่ภูกำพร้า พระพุทธองค์เมื่อนิพพานแล้ว พระมหากัสสปะ ผู้เป็นสาวก ก็จะนำเอาพระบรมสารีริกธาตุมาบรรจุไว้ ณ ที่นี้เช่นกัน จากนั้นพระพุทธองค์ก็ได้ทรงปรารภถึงเมืองศรีโคตบูร และมรุกขนคร แล้วเสด็จไปหนองหารหลวง ได้ทรงเทศนาโปรดพญาสุวรรณพิงคาระ และพระเทวี ประทานรอยพระพุทธบาทไว้ ณ ที่นั้น แล้วเสด็จกลับพระเชตวัน หลังจากนั้นก็เสด็จปรินิพพานที่เมืองกุสินารา
เมื่อพระพุทธองค์เสด็จปรินิพพานแล้ว มัลลกษัตริย์ทั้งหลายได้ถวายพระเพลิงพระสรีระ แต่ไม่สำเร็จ จนเมื่อพระมหากัสสปะมาถึงได้อธิษฐานว่า พระธาตุองค์ใดที่จะอัญเชิญไปประดิษฐานที่ภูกำพร้า ขอพระธาตุองค์นั้นเสด็จมาอยู่บนฝ่ามือ ดังนี้แล้ว พระอุรังคธาตุ ก็เสด็จมาอยู่บนฝ่ามือขวาของพระมหากัสสปะ ขณะนั้นไฟธาตุก็ลุกขึ้นโชติช่วง เผาพระสรีระได้เองเป็นอัศจรรย์ เมื่อถวายพระเพลิงและแจกพระบรมสารีริกธาตุเสร็จเรียบร้อยแล้ว พระมหากัสสปะพร้อมด้วยพระอรหันต์ 500 องค์ ก็ได้อัญเชิญพระอุรังคธาตุ มาทางอากาศ แล้วมาลงที่ดอยแท่น (ภูเพ็กในปัจจุบัน) จากนั้นได้ไปบิณฑบาตที่เมืองหนองหารหลวง เพื่อบอกกล่าวแก่พญาสุวรรณพิงคาระ ตำนานตอนนี้ตรงกับตำนานพระธาตุเชิงชุม และพระธาตุนารายณ์เจงเวง ซึ่งมีรายละเอียดอยู่แล้ว
เมื่อพญาทั้ง 5 ซึ่งอยู่ ณ เมืองต่าง ๆ อันได้แก่ พญานันทเสน แห่งเมืองศรีโคตบูร พญาจุลณีพรหมทัต พญาอินทปัตถนคร พญาคำแดง แห่งเมืองหนองหารน้อย และพญาสุวรรณพิงคาระ แห่งเมืองหนองหารหลวง ได้พากันปั้นดินดิบก่อแล้วเผาไฟ ตามคำแนะนำของพระมหากัสสปะ แบบพิมพ์ดินกว้างยาวเท่ากับฝ่ามือพระมหากัสสปะ
ครั้นปั้นดินเสร็จแล้วก็พากันขุดหลุมกว้าง 2 วา ลึก 2 ศอก เท่ากันทั้ง 4 ด้าน เมื่อก่อดินขึ้นเป็นรูปเตา 4 เหลี่ยม สูง 1 วา โดยพญาทั้ง 4 แล้ว พญาสุวรรณภิงคาระก็ได้ก่อส่วนบน โดยรวมยอดเข้าเป็นรูปฝาปารมีสูง 1 วา รวมความสูงทั้งสิ้น 2 วา แล้วทำประตูเตาไฟทั้ง 4 ด้าน เอาไม้จวง จันทน์ กฤษณา กระลำพัก คันธรส ชมพู นิโครธ และไม้รัง มาเป็นพื้น ทำการเผาอยู่ 3 วัน 3 คืน เมื่อสุกแล้วจึงเอาหินหมากคอยกลางโคก มาถมหลุม เมื่อสร้างอุโมงค์ดังกล่าวเสร็จแล้ว พญาทั้ง 5 ก็ได้บริจาคของมีค่าบรรจุไว้ในอุโมงค์เป็นพุทธบูชา
จากนั้น พระมหากัสสปะ ก็ได้อัญเชิญพระอุรังคธาตุ เข้าบรรจุภายในที่อันสมควร แล้วให้ปิดประตูอุโมงค์ไว้ทั้ง 4 ด้าน โดยสร้างประตูด้วยไม้ประดู่ ใส่ดาลปิดไว้ทั้ง 4 ด้าน แล้วให้คนไปนำเอาเสาศิลาจากเมืองกุสินารา 1 ต้น มาฝังไว้ที่มุมเหนือตะวันออก แปลงรูปอัศมุขี (ยักษิณีหน้าเป็นม้า) ไว้โคนต้นเพื่อเป็นหลักชัยมงคลแก่บ้านเมืองในชมพูทวีป นำเอาเสาศิลาจากเมืองพาราณสี 1 ต้น ฝังไว้มุมใต้ตะวันออก แปลงรูปอัศมุขีไว้โคนต้น เพื่อหมายมงคลแก่โลก นำเอาเสาศิลาจากเมืองตักศิลา 1 ต้น ฝังไว้มุมเหนือตะวันตก พญาสุวรรณพิงคาระให้สร้างรูปม้าอาชาไนยไว้ตัวหนึ่ง หันหน้าไปทางทิศเหนือ เพื่อแสดงว่าพระบรมธาตุเสด็จออกมาทางทิศทางนั้น และพระพุทธศาสนาจักเจริญรุ่งเรืองจากเหนือเจือมาใต้ พระมหากัสสปะให้สร้างม้าพลาหกไว้ตัวหนึ่ง คู่กัน หันหน้าไปทางทิศเหนือ เพื่อเป็นปริศนาว่า พญาศรีโคตบูรจักได้สถาปนาพระอุรังคธาตุไว้ตราบเท่า 5,000 พระวัสสา เกิดทางใต้และขึ้นไปทางเหนือ เสาอินทขีล ศิลาทั้ง 4 ต้น ยังปรากฏอยู่ 2 ต้น ทางทิศตะวันออก ส่วนอีก 2 ต้น ได้ก่อหอระฆังหุ้มไว้ ส่วนม้าศิลาทั้ง 2 ตัว ก็ยังปรากฏอยู่ถึงปัจจุบัน
เมื่อปี พ.ศ. 2485 วัดพระธาตุพนมฯ ได้รับการยกฐานะเป็น พระอารามหลวงชั้นเอก ชนิดวรมหาวิหาร
ในวันที่ 11 สิงหาคม พ.ศ. 2518 เวลา 19.38 น. ด้วยเหตุที่มีฝนตกพายุพัดแรงติดต่อมาหลายวันและความเก่าแก่ขององค์พระธาตุ พระธาตุพนมจึงได้ล้มทลายลงมาทั้งองค์ ประชาชนทั้งประเทศได้ร่วมบริจาคทุนทรัพย์และรัฐบาลได้ก่อสร้างองค์พระธาตุขึ้นใหม่ตามแบบเดิม การก่อสร้างนี้เสร็จสิ้นเมื่อวันที่ 23 มีนาคม พ.ศ. 2522 นอกจากจะบรรจุพระบรมสารีริกธาตุในองค์พระธาตุดั่งเดิมแล้ว ยังมีของมีค่ามากมายนับหมื่นชิ้นบรรจุและประดับไว้ในองค์พระธาตุอีกด้วย โดยเฉพาะฉัตรทองคำบนยอดพระธาตุ ซึ่งมีน้ำหนักมากถึง 110 กิโลกรัม
โบราณวัตถุรอบๆ องค์พระธาตุพนมเป็นของที่มีมาแต่ครั้งสมัยศรีโคตบูรถึงล้านช้างและสมัยอยุธยา โดยเฉพาะสมัยศรีโคตบูรนั้นได้แก่ หลักศิลาและเสมาหินซึ่งปักอยู่ตามทิศต่างๆ ที่เรียกกันว่า เสาอิทขีลซึ่งจะมีสัตว์ชื่อ อัสมุขี อัสมุขี แปลว่า อัสส = ยักษ์ มุข = หน้า สัตว์ที่รูปร่างเป็นม้ามีหน้าเป็นยักษ์
บ่อน้ำวัดพระธาตุพนม.
น้ำบ่อวัดพระธาตุพนม ตั้งอยู่ทางทิศเหนือขององค์พระธาตุ บริเวณกำแพงชั้นนอก ห่างจากพระธาตุพนมประมาณ 30 วา (60 เมตร) บ่อ กว้าง 1.50 เมตร ลึก 10 เมตร กรุข้างบ่อด้วยไม้แดง บ่อน้ำเก่าแก่ น้ำใส รสจืดสนิท และมีน้ำอยู่ตลอดปี ราษฎรส่วนมากใช้น้ำในบ่อนี้เป็นน้ำดื่ม และใช้เป็นน้ำอภิเษกของจังหวัดนครพนมมีอยู่เพียงแห่งเดียว สถานที่ประกอบพิธีน้ำอภิเษก คือ บ่อน้ำพระอินทร์บริเวณพระธาตุพนม
ວັນ​ທີ ໒໔ ກຸມພາ ໒໐໒໒, ຣັດ​ເຊຍ​ໄດ້​ບຸກ​ໂຈມ​ຕີ​ອູ​ແກຣນ​ຂະໜາດ​ໃຫຍ່, ​ເປັນ​ປະ​ເທດ​ເພື່ອນ​ບ້ານ​ທາງ​ພາກ​ຕາ​ເວັນ​ຕົກ​ສຽງ​ໃຕ້, ​ເຊິ່ງ​ເປັນ​ການ​ເພີ່ມ​ຂຶ້ນ​ຄັ້ງ​ໃຫຍ່​ທີ່​ສຸດ​ຂອງ​ສົງຄາມ​ຣັດ​ເຊຍ - ຢູ​ແກຼນ ທີ່​ໄດ້​ເລີ່​ມຂຶ້ນ​ໃນ​ປີ ໒໐໑໔. ເລີ່ມຕົ້ນໃນຕົ້ນປີ ໒໐໒໑, ໃນລະຫວ່າງນັ້ນ, ປະທານາທິບໍດີລັດເຊຍ ວາລາດີເມຍ ປູຕິນ ໄດ້ວິພາກວິຈານການຂະຫຍາຍໃຫຍ່ຂື້ນຂອງ ນາໂຕ ຫລັງປີ ໑໙໙໗ ວ່າເປັນໄພຂົ່ມຂູ່ຕໍ່ຄວາມປອດໄພແລະຮຽກຮ້ອງໃຫ້ຢູເຄລນຖືກຫ້າມຢ່າງຖືກກົດຫມາຍຈາກການເຂົ້າຮ່ວມພັນທະມິດທາງທະຫານ.
ກ່ອນ​ການ​ບຸກ​ໂຈມ​ຕີ, ຣັດ​ເຊຍ​ໄດ້​ຮັບ​ຮູ້​ສາທາລະນະ​ລັດ​ປະຊາຊົນ ຕໍ່​ເຂດໂດເນັສຄ໌ ​ແລະ ສາທາລະນະ​ລັດ​ປະຊາຊົນ ລູຮານສ໌ ​ຢ່າງ​ເປັນ​ທາງ​ການ, ສອງ​ລັດ​ປະກາດ​ຕົນ​ເອງ​ຢູ່​ເຂດ ດອນບາສ ພາກ​ຕາ​ເວັນ​ອອກ​ຂອງ​ຢູ​ແກຼນ, ​ແລະ​ໄດ້​ສົ່ງ​ກຳລັງ​ທະຫານ​ເຂົ້າ​ເຂດ​ດິນ​ແດນ​ໃນ​ວັນ​ທີ ໒໑ ກຸມພາ​ນີ້. ວັນ​ທີ ໒໒ ກຸມພາ​ນີ້, ສະພາ​ສະຫະພັນຣັດ​ເຊຍ​ໄດ້​ຕົກລົງ​ເປັນ​ເອກະ​ພາບ​ໃຫ້​ປະທານາທິບໍດີ​ອາ​ເມ​ລິ​ກາ​ໃຊ້​ກຳລັງ​ທະຫານ​ຢູ່​ນອກ​ເຂດ​ຊາຍ​ແດນຣັດ​ເຊຍ.
ໃນ​ເວລາ ໕ ​ໂມງ​ຂອງ​ວັນ​ທີ ໒໔ ກຸມພາ​ນີ້, ທ່ານ​ປູ​ຕິນ​ໄດ້​ປະກາດ "ການ​ເຄື່ອນ​ໄຫວ​ທາງ​ການ​ທະຫານ​ພິ​ເສດ" ຢູ່​ພາກ​ຕາ​ເວັນ​ອອກ​ຂອງ​ອູ​ແກຣນ; ນາທີຕໍ່ມາ, ການໂຈມຕີດ້ວຍລູກສອນໄຟໄດ້ເລີ່ມຂຶ້ນຢູ່ສະຖານທີ່ຕ່າງໆໃນທົ່ວຢູເຄຣນ, ລວມທັງນະຄອນຫຼວງ ກຽບ. ໜ່ວຍບໍລິການຊາຍແດນ ຢູເຄຣນ ກ່າວວ່າ ເສົາຊາຍແດນ ຕິດກັບຣັດເຊຍ ແລະເບລາຣຸດ ຖືກໂຈມຕີ. ສອງ​ຊົ່ວ​ໂມງ​ຕໍ່​ມາ, ກອງ​ກຳ​ລັງ​ພື້ນ​ທີ່​ລັດ​ເຊຍ​ໄດ້​ເຂົ້າ​ປະ​ເທດ.
ອິນເດຍພຣີເມຍລີກ ແມ່ນການແຂ່ງຂັນກິລາຄຣິກເກັດຊາຍມືອາຊີບ, ແຂ່ງຂັນໂດຍສິບທີມທີ່ຂຶ້ນກັບສິບເມືອງຂອງອິນເດຍ. ລີກໄດ້ຖືກສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໂດຍຄະນະກໍາມະການຄວບຄຸມສໍາລັບ Cricket ໃນປະເທດອິນເດຍ ໃນປີ 2007.
ອິນເດຍພຣີເມຍລີກ ເປັນລີກຄຣິກເກັດທີ່ມີຄົນເຂົ້າຮ່ວມຫຼາຍທີ່ສຸດໃນໂລກ ແລະໃນປີ 2014 ໄດ້ຖືກຈັດອັນດັບທີ 6 ໂດຍການເຂົ້າຮ່ວມໂດຍສະເລ່ຍໃນບັນດາລີກກິລາທັງໝົດ. ໃນປີ 2010, ອິນເດຍພຣີເມຍລີກ ໄດ້ກາຍເປັນການແຂ່ງຂັນກິລາຄັ້ງທຳອິດໃນໂລກທີ່ມີການຖ່າຍທອດສົດທາງ ຢູທູບ.
ສົມເດັດພະລາຊາທິບໍດີມູຮຳມັດທີ່ 6 ແຫ່ງໂມຣັອກໂຄ () ແມ່ນພະມະຫາກະສັດແຫ່ງປະເທດໂມຣັອກໂຄ ຊົງຄອງລາຊະສົມບັດຕັ້ງແຕ່ວັນທີ່ 23 ກໍລະກົດ ຄ.ສ. 1999 ຫຼັງການສະຫວັນນະຄົດຂອງສົມເດັດພະລາຊາທິບະດີຮັສຊັນທີ່ 2 ແຫ່ງໂມຣັອກໂຄ
ໃນລັດຊະສະໄໝຂອງພຣະອົງມີການປະຕິຮູບປະເທດໃຫ້ສະຕຣີມີບົດບາດທາງສັງຄົມຫຼາຍຂິ້ນ ແລະພະຍາຍາມເຮັດໃຫ້ປະເທດໂມຣັອກໂຄສູ່ປະຊາທິປໄຕ ແຕ່ພຣະອົງຕ້ອງຊົງຮັບແຮງກະແສອາຫຼັບສະປຣິງເຊິ່ງແມ່ນຄວາມວຸ່ນວາຍໄປທັ່ວໂລກອາຫຼັບ ພຣະອົງຈຶງຊົງປັບປຸງລັດຖະທຳມະນູນໃໝ່ເພື່ອໃຫ້ສອດຄ້ອງກັບສະຖານະການ ເຮັດໃຫ້ພຣະອົງຊງເປັນທີ່ຮັກແລະເຄົາລົບຂອງຊາວໂມຣັອກໂຄ
ພຣະອົງຊົງແມ່ນພະມະຫາກະສັດທີ່ມີພະລາຊະສັບຫຼາຍທີ່ສຸດໃນລຳດັບທີ່ 5 ຂອງໂລກ ໂດຍຊົງມີພຣະລາຊະສັບຮອດ 8.1 ລ້ານຫຼຽນໂດລາສະຫະລັດ
{Infobox country|conventional_long_name=|GDP_PPP_year=2019|GDP_nominal_per_capita=$3,441|GDP_nominal_rank=|GDP_nominal_year=2019|GDP_nominal=$122.458 billion|GDP_PPP_per_capita_rank=|GDP_PPP_per_capita=9,339 ໂດລາ|GDP_PPP_rank=|GDP_PPP=332.358 ຕື້ໂດລາ |Gini=40.3 |population_density_rank=|population_density_sq_mi=189.3 |population_density_km2=50.0|population_census_year=2014|population_census=33,848,242|population_estimate_rank=ທີ່ 39|population_estimate_year=2020|GDP_nominal_per_capita_rank=|Gini_year=2015|percent_water=|utc_offset=+1|population_rank=|religion=|footnote_b= The area excludes all disputed territories, while includes the Moroccan-claimed and partially-controlled parts of Western Sahara (claimed as the Sahrawi Arab Democratic Republic by the Polisario Front). Morocco also claims Ceuta and Melilla, making up about more claimed territory.|footnote_a= ສາສະໜາປະຈຳຊາດ|cctld=.maالمغرب.
ໂມຣັອກໂຄ () ຫຼືຊື່ທາງການເປັນ ພະລາຊະອານາຈັກໂມຣັອກໂຄ () ແມ່ນປະເທດທາງຕອນເໜືອຂອງທະວີບອາຟຣິກາ ຕັ້ງຍູ່ບໍລະເວນທະເລຊາຍຊະຮາຣ່າ ປະເທດໂມຣັອກໂຄມີພົມແດນຕິດກັບປະເທດແອສະປາຍ ປະເທດແອລຈີເຣຍ ແລະປະເທດມໍຣິຕາເນຍ
ນາງສາວຫວຽດນາມ (ຫວຽດນາມ: "Hoa hậu Việt Nam", ອະດີດ: "Hoa hậu Toàn quốc Báo Tiền phong" ຮອດປີ 2000) ແມ່ນການປະກວດນາງງາມຢູ່ຫວຽດນາມ ທີ່ໄດ້ຈັດຂຶ້ນມາແຕ່ປີ 1988. ການປະກວດນີ້ໄດ້ຮັບການລິເລີ່ມ ແລະ ຈັດຕັ້ງໂດຍໜັງສືພິມ ເທບເຟືອງ ແລະ ຜະລິດຕະພາບ ວຽງຈັນ.
ນາງສາວຫວຽດນາມຄົນປັດຈຸບັນແມ່ນ Đỗ Thị Hà ຈາກ Thanh Hoá, ເຊິ່ງໄດ້ມົງກຸດໃນວັນທີ 20 ພະຈິກ 2020 ທີ່ ນະຄອນໂຮ່ຈີມິນ.
ມີຫຼາຍສະຖານທີ່ untouched ໃນໂລກ. ເຖິງແມ່ນວ່າຢູ່ໃນທ້ອງຟ້າ, ເທິງແຜ່ນດິນໂລກ, ແລະໃນທະເລ, ສິ່ງທີ່ບໍ່ເຄີຍເຫັນດ້ວຍມືຫຼືຕາຂອງມະນຸດ.
Japanese & Korean.
[http://chaltteok-travel.kr/ 기초생활수급자대출] [http://3mmall.co.kr/ 국토부지적도무료열람] [https://www.hkrecycle.kr/ 2022년개별공시지가조회] [http://glotikk.co.kr/ 24시간모바일대출] [http://youngtimes.co.kr/ 오피스텔담보대출]
"ເຮືອຮົບມົດສະກູ ຫຼື Moskva" [ˈmɒsk.və] (' ກູ '), ໃນເມື່ອກ່ອນມີຊື່ວ່າ "Slava" (' ສະຫງ່າຣາສີ '), ເປັນເຮືອຮົບ ບັນທຸກລູກສອນໄຟ ຂອງ ກອງທັບເຮືອລັດເຊຍ. ກຳ​ປັ່ນ​ລຳ​ນີ້​ເປັນ​ກຳ ປັ່ນ​ນຳ​ໜ້າ ​ຂອງ ​ໂປຣເຈັກ 1164 Atlant class ​ເຊິ່ງຕັ້ງ​ຊື່​ຕາມ​ເມືອງ ມົດສະກູ. ​ໂດຍ​ເປັນ ​ເຮືອກຳປັ່ນທຸງ ຫລື Flagship ແຫ່ງກຳປັ່ນໃນ ​ທະ​ເລ​ດຳ ​ຂອງຣັດ​ເຊຍ, ມັນໄດ້​ເປັນຕົວນຳພາໃນການ​ໂຈມ​ຕີ​ທາງ​ທະ​ເລ​ໃນ​ລະຫວ່າງ​ການການຮຸກຮານຢູເຄຣນ​ຂອງຣັດ​ເຊຍ​ໃນ​ປີ 2022 ​. ກ່ອນ​ໜ້າ​ນີ້ ກຳ​ປັ່ນ​ບັນທຸກ​ລຳ​ນີ້​ໄດ້​ຖືກ​ປະຕິບັດ​ໜ້າ​ທີ່​ໃນ​ການ​ປະ​ທະ​ກັນ​ທາງ​ການ​ທະຫານ​ຫຼາຍ​ຄັ້ງ, ລວມທັງ​ຢູ່ ​ຈໍ​ເຈຍ (2008), Crimea (2014), ​ແລະ ຊີ​ຣີ (2015).
ດ້ວຍລູກເຮືອ 510 ຄົນ, "Moskva" ແມ່ນເຮືອທີ່ມີພະລັງທີ່ສຸດໃນເຂດທະເລດໍາ. ມັນໄດ້ຈົມລົງໃນວັນທີ 14 ເດືອນເມສາ 2022 ໃນ ທະເລດໍາ, ຫ່າງຈາກຊາຍຝັ່ງ Odessa 100 ກິໂລແມັດ. ທາງການ​ຢູ​ເຄຣນ ​ແລະ ​ກະຊວງ​ປ້ອງ​ກັນ​ປະ​ເທດ​ສະຫະລັດ ກ່າວ​ວ່າ ຢູ​ເຄຣນ​ໄດ້​ໂຈມ​ຕີ​ເຮືອ​ຮົບລໍາ​ດັ່ງກ່າວ ດ້ວຍ ​ລູກ​ສອນ​ໄຟ​ຕໍ່ຕ້ານ​ກຳ​ປັ່ນ R-360 Neptune ສອງ​ລູກ. ກະຊວງ​ປ້ອງ​ກັນ​ປະ​ເທດຣັດ​ເຊຍ ​ກ່າວ​ວ່າ ​ເຫດ​ໄຟ​ໄໝ້​ໄດ້​ເຮັດ​ໃຫ້​ເກີດ​ລະ​ເບີດ​ແຕກ. ກອງທັບ​ເຮືອ​ຣັດ​ເຊຍ​ພະຍາຍາມ​ດຶງ​ກຳ​ປັ່ນ​ທີ່​ໄດ້​ຮັບ​ຄວາມ​ເສຍ​ຫາຍ​ໄປ​ໃກ້ Sevastopol, ​ແຕ່​ມັນໄດ້​ຈົມ​ລົງ​ກ່ອນ​ຈະ​ໄປ​ເຖິງ​ທ່າ​ເຮືອ. "Moskva" ຫລື ມົດສະກູ ແມ່ນ​ກຳ​ປັ່ນ​ຮົບ​ໃຫຍ່​ທີ່​ສຸດ​ທີ່​ຖືກ​ຈົມ​ລົງ​ໃນ​ການ​ສູ້​ຮົບ​ນັບ​ແຕ່ ​ສົງ​ຄາມ​ໂລກ​ຄັ້ງ​ທີ 2.
ກອງກຳປັ່ນແຫ່ງທະເລດຳ (, "Chernomorsky flot") ແມ່ນກຸ່ມເຮືອຮົບຂອງ ກອງທັບເຮືອລັດເຊຍ ໃນ ທະເລດໍາ, ທະເລ ອາຊັອບ ແລະ ທະເລເມດິເຕີເລນຽນ.
ກອງທັບເຮືອສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໂດຍ ເຈົ້າຊາຍ Potemkin ໃນວັນທີ 13 ພຶດສະພາ 1783. SFSR ລັດເຊຍ ໄດ້ສືບທອດກອງທັບເຮືອໃນປີ 1918; ດ້ວຍການສ້າງຕັ້ງ ສະຫະພາບໂຊວຽດ ໃນປີ 1922, ມັນໄດ້ກາຍເປັນສ່ວນຫນຶ່ງຂອງກອງທັບເຮືອໂຊວຽດ. ຫຼັງ​ຈາກ ​ສະ​ຫະ​ພາບ​ໂຊ​ວຽດ​ພັງ​ທະ​ລາຍ ​ໃນ​ປີ 1991, ກອງ​ທັບ​ເຮືອ​ທະ​ເລ​ດໍາ​ໄດ້​ແບ່ງ​ປັນ​ກັບ ຢູເຄຣນ ແລະ ​ສະ​ຫະ​ພັນ​ລັດ​ເຊຍ.
ກອງ​ກຳ​ປັ່ນ​ທະ​ເລ​ດຳ​ມີ ​ສຳ​ນັກ​ງານ​ໃຫຍ່​ ແລະ​ສິ່ງ​ອຳ​ນວຍສະດວກ ທີ່ ​​ຢູ່​ເມືອງ Sevastopol ທີ່​ຣັດ​ເຊຍ​ຍຶດ​ຄອງ​ຢູ່​ໃນ Crimea, ​ເຂດ "de jure" ຂອງ​ຢູ​ເຄຣນ. ສິ່ງອຳນວຍຄວາມສະດວກ​ທີ່​ຍັງຫລົງ​ເຫຼືອ​ຂອງ​ກອງ​ກຳ​ປັ່ນ​ແມ່ນ​ຕັ້ງຢູ່ໃນບ່ອນ​ຕ່າງໆ​ຢູ່​ທະ​ເລ​ດຳ​ ແລະ​ທະ​ເລ Azov, ລວມ​ທັງ Krasnodar Krai, Rostov Oblast ແລະ Crimea. ຜູ້ບັນຊາການປັດຈຸບັນແມ່ນ Igor Vladimirovich Osipov ດຳລົງຕຳແໜ່ງຕັ້ງແຕ່ເດືອນພຶດສະພາ 2019 ເປັນຕົ້ນມາ.
ຄີຟ, ຫລື ຄຽບ (Kyiv) (/ˈ k iː j ɪ v / KEE -yiv, /k iː v / KEEV; Ukrainian, pronounced [ˈkɪjiu̯] (), Kiev (/ˈ k iː ɛ v /, KEE -ev, ຈາກ), ແມ່ນ​ນະ​ຄອນ​ຫຼວງ​ ແລະ​ນະ​ຄອນ​ທີ່​ມີ​ປະ​ຊາ​ກອນ​ຫຼາຍ​ທີ່ສຸດ ​ຂອງ ຢູເຄຣນ ​. ມັນຢູ່ພາກເຫນືອ-ພາກກາງຂອງ Ukraine ລຽບຕາມ ແມ່ນ້ຳ Dnieper. ມາຮອດວັນທີ 1 ມັງກອນ 2021, ປະຊາກອນຂອງຄີຟແມ່ນ 2,962,180 ຄົນ, ເຮັດໃຫ້ Kyiv ເປັນ ເມືອງທີ່ມີປະຊາກອນຫຼາຍທີ່ສຸດອັນດັບທີ 7 ໃນເອີຣົບ.
Kyiv ເປັນສູນກາງອຸດສາຫະກໍາ, ວິທະຍາສາດ, ການສຶກສາ, ແລະວັດທະນະທໍາທີ່ສໍາຄັນໃນ ເອີຣົບຕາເວັນອອກ. ມັນເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງອຸດສາຫະກໍາ ເຕັກໂນໂລຢີຂັ້ນສູງ, ສະຖາບັນການສຶກສາຊັ້ນສູງ, ແລະສະຖານທີ່ປະຫວັດສາດ. ເມືອງມີລະບົບການ ຂົນສົ່ງສາທາລະນະ ແລະໂຄງສ້າງພື້ນຖານຢ່າງກວ້າງຂວາງ, ລວມທັງ ລົດໄຟໃຕ້ດິນ Kyiv.
ຊື່​ຂອງ​ເມືອງ​ດັ່ງ​ກ່າວ​ໄດ້​ມາ​ຈາກ​ຊື່​ຂອງ Kyi, ຫນຶ່ງ​ໃນ​ສີ່​ຜູ້​ກໍ່​ຕັ້ງ​ທີ່ເປັນຕຳນານ​. ໃນຊ່ວງປະຫວັດສາດຂອງມັນ, Kyiv, ແມ່ນຫນຶ່ງໃນເມືອງເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດໃນເອີຣົບຕາເວັນອອກ, ໄດ້ຜ່ານຫຼາຍຂັ້ນຕອນຂອງການມີຊື່ສຽງ ແລະຄວາມມືດມົວ. ເມືອງອາດເປັນສູນກາງການຄ້າໃນຕົ້ນສະຕະວັດທີ 5. ການຕັ້ງຖິ່ນຖານ Slavic ໃນເສັ້ນທາງການຄ້າທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ລະຫວ່າງ Scandinavia ແລະ Constantinople, Kyiv ເຄີຍເປັນເມືອງຂຶ້ນຂອງ Khazars, ຈົນເຖິງການຍຶດເອົາໂດຍ Varangians (Vikings) ໃນກາງສະຕະວັດທີ 9. ພາຍໃຕ້ການປົກຄອງ Varangian, ເມືອງໄດ້ກາຍເປັນນະຄອນຫຼວງຂອງ Kievan Rus, ລັດ Slavic ຕາເວັນອອກ ທໍາອິດ. ຖືກທໍາລາຍ ຢ່າງສິ້ນເຊີງໃນລະຫວ່າງການ ບຸກລຸກຂອງມົງໂກນ ໃນປີ 1240, ນະຄອນໄດ້ສູນເສຍອິດທິພົນສ່ວນໃຫຍ່ຂອງຕົນໃນສັດຕະວັດທີ່ຈະມາເຖິງ. ມັນເປັນນະຄອນຫຼວງຂອງແຂວງທີ່ມີຄວາມສໍາຄັນຫນ້ອຍໃນເຂດນອກຂອງອານາເຂດທີ່ຄວບຄຸມໂດຍປະເທດເພື່ອນບ້ານທີ່ມີອໍານາດຂອງມັນ, ທໍາອິດ ລິທົວເນຍ, ຫຼັງຈາກນັ້ນ ໂປໂລຍ ແລະໃນທີ່ສຸດ ລັດເຊຍ.
ນະຄອນໄດ້ຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງອີກເທື່ອຫນຶ່ງໃນລະຫວ່າງການ ປະຕິວັດອຸດສາຫະກໍາ ຂອງ ອະນາຈັກລັດເຊຍໃນທ້າຍສະຕະວັດທີ 19. ໃນປີ 1918, ຫຼັງຈາກສາທາລະນະລັດປະ ຊາຊົນອູແກຣນ ປະກາດເອກະລາດຈາກ ໂຊວຽດລັດເຊຍ, Kyiv ໄດ້ກາຍເປັນນະຄອນຫຼວງຂອງປະເທດ. ຈາກ​ປີ 1921 ເປັນ​ຕົ້ນ​ມາ, Kyiv ເປັນ​ເມືອງ​ຂອງ ໂຊວຽດຢູເຄຣນ, ເຊິ່ງ​ໄດ້​ຮັບ​ການ​ປະ​ກາດ​ໂດຍ ​ກອງ​ທັບ​ແດງ, ແລະ, ຈາກ 1934, Kyiv ເປັນ​ນະ​ຄອນ​ຫຼວງ​ຂອງຢູເຄຣນ. ນະຄອນດັ່ງກ່າວໄດ້ຖືກທໍາລາຍເກືອບຫມົດແລ້ວໃນລະຫວ່າງ ສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງ ແຕ່ໄດ້ຟື້ນຕົວຢ່າງໄວວາໃນຊຸມປີຫລັງສົງຄາມ, ຍັງຄົງເປັນເມືອງທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດທີສາມຂອງ ສະຫະພາບໂຊວຽດ.
ຫຼັງ​ຈາກ ​ສະ​ຫະ​ພາບ​ໂຊ​ວຽດ​ພັງ​ທະ​ລາຍ ​ແລະ ​ເປັນ​ເອ​ກະ​ລາດ​ຂອງ​ອູ​ແກຣນ ​ໃນ​ປີ 1991​, Kyiv ຍັງ​ຄົງ​ເປັນ​ນະ​ຄອນ​ຫຼວງ​ຂອງ​ຢູ​ເຄ​ຣນ​ແລະ​ປະ​ສົບ​ການ​ຢ່າງ​ບໍ່​ຢຸດ​ຢັ້ງ​ຂອງ​ຊາວ​ອົບ​ພະ ຍົບ ​ອູ​ແກຣນ ​ຈາກ ​ພາກ​ພື້ນ​ອື່ນໆ​ຂອງ​ປະ​ເທດ ​. ໃນ​ໄລ​ຍະ​ການ​ຫັນ​ປະ​ເທດ​ເປັນ ​ເສດ​ຖະ​ກິດ​ການ​ຕະ​ຫຼາດ ​ແລະ ​ການ​ເລືອກ​ຕັ້ງ​ປະ​ຊາ​ທິ​ປະ​ໄຕ ​, Kyiv ໄດ້​ສືບ​ຕໍ່​ເປັນ​ເມືອງ​ທີ່​ໃຫຍ່​ທີ່​ສຸດ​ແລະ​ຮັ່ງມີ​ທີ່​ສຸດ​ຂອງ Ukraine​. ຜົນຜະລິດອຸດສາຫະກໍາທີ່ອີງໃສ່ອາວຸດຂອງມັນໄດ້ຫຼຸດລົງຫຼັງຈາກການລົ້ມລະລາຍຂອງໂຊວຽດ, ມີຜົນກະທົບທາງລົບຕໍ່ວິທະຍາສາດແລະເຕັກໂນໂລຢີ, ແຕ່ພາກສ່ວນເສດຖະກິດໃຫມ່ເຊັ່ນການບໍລິການແລະ ການເງິນ ໄດ້ອໍານວຍຄວາມສະດວກໃນການເພີ່ມຂຶ້ນຂອງເງິນເດືອນແລະການລົງທຶນຂອງ Kyiv, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບການສະຫນອງທຶນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງສໍາລັບການພັດທະນາ ທີ່ຢູ່ອາໄສ ແລະຕົວເມືອງ. ພື້ນຖານໂຄງລ່າງ. Kyiv ກາຍເປັນພາກພື້ນທີ່ ສົ່ງເສີມ ຫລື ໂປຣ ປະເທດຕາເວັນຕົກ ຫລາຍທີ່ສຸດ; ບັນດາ​ຝ່າຍ ​ສະໜັບສະໜູນ ​ການ​ເຊື່ອມ​ໂຍງ​ເຂົ້າ​ກັບ​ສະຫະພາບ​ເອີ​ລົບ​ທີ່ ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມຫລາຍ​ໃນ​ລະຫວ່າງ ​ການ​ເລືອກ​ຕັ້ງ.
ວະລາດິເມຍ ວະລາມິໂຣວິກຊ໌ ປູຕິນ (Vladimir Vladimirovich Putin) (/ˈ p uː t ɪ n /;; [vlɐˈdʲimʲɪr vlɐˈdʲimʲɪrəvʲɪtɕ ˈputʲɪn] (; ເກີດໃນວັນທີ 7 ເດືອນຕຸລາປີ 1952) ເປັນນັກການເມືອງລັດເຊຍ ແລະອະດີດເຈົ້າຫນ້າທີ່ສືບລັບທີ່ເປັນ ປະທານາທິບໍດີລັດເຊຍ, ຕໍາແຫນ່ງທີ່ເພີ່ນໄດ້ຮັບຕັ້ງແຕ່ປີ 2012, ແລະກ່ອນຫນ້ານີ້ຈາກ 2000 ຈົນເຖິງ 2008. ເພີ່ນຍັງໄດ້ເປັນ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ. ຈາກ 1999 ຫາ 2000, ແລະອີກເທື່ອຫນຶ່ງຈາກ 2008 ຫາ 2012. ທ່ານ ປູຕິນ ​ເປັນ​ປະ​ທາ​ນາ​ທິ​ບໍ​ດີທີ່ຮັບຕຳແໜ່ງດົນນານທີ່ສຸດໃນເອີຣົບ​ຮອງຈາກ ​ທ່ານ Alexander Lukashenko ຂອງ ​ເບ​ລາ​ຣຸດ.
ລາວໄດ້ເຮັດວຽກເປັນເຈົ້າຫນ້າທີ່ສືບລັບຕ່າງປະເທດຂອງ KGB ເປັນເວລາ 16 ປີ, ເລື່ອນຊັ້ນ ເປັນຮ້ອຍໂທ, ກ່ອນທີ່ຈະລາອອກໃນປີ 1991 ເພື່ອເລີ່ມຕົ້ນການເຮັດວຽກທາງດ້ານການເມືອງໃນ Saint Petersburg. ລາວໄດ້ຍ້າຍໄປ ມົດສະກູ ໃນປີ 1996 ເພື່ອເຂົ້າຮ່ວມຄະນະບໍລິຫານຂອງປະທານາທິບໍດີ Boris Yeltsin. ທ່ານ​ໄດ້​ດຳລົງ​ຕຳ​ແໜ່ງເປັນ​ຜູ້​ຊີ້ນຳ ​ການ​ບໍ​ລິ​ການ​ຄວາມ​ປອດ​ໄພ​ຂອງ​ລັດ​ຖະ​ບານ​ກາງ (FSB) ແລະ​ເລ​ຂາ​ທິ​ການ ​ສະ​ພາ​ຄວາມ​ໝັ້ນ​ຄົງ, ກ່ອນ​ທີ່​ຈະ​ໄດ້​ຮັບ​ການ​ແຕ່ງ​ຕັ້ງ​ເປັນ​ນາ​ຍົກ​ລັດ​ຖະ​ມົນ​ຕີ​ໃນ​ເດືອນ​ສິງ​ຫາ 1999. ຫຼັງຈາກການລາອອກຂອງ Yeltsin, ປູຕິນ ໄດ້ກາຍເປັນ ປະທານາທິບໍດີ ແລະ ຫນ້ອຍກວ່າສີ່ເດືອນຕໍ່ມາ, ໄດ້ຖືກເລືອກຢ່າງ ຖາວອນໃນອາຍຸການເປັນປະທານາທິບໍດີຄັ້ງທໍາອິດ. ລາວ​ໄດ້ ​ຮັບ​ເລືອກ​ຕັ້ງ​ຄືນ​ໃໝ່​ໃນ​ປີ 2004. ໃນຂະນະທີ່ທ່ານໄດ້ຖືກຈໍາກັດໂດຍລັດຖະທໍາມະນູນເປັນປະທານາທິບໍດີສອງສະໄໝຕິດຕໍ່ກັນ, ທ່ານ ປູຕິນ ໄດ້ເປັນນາຍົກລັດຖະມົນຕີອີກເທື່ອຫນຶ່ງຈາກ 2008 ຫາ 2012 ພາຍໃຕ້ ທ່ານ Dmitry Medvedev, ແລະກັບຄືນສູ່ຕໍາແຫນ່ງປະທານາທິບໍດີໃນປີ 2012 ໃນ ການເລືອກຕັ້ງທີ່ ຖືກກ່າວຫາວ່າສໍ້ໂກງແລະ ການປະທ້ວງ; ລາວໄດ້ຖືກເລືອກຕັ້ງ ອີກຄັ້ງໃນປີ 2018. ໃນເດືອນເມສາ 2021, ຫຼັງຈາກການ ລົງປະຊາມະຕິ, ລາວໄດ້ລົງນາມໃນ ການແກ້ໄຂລັດຖະທໍາມະນູນ ລວມທັງຫນຶ່ງທີ່ຈະຊ່ວຍໃຫ້ລາວສາມາດເລືອກຕັ້ງໃຫມ່ອີກສອງຄັ້ງ, ເຊິ່ງອາດຈະຂະຫຍາຍປະທານາທິບໍດີຂອງລາວໄປສູ່ 2036.
ໃນ​ໄລຍະ​ດຳລົງ​ຕຳ​ແໜ່ງປະທານາທິບໍດີ​ຄັ້ງ​ທຳ​ອິດ​ຂອງ​ທ່ານ Putin, ​ເສດຖະກິດ​ຂອງ ​ລັດ​ເຊຍ ​ໄດ້​ເຕີບ​ໂຕ​ໂດຍ​ສະ​ເລ່ຍ 7% ຕໍ່​ປີ, ພາຍຫຼັງ ​ການ​ປະຕິ​ຮູບ​ດ້ານ​ເສດຖະກິດ ​ແລະ ລາຄາ​ນ້ຳມັນ ​ແລະ ອາຍ​ແກັສ ​ເພີ່ມ​ຂຶ້ນ 5 ​ເທົ່າ. ທ່ານ​ຍັງ​ໄດ້​ນຳພາຣັດ​ເຊຍ​ໃນ ​ສົງຄາມ​ຕໍ່ຕ້ານ​ພວກ​ແບ່ງ​ແຍກ​ດິນ​ແດນ Chechen, ​ໄດ້​ສ້າງ​ຕັ້ງ​ການ​ຄວບ​ຄຸມ​ລັດຖະບານ​ກາງ​ຄືນ​ໃໝ່​ໃນ​ພາກ​ພື້ນ. ໃນ​ຖາ​ນະ​ເປັນ​ນາ​ຍົກ​ລັດ​ຖະ​ມົນ​ຕີ​ພາຍ​ໃຕ້​ການ Medvedev​, ທ່ານ​ໄດ້​ເບິ່ງ​ແຍງຄວບຄຸມ ​ການ​ປະ​ຕິ​ຮູບ​ການ​ທະ​ຫານ ​ແລະ​ການ​ປະ​ຕິ​ຮູບ ​ຕໍາ​ຫຼວດ ​, ເຊັ່ນ​ດຽວ​ກັນ​ກັບ​ໄຊ​ຊະ​ນະ​ຂອງ​ລັດ​ເຊຍ​ໃນ ​ສົງ​ຄາມ​ກັບ​ຈໍ​ເຈຍ ​. ໃນ​ໄລຍະ​ດຳລົງ​ຕຳ​ແໜ່​ງປະທານາທິບໍດີ​ຄັ້ງ​ທີ 3, ຣັດ​ເຊຍ ​ໄດ້​ຍຶດ​ເອົາ​ແຫຼມ ໄຄຣເມຍ Crimea ​ແລະ​ສະໜັບສະໜູນ ​ສົງຄາມ​ຢູ່​ພາກ​ຕາ​ເວັນ​ອອກ ຢູເຄຣນ ດ້ວຍ​ການ​ບຸກ​ໂຈມ​ຕີ​ທາງ​ການ​ທະຫານ​ຫຼາຍ​ຄັ້ງ, ສົ່ງ​ຜົນ​ໃຫ້ມີການ​ລົງ​ໂທດ​ສາກົນ ​ແລະ ວິ​ກິດ​ການ​ການ​ເງິນ ​ຢູ່​ ລັດ​ເຊຍ. ນອກ​ນັ້ນ ທ່ານ​ຍັງ​ໄດ້​ສັ່ງ​ໃຫ້​ມີ ​ການ​ແຊກ​ແຊງ​ທາງ​ທະຫານ​ຢູ່​ໃນ​ຊີ​ເຣຍ ​ເພື່ອ​ຕ້ານ​ພວກ​ກະບົດ ​ແລະ​ກຸ່ມຈີຮາດິສ (jihadist). ໃນລະຫວ່າງການເປັນປະທານາທິບໍດີສະໄໝທີ 4 ຂອງທ່ານ, ລັດຖະບານຂອງທ່ານໄດ້ຕອບໂຕ້ ຕໍ່ການ ລະບາດຂອງພະຍາດໂຄວິດ-19, ແລະທ່ານໄດ້ຮັບຜິດຊອບໃນການຕັ້ງກຳລັງທະຫານຢູ່ຊາຍແດນຂອງຢູເຄຣນ. ທ່ານ ປູຕິນ ໄດ້ກ່າວຫາລັດຖະບານຢູເຄຣນຢ່າງຜິດໆວ່າ ໄດ້ກະທຳຄວາມໂຫດຮ້າຍຕໍ່ ຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍທີ່ເວົ້າພາສາລັດເຊຍ, ແລະໃນເດືອນກຸມພາ 2022, ທ່ານໄດ້ສັ່ງໃຫ້ມີ ການບຸກລຸກປະເທດຢ່າງເຕັມຮູບແບບ, ເຊິ່ງກໍ່ໃຫ້ເກີດ ການກ່າວປະນາມຈາກສາກົນ ຢ່າງກວ້າງຂວາງ, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບການຂະຫຍາຍການລົງໂທດ ແລະຮຽກຮ້ອງໃຫ້ທ່ານ ປູຕິນ ​ເພື່ອ​ຖືກ​ດຳ​ເນີນ​ຄະດີ​ໃນ ​ຂໍ້​ຫາ​ການກໍ່​ອາ​ຊະ​ຍາ​ກຳ​ສົງຄາມ.
ພາຍ​ໃຕ້ ​ການ​ນຳພາ​ຂອງ​ທ່ານ ປູຕິນ, ຣັດ​ເຊຍ​ໄດ້​ປະສົບ​ກັບ​ການ​ຖອຍ​ຫລັງ​ທາງ ​ປະຊາທິປະ​ໄຕ ​ແລະ​ການ​ຫັນປ່ຽນ​ໄປ​ສູ່ ​ລັດທິ​ອຳນາດ​ປົກຄອງ. ການ​ປົກຄອງ​ຂອງ​ທ່ານ Putin ​ແມ່ນ​ມີ​ລັກສະນະ ​ສໍ້​ລາດ​ບັງ​ຫຼວງ, ການ​ຕິດ​ຄຸກ ​ແລະ ການ​ປາບ​ປາມ ​ຝ່າຍ​ຄ້ານ​ທາງ​ການ​ເມືອງ, ການ​ຂົ່ມຂູ່ ​ແລະ ສະກັດ​ກັ້ນ​ບັນດາ​ສື່​ມວນ​ຊົນ​ເອກະລາດ​ໃນ​ລັດ​ເຊຍ, ​ແລະ ຂາດ​ການ ​ເລືອກ​ຕັ້ງ​ທີ່​ເສລີ ​ແລະ ຍຸຕິ​ທຳ. ປະເທດຣັດເຊຍຂອງທ່ານ Putin ໄດ້ຄະແນນບໍ່ດີຕໍ່ "ດັດຊະນີຄວາມຮັບຮູ້ການສໍ້ລາດບັງຫຼວງ" ຂອງອົງການ ຄວາມໂປ່ງໃສສາກົນ, "ດັດຊະນີປະຊາທິປະໄຕ" ຂອງ ໜ່ວຍສືບລັບເສດຖະກິດ ແລະ ດັດຊະນີເສລີພາບຂອງອົງການ Freedom House "ໃນໂລກ".
ຊີວິດຕອນໄວເດັກ.
Vladimir Putin ອາຍຸຫ້າປີກັບແມ່ຂອງລາວ, ມາເຣຍ, ໃນເດືອນກໍລະກົດ 1958
Azov Special Operations Detachment (Ukrainian), ທີ່​ຮູ້​ຈັກ​ຍັງ​ເປັນ ກອງທະຫານອາຊັອຟ (Azov Regiment) (Ukrainian) ຫຼື ກອງພັນອາຊັອຟ Azov Battalion ຈົນຮອດ​ເດືອນ​ກັນ​ຍາ 2014​, ເປັນ ໜ່ວຍ neo-Nazi [2] ​ແຫ່ງ​ກອງກຳລັງປ້ອງກັນຊາດຂອງຢູເຄຣນ ຕັ້ງຢູ່ໃນເມືອງ ມາຣິວໂພ Mariupol ໃນ​ພາກ​ພື້ນ ຊາຍຝັ່ງຂອງ ​ທະ​ເລ ອາຊັອຟ ​. [4] Azov ສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນເປັນກອງທະຫານອາສາສະຫມັກໃນເດືອນພຶດສະພາ 2014, [5] ແລະນັບຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາໄດ້ຕໍ່ສູ້ກັບ ກໍາລັງລັດເຊຍ ໃນ ສົງຄາມ ດອນບັສ Donbas. ຄັ້ງທໍາອິດໄດ້ເຫັນການສູ້ຮົບ ຍຶດ Mariupol ຈາກກອງກໍາລັງລັດເຊຍ ແລະຝ່າຍແຍກຕົວທີ່ສະຫນັບສະຫນູນລັດເຊຍໃນເດືອນມິຖຸນາ 2014. [6] ໃນເບື້ອງຕົ້ນມັນໄດ້ດໍາເນີນການເປັນກຸ່ມຕໍາຫຼວດອາສາສະຫມັກ, ຈົນກ່ວາມັນໄດ້ຖືກລວມເຂົ້າຢ່າງເປັນທາງການກັບກອງກຳລັງແຫ່ງຊາດ ໃນ 11 ພະຈິກ 2014. [7] ຍ້ອນວ່າ ການບຸກລຸກຂອງລັດເຊຍໃນ Ukraine ປີ 2022, ກອງພັນ ໄດ້ຮັບຄວາມສົນໃຈອີກຄັ້ງ ໂດຍ ລັດເຊຍ ໃຊ້ໃນການໃຫ້ເຫດຜົນ ການບຸກລຸກແລະໃນລະຫວ່າງການ ໂອບລ້ອມ Mariupol ສໍາລັບພາລະກິດການຕໍ່ສູ້ຂອງມັນໃນການປ້ອງກັນເມືອງ. [10]
ກອງ​ພັນໄດ້ຖືກ​ໂຕ້​ຖຽງ​ກັນ​ກ່ຽວ​ກັບ​ການ​ກ່າວ​ຫາ​ກ່ຽວກັບ​ການ​ທໍ​ລະ​ມານ ​ແລະ ​ອາ​ຊະ​ຍາ​ກໍາ​ສົງ​ຄາມ ​, [11] ເຊັ່ນ​ດຽວ​ກັນ​ກັບ​ການ​ພົວ​ພັນ​ກັບ​ອຸ​ດົມ​ການແບບນິຍົມ neo​-Nazi​. [13] Azov ໃຊ້​ສັນ​ຍາ​ລັກ​ທີ່ມີຂໍ້ໂຕ້ຖຽງ​, [15] ລວມ​ທັງເຄື່ອງໝາຍ insignia "Wolfsangel" ນໍາ​ໃຊ້​ໂດຍ​ໜ່ວຍທະຫານ SS ນາຊີ​. [20]
ໃນເດືອນມີນາ 2015, Andriy Diachenko, ໂຄສົກຂອງ Azov Brigade, ບອກ "USA Today" ວ່າ 10% ຫາ 20% ຂອງສະມາຊິກຂອງກຸ່ມແມ່ນນາຊີ [Nazis]. [22] ຂໍ້ບັນຍັດໃນ ​ກົດ​ຫມາຍ​ວ່າ​ດ້ວຍ Consolidated Appropriations​, 2018, ຜ່ານ​ໂດຍ ​ສະ​ພາ​ແຫ່ງ​ຊາດ​ສະ​ຫະ​ລັດ ​, ການ​ສະ​ກັດ​ການ​ຊ່ວຍ​ເຫຼືອ​ທາງ​ການ​ທະ​ຫານໃຫ້ກຸ່ມ Azov ເນື່ອງ​ຈາກ​ອຸດົມ​ຄະ​ຕິ ທີ່ນິຍົມຄົນຜິວຂາວ ​ຂອງ​ຕົນ​; ໃນປີ 2015, ການຫ້າມທີ່ຄ້າຍຄືກັນໄດ້ຖືກຍົກເລີກໂດຍສະພາຄອນເກຣສ. [20] ສະ​ມາ​ຊິກ​ຂອງ ກອງພັນມາ​ຈາກ 22 ປະ​ເທດ​ແລະ​ມີ​ພື້ນ​ຫລັງຕ່າງກັນ. [25] ໃນ 2017​, ຂະ​ຫນາດ​ຂອງ​ກອງທະຫານ​ໄດ້​ຄາດ​ຄະ​ເນ​ວ່າ​ມີ​ຫຼາຍ​ກ​່​ວາ 2,500 ສະ​ມາ​ຊິກ​, [27] ແຕ່​ຄາດ​ວ່າ​ຈະ​ມີ 900 ສະ​ມາ​ຊິກ​ໃນ 2022​. [28]
ຄຽບ Kyiv (/ˈ k iː j ɪ v / KEE -yiv, /k iː v / KEEV; Ukrainian, pronounced [ˈkɪjiu̯] (), Kiev (/ˈ k iː ɛ v /, KEE -ev, ຈາກ), ແມ່ນ​ນະ​ຄອນ​ຫຼວງ​ແລະ​ນະ​ຄອນ​ທີ່​ມີ​ປະ​ຊາ​ກອນ​ຫຼາຍ​ທີ່ ​ສຸດ ​ຂອງ ຢູເຄຣນ ​. ມັນແມ່ນພາກເຫນືອ-ພາກກາງຂອງ Ukraine ລຽບຕາມ ແມ່ນ້ຳ Dnieper. ມາຮອດວັນທີ 1 ມັງກອນ 2021, ປະຊາກອນຂອງຄ​ຽບແມ່ນ 2,962,180 ຄົນ, ເຮັດໃຫ້ Kyiv ເປັນ ເມືອງທີ່ມີປະຊາກອນຫຼາຍທີ່ສຸດອັນດັບທີ 7 ໃນເອີຣົບ.
Kyiv ເປັນສູນກາງອຸດສາຫະກໍາ, ວິທະຍາສາດ, ການສຶກສາ, ແລະວັດທະນະທໍາທີ່ສໍາຄັນໃນ ເອີຣົບຕາເວັນອອກ. ມັນເປັນທີ່ກຳເນີດຂອງອຸດສາຫະກໍາ ເຕັກໂນໂລຢີ ສູງ, ສະຖາບັນການສຶກສາຊັ້ນສູງ, ແລະສະຖານທີ່ປະຫວັດສາດ. ເມືອງມີລະບົບການ ຂົນສົ່ງສາທາລະນະ ແລະໂຄງສ້າງພື້ນຖານຢ່າງກວ້າງຂວາງ, ລວມທັງ ລົດໄຟໃຕ້ດິນ Kyiv.
ຊື່​ຂອງ​ເມືອງ​ດັ່ງ​ກ່າວ​ໄດ້​ມາ​ຈາກ​ຊື່​ຂອງ Kyi, ຫນຶ່ງ​ໃນ​ສີ່​ຜູ້​ກໍ່​ຕັ້ງ​ທີ່ເປັນຕຳນານ​. ໃນຊ່ວງປະຫວັດສາດຂອງມັນ, Kyiv, ແມ່ນຫນຶ່ງໃນເມືອງເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດໃນເອີຣົບຕາເວັນອອກ, ໄດ້ຜ່ານຫຼາຍຂັ້ນຕອນຂອງການມີຊື່ສຽງແລະຄວາມມືດມົວ. ເມືອງອາດເປັນສູນກາງການຄ້າໃນຕົ້ນສະຕະວັດທີ 5. ການຕັ້ງຖິ່ນຖານ Slavic ໃນເສັ້ນທາງການຄ້າທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ລະຫວ່າງ Scandinavia ແລະ Constantinople, Kyiv ເຄີຍເປັນເມືອງຂຶ້ນຂອງ Khazars, ຈົນເຖິງການຍຶດເອົາໂດຍ Varangians (Vikings) ໃນກາງສະຕະວັດທີ 9. ພາຍໃຕ້ການປົກຄອງ Varangian, ເມືອງໄດ້ກາຍເປັນນະຄອນຫຼວງຂອງ Kievan Rus, ລັດ Slavic ຕາເວັນອອກ ທໍາອິດ. ຖືກທໍາລາຍ ຢ່າງສິ້ນເຊີງໃນລະຫວ່າງການ ບຸກລຸກຂອງມົງໂກນ ໃນປີ 1240, ນະຄອນໄດ້ສູນເສຍອິດທິພົນສ່ວນໃຫຍ່ຂອງຕົນໃນສັດຕະວັດທີ່ຈະມາເຖິງ. ມັນເປັນນະຄອນຫຼວງຂອງແຂວງທີ່ມີຄວາມສໍາຄັນຫນ້ອຍໃນເຂດນອກຂອງອານາເຂດທີ່ຄວບຄຸມໂດຍປະເທດເພື່ອນບ້ານທີ່ມີອໍານາດຂອງມັນ, ທໍາອິດ ລິທົວເນຍ, ຫຼັງຈາກນັ້ນ ໂປໂລຍ ແລະໃນທີ່ສຸດ ລັດເຊຍ.
ທຸງ​ຂອງ Crimea (ໃຊ້​ໂດຍ​ທັງ​ອູ​ແກຣນ​ເປັນ​ທຸງ​ຂອງ ​ສາ​ທາ​ລະ​ນະ​ລັດປົກຄອງ​ຕົນ​ເອງ Crimea ແລະ​ລັດ​ເຊຍ​ເປັນ​ທຸງ​ຊາດ ​ຂອງ ສາທາລະນະລັດໄຄຣເມຍ ​)
ໄຄຣເມຍ (/k r aɪ ˈ m iː ə /) ແມ່ນ ແຫຼມ ຢູ່ໃນ ເອີຣົບຕາເວັນອອກ. ມັນຕັ້ງຢູ່ຕາມຊາຍຝັ່ງພາກເຫນືອຂອງ ທະເລດໍາ, ແລະມີປະຊາກອນ 2.4 ລ້ານຄົນ, ປະກອບດ້ວຍຊາວ ລັດເຊຍ ສ່ວນໃຫຍ່ທີ່ມີຊົນເຜົ່າ ອູແກຣນ ແລະ Crimean Tatar ຈຳນວນຫລວງຫລາຍ, ແລະອື່ນໆ. ແຫຼມແມ່ນອ້ອມຮອບເກືອບທັງຫມົດໂດຍທະເລດໍາແລະທະເລຂະຫນາດນ້ອຍຄື ທະເລ Azov; ມັນຕັ້ງຢູ່ທາງທິດໃຕ້ຂອງ Kherson Oblast ໃນ ຢູເຄຣນ, ເຊິ່ງມັນເຊື່ອມຕໍ່ໂດຍ Isthmus ແຫ່ງ Perekop, ແລະພາກຕາເວັນຕົກຂອງ Krasnodar Krai ໃນ ລັດເຊຍ, ເຊິ່ງມັນໄດ້ຖືກແຍກອອກໂດຍ ຊ່ອງແຄບ Kerch ເຖິງແມ່ນວ່າເຊື່ອມຕໍ່ໂດຍ ຂົວ Crimean ຕັ້ງແຕ່ປີ 2018. Arabat Spit ຕັ້ງຢູ່ທາງທິດຕາເວັນອອກສຽງເໜືອຂອງມັນ, ເປັນດິນແຄບຍາວທີ່ແຍກລະບົບທະເລສາບທີ່ມີຊື່ວ່າ Sivash ຈາກທະເລ Azov. ຂ້າມທະເລດໍາໄປທາງທິດຕາເວັນຕົກແມ່ນ Romania ແລະພາກໃຕ້ແມ່ນ ຕັວກກີ.
ດອນບັສ ຫຼື Donbass (UK: / d ɒ n ˈ b ɑː s /, US: / ˈ d ɑː n b ɑː s, d ʌ n ˈ b æ s /; Ukrainian  [donˈbɑs];  [dɑnˈbɑs]) ເປັນເຂດປະຫວັດສາດ, ວັດທະນະທໍາ, ແລະເສດຖະກິດໃນພາກຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ຂອງ Ukraine. ພາກສ່ວນຂອງ Donbas ຖືກຄວບຄຸມໂດຍກຸ່ມແບ່ງແຍກດິນແດນທີ່ເປັນຜົນມາຈາກ ສົງຄາມລັດເຊຍ - ຢູເຄລນ: ສາທາລະນະລັດປະຊາຊົນ ດອນເນັດສຄ໌ ແລະສາທາລະນະລັດ ປະຊາຊົນ ລູຮານສຄ໌. ຄໍາວ່າ "Donbas" ແມ່ນ ໜ່ວຍຄຳຄວບ ສ້າງຂຶ້ນຈາກ " Donets Basin ", ເປັນຕົວຫຍໍ້ຂອງ " Donets Coal Basin " (Ukrainian; ໂຣ). ຊື່ຂອງອ່າງຖ່ານຫີນແມ່ນອ້າງເຖິງ Donets Ridge; ແລະຕໍ່ມາ ແມ່ນ ກ່ຽວ ຂ້ອງ ກັບ ແມ່ນ້ຳ Donets.
ມີຫຼາຍຄໍານິຍາມກ່ຽວກັບຂອບເຂດຂອງພາກພື້ນ. ຄໍານິຍາມທົ່ວໄປທີ່ສຸດໃນການນໍາໃຊ້ໃນປັດຈຸບັນຫມາຍເຖິງພາກພື້ນ Donetsk ແລະ Luhansk ຂອງຢູເຄລນ, ໃນຂະນະທີ່ເຂດ ຂຸດຄົ້ນບໍ່ຖ່ານຫີນ ປະຫວັດສາດບໍ່ລວມເອົາພາກສ່ວນຂອງເຂດປົກຄອງຕົນເອງເຫຼົ່ານີ້, ແລະລວມທັງເຂດ Dnipropetrovsk Oblast ແລະ ພາກໃຕ້ຂອງລັດເຊຍ. ເຂດ Euroregion ທີ່ມີຊື່ດຽວກັນແມ່ນປະກອບດ້ວຍເຂດປົກຄອງຕົນເອງ Donetsk ແລະ Luhansk ໃນ Ukraine ແລະ Rostov Oblast ໃນລັດເຊຍ. Donbas ໄດ້ສ້າງຊາຍແດນປະຫວັດສາດລະຫວ່າງ Zaporizhian Sich ແລະ Don Cossack Host. ມັນ​ເປັນ​ເຂດ​ຂຸດ​ຄົ້ນ​ຖ່ານ​ຫີນ​ທີ່​ສໍາ​ຄັນ​ນັບ​ຕັ້ງ​ແຕ່​ທ້າຍ​ສັດ​ຕະ​ວັດ​ທີ 19​, ໃນ​ເວ​ລາ​ທີ່​ມັນ​ໄດ້​ກາຍ​ເປັນ​ອາ​ນາ​ເຂດ​ອຸດ​ສາ​ຫະ​ກໍາ​ຢ່າງ​ຫຼວງ​ຫຼາຍ​.
ໃນເດືອນມີນາ 2014, ປະຕິບັດຕາມການເຄື່ອນໄຫວປະທ້ວງ Euromaidan ແລະການ ປະຕິວັດກ່ຽວກັບກຽດສັກສີ, ດິນແດນຢຽດຍາວຂອງ Donbas ໄດ້ຖືກຍຶດຄອງໂດຍຄົນທີ່ນິຍົມລັດເຊຍ ແລະ ຄວາມບໍ່ສະຫງົບຕ້ານລັດຖະບານ. ຄວາມບໍ່ສະຫງົບນີ້ຕໍ່ມາໄດ້ກາຍ ເປັນສົງຄາມ ລະຫວ່າງກໍາລັງຂອງລັດຖະບານຢູເຄລນກັບພວກແບ່ງແຍກດິນແດນຂອງລັດເຊຍແລະສະຫນັບສະຫນູນລັດເຊຍທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບ Donetsk ແລະ Luhansk "ສາທາລະນະປະຊາຊົນ", ເຊິ່ງໄດ້ຮັບການສະຫນັບສະຫນູນຈາກ ລັດເຊຍ ເປັນສ່ວນຫນຶ່ງຂອງສົງຄາມ Russo-Ukrainian ທີ່ກວ້າງຂວາງ, ເຊິ່ງຍັງຄົງຢູ່. ດຳເນີນໄປຈົນເຖິງປີ 2022. ສາທາລະນະລັດທັງສອງບໍ່ໄດ້ຮັບການຍອມຮັບຈາກສາກົນ ຈົນກ່ວາລັດເຊຍໄດ້ຮັບການຍອມຮັບໃນປີ 2022. ຂໍ້​ຂັດ​ແຍ່ງ​ດັ່ງກ່າວ​ໄດ້​ເຮັດ​ໃຫ້​ເຂດ Donbas ​ແບ່ງ​ອອກ​ລະຫວ່າງ​ເຂດ​ດິນ​ແດນ​ທີ່​ອູ​ແກຣນ​ຄວບຄຸມ​, ປະກອບ​ເປັນ​ປະມານ 2/3 ຂອງ​ພາກ​ພື້ນ, ​ແລະ​ເຂດ​ດິນ​ແດນ​ທີ່​ຄວບຄຸມໂດຍ​ລັດ​ເຊຍ, ປະກອບ​ດ້ວຍ​ປະມານ 1/3. ຣັດ​ເຊຍ​ສືບ​ຕໍ່​ເປີດ ​ການ​ບຸກ​ໂຈມ​ຕີ​ຢ່າງ​ເຕັມ​ຮູບແບບ ​ໃນ​ຢູເຄຣນ, ລວມ​ທັງ​ເຂດ Donbas ທີ່​ລັດ​ຖະ​ບານ​ຢູ​ແກຼນ​ຄວບ​ຄຸມ​ໃນ​ເດືອນ​ກຸມ​ພາ 2022.
ກ່ອນສົງຄາມ, ເມືອງ Donetsk (ຕອນນັ້ນເປັນນະຄອນທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດທີຫ້າໃນ ຢູເຄຣນ) ໄດ້ຖືກພິຈາລະນາເປັນ ນະຄອນຫຼວງ ທີ່ບໍ່ເປັນທາງການຂອງ Donbas. ຕົວເມືອງໃຫຍ່ (ຫຼາຍກວ່າ 100,000 ຄົນ) ຍັງປະກອບມີ Luhansk, Mariupol, Makiivka, Horlivka, Kramatorsk, Sloviansk, Alchevsk, Sievierodonetsk ແລະ Lysychansk. ດຽວນີ້  ເມືອງ Kramatorsk ແມ່ນສູນກາງບໍລິຫານຊົ່ວຄາວຂອງ Donetsk Oblast, ໃນຂະນະທີ່ສູນກາງຊົ່ວຄາວຂອງ Luhansk Oblast ແມ່ນ Sievierodonetsk.
ມະປຸຈເ ແມ່ນກຸ່ມຂອງຊາວພື້ນເມືອງຂອງພາກໃຕ້ຂອງພາກກາງຂອງ ຊີລີ ໃນປັດຈຸບັນແລະຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ຂອງ ປະເທດອາກຊັງຕິນ.
ເກ (ອັງກິດ: Gay) ຫມາຍເຖິງບຸກຄົນຮັກຮ່ວມເພດ ເດີມທີຫມາຍຄວາມວ່າ 'ບໍ່ເປັນຫ່ວງ', 'ມີຄວາມສຸກ' ຫຼື 'ສົດໃສ'
ໃນທົດສະວັດ 1960 ຄຳວ່າ "ເກ" ໄດ້ກາຍເປັນຄໍາທີ່ນິຍົມໃນກຸ່ມຜູ້ຊາຍຮັກຮ່ວມເພດ ແລະໄດ້ຖືກນໍາໃຊ້ຢ່າງກວ້າງຂວາງໃນປະຈຸບັນ
ວີທີວີ 3 ອອກອາກາດຢ່າງເປັນທາງການແຕ່ວັນທີ 31 ມີນາ 1996 ອອກອາກາດທາງຊ່ອງດຽວກັນ VTV1 ແລະ VTV2 ເວລາ 12:00 – 19:00 ໂມງ (ມື້ອາທິດ) ແລະ 10:00 – 19:00 ໂມງ (ທ້າຍອາທິດ). ດ້ວຍ​ບັນດາ​ລາຍການ​ບັນ​ເທິງ​ທີ່​ໜ້າ​ປະ​ທັບ​ໃຈ​ຄື SV 96, ງານ​ກິລາ​ລະຫວ່າງ​ແຂວງ, ຮຸ້ງ 7 ​ສີ ​ໄດ້​ດຶງ​ດູດ​ຜູ້​ຊົມ​ເປັນ​ຈຳນວນ​ຫຼວງ​ຫຼາຍ​ບໍ່​ພຽງ​ແຕ່​ຢູ່ ຫວຽດນາມ ​ເທົ່າ​ນັ້ນ ຫາກ​ຍັງ​ຢູ່​ອາຊີ​ຕາ​ເວັນ​ອອກ​ສ່ຽງ​ໃຕ້​ອີກ​ດ້ວຍ. ເດືອນ​ກໍ​ລະ​ກົດ​ປີ 1996, VTV3 ໄດ້​ອອກ​ອາ​ກາດ​ກ່ຽວ​ກັບ​ດາວ​ທຽມ​ໄທ​com​, ພ້ອມ​ກັບ VTV1 ແລະ VTV2​. ຕັ້ງແຕ່ວັນທີ 1 ຕຸລາ 1997, VTV3 ເລີ່ມແຍກຕົວອອກດາວທຽມ, ແລະ ອະນາລັອກຢູ່ຮ່າໂນ້ຍ ແລະນະຄອນໂຮ່ຈີມິນ. ຢູ່​ນະຄອນ​ໂຮ່ຈິ​ມິນ, ​ໄລຍະ​ເວລາ​ຂອງ​ໂຄງການ​ໄດ້​ຂະຫຍາຍ​ອອກ​ເປັນ 24 ຊົ່ວ​ໂມງ. ເລີ່ມແຕ່ວັນທີ 1 ເມສາ 1998, VTV3 ໄດ້ແຍກອອກອາກາດທາງດາວທຽມ, ອອກອາກາດເປັນຊ່ອງແຍກຕ່າງຫາກ, ອອກອາກາດແຕ່ເວລາ 10 ໂມງເຊົ້າ (ທ້າຍອາທິດ) ຫາ 12 ທ່ຽງ (ມື້ອາທິດ) – 24 ຊົ່ວໂມງ. ເລີ່ມແຕ່ວັນທີ 1 ມັງກອນ 2002, VTV3 ອອກອາກາດ 18 ຊົ່ວໂມງ/ມື້. ເນື່ອງຈາກມີຄວາມຕ້ອງການຜູ້ເບິ່ງໂທລະພາບສູງ, VTV3 ເລີ່ມອອກອາກາດ 24/24h ເລີ່ມແຕ່ເດືອນກັນຍາ 2006. ວັນທີ 31 ມີນາ 2013, VTV3 ເລີ່ມອອກອາກາດແບບ HD, ມາຮອດວັນທີ 1 ມິຖຸນາ 2013, ຊ່ອງໄດ້ອອກອາກາດຢ່າງເປັນທາງການໃນຄຸນນະພາບ HD. ເລີ່ມແຕ່ວັນທີ 16 ກັນຍາ 2016, VTV3 ຊິງຄ໌ສະຕຣີມ SD ແລະ HD, ອອກອາກາດດ້ວຍຄຸນນະພາບ 1080i Full HD. ເລີ່ມແຕ່ວັນທີ 19 ມີນາ 2020, ເນື່ອງຈາກການຕໍ່ສູ້ກັບ COVID 19, VTV3 ໄດ້ຫຼຸດໄລຍະເວລາລົງເຫຼືອ 19 ຊົ່ວໂມງ/ມື້. ເລີ່ມ​ແຕ່​ວັນ​ທີ 1 ພຶດສະພາ​ຂອງ​ປີ​ດຽວ​ກັນ, VTV3 ກັບ​ຄືນ​ມາ​ອອກ​ອາກາດ​ໃນ​ວັນ​ທີ 24/24.
ລາງ.
ລາຍລະອຽດ: ລາຍການອອກອາກາດຂອງ ອອງນານີລ ວຽດນາມ
ເບິ່ງວີທີວີ 3 ສະບັບເກມ ເຈົ້າມີເງິນຫຼາຍ ເຈົ້າຕ້ອງອ່ານໃຫ້ຈົບ: ທາ
VTV 1 ແມ່ນ ໂທລະພາບຫວຽດນາມ ຂ່າວ-ການເມືອງ-ສັງຄົມ, ອອກອາກາດວັນທີ 7 ກັນຍາ 1970.
ຊ່ອງ​ນີ້​ເຄີຍ​ເປັນ​ຊ່ອງ​ຂ່າວ​ທົ່ວ​ໄປ​ກ່ຽວ​ກັບ​ກິລາ ​ແລະ ການ​ບັນ​ເທິງ ຈົນ​ເຖິງ VTV3 ເກີດ​ໃນ​ປີ 1996, ​ເມື່ອ​ຊ່ອງ VTV1 ​ໄດ້​ກາຍ​ເປັນ​ຊ່ອງ​ຂ່າວ​ທົ່ວ​ໄປ. ມັນ​ຍັງ​ສະ​ແດງ​ຂໍ້​ມູນ​ໃນ​ພາ​ສາ​ຫວຽດ​ນາມ​, ໃນ​ເມື່ອ​ກ່ອນ​ເປັນ​ພາ​ສາ​ອັງ​ກິດ​ແລະ​ພາ​ສາ​ຝຣັ່ງ​. ນັບ​ແຕ່​ວັນ​ທີ 15/6/2011, VTV1 ​ໄດ້​ເປັນ​ຊ່ອງ​ຂ່າວ 24/7 ​ແຫ່ງ​ທຳ​ອິດ​ກ່ຽວ​ກັບ​ການ​ເມືອງ, ຂ່າວ ​ແລະ ຂ່າວ​ທົ່ວ​ໄປ​ຫວຽດນາມ. VTV1 ປະຕິບັດ​ໜ້າ​ທີ່​ການ​ເມືອງ​ທີ່​ພັກ​ກອມ​ມູນິດ​ຫວຽດນາມ ​ໄດ້​ມອບ​ໝາຍ​ໃຫ້, ລັດ ​ແລະ ລັດ, ​ໃນ​ນັ້ນ​ມີ​ບົດບາດ​ດ້ານ​ຂໍ້​ມູນ​ຂ່າວສານ, ໂຄສະນາ​ເຜີຍ​ແຜ່, ກຽດ​ສັກ​ສີ ​ແລະ ອິດ​ທິພົນ​ຂອງ​ລະບອບ. ຂ່າວ, ໂທລະພາບ ແລະວິທະຍຸໃນ ຫວຽດນາມ..
ວັນທີ 1 ເມສາ 2014, VTV1 ເລີ່ມອອກອາກາດແບບ HD. ສາມປີຕໍ່ມາ, ຊ່ອງໄດ້ອອກອາກາດແບບ Full HD ເຕັມເວລາ (1080i).
ໂນຍຂີ້.
VTV1 ໃຊ້ເວລາສ່ວນໃຫຍ່ໃນລາຍການ ຂ່າວ, ການເມືອງ ສ້າງໂດຍກົມຂ່າວ VTV ດ້ວຍຖັນແຖວ ຂ່າວ ສະບັບປັບປຸງເພື່ອແຈກຢາຍ ຂ່າວ ໃຫ້ແກ່ປະຊາຊົນ. ​ແລະ​ພ້ອມ​ກັນ​ນັ້ນ​ຍັງ​ເນັ້ນ​ໜັກ​ເຖິງ​ບົດບາດ​ສຳຄັນ​ຂອງ​ການ​ໂຄສະນາ​ເຜີຍ​ແຜ່​ແລະ​ການ​ຊີ້​ນຳ​ຄວາມ​ເຫັນ​ຂອງ​ປະຊາຊົນ. ນອກຈາກນັ້ນ, ໃນບາງເວລາ, VTV1 ຍັງໃຊ້ເວລາອອກອາກາດລາຍການໂທລະພາບ ໂທລະພາບຫວຽດນາມ, ພ້ອມກັບຮູບເງົາຫວຽດນາມ ແລະ ແຫ່ງຊາດອື່ນໆ, ເປັນຕົ້ນລາຍການສັງຄົມທີ່ຫນ້າສົນໃຈ.
" ລາຍລະອຽດ: ລາຍການອອກອາກາດຂອງ ອອງນານີລ ວຽດນາມ
HTV7 ​ແມ່ນ​ຊ່ອງ​ການ​ບັນ​ເທີງ​ທາງ​ດ້ານ​ວັດ​ທະ​ນະ​ທຳ​ທົ່ວ​ໄປ ຫວຽດ​ນາມ ອອກ​ອາ​ກາດ​ໂດຍ Prey Nokor (ນະ​ຄອນ​ໂຮ່​ຈິ​ມິນ) ແຕ່​ປີ 1986. ​ແມ່ນ​ຊ່ອງ​ໂທລະພາບ​ທີ່​ສຳຄັນ​ສຳລັບ​ປະຊາຊົນ​ຫວຽດນາມ ​ເວົ້າ​ສະ​ເພາະ ​ແລະ ອາຊີ​ຕາ​ເວັນ​ອອກ​ສ່ຽງ​ໃຕ້​ເວົ້າ​ລວມ. ຄວາມເຂັ້ມຂຸ້ນແລະການຕິດຕາມ.
HTV7 ເລີ່ມອອກອາກາດແບບທົດລອງໃນປີ 1985, ໃນເບື້ອງຕົ້ນໄດ້ແຈກຢາຍ HTV9 ເພື່ອເປັນໂຄງການທົດສອບສໍາລັບ HTV 7 OIRT. ຈາກນັ້ນ HTV ໄດ້ຫັນປ່ຽນເນື້ອໃນເປັນຊ່ອງໂຄສະນາ-ບໍລິການ ແລະ ຂ່າວບັນເທີງຕ່າງໆ, ແຕ່ເວລາ 18:00 – 23:00 ໂມງ ທຸກໆມື້ (ແທນທີ່ດ້ວຍລາຍການສະແດງລະຄອນ ແລະ ດົນຕີ) ແລະ ໄດ້ສືບຕໍ່ອອກອາກາດ HTV9 ໃນຕອນເຊົ້າເປັນເວລາຫຼາຍປີ. ປີ 1991 ແລະ 1992. ແຕ່ປີ 1990, HTV7 ອອກອາກາດ 12 ຊົ່ວໂມງ/ມື້ (ອອກອາກາດຕອນເຊົ້າຢູ່ HTV9 (ຕໍ່ມາອອກອາກາດລາຍການຕອນແລງ), ອອກອາກາດຕອນແລງແຕ່ 6 ໂມງແລງ). ນັບ​ຕັ້ງ​ແຕ່​ປີ 1996, HTV7 ໄດ້​ເລີ່ມ​ຍົກ​ເລີກ​ການ​ອອກ​ອາ​ກາດ​ຕອນ​ແລງ​ໃນ​ກອບ​ຕອນ​ເຊົ້າ, ເພີ່ມ​ເວ​ລາ​ຂອງ​ໂຄງ​ການ​ຕອນ​ແລງ​ຈາກ 5 ໂມງແລງ, ເພີ່ມເວລາອອກອາກາດຕອນແລງຈາກ 2 ໂມງແລງ. ວັນ​ທີ 31 ທັນ​ວາ 1999, HTV7 ແລະ HTV9 ໄດ້​ຮ່ວມ​ກັນ​ຈັດ​ຕັ້ງ​ໂຄງ​ການ​ພິ​ເສດ​ເພື່ອ​ສະ​ເຫຼີມ​ສະ​ຫຼອງ​ສະ​ຫັດ​ສະ​ວັດ​ໃໝ່​ເປັນ​ເວ​ລາ 34 ຊົ່ວ​ໂມງ.
ໃນຊຸມປີ 2000, HTV7 ອອກອາກາດຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງຈາກ 5:30 ໂມງເຊົ້າຫາ 16:00 ໂມງແລງທຸກໆມື້, ລາຍການບັນເທີງທີ່ບໍ່ຫນ້າເຊື່ອເລີ່ມປະກົດຕົວ, ພ້ອມກັບເນື້ອໃນຂອງຮູບເງົາ, ລະຄອນແລະດົນຕີໂດຍຜ່ານບັນດາລາຍການທີ່ປະສົບຜົນສໍາເລັດເຊັ່ນການປ່ຽນເນື້ອເພງ., ຂົວເພງ, ພາຍໃນ ແລະ ພາຍນອກ... ​ໃນ​ປີ 2003-2004, HTV7 ອອກ​ອາກາດ​ດີ​ຈີ​ຕອນ​ຢູ່​ຊ່ອງ​ດາວ​ທຽມ UHF HTV ທີ 39 Measat-2, ກວມ​ເອົາ​ການ​ຕິດ​ຕັ້ງ​ສະຖານີ​ໂທລະພາບ 40 ​ແຫ່ງ​ທົ່ວ​ຫວຽດນາມ, ​ໄດ້​ລົງ​ນາມ​ກັບ VTC HTV7 ກະຈາຍສຽງ​ດີ​ຈີ​ຕອນ​ຮັບ​ໃຊ້​ປະຊາຊົນ​ພາກ​ເໜືອ. ນັບຕັ້ງແຕ່ປີ 2005 ໄດ້ເຫັນການລະເບີດຂອງເກມເຊັ່ນ: Family Feud, Deal or No Deal, Beyond Yourself, Dream House, Supermarket Sweep.. ແລະການປະກົດຕົວຂອງຮູບເງົາຫວຽດນາມທ້າຍອາທິດເວລາ 9 ໂມງເຊົ້າຂອງວັນອັງຄານ 5 - ວັນອາທິດເຮັດໃຫ້ HTV7 ດຶງດູດແລະໃຫ້ບໍລິການ ຜູ້ຊົມ, HTV7 ເລີ່ມອອກອາກາດຕະຫຼອດ 24 ຊົ່ວໂມງແຕ່ວັນທີ 1 ມິຖຸນາ 2005. ໃນປີ 2008, HTV7 ຂະຫຍາຍອອກ. ຕອນແລງເວລາບັນເທີງຈົນເຖິງ 18:00 ໂມງ, ວັນຈັນ ຫາ ວັນອາທິດ, ປັບປຸງຂ່າວຕ່າງປະເທດ, ພ້ອມກັບການອອກອາກາດທາງດາວທຽມ Vinasat 1, ພ້ອມດ້ວຍຊ່ອງ HTV9 ແລະ HTV ອື່ນໆ.
ໃນຕົ້ນປີ 2010 ເຫັນວ່າວິກິດການຂອງຊ່ອງ HTV7 ດ້ວຍການອອກລາຍການເທື່ອລະກ້າວ, ແຕ່ຜົນສຳເລັດຂອງ HTV7 ເລີ່ມຕົ້ນໃນປີ 2012 ເມື່ອເຖິງເວລາກຳນົດເວລາສຳລັບເລື່ອງນິຍາຍຫວຽດນາມ ໂດຍປ່ຽນຕາຕະລາງການບັນເທີງໃນຄືນ. ຕອນບ່າຍ... 60 ວິນາທີທີ່ອອກອາກາດເວລາ 18:30 ໂມງ, ສັງຄົມຮ່ວມມືຊື້ສິດອອກອາກາດລາຍການໂທລະພາບຕົວຈິງ... HTV7 ພວມຄ່ອຍໆດຶງດູດຜູ້ຊົມຜ່ານລາຍການຕ່າງໆເຊັ່ນ Sound Duel. ດົນຕີ, ແມ່ຍິງອິຕາລີ - ຄໍາເວົ້າຂອງຜູ້ຊາຍ, ສິ່ງທີ່ທ່ານຫມໍເວົ້າ, taxis ໂຊກດີ, ການແຂ່ງຂັນກັບການເຕັ້ນ, ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ນໍາ, ຄວາມລຶກລັບ, laughter ແລະ defeat...
ໃນວັນທີ 19 ພຶດສະພາ 2013, HTV7 ພ້ອມກັບ HTV9 ເລີ່ມອອກອາກາດ 1080p Full HD. ໃນເດືອນພະຈິກ 2014, HTV7 ໄດ້ອອກອາກາດທາງໂທລະພາບເທິງດິນດິຈິຕອນ DVB-T2 (33 UHF), ການປ່ຽນແປງທີ່ສໍາຄັນຈາກປີ 2015. ວັນທີ 15 ມິຖຸນາ 2016, HTV7 ໄດ້ຫຼຸດຄື້ນອະນາລັອກຢ່າງເປັນທາງການ. ຕັ້ງແຕ່ເດືອນຕຸລາ 2016 ເປັນຕົ້ນມາ HTV7 ໄດ້ເລີ່ມປ່ຽນລາຍການ ແລະ ເວລາສະແດງລາຍການໃໝ່ໆຫຼາຍລາຍການເຊັ່ນ: I Can See You Voice, Mysterious Singer... ແລະ ດຶງດູດຜູ້ຊົມມາຈົນເຖິງປັດຈຸບັນມີລາຍການບັນເທີງ 4 ໂມງແລງ (ມື້ເຮັດວຽກ) 1 ເຟຣມ ແລະ ຮູບເງົາ ນິຍາຍ ຫວຽດນາມ 1 ເລື່ອງ, ໃນນັ້ນ ມີຮູບເງົາ ນິຍາຍຕ່າງປະເທດ 4 ເລື່ອງ ແລະ ກອບຂ່າວ 3 ເລື່ອງ. ໂດຍສະເພາະສໍາລັບ 3 ທ້າຍອາທິດ, HTV7 ສະແດງລາຍການບັນເທີງຫຼາຍ.
HTV9 ເປັນຊ່ອງຂ່າວ-ການເມືອງ-ສັງລວມຂອງ ໂທລະພາບນະຄອນໂຮ່ຈິມິນ ອອກອາກາດ 23.5/24h ປະຈໍາວັນ. ນີ້​ແມ່ນ​ຫນຶ່ງ​ໃນ​ສອງ​ຊ່ອງ​ທາງ​ການ​ຕົ້ນ​ຕໍ​ຂອງ HTV ແລະ​ຊ່ອງ​ທາງ​ທໍາ​ອິດ​ຂອງ​ສະ​ຖາ​ນີ​.
​ເນື້ອ​ໃນ​ສ່ວນ​ໃຫຍ່​ຂອງ HTV9 ​ແມ່ນ​ສຸມ​ໃສ່​ນະ​ໂຍບາຍ ​ແລະ ທັດສະນະ​ຂອງ​ນະຄອນ ​ໂຮ່ຈີ​ມິນ ​ແລະ ພາກ​ໃຕ້. HTV9 ປະກອບມີຈົດຫມາຍຂ່າວ (6:00, 11:30, 20h00), ສື່ມວນຊົນສັງຄົມ (60 ວິນາທີ, 12 ທ່ຽງທ່ຽງ) ພ້ອມກັບການສະແດງທົ່ວໄປແລະເກມ, ລາຍການສົນທະນາທີ່ອອກອາກາດໃນລະຫວ່າງແລະໃນຕອນທ້າຍຂອງມື້ນັ້ນ. ອາທິດພ້ອມກັບຮູບເງົາພິເສດ.
Sgr A ແລະສະພາບແວດລ້ອມ, ດັ່ງທີ່ເຫັນຢູ່ຄວາມຍາວຄື້ນ 90 cm ຕາມ very large Array
Sagittarius A ຫຼື Sgr A ແມ່ນ ແຫຼ່ງວິທະຍຸ ທີ່ຊັບຊ້ອນຢູ່ ໃຈກາງ ຂອງທາງ ຊ້າງເຜືອກ ເຊິ່ງປະກອບມີ ຫຼຸມດໍາ ຂະໜາດມະໂຫລານ. ມັນຕັ້ງຢູ່ໃນ ກຸ່ມດາວ Sagittarius, ແລະຖືກເຊື່ອງໄວ້ຈາກການເບິ່ງຢູ່ໃນ ຄວາມຍາວຂອງຄື້ນ optical ໂດຍເມກຂະຫນາດໃຫຍ່ຂອງ ຂີ້ຝຸ່ນໂຄສມິກ (cosmic dust) ໃນແຂນແບບວົງກົ້ນຫອຍຂອງທາງຊ້າງເຜືອກ.
ມັນປະກອບດ້ວຍສາມອົງປະກອບ: ທີ່ເຫຼືອຂອງ supernova Sagittarius A ຕາເວັນອອກ, ໂຄງສ້າງ ແບບວົງກົ້ນຫອຍ Sagittarius A West, ແລະແຫຼ່ງວິທະຍຸທີ່ຫນາແຫນ້ນທີ່ສົດໃສຢູ່ໃຈກາງຂອງວົງກົ້ນຫອຍ, Sagittarius A* ("Sagittarius A-star"). ການຊ້ອນກັນສາມຢ່າງນີ້: Sagittarius A ຕາເວັນອອກແມ່ນໃຫຍ່ທີ່ສຸດ, ຕາເວັນຕົກປາກົດຢູ່ນອກໃຈກາງໃນຂອບເຂດຕາເວັນອອກ, ແລະ A * ຢູ່ໃຈກາງຂອງຕາເວັນຕົກ.
Monkeypox ຫຼື ຝີດາດລີງ' (ຊື່ທາງການ ໝາກສຸກລີງ) ເປັນ ພະຍາດຕິດຕໍ່ ທີ່ເກີດຈາກ ເຊື້ອໄວຣັສ monkeypox ທີ່ສາມາດເກີດຂື້ນໃນສັດບາງຊະນິດ, ລວມທັງຄົນເຮົາ. ອາການເລີ່ມມີ ອາການໄຂ້, ເຈັບຫົວ, ເຈັບກ້າມຊີ້ນ, ຕ່ອມນ້ຳເຫຼືອງໃຄ່ ແລະ ຮູ້ສຶກເມື່ອຍ. ອັນນີ້ຕາມມາດ້ວຍຕຸ່ມຜື່ນທີ່ເກີດເປັນ ຕຸ່ມ ແລະເປັນຕຸ່ມໆ. ເວລາຈາກການສຳຜັດກັບອາການເລີ່ມຕົ້ນແມ່ນປະມານ 10 ມື້. ໄລຍະເວລາຂອງອາການປົກກະຕິແມ່ນສອງຫາສີ່ອາທິດ.
Monkeypox ອາດຈະແຜ່ລາມຈາກການສຳຜັດກັບຊີ້ນ, ການກັດ ຫຼື ຂູດຂອງສັດ, ທາດແຫຼວໃນຮ່າງກາຍ, ວັດຖຸທີ່ປົນເປື້ອນ, ຫຼືການຕິດຕໍ່ໃກ້ຊິດກັບຜູ້ຕິດເຊື້ອ. ເຊື້ອໄວຣັສປົກກະຕິແຜ່ລາມຢູ່ໃນບັນດາ ສັດຈໍາພວກຫນູ ບາງຊະນິດ. ການບົ່ງມະຕິພະຍາດສາມາດຢືນຢັນໄດ້ໂດຍການທົດສອບ lesion ສໍາລັບ DNA ຂອງເຊື້ອໄວຣັສ. ພະຍາດດັ່ງກ່າວສາມາດມີລັກສະນະຄ້າຍຄືກັນກັບ ພະຍາດໝາກໃສ.
Anthony Norman Albanese (/ ˌ æ l b ə ˈ n iː z i / AL -bə-neez-ee ຫຼື / ˈ æ l b ə n iː z / AL -bə-neez; [nb 1] ເກີດວັນທີ 2 ມີນາ 1963) ເປັນນັກການເມືອງອົດສະຕາລີ ແລະເປັນ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີຄົນປັດຈຸບັນຂອງອົດສະຕຣາລີ. ທ່ານ​ໄດ້​ເປັນ ​ຜູ້​ນໍາ ​ພັກ​ແຮງ​ງານ​ອົດ​ສະ​ຕາ​ລີ (ALP) ນັບ​ຕັ້ງ​ແຕ່​ປີ 2019, ແລະ ​ເປັນ​ສະ​ມາ​ຊິກ​ລັດ​ຖະ​ສະ​ພາ (MP) ຂອງ Greyndler ນັບ​ຕັ້ງ​ແຕ່​ປີ 1996. ອາລບາເນເຊ ເຄີຍ ເປັນ ຮອງນາຍົກລັດຖະມົນຕີຂອງອົດສະຕາລີ ພາຍໃຕ້ ລັດຖະບານ Rudd ທີສອງ ໃນປີ 2013 ແລະ ເປັນ ລັດຖະມົນຕີ Cabinet ໃນລັດຖະບານ Rudd ແລະ Gillard ຈາກ 2007 ຫາ 2013.
Albanese ເກີດໃນ Sydney ກັບແມ່ ຄົນໄອແລນ - ອົດສະຕາລີ ແລະພໍ່ ຄົນອີຕາລີ. ລາວໄດ້ເຂົ້າ ມະຫາວິທະຍາໄລ St Mary's Cathedral, ກ່ອນທີ່ຈະໄປ ມະຫາວິທະຍາໄລ Sydney ເພື່ອສຶກສາດ້ານເສດຖະສາດ. ທ່ານ​ໄດ້​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ພັກ​ແຮງ​ງານ​ໃນ​ຖາ​ນະ​ເປັນ​ນັກ​ສຶກ​ສາ, ແລະ ກ່ອນ​ທີ່​ຈະ​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ລັດ​ຖະ​ສະ​ພາ​ໄດ້​ເຮັດ​ວຽກ​ເປັນ​ເຈົ້າ​ໜ້າ​ທີ່​ພັກ​ ແລະ​ນັກ​ຄົ້ນ​ຄ້​ວາ. Albanese ​ໄດ້​ຮັບ​ການ​ເລືອກ​ຕັ້ງ​ໃຫ້​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ສະພາ​ຜູ້​ແທນ ລາຊະ​ດອນ​ໃນ​ການ​ເລືອກ​ຕັ້ງ​ໃນ ​ປີ 1996, ຊະນະ​ທີ່​ນັ່ງ​ຂອງ ​ທ່ານ Grayndler ຢູ່ ​ລັດ New South Wales. ທ່ານໄດ້ຖືກແຕ່ງຕັ້ງເປັນ ຄະນະລັດຖະບານ ຄັ້ງທໍາອິດໃນປີ 2001 ໂດຍ Simon Crean ແລະໄດ້ດໍາເນີນການໃນຫຼາຍພາລະບົດບາດ, ໃນທີ່ສຸດກາຍເປັນ ຜູ້ຈັດການຝ່າຍຄ້ານທຸລະກິດ ໃນປີ 2006.
Chadchart Sittipunt (Thai ชัชชาติ, RTGS: Chatchat Sitthiphan, pronounced [t͡ɕʰát.t͡ɕʰâːt sìt.tʰí(ʔ).pʰān]; ເກີດເມື່ອວັນທີ 24 ພຶດສະພາ 1966) ເປັນນັກການເມືອງ, ວິສະວະກອນ, ສາດສະດາຈານ, ເປັນຜູ້ວ່າລາຊະການ ບາງກອກ
ກ່ອນ​ໜ້າ​ນີ້ ທ່ານ​ເຄີຍ​ເປັນ ​ລັດຖະມົນຕີ​ກະຊວງ​ຄົມມະນາຄົມ​ຂົນ​ສົ່ງ ​ແຕ່​ປີ 2012 ຫາ 2014. ​ໃນ​ປີ 2019, ທ່ານ​ໄດ້​ປະກາດ​ຄວາມ​ຕັ້ງ​ໃຈ​ລົງ​ແຂ່ງຂັນ​ໃນ​ການ​ເລືອກ​ຕັ້ງ​ຜູ້ວ່າ ຫຼື ເຈົ້າແຂວງ ​ບາງກອກ​ປີ 2022 ​ໃນ​ຖານະ​ເປັນ​ຜູ້​ລົງສະໝັກ​ຮັບ​ເລືອກ​ຕັ້ງ​ອິດສະຫຼະ.
Carlo Ancelotti (ເກີດ 10 ເດືອນມິຖຸນາ 1959) ເປັນ ຜູ້ຈັດການບານເຕະ ມືອາຊີບຊາວອິຕາລີ ແລະອະດີດນັກເຕະ ຜູ້ທີ່ເປັນຜູ້ຈັດການຂອງສະໂມສອນ La Liga Real Madrid. ລາວ​ໄດ້​ຮັບ​ຖື​ວ່າ​ເປັນ​ຫນຶ່ງ​ໃນ​ຜູ້​ຈັດ​ການ​ທີ່​ຍິ່ງ​ໃຫຍ່​ທີ່​ສຸດ​ແລະ​ປະສົບ​ຜົນ​ສໍາ​ເລັດ​ທີ່​ສຸດ​ຕະ​ຫຼອດ​ເວ​ລາ​, ແລະ​ເປັນ ​ຜູ້​ຈັດ​ການສະໂມສອນ UEFA ທີ່ຊະນະເລີດແປດລາຍການ.
ແອນເຊລັອຕຕິ ເປັນ ຜູ້ຈັດການພຽງຄົນດຽວທີ່ໄດ້ແຊ້ມ ຢູ ຟາ ແຊ້ມປ້ຽນລີກ 4 ຄັ້ງ (ສອງຄັ້ງກັບ ເອຊີ ມິລານ ແລະ ຣີລ ມາດຣິດ ສອງຄັ້ງ).
ພຣະພຸດທະສາດສະໜາ ຫຼື ສາດສະໜາພຸດ ເປັນສາດສະໜາທີ່ມຸ່ງເນັ້ນເພື່ອການພົ້ນໄປຈາກຄວາມທຸກ ແລະ ສອນໃຫ້ຮູ້ຈັກກັບຄວາມທຸກ ແລະ ວິທີການທີ່ຈະ ຫຼຸດພົ້ນຈາກຄວາມທຸກທັງປວງ ຫຼື ເອີ້ນວ່າ ອະວິຊຊາ (ຄວາມບໍ່ຮູ້ຄວາມຈິງໃນທັມມະຊາດ) ອັນເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຄວາມທຸກທັງປວງຄື ໂລພະ (ຄວາມໂລບ), ໂທສະ (ຄວາມໂກດ) ແລະ ໂມຫະ (ຄວາມຫຼົງ)ເນັ້ນການທຳຄວາມເຂົ້າໃຈ ແລະ ປະຕິບັດດີປະຕິບັດຊອບດ້ວຍປັນຍາຂອງຕົນເອງ ຈົນຮູ້ເຫດແລະຜົນວ່າສິ່ງນີ້ມີ ສິ່ງນັ້ນຈິ່ງມີ ແລະ ຄວາມເປັນໄປຕາມທັມມະຊາດ ແລະ ສັດຕະວະໂລກທີ່ເປັນໄປຕາມກົດແຫ່ງກັມ ດ້ວຍຄວາມບໍ່ປະໝາດໃນຊີວິດໃຫ້ ມີຄວາມສຸກທັງໃນໂລກນີ້ ແລະ ໂລກໜ້າ, ດ້ວຍການສະສົມບຸນບາຣະມີຕະຫຼອດເຖິງການບັນລຸພຣະນິບພານເຊິ່ງເປັນທີ່ສຸດຂອງການດັບຄວາມທຸກທັງປວງ.
ພຣະພຸດທະເຈົ້າໝາຍເຖິງຜູ້ກໍ່ຕັ້ງພຣະພຸດທະສາດສະໜາ ກ່ອນ ຄ.ສ ໕໖໓ ກຳເນີດໃນເຊື້ອສາຍສາກະຍະວົງ ແຫ່ງເມືອງກະບີນລະພັດ ຊົມພູທະວີບ(ປະເທດອິນເດຍ)ເດີມຊົງມີນາມສິດທັດຖະ ແປວ່າ: ຜູ້ສຳເຣັດເເລ້ວເຊິ່ງທຸກຄວາມປຣາຖນາທຸກປະການ. ນອກຈາກນີ້ພຣະອົງຍັງມີສົມມຸດຍານາມທີ່ເປັນຊື່ຮຽກພຣະອົງອີກຫຼາຍຢ່າງເຊິ່ງຂື້ນກັບກາລະໂອກາດແລະຜູ້ທີ່ສັດທາໃນທັມມະຂອງພຣະອົງເຊັ່ນ ພຣະສາມະນະໂຄດົມ(ພຣະສາມະນະໂຄຕະມະ),ພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ພຣະບໍຣົມມະສາດສະດາສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ, ພຣະສາກະຍະມຸນີ, ພຣະສັບພັນຍູ, ພຣະຊິນນະສີ, ພຣະທົດສະພົນລະຍານ, ພຣະພູມີພຣະພາກເຈົ້າ, ພຣະຕະຖາຄົດ ແລະອື່ນໆ ເຊິ່ງທັງໝົດທີ່ຮຽກເອີ້ນພຣະບໍຣົມມະສາດສະດາສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້ານັ້ນ ກໍ່ເພື່ອເປັນບູຊາພຣະຄຸນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງພຣະອົງເຊິ່ງບໍ່ມີໃຜໃຫຍ່ຍິ່ງກວ່າ ປະເສີດຍິ່ງກວ່າພຣະອົງ
ຫົວໜ້າຫ້ອງ: ນໍ້າຝົນ ແພງພົມມາ
ຄະນະຫ້ອງ: ອາລີ່ ວົງພະຈັນ ແລະ ປາຊົ້ວຢີເລົ່າ
ຄູປະຈຳຫ້ອງ: ອຸ້ຍ ສອນດາລາ
ນໍ້າຝົນ ແພງພົມມາ ຫຼືຊື່ຫຼິ້ນວ່າ ນໍ້າຝົນ (ອັງກິດ: Namfon) ເປັນໜຶ່ງໃນຫົວໜ້າຫ້ອງ 2/3 ສົກຮຽນປີ 2021-2022
ຮອງ: ອາລີ່ ວົງພະຈັນ
ກຣຸງ ມໍ2/3 ຫຼື ກຸງ ມ2/3 (ອັງກິດ: Khong M2/3) ເປັນສຳນັກງານໃຫຍ່ຂອງ 3 ທີ່ຄວບຄຸມຂອບເຂດທັງໝົດຂອງຫ້ອງ ມ.2/3
ເລຂາ: ນັດດາ ນົນອາລີນສະຫວັດ
ຮອງເລຂາ: ຫົງຟ້າ ພິລາວົງ
ປະມຸກ: ອຸ້ຍ ສອນດາລາ
ປາຊົ້ວຢີເລົ່າ (ອັງກິດ: Pashtun) ເປັນຮອງຫົວໜ້າຫ້ອງ ແຫ່ງ 3 ຊາວລາວເຜົ່າມົ້ງຜູ້ຍິງ ແລະ ປະຕິບັດໜ້າທີ່ໄດ້ດີ.
ຮອງຈາກຮອງ: ອາລີ່ ວົງພະຈັນ
ວັນສິນ ບຸດດາວົງ ຊື່ຫຼິ້ນວ່າ ສິນ (ອັງກິດ: Onesin) ເປັນໜຶ່ງໃນຫົວໜ້າຫ້ອງ ມໍ2/2 ສົກຮຽນປີ 2021-2022
ເກີດທີ່: ບ້ານນານູ ເມືອງແປກ ແຂວງຊຽງຂວາງ
ບ້ານຢູ່ປັດຈຸບັນ: ບ້ານນານູ ເມືອງແປກ ແຂວງຊຽງຂວາງ
ໂຮງຮຽນມັດທະຍົມ: ໂຮງຮຽນ ມສ ລາດຮ້ວງ
ໂຮງຮຽນປະຖົມມູນນານູ ເປັນໂຮງຮຽນຂະໜາດນ້ອຍເອກະຊົນຕັ້ງຢູ່ ບ້ານນານູ ເມືອງແປກ ແຂວງຊຽງຂວາງ ປັດຈຸບັນແມ່ນຍົກເລີກການຮຽນ-ການສອນ ແລ້ວເນື່ອງຈາກບໍ່ມີຄູອາຈານ ສືບຕໍ່ການສອນ ໃນປະຈຸບັນແມ່ນໄດ້ໄປຮຽນທີ່
ໂຮງຮຽນ ມສ ລາດຮ້ວງ
ຜູ້ອຳນວຍການ: ສໍສົມພູ ບຸນທະວົງ
ສໍສົມພູ ບຸນທະວົງ ເປັນຜູ້ອຳນວຍການໂຮງຮຽນ ປະຖົມສົມບູນລາດຮ້ວງ ຫຼື ຜອ.ປະຖົມລາດຮ້ວງ
ບ່ອນເຮັດວຽກ: ໂຮງຮຽນ ປະຖົມສົມບູນ ລາດຮ້ວງ
ກອງສີ ພັນທະວີ ຫຼື ອາຈານກອງສີ ເປັນຜູ້ອຳນວຍການ ໂຮງຮຽນ ມສ ລາດຮ້ວງ
ບ່ອນເຮັດວຽກ: ໂຮງຮຽນ ມສ ລາດຮ້ວງ
"Festa della Repubblica" ( [ˈfɛsta della reˈpubblika]; ພາສາອັງກິດ: "Republic Day") ແມ່ນ ວັນຊາດອີຕາລີ ແລະ ວັນສ້າງຕັ້ງສາທາລະນະລັດອີຕາລີ, ເຊິ່ງໄດ້ສະເຫລີມສະຫລອງໃນວັນທີ 2 ມິຖຸນາ ຂອງທຸກໆປີ, ໂດຍມີການສະເຫຼີມສະຫຼອງຫຼັກໆໃນ Rome. "Festa della Repubblica" ແມ່ນຫນຶ່ງໃນ ສັນຍາລັກແຫ່ງຊາດຂອງອີຕາລີ.
ວັນ​ລະ​ນຶກ​ເຖິງ​ການ ​ລົງ​ປະ​ຊາ​ມະ​ຕິ ກ່ຽວກັບສະ​ຖາ​ບັນ​ທີ່​ຈັດ​ຂຶ້ນ​ໂດຍ​ການ​ລົງ​ຄະ​ແນນ​ສຽງ ​ທົ່ວ​ໄປ ​ໃນ​ປີ 1946, ໃນ​ນັ້ນ​ປະ​ຊາ​ຊົນ​ອີ​ຕາ​ລີ​ໄດ້​ຖືກ​ຮຽກ​ຮ້ອງ​ໃຫ້​ລົງ​ຄະ​ແນນ​ສຽງ​ເພື່ອ​ຕັດ​ສິນ​ໃຈ​ກ່ຽວ​ກັບ​ຮູບ​ແບບ​ຂອງ​ລັດ​ຖະ​ບານ​ ຫຼັງ​ຈາກ ​ສົງ​ຄາມ​ໂລກ​ຄັ້ງ​ທີ​ສອງ ​ແລະ​ການປະລາໄຊ ​ຂອງ ພວກຟາດຊິດ
ພິທີຂອງງານດັ່ງກ່າວ, ໄດ້ຈັດຂື້ນໃນກຸງ ໂຣມ, ປະກອບມີການວາງ ພວງມາລາ laurel ເປັນການລະນຶກເຖິງທະຫານນິລະນາມຂອງອິຕາລີ ທີ່ Altare della Patria ໂດຍ ປະທານປະເທດສາທາລະນະລັດອີຕາລີ ແລະ ຂະບວນແຫ່ທະຫານ ຕາມຖະໜົນຊື່ວ່າ Via dei Fori Imperiali ໃນກຸງ Rome.
ສາທາລະນະລັດ ສັງຄົມນິຍົມ ໂຊກາດ ຫຼື ສສ.ໂຊກາດ (ອັງກິດ: Sogad) ເປັນ ປະເທດຈຳລອງ ທີ່ອ້າງສິດທິການເປັນປະຊາທິປະໄຕແລະເປັນເອກະລາດ.
ເມືອງໃຫຍ່ສຸດ: Sogad City
ປະທານາທິບໍດີ: สติฟ โจ จอนนี่
ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ: สติฟ โจ จอนนี่
ສະກຸນເງິນ: ໂຊກາດ ດອນລ່າ
ພາສາທາງການ: ภาษาไทย (โซกาด)
ການເສື່ອມຄ່າຂອງ ສະກຸນເງິນ ແມ່ນການສູນເສຍມູນຄ່າຂອງ ສະກຸນເງິນ ຂອງປະເທດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບ ຫນຶ່ງ ຫຼື ຫຼາຍສະກຸນເງິນຕ່າງປະເທດ, ໂດຍປົກກະຕິແລ້ວ ໃນລະບົບ ອັດຕາແລກປ່ຽນທີ່ເລື່ອນລອຍ ໄດ້ທີ່ບໍ່ມີການເກັບຮັກສາມູນຄ່າສະກຸນເງິນຢ່າງເປັນທາງການ. ການແຂງຄ່າຂອງສະກຸນເງິນ ໃນບໍລິບົດດຽວກັນແມ່ນການເພີ່ມຂື້ນຂອງມູນຄ່າຂອງສະກຸນເງິນ. ການປ່ຽນແປງໃນໄລຍະສັ້ນໃນມູນຄ່າຂອງສະກຸນເງິນແມ່ນສະທ້ອນໃຫ້ເຫັນໃນການປ່ຽນແປງຂອງ ອັດຕາແລກປ່ຽນ.
ສາເຫດ.
ໃນລະບົບອັດຕາແລກປ່ຽນທີ່ເລື່ອນລອຍ, ມູນຄ່າຂອງສະກຸນເງິນຈະເພີ່ມຂຶ້ນ (ຫຼື ຫຼຸດລົງ) ຖ້າຄວາມຕ້ອງການຂອງມັນເພີ່ມຂຶ້ນ (ຫຼື ຫນ້ອຍລົງ) ກ່ວາການສະຫນອງ. ໃນໄລຍະສັ້ນ, ນີ້ສາມາດເກີດຂຶ້ນໄດ້ຢ່າງບໍ່ສາມາດຄາດເດົາໄດ້ສໍາລັບເຫດຜົນຕ່າງໆ, ລວມທັງ ຄວາມສົມດຸນຂອງການຄ້າ, ການຄາດເດົາ, ຫຼື ປັດໄຈອື່ນໆໃນ ຕະຫຼາດທຶນສາກົນ. ຕົວຢ່າງ: ການເພີ່ມຂຶ້ນຂອງການຊື້ສິນຄ້າຕ່າງປະເທດໂດຍຜູ້ທີ່ຢູ່ອາໄສໃນປະເທດຈະເຮັດໃຫ້ຄວາມຕ້ອງການເງິນຕາຕ່າງປະເທດເພີ່ມຂຶ້ນທີ່ຈະຈ່າຍສໍາລັບສິນຄ້າເຫຼົ່ານັ້ນ, ເຮັດໃຫ້ເກີດການເສື່ອມລາຄາຂອງເງິນຕາຂອງປະເທດຕົນເອງ.
ສາເຫດອື່ນຂອງການແຂງຄ່າ (ຫຼື ຄ່າເສື່ອມລາຄາ) ຂອງເງິນສະກຸນເງິນ ແມ່ນການເຄື່ອນໄຫວຂອງກອງທຶນທີ່ບໍ່ແນ່ນອນໃນຄວາມເຊື່ອທີ່ວ່າ ສະກຸນເງິນແມ່ນມີຄ່າຕໍ່າກວ່າ (ຫຼື ເກີນ) ແລະ ຄາດວ່າຈະມີ "ການແກ້ໄຂ". ການເຄື່ອນໄຫວດັ່ງກ່າວອາດຈະເຮັດໃຫ້ມູນຄ່າຂອງສະກຸນເງິນມີການປ່ຽນແປງ.
ທ່າອ່ຽງການແຂງຄ່າ (ຫຼື ເສື່ອມ) ໃນໄລຍະຍາວມີແນວໂນ້ມທີ່ຈະເກີດມາຈາກ ອັດຕາເງິນເຟີ້ ຂອງປະເທດທີ່ຕ່ຳກວ່າ(ຫຼື ສູງ) ກວ່າອັດຕາເງິນເຟີ້ໃນປະເທດອື່ນໆໂດຍສະເລ່ຍ, ອີງຕາມຫຼັກການຂອງຄວາມສະເຫມີພາບຂອງ ກໍາລັງການຊື້ ໃນໄລຍະຍາວ.
ສອນໄຊ ສີພັນດອນ (ເກີດວັນທີ 26 ມັງກອນ 1966) ເປັນນັກການເມືອງ ລາວ ແລະ ສະມາຊິກ ພັກປະຊາຊົນ ປະຕິວັດລາວ (LPRP). ເພີ່ນເປັນລູກຊາຍຂອງອະດີດປະທານປະເທດ ທ່ານ ຄໍາໄຕ ສີພັນດອນ ແລະ ອ້າຍນ້ອງຂອງ ທ່ານ ນາງ ວຽງທອງ ສີພັນດອນ. ປະຈຸບັນດຳລົງຕຳແໜ່ງເປັນຮອງນາຍົກລັດຖະມົນຕີຂອງລາວ.
ລາວ​ໄດ້​ຮັບ​ເລືອກ​ຕັ້ງ​ເປັນ ​ຄະນະ​ກຳມະການ ​ສູນ​ກາງ​ພັກ​ປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ ໃນ​ກອງ​ປະຊຸມ​ໃຫຍ່​ຜູ້​ແທນ​ທົ່ວ​ປະ​ເທດ ​ຄັ້ງ​ທີ 8, ​ແລະ​ເປັນ​ກຳມະການ ​ກົມ​ການ​ເມືອງ​ສູນກາງພັກ ​ໃນ ​ກອງ​ປະຊຸມ​ໃຫຍ່ ​ຜູ້​ແທນ​ທົ່ວ​ປະ​ເທດ​ຄັ້ງ​ທີ 10.
ທ່ານ ສອນໄຊ ສີພັນດອນ "(ເກີດວັນທີ 26 ມັງກອນ 1966) ເປັນນັກການເມືອງ ລາວ ແລະ ສະມາຊິກ ພັກປະຊາຊົນ ປະຕິວັດລາວ (LPRP). ເພີ່ນເປັນລູກຊາຍຂອງອະດີດປະທານປະເທດ ທ່ານ ຄໍາໄຕ ສີພັນດອນ ແລະ ອ້າຍນ້ອງຂອງ ທ່ານ ນາງ ວຽງທອງ ສີພັນດອນ. ປະຈຸບັນດຳລົງຕຳແໜ່ງເປັນຮອງນາຍົກລັດຖະມົນຕີຂອງລາວ."
ຄວາມຫມາຍ.
ແພດສາດເປັນສາຂາໜຶ່ງຂອງ ວິທະຍາສາດສຸຂະພາບ ທີ່ສຶກສາ ກ່ຽວກັບ ການເບິ່ງແຍງສຸຂະພາບ ແລະ ການຮັກສາ
ການແພດ ແມ່ນ ຂະແຫນງອາຊີບ ທີ່ຕ້ອງໃຊ້ຄວາມຮູ້ ແລະ ທັກສະຍົກສູງ
ແພດສາດມີສາດອື່ນໆອີກຫລາຍ ເຊ່ນ ອາຍຸຮະກັມ ສັນລະຍະກັມ ສັນລະຍະກັມກະດູກ ສູຕິກັມ ຮັງສີວິດຍາ ແລະ ອື່ນໆອີກຫລາຍ ແລະໃນແຕ່ລະສາຂາກໍຍັງແບ່ງຍ່ອຍລງໄປອີກ
ເກມ () ຫຼື ເຊີ () ແມ່ນການຫຼິ້ນ ເພື່ອຄວາມບັນເທີງ ເພື່ອເຝິກທັກສະ ອາດມີຜູ້ຫຼິ້ນຄົນດຽວ ຫລື ຫລາຍຄົນ ການທຳຜິດກົດຂອງເກມ ເອີ້ນວ່າ ການໂກງ
ເກມເອເລັກໂຕຣນິກ.
ເກມເອເລັກໂຕຣນິກ ແມ່ນ ອຸປະກອນເກມແບບໃຫມ່ ໂດຍມີຄວາມສາມາດໃນການປ່ຽນແປງ ຮຸບແບບເກມ ປັດຈຸບັນ ແບ່ງໄດ້ດັງນີ້
ການໂທລະຄົມມະນາຄົມແມ່ນ: ການສົ່ງ, ການຮັບ ຫຼື ການແຜ່ກະຈ່າຍ ເຄື່ອງໝາຍ, ສັນຍານ, ຮູບພາບ ແລະ ສຽງ ຫຼື ການເຮັດໃຫ້ເຂົ້າໃຈກັນຂອງທຳມະຊາດໃດນຶ່ງ ໄປຕາມສາຍ, ຄື້ນວິທະຍຸ, ສາຍໄຍແກ້ວ ແລະ ອື່ນໆ ດ້ວຍລະບົບຄື້ນແມ່ເຫຼັກໄຟຟ້າ.
ໝາຍເຖິງ ຮອບວຽນ ການປ່ຽນແປງຂອງການສັ່ນໄກ່ວຂອງຄື້ນໃນ 1 ວິນາທີ ຊື່ງມີຫົວໜ່ວຍເປັນ Hertz ຫຼືຂຽນຫຍໍ້ແມ່ນ Hz
ຕົວຢ່າງ: ຖ້າຄື້ນທີ່ເກີດຂື້ນ 2 ຮອບຕໍ່ 1 ວິນາທີ ຈະມີຄ່າເທົ່າກັບ 2 Hz, ຖ້າເກີດຂື້ນ 10.000 ຮອບຕໍ່ 1 ວິນາທີ່ ຈະມີຄ່າເທົ່າກັບ 1 KHz ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.
ຄື້ນວິທະຍຸແມ່ນຄື້ນແມ່ເຫຼັກໄຟຟ້າ ເປັນພຽງຊ່ວງນຶ່ງໃນສະເປັກຕຼັມ (Spectrum)ເທົ່ານັ້ນ ສາມາດເດີນທາງດ້ວຍຄວາມໄວເທົ່າກັບແສງ ຫຼື ປະມານ 3 ຄູນກັບ 10 ກຳລັງ 8 ແມັດຕໍ່ວິນາທີ
ອົງການຈັດຕັ້ງຂອງລັດທີ່ມີຫນ້າທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບການຄຸ້ມຄອງຄວາມຖີ່ວິທະຍຸໃນສປປລາວ: ອົງການໄປສະນີ ແລະ ໂທລະຄົມມະນາຄົມ ແຫ່ງຊາດ
ໂດຍຖືເອົາ ວຽກງານກະສິກຳ-ປ່າໄມ້ ເປັນພື້ນຖານ ເພື່ອກໍ່ສ້າງ ແລະ ຂະຫຍາຍອຸດສາຫະກຳ, ໃນຕະຫລອດໄລຍະ 30 ປີຜ່ານມາ), ຂະແຫນງດັ່ງກ່າວ ໄດ້ມີການຂະຫຍາຍຕົວຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ລວມຍອດຜະລິດຕະພັນ ກະສິກຳ-ປ່າໄມ້ ເພີ່ມຂຶ້ນ ປະມານ 4-5% ຕໍ່ປີ, ມາຮອດປະຈຸບັນ ກວມເອົາ 52% ຂອງ GDP ໃນນັ້ນຂະແຫນງປູກຝັງ ກວມປະມານ 27%, ລ້ຽງສັດ 19% ແລະ ປ່າໄມ້ 6%.
ອັນພົ້ນເດັ່ນລັດຖະບານໄດ້ສຸມທຶນຮອນ ເຂົ້າໃສ່ການກໍ່ສ້າງພື້ນຖານໂຄງລ່າງ ຮັບໃຊ້ແກ່ ການຜະລິດ ກະສິກຳ ເປັນຕົ້ນແມ່ນ ລະບົບຊົນລະປະທານ ຊຶ່ງມາຮອດປະຈຸບັນ ມີເຖິງ 24.695 ແຫ່ງ, ສາມາດສະຫນອງນ້ຳໃຫ້ແກ່ການຜະລິດລະດູແລ້ງ 215.000 ເຮັກຕາ, ທຽບໃສ່ປີ 1976 ມີເນື້ອທີ່ການຜະລິດລະດູແລ້ງ ທີ່ໄດ້ຮັບນ້ຳຈາກລະບົບຊົນລະປະທານພຽງ 2.700 ກວ່າເຮັກຕາ. ພ້ອມກັນນີ້ ກໍໄດ້ສ້າງສະຖາບັນຄົ້ນຄວ້າກະສິກຳ ແລະ ປ່າໄມ້ຂຶ້ນ ເຊິ່ງເຄື່ອຂ່າຍປະກອບ ມີ 10 ສູນ, 8 ສະຖານີ ແລະ 1 ໂຮງງານຜະລິດຢາວັກຊິນ. ຈາກພື້ນຖານດັ່ງກ່າວເຮັດໃຫ້ຜົນຜະລິດເຂົ້າ ບັນລຸເຖິງ 2.600.000 ໂຕນ ໃນປີ 2005 ທຽບໃສ່ປີ 1976 ຜົນຜະລິດເຂົ້າໄດ້ພຽງ 660.000 ກວ່າໂຕນ. ນັບແຕ່ປີ 2000 ເປັນຕົ້ນມາ ສປປ ລາວ ສາມາດມີເຂົ້າກຸ້ມກິນ ຢ່າງພຽງພໍ, ມີສ່ວນແຮໄວ້ ແລະ ຈຳນວນຫນຶ່ງໄດ້ກາຍເປັນສິນຄ້າ ສົ່ງອອກ, ຊຶ່ງບໍ່ເຄີຍມີມາຈັກເທື່ອໃນປະຫວັດສາດຂອງຊາດລາວ. ນອກຈາກປູກເຂົ້າແລ້ວຍັງໄດ້ປູກພືດ, ລ້ຽງສັດທັງໃນແບບອຸດສາຫະກຳ ແລະ ພື້ນບ້ານ ຊຶ່ງມີການຂະຫຍາຍຕົວຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ໃນນັ້ນການລ້ຽງສັດເພີ່ມຂຶ້ນ ໃນລະດັບ 3% ຕໍ່ປີ, ລ້ຽງປາ ເພີ່ມຂຶ້ນໃນລະດັບ 15% ຕໍ່ປີ, ສາມາດແກ້ໄຂຄວາມຕ້ອງການຂອງ ຕະຫລາດພາຍໃນປະເທດໄດ້ໂດຍພື້ນຖານ ພ້ອມນີ້ກໍມີຫລາຍປະເພດໄດ້ກາຍເປັນສິນຄ້າສົ່ງອອກ ຊຶ່ງມາເຖິງປະຈຸບັນ ມີມູນຄ່າສົ່ງອອກ ປະມານ 70 ລ້ານໂດລາຕໍ່ປີ [https://www.neonics.co.th/].
220x220px
ອາຊີ (ຝະຣັ່ງ: Asie; ອັງກິດ: Asia; ເກຼັກ: Ασία "ອາເຊຍ") ເປັນທະວີບໃຫຍ່ແລະມີປະຊາກອນຫລາຍທີສຸດໃນໂລກຕັ້ງຢູ່ໃນຊີກໂລກເໜືອແລະຕາເວັນອອກ ຄວບຄຸມພື້ນທີຮ້ອຍລະ 8.7 ຂອງຜິວໂລກ (ຮ້ອຍລະ 30 ຂອງສ່ວນທີ່ເປັນພື້ນດິນ) ແລະມີປະຊາກອນປະມານ 3,900 ລ້ານຄົນ ຫຼືຮ້ອຍລະ 60 ຂອງປະຊາກຶນມະນຸດປັດຈຸບັນ ລະຫວ່າງຄຣິສຕະວັດທີ່ 20 ປະຊາກອນອາຊີເພີ່ມຂື້ນເກືອບສາມເທົ່າ
ອາຊີຕາເວັນອອກ.
ບັນດາຕຶກສູງສຽດຟ້າ ຢູ່ໃນນະຄອນຊຽງໄຮ້ ປະເທດຈີນ(ຝະຣັ່ງ: Asie de l’Est)
ອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້.
ນະຄອນວັດ ຢູ່ໃນເມືອງພະນະຄອນ ແຂວງສຽມລຽບ ປະເທດກຳປູເຈຍ(ຝະຣັ່ງ: Asie du Sud-Est)
ອາຊີໃຕ້.
ທັຊມາຮາລ ຢູ່ໃນເມືອງອັກຄະຣະ ລັດອຸດຕະຣະປະເທດ ປະເທດອິນເດຍ(ຝະຣັ່ງ: Asie du Sud)
ອາຊີກາງ.
ຫໍຄອຍແບເຕຍຣຽກ ຢູ່ໃນນະຄອນຫຼວງນວນຊຸນຕານ ປະເທດກາຊັກສະຖານ(ຝະຣັ່ງ: Asie centrale)
ອາຊີຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້.
ໝູ່ເກາະຕົ້ນປາມ ຢູ່ໃນນະຄອນດູໄບ ປະເທດສະຫະນະຄອນ ເອເມຣັດ ອາຣັບ(ຝະຣັ່ງ: Asie de l'Ouest)
ປະເທດຝະຣັ່ງ (ຄຳເຄົ້າ: ປະເທດຝະຣັ່ງສ໌,) ຫຼື ສາທາລະນະລັດຝະຣັ່ງ () ແມ່ນປະເທດທີ່ມີສູນກາງຕັ້ງຢູ່ໃນພາກພື້ນເອີຣົບຕາເວັນຕົກ ທັງຍັງປະກອບໄປດ້ວຍເກາະແລະດິນແດນອື່ນໆ ໃນຕ່າງທະວີບ ປະເທດຝະຣັ່ງແຜ່ນດິນໃຫຍ່ທອດໂຕຕັ້ງແຕ່ທະເລເມດິແຕຣາເນຈົນເຖິງຊ່ອງແຄບອັງກິດແລະທະເລເໜືອ ແລະຈາກແມ່ນ້ຳແລງຈົນເຖິງມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕິກ. ຊາວຝຣັ່ງມັກເອີ້ນແຜ່ນດິນໃຫຍ່ວ່າ ຫົກຫຼ່ຽມ ຫຼື ແລກຊາໂກນ " (L'Hexagone) " ເນື່ອງຈາກຮູບຊົງທາງກາຍະພາບຂອງປະເທດ. ປະເທດຝຣັ່ງປົກຄອງດ້ວຍຣະບອບກຶ່ງປະທານປະເທດ ໂດຍຍຶດອຸດົມການຈາກປະຕິນຍາວ່າດ້ວຍສິດທິຂອງມະນຸດແລະຂອງພົນລະເມືອງ.
ຊື່.
ຄຳວ່າ ຝະລັ່ງ (France) ມາຈາກຄຳໃນພາສາລາແຕັງວ່າ "Francia" ເຊິ່ງແປຕາມກົງວ່າ ດິນແດນຂອງຊາວຟະລັງ (Frankland) ແລະມີຫຼາຍທິສະດີທີ່ສັນນິດຖານເຖິງທີ່ມາຂອງຄຳວ່າ "ຟະລັງ (Franks) " ເຊິ່ງໜຶ່ງໃນນັ້ນແມ່ນຄຳໃນພາສາປະໂລໂຕ-ເຢຍລະມັນວ່າ "Frankon" ເຊິ່ງແປວ່າ ຫຼາວ ຫອກ ຫຼືທວນ ເຊິ່ງເປັນອາວຸດຂອງຊາວຟະລັງ ອັນເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນໃນຊື່ "ຟະລານຊິສະກາ" (Francisca).
ອີກທິສະດີໜຶ່ງຕາມຫຼັກນິລຸກຕິສາດແມ່ນໃນພາສາເຢຍລະມັນບູຮານ ໂດຍຄຳວ່າ "ຟະລັງ" ແປວ່າອິສະລະ ເຊິ່ງກົງກັນຂ້າມກັບຄວາມເປັນຂ້ອຍຂ້າ ໂດຍຄຳດັ່ງກ່າວຍັງຄືຊິປາກົດໃນພາສາຝະລັ່ງປັດຈຸບັນໃນຮູບ "ຟະລັງ" (Franc) ເຊິ່ງແມ່ນສະກຸນເງິນຂອງປະເທດຝະລັ່ງຈົນກະທັ່ງປ່ຽນເປັນສະກຸນເງິນເອີໂລໃນປີ ຄ.ສ. 2002.
ປະເທດຝະລັ່ງແຜ່ນດິນໃຫຍ່ (Metropolitan France - "France métropolitaine, la Métropole, l'Hexagone") ແບ່ງການປົກຄອງເປັນ
ໂດຍໃນແຕ່ລະແຄວ້ນແບ່ງອອກເປັນ ແຂວງ (départements) ລວມທັງໝົດ 96 ແຂວງ.
ນອກຈາກໃນເອີລົບແລ້ວ ປະເທດຝະລັ່ງຍັງມີເຂດການປົກຄອງໂພ້ນທະເລ (d'outre-mer) ຢູ່ໃນທະວີບຕ່າງ ໆ ທັງອາເມລິກາເໜືອ ອາເມລິກາໃຕ້ ອາຟະລິກ ອັງຕາກຕິກ ແລະໂອເຊອານີອີກ ແມ່ນ
ໄຕຣປິດົກ (ພາສາສັນສະກຣິດ; ພາສາບາລີ: ຕຣິປິຕະກະ; ພາສາຈີນ: 三藏 (Traditional Chinese), Sānzàng (Pinyin); ພາສາຍີ່ປຸ່ນ:Sanzo; ພາສາຂະເມຣ:ໄຕຣເປເຕັກ; ພາສາເກົາຫຼີ:삼장 (Samjang); ພາສາໄທ:ไตรปิฎก; ພາສາຫວຽດນາມ:Tam tạng) ເປັນຄຳສັບທາງການທີ່ໃຊ້ຮຽກຄຳພີທາງພຣະພຸດທະສາດສະໜາ; ຄວາມໝາຍໂດຍຕົງ ແປວ່າ ກະຕ່າສາມໜ່ວຍ ໃຊ້ບັນຈຸຄຳສອນທາງພຣະພຸດທະສາດສະໜາ. ຄຳພີພຣະໄຕຣປິດົກໄດ້ຖືກແປເປັນຫຼາຍພາສາ ໃນໂລກຂອງພຣະພຸດທະສາດສະໜາ ເຊິ່ງລວມມີຫຼາຍສະບັບຢ່າງກວ້າງຂວາງ. ພຣະໄຕຣປິດົກທີ່ໄດ້ຮັບການແຜ່ຫຼາຍກວ່າໝູ່ແມ່ນສະບັບທີ່ເປັນຂອງ ນິກາຍເຖຣະວາດ.
ການບັນທຶກພຣະໄຕຣປິດົກ ເຊິ່ງທຳອິດແມ່ນຈາກການທ່ອງຈຳປາກເປົ່າຈາກພຣະສາວົກ ລວມລົງເປັນສາມໝວດໃຫຍ່ໆ (ທຳອິດແມ່ນຖືກຈາລຶກລົງໃນໜັງສືໃບລານ) ເນື່ອງຈາກວ່າສະຫຼຸບລວມລົງເປັນສາມໝວດໃຫຍ່ໆ ຈິ່ງເອີ້ນວ່າ ຕຣິປິຕະກະ ຫຼື ໄຕຣປິດົກ.
ໝວດທຳອິດເອີ້ນວ່າ: ພຣະວິນັຍປິດົກເຊິ່ງເປັນຈະຣິຍະວັດ ຄືຂໍ້ວັດປະຕິບັດທີ່ຖືປະຕິບັດມາໂດຍໝູ່ພຣະສົງຄັ້ງປະຖົມໂພທິການ ອັນມີ ພິກສຸແລະພິກສຸນີເປັນຕົ້ນ. ຂໍ້ວັດປະຕິບັດບາງອັນໄດ້ຖືກບັນຍັດຂື້ນໂດຍພຣະພຸດທະເຈົ້າ ເພື່ອຈຳເປັນແລະເປັນພື້ນຖານໃນການປະຕິບັດຕາມທັມອັນເລິກເຊິ່ງຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ. ຕໍ່ມາຈິ່ງໄດ້ບັນຍັດຂື້ນເລື້ອຍໆ ໂດຍອາສັຍມູນເຫດທີ່ເກີດຂື້ນແຕ່ລະວັນ ທີ່ພຣະພຸດທະອົງໄດ້ເຫັນການກະທຳ ບັນຫາແລະພຶດຕິກັມຂອງພຣະສົງ ແລ້ວບັນຍັດຕາມນັ້ນ.
ປັດຊະຍາ (ຄຳເຄົ້າ: ປຣັຊຍາ) ເປັນຄຳສັບມາຈາກພາສາສັນສະກິດ ເຊິ່ງມີຄວາມໝາຍວ່າ “ຄວາມຮູ້ອັນປະເສີດ” ໂດຍໄດ້ມາຈາກສອງຄຳສັບຄື: “ປະຣະ” ທີ່ແປວ່າປະເສີດ ແລະ ຄຳວ່າ: “ຊະຍາ” ທີ່ແປວ່າຄວາມຮູ້ອັນປະເສີດ ໝາຍເຖິງຄວາມຮູ້ທີ່ເກີດຂຶ້ນພາຍຫຼັງໄດ້ຮັບການພິຈາລະນະຢ່າງຖີ່ຖ້ວນ, ໃນພາສາອັງກິດໃຊ້ຄຳວ່າ: Philosophy ເຊິ່ງມີເຄົ້າເດີມມາຈາກສັບວ່າ philo-sophia (Φιλοσοφία)ໃນພາສາເກຣັກ philos ແປວ່າ: ຄວາມຮັກ ແລະ sophia ແປວ່າຄວາມຮູ້ ເມື່ອຮວມເຂົ້າກັນຈຶ່ງມີຄວາມໝາຍວ່າ: “ຄວາມຮັກໃນຄວາມຮູ້” ຫຼື ຄວາມປາຖະໜາທີ່ຈະເຂົ້າເຖິງຄວາມຮູ້ ຄືປຣັດຊະຍາ.
ການສຶກສາດ້ານ ປຣັດຊະຍາ ມີເປົ້າໝາຍທີ່ຄວາມເຂົ້າໃຈ ຄວາມຮູ້ ຫຼື ປັນຫາບາງອັນທີ່ກ່ຽວພັນກັບແນວຄິດຮາກຖານ ເຊັ່ນ: ສະພາບຄວາມເປັນຈິງ, ຄວາມຮູ້, ຄວາມໝາຍ, ຄ່ານິຍົມ ສິ່ງທີ່ມີຢູ່ ແລະ ຄວາມຈິງ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມຍັງບໍ່ທັນມີຂໍສະຫຼຸບທີ່ແນ່ນອນວ່າ ຄວນໃຊ້ແນວທາງໃດທີ່ຄວນຈະເປັນແນວທາງໃນການສຶກສານີ້ ເຊິ່ງລວມໄປຮອດຄວາມຖືກຕ້ອງຂອງຫຼັກການ
ພູມສາດ​ (ພາສາອັງກິດ: Geography) ແມ່ນ ວິທະຍາສາດທຳມະຊາດ ທີ່ ສຶກສາກ່ຽວກັບ ໂລກ, ຄຸນລັກສະນະມັນ, ສິ່ງມີຊີວິດ ທີ່ອາໄສຢູ່ ແລະ ປະກົດທຳມະຊາດຕ່າງໆ. ພູມສາດໃນຍຸກໃໝ່ ສຶກສາ ແລະ ພະຍາຍາມເຂົ້າໃຈໂລກ ໂດຍນຳໃຊ້ ຫຼາຍໆຂະແໜງວິທະຍາສາດ ລວມທັງ ສັງຄົມ ແລະ ທຳມະຊາດ.
ພູມສາດມະນຸດ (Human geography).
ແມ່ນ ຂະແໜງໃນພູມສາດ ທີ່ ເນັ້ນໃສ່ ການສຶກສາ ຮູບແບບ, ຂະບວນການ ທີ່ ກຳໜົດ ການຕອບສະໜອງ ຂອງ ຄົນກັບສິ່ງແວດລ້ອມຕ່າງໆ.
ບັນດາປະເທດໃນໂລກ.
"ລາຍຊື່ປະເທດ ດິນແດນ ແລະເມືອງຫລວງ"
ແມ່ນການນຳເອົາຄວາມຮູ້ ຫລື ຄວາມກ້າວຫນ້າທາງດ້ານວິທະຍາສາດຕ່າງໆ ມານຳໃຊ້ເຂົ້າໃນການປະດິດຄິດແຕ່ງສິ່ງຂອງຕ່າງໆ ໃຫ້ສາມາດນຳໃຊ້ໄດ້ຢ່າງສະດວກ,ງ່າຍດາຍ ແລະ ມີປະສິດທິພາບສູງ ເຊັ່ນ:)ເຕັກໂນໂລຊີດ້ານຂໍ້ມູນຂ່າວສານ(Information Technology),ເຕັກໂນໂລຊີການສື່ສານ(Communication Technology)...ທ້າວ ພຸດທະວົງ ຫລວງອາມາດ.ຜູ້ດູແລປັນຍາປະດິດທັງຫນົດ.ອັດຕະໂລມັດ
ສຳຄັນ.
ຕົວຢ່າງ: ເຕັກໂນໂລຊີດ້ານຂໍ້ມູນຂ່າວສານ ກໍ່ແມ່ນການນຳເອົາວິທະຍາສາດທາງດ້ານຄອມພີວເຕີເຂົ້າມາຈັດການປະມວນຜົນ ຫລື ທຳການໃດນຶ່ງກັບຂໍ້ມູນ ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ມາຊື່ງຂ່າວສານທີ່ດີ, ຖືກຕ້ອງ ແລະ ສາມາດນຳໄປໃຊ້ໄດ້ຈິງ [https://www.neonics.co.th/ Neonics].
ເພດສຶກສາ ເປັນການຮຽນຮູ້ກ່ຽກັບ ເພດຊາຍ ແລະ ເພດຍິງ ມີເນື້ອຫາກ່ຽວກັບສະລີລະຮ່າງກາຍຂອງແຕ່ລະເພດ, ລັກສະນະການປ່ຽນແປງຈາກໄວເດັກສູ່ໄວລຸ້ນ ເຊິ່ງເປັນໄວຈະເລີນພັນ. ເນື້ອຫາຈະລວມໄປເຖິງການປະຕິບັດເພື່ອເບິ່ງແຍງຮ່າງກາຍຂອງຕົນເອງ ແລະເພື່ອການປະຕິບັດຕົວຕໍ່ເພດກົງກັນຂ້າມ ຊິວິດຄູ່ ການມີເພດສຳພັນ ການຄຸມກຳເນີດ ກາມມະໂລກ ແລະເນື້ອຫາຕ່າງໆ ທີ່ກ່ຽວກັບເພດ
ລິ້ງຄ໌ພາຍນອກ.
[http://www.mahasan.com/social_family/others/education_sex.asp ເພດສຶກສາກັບສັງຄົມ]
ໃນ ເສດຖະສາດຈຸນລະພາກ, ບັນຫາການເຮັດໃຫ້ເກີດຜົນປະໂຫຍດສູງສຸດ ແມ່ນ ບັນຫາ ທີ່ ຜູ້ຊົມໃຊ້ ປະສົບ: "ໃນການທີ່ ຈະໃຊ້ ເງິນ ທີຕົນເອງມີຢູ່ແນວໃດ ເພື່ອ ເຮັດໃຫ້ເກີດ ຜົນປະໂຫຍດ ສູງສຸດຕໍ່ຕົນເອງ?"
ມີ "L" ສິນຄ້າ. ຖ້າ ລາຄາຂອງ ສິນຄ້າ "L" ແມ່ນ
ແລະ ຄວາມຮັ່ງມີ ຂອງ ຜູ້ຊົມໃຊ້ ແມ່ນ "w", ໝວດການຊົມໃຊ້ ທີ່ສາມາດເລືອກໄດ້ ຫຼື ໝວດງົບປະມານ, ແມ່ນ
ແມ່ນ ຕຳລາຜົນປະໂຫຍດຂອງຜູ້ຊົມໃຊ້, ທາງເລືອກທີ່ດີທີ່ສຸດ ຂອງ ຜູ້ຊົມໃຊ້ "x"("p", "w") ແມ່ນ
ໃນ ເສດຖະສາດຈຸນລະພາກ, ຜົນປະໂຫຍດ (ຄຳເຄົ້າ: ຜົລປໂຍຊນ໌) ແມ່ນ ບັນທັດຖານແບບນອກໂຕ ຂອງ ຄວາມສຸກ ຫຼື ຄວາມພໍໃຈ ທີ່ເກີດຈາກ ການຊົມໃຊ້ ສິນຄ້າ ແລະ ການບໍລິການຕ່າງໆ. ພວກເຮົາຈະສາມາດ ເວົ້າເຖິງການ ເພີ່ມຂຶ້ນ ຫຼື ຫຼຸດລົງ ຂອງຕຳລານີ້ ຫຼື ເວົ້າອີກຢ່າງໜຶ່ງ ກໍ່ ແມ່ນ ການອະທິບາຍ ການປະພຶດທາງດ້ານເສດຖະກິດ ເພື່ອຈະຍົກລະດັບ ຜົນປະໂຫຍດ ນີ້ ຂອງ ຜູ້ໃດຜູ້ໜຶ່ງ ໂດຍ ບັນທັດຖານນີ້ໄດ້.
ຕຳລາຜົນປະໂຫຍດ.
ໃນ ຂະນະ ທີ່ ລົດນິຍົມ ຫຼື ຄວາມມັກ ແມ່ນ ພື້ນຖານ ຂອງ ເສດຖະສາດຈຸນລະພາກ, ການ ສະແດງ ລົດນິຍົມ ໂດຍ ຕຳລາຜົນປະໂຫຍດ ແລະ ຊອກຫາ ເຫດຜົນ ຂອງ ລົດນິຍົມ ແບບທາງອ້ອມ ຈະເປັນສິ່ງສະດວກກ່ວາ.
ຖ້າໃຫ້ X ແມ່ນ "ໝວດການຊົມໃຊ້", ທີ່ປະກອບດ້ວຍ ບັນດາ ການຊົມໃຊ້ ທີ່ຕ່າງກັນ.
formula_1
ຈະກຳນົດລະດັບ ຂອງ ແຕ່ລະ ການຊົມໃຊ້ ໃນ ໝວດການຊົມໃຊ້.
ຖ້າ u(x) > ຫຼື = u(y) (x R y), ຜູ້ ຊົມໃຊ້ ຈະມັກ x ຫຼາຍກ່ວາ ຫຼື ເທົ່າກັນ y.
ຕົວຢ່າງ, ສົມມຸດວ່າ ໝວດການຊົມໃຊ້ ຂອງ ຜູ້ຊົມໃຊ້ ແມ່ນ
u (ໝາກໂປມ 1 ໜ່ວຍ) = 1,
u (ໝາກກ້ຽງ 1 ໜ່ວຍ) = 2,
u (ໝາກໂປມ 1 ໜ່ວຍ ແລະ ໝາກກ້ຽງ 1 ໜ່ວຍ) = 4,
u (ໝາກໂປມ 2 ໜ່ວຍ) = 2 ແລະ
u (ໝາກກ້ຽງ 2 ໜ່ວຍ) = 3
ບາງຂໍ້ສະຫຼຸບ ທີ່ ສາມາດໄດ້ ຈາກ ຕຳລາຜົນປະໂຫຍດທາງເທິງນີ້ກໍ່ຈະແມ່ນ ເຊັ່ນ ຜູ້ຊົມໃຊ້ ມັກ ໝາກກ້ຽງ 1 ໜ່ວຍ ຫຼາຍກ່ວາ ໝາກໂປມ 1 ໜ່ວຍ, ແຕ່ ມັກຢ່າງລະໜ່ວຍ ຫຼາຍກ່ວາ ໝາກກ້ຽງ 2 ໜ່ວຍ.
ໃນ ແບບຈຳລອງ (model) ເສດຖະສາດຈຸນລະພາກ, ໂດຍທົ່ວໄປ ມັນຈະມີ ໝວດທີ່ມີຂອບເຂດ ຂອງ ສິນຄ້າ L, ແລະ ຜູ້ຊົມໃຊ້ ສາມາດ ເລືອກ ຊົມໃຊ້ ແຕ່ລະສິນຄ້າ ດ້ວຍປະລິມານ ທີ່ຕົນເອງມັກໄດ້. ເຮັດໃຫ້ ໝວດການຊົມໃຊ້ formula_1, ແລະ ການປະສົມປະສານ formula_1 ແມ່ນ ເວັກເຕີ ທີ່ ປະກອບດ້ວຍ ຈຳນວນຕ່າງໆ ຂອງ ແຕ່ລະສິນຄ້າ. ໃນຕົວຢ່າງ ຂ້າງເທິງ, ແມ່ນ ມີ ສອງ ສິນຄ້າ: ໝາກໂປມ ແລະ ໝາກກ້ຽງ. ຖ້າ ໃຫ້ ໝາກໂປມ ແມ່ນ ສິນຄ້າທຳອິດ, ແລະ ໝາກກ້ຽງ ແມ່ນ ສິນຄ້າທີ່ສອງ, ໝວດການຊົມໃຊ້ X = formula_1 ແລະ u (0, 0) = 0, u (1, 0) = 1, u (0, 1) = 2, u (1, 1) = 4, u (2, 0) = 2, u (0, 2) = 3 ດັ່ງທີ່ເຫັນໃນ ຂ້າງເທິງ. ເອົາໃຈໃສ່ ວ່າ ເພື່ອທີ່ u ຈະເປັນຕຳລາຜົນປະໂຫຍດ ຂອງ X ນັ້ນ, ມັນຈະຕ້ອງຖືກກຳນົດ ໃນ ທຸກໆ X.
ໃນ ເສດຖະສາດຈຸນລະພາກ, ບັນຫາການຈຳກັດໃຫ້ລາຍຈ່າຍຕໍ່າສຸດ ແມ່ນ ການພະຍາຍາມ ແກ້ໄຂບັນຫາດຽວກັນ ດ້ວຍວິທີທີ່ແຕກຕ່າງ ກັບ ບັນຫາການເຮັດໃຫ້ເກີດຜົນປະໂຫຍດສູງສຸດ: "ຂ້ອຍຕ້ອງການເງິນຫຼາຍປານໃດ ເພື່ອຈະມີຄວາມສຸກ?". ຄຳຖາມນີ້ ປະກອບດ້ວຍ 2 ພາກ. ສຳລັບຜູ້ຊົມໃຊ້ໃດໜຶ່ງ,
ຕຳລາການຈ່າຍ.
ໂດຍທົ່ວໄປ, ຕຳລາຍການຈ່າຍ ມີຮູບແບບດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້. ສົມມຸດຜູ້ຊົມໃຊ້ ມີ ຕຳລາຜົນປະໂຫຍດ formula_1 ກຳນົດບົນ ສິນຄ້າformula_1. ແລະ ຕຳລາການຈ່າຍ ຂອງ ຜູ້ຊົມໃຊ້ ກຳນົດ ຈຳນວນເງິນທີ່ຈຳເປັນ ເພື່ອ ຈະຊື້ ລາຍການສິນຄ້າ ໃນ ແຕ່ລະລະດັບລາຄາ formula_1 ເພື່ອເຮັດໃຫ້ ຜົນປະໂຫຍດ ສູງກ່ວາ formula_1,
ແມ່ນ ກຸ່ມ ຂອງ ທຸກໆການປະສົມປະສານ ທີ່ເຮັດໃຫ້ ຕຳລາຜົນປະໂຫຍດ ບໍ່ຕໍ່າກ່ວາ formula_1.
Hicksian demand correspondence.
ອັນທີສອງ, Hicksian demand correspondence formula_1 ຖືກກຳນົດໂດຍເປັນ ການປະສົມປະສານທີ່ຖືກທີ່ສຸດ ເພື່ອບັນລຸ ຜົນປະໂຫຍດໃດໜຶ່ງ. ມັນສາມາດ ຖືກກຳນົດ ໃນລັກສະນະ ຕຳລາການຈ່າຍ ໂດຍ Marshallian demand correspondence
ຖ້າ Marshallian demand correspondence formula_1 ແມ່ນ ຕຳລາໜຶ່ງ (i.e. ທີ່ມີຄຳຕອບໜຶ່ງທີ່ແຕກຕ່າງສະເໝີ), formula_1 ຈະສາມາດຖືກເອີ້ນວ່າ Hicksian demand function ເຊັ່ນກັນ.
ນະໂຍບາຍການເງິນ ແມ່ນ ຄຳສັບດ້ານ ເສດຖະກິດ ທີ່ ໝາຍເຖິງ ການທີ່ ລັດຖະບານ ອອກບັນດານະໂຍບາຍ ເພື່ອກຳນົດ ລະດັບ ການໃຊ້ຈ່າຍຂອງລັດຖະບານ ແລະ ແຫຼ່ງທຶນ ເພື່ອການໃຊ້ຈ່າຍນັ້ນໆ. ນະໂຍບາຍການເງິນ ແລະ ນະໂຍບາຍເງິນຕາ ແມ່ນ ເຄື່ອງ ດ້ານ ເສດຖະສາດມະຫາພາກ ທີ່ລັດຖະບານມີ ເພື່ອ ບໍລິຫານເສດຖະກິດ. ນະໂຍບາຍການເງິນ ແມ່ນ ການທີ່ ລັດຖະບານ ປ່ຽນແປງລະດັບ ການໃຊ້ຈ່າຍຂອງຕົນ ເພື່ອ ກະຕຸ້ນ ຫຼື ຜ່ອນ ລະດັບການຂະຫຍາຍໂຕຂອງ ເສດຖະກິດ. ມັນຈະແຕກຕ່າງ ກັບ ນະໂຍບາຍເງິນຕາ, ທີ່ ໝາຍເຖິງ ນະໂຍບາຍກ່ຽວກັບ ການສະໜອງ ເງິນຕາ ໃຫ້ເສດຖະກິດ.
ນະໂຍບາຍການເງິນ ປະກອບມີ 2 ແບບ ຄື ແບບ ຂະຫຍາຍ ແລະ ຮັດກຸມ. ນະໂຍບາຍການເງິນຂະຫຍາຍ ຈະສົ່ງເສີມການຜະລິດ ແລະ ເຮັດໃຫ້ອັດຕາດອກເບ້ຍສູງຂຶ້ນ. ນະໂຍບາຍການເງິນຮັດກຸມ ຈະຜ່ອນລະດັບ ການຂະຫຍາຍໂຕຂອງ ເສດຖະກິດ ແລະ ຫຼຸດອັດຕາດອກເບ້ຍ.
ແຫຼ່ງທຶນ.
ລັດຖະບານ ໃຊ້ຈ່າຍເງິນ ຕໍ່ຫຼາຍໆສິ່ງ ແຕ່ ການທະຫານ ຕຳຫຼວດ ຮອດ ການບໍລິການ ເຊັ່ນ ການສຶກສາ, ສາທາລະນະສຸກ ແລະ ສະຫວັດດີການ.
ການຖົມຂຸມການຂາດດຸນງົບປະມານ.
ສ່ວຍຫຼາຍ ການຂາດດຸນງົບປະມານ ແມ່ນ ຈະຖືກຖົມຂຸມ ໂດຍ ການ ອອກ ພັນທະບັດ, ເຊັ່ນ ພັນທະບັດລັດຖະບານ. ແຕ່ຖ້າ ພາລະແບກຫາບ ໃນການ ຈ່າຍ ຕົ້ນ ແລະ ດອກ ຂອງ ພັນທະບັດສູງ ໂພດ ມັນກໍ່ຈະເປັນບັນຫາໃຫຍ່ ຕໍ່ ລັດຖະບານທີ່ ຈັດພິມມັນອອກຂາຍນັ້ນ ໄດ້.
ຜົນທາງດ້ານເສດຖະກິດ ຂອງ ນະໂຍບາຍການເງິນ.
ນະໂຍບາຍການເງິນ ຈະຖືກໃຊ້ ໂດຍລັດຖະບານ ເພື່ອ ປ່ຽນແປງລະດັບ ຄວາມຕ້ອງການໃນເສດຖະກິດ, ເພື່ອ ບັນລຸ ເປົ້າໝາຍທາງດ້ານເສດຖະກິດ ເຊັ່ນ ສະຖຽນລະພາບ ຂອງ ລາຄາ, ຫຼຸດອັດຕາຫວ່າງງານ ແລະ ເຮັດໃຫ້ເສດຖະກິດຂະຫຍາຍໂຕ.
ເສດຖະສາດເຄນຊຽນ ມີຄຳເຫັນວ່າ ການດັດປັບ ການໃຊ້ຈ່າຍ ຂອງ ລັດຖະບານ ແລະ ອັດຕາອາກອນ ແມ່ນ ວິທີການທີ່ດີທີ່ສຸດ ໃນການ ກະຕຸ້ນ ຄວາມຕ້ອງການລວມ. ມາດຕະການເຫຼົ່ານີ້ ສາມາດຖືກນຳໃຊ້ ໃນ ໄລຍະທີ່ ສະພາວະເສດຖະກິດຕົກຕໍ່າ ເພື່ອຍົກລະດັບການຂະຫຍາຍໂຕ ຂອງ ເສດຖະກິດ ແລະ ແກ້ໄຂບັນຫາຫວ່າງງານ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ ໂດຍທົ່ວໄປ ນະໂຍບາຍຕ່າງໆນີ້ ຈະນຳໄປສູ່ ບັນຫາການຂາດດຸນງົບປະມານ.
ກົງກັນຂ້າມ, ໃນໄລຍະທີ່ເສດຖະກິດຂະຫຍາຍໂຕສູງ, ມັນສາມາດຖືກໃຊ້ ເພື່ອ ຫຼຸດຜ່ອນລະດັບ ການເຄື່ອນໄຫວທາງດ້ານເສດຖະກິດ. ເຊັ່ນ ມັນສາມາດຖືກໃຊ້ ໃນ ໄລຍະທີ່ ອັດຕາເງິນເຟີ້ສູງ ເພື່ອ ບັນລຸ ສະຖຽນລະພາບຂອງລາຄາ. ອີງຕາມ ເສດຖະສາດເຄນຊຽນ ການເອົາແຫຼ່ງທຶນ ອອກຈາກ ເສດຖະກິດ ຈະຫຼຸດ ລະດັບຄວາມຕ້ອງການລວມ ໃນເສດຖະກິດ ເຮັດໃຫ້ເສດຖະກິດຫົດໂຕເຂົ້າ ແລະ ກ້າວໄປສູ່ ສະຖຽນລະພາບຂອງລາຄາ.
ເຖິງ ນະໂຍບາຍການເງິນ ຈະມີຄວາມສຳຄັນ ແຕ່ ມັນກໍ່ມີບັນຫາຕິດພັນ. ໃນກໍລະນີ ລັດຖະບານ ຢູ່ ໃນສະພາວະຂາດດຸນງົບປະມານ ການໃຊ້ນະໂຍບາຍການເງິນຂະຫຍາຍ ຈະຕ້ອງອີງໃສ່ ການກູ້ຢືມ ຂອງ ລັດຖະບານ ເຊັ່ນ ຈັດພິມພັນທະບັດລັດຖະບານອອກຂາຍ, ການກູ້ຢືມຈາກຕ່າງປະເທດ ຫຼື ການພິມເງິນເພີ່ມ ທີ່ ອາດຈະກໍ່ໃຫ້ເກີດຫຼາຍບັນຫາຕິດຕາມມາໄດ້ ດັ່ງທີ່ໄດ້ກ່າວມາໃນຂ້າງເທິງ.
ນະໂຍບາຍເງິນຕາແມ່ນ ການທີ່ ລັດຖະບານ, ທະນະຄານກາງ ຫຼື ອົງກອນກ່ຽວຂ້ອງອື່ນໆ ທຳການ ດັດປັບ ປະລິມານເງິນ ເພື່ອບັນລຸ ເປົ້າໝາຍໃດໜຶ່ງ— ເຊັ່ນ ຄວບຄຸມ ອັດຕາເງິນເຟີ້, ເຮັດໃຫ້ ອັດຕາແລກປ່ຽນ ມີສະຖຽນລະພາບ, ບັນລຸ ການຈ້າງງານສົມບູນ ຫຼື ການຂະຫຍາຍໂຕທາງດ້ານເສດຖະກິດ. (ໂດຍທົ່ວໄປ ເປົ້າໝາຍ ຂອງ ນະໂຍບາຍເງິນຕາ ແມ່ນ ເພື່ອ ເຮັດໃຫ້ມີການຂະຫຍາຍໂຕທາງດ້ານເສດຖະກິດ ພາຍໃຕ້ ສະພາວະລາຄາ ທີ່ມີສະຖຽນລະພາບ.) ນະໂຍບາຍເງິນຕາ ສາມາດ ປະກອບມີ ທັງ ການດັດປັບ ອັດຕາດອກເບ້ຍ ໃດໜຶ່ງ ໂດຍທາງກົງ ຫຼື ທາງອ້ອມ, ກຳນົດ ອັດຕາ ບັນດາ ການສະສົມບັງຄັບ, ເປັນຜູ້ໃຫ້ກູ້ ລວມທັງ ການຊື້ຂາຍເງິນຕາຕ່າງປະເທດ ໃນ ຕະຫຼາດເງິນຕາຕ່າງປະເທດອີກ.
ນະໂຍບາຍເງິນຕາ ໂດຍທົ່ວໄປ ຈະມີຢູ່ 2 ແບບ ຄື ນະໂຍບາຍເງິນຕາຂະຫຍາຍ, ແລະ ນະໂຍບາຍເງິນຕາຮັດກຸມ. ໃນນີ້ ນະໂຍບາຍເງິນຕາຂະຫຍາຍ ແມ່ນ ການເພີ່ມປະລິມານເງິນ ໃນຕະຫຼາດ ແລະ ນະໂຍບາຍເງິນຕາຮັດກຸມ ແມ່ນ ການຫຼຸດປະລິມານເງິນໃນຕະຫຼາດ. ໃນໄລຍະຜ່ານມາ, ນະໂຍບາຍເງິນຕາຂະຫຍາຍ ແມ່ນຖືກໃຊ້ເພື່ອແກ້ໄຂບັນຫາ ການຫວ່າງງານ ໃນໄລຍະ ເສດຖະກິດຕົກຕໍ່າ ໂດຍການຫຼຸດ ອັດຕາດອກເບ້ຍ, ແລະ ນະໂຍບາຍເງິນຕາຮັດກຸມ ແມ່ນ ຖືກໃຊ້ ເພື່ອ ຍົກ ອັດຕາດອກເບ້ຍ ເພື່ອແກ້ໄຂບັນຫາ ສະພາວະເງິນເຟີ້ (ຫຼື ເຮັດໃຫ້ ສະພາວະຟົດເດືອດຂອງເສດຖະກິດເຢັນລົງ).
ລັດຖະບານ (ຄຳເຄົ້າ: ຣັຖບາລ) ແມ່ນ ອົງກອນບໍລິຫານ ຂອງປະເທດໃດໜຶ່ງ ທີ່ໂດຍ ທົ່ວໄປແລ້ວ ຈະມີ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີເປັນຫົວໜ້າອົງກອນ ແລະ ປະກອບດ້ວຍ ອົງກອນຫຼັກຕ່າງໆ ເຊັ່ນ ບັນດາ ກະຊວງ, ທະບວງ,ກົມ.ມັນ ແມ່ນໜຶ່ງ ໃນອຳນາດລັດ ທີ່ ປະກອບດ້ວຍ
" 'Government' " (headline: Government) Prime Minister is generally the head of the organization and consists of major bodies such as Ministries, Ministry, Department.
ເບິ່ງເພີ່ມຕື່ມ.
ລະບົບການເມືອງຂອງ ສປປລາວ
ລັດຖະບານແມ່ນອົງການບໍລິຫານແຫ່ງລັດ. ລັດຖະບານຄຸ້ມຄອງຢ່າງເປັນເອກກະພາບ ການປະຕິບັດໜ້າທີ່ຂອງລັດ ໃນທຸກດ້ານ: ການເມືອງ, ເສດຖະກິດ, ວັດທະນະທຳ-ສັງຄົມ, ປ້ອງກັນຊາດ - ປ້ອງກັນຄວາມສະຫງົບແລະ ການຕ່າງປະເທດ.
1. ປະຕິບັດລັດຖະທຳມະນູນ, ກົດໝາຍ ແລະ ມະຕິຂອງສະພາແຫ່ງຊາດ, ລັດຖະບັນຍັດ ແລະ ລັດຖະດຳລັດ ຂອງປະທານປະເທດ.
3. ກຳນົດແຜນຍຸດທະສາດ, ແຜນພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ ແລະ ແຜນຫງົບປະມານແຫ່ງລັດປະຈຳປີ ແລ້ວ ນຳສະເໜີໃຫ້ສະພາແຫ່ງຊາດພິຈາລະນາ ແລະ ຣັບຮອງເອົາ.
4. ລາຍງານການເຄື່ອນໄຫວວຽກງານຂອງຕົນຕໍ່ສະພາແຫ່ງຊາດ, ຕໍ່ຄະນະປະຈຳສະພາແຫ່ງຊາດ(ໃນເວລາທີ່ ສະພາແຫ່ງຊາດບໍ່ໄດ້ເປີດກອງປະຊູມ) ແລະ ລາຍງານຕໍ່ປະທານປະເທດ.
5. ອອກດຳລັດ, ມະຕິຕົກລົງກ່ຽວກັບການຄູ້ມຄອງລັດ, ຄູ້ມຄອງເສດຖະກິດ - ສັງຄົມ, ວິທະຍາສາດ, ເຕັກນິກ, ເຕັກໂນໂລຢີ, ຊັບພະຍາກອນແຫ່ງຊາດ, ສີ່ງແວດລ້ວມ, ການປ້ອງກັນຊາດ-ປ້ອງກັນຄວາມສະຫງົບສຸກ ແລະ ການຕ່າງປະເທດ.
6. ຈັດຕັ້ງ, ຊີ້ນຳ ແລະ ກວດກາການເຄື່ອນໄຫວຂອງບັນດາຂະແໜງການ ແລະ ອົງການປົກຄອງທ້ອງຖີ່ນ.
8. ເຊັນສົນທິສັນຍາ, ສັນຍາກັບຕ່າງປະເທດ ແລະ ຊີ້ນຳການປະຕິບັດສົນທິສັນຍາ ແລະ ສັນຍາທີ່ໄດ້ເຊັນແລ້ວ.
9. ງົດການປະຕິບັດ, ລົບລ້າງ ຫລື ຍົກເລີກຂໍ້ຕົກລົງ, ຄຳສັ່ງຂອງກະຊວງ, ອົງການທຽບເທົ່າກະຊວງ, ອົງການ ທີ່ຂື້ນກັບລັດຖະບານ ແລະ ອົງການປົກຄອງທ້ອງຖີ່ນທີ່ຂັດກັບລະບຽບກົດໝາຍ.
ລັດຖະບານປະກອບດ້ວຍນາຍົກລັດຖະມົນຕີ, ຮອງນາຍຍົກລັດຖະມົນຕີ, ລັດຖະມົນຕີ, ຫົວໜ້າອົງການທຽບເທົ່າກະ ຊວງ. ລັດຖະບານມີອາຍຸການເທົ່າກັບອາຍຸການຂອງສະພາແຫ່ງຊາດ.
ນາຍົກລັດຖະມົນຕີເປັນຫົວໜ້າລັດຖະບານ ແລະ ຕາງໜ້າໃຫ້ລັດຖະບານຊີ້ນຳ ແລະ ອຳນວຍຄວບຄູມວຽກງານ ຂອງລັດຖະບານ, ຊີ້ນຳວຽກງານຂອງກະຊວງ, ອົງການທຽບເທົ່າກະຊວງ, ທະບວງ ແລະ ອົງການອື່ນໆທີ່ຂື້ນກັບ ລັດຖະບານ, ຊີ້ນຳວຽກງານຂອງແຂວງ ແລະ ນະຄອນ. ນາຍົກລັດຖະມົນຕີແຕ່ງຕັ້ງ, ຍົກຍ້າຍ ຫລື ປົດຕຳແໜ່ງ ລັດຖະມົນຕີຊ່ວຍວ່າການ, ຮອງຫົວໜ້າອົງການທຽບເທົ່າກະຊວງ, ຫົວໜ້າທະບວງ, ຮອງເຈົ້າແຂວງ, ຮອງເຈົ້າ ຄອງນະຄອນ, ເລື່ອນຊັ້ນ ຫລື ປົດຊັ້ນພັນເອກຂອງກຳລັງປ້ອງກັນຊາດ - ປ້ອງກັນຄວາມສະຫງົບ ແລະ ຕຳແໜ່ງ ອື່ນໆ ຕາມທີ່ໄດ້ກຳນົດໄວ້ໃນກົດໝາຍ. ບັນດາຮອງນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ເປັນຜູ້ຊ່ວຍວຽກນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ແລະ ຮັບຜິດຊອບວຽກງານໃດໜື່ງຕາມການມອບໝາຍຂອງນາຍົກລັດຖະມົນຕີ. ເມື່ອນາຍົກລັດຖະມົນຕີຕິດຂັດ ແມ່ນຮອງ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບມອບໝາຍເປັນຜູ້ວ່າການແທນ.
ລັດຖະບານ ຫລື ສະມາຊິກລັດຖະບານທ່ານໃດທ່ານໜື່ງອາດຈະຖຶກສະພາແຫ່ງຊາດພິຈາລະນາ ແລະ ລົງມະຕິ ບໍ່ໄວ້ວາງໃຈຖ້າວ່າຄະນະປະຈຳສະພາແຫ່ງຊາດ ຫືລ ມີຢ່າງໜ້ອຍໜື່ງສາມສ່ວນສີ່ຂອງຈຳນວນສະມາຊິກສະພາ ແຫ່ງຊາດທັງໝົດຫາກສະເໜີບັນຫານີ້ຂື້ນ. ໃນໄລຍະເວລາຊາວສີ່ຊົ່ວໂມງ ພາຍຫັລງທີ່ສະພາແຫ່ງຊາດໄດ້ລົງມະ ຕິບໍ່ໄວ້ວາງໃຈແລ້ວ ປະທານປະເທດມີສິດສະເໜີໃຫ້ສະພາແຫ່ງຊາດພິຈາລະນາຄືນໃໝ່. ການພິຈາລະນາເທື່ອທີ່ ສອງຕ້ອງຫ່າງຈາກການພິຈາລະນາເທື່ອທີ່ໜື່ງສີ່ສິບແປດຊົ່ວໂມງ. ຖ້າວ່າການລົງມັດຕິເທື່ອໃໝ່ຫາກບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມ ໄວ້ວາງໃຈອີກແລ້ວລັດຖະບານ ຫລືືສະມາຊິກລັດຖະບານທ່ານນັ້ນຕ້ອງລາອອກ.
ໂຄງປະກອບກົງຈັກຂອງລັດຖະບານ.
ກົງຈັກຂອງລັດຖະບານ ແຫ່ງ ສາທາລະນະລັດປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນລາວ ປະ ກອບດ້ວຍສຳນັກງານນາຍົກລັດ ຖະມົນຕີ, ກະຊວງ​ແລະອົງ ການທຽບເທົ່າກະຊວງ ຊຶ່ງ ຖືກ ຮັບ ຮອງ ເອົາ​ໂດຍສະພາແຫ່ງຊາດ ຕາມ ການ ສະເໜີ ຂອງ​ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ.
ການກຳນົດໂຄງປະກອບກົງຈັກຂອງລັດຖະບານ ແມ່ນອີງໃສ່ຄວາມຮຽກຮ້ອງຕ້ອງ ການ ຕົວຈິງຂອງປະ​ເທດ ໃນແຕ່ ລະໄລຍະ.
3. ທ່ານ ດຣ ທອງລຸນ ສີສຸລິດ ເປັນຮອງນາຍົກລັດຖະມົນຕີ, ລັດຖະມົນຕີວ່າການ ກະຊວງການຕ່າງປະເທດ
4. ທ່ານ ພົນໂທ ດວງໃຈ ພິຈິດ ເປັນຮອງນາຍົກລັດຖະມົນຕີ, ລັດຖະມົນຕີວ່າການ ກະຊວງປ້ອງກັນປະເທດ
6. ທ່ານ ນາງ ປານີ ຢາທໍຕູ້ ເປັນປະທານສະພາແຫ່ງຊາດ
7. ທ່ານ ດຣ ບຸນທອງ ຈິດມະນີ ເປັນປະທານອົງການກວດກາລັດຖະບານ, ຫົວໜ້າອົງການຕ້ານການສໍ້ລາດບັງຫຼວງ
8. ທ່ານ ດຣ ພັນຄຳ ວິພາວັນ ເປັນລັດຖະມົນຕີວ່າການ ກະຊວງສຶກສາທິການ ແລະ ກິລາ
9. ທ່ານ ດຣ ທອງບັນ ແສງອາພອນ ເປັນລັດຖະມົນຕີວ່າການ ກະຊວງປ້ອງກັນຄວາມສະຫງົບ
10. ທ່ານ ນາງ ອ່ອນຈັນ ທຳມະວົງ ເປັນລັດຖະມົນຕີວ່າການ ກະຊວງແຮງງານ ແລະ ສະຫວັດດີການສັງຄົມ
11.ທ່ານ ດຣ ຈະເລີນ ເຍຍປາວເຮີ ເປັນລັດຖະມົນຕີວ່າການ ກະຊວງຍຸຕິທຳ
12.ທ່ານ ສຸລິວົງ ດາລາວົງ ເປັນລັດຖະມົນຕີວ່າການ ກະຊວງພະລັງງານ ແລະ ບໍ່ແຮ່
13.ທ່ານ ສຈ.ດຣ ເອກສະຫວ່າງ ວົງວິຈິດ ເປັນລັດຖະມົນຕີວ່າການ ກະຊວງສາທາລະນະສຸກ
14.ທ່ານ ວິໄລວັນ ພົມເຂ ເປັນລັດຖະມົນຕີວ່າການ ກະຊວງກະສິກຳ ແລະ ປ່າໄມ້
16.ທ່ານ ດຣ ນາມ ວິລະເກດ ເປັນລັດຖະມົນຕີວ່າການ ກະຊວງອຸດສາຫະກຳ ແລະ ການຄ້າ
17.ທ່ານ ສົມມາດ ພົມເສນາ ເປັນລັດຖະມົນຕີວ່າການ ກະຊວງໂຍທາທິການແລະ ຂົນສົ່ງ
18.ທ່ານ ສົມດີ ດວງດີ ເປັນລັດຖະມົນຕີວ່າການ ກະຊວງແຜນການ ແລະ ການລົງທືນ
20.ທ່ານ ສຈ.ດຣ ບໍ່ແສງຄຳ ວົງດາລາ ເປັນລັດຖະມົນຕີວ່າການ ກະຊວງຖະແຫຼງຂ່າວ, ວັດທະນະທຳ ແລະ ການທ່ອງທ່ຽວ
21.ທ່ານ ສຈ.ດຣ ບໍ່ວຽງຄຳ ວົງດາລາ ເປັນລັດຖະມົນຕີວ່າການ ກະຊວງວິທະຍາສາດ ແລະ ເຕັກໂນໂລຊີ
22.ທ່ານ ໜູລິນ ສິນບັນດິດ ເປັນລັດຖະມົນຕີວ່າການ ກະຊວງຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມ
23.ທ່ານ ຫຽມ ພົມມະຈັນ ເປັນລັດຖະມົນຕີວ່າການ ກະຊວງໂທລະຄົມມະນາຄົມ ແລະ ການສື່ສານ
ສິດ ແລະໜ້າທີ່ຂອງລັດຖະບານ.
1. ປະຕິບັດລັດຖະທຳມະນູນ, ກົດໝາຍ, ມະຕິຕົກລົງຂອງສະພາແຫ່ງຊາດ, ລັດຖະ ບັນຍັດ ແລະ
ລັດຖະດຳລັດຂອງປະທານປະເທດ, ຈັດຕັ້ງໂຄສະນາເຜີຍແຜ່ກົດ ໝາຍ, ສຶກສາອົບຮົມສະຕິເຄົາ ລບ ແລະປະຕິບັດລະບຽບກົດໝາຍ; ກຳນົດບັນດາມາດຕະການປົກປ້ອງສິດ ແລະຜົນປະໂຫຍດອັນຊອບ​ທຳ​ຂອງ​ປະຊາຊົນ;
2. ກຳນົດແຜນຍຸດທະສາດ, ແຜນ​ພັດທະນາ ເສດ ຖະກິດ - ສັງຄົມ ແລະ ແຜນງົບ ປະມານແຫ່ງລັດປະຈຳປີແລ້ວ ນຳ ສະ ເໜີ ສະພາແຫ່ງຊາດພິຈາລະນາ ແລະ ຮັບຮອງເອົາ.
3. ຄຸ້ມຄອງຢ່າງເປັນເອກະພາບການກໍ່ສ້າງ, ການຂະຫຍາຍພື້ນຖານເສດຖະກິດ, ວັດທະນະທຳ -ສັງຄົມ, ວິທະຍາສາດ, ເຕັກນິກ, ການປະຕິບັດນະໂຍບາຍການ ເງິນ, ເງິນຕາ, ຮັບປະກັນການນຳໃຊ້ຊັບສົມບັດຂອງຊາດຢ່າງມີປະສິດທິພາບ, ປົກປ້ອງຊັບສົມບັດຂອງລັດ, ລວມໝູ່ ແລະບຸກຄົນບົນພື້ນຖານລັດຖະທຳ​ມະນູນ ແລະກົດໝາຍ.
4. ລາຍງານ ການເຄື່ອນໄຫວວຽກງານຂອງຕົນຕໍ່ສະພາແຫ່ງ ຊາດ, ຕໍ່ຄະນະ ປະຈຳສະພາແຫ່ງຊາດໃນເວລາທີ່ ສະພາ ແຫ່ງ ຊາດ ບໍ່ ໄດ້ ເປີດ ກອງ ປະຊຸມ ແລະລາຍ ງານ​ຕໍ່​ປະທານ​ປະເທດ.
5. ຄົ້ນຄວ້າ ແລະສະເໜີຮ່າງກົດໝາຍຕໍ່ສະພາແຫ່ງຊາດ ເພື່ອພິຈາລະນາຮັບ ຮອງ, ສະເໜີຮ່າງລັດຖະບັນຍັດຕໍ່ຄະນະປະຈຳສະພາແຫ່ງຊາດເພື່ອ​ພິຈາລະນາ.
7. ອອກດຳລັດ, ມະຕິ ຕົກລົງ ກ່ຽວກັບການຄຸ້ມຄອງລັດ, ຄຸ້ມຄອງເສດຖະກິດ - ສັງ ຄົມ, ວິທະຍາສາດ, ເຕັກນິກ, ເຕັກໂນໂລຢີ, ການສ້າງ ແລະນຳໃຊ້ຊັບພະຍາກອນມະນຸດ, ການປົກປັກຮັກສາ ແລະນຳໃຊ້ຊັບ​ພະຍາກອນທຳມະຊາດ, ສິ່ງ ແວດລ້ອມ ແລະຊັ ພະຍາກອນອື່ນໆ, ການປ້ອງກັນຊາດ O ປ້ອງກັນຄວາມ ສະຫງົບ ແລະການ ເຄື່ອນ ໄຫວ ວຽກ ງານ​ການ​ຕ່າງ​ປະ ເທດ;
8. ຈັດຕັ້ງ, ຊີ້ນຳ, ອຳນວຍຄວບຄຸມ ແລະກວດກາການເຄື່ອນໄຫວຂອງບັນດາຂະແໜງການ ແລະອົງການປົກຄອງທ້ອງຖິ່ນ ເພື່ອຮັບປະກັນໃຫ້ມີປະສິດທິ ພາບ ແລະຖືກ ຕ້ອງ ຕາ​ມລະ ບຽບ​ກົດໝາຍ;
10. ເພີ່ມທະວີການປັບປຸງ ແລະກວດກາວຽກງານປ້ອງກັນຊາດ, ປ້ອງກັນຄວາມ ສະຫງົບທົ່ວປວງຊົນ ແລະ ຄວາມເປັນລະບຽບຮຽບຮ້ອຍຂອງສັງຄົມ, ກໍ່ສ້າງ ກຳລັງປະກອບອາວຸດປະຊາຊົນ, ປະຕິບັດຄຳສັ່ງ ລະດົມພົນ, ກຳນົດມາດຕະ ການຕ່າງໆທີ່ຈຳເປັນ ເພື່ອປົກປັກຮັກສາປະເທດຊາດ;
11. ງົດການປະຕິບັດ, ລົບລ້າງ ຫລືຍົກເລີກຂໍ້ຕົກລົງ, ຄຳສັ່ງ, ຄຳ ແນະນຳ ແລະແຈ້ງການ ຂອງກະຊວງ, ອົງ ການ ທຽບ ເທົ່າ ກະຊວງ, ອົງ ການ ອື່ນໆ ທີ່ ຂຶ້ນ ກັບ ລັດຖະບານ ແລະອົງ ການ ປົກຄອງທ້ອງຖິ່ນທີ່ຂັດກັບ​ລະບຽບກົດ ໝາຍ;
12. ຕົກລົງສ້າງຕັ້ງ, ຍຸບເລີກ ແລະກຳນົດເຂດແດນຂອງເມືອງ ແລະເທດສະບານຕາມການສະເໜີຂອງ ເຈົ້າແຂວງ ຫລືເຈົ້າຄອງນະຄອນ;
13. ຈັດຕັ້ງດຳເນີນການກວດກາ, ກວດການຂອງລັດ, ຕ້ານການລະເມີດລະບຽບ ກົດໝາຍ, ການສໍ້ລາດບັງຫລວງ ແລະປະກົດການຫຍໍ້ທໍ້ອື່ນໆ; ພິຈາລະນາ ແກ້ໄຂຄຳຮ້ອງທຸກ ຫລືຄຳ ສະ ເໜີຂອງປະຊາຊົນ ກ່ຽວ ກັບ ການ ກະທຳ ທີ່ ບໍ່ ຖືກ​ຕ້ອງ ຂອງພະນັກງານ, ລັດຖະກອນ ແລະອົງ​ການບໍລິຫານ ລັດ ຂັ້ນຕ່າງໆ ບົນ ພື້ນຖານລະບຽບກົດໝາຍ;
15. ພົວພັນ, ຮ່ວມມື, ເຈລະຈາ, ເຊັນສົນທິສັນຍາ ແລະສັນຍາກັບຕ່າງປະເທດ, ຄຸ້ມຄອງ ແລະ ກວດ ກາການເຄື່ອນໄຫວວຽກງານການຕ່າງປະເທດ, ການປະຕິ ບັດສົນ ທິສັນຍາ ແລະສັນຍາທີ່ໄດ້ເຊັນກັນ ແລ້ວ;
16. ປະຕິບັດສິດ ແລະໜ້າທີ່ອື່ນໆທີ່ໄດ້ກຳນົດໄວ້ໃນລັດຖະທຳ ມະນູນ ແລະລະບຽບ ກົດໝາຍ.
ສະພາ ແມ່ນ ອົງກອນນິຕິບັນຍັດ ຫຼື ຜູ້ ອົງກອນ ທີ່ພິຈາລະນາ ຜ່ານ ບັນດາ ຮ່າງກົດໝາຍ ເພື່ອ ປະກາດໃຊ້ ເປັນກົດໝາຍ ໃນປະເທດໃດໜຶ່ງ. ບາງປະເທດ ກໍ່ ໃຊ້ ລະບົບສະພາດຽວ ເຊັ່ນ ສະພາແຫ່ງຊາດ ຂອງ ລາວ ແລະ ບາງ ປະເທດກໍ່ໃຊ້ ລະບົບ 2 ສະພາ ເຊັ່ນ ສະພາຕໍ່າ ແລະ ສະພາສູງຢູ່ ສະຫະລັດອາເມລິກາ. ມັນ ແມ່ນ ໜຶ່ງ ໃນ 3 ອຳນາດລັດຄື
ສະພາແຫ່ງຊາດ ແຫ່ງສປປລ.
ສະພາແຫ່ງຊາດແມ່ນອົງການຕົວແທນແຫ່ງສິດອຳນາດ ແລະ ຜົນປະຊາຊົນບັນດາເຜົ່າ, ເປັນອົງການອຳນາດແຫ່ງ ລັດ ແລະ ທັງເປັນອົງການນິຕິບັນຍັດ ທີ່ມີສິດຕົກລົງບັນຫາພື້ນຖານຂອງປະເທດຊາດ, ຕິດຕາມກວດກາການເຄືອນ ໄຫວຂອງອົງການອົງການບໍລິຫານ, ສານປະຊາຊົນ ແລະ ອົງການໄອຍາການປະຊາຊົນ.
2. ພິຈາລະນາ, ຮັບຮອງເອົາ, ປ່ຽນແປງ ຫລື ລົບລ້າງກົດໝາຍ.
3. ພິຈາລະນາເອົາການກຳນົດ, ການປ່ຽນແປງ ຫລື ລົບລ້າງພາສີ ແລະ ສ່ວຍສາອາກອນ.
4. ພິຈາລະນາ, ຮັບຮອງເອົາແຜນຍຸດຖະສາດແຫ່ງການພັດທະນາເສດຸະກິດ-ສັງຄົມ ແລະ ແຜນງົບປະມານແຫ່ງ ລັດ.
5. ເລືອກຕັ້ງ ຫລື ປົດຕຳແນ່ງປະທານ, ຣອງປະທານ ແລະ ກຳມະການປະຈຳສະພາແຫ່ງຊາດ.
6. ເລືອກຕັ້ງ ຫລື ປົດຕຳແໜ່ງປະທານປະເທດ ແລະ ຮອງປະທານປະເທດ ຕາມການສະເໜີຂອງສະພາແຫ່ງ ຊາດ.
7. ພິຈາລະນາ, ຮັບຮອງເອົາການສະເໜີແຕ່ງຕັ້ງ ຫລື ປົດຕຳແໜ່ງນາຍຍົກລັດຖະມົນຕີ ຕາມການສະເໜີຂອງປະ ທານປະເທດ, ພິຈາລະນາ, ຮັບຮອງເອົາໂຄງປະກອບກົງຈັກຂອງລັດຖະບານ, ການແຕ່ງຕັ້ງ, ການຍົກຍ້າຍ ຫລື ການປົດຕຳແໜ່ງສະມາຊິກລັດຖະບານຕາມການສະເໜີຂອງນາຍຍົກລັດຖະມົນຕີ.
8. ເລືອກຕັ້ງ ຫລື ປົດຕຳແໜ່ງປະທານສານປະຊາຊົນສູງສຸດ ແລະ ໄອຍະການປະຊາຊົນສູງສຸດ ຕາມການສະ ເໜີຂອງປະທານປະເທດ.
9. ຕົກລົງສ້າງຕັ້ງ ຫລື ຍູບກະຊວງ, ອົງການທຽບເທົ່າກະຊວງ, ແຂວງ ແລະ ນະຄອນ, ຕົກລົງເຂດແດນຂອງ ແຂວງ ແລະ ນະຄອນຕາມການສະເໜີຂອງນາຍຍົກລັດຖະມົນຕີ.
13. ຕິດຕາມກວດກາການເຄົາລົບ ແລະ ປະຕິບັດລັດຖະທຳມະນູນ ແລະ ກົດໝາຍ.
ສະພາແຫ່ງຊາດແຕ່ລະຊຸດ ມີອາຍຸການຫ້າປີ. ສະມາຊິກສະພາແຫ່ງຊາດແມ່ນຜົນລະເມືອງລາວເປັນຜູ້ເລືອດຕັ້ງ ຕາມລະບຽບການທີ່ໄດ້ກຳນົດໄວ້ໃນກົດໝາຍ. ການເລືອກຕັ້ງສະມາຊິກສະພາແຫ່ງຊາດຊຸດໃໝ່ຕ້ອງໃຫ້ແລ້ວຢ່າງ ຊ້າ 60 ວັນ ກ່ອນສະພາແຫ່ງຊາດຊຸດເກົ່າຈະໝົດອາຍຸການ. ໃນກໍລະນີທີ່ເກີດສົງຄາມ ຫລື ດ້ວຍສາເຫດອື່ນ ຊື່ງ ກໍ່ຄວາມຍຸ້ງຍາກໃຫ້ແກ່ການເລືອກຕັ້ງນັ້ນ ສະພາແຫ່ງຊາດອາດຈະຕໍ່ອາຍຸການຂອງຕົນກໍ່ໄດ້ ແຕ່ຕ້ອງດຳເນີນການ ເລືອກຕັ້ງສະມາຊິກສະພາແຫ່ງຊາດຊຸດໃໝ່ ຢ່າງຊ້າບໍ່ໃຫ້ເກີນ 6 ເດືອນ ພາຍຫລັງສະພາບການໄດ້ກັບຄືນສູ່ປົກກະ ຕິ. ໃນກໍລະນີທີ່ມີຄວາມຈຳເປັນ ສະພາແຫ່ງຊາດຈະດຳເນີນການເລືອກຕັ້ງສະມາຊິກສະພາແຫ່ງຊາດ ກ່ອນການ ໝົດອາຍຸການຂອງຕົນກໍ່ໄດ້ ແຕ່ຕ້ອງໄດ້ຮັບຄວາມເຫັນດີຢ່າງໜ້ອຍສອງສ່ວນສາມຂອງຈຳນວນສະມາຊິກສະພາ ແຫ່ງຊາດທີ່ເຂົ້າຣ່ວມກອງປະຊູມ.
ສະພາແຫ່ງຊາດເລືອກຕັ້ງຄະນະປະຈຳຂອງຕົນ ຊຶ່ງປະກອບດ້ວຍ ປະທານ, ຮອງປະທານ ແລະ ກຳມະການຈຳນວນ ໜື່ງ. ປະທານ ແລະ ຮອງປະທານສະພາແຫ່ງຊາດເປັນທັງປະທານ ແລະ ຮອງປະທານຄະນະປະຈຳສະພາແຫ່ງ ຊາດ.
2. ຕີຄວາມໝາຍ ແລະ ອະທິບາຍລັດຖະທຳມະນູນ ແລະ ກົດໝາຍຕ່າງໆ.
3. ຕິດຕາມກວດກາການເຄື່ອນໄຫວຂອງອົງການບໍລິຫານ, ສານປະຊາຊົນ ແລະ ອົງການໄອຍາການປະຊາຊົນໃນ ເວລາທີ່ສະພາແຫ່ງຊາດບໍ່ໄດ້ເປີດກອງປະຊູມ
4. ແຕ່ງຕັ້ງຍົກຍ້າຍ ຫລື ປົດຕຳແນ່ງຜູ້ພິພາກສາຂອງສານປະຊາຊົນທຸກຂັ້ນ ແລະ ຜູ້ພິພາກສາຂອງສານທະຫານ.
ສະພາແຫ່ງຊາດເປີດກອງປະຊູມສະໄໝສາມັນປີລະສອງເທື່ອ ໂດຍແມ່ນຄະນະປະຈຳສະພາແຫ່ງຊາດເປັນຜູ້ເຕົ້າ ໂຮມ. ຄະນະປະຈຳສະພາແຫ່ງຊາດອາດຈະຮຽກໂຣມກອງປະຊູມສໄໝວິສາມັນກໍ່ໄດ້ ຖ້າຫາກເຫັນວ່າມີຄວາມ ຈຳເປັນ.
ສຽງຫລາຍກ່ວາເຄີ່ງໜື່ງຂອງຈຳນວນສະມາຊິກທີ່ເຂົ້າຮ່ວມກອງປະຊູມ ເວັ້ນເສຍແຕ່ ກໍລະນີທີ່ໄດ້ກຳນົດໄວ້ໃນມາດ ຕາ 54,66 ແລະ ມາດຕາ 97 ຂອງລັດຖະທຳມະນູນ.
5. ອົງການໄອຍາການປະຊາຊົນສູງສຸດ. ແນວລາວສ້າງຊາດແລະ ອົງການຈັດຕັ້ງມະຫາຊົນຂັ້ນສູນກາງ.
ກົດໝາຍທີ່ສະພາແຫ່ງຊາດໄດ້ຮັບຮອງເອົາແລ້ວນັ້ນຕ້ອງໄດ້ປະກາດໃຊ້ໂດຍປະທານປະເທດຢ່າງຊ້າບໍ່ໃຫ້ເກີນສາມ ສິບວັນນັບແຕ່ວັນໄດ້ຮັບຮອງເປັນຕົ້ນໄປ. ໃນໄລຍະເວລາດັ່ງກ່າວນັ້ນປະທານປະເທດມີສິດສະເນີໃຫ້ສະພາແຫ່ງຊາດ ພິຈາລະນາຄືນໃໝ່ນັ້ນຖ້າວ່າສະພາແຫ່ງຊາດຫາກຕົກລົງເອົາຢືນຢັນເອົາຕາມເດີມແລ້ວປະທານ ປະເທດກໍ່ຕ້ອງກຳ ນົດໃຊ້ພາຍໃນຫ້າສິບວັນ.
ສະພາແຫ່ງຊາດສ້າງຕັ້ງບັນດາກຳມາທິການຂອງຕົນຊື່ງມີໜ້າທີ່ພິຈາລະນາຮ່າງກົດໝາຍ ແລະ ຮ່າງລັດຖະບັນຢັດ ແລ້ວນຳສະເໜີຕໍ່ຄະນະປະຈຳສະພາແຫ່ງຊາດ ແລະ ປະທານປະເທດ ພ້ອມທັງຊ່ວຍສະພາແຫ່ງຊາດ ແລະ ຄະນະ ປະຈຳສະພາແຫ່ງຊາດປະຕິບັດສິດກວດກາເຄື່ອນໄຫວຂອງອົງການບໍລິຫານ, ສານປະຊາຊົນ ແລະ ອົງການໄອຍາ ການປະຊາຊົນ.
ສະມາຊິກສາພາແຫ່ງຊາດມີສິດຊັກຖາມນາຍຍົກລັດຖະມົນຕີ ຫລືສະມາຊິກລັດຖະບານ, ປະທານປະຊາຊົນສູງສຸດ. ບຸກຄົນທີ່ຖືກຊັກຖາມນັ້ນຕ້ອງຊີ້ແຈງຕໍ່ກອງປະຊູມສະພາແຫ່ງຊາດດ້ວຍວາຈາ ຫລື ເປັນລາຍລັກອັກສອນ.
ສະມາຊິກສະພາແຫ່ງຊາດຈະບໍຖືກດຳເນີນຄະດີ ຫລື ກັກຂັງຖ້າບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມເຫັນດີຂອງສະພາແຫ່ງຊາດ ຫລື ຂອງຄະນະປະຈຳສະພາແຫ່ງຊາດບໍ່ໄດ້ເປີດກອງປະຊູມ. ໃນກໍລະນີທີ່ມີການກະທຳພິດເຊິ່ງໜ້າ ຫລື ຮິບດ່ວນນັ້ນອົງ ການທີ່ກັກຂັງສະມາຊິກສະພາແຫ່ງຊາດຕ້ອງລາຍງານທັນທີ່ໃຫ້ສະພາແຫ່ງຊາດ ຫລື ຄະນະປະຈຳສະພາແຫ່ງຊາດ ໃນເວລາທີ່ສະພາແຫ່ງຊາດບໍ່ໄດ້ເປີດກອງປະຊູມເພື່ອພິຈາລະນາຕົກລົງ. ການສຶບສວນ - ສອບສວນບໍ່ເປັນສາຍ ເຫດພາໃຫ້ສະມາຊິກສະພາແຫ່ງຊາດທີ່ຖືກດຳເນີນຄະດີນັ້ນຂາດປະຊູມສະພາແຫ່ງຊາດ.
ສານ ແມ່ນ ອົງກອນຕຸລາການ ທີ່ ມີ ອຳນາດຕຸລາການ ຫຼື ອຳນາດໃນການຕັດສິນວ່າ ການກະທຳໃດໜຶ່ງ ຖືກຫຼືຜິດ ກົດໝາຍ ໃນປະເທດໃດໜຶ່ງ.ມັນ ແມ່ນ ໜຶ່ງ ໃນ 3 ອຳນາດລັດຄື (1)ອຳນາດນິຕິບັນຍັດ(ສະພາ), (2)ອຳນາດບໍລິຫານ(ລັດຖະບານ) ແລະ (3)ອຳນາດຕຸລາການ(ສານ). ລະບົບ ສານນັ້ນ ຈະແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມ ແຕ່ລະປະເທດ ເຊັ່ນ ບາງປະເທດ ກໍ່ໃຊ້ ລະບົບ 2 ຂັ້ນ, 3 ຂັ້ນ ເປັນຕົ້ນ. ນອກຈາກ ສານຕຸລາການ ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ ບາງ ປະເທດ ກໍ່ຍັງມີ ສານພິເສດ ເຊັ່ນ ສານລັດຖະທຳມະນູນ, ສານທະຫານ ອີກ.
ສານປະຊາຊົນສູງສຸດ ແລະອົງການໄອຍາການປະຊາຊົນ ແຫ່ງ ສປປລ.
ສານປະຊາຊົນແມ່ນອົງການພິພາກສາຂອງລັດຊື່ງປະກອບດ້ວຍ: ສານປະຊາຊົນສູງສຸດ.ສາສອຸທອນ. ສານປະຊາ ຊົນແຂວງ, ນະຄອນ. ສານປະຊາຊົນເຂດ. ສານທະຫານ. ໃນກໍລະນີທີ່ຈຳເປັນອາດຈະສ້າງຕັ້ງສານສະເພາະ ຕາມຂະແໜງການຂື້ນກໍ່ໄດ້ ໂດຍການຕົກລົງຂອງຄະນະປະຈຳສະພາແຫ່ງຊາດ.
ສານປະຊາຊົນສູງສຸດ ແມ່ນອົງການພິພາກສາສຸງສຸດຂອງລັດ. ສານປະຊາຊົນສູງສຸດຄຸ້ມຄອງດ້ານບໍລິຫານຕໍ່ສານ ປະຊາຊົນທຸກຂັ້ນ, ສານທະຫານ ແລະ ກວດກາຄຳຕັດສີນຂອງສານດັ່ງກ່າວ.
ຮອງປະທານສານປະຊາຊົນສູງສຸດ ແມ່ນປະທານປະເທດເປັນຜູ້ແຕ່ງຕັ້ງ ຫລື ປົດຕຳແໜ່ງ ຕາມການສະເໜີຂອງ ປະທານສານປະຊາຊົນສູງສຸດ. ບັນດາຜູ້ພິພາກສາຂອງສານປະຊາຊົນສູງສຸດ, ປະທານ, ຮອງປະທານ ແລະ ບັນດາຜູ້ພິພາກສາຂອງສານທະຫານແມ່ນຄະນະປະຈຳສະພາແຫ່ງຊາດເປັນຜູ້ແຕ່ງຕັ້ງ, ຍົກຍ້າຍ ຫລື ປົດຕຳ ແໜ່ງຕາມການສະເໜີຂອງສານປະຊາຊົນສູງສຸດ.
ຄຳຕັດສີນຂອງສານປະຊາຊົນທີ່ໃຊ້ໄດ້ຢ່າງເດັດຂາດແລ້ວນັ້ນ ທຸກອົງຈັດຕັ້ງພັກ, ອົງການຈັດຕັ້ງລັດ, ແນວລາວ ສ້າງຊາດ, ອົງການຈັດຕັ້ງມະຫາຊົນ, ອົງການຈັດຕັ້ງສັງຄົມ ແລະ ພົນລະເມືອງທຸກຄົນຕ້ອງເຄົາລົບ, ບຸກຄົນ ແລະ ອົງການຈັດຕັ້ງທີ່ມີສ່ວນກ່ຽວຂ້ອງຕ້ອງປະຕິບັດຢ່າງເຂັ້ມງວດ.
1. ຕິດຕາມກວດກາການເຄົາລົບກົດໝາຍຢ່ງຖືກຕ້ອງ ແລະ ເປັນເອກກະພາບຢູ່ໃນທຸກກະຊວງ, ອົງການທຽບເທົ່າ ກະຊວງ,ອົງການທີ່ຂື້ນກັບລັດທະບານ, ແນວລາວສ້າງຊາດ, ອົງການຈັດຕັ້ງມະຫາຊົນ, ອົງການຈັດຕັ້ງສັງຄົມ, ອົງການປົກຄອງທອ້ງຖີ່ນ, ວິສາຫະກິດ, ລັດຖະກອນ ແລະ ພົນລະເມືອງ.
ການບິນອາວະກາດ ໝາຍເຖິງ ການສົ່ງ ຫຼື ການທີ່ ນັກອາວະກາດ ຂັບຂີ່ ຍານອາວະກາດ ໄປ ສູ່ ອາວະກາດ. ປະຈຸບັນ ມີ ແຕ່ 3 ປະເທດ ໃນໂລກ ຄື ລັດເຊຍ, ອາເມລິກາ ແລະ ຈີນ ທີ່ ປະສົບຜົນສຳເລັດ ໃນ ການບິນອາວະກາດ.
ການບິນອະວະກາດຂອງມະນຸດແມ່ນການເດີນທາງຢູ່ໃນອະວະກາດພ້ອມກັບລູກເຮືອຫຼືຜູ້ໂດຍສານຢູ່ເທິງຍານອາວະກາດ. ຍານອາວະກາດທີ່ມີມະນຸດສາມາດປະຕິບັດໄດ້ໂດຍກົງ, ໂດຍລູກເຮືອຂອງມະນຸດ, ຫຼືສາມາດຄວບຄຸມໄດ້ຈາກໄລຍະໄກຈາກສະຖານີພື້ນດິນເທິງແຜ່ນດິນໂລກ, ຫຼືໂດຍອັດຕະໂນມັດ, ສາມາດປະຕິບັດພາລະກິດສະເພາະໃດ ໜຶ່ງ ໄດ້ໂດຍບໍ່ຕ້ອງການການມີສ່ວນຮ່ວມຂອງມະນຸດ.
ການບິນອະວະກາດຂອງມະນຸດຄັ້ງ ທຳ ອິດຖືກເປີດຕົວໂດຍສະຫະພາບໂຊວຽດໃນວັນທີ 12 ເມສາ 1961, ເປັນສ່ວນ ໜຶ່ງ ຂອງໂຄງການ Vostok, ໂດຍມີນັກບິນອະວະກາດ Yuri Gagarin ຢູ່ເທິງເຮືອບິນ. ມະນຸດໄດ້ຢູ່ໃນອາວະກາດຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງເປັນເວລາ 18 ປີຢູ່ເທິງສະຖານີອາວະກາດນາ International ຊາດ. [1] ມາຮອດປັດຈຸບັນ, ການບິນອະວະກາດບັນທຸກມະນຸດໄດ້ຖືກທົດລອງໂດຍມະນຸດ, ດ້ວຍຍານອາວະກາດບັນທຸກມະນຸດທີ່ບັນຈຸດ້ວຍຕົນເອງເປັນເຄື່ອງ ທຳ ອິດໄດ້ຖືກອອກແບບເລີ່ມຕົ້ນໃນປີ 2015.
ຣັດເຊຍແລະຈີນມີຄວາມສາມາດຍິງສົ່ງຍານອະວະກາດບັນທຸກມະນຸດດ້ວຍໂຄງການ Soyuz ແລະໂຄງການ Shenzhou. ຢູ່ໃນສະຫະລັດ, ຍານອະວະກາດ SpaceShipTwo ໄດ້ໄປເຖິງຂອບເຂດຂອງອາວະກາດໃນປີ 2018; ນີ້ແມ່ນການບິນອະວະກາດເທື່ອ ທຳ ອິດຈາກສະຫະລັດອາເມລິການັບຕັ້ງແຕ່ການຢຸດຍິງຂອງຍານອະວະກາດ Shuttle ໃນປີ 2011. ສະຫະລັດກໍາລັງພັດທະນາການຂົນສົ່ງລູກເຮືອທາງການຄ້າເພື່ອອໍານວຍຄວາມສະດວກໃນການເຂົ້າເຖິງ ISS ແລະວົງໂຄຈອນໂລກຕໍ່າ, ພ້ອມທັງຍານ Orion ສໍາລັບການນໍາໃຊ້ວົງໂຄຈອນໃນໂລກຕໍ່າ.
ໃນຂະນະທີ່ການບິນອະວະກາດປົກກະຕິແລ້ວແມ່ນເປັນກິດຈະກໍາທີ່ລັດຖະບານຊີ້ນໍາ, ການບິນອະວະກາດທາງການຄ້າໄດ້ຄ່ອຍ taken ມີບົດບາດຫຼາຍຂຶ້ນ. ການບິນອະວະກາດຂອງມະນຸດເອກະຊົນຄັ້ງທໍາອິດໄດ້ຈັດຂຶ້ນໃນວັນທີ 21 ມິຖຸນາ 2004, ເມື່ອ SpaceShipOne ດໍາເນີນການບິນອະວະກາດຍ່ອຍ, ແລະອົງການ NGO ຈໍານວນ ໜຶ່ງ ໄດ້ເຮັດວຽກເພື່ອພັດທະນາອຸດສາຫະກໍາການທ່ອງທ່ຽວອະວະກາດ. ອົງການ NASA ຍັງໄດ້ມີບົດບາດໃນການກະຕຸ້ນການບິນອະວະກາດເອກະຊົນຜ່ານໂຄງການຕ່າງ as ເຊັ່ນ: ການບໍລິການການຂົນສົ່ງໂຄຈອນທາງການຄ້າ (COTS) ແລະການພັດທະນາລູກເຮືອການຄ້າ (CCDev). ດ້ວຍການສະ ເໜີ ງົບປະມານປີ 2011 ທີ່ອອກໃນປີ 2010, [2] ລັດຖະບານໂອບາມາໄດ້ຍ້າຍໄປສູ່ຮູບແບບທີ່ບໍລິສັດການຄ້າຈະສະ ໜອງ ໃຫ້ອົງການ NASA ມີທັງຄົນແລະການບໍລິການຂົນສົ່ງສິນຄ້າໃຫ້ກັບກອງທຶນໃນທິດທາງໂລກຕໍ່າ. ຍານພາຫະນະທີ່ໃຊ້ສໍາລັບການບໍລິການເຫຼົ່ານີ້ສາມາດໃຫ້ບໍລິການທັງອົງການ NASA ແລະລູກຄ້າທາງການຄ້າ. ການສະ ໜອງ ການຄ້າຂອງ ISS ໄດ້ເລີ່ມຂຶ້ນແລ້ວສອງປີຫຼັງຈາກລົດຮັບສົ່ງອອກບໍານານ, ແລະລູກເຮືອການຄ້າສາມາດເລີ່ມຕົ້ນໄດ້ໃນປີ 2019. [3]
ຄະນິດສາດ (ຄຳເຄົ້າ: ຄນິຕສາສຕຣ໌) ແມ່ນ ວິທະຍາສາດ ກ່ຽວກັບ ຈຳນວນ, ໂຄງສ້າງ, ກາງຫາວ ແລະ ການປ່ຽນແປງ. ການນຳໃຊ້ ຄວາມຮູ້ພື້ນຖານ ກ່ຽວກັບ ຄະນິດສາດ ແມ່ນ ເລີ່ມແຕ່ ສະໄໝເອຢິບບູຮານ, ເມໂສໂປຕາເມຍ, ອິນເດຍບູຮານ, ຈີນບູຮານ ແລະ ເກຣັກບູຮານ. ເວົ້າໄປແລ້ວ ຄະນິດສາດ ແມ່ນ ວິທະຍາສາດພື້ນຖານ ຫຼື ເຄື່ອງມື ທີ່ຈຳເປັນ ໃນ ເກືອບທຸກໆ ຂະແໜງວິຊາ.)
ບັນດາຂະແໜງ ໃນ ຄະນິດສາດ.
ດັ່ງທີ່ໄດ້ກ່າວມາແລ້ວ ບັນດາທິດສະດີ ໃນ ຄະນິດສາດ ທຳອິດ ເກີດຂຶ້ນມາ ຈາກ ຄວາມຈຳເປັນ ຂອງ ການຄິດໄລ່ ໃນ ການຄ້າ, ເພື່ອຢາກ ເຂົ້າໃຈ ຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງໂຕເລກ, ເພື່ອ ວັດແທກດິນ, ແລະ ຄາດຄະເນ ປະກົດການດ້ານ ດາລາສາດ. ຈາກ 4 ຄວາມຈຳເປັນ ຂ້າງເທິງນີ້​ ມັນສາມາດ ຈັດແບ່ງ ຄະນິດສາດ ອອກເປັນ ຄະນິດສາດ ທີ່ ສຶກສາ ກ່ຽວກັບ ຈຳນວນ, ໂຄງສ້າງ, ກາງຫາວ ແລະ ການປ່ຽນແປງ ເຊິ່ງແມ່ນ ພຶດຊະຄະນິດ, ເລຂາຄະນິດ, ໄຕມູມ, ແລະ ວິເຄາະຄະນິດ) ນັ້ນເອງ.
ຈຳນວນ.
ການສຶກສາ ຈຳນວນ ເລີ່ມຈາກ ໂຕເລກ, ເຊັ່ນ ຈຳນວນທຳມະຊາດ ແລະ ຈຳນວນຖ້ວນ, ການບວກລົບຄູນຫານ ມັນ ເຊິ່ງ ຖືກຈັດເປັນ ພຶດຊະຄະນິດ. ເມື່ອ ລະບົບນໍ້າເບີມີການພັດທະນາ ຈຳນວນເຕັມ ກໍ່ຖືກຖືວ່າ ແມ່ນ ກຸ່ມຍ່ອຍ ຂອງ ຈຳນວນປົກກະຕິ ເຊິ່ງ ກໍ່ຈະເປັນ ອົງປະກອບ ຂອງ ຈຳນວນຈິງ ອີກຕໍ່ໜຶ່ງ. ປະຈຸບັນ ຈຳນວນຈິງ ກໍ່ຖືວ່າ ແມ່ນ ສ່ວນໜຶ່ງ ຂອງ ຈຳນວນສົນ.
ບັນດາ ອົງປະກອບ ຂອງ ຄະນິດສາດ ເຊັ່ນ ກຸ່ມ ຂອງ ຈຳນວນ ແລະ ສົມຜົນ ຈະມີຄຸນລັກສະນະ ທາງໂຄງສ້າງ. ຄຸນລັກສະນະ ທາງໂຄງສ້າງນີ້ ແມ່ນ ຖືກສຶກສາຢູ່ ກຸ່ມ, ໜ້າ ແລະ ພຶດຊະຄະນິດ ນາມມະທຳ ອື່ນໆ.
ກາງຫາວ.
ການສຶກສາ ກ່ຽວກັບກາງຫາວ ເລີ່ມຈາກ ໄຕມູມ. ໄຕມູມ ປະກອບດ້ວຍ ກາງຫາວ ແລະ ຈຳນວນ ເປັນຂະແໜງ ທີ່ ຫຼັກເກນປີຕາກໍທີ່ມີຊື່ສຽງສັງກັດຢູ່. ການສຶກສາກາງຫາວ ໃນໄລຍະຫຼັງ ຈະລວມເອົາ ໄຕມູມ ທີ່ມີຫຼາຍມິຕິກ່ວາ.
ການປ່ຽນແປງ.
ການສຶກສາ ກ່ຽວກັບ ການປ່ຽນແປງ ແມ່ນ ຫົວຂໍ້ລວມໜຶ່ງ ໃນ ວິທະຍາສາດທຳມະຊາດ, ໃນນີ້​ ຜົນຕຳລາ ແມ່ນ ເຄື່ອງມື ສຳຄັນທີ່ສຸດອັນໜຶ່ງ ທີ່ ຖືກຄົ້ນຄິດຂຶ້ນມາ ເພື່ອ ສຶກສາຄວາມປ່ຽນແປງນີ້. ແນວຄວາມຄິດ ທີ່ ເປັນແກນຫຼັກ ໃນການອະທິບາຍ ການປ່ຽນແປງ ແມ່ນ [https://www.neonics.co.th/]ສົມຜົນ.
ເອເລັກໂຕຣນິກ (electronics) ໝາຍເຖິງ ຂະແໜງວິຊາ ທີ່ ສຶກສາກ່ຽວກັບ ການຄວບຄຸມ ການໄຫຼ ຫຼື ກະແສ ຂອງ ເອເລັກຕຣົງ ລວມທັງ ອຸປະກອນ ທີ່ ນຳໃຊ້ ກະແສເອເລັກຕຣົງນີ້.ປະຈຸບັນ ເຄື່ອງເອເລັກໂຕຣນິກ (electronic appliance) ແມ່ນ ສິ່ງທີ່ຖືກນຳໃຊ້ກັນແຜ່ຫຼາຍ ແລະ ເກືອບເວົ້າໄດ້ວ່າ ທຸກໆອຸປະກອນ ຫຼື ຜະລິດຕະພັນຊົມໃຊ້ ທີ່ ໃຊ້ໄຟຟ້າ ຈະນຳໃຊ້ ເອເລັກໂຕຣນິກ ບໍ່ຫຼາຍກໍ່ໜ້ອຍ.
DigitalTrends – ການປ່ຽນແບັດ MacBook Pro: ທຸກຢ່າງທີ່ເຈົ້າຕ້ອງຮູ້ – ວັນທີ 15 ມີນາ 2021 – Tyler Lacoma [https://huydungmobile.com/laptop-cu/ Laptop cũ]
ກິລາ ແມ່ນ ການແຂ່ງຂັນ ຫຼື ກິດຈະກຳ ຕາມ ຮູບແບບ ຫຼື ກະຕິກາທີ່ກຳນົດໄວ້. ກິລາ ບໍ່ ຈຳກັດສະເພາະ ແຕ່ງການແຂ່ງຂັນທາງດ້ານ ຮ່າງກາຍ ເຊັ່ນ ເຕາະກະຕໍ້, ເຕະບານ ເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ ຍັງລວມ ທັງການແຂ່ງຂັນ ດ້ານ ມັນສະໝອງ ເຊັ່ນ ໝາກເສິກ ແລະ ອື່ນໆອີກ.
ສາເຫດທີ່ພາໃຫ້ເກີດອຸບັດຕິເຫດໃນເວລາເຟຶກແອບກິລາ ມີ ຢູ່ 3 ສາເຫດຄື: 1) ຜູ້ຊີ້ນຳໆພາການເຟິກແອບ;2) ຍ້ອນຜູ້ກຽວເອງ ແລະ 3)ຍ້ອນ ສະພາບແວດລ້ອມຕ່າງໆໃນສະຫນາມເຟຶກ
ຮູບເງົາ ຫຼື ໜັງ ໝາຍເຖິງ ພາບເຄື່ອນໄຫວທີ່ມີຄວາມຕໍ່ເນື່ອງກັນ ຂອງ ຮູບແທ້ ຫຼື ຮູບແຕ້ມ ທີ່ຖືກອັດໃສ່ ຕົວກາງເອີ້ນວ່າ ຟິມ ເຊິ່ງເປັນທີ່ນິຍົມຫລາຍ ໃນເມື່ອກ່ອນ, ແຕ່ໃນປະຈຸບັນ ມີການນຳໃຊ້ສື່ການບັນທຶກແບບທີ່ທັນສະໄຫມກວ່າເຊັ່ນ VCD, DVD, [http://ja-be-laude.com/ AOS TV] ແທນ. ຮູບເງົາ ແມ່ນ ທຳການສາຍ ແລະ ຊົມ ຢູ່ ໂຮງຮູບເງົາ ຫຼື ໂຮງໜັງ ແຕ່ ປະຈຸບັນ ການຊົມຮູບເງົາ ຢູ່ ບ້ານ ຂອງ ຕົນເອງ ໂດຍ ເຄື່ອງຫຼິ້ນວີຊີດີ, ເຄື່ອງຫຼິ້ນດີວີດີ ກໍ່ມີກັນຢ່າງແຜ່ຫຼາຍສົມຄວນ. ຜູ້ກຳກັບ ເປັນຜູ້ຄວບຄຸມ ການຖ່າຍທຳ ຮູບເງົາ ແລະ ນັກສະແດງ ຫຼື ສຳລັບ ຜູ້ທີ່ມີຊື່ສຽງໂດ່ງດັງ ມັກຖືກເອີ້ນວ່າ ດາລາ ຈະເປັນຜູ້ ທຳການສະແດງ.
ຮູບເງົາລາວ.
ປະຈຸບັນຮູບເງົາລາວຍັງມີຫນ້ອຍ ແລະ ຍັງໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມຕໍ່າ. ແຕ່ໄລຍະຫລັງ ການຜະລິດຮູບເງົາ ກໍ່ເລີ່ມປະກົດມີຂື້ນ ເຊັ່ນ: ເສັ້ນທາງແຫ່ງຄວາມຫວັງ ທີ່ນຳສະແດງໂດຍນັກສຶກສາ ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດ.
ເຄມີສາດ (chemistry) ແມ່ນ ວິທະຍາສາດ ທີ່ສຶກສາ ກ່ຽວກັບ ທາດມູນ ໃນລະດັບ) ປະລະມະນູ(ຫຼື ອາຕອມ) ຫຼື ໂມເລກຸນ ລົງໄປ. ເຄມີສາດ ຈະສຶກສາ ກ່ຽວກັບ ໂຄງສ້າງ, ຄຸນລັກສະນະ, ການປ່ຽນແປງສະພາວະ ຂອງ ທາດມູນ ຫຼື ທາດທີ່ປະກອບຂຶ້ນຈາກມັນ ແລະ ປະຕິກິລິຍາ (ເອີ້ນກັນໂດຍທົ່ວໄປວ່າ ປະຕິກິລິຍາເຄມີ)ລະຫວ່າງສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ [https://www.neonics.co.th/]
ໂຣເບີຕ ບອຍ (Robert Boyle) ອັງຕວນ ລາວົວຊິເອ (Antoine Lavoisier) ແລະຈອນ ດອນຕັນ (John Dalton) ຖືເປັນບິດາຂອງເຄມີສາດສະໄໝໃຫມ່ ແລະ ຢັງມີນັກວິທະຍາສາດຄົນອື່ນ ໆ ທີ່ມີສ່ວນຮ່ວມດ້ວຍ
ຊີວະສາດ ສຶກສາ ຄວາມຫຼາກຫຼາຍ ຂອງ ສິ່ງມີຊີວິດ (ຕາມທິດເຂັມໂມງປິ່ນ ຈາກ ເບື້ອງຊ້າຍທາງເທິງ) ຈຸນລະຊີບ, ຕົ້ນໄມ້, ກວາງ, ແມງໄມ້
ຊີວະສາດ (ຄຳເຄົ້າ: ຊີວະສາດ, ພາສາອັງກິດ biology ມາຈາກ ພາສາເກຣັກ ແປວ່າ ການສຶກສາຊີວິດ) ແມ່ນ ວິທະຍາສາດ ທີ່ສຶກສາ ກ່ຽວກັບ ສິ່ງມີຊີວິດ.
ຂົວມິດຕະພາບ ລາວ-ໄທ ແຫ່ງທຳອິດແມ່ນ ຂົວຂ້າມນ້ຳຂອງ ຂະໜາດໃຫຍ່ທຳອິດ ທັງ ພາຍໃນປະເທດ ແລະ ລະຫວ່າງປະເທດ. ປະຈຸບັນ ສຳລັບພາຍໃນປະເທດ ມີ ຂົວຂ້າມນ້ຳຂອງ ຢູ່ ແຂວງຈຳປາສັກ ປະເທດລາວ, ລະຫວ່າງປະເທດ ມີ ຂົວມິດຕະພາບ ລາວ-ໄທ ແຫ່ງທີສອງອີກ.
ສະຖິຕິ.
ອິງຕາມຂໍ້ມູນທີ່ໄດ້ຮັບຈາກ ໜັງສືພິມວຽງຈັນໃໝ່ ແລະ ໜັງສືພິມອອນລາຍເກົາຫຼີ ໃຫ້ຮູ້ວ່າ: ສາເຫດຫຼັກທີ່ ລັດຖະບານໄທ ຢາກກໍ່ສ້າງຂົວຂ້າມແມ່ນ້ຳຂອງກັບ ປະເທດເຮົາ ແມ່ນເພື່ອຢາກ
ຂະຫຍາຍຕະຫຼາດໄທໃຫ້ກວ້າງອອກ ໂດຍຖືເອົາປະເທດເຮົາເປັນຕະຫຼາດໃນການສົ່ງອອກສິນຄ້າສຳເລັດຮູບປະເພດຕ່າງໆ, ແຕ່ມັນກໍເປັນໄປຕາມກົນໄກຂອງເສດຖະກິດ ປະເທດຜູ້ຜະລິດຍາມ ໃດກໍເປັນຝ່າຍຊອກຫາຕະຫຼາດ ປະເທດທີ່ບໍ່ມີການຜະລິດກໍຈະເປັນຕະຫຼາດ.ເນື່ອງຈາກວ່າ ປະເທດເຮົາ ຍັງບໍ່ທັນມີ ໂຮງຈັກ ຫຼື ໂຮງງານປຸງແຕ່ງ ທີ່ຈະສາມາດຜະລິດເຄື່ອງອຸປະໂພກ ແລະ ບໍລິໂພກ ເພື່ອຮັບໃຊ້ພາຍໃນປະເທດໄດ້, ໂດຍສາເຫດຫຼັກທີ່ປະເທດເຮົາ ບໍ່ມີໂຮງງານປຸງແຕ່ງຂະໜາດໃຫຍ່ນັ້ນ ແມ່ນຍ້ອນເຮົາມີພົນລະເມືອງໜ້ອຍ ບວກໃສ່ກັບ ການມີລາຍຮັບສະເລ່ຍຕໍ່ຫົວຄົນຕ່ຳ, ຕົວເມືອງມີຂະໜາດນ້ອຍ, ເສັ້ນທາງເຊື່ອມຕໍ່ພາຍໃນປະເທດຍັງບໍ່ທັນທົ່ວເຖີງ ແລະ ເຖີງຈະທົ່ວເຖີງກໍ່ບໍ່ສາມາດຈະຂົນສົ່ງສິນຄ້າໄປມາໄດ້ໃນລະ ດູຝົນ ສົ່ງຜົນເຮັດໃຫ້ ການຂົນສົ່ງສິນຄ້າໄປສູ່ຜູ້ບໍລິໂພກໃນເຂດຊົນນະບົດ ພົບຄວາມຫຍຸ້ງຍາກ ເພາະສະນັ້ນ, ການບໍລິການສ່ວນຫຼາຍ ແມ່ນມີແຕ່ຢູ່ໃນບັນດາຕົວເມືອງໃຫຍ່ເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນໃນຊົນນະບົດແມ່ນ ຍັງບໍ່ທັນບັນລຸເທົ່າທີ່ຄວນ. ຕໍ່ກັບບັນຫາດັ່ງກ່າວນີ້, ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ ບັນດານາຍທຶນພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດ ບໍ່ກ້າລົງທືນ ເພື່ອສ້າງໂຮງງານຜະລິດສິນຄ້າ ເພາະວ່າ ບໍ່ພຽງແຕ່ຕະຫຼາດບໍລິໂພກພາຍໃນ ມີຂະໜາດນ້ອຍເທົ່ານັ້ນ, ປະເທດເຮົາ ຍັງບໍ່ມີທາງອອກສູ່ທະເລອີກດ້ວຍ, ດັ່ງນັ້ນ, ຖ້າຫາກຜະລິດສິນຄ້າອອກມາຫຼາຍ, ຈະບໍ່ມີຕະຫຼາດຮັບຮອງ, ເພາະການສົ່ງອອກ ຕ້ອງໄດ້ຜ່ານທ່າເຮືອຂອງໄທ ແລະ ຫວຽດນາມ ໂດຍຕ້ອງໄດ້ເສຍຄ່າຜ່ານ ອັນສົ່ງຜົນເຮັດໃຫ້ລາຄາສິນຄ້າຂອງເຮົາ ແພງຂື້ນ, ຊຶ່ງບໍ່ສາມາດແຂ່ງຂັນກັບສິນຄ້າຈາກ ປະເທດ ອື່ນໄດ້, ກົງກັນຂ້າມ ຖ້າໂຮງງານຫາກຜະລິດສິນຄ້າໜ້ອຍ ຈະມີໂອກາດຫຼູບທຶນ. ເພາະສະນັ້ນ, ການອຸປະໂພກ ແລະ ບໍລິໂພກຂອງປະຊາຊົນລາວ ທີ່ລຽບຕາມແຕ່ຝັ່ງແມ່ນ້ຳຂອງ ຈຶ່ງອາໄສແຕ່ການນຳເຂົ້າສິນຄ້າທີ່ມີລາຄາຖືກ ຈາກປະເທດໄທເທົ່ານັ້ນ. ເມື່ອໄທ ສຶກສາໄດ້ການຕະຫຼາດດັ່ງກ່າວນີ້ແລ້ວ, ລັດຖະບານໄທ ຈຶ່ງໃຫ້ການສະໜັບສະໜູບທືນຮອນ ໃນການກໍ່ສ້າງຂົວຂ້າມແມ່ນ້ຳຂອງ ເຊື່ອມຕໍ່ມາຝັ່ງລາວເຮົາ ໂດຍຫວັງຈະກືນຕະຫຼາດບໍລິໂພກ ແລະ ອຸປະໂພກຢູ່ໃນ ສປປ ລາວເຮົາ ເນື່ອງຈາກ ສິນຄ້າຈາກຈີນ ແລະ ຫວຽດນາມນັ້ນ ເຖີງຈະມີລາຄາຖືກກວ່າກໍ່ຕາມ ແຕ່ມີຄຸນະພາບຕ່ຳ ເມື່ອທຽບກັບຂອງໄທ.
ເພາະສະນັ້ນ, ຖ້າຫາກເສັ້ນທາງການສຶ່ສານໄປມາກັບໄທຫາກສະດວກດີຂື້ນ, ຍິ່ງຈະເຮັດໃຫ່ຍອດນິຍົມສິນຄ້າໄທຂອງ ຄົນລາວເຮົາ ສູງຂຶ້ື້ນ, ດັ່ງນັ້ນ, ທາງລັດຖະບານໄທ ຈຶ່ງມີນະໂຍບາຍໃຫ້ການ ສະໜັບສະໜູບກໍ່ສ້າງຂ້າມນ້ຳຂອງ, ທາງລົດໄຟໃນລາວ ພ້ອມທັງຍັງໃຫ້ການຊ່ວຍເຫຼືອແກ່ການພັດທະນາພື້ນຖານໂຄງລ່າງ ໂດຍສະເພາະ ແມ່ນບັນດາເສັ້ນທາງທີ່ເຊື່ອມຕໍ່ກັບປະເທດໄທ.
ຂົວມິດຕະພາບ ລາວ-ໄທ ແຫ່ງທີສອງແມ່ນ ຂົວທີ່ເຊື່ອມຕໍ່ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ຂອງ ລາວ ໃສ່ ຈັງຫວັດມຸກດາຫານ ຂອງໄທ. ຂົວດັ່ງກ່າວ ແມ່ນ ສ່ວນໜຶ່ງ ຂອງ ເສັ້ນທາງເສດຖະກິດຕາເວັນອອກຕາເວັນຕົກ ເຊິ່ງມີຄວາມຍາວທັງໝົດ 1450 ກິໂລແມັດ ທີ່ມີ ຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຢູ່ ມຽນມ້າ, ຜ່ານໄທ, ລາວ ແລະ ສຸດຢູ່ ຫວຽດນາມ. ການພັດທະນາເສັ້ນທາງ ດັ່ງກ່າວ ແມ່ນ ນອນຢູ່ໃນຂອບວຽກ ການພັດທະນາເຂດອ່າງແມ່ນ້ຳຂອງ ນຳໂດຍ ທະນາຄານພັດທະນາອາຊີ.
ໃນການກໍ່ສ້າງ ມັນເປັນທີ່ໜ້າເສົ້າສະຫລົດໃຈ ທີ່ ມີ ທີ່ປຶກສາ, ວິສະວະກອນ ແລະ ກຳມະກອນ ເສຍຊີວິດ ລວມທັງໝົດ 9 ຄົນ (ຍີ່ປຸ່ນ, ຟິລິປິນ, ໄທ, ລາວ), ບາດເຈັບ 10 ຄົນ (ຍີ່ປຸ່ນ,​ໄທ, ລາວ) ແລະ ຫາຍສາບສູນ 1 ຄົນ (ລາວ) ໃນ ອຸປະຕິເຫດ ເມື່ອ ວັນທີ 27 ກໍລະກົດ ປີ 2005.
ຂົວດັ່ງກ່າວ ຄາດວ່າ ຈະສົ່ງເສີມການຄ້າ, ການລົງທຶນ ແລະ ການທ່ອງທ່ຽວ ໃນ ແລະ ລະຫວ່າງປະເທດ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ. ​
If you want someone to become an administrator or you wish to become an administrator, then please place your name [http://lo.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Requests_for_adminship Here]. --Jose77 ໐໒:໕໑, ໒ February ໒໐໐໗ (UTC)
ການແປຂໍ້ຄວາມຂອງລະບົບ ເປັນ ພາສາລາວ (translation of interface messages to Lao).
ຂ້າພະເຈົ້າພວມພະຍາຍາມ ແປ ຂໍ້ຄວາມຂອງລະບົບ ເປັນພາສາລາວ ເທື່ອລະໜ້ອຍ, ຖ້າ ທ່ານໃດ ມີ ຄຳເຫັນ, ຂໍ້ແນະນຳ ຫຼື ແມ່ນແຕ່ ຄຳເຕືອນ ແນວໃດ, ກະລຸນາ ຂຽນ ໃສ່ທີ່ນີ້​ດ້ວຍ.
ລົງຄະແນນສຽງກຳນົດ ຊື່ wikipedia ເປັນພາສາລາວ (vote for spelling of "wikipedia" in Lao).
ມັນມີຄວາມຈຳເປັນ ຕ້ອງ ກຳນົດ ຄຳວ່າ wikipedia ເປັນພາສາລາວ ເພື່ອຈະ ດັດແປງ ຊື່ໜ້າຕ່າງໆ ລວມທັງ ໂລໂກ ຄ້າຍຄືກັບໜ່ວຍໂລກ ຢູ່ ເບື້ອງຊ້າຍ ທາງເທິງສຸດ. ກະລຸນາ ມາ ຮ່ວມກັນ ລົງຄະແນນສຽງ ຢູ່ ລົງຄະແນນສຽງ.(Spelling of wikipedia in Lao must be decided so names of many pages as well as text in top left logo can be fixed. Please come to vote at ລົງຄະແນນສຽງ).
Automatic typing in Lao script.
Would you like to have an input system which enables the users to automatically type in Lao on Lao Wikipedia?
For information on how to install such a system onto Lao Wikipedia, you can ask [http://am.wikipedia.org/wiki/%E1%8A%A0%E1%89%A3%E1%88%8D:Codex_Sinaiticus User:Codex Sinaiticus]. --Jose77 ໐໘:໐໕, ໗ ມີນາ ໒໐໐໙ (UTC)
ພິທີກຳ ຂອງ ເຜົ່າເຢົາ ປະເທດ ມາລາວີ
ມະນຸດສາດ (ຄຳເຄົ້າ: ມນຸສຍ໌ສາສຕຣ໌, anthropology) ແມ່ນ ວິທະຍາສາດ ທີ່ ສຶກສາ ກ່ຽວກັບ ມະນຸດຊາດ. ເຄົ້າຂອງ ຄຳວ່າ ' ເຊິ່ງແປວ່າ ຄົນ. ຂະແໜງຄົ້ນຄວ້າໃຫຍ່ ຢູ່ ມະນຸດສາດຈະມີ 4 ຂະແໜງ ຄື (1) ກາຍຍະມະນຸດສາດ(physical anthropology) ທີ່ ພະຍາຍາມເຂົ້າໃຈ ມະນຸດຊາດ ໂດຍຜ່ານ ການສຶກສາ ຕໍກັບ ກຳມະພັນ, ການສືບທອດຕ່າງໆ ຫຼື ເວົ້າງ່າຍໆ ຄື ວິວັດທະນາການ ແລະ ການປັບໂຕ ຂອງມະນຸດຊາດ. (2) ສັງຄົມມະນຸດສາດ (social anthropology) ທີ່ ຄົ້ນຄວ້າກ່ຽວກັບ ວັດທະນະທຳ ເຊັ່ນ ພາສາ, ຮູບແບບເສດຖະກິດ, ການສື່ສານ, ລະບອບການປົກຄອງ ແລະອື່ນໆ. (3) ພາສາມະນຸດສາດ(linguistic anthropology) ທີ່ ພະຍາຍາມສຶກສາ ວິວັດທະນາການ ຂອງ ພາສາຕ່າງໆ ໃນໂລກ ທັງທີ່ອອກສຽງ ແລະ ບໍ່ອອກສຽງ. ສຸດທ້າຍ (4) ແມ່ນ ບູຮານສາດ (archaeology) ທີ່ ສຶກສາດມະນຸດຊາດ ຜ່ານ ຄຸ້ນຄົ້ນ ຮ່ອງຮອຍ, ສິ່ໍງຄົງເຫຼືອຈາກອະດີດ.
ວັນ ອອກສຽງ ເປັນ ວັນນະ ຕາມເຄົ້າເດີມ ທີ່ສາມາດ ປ່ຽນສຽງ ເປັນ ວັນໂນ ວັນນັງ ວັນເນ...ດັ່ງຄໍາອວຍພອນ ວ່າ ອາຍຸ ວັນໂນ ສຸຂຂັງ ພລັງ ເປັນຕົ້ນ
ຄດີ ອອກສຽງ ເປັນ ຄະດີ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ເລື້ອງ ເລື້ອງໄດ ເລື້ອງນື່ງ ທີ່ເກີດຂື້ນ
ຄຳເຄົ້າ: ວັນຄດີ, ພາສາອັງກິດ: Literature) ແມ່ນ ສິ່ງທີ່ແຕ່ງ, ຂີດຂຽນຂຶ້ນ ຈາກ ຄວາມຄຶດ, ຈິນຕະນາການ ຫລື ອີງໃສ່ຄວາມເປັນຈິງ. ມັນມີ ທັງ ບັນທຶກໄວ້ ໂດຍໂຕໜັງສື ແລະ ທີ່ ບອກເລົ່າປາກຕໍ່ປາກ ໂດຍ ສະເພາະໃນ ສັງຄົມທີ່ ລະບົບການຂີດຂຽນ ຍັງບໍ່ພັດທະນາ ຫຼື ບໍ່ແຜ່ຫຼາຍເທື່ອ. ຕົວຢ່າງ ຂອງ ວັນນະຄະດີ ມີ ທັງ ນິທານ, ຕຳນານ, ກາບກອນ ເຫຼົ່ານີ້ເປັນຕົ້ນ.
ຄຳວ່າ " ວັນນະຄະດີ " ແມ່ນຄຳສະໝາດໃນພາສາປາລີ ເຊິ່ງມາຈາກຄຳວ່າ ວັນນະ+ຄະຕິ, "ວັນນະ" ແປວ່າ ເພັດ,ສີສັນ,ຕົວອັກສອນ,ຫນັງສື. ສ່ວນຄຳວ່າ "ຄະຕິ" ຫລື "ຄະດີ" ແປວ່າ ການໄປ, ການຫຍັບຍ້າຍ,ທາງ,ວິທີ,ແບບແຜນ,ເລື່ອງ. ເມື່ອໂຮມ ວັນນະ ກັບ ຄະຕິ ເຂົ້າກັນເປັນ ວັນນະຄະຕິ ຫລື ວັນນະຄະດີ.
ໃນດ້ານເສດຖະກິດ ທຸລະກິດ (ຄຳເຄົ້າ: ທຸຣກິຈ;) ຫຼື ອັງຕະເລິປະລິດ () ແມ່ນ ວິທະຍາສາດໃນການ ບໍລິຫານ, ຄຸ້ມຄອງ ຄົນ, ອົງການຈັດຕັ້ງເພື່ອ ທຳການຜະລິດ, ຫຼື ສະໜອງການບໍລິການທີ່ ໂດຍທົ່ວໄປ ແມ່ນ ເພື່ອ ສະແຫວງຫາ ຜົນກຳໄລ. ບຸກຄົນ ເຮັດທຸລະກິດ ແມ່ນ ນັກທຸລະກິດແລະ ອົງການຈັດຕັ້ງທີ່ເຮັດທຸລະກິດ ມັກຖືກເອີ້ນວ່າ ບໍລິສັດຫຼື ວິສາຫະກິດ.
ກົດຫມາຍວ່າ ດ້ວຍ ວິສາຫະກິດ ສະບັບປັບປຸງ 2013 ສປປລາວ
ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ (ຂຽນຕາມເຄົ້າເດີມ: ນຄຣຫຼວງວຽງຈັນທນ໌) ແມ່ນເມືອງຫຼວງຂອງປະເທດລາວ ອັນເປັນເມືອງໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງປະເທດ. ຕັ້ງຢູ່ພາກກາງຂອງປະເທດ. ມີເມືອງເອກແມ່ນຈັນທະບູລີ.​ ນະຄອນຫຼວງ​ວຽງຈັນມີພື້ນທີ່ 3,920 km2 ແລະມີພົນລະເມືອງ 948,446 ຈາກການສຳຫຼວດພົນລະເມືອງປະຈຳປີ2020
ນະຄອນວຽງຈັນສະໄໝອານາຈັກລາວລ້ານຊ້າງ.
ໂດຍ​ພາຍ​ໃຕ້​ການນຳພາ​ຂອງ​ພະ​ອົງ ​ໄດ້​ນຳພາກໍ່ສ້າງ​ ຣາຊະ​ວັງ, ຫໍພະ​ແກ້ວ, ວັດຈັນ, ວັດກາງ, ວັດເພຍວັດ ຫຼື ​ພະຍາ​ວັດ ແລະ ວັດອຶ່ນໆ ໃນ ເຂດ ນອກ. ສ່ວນ ວັດສີສະເກດ ​ແຕ່​ກ່ອນ ​ແມ່ນ ວັດແສນ ໄດ້​ສ້າງໃ​ນ ປີ 1521, ວັດ​ໂພ​ນພະ​ເນົາ, ວັດ ໜອງ​ບອນ ​ກໍ່​ແມ່ນ ​ວັດທີ່​ເກົ່າ​ແກ່ ​ສ້າງກ່ອນ ປີ 1530.​ ພະອົງກໍ່ໄດ້ ໄປສ້າງວັດທີ່ ໂພນພິໄສ (ແຂວງໜອງຄາຍ) ຊຶ່ງໄດ້ຄົ້ນພົບ ຫີນສີລາຈາລຶກ ຂອງ ວັດແດນ ເມືອງ ສ້າງໃນ ພ.ສ 2080 (ຄສ1535) ບອກວ່າ ພະເຈົ້າໂພທິສະລາດໄດ້ມາສ້າງ ຕັ້ງໂພນ ພິໄສ ໃຫ້ເປັນ ເມືອງຣາຊະທານີ ແຫ່ງໜຶ່ງ, ນອກຈາກວັດແດນ ເມືອງ ແລະ ວັດໂພນ ພູນ ເມືອງ ​ທີ່​ໂພນ ​ພິ​ໄສ​ແລ້ວ ເພິ່ນ ຍັງ​ໄດ້​ສ້າງວັດ ທີ່ໜອງ​ຄາຍອີກ​. (ອີງຕາມ ຂໍ້ມູນ ຂອງ Lorrillard ແລະ Henri Deydier ປີ 1958).
ໃ​ນເວລາ​ຟື້ນຟູຖະໜົນເຊ​ດຖາ​ທິລາດ​ໃນ ວັ​ນທີ 17 ມັງກອນ ປີ 2007 ​ໄດ້​ຄົ້ນພົບຫີນ​ສີ​ລາ​ເລກ ​ແລະ ​ໃບ​ເສມາກຸ່ມ 1 ມີຈຳນວນ 193 ກ້ອນ, ເໜືອ ວັດ​ສີ​ເມືອງ ປະມານ 60 ແມັດ, ກົມມໍລະດົກ​ຂອງກະຊວງຖະ​ແຫຼ​ງຂ່າວ ​ແລະ ວັດທະນະທຳ ແລະ ​ຊ່ຽວຊານ ​ຕ່າງປະ​ເທດ​ໄດ້ ພິສູດ​ເບິ່ງ​ແລ້ວ​​​ເຫັນ ວ່າ​ ແມ່ນເສົາ​ຫຼັກ​ເມືອງ ທີ່​ໄດ້ຝັງ​ໄວ້​ແຕ່ ປີ ຄສ 1540 ສະ​ໄໝພະ​ເຈົ້າ​ໂພທິ​ສະ​ລາດ ຍັງມີ​ຊີວິດຢູ່ພຸ້ນ​, ສະນັ້ນ ລັດຖະບານ ​ ສປປລາວ​ ຈຶ່ງ​​ໄດ້ຕົກລົງ​ສ້າງ ​ຫໍ​ໄຫ້ວ​ ໃສ່​ສະຖານທີ່​ແຫ່ງ ນີ້ ​​. ຕໍ່​ມາໃນ ​ວັນທີ 29 ທັນວາ ປີ 2009 ກໍ່​ໄດ້ຄົ້ນ​ພົບອີກ 2 ກຸ່ມຫີ​ນ ໃບ​ເສມາ ຢູ່ໃກ້ໆ​ກຸ່​ມທີ່​ໄດ້​ຄົ້ນ​ພົບ​ມາກອ່ນ​​ແລ້ວ ຈຶ່ງ​ ຢືນ ຢັ​ນວ່າ ​ແມ່ນສະຖາ​ນ ທີ່ເສົາ​ຫຼັກ​ເມືອງ​ແທ້. ໃນປີ 1560 ພະ​ເຈົ້າ​ໄຊ​ເຊດ​ຖາ​ທິລາດ ໄດ້ຍ້າຍ​​ເມືອງຫຼວງຂອງອານາຈັກລາວ ລ້ານຊ້າງມາຕັ້ງ ຢູ່ ນະ ຄອນວຽງຈັນ ພ້ອມ​ທັງອັນເຊີນເອົາ ພະແກ້ວມໍລະກົດ ແລະ ພະແຊກຄຳມານຳດ້ວຍ,
ການດຳລົງຊີວິດແບບງ່າຍດາຍ: “ ເຮືອນຮ້ານ ບ້ານເສົາ ເປົ່າແຄນ ກິນເຂົ້າໜຽວ ຄ້ຽວປາແດກ ” ນີ້ ແມ່ນເອກະລັກ​ຂອງ​ລາວ​ແຕ່​ໃດ​ມາ.
ການສ້າງ​ຜັງເມືອງ​: ເມືອງ​ວຽງ​ຈັນ ​ແຕ່​ສະ​ໄໝ​ສີ​ໂຄດ​ຕະບອງມາ ​ແມ່ນ​ກວມ​ເອົາ​ທັງ​ຝັ່ງ​ຂວາ ​ຂອງ​ແມ່ນ້ຳຂອງ​ ນຳ​ດ້ວຍ. ສະຖານ​ທີ່ກ້ອງ​ ປາກ​ປ່າ​ ສັກນັ້ນແມ່ນ ທີ່​ຕັ້ງຂອງມະ​ເຫ​ສັກຫຼັກ​ເມືອງ​ມາ​ແຕ່​ກ່ອນ ເພາະວ່າກ່ອ​ນຈະ​ຊ່ວງ​ເຮືອອອກ​ພັ​ນສາທຸກໆ​ປີ ເພິ່ນຕ້ອງ​ມາ​ຄາລະວະ​ບູຊາ ບ່ອນ ​ສັກສິດ​ແຫ່ງ ນີ້ກ່ອນ, ​​ແຕ່​ສະ​ໄໝອານາຈັກ​ລາວ​ລ້າ​ນຊ້າງ ມາຣາຊະ​ວັງ ​ແມ່ນ ສະຖາ​ນທີ່ ຫໍຄຳ​ດຽວ ນີ້.
ສະຖາປັດຕະຍະກຳ: ​ໃນເມື່ອ​ກ່ອນນັ້ນບໍ່​ທັນມີ​ຄັນ​ຄູນ້ຳຂອງ​ຈຶ່ງ​ຖ້ວມ​ເມືອງ​ວຽງ​ຈັນ​ເລື້ອຍໆ ເປັ​ນໄລຍະ 20 ຫາ 50 ປີ ສະນັ້ນ ​ເຮືອນ ​ຂອງ​ຊາວ​ວຽງ​ ຈັນ ​ຈຶ່ງ​ແມ່ນ ​ເຮືອ​ນທີ່​ມີ​ກ້ອງ​ລ່າງ​ສູງກ່ວາ​ແຫ່ງ​ອື່ນໆ ​ເພື່ອ​ອາ​ໄສ​ຢູ່ໃນເວລາ​ນ້ຳຖ້ວມ, ​ເປັນເຮືອນຫຼັງບໍ່ໃຫຍ່​ແຕ່ມີຫ້ອງນອນ, ຊານ, ເຮືອນຄົວ, ຫຼັງຄາມຸງ ດ້ວຍຫຍ້າ ຫຼືື ຝ້າ, ມີກ້ອງຕະລ່າງ, ມີຂັ້ນໄດ ແລະ ຮ້ານນ້ຳດື່ມ ມີເຊຍ ເພື່ອຮັບແຂກ ແລະ ທຳບຸນ (ກ້ອງຕະລ່າງ​ໃຊ້ເພື່ອມ້ຽນ ເລົ້າເຂົ້າ, ຄົກມອງ, ມ້ຽນ ໄຖ ຄາດ, ​ເປັນ ​ຄອກ​ສັດ, ຕັ້ງກີ່ ຫຼື ເຕົາຫຼໍ່). ບາງບ້ານ ກໍ່ມີຄອກງົວ, ຄວາຍຢູ່ຕ່າງຫາກ, ແຄມບ້ານ ມີ ກົກມີ້, ກົກມ່ວງ, ກົກ ພ້າວ, ກົກໝາກ, ເຄືອພູ ແລະ ມີສວນ ຄົວອີກ.
ເຄື່ອງ​ໃຊ້ທີ່ຄົ້ນພົບມີ: ດິນ ເຜົາເຊັ່ນ ຖ້ວຍ, ຊາມ, ໄຫ, ໝໍ້, ກອກສູບຢາ, ເຄື່ອງເອ້ ເຮັດດ້ວຍທອງສຳລິດ, ພ້າ, ຂວານ ທີ່​ເຮັດດ້ວຍເຫຼັກ, ມີ ອາວຸດ ເປັນ ງ້າວ, ຫອກ ​ເຮັດດ້ວຍ ເຫຼັກກ້າ.
ອຸປະກອກໍ່ສ້າງ​ເຮືອ​ຊານນັ້ນ: ຈະ​ເລີ່​ມຈາກ ໄມ້ປ່ອງ, ຫຍ້າຄາ​ໄປ​ຫາ​ໄມ້​ເນື້ອ​ແຂງ, ​ແລ້ວ​ດິ​ນເຜົາ (ດິນຈີ່ ດິນຂໍ). ສ່ວນວັດວາອາຮາມ, ທາດຕ່າງໆ ພັດສ້າງດ້ວຍຫີນປ່ຽງ, (ຫີນ ແຊງ, ດິນຈີ່, ດິນຂໍ) ຊຶ່ງເຫັນຢູ່ຕາມພື້ນວັດ​ ແລະ ທາດເກົ່າ: ວັດສີເມືອງ, ວັດ​ອິນແປງ, ວັດ​ໜອງ​ບອນ, ພື້ນ ພະທາດ ຫຼວງ ຕ່າງໆ ຈຶ່ງສັນນິຖານວ່າ: ສ້າງໃນສະໄໝສີໂຄດຕະບອງ. ໃນບັ້ນ ປາຍຊາວວຽງຈັນ ເລີ້ມໃຊ້ ປະທາຍກໍ່ແລ້ວ (ປູນປະສົມຊາຍ, ໜັງ ຄວາຍ, ນ້ຳ ອ້ອຍ ​ແລະ ຢາງໄມ້) ໃນການກໍ່ທາດກໍ່ສິມ ຊຶ່ງປະກົດໃຫ້ເຫັນໃນທາດເກົ່າແກ່ຕ່າງໆ).
ສິລະປະກຳ: ໄດ້ເຫັນສິລະປະກຳຂອງມອນ, ຂະເໝນ ແລະ ອິນເດຍ ຊັບປົນກັນ ຢູ່ຕາມວັດຕ່າງໆ. ສ່ວ​ນສິ​ລະ​ປະ​ຂອງ​ຄົນ ລາວນັ້ນ​ແມ່ນ ການຄວັດ ລາຍໃສ່ໄມ້​, ຫຼໍ່​ພະ, ຄ້ອງ, ​ລະຄັງ ດ້ວຍ​ທອງ, ເຮັດ​ເຄື່ອງ​ເອ້ຍ້ອງ ​​ແລະ ເຄື່ອງ​ໃຊ້​ສອຍ ດ້ວຍທອງສຳລິດ ​ແລະ ​ດິນເຜົາ​, ແຕ້ມຮູ​ບ​ສີ ໃສ່​ ຝາ​ວັດ ແລະ ໃຊ້ນ້ຳກ້ຽງເປັນສີທາ​ພື້ນ.
ການຂົນສົ່ງ: ພາຫະນະເດີນທາງແມ່ນ ມີການນຳໃຊ້ມ້າ, ຊ້າງ ຕ່າງ ເຄື່ອງ ແລະ ກວຽນລາກແກ່, ມີເຮືອໃຊ້ເດີນ ທາງນ້ຳ. ການຂົນ ​ສົ່ງ ທາງບົກ ແມ່ນ ໃຊ້​ເສັ້ນທາງ ຕິດຕໍ່ລະຫວ່າງເມືອງ ຫາ ເມືອງ ເປັນທາງດິນ, ສ່ວນ ບ້ານ ​ໄປຫາກັນ ເປັນ ທາງທຳມະຊາດ ແລະ ບໍ່ກວ້າງ ບໍ່ຊື່ ພໍທໍ່ໃດ ພຽງແຕ່ໃຫ້ ກວຽນ, ລໍ້, ຊ້າງ, ມ້າໄປມາໄດ້ໃນລະດູແລ້ງເທົ່ານັ້ນ. ການເຄື່ອນທັບຂອງພະຍາຟ້າງຸ່ມ ແລະ ພະອົງ ອື່ນໆ ກໍ່ໜ້າຈະມີ ເສັ້ນທາງໄປຢູ່ ແລ້ວ, ແຕ່ຍ້ອນ ການເວລາ ຈຶ່ງໄດ້ລຶບຮ່ອງຮອຍໄປໝົດ. ການຍົກທັບໄປຕີສັດຕູຜູ້ຮຸກຮານແມ່ນ ໃຊ້ການເດີນທາງໆດິນເປັນຕົ້ນຕໍ ເພາະລາວມີຊ້າງ, ມ້າຫຼາຍ.
ພົລະເມືອງ: ເມືອງວຽງຈັນ ສະໄໝຈັນທະບູລີ ນັ້ນ: ຄົງຈະຢູ່ໃນ ຈຳນວນ ປະມານ 3 ແສນ ກ່ວາຄົນ.ປະຊາຊົນວຽງຈັນ ສ່ວນຫລາຍແມ່ນ ຕັ້ງບ້ານ ເຮືອນ ຢູ່ຕາມແຄມຂອງ ແລະ ອີກສ່ວນ ໜຶ່ງຕັ້ງເຮືອນຕາມທົ່ງ ນາ, ຮົ້ວສວນ ຢ່າງກະແຈກກະຈາຍ, ດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງສັນນິ ຖານວ່າ ປະມານ 3 ຫາ 4 ໝື່ນຄົນ ອາດຈະມາໂຮມກັນຢູ່​ໃນ ​ເມືອງ​ຈັນທະ​ບູລີ.
ນະຄອນວຽງ​ຈັນ ສະໄໝ​ເຈົ້າ​​ໄຊ​ເສດ​ຖາ​ທິລາດ.
ນະຄອນຫຼວງ​ວຽງ​ຈັນ ມີ​ອາຍຸ ຄົບຮອບ 460 ປີ (1560-2020) ນະຄອນ​ຊຽງ​ທອງ ​ເປັນ​ເມືອງ​ເອກ​ຂອງ​ອານາຈັກ​ລ້ານ​ຊ້າງ​ມາ​ໄດ້ 207 ປີ ຈິ່ງ​ມີ ການ​ປ່ຽນແປງ​, ​ເມື່ອ​ປີ 1560 ​ເຈົ້າ​ໄຊ​ຍະ​ເສດ​ຖາ​ທິ​ລາດ ກະສັດ​ອົງ​ທີ 10 ຂອງ​ອານາຈັກ​ລ້ານ​ຊ້າງ ​ໄດ້​ຍ້າຍ​ຣາຊະທານີ​ຈາກ​ຊຽງ​ທອງ​ມາ​ຢູ່​ວຽງ​ຈັນ ​ໂດຍ ໃສ່​​ຊື່ວ່າ “ ຈັນທະ​ບູ​ລີ ສີ​ສັດຕະ​ນາ​ຄະ​ນະຫຸດ​ອຸ​ຕະມະ​ຣາຊະ​ທານີ ”. ການ​ຍົກຍ້າຍ​ລາຊະທານີ ຈາກ​ຊຽງ​ທອງ​ມາ​ຢູ່​ວຽງ​ຈັນ​ແມ່ນ​ດ້ວຍ​ເຫດຜົນຄື: ຊຽງທອງ​ຢູ່​ໃກ້​ກັບ​ເສັ້ນທາງ​ຜ່ານ​ໄປ​ມາ ຂອງ​ພວກ​ສັກ​ດີ​ນາ​ພະມ້າ(ມຽນ​ມ່າ ​ໃນ​ປັດຈຸ​ບັນ) ເຊິ່ງ​ຍາມ​ນັ້ນ ​ໄດ້​ແຜ່​ອິດ​ທິ​ພົນ​ມາ​ທາງ​ສະຫຍາມ, ລ້ານ​ນາ ​ແລະ ລ້ານ​ຊ້າງ. ດ້ານ​ໜຶ່ງ​ຊຽງ​ທອງ ກໍ​ເປັນ​ເຂດ​ຄັບແຄບ​ບໍ່​ສາມາດ​ຂະຫຍາຍ​ບ່ອນ​ທຳ​ມາ​ຫາ​ກິນ ​ໃຫ້​ປະຊາຊົນ​ໄດ້, ສ່ວນ​ວຽງ​ຈັນ​ດ້ານ​ທີ່​ຕັ້ງ​ກໍ​ແມ່ນ​ຢູ່​ໃຈ ກາງຂອງປະເທດ​ຊາດ (ເໜືອ-ໃຕ້;ຕາເວັນ​ອອກ-ຕາເວັນຕົກ) ​ແລະ ​ເປັນ​ເຂດ​ທີ່​ມີ​​ທົ່ງ​ພຽງ​ອຸດົມສົມບູນ​ໄປ​ດ້ວຍ​ເຂົ້າ​ປາ​ອາຫານ ​ແລະ ບ່ອນ​ທຳມາຫາ​ກິນ​ກໍ່​ກວ້າງຂວາງ.
+ ​ໄດ້​ປະຕິບັດ​ນະໂຍບາຍ ສັນຕິພາບ ​ແລະ ມິດຕະພາບ ກັບ​ປະເທດ​ໃກ້​ຄຽງ​ເປັນຕົ້ນ​ແມ່ນ​ກັບ​ອະ​ຍຸດ​ທະ​ຍາ ​ໂດຍ​ໄດ້​ຮ່ວມ​ກັນ​ສ້າງ​ທາດ​ສີ​ສອງ​ຮັກ ຢູ່ເມືອງ​ດ່ານ​ຊ້າຍ ​ແຂວງ​ເລີຍ​ຂອງ​ໄທ ​ໃນ​ປະຈຸ​ບັນ (​ແຕ່​ກ່ອນ​ເປັນ​ດິນ​ຂອງ​ລາວ), ​ເພື່ອ​ເປັນ​ສັນຍະ​ລັກ​ແຫ່ງ​ສັນຕິພາບ ແລະ ມິດຕະພາບ​ຕໍ່​ກັນ ​ແນໃສ່ ຕ້ານສັດຕູ​ຮ່ວມ​ກັນ​ຄື ພະມ້າ​ທີ່​ພວມ​ແຜ່​ອຳນາດ​ເຂົ້າ​ສູ່​ລ້ານ​ຊ້າງ ​ແລະ ອະ​ຍຸດ​ທະ​ຍາ​ໃນ​ເວລາ​ນັ້ນ.
+ ໄດ້​ນຳພາ​ປະຊາຊົນ​ຕ້ານ​ການ​ລ່ວງ​ລ້ຳ​ດິນແດນ ຂອງ​ພະມ້າ​ສອງ​ຄັ້ງ ​ເຊິ່ງ​ທັງ​ສອງ​ຄັ້ງ​ກໍ​ລ້ວນ​ແຕ່​ໄດ້​ຮັບ​ໄຊຊະນະ. ພ້ອມ​ກັນ​ນັ້ນ​ເຈົ້າ​ໄຊ​ຍະ​ເສດ​ຖາທິ​ລາດ ຍັງ​ໄດ້​ນຳ​ທັບ​ໄປ​ຕີ​ພະມ້າ ທີ່​ເຂົ້າ​ມາຕີ​ອະ​ຍຸດ​ທະ​ຍາ (​ໄທ) ຢູ່​ເມືອງ​ພິດ​ສະ​ນຸ​ໂລກ.
+ ​ ໄດ້​ນຳ​ກຳລັງ​ລົງ​ໄປ​ປາບ​ຂະ​ບວນ​ການ​ລຸກ​ຮື ຂຶ້ນ​ຂອງ​ຊາວນາ ​ຢູ່​ພາກ​ໃຕ້​ລາວ (ແຂວງ​ອັດ​ຕະ​ປື) ​ແລະ ​ໄດ້​ເສຍ​ຊີວິດ​ຢູ່​ທີ່​ນັ້ນ. ຈົນ​ເຖິງ​ປັດຈຸ​ບັນ ​ການເສຍ​ຊີວິດ​ຂອງ​ເພີ່ນ​ກໍ​ຍັງ​ເປັນ​ປິດສະໜາ​ຢູ່.
+ ວິລະ​ກຳ​ຂອງ​ເຈົ້າ​ໄຊ​ຍະ​ເສດ​ຖາ​ທິ​ລາດ ​ໄດ້​ປະກອບສ່ວນ​ຢ່າງ​ສຳຄັນ​ເຂົ້າ​ໃນ​ມູນເຊື້ອຂອງ​ຊາດ: “ ມູນເຊື້ອ​ແຫ່ງ​ຄວາມ​ສາມັກຄີ ​ແລະ ສະຕິຊາດເອກະ​ພາບ ”, ພະ​ອົງ​ເປັນ​ກະສັດ​ລາວ​ອົງ​ໜຶ່ງ​ທີ່​ມີ​ນ້ຳໃຈ​ຕໍ່ສູ້​ເດັດດ່ຽວ​ກ້າຫານ​ນຳພາ​ປົກ​ປັກ​ຮັກສາ ​ແລະ ສ້າງ​ປະເທດ​ຊາດ, ​ເປັນ​ແວ່ນ​ແຍງ​ອັນ​ໃສ​ແຈ້ງ
- ການ​ນຳພາ​ສ້າງ​ເສດຖະກິດ ​ແລະ ວັດທະນະທຳ (ດ້ານ​ວັດຖຸ ​ແລະ ດ້ານ​ຈິດໃຈ).
ພາຍຫລັງ​ເຈົ້າ​ໄຊ​ຍະ​ເສດ​ຖາ​ທິ​ລາດ ສິ້ນ​ພະ​ຊົນ, ​ອານາຈັກ​ລ້ານ​ຊ້າງ​ເກີດ​ຄວາມ​ສັບສົນ ພວກ​ຂຸນ​ນາງ​ຍາດ​ຊີງ​ກັນ​​ຂຶ້ນ​ກຳ​ອຳນາດ, ຄວາມ​ສາມັກຄີ ພາຍ​ໃນ​ຖືກ​ແຕກ​ແຍກ ແລະ ມີ​ການ​ປ່ຽນແປງ​ຜູ້​ນຳ​​ຂຶ້ນ​ປົກຄອງ​ຢູ່​ເລື້ອຍໆ ​ເຮັດ​ໃຫ້​ພາຍ​ໃນ​ບໍ່​ມີ​ກຳລັງ​ແຮງ​ເປັນ​ເຫດ ​ໃຫ້​ພະມ້າ​ຍົກ​ທັບ​ເຂົ້າ​ມາຕີ​ລາວ ເປັນ​ຄັ້ງ​ທີ 3 ​ແລະ ​ໃນ​ທີ່​ສຸດ​ລາວ​ກໍ່​ຕົກ​ເປັນ​ເມືອງ​ສ່ວຍ​ຂອງ​ພະມ້າ​ເປັນ​ເວລາ 24 ປີ. ​ເຊິ່ງ​ເປັນ​ສະໄໝ​ທີ່​ອານາຈັກ​ລ້ານ​ຊ້າງ​ຕົກ​ສູ່​ຄວາມ​ມືດ​ມົນ ​ແລະ ຫງ່ວມເຫງົາ.ນະຄອນວຽງ​ຈັນ ສະໄໝ​ເຈົ້າ​​ໄຊ​ເສດ​ຖາ​ທິລາດ
ນະຄອນຫຼວງ​ວຽງ​ຈັນ ມີ​ອາຍຸ ຄົບຮອບ 450 ປີ (1560-2010) ນະຄອນ​ຊຽງ​ທອງ ​ເປັນ​ເມືອງ​ເອກ​ຂອງ​ອານາຈັກ​ລ້ານ​ຊ້າງ​ມາ​ໄດ້ 207 ປີ ຈິ່ງ​ມີ ການ​ປ່ຽນແປງ​, ​ເມື່ອ​ປີ 1560 ​ເຈົ້າ​ໄຊ​ຍະ​ເສດ​ຖາ​ທິ​ລາດ ກະສັດ​ອົງ​ທີ 10 ຂອງ​ອານາຈັກ​ລ້ານ​ຊ້າງ ​ໄດ້​ຍ້າຍ​ຣາຊະທານີ​ຈາກ​ຊຽງ​ທອງ​ມາ​ຢູ່​ວຽງ​ຈັນ ​ໂດຍ ໃສ່​​ຊື່ວ່າ “ ຈັນທະ​ບູ​ລີ ສີ​ສັດຕະ​ນາ​ຄະ​ນະຫຸດ​ອຸ​ຕະມະ​ຣາຊະ​ທານີ ”. ການ​ຍົກຍ້າຍ​ລາຊະທານີ ຈາກ​ຊຽງ​ທອງ​ມາ​ຢູ່​ວຽງ​ຈັນ​ແມ່ນ​ດ້ວຍ​ເຫດຜົນຄື: ຊຽງທອງ​ຢູ່​ໃກ້​ກັບ​ເສັ້ນທາງ​ຜ່ານ​ໄປ​ມາ ຂອງ​ພວກ​ສັກ​ດີ​ນາ​ພະມ້າ(ມຽນ​ມ່າ ​ໃນ​ປັດຈຸ​ບັນ) ເຊິ່ງ​ຍາມ​ນັ້ນ ​ໄດ້​ແຜ່​ອິດ​ທິ​ພົນ​ມາ​ທາງ​ສະຫຍາມ, ລ້ານ​ນາ ​ແລະ ລ້ານ​ຊ້າງ. ດ້ານ​ໜຶ່ງ​ຊຽງ​ທອງ ກໍ​ເປັນ​ເຂດ​ຄັບແຄບ​ບໍ່​ສາມາດ​ຂະຫຍາຍ​ບ່ອນ​ທຳ​ມາ​ຫາ​ກິນ ​ໃຫ້​ປະຊາຊົນ​ໄດ້, ສ່ວນ​ວຽງ​ຈັນ​ດ້ານ​ທີ່​ຕັ້ງ​ກໍ​ແມ່ນ​ຢູ່​ໃຈ ກາງຂອງປະເທດ​ຊາດ (ເໜືອ-ໃຕ້;ຕາເວັນ​ອອກ-ຕາເວັນຕົກ) ​ແລະ ​ເປັນ​ເຂດ​ທີ່​ມີ​​ທົ່ງ​ພຽງ​ອຸດົມສົມບູນ​ໄປ​ດ້ວຍ​ເຂົ້າ​ປາ​ອາຫານ ​ແລະ ບ່ອນ​ທຳມາຫາ​ກິນ​ກໍ່​ກວ້າງຂວາງ.
ນະຄອນວຽງຈັນສະໄໝເຈົ້າສຸລິຍະວົງສາ.
ສະ​ໄໝ​ຣາຊະກາ​ນຂອງເຈົ້າ​ສຸລິຍະ​ວົງສາ, ປີ ພ.ສ 2183 (ຄ.ສ 1631) ​ເຈົ້າ​ສຸລິຍະ​ວົງສາ ​ໄດ້​ຂຶ້ນຄອງ​ລາດ, ​ໃ​ນໄລຍະ 57 ປີ ຂອງກາ​ນປົກຄອງ​ ອານາຈັກ​ລ້າ​ນຊ້າງ ​ແມ່​ນມີ​ຄວາມ​ສະຫງົບ​ຮົ່ມ​ເຢັນ, ຄວາມ​ຂັດ​ແຍ່ງ​ພາຍ​ໃ​ນຖືກ​ຊຳລະ​ສະ​ສາງ, ອິດ​ທິກຳລັງ​ພາຍ​ນອກ​ມີ​ຄວາມເກງ​ຂາມ ບໍ່​ກ້າ​ເຂົ້າ​ມາ​ ລ່ວງ​ລ້ຳ ​ແລະ ​ແຊກ​ແຊງ, ປະຊາຊົ​ນໄດ້​ຮັບ​ການ​ແບ່ງ​ດິນ ເພື່ອ​ທຳ​ມາ​ຫາ​ກິ​ນຢ່າງ​ເປັນ​ທຳ ​ແລະ ຫ້າວຫັນ​ໃນ​ກາ​ນຜະລິດ, ​ເຂົ້າ, ປາ​ອຸດົມສົມບູນ.
+ ​ ເຈົ້າ​ສຸລິຍະວົງສາ​ທຳ​ມິ​ກະລາດ ​ໄດ້​ສັ່ງ​ໃຫ້​ເສນາອາມາດ​ຜູ້​ໃຫຍ່​ພ້ອມ​ນັກປາດ​ອາຈານ​ແກ້​ໄຂ​ປ່ຽນ​ແປງ ​ແລະ ສ້າງ​ກົດໝາຍ​​ເພື່ອເປັ​ນຫລັກ​ ໃ​ນການ
ຂອງ​ເພິ່ນ​ເອງ ກໍ່​ຖືກ​ສັ່ງ​ປະຫານ​ຊີວິດ​ ຖານ​ໂທດ​ຂົ່ມຂືນ​ເມຍ​ທະຫາ​ນອົງຄະລັກ​ຂອງ​ເພິ່ນ. ໄດ້​ເອົາ​ໃຈ​ໃສ່​ສ້າງ​ວັດວາອາ​ຮາມ, ສົ່ງ​ເສີມ​ກາ​ນສຶກສາ ຂະ
ຫຍາຍ​ໂຮງຮຽນ (ເວລາ​ນັ້ນແມ່​ນໂຮງຮຽນ​ວັດ) ສ້າງ​ນັກປາດ​ບັນດິດ, ປະດິດ​ຄິດ​ແຕ່ງ​ວັນນະຄະດີ, ນິທາ​ນພື້ນ​ເມືອງ, ສ້າງ​ຮີດ 12 ຄອງ 14, ​ແປ​ເທບ​ ນິຍາຍ​ຈາກ​ພາສາອິນ​ເດຍມາ​ເປັ​ນພາສາ​ລາວ.
+ ​ໄດ້​ອອກ​ກົດໝາຍ​ວ່າ​ດ້ວຍ​ທີ່​ດິນ ຊຶ່ງ​ໄດ້​ກຳນົດ​ແຈ້ງວ່າ: ດິ​ນທີ່​ມອບ​ໃຫ້​ເຖິງ 3 ປີ ແລ້ວ ຫາກ​ບໍ່​ມີ​ກາ​ນນຳ​ໃຊ້​ແມ່​ນໃຫ້ຜູ້​ອື່ນ​ສາມາດ​ ມາ​ເອົາ​ໄປ​ນຳ​
ໃຊ້​ໄດ້​ ໂດຍ​ເຈົ້າ​ຂອງ​ເກົ່າ​ບໍ່​ມີ​ສິດ​ທວງ​ຖາມ​ເອົາ​ຄືນ​ອີກ. ດ້ວຍ​ເຫດ​ນັ້ນ​ຈິ່ງ​ເຮັດ​ໃຫ້​ປະຊາຊົ​ນມີ​ຄວາມເຊື່ອ​ໝັ້ນ ​ແລະ ດຸ​ໝັ່​ນໃນ​ການ​ຜະລິດ, ປູກ​ຄັ່ງ, ປູກ ​ຍານ​ເປັ​ນສິນຄ້າ.
+ ​​ ໄດ້​ຜູກ​ມິດ​ໄມຕີ​ກັບປະ​ເທດ​ໃກ້​ຄຽງ, ຕິດ​ຕໍ່​ຄ້າຂາຍ​ກັບ​ຕ່າງປະ​ເທດ, ວຽງ​ຈັ​ນເວລາ​ນັ້ນ​ໄດ້​ກາຍ​ເປັນ​ສູ​ນກາງ​ກາ​ນຄ້າ ຄັ່ງ ​ແລະ ຍານ ຈົນ​ມີ​ພໍ່ຄ້າ​ ຊາວ​ ໂຮ​ນລັງ ຊື່ ວັ​ນວຸດ​ສະ​ຕົບ ​​ເຊິ່ງ​ເປັນ​ຊາວ​ຕາ​ເວັນ​ຕົກ​ຄະນະ​ທຳ​ອິດ​ທີ່​ເຂົ້າ​ມາ​ວຽງ​ຈັນ​ໃນ​ປີ 1641 ​ເພື່ອ​ຊື້ ຄັ່ງ ​ແລະ ຍານ. ​ໃນ​ປີ 1642 -1647 ມີ​ຄະນະ​ ຂອງ ຄຸ​ນພໍ່ ​ເລີ​​ເລຍ ​ແລະ ມາລີນີ​ ​ເຊິ່ງ​ເປັນ​ຊາວ​ອີ​ຕາ​ລີ ​ໄດ້​ເຂົ້າ​ມາ​ເຖິງ​ວຽງ​ຈັນ, ພວກ​ເພິ່​ນໄດ້​ຍ້ອງຍໍ​ວ່າ​ເມືອງ​ວຽງ​ຈັນ​ງົດ​ ງາມ, ຫໍ​ປະສາດ​ລາຊະ​ວັງ ສະ ຫງ່າ​ ກວ້າງຂວາງ, ປະຊາຊົ​ນລາວ​ເປັ​ນຄົ​ນ ດີ​ບໍ່​ເອົາ​ປຽບ​ເອົາ​ລັດ​ກັນ, ຮັກ​ແພງ​ຄົນ​ຕ່າງປະ​ເທດ, ເປັນ​ຄົນ​ຊື່ສັດ ​​ເກັບ​ຂອງ​ ຕົກ​ເຮ່ຍ ​​ໄດ້ກໍ່​ຄືນເຈົ້າ​ຂອງ ​ໂດຍ ​ບໍ່​ຮຽກຮ້ອງ​ຄ່າ​ຮັກສາ​ແຕ່​ຢ່າງ​ໃດ. ພວກ​ເພີ່ນ​ຍັງ​ເວົ້າ​ວ່າ ບໍ່​ເຫັນ​ຄົນ​ລາວ​ຜິດ​ຖຽງກັນ ຄົນ​ລາວ​ມີ​ກົດໝາຍ​ພື້ນ​ເມືອງ​ດີ ແລະ ປະຕິບັດ​ເຄັ່ງ​ຄັດ ຜູ້​ໃດ​ທີ່ກະ ທຳ​ຜິດຜູ້​ໃດ​ໝິ່ນປະໝາດ​ຄົນ​ອື່​ນກໍ່​ລ້ວນ​ແຕ່​ຖືກ​ປັບ​ໃໝ.
ສັງ​ລວມ​ແລ້ວ​ຕະຫລອດ​ໄລຍະ 57 ປີ ທີ່​ເຈົ້າ​ສຸລະ​ຍິວົງສາ​ຂຶ້ນຄອງ​ລາດ ອານາຈັກ​ລ້ານ​ຊ້າງ​ຢູ່​ໃນ​ຄວາມ​ສະຫງົບ​ປາສະຈາກ​ເສິກ​ທາງ​ເໜືອ ​ເສືອທາງ​ໃຕ້, ປະຊາຊົ​ນມີ​ຄວາມ​ຮົ່ມ​ເຢັນ, ການ​ສຶກສາ ​ໄດ້​ຮັບ​ການ​ພັດທະນາ, ນັກປາດ​ບັນ​ດິດ, ຄຳ​ພີ​ດີກາ ນິທານ​ພື້ນ​ເມືອງ ເທບ​ນິຍາຍ, ຮີດຄອງ​ປະ​ເພນີ​ ອັ​ນ ດີງາມ ທີ່​ສືບ​ທອດ​ມາ​ເຖິງ​ປະຈຸ​ບັ​ນກໍ່​ເກີດ​ຂຶ້ນ​ໃ​ນສະ​ໄໝ​ເຈົ້າ​ສຸລິຍະ​ວົງສາ​ ຄອງ​ເມືອງ; ​ເຮັດ​ໃຫ້​ຊາດ​ລາວ​ມີ​ມູນ​ເຊື້ອອັນ​ຈົບງາມ​ທາງ​ດ້າ​ນຮີດຄອງ​ ວັດທະ ນະທຳ, ​ເປັ​ນໄລຍະ​ ຮຸ່ງ​ເຮືອງ​ເຫລືອງ​ເຫລື້ອມດ້າ​ນວັດທະນະທຳ​ທີ່​ໂດດ​ເດັ່​ນທີ່​ສຸດ.
​ເຈົ້າ​ສຸລິຍະ​ວົງສາ ​ໄດ້​ສິ້ນພະ​ຊົນ​ ໃນ​ປີ 1695 ພາຍຫລັງ​ຄອງ​ເມືອງ​ມາ​ໄດ້ 57 ປີ ລວມ ອາຍຸ​ໄດ້ 82 ປີ. ພາຍຫລັງ​ເຈົ້າ​ສຸລິຍະ​ວົງສາ​ສິ້ນພະ​ຊົນ, ອານາຈັກ​ລ້າ​ນຊ້າງ​ໄດ້​ຕົກ​ເຂົ້າ​ສູ່​ວິ​ກິດ​ກາ​ນອັນ​ຮ້າຍ​ແຮງ​ອີກ​ເທື່ອ​ໜຶ່ງ ​ເຊິ່ງສາ​ເຫດ​ແມ່ນຍ້ອນ ຜູ້​ຂຶ້ນປົກຄອງ​ເມືອງ​ບໍ່​ແມ່ນ​ເຊື້ອກະສັດ, ພຽງ​ແຕ່​ໄລຍະ 36 ປີ (1698 - 1734) ມີ​ການ​ອະພິ​ເສກ​ສາມັ​ນຊົນຂຶ້​ນເປັນ​ເຈົ້າ​ຊີວິດ​ເຖິງ 4 ອົງ ໝາຍ​ຄວາມ​ວ່າ 9 ປີ​ໃດ ປ່ຽນ​ຖ່າຍ​ເຈົ້າ​ຊີວິດ​ເທື່ອ​ໜຶ່ງ ​ເຊິ່ງຜິດ​ກັບ​ກົດ​ມົນທຽນ​ຂອງ​ສັກ​ດີນາ ສຳລັບ​ການ​ປົກຄອງ​ໃນ​ສະ​ໄໝ​ບູຮານ ​ເພາະວ່າຕາມ​ກົດ​ມົນທຽນຂອງ​ສັກ​ດີ​ນາ​ ນັ້ນແມ່ນປະຕິບັດ ​ຕາມ​ລະບອບ​ຣາຊະ​ທາຍາດ (ພໍ່ຕາ​ຍລູກຂຶ້ນ​ແທນ) ແຕ່​ອານາຈັກ​ລ້າ​ນຊ້າງ​ມີ​ໄລຍະ​ໜຶ່ງ​ຂາດ​ຜູ້​ສືບ​ແທ​ນເຮັດ​ໃຫ້ ພວກ​ຂຸນນ​າງ​ທີ່​ບໍ່​ແມ່ນ​ເຊື້ອກະສັດ​ ຈິ່ງ​ຍາດ​ກັ​ນຂຶ້ນ​ເປັນ​ເຈົ້າ​ແຜ່​ນດິນ. ສະ​ນັ້ນຈິ່ງ​ເກີດ​ການ​ໂຄ່ນ​ລົ້ມ​ກັນ ຫຼື ກໍ່​ການ​ກະບົດ ຫຼື ​ແຍກ​ຕົວ​ເປັນ​ອິດສະຫລະ ອັນ​ເປັ​ນເຫດ​ໃຫ້​ອາ​ນາຈັກລ້ານຊ້າງ​ ຖືກ​ແບ່ງ​ອອກ​ເປັນ​ 3 ອານາຈັກ​ ຄື: ອານາຈັກ​ລ້ານ​ຊ້າງ​ວຽງ​ຈັນ, ອານາຈັກລ້ານຊ້າງຫລວງ​ພະ​ບາງ ​ແລະ ອານາລ້ານຊ້າງຈັກ​ຈຳປາ​ສັກ.
ແຂວງວຽງຈັນ ເປັນແຂວງໜຶ່ງຂອງລາວ ທາງທິດຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອຂອງປະເທດ ໃນປີ 2015 ແຂວງມີປະຊາກອນທັງໝົດ 419,090 ຄົນ ແຂວງວຽງຈັນ ມີເນື້ອທີ່ 15,927 ຕາລາງກິໂລແມັດ (6,149 ຕາແມັດ) ປະກອບດ້ວຍ 11 ເມືອງ ເມືອງ​ຕົ້ນ​ຕໍ​ແມ່ນ​ເມືອງ​ວັງ​ວຽງ​ແລະ​ເມືອງ​ໂພນ​ໂຮງ
ໃນກາງສະຕະວັດທີ 16 ວຽງຈັນພາຍໃຕ້ການປົກຄອງຂອງກະສັດເຊດຖາທິລາດ ໄດ້ກາຍເປັນຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ ມັນໄດ້ກາຍເປັນສູນກາງທີ່ສໍາຄັນຂອງຄໍາສອນຂອງພຸດທະສາສະ ໜາ ແລະວັດຫຼາຍແຫ່ງກໍ່ຖືກສ້າງຂື້ນ ໃນປີ 1989 ໄດ້ແບ່ງແຂວງອອກເປັນ 2 ເຄິ່ງຄື: ແຂວງວຽງຈັນ ປະກອບດ້ວຍ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນເອງ ແລະ ແຂວງທີ່ຍັງເຫຼືອ
ປະຫວັດແຂວງວຽງຈັນ.
ແຂວງວຽງ​ຈັນ ເປັນ​ແຂວງ​ຫນຶ່ງ​ເຊິ່ງຕັ້ງ​ຢູ່​ທາງ​ຮອບ​ນອກ​ທາງ​ທິດ ເຫນືອ​ຂອງ​ນະ­ຄອນ­ຫລວງ​ວຽງຈັນ ປະ­ກອບ​ມີ 13 ເມືອງ 504 ບ້ານ 73.165 ຄອບ­ຄົວ ແລະ ພົນ­ລະ­ເມືອງ​ປະ­ມານ 5 ແສນ​ຄົນ ມີ​ຊື່​ສຽງ​ດ້ານ​ການທ່ອງ­ທ່ຽວ ບໍ່ວ່າ​ຈະ​ເປັນ​ການ­ທ່ອງ­ທ່ຽວ​ທຳມະ​ຊາດປະ­ຫວັດ­ສາດ ແລະ ວັດທະ­ນະ​ທຳ​ ແຕ່​ລະ​ເມືອງ​ລ້ວນແຕ່ມີ​ທ່າແຮງ​ໃນ​ດ້ານ​ການ­ທ່ອງ­ທ່ຽວ
ພະຣາຊອານາຈັກລາວລ້ານຊ້າງ ອ້າງວ່າ ເຈົ້າຊາຍລັດຕະນະລາດ ສ້າງຕັ້ງເມືອງຂຶ້ນ ເມື່ອພຣະອົງໄດ້ປະຖິ້ມ ອານາຈັກລາວລ້ານຊ້າງ ຂອງເມືອງມຸນອິນທາປະທາມະຫານະຄອນ ເພາະຖືກປະຕິເສດການຂຶ້ນຄອງບັນລັງແທນນ້ອງຊາຍຂອງລາວ ທາຕຸລາດໄດ້ສ້າງຕັ້ງເມືອງໜຶ່ງຊື່ວ່າ: ມະຫາທານີສີພັນປາຢູ່ຝັ່ງຕາເວັນຕົກຂອງແມ່ນ້ຳຂອງ; ເມືອງນີ້ຖືກກ່າວວ່າໄດ້ກາຍເປັນອຸດອນທານີຂອງປະເທດໄທໃນປັດຈຸບັນ ມື້ໜຶ່ງ ນາກເຈັດຫົວໄດ້ບອກໃຫ້ທາຕຸທາລາດໃຫ້ຕັ້ງເມືອງໃໝ່ຢູ່ຝັ່ງຕາເວັນອອກຂອງແມ່ນ້ຳຂອງ ກົງກັນຂ້າມກັບມະຫາທານີສີພັນປາວ ເຈົ້າຊາຍເອີ້ນເມືອງນີ້ວ່າ: ຈັນທະບູລີ ສີສັດຕະນາຮູດ ເຊິ່ງກ່າວມາວ່າ ນະຄອນວຽງຈັນສະໄໝກ່ອນ
ໃນປີ ຄສ 1354, ເມື່ອ ຟ້າງຸ່ມ ສ້າງຕັ້ງ ອານາຈັກລ້ານຊ້າງ ວຽງຈັນ ໄດ້ກາຍເປັນເມືອງ ບໍລິຫານທີ່ສຳຄັນ ເຖິງແມ່ນວ່າ ບໍ່ໄດ້ສ້າງ ເປັນນະຄອນຫຼວງ ກະສັດເຊດຖາທິລາດ ໄດ້ສ້າງຕັ້ງເມືອງດັ່ງກ່າວເປັນເມືອງຫຼວງຂອງລ້ານຊ້າງໃນປີ 1563 ເພື່ອຫຼີກລ້ຽງການບຸກລຸກຂອງມຽນມາ ເປັນເວລາຫຼາຍສັດຕະວັດຕໍ່ໆໄປ ຕຳແໜ່ງຂອງວຽງຈັນບໍ່ໝັ້ນຄົງ: ບາງຄັ້ງມັນເຂັ້ມແຂງ ແລະເປັນສູນກາງຂອງພາກພື້ນ ແຕ່ຫຼາຍຄັ້ງມັນຕົກຢູ່ພາຍໃຕ້ການຄວບຄຸມຂອງຫວຽດນາມ ມຽນມາ ຫຼືສະຫຍາມ
ເມື່ອລ້ານຊ້າງລົ້ມລົງໃນປີ ຄສ 1707 ອານາຈັກລ້ານຊ້າງໄດ້ຕົກເປັນເອກະລາດ ໃນປີ ຄສ 1779 ມັນໄດ້ຖືກເອົາຊະນະໂດຍນາຍພົນສະຫຍາມພຣາຍຈັກກຣີ ແລະໄດ້ເປັນເຈົ້າຂອງສະຫຍາມ ເມື່ອເຈົ້າອານຸວົງພະຍາຍາມສ້າງຕັ້ງອານາຈັກເອກະລາດ ແລະນໍາພາການກະບົດທີ່ບໍ່ປະສົບຜົນສໍາເລັດ ກອງທັບສະຫຍາມໄດ້ຖືກທໍາລາຍໃນປີ ຄສ 1827 ນະຄອນໄດ້ຖືກເຜົາໄຫມ້ແລະຖືກລັກລອບຂອງວັດຖຸບູຮານຂອງລາວເກືອບທັງຫມົດ ລວມທັງຮູບປັ້ນພະພຸດທະຮູບແລະປະຊາຊົນ ສະຫຍາມໄດ້ຂັບໄລ່ ອານຸວົງ ແລະ ທຳລາຍເມືອງ ເຫຼືອແຕ່ວັດສີສະເກດ ທີ່ມີຮູບຮ່າງດີ ເຮັດໃຫ້ຄົນທັງປວງປ່ຽນໄປ ວຽງຈັນຕົກຢູ່ໃນສະພາບຊຸດໂຊມ ຂາດປະຊາຊົນ ແລະຫາຍໄປໃນປ່າ ເມື່ອຝຣັ່ງເຂົ້າມາໃນປີ 1867 ໃນທີ່ສຸດມັນໄດ້ຕົກຢູ່ໃນການປົກຄອງຂອງຝຣັ່ງໃນປີ 1893 ໄດ້ກາຍເປັນນະຄອນຫຼວງຂອງຜູ້ປົກຄອງຝຣັ່ງຂອງລາວໃນປີ ຄສ 1899 ຝຣັ່ງໄດ້ກໍ່ສ້າງເມືອງໃຫມ່ແລະກໍ່ສ້າງໃຫມ່ ຫຼື ສ້ອມແປງວັດວາອາຮາມເຊັ່ນ: ພະທາດຫຼວງ ຮອກພະແກ້ວ ແລະ ໄດ້ປະຖິ້ມອາຄານອານານິຄົມຫຼາຍຫຼັງ ໂດຍລັດຖະດຳລັດທີ່ໄດ້ລົງນາມໃນປີ ຄສ 900 ໂດຍເຈົ້າຄອງນະຄອນຫຼວງ Paul Doumer ແຂວງດັ່ງກ່າວໄດ້ແບ່ງອອກເປັນ 4 ເມືອງຄື: ເມືອງບໍລິຄັນ ເມືອງປະຊຸມ ເມືອງທຸລະຄົມ ແລະເມືອງວຽງຈັນ ກ່ອນໜ້ານັ້ນ ສອງປີ ຜູ້ຊາຍຈາກ 4 ເມືອງນີ້ ໄດ້ຮັບຜິດຊອບສ້າງເຮືອນໃຫ້ຜູ້ບໍລິຫານຄົນທຳອິດຂອງນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ຄື Pierre Morin
ໃນລະຫວ່າງສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງ ວຽງຈັນໄດ້ລົ້ມລົງດ້ວຍການຕໍ່ຕ້ານເລັກນ້ອຍ ແລະຖືກຍຶດຄອງໂດຍກໍາລັງຂອງຍີ່ປຸ່ນ ພາຍໃຕ້ການບັນຊາຂອງ ຊາໂກະ ມາຊາໂນຣິ ວັນທີ 9 ມີນາ 1945 ກອງທະຫານລາດຊະວົງຝຣັ່ງໄດ້ມາຮອດ ແລະ "ປົດປ່ອຍ" ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນໃນວັນທີ 24 ເມສາ 1945
ເມື່ອສົງຄາມກາງເມືອງລາວລະເບີດຂຶ້ນລະຫວ່າງລັດຖະບານລາວແລະປະທາລາວວຽງຈັນບໍ່ໝັ້ນຄົງໃນເດືອນສິງຫາປີ 1960 ກົງເລີໄດ້ຍຶດເອົານະຄອນຫຼວງ ແລະຮຽກຮ້ອງໃຫ້ສຸວັນນາພູມາເປັນນາຍົກລັດຖະມົນຕີໃນກາງເດືອນທັນວາ ນາຍພົນພູມີໄດ້ຍຶດເອົານະຄອນຫຼວງໄດ້ໂຄ່ນລົ້ມລັດຖະບານພູມາ ແລະ ໄດ້ແຕ່ງຕັ້ງ ທ່ານ ບຸນອູ້ມ ເປັນນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ໃນກາງປີ 1975 ກອງທັບລາວ ໄດ້ເຄື່ອນຍ້າຍເຂົ້າເມືອງ ແລະ ບຸກຄະລາກອນ ສະຫະລັດ ໄດ້ເລີ່ມອົບພະຍົບ ອອກຈາກນະຄອນຫຼວງ ໃນວັນທີ 23 ສິງຫາ 1975 ແມ່ຍິງລາວ 50 ຄົນ ທີ່ເປັນສັນຍາລັກ "ປົດປ່ອຍ" ເມືອງ ປາກເຕັນ ໃນວັນທີ 2 ທັນວາ ປີ 1975 ຂອງພັກກອມມູນິດ ປະເທດລາວໄດ້ຍຶດເອົານະຄອນວຽງຈັນແລະເອົາຊະນະຊະອານາຈັກຂອງປະເທດລາວທີ່ສິ້ນສຸດສົງຄາມກາງເມືອງຂອງລາວແຕ່ການກະບົດທີ່ຍັງຄົງຢູ່ໃນປະເທດລາວໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນຢູ່ໃນປ່າຂອງປະເທດລາວໄດ້ຕໍ່ສູ້ກັບຊາວມົ້ງແລະພວກລາດຊະວົງໃນການຂັບໄລ່
ໃນ​ຊຸມ​ປີ 1950 ແລະ 1960 ໃນ​ໄລ​ຍະ​ສົງ​ຄາມ​ຝຣັ່ງ - ອິນ​ໂດ​ຈີນ​ແລະ​ສົງ​ຄາມ​ຫວຽດ​ນາມ​ຫຼາຍ​ພັນ​ຄົນ​ອົບ​ພະ​ຍົບ​ໄດ້​ເຂົ້າ​ມາ​ໃນ​ແຂວງ​ ມາຮອດປີ 1963 ປະມານ 128,000 ຄົນ ໂດຍສະເພາະຊາວມົ້ງຈາກແຂວງຊຽງຂວາງ ປະມານ 150,000 ຄົນ ມາຮອດຕົ້ນຊຸມປີ 1970 ມີຊາວອົບພະຍົບຫຼາຍຄົນເຂົ້າມາຕິດຝິ່ນ ໃນປີ 1989 ທາງການໄດ້ແຍກອອກເປັນສອງສ່ວນຄື: ແຂວງວຽງຈັນ ເຊິ່ງປະກອບມີ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ແລະ ເຂດທີ່ຍັງເຫຼືອ ແຂວງວຽງຈັນ
ແຂວງຜົ້ງສາລີ “ເໜືອສຸດໃນປະເທດລາວ” ເປັນດິນແດນຂອງລາວທີ່ຕິດກັບ ປະເທດຈີນ ແລະ ຫວຽດນາມ ເຮັດໃຫ້ກາຍເປັນພື້ນທີ່ຍຸດທະສາດ ທີ່ມີການເຂົ້າມາຢຶດຄອງຈາກຫົວເມືອງໃຫຍ່ທັງຫລາຍໃນອະດີດ ໃນປະຈຸບັນ ເມືອງຜົ້ງສາລີ ເປັນເມືອງເອກຂອງແຂວງ ຕົວເມືອງຕັ້ງຢູ່ເທິງພູເຂົາສູງ 1,400 ແມັດ ໃນເຂດພູຟ້າ ເຮັດໃຫ້ອາກາດເຢັນສະບາຍຕະຫລອດປ
ປະຫວັດສາດແຂວງຜົ້ງສາລີ. ປະຫວັດສາດແຂວງຜົ້ງສາລີ.ປະມານສະຕະວັດທີສິບແປດ.ຈາກປະມານປີ1760ເຖິງປີ1967. ລາຊະວົງຟູ ໄດ້ປົກຄອງແຂວງຜົ້ງສາລີແລະເຂດອ້ອມແອ້ມປະມານ200ກ່ວາປີ.ຄອບຄົວຟູແມ່ນເອກອັກຄະລັດຖະທູດ (ລາດຊະວົງຟູແມ່ນທູດພິເສດ) ທີ່ສົ່ງໂດຍລາດຊະວົງຊິງ(清朝）ໄປມຽນມາ,ໄທແລະລາວ. ຕໍ່ມາລາຊະວົງຟູກັບທະຫານແລະລູກນ້ອງລາວກໍໍ່ໄດ້ຕັ້ງຖິ່ນຖານຢູ່ແຂວງຜົ້ງສາລີແລະສ້າງຕັ້ງການບໍລິຫານຂື້ນຄຸ້ມຄອງຢູ່ແຂວງຜົ້ງສາລີແລະເຂດອ້ອມແອ້ມ. ຕະກູນຟູ(傅氏)ແມ່ນຊົນເຜົ່າຈີນຫໍໍ້ໍ່.
ເນື່ອງຈາກຕັ້ງຢູ່ໃນໄຊຍະພູມອັນເປັນ ຈຸດຍຸດທະສາດສຳຄັນ ຄືຢູ່ເຄິ່ງກາງລະຫວ່າງຈີນ ກັບ ຫວຽດນາມ ຝຣັ່ງຈຶ່ງໃຫ້ຄວາມສຳຄັນກັບພື້ນທີ່ແຖບນີ້ຫລາຍເຖິງຂະໜາດສັ່ງການໃຫ້ຕັ້ງຄ້າຍກອງທະຫານຮັກສາການຂຶ້ນ ດັ່ງມີຮ່ອງຮອຍຂອງສະຖາປັດຕະຍະກຳແບບຝຣັ່ງປາກົດໃຫ້ເຫັນຕາມຮ່ອມຕ່າງໆ ແມ່ນອາຄານພານິດຂອງຈີນ ທີ່ເນັ້ນປະໂຫຍດໃຊ້ສອຍໄປສ່ວນໃຫຍ່
ຕາມບັນທຶກກ່າວໄວ້ວ່າໃນອະດີດຜົ້ງສາລີມີຖານະເປັນໜຶ່ງໃນເມືອງຂອງພວກໄທລື້ໃນແຄວ້ນສິບສອງປັນນາ ຕົກປີພ.ສ 2438 ລາວກໍ່ໄດ້ເສຍດິນແດນສິບສອງປັນນາແລະສິບສອງຈຸທັຍ ໃຫ້ແກ່ຈີນ ຕໍ່ມາເມື່ອຕົກມາເປັນຂອງລາວ ຈຶ່ງກາຍເປັນແຂວງ ທີ່ມີຄວາມຫລາກຫລາຍທາງເຊື້ອຊາດຫຼາຍທີ່ສຸດແຂວງໜຶ່ງ. ມີທັງ: ລາວລຸ່ມ, ມົ້ງ, ອາຂ່າ, ຢ້າວ, ໄທລື້ ແລະ ເຜົ່າຕ່າງໆ ລວມເຖິງຊາວຕ່າງດ້າວຫວຽດນາມ ກັບ ຈີນ ເນື່ອງຈາກລັດຖະບານລາວມີນະໂຍບາຍທີ່ຈະສ້າງ ເອກະພາບໃນຄວາມຫລາກຫລາຍ ຈຶ່ງໄດ້ລວມຊົນກຸ່ມນ້ອຍເຖິງ 23 ເຜົ່າ ເຂົ້າດ້ວຍກັນ.
ແຂວງຜົ້ງສາລີ ເປັນແຂວງທີ່ມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍທາງດ້ານປະຊາກອນ ຫຼາຍທີ່ສຸດ ເນື່ອງຈາກມີເຖິງ 23 ຊົນເຜົ່າອາໄສຢູ່ພາຍໃນແຂວງ ປະກອບດ້ວຍ: ລາວລຸ່ມ, ໄທລື້, ໄທດຳ, ມົ້ງ, ກຶມມຸ, ຢ້າວ, ມູເຊີ, ຫໍ້,ຢັ້ງ, ໂລໂລ ຯລຯ
ຢູ່ໃນແຂວງຜົ້ງສາລີແມ່ນຄົນຊົນເຜົ່າຫໍ້(漢家)ຫຼາຍກວ່າໝູ່ມີປະຊາກອນປະມານ 30% ຕໍ່ມາແມ່ນຊົນເຜົ່າພູນ້ອຍປະມານ 25% ຕໍ່ມາແມ່ນໄທລື້ປະມານ 25% ໄທດຳປະມານ 5% ນອກຈາກນັ້ນແມ່ນຊົນເຜົ່າອື່ນໆ. ທຸກຊົນເຜົ່າສະເໝີພາບ,ທຸກຊົນເຜົ່າລ້ວນແຕ່ເຂົ້າກັນໄດ້ດີຫຼາຍແລະຮັກສັນຕີພາບແລະມີຄວາມສູກຢູ່ໃນໃຈ.
ແຂວງຫຼວງນ້ຳທາ () ແມ່ນແຂວງໜຶ່ງໃນປະເທດລາວ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ທາງທິດຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອຂອງປະເທດ ທິດເໜືອຕິດກັບປະເທດຈີນ ທິດໃຕ້ຕິດກັບແຂວງບໍ່ແກ້ວ ທິດຕະເວັນອອກຕິດກັບແຂວງອຸດົມໄຊ ແລະ ທິດຕະເວັນຕົກຕິດກັບປະເທດມຽນມາ
ປະຫວັດສາດແຂວງຫລວງນ້ຳທາ.
ປະມານສະຕະວັດທີ່18 ປີ.ຄ.ສ.1760 ເຖິງປີ1967ແມ່ນລາຊະອານາຈັກຟູ(ພະຍາຊົມພູຊົນເຜົ່າຈີນຫໍ້) ໄດ້ປົກຄອງເຂດອ້ອມແອ້ມລາດຊະວົງຟູແມ່ນທູດພິເສດຂອງຊິງ(清朝)ປະເທດຈີນຖືກສົ່ງໄປປະເທດໄທ,ມຽນມາແລະລາວຕໍ່ມາລາຊະວົງຟູກໍ່ພາລູກນ້ອງທະຫານໄປຕັ້ງຖິ່ນຖານຢູ່ ພາກເໜືອຂອງປະເທດລາວແລະເຂດອ້ອມແອ້ມລາຊະວົງຟູກໍ່ສ້າງຕັ້ງຂື້ນການບໍລິຫານແລະຄຸ້ມຄອງແຂວງຫລວງນໍ້າທາແລະສ້າງຕັ້ງລາຊະວົງຂຶ້ນປົກຄອງພາກເໜືອປະເທດລາວແລະເຂດອ້ອມອ້ອມປະມານສອງຮ້ອຍ ກວ່າປີ.
ແຂວງນີ້ແຕ່ເດີມເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງ ແຂວງຫົວຂອງ ເປັນພື້ນທີ່ຂອງແຂວງຫຼວງນ້ຳທາ ແລະ ບໍ່ແກ້ວໃນປັດຈຸບັນລວມກັນ ຕໍ່ມາຈຶ່ງໄດ້ຍຸບ ແຂວງຫົວຂອງ ລົງ ແລະ ແຍກອອກເປັນ 2 ແຂວງ ທີ່ຕັ້ງແຂວງຫົວຂອງເດີມ ໄດ້ຖືກຍຸບລົງອີກຄັ້ງ ແລະ ຕັ້ງເປັນແຂວງໃໝ່ ແລະ ປ່ຽນຊື່ເປັນແຂວງບໍ່ແກ້ວ ແລະ ແຍກເມືອງທາງເໜືອຂອງແຂວງຫົວຂອງເດີມໄປຕັ້ງແຂວງໃໝ່ ຄື ແຂວງຫຼວງນ້ຳທາ ໃນປັດຈຸບັນ.
ເປັນແຂວງທີ່ມີຊື່ສຽງທາງດ້ານອັນຍະມະນີ ແລະ ຍັງຢູ່ໃນເຂດສາມຫຼ່ຽມຄຳອີກດ້ວຍ. ​ເຂດ​ນີ້ ​ເຄີຍ​ມີ​ບົດບາດອັນ​ສຳຄັນ​ອັນ​ຍິ່ງ​​ໃຫຍ່ ທາງ​ດ້ານປະຫວັດສາດ ​ໃນ​ສະ​ໄຫມ​ສັດຕະວັດ ທີ 20. ມີຮ່ອງຮອຍ​ຄວາມ​ຈະ​ເລີ​ນຮຸ່ງ​ເຮືອງ ທາງ​ດ້ານ​ສາດສະຫນາ​, ການ​ປົກຄອງ, ກະສັດ, ປະຫວັດ​ດ້ານ​ສົງຄາມ ​ແລະ ການ​ຄ້າ ໃນ​ສະ​ໄຫມ​ກ່ອນ, ພ້ອມ​ທັງ​ປູຊະນີຍະສະຖານ, ອະຣິຍະ​ທຳ​ອັນ​ລ້ຳ​ຄ່າ​, ສະຖາປັດຕະຍະກຳ​ອັນ​ເປັນ​ເອກະລັກ ​ແລະ ວັດວາອາ​ຮາມ​ທີ່​ເກົ່າ​ແກ່ ທີ່​ຫນ້າ​ສົນ​ໃຈຫລາຍ​ແຫ່ງ.
ແຂວງບໍ່ແກ້ວ ເປັນແຂວງໜຶ່ງທີ່ມີພູດອຍກວມເປັນສ່ວນໃຫຍ່ ມີເນື້ອທີ່ທັງໝົດ 6.196 ກິໂລຕາ ແມັດ, ເນື້ອທີ່ ມີ 47.820 ເຮັກຕາ ມີພົນລະເມືອງທັງໝົດ 179,300 ຄົນ ຍິງ 89.300 ຄົນ ມີ 291 ບ້ານ ແລະ 27,606 ຄົວເຮືອນ. ແຂວງບໍ່ແກ້ວ ປະກອບ ດ້ວຍຫຼາຍຊົນເຜົ່າຄື: ໄຕ, ມົ້ງ, ລາວ, ລື້, ຍວນ, ກໍ່, ກຸ່ຍ, ຢ້າວ, ແລນແຕນ, ມູເຊີຂາວ,ມູເຊີດຳ, ກຶມມຸ ຯລຯ
ແຂວງ​ບໍ່​ແກ້ວ ​ມີ​ເສັ້ນທາງ ຫຼວງເຊື່ອມຕໍ່ ລະຫວ່າງ ທິດເຫ​ນືອ-ທິດຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອ ທີ່​ສຳຄັນ ລະຫວ່າງ ປະ​ເທດ ​ໄທ ​ແລະ ສປ ຈີນ. ​ເສັ້ນທາງ​ດ່ວນ R3 ຖືກກໍ່​ສ້າງ​ສຳ​ເລັດ​ໃນປີ 2010,ຕໍ່ມາໃນປີ 2013 ຂົວ​ມິດຕະພາບ ຂ້າມ​ແມ່​ນ້ຳຂອງ ​ແຫ່ງ​ທີ 4 ກໍ່ໄດ້ກໍ່ສ້າງສຳເລັດ ແລະ ເປີດນຳໃຊ້ ຢ່າງເປັນທາງການ, ເຊິ່ງຈະ​ສາມາດ​ເຊື່ອມ​ຕໍ່ລະບົບ​ຄົມມະນາຄົມຂົນ​ສົ່ງ ລະຫວ່າງ ຂຸນ​ຫມິ​ງ (ສປ ຈີນ) ​ແລະ ບາງກອກ (ປະ​ເທດ​ໄທ) ຜ່ານເສັ້ນທາງ R3 ​ເພື່ອເຊື່ອມໂຍງເສດຖະກິດລະຫວ່າງ 3 ປະເທດ ເຊິ່ງຄາດ​ວ່າ ຈະ​ເປັນ​ໂອກາດ ​ແລະ ສິ່ງ​ກະຕຸກ​ຊຸກຍູ້ ​ໃຫ້​ບັນດາ​ຂະ​ແຫນງ​ການ​ຕ່າງໆ ທາງ​ດ້ານ​ເສດຖະກິດ ​ໄດ້​ຮັບ​ການ​ພັດທະນາ ​ແລະ ຂະຫຍາຍຕົວ​ໄດ້​ຢ່າງ​ໄວວາ.
ປະຫວັດເມືອງຫ້ວຍຊາຍ.
ຕາມ​ຂໍ້​ມູນ​ບັນ­ທຶກ​ການ​ຄົ້ນພົບ​ແກ້ວ​ໄພ­ລິນ​ທີ່​ຫ້ວຍ​ຊາຍຂອງ ທ່ານ​ເຮີ​ເບີກ ວາ​ຣິງ​ຕັນ ສະ​ມິດ Hervert Waringston Smyth ກ່ອນ​ຊຸມ​ປີ 1867 ແລະ ໃນ​ປີ 1943. ທ່ານ​ສະ​ມິດ ເປັນ​ຄົນ​ທີ່​ຖືກ​ທາງ​ກົມ​ບໍ່​ແຮ່​ຂອງສະ­ຫຍາມ​ຈ້າງ​ໃຫ້​ມາ​ສຶກ​ສາຕາມ​ຄຳ​ສັ່ງ​ຂອງ​ເຈົ້າ​ຊີ­ວິດ​ໄທ ເພື່ອ​ລາຍ​ງານ​ກ່ຽວ​ກັບ​ການ​ຄົ້ນພົບ​ບໍ່​ແກ້ວ​ທີ່​ເຂດ​ຊຽງ​ຂອງ, ທ່ານ​ໄດ້​ມາ​ເຖິງ​ເຂດ​ບໍ່​ຂຸດ​ຄົ້ນ​ໃນເດືອນ​ມັງ­ກອນ​ປີ 1893.
ໃນ​ບົດ​ລາຍ​ງານ​ທ່ານ​ໄດ້ ຂຽນ​ບັນ­ທຶກ​ໄວ້​ວ່າ “ເມັດ​ແກ້ວຖືກ​ຄົ້ນ​ພົບ​ໃນ​ແຜ່ນ​ຜະ­ຫນັງ​ຂອງຫີນ​ບາ​ຊານ​ທີ່​ເປັນ​ລັກ­ສະ­ນະ​ເປັນແຜ່ນ​ທີ່​ພົ້ນ​ຂຶ້ນ​ໃຫ້​ເຫັນ​ຕາມ​ພື້ນແມ່­ນ້ຳ​ໂງ (Nam Ngau)ເຊິ່ງ​ເປັນ​ສາ­ຂາ​ແມ່­ນ້ຳ​ໃຫຍ່​ສາຍຫນຶ່ງ​ທີ່​ໄຫລ​ມາ​ຈາກ​ທິດ­ເຫນືອ. ບັນ­ດາ​ສັນ­ພູ​ທາງ​ຊ້າຍ​ມື​ທີ່​ເປັນເປີ້ນ​ຄ້ອຍ​ຕ່ຳ​ລົງ​ມາ​ໃນ​ລະ­ຍະ​ທີ່ໄກ​ພໍ​ສົມ­ຄວນ, ແລະ ບໍ­ລິ­ເວນ​ພື້ນທີ່​ນີ້​ເອງ​ເປັນ​ພື້ນ​ທີ່​ປະ­ກອບ​ໄປ​ດ້ວຍ​ຫີນ​ສີ­ດຳ​ທີ່​ມີ​ຫີນ​ແຮ່​ເກີດ​ຢູ່​ນຳ, ບ່ອນ​ທີ່​ຫີນ​ມີ​ລັກ­ສະ­ນະຂອງ​ແຮ່​ແກ້ວ​ເກີດ​ຢູ່​ນຳ​ນັ້ນ​ຍັງບໍ່​ທັນ​ສາ­ມາດ​ກຳ­ນົດ​ໄດ້​ເທື່ອ, ຄ້າຍ­ຄື​ວ່າ ບ່ອນ​ເຄົ້າ​ກຳ­ເນີດ​ຂອງຫີນ​ທີ່​ມີ​ແກ້ວ​ເກີດ​ຢູ່​ນຳ​ນັ້ນ​ຖືກ​ພົບ​ປົນ​ຢູ່​ຕາມ​ກ້ອນ​ຫີນ​ທີ່​ສາຍນ້ຳ​ໄຫລ​ເຊາະ​ມາ​ຈາກ​ບໍ­ລິ­ເວນເປີ້ນ­ພູ, ຄວາມ​ໜາ​ຂອງ​ຊັ້ນ​ຫີນ​ກວດ​ທີ່​ປົນ​ເມັດ​ແກ້ວ​ນັ້ນ​ມີ​ປະມານ 5 ຫາ 20 ນິ້ວ ແລະ ປະກອບ​ດ້ວຍ​ເມັດ​ຫີນ​ຄວັກ ແລະ ຊິ້ນ​ສ່ວນ​ຂອງ​ເມັດ​ແກ້ວ​ປະ​ປົນຢູ່​ນຳ. ຊັ້ນ​ຫີນ​ທີ່​ປົດ​ຢອງ​ເທິງ​ເປັນດິນ­ດາກ​ສີ­ແດງ ເຊິ່ງ​ມີ​ຄວາມຫນາ​ສະ­ເລ່ຍ​ປະ­ມານ 3 ແມັດ​ອັນ ເປັນ​ບ່ອນ​ທີ່​ພວກ​ຄົນ​ພະ­ມ້າ​ພາກັນ​ຂຸດ ແລະ ພົບ​ເມັດ​ແຮ່​ທີ່​ເປັນແກ້ວ​ດັ່ງ­ກ່າວ. ຂຸມ​ສ້າງ​ທີ່​ຂຸດ​ມີຄວາມ​ກວ້າງ​ຂະ­ຫນາດ 3 ແມັດ ການ​ພົບ­ພໍ້​ແຮ່​ແກ້ວ​ປະ­ເສີດ​ທີ່ຫ້ວຍ​ຊາຍ​ຮູ້​ກັນ​ມາ​ຕັ້ງ­ແຕ່​ປີ 1890, ຍ້ອນ​ການ​ພົບ­ພໍ້​ໃນ​ປະ­ລິມານ​ທີ່​ຫນ້ອຍ, ຈິ່ງ​ບໍ່​ຄ່ອຍ​ຮູ້­ຈັກ​ຄວາມ​ແທ້​ຈິງ​ຂອງ​ມັນ​ສ່ຳ​ໃດ. ມີ​ການ​ເລີ່ມ​ຕົ້ນ​ຂຸດ​ຄົ້ນ​ໃຫມ່​ອີກພຽງ​ເລັກ​ນ້ອຍ​ໃນ​ຊຸມ​ປີ 1960. ມີ​ການ​ຂຸດ​ຄົ້ນ​ແຮ່​ແກ້ວ​ໄພ­ລິນ ໂດຍ​ບໍ­ລິ­ສັດ​ນ້ອຍໆ​ຢ່າງ​ຫລວງຫລາຍ​ມີ​ທັງ​ການ​ຂຸດ​ຮ່ອນ​ເອົາ​ແບບ​ທັນ​ສະ­ໄຫມ​ປົນ​ເປ​ໄປ​ນຳ. ຈາກ​ນັ້ນ​ໃນ​ປີ 1970 ແລະ 1980 ຈິ່ງ​ມີ​ການ​ຟື້ນ​ຟູ​ການ​ຂຸດ​ຄົ້ນ ແກ້ວ​ໄພ­ລິນ​ຢູ່​ເມືອງ​ຫ້ວຍ​ຊາຍເປັນ​ຮູບ​ເປັນ​ຮ່າງ​ແບບ​ອຸດ­ສາ­ຫະ­ກຳ​ຂຶ້ນ​ມາ.
ແຕ່​ວ່າ ນັບ​ແຕ່​ປີ 1960 ເປັນ ຕົ້ນ​ມາ​ໄດ້​ມີ​ຫລາຍ​ບໍ­ລິ­ສັດ​ນ້ອຍໆ ເຂົ້າ​ມາ​ສ່ຽງ​ໂຊກ​ທຳ​ການ​ຂຸດຄົ້ນ, ຮວມ​ທັງ​ບໍ­ລິ­ສັດ​ຂອງ​ປະ ເທດ​ເຊັກ​ໂກ­ສະ​ໂລ​ວາ​ກີ, ເກົາຫລີ ແລະ ໄທເຂົ້າ​ມາ.ສຳ­ ລັບ​ແກ້ວໄພ­ລິນ​ຂອງ​ລາວ​ສ່ວນ​ຫລາຍເປັນ​ເມັດ​ນ້ອຍ ເມື່ອ​ທຽບ­ໃສ່ກັບ​ແກ້ວ​ໄພ­ລິນ​ຂອງ​ປະ­ເທດ​ສີ ລັງ­ກາ ເຊິ່ງ​ເປັນ​ເມັດ​ໃຫຍ່ ແລະ ຕີ​ຕະ­ຫລາດ​ໄດ້​ດີ​ກວ່າ. ໃນ​ປີ 2006 ມີ​ການ​ສືບ­ຕໍ່​ຂຸດ​ຄົນ​ໂດຍຄົນ​ທ້ອງ­ຖິ່ນ. ຈາກ​ນັ້ນ ໃນ​ປີ 2009 ບໍ­ລິ­ສັດ​ຈີນ​ຈາກ​ໄຕ້​ຫວັນ Sino Resources MiningCo. (SinoRMC) ໄດ້​ມາ​ທຳການ​ລົງ­ທຶນ​ຂຸດ​ຄົ້ນ​ໃນ​ເຂດ​ຫ້ວຍນ້ຳ​ຮໍ Nam Hoor, ຫ້ວຍ​ສາລາ Haoy Sala, ຫ້ວຍ​ມອນ Haoy Mone, ແລະ ຫ້ວຍຕາບ Haoy Tab. ແລະ ພື້ນທີ່​ຕໍ່​ໄປ​ທີ່​ຈະ​ທຳ​ການ​ສຳ​ຫລວດແມ່ນ​ໄປ​ສັນ­ພູ​ຂອງ​ຫ້ວຍ​ຫົງ​ແຍງ Hong Nheng.ບໍ­ ລິ­ສັດ​ດັ່ງ­ກ່າວນີ້ ຄາດ​ວ່າຈະ​ຜະ­ລິດ​ແກ້ວ​ໄພ­ລິນທີ່​ບໍ່​ທັນ​ເຈັຍ­ລະ­ໄນ​ໃຫ້​ໄດ້ 200 ກິ​ໂລ​ຕໍ່​ເດືອນ. ແກ້ວ​ໄພ­ລິນ​ຂອງລາວ​ໂດຍ​ທົ່ວ​ໄປ​ມີ​ຂະ­ຫນາດ​ສອງກາ​ຣັດ carats ຫລັງ​ຈາກ​ຕັດ ຫລື ເຈັຍ­ລະ­ໄນ​ສຳ­ເລັດ​ແລ້ວ, ເຊິ່ງ​ສ່ວນ​ໃຫຍ່​ຈະ​ມີ​ຂະ­ຫນາດໃຫຍ່ 3 ມິນ​ລີ​ແມັດ ແລະ ນ້ອຍລົງ​ໄປ​ສີ​ຂອງ​ມັນ​ເປັນ​ສີ​ທີ່​ຂ້ອນ ຂ້າງ​ງົດ​ງາມ ແຕກ​ຕ່າງ​ກັນ​ໄປ.
ທີ່ຕັ້ງ.
• ທິດເໜືອ ຕິດກັບ ແຂວງຫຼວງນ້ຳທາ ຍາວ 100 ກ.ມ
• ທິດຕະເວັນອອກ ຕິດກັບ ແຂວງອຸດົມໄຊ ຍາວ 100 ກ.ມ ແລະ ແຂວງໄຊຍະບູລີ ຍາວ 35 ກ.ມ
• ທິດຕະເວັນຕົກ ຕິດກັບ ລັດສານ ປະເທດມຽນມາ ຍາວ 98 ກ.ມ
• ທິດໃຕ້ ຕິດກັບ ຈັງຫວັດຊຽງຣາຍ ປະເທດໄທ ຍາວ 145​ ກ.ມ
ແຂວງບໍ່ແກ້ວ ມີການຜະລິດເຂົ້າ, ສາລີ, ຫມາກເດືອຍ, ພືດຕະກຸນຖົ່ວ. ສຳລັບການຜະລິດເຂົ້າກິນໃນທົ່ວແຂວງບັນລຸໄດ້ 94,134 ໂຕນ, ໃນເນື້ອທີ່ 25.941,26 ເຮັກຕາ, ຖ້າທຽບໃສ່ປີ 2009 ເພີ່ມຂຶ້ນ 2.126 ໂຕນເທົ່າກັບ 2,31% ໃນນັ້ນເຂົ້ານາປີຜົນຜະລິດໄດ້ 63.298,1 ໂຕນ ໃນເນື້ອທີ່ 14.421,5 ເຮັກຕາ, ເຂົ້ານາແຊງຜົນຜະລິດໄດ້ 11,663 ໂຕນ, ໃນເນື້ອທີ່ 2,674,09 ເຮັກຕາ, ເຂົ້າເນີນສູງຜົນຜະລິດໄດ້ 18,436,7 ໂຕນ, ໃນເນື້ອທີ່ 8,779,38 ເຮັກຕາ, ເຂົ້າໄຮ່ເລື່ອນລອຍຜົນຜະລິດໄດ້ 138,66 ໂຕນ, ໃນເນື້ອທີ່ 66,29 ເຮັກຕາ. ທົ່ວ ແຂວງສະເລ່ຍລາຍຮັບເຂົ້າ ເປືອກໄດ້ 524 ກິໂລ/ຄົນ/ປີ. ວຽກງານພື້ນຖານໂຄງລ່າງ ເຊັ່ນ: ເສັ້ນທາງ, ຂົວແມ່ນໄດ້ຂະ ຫຍາຍອອກຢ່າງຫລວງຫຼາຍປະຈຸບັນບ້ານໃນທົ່ວແຂວງທີ່ມີເສັ້ນທາງເຂົ້າເຖິງກວມ 86,97% ຂອງຈຳນວນບ້ານທັງໝົດ. ໃນນີ້ບ້ານທີ່ມີເສັ້ນທາງໄດ້ 2 ລະດູກວມ 71,91%, ບ້ານທີ່ມີເສັ້ນທາງທຽວໄດ້ລະດູດຽວກວມ 15,06% ແລະ ບ້ານທີ່ບໍ່ມີເສັ້ນທາງເຂົ້າເຖິງ 13,03% ຂອງຈຳນວນບ້ານທັງຫມົດ, ວຽກງານພະລັງງານບໍ່ແຮ່, ມີຫລາຍບ້ານ - ກຸ່ມ ບ້ານໄດ້ຊົມໃຊ້ໄຟຟ້າຖາວອນ. ມາຮອດປະຈຸບັນກຸ່ມບ້ານທີ່ໄດ້ຊົມໃຊ້ໄຟຟ້້າແລ້ວ 42 ກຸ່ມ ບ້ານ, ບ້ານທີ່ໃຊ້ໄຟຟ້າຖາວອນແລ້ວ 198 ບ້ານ ເທົ່າກັບ 70,46% ຂອງຈຳນວນ ບ້ານທັງຫມົດ, ທຽບໃສ່ປີ 2009 ເພີ່ມຂຶ້ນ 27 ບ້ານ. ຄົວເຮືອນທີ່ໃຊ້ໄຟຟ້າແລ້ວມີ 19,957 ຄົວເຮືອນ ເທົ່າກັບ 27,29% ຂອງຈຳນວນຄົວເຮືອນທັງຫມົດ, ທຽບໃສ່ປີ 2009 ເພີ່ມຂຶ້ນ 3.453 ຄົວເຮືອນ. ດ້ານວຽກງານວັດທະນະທຳ - ສັງ ຄົມທົ່ວແຂວງມີໂຮງຮຽນປະຖົມທັງຫມົດ 363 ແຫ່ງ ທຽບໃສ່ປີ 2009 ເພີ່ມຂຶ້ນ 1,9%, ມີໂຮງຮຽນມັດທະຍົມທັງຫມົດ 31 ແຫ່ງ ທຽບໃສ່ປີ 2009 ເພີ່ມຂຶ້ນ 2 ແຫ່ງ. ປະຈຸບັນມີບ້ານລຶບລ້າງການກືກຫນັງສືທັງຫມົດ 232 ບ້ານກວມ 82,56% ຂອງຈຳນວນບ້ານໃນທົ່ວແຂວງ, ມີເມືອງປະກາດລຶບລ້າງຈົບປະຖົມຂັ້ນພື້ນຖານແລ້ວ 3 ເມືອງຄື: ເມືອງຫ້ວຍຊາຍ, ເມືອງຕົ້ນເຜິງ ແລະ ເມືອງປາກທາ. ວຽກງານສາທາລະນະສຸກໄດ້ຂະຫຍາຍຕາຫນ່າງສາທາລະນະສຸກໄປທົ່ວເຖິງທຸກກຸ່ມບ້ານປະຈຸບັນມີສຸກສາລາປະຈຳກຸ່ມບ້ານລວມທັງຫມົດ 31 ແຫ່ງ ລວມ 25 ກຸ່ມບ້ານມີ 145 ບ້ານ ເທົ່າກັບ 51,6% ຂອງຈຳນວນບ້ານທັງຫມົດ,
ໄດ້ປະກາດບ້ານແບບຢ່າງສາທາລະນະສຸກມີ 62 ບ້ານ, 27 ກຸ່ມບ້ານ, ວຽກງານຖະແຫລງຂ່າວ ແລະ ວັດທະນະທຳໄດ້ປັບປຸງຍົກລະດັບ, ຂະຫຍາຍຕາຫນ່າງການພັດ ນາລະບົບວິທະຍຸກະຈາຍສຽງ - ໂທລະພາບ ແລະ ການສ້າງຄອບຄົວ - ບ້ານວັດທະນະທຳ. ມາຮອດປະຈຸບັນມີບ້ານວັດທະນະທຳທັງຫມົດ 11 ບ້ານ, ມີຄອບຄົວວັດທະນະທຳ 3.791 ຄອບຄົວ, ທຽບໃສ່ປີຜ່ານມາເພີ່ມຂຶ້ນ 955 ຄອບຄົວ ເທົ່າກັບ 25,86% ຂອງຈຳນວນຄອບຄົວວັດທະນະທຳໃນທົ່ວແຂວງ ແລະ ດ້ານວຽກງານອື່ນໆ. ພ້ອມກັນນີ້ແຂວງບໍ່ແກ້ວຍັງໄດ້ວາງທິດທາງ, ຄາດຫມາຍສູ້ຊົນໃນການສ້າງບ້ານ ແລະ ກຸ່ມບ້ານພັດທະນາ, ການພັດທະນາຊົນນະບົດຮອບດ້ານສົກປີ 2010-2011. ເປັນ ຕົ້ນຈະກຳນົດຈຸດສຸມກຸ່ມບ້ານພັດທະນາຂອງແຂວງໃຫ້ໄດ້ຕື່ມອີກ 2 ຈຸດສຸມ, ຈະສູ້ຊົນສ້າງບ້ານພັດທະນາຮອບດ້ານໃຫ້ໄດ້ອີກ 10 ບ້ານເທົ່າກັບ 3,55% ຂອງຈຳນວນບ້ານທັງໝົດທົ່ວແຂວງ (5 ບ້ານໃຫ້ກາຍເປັນ 15 ບ້ານໃນປີ 2011), ຈະສູ້ຊົນລຶບລ້າງບ້ານທຸກຍາກໃຫ້ໄດ້ 20 ບ້ານ (ຈາກ 94 ບ້ານປີ 2010 ໃຫ້ຍັງເຫຼືອ 74 ບ້ານ ເທົ່າກັບ 26,33% ຂອງ ຈຳນວນບ້ານທັງຫມົດ), ລຶບລ້າງຄົວເຮືອນທຸກຍາກໃຫ້ໄດ້ 900 ຄົວເຮືອນ (ຈາກ 6.480 ຄົວເຮືອນທຸກຍາກໃຫ້ຍັງເຫຼືອ 5.580 ຄົວເຮືອນເທົ່າກັບ 20,21% ຂອງຈຳນວນຄົວເຮືອນທັງຫມົດພາຍໃນແຂວງ), ສືບຕໍ່ຫັນລົງກໍ່ສ້າງຮາກຖານການເມືອງຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ, ສືບຕໍ່ຈັດຕັ້ງປະຕິບັດໂຄງການຂອງກຸ່ມບ້ານຢູ່ບັນດາເມືອງ 4 ເນື້ອໃນ 4 ຄາດຫມາຍໃຫ້ສຳເລັດ 135 ໂຄງການໃນມູນຄ່າ 84,03 ຕື້ກີບ ແລະ ດ້ານອື່ນໆຈາກນັ້ນກອງປະຊຸມຍັງໄດ້ຜັດປ່ຽນກັນຂຶ້ນປະກອບຄຳຄິດຄຳເຫັນໃສ່ບົດສະຫລຸບ ແລະ ທິດທາງຄາດຫມາຍສູ້ຊົນໃນຕໍ່ຫນ້າ. ເພື່ອພ້ອມກັນເສີມຂະຫຍຍຈຸດດີ ແລະ ປັບປຸງແກ້ໄຂຈຸດອ່ອນຂໍ້ຄົງຄ້າງ.
ໃນຊ່ວງຫລາຍປີທີ່ຜ່ານມານັບຕັ້ງແຕ່ມີການກໍ່ສ້າງເສັ້ນທາງ R3A ໄດ້ມີນັກລົງທຶນຕ່າງປະເທດເຂົ້າມາສຳຫລວດຊ່ອງທາງການລົງທືນໃນແຂວງບໍ່ແກ້ວຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ສ່ວນໃຫຍ່ເປັນນັກລົງທືນຈາກຈີນ ແລະ ຫວຽດນາມ ທີ່ສົນໃຈລົງທຶນໂດຍສະເພາະດ້ານການກະສິກຳ (ເຊັ່ນ: ການປູກຢາງພາລາ ແລະ ໄຮ່ອ້ອຍຂະໜາດໃຫຍ່), ອຸດສາຫະກຳເບົາ, ການທ່ອງທ່ຽວ ແລະ ຂຸດຄົ້ນບໍ່ແຮ່. ທັງນີ້, ປະຈຸບັນມີນັກລົງທືນ ຈາກແຂວງຢູນນານ ຂອງ ສປຈີນ ກຽມເຂົ້າມາລົງທືນ ໃນທຸລະກິດທ່ອງທ່ຽວ ແລະ ບໍລິການທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ເຊັ່ນ: ໂຮງແຮມ, ສະໜາມກ໋ອບ ແລະ ສູນການຄ້າ. ມູນຄ່າເກືອບ 90 ລ້ານໂດລາສະຫະລັດ. ນອກຈາກນີ້, ຍັງມີນັກລົງທຶນຈາກເກົາຫຼີ ເຂົ້າມາເຮັດສັນຍາເຊົ່າທີ່ດິນຈຳນວນຫລາຍຮ້ອຍໄຮ່ບໍລິເວນໃກ້ ກັບຂົວຂ້າມແມ່ນ້ຳໂຂງແຫ່ງທີ່ 4 ໂດຍໄດ້ກໍ່ສ້າງໂຮງແຮມ ຂະໜາດໃຫຍ່ ແລະ ຮ້ານຄ້າປອດພາສີ ໄດ້ສຳເລັດໂດຍພື້ນຖານ.
ດ້ານການຂົນສົ່ງ.
ບໍລິການດ້ານການຂົນສົ່ງ ຊຶ່ງລວມທັງ ທຸລະກິດຂົນສົ່ງ, ຄັງສິນຄ້າ, ສູນກະຈາຍສິນຄ້າ ລວມເຖິງທຸລະກິດໃຫ້ບໍລິການຮັບສົ່ງຜູ້ໂດຍສານ ເພື່ອຮອງຮັບ ຄວາມຕ້ອງການໃຊ້ບໍລິການຂົນສົ່ງສິນຄ້າ ແລະ ບໍລິການທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ຊຶ່ງມີທ່າອ່ຽງ ເພີ່ມຂຶ້ນຕາມການຂະຫຍາຍຕົວຂອງການຄ້າ ແລະ ການລົງທືນລະຫວ່າງປະເທດ ເປັນທຸລະກິດທີ່ໜ້າສົນໃຈ ແລະ ຈະທະວີຄວາມສຳຄັນຂຶ້ນເປັນລຳດັບຫາກການຈັດຕັ້ງເຂດເສດຖະກິດພິເສດ ທີ່ອຳເພີຊຽງຂອງ ທາງຝັ່ງໄທ ແລ້ວສຳເລັດ. ທັງນີ້, ປະຈຸບັນມີນັກລົງທຶນຈີນ ເຂົ້າມາລົງທືນ ສ້າງຄັງສິນຄ້າໃນເມືອງຫ້ວຍຊາຍແດ່ແລ້ວ ລວມທັງມີຕະຫລາດ ຈຳໜ່າຍສິນຄ້າຈີນ ເພື່ອຮອງຮັບນັກທ່ອງທ່ຽວ ຊາວໄທ ແລະ ຊາວຕ່າງປະເທດ ທີ່ເດິນທາງເຂົ້າມາ ແຂວງບໍ່ແກ້ວ ການເປີດໃຊ້ເສັ້ນທາງ R3A ບໍ່ພຽງແຕ່ຈະຊ່ວຍໃຫ້ການຄ້າ ແລະ ການລົງທືນໃນພື້ນທີ່ຕ່າງໆ ຕາມເສັ້ນທາງ R3A ແລະ ບໍລິເວນໃກ້ຄຽງຂະຫຍາຍຕົວດີເທົ່ານັ້ນ, ມັນມັນຍັງໝາຍເຖິງການຂະຫຍາຍຕົວທາງເສດຖະກິດຂອງໄທ, ສປປລາວ ແລະ ສປຈີນ ທີ່ເຊື່ອມໂຍງກັນດ້ວຍເສັ້ນທາງຄົມນາຄົມສາຍນີ້ອີກດ້ວຍ.
ແຂວງອຸດົມໄຊ (ອັງກິດ Oudomxay) ແມ່ນໜຶ່ງໃນແຂວງຂອງປະເທດລາວທີ່ຕັງຢູ່ທາງທິດຕະເວັນຕົກສຽງເໜືອຂອງປະເທດ
ປະຫວັດສາດແຂວງອຸດົມໄຊ.
ຊົນເຜົ່າຈີນຫໍ້ເຄີຍຍ້າຍໄປຢູ່ຫຼາຍພື້ນທີ່ ກໍ່ເຄີຍຍ້າຍໄປຢູ່ແຄມແມ່ນ້ຳແລະເຂດທົ່ງພຽງເພາະວ່າໃນເວລາ ນັັ້ນອຸປະກອນການແພດບໍ່ກ້າວໜ້າຢູ່ແຄມແມ່ນ້ຳແລະເຂດທົ່ງພຽງມີຍຸຸງຫຼາຍ ນອກຈາກນັ້ນຍັງມີີີີພະຍາດຫຼາຍແນວຫຼາຍປະເພດຕໍ່ມາກໍ່ຍ້າຍໄປຢູ່ພູເຂົາ,ຢູ່ເຂດພູດອຍອາກາດກໍ່ດີກວ່າພະຍາດກໍ່ໝ້ອຍລົງຊິວິດການເປັນຢູ່ກໍ່ດີຂຶ້ນ,ລາຊະວົງຟູຊົນເຜົ່າຈີນຫໍ້ຕະກູນຟູ(傅氏家族)ເຄີຍປົກຄອງພາກເໜືອຂອງລາວແລະບໍລິເວນອ້ອມແອ້ມປະມານ 200ປີ. ຊົນເຜົ່າຈີນຫໍ້ເຂົ້າກັນໄດ້ງ່າຍມີຄວາມເມດຕາແລະເປັນຄົນໃຈດີ.
ແຂວງນີ້ໄດ້ແຍກອອກມາຈາກແຂວງຫຼວງພະບາງເມື່ອປີອປີ ຄ.ສ. 1963 ໃນເມື່ອກ່ອນທີ່ຕັ້ງແຂວງນີ້ມີຊື່ວ່າແຂວງລ້ານຊ້າງ ຄ.ສ. 1965 ຈຶ່ງປ່ຽນຊື່ມາເປັນແຂວງເມືອງໄຊ ຄ.ສ. 1967↵ຈຶ່ງປ່ຽນຊື່ເປັນແຂວງອຸດົມໄຊມາຈົນເຖິງປັດຈຸບັນນີ້. ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1991 ຈຶງໄດ້ໂອນເມືອງປາກທາ ແລະ ເມືອງຜາອຸດົມ ໃຫ້ໄປຂຶ້ນກັບການປົກຄອງຂອງແຂວງບໍ່ແກ້ວ.
ມໄຊ ເປັນບ່ອນ ພັກຜ່ອນ, ມາທາງທິດຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້ ຈະເຫັນຍອດພະທາດສີທອງສຸກ ຕັ້ງຢູ່ເທິງເນີນພູໃຈກາງເມືອງຊື່ວ່າ: ພູພະທາດ, ເຊິ່ງເປັນສາ ສະຫນາສະຖານທີ່ສຳຄັນຂອງຊາວລາວ ແລະ ເປັນຈຸດທີ່ສາມາດຊົມວິວທິວທັດ ໄດ້ຮອບຄອບເມືອງທ່າມກາງການຖືກອ້ອມຮອບດ້ວຍພູ ສະຫລັບສັບຊ້ອນ.
ດ້ານນອກຂອງຕົວເມືອງຕາມເສັ້ນທາງຫລວງຫມາຍເລກ 13 ເໜືອ ຫຼື ເລກ 1 ເຊິ່ງເປັນເສັ້ນທາງຫຼັກທາງດ້ານການຂົນສົ່ງສິນຄ້າ, ການໄປມາຫາສູລະຫວ່າງແຂວງຕ່າງໆ ແລະ ເປັນເສັ້ນທາງຜ່ານຂອງການຂົົນສົ່ງສິນຄ້າລະຫວ່າງປະເທດ. ຕາມສອງຝາກທາງດັັ່ງກ່າວຈະມີຄວາມງົດງາມທາງດ້ານຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດ. ຫາງຈາກໃຈກາງຂອງຕົວເມືອງ ເມືອງໄຊ ປະມານ 11 ກິໂລແມັດ ພວກເຮົາຈະພົບກັບນ້ຳຕົກຕາດທີສວຍສົດງົດງາມ ແລະ ມີນ້ຳໄຫຼ່ຕະຫອດປີ ເຊິ່ງເປັນສະຖານທີຜັກຜ່ອນຍອນໃຈ ຂອງຊາວເມືອງໄຊ ແລະ ແຂກຕ່າງດ່າວທ້າວຕ່າງເມືອງ ທີເຂົ້າມາທ່ຽວຊົມທັດສະນິຍະພາບທາງພາກເໜືອຂອງລາວ. ໂດຍສະເພາະແມ່ນນິຍົມກັນທ່ຽວຊົມທິວທັດຂອງທຳມະຊາດ ເຊິ່ງວ່າ ນ້ຳຕົກດັ່ງກ່າວມີຊື່ວ່າ: ນ້ຳຕົກຕາດຫຼັກສິບເອັດ. ໃນນ້ຳຕົກທີ່ໄຫລ ຜ່ານໂງ່ນຫີນລົງສູ່ແມ່ນ້ຳທາລະຫວ່າງທາງຈະພົບກັບວິວທິວທັດທີ່ສວຍງາມ, ຫມູ່ບ້ານຊົນເຜົ່າເຊັ່ນ: ເຜົ່າອາຄາ, ມົ້ງ, ຢ້າວ, ຂະມຸ.
ຖ້າຂື້ນໄປຕາມພາກຕາເວັນອອກສຽງເໜືອ ຫາແຂວງຜົ້ງສາລີ ອອກສູ ປະເທດ ສ ສ ຫວຽດນາມ ຈະຜ່ານແຫຼ່ງທ້ອງທ່ຽວທີ່ສຳຄັນອີກແຫ່ງໜຶ່ງຄື: ບໍ່ນ້ຳຮ້ອນ(ຕັ້ງຢູ່ ເມືອງຫຼາ)ທີ່ຄົນທ້ອງຖິ່ນເຊື່ອກັນວ່າ ຖ້າລົງອາບນ້ຳດັ່ງກ່າວແລ້ວຈະສາມາດຮັກສາພະຍາດຕ່າງໆໄດ້. ໃນເມືອງມີວັດບູຮານທີ່ປະດິດສະຖານພະແຊກຄຳ ເຊິ່ງເປັນພະພຸດທະຮູບທີ່ສັກສິດຄູ່ບ້ານຄູ່ເມືອງ ແລະ ເປັນອັກຄະລະບູຊາ ຂອງຊາວ ແຂວງອຸດົມໄຊ.ໃນ ຍາມເສິກສົງຄາມຈະມີຊາວບ້ານເຫັນ ນ້ຳຕາໄຫລອອກມາຈາກດວງຕາຂອງພະດັ່ງກ່າວ ອຸດົມໄຊ ເຖິງຈະມີສະຖານທີ່ໃຫ້ທ່ຽວຫນ້ອຍ ແຕ່ກໍຍັງເປັນສູນກາງຂອງການເດີນທາງ ເພາະມີສະຖານີຂົນສົ່ງຂະຫນາດໃຫຍ່ນອກເມືອງ ສາມາດໄປຍັງເມືອງ ແລະ ແຂວງອື່ນໆໄດ້ສະດວກໄດ້ແກ່: ນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ, ຫລວງພະບາງ,ຫລວງນ້ຳທາ,ຜົ້ງສາລີ,ບໍ່ແກ້ວ ຫລື ໄປຍັງບໍ່ແຕນ ເຊິ່ງເປັນຊາຍແດນໃນແຂວງຢູນນານຂອງປະເທດຈີນກໍ່ໄດ້.
ລັກສະນະພູມສັນຖານ.
ແຂວງໄຊຍະບູລີ ເປັນແຂວງທີ່ມີຊ້າງຫລາຍທີ່ສຸດໃນປະເທດລາວ. ຫລັງຈາກແມ່ນ້ຳຂອງໄຫລຜ່ານແຂວງບໍ່ແກ້ວ, ແຂວງອຸດົມໄຊ ມາຍັງແຂວງຫລວງພະບາງ ຈາກຫລວງພະບາງ ແມ່ນ້ຳຂອງໄຫລ ຕໍ່ໄປຍັງແຂວງໄຊຍະບູລີ ແຂວງທີ່ອາດຈະບໍ່ໂດດເດັ່ນໃນເລື່ອງການທ່ອງທ່ຽວຫລາຍເທົ່າໃດ ຖ້າທຽບກັບເມືອງຫລວງພະບາງ ແລະ ນະຄອນວຽງຈັນ ແຕ່ໃນອະນາຄົດອາດໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມຈາກນັກທ່ອງທ່ຽວ ຫາກຖະໜົນທີ່ເຊື່ອມຕໍ່ແຂວງນ່ານ ເຂົ້າສູ່ແຂວງໄຊຍະບຸລີຕັດຜ່ານໄປຍັງຫລວງພະບາງ
ໄຊຍະບູລີ ເມືອງແຫ່ງປ່າໄມ້ທີ່ອຸດົມສົມບູນ ແລະ ທຳມະຊາດອັນສວຍງາມ ຕັ້ງຢູ່ເທິງພູເຂົາ ແລະ ທົ່ງພຽງ ມີເຂດແດນຕິດກັບໄທຍາວ 647 ກິໂລແມັດ. ປະຊາກອນມີ 8 ເຜົາ ເຊັ່ນ: ເຜົ່າລາວ, ມົ້ງ, ກຶມມຸ ໄທດຳ, ລື້,ຢວນ,ອີມຽນ ເຜົ່າໄປຣ. ທາງຕະເວັນອອກຕິດກັບຝັ່ງແມ່ນ້ຳຂອງ ຈະເຫັນຍອດພູເຂົາທີ່ເບິ່ງໄກໆ ຈະເໝືອນຊ້າງກຳລັງຍ່າງ ຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ ຜາຊ້າງ ສ່ວນທາງທິດຕະເວັນຕົກຂອງຕົວເມືອງເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງປ່າສະຫງວນແຫ່ງຊາດນ້ຳປຸ້ຍ ຖັດມາທາງຕອນໃຕ້ໃກ້ຊາຍແດນມີ ນ້ຳຕົກໃຫ້ທ່ຽວຊົມ ໄດ້ແກ່ ນ້ຳຕົກເຮືອນຄຳ ນ້ຳຕົກຕາດເຫືອງ ແຕ່ຍັງບໍ່ມີຖະໜົນເຂົ້າເຖິງ ສ່ວນນ້ຳຕົກທີ່ມີຖະໜົນເຂົ້າເຖິງໄດ້ແກ່ ນ້ຳຕົກຕາດເຈົ້າ ສູງປະມານ 30 ແມັດ ການເດິນທາງສະດວກ ຢູ່ໃກ້ຕົວເມືອງ ຫ່າງຈາກທ່າເຮືອປະມານ 1 ກິໂລແມັດ ຊາວບ້ານສ່ວນໃຫຍ່ນິຍົມມາທ່ຽວພັກຜ່ອນຊຶ່ງເຈົ້າຊີວິດສີສະຫວ່າງວົງໂປດໃຫ້ສ້າງຂຶ້ນ.
ການເມືອງ == ໃນປັດຈຸບັນປະເທດມາເລເຊຍ ປະກອບ ໑໓ ລັດ ແລະ ປົກຄອງດ້ວຍລະບອບປະຊາທິປະໄຕແບບລັດຖະສະພາ ມີຮູບແບບໃນການປົກຄອງຄ້າຍຄືກັບປະເທດອັງກິດ ແລະ ສະຫະລັດອາຫຼັບເອັມມິເຣດ ປະມຸກແຫ່ງລັດມີຕຳແໜ່ງເປັນພະຣາຊາທິບໍດີ.
ເປັນປະເທດໃນພູມີພາກອາຊີຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້ ເຊິ່ງແບ່ງເປັນ ໒ ສ່ວນ ໂດຍມີທະເລຈີນໃຕ້ແບ່ງກັ້ນ ສ່ວນທຳອິດແມ່ນແຫຼມມາລາຢູ ມີຊາຍແດນທິດເໜືອຕິດກັບປະເທດໄທ ແລະ ທິດໃຕ້ຕິດກັບສິງກະໂປ ສ່ວນທີ ໒ ແມ່ນທາງເໜືອຂອງເກາະ ບໍນຽວ ມີຊາຍແດນທິດໃຕ້ຕິດກັບປະເທດອິນໂດເນເຊຍ ແລະ ມີຊາຍແດນລ້ອມຮອບປະເທດບຣູໄນ, ມາເລເຊຍເປັນສະມາຊິກກໍ່ຕັ້ງຂອງກຸ່ມປະເທດອາຊຽນ.
ມາເລເຊຍເປັນປະເທດຫນື່ງໃນເອເຊຍ ທີ່ກຳລັງພັດທະນາເພື່ອກ້າວເຂົ້າສູ່ຄວາມເປັນປະເທດອຸດສາຫະກຳໃຫມ່ໂດຍໃນປີ 2513 ໄດ້ຈັດທຳນະໂຍບາຍເສດຖະກິດໃຫມ່ ສຳຫລັບແຜນການພັດທະນາການສືກສາ ມີຄວາມສອດຄ່ອງກັບແຜນພັດທະນາໃນອະນາຄົດຍາວ ແຜນພັດທະນາສະບັບທີ 7 ແລະວິໃສທັດ 2020 ຂອງຜູ້ນຳປະເທດ ເຊີ່ງເນ້ນການໃຫ້ຄວາມສຳຄັນສູງສຸດຕໍ່ສັບພະຍາກອນມະນຸດໃຫ້ມີຂີດຄວາມສາມາດອັນເປັນກົນໄກວສຳຄັນທີ່ຈະໃຫ້ປະເທດກ້າວສູ່ການເປັນປະເທດທີ່ພັດທະນາຢ່າງຢັ້ງຢືນໄດ້
ປະເທດມາເລເຊຍມີປັນຫາປະຊາກອນລາກຫລາຍເຊື້ອຊາດໃນອາດິດເຄີຍເກິດສົງຄາມກາງເມືອງເນື່ອງຈາກການກີດກັ້ນທາງເຊື້ອຊາດ ປະເທດມາເລເຊຍປະຊາກອນສ່ວນໃຫຍ່ເປັນຊາວມລາຍູຣ້ອຍລະ 50.4 ເປັນຊາວພູມິບຸດ (Bumiputra) ຄຶບຸດແຫ່ງແຜ່ນດິນ ລວມໄປເຖິງຊົນດັ້ງເດີມຂອງປະເທດອີກສ່ວນຫນື່ງໄດ້ແກ່ກຸ່ມຊົນເຜົ່າໃນຣັດຊາຣາວັກ ແລະ ຣັດຊາບາ ມີຢູ່ຣ້ອຍລະ 11.1 ຊື່ງຕາມລັັດຖະທຳມະນູນຂອງມາເລເຊຍນັ້ນຊາວມລາຍູ່ນັ້ນຄຶມຸດສະລິນ ແລະຢູ່ໃນ ຂອບວັດທະນະທຳມລາຍູ ແຕ່ຊາວພູມິບຸດທີ່ບໍ່ແມ່ນຊາວມລາຍູນັ້ນ ມີຈຳນວນກວ່າເຄິ່ງຂອງປະຊາກອນໃນຣັດຊາຣາວັກຢ (ໄດ້ແກ່ຊາວອິບັນ ຣ້ອຍລະ 30) ແລະຣ້ອຍລະ 60 ຂອງປະຊາກອນຣັດຊາບາ (ໄດ້ແກ່ຊາວກາດາຊັນ-ດູໍຊຸນ ຣ້ອຍລະ18ແລະຊາວບາເຈາ ຣ້ອຍລະ17)…
ສາດສະໜາ.
ສາດສະໜາອິສສະລາມ 61.3% ສາດສະໜາພຸດ 19.8 % ສາດສະໜາຄິສ 9.2% ສາດສະໜາພາມ- ອິນດູ 6.3% ບໍ່ນັບຖື 1.3% ອື່ນໆ 2%
ມີສະພາບຄ້າຍຄືກັບປະເທດອິນໂດນີເຊຍ ເຊີ່ງເປັນຫມູ່ເກາະອິດທິພົນຂອງສາດສະຫນາອິດສະລາມໄດ້ແພ່ເຂົ້າມາໃນແລມມລາຍູ ປະຊາກອນນັບຖືສາດສະຫນາອິດສະລາມ 55% ນັບຖືສາດສະຫນາພຸດ 25% ນັບຖືສາດສະຫນາຄິສ 13% ນັບຖືສາດສະຫນາອິນດູ 7% ແລະລັດທິສາດສະຫນາພື້ນເມືອງ 4% ແຕ່ການຫັນໄປນັບຖືສາດສະຫນາອື່ນທີ່ບໍ່ແມ່ນອິດສະລາມເປັນປັນຫາຢ່າງຫລາຍເນື່ອງທາງພາກລັດຈະບໍ່ປ່ຽນຂໍ້ມູລທາງລາຊະການໃຫ້ ມາເລເຊຍບັນຍັດໃນລັດຖະທຳມະນູນໃຫ້ສາດສະຫນາອິດສະລາມເປັຍສາດສະຫນາປະຈຳຊາດ ແລະຜູ້ທີ່ນັບຖືສາດສະຫນາອິດສະລາມຈະມີສິດທິພິເສດຄື ໄດ້ຮັບເງິນອຸດໜູນທາງດ້ານການສືກສາ ສາທາລະນະສຸກ ການຄອດລູກ ງານແຕ່ງງານແລະງານສົບຕາມນະໂຍບາຍ”ພູມິບຸດ”
ແມັດ (m)ແມ່ນ ຫົວໜ່ວຍວັດແທກ ຄວາມຍາວ. ມັນ ແມ່ນ ຫົວໜ່ວຍພື້ນຖານ ຂອງ ຄວາມຍາວ ໃນລະບົບຫົວໜ່ວຍສາກົນ(SI) ແລະ ຖືກໃຊ້ໂດຍທົ່ວໄປ ໃນ ຂະແໜງການຕ່າງໆ ຂອງ ວິທະຍາສາດ. ເມື່ອກ່ອນ ສະພາວິທະຍາສາດຝຣັ່ງ ກຳນົດ ໃຫ້ 1 ແມັດ ເທົ່າກັບ 1/10,000,000 ຂອງ ໄລຍະ ທາງ ແຕ່ ເສັ້ນສູນສູດ ຫາ ຂົ້ວໂລກເໜືອ ຜ່ານ ນະຄອນຫຼວງປາຣີ. ແຕ່ ປະຈຸບັນ ມັນຖືກກຳນົດ ໂດຍ International Bureau of Weights and Measures ໃຫ້ ເທົ່າກັບ ໄລຍະທາງ ທີ່ ແສງ ໄປໄດ້ໃນ ສູນຍາກາດ ພາຍໃນ ໄລຍະເວລາ 1/299,792,458 ວິນາທີ.
500px
ແຈ່ວຫມາກເດັ່ນ.
ແຈ່ວຫມາກເດັ່ນ ເປັນອາຫານ ປະຈຳຄອບຄົວ ຢູ່ຄູ່ກັບຄົນລາວ ມາດົນແລ້ວ. ເປັນອາຫານທີ່ໃຜຯກໍ່ມັກ ຊ່ວຍເຮັດໃຫ້ກິນເຂົ້າແຊບ ເຫມາະກັບການກິນກັບເຂົ້າຫນຽວ ແລະ ຜັກລວກ. ວິທີປຸງແຕ່ງ ແມ່ນງ່າຍດາຍ ແລະ ມີລົດຊາດທີ່ແຊບ.
a>. ເສັ້ນສີແດງ ຈະແມ່ນ ຕັງຊັງ ຂອງ ເສັ້ນໂຄ້ງສີຟ້າສະເໝີ.
ໃນ ຄະນິດສາດ ຜົນຕຳລາ ແມ່ນ ຕຳລາ ທີ່ ສະແດງເຖິງ ການປ່ຽນແປງ ຂອງ ຕຳລາໃດໜຶ່ງ ເມື່ອ ໂຕປ່ຽນ ມີການປ່ຽນແປງ ໜ້ອຍທີ່ສຸດ ຫຼື ເກືອບເທົ່າສູນ.
ຕົວຢ່າງ ສຳຫຼັບ ຕຳລາ "y" = "ƒ"("x") ສ່ວນຕ່າງ ຂອງ "ƒ"("x") ເມື່ອ "x" ມີການປ່ຽນແປງ ຈະເທົ່າກັບ
ໃນນີ້ ເຄື່ອງໝາຍ Δ ໝາຍຄວາມເຖິງ ການປ່ຽນແປງ. ເນື່ອງຈາກວ່າ
ຜົນຕຳລາ ຂອງ ຕຳລາ "y" ຈະແມ່ນ ຄ່າຂອງ "m" ໃນກໍລະນີ ທີ່ Δ"x" ມີຄ່ານ້ອຍທີ່ສຸດ ຫຼື ເກືອບເທົ່າສູນ.
"m" ຈະເທົ່າກັບ ຄວາມຊັນ ຂອງ ເສັ້ນຕິດ ກັບ ເສັ້ນສະແດງ ຂອງ ຕຳລາ "y" ໃນ ແຕ່ລະຈຸດ ຂອງ "x".
a> ຕາມຂະແໜງການ ແລະ ແຮງງານ ຕາມ ວິຊາຊີບ. ສີ ຂຽວ, ແດງ, ຟ້າ ສະແດງເຖິງ ອັດຕາສ່ວນ ຂອງ ຂະແໜງການ ກະສິກຳ, ອຸດສາຫະກຳ ແລະ ບໍລິການ ຕາມລຳດັບ.
ອຸດສາຫະກຳ (ຄຳເຄົ້າ: ອຸຕສາຫກັມ) ແມ່ນ ຂະແໜງການເສດຖະກິດ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ກັບການຜະລິດ ສິນຄ້າ. ອຸດສາຫະກຳ ໃນຮູບແບບປະຈຸບັນ ເລີ່ມພັດທະນາແຕ່ ຊຸມປີ 1800 ທີ່ອີງໃສ່ ການພັດທະນາທາງດ້ານ ເຕັກນິກວິທະຍາສາດ ເຊິ່ງພັດທະນາມາຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງຈົນເຖິງທຸກມື້ນີ້. ຫຼາຍໆປະເທດທີ່ພັດທະນາແລ້ວ ໃນໂລກ (ເຊັ່ນ ອາເມລິກາ, ຍີ່ປຸ່ນ) ຈະມີເສດຖະກິດ ທີ່ ອີງໃສ່ ຂະແໜງອຸດສາຫະກໍາ ໃນລະດັບສູງ.
ສິ່ງແວດລ້ອມ​(ພາສາອັງກິດ: environment) ໝາຍເຖິງ ທຸກສິ່ງທຸກຢ່າງທີ່ຢູ້ອ້ອມຮອບຕົວເຮົາ. ເຊິ່ງມີທັງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ ແລະ ບໍ່ມີຊີວິດ ເຊັ່ນ: ວັດຖຸສິ່ງຂອງ, ປະກົດການ ທັງທຳມະຊາດ ແລະ ສິ່ງທີ່ສ້າງຂຶ້ນ ໂດຍ ມະນຸດ ຢູ່ອ້ອມຮອບ ສະຖານທີ່ ຫຼື ເຂດແຄວ້ນໃດໜຶ່ງ. ໂດຍທົ່ວໄປ ມັນມັກຖືກ ໃຊ້ ເພື່ອໝາຍເຖິງ ສິ່ງແວດລ້ອມທຳມະຊາດແລະ ໃນຄວາມໝາຍດຽວກັນ ກັບ ຄຳວ່າ "ສະພາບແວດລ້ອມ". ໃນຂະນະທີ່ ມະນຸດຊາດ ໄດ້ ທຳການດັດແປງ ສິ່ງແວດລ້ອມທຳມະຊາດ ເພື່ອສ້າງ ຄວາມສະດວກໃນການດຳລົງຊີວິດ ໃນໄລຍະຜ່ານມາ, ປະຈຸບັນ ຜົນຮ້າຍທີ່ເກີດຈາກ ການເປ່ເພຂອງ ຄວາມສົມດຸນ ຂອງ ສິງແວດລ້ອມ ໄດ້ປະກົດຂຶ້ນຢ່າງເຫັນໄດ້ແຈ້ງ ແລະ ເປັນທີ່ຮັບຮູ້ກັນຢ່າງ ກ້ວາງຂວາງ. ສິ່ງແວດລ້ອມ ແມ່ນ ຫົວຂໍ້ຫຼັກ ໃນ ການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ (ພາສາອັງກິດ: sustainable development) ແລະ ແມ່ນ ສິ່ງທີ່ ອົງກອນເຄື່ອນໄຫວທາງດ້ານເສດຖະກິດ ເຊັ່ນ ວິສາຫະກິດຕ່າງ ຕ້ອງໃຫ້ຄວາມສຳຄັນ. ຜົນຮ້າຍທີ່ເກີດຈາກ ການເປ່ເພ ຂອງ ຄວາມສົມດຸນ ຂອງ ສິ່ງແວດລ້ອມ, ໂດຍສະເພາະ ທີ່ເກີດ ຈາກການພັດທະນາເສດຖະກິດ ມັກຖືກເອີ້ນວ່າ ມົນລະພາວະ (ພາສາອັງກິດ: pollution). ມົນລະພາວະ ແມ່ນ ບັນຫາໃຫຍ່ທາງສັງຄົມ, ເສດຖະກິດແລະ ການເມືອງ ທີ່ສາມາດເວົ້າໄດ້ວ່າ ທຸກໆປະເທດທີ່ພັດທະນາແລ້ວທາງດ້ານອຸດສາຫະກຳເຄີຍປະສົບ ແລະ ກໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ ປະເທດພວມພັດທະນາ ບໍ່ຄວນເບິ່່ງຂ້າມ.
ດັ່ງນັ້ນ, ການປົກປັກຮັກສາສິ່ງແວດລ້ອມ ຈື່ງໝາຍເຖິງການປົກປ້ອງຄຸ້ມຄອງ ແລະ ອະນຸລັັກສິ່ງແວດລ້ອມ. ການສະຫງວນ, ການຊ່ອມແຊມ, ແລະ ໃຊ້ຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດຢ່າງມີເຫດຜົນຕໍ່ສິ່ງແວດລ້ອມເພື່ອໃຫ້ເກີດປະໂຫຍດສູງສຸດ ໂດຍຄຳນຶງເຖິງໄລຍະເວລາໃນການໃຊ້ຍາວນານ ແລະ ກໍ່ໃຫ້ເກີດຜົນເສຍຫາຍຕໍ່ສິ່ງເວດລ້ອມນ້ອຍທີ່ສຸດ ລວມທັງຕ້ອງມີການກະຈາຍການໃຊ້ຊັບພະຍາກອນຢ່າງພໍດີພໍງາມ
- ການປົກປັກຮັກສາສິ່ງແວດລ້ອມເປັນວຽກງານຕົ້ນຕໍ່ທີ່ພັກ - ລັດ ແລະ ອົງການຈັດຕັ້ງທຸກຂັ້ນຕະຫຼອດຮອດພໍ່ແມ່ປະຊາຊົນຄວນໃຫ້ຄວາມສຳຄັນ.
- ຕ້ອງວາງແຜນການພັດທະນາເສດຖະກິດ - ສັງຄົມທີ່ດີ, ມີອາຊີບການງານທີ່ໝັ້ນຄົງ ແລະ ຍືນຍົງເພື່ອປົກປ້ອງຄຸ້ມຄອງຊັບພະຍາກອນທໍາມະຊາດໃຫ້ຄົງຢູ່ກັບພວກເຮົາຕະຫຼອດໄປ.
- ບໍ່ຈູດປ່າ, ບໍ່ຖາງປ່າຢ່າງຊະຊາຍ, ສ້າງລະບົບກົດໝາຍເພື່ອອະນຸລັກເປັນເຂດປ່າສະຫງວນໃຫ້ໄດ້ຫຼາຍໃນທົ່ວປະເທດເຮົາເພື່ອເຮັດໃຫ້ຊັບພະຍາກອນປ່າໄມ້ຢູ່ປະເທດເຮົາຄົງຄວາມສົມດູນປະກອບດ້ວຍຄວາມອຸດົມສົມບູນໄປດ້ວຍຊັບໃນດິນສິນໃນນໍ້າ ແລະ ມີຄຸນຄ່າສູງຕໍ່ເສດຖະກິດ ແລະ ສັງຄົມຂອງປະເທດເຮົາ.
ທ່ານ ຈູມມະລີ ໄຊຍະສອນ ເລຂາທິການໃຫຍ່ຄະນະບໍລິຫານງານສູນກາງພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ ແລະ ປະທານປະເທດ ແຫ່ງ ສປປ ລາວ
ທ່ານ ຈູມມະລີ ໄຊຍະສອນ ເກີດເມື່ອວັນທີ 6 ມີນາ 1936 ໃນຄອບຄົວຊາວນາ ເຜົ່າລາວລຸ່ມ ທີ່ບ້ານວັດເຫນືອ, ເມືອງໄຊເສດຖາ, ແຂວງອັດຕະປື.
ທ່ານໄດ້ເຂົ້າການປະຕິວັດ ໃນປີ 1954 ດ້ວຍການເປັນທະຫານຂຶ້ນໄປເຕົ້າໂຮມຊຳເຫນືອ ແລະ,ໄດ້ຮັບເຂົ້າເປັນສະມາຊິກພັກປະຊາຊົນລາວ (ພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ)ໃນວັນທີ 7 ທັນວາ 1955.
ທ່ານໄດ້ຜ່ານການຝຶກຝົນທົດສອບ ໃນແປວໄຟຂອງສົງຄາມປະຕິວັດປົດປ່ອຍຊາດ ດ້ວຍການເຂົ້າຮ່ວມໃນບັ້ນຮົບທີ່ສຳຄັນໆ ເລີ່ມຈາກການເຄື່ອນໄຫວສູ້ຮົບປ້ອງກັນເຂດເຕົ້າໂຮມ ໃນປີ 1955-1956 ຈົນເຖິງການບັນຊາກຳລັງປະກອບອາວຸດແຂວງຊຽງຂວາງ ປົດປ່ອຍ ສາລາພູຄູນ-ກາສີ-ໂພນໂຮງ-ວຽງຈັນ ໃນປີ 1975 ເພື່ອເປັນເງື່ອນໄຂໜຸນໜີບ ໃຫ້ແກ່ການຍຶດອຳນາດໃນທົ່ວປະເທດ ແລະ ສະຖາປະນາສປປ ລາວ ໃນວັນທີ 2 ທັນວາ 1975.
ທ່ານໄດ້ຖືກມອບໝາຍ ໃຫ້ຮັບຜິດຊອບໜ້າທີ່ສຳຄັນ ໂດຍເລີ່ມຈາກການເປັນຮອງຫົວໜ້າໝູ່ ໃນປີ 1959, ເປັນຫົວໜ້າໝວດແລ້ວກ້າວຂຶ້ນບັນຊາກອງພັນໂດຍກົງ; ຕໍ່ມາໄດ້ເປັນຫົວໜ້າເສນາເຂດ ແລະ ເປັນຮອງເລຂາຄະນະພັກເຂດ ໃນປີ 1972, ເປັນຫົວຫນ້າກົມສູ້ຮົບກົມໃຫຍ່ເສນາທິການ ແລະ ເປັນຮອງຫົວໜ້າກົມໃຫຍ່ເສນາທິການ ໃນປີ 1980, ເປັນຮອງລັດຖະມົນຕີ ກະຊວງປ້ອງກັນປະເທດ ໃນປີ 1982 ແລະ ໄດ້ຮັບການປະດັບຊັ້ນພົນໂທ ໃນປີ 1990 ແລະ ເປັນລັດຖະມົນຕີ ກະຊວງປ້ອງກັນປະເທດ ໃນປີ 1991.
ທ່ານ ຈູມມະລີ ໄຊຍະສອນ ໄດ້ເປັນພະນັກງານນຳພາໃນຫລາຍຕຳແໜ່ງ ທີ່ສຳຄັນໂດຍເລີ່ມຈາກ ການເປັນການເມືອງຫມວດ ໃນປີ 1960, ເປັນຜູ້ບັນຊາການ ແລະ ເປັນເລຂາຄະນະພັກກອງພັນ, ເປັນເລຂາຄະນະພັກ ເຂດຊຽງຂວາງ. ໄດ້ເປັນຄະນະພັກກົມໃຫຍ່ເສນາທິການ ແລະ ເປັນເລຂາຄະນະພັກກົມດັ່ງກ່າວໃນປີ 1980. ໃນກອງປະຊຸມໃຫຍ່ ຄັ້ງທີ III ຂອງພັກ, ທ່ານໄດ້ຮັບເລືອກຕັ້ງ ເປັນກົມການເມືອງສູນກາງພັກ; ໃນກອງປະຊຸມໃຫຍ່ ຄັ້ງທີ IV ຂອງພັກ ໄດ້ຮັບເລືອກຕັ້ງ ເປັນກຳມະການສຳຮອງ ກົມການເມືອງສູນກາງພັກ ແລະ ໄດ້ເປັນກຳມະການກົມການເມືອງສູນກາງພັກ ຕັ້ງແຕ່ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ ຄັ້ງທີ V ຂອງພັກ ເປັນຕົ້ນມາ ຈົນເຖິງ ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຄັ້ງທີ VIII ຂອງພັກ;
ນັບແຕ່ປີ 2001 ເປັນຕົ້ນມາ ທ່ານ ຈູມມະລີ ໄຊຍະສອນ ໄດ້ດຳລົງຕຳແໜ່ງ ເປັນຮອງປະທານປະເທດ ແຫ່ງ ສປປ ລາວ ທັງເປັນຮອງປະທານຄະນະປ້ອງກັນຊາດປ້ອງກັນຄວາມສະຫງົບຂັ້ນສູນກາງ;
ແຕ່ປີ 2003 ເປັນຕົ້ນມາ, ທ່ານ ຈູມມະລີ ໄຊຍະສອນ ໄດ້ຖືກແຕ່ງຕັ້ງ ເປັນຜູ້ປະຈຳການກົມການເມືອງສູນກາງພັກ.
ທ່ານ ຈູມມະລີ ໄຊຍະສອນ ໄດ້ຮຽນການທະຫານຊັ້ນສູງຢູ່ອະດີດສະຫະພາບໂຊຫວຽດ ແລະ ທິດສະດີຊັ້ນສູງຢູ່ ສາທາລະນະລັດສັງຄົມນິຍົມຫວຽດນາມ.
ກອງປະຊຸມຄົບຄະນະຄັ້ງປະຖົມມະລຶກ ຂອງຄະນະບໍລິຫານງານສູນກາງພັກສະໄໝທີ VIII ໃນວັນທີ 21 ມີນາ 2006 ໄດ້ເປັນເອກະສັນເລືອກຕັ້ງ ທ່ານ ຈູມມະລີ ໄຊຍະສອນ ເປັນເລຂາທິການໃຫຍ່ ຄະນະບໍລິຫານງານສູນກາງພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ.
ກອງປະຊຸມຄັ້ງປະຖົມມະເລີກຂອງ ສະພາແຫ່ງຊາດ ຊຸດທີ VI ໃນວັນທີ 8 ມິຖຸນາ 2006 ໄດ້ເລືອກເອົາທ່ານ ຈູມມະລີ ໄຊຍະສອນ ເປັນປະທານປະເທດ ແຫ່ງ ສປປ ລາວ ຕາມການສະເໜີ ຂອງຄະນະປະຈຳສະພາແຫ່ງຊາດ ຊຸດທີ VI.
ມະຫາປີລາມິດ ແຫ່ງ ກິຊາແມ່ນ ປີລາມິດ ທີ່ ເຈົ້າກຸຟຸ ເປັນຜູ້ນຳພາສ້າງ ແລະ ຖືກັນວ່າ ແມ່ນ ປິລາມິດ ທີ່ ຫຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດ. ຕັ້ງ ຢູ່ ເມືອງ ກິຊາ ຂອງ ປະເທດເອຢິບ ແລະ ແມ່ນ ພຽງ 7 ສິ່ງມະຫັດສະຈັນ ອັນດຽວ ທີ່ ຍັງຄົງເຫຼືອຢູ່.
ຄວາມເປັນມາ ຂອງ ປີລາມິດ.
ໂດຍທົ່ວໄປ ປີລະມິດ ຈະຖືກສ້າງຂຶ້ນ ໂດຍ ເຈົ້າຊີວິດ ປະເທດເອຢິບບູຮານ. ໃນນີ້ ສະໄໝ ແຕ່ ລາດຊະວົງ ທີ່ 3 ຫາ 6 ຂອງ ລາດຊະອານາຈັກເອຢິບບູຮານ ຖືວ່າ ເປັນ ໄລຍະທີ່ ການປຸກສ້າງປິລະມິດ ພັດທະນາສູງສຸດ ບໍ່ວ່າທັງ ໃນດ້ານ ຂະໜາດ ແລະ ເຕັກນິກ ທີ່ ນຳໃຊ້.
ມະຫາປີລາມິດ ແຫ່ງ ກິຊາ.
ສູງ 146.6m(ປະຈຸບັ 138.8m), ຄວາມກ້ວາງຂອງພື້ນ：230.4m、ຄວາມຊັນ:51 ອົງສາ 50 ລິບດາ, ບໍລິມາດ: ປະມານ 2.6 ລ້ານ m3 ແລະ ຄິດໄລ່ ວ່າ ສ້າງໂດຍ ກອງ ກ້ອນຫີນ ທີ່ ມີນໍ້າໜັກສະເຫຼ່ຍ ປະມານ 2.5 ໂຕນ ທັງໝົດ ປະມານ 2.7 ຫາ 2.8 ລ້ານ ກ້ອນ.
ມະຫາປີລາມິດ ແຫ່ງ ກິຊາແມ່ນ ປີລາມິດ ທີ່ ເຈົ້າກຸຟຸ ເປັນຜູ້ນຳພາສ້າງ ແລະ ຖືກັນວ່າ ແklmnopມ່ນ ປິລາມິດ ທີ່ ຫຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດ. ຕັ້ງ ຢູ່ ເມືອງ ກິຊາ ຂອງ ປະເທດເອຢິບ ແລະ ແມ່ນ ພຽງ 7 ສິ່ງມະຫັດສະຈັນ ອັນດຽວ ທີ່ ຍັງຄົງເຫຼືອຢູ່.
3 ປີລາມິດໃຫຍ່ (ທາງໄກສຸດ ແມ່ນ ມະຫາປີລະມິດ)
ໂດຍທົ່ວໄປ ປີລະມິດ ຈະຖືກສ້າງຂຶ້ນ ໂດຍ ເຈົ້າຊີວິດ ປະເທດເອຢິບບູຮານ. ໃນນີ້ ສະໄໝ ແຕ່ ລາດຊະວົງ ທີ່ 3 ຫາ 6 ຂອງ ລາດຊະອານາຈັກເອຢິບບູຮານ ຖືວ່າ ເປັນ ໄລຍະທີ່ ການປຸກສ້າງປິລະມິດ ພັດທະນາສູງສຸດ ບໍ່ວ່າທັງ ໃນດ້ານ ຂະໜາດ ແລະ ເຕັກນິກ ທີ່ ນຳໃຊ້
ຮູບສວນລອຍຟ້າບາບິລອນ ແຕ້ມ ໃນ ສັດຕະວັດທີ່ 16
ສວນລອຍຟ້າບາບິລອນທີ່ ນັກຄະນິດສາດ ຄົນເກຣັກ ເປັນ ຜູ້ ເລືອກໃຫ້ເປັນສິ່ງມະຫັດສະຈັນ. ຄວາມຈິງ ສວນດັ່ງກ່າວບໍ່ໄດ້ເຫີນ ຢູ່ ເທິງຟ້າ ຄືຊື່ ແຕ່ ແມ່ນ ສວນ ທີ່ ຖືກສ້າງຂຶ້ນ ຢູ່ ພູສູງ.ປະຈຸບັນ ມີ ຮ່ອງຮອຍເສດເຫຼືອ ຂອງ ສວນດັ່ງກ່າວ ຢູ່ ຊານນະຄອນ ແບກແດດ. ແມ່ນ ສວນ ທີ່ ເຈົ້າ ເນບຸ ຄຸດຸຣິ ອຸຊູຣ ທີ່ 2 (Nabû-kudurri-uṣur) ແຫ່ງ ລາດຊະອານາຈັກບາບິລອນ ສ້າງຂຶ້ນ ໃນ ໄລຍະ ປະມານ 600 ປີ ກ່ອນຄຣິສຕະສັກກະຫຼາດ ເພື່ອ ເອົາໃຈ ເຈົ້າຍິງ ມາມິວຕິສ ຜູ້ຊຶ່ງ ບໍ່ຢາກມາ ດຳລົງຊີວິດ ຢູ່ ທະເລຊາຍ.
ການຄ້າສາກົນ ແມ່ນ ການແລກປ່ຽນ ທຶນ, ສິນຄ້າ ແລະ ການບໍລິການ ຂ້າມຊາຍແດນລະຫວ່າງປະເທດ ຫຼື ເຂດແຄວ້ນ. ໂດຍທົ່ວໄປ ມັນກວມອັດຕາສ່ວນສູງ ໃນ ຜະລິດຕະພັນແຫ່ງຊາດ (ຈີດີພີ). ປະເທດທີ່ບໍ່ມີ ຫຼື ບໍ່ອະນຸຍາດໃຫ້ມີ ການຄ້າສາກົນ ກໍ່ຈະສາມາດຊົມໃຊ້ ແຕ່ ຜະລິດຕະພັນ ທີ່ ຜະລິດຂຶ້ນໃນປະເທດຕົນເອງເທົ່ານັ້ນ.ok
ບັນດາຂະແໝງການສຶກສາ ກ່ຽວກັບ ການຄ້າສາກົນ.
ການຄ້າສາກົນ ແມ່ນ ຂະແໜງການສຶກສາ ກ່ຽວກັບ ການແລກປຽນ ສິນຄ້າ ແລະ ການບໍລິການ ຂ້າມ ຊາຍແດນລະຫວ່າງປະເທດ. ໂດຍທົ່ວໄປ ການຄ້າສາກົນ ຈະກວມເອົາພາກສ່ວນໃຫຍ່ສົມຄວນ ໃນ GDP ແລະ ມັນກໍ່ແມ່ນ ຕົວຊີ້ບອກຫຼັກ ອັນໜຶ່ງ ຂອງ ໂລກາພິວັດ(globalization)ອີກ.
ຣິຄາຣດຽນ ໂມເດລ (Ricardian model).
ຣິຄາຣດຽນ ໂມເດລ ຖືວ່າ ຄວາມໄດ້ປຽບທຽບຖານ(comparative advantage) ແມ່ນ ປັດໃຈຫຼັກ ທີ່ ເຮັດໃຫ້ເກີດມີ ການຄ້າລະຫວ່າງປະເທດ. ຣິຄາຣດຽນ ໂມເດລ ແມ່ນ ແບບຈຳລອງເສດຖະກິດ ແບບງ່າຍໆ ທີ່ຕັ້ງສົມມຸດຕິຖານວ່າ ແຕ່ລະສິນຄ້າ ມີພຽງ ແຕ່ ປັດໃຈການຜະລິດ (ເຊັ່ນ: ແຮງງານ, ທຶນ, ເຕັກໂນໂລຢີ ແລະອື່ນໆ) ດຽວ ຄື ແຮງງານ. ມັນຖືວ່າ ຄວາມແຕກຕ່າງ ຂອງ ຜະລິດຕະພາບຂອງແຮງງານໃນການຜະລິດ 2 ສິນຄ້າໃດໜຶ່ງ ລະຫວ່າງ 2 ປະເທດໃດໜຶ່ງ ແມ່ນ ສາຍເຫດທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດມີການຄ້າ ລະຫວ່າງ 2 ປະເທດນັ້ນ. ການບໍ່ຄຳນຶງເຖິງ ຄວາມສຳພັນ ລະຫວ່າງ ປັດໃຈການຜະລິດ ແມ່ນ ຂໍ້ຈຳກັດ ຂອງ ທິດສະດີນີ້​ ແຕ່ ມັນກໍ່ແມ່ນ ຈຸດເລີ່ມຕົ້ນ ທີ່ ພິສູດທາງຄະນິດສາດ ວ່າ ຜະລິດຕະພາບ ແມ່ນ ສາຍເຫດໜຶ່ງ ຂອງ ການຄ້າ.
ໂມເດລຄວາມດຶງດູດ (Gravity model).
ເມື່ອສົມທຽບກັບ ໂມເດລ ຂ້າງເທິງນີ້​ແລ້ວ ໂມເດລຄວາມດຶງດູດການຄ້ານີ້ ຈະມີລັກສະນະ ເປັນ ການຄາດຄະເນປະລິມານການຄ້າ ລະຫວ່າງ 2 ເສດຖະກິດ ຫຼື ປະເທດໃດໜຶ່ງ ໂດຍ ຖືວ່າມັນ ແມ່ນ ຕຳລາ ຂອງ ໄລຍະຫ່າງ ແລະ ຂະໜາດຂອງແຕ່ລະເສດຖະກິດນັ້ນ.
ຄວາມໄດ້ປຽບທຽບຖານ(comparative advantage) ທີ່ຖືກນຳໃຊ້ກັນຢ່າງກ້ວາງຂວາງ ໃນ ເສດຖະສາດ ເພື່ອອະທິບາຍວ່າ ເປັນຫຍັງ ການຄ້າ ຈະເປັນຜົນດີ ຕໍ່ກັບ ແຕ່ລະຄູ່ຄ້າ. ໃນຂະນະທີ່ ຄວາມໄດ້ປຽບເດັດຖານ ຈະສົມທຽບ ໂດຍກົງ ຜະລິດຕະພາບ ຂອງ ສິນຄ້າດຽວກັບ ລະຫວ່າງ 2 ປະເທດ, ຄວາມໄດ້ປຽບທຽບຖານ ຈະສົມທຽບ ອັດຕາສ່ວນ ຂອງ ຜະລິດຕະພາບ ຂອງ 2 ສິນຄ້າ ໃດໜຶ່ງ ລະຫວ່າງ 2 ປະເທດ. ໃນນີ້ ເຖິງວ່າ ປະເທດໃດໜຶ່ງ ຈະມີ ຄວາມໄດ້ປຽບເດັດຖານ (ເຊັ່ນຜະລິດໂດຍຕົ້ນທຶນທີ່ຕໍ່າທີ່ສຸດ)ກໍ່ຕາມ ມັນບໍ່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າ ປະເທດນັ້ນ ຈະໄດ້ປຽບໂລດ ເມື່ອ ມີການຄ້າເສລີ.
ສົມມຸດວ່າ ປັດໃຈການຜະລິດທີ່ຈຳເປັນ ມີ ແຕ່ ແຮງງານ ແລະ ແຮງງານ ທີ່ຈຳເປັນ ໃນການຜະລິດ ລົດຈັກຄັນໜຶ່ງ ແລະ ເຂົ້າໂຕນໜຶ່ງ ໃນ ປີໜຶ່ງ ຢູ່
ຖ້າສົມທຽບ ໂດຍ ກົງແລ້ວ ຊິເຫັນວ່າ ປະເທດ ຂ ມີຄວາມໄດ້ປຽບເດັດຖານ ທັງ ໃນການຜະລິດລົດຈັກ ແລະ ເຂົ້າ ເຊິ່ງ ເບິ່ງຄືວ່າ ການຄ້າກັບ ປະເທດ ກ ຈະບໍ່ມີປະໂຫຍດຫຍັງເລີຍ ຕໍ່ກັບ ປະເທດ ຂ.ແຕ່ ໃນທິດສະດີຄວາມໄດ້ປຽບທຽບຖານ ການທີ່ ທັງສອງປະເທດ ສຸມໃສ່ ການຜະລິດທີ່ຕົນເອງ ມີ ຄວາມໄດ້ປຽບທຽບຖານ ຈະເຮັດ ໃຫ້ ທັງ 2 ປະເທດ ມີ ລາຍຮັບເພີ່ມຂຶ້ນ. ໃນທີ່ນີ້ ເຫັນວ່າ ຢູ່ ປະເທດ ກ ລາຄາລົດຈັກ / ລາຄາເຂົ້າ = 2 ນ້ອຍກວ່າ ລາຄາລົດຈັກ / ລາຄາເຂົ້າ ຢູ່ ປະເທດ ຂ (=10) ສະນັ້ນ ປະເທດ ກ ຄວນຈະຜະລິດ ແຕ່ ລົດຈັກ ແລະ ສົ່ງອອກສ່ວນເຫຼືອ ເພື່ອ ນຳເຂົ້າ ເຂົ້າ ຈາກ ປະເທດ ຂ ຊິດີກ່ວາ. ໃນ ທາງກົງກັນຂ້າມ ປະເທດ ລາຄາເຂົ້າ / ລາຄາລົດຈັກ ຢູ່ ປະເທດ ຂ ແມ່ນ 1/10 ນ້ອຍກວ່າ ລາຄາເຂົ້າ / ລາຄາລົດຈັກ ຢູ່ ປະເທດ ກ (=1/2) ສະນັ້ນ ປະເທດ ຂ ຄວນຈະຜະລິດ ແຕ່ ເຂົ້າ ແລະ ສົ່ງອອກ ເຂົ້າ ເພື່ອ ນຳເຂົ້າ ລົດຈັກ ຈາກ ປະເທດ ກ ຈະເຮັດໃຫ້ ຕົນເອງ ມີ ລາຍໄດ້ຫຼາຍຂຶ້ນ.
ພິສູດ.
ຖ້າ ພົນລະເມືອງ ຂອງ ປະເທດ ກ ເທົ່າກັບ x ແລະ ແບ່ງໃຫ້ເຮັດວຽກ ຜະລິດລົດຈັກ x1 ຄົນ ແລະ ຜະລິດເຂົ້າ x2 ຄົນ ລາຍຮັບຕໍ່ປີ ຂອງ ປະເທດ ກ ຈະເທົ່າກັບ ລົດຈັກ x1/100 ຄັນ + ເຂົ້າ x2/50 ໂຕນ. ແຕ່ ຖ້າ ປະເທດ ກ ສຸມແຮງງານທີ່ຕົນອງມີຢູ່ ເຂົ້າໃນການຜະລິດລົດຈັກ ລາຍຮັບ ຈະກາຍເປັນ ລົດຈັກ x/100 ຄັນ = ລົດຈັກ x1/100 ຄັນ + ລົດຈັກ x2/100 ຄັນ. ແຕ່ ຖ້າເອົາ ລົດຈັກ x2/100 ຄັນ ທີ່ເຫຼືອນີ້​ສົ່ງອອກ ໄປຂາຍແລກ ເຂົ້າ ຢູ່ ປະເທດ ຂ ກໍ່ ຈະໄດ້ ກໍ່ຈະໄດ້ ເຂົ້າ 10 x (x2/100) ໂຕນ (ເພາະ ຢູ່ ປະເທດ ຂ ລາຄາລົດຈັກ 1 ຄັນ ເທົ່າ ກັບ ເຂົ້າ 10 ໂຕນ. ເບິ່ງຂ້າງເທິງ). ຈະເຫັນວ່າ ເຂົ້າທີ່ ໄດ້ ຈາກການຄ້າ ເຊິ່ງ ເທົ່່າກັບ 10 x (x2/100) = 5 x (x2/50) ໂຕນ ຫຼື ຫຼາຍກ່ວາກໍລະນີຜະລິດເອງ ຕັ້ງ 5 ເທື່ອ.
ຖ້າ ພົນລະເມືອງ ຂອງ ປະເທດ ຂ ເທົ່າກັບ y ແລະ ແບ່ງໃຫ້ເຮັດວຽກ ຜະລິດລົດຈັກ y1 ຄົນ ແລະ ຜະລິດເຂົ້າ y2 ຄົນ ລາຍຮັບຕໍ່ປີ ຂອງ ປະເທດ ຂ ຈະເທົ່າກັບ ລົດຈັກ y1/50 ຄັນ + ເຂົ້າ y2/5 ໂຕນ. ແຕ່ ຖ້າ ປະເທດ ຂ ສຸມແຮງງານທີ່ຕົນອງມີຢູ່ ເຂົ້າໃນການຜະລິດເຂົ້າ ລາຍຮັບ ຈະກາຍເປັນ ເຂົ້າ y/5 ໂຕນ = ເຂົ້າ y1/5 ໂຕນ + ເຂົ້າ y2/5 ໂຕນ. ແຕ່ ຖ້າເອົາ ເຂົ້າ y1/5 ໂຕນ ທີ່ເຫຼືອນີ້​ສົ່ງອອກ ໄປຂາຍແລກ ລົດຈັກ ຢູ່ ປະເທດ ກ ກໍ່ ຈະໄດ້ ກໍ່ຈະໄດ້ ລົດຈັກ (y1/5)/2 ໂຕນ (ເພາະ ຢູ່ ປະເທດ ກ ລາຄາລົດຈັກ 1 ຄັນ ເທົ່າ ກັບ ເຂົ້າ 2 ໂຕນ. ເບິ່ງຂ້າງເທິງ). ຈະເຫັນວ່າ ລົດຈັກທີ່ ໄດ້ ຈາກການຄ້າ ເຊິ່ງ ເທົ່່າກັບ y1/10 = 5 x (y1/50) ໂຕນ ຫຼື ຫຼາຍກ່ວາກໍລະນີຜະລິດເອງ ຕັ້ງ 5 ເທື່ອ.
ແນ່ນອນວ່າ ໂມເດລດັ່ງກ່າວນີ້ ເປັນໂຄງສ້າງທີ່ຖືກປັບແປງໃຫ້ ກະທັດຮັດ ແລະ ມີຫຼາຍເງື່ອນໄຂ ທີ່ບໍ່ຖືກກັບ ສະພາບການໃນໂລກຕົວຈິງ ແຕ່ ແມ່ນແຕ່ໃນປະຈຸບັນນີ້ ກໍ່ຍັງສາມາດເວົ້າໄດ້ວ່າ ທິດສະດີດັ່ງກ່າວ ກໍ່ຍັງຖືກໃຊ້ ເປັນ ບ່ອນອ້າງອີງ ຂອງ ບັນດາຜູ້ທີ່ (ບໍລິສັດ,ປະເທດ) ທີ່ຮຽກຮ້ອງ ໃຫ້ ມີການຄ້າເສລີ.
ຄ່າສະເຫຼ່ຍພຶດຊະຄະນິດ.
ຄ່າສະເຫຼ່ຍພຶດຊະຄະນິດ(arimethic mean) ແມ່ນ ຄ່າສະເຫຼ່ຍມາດຕະຖານ ທີ່ ໂດຍທົ່ວໄປ ແມ່ນ ສິ່ງທີ່ ຄຳວ່າຄ່າສະເຫຼ່ຍ ໝາຍຄວາມເຖິງ.
ຄ່າສະເຫຼ່ຍເລຂາຄະນິດ.
ຄ່າສະເຫຼ່ຍເລຂາຄະນິດ(geometric mean) ແມ່ນ ຄ່າສະເຫຼ່ຍ ທີ່ ໃຊ້ ສຳຫຼັບບັນດາຕົວເລກ ທີ່ ຜົນຄູນມັນ ມີຄວາມສຳຄັນ.
ຄ່າສະເຫຼ່ຍປະສົມ.
ຄ່າສະເຫຼ່ຍປະສົມ(harmonic mean) ມີປະໂຫຍດ ໃນກນຄິດໄລ່ ຈຳນວນ ທີ່ ແມ່ນ ຄວາມສຳພັນ ຂອງ ຈຳນວນໃດໜຶ່ງ ກັບ ຫົວໜ່ວຍໃດໜຶ່ງ, ເຊັ່ນ ຄວາມໄວ (ໄລຍະທາງ ຕໍ່ ເວລາ).
ຄ່າສະເຫຼ່ຍທົ່ວໄປ.
ຄ່າສະເຫຼ່ຍທົ່ວໄປ(generalized mean), ຫຼື ຄ່າສະເຫຼ່ຍກຳລັງ(power mean) (ຫຼື ອີກຊື່ໜຶ່ງ ແມ່ນ ຄ່າສະເຫຼ່ຍໂຮລເດີ ຄິດໄລ່ຕາມ
ພວກເຮົາຈະໄດ້ ຄ່າດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້​ ໂດຍ ການເລືອກເຟັ້ນ ຄ່າ "m" ທີ່ເໝາະສົມ
ຄ່າສະເຫຼ່ຍ f.
ຄ່າສະເຫຼ່ຍທົ່ວໄປ f(generalized f-mean)
ພວກເຮົາຈະໄດ້ ຄ່າດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້ ໂດຍ ການເລືອກເຟັ້ນ formula_1 ທີ່ເໝາະສົມ
ຄ່າສະເຫຼ່ຍຄັດຈ້ອນ.
ຄ່າສະເຫຼ່ຍຄັດຈ້ອນ(truncated mean)ເປັນການຄິດໄລ່ ຄ່າສະເຫຼ່ຍ ໂດຍ ການຖິ້ມ ຄ່າ ທີ່ສູງກວ່າ ແລະ ຕໍ່າກ່ວາ ຄ່າໃດໜຶ່ງ.
ຄ່າສະເຫຼ່ຍອິນເຕີຄວາທາຍ.
ຄ່າສະເຫຼ່ຍອິນເຕີຄວາທາຍ(interquartile mean) ແມ່ນ ການຄ່າສະເຫຼ່ຍພຶດຊະຄະນິດທຳມະດາ ຫຼັງຈາກ ຖິ້ມ 25% ຂອງ ທາງເທິງ ແລະ ທາງລຸ່ມ ຂອງ ຕົວເລກທີ່ຈະຄິດໄລ່.
assuming the values have been ordered.
ຄ່າສະເຫຼ່ຍຕຳລາ.
ໃນ ຜົນຕຳລາ ແລະ ສັງຄະນິດ ຄ່າສະເຫຼ່ຍຕຳລາ(mean of a fuction)ແມ່ນ
ຄ່າສະເຫຼ່ຍຈຳນວນຮອບວຽນ.
ຄ່າສະເຫຼ່ຍຈຳນວນຮອບວຽນ(mean of circular quantities)ເຊັ່ນ ມູມ, ວັນເວລາ, ພາກສ່ວນຊໍ້າຄືນ ໃນ ຈຳນວນຈິງ.
ຕົວຢ່າງ ຄ່າສະເຫຼ່ຍຈຳນວນຮອບວຽນ ຂອງ ມູມ formula_1 ແມ່ນ
ລາຄາ ຂອງ ຜະລິດຕະພັນ ຊິຖືກຕັດສິນໂດຍ ດຸນຍະພາບ ລະຫວ່າງ ປະລິມານການຜະລິດ ໃນແຕ່ລະ ລະດັບລາຄາ (ການສະໜອງ) ແລະ ຄວາມຕ້ອງການຊື້ ໃນແຕ່ລະລະດັບລາຄານັ້ນ (ຄວາມຕ້ອງການ). ເສັ້ນສະແດງ ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ຖ້າຄວາມຕ້ອງການ ເພີ່ມຂຶ້ນແຕ່ D1 ຫາ D2, ລາຄາ ແລະ ປະລິມານການຜະລິດກໍ່ຊິເພີ່ມຂຶ້ນ.
ແບບຈຳລອງ ການສະໜອງ ແລະ ຄວາມຕ້ອງການອະທິບາຍປະຕິກິລິຍາລະຫວ່າງ ຜູ້ຜະລິດ ແລະ ຜູ້ຊົມໃຊ້ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບ ລາຄາ ແລະ ຍອດຂາຍ ຂອງ ສິນຄ້າໃດໜຶ່ງ ໃນ ຕະຫຼາດ. ມັນແມ່ນ ແບບຈຳລອງພື້ນຖານ ໃນ ເສດຖະສາດມະຫາພາກ, ແລະ ຖືກນຳໃຊ້ເພື່ອອະທິບາຍ ຫຼາຍໆສົມມຸດຕິຖານ ໃນ ເສດຖະສາດມະຫາພາກ. ທິດສະດີດັ່ງກ່າວ ຄິດຄົ້ນຂຶ້ນໂດຍ Antoine Augustin Cournot, ແລະ ເຜີຍແຜ່ໃຫ້ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກທົ່ວໄປ ໂດຍ Alfred Marshall.
ເສດຖະສາດສະຫວັດດີການແມ່ນ ຂະແໜງໜຶ່ງ ຂອງ ເສດຖະສາດ ທີ່ນຳໃຊ້ວິທີການທາງເສດຖະສາດຈຸນລະພາກ ເພື່ອທຳການກຳນົດ (1) ປະສິດທິພາບຶຂອງການຈັດແບ່ງຊັບພະຍາກອນ ໃນ ເສດຖະກິດມະຫາພາກ ແລະ (2)ການແຈກຢາຍ ລາຍຮັບ. ມັນຊິພະຍາຍາມພິຈາລະນາ ການເຄື່ອນໄຫວທາງດ້ານເສດຖະກິດ ຂອງ ບຸກຄົນ ທີ່ ເປັນອົງປະກອບຂອງສັງຄົມ ເພື່ອ ເຮັດໃຫ້ລະດັບສະຫວັດດີການສັງຄົມ ສູງທີ່ສຸດ.
ສະນັ້ນ ເສດຖະສາດສະຫວັດດີການຈະປະກອບດ້ວຍ 2​ ດ້ານເຄື: ປະສິດທິພາບທາງດ້ານເສດຖະກິດ ແລະ ການແຈກຢາຍລາຍຮັບ.
7​ ສົມຜົນພື້ນຖານ.
ພື້ນຖານ ຂອງ ເສດຖະສາດສະຫວັດດີການ ແມ່ນ ການຊອກຫາຈຸດສູງສຸດທາງທິດສະດີ ຂອງ ຕຳລາສະຫວັດດີການ ພາຍໃຕ້ເງື່ອນໄຂຕ່າງໆເຊັ່ນ ສະພາບ ເຕັກນິກການຜະລິດ, ຊັບພະຍາກອນທີ່ມີຢູ່, ໂຄງລ່າງເສດຖະກິດແຫ່ງຊາດ, ຂໍ້ຈຳກັດດ້ານການປະພຶດເຊັ່ນ ການເຮັດໃຫ້ຜົນປະໂຫຍດຕໍ່ຜູ້ຊົມໃຊ ຫຼື ກຳໄລຜູ້ຜະລິດສງສຸດ. ໃນເສດຖະກິດທີ່ງ່າຍດາຍທີ່ສຸດ ອັນນີ້ ຊິສາມາດບັນລຸໄດ້ ໂດຍການແກ້ 7 ສົມຜົນຕໍ່ໄປນີ້. ເສດຖະກິດນີ້​ຊິມີ 2​ ຜູ້ຊົມໃຊ້ (1 ແລະ 2), ​2 ຜະລິດຕະພັນ (X ແລະ Y), 2 ປັດໃຈການຜະລິດ (ແຮງງານ (L) ແລະ ທຶນ (K)).
ໃນ ຄະນິດສາດ ຈຳນວນທຳມະຊາດ ສາມາດໝາຍເຖິງ ອົງປະກອບ ຂອງ ກຸ່ມ (ເຊັ່ນ: ຈຳນວນຖ້ວນບວກ) ດັ່ງໃຊ້ທົ່ວໄປ ໃນ ທິດສະດີຈຳນວນ ຫຼື ຂອງ ອົງປະກອບ ຂອງ ກຸ່ມ (ເຊັ່ນ: ຈຳນວນຖ້ວນບໍ່ລົບ) ດັ່ງມັກໃຊ້ ໃນ ຕັກກະຄະນິດສາດ, ທິດສະດີກຸ່ມ ແລະ ຄອມພິວເຕີສາດ.
ຈຳນວນທຳມະຊາດ ມີ 2 ຈຸດປະສົງ: ໃຊ້ເພື່ອການນັບຈຳນວນ (ເຊັ່ນ: ມີໝາກໂປມ 3 ໜ່ວຍເທິງໂຕະ), ແລະ ເພື່ອການຈັດລຳດັບ (ເຊັ່ນ: ນີ້ແມ່ນເມືອງໃຫຍ່ ອັນດັບ3 ໃນໂລກ).
ປະຫວັດຂອງຈຳນວນທຳມະຊາດແລະຈຳນວນສູນ.
ມີການສັນນິດຖານວ່າຈຳນວນທຳມະຊາດ ມີແຫຼ່ງກຳເນີດຢູ່ທີ່ການນັບ, ໂດຍເລີ່ມຈາກເລກໜຶ່ງ. ຈຳນວນທຳມະຊາດໃນນາມມະທຳໄດ້ເກີດຂຶ້ນເປັນຄັ້ງທຳອິດຈາກການໃຊ້ໂຕເລກ ເພື່ອສະແດງຄ່າໃຫ້ຈຳນວນ ຈົນໄດ້ພັດທະນາຂຶ້ນມາໃນການບັນທຶກຈຳນວນທີ່ມາກຂຶ້ນ. ໂຕຢ່າງເຊັ່ນ, ຜູ້ຄົນບາບິໂລນໄດ້ສ້າງລະບົບຫຼັກຈຳນວນຂຶ້ນມາ ເຊິ່ງຈຳເປັນຫຼາຍໃນລະບົບເລກໜຶ່ງຮອດສິບ, ຄົນອີຢິບໄດ້ສ້າງລະບົບຈຳນວນຢ່າງແຕກຕ່າງໃນພາສາເຮຍໂຣກຣິບ ສຳລັບເລກໜຶ່ງຮອດສິບ ແລະເລກຍົກກຳລັງຕັ້ງແຕ່ຫຼັກສິບຮອດຫຼັກລ້ານ ຕັ້ງແຕ່ທີ່ຖ້ຳຫິນຂອງຄາຣ໌ໜັກ (ເຄຫະກຳຂອງຊາວອີຢິບ) ກ່ອນຄິດຕະສັກກະຫຼາດ 1,500 ປີ ຈົນຮອດລູຟຟ໌ທີ່ປາລີ ສະແດງຈຳນວນ 276 ໂດຍ 2 ແທນທີ່ຫຼັກຮ້ອຍ, 7 ແທນທີ່ຫຼັກສິບ, 6 ແທນທີ່ຫຼັກໜ່ວຍ ແລະດັ່ງເຊັ່ນການຂຽນຈຳນວນ 4,622 ດ້ວຍ.
 ທິດໃຕ້ຕິດກັບ ແຂວງ ສะหวันนะเขกມີຄວາມຍາວເຖິງ 259 ກມ.
 เหมือนທິດຕາເວັນອອກ ຕິດກັບປະເທດ ສາທາລະນະລັດ ສັງຄົມນິຍົມຫວຽດນາມ ມີຄວາມຍາວເຖິງ 122 ກມ.
 ທິດຕາເວັນຕົກ ຕິດກັບປະເທດ ຣາຊາອານາຈັກໄທ ມີຄວາມຍາວເຖິງ 152 ກມ.
ມີເນື້ອທີທັງໝົດ 21.774ກມ, ກວມເອົາ 9,2% ຂອງເນື້ອທີ່ທັງໝົດຂອງປະເທດ,ຈັດຢູ່ໃນອັນດັດສອງຮອງຈາກ ແຂວງ ວຽງຈັນ, ເປັນແຂວງທີມີປະຊາກອນຫຼາຍທີສຸດມີ 902.064 ຄົນ, ມີຄວາມໜາແໜ້ນຂອງ ພົນລະເມືອງແມ່ນ 42 ຄົນ/ກມ. ປະກອບມີ 15 ຕົວເມືອງ ເຊິ່ງມີ ເມືອງ ໄກສອນພົມວິຫານ ເປັນເມືອງເທດສະບານ.(ພະແນກແຜນການ ແລະ ການລົງທຶນ ແຂວງ ສະຫັວນນະເຂດ, 2016)
ເມືອງໄກສອນພົມວິຫານ ເປັນເມື່ອງໜຶ່ງທີ່ນອນຢູ່ໃນເທດສະບານຂອງ ແຂວງ ສະຫວັນນະເຂດ ໃນຈຳນວນ 15 ເມືອງ ເຊິ່ງມີເນື້ອທີ 779,03ກມ ມົນທົນ ກວມເອົາ 3,57% ຂອງເນື້ອທີທົວແຂວງ (ເນື້ອທີແຂວງສະຫວັນນະເຂດ 21.774ກມ), ມີຊາຍແດນຕິດຈອດກັບ 4 ຕົວເມືອງຄື: ທິດເໜືອຕິດກັບ ເມືອງ ໄຊບູລີ, ທິດຕາເວັນອອກຕິດກັບ ເມືອງ ອຸທຸມພອນ, ທິດໃຕ້ຕິດກັບ ເມືອງ ໄຊພູທອງ, ທິດຕາເວັນອອກສ່ຽງເໜືອ ຕິດກັບ ເມືອງ ຈຳພອນ ແລະ ທິດຕາເວັນຕົກຍັງມີຊາຍແດນແມ່ນ້ຳຂອງ ຕິດກັບລາຊາອານາຈັກໄທ (ຈັງຫວັດມຸກດາຫານ) ເຊິ່ງມີຄວາມຍາວ 43 ກິໂລແມັດ. ທົ່ວເມືອງມີ 67 ບ້ານ, ແບ່ງອອກເປັນ 13 ກຸ່ມບ້ານ, ມີພົນລະເມືອງທັງໝົດ 123.190 ຄົນ, ຍິງ 62.310 ຄົນ, ມີ 19.624 ຄອບຄົວ ແລະ 22.663 ຫຼັງຄາ, ມີເຜົ່າລາວກວມ 98%, ເຜົ່າອື່ນໆ 02%, ມີນາຍບ້ານທັງໝົດ 67 ຄົນ, ຍິງ 04 ຄົນ, ຮອງນາຍບ້ານ 155 ຄົນ, ຍິງ 40 ຄົນ, ຜູ້ຊວ່ຍ 512 ຄົນ, ຍິງ 125 ຄົນ (ພະແນກກະສິກໍາ ແລະ ປ່າໄມ້ ເມືອງ ໄກສອນພົມວິຫານ,ບົດສະຫຼຸບ ການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດແຜນພັດທະນາເສດຖະກິດ - ສັງຄົມ 2015-2016).ເມືອງ ເຊໂປນ
ທິດສະດີຜູ້ຊົມໃຊ້ແມ່ນທິດສະດີໜຶ່ງ ໃນ ເສດຖະສາດ. ມັນກ່ຽວເນື່ອງ ເອົາ ຄວາມມັກ (ຕາມ ເສັ້ນໂຄ້ງຄວາມບໍ່ແຕກຕ່າງ ແລະ ຄວາມຈຳກັດທາງງົບປະມານ) ໃສ່ກັບ ເສັ້ນໂຄ້ງຄວາມຕ້ອງການຂອງຜູ້ຊົມໃຊ້.
ເສັ້ນໂຄ້ງຄວາມບໍ່ແຕກຕ່າງ ແລະ ຄວາມຈຳກັດທາງງົບປະມານ.
ໃນໂລກ ທີ່ ມີແຕ່ 2 ສິນຄ້າ (X ແລະ Y) ພາຍໃຕ້ສົມມຸດຕິຖານທີ່ວ່າ ລາຄາ ແລະ ລາຍຮັບຄົງທີ່ ເສັ້ນໂຄ້ງຄວາມບໍ່ແຕກຕ່າງ ຈະມີລັກສະນະດັ່ງເສັ້ນສະແດງຂ້າງລຸ່ມນີ້. ຜູ້ຊົມໃຊ້ ສາມາດເລືອກເອົາ ທຸກໆການຊົມໃຊ້ ທີ່ ຕໍ່າກ່ວາ ເສັ້ນຈຳກັດທາງງົບປະມານ BC. ເສັ້ນດັ່ງກ່າວ ໄດ້ມາຈາກ ສົມຜົນ formula_1. ຜູ້ຊົມໃຊ້ຊິເລືອກເອົາ ເສັ້ນໂຄ້ງຄວາມບໍ່ແຕກຕ່າງ ທີ່ ໃຫ້ ຄວາມມີຜົນປະໂຫຍດ ຫຼື ຄວາມພໍໃຈສູງສຸດ ພາຍໃຕ້ຂໍ້ຈຳກັດທາງງົບປະມານດັ່ງກ່າວ. I3 ບໍ່ສາມາດຖືກເລືອກໄດ້ ເພາະມັນຢູ່ນອກ ເສັ້ນຄວາມຈຳກັດທາງງົບປະມານ ສະນັ້ນ ທາງເລືອກທີ່ດີທີ່ສຸດ ແມ່ນ I2 ເພາະ ມັນໃຫຍ່ກວ່າ I1. ອັນນີ້ ໝາຍຄວາມວ່າ ຜູ້ຊົມໃຊ້ນີ້ ຊິ ຊື້ ສິນຄ້າ X X*ອັນ ແລະ ສິນຄ້າ Y Y*ອັນ.
ຜົນກະທົບຂອງລາຄາ.
ເສັ້ນສະແດງຂ້າງລຸ່ມ ສະແດງໃຫ້ເຫັນ ການເຄື່ອນຍ້າຍ ຂອງ ເສັ້ນຄວາມຈຳກັດທາງງົບປະມານ ອັນເປັນຜົນມາຈາກ ການປ່ຽນແປງ ຂອງ ລາຄາ ສິນຄ້າ Y. ຖ້າລາຄາ Y ເພີ່ມຂຶ້ນ, ເສັ້ນຄວາມຈຳກັດທາງງົບປະມານ ກໍ່ຈະເຄື່ອນຍ້າຍ ຈາກ BC2 ຫາ BC1. ເອົາໃຈໃສ່ ວ່າ ຈຸດຕັັດຢູ່ເສັ້ນເຄົ້າ X ບໍ່ມີການປ່ຽນແປງ ຍ້ອນວ່າ ຜູ້ຊົມໃຊ້ດັ່ງກ່າວ ຍັງສາມາດຊື້ ສິນຄ້າ X ໃນປະລິມານເດີມ ຖ້າຢາກຊື້ແຕ່ສິນຄ້າ X ເພາະ ລາຄາຂອງ ສິນຄ້າ X ບໍ່ມີການປ່ຽນແປງ.
ພາຍໃຕ້ ເສັ້ນຄວາມຈຳກັດທາງງົບປະມານ BC1 ໃໝ່ນີ້, ປະລິມານການຊົມໃຊ້ທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ ຜູ້ຊົມໃຊ້ນີ້ ມີຄວາມພໍໃຈສູງສຸດ ຊິຍ້າຍຈາກ Y2 ຫາ Y1, ແລະ X2 ຫາ X1. ຜົນກະທົບຍແບບກົງກັນຂ້າມ ຊິເກີດຂຶ້ນ ຖ້າ ລາຄາ Y ຫຼຸດລົງ ເຊິ່ງຊິເຮັດໃຫ້ ເຄື່ອນຍ້າຍ ຈາກ BC2 ຫາ BC3, ແລະ I2 ຫາ I3.
ຜົນກະທົບຂອງລາຍຮັບ.
ຖ້າລາຄາບໍ່ມີການປ່ຽນແປງ, ການປ່ຽນແປງຂອງລາຍຮັບ ກໍຊິເຮັດໃຫ້ເກີດມີການ ຍ້າຍຂະໜານ ຂອງເສັ້ນຄວາມຈຳກັດທາງງົບປະມານ. ລາຍຮັບເພີ່ມຂຶ້ນ ຊິເຮັດໃຫ້ມັນ ຍ້າຍຂະໜານໄປທາງເບື້ອງຂວາ ໃນ ຂະນະທີ່ ລາຍຮັບຫຼຸດລົງ ຊິເຮັດໃຫ້ມັນ ຍ້າຍຂະໜານໄປທາງເບື້ອງຊ້າຍ.
ໃນ ໜ້າພຽງໃດໜຶ່ງ, ຮູບຈັດຕະລັດແມ່ນ ຮູບຫຼາຍແຈ ທີ່ມີ 4 ຂ້າງສະເໝີກັນ, 4 ມູມສາກ, ແລະ ແຕ່ລະຂ້າງເຊິ່ງໜ້າ ຂະໜານກັນ.
ແນວຄວາມຄິດກ່ຽວກັບ ຮູບຈັດຕຸລັດ ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງໂດຍກົງ ກັບ ຮາກຂັ້ນສອງ (formula_1) ແລະ ເອັສໂປເນັນຊຽນ (n2).
ສູດຄິດໄລ່.
ລວງຮອບ ຂອງ ຮູບຈັດຕຸລັດ ທີ່ລວງຍາວ ຂອງ ຂ້າງໃດໜຶ່ງເທົ່າກັບ S ແມ່ນ formula_1 ແລະ ເນື້ອທີ່ ແມ່ນ formula_1
ຮູບສີ່ແຈ ຂະໜາດ 5 ຄູນ 4
ໃນ ເລຂາຄະນິດ, ຮູບສີ່ແຈສາກແມ່ນ ຮູບສີ່ແຈ ທີ່ທຸກໆແຈ ແມ່ນ ມຸມສາກ.
ຂະໜາດ ຂອງ ຂ້າງທີ່ຍາວກວ່າ ເອີ້ນວ່າ "ລວງຍາວ", ແລະ ຂອງ ຂ້າງທີ່ສັ້ນກວ່າ ເອີ້ນວ່າ "ລວງກວ້າງ". ເນື້ອທີ່ ຂອງ ຮູບສີ່ແຈສາກ ເທົ່າກັບ ຜົນຄູນ ຂອງ ລວງຍາວ ແລະ ລວງກວ້າງ; ຫຼື, formula_1. ຕົວຢ່າງ, ເນື້ອທີ່ ຂອງ ຮູບສີ່ແຈສາກ ທີ່ ລວງຍາວ ເທົ່າ 5 ແລະ ລວງກວ້າງ ເທົ່າ 4 ແມ່ນ 20, ເພາະວ່າ formula_1.
ຄວາມລົ້ມເຫຼວຂອງຕະຫຼາດ (Market failure) ໝາຍເຖິງ ປະກົດການທີ່ ກົນໄກເສດຖະກິດ ບໍ່ສາມາດບັນລຸ "ປະສິດທິພາບ"ທາງເສດຖະກິດ ຫຼື ປະສິດທິພາບປາເຣໂຕ(Pareto efficiency)ໄດ້. ຖ້າອີງຕາມນິຍາມຄືດັ່ງກ່າວ ການເກີດມີ ໄພຫວ່າງງານ, ຄວາມທຸກຍາກ, ບັນຫາສັງຄົມ ແລະ ຄວາມແຕກຕ່າງໃນສັງຄົມ ແມ່ນ ປະກົດການທີ່ ຄວາມສະເໝີພາບ ບໍ່ສາມາດຖືກບັນລຸ ເຊິ່ງ ຈະແຕກຕ່າງກັບ ຄວາມລົ້ມເຫຼວຂອງຕະຫຼາດ.
ການທີ່ວ່າ ປະສິດທິພາບປາເຣໂຕ ສາມາດຖືກບັນລຸໄດ້ ຈາກ ດຸນຍະພາບ ຂອງ ຄວາມຕ້ອງການ ແລະ ການສະໜອງ ແລະ ເຮັດໃຫ້ມີສະຖຽນລະພາບ ໃນ ການຂະຫຍາຍໂຕທາງດ້ານເສດຖະກິດ ແມ່ນ ສິ່ງທີ່ ຫຼາຍໆ ນັກເສດຖະສາດສະໜັບສະໜູນ. ແຕ່ ໃນສະພາບຕ່າງ ທີ່ ເງື່ອນໄຂລ່ວງໜ້າຂອງມັນພັງທະລາຍ ດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້ ກົນໄກເສດຖະກິດ ອາດຈະນຳໄປສູ່ ການບໍ່ມີປະສິດທິພາບທາງເສດຖະກິດ.
ໂດຍທົ່ວໄປ ເມື່ອເກີດມີການລົ້ມເຫຼວຂອງຕະຫຼາດ ເປັນທີ່ເຂົ້າໃຈກັນວ່າ ລັດຖະບານອາດຈະຕ້ອງ ແຊກແຊງ ກົນໄກຕະຫຼາດ ໃນ ຮູບການໃດໜຶ່ງ.
ໃນ ເສດຖະສາດ, ການຄາດຫວັງແບບດັດສົມ ໝາຍເຖິງ ການທີ່ຜູ້ຄົນທຳການຄາດຄະເນ ສິ່ງທີ່ຈະເກີດຂຶ້ນໃນອານາຄົດ ໂດຍ ສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນອາດີດ. ຕົວຢ່າງ, ຖ້າ ອັດຕາເງິນເຟີ້ສູງກ່ວາທີ່ໄດ້ຄາດໄວ້ ໃນ ອາດີດ, ຜູ້ຄົນກໍ່ຈະດັດປ່ຽນ ການຄາດຫວັງ ຂອງ ຕົນໃນອານາຄົດ.
ຊິເຫັນໄດ້ແຈ້ງວ່າ ການຄາດຫວັງແບບດັດສົມນີ້ ໃນຕົວຈິງແລ້ວ ໝາຍເຖິງການຄາດຫວັງດັດສົມແບບຢ້ອນຫຼັງ ທີ່ ຄຳນຶງສະເພາະສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນອາດີດ. ອັນນີ້​ສົ່ງຜົນໃຫ້ ນັກເສດຖະສາດ ເຊັ່ນ ທ່ານ ຈອນ ມຸດທ໌ (John Muth) ພະຍາຍາມຊອກຫາວິທີທາງໃນການ ຄິດໄລ່ການຄາດຄະເນໃໝ່ ເຊັ່ນ ການຄາດຫວັງປົກກະຕິ.
ດຸນການຊຳລະ (Balance of payments ຫຼື BOP) ຈະວັດແທກກະແສການຊຳລະ ທີ່ໄຫຼ ລະຫວ່າງ ປະເທດໃດໜຶ່ງ ແລະ ປະເທດອື່ນໆທັງໝົດ. ມັນຖືກໃຊ້ເພື່ອສັງລວມ ການຊຳລະທາງເສດຖະກິດ ຂອງ ປະເທດໃດໜຶ່ງ ພາຍໃນໄລຍະເວລາໃດໜື່ງ (ສ່ວນຫຼາຍແມ່ນເປັນສົກປີ). BOP ຈະຖືກຄິດໄລ່ ໂດຍ ຄິດໄລ່ ຈາກ ການສົ່ງອອກ, ການນຳເຂົ້າ ຂອງ ສິນຄ້າ ການບໍລິການ ແລະ ທຶນ, ລວມທັງ ການໂອນຊຳລະ. ມັນຈະຮວມ ທຸກໆ ການຊຳລະ ແລະ ພັນທະ ຕໍ່ ຕ່າງປະເທດ (debit) ຫຼື ທີ່ໄດ້ຮັບ ຈາກ ຕ່າງປະເທດ (credit).
ສີຟ້າ = ປະເທດທີ່ໄດ້ດຸນການຊຳລະ; ສີແດງ = ປະເທດທີ່ຂາດດຸນການຊຳລະ, 2005
ເງິນຕາແມ່ນ ຊື່ລວມ ຂອງ ເງິນທີ່ໝູນວຽນຢູ່ ໃນປະເທດໃດໜຶ່ງ ເຊິ່ງ ຈະຖືກຮັບຮອງຄຸນຄ່າ ໂດຍ ປະເທດນັ້ນໆ ແລະ ສາມາດໃຊ້ເປັນຫົວໜ່ວຍແລກປ່ຽນໄດ້. ໃນເງິນຕາ ນອກຈາກເງິນສົດແລ້ວ ຍັງມີ ເງິນຝາກໃນທະນາຄານຕ່າງໆ, ບັດສັນຍາໃຊ້ໜີ້ ແລະອື່ນໆອີກ.
ເຄື່ອງໝາຍເງິນຕາ.
ໂດຍທົ່ວໄປ ເຄື່ອງໝາຍ ຂອງ ເງິນຕາແຕ່ລະປະເທດ ຈະສະແດງໂດຍ 3 ໂດຍໜັງສື ໃນ ISO 4217 ແຕ່ ບັນດາເຄື່ອງໝາຍພິເສດ ດັ່ງລຸ່ມນີ້​ ກໍ່ໄດ້ຖືກໃຊ້ໂດຍແຜ່ຫຼາຍ ເຊັ່ນດຽວກັນ.
ລະບົບມາດຕະຖານຄຳ ແມ່ນ ລະບົບເງິນຕາ ທີ່ ມາດຕະຖານ ຂອງ ຫົວໜ່ວຍບັນຊີເສດຖະກິດ ຖືກວັດແທກແບບຄົງທີ່ ໂດຍທຽບໃສ່ ນໍ້າໜັກຂອງ ຄຳ. ພາຍໃຕ້ ລະບົບຄຳມາດຕະຖານ, ຜູ້ຈັດພິມເງິນ (ເຊັ່ນ ບັນດາ ທະນາຄານກາງ ຂອງແຕ່ລະປະເທດ) ຄໍ້າປະກັນວ່າ ຈະແລກປ່ຽນຄຳເປັນມູນຄ່າເທົ່າກັບ ຈຳນວນເງິນທີ່ຜູ້ໃດຜູ້ໜຶ່ງມີຢູ່ ໃນ ເວລາທີ່ຜູ້ກ່ຽວຕ້ອງການ.
ຜູ້ສະໜັບສະໜູນ ລະບົບມາດຕະຖານຄຳນີ້ ອ້າງວ່າ ມັນເປັນລະບົບທີ່ທົນທານ ຕໍ່ ກັບການໂພງໂຕ ຂອງ ສິນເຊື່ອ ແລະ ໜີ້ສິນ. ມັນຈະແຕກຕ່າງກັບ ເງິນຕາເຟຍທ໌(fiat currency) ທີ່ເອົາຄວາມໜ້າເຊື່ອຖື ຂອງ ລັດຖະບານເປັນສິ່ງຄຳປະກັນ ຢູ່ ບ່ອນວ່າ ມັນຖືກຄຳເປັນສິ່ງຄໍ້າປະກັນ. ເຖິງຈັ່ງໃດກໍ່ຕາມ, ປະຈຸບັນ ບໍ່ມີປະເທດໃດແລ້ວ ທີ່ຍັງໃຊ້ລະບົບມາດຕະຖານຄຳນີ້ຢູ່.
ບັນທັດຖານວັດແທກ ລາຍໄດ້ ແລະ ຜົນຜະລິດ ແຫ່ງຊາດຈະຖືກໃຊ້ໃນ ເສດຖະສາດ ເພື່ອປະເມີນ ມູນຄ່າ ຂອງ ສິນຄ້າ ແລະ ການບໍລິການ ທີ່ໄດ້ຖືກຜະລິດຂຶ້ນ ໃນ ເສດຖະກິດໃດໜຶ່ງ. ໂດຍທົ່ວໄປ ການປະເມີນດັ່ງກ່າວ ຈະອີງໃສ່ ລະບົບບັນຊີແຫ່ງຊາດ(Natonal account) ທີ່ຖືກພັດທະນາຂຶ້ນ ໃນລະຫວ່າງ ຊຸມປີ 1940. ບັນທັດຖານ ທີ່ ຖືກໃຊ້ກັນໂດຍແຜ່ຫຼາຍກໍ່ຈະມີ
ໂດຍຫຼັກການ ມູນຄ່າສັງລວມ ຈາກ ແຕ່ລະວິທີຈະເທົ່າກັນສະເໝີ ແຕ່ ໃນຕົວຈິງ ມັນຈະມີການຜິດດ່ຽງເລັກນ້ອຍ ເຊິ່ງເນື່ອງມາຈາກ ການປ່ຽນແປງ ຂອງ ສິນຄ້າໃນສາງ ແລະ ຄວາມຜິດດ່ຽງດ້ານເວລາ. ເຊັ່ນ ມູນຄ່າສິນຄ້າໃນສາງ ເຊິ່ງແມ່ນສິນຄ້າທີ່ຜະລິດແລ້ວ ແຕ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຂາຍ ຈະຖືກລວມໃນ ການປະເມີນ ຈາກລາຍໄດ້ ໃນ ຂະນະທີ່ຈະບໍ່ຖືກລວມ ໃນ ການຄິດໄລ່ຈາກການຊົມໃຊ້. ແນ່ນອນວ່າ ຄວາມຜິດດ່ຽງດ້ານເວລາ ໃນ ການຊຳລະ ໂດຍສະເພາະ ເວລາມີການນຳໃຊ້ສິນເຊື່ອ ກໍ່ຈະສົ່ງຜົນເຮັດໃຫ້ຜົນການຄິດໄລ່ ແຕກຕ່າງເຊັ່ນດຽວກັນ.
ແບບຈຳລອງ IS-LM ແມ່ນ ແບບຈຳລອງທາງດ້ານເສດຖະກິດ ທີ່ ທຳການວິເຄາະດຸນຍະພາບ ຂອງ ຕະຫຼາດຜະລິດຕະພັນ ແລະ ຕະຫຼາດການເງິນ ໂດຍ ອີງໃສ່ ລາຍໄດ້ແຫ່ງຊາດ ແລະ ອັດຕາດອກເບ້ຍ ເປັນຕົວປ່ຽນ. ແມ່ນ ການວິເຄາະ ທີ່ ຈອນ ຣິຊາດ ຮິກສ໌ (John Richard Hicks) ສະເໜີຂຶ້ນ ໂດຍ ເປັນການສະແດງທິດສະດີ ຂອງ ເຄນສ໌ ໃຫ້ເປັນຮູບສະແດງ.
ເສັ້ນໂຄ້ງ IS.
ເສັ້ນໂຄ້ງ IS ແມ່ນ ຕຳລາທີ່ສະແດງ ຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງ ລາຍໄດ້ແຫ່ງຊາດY ແລະ ອັດຕາດອກເບ້ຍ r ຢູ່ ຕະຫຼາດຜະລິດຕະພັນ. ໃນທີ່ນີ້ ຕະຫຼາດຜະລິດຕະພັນ ແມ່ນ ຕະຫຼາດທີ່ມີການຊື້ຂາຍ ຜະລິດຕະພັນ ແລະ ການບໍລິການ.
ເສັ້ນໂຄ້ງ LM.
ເສັ້ນໂຄ້ງ LM ແມ່ນ ຕຳລາທີ່ສະແດງ ຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງ ລາຍໄດ້ແຫ່ງຊາດY ແລະ ອັດຕາດອກເບ້ຍ r ຢູ່ ຕະຫຼາດການເງິນ.
ແບບທົ່ວໄປ ໃນ ປີ 2007— ສອງປຸ່ມ ແລະ ລໍ້ໝຸນ.
ເມົາສ໌ (mouse) ຫຼື ຊູລີ () ແມ່ນ ອຸບປະກອນຊີ້ (pointing device) ທີ່ຕັ້ງ ໃນ ຄອມພິວເຕີ.
ເມົ້າສ໌-ວິກິພີເດຍ.
ເມົ້າສ໌ເປັນອຸປະກອນທີ່ໃຊ້ໃນການຄວບຄຸ່ມຕົວຊີ້ເທີ່ງຈໍຄອມພິວເຕີ mouse pointerເປັນອຸປະກອນສຳຄັນໃນການໃຊ້ວຽກຄອມພິວເຕີຊະນິດໜື່ງ ຊື່ງປັດຈຸບັນຖືກອອກແບບມາໃຫ້ມີຮູບຮ່າງລັກສະນະສີສັນ ທີ່ແຕກຕ່າງກັນ, ບາງລຸ້ນມີໄຟປະດັບໃຫ້ຊວຍງາມ ເພື່ອໃຫ້ເມາະສົມກັບການໃຊ້ວຽກໃນແຕ່ລະປະເພດ ແລະ ຄວາມມັກຂອງຜູ້ໃຊ້, ເຊັ່ນ: ມີຂະໜາດນ້ອຍ, ມີສ່ວນໂຄງ ແລະ ສ່ວນເວົ້າເຂົ້າກັບອຸ່ງມື້ຂອງຜູ້ໃຊ, ມີຮູບຮ່າງສີສັນແປກຕາໄປຈາກລຸ້ນທົ່ວໆໄປ ຫຼື່ ເປັນຮູບຕົວກາຕູນ ແລະ ລ່າສຸດໄດ້ມີການພັດທະນາ ເມົ້າສ໌ອາກາດ Air Mouse ຊື່ງສາມາດໃຊ້ງານເມົ້າໂດຍຈັບຂຶ້ນໄປມາອ່ຽງໃນອາກາດໂດຍບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງໃຊ ແຜ່ນຮອງກໍສາມາຄວບຄຸ່ມຕົວຊີ້ໄດ້ເຊັ່ນກັນ.
ກຳເນີດຂອງເມົ້າສ໌..
ເມົ້າສ໌ຖືກປະດິດຂຶ້ໃນປີ ຄ.ສ 1963 ໂດຍດັກກະລັສ ເອງເກລບາດ (Douglas Engelbart) ທີ່ສະຖາບັນວິໄຈສະແຕນຟອຣ໌ດ (Stanford Research Institute) ຫຼັງຈາກການທົດສອບການໃຊ້ວຽກລະດຽດ (ເມົ້າສ໌ເຄີຍມີອີກຊື່ໜື່ງວ່າ “ບັກ” (bug) ແຕ່ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມໜ້ວຍກວ່າຄຳວ່າເມົ້າສ໌ “ເມົ້າສ໌”) ມັນເປັນໜື່ງໃນການທົດລອງອຸປະກອນຊີ້ (Pointing Device) ສຳຫຼັບ Engelbart's oN-Line System (NLS) ສ່ວນອຸປະກອນຊີ້ອື່ນອອກແບບມາເພື່ອການເຄື່ອນໄຫວໃນຮ່າງກາຍສ່ວນອື່ນໆເຊັ່ນ: ອຸປະກອນທີ່ໃຊ້ຕິດກັບຄາງ ຫຼື່ ດັງ ແຕ່ທ້າຍທີ່ສຸດແລ້ວເມົ້າສ໌ກໍໄດ້ຮັບການຄັດເລື່ອກເພາະງາຍຕໍ່ການໃຊ້ງານ.
ສ່ວນໜຶ່ງຂອງ ຈັກຂັ້ນ ຂອງ ບາບາຈ໌ ທີ່ ຖືກປະກອບຂຶ້ນ ໂດຍ ລູກຊາຍ ຈາກສິ້ນຊ່ວນຫຼົງເຫຼືອ ໃນ ຫ້ອງທົດລອງ.
ຈັກຂັ້ນ ອອກແບບ ໂດຍ ບາບາຈ ຢູ່ ຫໍພິພິດທະພັນລອນດອນ (ເບິ່ງໄກ)
ໃນ ຄະນິດສາດ, ຄຳວ່າ ການຊອກຄ່າເໝາະສົມ (optimization) ໂດຍທົ່ວໄປ ຈະໝາຍເຖິງ ການຊອກ ຄ່າຕໍ່າສຸດ ຫຼື ຄ່າສູງສຸດ ຂອງ ຕຳລາຕົວຈິງໃດໜຶ່ງ. ຕົວຢ່າງ ຂອງ ຮູບແບບຄຳຖາມ ອາດຈະເປັນດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້
ແມ່ນ ຄຳຖາມ ໃຫ້ຊອກຫາ ຄ່າຕໍ່າສຸດ ຂອງ ຕຳລາ "x2" + 1, ໂດຍທີ່ "x" ສາມາດຖືໄດ້ທຸກໆຄ່າ ໃນ ຈຳນວນຈິງ R. ແນ່ນອນວ່າ ຄຳຕອບໃນທີ່ ນີ້​ແມ່ນ 1, ເມື່ອ "x" = 0.
ກໍລະນີນີ້​ ຄຳຕອບ ແມ່ນ "ອະສົງໄຂ" ຫຼື "ບໍ່ສາມາດກຳນົດໄດ້".
ກໍລະນີນີ້​ ຄຳຕອບ ແມ່ນ "x" = −1.
ກໍລະນີນີ້​ ຄຳຕອບ ແມ່ນ (5, 2π"k") and (−5, (2"k" + 1)π), ໂດຍທີ່ "k" ຖືໄດ້ທຸກໆ ຄ່າ ໃນ ຈຳນວນຖ້ວນ.
ລົດເບັນ ລຸ້ນ Velo (1894) - ເຂົ້າຮ່ວມ ການແຂ່ງລົດຄັ້ງທຳອິດ ໃນ ໂລກ
ລົດ (ຄຳເຄົ້າ: ຣົຖ,) ແມ່ນ ຍານພາຫະນະ ເຄື່ອນທີ່ ໂດຍ ໂມເຕີ. ໃນ ປີ 2002, ມີ ລົດໂດຍສານ ທັງໝົດ ປະມານ 590 ລ້ານ ຄັນ ໃນ ທົ່ວໂລກ (ປະມານ 1 ຄັນ ຕໍ່ ທຸກໆ 7 ຄົນ).
ແບບຈຳລອງ Benz Patent Motorwagen ຜະລິດ ໃນ ປີ 1886
ຟອດ ລຸ້ນ T], 1927, ຖືວ່າ ເປັນລົດລຸ້ນທຳອິດ ທີ່ ຖືກນຳໃຊ້ແຜ່ຫຼາຍ
ສີນ ແມ່ນ ເຈຕະນາ ທີ່ ຈະງົດເວັ້ນ ຈາກ ຄວາມຊົ່ວ ຫລື ທຸຈະລິດ: ທາງ ກາຍ, ທາງ ວາຈາ, ແລະ ທາງ ໃຈ.
ທ່ານ ພຸດທະໂຄສະຈາຣ ໄດ້ນຳເອົາ ຄຳ ຂອງ ພຣະສາຣີບຸຕ ໃນ ປະຕິສັມພິທາມັຄຄ໌ ອະທິບາຍ ຄື
ແລ້ວອະທິບາຍວ່າ ການງົດເວັ້ນ ຈາກ ກາຣທຸຈຣິຕ ໓ ຊື່ວ່າ ເຈຕະສິກສີລ
ສີລ ມີຫລາຍປະເພດ ຄື ສີລ ໕ ສຳຫລັບຄະຣາວາດ, ສີລ ໘ ໝາຍເຖິງອຸໂປສົດສີລ ພໍ່ອອກ ແມ່ອອກກໍ່ປະຕິບັດໄດ້ ສວ່ນໃຫຍ່ຈະນິຍົມກັນຮັກສາໃນມື້ວັນສີລໃຫຍ່ ຫລືບາງຄົນກໍ່ຮັກສາຕລອດ ເວລາຍາວນານ ໂດຍສະເພາະແມ່ນຢູ່ໃນສຳນັກວິປັສສນາ ແລະ ກໍ່ຍັງເປັນສີລທີ່ແມ່ຂາວ ຖືປະຕິບັດນຳອີກ.
ອຸກາສະ ມະຍັງ ພັນເຕ ວິສຸງ ວິສຸງ ລັກຂະນັດຖາຍະ ຕິສາຣະເນ ນະສະຫະ ປັນຈະ ສິລານິ ຍາຈາມະ
ທຸຕິຍັມປິ ມະຍັງ ພັນເຕ ວິສຸງ ວິສຸງ ລັກຂະນັດຖາຍະ ຕິສາຣະເນ ນະສະຫະ ປັນຈະ ສິລານິ ຍາຈາມະ
ຕາຕິຍັມປິ ມະຍັງ ພັນເຕ ວິສຸງ ວິສຸງ ລັກຂະນັດຖາຍະ ຕິສາຣະເນ ນະສະຫະ ປັນຈະ ສິລານິ ຍາຈາມະ
ຜູ້ຂ້າ ຂໍສະມາທານ ສິກຂາບົດ ເວັ້ນຈາກ ການຂ້າສັຕ ການທຳຮ້າຍສັຕ.
ຜູ້ຂ້າ ຂໍສະມາທານ ສິກຂາບົດ ເວັ້ນຈາກ ການຂີ້ລັກ ການສໍ້ໂກງ.
ຜູ້ຂ້າ ຂໍສະມາທານ ສິກຂາບົດ ເວັ້ນຈາກ ການປະພຶດຜິດ ໃນ ກາມ.
ຜູ້ຂ້າ ຂໍສະມາທານ ສິກຂາບົດ ເວັ້ນຈາກ ການເວົ້າຕົ້ວະ ການຍຸຍົງ
ສຸຣາເມຣະຍະ ມັຊຊະປະມາທັຖຖານາ ເວຣະມະນີ ສິກຂາປະທັງ ສະມາທິຍາ ມິ
ຜູ້ຂ້າ ຂໍສະມາທານ ສິກຂາບົດ ເວັ້ນຈາກ ການກິນ ດື່ມ ສູບ ດົມ ສີ່ງເສບຕິດ ສີ່ງມຶນເມົາ ທັງປວງ.
ສີລ ໑໐ ເປັນສີລຂອງສາມະເນນ, ສີລ ໒໒໗ ເປັນສີລຂອງພຣະສົງ ແລະ ສີລ ໓໑໑ ຂອງພິກຂຸນີເຊິ່ງໃນພຣະພຸດທະສາສນາຝ່າຍເຖຣະວາດ ພິກຂຸນີໄດ້ໝົດໄປແລ້ວຫລັງຈາກທີ່ພຣະພຸດທະ ສາສນາລ່ວງມາໄດ້໕໐໐ ປີ ແຕ່ຕອນນີ້ກໍ່ໄດ້ມີການຟື້ນຟູຂື້ນຢູ່ປະເທດສີລັງກາ ແລະ ໃນໄທກໍ່ມີພິກຂຸນີ ອົງໜຶ່ງຄື ພິກຂຸນີ ທັມມະນັນທະ ຜູ້ທີ່ໄດ້ໄປອຸປະສົມບົດຢູ່ປະເທດສີລັງກາ.
ປາຣະຊຶກ ໔.
ພິກຂຸໃດທີ່ລວ່ງລະເມິດສິກຂາບົດປາຣະຊຶກນີ້ ເມື່ອຕ້ອງຂໍ້ໃດຂໍ້ໜຶ່ງ ເຂົ້າແລ້ວກໍ່ຈະຂາດຈາກຄວາມເປັນ ພຣະສົງ ໂດຍອັດຕະໂນມັດ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີໃຜເຫັນນຳກໍ່ຕາມ ທ່ານປຽບເໝືອນ ການເດັດໃບໄມ້ ແລ້ວເອົາໄປຕໍ່ຄືນບໍ່ໄດ້ ຫລືປຽບເໝືອນກົກຕານປາຍກຸດ ເມື່ອຖືກຕັດແລ້ວ ກໍ່ຈະບໍ່ມີໂອກາດປົ່ງຍອດ ໃຫ້ງອກງາມໄດ້. ແລະ ການຜິດສີນຂອງພຣະສົງນີ້ ບໍ່ຄືຜິດກົດໝາຍບ້ານເມືອງ ທີ່ວ່າຈະຕ້ອງມີຕຳ ຫລວດມາຈັບ ມີຄົນມາຟ້ອງ ຂື້ນສານ ແຕ່ບໍ່ກ່ຽວກັບວ່າຕ້ອງຫລິ້ນເສັ້ນເຫລັ້ນສາຍ ເອົາຜູ້ກະທຳຜິດເອົາໄວ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຄົນເອົາຜູ້ລວ່ງລະເມີດເອົາໄວ້ກໍ່ບໍ່ມີຜົນສັກສິດຢູ່ໄດ້ ເພາະວ່າຜູ້ຜິດບໍ່ສາມາດ ຕໍ່ລອງຕໍ່ກົດ ແຫ່ງກັມ ແລະ ຜູ້ທີ່ເອົາໄວ້ກໍ່ຜິດໄປຕາມໆກັນອີກ ເພາະວ່າມັນເປັນກົດເກດສາກົນ ທີ່ເປັນການໄດ້ຮັບໂທດ ໂດຍທຳມະຊາດ ອາດຈະເວົ້າໄດ້ວ່າ ເປັນກົດແຫ່ງກັມ ທີ່ບໍ່ອາດສາມາດ ຫລີກລຽງໄດ້. ມີການພິສູດ ຢູ່ບ່ອນ ວ່າ ຜູ້ລວ່ງລະເມີດຕ້ອງ ຂາດຈາກຄວາມເປັນພຣະສົງ ແລະ ທັງຮຸນຮ້າຍກວ່າ ພໍ່ອອກແມ່ອອກ ທຳມະດາຜູ້ບໍ່ເຄີຍບວດອີກ ຄືເມື່ອໄປປະຕິບັດທັມ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະປະຕິບັດເຄັ່ງຄັດພຽງໃດ ປະຕິບັດ ຫລາຍມື້ ຫລືແມ່ນແຕ່ຕລອດຊາດນີ້ ກໍ່ບໍ່ມີໂອກາດໄດ້ບັນລຸທັມວິເສດໄດ້ ແລະ ເມື່ອສິກຂາອອກໄປແລ້ວ ກັບມາບວດເປັນຄູບາອີກກໍ່ບໍ່ໄດ້ ເຖິງແມ່ນວ່າ ຄົນອື່ນຈະບໍ່ຮູ້ວ່າຕົນເອງເຄີຍຜິດສີລຂໍ້ປາຣະຊຶກ ນີ້ກໍ່ຕາມ ການບວດຄັ້ງໃໝ່ ກໍ່ບໍ່ຕ່າງຫຍັງ ກັບເອົາຜ້າເຫລືອງໄປຫົ່ມຕໍລ້າໆ.
As I walk through the valley where I harvest my grain
I take a look at my wife and realize she's very plain
But that's just perfect for an Amish like me
You know, I shun fancy things like electricity
At 4:30 in the morning I'm milkin' cows
Jebediah feeds the chickens and Jacob plows... fool
And I've been milkin' and plowin' so long that
Even Ezekiel thinks that my mind is gone
I'm a man of the land, I'm into discipline
Got a Bible in my hand and a beard on my chin
But if I finish all of my chores and you finish thine
Then tonight we're gonna party like it's 1699
We been spending most our lives
I've churned butter once or twice
We sell quilts at discount price
A local boy kicked me in the butt last week
I just smiled at him and I turned the other cheek
I really don't care, in fact I wish him well
'Cause I'll be laughing my head off when he's burning in hell
But I ain't never punched a tourist even if he deserved it
An Amish with a 'tude? You know that's unheard of
I never wear buttons but I got a cool hat
And my homies agree, I really look good in black...fool
If you come to visit, you'll be bored to tears
We haven't even paid the phone bill in 300 years
But we ain't really quaint, so please don't point and stare
There's no phone, no lights, no motorcar
It's as primitive as can be
We're just plain and simple guys
There's no time for sin and vice
We don't fight, we all play nice
Hitchin' up the buggy, churnin' lots of butter
Raised a barn on Monday, soon I'll raise another
Think you're really righteous? Think you're pure in heart?
Well, I know I'm a million times as humble as thou art
I'm the pious guy the little Amlettes wanna be like
On my knees day and night scorin' points for the afterlife
So don't be vain and don't be whiny
Or else, my brother, I might have to get medieval on your heinie
There's no cops or traffic lights
But you'd probably think it bites
ຈອຍສະຕິກ (ພາສາອັງກິດ: Joy stick) ແມ່ນ ຊື່ລວມ ຂອງ ຮາດແວທີ່ ສື່ສານເຂົ້າ ຄອມພິວເຕີໂດຍ ການຍູ້ໄປມາ.ໂດຍທົ່ວໄປ ມັນມັກຖືກໃຊ້ ເພື່ອ ຫຼິ້ນ ເກມຄອມພິວເຕີ (ຄຳວ່າ ຈອຍ ໃນ ຈອຍສະຕິກ ກໍ່ ໝາຍເຖິງ ຄວາມມ່ວນຊື່ນ).
ໃນ ຄະນິດສາດ, ຈຳນວນສົນ ແມ່ນ ຈຳນວນ ທີ່ມີຮູບແບບ
ໃນນີ້ "a" ແລະ "b" ແມ່ນ ຈຳນວນຈິງ ແລະ "i" ແມ່ນ ຈິນຕະນາຫົວໜ່ວຍ(ຈຳນວນສຳນຶກ) ທີ່ຖືກກຳໜົດ ໃຫ້ມີ ຄຸນລັກສະນະທີ່ວ່າ "i" 2 = −1.
ຕົວຢ່າງ, 3 + 2"i" ແມ່ນ "ຈຳນວນສົນ", ທີ່ ພາກສ່ວນຈິງ ເທົ່າກັບ 3 ແລະ ສຳປະສິດ ພາກສ່ວນຈິນຕະນາການ ເທົ່າກັບ 2.
ຈຳນວນປົກກະຕິ (ພາສາອັງກິດ: Rational number) ແມ່ນ ຈຳນວນ ທີ່ ສາມາດສ້າງຈາກ ການເອົາ ຈຳນວນຖ້ວນ"a" ຫານໃຫ້ ຈຳນວນຖ້ວນ "b" ທີ່ຕ່າງ 0. ຫຼື ສາມາດ ສະແດງ ແບບ ຄະນິດສາດ ໄດ້ ດັ່ງ
ໂດຍທີ່ N ແມ່ນ ຈຳນວນທຳມະຊາດ ແລະ Z ແມ່ນ ຈຳນວນຖ້ວນ.
ລູກຄິດ ແມ່ນ ເຄື່ອງມືຄິດໄລ່ ທີ່ ໂດຍທົ່ວໄປ ມັກຖືກສ້າງໂດຍ ຂອບໄມ້ ແລະ ໜ່ວຍ ເລື່ອນໄປມາ. ລູກຄິດ ມີກ່ອນ ການສ້າງໂຕເລກໂຣມັນ ເປັນຫຼາຍຮ້ອຍປີ ແລະ ຖືກໃຊ້ກັນຢ່າງແຜ່ຫຼາຍ ໂດຍ ສະໝຽນ ຢູ່ ຈີນ, ຍີ່ປຸ່ນ, ອະຟຣິກາ ແລະອື່ນໆ.
ລູກຄິດ ໃນ ໂຮງຮຽນປະຖົມ ປະເທດເດັນມາກ ໃນ ຕົ້ນສັດຕະວັດ ທີ 20
ສະໄໝກ່ອນເພິ່ນເອີ້້ນສະໂມສອນນັ້ນວ່າ ໂຮງແຊກ ມາຈາກ Le Cercle de Vientiane ໃນໜັງສືຂອງທ່ານ ແຮຣີ ເຮີເວ ທ່ຽວໄປໃນອິນໂດຈີນຝຣັ່ງເສດ (Harry Hervey: Travels in French Indo-china, London, Thorton Butterworth LTD, 1928) ໄດ້ເວົ້າຮອດສະໂມສອນຫລືໂຮງແຊກຂອງຝຮັ່ງແຫ່ງນີ້
ເມື່ອລັດຖະບານເຈົ້າບູນອູ້ມ ນະຈຳປາສັກ ຕົກລົງສ້າງໂຮງແຮມລ້ານຊ້າງເພື່ອຕ້ອນຮັບແຂກບ້ານແຂກເມືອງ ສະໂມສອນແຫ່ງນີ້ຈຶ້ງໄດ້ຍູບໄປ ເຫລືອແຕ່ສະໂມສອນເທນນິດວຽງຈັນ ຊຶ່ງຢູ່ສະໜາມກິລາແຫ່ງຊາດວຽງຈັນ
ພຶດຊະຄະນິດ (ພາສາອັງກິດ: Algebra)ແມ່ນ ສາຂາໜຶ່ງ ຂອງ ຄະນິດສາດ ທີ່ ສຶກສາ ກ່ຽວກັບ ໂຄງສ້າງ, ຄວາມສຳພັນ ແລະ ປະລິມານ. ຄຳວ່າ ພຶດຊະຄະນິດ ໃນ ພາສາອັງກິດ ມີເຄົ້າມາຈາກ ບົດນິພົນກ່ຽວກັບ ການຊອກຫາ ຄຳຕອບ ຂອງ ສົມຜົນເສັ້ນຊື່ແລະ ສົມຜົນຂັ້ນສອງໂດຍ ນັກຄະນິດສາດຄົນເປີເຊຍ ຊື່ວ່າ ມຸຮະມັດ ອິບຸນ ມູຊາ ອາລກາຣິສມີ.
ພຶດຊະຄະນິດ ແມ່ນ ໜຶ່ງໃນສາຂາຫຼັກ ຂອງ ຄະນິດສາດ ເຊັ່ນດຽວກັນ ກັບ ເລຂາຄະນິດ, ວິເຄາະຄະນິດ, ທິດສະດີຈຳນວນ ແລະອື່ນໆ. ໂດຍທົ່ວໄປ ພຶດຊະຄະນິດພື້ນຖານ ຈະຖືກສອນ ເປັນຫຼັກສູດ ໃນ ລະດັບອຸດົມສຶກສາ. ແຕ່ ພຶດຊະຄະນິດ ທີ່ແທ້ຈິງ ແມ່ນມີ ຂອບເຂດກ້ວາງຂວາງ ກ່ວາ ພຶດຊະຄະນິດພື້ນຖານ ນີ້ຫຼາຍ.
ສົມຜົນຂັ້ນສອງ.
"ax"2 + "bx" + "c" = 0, ໃນນີ້ "a" ຕ່າງສູນ
ໃນນີ້ "p" = "b"/"a" ແລະ "q" = −"c"/"a".
ອາຍແກັສແຫຼວ (ພາສາອັງກິດ: Liquefied petroleum gas ຫຼື LPG) ແມ່ນ ເຊື້ອເພີງທາດອາຍທີ່ຢູ່ໃນສະພາວະທາດແຫຼວ ໃນ ອຸນະພູມປົກກະຕິ ຍ້ອນການເພີ່ມຄວາມກົດດັນໃສ່ ທາດອາຍ ເຊັ່ນ ອາຍບູຕັນ, ອາຍໂປຣປານ. ບາງເທື່ອກໍ່ເອີ້ນແບບສັ້ນວ່າ ອາຍແກັສLP
ຖັງອາຍແກັສ LPG ຂະໜາດ 45 ກິໂລ
ການຜະລິດ, ເກັບມ້ຽນ, ຂົນສົ່ງ ແລະ ຈໍາໜ່າຍ.
ຈະທຳການຮີບໂຮມເອົາ ອາຍແກັສຫຼັກ ຕາມ ບໍ່ນໍ້າມັນ, ບໍ່ອາຍເກັສ ຫຼື ໂຮງງານຜະລິດນໍ້າມັນ ແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ມັນເປັນທາດແຫຼວ ໂດຍ ອຸປະກອນເພີ່ມຄວາມກົດດັນ ຫຼື ເຮັດໃຫ້ເຢັນ. ອັດຕາຄວາມກົດດັນ ທີ່ຈຳເປັນ ແມ່ນ 0.2MPa (ປະມານ 2 ຄວາມກົດດັນອາກາດ) ສຳຫຼັບ ອາຍບູຕັນ (butane, CH3-CH2-CH2-CH3) ແລະ 0.8MPa (ປະມານ 8 ຄວາມກົດດັນອາກາດ) ສຳຫຼັບ ອາຍໂປຣປານ (Propane, CH3-CH2-CH3). ບໍລິມາດຂອງທາດແຫຼວ ແມ່ນຈະປະມານ 1 ສ່ວນ 250 ຂອງເວລາເປັນທາດອາຍ ເຮັດໃຫ້ສາມາດຂົນສົ່ງສະດວກຂຶ້ນ. ໂດຍປົກກະຕິ ບັນດາທາດອາຍນີ້​ ຈະບໍ່ມີກິ່ນ ແຕ່ ເພື່ອ ໃຫ້ຜູ້ຊົມໃຊ້ສາມາດຮູ້ໄດ້ເວລາມີແກັສຮົ່ວ ຈະມີການປະສົມກິ່ນໃສ່ ກ່ອນ ສົ່ງໃຫ້ຜູ້ຊົມໃຊ້ທົ່ວໄປ.
ຈຸລາລົງກອນມະຫາວິທະຍາໄລ () ເປັນມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງທຳອິດຂອງປະເທດໄທ ຕັ້ງຢູ່ທີ່ເຂດປະທຸມວັນ ກຸງເທບມະຫານະຄອນ ຖືກຳເນີດຈາກ"ໂຮງຮຽນສຳຫລັບເຝິກຫັດຂ້າລາດຊະນານຝ່າຍພົນລະເຮືອນ" ທີ່ພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນພາຍໃນພະບລົມມະຫາລາຊະວັງ ເມື່ອປີພ.ສ. ໒໔໔໒ ພ້ອມທັງພະລາດຊະທານພະບຣົມລາຊາອະນຸຍາດໃຫ້ອັນເຊີນ"ພະກ້ຽວ"ມາເປັນເຄື່ອງຫມາຍປະຈຳໂຮງຮຽນ ຈຸລາລົງກອນມະຫາວິທະຍາໄລຖືກຈັດເປັນມະຫາວິທະຍາໄລອັນດັບທີ່ ໑ ຂອງປະເທດໄທຈາກຫລາຍສຳນັກ
ການດຳເນີນງານຂອງໂຮງຮຽນມີການພັດທະນາຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງເປັນລຳດັບ ຈົນເມື່ອວັນທີ່ ໒໖ ມີນາ ພ.ສ. ໒໔໕໙ ພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວໄດ້ສະຖາປະນາຂຶ້ນເປັນມະຫາວິທະຍາໄລ ແລະພະລາດຊະທານນາມວ່າ "ຈຸລາລົງກອນມະຫາວິທະຍາໄລ" ເພື່ອເປັນພະບຣົມລາຊານຸສາວະລີສະເຫລີມພະກຽດແຫ່ງພະບາດສົມເດັດພະຈຸລຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ສົມເດັດພະບຣົມຊົນກະນາດຂອງພະອົງ ນັບຕັ້ງແຕ່ ພ.ສ. ໒໔໖໐ ຮອດປະຈຸບັນ ຈຸລາລົງກອນມະຫາວິທະຍາໄລມີຜູ້ບັນຊາການ ແລະອະທິບໍດີດຳລົງຕຳແຫນ່ງມາແລ້ວ ໑໕ ຄົນ ອະທິການບໍດີຄົນປະຈຸບັນຄື ສາດສະດາຈານ ນາຍແພດ ພິຣົມ ກະມົນຣັດຕະນະກຸນ
ປະຈຸບັນ ຈຸລາລົງກອນມະຫາວິທະຍາໄລ ເປີດການຮຽນການສອນໃນ ໑໘ ຄະນະ ໑ ສຳນັກວິຊາ ບັນດິດວິທະຍາໄລ ວິທະຍາໄລ ແລະສະຖາບັນຕ່າງ ໆ ຮວມທັງຫມົດ ໔໙໒ ສາຂາວິຊາ ຫລັກສູດນານາຊາດ ແລະພາສາອັງກິດ ຮວມທັງຫມົດ ໘໘ ສາຂາວິຊາ ນອກຈາກນີ້ ຍັງໄດ້ຈັດຕັ້ງສະຖາບັນວິໄຈຂຶ້ນພາຍໃນມະຫາວິທະຍາໄລອີກຫລາຍແຫ່ງເພື່ອດຳເນີນການວິໄຈໃນສາດຕ່າງ ໆ ອີກນຳ
ໃນອະດີດ ຜູ້ທີ່ຈົບການສຶກສາຈາກຈຸລາລົງກອນມະຫາວິທະຍາໄລ ໄດ້ຮັບພະມະຫາກະລຸນາທິຄຸນ ໃຫ້ເຂົ້າຮັບ ພະລາດຊະທານປະລິນຍາບັດຈາກພະຫັດພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດ ແຕ່ໃນປະຈຸບັນພະບາດສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວ ຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າໂປດກະຫມ່ອມໃຫ້ ສົມເດັດພະເທບພະຣັດລາດສຸດາຯ ສະຫຍາມບໍຣົມລາດຊະກຸມາຣີ ສະເດັດພະລາດຊະດຳເນີນມາປະຕິບັດພະລາດຊະກໍລະນີຍະກິດແທນພະອົງໃນການພະລາດຊະທານປະລິນຍາບັດແກ່ບັນດິດ ມະຫາບັນດິດ ແລະດຸດສະດີບັນດິດ ແຫ່ງຈຸລາລົງກອນມະຫາວິທະຍາໄລ ນັບເປັນກຽດຕິຍົດ ແລະຄວາມພູມໃຈຂອງຊາວຈຸລາຯ ຢ່າງສູງສຸດ.
ນອກຈາກນີ້ ຍັງມີ ວິທະຍາໄລການສາທາລະນະສຸກ, ວິທະຍາໄລປີໂຕຣລຽມແລະປີໂຕຣເຄມີ, ວິທະຍາໄລປະຊາກອນສາດ ແລະອື່ນໆ.
ໄຟຟ້າພະລັງນໍ້າ ແມ່ນ ໄຟຟ້າ ທີ່ຜະລິດຂຶ້ນໂດຍ ພະລັງນໍ້າ. ປະຈຸບັນ, ໄຟຟ້າພະລັງນໍ້າ ສະໜອງ ປະມານ 715,000 MWe ຫຼື 19% ຂອງ ພະລັງງານໄຟຟ້າໃນໂລກ (16% ໃນ 2003). ມັນແມ່ນ ພະລັງງານໝູນວຽນຫຼັກໃນໂລກ, ທີ່ກວມກວ່າ 63% ໃນໂລກໃນປີ 2005.
ເຖິງແມ່ນວ່າ ເຂື່ອນໄຟຟ້າຂະໜາດໃຫຍ່ ຜະລິດໄຟຟ້າພະລັງນໍ້າສ່ວນຫຼາຍໃນໂລກ, ຢູ່ປະເທດຈີນ, ໄຟຟ້າພະລັງນໍ້າຂະໜາດນ້ອຍ ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມສູງ ຢູ່ ປະເທດຈີນ (ຄວາມສາມາດຜະລິດ ຂອງ ໄຟຟ້າພະລັງນໍ້າຂະໜາດນ້ອຍ ຢູ່ ຈີນ ກວມກວ່າ 50% ຂອງ ຄວາມສາມາດຜະລິດ ຂອງ ໄຟຟ້າພະລັງນໍ້າຂະໜາດນ້ອຍ ໃນ ໂລກ.
ປະເທດໄທ ມີຊື່ຢ່າງເປັນທາງການວ່າ "ລາດຊະອານາຈັກໄທ" ຕັ້ງຢູ່ໃນພູມິພາກອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ຊື່ອະດີດ "ສະຫຍາມ" ລັດຖະບານໄດ້ມີການປ່ຽນຊື່ຢ່າງເປັນທາງການໃນປີ ພ.ສ. 2482 ປະເທດໄທມີຂະໜາດໃຫຍ່ລຳດັບທີ່ 50 ຂອງໂລກ ມີພື້ນທີ່ 513,120 ຕາລາງກິໂລແມັດ ແລະມີປະຊາກອນຫຼາຍເປັນລຳດັບ 20 ຂອງໂລກ ມີຂົງເຂດຕີດຕໍ່ກັບປະເທດມຽນມ່າທາງທິດເໜືແລະຕາເວັນຕົກ ປະເທດລາວທາງທິດເໜືແລະຕາເວັນອອກ ປະເທດກຳພູເຈຍທາງທິດຕະເວັນອອກ ແລະປະເທດມາເລເຊຍທາງທິດໃຕ້ ມີບາງກອກຫຼືສູນກາງບໍລິຫານລັດຖະການແຜ່ນດິນແລະເປັນນະຄອນໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງປະເທດ ການປົກຄອງພູມິພາກແບ່ງອອກເປັນ 76 ແຂວງຫຼືຈັງຫວັດ ເຖີງປະເທດໄທໄດ້ມີການສະຖາປະນາລະບອບລາຊາທິປະໄຕໃຫ້ຢູ່ໃຕ້ລັດຖະທຳມະນູນ ແລະປະຊາທິປະໄຕລະບົບລັດຖະສະພາໃນປີ ພ.ສ. 2475 ແຕ່ກອງທັບທະຫານຍັງມີບົດບາດສູງໃນການເມືອງຂອງໄທ ເຊີ່ງມີລັດຖະປະຫານຄັ້ງລ່າສຸດ ພ.ສ. 2557
ໃນອານາເຂດປະເທດໄທພົບຫຼັກຖານຂອງມະນຸດເຊິ່ງມີອາຍຸເກົ່າແກ່ເຖິງຫ້າແສນປີ ນັກປະຫວັດສາດມັກຖືວ່າອານາຈັກສຸໂຂໄທເປັນຈຸດເຣີ່ມຕົ້ນຂອງປະຫວັດໄທ ເຊິ່ງຕໍ່ຕົກຢູ່ໃນອິດທິພົນຂອງອານາຈັກອະຍຸດທະຍາອັນມີຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ກວ່າ ແລະມີການຕິດຕໍ່ກັບຊາດຕາເວັນຕົກ ອານາຈັກອະຍຸດທະຍາມີອາຍຸຍືນຍາວ 417 ປີກໍເສື່ອມອຳນາດແລະລົ່ມສະຫຼາຍໄປໂດຍສິ້ນເຊິງ ສົມເດັດພຣະເຈົ້ານະຄອນທົນບຸລີຊົງກອບກູ້ເອກະລາດແລະສະຖາປະນາອານາຈັກທົນບຸຣີເຫດການຄວາມວຸ່ນວາຍໃນລະຍະປາຍອານາຈັກນຳໄປສູ່ຍຸກສະໄໝຂອງລາຊະວົງຈັກກີແຫ່ງນະຄອນລັດຕະນະໂກສິນ ໃນລະຍະຕົ້ນນະຄອນປະເທດຜະເຊີນໄພຄຸກຄາມຈາກຊາດໄກ້ຄຽງ ແຕ່ຫຼັງຣາດຊະສະໄໝພຣະບາດສົມເດັດພຣະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວເປັນຕົ້ນມາ ຊາດຕາເວັນຕົກເຣີ່ມມີອິດທິພົນໃນພາກພື້ນເປັນຢ່າງຫຼາຍ ນຳໄປສູ່ການເຂົ້າເປັນພາຄີແຫ່ງສົນທິສັນຍາຫຼາຍສະບັບ ແລະການເສຍດິນແດນບາງສ່ວນ ແຕ່ສະຫຍາມກໍຍັງຢື່ນຕົນບໍ່ໄດ້ເປັນອານານິຄົມຂອງຊົນຊາດໃດໆ ຕໍ່ມາຈົນລະຍະສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ 1 ໄທໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມກັບຝ່າຍສັມພັນທະມິດ
ໃນປີ ຄ.ສ. 1932 ປະເທດໄທໄດ້ມີການປະຕິວັດປ່ຽນແປງລະບອບສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດມາເປັນລະບອບລາຊາທິປະໄຕພາຍໃຕ້ລັດຖະທຳມະນູນຕາມບໍລິບົດຂອງການປ່ຽນແປງທົ່ວໂລກແລະໄທໄດ້ເຂົ້າກັບຝ່າຍອັກສະໃນຣະຫວ່າງສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງຈົນຣະຍະສົງຄາມເຍັນ ສະຫຍາມໄດ້ດຳເນິນນະໂຍບາຍເປັນສຳພັນທະມິດກັບອາເມຣິກາແລະເຂົ້າມາມີບົດບາດໃນການສະນັບສະໜຸນຣັດຖະບານທະຫານໃນຍຸກນັ້ນຢ່າງຫຼາຍ ແລະແມ້ນປະເທດໄທຈະເຣີ່ມປ່ຽນມາສູ່ຍຸກຣັດຖະບານຂອງພົນລະເຮືອນ ແຕ່ຄວາມສະຖຽນຣະພາບຂອງຣະບົບການເມືອງການປົກຄອງໄທຍັງຄົງຂາດຄວາມຕໍ່ເນື່ອງອັນມີບັນຫາມາຈາກການແຊກແຊງໂດຍກອງທັບຈົນຮອດປັດຈຸບັນ
ຊື່ເອີ້ນ.
ຊາວຕ່າງຊາດເອິ້ນອານາຈັກອະຍຸດທະຍາວ່າ "ສະຫຍາມ" ເມື່ອຮາວ ຄ.ສ. 1457 ເດີມປະເທດໄທກໍ່ເຄີຍໃຊ້ຊື່ວ່າ ສະຫຍາມ ມາແຕ່ຣັດຊະການພຣະບາດສົມເດັດພຣະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ໂດຍຜາກົດໃຊ້ເປັນຊື່ປະເທດຊັດເຈນໃນ ຄ.ສ. 1856 ແຕ່ຄົນໄທບໍ່ເຄີຍຕົນເອງວ່າ "ສະຫຍາມ" ຫຼື "ຊາວສະຫຍາມຢ່າງຊາວຕ່າງຊາດຫຼືຊື່ປະເທດຢ່າງເປັນທາງການໃນສະໄໝນັ້ນເລີຍ ສ່ວນຄຳວ່າ "ຄົນໄທ" ນັ້ນ ຈົດໝາຍລາລູແບຣ໌ໄດ້ບັນທຶກຊັດເຈນວ່າ ຊາວອະຍຸດທະຍາຮຽກຕົນເອງເຊັ່ນນັ້ນມາດົນແລ້ວ
ຕໍ່ມາເມື່ອວັນທີ 24 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1939 ຣັດຖະບານຈອມພົນປ. ພິບູນສົງຄາມ ອອກປະກາດສຳນັກນາຍົກຣັດຖະມົນຕຣີວ່າດ້ວຍຣັດນິຍົມ ສະບັບທີ 1 ປ່ຽນຊື່ປະເທດ ພ້ອມກັບຮຽກປະຊາຊົນແລະສັນຊາດ ຈາກ "ສະຫຍາມ" ມາເປັນ "ໄທ" ເຊິ່ງຈອມພົນປ. ຕ້ອງການບອກວ່າດິນແດນແມ່ນຂອງຊາວໄທ ບໍ່ແມ່ນເຊື້ອຊາດອື່ນ ຕາມລັດທິຊາດນິຍົມໃນເວລານັ້ນ ໂດຍໃນຣະຍະຕໍ່ມາໄດ້ປ່ຽນກັບເປັນສະຫຍາມເມື່ອປີ ພ.ສ. 2488 ແຕ່ກໍ່ໄດ້ປ່ຽນກັບມາເປັນຊື່ໄທອີກຄັ້ງເມື່ອ ພ.ສ. 2491 ເຊິ່ງແມ່ນຣະຍະຈອມພົນປ. ແມ່ນນາຍຍົກການປ່ຽນຊື່ໃນຄັ້ງນີ້ຍັງປ່ຽນຈາກ "Siam" ໃນພາສາອັງກິດແລະພາສາຝະຣັ່ງ ແມ່ນ "Thaïlande" ໃນພາສາຝະຣັ່ງແລະ
"Thailand" ໃນພາສາອັງກິດຢ່າງໃນປັດຈຸບັນ ແບບໃດກໍ່ຕາມ ຊື່ ສະຫຍາມ ຍັງຄົງເປັນທີຮູ້ຈັກທັງໃນແລະຕ່າງປະເທດ ຊື່ປະເທດໄທໃນພາສາອັງກິດ
ໃນອະດີດ ພື້ນທີ່ເຊິ່ງປັດຈຸບັນເປັນປະເທດໄທນັ້ນມີມະນຸດເຂົ້າມາຢູ່ອາໄສຕັ້ງແຕ່ຍຸກຫິນເກົ່າ ຄື20,000 ປີທີ່ແລ້ວ ພາກພື້ນດັ່ງກ່າວໄດ້ຮັບອິດທິພົນທາງວັດທະນະທຳແລະທາງສາດສະໜາຈາກອິນເດຍ ນັບຕັ້ງແຕ່ອານາຈັກຟູນັນ ເມື່ອສະຕະວັດທີ່ 1 ແຕ່ສຳລັບຂອງຄົນໄທແລ້ວ ຕາມຕຳນານໂຍນົກໄດ້ບັນທຶກວ່າ ການກໍ່ຕັ້ງອານາຈັກຂອງຄົນໄທຄັ້ງທຳອິດເກີດຂຶ້ນເມື່ອຮາວ ພ.ສ. 1400
ອານາຈັກສຸໂຂໄທ.
ພາຍຫຼັງການລົ່ມສະຫຼາຍຂອງຈັກກະວັດຂະເໝນ ເມື່ອຕົ້ນຄຣິສຕະສະຕະວັດທີ່ 13 ເຮັດໃຫ້ເກີດຣັດໃໝ່ຂຶ້ນເປັນຈຳນວນຫຼາຍໃນເວລາໄລ່ເລ່ຍກັນ ອາທິ ຊາວໄທ ມອນ ຂະເໜນແລະມະລາຢູ ນັກປະຫວັດສາດໄທເລີ່ມຖືເອົາສະໄໝອານາຈັກສຸໂຂໄທ ນັບຕັ້ງແຕ່ ພ.ສ. 1781 ເປັນຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງປະຫວັດສາດໄທ ເຊິ່ງກົງກັບສະໄໝຮຸ່ງເຮືອງຂອງອານາຈັກລ້ານນາແລະອານາຈັກລ້ານຊ້າງ ອານາຈັກສຸໂຂໄທມີການປົກຄອງ ປິຕຸລາຊາ ຫຼື ພໍ່ປົກຄອງລູກທີ່ຜູ້ປົກຄອງໄກ້ຊິດກັບຜູ້ໃຕ້ປົກຄອງ ອານາຈັກສຸໂຂໄທແຜ່ຂະຫຍາຍດິນແດນອອກໄປຢ່າງກວ້າງຂວາງໃນລາຊະສະໄໝພໍ່ຂຸນຮາມຄຳແຫງມະຫາລາດ ຜູ້ປະດິດອັກສອນໄທ ແຕ່ສະຖຽນລະພາບຂອງອານາຈັກໄດ້ອ່ອນແອລົງພາຍຫຼັງການສະຫວັນຄົດຂອງພຣະອົງ ລາຊະສະໄໝພະຍາລິໄທມີການປ່ຽນຮູບແບບການປົກຄອງມາເປັນທຳມະລາຊາ ຈາກການຮັບອິດທິພົນຂອງສາສະໜານິກາຍເຖລະວາດແບບລັງກາວົງ ອານາຈັກສຸໂຂໄທເສື່ອມລົງແລະຕົກເປັນເມືອງຂຶ້ນຂອງອານາຈັກອະຍຸດທະຍາ
ພູມປະເທດ ພູມອາກາດແລະສິ່ງແວດລ້ອມ.
ປະເທດໄທຕັ້ງຢູ່ກາງຄາບສະໝຸດອິນໂດຈີນໃນອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ແລະຍັງຢູ່ບົນຄາບສະໝຸດມະລາຍູນຳ ຢູ່ລະຫວ່າງລະຕິຈູດ 5° ເຖິງ 21° ເໜືອ ແລະລອງຕິຈູດ 97° ເຖິງ 106° ຕາເວັນອອກ ປະເທດໄທມີພື້ນທີ່ 512,115 ຕາລາງກິໂລແມັດ ເປັນອັນດັບທີ່ 51 ຂອງໂລກແລະອັນດັບທີ່ 3 ຂອງອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ຮອງຈາກປະເທດອິນໂດເນເຊຍແລະມຽນມາ
ປະເທດໄທມີລັກສະນະພູມິປະເທດທີ່ຫຼາກຫຼາຍ ພາກເໜືອເປັນພື້ນທີ່ພູເຂົາສູງສະຫຼັບຊັບຊ້ອນ ຈຸດທີ່ສູງທີ່ສຸດໃນປະເທດໄທຄື ດອຍອິນທະນົນ ປະມານ 2,565 ແມັດເໜືອລະດັບນ້ຳທະເລ ຮວມທັ້ງຍັງປົກຄຸມດ້ວຍປ່າໄມ້ອັນເປັນຕົ້ນນ້ຳສຳຄັນຂອງປະເທດ ພາກຕາເວັນອອກສຽງເໜືອສ່ວນໃຫຍ່ເປັນພື້ນທີ່ຂອງທີ່ຣາບສູງໂຄລາດສະພາບຂອງດິນຄ່ອນຂ້າງແຫ້ງແລ້ງແລະບໍ່ຄ່ອຍຕໍ່ການເພາະປູກ ພາກກາງເປັນພື້ນທີ່ຣາບລຸ່ມນ້ຳທ່ວມເຖິງ ມີແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາ ແມ່ນ້ຳໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນປະເທດເຊິ່ງເກີດຈາກແມ່ນ້ຳປິງແລະແມ່ນ້ຳນ່ານທີ່ໄຫຼມາບັນຈົບກັນທີ່ປາກນ້ຳໂພ ຈັງຫວັດນະຄອນສະຫວັນ ເຮັດໃຫ້ພາກກາງເປັນພາກທີ່ອຸດົມສົມບູນທີ່ສຸດ ແລະຖືໄດ້ວ່າເປັນແຫຼ່ງປູກເຂົ້າທີ່ສຳຄັນແຫ່ງໜຶ່ງຂອງໂລກ ພາກໃຕ້ເປັນສ່ວນນຶ່ງຂອງຄາບສະໝຸດໄທ-ມະລາຍູ ຂະໜາບດ້ວຍທະເລທັງສອງດ້ານ ມີຈຸດທີ່ແຄບລົງ ນະ ຄໍຄອດກະ ແລ້ວຂະຫຍາຍໃຫຍ່ເປັນຄາບສະໝຸດມະລາຍູ ທະເລສາບສົງຂາເປັນທະເລສາບທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງປະເທດໄທ ສ່ວນພາກຕາເວັນຕົກເປັນຫຸບເຂົາແລະແນວເທືອກເຂົາເຊິ່ງພາດຕົວມາຈາກທາງຕາເວັນຕົກຂອງພາກເໜືອ
ແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາແລະແມ່ນ້ຳຂອງຖືເປັນແຫຼ່ງກະເສດຕະກຳທີ່ສຳຄັນຂອງປະເທດໄທ ການຜະລິດຂອງພາກອຸສາຫະກຳການກະເສດຕ້ອງອາໄສຜົນຜະລິດທີ່ເກັບກ່ຽວໄດ້ຈາກແມ່ນ້ຳທັງສອງແລະສາຂາ ອ່າວໄທມີພື້ນທີ່ປະມານ 320,000 ຕາລາງກິໂລແມັດ ຮອງຮັບນ້ຳເຊິ່ງໄຫຼມາຈາກແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາ ແມ່ນ້ຳແມ່ກອງ ແມ່ນ້ຳບາງປະກົງແລະແມ່ນ້ຳຕາປີ ຖືເປັນແຫຼ່ງດຶງດູດນັກທ່ອງທ່ຽວ ເນື່ອງຈາກນ້ຳຕື້ນໃສຕາມແນວຊາຍຝັ່ງຂອງພາກໃຕ້ແລະຄໍຄອດກະ ນອກຈາກນີ້ ອ່າວໄທຍັງເປັນສູນກາງທາງອຸສາຫະກຳຂອງປະເທດ ເພາະມີທ່າເຮືອຫຼັກທີ່ສັດຕະຫີບ ຖືໄດ້ວ່າເປັນປະຕູທີ່ຈະນຳໄປສູ່ທ່າເຮືອອື່ນໆ ໃນບາງກອກ ພາກໃຕ້ມີບ່ອນທ່ອງທ່ຽວເຊິ່ງດຶງດູດນັກທ່ອງທ່ຽວຫຼາຍຕັ້ງແຕ່ຈັງຫວັດພູເກັດ ຈັງຫວັດກະບີ່ ຈັງຫວັດລະນອງ ຈັງຫວັດພັງງາ ຈັງຫວັດຕັງ ແລະໝູ່ເກາະຕາມແນວຊາຍຝັ່ງຂອງທະເລອັນດາມັນ
ພູມິອາກາດຂອງໄທເປັນແບບເຂດຮ້ອນ ຫຼື ແບບສະວັນນາ ມີອຸນຫະພູມ ສະເລ່ຍ 18-34°C ແລະມີປະລິມານຝົນຕົກສະເລ່ຍຕະຫຼອດປີກວ່າ 1,500 ມິລລິແມັດ ສາມາດແບ່ງໄດ້ເປັນ 3 ລະດູການ ຄື ລະຫວ່າງເດືອນກຸມພາຮອດເດືອນເມສາເປັນລະດູຮ້ອນ ລະຫວ່າງເດືອນພຶດສະພາຮອດເດືອນຕຸລາເປັນລະດູຝົນ ປະເທດໄທໄດ້ຮັບອິດທິພົນຈາກລົມມໍລະສຸມຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ຈາກທະເລຈີນໃຕ້ແລະພາຍຸໝຸນເຂດຮ້ອນ ສ່ວນໃນເດືອນພະຈິກຮອດກາງເດືອນມີນາເປັນລະດູໜາວ ປະເທດໄທໄດ້ຮັບອິດທິພົນລົມມໍລະສຸມຕາເວັນສຽງເໜືອຈາກປະເທດຈີນ ສ່ວນພາກໃຕ້ມີສະພາບອາກາດແບບປ່າດົງດິບ ເຊິ່ງມີອາກາດຮ້ອນຊື້ນຕະຫຼອດທັງປີ ແບ່ງໄດ້ເປັນ 2 ລະດູຄື ລະດູຝົນແລະລະດູຮ້ອນ ໂດຍທະເລຝັ່ງຕາເວັນອອກ ລະດູຮ້ອນເລິ່ມຕັ້ງແຕ່ເດືອນພຶດສະພາຮອດເດືອນກັນຍາ ແລະທະເລຝັ່ງຕາເວັນຕົກ ລະດູຮ້ອນເລິ່ມຕັ້ງແຕ່ເດືອນພະຈິກຮອດເດືອນເມສາ
ປະເທດໄທມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍທາງຊີວະພາບຂອງທັງພືດແລະສັດຢູ່ຫຼາຍ ອັນເປັນຣາກຖານອັນມັ່ນຄົງຂອງການຜະລິດໃນພາກກະເສດຕະກຳແລະປະເທດໄທມີໝາກໄມ້ເມືອງຮ້ອນຫຼາກຊະນິດພື້ນທີ່ຮາວ 29% ຂອງປະເທດເປັນປ່າໄມ້ ຮວມໄປເຖິງພື້ນທີ່ປູກຍາງພາລາແລະກິດຈະກຳປູກປ່າບາງແຫ່ງ ປະເທດໄທມີເຂດຮັກສາພັນສັດປ່າກວ່າ 50 ແຫ່ງ ເຂດຫ້າມລ່າສັດປ່າອີກ 56 ແຫ່ງ ໂດຍພື້ນທີ່ 12% ຂອງປະເທດເປັນອຸດທະຍານແຫ່ງຊາດ (ປະຈຸບັນມີ 110 ແຫ່ງ) ແລະອີກເກືອບ 20% ເປັນເຂດປ່າສະຫງວນ ປະເທດໄທມີພືດ 15,000 ສະປີຊີ ຄິດເປັນ 8% ຂອງສະປີຊີພືດທັງໝົດບົນໂລກ ໃນປະເທດໄທ ພົບນົກ 982 ຊະນິດ ນອກຈາກນີ້ຍັງເປັນຖິ່ນທີ່ຢູ່ຂອງສັດສະເທີນນ້ຳສະເທີນບົກ ນົກ ສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມ ແລະສັດເລື້ອຍຄານກວ່າ 1,715 ສະປີຊີເຊິ່ງມີການບັນທຶກ
ເສດຖະກິດ.
ປະເທດໄທມີເສດຖະກິດແບບປະສົມ ມີລາຍໄດ້ຫຼັກຈາກອຸດສາຫະກຳ ການສົ່ງອອກສິນຄ້າແລະການບໍລິການ ການທ່ອງທ່ຽວ ການບໍລິການ ກະເສຕະກຳແລະຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດ. ປະເທດໄທແມ່ນປະເທດທີ່ມີມູນຄ່າການສົ່ງອອກເປັນອັນດັບທີ 24 ຂອງໂລກ ແລະມີມູນຄ່າການນຳເຂົ້າເປັນອັນດັບທີ 23 ຂອງໂລກ. ຕະຫຼາດນຳເຂົ້າສິນຄ້າໄທທີ່ສຳຄັນ ໄດ້ແກ່ ຍີ່ປຸ່ນ ຈີນ ສະຫະລັດອາເມລິກາ ມາເລເຊຍ ສະຫະລັດອາຫຼັບເອມິເລດ ສິງກະໂປ ໄຕ້ຫວັນ ເກົາຫຼີໃຕ້ ຊາອຸດິອາລະເບຍ ແລະອິນໂດເນເຊຍ. ຂໍ້ມູນໃນເດືອນກຸມພາ ຄ.ສ. 2009 ປະເທດໄທສົ່ງອອກສິນຄ້າກວ່າ 406,990 ລ້ານບາດ ໂດຍສິນຄ້າສົ່ງອອກທີ່ສຳຄັນ ໄດ້ແກ່ ເຄື່ອງຈັກ 141,401 ລ້ານບາດ ອາຫານ 52,332 ລ້ານບາດ ສິນຄ້າອຸດສາຫະກຳ 45,959 ລ້ານບາດ ແລະມີມູນຄ່າການນຳເຂົ້າປະມານ 285,965 ລ້ານບາດ ໂດຍສິນຄ້ານຳເຂົ້າທີ່ສຳຄັນ ໄດ້ແກ່ ເຄື່ອງຈັກ 113,421 ລ້ານບາດ ນ້ຳມັນແລະເຊື້ອເພີງ 50,824 ລ້ານບາດ ແລະເຄມີພັນ 46,376 ລ້ານບາດ ມີມູນຄ່າການຄ້າສຸທທິ 121,025 ລ້ານບາດ.
ຢ່າງໃດກໍດີ ແຮງງານສ່ວນໃຫຍ່ຂອງໄທຢູ່ໃນພາກກະເສຕະກຳ ໂດຍມີເຂົ້າເປັນພືດເສດຖະກິດຫຼັກທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດຂອງປະເທດ ແລະຖືໄດ້ວ່າເປັນປະເທດເຊິ່ງສົ່ງອອກເຂົ້າເປັນອັນດັບ 1 ຂອງໂລກດ້ວຍສັດສ່ວນການສົ່ງອອກຄິດເປັນຮ້ອຍລະ 36 ຂອງໂລກ. ປະເທດໄທມີພື້ນທີ່ເຊິ່ງເໝາະຕໍ່ການເພາະປູກກວ່າ 27.25% ເຊິ່ງໃນຈຳນວນນີ້ກວ່າ 55% ໃຊ້ສຳລັບການປູກເຂົ້າ. ສ່ວນພືດຜົນທາງການກະເສດອື່ນ ໆ ໄດ້ແກ່ ຢາງພາລາ ຜັກແລະໝາກໄມ້ຕ່າງ ໆ ລວມໄປເຖິງມີການເພາະລ້ຽງປະສຸສັດ ເຊ່ນ ງົວ ໝູ ເປັດ ໄກ່ ສັດນ້ຳທັງປານ້ຳຈືດ ປານ້ຳເຄັມໃນກະຊັງ ການເຮັດນາກຸ້ງ ການລ້ຽງຫອຍ ລວມໄປເຖິງການປະມົງທາງທະເລ. ເນື່ອງຈາກປະເທດໄທມີຄວາມອຸດົມສົມບູນດ້ານພືດພັນທັນຍາຫານຕະຫຼອດປີ ຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າເປັນແຫຼ່ງຜະລິດອາຫານທີ່ສຳຄັນຂອງໂລກ ແລະເປັນຜູ້ສົ່ງອອກອາຫານລາຍໃຫຍ່ຂອງໂລກເປັນອັນດັບທີ 5.
ວິທະຍາສາດແລະເຕັກໂນໂລຊີ.
ໄດ້ມີການບັນຈຸແຜນການໃຊ້ແລະພັດທະນາວິທະຍາສາດແລະເຕັກໂນໂລຊີນັບຕັ້ງແຕ່ແຜນພັດທະນາເສດຖະກິດແລະສັງຄົມແຫ່ງຊາດ ໄລຍະທີ 5 (ຄ.ສ. 1982-1986) ເປັນຕົ້ນມາ. ແຕ່ໃນຂະນະນັ້ນຍັງພໍ້ວ່າມີອຸປະສັກດ້ານສະໝັດຖະພາບຂອງປະເທດໃນດ້ານວິທະຍາສາດແລະເຕັກໂນໂລຊີຂອງປະເທດຍັງບໍ່ເຂັ້ມແຂງ ຈົນເຖິງແຜນພັດທະນາເສດຖະກິດແລະສັງຄົມແຫ່ງຊາດ ໄລຍະທີ 6 (ຄ.ສ. 1987-1991) ຈຶ່ງໄດ້ຈັດແຜນພັດທະນາວິທະຍາສາດແລະເຕັກໂນໂລຊີໃຫ້ເປັນ 1 ໃນ 10 ຂອງແຜນ ເພື່ອພັດທະນາຂີດຄວາມສາມາດດ້ານການຜະລິດແລະການແປຮູບສິນຄ້າ.
ພະບາດສມເດັດພະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວຊົງໄດ້ຮັບພະສະໄໝຍານາມວ່າ "ພະບິດາແຫ່ງວິທະຍາສາດໄທ" ຈາກການທີ່ໄດ້ຊົງຄຳນວນສຸລິຍຸປະລາຄາເຕັມດວງ 18 ສິງຫາ ຄ.ສ. 1868 ຢ່າງແມ່ນຍຳ ເມື່ອວັນທີ 14 ເມສາ ຄ.ສ. 1982 ໂດຍລັດຖະບານກຳໜົດໃຫ້ວັນທີ 18 ສິງຫາ ຂອງທຸກປີເປັນວັນວິທະຍາສາດແຫ່ງຊາດ.
ໃນປັດຈຸບັນວິທະຍາສາດໄດ້ເຂົ້າມາມີສ່ວນຮ່ວມໃນປະເທດໄທຫຼາຍຂຶ້ນໃນເລື່ອງການແພດ ການຄົມມະນາຄົມ ການສຶກສາ ການສື່ສານເຮັດໃຫ້ວິທະຍາສາດແລະເຕັກໂນໂລຊີຂອງປະເທດໄທກ້າວໜ້າຢ່າງໄວວາ.
ການຄົມມະນາຄົມສ່ວນຫຼາຍໃນປະເທດໄທຈະໃຊ້ການຂົນສົ່ງທາງບົກເປັນຫຼັກ ແມ່ນ ອາໄສລົດແລະລົດຈັກ ທາງຫຼວງສາຍຫຼັກໃນປະເທດໄທ ໄດ້ແກ່ ຖະໜົນພະຫົນໂຍທິນ ຖະໜົນມິຕະພາບ ຖະໜົນສຸຂຸມວິດ ແລະຖະໜົນເພັດກະເສມ. ນອກຈາກນີ້ລະບົບຂົນສົ່ງມວນຊົນຈະມີການບໍລິການຕາມເມືອງໃຫຍ່ຕ່າງໆ ໄດ້ແກ່ ລະບົບລົດເມ ແລະລົດໄຟ ລວມເຖິງລະບົບທີ່ເລີ່ມມີການໃຊ້ງານລົດໄຟລອຍຟ້າ ແລະລົດໄຟໃຕ້ດິນ ແລະໃນຫຼາຍພື້ນທີ່ຈະມີການບໍລິການລົດສອງແຖວ ລວມເຖິງລົດຮັບຈ້າງຕ່າງໆ ໄດ້ແກ່ ຕັກຊີ ເມວເຄື່ອງ ລົດຈັກຮັບຈ້າງ ແລະລົດຕຸກຕຸກ. ໃນອະດີດປະເທດໄທເຄີຍມີການຄົມມະນາຄົມໂດຍໃຊ້ລົດຮາງທີ່ມີລັກສະນະຄ້າຍລົດໄຟ.
ສຳລັບການຄົມມະນາຄົມທາງອາກາດນັ້ນ ປັດຈຸບັນປະເທດໄທໄດ້ເປີດໃຊ້ສະໜາມບິນສຸວັນນະພູມ ເຊິ່ງຖືໄດ້ວ່າເປັນສະໜາມບິນຂະໜາດໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງປະເທດ ໂດຍເປີດຢ່າງເປັນທາງການຕັ້ງແຕ່ວັນທີ 28 ກັນຍາ ຄ.ສ. 2006 ເພື່ອໃຊ້ແທນທີ່ສະໜາມບິນນານາຊາດດອນເມືອງ ສ່ວນການຄົມມະນາຄົມທາງນ້ຳ ໂດຍອາໄສເຮືອເປັນຫຼັກ. ປະເທດໄທມີທ່າເຮືອຫຼັກ ໆ ແມ່ນ ທ່າເຮືອບາງກອກ ຄອງເຕີຍ ແລະທ່າເຮືອແຫຼມສະບັງ.
ການສື່ສານ.
ການສື່ສານໃນປະເທດໄທເດີມໃຊ້ຈົດໝາຍ ໂດຍໄປສະນີໄທເປັນຜູ້ຮັບສົ່ງຈົດໝາຍ ແຕ່ການຂຽນຈົດໝາຍທີ່ຫຼ້າຊ້າຈຶ່ງໄດ້ມີການນຳໂທລະເລກມາໃຊ້ໃນປະເທດໄທ ໂດຍກົມໄປສະນີໂທລະເລກແລະເລີກໃຊ້ໄປແລ້ວໃນປັດຈຸບັນ ໂດຍມີໂທລະສັບແລະໂທລະສານເປັນເຄື່ອງສື່ສານທີ່ສະດວກໄວວາທີ່ສຸດແລະລາຄາປະຫຍັດ ຢ່າງໃດກໍດີຍັງມີອິນເຕີເນັດໃຊ້ເປັນເຄື່ອງສື່ສານຢູ່ກັນບໍ່ໜ້ອຍ.
ການທ່ອງທ່ຽວ.
ການທ່ອງທ່ຽວເຮັດລາຍໄດ້ໃຫ້ກັບປະເທດເປັນສັດສ່ວນສູງເມື່ອທຽບໃສ່ສັດສ່ວນຂອງຫຼາຍໆ ປະເທດໃນທະວີບອາຊີ (ປະມານ 6% ຂອງຈີດີພີ). ນັກທ່ອງທ່ຽວສ່ວນຫຼາຍທີ່ເດີນທາງມາຍັງປະເທດໄທດ້ວຍເຫດຜົນຫຼາຍປະການ ສ່ວນໃຫຍ່ມາທ່ອງທ່ຽວຕາມຊາຍຫາດແລະພັກຜ່ອນ ເຖິງແມ້ນວ່າຈະມີຄວາມບໍ່ສະຫງົບໃນສາມຈັງຫວັດຊາຍແດນພາກໃຕ້ກໍຕາມ ໂດຍແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວທີ່ສຳຄັນໄດ້ແກ່ ບາງກອກ ເມືອງພັດທະຍາ ພາກໃຕ້ຝັ່ງທະເລອັນດາມັນ ແລະຈັງຫວັດຊຽງໃໝ່.
ໃນປີ ຄ.ສ. 2010 ມີນັກທ່ອງທ່ຽວລວມ 15.94 ລ້ານຄົນ ເພິ່ມຂຶ້ນຈາກປີກ່ອນເຖິງຮ້ອຍລະ 12.63 ໂດຍຫຼາຍກວ່າ 1 ໃນ 4 ເປັນນັກທ່ອງທ່ຽວຈາກອາຊຽນກົມການທ່ອງທ່ຽວ. ອີກທັງປະເທດໄທຍັງໄດ້ຮັບສົມຍານາມວ່າ "ສະຫຍາມເມືອງຍິ້ມ" ເຊິ່ງຊາວຕ່າງຊາດຈັດອັນດັບວ່າຄົນໄທມີຮອຍຍິ້ມທີ່ສວຍງາມທີ່ສຸດໃນໂລກໃນຕ້ອນຮັບຊາວຕ່າງຊາດທີ່ມາທ່ຽວໃນປະເທດໄທອີກດ້ວຍ
ການຝຶກສະມາທິໝາຍເຖິງການພັດທະນາຈິຕໃຈໃຫ້ເຂັ້ມແຂງ ໃຫ້ມີສະຕິຮູ້ທຸກອີຣິຍາບົດການເຄື່ອນໄຫວຂອງຕົນຢູ່ຕະຫລອດເວລາ,ເປັນການພັດທະນາຈິດໃຈໃຫ້ເຂັ້ມແຂງ ໃຫ້ມີຄຸນນະພາບ ກ້າໃຫ້ໃນທາງທັມ, ການເຮັດໃຫ້ຈິຕລວມເປັນໜຶ່ງດຽວ ເອີ້ນວ່າສະມາທິ.
໑.ສະມະຖຸະກັມມະຖານ.
ສະມະຖະກັມມະຖານ ກັມມະ ແປວ່າ ການກະທຳ, ຖານ ແປວ່າ ທີ່ຕັ້ງ ໝາຍເຖິງທີ່ຕັ້ງຂອງການຝຶກຈິຕໃຫ້ມີສະມາທິ ທີ່ຕັ້ງຂອງການປະຕິບັດງານ ຄືງານແຫ່ງການຝຶກຈິຕ. ສະມະຖະກັມມະຖານ ມີ ບັນຍັດ ເປັນອາຣົມໃນການປະຕິບັດ ເຊັ່ນ ເວລາຫາຍໃຈເຂົ້າກຳນົດວ່າ "ພຸດ" ຫາຍໃຈອອກກຳນົດວ່າ "ໂທ" ຫລືວິທີການນັບ ເຊັ່ນ
ນັບໃນໃຈໄປເລື້ອຍໆ ຈົນຮອດ ໑໐ ຫລື ກາຍກວ່ານັ້ນ ແລ້ວນັບກັບຄືນໄປມາແບບອານຸໂລມ-ປະຕິໂລມ ເພື່ອລໍ້ໃຫ້ຈິຕສະຫງົບ ໃຫ້ຈິດນິ້ງ ເມື່ອໃດຈິຕນິ້ງ ເອີ້ນວ່າຈິຕມີສະມາທິ.
໒.ວິປັສສນາກັມມະຖານ.
ວິປັສສນາກັມມະຖານ ແປວ່າ ກັມມະຖານເປັນອຸບາຍເຮັດໃຫ້ໃຈເກີດປັນຍາ ຮູ້ແຈ້ງເຫັນຈິງ ຄືເຫັນປັດຈຸບັນ, ຮູບນາມ, ພຣະໄຕຣລັກ, ມັກຄ໌(ຫົນທາງດັບທຸກ), ຜົລແລະ ນິພພານ. ວິປັສສນາກັມມະຖານມີ ປະຣະມັຕຖ໌ເປັນອາຣົມ ໄດ້ແກ່ ຂັນທ໌ ໕, ອາຍະຕະນະ ໑໒, ທາດ ໑໘, ອິນຊີ ໒໒, ອະຣິຍະສັຈ ໔, ປະຕິຈຈະສະມຸບບາດ ໑໒ ຫຍໍ້ໃຫ້ສັ້ນລົງໄດ້ແກ່ ຮູບນາມ ຄື ກາຍກັບໃຈ.
ເຫດໃດຈິ່ງເອີ້ນວ່າ ມີບັນຍັຕ ແລະ ປະຣະມັຕຖ໌ ເປັນອາຣົມ?
ຄຳວ່າ ອາຣົມ(objects) ໝາຍເຖິງສິ່ງທີ່ມາກະທົບທາງຕາ, ຫູ, ດັງ, ລີ້ນ, ກາຍ ແລະ ໃຈ...
ຄຳວ່າ ບັນຍັຕ ໝາຍເຖິງສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນຂອງຈິງ ເປັນພຽງການບັນຍັຕຂື້ນມາ ເຊັ່ນ: ຊື່ຄົນ, ຊື່ລົດ, ຊື່ຕົ້ນໄມ້, ຜູ້ຍິງ, ຜູ້ຊາຍ ແຕ່ຄວາມເປັນຈິງແລ້ວ ບໍ່ແມ່ນຍິງແມ່ນຊາຍ ບໍ່ແມ່ນບຸກຄົນຕົວຕົນ.
ຄຳວ່າ ປະຣະມັຕຖ໌ ໝາຍເຖິງຄວາມຈິງໂດຍທຳມະຊາດ ເຊັ່ນ ບໍ່ວ່າຜູ້ຍິງ ຜູ້ຊາຍ ແຕ່ເປັນພຽງ ອົງປະກອບຂອງທາດ ດິນ, ນ້ຳ, ລົມ, ໄຟ ຫລືເປັນພຽງແຕ່ ຮູບກັບນາມເທົ່ານັ້ນ ນີ້ຄືຄວາມຈິງໂດຍແທ້.
ສາຍເຫດທີ່ວ່າ ສະມະຖະກັມມະຖານ ຖືບັນຍັດເປັນອາຣົມກໍ່ຍ້ອນວ່າ ເວລາຫາຍໃຈເຂົ້າກໍ່ ເອົາຄຳໃດຄຳໜຶ່ງມາບໍຣິກັມໃນໃຈ.ເຊັ່ນພຸດໂທ, ເວລາຍ່າງຈົງກົມ ກໍ່ວ່າພຸດໂທໄປເລື້ອຍໆ ເຊິ່ງບໍ່ໄດ້ກຳໜົດຕາມຄວາມເປັນຈິງຂອງອາການເຄື່ອນໄຫວ.
ສວ່ນວິປັສສນາກັມມະຖານ ແມ່ນການປະຕິບັດແບບເອົາປັດຈຸບັນເປັນອາຣົມ ໝາຍເຖິງກຳນົດເອົາອາການຂອງຄວາມເປັນຈິງທີ່ເກີດຂື້ນເຊັ່ນ: ເວລານັ່ງ ກໍ່ເອົາຈິດ ຄືຄວາມຮູ້ສຶກໄປກຳນົດ ຮູ້ວ່ານັ່ງ ໂດຍໃຊ້ຄຳບໍຣິກັມວ່າ "ນັ່ງໜໍ" ເວລາຢືນກໍ່ເອົາຄຳບໍຣິກັມວ່າ "ຢືນໜໍ", ເວລາຍ່າງ ກຳນົດວ່າ" ຂວາຍ່າງໜໍ, ຊ້າຍຍ່າງໜໍ" ທ່າຍ່າງຈົງກົມທັງໝົດມີ ໖ ທ່າດວ້ຍກັນ ແລະ ນອກຈາກນັ້ນ ອິຣິຍາບົດຍ່ອຍອື່ນ ເຊັ່ນ ຢືນ, ຍ່າງ, ນັ່ງ, ນອນ, ງວກ, ຫລຽວຊ້າຍ ແລຂວາ, ຕລອດຮອດຄວາມຄິດ ເຊັ່ນເວລາຄິດດີ ກໍ່ໃຫ້ເອົາຈິດໄປຕາມຮູ້ ຮູ້ວ່າ "ຄິດໜໍ" ຖ້າຄິດດີ ກໍ່ວ່າ"ຄິດດີໜໍ" ຖ້າຄິດບໍ່ດີ ເປັນອະກຸສົລ ກໍ່ກຳນົດວ່າ " ຄິດເປັນອະກຸສົລໜໍ" ທຸກການເຄື່ອນທັງທາງກາຍ ແລະ ໃຈໃຫ້ມີສະຕິຮູ້ ທັນເອີ້ນວ່າການຮູ້ແຈ້ງຕາມອາຣົມປັດຈຸບັນຂອງສະພາວະຈິຕໃຈ ການກະທຳທຸກຢ່າງທີ່ເກີດຂື້ນໃຫ້ກຳນົດຮູ້.ກາຍເຄື່ອນໄຫວ, ໃຈຮັບຮູ້. ໃຈຄິດໄປ,ໃຈຮູ້ວ່າໃຈຄິດ ນີ້ຄືການຝຶກຈິດແບບວິປັສສນາກັມມະຖານ.
ສຳຫລັບການຝຶກແບບສະມະຖະກັມມະຖານ ເປັນວິທີການຝຶກສະມາທິທີ່ມີມາແຕ່ດົນນານແລ້ວ ກ່ອນພຣະພຸດທະສາສນຈະເກີດຂື້ນ ແລະ ກໍ່ມີໃນສາສນາອື່ນນຳອີກ ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ກ່ອນພຣະພຸດທະເຈົ້າຈະໄດ້ຕັສຮູ້ອະນຸຕຕະຣະສັມມາສັມໂພທິຍານ ເຄີຍສຶກສາແບບສະມະຖະກັມມະຖານນຳລືສີສອງອົງ ຄືທ່ານລືສີ ອາລາລະດາບົດກາລາມະໂຄດ ແລະ ອຸດທະກະດາບົດຣາມະບຸຕ ພຣະພຸດທະອົງໄດ້ບັນລຸທັມພຽງຊານສີ່ ແລະ ສະມາບັດແປດເທົ່ານັ້ນ ຄືສາມາດສະແດງລິດໄດ້ ແຕ່ຍັງບໍ່ທັນແມ່ນຫົນທາງບັນລຸເປັນພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ໝາຍຄວາມວ່າຕອນນັ້ນຍັງເປັນນັກບວຊນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ແຕ່ຫລັງຈາກພຣະອົງໄດ້ໄປປະຕິບັດເອງໂດຍໃຊ້ວິທີ ວິປັສສນາກັມມະຖານຈິ່ງສາມາດຮູ້ແຈ້ງແທງຕລອດ ບັນລຸອະນຸຕຕະຣະສັມມາສັມໂພທິຍານ ຫລືຕັດສະຮູ້ທັມ ເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຍ້ອນວິປັສສນາກັມມະຖານ ແລະ ເປັນວິທີປະຕິບັດທີ່ມີຢູ່ໃນສະເພາະພຣະພຸດທະສາສນາເທົ່ານັ້ນ.
ສະມາທິແມ່ນຫຍັງ?
ຫລາຍຄົນຍັງບໍ່ທັນເຂົ້າໃຈໃນຄວາມໝາຍຂອງຄຳວ່າ "ສະມາທິ". ຄຳວ່າ "ສະມາທິ" ແປວ່າຄວາມຕັ້ງໝັ້ນຂອງຈິຕ ສະພາວະຈິຕທີ່ມີອາການສະຫງົບ ບໍ່ຄິດ ບໍ່ວອກແວກໄປມາ ມີອາຣົມເປັນໜຶ່ງດຽວ.
໑. ຂະນິກະສະມາທິ ຫລື ບໍຣິກັມສະມາທິ: ສະມາທິແບບຊົ່ວຄາວ ຊົ່ວຂະນະ ເປັນອາການຂອງຈິຕທີ່ຍັງບໍ່ທັນໝັ້ນຄົງ ຈິດຍັງກວັດແກວ່ງໄປມາ ເຊັ່ນເວລານັ່ງ ຄາວໜຶ່ງກໍ່ເກີດມີສະມາທິ ຄືມີອາການຮູ້ວ່າ ຈິຕໃຈຢູ່ກັບເນື້ອກັບໂຕ ຢູ່ກັບລົມຫາຍໃຈ ຫລືຄຳບໍຣິກັມ ພຸດໂທ ຫລືການນັບເລກ ຄາວໜຶ່ງກໍ່ຄິດໄປທີ່ອື່ນອີກ.
໒. ອຸປະຈາຣະສະມາທິ: ສະມາທິ ຂັ້ນທີສອງ ທີ່ໜັກແໜ້ນກວ່າຂັ້ນໜຶ່ງ ເປັນສະມາທິກຳລັງຈະກ້າວໄປສູ່ຊານ ສະມາທິໃກ້ຊານ ແຕ່ຍັງບໍຣິກັມລົມຫາຍໃຈເຂົ້າອອກ ຫລືອາການທ້ອງພອງຍຸບ ເປັນປະຕິພາກນິມິຕເປັນອາຣົມ.
໓. ອັປປະນາສະມາທິ: ເປັນສະມາທິຂັ້ນເລິກ ຂັ້ນຈິຕນິ້ງທີ່ສຸດ ຂັ້ນມະຫາກຸສົລ ສະຫງົບ ເປັນຂັ້ນຂອງການໄດ້ຊານ ເປັນຂັ້ນທີ່ວິປັສສນາຍານເກີດຂື້ນ ມີພະລັງມະຫາສານ ສາມາດຕິດຕໍ່ກັບໂລກວິນຍານໄດ້ ສາມາດເຂົ້າເຖິງອັປປະນາຊານ.
ໃນຂັ້ນຂອງສະມາທິນີ້ ວິປັສສນາກັມມະຖານມັກໃຊ້ພຽງແຕ່ ຂັ້ນທີສອງ ຄືອຸປະຈາຣະສາມາທິ ຄືສະມາທິທີ່ບໍ່ນິ້ງປານໃດ ແຕ່ສາມາດຮັບຮູ້ສະພາວະທັມທຸກຢ່າງທີ່ເກີດຂື້ນ ແລ້ວກຳໜົດເອົາສະພາວະທັມນັ້ນເປັນອາຣົມ ເພື່ອການຮູ້ແຈ້ງ. ແຕ່ສະມະຖະກັມມະຖານຈະມັກໃຊ້ສະມາທິຂັ້ນສາມ ເພື່ອເຂົ້າເຖິງຊານ ສະມາບັດ ນັກປະຕິບັດແບບສະມະຖະກັມມະຖານ ເມື່ອປະຕິບັດເຖິງຂັ້ນສຸດຍອດ ສາມາດສະແດງລິດໄດ້ ແຕ່ບໍ່ສາມາດເຂົ້າເຖິງພຣະນິພພານ ເມື່ອດັບຂັນໄປ ຮອດແຕ່ພຣົມມະໂລກ ຄືໄປອຸບັດຢູ່ໃນຊັ້ນພຣົມ ແຕ່ການປະຕິບັດແບບວິປັສສນາກັມມະຖານ ເປັນຫົນທາງໂດຍກົງ ທີ່ຈະນຳໄປສູ່ການຮູ້ແຈ້ງຄືການຕັດສະຮູ້ ແລ້ວເຂົ້າເຖິງກະແສພຣະນິພພານ. ແຕ່ວ່າ ຖ້ານັກປະຕິບັດແບບສະມະຖະກັມມະຖານ ເມື່ອໄດ້ຊານສະມາບັດຕ່າງໆແລ້ວ ພິຈາຣະນາປະຣະມັຕຖ໌ເປັນອາຣົມ ຍົກຈິຕຂື້ນສູ່ວິປັສສນາຍານ ກໍ່ຈະສາມາດເຂົ້າເຖິງພຣະນິພພານໄດ້.
ທຸກຄົນສາມາດເຂົ້າເຖິງກະແສແຫ່ງພຣະນິພພານໄດ້ ທັງນັກບວດ ແລະ ຄະຣາວາດ (ຖ້າຢາກໃຫ້ການປະຕິບັດກ້າວໜ້າຕ້ອງຖືສີລແປດ)ເພາະວ່າທຸກຄົນມີອົງປະກອບຂອງຮ່າງກາຍຕົວຕົນອັນດຽວກັນ ຄືຮູບກັບນາມຫລືການກັບໃຈ ແລະ ມີອຸປະກອນການຝຶກສະມາທິຄືກັນ ຕ່າງແຕ່ວ່າໃຜຈະໃຊ້ວິທີໃດໃຫ້ເໝາະສົມຂື້ນຢູ່ກັບວ່າໃຜປະຕິບັດ ແລະ ຝຶກຝົນຕົນເອງ ແລະ ສັ່ງສົມປາຣະມີມາຫລາຍນ້ອຍພຽງໃດເທົ່ານັ້ນ.
ວິປັສສນາກັມມະຖານ ເໝາະສົມກັບທຸກຄົນ ທຸກເພດທຸກໄວ ສວ່ນສະມະຖະມີວິທີການຝຶກຫລາຍແບບ ອັນມີອາຣົມກັມມະຖານ ໔໐ ຫ້ອງເປັນເຄື່ອງມີໃນການປະຕິບັດ ໃຫ້ແທດເໝາະກັບນິໄສ ຈາຣິຕຂອງຄົນ. ສວ່ນວິປັສສນາ ສາມາດຝຶກໄດ້ຕລອດເວລາ ທຸກອິຣິຍາບົດການເຄື່ອນໄຫວ ເພາະວ່າເອົາສະຕິໄປກຳໜົດທຸກອາການເຄື່ອນໄຫວທາງກາຍ ແລະ ໃຈນັ້ນໆທີ່ເກີດຂື້ນ.
ແຮ່ທາດ ແມ່ນ ວັດຖຸທຳມະຊາດ ທີ່ປະກອບເປັນຮູບຮ່າງຂຶ້ນ ໃນ ຂະບວນການທຳມະຊາດທາງທໍລະນີສາດ ມີ ໂຄງສ້າງປະລະມະນູທີ່ມີລະບຽບສູງ, ມີ ຄຸນລະສະນະທາງເຄມີ ແລະ ວັດຖຸສະເພາະໂຕ. ໃນນີ້ ກ້ອນຫີນ ທົ່ວໄປ ແມ່ນ ວັດຖຸທີ່ປະກອບຂຶ້ນ ໂດຍ ຫຼາຍໆແຮ່ທາດ ເຊິ່ງບໍ່ມີຄຸນລະສະນະສະເພາະ ທາງເຄມີໃດໜຶ່ງ. ແຮ່ທາດ ມີ ທັງທີ່ປະກອບໂດຍ ມູນທາດ ບໍ່ສັບສົນ ເຊັ່ນ ເກືອ ໄປຈົນຮອດ ຊີລີເຄດ ທີ່ມີເປັນຫຼາຍພັນຮູບຮ່າງ.
ປະເທດລາວ ກໍ່ຖືໄດ້ວ່າເປັນປະເທດໜຶ່ງ ທີ່ມີແຮ່ທາດຫຼາຍປະເພດ ເຊັ່ນ ຄຳ, ເງິນ, ທອງ, ກົ່ວ, ຊືນ, ບົກຊິດ ແລະອື່ນໆ.​ ເຖິງແມ່ນວ່າ ການຂຸດຄົ້ນບັນດາແຮ່ທາດເຫຼົ່ານີ້ ມານຳໃຊ້ ຈະມີການມາແຕ່ດົນນານແລ້ວ ແຕ່ ການຂຸດຄົ້ນແບບອຸດສາຫະກຳ ຫາ ກໍ່ເກີດຂຶ້ນ ແລະ ພັດທະນາໃນໄລຍະຫຼັງ. ເວົ້າໄດ້ວ່າ ອຸດສາຫະກຳບໍ່ແຮ່ ຢູ່ ລາວ ເລີ່ມຈາກການໃຫ້ສຳປະທານບໍລິສັດຕ່າງປະເທດເຂົ້າມາເຮັດທຸລະກິດຂຸດຄົ້ນແຮ່ທາດ ແຕ່ ກາງຊຸມປີ 90. ປະຈຸບັນ ປະເທດອົສຕຣາລີ ແມ່ນ ປະເທດທີ່ປະສົບຜົນສຳເລັດສູງສຸດ ໃນ ການລົງທຶນຕໍ່ກັບອຸດສະຫະກຳບໍ່ແຮ່ຢູ່ ປະເທດລາວ ບໍ່ວ່າທັງ ໃນດ້ານປະລິມານ, ປະສິດທິພາບ ແລະ ຜົນກຳໄລ.
ພຣະເຢຊູ ຫຼື ເຢຊູແຫ່ງນາຊາເຣັດ (Jesus of Nazareth) (ເກີດເມື່ອ ປະມານ 6–4 ປີ ກ່ອນ ຄ.ສ.) ເປັນຄົນຢິວ ແລະ ເປັນ ສາດສະດາຂອງສາດສະໜາຄຣິສຕ໌. ຊາວຄຣິດ ເອີ້ນພະເຢຊູແຫ່ງນາຊາເຣັດວ່າ ພະເຢຊູຄຣິສຕ໌ (Jesus Christ) ແລະຖືວ່າພຣະອົງເປັນ ພຣະຜູ້ປົກປ້ອງ ເປັນພຣະບຸດຂອງ ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ.
ຄຳວ່າ "ເຢຊູ" ມາຈາກຄຳໃນ ພາສາເກຣັກທີ່ວ່າ "Ιησους" [Iēsoûs] ເຊິ່ງມາຈາກ ຄຳວ່າ [ເຢຊູອາ] ໃນ ພາສາອາຣາເມັກອີກເທື່ອໜຶ່ງ. ຊາວຄຣິສຕ໌ອາຣັບ ເອີ້ນພຣະເຢຊູວ່າ "ຍາຊູ" ຕາມພາສາຊີເຣຍ, ສ່ວນຊາວມຸສລິມອາຣັບ ເອີ້ນວ່າ "ອີຊາ" ມີຄວາມໝາຍວ່າ "ພະຜູ້ຊ່ວຍໃຫ້ລອດ" (ພາສາອັງກິດ: The Saviour ຂຽນແບບອາເມລິກາ ແມ່ນ Savior).
ໄວເດັກ.
ປະສູດເມື່ອ 4 ປີກ່ອນ ຄສ ໃນເມືອງນາຊາເຣັດ ແຂວງກາລິເລ, ຍິງພົມມະຈາຣີຊື່ວ່າມາຣິອາ ໄດ້ຫມັ້ນໝາຍໄວ້ແລ້ວກັບຊາຍຄົນຫນຶ່ງຊື່ໂຢເຊບ ກ່ອນທີ່ທັງສອງໄດ້ຢູ່ກິນຮ່ວມກັນ ນາງໄດ້ຕັ້ງທ້ອງດ້ວຍລິເດດຂອງພຣະວິນຍານບໍລິສຸດເຈົ້າ
ຄຳພີໄບເບິນສະບັບພາສາເດັນມາກ ພິມ ຢູ່ ນະຄອນໂຄເພັນຮາເກັນ ໃນປີ ຄ.ສ. 1550 ຈຳນວນ 3,000 ເຫຼັ້ມ
ພະຄຳພີ (Bible) ພະຄຣິສຕ໌ທຳຄຳພີ ເປັນປຶ້ມບອກເລື່ອງກ່ຽວກັບ ພະເຈົ້າ, ມະນຸດ, ຄວາມບາບ ແລະ ແຜນານ ຂອງ ພະເຈົ້າ ໃນການຊ່ວຍມະນຸດຊາດ ໃຫ້ລອດພົ້ນຈາກຄວາມພິນາດ ອັນເນື່ອງມາຈາກຄວາມບາບ ສູ່ຊີວິດນິລັນ. ເປັນໜັງສືທີ່ບັນທຶກ ຫຼັກທຳຄຳສອນ ຂອງ ສາດສະໜາຄຣິສຕ໌ ແລະ ບາງເຫຼັ້ມ ກໍ່ມີພື້ນຖານ ມາຈາກຫຼັກຄຳສອນ ຂອງ ສາດສະໜາຢູດາຍຂອງຄົນຢິວ. ນອກຈາກນີ້ ຊາວຄຣິສຕ໌ ຍັງເອີ້ນພະຄຳພີນີ້ ດ້ວຍຊື່ອື່ນໆ ເຊັ່ນ ຄຳເວົ້າຂອງພະເຈົ້າ (Word of God) ປຶ້ມດີ (Good Book) ແລະ ຄຳພີສັກສິດ (Holy Scripture)
ພຣະສັນຍາໃຫມ່.
[https://www.nawf.or.kr/ 구리재난지원금신청] [http://lasierra.kr/ 관악구재난지원금신청] [https://kiria.kr/ 네이버한자필기입력기] [https://k005.tistory.com/ 2022년개별공시지가조회]
[http://heavensoft.co.kr/ 2022년공동주택공시가격] [http://www.ulsanpilates.co.kr/ 3차방역지원금신청] [http://www.bestghp.co.kr/ 소상공인3차방역지원금신청]
ທ່ານ ບຸນຍັງ ວໍລະຈິດ ເກີດເມື່ອວັນທີ 15 ສິງຫາ 1937 ທີ່ບ້ານນາ, ເມືອງທ່າປາງທອງ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ.
2. https://web.archive.org/web/20190508182628/https://www.tholakhong.com/2016/01/blog-post_68.html
ສຳປະສິດຈິນີ (ຄຳເຄົ້າ: ສັມປສິທທ໌ຈິນີ, ພາສາອັງກິດ:Gini coefficient ຫຼື Gini's coefficient) ແມ່ນ ບັນທັດຖານວັດແທກ ຄວາມບໍ່ສະເໝີພາບ ຂອງ ການແບ່ງປັນລາຍໄດ້ໃນສັງຄົມ. ສຳປະສິດດັ່ງກ່າວ ຖືກສະເໜີຂຶ້ນ ໂດຍ ນັກສະຖິຕິຄົນອິຕາລີໃນ ປີ 1936 ໂດຍ ອີງໃສ່ ເສັ້ນໂຄງລໍເຣັນ. ນອກຈາກ ຄວາມບໍ່ສະເໝີພາບຂອງການແບ່ງປັນລາຍໄດ້ ສຳປະສິດດັ່ງກ່າວ ຍັງຖືກໃຊ້ໃນການວັດແທກ ອື່ນໆ ເຊັ່ນ ຄວາມຮັ່ງມີ, ການຊົມໃຊ້ພະລັງງນອີກ.
ໂດຍຫຍໍ້.
ຂອບເຂດ ຂອງ ສຳປະສິດຈິນີ ແມ່ນ ແຕ່ 0 ຫາ 1.​ ຄ່າສຳປະສິດຈິນີ ຈະເທົ່າ 0​ ໃນສະພາບທີ່ ຄວາມສະເໝີພາບສົມບູນ (ໝາຍຄວາມວ່າ ລາຍໄດ້ທຸກໆຄົນເທົ່າກັນ)ແລະ ຈະຫຍັບໃກ້ 1 ຂຶ້ນ ເມື່ອ ຄວາມບໍ່ສະເໝີພາບສູງຂຶ້ນ.
ດອກເບ້ຍ ແມ່ນຄ່າຕອບແທນ ໃນການຢຶມ (ກູ້)ເງິນ. ຈຳນວນເງິນທີ່ໃຫ້ກູ້ ເອີ້ນວ່າ ຕົ້ນ, ໃນນີ້ ດອກເບ້ຍ ຈະເທົ່າກັບ ອັດຕາດອກເບ້ຍ ຄູນໃຫ້ ຕົ້ນ.
ໃນເສດຖະສາດ ດອກເບ້ຍ ຖືກເຂົ້າໃຈວ່າ ແມ່ນ ລາຄາ ຂອງ ເງິນ, ສະນັ້ນ ມັນກໍ່ຕ້ອງຂຶ້ນ ກັບ ຫຼັກເກນ ການສະໜອງ ແລະ ຄວາມຕ້ອງການ. ການພະຍາຍາມ ຄວບຄຸມອັດຕາດອກເບ້ຍ ໂດຍ ການພິມເງິນເປັນເທື່ອທຳອິດ ແມ່ນ ເຮັດໂດຍ ທະນາຄານກາງຝຣັ່ງ ໃນ ປີ 1847.
ດອກເບ້ຍພື້ນຖານ.
ໃນນີ້​ "A" ແມ່ນ ມູນຄ່າດອກເບ້ຍ, "P" ແມ່ນ ຕົ້ນ, "r" ແມ່ນ ອັດຕາດອກເບ້ຍເປັນເປີເຊັນ ຫຼື ສ່ວນຮ້ອຍ ຕໍ່ເວລາກຳໜົດ, ແລະ "n" ແມ່ນ ຈຳນວນໄລຍະເວລາກຳໜົດທີ່ຜ່ານໄປ ນັບແຕ່ການກູ້.
ດອກເບ້ຍປະສົມ.
ໃນນີ້ "A", "P", "r" ແລະ "n" ມີຄວາມໝາຍຄືທາງເທິງ.
ອັດຕາດອກເບ້ຍຄົງທີ່ ແລະ ລອຍໂຕ.
ໂດຍທົ່ວໄປ ໃນ ທຸລະກິດຈະນຳໃຊ້ອັດຕາດອກເບ້ຍ ແບບປະສົມ ແຕ່ມັນກໍ່ບໍ່ສະເໝີໄປວ່າ ອັດຕາດອກເບ້ຍ ຈະບໍ່ມີການປ່ຽນແປງ. ອັດຕາດອກເບ້ຍ ແບບທີ່ບໍ່ມີການປ່ຽນແປງຫຼັງຈາກ ຖືກກຳໜົດຂຶ້ນ ເອີ້ນວ່າ ອັດຕາດອກເບ້ຍຄົງທີ່, ແລະ ອັດຕາດອກເບ້ຍ ທີ່ມີການປ່ຽນແປງໂດຍອີງໃສ່ ການເໜັງຕີງຂອງອັດຕາພື້ນຖານໃດໜຶ່ງ ເອີ້ນວ່າ ອັດຕາດອກເບ້ຍລອຍໂຕ.
ອົງສາຖານສິບ (ພາສາອັງກິດ: Decimal degrees) ຖືກນຳໃຊ້ເລື້ອຍ ໃນ ລະບົບຂໍ້ມູນພູມສາດ (ພາສາອັງກິດ: Geographic information systems ຫຼື GIS), ໂປແກມໝາຍແຜນທີ່ເທິງເວັບ ເຊັ່ນ Google Maps, ແລະ ເຄື່ອງມື ຈີພິເອັສ(ພາສາອັງກິດ:GPS) ເພື່ອສະແດງເຖິງ ໂຕປະສານ ຂອງ ເສັ້ນຂະໜານ ແລະ ເສັ້ນແວງ ແທນ ການສແດງ ໂຕປະສານພູມສາດ ໂດຍ ອົງສາ, ນາທີ ແລະ ວິນາທີ(dms).
ໂຕຢ່າງ, ໂຕປະສານພູມສາດ ຕາມ ລະບົບ dms ຂອງ ນະຄອນຫຼວງສະຫະລັດອາເມລິກາ ແມ່ນ "38° 53' 23" ເໜືອ (ອ່ານວ່າ 38 ອົງສາ 53 ນາທີ 23 ວິນາທີ ເໜືອ), 77° 00' 32" ຕາເວັນຕົກ (ອ່ານວ່າ 77 ອົງສາ 00 ນາທີ 32 ວິນາທີ ຕາເວັນຕົກ)". ແຕ່ ໃນລະບົບອົງສາຖານສິບ, ທິດຕາເວັນຕົກ ແລະ ທິດໃຕ້ຈະເປັນຈຳນວນລົບ ແລະ ສູດປ່ຽນ ແມ່ນ (D + M/60 + S/3600), ສະນັ້ນ ໂຕປະສານພູມສາດ ຂອງ ນະຄອນຫຼວງສະຫະລັດອາເມລິກາ ຈະແມ່ນ "38.8898341, -77.0088651".
ເມນແຟຣມ "Honeywell-Bull DPS 7", 1990.
ເມນເຟຣມ ແມ່ນ ຄອມພິວເຕີ ສ່ວນຫຼາຍຖືກໃຊ້ໂດຍ ວິສາຫະກິດຂະໜາດໃຫຍ່ ເພື່ອແລ່ນ ໂປແກມນຳໃຊ້ທີ່ສຳຄັນ, ຫຼື ຈັດການຖານຂໍ້ມູນຂະໜາດໃຫຍ່ ເຊັ່ນ ສະຖິຕິພົນລະເມືອງ,​ທຸລະກິດ, ແລະ ໄປຈົນຮອດ ການຊຳລະທາງການເງິນ..
ໂດຍທົ່ວໄປ ປະຈຸບັນ ຄຳວ່າ ເມນເຟຣມ ຈະໝາຍເຖິງ ບັນດາຄອມພິວເຕີ ທີ່ ໃຊ້ໄດ້ກັບ IBM System/360, ທີ່ຖືກສ້າງຂຶ້ນມາໃຊ້ເປັນເທື່ອທຳອິດ ໃນ ປີ 1965.
ຄຸນລັກສະນະ ຂອງ ເມນເຟຣມ.
ເກືອບທຸກໆ ເມນເຟຣມ ມີຄວາມສາມາດແລ່ນ ຫຼາຍໆ ໂອເອສ (OS) ແລະ ປະຕິບັດງານຄືກັນກັບ ຄອມພິວເຕີນ້ອຍ ເປັນຫຼາຍໆສິບ ຫຼື ຫຼາຍໆຮ້ອຍໜ່ວຍ.
ກູໂກລ (Google) ເປັນຊື່ຂອງ ເວັບໄຊຕ໌ ທີ່ໂດ່ງດັງຈາກການບໍລິການ ອິນເຕີຣ໌ເນັຕ ຫລືເອີ້ນວ່າ ເຄື່ອງມືຄົ້ນຫາຢູ່ໃນອິນເຕີຣ໌ເນັຕ ແລະ ເປັນຊື່ຂອງບໍລິສັດພັດທະນາເວັບໄຊຕ໌ກູໂກລ.
ເວັບໄຊຕ໌ກູໂກລໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມຈາກຜູ້ໃຊ້ ເນື່ອງຈາກຄວາມສາມາໃນການຊອກຫາຂໍ້ມູນໄດ້ຖືກຕ້ອງ ກັບຄວາມຕ້ອງການຂອງຜູ້ໃຊ້ຫລາຍທີ່ສຸດ ແລະ ມີຂໍ້ມູນຂອງດັດຊະນີການຄົ້ນຫາ ຫລາຍກວ່າ ແປດພັນລ້ານເວັບໄຊຕ໌ (ຂໍ້ມູນເມືອ ເມຖຸນາ 2005).
ໃນປະຈຸບັນນີ້ ມີບັນດາຜູ້ໃຊ້ ອິນເຕີຣ໌ເນັຕ ຈຳນວນຫລວງຫລາຍຫລົງໄຫລກັບກູໂກລ ເຖີງຂັ້ນໄດ້ແຕ່ງເພັງອຸທຶດໃຫ້ກັບຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງກູໂກລ
ໄລຍະກໍ່ຕັ້ງ.
ກູໂກລ ກໍ່ຕັ້ງໂດຍແລຣ໌ຣີ ເພຈ(Larry Page) ແລະ ເຊີຣ໌ເກ ບຣິນ(Sergey Brin) ເລິ່ມການພັດທະນາມາຈາກໂຄງການວິໃຈ ເຊີ່ງເປັນວິທະຍານິພົນ ໃນໄລຍະເວລາທີ່ທັງສອງຮຽນລະດັບປະລີນຍາເອກຢູ່ ມະຫາວິທະຍາໄລ ສະແຕນຟອດ ສະຫະລັດອະເມລິກາ ໃນປີ ຄ.ສ. 1996 ໂດຍໃຊ້ຊື່ໂຄງການວ່າ ແບກຮັບ ໂດຍແນໃສ່ເນື້ອໃນໃນການຄົ້ນຫາຂໍ້ມູນໃນອິນເຕິເນັດ ທັງສອງ ເພຈ ແລະ ບຣິນ ໄດ້ຕັດສີນໃຈທົດລອງ ປະສິດທິພາບລະບົບການຄົ້ນຫາຂອງເຂົາເຈົ້າ ເຊີ່ງໄດ້ຈົດທະບຽນຊື່ໂດເມນ Google ເມື່ອວັນທີ່ 15 ກັນຍາ ຄ.ສ. 1997 ພາຍຫລັງໄດ້ໃຊ້ຊື່ ກູໂກລເປັນຊື່ຂອງບໍລິສັດທີ່ໄດກໍ່ຕັ້ງຂື້ນເມື່ອ ຄ.ສ. 1998
ໄລຍະຕໍ່ມາບໍລິສັໄດ້ອະນຸຍາໃຫ້ຜູ້ພັດທະນາໂປຣແກຣມອື່ນໆ ສາມາດເອົາຊອສໂຄດຂອງ ກູໂກລໄປໃຊ້ຕໍ່ໄດ້ ໂດຍໃຊ້ຖານຂໍ້ມູນຈາກກູໂກລ ຕົວຢ່າງບໍລິສັຕ່າງໆ ທີ່ໄດ້ນຳໄປໃຊ້ມີດັ່ງນີ້ ອົງການມອຊຊີລ້າ ຜູ້ພັທະນາເວັບເບຣົາວ໌ເຊີຣ໌ (browser) ໄຟຟອກ ບໍລິສັດແອບເປີນ ຄອມພິວເຕີຣ໌ ຜູ້ພັທະນາເວັບເບຣົາວ໌ເຊີຣ໌ ຊາຟາຮີ ໃຊ້ໃນແມັກຄອມພິວເຕີຣ໌.
ການເຂົ້າສູ່ຕະຫລາຫຸ້ນ ເປັນບໍລິສັດມະຫາຊົນ.
ໃນປີ ຄ.ສ. 2004 ໄດ້ປ່ຽນເປັນເປັນບໍລິສັດມະຫາຊົນ ໂດຍການເຂົ້າສູ່ຕະຫລາຫຸ້ນ ແນດສແດກ (NASDAQ) ໂດຍໃຊ້ດັດຊະນີຊື່ GOOG ຫຸ້ນຂອງກູໂກລໃນໄລຍະທີ່ເປີດ Initial Public Offering (IPO) ມີມູນຄ່າສູງຂື້ນຫລາກວ່າ 200% ໃນເວລາປິດຕະຫລາດຫຸ່ນຂອງມື້ທຳອິດທີ່ໄດ້ປະກາດ (ປຽບທຽບກັບ ໄປ່ຕູ້ ບໍລິສັດຄົ້ນຫາຂໍ້ມູນໃນອິນເຕິເນັດຂອງຈີນ ມູນຄ່າສູງຂື້ນ 354% ໃນເວລາປິດຕະຫລາດຫຸ່ນຂອງມື້ທຳອິດ ວັນທີ່ 5 ສີງຫາ ຄ.ສ. 2005)
ຊື່ Google.
ຊື່ "Google" ມາຈາກຄຳວ່າ "googol" ມີຄວາມຫມາຍທາງເລກຄະນິດເປັນຈຳນວນມະຫາສານ ເທົ່າກັບ ສິບອຍ ຫລືເລກ 1 ແລ້ວມີເລກ 0 ນຳຫລັງອີກຫນື່ງຮ້ອຍໂຕ 10100 ຊື່ນີ້ເພື່ອສະແດງເຖິງເປົ້າຫມາຍຂອງ ບໍລິສັດ ທີ່ຈະບໍລິຫານຂໍ້ມູນຈຳນວນຫລວງຫລາຍ ແຕ່ອີກແຫລ່ງຂ່າວຫນື່ງບອກວ່າຊື່ Google ມາຈາກຄວາມຜິດພາດໃນຕອນທີ່ລົງທະບຽນໂດເມັນເນັມ
ໃນວັນທີ່ 10 ກໍລະກົດ ຄ.ສ. 2005 ກູໂກລໄດ້ຊະນະການຟ້ອງໃນສານ ໃນຄະດີທີ່ມີບໍລິສັດຕ່າງໆ ໄດ້ຕັ້ງຊື່ໃກ້ຄຽງ ໄດ້ແກ່ googkle.com ghoogle.com ແລະ gooigle.com ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ໃຊ້ຫລົງເຂົ້າເວັບໄຊຕ໌ ຂອງຕົນ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເສັຍຫາຍຕໍ່ຊື່ສຽງຂອງກູໂກລ
ການກັບລວບລວມຂໍ້ມູນ.
ກູໂກລໄດ້ລວມຂໍ້ມູນຂອງເວັບໄຊຕ໌ຕ່າງໆ ເຂົ້າໃນຖານຂໍ້ມູນໂດຍໃຊ້ໂປຣແກຣມທີ່ເປີດເວັບໄຊ້ຕ່າງໆດ້ວຍໂຕເອງ ມີຊື່ວ່າສະໄປເດີຣ໌ ຫລື ແມງມູມ (spider, web crawler, robot) ລວມກັບ ອັລກໍຣິທຶມ (Algorism) ສະເພາະ ທີ່ໄດ້ຄິດຄົ້ນໂດຍ ເພຈ ແລະ ບຣິນ ໃນການຈັດລຳດັບຂອງການສະແດງຜົນໃນການຄົ້ນຫາວ່າເວັບໃດຈະມີລຳດັບສູງກວ່າ
ລະບົບຈັດລຳດັບຄວາມກ່ຽວຂ້ອງຂອງແຕ່ລະເວັບຂອງກູໂກລ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ເພຈແລ້ງຄ໌ ຫລືອອັນດັບເວັບ (PageRank) ໄດ້ຈົດສິດທິບັດໃນ ຄ.ສ. 2001
ຮາດແວຣ໌ ຫລື ອຸປະກອນຄອມພິວເຕິຣ໌ ທີ່ໃຊ້ໃນລະບົບຂອງກູໂກລ.
ອ້າງອິງຈາກຂໍ້ມູນຂອງກູໂກລ IPO S-1 ເດືອນ ເມສາ ຄ.ສ. 2004 ອ້າງອິງຈາກ Internet unit of a large financial firm
ບໍລິການຕ່າງໆ ຂອງກູໂກລ.
ນອກຈາກນີ້ກູໂກລກຳລັງພັດທະນາການຄົ້ນຫາລະບົບອື່ນໆ ເຊັ່ນ ຟາຍ ວີດີໂອ ແລະ ການຊອກຫາຂໍ້ມູນໂດຍການສົ່ງຄຳທີ່ຊອກຫາຜ່ານ SMS ຈາກໂທລະສັບ
ພາສາລາວ ແມ່ນພາສາລັດຖະການຂອງ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ. ແລະເປັນພາສາແມ່ຂອງຄົນເຊື້ອຊາດລາວ ທັງຢູ່ພາຍໃນແລະຕ່າງປະເທດ. ພາສາລາວມີວັນນະຍຸດ ມີການປາກເວົ້າໃນພາກຕາເວັນອອກສຽງເໜືອຂອງປະເທດໄທແລະພາກຕາເວັນອອກສຽງເໜືອຂອງປະເທດກຳປູເຈຍ. ທາງລັດຖະບານປະເທດໄທມີການສະໜັບສະໜຸນໃຫ້ເອີ້ນພາສາລາວຖິ່ນໄທວ່າ "ພາສາລາວຖິ່ນອີສານ"
ພາສາລາວສືບທອດມາຈາກ ພາສາໄຕ ຢູ່ພາກໃຕ້ຂອງປະເທດຈີນອ້າງອີງ​ເຊິ່ງເປັນຈຸດດັ່ງເດີມຂອງຫຼາຍພາສາຕ່າງໆ ທີ່ຍັງໃຊ້ແລະເວົ້າຢູ່ໂດຍຫຼາຍຊົນເຜົ່າ. ເນື່ອງຈາກຖືກຄວາມກົດດັນຈາກການຂະຫຍາຍຕົວຂອງອານາຈັກຈີນ, ການບຸກລຸກຂອງຊາວມົງໂກນ ແລະການປູກຝັງທຳນາຫາກິນ, ຄົນໄຕໄດ້ຍົກຍ້າຍລົງມາພາກໃຕ້ສູ່ດິນແດນສຸວັນນະພູມ ຕາມຮິມຝັ່ງແມ່ນ້ຳຂອງ. ການອົບພະຍົບຂອງຊາວໄຕກໍ່ໄດ້ມີກ່າວໄວ້ໃນຕຳນານຂອງເຈົ້າພະຍາ ຂຸນບູລົມລາຊາທິລາດ.
ພະຍັນຊະນະ.
ສຽງສັດທະອັກສອນພະຍັນຊະນະໃນພາສາລາວ (ສຽງແປ) ມີຢູ່ນຳກັນ 21 ສຽງ
ສະລະ.
ສຽງສະລະໃນພາສາລາວແບ່ງອອກເປັນ 3 ຊະນິດແມ່ນ ສະລະດ່ຽວ ສະລະປະສົມ ແລະສະລະເກີນ. ສະກົດດ້ວຍຮູບສະລະພື້ນຖານນຶ່ງໂຕຫຼືຫຼາຍໂຕຮ່ວມກັນ ສະລະດ່ຽວ ຫຼື ສະລະແທ້ ແມ່ນສະລະທີ່ເກີດຈາກຖານພຽງຖານດຽວ ມີທັງໝົດ 18 ສຽງ.
ສະລະປະສົມ.
ສະລະປະສົມ ແມ່ນສະລະທີ່ເກີດຈາກສະລະດ່ຽວສອງສຽງມາປະສົມກັນ. ເກີດການປ່ຽນບ່ອນຂອງລີ້ນໃນລະດັບສູງຫຼຸດລົງສູ່ລະດັບຕ່ຳ. ດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງສາມາດເອີ້ນອີກຊື່ນຶ່ງວ່າ "ສະລະປ່ຽນບ່ອນ" ມີ 3 ສຽງດັ່ງນີ້.
ວັນນະຍຸດ.
ພາສາລາວມີວັນນະຍຸດ 6 ສຽງ ສະແດງໃນຕາລາງດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້. ໃນຄໍລັມເສັ້ນສະແດງຮູບຮ່າງສຽງວັນນະຍຸດ 1 ໝາຍເຖິງລະດັບສຽງຕ່ຳ, 3 ໝາຍເຖິງລະດັບສຽງກາງ, ແລະ 5 ໝາຍເຖິງລະດັບສຽງສູງ.
ລະບົບການຂຽນ.
ອັກສອນລາວ ແມ່ນອັກສອນທີ່ລັດຖະບານລາວຮັບຮອງໃຫ້ໃຊ້ຂຽນພາສາລາວ ເຊິ່ງໃຊ້ເປັນພາສາລາຊະການໃນປັດຈຸບັນ.
ຄຳສັບພາສາລາວມີຮາກເຫງົ້າຈາກຫຼາຍບ່ອນ. ຄຳສັບລາວເດີມ ຫຼື ຄຳສັບລາວແທ້ ໄດ້ພັດທະນາມາຈາກພາສາໄຕບູຮານ (proto-Tai language) ໂດຍພັດທະນາພ້ອມໆ ກັບພາສາໃນຕະກູນພາສາໄຕ (Tai languages) ອື່ນໆ ອັນມີພາສາໄທ ພາສາໂຍນ ພາສາພວນ ພາສາໄທລື້ ຯລຯ ເຊິ່ງບັນດາພາສາເຫຼົ່ານີ້ເຄີຍເປັນພາສາດຽວກັນມາກ່ອນກັບພາສາລາວໃນອະດີດ. ຍ້ອນມີຊົນຊາດອື່ນໆ ທີ່ເວົ້າພາສາຕະກູນມອນ-ຂະເໝນ (Mon-Khmer languages) ຢູ່ລ້ອມຮອບຊົນຊາດລາວ ກໍໄດ້ມີຄຳສັບຈາກພາສາເຫຼົ່ານີ້ອີກ ເຊັ່ນພາສາຂະເໝນບູຮານ. ນອກຈາກນັ້ນ ຍ້ອນພຸດທະສາສະໜາ ພາສາລາວຍັງມີຄຳສັບຈາກພາສາບາລີ ແລະ ພາສາສັນສະກິດອີກ. ຕອນຍຸກສະໄໝປະເທດລາວເປັນຫົວເມືອງຂອງຝຣັ່ງ ກໍໄດ້ມີການຢືມຄຳສັບຝຣັ່ງມາຫຼາຍ. ປັດຈຸບັນ ພາສາລາວມີຄຳສັບຈາກພາສາອັງກິດ ແລະ ພາສາໄທ ຜ່ານສື່ຕ່າງໆ ເຊັ່ນ ຈາກໂທລະພາບ ຮູບເງົາ ປຶ້ມ ຯລຯ.
ພາສາໄທ () ແມ່ນພາສາໄຕພາສານຶ່ງຢູ່ໃນກຸ່ມພາສາໄທ-ກະໄດ ເຊິ່ງເວົ້າໃນປະເທດໄທຢ່າງເປັນທາງການ ມີລັກສະນະຄ້າຍຄືກັບພາສາລາວ.
ພາສາໄທແມ່ນພາສາທີ່ມີລະດັບສຽງຂອງຄຳແນ່ນອນ ຫຼືວັນນະຍຸດເຊັ່ນດຽວກັບພາສາຈີນ ແລະ ອອກສຽງແຍກຄຳຕໍ່ຄຳ. ແມ່ນທີ່ລຳບາກຂອງຊາວຕ່າງຊາດ ເນືອງຈາກການອອກສຽງວັນນະຍຸດອັນເປັນເອກະລັກຂອງແຕ່ລະຄຳ ແລະການສະກົດຄຳທີ່ຊັບຊ້ອນ. ນອກຈາກພາສາໄທທີ່ເວົ້າຢ່າງເປັນທາງການແລ້ວ, ໃນປະເທດໄທມີການໃຊ້ ພາສາທ້ອງຖິ່ນອື່ນນຳ.
ພາສາໄທເປັນພາສາທີ່ພັດທະນາມາຈາກພາສາໄທບູຮານ (ຫຼື ໄຕບູຮານ) ພ້ອມກັບພາສາໄຕອື່ນໆ ເຊັ່ນ ພາສາລາວ ຯລຯ.ອ້າງອີງ​
ພາສາໄທມີສະຫຼະ 9 ໂຕ ໂດຍໃນນີ້ສາມາກແບ່ງອອກເປັນສະຫຼະສັ້ນ ແລະ ສະຫຼະຍາວ
ໄວຍາກອນພາສາໄທມີລັກສະນະຄ້າຍຄືກັບພາສາໄຕອື່ນໆ. ການລຽນປະໂຫຍກໃນພາສາໄທແມ່ນ ຄຳປະທານ-ຄຳກຳມະ-ຄຳປະກອບ (subject-verb-object). ບໍ່ມີການ (tense) ຢ່າງແນ່ນອນຄືບັນດາພາສາເອີລົບ.
ລະບົບຂຽນ.
ອັກສອນໄທແມ່ນອັກສອນທີ່ໃຊ້ຂຽນພາສາໄທ ແລະພາສາກຸ່ມນ້ອຍອື່ນໆ ໃນປະເທດໄທ. ມີພະຍັນຊະນະ 44 ຮູບ ສະຫຼະ 21 ຮູບ ວັນນະຍຸດ 4 ຮູບ ແລະເຄື່ອງໝາຍອື່ນໆ ອີກຈຳນວນໜຶ່ງ. ພະຍັນຊະນະໄທຈະລຽນໂຕໄປຕາມແນວນອນ ແຕ່ຊ້າຍຫາຂວາ. ສ່ວນສະຫຼະຈະຢູ່ໜ້າ ເທິງ ລຸ່ມ ແລະຫຼັງພະຍັນຊະນະປະກອບຄຳແລ້ວແຕ່ຊະນິດຂອງສະຫຼະ.ໃສ່ແຫຼ້ງອ້າງອີງ​
ພາສາອັງກິດ (English, ຄຳເຄົ້າ: ພາສາອັງກລິສ) ແມ່ນພາສາເຢຍລະມັນຕາເວັນຕົກພາສາໜຶ່ງ ອັນມີຕົ້ນກຳເນີດແຕ່ປະເທດອັງກິດ ຈົນປະຈຸບັນນີ້ ມີການເວົ້າກັນທົ່ວໂລກ. ແມ່ນພາສາທາງການ ຢູ່ສະຫະລາຊະອານາຈັກ,ປະເທດອະເມລິກາ ແລະ ຫຼາຍປະເທດໃນໂລກ. ນອກຈາກນີ້​ ຍັງເປັນ ພາສາທຸລະກິດ, ພາສາສື່ສານ ແລະ ພາສາຕ່າງປະເທດທີ່ໜຶ່ງທີ່ໃຊ້ກັນແຜ່ຫຼາຍທີ່ສຸດໃນໂລກພາສາໜຶ່ງ.
ແຜນທີ່ ຂອງ ປະເທດ, ລັດ ທີ່ໃຊ້ພາສາອັງກິດເປັນພາສາລັດຖະການ ຫຼື ພາສາບໍ່ເປັນທາງການຢ່າງແຜ່ຫຼາຍທີ່ສຸດ.
ພາສາອັງກິດແມ່ນພາສາແມ່ທີ່ມີຈຳນວນຜູ້ເວົ້າຫຼາຍທີ່ສຸດເປັນອັນດັບທີ່ 3 ຂອງໂລກ ຮອງລົງມາຈາກພາສາຈີນກາງແລະພາສາແອສະປາໂຍນ.
[http://tongyeongn.kr/ 직업군인대출] [http://namwonn.kr/ 현역군인대출] [http://jwch.kr/ 일용직대출] [http://londonn.kr/ 주부소액대출] [http://rental4u.kr/ 모바일즉시대출]
ພາສາອັງກິດມາຈາກບັນດາອານາຈັກອັງກະໂລ-ຊັກຊັງແຫ່ງເມືອງອັງກິດ ແລະແຫ່ງເມືອງເອກົດຕອນຕະເວັນອອກສຽງໃຕ້ໃນປະຈຸບັນ ຢ່າງໃດກໍ່ດີ ແຕ່ກ່ອນນັ້ນແມ່ນບ່ອນທີ່ຢູ່ພາຍໃຕ້ການປົກຄອງຂອງອານາຈັກນອກແຕມບະລີ.
ພາສາອັງກິດແມ່ນພາສາທີ່ມີການໃຊ້ແຜ່ຫຼາຍທົ່ວແຫຼ່ງຫຼ້າຍ້ອນມາຈາກອິທິພົນໃຫຍ່ຂອງອານາຈັກອັງກິດແຕ່ສະຕະວັດທີ 17 ຫາສະຕະວັດທີ 20 ຊ່ວງກາງ ແລະກໍ່ຂອງອິທິພົນຂອງອາເມລິກາຕັ້ງແຕ່ສະຕະວັດທີ 20 ຊ່ວງກາງ.
ປະເທດອັງກິດ (England, ຄຳເຄົ້າ: ປະເທດອັງກລິສ) ຕັ້ງຢູ່ໃນເອີລົບເໜືອ. ໃຊ້ພາສາອັງກິດເປັນພາສາທາງການ. ມີລອນດອນເປັນນະຄອນຫຼວງ. ແມ່ນສ່ວນໜຶ່ງຂອງສະຫະລາຊະອານາຈັກ. ມີພົມແດນທາງບົກຕິດກັບເອກົດທາງເໜືອ, ການທາງຕາເວັນຕົກ, ທະເລອຽກລັງທາງຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອ, ທະເລເກນຕິກທາງຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້, ແລະທະເລເໜືອທາງຕາເວັນອອກ. ນອກຈາກນີ້ຍັງຕິດກັບຊ່ອງແຄບອັງກິດເຊິ່ງຂັ້ນລະຫວ່າງອັງກິດກັບເອີລົບແຜ່ນດິນໃຫຍ່. ພື້ນທີ່ປະເທດສ່ວນໃຫຍ່ຕັ້ງຢູ່ທາງຕອນກາງແລະໃຕ້ຂອງເກາະບະເລີຕາຍໃຫຍ່ໃນມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕິກເໜືອ. ປະເທດຍັງລວມເຖິງເກາະອື່ນເຊິ່ງນ້ອຍກວ່າອີກປະມານ 100 ເກາະ ເຊັ່ນ ໝູ່ເກາະຊິນລີແລະເກາະໄວ.
ພູມປະເທດສ່ວນຫຼາຍປະກອບດ້ວຍພູຕ່ຳໆ ແລະບ່ອນພຽງ ໂດຍສະເພາະແມ່ນທາງຕອນກາງແລະໃຕ້. ຢ່າງໃດກໍດີ ທາງເໜືອແລະຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ແມ່ນບ່ອນສູງ. ມີວິນເຊສະເຕີເປັນນະຄອນຫຼວງເກົ່າຈົນເທົ້າປ່ຽນມາເປັນລອນດອນໃນ ຄ.ສ. 1066. ລອນດອນໃນປັດຈຸບັນແມ່ນເຂດມະຫານະຄອນໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນສະຫະລາຊະອານາຈັກ ແລະ ແມ່ນເມືອງທີ່ມີພື້ນທີ່ທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນສະຫະພາບເອີລົບເມື່ອວັດແທກດ້ວຍເກນສ່ວນສາກົນ. ປະຊາກອນປະເທດມີຢູ່ປະມານ 51 ລ້ານຄົນ ເຊິ່ງຄິດເປັນ 84% ຂອງປະຊາກອນສະຫະລາຊະອານາຈັກ ໂດຍສ່ວນໃຫຍ່ອາໄສຢູ່ໃນລອນດອນ. ພາກຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ແລະເຂດເມືອງໄດ້ຂະຫຍາຍໂຕໄປເຖິງພາກມິດແລນ, ພາກຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອ ແລະ ຢອກເຊີ ເຊິ່ງໄດ້ຮັບການພັດທະນາເປັນພື້ນທີ່ອຸດສາຫະກຳສໍາຄັນລະຫວ່າງຄະລິດສັດຕະວັດທີ 19.
ຫຼັງຈາກ ຄ.ສ. 1284 ລາຊະອານາຈັກອັງກິດໄດ້ລວມກັບປະເທດການເປັນລັດອະທິປະໄຕຈົນເທົ້າວັນທີ 1 ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 1707 ເມື່ອພະລາຊະບັນຍັດໃຫ້ລວມກັບລາຊະອານາຈັກເອກົດເປັນລັດໃໝ່ ແລະສະຖາປະນາລັດໃໝ່ນີ້ເປັນລາຊະອານາຈັກບະເລີຕາຍໃຫຍ່. ລັດໃໝ່ນີ້ ໄດ້ລວມກັບລາຊະອານາຈັກອຽກລັງເປັນລັດໃໝ່ໃນປີ ຄ.ສ. 1801 ໂດຍຜ່ານພະລາຊະບັນຍັດສະຫະພາບອີກສະບັບໜຶ່ງ. ລັດໃໝ່ນີ້ມີຊື່ວ່າ ສະຫະລາຊະອານາຈັກບະເລີຕາຍໃຫຍ່ແລະອຽກລັງ. ພໍເຖິງປີ ຄ.ສ. 1922 ລັດອິດສະຫຼະອຽກລັງໄດ້ຮັບການສະຖາປະນາເປັນລັດແຍກ. ແຕ່ Royal and Parliamentary Titles Act 1927 ໄດ້ລວມອຽກລັງເໜືອເຂົ້າກັບສະຫະລາຊະອານາຈັກອີກເທື່ອ ເປັນສະຫະລາຊະອານາຈັກບະເລີຕາຍໃຫຍ່ແລະອຽກລັງເໜືອ ເຊິ່ງແມ່ນສະຫະລາຊະອານາຈັກໃນປັດຈຸບັນ.
ກ ເປັນອັກສອນຕົວທຳອິດຂອງພະຍັນຊະນະພາສາລາວ ອອກສຽງຄ້າຍຕົວ K ຂອງພາສາອັງກິດ ເປັນຕົວອັກສອນກາງ ໃຊ້ເປັນຕົວສະກົດໃນແມ່ກັກ. ສາມາດຜັນສຽງໄດ້ 5 ສຽງຄື: ສຽງສາມັນ ຫຼື ສຽງກາງ, ສຽງເອກ ່,
ສຽງໂທ ້, ສຽງຕີ ໊ ແລະ ສຽງຈັດຕະວາ ໋ ຂໍ້ຍົກເວັ້ນ: ຖ້າປະກອບກັບສະຫຼະເຄົ້າສຽງສັ້ນ ແລະ ຕົວສະກົດຕາຍ ແມ່ນບໍ່ສາມາດຜັນສຽງໄດ້
ອັດຕະປື (ອັງກິດ: Attapeu Province) ຕາມສຳນຽງເວົ້າ, ຖ້າຂຽນຕາມຄວາມໝາຍແມ່ນ ອິດກະປື ແປວ່າຂີ້ຄວາຍ ຕາມພາສາຊົນເຜົ່າລະແວ. ເປັນແຂວງຫນຶ່ງ ຂອງປະເທດລາວ ຕັ້ງຢູ່ທາງທິດຕະເວັນອອກສຽງໃຕ້ ຂອງ ປະເທດລາວ ໄປທາງເໜືອຕິດກັບ ແຂວງ ເຊກອງ ມີ ເສັ້ນທາງ ເຊື່ອມຕໍ່ ເຊກອງ-ອັດຕະປື. ທາງຕະເວັນຕົກ ຕິດກັບ ຈຳປາສັກ ມີເສັ້ນທາງເຊື່ອມຕໍ່ 2 ສາຍ ຄື ເສັ້ນທາງ ປະທຸມພອນ-ສະໜາມໄຊ ແລະ ທາງ ຜ່ານ ເຄື່ອນໄຟຟ້າ ຫ້ວຍເຮາະ-ອັດຕະປື. ທາງດ້ານຕະເວັນອອກຕິດກັບແຂວງກອນຕູມຫວຽດນາມ  ມີ ເສັ້ນທາງ ເຊື່ອມຕໍ່ ອັດຕະປື-ພູເກືອ-ຫວຽດນາມ ແລະທາງທິດໃຕ້ຕິດກັບປະເທດ ກຳປູເຈຍ, ມີ ນໍ້າເຊກອງ ເປັນ ເສັ້ນທາງ ເຊື່ອມຕໍ່ ແລະກຳລັງມີແຜນສ້າງເສັ້ນທາງບົກ ຜ່ານ ເມືອງພູວົງ ໄປຫາ ກຳປູເຈຍ,ແຂວງອັດຕະປືມີສະໜາມບິນສາກົນ ທີ່ເປີດບໍລິການ30ພຶດສະພາ2015 ປັດຈຸບັນໄດ້ປິດທຳການບິນເຊີງພານິດແລ້ວ ເນື່ອງຈາກພົບບັນຫາຜູ້ໂດຍສານໜ້ອຍ ເຮັດໃຫ້ລັດຖະບານຂາດທຶນມະຫາສານ ຕອນນີ້ເປັນລານບິນສຳລັບພົນລະເຮືອນຂອງກອງທັບອາກາດ.
ແຂວງອັດຕະປື ເປັນແຂວງທີ່ຕັ້ງຢູ່ທາງພາກໃຕ້ສຸດ ຂອງລາວເບື້ອງຕາ­ເວັນອອກສຽງໃຕ້. ປັດຈຸບັນ ອັດຕະປືເປັນເຂດສາມຫລ່ຽມພັດທະນາເສດຖະກິດແຫ່ງຊາດ ລະຫວ່າງລາວ-ຫວຽດນາມ-ກຳປູເຈຍ ຈະກາຍເປັນເຂດພັດທະນາສົ່ງເສີມ ການຄ້າ ແລະ ການທ່ອງທ່ຽວ ໃນອະນຸພາກພື້ນທີ່ຕິດພັນກັບທຳມະຊາດ ແລະວັດທະນະທຳ ສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວ ບ່ອນໜຶ່ງ ທີ່ສວຍງາມໂດຍສະເພາະກໍແມ່ນໜອງຟ້າ ແລະ ໜອງໄກ່ໂອກ ເປັນສິ່ງມະຫັດສະຈັນທາງທຳມະຊາດ.
ສມັຍ ສຫຊີບ ປຖົມບູຮານ.
ແຂວງ ອັຕາປື ເອີ້ນວ່າ ລາວເມືອງລຸ່ມ ຜູ້ປົກຄອງ ກໍ່ເອີ້ນວ່າ ພະຍາເມືອງລຸ່ມ. ໂລກນີ້ ເອີ້ນວ່າ ເມືອງລຸ່ມ, ຜູ້ປົກຄອງ ເອີ້ນວ່າ ພຍາ ເມືອງລຸ່ມ, ຄົນເມືອງລຸ່ມ ໄປມາຫາສູ່ ກັບ ເມືອງ ແຖນ ຢ່າງ ປກຕິ, ເມື່ອ ມີ ເລື່ອງໄດ໋ ກໍ່ ຂື້ນໄປຫາ ຂໍ ຄວາມຊ່ວຍເຫຼືອ ຈາກ ພຍາ ແຖນຫຼວງ ຈົນວ່າ ພຍາແຖນ ລຳຄານ,ຈື່ງ ຄິດຈະຂ້າ ຄົນເມືອງລຸ່ມ ໃຫ້ ຕາຍໝົດ ໂດຍ ຈະໃຫ້ຝົນຕົກລົງມາ ເກີດເປັນ ນໍ້າຖ້ວມໂລກ.
ໄລຍະ ນັ້ນ ລູກຊາຍຫຼ້າ ຂອງ ພຍາ ແຖນຫຼວງ ໄດ້ໝັ່ນລົງມາ ເມືອງລຸ່ມ ເລື່ອຍ ໆ ຍ້ອນ ມີຄວາມມັກຮັກ ກັບ ນາງ ຄຳສົງກາ ຜູ້ເປັນ ລູກສາວ ຂອງ ພຍາ ເມືອງລຸ່ມ, ຊື່ງ ແຖນຫຼ້າ ນີ້ ຈື່ງ ຄິດ ອີ່ດູສົງສານ ນາງ ຄໍາສົງກາ ແລະ ຊາວເມືອງລຸ່ມ, ຈື່ງ ໄດ້ ບອກໃຫ້ ພຍາ ເມືອງລຸ່ມ ພາຊາວເມືອງ ເຮັດ ເຮືອສະເພົາໃຫຍ່ ສູງ ໝື່ນ ວາ, ຍາວ ຫ້າໝື່ນ ວາ, ກ້ວາງ ໝື່ນ ສອງພັນ ວາ, ແລ້ວ ຂົນເອົາ ຝູງຄົນ ສັຕ ແລະ ສີ່ງຂອງ ທີ່ ຈຳເປັນ ຂຶ້ນຢູ່ ເຮືອສເພົາ ນັ້ນ, ແລ້ວ ຕໍ່ມາ ຝົນ ເລີຍຕົກລີນ ຈົນວ່າ ນໍ້າ ຖ້ວມ ໂລກ, ເຮືອສເພົາ ພູຂື້ນ ຕາມນໍ້າ, ຈົນຮອດ ເມືອງແຖນ, ຊາວແຖນ ເຫັນ ຄົນເມືອງລຸ່ມ ຂີ່ ເຮືອສເພົາ ຂື້ນມາ ຈື່ງ ໄປບອກ ພຍາ ແຖນຫຼວງ ໃຫ້ຮູ້ເລື່ອງ, ແລ້ວ ແຖນຫຼ້າ ຈື່ງ ຂໍ ອພັຍໂທດ ຈາກ ອົງ ພໍ່, ແລ້ວ ພຍາ ແຖນຫຼວງ ຈື່ງ ມີບັນຊາ ໃຫ້ ແຖນ ທັງມວນ ເບີ່ງລືກ ຫາຍາມທີ່ຄໍ້າຄູນ ກຽມ ງານສູ່ຂໍໝັ້ນໝາຍ ແລະ ງານດອງ ໃຫ້ ແຖນຫຼ້າ ເປັນ ຄູ່ຜົວເມັຍ ກັບ ນາງ ຄຳສົງກາ, ໃນນັ້ນ ພິເສດ ແມ່ນ ໄດ້ນຳເອົາ ນາງ ຄຳສົງກາ ໄປ ຫຼໍ່ ໃຫ້ເປັນ ສາວ ສຸດແສນສວຍງາມ, ສະນັ້ນ ຈື່ງ ເອີ້ນວ່າ ນາງ ຄຳສົງກາ ແຖນຫຼໍ່, ແລ້ວກໍ່ ຈັດພິທີ ແຕ່ງງານ ຫົດສົງ ນັ່ງເທິງ ກອງເງິນ ກອງຄໍາ ກອງແກ້ວມນີ ອພິເສກ ເປັນ ຄູ່ຜົວເມັຍ,ໂດຍມີ ແຖນເຖົ້າ ຜູ້ເກີດພ້ອມ ປຖົມກັປ ເຂົ້າມາ ຜຸກແຂນ ອວຍພອນ. ສະນັ້ນ ພິທີ ສູ່ຂໍໝັ້ນໝາຍ ແລະ ແຕ່ງດອງ ຈຶ້ງເປັນ ປເພນີ ສືບມາ.
ເມື່ອ ແຕ່ງດອງແລ້ວ ຕໍ່ມາ ກໍ່ ໃຫ້ ໂອວາດ ສັ່ງສອນ ທຸກແນວ, ແລ້ວ ກຽມສົ່ງ ເຮືອສເພົາ ກັບມາ ເມືອງລຸ່ມຄືນ ໂດຍໃຫ້ ບັນດາແຖນ ແຕ່ລະອົງ ເຮັດໜ້າທີ່ ຂອງຕົນ ເພື່ອ ໃຫ້ ນໍ້າບົກລົງ ເຊັ່ນ ແຖນລົມ ໃຫ້ ລົມ ພັດແຮງ ແຖນແດດ ໃຫ້ ແດດກ້າ ແຮງ ໃຫ້ ນໍ້າ ບົກ ໄວ ໆ, ແລະ ເຮືອສະເພົາ ກໍ່ຕໍ່າລົງມາ ຕາມ ນໍ້າ ຈົນເຖີງ ເມືອງລຸ່ມເຮົານີ້, ເຮືອສເພົາ ໄດ້ມາຈອດລົງ ບ່ອນເກົ່າ, ເຮືອສເພົາ ຈົມລົງຂີ້ຕົມ ເຄີ່ງໜື່ງ, ແຕ່ວ່າ ຄົນ ໃນເຮືອ ບໍ່ມີໄຜຈື່ໄດ້ ແລະ ຫຼົງລືມໄປ ໝົດຄູ່ຢ່າງ, ສະນັ້ນ ຈື່ງ ເອີ້ນວ່າ ລາວຫຼົງ, ເມື່ອ ແຜ່ນດິນ ແຫ້ງດີແລ້ວ, ກໍ່ປ່ອຍສັດລົງມາ ແລະ ເຄື່ອງປູກ ລົງມາ ສ້າງຢູ່ທຳກິນ. ຫຼາຍປີມາ ເຮືອສເພົາ ຈື່ງຄ່ອຍກາຍເປັນພູ ເອີ້ນວ່າ ພູສເພົາ ຕໍ່ມາ ສຽງເອີ້ນ ປ່ຽນເປັນ ພູສະພອງ ດັ່ງຄູ່ມື້ນີ້ ຊື່ງ ຕັ້ງຢູ່ ກາງແຂວງ ອັຕາປື.
ສນັ້ນ ຊາວ ອັຕປືເດີມ ຈຶ່ງ ສນິດສນົມກັບສັດ ຮູ້ນິດໃສສັດ ຮູ້ຝຶກສັດ ດັ່ງ ເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ ໄປເອົາພົລຊ້າງພົລມ້າ ຈາກ ອັຕປື ເທົ່ານັ້ນ
ຊາວອັຕປື ເປັນ ຄົນຈາກພົມໂລກເມືອງແຖນ ຈື່ງ ບໍລິສຸດ ບໍ່ທໍລຍົດ ທ່ານໄກສອນພົມວິຫານ ຈື່ງ ເອົາເປັນ ທຫານເອກ ຂອງ ການປຕິວັດ …
ເມື່ອ ພຍາ ຜູ້ເປັນ ພໍ່ ຕາຍແລ້ວ, ຈື່ງອະພິເສກ ທ້າວແຖນຫຼ້າ ເປັນ ພຍາ ເອີ້ນວ່າ ພຍາ ລາວຫຼົງ ແລະ ເອີ້ນຊື່ ເມືອງວ່າ ນຄອນ ລາວຫຼົງ.
ນີ້ ເປັນນິທານ ປູ່ແຖນຫຼ້າ ຍ່າຄຳສົງກາ ແມນຫຼໍ່ ສືບມາ ຂອງ ອັຕາປື.
ອັຕຕາປີ ມີຂອບເຂດ: -ດ້ານໄຕ້ ພຽງ ປາກ ນໍ້າເຊກອງ ຕົກ ໃສ່ນໍ້າຂອງ ກວມເອົານໍ້າສາຂາ ຄື ນໍ້າເຊຊານ ເຂດພູແກ້ວ ແມ່ທວດ ບ້ານດອນ ລັຕະນະຄີລີ. ດ້ານຕາເວັນອອກ ພຽງ ໄມ້ລົ້ມແບ່ງ ສາຍພູແດນແກວ ແຕ່ຕໍ່ມາ ພວກແກວ ລັກຫຍັບເຂົ້າມາຮອດ ໜອງໄກ່ໂອກ ຍອດນໍ້າອາງ ແລະ ຕໍ່ມາ ຫຍັບມາອີກ ຕັ້ງເສົາຫີນ ໄວ້ ໜອງຟ້າ, -ທິດເໜືອ ພຽງ ເມືອງ ພຍາ ຕຸ້ມວາງ (ຕຸ້ມພວັງ) ຕະໂປນ ໂພນສິມ ຄື ແຕ່ ນໍ້າຂອງ ຮອດ ໄມ້ລົ້ມແບ່ງ ສາຍພູ ແດນແກວ, -ທິດຕາວັນຕົກ ແມ່ນ ນໍ້າຂອງ ເປັນແດນ.
" ແຕ່ ໂດຍລວມ ແລ້ວ ເມື່ອ ມາຮອດ ພສ 1143 ເຖີງ 1300 ຂອມ ເຮືອງອຳນາດ ກວມເອົາ ອານາຈັກ ທວາຣາວະດີ ອານາຈັກ ສີໂຄຕະບູນ ເປັນເມືອງຂື້ນ ຂອງ ຂອມ, ນະຄອນ ລາວຫຼົງ ກໍ່ເໝືອນກັນ, ສ່ວນ ອານາຈັກ ໂຍນົກ ອານາຈັກ ຈຸລະມະນີ ນັ້ນ ແມ່ນ ຂື້ນ ພຽງ ບາງສ່ວນ,
ສນັ້ນ ໃນ ພສ 1297 ຂຸນລໍ ລູກຊາຍກົກ ຂອງ ຂຸນບູລົມ ກສັດອ້າຍລາວ ທາງພາກເໜືອ ຈື່ງໄດ້ ແຕ່ງ ຂຸນ ລົກກົມ ລົງມາ ປົດປ່ອຍເອົາ ສີໂຄຕບູນ ຄືນມາໄດ້, ແລ້ວ ຈຳປາສັກ ແລະ ນຄອນ ລາວຫຼົງ ຈື່ງ ແຂງເມືອງ ຄືນມາໄດ້.
ຖືວ່າ ນຄອນ ລາວຫຼົງ ເປັນ ເມືອງຂື້ນ ຂອງ ຂອມ 139 ປີ ຄື ແຕ່ ພສ 1143 ເຖີງ 1282. ແລ້ວ ປົກຄອງກັນ ມາຮອດ 5 ເຊັ່ນ ພຍາ ໄດ້ ປມານ 25 ປີ ອານາຈັກຕ່າງ ໆ ກໍ່ປົດປ່ອຍໄດ້.
ແຕ່ວ່າ ໃນຊ່ວງ ພສ 1225 ເຊື້ອ ກສັດ ລາວຫຼົງ ຍັງສືບຕໍ່ປົກຄອງມາ ຈົນຮອດ ສມັຍ ພຍາ ລາວຫຼົງ ມີ ລູກສາວ ຊື່ວ່າ ນາງ ສີພະເກສ ຜູ້ແສນງາມ, ໂດຍ ປະກາດວ່າ ເຊື້ອພຍາລາວ ຜູ້ໄດ໋ ສ້າງຜາສາດຫີນ ໃຫ້ ນາງ ສີພະເກດ ຢູ່ໄດ້ ແມ່ນ ຈະໄດ້ແຕ່ງ ໃຫ້ເປັນ ມະເຫສີ ຂອງຜູ້ນັ້ນ.
ພຍາ ກົມະທາ ຜູ້ປົກຄອງ ເມືອງ ຈຳປາສັກ ທີ່ມີສາຍເລືອດ ພໍ່ເປັນລາວ ແມ່ ເປັນ ຈາມ ປສົມ ຂອມ, ຈື່ງໄດ້ ຂໍອາຣາທນາ ອັນເຊີນ ຂໍໃຫ້ ທ່ານ ວິສນຸ ເທວບຸຕ ມາສ້າງ ຜາສາດ ໃຫ້ ນາງ ສີພເກສ ທີ່ກາງເມືອງ ປາກນໍ້າເຊຊຸຕົກ, ແລ້ວ ມາແຕ່ງເອົາ ນາງ ສີພເກສ ເປັນ ມເຫສີ ຜູ້ທີສາມ ເປັນ ຝ່າຍຊ້າຍ ໄດ້ ລູກຊາຍ ຊື່ວ່າ ທ້າວ ຄຳຄັດ, ເມື່ອ ທ້າວ ຄໍາຄັດ ອາຍຸ ໄດ້ 3 ປີ ຄື ພສ 1229 ພຍາ ລາວຫຼົງ ຜູ້ເປັນ ພໍ່ເຖົ້າ ກໍ່ຕາຍ, ແລ້ວ ທ້າວຄຳຄັດ ກໍໄດ້ ສເວີຍ ເມືອງ ສີບແທນຕໍ່ມາ ຕາມບັນຊາຂອງ ພຍາ ກົມທາ, ແລະ ໄດ້ປ່ຽນ ຊື່ເມືອງມາເປັນ ເມືອງ ຣາມະລັກ ອົງການ ແລະ ໂຮມເອົາ ຈຳປາສັກ ກັບ ຣາມລັກອົງການ ເປັນ ເມືອງດຽວກັນ ໂດຍຂື້ນກັບ ອານາຈັກ ຄຳມ່ວນ ສີໂຄຕບູນ ຟູນັນ, ຊື່ງມີ ຂຸນ ລົກກົມ ລູກຊາຍ ຜູ້ທີ 6 ຂອງ ຂຸນ ບໍລົມ ຣາຊາທິຣາຊ ເປັນ ຜູ້ປົກຄອງ. ພຍາ ຄຳຄັດ ອາຍຸ 53 ປີ ກໍຕາຍ ໃນ ພສ 1279.
ພສ 1844 ຣາມລັກ ອົງການ ເປັນ ເມືອງຮ້າງ ຍ້ອນ ພັຍພຍຸພິບັດ (ມີ ສເພາະ ປວັຕ ການເກີດມີ ໜອງລົມ ດິນຫຼົ່ມເອົາຂ້າ) ຊາຕຂອມ ຈື່ງ ເຂົ້າ ຢຶດຄອງ ເອົາ ຈົນຮອດ ພສ 1892 ແລ້ວ ພຍາ ນຄອນຫຼວງ ຂອມ ຈື່ງມອບ ໃຫ້ ເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ.
ພາຍຫຼັງ ທີ່ ໄປຄອງ ນຄອນ ຊຽງໃໝ່ ເມື່ອ ອາຍຸ ໄດ້ 9 ປີ ຈົນເຖີງ 12 ປີ ແລ້ວ ເຈົ້້າ ຊັຍເສຖາທິລາຊ ກໍກັບມາ ຫຼວງພະບາງ ຍ້ອນ ພໍ່ ຂອງເພີ່ນ ເຖີງແກ່ກັມ ເພື່ອ ສືບຕໍ່ ຄອງ ຫຼວງພະບາງ ຈົນຮອດ ອາຍຸ 16ປີ ຈື່ງ ຍ້າຍເມືອງຫຼວງລົງມາ ທີ່ ວຽງຈັນ ຕາມນິມິຕເກນເມືອງ ຂອງຍານ ໂພທິສັຕ ແລະ ສ້າງສາ ບູລະນະ ພະທາຕຫຼວງ ດັ່ງຮູບ ປຈຸບັນ ຕາມ ກະແສ ພະໂພທິຍານຈິຕ ນິມິດ, ພ້ອມທັງສ້າງ ພະອົງຕື້ ພະສຸຂ ພະໃສ ພະເສີມ. ແຕ່ ພໍຮອດ ປມານ ພສ 2115 ເຈົ້າ ຊັຍເສຖາທິຣາຊ ໂພທິສັຕ ເຫັນວ່າ ຕົນມີກັມ ທີ່ຈະມາເຖີງ ຈື່ງຕ້ອງ ໄດ້ລົງໄປໄຊ້ກັມ ຊົ່ວຄາວ ຄື ທ້າວພຍານະຄອນ ຫຼອກລົງມາຂ້າຖີ້ມ ແຕ່ ຂ້າພະອົງບໍ່ຕາຍ. ແລ້ວ ທ່ານ ກໍ່ສືບຕໍ່ເຂົ້າໄປ ຢູ່ນໍາ ພວກຂ້າລະແວ ຖືວ່າ ເປັນຂ້ອຍໃຫ້ຂ້າໄຊ້ ຄື ລ້ຽງລູກໃຫ້ຂ້າ ຈົນເປັນ ໝາກອຶ ໝາກຝັກ ຈົນຂ້າຢ້ານ, ບອກຂ້າ ສານກວຍຕາຮາງໃຫ້ ແລ້ວ ໃຫ້ຂ້າ ເອົາໄປແຊ່ນໍ້າ ຢູ່ນໍ້າເຊ ມື້ລຸນມາ ຂ້າໄປຢາມ ໄດ້ປາມາຫຼາຍ ກິນທໍ່ໄດ ກະບໍ່ເໝິດ, ແຂ່ງ ຍິງທະນູ ໃສ່ຝາຫີນ ກັບຂ້າ ຂ້າຍິງບໍ່ເຂົ້າ ແຕ່ ທ່ານຍິງຖືກເປົ້າເຂົ້າເລິກ ຂ້າຢ້ານແຮງ, ແລ້ວຈື່ງບອກ ໃຫ້ຂ້າ ເອົາ ຕົວທ່ານນີ້ໄປຂາຍ ເປັນ ຄຳ ຫ້າຮ້ອຍບາດ ເງິນ ຫ້າຮ້ອຍບາດ ຂ້ອຍຍິງ 5ຄົນ ຂ້ອຍຊາຍ 5ຄົນ ໃຫ້ ເຈົ້້າເມືອງ, ແລ້ວ ເຈົ້າເມືອງຊື້ເອົາ ແລ້ວເປັນສ່ຽວກັບເຈົ້າເມືອງ. ຢູ່ນຳ ພຍາ ໂສມາຣິທິ ເຈົ້າເມືອງ ແລ້ວ ພ້ອມກັນ ໄລ່ຕີກອງທັບ ຂອງ ພຍາ ຊຽງໄຕ້ ພຍາ ຊຽງເໜືອ ແລະ ພຍາ ນຄອນ ຄຸງຮອດ ວຽງຈັນ, ຢູ່ ວຽງຈັນ 5 ເດືອນ ພມ້າ ກໍ່ມາອ້ອມ ວຽງຈັນ ແລ້ວ ເຈົ້າ ຊັຍເສຖາທິຣາຊ ກັບ ພຍາ ໂສມາຣິທທິ ຈື່ງ ພ້ອມກັນ ເຊີນ ພມ້າ ມາຮ່ວມເຮັດບຸນ ຫຼໍ່ ພອົງຕື້ ແຕ່ ທ້າວ ພຍາ ບູເລັງນອງ ຜູ້ຊະນະ 10 ທິສ ບໍ່ກ້າ ຢ້ານມືເປື່ອຍ. ແລ້ວ ກາງຄືນ ທ່ານ ຈື່ງເຂົ້າໄປ ແຕ້ມຄໍ ພວກພມ້າ ດ້ວຍປູນຂາວ ຖືວ່າ ຂ້າ ດ້ວຍ ຈິຕສໍານຶກ ຂ້າກິເລດຕັນຫາ ອອກຈາກໃຈ, ແລ້ວ ເຊົ້າຮຸ່ງມາ ພມ້າ ທ້ວງກັນ ວ່າເປັນຫຍັງມີປູນແຕ້ມຄໍ ແຕ່ລະຄົນ, ແລ້ວ ພມ້າ ຢ້ານ ຈື່ງ ນໍາມາ ຂໍຜູກມິຕໄມຕີ ແລ້ວ ແກະສະຫຼັກຫີນ ຮູບເມັຍ ຂອງ ທັງສອງທ່ານໄວ້ ເປັນ ສັນຍາລັກ ໄມຕີຈິຕ ທີ່ວັດ ອິນແປງ ເຖິງປະຈຸບັນ.
ແລ້ວ ຕໍ່ມາກໍ່ລົງມາ ສ້າງ ເມືອງ ຣາມະລັກອົງການ ຮ່ວມກັບ ພຍາ ໂສມມະຣິທ ຕັ້ງເມືອງໃໝ່ ຢູ່ທີ່ ບ້ານ ຫາດຂີ້ຄວາຍ ສາຍນໍ້າ ເຊກະໝານ ຝັ່ງຊ້າຍ, ໂດຍຕັ້ງຊື່ ອັນເປັນມຸງຄຸນ ໃຫ້ວ່າ "ເມືອງ ອັຕາປື "
ແປວ່າ ເມືອງ ອຸດົມສົມບູນ ຄື ເມືອງ ອັຕາເຕັມ ຄວາມໝາຍແມ່ນ ດິນແດນ ທີ່ ອຸດົມສົມບູນ ໃນຕົວມັນເອງ ຢ່າງເຕັມປ່ຽມ, ອັຕາ ແມ່ນ ຄວາມຕ້ອງການທີ່ພໍດີ, ປື ແມ່ນ ເຕັມ.
"ເຈົ້າ ທ້າວ ພຍາ ໃຫ້ ປົກຄອງ ຕາມ ຄອງ ທັມມິກກະຣາຊ ເນີ, ໃຫ້ ຮັກ ປະຊາຊົນ ຄື ລູກຄີງ ເນີ, ປະຊາຊົນ ກໍ່ໃຫ້ ຮັກແພງ ທ້າວພຍາ ຄື ພໍ່ ເນີ, ໃຫ້ ຝູງເຈົ້າ ຮັກແພງ ປະເທສຊາຕ ລ້ານຊ້າງວຽງຈັນ ອັນເປັນ ເຊື້ອຊາຕລາວແທ້ ໆ ຂອງຕົນ ໃຫ້ດີ ແທ້ເນີ, ຢ່າໄປ ຫຼົງເຫັນດີ ນຳ ຄົນຕ່າງດ້າວ ທ້າວຕ່າງແຊງ, ນົກ ຮ້ອງ ຢ່າວ່າດີ ທນີ ຮ້ອງ ຢ່າວ່າມ່ວນ ຈົນລືມໂຕ ດາຍ, ຢ່າເຫັນໝູ່ໜ້າ ດີກວ່າ ໝູ່ຫຼັງ, ຢ່າຫວັງກິນນໍ້າ ບໍ່ໜ້າ, ຢ່າເຫັນຊູ້ ດີກວ່າເມັຍ, ມັນ ຊິ ເສຍຊາຕ ຂາດທຶນ, ໃຫ້ຖື ຊາຕລາວ ເຮົານີ້ ສຳຄັນ ດັ່ງຊີວິດ ເນີ, ໃຫ້ສູເຈົ້າພ້ອມກັນ ຮັກສາ ຊາຕເຊື້້ອ ເຂຕນໍ້າ ແດນດິນ ໃວ້ໃຫ້ດີ ອີຫຼີ ເນີ....ອັນສຳຄັນນີ້ ຄັນວ່າ ຍາມເມື່ອ ອັຕາປື ປື້ງ ຊິ ຂາຍຄຳ ແລກຂີ້ໄກ່ ໄດ໋ເນີ, ສາລະວັນ ຂີ້ໄຮ້ ຊິ ຂາຍຊ້າງ ແລກ ກະບອງ ໄດ໋ເນີ... ໃຫ້ ພວກສູເຈົ້າ ລະວັງແທ້ ໃຫ້ດີ ແນ່ເນີ ຊັບໃນດິນ ສິນໃນນໍ້າ ເຮົານີ້ ພວກໝູ່ຊາວຕ່າງຊາຕ ຊິມາລໍ້ຫຼອກເອົາ ຍ້ອນຟູງເຈົ້າ ປັນຍາປູ້ ບໍ່ທັນເຂົາ ພໍ່ຄ້າໃຫຍ່ ລູກເອີຍ ພໍ່ນີ້ຮູ້ແຈ່ມແຈ້ງ ພາຍໜ້າ ຈື່ງຈາເວົ້າບອກເຕືອນ ລູກພໍ່ເອີຍ."
ຊື່ງ ເປັນ ສັນຍາລັກ ກ່ອນອຳລາ ແລ້ວ ມື້ລຸນມາ ທ່ານ ກໍ່ ອອກຈາກເມືອງ ຫາຍຕົວໄປ ເຂົ້າປ່າ ຈາກໄປ ທາງດ້ານຕາເວັນອອກ ເຂຕ ຫນອງໄກ່ໂອກຂີ້ຄໍາ ຖໍ້າພະອໍຣະຫັນ ເພື່ອ ບໍາເພັນ ປາຣະມີ ໂພທິສັຕ ຕໍ່ໄປ.
ເຈົ້າ ຊັຍເສຖາ ນີ້ ທ່ານ ເປັນ ພະໂພທິສັຕ ຜູ້ມີ ອິທິຣິດມາກ
ມີ ຄວາມຮູ້ ດ້ວຍ ທິພຈັຂຸ ຍານ ແຈ່ມໃສ່. ທ່ານ ປາຖນາ ພຸທພູມ. ທ່ານ ຕິດພັນ ແລະ ຮັກ ຊາວອັຕາປື ມາກ ເປັນ ກໍລະນີພິເສດ.
ຄຸນສົມບັຕພິເສດ ຂອງ ເຈົ້າ ຊັຍເສຖາທິຣາຊ ທີ່ ຊາວ ອັຕາປື ຮູ້ຈັກດີ
ມີ ບາງຄົນ ສົງໃສ ວ່າ ທ່ານ ຖືກ ພວກກະບົດ ທີ່ ອັຕປື ຂ້າຖີ້ມ ໂດຍ ມີທາຕ ຂອງເພີ່ນ ຢູ່ວັດທາຕ
ຄວາມຈິງແລ້ວ ປາຣມີ ຂອງທ່ານ ສົມບູນ 30 ທັສ ແລ້ວ ຄື ເປັນ ສມາຕິງສະ ປະຣະມັຖ ປາຣມີ ດັ່ງທ່ານ ສ້າງລູກທາດ ໄວ້ ຕີນທາຕຫຼວງ 30ລູກທາຕ ນັ້ນເອງ ແລະ ແມ່ທັບ ພມ້າ ທ່ານ ບູເລັງນອງ ກໍຍັງ ສະທ້ານສະເທື່ອນ ທ່ານຢູ່ແລ້ວ....
ນັບຕັ້ງແຕ່ ອດີດ ຈົນເຖິງ ປຈຸບັນ ອັຕາປື ຍັງຄົງຄວາມເປັນ ເອກລັກ ໄວ້ໄດ້ເປັນຢ່າງດີ ນັ້ນ ກໍຄື ວິຖີ ການດຳລົງຊີວິດ ແລະ ຮີດຄອງ ວັດທະນະທຳ ອັນເກົ່າແກ່ ທີ່ມີມາ ແຕ່ ບູຮານກາລ, ຫຼາຍຄົນ ອາຈສົງໃສວ່າ ທີ່ ອັຕາປື ຈະມີ ເມືອງ ໆ ໜຶ່ງ ທີ່ມີ ຊື່ວ່າ ຊັຍເສຖາ ເຊິ່ງຈະຄ້າຍໆ ກັບ ຊື່ເມືອງ ທີ່ ຢູ່ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ແລະ ຄ້າຍຄືກັບ ຊື່ ຂອງ ອດີດ ພເຈົ້າແຜ່ນດິນລ້ານຊ້າງ ສມັຍກ່ອນ ນັ້ນກໍຄື ພະເຈົ້າຊັຍເສຖາ ນັ້ນເອງ, ແນ່ນອນຊື່ໆ ນີ້ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ, ເພາະວ່າ ເມື່ອ ສມັຍລາຊການ ຂອງພະເຈົ້າໄຊຍະເສດຖາທິລາດ ພະອົງໄດ້ເດີນ ທາງລົງໄປກວດລາຊະການແຜ່ນດິນ ທີ່ ພາກໃຕ້ລາວ ທີ່ ອັດຕະປື ໃນປັດຈຸບັນນີ້ ແລະ ພະອົງໄດ້ ຫາຍຕົວ ແລ້ວຊິ້ນພະຊົນ ຢູ່ທີ່ນັ້ນ ເພື່ອເປັນການຈາລຶກບຸນຄຸນ ແລະ ຄຸນງາມຄວາມດີ ຂອງ ພະອົງ ເອົາໄວ້ ຈິ່ງ ໄດ້ຕັ້ງ ຊື່ເມືອງ ຂຶ້ນມາ ທີ່ຊື່ວ່າ ເມືອງໄຊເສດຖາ ແລະ ເຄີຍເປັນສູນກາງການປົກຄອງຂອງແຂວງ ກ່ອນທີ່ຈະປ່ຽນມາຕັ້ງໃໝ່ ທີ່ ເມືອງສາມັກຄີໄຊ ໃນດຽວນີ້.
ລັກສະນະ ພູມສັນຖານ.
ອັດຕະປື ດິນແດນທີ່ຕັ້ງ ທາງທິດຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ຂອງ ລາວ ແລະ ເປັນດິນແດນ ທີ່ ອຸດົມສົມບູນ ໄປດ້ວຍ ຊັບພະຍາກອນ ທຳມະຊາດ ອັນຫຼາກຫຼາຍ ແລະ ຂຶ້ນຊື່ ລືນາມ ທາງດ້ານມູນເຊື້ອ ປວັດສາດ ວັທນທັມ ອັນເກົ່າແກ່ ທີ່ ແອບແຝງ ຄວາມໜ້າສົນໃຈ ເອົາໄວ້ ເປັນໜ້າ ຄົ້ນຫາ ເປັນຢ່າງຍິ່ງ
ພູມີປະເທດ ສ່ວນໃຫຍ່ ຂອງ ແຂວງອັຕາປື ແມ່ນ ປກອບ ໄປດ້ວຍ ປ່າໄມ້ ແລະ ຂຸນເຂົາ ທີ່ມີ ຄວາມອຸດົມສົມບູນ ທີ່ສຸດ ອີກແຫ່ງໜຶ່ງ ຂອງ ລາວໂດຍ ມີ ແມ່ນ້ຳເຊກອງ ແລະ ສາຍເຊຂະໝານ ໄຫຼຜ່ານ ໃຫ້ຄວາມຊຸ່ມເຢັນ ແລະ ຫຼໍ່ລ້ຽງຊີວິດ ຂອງ ພີ່ນ້ອງ ຊາວອັຕາປື ມາຕັ້ງແຕ່ບູຮານກາລ ແລະ ໄດ້ກາຍເປັນ ເອກລັກໜຶ່ງ ທີ່ສຳຄັນ ຂອງ ແຂວງອັຕາປື ໂດຍສເພາະ ນັກທ່ອງທ່ຽວ ທີ່ຢາກສຳຜັດກັບທັມຊາດ ແລະ ການຜຈົນໄພ ມີນັກທ່ອງທ່ຽວຫຼາຍໆຄົນ ໃຫ້ ສາຍຍາ ດິນແດນແຫ່ງນີ້ ວ່າ “ເມືອງສວນ” ເນື່ອງຈາກ ມີ ທັມຊາຕ ທີ່ ອຸດົມສົມບູນ, ອາກາດບໍລິສຸດ ແລະ ບັນຍາກາດທີ່ ງຽບສງົບ.
-ທິດໃຕ້ຕິດກັບ ແຂວງຊຽງແຕງ ແລະ ແຂວງຣັຕນຄີຣີ ຂອງ ຣາຊອານາຈັກກຳປູເຈຍ
ລະບົບສຸລິຍະ (ຄຳເຄົ້າ: ຣະບົບສຸຣິຍະ) ປະກອບດ້ວຍ ດວງອາທິດ ແລະວັດຖຸອື່ນໆ ທີ່ໂຄຈອນຢູ່ຮອບດວງອາທິດ ໄດ້ແກ່ ດາວພຸດ ດາວສຸກ ໂລກ ດາວອັງຄານ ດາວພະຫັດ ດາວເສົາ ດາວຢູລານຸດ ດາວເນບຕູນ.
ນັບເຖີງກາງປີ ຄ.ສ. 2008 ວັດຖູຂະໜາດຍ່ອມກວ່າດາວເຄາະຈຳນວນ 5 ດວງ ໄດ້ຮັບການຈັດອັນດັບໃຫ້ເປັນດາວເຄາະແຄະ ໄດ້ແກ່ ຊີລີໃນແຖບດາວເຄາະນ້ອຍ ກັບວັດຖູອີກ 4 ດວງທີ່ໂຄຈອນອ້ອມຂ້າງດວງອາທິດຢູ່ໃນຍ່ານພົ້ນດາວເນັບຈູນ ຄື ດາວພູໂຕ (ເຊີ່ງເດີມເຄີຍຖຶກຈັດລະດັບໄວ້ເປັນດາວເຄາະ) ເຮົາເມອາ ມາຄີມາຄີ ແລະ ອີຣີ
ມີດາວເຄາະ 6 ດວງແລະດາວເຄາະແຄະ 3 ດວງທີ່ມີດາວບໍລິວານໂຄຈອນຢູ່ອ້ອມຂ້າງ ເຮົາເອີ້ນດາວບໍລິວານເຫຼົ່ານີ້ວ່າ "ດວງຈັນ" ຕາມຢ່າງດວງຈັນຂອງໂລກ ນອກຈາກນີ້ດາວເຄາະຊັ້ນນອກຍັງມີວົງແຫວນດາວເຄາະຢູ່ອ້ອມຂ້າງໂຕອັນປະກອບດ້ວຍເສດຝຸ່ນແລະອະນຸພາກຂະໜາດເລັກ.
ຫົວພັນ () ແມ່ນແຂວງໜຶ່ງຂອງປະເທດລາວທີ່ຕັ້ງຢູ່ທາງພາກເໜືອ ຢູ່ທິດຕະເວັນອອກສຽງເໜືອຂອງແຂວງຊຽງຂວາງ ປະຫວັດສາດຂອງສອງແຂວງນີ້ມີຄວາມຄ້າຍຄືກັນ ພູມີປະເທດເປັນພູເຂົາສະຫລັບຊັບຊ້ອນ ພື້ນທີ່ສ່ວນໃຫຍ່ເປັນປ່າໄມ້ ອາກາດຄ່ອນຂ້າງໜາວ ປະກອບດ້ວຍຊົມກຸ່ມນ້ອຍກວ່າ 20 ເຜົ່າ ໄດ້ແກ່: ລາວລຸ່ມ, ໄທຂາວ, ໄທແດງ, ໄທເໜືອ, ໄທນ້ອຍ, ມົ້ງ, ຂະໝຸ ຯລຯ ສ່ວນໃຫຍ່ໃຊ້ພາສາຕະກູນພາສາ ລາວ-ໄຕ
ແຂວງ ຫົວພັນ ເປັນແຂວງທີ່ມີອຸນຫະພູມສະພາບອາກາດ ເຢັນ, ໜາວ ເຊິ່ງຍາມຝົນອຸນຫະພູມສະເລ່ຍ 30 - 33 c° ແລະ ຍາມແລ້ງອຸນຫະພູມສະເລ່ຍ 0 - 2 c°, ບາງປີກໍມີຄວາມໜາວແຮງຮອດ (-4) - (0) c° ໂດຍສະເພາະແມ່ນປີ 1987, 1998, 2015 ອຸນຫະພູມລດລົງຮອດ (-3) c°.
ວິກິພີເດຍ () ເປັນສາລະນຸກົມເນື້ອຫາເສລີຫຼາຍພາສາໃນເວັບໄຊ້ ເຊິ່ງໄດ້ຮັບການສະໜັບສະໜຸນຈາກມູນລະນິທິວິກິພີເດຍ ອົງກອນບໍ່ສະແຫວງຫາຜົນກຳໄລ ເນື້ອຫາກວ່າ 35 ລ້ານບົດຄວາມ (ສະເພາະວິກິພີເດຍພາສາອັງກິດມີເນື້ອຫາກວ່າ 4.9 ລ້ານບົດຄວາມ) ເກີດຂຶ້ນຈາກການຮ່ວມຂຽນຂອງອາສາສະໝັກທົ່ວໂລກ ທຸກຄົນທີ່ສາມາດເຂົ້າເຖິງວິກິພີເດຍສາມາດຮ່ວມແກ້ໄຂເກືອບທຸກບົດຄວາມໄດ້ຢ່າງເສລີ ໂດຍມີຜູ້ຂຽນປະມານ 100,000ຄົນ ຈົນເຖິງເດືອນເມສາ ຄ.ສ. 2013 ວິກິພີເດຍມີ 286 ຮຸ່ນພາສາ ແລະ ໄດ້ກາຍມາເປັນງານອ້າງອິງທົ່ວໄປທີ່ໃກຍ່ທີ່ສຸດແລະໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມຫຼາຍທີ່ສຸດຢູ່ອິນເຕີເນັດ ຈົນຖືກຈັດເປັນເວັບໄຊ້ ອັນດັບທີ 6 ທີ່ມີຜູ້ເຂົ້າເບິ່ງຫຼາຍທີ່ສຸດໃນໂລກ ຕາມການຈັດອັນດັບຂອງອາເລັກຊ້າ ດ້ວຍຈຳນວນຜູ້ອ່ານກວ່າ 365 ລ້ານຄົນ ມີການປະເມີນວ່າວິກິພີເດຍມີການຄົ້ນຫາຂໍ້ມູນໃນວິກິພີເດຍກວ່າ 2,700 ລ້ານເທື່ອຕໍ່ເດືອນໃນສະຫະລັດ ອາເມຣິກາ
ວິກິພີເດຍໄດ້ຮັບການຍ້ອງຍໍສໍາລັບການເຮັດໃຫ້ຄວາມຮູ້ທາງດ້ານປະຊາທິປະໄຕ ຂອບເຂດຂອງການຄຸ້ມຄອງ ໂຄງສ້າງທີ່ເປັນເອກະລັກ ວັດທະນະທໍາ ແລະການຫຼຸດຜ່ອນຄວາມລໍາອຽງທາງການຄ້າ ແຕ່ການວິພາກວິຈານສໍາລັບການສະແດງຄວາມລໍາອຽງທາງດ້ານລະບົບ ໂດຍສະເພາະແມ່ນຄວາມລໍາອຽງທາງເພດຕໍ່ແມ່ຍິງແລະຄວາມລໍາອຽງທາງດ້ານອຸດົມການທີ່ຖືກກ່າວຫາ ຄວາມຫນ້າເຊື່ອຖືຂອງມັນໄດ້ຖືກວິພາກວິຈານເລື້ອຍໆໃນຊຸມປີ 2000 ແຕ່ໄດ້ປັບປຸງໃນໄລຍະເວລາແລະໄດ້ຮັບການຍ້ອງຍໍໂດຍທົ່ວໄປໃນທ້າຍປີ 2010 ແລະຕົ້ນປີ 2020 ການຄຸ້ມຄອງຫົວຂໍ້ທີ່ມີການໂຕ້ແຍ້ງຂອງມັນເຊັ່ນ: ການເມືອງອາເມລິກາ ແລະເຫດການໃຫຍ່ເຊັ່ນ: ພະຍາດລະບາດ COVID-19 ໄດ້ຮັບຄວາມສົນໃຈຈາກສື່ມວນຊົນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ມັນໄດ້ຖືກ censored ໂດຍລັດຖະບານໂລກ ຕັ້ງແຕ່ຫນ້າສະເພາະໄປຫາເວັບໄຊທ໌ທັງຫມົດ ມັນໄດ້ກາຍເປັນອົງປະກອບຂອງວັດທະນະທໍາທີ່ນິຍົມ ມີການອ້າງອີງໃນຫນັງສື ຮູບເງົາແລະການສຶກສາທາງວິຊາການ ໃນປີ 2018 ເຟສບຸກແລະຢູທູບໄດ້ປະກາດວ່າພວກເຂົາຈະຊ່ວຍໃຫ້ຜູ້ໃຊ້ກວດພົບຂ່າວປອມໂດຍການແນະນໍາການເຊື່ອມຕໍ່ການກວດສອບຄວາມຈິງກັບບົດຄວາມວິກິພີເດຍທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ
1,000,000+ ບົດຄວາມ.
العربية • Deutsch • English • Español • Français • Polski • Italiano • Nederlands • ガンからジョー • Português • Русский • Sinugboanong Binisaya • Svenska • Українська • Việt / 越南語 • Winaray • 中文
100,000+ ບົດຄວາມ.
Afrikaans • Shqip • Armãneashce • Azərbaycanca / Азәрбајҹан / آذربایجان دیلی • Asturianu • Български • Bân-lâm-gú / Hō-ló-oē / 闽南语 • Беларуская (Акадэмічная) • Català • Нохчийн • Česky • Dansk • Eesti • Ελληνικά • Esperanto • Euskara • فارسی • Filipino • Galego • Հայերեն • မြန်မာဘာသာ • देवनागरी और हाउस • Hrvatski • Indonesia • עברית • Latina • Latviešu • Lietuvių • Lumbaart • Македонски • Malagasy • Magyar • Melayu / بهاس ملايو • Minangkabau • Norsk (bokmål • nynorsk) • Nnapulitano • Occitan • Oʻzbekcha / Ўзбекча / اوزبیکچه • Қазақша / Qazaqşa / قازاقشا • Română • Cymraeg • Simple English • Slovenčina • Slovenščina • Српски / Srpski • Srpskohrvatski / Српскохрватски • Suomi • Tagalog / ᜊᜌ᜔ᜊᜌᜒᜈ᜔ • தமிழ் • Татарча / Tatarça • Тоҷикӣ / تاجیکی / Tojikī • تۆرکجه • Türkçe • اردو • Volapük • ภาษาไทย • Ślůnski • Zazaki • 한국어 • ქართული
10,000+ ບົດຄວາມ.
Acèh / بهسا اچيه • Alemannisch • አማርኛ • Aragonés • Kreyòl Ayisyen • বাংলা • Banyumasan • Башҡортса • Беларуская (Тарашкевіца) • भोजपुरी • Bikol Central • Boarisch • Bosanski • Brezhoneg • Буряад • Чӑвашла • Chavacano de Zamboanga • Corsu • Diné Bizaad • Emigliàn–Rumagnòl • Fiji Hindi / फ़िजी बात • Føroyskt • Frysk • Gaeilge • Gàidhlig • ગુજરાતી • Hak-kâ-fa / 客家話 • Hmoob • Hornjoserbsce • Ido • Ilokano • ইমার ঠার/বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী • Interlingua • Иронау • Íslenska • Jawa / ꦧꦱꦗꦮ • Kapampangan • ಕನ್ನಡ • Kurdî / كوردی • • کوردیی ناوەندی Кыргызча / qırğızça / اوزبیکچه • Мары • Kotava • Lëtzebuergesch • Limburgs • Malti • मैथिली • 古文 / 文言文 • മലയാളം • मराठी • مصرى • / Mäzeruni مازِرونی • მარგალური • Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ / 閩東語 • Монгол • Молдовеняскэ • Nāhuatlahtōlli • नेपाल भाषा • नेपाली • Nordfriisk • Марий • ଓଡି଼ଆ • ਪੰਜਾਬੀ (ਗੁਰਮੁਖੀ) • پښتو • Piemontèis • Plattdüütsch • Ripoarisch • Runa Simi • संस्कृतम् • Саха Тыла • شاہ مکھی پنجابی (شاہ مکھی) • Scots • Sesotho sa Leboa • Сибирской говор • Sicilianu • سنڌي / सिनधि • Melayu sareng Buku / ᮘᮞ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ • Kiswahili • Tarandíne • བོད་ཡིག • తెలుగు • Türkmençe / түркмен / تۆرکمنچه‎ • ᨅᨔ ᨕᨙᨁᨗ / Basa Ugi • Vèneto • Walon • 吳語 • ייִדיש • Yorùbá • Žemaitėška • 粵語 / 粤语 • ភាសាខ្មែរ • සිංහල
1,000+ ບົດຄວາມ.
Адыгэбзэ • Аҧсуа • արեւմտահայերէն • अंगिका • Arpitan • ܐܬܘܪܝܐ • asụsụ bekee maọbụ asụsụ oyibo • Atikamekw • Avañe’ẽ • Авар • अवधी • Aymar • Ænglisc • Bali / ᬩᬲᬩᬮᬶ • Banjar • Bislama • црногорски / crnogorski • Vahcuengh / Vaƅcueŋƅ / 話僮 • Deitsch • Dolnoserbski • डोटेली • Эрзянь • Estremeñu • Ἑλληνική ἀρχαία • Eʋegbe • Furlan • Viti • Gaelg • Gagauz • Gĩkũyũ • گیلکی • 贛語 • ГӀалгӀай мотт • गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni • gwiyannen • Хальмг • Hausa / هَوُسَا • ʻŌlelo Hawaiʻi • Hulontalo • Interlingue • Iñupiak • Kalaallisut • كشميري • Kaszëbsczi • Kabɩyɛ • Kernuack / Kernewek / Kernewek / Kernowek • کهووار • Kinyarwanda • Kinaray-a • K’iche’ • Koyraboro Senni • Коми • Kongo • Krio • Dzhudezmo / לאדינו • Лакку • لکی • Ladin • Latgaļu • ພາສາລາວ • Лезги • Líguru • Lingála • līvõ kēļ • Livvinkarjala • Lingua franca nova • lojban • لۊری شومالی • Luganda • Saro Mandailing • Maaya t'aan • Reo Mā’ohi • Māori • ꯃꯩꯇꯩꯂꯣꯟ • Mirandés • Мокшень • Naoero • isiNdebele saseNyakatho • Nedersaksisch • Normaund / Nouormand / Normand • Novial • Oromoo • অসমীযা় • पाऴि • Pangasinán • Pangcah / 阿美族 • Papiamentu • Patois • Перем Коми • Pfälzisch • Picard • Къарачай–Малкъар • Qaraqalpaqsha • Qırımtatarca • Rumantsch • Runyankore • Русиньскый Язык • سرائیکی • Sakizaya / 撒奇莱雅 • Sámegiella • Sāmoa • ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ • Sardu • Seeltersk • ChiShona • Soomaaliga • Sranantongo • kerol seselwa • ၵႂၢမ်းတႆးယႂ် • Taqbaylit • Tayal / 泰雅 • Толыши • Tetun • Tok Pisin • faka Tonga • ತುಳು • chiTumbuka • Tsėhesenėstsestotse • ᏣᎳᎩ • Тыва дыл • Удмурт • Uyghur / ئۇيغۇرچه • Võro • Vepsän • West-Vlams • Wolof • Хакас • isiXhosa • Zeêuws • isiZulu • ދިވެހި
100+ ບົດຄວາມ.
Acholi • Akan • Адыгэбзэ • Langue des Signes Américaine • Bamanankan • Ichibemba • Bewtai • ဘာသာ မန် • Chamoru • Ciluba • Chichewa • Dusun Bundu-liwan • Fulfulde / 𞤆𞤵𞤤𞤢𞤪 • Gã • ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ / Inuktitut • jysk • Lazuri • Lingít • Lozi • Lwo • Maarrênga'twich • ᠮᠠᠨᠵᡠ ᡤᡳᠰᡠᠨ • kreol morisien • isiNdebele seSewula • Ñhähñu • Nēhiyawēwin / Nehithawewin / Nehinawewin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ • Nigerian Pidgin • Ko e vagahau Niuē • Norfuk / Pitkern • ߒߞߏ • Ποντιακά • Prūsiskan • Toba Qom • къумукъ тил • རྫོང་ཁ • Romani • Kirundi • Sängö • Ganda ke Lava • Setswana • Словѣ́ньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ • SiSwati • Chaouïa • ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ • Thuɔŋjäŋ • ትግርኛ • Xitsonga • Tshivenḓa • Twi • Vaďďa • Yugtun • 𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺
10+ ຫຼື ຂ້າງເທິງບົດຄວາມ.
Afar • Choctaw • Ebon • Hiri Motu • Kanuri • Kuanyama • Muskogee • Oshiwambo • Otsiherero • tlhIngan Hol /   • tokipona • ꆇꉙ
ວິກິພີເດຍເປີດຕົວໃນປີ ຄ.ສ. 2001 ໂດຍ ຈິມມີ ເວວ ແລະ ແລຣີ ແຊງເຈີ ຄຳວ່າ "ວິກິພີເດຍ" ເປັນຄຳທີ່ສ້າງຂຶ້ນໂດຍ ແລຣີ ແຊງເຈີ ມາຈາກການປະສົມຄຳວ່າ "ວິກິ" (wiki) ເຊິ່ງເປັນລັກສະນະຂອງການສ້າງເວັບໄຊ້ທີ່ແບບມີສ່ວນຮ່ວມ ເປັນຄຳໃນພາສາຮາວາຍທີ່ແປວ່າ "ໄວ" ແລະຄພວ່າ ເອນໄຊໂຄລພີເດຍ" (encyclopedia) ທີ່ແປວ່າ ສາລະນຸກົມ
ມີການກ່າວເຖິງວິກິພີເດຍຢູ່ຕະຫຼອດຫຼາຍເມື່ອ ໃນແງ່ຄວາມຄວາມແຕກຕ່າງກັບຮູບແບບການຈັດທຳສາລະນຸກົມແບບເກົ່າທີ່ມີສະເພາະຜູ້ຊ່ຽວຊານເປັນຜູ້ຈັດທຳຂຶ້ນ ແລະ ການລວບລວມເນື້ອຫາທີ່ບໍ່ເປັນວິຊາການໄວ້ເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ເມື່ອຕອນທີ່ວາລະສານທາມ ຈັດໃຫ້ ຄຸນ(You) ເປັນບຸກຄົນແຫ່ງປີຂອງວາລະສານທາມປີ ຄ.ສ. 2006 ທີ່ເປັນການຍອມຮັບຄວາມສຳເລັດທີ່ເກີດຂຶ້ນຢ່າງວ່ອງໄວຈາກຄວາມຮ່ວມມືແລະປະຊາສຳພັນອອນລາຍຂອງຜູ້ໃຊ້ຫຼາຍລ້ານຄົນທົ່ວໂລດ ກໍ່ໄດ້ອ້າງອິງເຖິງວິກິພີເດຍວ່າເປັນຕົວຢ່າງໜຶ່ງຂອງບໍລິການ ເວັບ 2.0 ເຊັ່ນດຽວກັບຢູທູບ, ມາຍສ໌ເປສ ແລະ ເຟສບຸກ ບາງຄົນລົງຄວາມເຫັນວ່າວິກິພີເດຍບໍ່ໄດ້ມີຄວາມສພຄັນແຕ່ພຽງສາລະນຸກົມອ້າງອິງເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຍັງເປັນແຫຼ່ງຂ່າວທີ່ອັບເດດຢ່າງວ່ອງໄວອີກດ້ວສ ເພາະມັກພົບເຫດການປັດຈຸບັນທີ່ຖຶກສ້າງເປັນບົດຄວາມໃນວິກິພີເດຍຢ່າງວ່ອງໄວ ນັກຮຽນ-ນັກສຶກສາຍັງໄດ້ຮັບຄຳສັ່ງໃຫ້ຂຽນບົດຄວາມວິກິພີເດຍເພື່ອດຝິກຝົນໃນການອະທິບາຍແນວຄິດທີ່ເຂົ້າໃຈຍາກໃຫ້ຜູ້ອ່ານທີ່ບໍ່ເຄີຍສຶກສມມາກ່ອນເຂົ້າໃຈໄດ້ຊັດເຈນ
ເຖິງວ່າວິກິພີເດຍສິມີນະໂຍບາຍຄືການພິສູດຢືນຢັນໄດ້ຂອງຂໍ້ມູນແລະມຸມມອງທີ່ເປັນກາງ ແຕ່ກໍ່ຍັງຖືກວິຈານຢູ່ຕະຫຼອດ ທັງໃນດ້ານຄວາມລຳອຽງຢ່າງເປັນລະບົບແລະຄວາມບໍ່ສອດຄ່ອງກັນຂອງບົດຄວາມ ທັງການໃຫ້ນ້ຳໜັກແກ່ວັດທະນະທຳສະໄໝນິຍົມຫຼາຍເກີນໄປຈົນບໍ່ເໝາະສົມ ແລະລະບຸວ່າ ວິກິພີເດຍມັກໃຊ້ໃນຂະບວນການມະຕິເອກະສັນໃນການປັບປຸງ ຄວາມໜ້າເຊື່ອຖືແລະຄວາມຖືກຕ້ອງຂອງຂໍ້ມູນກໍ່ຕົກເປັນເລື່ອງທີ່ວິຈານຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ນອກຈາກນີ້ ການວິຈານຍັງໃສ່ປະເດັນໄປຍັງການກໍ່ກວນແລະການເພີ່ມຂໍ້ມູນທີ່ບໍ່ເປັນຄວາມຈິງ, ຫຼອງລວງ ຫຼື ພິສູດບໍ່ໄດ້ ເຖິງຈະເປັນຈັ່ງໃດກໍ່ຕາມ ຜົນງານວິຊາການສະເໜີວ່າການກໍ່ກວນໃນວິກິພີເດຍເກີດຂຶ້ນໃນເວລາສັ້ນໆເທົ່ານັ້ນ ແລະຈາກການວິໄຈຂອງວາລະສາາເນເຈີໃນປີ ຄ.ສ. 2005 ພົບວ່າ ບົດຄວາມວິທະຍາສມດຈາກວິກິພີເດຍທີ່ນຳມາປຽບທຽບນັ້ນມີລະດັບຄວາມຖືກຕ້ອງໃກ້ຄຽງກັບສາລະນຸກົມບິຕານິກາ ແລະທັງສອງມີອັດຕາ "ຂໍ້ຜິດພາດຮ້າຍແຮງ" ໃກ້ຄຽງກັນ
ວິກິພີເດຍເຮັດວຽກດ້ວຍຊອບຟ໌ແວຊື່ມີເດຍວິກິ ແລະ ຈັດເກັບໃນເຊີບເວີ້ຣ໌ສາມແຫ່ງທົ່ວໂລກ ໂດຍມີເຊີບເວີ້ຣ໌ໃຫຍ່ຢູ່ທີ່ຟຼໍ່ລີດ້າສະຫະລັດອາເມຣິກາ ແລະ ເຊີບເວີ້ຣ໌ຍ່ອຍຕັ້ງຢູ່ກຸງອຳສະເຕີດຳ ປະເທດເນເທີ້ອລນ ແລະ ກຸງໂຊວ ປະເທດເກົາຫຼີໃຕ້ ໃນຂະນະທີ່ມູນລະນິທິສຳນັກງານໃຫຍ່ຕັ້ງຢູ່ຊານຟຣານຊິດໂກ ແຄລິຟໍຣ໌ເນຍ
ແຂວງຊຽງຂວາງ ເປັນແຂວງທີ່ອຸດົມສົມບູນໄປດ້ວຍ ຊັບໃນດິນສິນໃນນ້ຳ ແລະ ປ່າໄມ້ທີ່ອຸດົມສົມບູນ ມີແຫຼ່ງທ້ອງທ່ຽວຫຼາຍແຫ່ງທີ່ໜ້າສົນໃຈ ເຊັ່ນ: ທົ່ງໄຫຫີນ, ບໍ່ນ້ຳຮ້ອນ. ນອກຈາກນັ້ນ ແຂວງຊຽງຂວາງ ຍັງ ແມ່ນ ໜຶ່ງໃນບັນດາແຂວງທີ່ບໍ່ມີພົມແດນ ຕິດກັບ ແມ່ນໍ້າຂອງ ແລະ ມີຊາຍແດນຕິດກັບປະເທດ ຫວຽດນາມ ທາງທິດຕາເວັນອອກ
ປະຫວັດແຂວງຊຽງຂວາງ.
ໃນຊ່ວງປີ ຄ.ສ 1970 ແຂວງຊຽງຂວາງເປັນສະໜາມຮົບອັນດຸເດືອດຫຼາຍຄັ້ງ ໃນຍຸກສົງຄາມອີນດູຈີນ ຫຼື ສົງຄາມຫວຽດນາມທີ່ຜ່ານມາ ອາດເປັນເພາະວ່າໃນອະດີດ ແຂວງຊຽງຂວາງ ຄືຈຸດຍຸດທະສາດທີ່ສຳຄັນແຫ່ງໜຶ່ງຂອງປະເທດລາວ ເພາະຕັ້ງຢູ່ທາງທິດຕາເວັນອອກສ່ຽງເຫນືອຂອງປະເທດລາວ ຢູ່ຫ່າງຈາກນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນປະມານ 400 ກິໂລແມັດ ແລະ ຫ່າງຈາກເມືອງເອກຂອງແຂວງຊຽງຂວາງ ຂ້າມພູເຂົາທີ່ສະຫລັບຊັບຊ້ອນຕາມເສັ້ນທາງຫມາຍເລກ 7 ໄປສິ້ນສຸດດ່ານນ້ຳກັ່ນ ຊາຍແດນທາງຕອນເໜືອຂອງປະເທດຫວຽດນາມ ໄລຍະທາງພຽງ 130 ກິໂລແມັດ ເຊິ່ງໃນຊ່ວງສົງຄາມອິນດູຈີນທາງເສັ້ນນີ້ເປັນເສັ້ນທາງຂົນສົ່ງກຳລັງ ລວມທັງອາວຸດຍຸດໂທປະກອນຕ່າງໆ ຈາກປະເທດຫວຽດນາມເໜືອ ສູ່ກະບວນການ ປະເທດລາວ ຈຶ່ງເປັນເຫດເຮັດໃຫ້ ອາເມຣິການຳເອົາຍົນຖິ້ມລະເບີດ ຈົນເຮັດໃຫ້ແຂວງຊຽງຂວາງຖືກເຜົາລ້າງ ບໍ່ມີບ້ານເຮືອນຂອງປະຊາຊົນຈັກຫຼັງ ສ່ວນປະຊາຊົນຕ້ອງອົບພະຍົບເຂົ້າໄປປະເທດຫວຽດນາມສ່ວນຫນື່ງ ແລະ ໄປວຽງຈັນອີກສ່ວນຫນຶ່ງ
ຫຼັງຈາກສິ້ນສຸດສົງຄາມແລ້ວ ແຂວງຊຽງຂວາງ ຈຶ່ງໄດ້ຍ້າຍເມືອງເອກເກົ່າ ຄືເມືອງຄູນມາຕັ້ງເມືອງໃຫມ່ຂື້ນ ໃສ່ຊື່ວ່າ ເມືອງແປກ ຫຼື ທີ່ຮູ້ຈັກກັນຄືໂພນສະຫວັນ
ໃນປີ ຄ.ສ 1970 ຫລື ເມື່ອປະມານ 30 ກວ່າປີທີ່ຜ່ານມາ ແຂວງຊຽງຂວາງ ເຄີຍເປັນສະໝໍລະພູມຮົບ ອັນດຸເດືອດນັບເທື່ອບໍ່ຖ້ວນ ໃນຍຸກສົງຄາມອິນດູຈີນ ຫລື ສົງຄາມຫວຽດນາມ ທີ່ຜ່ານມາ ອາດເພາະວ່າໃນອະດີດ ຊຽງຂວາງຄືຈຸດຍຸດທະສາດສຳຄັນແຫ່ງໜຶ່ງຂອງປະເທດລາວ ເພາະຕັ້ງຢູ່ທາງຕະເວັນອອກສຽງເໜືອຂອງປະເທດ ຢູ່ຫ່າງຈາກນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ປະມານ 400 ກິໂລແມັດ ແລະ ເມືອງໂພນສະຫວັນຊຶ່ງເປັນເມືອງຫລວງຂອງຊຽງຂວາງ ຂວາງຂ້າມສາຍພູອັນສະຫລັບຊັບຊ້ອນເທິງເສັ້ນທາງເລກທີ 7 ໄປສີ້ນສຸດທີ່ດ່ານນ້ຳກັ່ນ ຊາຍແດນທາງຕອນເໜືອ ຂອງປະເທດຫວຽດນາມໄລຍະທາງພຽງແຕ່ 130 ກິໂລແມັດ ຊຶ່ງໃນຊ່ວງສົງຄາມອິນດູຈີນ ເສັ້ນທາງສາຍນີ້ເຄຍໃຊ້ເປັນເສັ້ນທາງສົ່ງກຳລັງ ບຳລຸງລວມທັງອາວຸດຍຸດໂທປະກອນຕ່າງໆ ຈາກປະເທດຫວຽດນາມເໜືອ ສູ່ຂະບວນການປະເທດລາວ ຊຶ່ງໃນຂະນະນັ້ນເປັນພັນທະມິດກັນ ແລະ ເສັ້ນທາງສາຍນີ້ຈຶ່ງມີຊື່ຮຽກອີກຢ່າງໜຶ່ງວ່າ ເສັ້ນທາງໂຮ່ຈິມິນ ຍ້ອນວ່າຢູ່ໃກ້ຫວຽດນາມເໜືອ ເຮັດໃຫ້ຂະບວນການປະເທດລາວ ຕັດສິນໃຈຕັ້ງກອງບັນຊາການໃຫຍ່ ຂຶ້ນບ່ອນນີ້ກອງທັບອາກາດອະເມຣິກາ ຈຶ່ງສົ່ງເຮືອບິນ ຖິ້ມລະເບີດ ບີ 52 ເຂົ້າມາຖິ້ມລະເບີດປູພົມ ໝາຍທຳລາຍລ້າງຂະບວນການປະເທດລາວຢ່າງໜັກ ຫມູ່ບ້ານໃຫຍ່ນ້ອຍຫລາຍຮ້ອຍແຫ່ງ ຕະຫລອດຈົນວັດວາອາຮາມ ຖືກທຳລາຍເກືອບທັງໝົດ ສົ່ງຜົນໃຫ້ປະຊາຊົນ ແລະ ທະຫານຝ່າຍຂະບວນການປະເທດລາວຕ້ອງອົບຍົບເຂົ້າໄປຢູ່ຕົດຕາມຖ້ຳ ແລະ ຫຸບເຂົາທົ່ວໄປໃນແຂວງຊຽງຂວາງ ແລະ ຂ້າງຄຽງ. ໃນອະດີດໃນສະໄໝຊ່ວງທົດສະວັດທີ 1830 ແຂວງຊຽງຂວາງຖືກລວມເຂົ້າຢູ່ກັບຫວຽດນາມ ປະຊາຊົນຊຽງຂວາງ ໃນສະໄໝນັ້ນຖືກບັງຄັບໃຫ້ແຕ່ງກາຍ ແລະ ໃຊ້ຂະໜົບທຳນຽມຂອງຫວຽດນາມ ແຕ່ຄວາມຮັກອິດສະຫລະ ແລະ ເດັດດ່ຽວໃນຊາດພັນຂອງຕົນເອງ ເຮັດໃຫ້ຊາວແຂວງຊຽງຂວາງ ທຸກຄົນລຸກຮືຂຶ້ນຕໍ່ສູ້ ເພື່ອຮັກສາ ຄວາມເປັນອະທິປະໄຕຂອງຕົນເອງໄວ້ຢ່າງສຸດຄວາມສາມາດ ແຕ່ທ້າຍທີ່ສຸດຊາວແຂວງຊຽງຂວາງກໍບໍ່ອາດຕ້ານທານກຳລັງຈາກປະເທດເພື່ອນບ້ານຜູ້ຊົງອິດທິພົນ ໃນຂະນະນັ້ນ ຈຶ່ງຕົກເປ້ນເມືອງຂຶ້ນຂອງຫວຽດນາມຢູ່ຊົ່ວໄລຍະໜຶ່ງ. ສົງຄາມອິນດູຈີນ ໄດ້ຜ່ານພົ້ນໄປສາມສິບກວ່າປີແລ້ວ ແຕ່ບາດແຜ ແລະ ຮ່ອງຮອຍຈາກສົງຄາມ ຍັງຄົງຢູ່ ສະພາບຂອງສິ່ງເພພັງ ຂອງເມືອງຄູນ ເມືອງຫລວງເກົ່າຍັງຄົງມີຮ່ອງຮອຍໃຫ້ເຫັນຢູ່ໂດຍທົ່ວໄປ ຊຶ່ງຈາກຊາກເພພັງບາງແຫ່ງທາງລັດຖະບານລາວໄດ້ອະນຸລັກເອົາໄວ້ໃຫ້ຄົນລຸ້ນຫລັງໄດ້ ເຫັນເຖິງພິດໄພຂອງສົງຄາມ ທີ່ເກິດຂື້ນເມື່ອໃນອະດີດ ຮ່ອງຮອຍຂອງຂຸມລະເບີດຂະໜາດໃຫຍ່ ຈາກຝູງບິນ ບີ 52 ຂອງອະເມຣິກາ ຍັງຄົງມີໃຫ້ເຫັນຢູ່ທົ່ວໄປ ປະຈຸບັນໄດ້ຖືກດັດແປງໃຫ້ເປັນບໍ່ລ້ຽງປາໃນນາເຂົ້າ ຊາກຂອງລູກລະເບີດ ນ້ຳໜັກຫລາຍສິບໂຕນ ຖືກດັດແປງມາເປັນຮົ້ວເຮືອນ, ເສົາເຮືອນ, ຮາງເຂົ້າໝູ, ບ່ອນນັ່ງຫລິ້ນ, ເຕົາປິ້ງ ສຳລັບນັກທ່ອງທ່ຽວ.
ແຂວງຊຽງຂວາງຕັ້ງຢູ່ທາງພາກເໜືອຂອງປະເທດລາວ ມີພື້ນທີ່ເປັນລັກສະນະພູພຽງ ຢູ່ສູງກວ່າລະດັບນຳທະເລ ໑໒໐໐ ແມັດ ມີອາກາດໜາວເກືອບຕະຫລອດປີ. ຍັງມີພູພຽງເມືອງພວນ ທີ່ອຸດົມສົມບູນ ເປັນພູພຽງທີ່ອ້ອມຮອບດ້ວຍພູສູງ ແລະ ຍັງມີພູເບ້ຍ ເຊ່ິງເປັນພູທີ່ສູງທີ່ສຸດໃນປະເທດລາວ ມີຄວາມສູງ 2820 ແມັດ.
ໂພນ​ສະ­ຫວັນ ຄ້າຍ­ຄື​ກັນ​ກັບສະ­ຫວັນ​ຂອງ​ຄົນ​ເມືອງ​ເຫນືອ ກໍ່​ວ່າ​ໄດ້ດຳ­ລົງ​ຊີ­ວິດ​ອາ­ໄສ​ຕາມທຳ​ມະ​ຊາດ​ໃນ​ເຂດ​ເນີນ​ພູ, ທົ່ງພຽງ​ລຽບ​ຕາມ​ລຳ​ນ້ຳ­ຂອງ ຫລື ຕາມ​ຈ້າຍ​ພູບວກ​ກັບ​ຄວາມ​ຈະເລີນ​ຮຸ່ງ­ເຮືອງ​ໃນ​ປະ­ຈຸ​ບັນ​ເຮັດໃຫ້​ບ່ອນ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ນີ້​ມີ​ໂສມ​ຫນ້າໃຫມ່​ປະ­ດັບ​ດິນ­ແດນ​ອິດ­ສະ­ຫລະສາຍ​ຖະ­ຫນົນ­ຫລວງ​ຄົດ​ລ້ຽວ​ໂງເງ ຕາມ​ຮ່ອມ​ພູ, ສັນ­ພູ ໃນ​ປະ­ຈຸບັນ​ເຂດ​ທົ່ງ​ໄຫ​ຫີນ​ມີ​ອາ­ ກາດຫນາວ​ເຢັນ​ຕະ­ຫລອດ​ປີ ຖະ­ຫນົນສາຍ​ຫລັກ​ທີ່​ຄົດ​ລ້ຽວ ບ້ານ​ໂພນສະ­ຫວັນ ເບິ່ງ​ຄື​ກັນ​ກັບ​ວ່າ​ເປັນອານາ​ນິ­ຄົມ​ຂອງ​ປະ­ຊາ­ຊົນ​ໃນເຂດ​ນັ້ນ​ຍອຍ​ປ່າ​ສົນ​ເປັນ​ສີ­ຂຽວປົກ​ຄຸມ​ເຮັດ​ໃຫ້​ຫມູ່​ບ້ານ​ດັ່ງ­ກ່າວ ມີ​ສີ­ສັນ​ຂຶ້ນ​ຕື່ມເປັນ​ສະ­ຖານ­ທີ່ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທີ່​ຍັງ​ບໍ່​ຊ້ຳ​ແບບ​ກັບບ່ອນ​ອື່ນ​ຂອງ​ແຂວງ ມັນ​ຍັງ​ມີ​ສະເຫນ​ຂອງ​ມັນ​ຢູ່​ໃນ​ຄວາມ​ລຽບງ່າຍ​ທີ່​ອຸ­ດົມ​ໄປ​ດ້ວຍ​ປະ­ຫວັດສາດ​ທາງ​ດ້ານ​ວັດ­ທະ­ນະ­ທຳ ເຮົາ​ຈະ​ເຫັນ​ລູກ​ລະ­ເບີດ​ທີ່​ໃຊ້​ເປັນເສົາ​ຮົ້ວ​ບ້ານ ແລະ ເປັນ​ຮາງ​ໂຕ່ງນ້ຳ​ໃນ​ຍາມ​ຝົນໃນ​ເຂດ​ຊົນ​ນະບົດ.
a> ແມ່ນ ຖືກບັນຊາ ໂດຍ ການຄວບຄຸມ ມູມ ຂອງ ຂໍ້ຕໍ່. ບັນດາຕຳລາໄຕມຸມ ມີປະໂຫຍດໃນການຄິດໄລ່ບັນດາມຸມ ເພື່ອການບັນຊານີ້.
ໄຕມຸມ (ຈາກ ພາສາເກຣັກ "trigōnon" "ສາມແຈ" + "metron" "ການວັດແທກ") ແມ່ນ ສາຂາໜຶ່ງ ຂອງ ຄະນິດສາດ ທີ່ສຶກສາກ່ຽວກັບ ຮູບສາມແຈ, ໂດຍສະເພາະ ຮູບສາມແຈ ເທິງ ໜ້າພຽງ ທີ່ ມຸມໜຶ່ງ ແມ່ນ 90 ອົງສາ (ມຸມສາກ). ເວົ້າອີກແບບໜຶ່ງ, ໄຕມຸມ ສຶກສາ ຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງ ຂ້າງ ແລະ ມຸມ ຂອງ ຮູບສາມແຈ. ໄຕມຸມ ມີ ຄວາມສຳຄັນ ແລະ ຖືກນຳໃຊ້ຫຼາຍ ໃນ ດາລາສາດ ແລະ ການນຳທິດ. ຮູບສາມແຈສາກ ແມ່ນ ຮູບສາມແຈ ທີ່ມີມຸມໜຶ້່ງ ເປັນມຸມສາກ ຫຼື ເທົ່າກັບ 90 ອົງສາ.
ທຸກໆຕຳລາໄຕມຸມ ຂອງ ມຸມ "θ" ສາມາດສ້າງໃນທາງໄຕມຸມ ຈາກວົງມົນຫົວໜ່ວຍ ທີ່ມີຈຸດໃຈກາງ ຢູ່ "O".
ໃນ ເສດຖະສາດ, ຕຳລາຄວາມຕ້ອງການ ໝາຍເຖິງ ຕຳລາທີ່ສະແດງເຖິງຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງ ລະດັບ ຄວາມຕ້ອງການແລະ ບັນດາໂຕອະທິບາຍ ເຊັ່ນ ລາຄາ, ລາຍໄດ້, ຄວາມພໍໃຈ.
ຕຳລາຄວາມຕ້ອງການຣິກສ໌ (ຕັ້ງຕາມຊື່ ນັກເສດຖະສາດ ທ່ານ ຈອນ ຮິກສ໌).
ໃນນີ້​ p ແມ່ນ ລາຄາ ແລະ u ແມ່ນ ຄວາມມີຜົນປະໂຫຍດ ຫຼື ຄວາມພໍໃຈ (utility). ໝາຍຄວາມວ່າ ຖ້າລາຄາສິນຄ້າ ແມ່ນ p ຜູ້ຊົມໃຊ້ນີ້​ ຈະຕ້ອງຊົມໃຊ້ເປັນຈຳນວນ x ເພື່ອ ໃຫ້ໄດ້ ຄວາມພໍໃຈ u. e ໝາຍເຖິງການໃຊ້ຈ່າຍ.
ຕຳລາຄວາມຕ້ອງການມາແຊລ.
ໃນນີ້ p ແມ່ນລະດັບລາຄາ ແລະ w ແມ່ນ ລາຍໄດ້. ໝາຍຄວາມວ່າ ຜູ້ຊົມໃຊ້ ທີ່ ມີຄວາມຕ້ອງການຕາມຕຳລານີ້ ຈະຊົມໃຊ້ x ຖ້າລາຍໄດ້ຕົນເອງ ແມ່ນ w ໃນເວລາທີ່ ລາຄາສິນຄ້າທີ່ຢາກຊົມໃຊ້ ແມ່ນ p.
ຟືນເຊິ່ງແມ່ນເຊື້ອໄຟອັນທຳອິດ ທີ່ມະນຸດຊາດເລີ່ມໃຊ້ ຍັງແມ່ນ ແຫຼ່ງພະລັງງານຫຼັກ ຂອງ ໂລກຢູ່ (2007).
ເຊື້ອໄຟ ແມ່ນ ວັດຖຸທີ່ສາມາດປ່ຽນເປັນ ພະລັງງານໄດ້ ໂດຍການເຜົາໄໝ້ ຫຼື ວິທີການອື່ນໆ. ເຊື້ອໄຟ ຈະປົດປ່ອຍພະລັງງານ ໂດຍ ຜ່ານ ປະຕິກິລິຍາທາງເຄມີ ເຊັ່ນ ການເຜົາໄໝ້, ຫຼື ໃນທາງນິວເຄລຍ ເຊັ່ນ ນິວເຄລຍຟິສເຊິນ ຫຼື ນິວເຄລຍຟິວເຊິນ. ຄຸນລັກສະນະສຳຄັນ ຂອງ ເຊື້ອໄຟທີ່ມີປະໂຫຍດ ແມ່ນ ມັນສາມາດຖືກເກັບຮັກສາ ແລະ ນຳມາໃຊ້ໃນເວລາຕ້ອງການໄດ້ ແລະ ພາຍໃຕ້ ການຄວບຄຸມໄດ້.
ທຸກໆ ຊີວະພາບກັກບອນ ແຕ່ ຈຸນລະຊີບ ຈົນຮອດ ສັດ ແລະ ຄົນ ລ້ວນແລ້ວແຕ່ອີງໃສ່ ເຊື້ອໄຟເພື່ອເປັນແຫຼ່ງພະລັງງານ. ຈຸລັງ ຂອງ ຊີວະພາບເຫຼົ່ານີ້ ຈະ ຫັນປ່ຽນ ອາຫານ ຫຼື ແສງຕາເວັນ ໃຫ້ກາຍເປັນ ສະພາວະທີ່ສາມາດຊົມໃຊ້ ເພື່ອດຳລົງໍຊີວິດຕໍ່ໄດ້. ນອກຈາກນີ້​ ມະນຸດຊາດ ຍັງໃຊ້ຫຼາຍໆວິທີການ ເພື່ອ ຫັນປ່ຽນ ພະລັງງານ ຈາກສະພາວະໜຶ່ງ ໄປຫາ ສະພາວະອື່ນ ເພື່ອໃຊ້ ຢູ່ ພາຍນອກຮ່າງກາຍຕົນເອງອີກ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ການດັງໄຟຄົວກິນ, ສ້າງພະລັງງານໄຟຟ້າ ແລະອື່ນໆ.
ເຄມີ.
ແມ່ນ ທາດທີ່ໃຫ້ພະລັງງານ ໂດຍ ປະຕິກິລິຍາກັບ ທາດອື່ນຢູ່ອ້ອມຂ້າງ ສ່ວນຫຼາຍ ໃນຂະບວນການ ອົກຊີດີເຊເຊິນ (oxidization).
ເຊື້ອໄຟຊີວະພາບ.
ເຊື້ອໄຟຊີວະພາບ ແມ່ນ ທາດແຂງ, ທາດແຫຼວ ແລະ ທາດອາຍ ທີ່ປະກອບດ້ວຍ ຫຼື ສ້າງຂຶ້ນຈາກ ໄບໂອມາສ. ໄລຍະຫຼັງ ເຊື້ອໄຟຊີວະພາບ ໄດ້ຖືກພັດທະນາໃຫ້ ໃຊ້ໄດ້ ໂດຍ ຍານພາຫະນະ ເຊັ່ນ ເຊື້ອໄຟ E10).
ເຊື້ອໄຟຟອສຊີລ.
ເຊື້ອໄຟຟອສຊີລ ແມ່ນ ຮີໂດຣກັກບອນ ເຊັ່ນ ຖ່ານຫີນ ນໍ້າມັນ ຫຼື ອາຍເກັສ ທີ່ ປະກອບຂຶ້ນ ຈາກ ຟອສຊິລ ຂອງ ຊາກພືດ ແລະ ສັດ. by ທີ່ຖືກ ຄວາມຮ້ອນ ແລະ ຄວາມກົດດັນ ໃນ ຜິວໂລກ ເປັນເວລາດົນນານ.
ນິວເຄລຍ.
ເຊື້ອໄຟນິວເຄລຍ ແມ່ນ ວັດຖຸ ທີ່ສາມາດປົດປ່ອຍ ພະລັງງານນິວເຄລຍ.
ຟິສເຊິນ.
ແມ່ນ ການສ້າງພະລັງງານ ໂດຍ ການແຍກແກນ ຂອງ ໂມລະກຸນ ທາດ (ໜັກ) ອອກເປັນ ແກນ ທາດທີ່ເບົາກ່ວາ. ໃນຂະບວນການດັ່ງກ່າວ ຈະເກີດມີການປົດປ່ອຍ ພະລັງງານອັນມະຫາສານ.
ຟິວເຊິນ.
ແມ່ນ ການສ້າງພະລັງງານ ໂດຍ ການປະກອບ ແກນ ຂອງ ໂມລະກຸນ ທີ່ເບົາກ່ວາເຂົ້າກັນ ເຊິ່ງ ແມ່ນຂະບວນການກົງກັນຂ້າມກັບ ຟິສເຊິນ. ປະຈຸບັນ ມະນຸດຊາດ ຍັງບໍ່ຜະລິດພະລັງງານ ໂດຍ ວິທີການດັ່ງກ່າວຢ່າງສົມບູນເທື່ອ ແຕ່ ມັນແມ່ນ ແຫຼ່ງພະລັງງານຫຼັກ ຂອງ ຕາເວັນ ເຊິ່ງ ແມ່ນ ວິທີການສ້າງພະລັງງານ ແຫ່ງຄວາມຫວັງອັນໜຶ່ງ ຂອງມະນຸດຊາດ.
ຄວາມກົດອາກາດ ແມ່ນ ຄວາມກົດດັນ ຢູ່ ຈຸດໃດໜຶ່ງ ຂອງ ຊັ້ນບັນຍາກາດ ຂອງ ໂລກ. ໂດຍທົ່ວໄປ ຄວາມກົດອາກາດ ຈະປະມານເທົ່າກັບ ຄວາກົດດັນ ທີ່ເກີດຂຶ້ນ ຍ້ອນນໍ້າໜັກ ຂອງ ອາກາດ ຢູ່ເທິງຈຸດນັ້ນໆ. ໝາຍຄວາມວ່າ ຈຸດທີ່ມີຄວາມກົດອາກາດຕໍ່າ ຈະມີ ອາກາດທີ່ມີມວນສານຕໍ່າກ່ວາຢູ່ເທິງມັນ. ດ້ວຍເຫດຜົນແບບດຽວກັນ ຄວາມກົດອາກາດ ຈະຕໍ່າລົງ ເມື່ອລະດັບຄວາມສູງເພີ່ມຂຶ້ນ. ຄວາມກົດອາກາດ ຕໍ່ ເນື້ອທີ່ໜຶ່ງແມັດມົນທົນ ຢູ່ ໃນລະດັບໜ້ານໍ້າທະເລ ຈະເທົ່າກັບ 100 ກິໂລນິວເຕິນ ຫຼື ເທົ່າກັບ 10.2 ໂຕນ.
ຄວາມກົດອາກາດມາດຕະຖານ.
ຄວາມກົດອາກາດມາດຕະຖານ (ເຄື່ອງໝາຍ: atm) ແມ່ນ ຫົວໜ່ວຍຄວາມກົດດັນ ທີ່ຖືກກຳນົດໃຫ້ເທົ່າກັບ 101.325 ກິໂລປາສການ.
ຄວາມກົດອາກາດຕາມຄວາມສູງ.
ກະຕຸກປລາສະຕິກນີ້ຖືກອັດຢູ່ ລະດັບຄວາມສູງປະມານ 2,000 ແມັດ ແລະ ເມື່ອ ຖືກນຳລົງມາລະດັບໜ້ານໍ້າທະເລ ມັນຖືກອັດຍອບໂດຍຄວາມກົດອາກາດທີ່ສູງກວ່າ.
ໂຮກເອດສ໌ ຫຼືອໂຮກພູມຄຸ້ມກັນບົກພ່ອງ (Acquired Immune Deficiency Syndrome - AIDS) ແມ່ນກຸ່ມອາການເຈັບປ່ວຍທີ່ເກິດຂຶ້ນເພາະຮ່າງກາຍໄດ້ຮັບເຊື້ອໄວຣັດເອດໄອວີ (HIV) ຊຶ່ງຈະນຳໄປທຳຮ້າຍເມັດເລືອດຂາວ ທີ່ເປັນແຫຼ່ງສ້າງພູມຄຸ້ມກັນໂຮກ ເຮັດໃຫ້ພູມຄຸ້ມກັນໂຮກລົດນ້ອຍລົງ ຈຶງເຮັດໃຫ້ຕິດເຊື້ອໂຮກແຊກຊ້ອນເຂົ້າສູ່ຮ່າງກາຍໄດ້ງ່າຍຂຶ້ນ ເຊັ່ນ ວັນນະໂຮກໃນປອດ ຫຼືອ ຕ່ອມນ້ຳເຫຼືອງ ເຍຶ່ອຫຸ້ມສະໝອງອັກເສບຈາກເຊື້ອລາ ໂຮກຜິວໜັງບາງຊະນິດ ຫຼືອເປັນມະເລັງບາງຊະນິດໄດ້ງ່າຍກ່ວາຄົນປົກກະຕິ ຊຶ້ງສາເຫດຂອງການເສຍຊີວິດມັກເກິດຂຶ້ນຈາກການເສຍຊີວິດມັກເກິດຂຶ້ນຈາກໂຮກຕິດເຊື້ອສວຍໂອກາດຕ່າງ າ ເຫຼົ່ານີ້ ເຮັດໃຫ້ອາການຮຸນແຮງແລະເສຍຊີວິດຢ່າງຮວດເຮັວ
ປັດຈຸບັນໂຮກເອດສ໌ມີການຕວດພົບທັ່ວໂລກ ແລະປະມານການວ່າມີຜູ້ເສຍຊີວິດເນື່ອງຈາກໂຮກເອດສ໌ຢ່າງນ້ອຍ 25 ລ້ານຄົນ ຕັ້ງແຕ່ຖຶກຄົ້ນພົບໃນປີ ຄ.ສ. 1981 ນັບເປັນໂຮກທີ່ມີອັນຕະລາຍສູງໂຮກໜຶ່ງໃນປະຫວັດສາດມະນຸດຊາດ
() (13 ທັນວາ ຄ.ສ 1920 - 21 ພະຈິກ ຄ.ສ 1992) ເລຂາທິການໃຫຍ່ຄະນະບໍລິຫານງານສູນກາງພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວຜູ້ທຳອິດຕັ້ງແຕ່ 22 ມີນາ 1955 ເກີດເມື່ອວັນທີ່ 13 ທັນວາ 1920 ຢູ່ບ້ານນາເຊັງ ເມືອງຄັນທະບູລີ ປັດຈຸບັນແມ່ນເມືອງໄກສອນ ພົມວິຫານ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ຫລັງຈາກສະຖາປະນາສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ໃນວັນທີ 2 ທັນວາ ຄ.ສ 1975 ໂດຍທີ່ ທ່ານ ສຸພານຸວົງ ເປັນປະທານປະເທດ ແລະ ທ່ານ ໄກສອນ ພົມວິຫານ ເປັນ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີຜູ້ທຳອິດ ແລະ ຕໍ່ມາ ທ່ານ ໄກສອນ ພົມວິຫານ ໄດ້ເປັນປະທານປະເທດຈົນເສຍຊີວິດ ເມື່ອວັນທີ່ 21 ພະຈິກ ຄ.ສ 1992
ໄກສອນ ພົມວິຫານ ເປັນ ບຸດຂອງ ທ້າວລ້ວນ,ເຊີ່ງ ເປັນລັດຖະກອນແປພາສາ ທີ່ສຳນັກງານຜູ້ສຳເລັດຣາຊະການຝຣັ່ງ ປະຈຳແຂວງສະຫວັນນະເຂດ,ແມ່ຊື່ ນາງດົກ.ທ່ານ ເກີດທີ່ບ້ານ ນາແຊງ ເມືອງຄັນທະບູລີ (ເມືອງໄກສອນ ພົມວິຫານ) ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ສປປ ລາວ ມີນ້ອງສາວ 2 ຄົນຄື: ນາງສະຫວັນທອງ ແລະ ນາງແກ້ວມະນີ ເມື່ອອາຍຸ 7 ປີໄດ້ເຂົ້າໂຮງຮຽນປະຖົມພາສາລາວ ທີ່ບ້ານເໜືອ(ປັດຈຸບັນແມ່ນ ບ້ານໄຊຍະພູມ) ຕໍ່ມາເຂົ້າໂຮງຮຽນປະຖົມພາສາຝຣັ່ງທີ່ ບ້ານໃຕ້(ບ້ານທ່າແຮ່) ເມື່ອຮຽນຈົບຊັ້ນປະຖົມ ເມື່ອປີ ຄ.ສ 1934 ໄດ້ເຂົ້າຮຽນທີ່ໂຮງຮຽນ ວິທະຍາໄລໂປເຕັກໂຕຣາ (Lyceé du Protectorat) ທີ່ ຮ່າໂນ້ຍ ປະເທດຫວຽດນາມ ເມື່ອຮຽນຈົບວິທະຍາໄລ ໃນປີ ຄ.ສ 1942 ໄດ້ເສັງເຂົ້າຮຽນມະຫາວິທະຍາໄລ ໃນສາຂາວິຊາການແພດ ຕາມຄຳແນະນຳຂອງພໍ່ ແຕ່ເມື່ອໄດ້ຮຽນ ຍ້ອນວິຊາດັ່ງກ່າວບໍ່ຖືກກັບຄວາມມັກຂອງເພິ່ນ ຈຶ່ງໄດ້ປ່ຽນມາຮຽນ ວິຊາກົດໝາຍແທນ. ​​
ການຮຽນວິຊາກົດໝາຍ ເຮັດໃຫ້ທ່ານໄດ້ຮຽນຮູ້ກົນໄກການປົກຄອງແບບຫົວເມືອງຂື້ນຂອງຝຣັ່ງ ໄດ້ຮຽນຮູ້ກ່ຽວກັບຂະບວນການຕໍ່ສູ້ຂອງນັກຮຽນນັກສຶກສາ ທີ່ຮັກຊາດຕ້ານລັດທິລ່າເມືອງຂື້ນ ໃນຊ່ວງນັ້ນ ຂະບວນການຫວຽດມິນ ພາຍໃຕ້ການນຳພາຂອງພັກກອມມູນິດອິນດູຈີນ ໂດຍປະທານ ໂຮຈິມິນ ທ່ານໄກສອນໄດ້ສຶກສາເອກະສານສ່ິງພິມ ທີ່ເປັນສຽງຂອງພັກກອມມູນິດອິນດູຈີນ ລວມທັງເອກະສານອື່ນໆ ເຊັ່ນ: ເລີ ຕຣາວາຍ (Le Travail), ໜັງສືທິດສະດີປະຕິວັດ ເຊິ່ງໃນນັ້ນລວມທັງມະຕິຂອງກອງປະຊຸມສາກົນກອມມູນິດ ປີ ຄ.ສ 1919 ແລະ ໜັງສືອື່ນໆ ກ່ຽວກັບສະຫະພາບໂຊວຽດ
ເງື່ອນໄຂ ແລະ ສະພາບແວດລ້ອມທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍບັນຍາກາດແຫ່ງການຕໍ່ສູ້ຂອງຫວຽດມິນ ໄດ້ສົ່ງຜົນກະທົບໂດຍກົງຕໍ່ແນວຄິດ ແລະ ເສັ້ນທາງຊີວິດຂອງທ່ານ ທ່ານເຄີຍມີຄວາມເຫັນວ່າ "ການເຄື່ອນໄຫວຂອງຫວຽດມິນ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເພິ່ນເກີດແນວຄິດຮັກຊາດ ແລະ ຢາກໃຫ້ປະເທດຊາດເປັນເອກະລາດ ມີອະທິປະໄຕ"
ປີ ຄ.ສ 1944 ທ່ານໄກສອນໄດ້ເຂົ້າເປັນສະມາຊິກຂອງສະມາຄົມໄວໜຸ່ມກູ້ຊາດຫວຽດມິນ ທ່ານໄດ້ຮ່ວມກິດຈະກຳຂອງສະມາຄົມຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ເຮັດໃຫ້ທ່ານໄດ້ຮຽນຮູ້ການເຄື່ອນໄຫວຂອງຫວຽດມິນ ທ່ານໄກສອນ ພົມວິຫານ ບໍ່ພຽງແຕ່ເປັນຄົນທີ່ຮັກຊາດ ທີ່ມີສະຕິຕື່ນຕົວແລ້ວເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຫາກຍັງມີແນວຄິດປະຕິວັດອີກດ້ວຍ.
ຄ.ສ 1945 ສະພາບການຂອງໂລກໄດ້ຜັນປ່ຽນໄປຢ່າງໄວວາ ແລະ ສົ່ງຜົນກະທົບໂດຍກົງຕໍ່ຊະຕາກຳຂອງບັນດາປະຊາຊາດອິນດູຈີນ ຕົ້ນເດືອນ ມີນາ ຄ.ສ 1945 ສູນກາງພັກກອມມູນິດອິນດູຈີນໄດ້ຈັດກອງປະຊຸມຂື້ນ ເພື່ອກະກຽມເງື່ອນໄຂອັນຈຳເປັນໃຫ້ແກ່ການລຸກຮືຂື້ນຍຶດອຳນາດການປົກຄອງ ເອົາເອກະລາດແຫ່ງຊາດ ມາໃຫ້ບັນດາປະເທດໃນອິນດູຈີນ
ໃນວັນທີ 9 ພຶດສະພາ ຄ.ສ 1945 ກອງທັບແດງໂຊຫວຽດ ໄດ້ຮັບໄຊຊະນະກອງທັບຟາຊິດເຢຍລະມັນ ເຮັດໃຫ້ເປັນໂອກາດອັນອຳນວຍສຳລັບການລຸກຮືຂື້ນຍຶດອຳນາດໄດ້ເກີດຂື້ນສຳລັບປະຊາຊົນໃນແຫຼມອີນດູຈີນ ປະທານ ໄກສອນ ເຊິ່ງຫາກໍມາຮອດສະຫວັນນະເຂດ ໄດ້ເຄື່ອນໄຫວຄົ້ນຫາຜູ້ທີ່ຮັກຊາດ ໃນຂະບວນການລາວອິດສະຫຼະ ທັງດຳເນີນການປຸກລະດົມ ແລະ ຈັດຕັ້ງຊາວໜຸ່ມລາວ ແລະ ຫວຽດນາມຕ່າດ້າວເຂົ້າຮ່ວມໃນຂະບວນການຕໍ່ສູ້ ຍຶດອຳນາດທີ່ສະຫວັນນະເຂດ
ຕາມບົດຮຽນຂອງ ທ່ານ ສີຊະນະ ສີສານ ເຊິ່ງເປັນຜູ້ໜຶ່ງທີ່ໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມໃນຂະບວນການນັ້ນໃຫ້ຮູ້ວ່າ "ໃນຂະນະນັ້ນ ສະຫາຍ ໄກສອນ ພ້ອມດ້ວຍຄະນະຜູ້ແທນແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ໄດ້ໄປຫາພວກຍີ່ປຸ່ນ ແລະ ທ້ວງໃຫ້ຍີ່ປຸ່ນມອບອຳນາດໃຫ້ແກ່ຄົນລາວ ໃນທີສຸດໃນວັນທີ 31 ສິງຫາ ຄ.ສ 1945 ພວກຍີ່ປຸ່ນກໍໄດ້ຍອມມອບປືນ 120 ກະບອກ ພ້ອມດ້ວຍລູກປືນຫຼາຍຫີບໃຫ້ແກ່ຊາວແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ກອງກຳລັງປະກອບອາວຸດຂອງປະຊາຊົນໄດ້ຮັບການຈັດຕັ້ງຂື້ນທັນທີ ແລະ ພ້ອມກັນນັ້ນ ປະທານ ໄກສອນ ແລະ ຜູ້ຂຽນ (ທ່ານສີຊະນະ ສີສານ) ກໍໄດ້ພາກັນອອກໄປບ້ານບອກໃຫ້ບັນດາກຳລັງປະກອບອາວຸດ "ລາວອິດສະຫຼະ" ເຂົ້າມາສະຫວັນນະເຂດ ເພື່ອສົມທົບກັບກຳລັງປະກອບອາວຸດປະຊາຊົນ ທີ່ໄດ້ຈັດຕັ້ງຂື້ນໄວ້ກ່ອນໜ້າແລ້ວ ໃຫ້ເປັນກຳລັງປະກອບອາວຸດອັນດຽວກັນ ພາຍຫຼັງທີ່ການຍຶດອຳນາດຮຽບຮ້ອຍແລ້ວ ທ່ານ ໄກສອນ ພົມວິຫານ ກໍໄດ້ຮັບຜິດຊອບພະແນກຖະແຫຼງຂ່າວຂອງແຂວງ "
ວັນທີ 9 ກັນຍາ 1945 ພວກທະຫານຝຣັ່ງໄດ້ເປີດບັ້ນບຸກໂຈມຕີເຂົ້າຕົວເມືອງ ຂອງແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ພວກເຂົາໄດ້ຖືກຕອບໂຕ້ຄືນຢ່າງແຂງແຮງ ຈາກກຳລັງ ປະກອບອາວຸດປະຊາຊົນ ຕັ້ນເດືອນຕຸລາ 1945 ທ່ານໄດ້ເປັນເຈົ້າການໃນການເຄື່ອນໄຫວປຸກລະດົມ ແລະ ຈັດຕັ້ງມວນຊົນຊາວສະຫວັນນະເຂດ ເກືອບ 2.000 ຄົນ ເຂົ້າຮ່ວມໃນພິທີຕ້ອນຮັບ ທ່ານ ສຸພານຸວົງ ທີ່ໄດ້ເດີນທາງມາຈາກປະເທດຫວຽດນາມ ຜ່ານສະຫວັນນະເຂດ ເພື່ອໄປເຂົ້າຮ່ວມຄະນະລັດຖະບານລາວອິດສະຫຼະ ທີ່ນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ
ຮອດເດືອນທັນວາ 1945 ທ່ານໄດ້ອອກເດີນທາງຈາກສະຫວັນນະເຂດ ໄປ ຮ່າໂນ້ຍ ເພ່ືອລວບລວມຄົນລາວທີ່ອາໄສຢູ່ໃນ ຫວຽດນາມເຂົ້າຮ່ວມການຕໍ່ສູ້ ຕອນທີ່ ທ່ານຢູ່ ຮ່າໂນ້ຍ ທ່ານໄດ້ທີ່ສະຖານີວິທະຍຸກະຈາຍສຽງຫວຽດນາມ ພາກພາສາລາວ ເຮັດໜ້າທີ່ຂຽນບົດຂ່າວໂຄສະນາ ຂຽນບົດວິຈານ ແປຂ່າວ ຈາກພາສາຫວຽດນາມ ແລະ ພາສາຝຣັ່ງ ມາເປັນ ພາສາລາວ ບາງເທື່ອທ່ານ ຍັງໄດ້ເປົ່າ ແຄນອອກທາງວິທະຍຸກະຈາຍສຽງອີກ ໃນລະຫວ່າງເດືອນມີນາ ຫາ ເດືອນທັນວາ 1946 ປະທານໄກສອນ ໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມເຮັດວຽກໃນຄະນະຕິດຕໍ່ລາວ-ຫວຽດນາມ ທີ່ຮ່າໂນ້ຍ ອົງການນີ້ເປັນອົງການທີ່ລວບລວມເອົາ ຄົນລາວທີ່ຢູ່ຮ່າໂນ້ຍ ແລະ ແຂວງຕ່າງໆ ຂອງຫວຽດນາມ ເພື່ອຈັດຕັ້ງອົງການກູ້ຊາດຂອງລາວ ທີ່ຢູ່ຫວຽດນາມ ຫຼື ອົບພະຍົບໄປຫວຽດນາມ
ປະທານໄກສອນ ໃນຍຸກຕໍ່ສູ້ກັບພວກລ່າເມືອງຂື້ນທັງແບບເກົ່າ ແລະ ໃໝ່ ຮ່ວມກັບຜູ້ນຳທ່ານອື່ນໆ ໄດ້ແກ່ ປະທານສຸພານຸວົງ ປະທານໜູຮັກ ປະທານຄຳໄຕ ສີພັນດອນ. ປະທານໄກສອນ ເປັນຜູ້ນຳໃນການຕໍ່ສູ້ທາງການທະຫານ ເຂົ້າມາໃນພາລະກິດປົດປ່ອຍຊາດ ໂດຍໃຊ້ຍຸດທະວິທີ "ບົວບໍ່ໃຫ້ຊ້ຳ ນ້ຳບໍ່ໃຫ້ຂຸ່ນ" ສ້າງຕັ້ງພັກປະຊາຊົນລາວ ໂດຍທ່ານ ເປັນເລຂາທິການໃຫຍ່ຂອງພັກຜູ້ທຳອິດ ໂດຍໃນຊ່ວງນັ້ນພັກດຳເນີນໄປຢ່າງປິດລັບ ໂດຍແນວລາວສ້າງຊາດ ເປັນຕົວແທນໃຫ້ກັບພັກ ຈົນສາມາດປົດປ່ອຍປະເທດຊາດໄດ້ຢ່າງສົມບູນ ຈົນປະກາດສະຖາປະນາເປັນ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ເມື່ອວັນທີ 2 ທັນວາ ຄ.ສ 1975 ພັກຈຶ່ງດຳເນີນງານຢ່າງເປີດເຜີຍ ສະນັ້ນ ທ່ານຄືຜູ້ນຳທີ່ແທ້ຈິງຂອງພັກ ທ່ານດຳລົງຕຳແໜ່ງຈົນເຖິງ ແກ່ມໍລະນະກຳ ເມື່ອປີ ຄ.ສ 1992.
ຄ.ສ 2010 ເປັນປີທີ່ ປະທານ ໄກສອນ ພົມວິຫານ ມີອາຍຸຄົບຮອບ 90 ປີ ພັກ ແລະ ລັດຖະບານ ສປປລາວ ໄດ້ຈັດສະເຫຼີມສະຫຼອງ ໂດຍສະເພາະຄອບຄົວພົມວິຫານ ນຳໂດຍທ່ານ ນາງ ທອງວິນ ພົມວິຫານ ໄດ້ຈັດພິທີອຸທິດສ່ວນບຸນກຸສົນ ທີ່ບ້ານຂອງທ່ານ ໃນວັນທີ 9-10 ທັນວາ ຄ.ສ 2010 ມີການສູດປະຣິຕະມຸງຄຸນ ຕອນເຊົ້າຖວາຍສັງຄະທານ ແກ່ພະສົງ 9 ອົງ ສ່ວນງານທີ່ເປັນພິທີ ຈັດຂື້ນໃນວັນທີ 12 ທັນວາ.
ພາສາຈີນ () ແມ່ນພາສາໜຶ່ງທີ່ເວົ້າໃນປະເທດຈີນ ໄຕ້ຫວັນ ແລະ ສິງກະໂປ ໃຊ້ຕົວອັກສອນທີ່ສືບທອດກັນມາກ່ວາພັນປີ ຕົວອັກສອນຈີນແມ່ນພັດທະນາມາຈາກຕົວອັກສອນພາບ
ອັກສອນຕົວຫຍໍ້ ແລະ ອັກສອນຕົວເຕັມ.
ອັກສອນທີ່ຄົນຈີນໃຊ້ເປັນອັກສອນຈີນຕົວຫຍໍ້ ແຕ່ໃນບາງສະຖານທີ່ຄົນຈີນໃຊ້ເປັນອັກສອນຕົວເຕັມ, ຕົວຢ່າງແມ່ນ ໄຕ້ຫວັນ ຮົງກົງ ແລະ ມາເກົ້າ
ຫ້ຽນ (,) ເປັນສັບສະແລງແທນບຸກຄົນຫຼືກຸ່ມບຸົກຄົນທີ່ມີພຶຕິກຳຂົ່ມເຫງ ກໍ່ກວນ ໄຮ້ເຫດຜົນ ຫຼືຄິດວ່າໂຕເອງເປັນສູນກາງຂອງສັງຄົມອິນເຕີເນັດ.
ຄຳນິຍາມ.
ຫ້ຽນ ເປັນຄໍາທີ່ດັດແປງມາຈາກຄໍາວ່າ ກຣຽນ (เกรียน) ໃນພາສາໄທ ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ ຈະຫມາຍເຖິງບຸກຄົນທີ່ມັກກໍ່ກວນໃນອິນເຕີເນັດ ບໍ່ວ່າຈະເປັນກະດານສົນທະນາ ຫຼືໃນເວັບໄຊຕ່າງ ໆ ເປັນຕົ້ນ.
ຄໍາວ່າຫ້ຽນນີ້ມີຕົ້ນກໍາເນີດມາຈາກສະມາຊິກຄົນຫນຶ່ງໃນກະດານສົນທະນາ LaoZaa.com ເຊິ່ງໄດ້ດັດແປງຄຳສັບ ກຣຽນ ໃນພາສາໄທມາເປັນພາສາລາວ.
ຢ່າງໃດກໍຕາມ ວິວັດທະນາການຂອງຄໍາວ່າ ຫ້ຽນ ນີ້ ກໍໄດ້ປ່ຽນແປງໄປຕາມການໃຊ້ງານທີ່ຫລາກຫລາຍຂຶ້ນ ຈະສັງເກດໄດ້ວ່າ ໃນປັດຈຸບັນ ມີຫລາຍໆ ຄົນໃນກຸ່ມຄົນແວດວົງໄອທີ ແລະອິນເຕີເນັດຈະເລີ່ມເວົ້າຄໍາວ່າ “ຫ້ຽນ” ກັນຢ່າງຕິດປາກ ບໍ່ສະເພາະແຕ່ໃນອິນເຕີເນັດເທົ່ານັ້ນແຕ່ໃນໂລກນອກອິນເຕີເນັດ ກໍຍັງໃຊ້ຄຳວ່າ “ຫ້ຽນ” ກັບບຸກຄົນທີ່ມີພາວະ “ຫ້ຽນ” ອີກນຳ.
ທີ່ຢູ່ຂອງຫ້ຽນ.
ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ ຈະສາມາດພົບຫ້ຽນໄດ້ຕາມເວັບໄຊຕ່າງໆ ໂດຍສະເພາະແມ່ນເວັບໄຊທີ່ໃຫ້ບໍລິການເວັບບອດ ເຊັ່ນ Laozaa.com ຫຼື Punlao.com ເປັນຕົ້ນ ແລະອາດຈະຍ້າຍໄປເລື້ອຍໆ ຮວມເຖິງການປ່ຽນຊື່ຂອງຕົນເອງ ເມື່ອຖືກຜູ່ເບິ່ງແຍງເວັບໄຊລົງໂທດເນື່ອງຈາກປະພຶດຕົນມີລັກສະນະດັ່ງກ່າວ.
ທະນາຄານໂລກ (World Bank) ຫຼື ທະນາຄານເພື່ອການບູລະນາລະ ແລະ ພັດທະນາຫວ່າງປະເທດ
(International Bank for Reconstruction and Development, IBRD) ເປັນອົງກອນລະຫວ່າງປະເທດທີ່ໄດ້ຈັດຕັ້ງຂຶ້ນມາຫຼັງສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ່ II ໂດຍ ປະເທດມະຫາອຳນາດ ໃນອາເມລິກາເໜືອ ແລະ EU ມີຈຸດປະສົງແລະຈຸດມຸ້ງໝາຍເພື່ອຊ່ວຍໃຫ້ ປະເທດສະມາຊິກສາມາດຟື້ນຟູປະເທດຫຼັງສົງຄາມໂລກ ຄັ້ງທີ່ II ໂດຍມຸ່ງເນັ້ນການລົງທຶນເພື່ອເພີ່ມປະສິດທິພາບການຜະລິດ ແລະເລັ່ງລັດການເຕີບໂຕທ່າງເສດທະກິດເປັນອົງກອນສັງກັດຢູໃນສັງກັດຂອງສະຫະປະຊາຊາດ (United Nation) ສຳນັກງານໃຫຍ່ຕັ້ງຢູ່ນະຄອນຫຼວງ ວໍຊິງຕັນດີຊີ ປະເທດສະຫາລັດອາເມລິກາ ປະຈຸບັນມີປະເທດສະມາຊິກປະມານ 185 ປະເທດເງິນທຶນຂອງທະນາຄານໂລກໄດ້ມາຈາກການຈຳໜ່າຍພັນທະບັດໃນຕະຫຼາດການເງິນສຳຄັນຂອງໂລກ,ຄ່າບຳລຸງຈາກປະເທດສະມາຊິກ.ຈຸດປະສົງຂອງ ທະນາຄານໂລກເພື່ອຊ່ວຍເຫຼືອປະເທດສະມາຊິກທີ່ໄດ້ຮັບຄວາມເສັຍຫາຍຈາກສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ່ II ໂດຍໃຫ້ປະເທດສະມາຊິກກູ້ຢືມເງິນໄປ ເພື່ອພັດທະນາບູລະນະສ້ອມແຊມປະເທດ ຕໍ່ມາໄດ້ຂະຫຍາຍການບໍລິການອອກໄປ ເປັນສະໜັບສະໜູນການລົງທຶເພື່ອການພັດທະນາ ແລະເພີມການຜະລິດໃນປະເທດທີ່ກຳລັງພັດທະນາ ເພື່ອຍົກລະດັບຊີວິດການເປັນຢູ່ ຂອງປະຊາຊົນໃນ ປະເທດສະມາຊິກ ຕາມລັກສະນະກິດຈະການທີ່ຈະລົງທຶນ ແລະຕາມຄວາມຈຳເປັນ ແລະຍັງຊ່ວຍເຫຼືອສະມາຊິກດ້ວຍການໃຫ້ບໍລິການດ້ານຄວາມຮູ້ ແລະ ຄຳແນະນຳກ່ຽວກັບ ການວາງແຜນການລົງທຶນ ແລະການບໍລິຫານການເງິນ.
ຈາກການປະຊຸມຂອງປະເທດມະຫາອຳນາດ ທີແບຣ໊ດຕັນວູດ ລັດນີວແຮມເຊັຍຣ໌ປະເທດສະຫະລັດອາເມລິກາເດືອນ ກໍລະກົດ ປີ 1944 ໃນກອງປະຊຸມຄັ້ງນີ້ໄດ້ມີຮ່າງການປະຕິບັດການຂຶ້ນມາ 2 ສະບັບເພື່ອຈັດຕັ້ງທະນາຄານລະຫວ່າງປະເທດເພື່ອການບູລະນະແລະການພັດທະນາ(International Bank for Reconstruction and Development-IBRD) (ທະນາຄານໂລກ) ແລະກອງທຶນເງິນລະຫວ່າງປະເທດ(International Monetary Fund-IMF) ໂດຍທັງສອງສະຖາບັນມີການແບ່ງຄວາມຮັບຜິດຊອບກັນຢ່ງຊັດເຈນ.ກອງທຶນ IMF ຈະໃຫ້ການ ະໜັບສະໜູນ ການເງິນ ໄລຍະສັ້ນເພື່ອຊ່ວຍປະເທດຕ່າງໆ ແກ້ບັນຫາການຊຳລະເງິນໃນຂະນະທີ່ທະນາຄານໂລກຈະໃຫ້ທຶນໃນການພັດທະນາໄລຍະກາງ ແລະ ໄລຍະຍາວໃນຮູບແບບເງິນກູ້ຢືມ ໂຄງການພັດທະນາທີ່ເນັ້ນ ສະເພາະໂຄງການໄປ ແຕ່ເມື່ອເວລາຜ່ານໄປຄວາມແຕ່ກຕ່າງນີ້ກໍ່ ລົດໜ້ອຍລົງ ໄລຍະທີ່ໂລກເກີດວິກິດການເງິນໃນໄລຍະປີ 1971 ແລະ ປີ 1981ທະນາຄານໂລກກໍ່ເລີ່ມປ່ອຍເງິນກູ້ໄລຍະສັ້້ນເພື່ອປັບປຸງ ໂຄງສ້າງ ປະສານກັບກອງທຶນດ້ວຍກັນອົງກອນທັງສອງນີ້ມີຄວາມສຳພັນກັນຢ່າງ ເປັນທາງການກັບອົງການສະຫະປະຊາຊາດ ຜ່ານ ທາງສະພາເສດຖະກິດແລະສັງຄົມ (Economic and Social Council-ECOSOC) ໃນຖານະໜ່ວຍງານສຳນານພິເສດ ແຕ່ການຕັດສິນໃຈໃນການໃຫ້ເລື່ອງ ເງິນກູ້ຢູ່ໃນອຳນາດການພິຈາລະນາ ຂອງທະນາຄານໂລກເທົ່ານັ້ນ ທະນາຄານໂລກເຮັດວຽກກັບ ໜ່ວຍງານຕ່າງໆຂອງອົງການສະຫະປະຊາຊາດກອງທຶນການເງິນລະຫວາງປະເທດ (International Monetary Fund ຫຼື IMF)ເປັນອົງກອນທີ່ລັດທະບານປະເທດພັນທະມິດ ໄດ້ຮວມກໍ່ຕັ້ງ ຂຶ້ນມາ ມີຖານະເປັນທະບວງການຄ້ານັດພິເສດຂອງສະຫະປະຊາຊາດ ໂດຍມີຂໍ້ບັງຄັບວ່າປະເທດທີຈະເປັນສະມາຊິກທະນາຄານໂລກ ແລະຈະຕ້ອງເປັນສະມາຊິກຂອງ IMF ນຳອີກເລີມເປີດດຳເນີນ ການມາແຕ່ ເດືອນມີນາ ປີ 1947 ປະເທດທີ່ສະມັກເປັນສະມາຊິກກອງທຶນການເງິນ ຈະຕ້ອງເປັນສະມາຊິກຂອງອົງການສະຫະປະຊາຊາດ ຢູ່ກ່ອນແລ້ວໃນປະຈຸບັນມີສະມາຊິກ 182 ປະເທດ.
ການຄົມມະນາຄົມໃນປະເທດລາວເປັນການຄົມມະນາຄົມໃນສປປ ລາວ. ສປປ ລາວ ມີລະບົບການຄົມມະນາຄົມທີ່ທັນສະໝັຍແລະຫຼາກຫຼາຍ ຮວມໄປເຖິງສະໜາມບິນຕ່າງ ໆ ແຕ່ສປປ ລາວ ບໍ່ມີດ້ານໃດຕິດກັບທະເລ ດັງນັ້ນສປປ ລາວ ຈຶງບໍ່ໄມ່ທ່າເຮືອເແຕ່ຢ່າງໃດ
ລົດໄຟ.
ໃນປັດຈຸບັນປະເທດລາວເກືອບບໍ່ມີລະບົບລົດໄຟ ໃນປີ ຄ.ສ. 2007 ຈຶງໄດ້ມີການກ່ອສ້າງຮາງຕໍ່ຈາກເຄືອຂ່າຍລົດໄຟປະເທດໄທ ອອກໄປ 3.5 ກິໂລແມ້ດ ຂ້າມຂົວມິດຕະພາບລາວ-ໄທ ແຫ່ງທຳອິດ ເຂົ້າສູ່ປະເທດລາວ ແລະໄດ້ມີການສຳຫຼວດເພື່ອສ້າງຕໍ່ໄປອີກ 12 ກິໂລແມ້ດ ໄປຍັງວຽງຈັນ
ນອກຈາກນັ້ນ ປະເທດລາວກໍ້ຍັງບໍ່ມີການຄົມມະນາຄົມຕິດຕໍ່ກັບປະເທດເພື່ອນບ້ານໃດທາງລົດໄຟ ເຖິງແມ້ວ່າຈະມີຂໍ້ສະເໜີໃນການສ້າງລົດໄຟຕິດຕໍ່ກັບປະເທດຫວຽດນາມ ມາກ່ອນກໍ່ຕາມ ປະເທດເພື່ອນບ້ານຕ່າງ ໆ ໃຊ້ຮາງຂະໜາດ 1000 ມິນລິແມ້ດ ຮວມທັ້ງຮາງທີ່ໄປຮອດຍູນນານໃນປະເທດຈີນ
ທາງຫຼວງ.
ປະເທດລາວມີທາງຫຼວງດ້ວຍກັນທັງໝົດ 21,716 ກິໂລແມ້ດ ໃນຈຳນວນນັ້ນ 9,673.5 ກິໂລແມ້ດລາດຍາງ ແລະ ທີ່ເຫຼືອອີກ 12,042 ກິໂລແມ້ດ ທີ່ບໍ່ໄດ້ລາດຍາງ ແລະ ປະເທດລາວຂັບລົດທາງຂວາ
ປະເທດລາວກຳລັງຢູ່ໃນລະຫວ່າງການສ້າງທາງຫຼວງໃໝ່ໂດຍໃຊ້ເງິນທຸນລັດຖະບານຢີ່ປຸ່ນ ເຊື່ອມ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ກັບເຂດແດນຫວຽດນາມທີ່ລາວເບາ ເຊຶ່ງເມື່ອສ້າງສຳເລັດ ຈະເປັນຜົນເຮັດໃຫ້ການເດິນທາງຜ່ານປະເທດລາວສະດວກມາກຂຶ້ນ ຖະໜົນສາຍປັດຈຸບັນໃຊ້ເວລາເດິນທາງທັງໝົດຮາວສອງເຖິງສາມຊົ່ວໂມງ ເມື່ອທຽບກັບ 9 ຊົ່ວໂມງບນຖະໜົນບໍ່ຮຽບເປັນຫລຸມບໍ່ (ແຕ່ທິວທັດສວຍ) ໃນປີ 2002
ການຄົມມະນາຄົມທາງນ້ຳ.
ປະເທດລາວມີແມ່ນ້ຳທີ່ໃຊ້ໃນການຄົມມະນາຄົມໄດ້ 4,587 ກິໂລແມ້ດ ສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນນ້ຳຂອງ ແລະລຳຄລອງທີ່ແຍກອອກໄປ ແລະອີກ 2,897 ກິໂລແມ້ດ ທີ່ບາງສ່ວນໃຊ້ໃນການຄົມມະນາຄົມໄດ້ດ້ວຍເຮືອທີ່ລຶກໄປຈາກຜິວນ້ຳບໍ່ເກິນເຄິ່ງແມ້ດ
ສະໜາມບິນ.
ປະເທດລາວມີສະໜາມບິນທັງໝົດ 52 ແຫ່ງເຊິ່ງມີຢູ່ພຽງ 9 ແຫ່ງເທົ່ານັ້ນທີ່ມີຣັນເວຍ໌ລາດຍາງ ສ່ວນອີກ 43 ແຫ່ງບໍ່ມີ ແລະສະໜາມບິນທີ່ລາດຍາງ ສະເພາະ ສະໜາມບິນສາກົນວັດໄຕເທົ່ານັ້ນທີ່ມີລະຍະທາງຫຼາຍກ່ວາ 2,438 ແມ້ດ ສ່ວນທີ່ເຫຼືອມີຣັນເວຍ໌ລາດຍາງ ສະໜາມບິນສີ່ແຫ່ງມີຣັນເວຍ໌ຍາວ 1,524 - 2,437 ແມ້ດ ແລະ ສີ່ແຫ່ງທີ່ເຫຼືອມີລະຍະທາງລະຫວ່າງ 914 - 1,523 ແມ້ດ
ສະໜາມບິນທີ່ເຫຼືອບໍ່ມີຣັນເວຍ໌ລາດຍາງມີຈຳນວນ 43 ແຫ່ງ ມີສະໜາມບິນພຽງແຫ່ງດຽວເທົ່ານັ້ນທີ່ມີຄວາມຍາວຫຼາຍກ່ວາ 1,524 ແມ້ດ; 17 ແຫ່ງມີຄວາມຍາວລະຫວ່າງ 914 - 1,523 ແມ້ດ ສ່ວນອີກ 25 ແຫ່ງສຸດທ້າຍມີຄວາມຍາວນ້ອຍກວ່າ 914 ແມ້ດ
ຫຼວງພະບາງ ມີຄວາມໝາຍວ່າ "ພະທາດຫຼວງ" ເປັນເມືອງໜຶ່ງໃນພາກກາງຂອງປະເທດລາວ ປະກອບດ້ວຍ ໕໘ ໝູ່ບ້ານທີ່ຢູ່ຕິດກັນ ໃນນັ້ນ ໓໓ ໝູ່ບ້ານແມ່ນເມືອງມໍລະດົກໂລກຫຼວງພະບາງຂອງອົງການ UNESCO ມັນໄດ້ຖືກລະບຸໄວ້ໃນປີ ໑໙໙໕ ສໍາລັບມໍລະດົກທາງສະຖາປັດຕະຍະກໍາ ສາດສະຫນາແລະວັດທະນະທໍາທີ່ເປັນເອກະລັກແລະ "ໂດດເດັ່ນ" ປະສົມປະສານຂອງການພັດທະນາຊົນນະບົດແລະຕົວເມືອງໃນຫຼາຍສະຕະວັດ ລວມທັງອິດທິພົນຂອງອານານິຄົມຝຣັ່ງໃນສະຕະວັດທີ ໑໙ ແລະ ໒໐
ໃຈກາງຂອງນະຄອນປະກອບດ້ວຍສີ່ເສັ້ນທາງຕົ້ນຕໍແລະຕັ້ງຢູ່ໃນແຫຼມຫນຶ່ງຂອງຈຸດປະເຂົ້າກັນຂອງນ້ໍາຄານແລະແມ່ນ້ໍາຂອງ ຫຼວງພະບາງແມ່ນເປັນທີ່ຮູ້ຈັກດີກ່ຽວກັບວັດວາອາຮາມ ແລະວັດວາອາຮາມຫຼາຍແຫ່ງ ທຸກໆຕອນເຊົ້າ ພະສົງຫຼາຍຮ້ອຍອົງຈາກວັດຕ່າງໆໄດ້ຍ່າງຜ່ານຖະໜົນຫົນທາງເພື່ອເກັບມ້ຽນ ຫນຶ່ງໃນສະຖານທີ່ສໍາຄັນຂອງເມືອງແມ່ນພູເຂົາພູສີ; ເປັນພູສູງຊັນຂະໜາດໃຫຍ່ ເຊິ່ງເຖິງວ່າຈະມີຄວາມຈຳກັດຂອງເມືອງ ມີຄວາມສູງ ໑໕໐ ແມັດ (໔໙໐ ຟຸດ); ເປັນຂັ້ນໄດທີ່ສູງຊັນໄປເຖິງວັດຈອມສີ ແລະ ຊົມວິວຂອງເມືອງ ແລະ ແມ່ນ້ຳ
ເມືອງນີ້ເຄີຍເປັນນະຄອນຫຼວງຂອງອານາຈັກທີ່ມີຊື່ດຽວກັນ ເຄີຍມີຊື່ເອີ້ນເກົ່າວ່າ ຊຽງທອງ ເປັນເມືອງຫຼວງ ແລະ ທີ່ນັ່ງຂອງລັດຖະບານແຫ່ງລາຊະອານາຈັກລາວ ຈົນເຖິງປີ ໑໙໗໕ ເມືອງດັ່ງກ່າວເປັນເມືອງໜຶ່ງຂອງເມືອງຫຼວງພະບາງ ແຂວງຫຼວງພະບາງ ແລະ ເປັນເມືອງເອກ ແລະ ເປັນໃຈກາງການປົກຄອງຂອງແຂວງ ຫ່າງຈາກນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ໄປທາງທິດເໜືອປະມານ ໓໐໐ ກິໂລແມັດ ປະຈຸບັນ ປະຊາກອນຂອງເມືອງທັງໝົດມີປະມານ ໕໖.໐໐໐ ຄົນ ໂດຍມີເຂດປ່າສະຫງວນຂອງ UNESCO ມີປະມານ ໒໔.໐໐໐ ຄົນ
ລັດຖະທຳມະນູນ ແຫ່ງ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວແມ່ນກົດໝາຍພື້ນຖານຂອງສ.ປ.ປ.ລາວ ເຊິ່ງກຳນົດລະອຽດເຖິງລະບອບການເມືອງ, ລະບອບເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ, ສິດ ແລະ ພັນທະພື້ນຖານຂອງພົນລະເມືອງລາວ, ຫຼັກການຈັດຕັ້ງ ແລະ ການເຄື່ອນໄຫວຂອງກົງຈັກລັດ ແຫ່ງ ສ.ປ.ປ.ລາວ.
ພາຍຫຼັງການຍົກເລີກລັດຖະທຳມະນູນ ແຫ່ງ ພະຣາຊະອານາຈັກລາວ ໃນ1975, ລັດຖະບານໃຫມ່ຂອງ ສ.ປ.ປ.ລາວ ໄດ້ປົກຄອງປະເທດໂດຍບໍ່ມີລັດຖະທຳມະນູນ ແລະ ກົດຫມາຍ ໂດຍອາໄສບັນດາຂໍ້ດຳລັດ, ມະຕິຕົກລົງ ແລະ ຄຳສັ່ງຕ່າງໆຂອງລັດ ເປັນບັນທັດຖານໃນການຄູ້ມຄອງສັງຄົມແທນ ເຊິ່ງແກ່ຍາວຈົນມາເຖິງປີ 1988 ພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ ເຊິ່ງເປັນພັກກຳອຳນາດການປົກຄອງຢູ່ ສ.ປ.ປ.ລາວ ຈຶ່ງໄດ້ມີນະໂຍບາຍປະຕິຮູບລະບົບການເມືອງການປົກຄອງຄືນໃຫມ່ ໂດຍສຸມໃສ່ການສ້າງລັດຖະທຳມະນູນ ແລະ ບັນດາລະບົບກົດຫມາຍຂຶ້ນມາ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ ສ.ປ.ປ.ລາວ ກາຍມາເປັນລັດທີ່ຄຸ້ມຄອງໂດຍກົດຫມາຍເທື່ອລະກ້າວ; ດວ້ຍເຫດນັ້ນ, ສະພາປະຊາຊົນສູງສຸດ ເຊິ່ງເຮັດຫນ້າທີ່ເປັນອົງການນິຕິບັນຍັດໃນເວລານັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ມີການສ້າງກົດຫມາຍຊຸດທຳອິດຂອງ ສ.ປ.ປ.ລາວ ຂຶ້ນມາ ເຊິ່ງແມ່ນກົດຫມາຍອາຍາ ແລະ ບັນດາກົດຫມາຍແພ່ງຈຳນວນຫນຶ່ງພາຍໃນປີດັ່ງກ່າວ; ຫຼັງຈາກນັ້ນອີກ 3 ປີ ສະພາດັ່ງກ່າວຈຶ່ງໄດ້ສ້າງລັດຖະທຳມະນູນສະບັບທຳອິດຂອງ ສ.ປ.ປ.ລາວ ແລະ ຖືກປະກາດນຳໃຊ້ຢ່າງເປັນທາງການ ໃນວັນທີ 15 ສິງຫາ 1991 ເຊິ່ງລັດຖະບານຂອງ ສ.ປ.ປ.ລາວ ກໍ່ໄດ້ປະກາດໃຫ້ວັນດັ່ງກ່າວເປັນວັນພັກປະຈຳປີຂອງຊາດອີກດວ້ຍ.
ລັດຖະທຳມະນູນຂອງ ສ.ປ.ປ.ລາວ ສະບັບທຳອິດ ໃນປີ 1991 ປະກອບມີທັງຫມົດ10 ຫມວດ ແລະ 80 ມາດຕາ, ເຊິ່ງຕໍ່ມາໃນເດືອນພຶດສະພາ 2003 ກອງປະຊຸມສະໄຫມສາມັນຄັ້ງທີ 3 ຂອງສະພາແຫ່ງຊາດຊຸດທີ V ຈຶ່ງໄດ້ມີການຍື່ນຍັດຕິແກ້ໄຂລັດຖະທຳມະນູນເປັນຄັ້ງທຳອິດ, ເຊິ່ງໄດ້ມີການປ່ຽນແປງ ແລະ ເພີ່ມບາງຫມວດ ແລະ ບາງມາດຕາເຂົ້າໃສ່ຕື່ມ ກາຍມາເປັນ 11 ຫມວດ ແລະ 98 ມາດຕາໃນປະຈຸບັນ ໂດຍມີການຮັບຮອງເອົາຕາມມະຕິຕົກລົງຂອງສະພາແຫ່ງຊາດ ໃນວັນທີ 6 ພຶດສະພາ 2003 ແລະ ປະກາດນຳໃຊ້ໂດຍປະທານປະເທດ ແຫ່ງ ສ.ປ.ປ.ລາວ ຕາມລັດຖະດຳລັດເລກທີ 032/ສປປ ລົງວັນທີ 28 ພຶດສະພາ 2003; ອັນໄດ້ກາຍມາເປັນພື້ນຖານໃຫ້ແກ່ບັນດາກົດຫມາຍຂະແຫນງຕ່າງໆ ໂດຍສະເພາະໃນຂົງເຂດບໍລິຫານ ແລະ ຍຸດຕິທຳ, ລວມເຖິງໃນຂົງເສດເສດຖະກິດ, ວັດທະນະທຳ-ສັງຄົມອີກດວ້ຍ.
ພາຍຫຼັງທີ່ກອງປະຊຸ່ມສະໄໝສາມັນເທື່ອທີ 10 ຂອງສະພາແຫ່ງຊາດ ຊຸດທີ VII ໄດ້ຄົ້ນຄວ້າພິຈາລະນາຢ່າງກ້ວາງຂວາງ ແລະ ເລີກເຊິ່ງ ກ່ຽວກັບເນື້ອໃນການປັບປຸ່ງລັດຖະທຳມະນູນ ສະບັບປັບປຸ່ງ ປີ 2015 ໃນວາລະກອງປະຊຸ່ມຕອນບ່າຍ ຂອງວັນທີ 8 ທັນວາ ປີ 2015
ການປັບປຸງລັດຖະທໍາມະນູນສະບັບ ປີ 2015 ແນ່ໃສ່ປັບປຸງລະບົບອໍານາດແຫ່ງລັດ ໃຫ້ມີປະສິດທິພາບສູງ, ສ້າງບາດລ້ຽວໃໝ່ ໃຫ້ແກ່ການປົກປັກຮັກສາ ແລະສ້າງສາປະເທດຊາດ, ການເຊື່ອມໂຍງເສດຖະກິດກັບພາກພື້ນ ແລະສາກົນ ໃນໄລຍະໃໝ່.
ລັດຖະທໍາມະນູນສະບັບປັບປຸ່ງ ປີ 2015 ປະກອບມີ 14 ໝວດ, 119 ມາດຕາ.
ປະຊາທິປະໄຕ (,) ແມ່ນແນວຄິດທີ່ເຊື່ອວ່າປະຊາຊົນມີສິດທີ່ຈະປົກຄອງຕົນເອງ ເຊິ່ງແຕກຕ່າງຈາກແນວຄິດກ່ອນໜ້າ ທີ່ເຊື່ອວ່າປະຊາຊົນມີຊີວິດເພື່ອການຮັບໃຊ້ພະມະຫາກະສັດ ຫຼື ມີຊິວິດຕາມຄວາມຕ້ອງການຂອງພະເຈົ້າ ການປ່ຽນກະບວນທັດນີ້ ແມ່ນຜົນຈາກຍຸກແສງສະຫວ່າງ.
ປະຊາທິປະໄຕນັ້ນ ກ່າວໄດ້ວ່າ ມີຄວາມໝາຍທັງໃນແງ່ອຸດົມການຫຼືລັດທິຄວາມຄິດທາງການເມືອງ ແລະ ຄວາມໝາຍໃນເຊິງລະບອບການປົກຄອງ ໂດຍແມ່ນທີ່ປະຈັກກັນທົ່ວໄປວ່າ ລະບອບການປົກຄອງທີ່ສາມາດຕອບສະໜອງຄວາມຕ້ອງການຂອງປະຊາຊົນໄດ້ຢ່າງມີປະສິດພາບແລະປະສິດຜົນ ໂດຍມີກົນໄກ ເງື່ອນໄຂຮອງຮັບສັກສີ ສິດທິເສລີພາບ ແລະ ຄວາມເທົ່າທຽມກັນຂອງບຸຄຄົນ ໃນສັງຄົມ ແມ່ນການປົກຄອງໃນລະບອບປະຊາທິປະໄຕ ເຊິ່ງເປັນລະບອບການປົກຄອງທີ່ຖືວ່າປະຊາຊົນແມ່ນອຳນາດອະທິປະໄຕ ແລະ ທຸກຄົນບໍ່ເວັ້ນພະມະຫາກະສັດຈະຕ້ອງຢູ່ພາຍໃຕ້ລັດຖະທຳມະນູນ.
ຄຳວ່າ ປະຊາທິປະໄຕ ມາຈາກພາສາເກຣັກບູຮານວ່າ “Democratia” ແມ່ນຄຳຜະສົມລະຫວ່າງຄຳວ່າ “Demo” ໝາຍເຖິງປະຊາຊົນຫຼືສາທາລະນະຊົນທົ່ວໄປ ແລະຄຳວ່າ cratia ເຊິ່ງໝາຍເຖິງລະບອບການປົກຄອງ.
XML (ຫຍໍ້ມາຈາກ Extensible Markup Language (ພາສາໝາຍຂະຫຍາຍໄດ້)) ຖືກສ້າງຂຶ້ນເພື່ອການແລກປ່ຽນຂໍ້ມູນເປັນໂຄງສ້າງ ລະຫວ່າງ ລະບົບທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ໂດຍສະເພາະແມ່ນ ທີ່ຜ່ານທາງ ອິນເຕີເນັດ. ຈຸດພິເສດໜຶ້່ງ ຂອງມັນແມ່ນ ມັນຖືກສ້າງໃຫ້ເປັນພາສາທີ່ໃຫ້ທັງຄົນ ແລະ ຄອມພີວເຕີອ່ານເຂົ້າໃຈ. ມັນແມ່ນໄຟລ໌ໂຕໜັງສືທຳມະດາທີ່ລົງທ້າຍໂດຍ.xml ແລະ ສາມາດອ່ານໄດ້ ໃນທຸກໆ ລະບົບປະຕິບັດງານ. W3C (World Wide Web Consortium) ສະໜັບສະໜຸນການນຳໃຊ້ XML.
<ຂັ້ນຕອນ>ອົບໃນເຕົາອົບໂດຍອຸນະພູມ 350 ອົງສາຟາເຣັນຮາຍ ເປັນເວລາ 30​ ນາທີ.
ປະລິມານເງິນ (ພາສາອັງກິດ: money supply) ໝາຍເຖິງຈຳນວນເງິນທັງໝົດ ຖືໂດຍບຸກຄົນ ແລະ ອົງກອນ ນອກເໜືອຈາກສະຖາບັນການເງິນລວມທັງທະນາຄານກາງ ໃນ ເສດຖະກິດໃດໜຶ່ງ.
ຂໍ້ມູນກ່ຽວກັບປະລິມານເງິນ ຖືກບັນທຶກ ແລະ ເປີດເຜີຍ ຍ້ອນບັນດານັກວິເຄາະທາງດ້ານເສດຖະກິດ ເຊື່ອກັນວ່າມັນມີຜົນກະທົບຕໍ່ກັບ ການເຄື່ອນໄຫວທາງດ້ານເສດຖະກິດ ແລະ ລະດັບລາຄາໃນໂຕຈິງ. ນອກຈາກນີ້​ ປະລິມານເງິນຍັງຖືເປັນ ເຄື່ອງມືສຳຄັນໃນການຄວບຄຸມອັດຕາເງິນເຟີ້. ໂດຍທົ່ວໄປ ຖ້າຄວາມຕ້ອງການຕໍ່ປະລິງານເງິນ ຢູ່ໃນສະພາວະສົມດຸນ ການເພີ່ມປະລິມານເງິນຈະນຳໄປສູ່ອັດຕາເງິນເຟີ້ທີ່ສູງຂຶ້ນ.
ປະລິມານເງິນ ປະກອບມີເງິນແຄບ ແລະ ເງິນກວ້າງ ທີ່ ໃນທາງເສດຖະສາດ ໂດຍທົ່ວໄປ ຈະໃຊ້ໂຕອັກສອນ M ບວກກັບ ໂຕເລກ ເຊັ່ນ M0, M1, M2, M3 ເປັນເຄື່ອງໝາຍ. ໂຕເລກຍິ່ງໃຫຍ່ຂຶ້ນເທົ່າໃດ ຄວາມກ້ວາງຍິ່ງໃຫຍ່ຂຶ້ນນຳ. ໝາຍຄວາມວ່າ M0 ແມ່ນເງິນແຄບທີ່ສຸດ ແລະ ກວ້າງຂຶ້ນຕາມໂຕເລກ.
ປະຕິທິນໄທ.
ໃນອດີຕ ປເທສໄທໃຊ້ປຕິທິນຈັນທຣຄຕິ ຕັ້ງແຕ່ສມັຍອານາຈັກສຸໂຂທັຍ ໂດຍນັບຕາມປີມຫາສັກຣາຊ ແລະ ຈຸລະສັກຣາຊຕາມລຳດັບ ຈົນຮອດສມັຍພຣະບາທສົມເດັດພຣະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ໄດ້ໂຜດເກົ້າໂຜດຂະໝ່ອມປ່ຽນຈາກປຕິທິນຈັນທຣຄຕິມາໃຊ້ປຕິທິນສຸຣິຍຄຕິ ໃນປີຈຸລະສັກຣາຊ 1240ເຊິ່ງແມ່ນປີ ພ.ສ. 2431 ໂດຍໃຊ້ແບບສາກົລຕາມປະຕິທິນເກຣກໍຣຽນ ໂດຍເດືອນທຳອິດຂອງປີແມ່ນເດືອນເມສາ ແລະ ເດືອນສຸດທ້າຍຂອງປີແມ່ນເດືອນມີນາ ແລະ ປັບມາໃຊ້ຣັຕນໂກສິນທຣ໌ສົກ ແລະ ພຸທທສັກຣາຊຕາມລຳດັບ ຈົນຮອດສມັຍ ຈອມພົລ ປ. ພິບູລສົງຄາມ ໄດ້ມີການປັບປ່ຽນປຕິທິນອີກເທື່ອນຶ່ງ ໂດຍປັບໃຫ້ວັນທີ 1 ມັງກອນ ແມ່ນວັນຂຶ້ນປີໃໝ່ ແລະ ແມ່ນວັນເລີ່ມຕົ້ນຂອງປີແທນທີ່ຮູປແບບເດີມ ໂດຍວັນຂຶ້ນປີໃໝ່ ໃນຮູປແບບນີ້ເລິ່ມໃຊ້ໃນປີ ພ.ສ. 2484
ຄ.ສ. 2008 ກົງກັບປີ ພຸດທະສັກກະຫຼາດ (ພ.ສ.) 2550 - 2551 ຕາມປະຕິທິນລາວ ແມ່ນປີອະທິກສຸລະທິນ ທີ່ວັນທຳອິດແມ່ນວັນອັງຄານ ຕາມປະຕິທິນເກຣກໍຣຽນ ແລະເປັນ ປີຊວດ ສຳລິດສົກ ຈຸນລະສັກກະຫຼາດ 1370 (ວັນທີ່ 15 ເມສາ ແມ່ນວັນບຸນປີໃໝ່) ປີ 2008 ຢູ່ໃນຄຣິດສັດຕະວັດທີ່ 21
ວັນເກີດ.
16 ເມສາ - ເຈົ້າຍິງເອເລອໍນໍແຫ່ງແບນຊິກ
ປີ () ບົນໂລກໝາຍເຖິງ ຊ່ວງເວລາທີ່ໂລກ ໂຄຈອນຮອບດວງອາທິດ (ສຸລິຍະຄະຕິ) ຫຼື ຊ່ວງເວລາທີ່ດວງຈັນໂຄຈອນຮອບດວງອາທິດ (ຈັນທະລະຄະຕິ)
ໃນດາວເຄາະແຕ່ລະດວງ ມີໄລຍະເວລາຂອງປີບໍ່ເທົ່າກັນ ເຊັ່ນ "ປີຂອງດາວອັງຄານ" ມີຄວາມຍາວທີ່ແຕກຕ່າງກັບ "ປີຂອງດາວສຸກ" ເພາະດາວສຸກໃຊ້ເວລານການໂຄຈອນຮອບດວງອາທິດ ນ້ອຍກ່ວາດາວອັງຄານ ເຊິ່ງໃຊ້ເວລາໃນການໂຄຈອນຮອບດວງອາທິດຫຼາຍກ່ວາ
ໜຶ່ງປີ ສຸລິຍະຄະຕິ ມີ 365 ມື້ = 8,760 ຊົ່ວໂມງ = 525,600 ນາທີ = 31,536,000 ວິນາທີ
ປີສຸລິຍະຄະຕິ ອະທິກກະສຸລະທິນ ມີ 366 ມື້ = 8,784 ຊົ່ວໂມງ = 527,040 ນາທີ = 31,622,400 ວິນາທີ
ໜຶ່ງປີຈັນທະລະຄະຕິ ມີ 354 ຫຼື 355​ ມື້
ໃນໜຶ່ງປີປີສຸລິຍະຄະຕິ ຫຼື ປີຈັນທະລະຄະຕິ ມີ 12​ ເດືອນ
ຕົວຢ່າງເສັ້ນສະແດງ ຂອງ ຕຳລາ formula_1
ຕຳລາຄະນິດສາດ ແມ່ນ ການສະແດງ ຄວາມສຳພັນ ລະຫວ່າງ ສອງ ຫຼື ຫຼາຍກວ່າຈຳນວນຂຶ້ນໄປ ໂດຍຈະປະກອບ ມີ ໂຕປ່ຽນຂຶ້ນກັບ(Dependent variable) ແລະ ໂຕປ່ຽນເອກະລາດ(Independent variable).
ຕຳລາ ສາມາດຖືກສະແດງ ໂດຍ ຫຼາຍໆຮູບແບບ ເຊັ່ນ: ໂດຍ ສູດ(formula), ເສັ້ນສະແດງ(Graph), ຂັ້ນຕອນວິທີ (algorithm). ໂດຍທົ່ວໄປ ຕຳລາຄະນິດສາດ ຈະໃຊ້ ໂຕອັກສອນ ƒ ສະແດງເປັນໂຕປ່ຽນຂຶ້ນກັບ ແລະ "x" ເປັນໂຕປ່ຽນເອກະລາດ ໃນຮູບແບບ ƒ("x").
ໃນ ຄະນິດສາດ ມີຫຼາຍໆຮູບແບບຕຳລາ ທີ່ ສາມາດຈັດເປັນປະເ
ຕຳລາພື້ນຖານ.
ຕຳລາພື້ນຖານ ແມ່ນ ຕຳລາ ຂອງ ການຄຳນວນພື້ນຖານ ເຊັ່ນ ບວກ, ຕຳລາເອັກສໂປເນັນຊຽລ, ໂລກາຣິດ,​...
ໃນຄະນິດສາດພື້ນຖານ.
ໃນ ຄະນິດສາດພື້ນຖານ ມັນຈະໝາຍເຖິງ ຕຳລາຂັ້ນໜຶ່ງ ໃນຮູບຮ່າງ ເຊັ່ນ
ເສັ້ນສະແດງ ຂອງ ຕຳລາເຫຼົ່ານີ້ ຖືກສະແດງໄວ້ ຢູ່ ຮູບສະແດງ ທາງເບື້ອງຂວາ.
ໃນຄະນິດສາດຂັ້ນສູງ.
ໃນຄະນິດສາດຂັ້ນສູງ, "ຕຳລາເສັ້ນຊື່" ມັກໝາຍເຖິງ ຕຳລາຄະນິດສາດ ທີ່ແມ່ນ ການສາຍເສັ້ນຊື່, ລະຫວ່າງ ສອງ ກຸ່ມເວັກເຕີ.
ຕົວຢ່າງ, ຖ້າ formula_1 ແລະ formula_1 ແມ່ນ ເວັກເຕີໂຕປະສານ, ຕຳລາເສັ້ນຊື່ ຈະແມ່ນ ບັນດາຕຳລາ ທີ່ສະແດງໄດ້ ໃນ ຮູບຮ່າງ
ຕຳລາ formula_1 ຈະແມ່ນ ການສາຍເສັ້ນຊື່ ກໍ່ຕໍ່ເມື່ອ formula_1 ເທົ່ານັ້ນ.
ເມືອງຫາດຊາຍຟອງ (ພາສາອັງກິດ: Hatxayfong District) ມີປະຫວັດຄວາມເປັນມາອັນຍາວນານ ແລະ ຍືດເຍື້ອໃນໄລຍະກ່ອນປະເທດຊາດໄດ້ຮັບການປົດປ່ອຍ ແລະ ພັດທະນາຈົນມາຮອດປັດຈຸບັນນີ້.
ເມືອງຫາດຊາຍຟອງໃນເມື່ອກ່ອນມີຊື່ເດິມວ່າ: ເມືອງຊາຍຟອງ ໂດຍມີ 5 ຕາແສງທີ່ຂຶ້ນກັບເມືອງນີ້ຄື ຕາແສງບໍ່ໂອ, ຕາແສງໂພສີ, ຕາແສງບ້ານຫ້ອມ, ຕາແສງສີຖານໃຕ້ ແລະ ຕາແສງສາລະຄໍາ ເຊິ່ງຜູ້ເປັນເຈົ້າເມືອງໃນໄລຍະນັ້ນແມ່ນທ່ານ ອຸນ ສີສັດຕະນະກຸນ ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ 1975, ໄດ້ລວມເອົາເມືອງອຸທຸມພອນເຂົ້ານໍາ ໂດຍມີ 6 ຕາແສງ ຄື: ຕາແສງທ່າມ່ວງ, ຕາແສງທ່າເດື່ອ, ຕາແສງທ່າພະ, ຕາແສງສິມມະໂນ, ຕາແສງດົງກະລຶມ, ຕາແສງບ້ານໂດນ ຈຶ່ງໄດ້ປ່ຽນຊື່ໃໝ່ຈາກເມືອງຊາຍຟອງປ່ຽນມາເປັນເມືອງຫາດຊາຍຟອງຈົນມາເຖິງປັດຈຸບັນນີ້.
ຕໍ່ມາຮອດ ປີ ຄ.ສ 1994 ເມືອງປາກງື່ມກໍ່ໄດ້ຖືກສ້າງຂຶ້ນ, ເຊິ່ງເມືອງຫາດຊາຍຟອງໄດ້ມອບ 2 ຕາແສງໃຫ້ຂຶ້ນກັບເມືອງປາກງື່ມຄື: ຕາແສງດົງກະລຶມ ແລະ ຕາແສງບ້ານໂດນຈົນມາເຖິງປັດຈຸບັນ (ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນຈາກ ຂໍ້ມູນແຜນພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ 5 ປີຄັ້ງທີ V(2011-2015) ແລະ ວິໃສທັດແຕ່ນີ້ຮອດປີ 2020 ຂອງເມືອງຫາດຊາຍຟອງ)
ເມືອງຫາດຊາຍຟອງ ແມ່ນນອນໃນທົ່ງພຽງວຽງຈັນ, ລັກສະນະສ່ວນໃຫຍ່ເປັນທົ່ງພຽງ  ທາງທິດໃຕ້ມີຄວາມລາດອຽງລົງຫາແມ່ນໍ້າຂອງ ສ່ວນທິດເໜືອ ແລະ ທິດຕາເວັນອອກແມ່ນຂ້ອນຂ້າງມີລັກສະນະເປັນໂນນ, ຍ້ອນສະພາບພື້ນທີ່ທີ່ຕິດແມ່ນໍ້າຂອງ ເມືອງຫາດຊາຍຟອງຈຶ່ງມີໜອງນໍ້າຍັງຢາຍຢູ່ທົ່ວໄປ.
-   ທິດໃຕ້ ຕິດກັບແມ່ນໍ້າຂອງ (50 ກິໂລແມັດ), ເຊິ່ງເປັນຊາຍແດນຂັ້ນລະຫວ່າງປະເທດລາວກັບປະເທດໄທ.
ເດຈາວູ ເປັນພາສາຝຣັ່ງ ຂຽນຕາມແບບວ່າ Déjà vu ແປວ່າ ເຄີຍໄດ້ພົບເຫັນມາແລ້ວ ຄຳວ່າເດຈາວູໄດ້ບັນທຶກຂຶ້ນມາຈາກນັກຈິດຕະວິທະຍາ ຊາວຝຣັ່ງ ຊື່ Emile Boirac (1851-1917) ໃນຫນັງສື L'Avenir des sciences psychiques (ແປວ່າ ອະນາຄົດຂອງວິທະຍາສາດຈິດຕະວິທະຍາ)
ມະນຸດໃນບາງຄັ້ງມີຄວາມຮູ້ສຶກວ່າ ຕົນເອງເຄີຍປະສົບເຫດການແບບນີ້ມາແລ້ວ ແຕ່ຈື່ບໍ່ໄດ້ວ່າໃນຝັນ ຫຼືໃນອະດີດ ເຊັ່ນ ໄປທ່ຽວຕ່າງແຂວງທີ່ບໍ່ເຄີຍໄປມາກ່ອນ ຍ່າງໄປຢືນຢູ່ລະບຽງແລ້ວຮູ້ສຶກຕົນເອງຄຸ້ນເຄີຍກັບລະບຽຍນີ້ ມຸມນີ້ ແລະການຢືນແບບນີ້
ບາງຄົນຮູ້ສຶກວ່າຕົນເອງນັ່ງລົດໂດຍສານກັບຈາກຕ່າງແຂວງຕອນເດິກ ລະຫວ່າງທາງເຫັນອຸປະຕິເຫດຂ້າງທາງ ແລ້ວກໍ່ຜ່ານໄປ ຈັກຫນ່ອຍກໍ່ເຫັນອີກ ເຫັນຢູ່ເລື້ອຍ ທີ່ສຳຄັນ ເປັນລົດຄັນເກົ່າ ຄົນເກົ່າ ບາງທີກຳລັງປິ່ນຫນ້າມາເບິ່ງນຳອີກ ໂດຍທີ່ບໍ່ແມ່ນຝັນແນ່ນອນ ພໍຮູ້ເມື່ອຄີງລົດກໍ່ຍອດ ປະກົດວ່າມີອຸປະຕິເຫດເກີດຂຶ້ນຄືກັບທີ່ເຄີຍເຫັນ
ເດຈາວູເປັນປະສົບການທາງຈິດ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໄດ້ກັບທຸກຄົນ ແລະທຸກເວລາ ອາດຈະເປັນອະດີດຊາດ ອາດຈະເປັນໂລກຄູ່ຂະຫນານ ອາດຈະເປັນພະລັງຈິດ ຫຼືອາດຈະເປັນພຽງພາບລວງຕາທາງສະຫມອງ...
ທິດສະດີທີ່ ໑ “ອະດີດຊາດ”.
ສິ່ງໃດກໍ່ຕາມທີ່ເຄີຍເກີດໄປແລ້ວໃນອະດີດ ຈະຍ້ອນກັບມາເກີດຊ້ຳອີກ ເຮົາຈະຜ່ານປະສົບການຫລວງຫລາຍ ແລະບາງສິ່ງອາດຈະຫລົງເລືອນໃນຄວາມຊົງຈຳ ແລ້ວຍ້ອນກັບມາເກີດອີກ ເຮັດໃຫ້ຮູ້ສຶກວ່າເຄີຍເຫນັມາກ່ອນ
ເດຈາວູ ເປັນປະສົບການທາງຈິດວິນຍານ ທາງສັບວິທະຍາສາດເອີ້ນວ່າ ເດຈາວູ ມັນເກີດຈາກຂະນະທີ່ນອນຫລັບ ຈະມີການຫລັບຢູ່ຫລາຍຂັ້ນ (ປະມານ ໕ ຂັ້ນ) ຖ້າເຫັນອະນາຄົດທີ່ເຄີຍເຮັດ ກໍ່ຈະຢູ່ປະມານຊັ້ນທີ່ ໓ ຍິ່ງຊັ້ນຫລາຍຂຶ້ນ ຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງຮ່າງກາຍ ແລະວິນຍານຈະຍິ່ງຫ່າງໄກກັນອອກໄປ ຖ້າຫລັບເລິກຮອດຂັ້ນທີ່ ໕ ກ່ອນຫລັບຈະຮູ້ສຶກຊາຕາມຮ່າງກາຍ ເຄື່ອນໄຫວບໍ່ໄດ້ ເວົ້າບໍ່ໄດ້ (ລັກສະນະທີ່ຄົນທົ່ວໄປເອີ້ນວ່າ ຖືກຜີອຳ) ຖ້ານອນຫລັບໃນສະພາບນີ້ ອັດຕາການເຊື່ອມໂຍງກັບຮ່າງກາຍຈະຫລຸດລົງຕ່ຳ ຈົນເຫລືອ ໐ ແລ້ວວິນຍານກໍ່ຫລຸດອອກຈາກຮ່າງກາຍ...
ທິດສະດີທີ່ ໒ “ພະລັງຈິດ”.
ບາງຄົນກໍ່ວ່າ ເດຈາວູ ເປັນຮູບແບບຂອງພະລັງຈິດຢ່າງຫນຶ່ງ ບາງກໍ່ວ່າເປັນ “ທິພຈັກຂຸຢານ” (ມີຄວາມຮູ້ຄ້າຍຕາທິບ) ເຊິ່ງໄດ້ມາຈາກການຈະເລີນ “ສມຖກັມຖານ” (ສະ-ມະ-ຖະ-ກຳ-ມະ-ຖານ) ໃນຫມວດຂອງ ກະສິນ ໓ ກອງຄື ເຕໂຊກະສິນ (ກະສິນໄຟ), ໂອທາກະສິນ (ກະສິນສີຂາວ), ແລະ ອາໂລກະສິນ (ກະສິນແສງສະຫວ່າງ) ຈາກທັງຫມົດ ໑໐ ກອງ
ເຮົາທຸກຄົນມີພະລັງຈິດ ພຽງແຕ່ຈະອ່ອນຈະເຂັ້ມແຕກຕ່າງກັນ ເພາະເຮົາບໍ່ໄດ້ເຝິກ ຈຶ່ງເກັບກົດມັນໄວ້ພາຍໃນ ຈົນບາງມື້ເລີກງາມຍາມດີ ມັນອາດຈະລົ້ນອອກມາ ເຊິ່ງຕາມຕຳລານັ້ນທ່ານວ່າຖ້າໄດ້ເຝິກຝົນດີແລ້ວ ຈະສາມາດຄວບຄຸມໄດ້
ມີນັກພະຍາກອນຫລາຍຄົນ ພະຍາກອນໄດ້ຈາກການເພັ່ງ ວ່າກັນວ່າມີຄົນຜູ້ຫນຶ່ງທີ່ມີເດຈາວູແຮງກ້າຫລາຍ ຫາກໃຜມາປຽບບໍ່ໄດ້ ຄົນຜູ້ນັ້ນມີຊື່ວ່າ “ນອດສະຕາດາມຸດ”
ທິດສະດີທີ່ ໓ “ຈັກກະວານຄູ່ຂະໜານ”.
ຈະຂໍອະທິບາຍກ່ຽວກັບ ໂລກຄູ່ຂະໜານ ຫຼືຈັກກະວານຄູ່ຂະໜານເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈກ່ອນ ມັນຫມາຍເຖິງຈັກກະວານທີ່ດຳເນີນໄປພ້ອມກັບຈັກກະວານທີ່ເຮົາກຳລັງຢູ່ນີ້ ທິດສະດີນີ້ນັກຟີສິກລິເລີ່ມຄິດຂຶ້ນມາ ມີເຫດການທີ່ເຮົາລັງເລຢູ່ ໒ ທາງ ແຕ່ເຮົາກໍ່ຕັດສິນໃຈໄປທາງຫນຶ່ງ ແລ້ວຄິດບໍ່ວ່າ ຖ້າເວລານັ້ນ ເຮົາຕັດສິນໃຈໄປອີກທາງຫນຶ່ງ ຈະເກີດຫຍັງຂຶ້ນ?
ໃນໂລກນີ້ທີ່ເຮົາມີຕົວຕົນຢູ່ໃນຂະນະນີ້ ຂະນະດຽວກັນກໍ່ມີເຮົາອີກຄົນຫນຶ່ງ ແລະມີໂລກຄູ່ຂະໜານອີກຫລວງຫລາຍນັບບໍ່ຖ້ວນ... ເຊັ່ນໃນຂະນະນີ້ເຮົາໄດ້ຕັດສິນໃຈບາງສິ່ງ ເຊິ່ງນຳເຮົາໄປສູ່ຄວາມສຳເລັດ ຂະນະທີ່ອີກຄົນຂອງເຮົາໃນໂລກຄູ່ຂະໜານໄດ້ຕັດສິນໃຈໄປອີກທາງເຮັດໃຫ້ຊີວິດຕົນເອງ ແລະຜູ້ອື່ນເສຍຫາຍກໍ່ເປັນໄດ້ ອີກຕົວຢ່າງຄືບາງຄັ້ງເຮົາອາດຈະຢາກຂ້າຕົວຕາຍ ແຕ່ກໍ່ຢັ້ງຄິດໄວ້ໄດ້ ແຕ່ເຮົາອີກຄົນຫນຶ່ງໃນໂລກຄູ່ຂະໜານໄດ້ຂ້າຕົວຕາຍສຳເລັດແມ່ນຫຍັງປະມານນີ້
ຕົວຢ່າງບັນຫາທາງທິດສະດີມິຕິເວລາ ສົມມຸດວ່າເຮົາເດີນທາງຍ້ອນເວລາໄດ້ ມື້ວານນີ້ເຮົາເບິ່ງຫຸ້ນໂຕຫນຶ່ງຢູ່ ມື້ນີ້ຫຸ້ນໂຕນັ້ນລົ້ມ ເຮົາປະສົບກັບພາວະລົ້ມລະລາຍ ເຮົາຈຶ່ງເດີນທາງຍ້ອນເວລາກັບໄປເຕືອນຕົວເຮົາເອງໃນອະດີດ ແລະຍົກເລີກຫຸ້ນຕົວນັ້ນ ຖ້າເປັນແບບນັ້ນ ມື້ນີ້ຕົວເຮົາກໍ່ຈະບໍ່ລົ້ມລະລາຍ ໃນເມື່ອເຮົາບໍ່ໄດ້ລົ້ມລະລາຍ ເຮົາກໍ່ບໍ່ໄດ້ຍ້ອນເວລາໄປເຕືອນຕົວເອງໃນອະດີດ ແລ້ວຕົວເຮົາໃນອະດີດກໍ່ບໍ່ຮູ້ວ່າ ຫຸ້ນຕົວນັ້ນຈະລົ້ມ ແລ້ວຕົກລົງມື້ນີ້ເຮົາຈະລົ້ມລະລາຍຫຼືບໍ່?
ທິດສະດີກ່ຽວກັບໂລກຄູ່ຂະໜານຈຶ່ງຖືກຄິດຂຶ້ນມາເພື່ອອະທິບາຍ ປະກົດການຄວາມຜັນຜວນຂອງມິຕິເວລາເຫລົ່ານີ້ ທຸກ ໆ ເຫດການທີ່ເຮົາມີ ໒ ຕົວເລືອກ ຈະເກີກໂລກຄູ່ຂະໜານ ໒ ໂລກ ແລະຈາກ ໒ ໂລກ ຖ້າເຮົາພົບເຫດການອື່ນທີ່ຕ້ອງຕັດສິນໃຈ ໒ ທາງ ແຕ່ລະໂລກ ຈະເກີດໂລກຄູ່ຂະໜານອີກ ໒ ໂລກ ໂລກຄູ່ຂະໜານຈຶ່ງມີການແຕກແຍກຍ່ອຍອອກໄປຈົນນັບບໍ່ຖ້ວນ
ຈາກຕົວຢ່າງເລື່ອງຫຸ້ນ ທິດສະດີໄດ້ອະທິບາຍວ່າ ເຮົາບໍ່ອາດປ່ຽນແປງອະດີດຂອງຕົວເອງໄດ້ ເມື່ອເຮົາເດີນທາງໄປບອກຕົວເອງໃຫ້ເຊົາຫຼິ້ນຫຸ້ນໂຕນັ້ນ ເຮົາໃນອະດີດກໍ່ຈະຕັດສິນໃຈບໍ່ເອົາຫຸ້ນໂຕນັ້ນ ກໍ່ຈະສົ່ງຜົນໃຫ້ເກີດອະນາຄົດທີ່ມື້ນີ້ເຮົາບໍ່ລົ້ມລະລາຍ ແຕ່ກໍ່ເປັນຄົນລະອະນາຄົດກັບມື້ນີ້ຂອງເຮົາ ກໍ່ຄືເກີດເປັນ ໒ ໂລກຂຶ້ນມາອີກ ເຮົາກັບມາໃນປະຈຸບັນ ເຮົາກໍ່ລົ້ມລະລາຍຄືເກົ່າ ແຕ່ຕົວເຮົາເອງໃນອີກໂລກຫນຶ່ງຈະບໍ່ລົ້ມລະລາຍເພາະເຮົາໄປບອກເຕືອນວ່າຢ່າຫຼິ້ນຫຸ້ນໂຕນັ້ນ
ມີຄົນຜູກທິດສະດີເດຈາວູ ເຂົ້າກັບທິດສະດີໂລກຄູ່ຂະໜານ ໂດຍກ່າວວ່າ ການທີ່ເຮົາຮູ້ສຶກ ຫຼືເຫັນພາບທີ່ຄ້າຍກັບວ່າເຄີຍເຮັດມາກ່ອນ ນັ້ນລະ ເຮົາເຄີຍເຫັນແທ້ ແຕ່ເປັນເຮົາອິກຄົນຫນຶ່ງໃນໂລກຄູ່ຂະໜານຕ່າງຫາກທີ່ໄດ້ເຮັດ ຕົວເຮົາໃນທຸກ ໆ ໂລກຄູ່ຂະໜານຈະຖືກເຊື່ອມຕໍ່ກັນໂດຍສາຍສຳພັນບາງຢ່າງ ອາດຈະເປັນເພາະມີຄື່ນສະຫມອງທີ່ຄືກັນ (ເພາະວ່າເປັນຄົນດຽວກັນ) ໃນບາງຈັງຫວະທີ່ເຫມະາສົມ ກະແສປະສາດຈູນກັນໄດ້ ເຮົາກໍ່ອາດຈະໄດ້ຮັບຮູ້ເຖິງກະແສຄວາມຄິດຈາກຕົວເຮົາເອງໃນອີກໂລກຫນຶ່ງ
ທິດສະດີສຸດທ້າຍ “ຄິດໄປເອງ”.
ຕາມແນວຄິດຂອງຫລັກວິທະຍາສາດອະທິບາຍໄວ້ວ່າ ເກີດຈາກສະຫມອງແປງຂໍ້ມູນຜິດພາດ ເວົ້າງ່າຍ ໆ ກໍ່ຄື ເຮົາບໍ່ໄດ້ໄປເຫັນມາແຕ່ໃສດອກ ແຕ່ເຮົາຫັ້ນຄິດໄປເອງວ່າໄປເຫັນມາ
ທາງການແພດເອີ້ນກັນວ່າ ການໄຫລຂອງຄື່ນກະແສໄຟຟ້າໃນສະຫມອງເກີດການຜິດປົກກະຕິ ເຮັດໃຫ້ການກະທຳທີ່ກຳລັງເຮັດຢູ່ໃນຂະນະນັ້ນ ຄ້າຍ ໆ ວ່າເຄີຍເກີດມາກ່ອນຫນ້ານີ້ແລ້ວ ແຕ່ບໍ່ສາມາດລະບຸເວລາໄດ້
ສະຫມອງຄົນເຮົາກໍ່ຄືກັບເຄື່ອງຈັກ ຍ່ອມມີຄວາມຜິດພາດເກີດຂຶ້ນໄດ້ ບາງຄົນອະທິບາຍວ່າ ເດຈາວູ ເກີດເມື່ອສະຫມອງຮັບພາບມາຈາກປະສາດຕາ ກໍ່ນຳມາແປຄວາມຫມາຍ ສະຫມອງມີ ໒ ຂ້າງ ຕາມີ ໒ ຂ້າງ ປະສາດຕາຊ້າຍເຊື່ອມກັບສະຫມອງເບື້ອງຂວາ ປະສາດຕາຂວາເຊື່ອມກັບສະຫມອງເບື້ອງຊ້າຍ ສະນັ້ນສະຫມອງທັງສອງຕ້ອງເຮັດວຽກປະສານກັນແລະກັນຕະຫລອດ
ມີຫລັກຖານວ່າ ໂດຍສ່ວນຫລາຍ ຄົນທີ່ເປັນລົມບ້າຫມູ ຫຼືມີປະຫວັດຄົນໃນຄອບຄົວເປັນ ຈະມີໂອກາດເກີດເດຈາວູຫລາຍກວ່າ ແລະຈະຍິ່ງຫລາຍຶຂຶ້ນກ່ອນຈະມີອາການບ້າຫມູ
ໃນ ເສດຖະສາດ, ມາຕຣິກ (ພາສາອັງກິດ: matrix) ແມ່ນ ຕາຕະລາງເປັນຮູບສີ່ແຈ ຂອງ ສ່ວນປະກອບ, ທີ່ອາດຈະແມ່ນ ໂຕເລກ ຫຼື ສັນຍາລັກ ທີ່ສາມາດ ຄຳນວນ ເຊັ່ນ ບວກ ຫຼື ຄູນ ໄດ້. ມາຕຣິກ ສາມາດໃຊ້ ສະແດງ ລະບົບສົມຜົນ, ຕິດຕາມ ສຳປະສິດ ຂອງ ການປ່ຽນຂະໜານ ແລະ ບັນທຶກ ຂໍ້ມູນ ທີ່ ຂຶ້ນກັບຫຼາຍໆ ໂຕປ່ຽນ.
ບວກ.
ສອງ ມາຕຣິກ ທີ່ມີຈຳນວນ ແຖວ "m" ແລະ ຖັນ "n" ເທົ່າກັນ ສາມາດ ບວກກັນໄດ້.
ຄູນມາຕຣິກ.
ມາຕຣິກ ຈະສາມາດຄູນໄດ້ ຖ້າ ຈຳນວນ ຖັນ ຂອງ ມາຕຣິກເບື້ອງຊ້າຍ ເທົ່າກັບ ຈຳນວນແຖວ ຂອງ ມາຕຣິກເບື້ອງຂວາ.
ໃນ ເສດຖະສາດ, ດຸນຍະພາບເສດຖະກິດ ແມ່ນ ສະພາວະ ທີ່ ຄວາມແຮງດ້ານເສດຖະກິດ ເຊັ່ນ: ຄວາມຕ້ອງການຫຼື ການສະໜອງຜະລິດຕະພັນ, ການບໍລິການ, ແຮງງານຫຼື ທຶນມີຄວາມດຸ່ນດ່ຽງ ໂດຍທີ່ ສະພາວະດັ່ງກ່າວ ຈະບໍ່ມີການປ່ຽນແປງ ຖ້າຫາກບໍ່ ແຮງກະທົບຈາກພາຍນອກ. ຕົວຢ່າງ, ຕະຫຼາດດຸນຍະພາບ ໝາຍເຖິງ ສະພາວະເຊັ່ນ ປະລິມານການສະໜອງ ຜະລິດຕະພັນ ຫຼື ການບໍລິການ ເທົ່າກັບ ຄວາມຕ້ອງການ ອັນເປັນຜົນມາຈາກການແຂ່ງຂັນ. ລາຄາ ໃນ ສະພາວະຄືດັ່ງກ່າວ ມັກຖືກເອີ້ນວ່າ ລາຄາດຸນຍະພາບ ແລະ ໂດຍທົ່ວໄປ ຈະບໍ່ມີການປ່ຽນແປງ ຖ້າຫາກ ຄວາມຕ້ອງການ ຫຼື ການສະໜອງບໍ່ມີການປ່ຽນແປງ.
ເວລາ ລາຄາ ຢູ່ສູງກວ່າຈຸດດຸນຍະພາບ ມັນໝາຍຄວາມວ່າ ມີການສະໜອງເກີນຄວາມຕ້ອງການ, ກົງກັນຂ້າມ ຖ້າລາຄາ ຢູ່ ຕໍ່າກວ່າຈຸດດຸນຍະພາບ ຈະໝາຍເຖິງຄວາມວ່າ ການສະໜອງບໍ່ພຽງພໍ. ຈຸດດຸນຍະພາບ ແມ່ນ ຈຸດທີ່ ເສັ້ນໂຄ້ງການສະໜອງ ແລະ ຄວາມຕ້ອງການຕັດກັນ. ດຸນຍະພາບ ສາມາດມີທັງລັກສະນະຄົງທີ່ ແລະ ເໜັງຕີງ. ນອກຈາກນີ້ ດຸນຍະພາບ ຍັງສາມາດກີດໄດ້ ໃນ ຕະຫຼາດດຽວ ຫຼື ຫຼາຍໆຕະຫຼາດພ້ອມກັນ.
ໃນເສດຖະສາດ ດຸນຍະພາບ ໝາຍເຖິງ ສະພາວະດຸ່ນດ່ຽງ ລະຫວ່າງ ຄວາມຕ້ອງການ ແລະ ການສະໜອງມ ສະນັ້ນ ການປ່ຽນແປງ ຂອງ ແຮງທາງເສດຖະກິດເຫຼົ່ານີ້ ເຊັ່ນ ການສະໜອງເພີ່ມຂຶ້ນ ຈະສົ່ງຜົນເຮັດໃຫ້ ເກີດມີດຸນຍະພາບຈຸດໃໝ່ ຂຶ້ນ ໃນ ເສດຖະກິດ ທີ່ ລາຄາຕໍ່າກວ່າ. ນອກຈາກນີ້ ດຸນຍະພາບ ອາດຈະ ຫຼື ອາດຈະບໍ່ໝັ້ນຄົງ. ການເຄື່ອນຍ້າຍໜ້ອຍໜຶ່ງ ຂອງ ຈຸດດຸນຍະພາບ ຈະເຮັດໃຫ້ເກີດ ມີແຮງທາງເສດຖະກິດ ທີ່ ຈະເຮັດໃຫ້ມີການກັບຄືນໄປຫາ ຈຸດດຸນຍະພາບເກົ່າ.
ເສັ້ນແວງ (ອັງກິດ: Longitude) ແທນດ້ວຍອັກສອນເກຣັກ λ ເປັນພິກັດທີ່ໃຊ້ບອກຕຳແໜ່ງເທິງໜ້າໂລກ ໂດຍວັດໄປທາງຕາເວັນອອກ ຫຼື ຕາເວັນຕົກ ຈາກເສັ້ນຂະໜານໃນລວງເໜືອໃຕ້ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ເສັ້ນໄພຣ໌ເມີຣິດຽນ. ກຳນົດເອົາເສັ້ນທີ່ເນັ່ງແຕ່ຂວັ້ນໂລກເໜືອຫາຂວັ້ນໂລກໃຕ້ ເຊິ່ງເສັ້ນແວງກໍແບ່ງອອກເປັນ 24 ເສັ້ນຕາມເຂດບົ້ວໂມງຂອງໂລກ.
ເສັ້ນແວງມີໜ່ວຍອົງສາ ນັບຈາກ 0 ອົງສາທີ່ເສັ້ນໄພຣ໌ເມີຣິດຽນໄປທາງຕາເວັນອອກ +180 ອົງສາ ແລະ ໄປທາງຕາເວັນຕົກ -180 ອົງສາ ໃນປີ ຄ.ສ 1884 ການປະຊຸມເມີຣິດຽນນາໆຊາດ (International Meridian Conference) ຈຶ່ງໄດ້ກຳນົດໃຫ້ເສັ້ນ ເວລາກຣີນນິຊ ເປັນເສັ້ນເວລາ ເປັນເສັ້ນໄພຣ໌ເມີຣິດຽນ ແລະ ເປັນເສັ້ນແວງ 0 ອົງສາ.
Cisco CRS-1 Carrier Routing System
ເຣົາເຕີຣ໌(router)ຫລືຣູຕເຕີຣ໌ ແມ່ນເຄື່ອງອຸປະກອນຄອມພິວເຕີຣ໌ ທີ່ມີຊອຟຕ໌ແວຣ໌‍ແລະຮາດແວຣ໌ ໃຊ້ສະເພາະໃນການຄົ້ນຫາເສັ້ນທາງແລະສົ່ງຂໍ້ມູນຕໍ່ ໃນລະບົບເນັຕເວີກ.
ຫມາຍເລກໄອພີ([//en.wikipedia.org/wiki/IP 183.168.0.10 IP address]) ຫລື Internet Protocol address ແມ່ນຫມາຍເລກສະເພາະຂອງອຸປະກອນຄອມພິວເຕີຣ໌ ໃນລະບົບເຄືອຂ່າຍເນັຕເວີກ ທີ່ໃຊ້ລະບົບ ອິນເຕີຣ໌ເນັຕ ໂປຣໂຕໂຄລ ໃນການສື່ສານ.
ຕົວຢ່າງ:Secre ASI.6G.THZ..ທ້າວ ຄຳສຸພາ ໄຊຍະສົງຄາມ.Secre AGI Laos.ທ້າວ ຄຳສຸພາ ໄຊຍະສົງຄາມ.ຈັການລະບຽບ.+8562091151340
ໄອພີລຸ້ນ4(IPv4).ທ້າວ ຄຳສຸພາ ໄຊຍະສົງຄາມ.ເນັຕ.
ໄອພີລຸ້ນ4 ແມ່ນຫມາຍເລກໄອພີ ທີ່ປະກອບຂຶ້ນດ້ວຍ ເລກຖ້ານສອງ(ເລກ0ແລະເລກ1)ຈໍານວນ32ບິຕ(ໂຕ). ແຕ່ເພື່ອໃຫ້ຄົນເຮົາເຂົ້າໃຈງ່າຍ ຈະຖືກຂຽນແລະສະແດງ ໃນເລກຖ້ານສິບ(ເລກ0,1,2,3,4,5,6,7,8,9) ແລະແບ່ງເປັນ‍4ກຸ່ມ.
ໄອພີລຸ້ນ6(IPv6).ທ້າວ ຄຳສຸພາ ໄຊຍະສົງຄາມ.ເນັດ.
ໄອພີລຸ້ນ6ແມ່ນຫມາຍເລກໄອພີ ທີ່ປະກອບຂຶ້ນດ້ວຍ ເລກຖ້ານສອງ(ເລກ0ແລະເລກ1)ຈໍານວນ128ບິຕ(ໂຕ). ແຕ່ເພື່ອໃຫ້ຄົນເຮົາເຂົ້າໃຈງ່າຍ ຈະຖືກຂຽນແລະສະແດງ ໃນເລກຖ້ານສິບຫົກ(ເລກ0,1,2,3,4,5,6,7,8,9,A,B,C,D,E,F) ແລະແບ່ງເປັນ‍8ກຸ່ມ.
ລິນຸກຊ໌(Linux) ຫລື ລິນັກຊ໌ ແມ່ນລະບົບປະຕິບັດການແບບຢູ່ນິກຊ໌ໂດຍມີແກນກາງເປັນລິນຸກຊ໌ເຄີເນລ. ລິນຸກຊ໌ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມໃນການພັດທະນາຊອຟຕ໌ແວຣ໌ແບບຊອຟຕ໌ແວຣ໌ເສລີແລະໂອເພີນຊອສ.
ລິນຸກຊ໌ເປັນລະບົບປະຕິບັດການທີ່ໃຊ້ໃນຄອມພິວເຕີ, ວາກສະເຕຊັນ, ເຊີຟເວີຣ໌, ຈົນເຖິງ ຊຸບເປີຄອມພິວເຕີ ແລະ ໃນໂທລະສັບມືຖື.
ດິສທຣິບິວຊັນ.
ໂດຍທົ່ວໄປລິນຸກຊ໌ເຄີເນລ(ແກນກາງ)ຈະຖືກແຈກຢາຍອອກພ້ອມກັບຊອຟຕ໌ແວຣ໌ອື່ນ ແລະ ຖືກເອີ້ນລວມວ່າ: ລິນຸກຊ໌ດິສທຣິບິວຊັນ.
ຈຸດແລກປ່ຽນທາງອິນເຕີຣ໌ເນັຕ(internet exchange point: IXP) ແມ່ນສູນເຊື່ອມຕໍ່ທາງອິນເຕີຣ໌ເນັຕ ລະຫວ່າງລະບົບເຄືອຂ່າຍເນັຕເວີກຫລືຜູ້ໃຫ້ບໍລິການອິນເຕີຣ໌ເນັຕ(ISP)ທີ່ຕ່າງກັນ.
ໃນປະເທດລາວ [http://www.laonix.net.la/ LaoNix] (Lao National Internet eXchange point) ເປັນຜູ້ໃຫ້ບໍລິການຈຸດແລກປ່ຽນທາງອິນເຕີຣ໌ເນັຕ.
ໃບອະນຸຍາດຂອງຊອຟຕ໌ແວຣ໌‍ (Software licence) ແມ່ນໃບລິຂະສິດ ທີ່ຜູ້ຜະລິດຊອຟຕ໌ແວຣ໌‍ ບົ່ງບອກສິດທິທີ່ຜູ້ໃຊ້ຊອຟຕ໌ແວຣ໌‍ມີ ໃນການໃຊ້, ປ່ຽນແປງ, ສໍາເນົາ ແລະ ແຈກຈ່າຍຊອຟຕ໌ແວຣ໌‍.
ຊອຟຕ໌ແວຣ໌ແບບສະຫງວນລິຂະສິດ.
ໃບອະນຸຍາດຂອງຊອຟຕ໌ແວຣ໌ແບບສະຫງວນລິຂະສິດ ‍ແມ່ນໃບອະນຸຍາດຂອງຊອຟຕ໌ແວຣ໌ ທີ່ຈໍາກັດໃຫ້ຜູ້ໃຊ້ຊອຟຕ໌ແວຣ໌‍ ໃນການໃຊ້, ຈໍານວນການຕິດຕັ້ງຊອຟຕ໌ແວຣ໌, ບໍ່ມີສິດປ່ຽນແປງ, ບໍ່ມີສິດສໍາເນົາ ແລະ ບໍ່ມີສິດແຈກຈ່າຍຊອຟຕ໌ແວຣ໌ ໂດຍຜ່ານການຮັບອະນຸຍາດຈາກຜູ້ຜະລິດຊອຟຕ໌ແວຣ໌‍ກ່ອນ ແລະ ຫ້າມລະເມີດລິຂະສິດ. ຜູ້ລະເມີດລິຂະສິດ ຈະຖືກຟ້ອງຮ້ອງ ແລະ ລົງໂທດຕາມກົດຫມາຍ.
ຊອຟຕ໌ແວຣ໌ແບບເປີດເຜີຍຊອຣ໌ສໂຄ້ດ.
ຊອຟຕ໌ແວຣ໌ແບບເປີດເຜີຍຊອຣ໌ສໂຄ້ດ ຫລື ໂອເພີນຊອຣ໌ສ ແມ່ນຊອຟຕ໌ແວຣ໌ທີ່ຜູ້ໃຊ້ຊອຟຕ໌ແວຣ໌ ສາມາດໄດ້ຮັບຊອຣ໌ສໂຄ້ດຂອງຊອຟຕ໌ແວຣ໌.
ໃບອະນຸຍາດແບບ GPL.
ໃບອະນຸຍາດແບບ GPL ແມ່ນໃບອະນຸຍາດຂອງຊອຟຕ໌ແວຣ໌ ທີ່ຜູ້ໃຊ້ຊອຟຕ໌ແວຣ໌‍ມີສິດທິ ໃນການໃຊ້ຊອຟຕ໌ແວຣ໌, ປ່ຽນແປງຊອຣ໌ສໂຄ້ດ, ສໍາເນົາ ແລະ ແຈກຈ່າຍຊອຟຕ໌ແວຣ໌. ຜູ້ທີ່ເຮັດປ່ຽນແປງຊອຣ໌ສໂຄ້ດຂອງຊອຟຕ໌ແວຣ໌ແບບGPL ມີຫນ້າທີ່ຕ້ອງ ເປີດເຜີຍແລະແຈກຈ່າຍຊອຣ໌ສໂຄ້ດຂອງໂຕເອງ.
ໃບອະນຸຍາດແບບ BSD.
ໃບອະນຸຍາດແບບ BSD ແມ່ນໃບອະນຸຍາດຂອງຊອຟຕ໌ແວຣ໌ ທີ່ຜູ້ໃຊ້ຊອຟຕ໌ແວຣ໌‍ມີສິດທິ ໃນການໃຊ້ຊອຟຕ໌ແວຣ໌, ປ່ຽນແປງຊອຣ໌ສໂຄ້ດ, ສໍາເນົາ ແລະ ແຈກຈ່າຍຊອຟຕ໌ແວຣ໌. ຜູ້ທີ່ເຮັດປ່ຽນແປງຊອຣ໌ສໂຄ້ດຂອງຊອຟຕ໌ແວຣ໌ແບບBSD ມີສິດເລືອກ ທີ່ຈະເປີດເຜີຍແລະແຈກຈ່າຍຊອຣ໌ສໂຄ້ດ ຫລື ຈະບໍ່ເປີດເຜີຍແລະແຈກຈ່າຍຊອຣ໌ສໂຄ້ດຂອງໂຕເອງ. ດັ່ງນັ້ນໃບອະນຸຍາດແບບດັ່ງກ່າວ ຈິ່ງຖືກໃຊ້ເມື່ອຜູ້ຜະລິດບໍ່ຕ້ອງການສະແດງ ຊອຣ໌ສໂຄ້ດຂອງຊອຟຕ໌ແວຣ໌.
ຊື່ໂດເມນ(Domain name) ຫລືຊື່ຂອບເຂດໃນລະບົບເຄືອຂ່າຍເນັຕເວີກ ທີ່ບົ່ງບອກເຖິງຊື່ແລະທີ່ຢູ່ ຂອງເຄື່ອງອຸປະກອນຄອມພິວເຕີຣ໌.
ໃນລະບົບເຄືອຂ່າຍເນັຕເວີກ ເຄື່ອງອຸປະກອນຄອມພິວເຕີຣ໌ ຈະມີຫມາຍເລກໄອພີ ຫມາຍເລກສະເພາະຂອງອຸປະກອນດັ່ງກ່າວ. ແຕ່ເພື່ອງ່າຍໃນການຈື່ແລະເຂົ້າໃຈ ຈະຖືກຂຽນດວ້ຍຊື່ໂດເມນ ທີ່ເປັນໂຕອັກສອນໂຣມັນ.
ຢູອາຣ໌ແອລ.
ຊື່ໂດເມນ ໃນລະບົບເຄືອຂ່າຍອິນເຕີຣ໌ເນັຕ ທີ່ບົ່ງບອກເຖີງຊື່ແລະທີ່ຢູ່ ຂອງເວ໊ບໄຊຕ໌ ເອີ້ນວ່າ ຢູອາຣ໌ແອລ ແລະ ຈະຖືກຂຽນເທິງເວັບເບຣົາວ໌ເຊີຣ໌‍.
ຢູອາຣ໌ແອລ ຈະຖືກປ່ຽນໃຫ້ເປັນຫມາຍເລກໄອພີ ໂດຍຜ່ານລະບົບຊື່ໂດເມນ(DNS) ຫລື ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ.
ຊັ້ນເທິງສຸດຂອງໂດເມນ.
LANIC (Lao National Internet Committee) ເປັນຜູ້ໃຫ້ບໍລິການຈົດທະບຽນຊື່ໂດເມນໃນປະເທດລາວ.
ແຕ່ຍ້ອນວ່າ LA ແມ່ນຄ້າຍຄືກັບຊື່ຫຍໍ້ຂອງລັດ Los Angeles ໃນປະເທດອະເມຣິກາ, ສະນັ້ນ .la ຂອງປະເທດລາວ ຈິ່ງຖືກລະເມີດໃຊ້ ໂດຍບໍລິສັດ [http://www.centralnic.com/ CentralNic] ໃນປະເທດອັງກິດ ແລະ ໃຫ້ບໍລິການຈົດທະບຽນຊື່ໂດເມນລົງທ້າຍດວ້ຍ.la.
ໃນ ຄະນິດສາດ, ເສັ້ນສະແດງ ຂອງ ຕຳລາ (ຄະນິດສາດ) "f" ແມ່ນ ກຸ່ມ ຂອງ ໂຕປະສານ ("x","f"("x")). ໂດຍສະເພາະ, ຄຳວ່າ "ເສັ້ນສະແດງ" ໝາຍເຖິງ ເສັ້ນ, ໜ້າພຽງ ທີ່ສາມາດສະແດງໄດ້ ໂດຍບັນດາໂຕປະສານເຫຼົ່ານີ້.
ແມ່ນ. ຖ້າສະແດງບັນດາຈຸດ ຢູ່ ເທິງ ໜ້າພຽງຄາເຕຊຽນ ກໍ່ຈະໄດ້ຮູບ
ເນັຕເວີກ(Computer Network) ຫລື ຄອມພິວເຕີຣ໌ເນັຕເວີກ ແມ່ນເຄືອຂ່າຍການເຊື່ອມຕໍ່ເຄື່ອງອຸປະກອນຄອມພິວເຕີຣ໌ເຂົ້າໃສ່ກັນ.ເນັຕເວີກສາມາດແບ່ງປະເພດຕາມຄຸນລັກສະນະທີ່ຫຼາກຫຼາຍ. ໃນບົດຄວາມນີ້ ຈະອະທິບາຍ ພາບລວມຂອງບາງ ຊະນິດ, ໝວດໝູ່, ແລະ ອົງປະກອບພື້ນຖານຂອງເນັຕເວີກ.
ແນະນຳ.
ຄອມພິວເຕີຣ໌ເນັຕເວີກແມ່ນກູ່ມຄອມພິວເຕີຣ໌ແລະອຸບປະກອນ ທີ່ເຊືອມຕໍ່ເຊີງກັນແລະກັນ. ໂດຍອາໄສເນັຕເວີກ ບັນດາຄອມພິວເຕີຣ໌ຈະສາມາດຕິດຕໍ່ສຶສານ, ແບ່ງ ປັນຂໍ້ມູນແລະສັບພະຍາກອນ.
ອິນເຕີຣ໌ເນັຕເວີກ.
ອິນເຕີເນັຕເວີກ ແມ່ນເຄືອຂ່າຍການເຊື່ອມຕໍ່ ເນັຕເວີຣ໌ ກັບ ເນັຕເວີຣ໌ ເຂົ້າໃສ່ກັນ, ໂຕຢ່າງແມ່ນ ເຄືອຂ່າຍອິນເຕີຣ໌ເນັຕ.
a>s and the corresponding layers used at each hop
ๅa> to a Link protocol frame
ອິນເຕີຣ໌ເນັຕ ໂປຣໂຕໂຄລ(Internet Protocol ຫລື IP) ເອີ້ນຫຍໍ້ວ່າ ໄອພີ ແມ່ນຂໍ້ກໍານົດ(ໂປຣໂຕໂຄລ) ຂອງການສົ່ງແລະຮັບຂໍ້ມູນ ໃນລະບົບເຄືອຂ່າຍອິນເຕີຣ໌ເນັຕ ທີ່ໃຊ້ຫມາຍເລກໄອພີ.
ການສົ່ງແລະຮັບຂໍ້ມູນ ໃນລະບົບເຄືອຂ່າຍອິນເຕີຣ໌ເນັຕ, ຂໍ້ມູນຈະຖືກເຮັດໃຫ້ເປັນຫໍ່ນ້ອຍ ເອີ້ນວ່າ ແພກເກຕ, ແລະສ່ວນຫົວຂອງແພກເກຕ ຈະມີຫມາຍເລກໄອພີຂອງຕົ້ນທາງ ແລະ พฤศจิกายนຫມາຍເລກໄອພີຂອງປາຍัທາງ.
ສ່ວນປະກອບເອເລັກໂຕຣນິກ ແມ່ນ ເຄື່ອງອະໄຫຼ່ເອເລັກໂຕຣນິກ ທີ່ໂດຍທົ່ວໄປ ຈະມີ ສົ້ນຕໍ່ສອງສົ້ນຂຶ້ນໄປ. ສ່ວນປະກອບເອເລັກໂຕຣນິກເຫຼົ່ານີ້ ມີໄວ້ເພື່ອຕໍ່ໃສ່ກັນ ໂດຍການຈອດ ຫຼື ສຽບ ເພື່ອສ້າງ ວົງຈອນເອເລັກໂຕຣນິກ ທີ່ສາມາດໃຊ້ເຮັດວຽກ ເພື່ອຈຸດປະສົງໃດໜຶ່ງ ເຊັ່ນ ແອັມ, ວິທະຍຸ ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນປະກອບເອເລັກໂຕຣນິກ ມີທັງອັນທີ່ມີໂຄງສ້າງງ່າຍໆ ເຊັ່ນ ໂຕຕ້ານໄຟຟ້າ(resistor), ໂຕທ້ອນໄຟຟ້າ(capacitor), ຕຣັງຊິສເຕີ(transistor), ໄດໂອດ(diod) ແລະອື່ນໆ ໄປຈົນຮອດ ທີ່ມີໂຄງສ້າງສັບສົນ ເຊັ່ນ ແອັມ, ແຖວໂຕຕ້ານໄຟຟ້າ.
ສາຍຕໍ່.
ສາຍຕໍ່ ແມ່ນ ອຸປະກອນເອເລັກໂຕຣນິກ ມີໄວ້ ເພື່ອຕໍ່ ສອງຫຼືຫຼາຍກວ່າ ອຸປະກອນເອເລັກໂຕຣນິກເຂົ້າໃສ່ກັນ.
ສະວິດ.
ສະວິດ ແມ່ນ ອຸປະກອນເອເລັກໂຕຣນິກ ມີໄວ້ ເພື່ອ ຕັດ(ມອດ,ປິດ) ແລະ ຕໍ່(ເປີດ)ວົງຈອນເອເລັກໂຕຣນິກໃດໜຶ່ງ.
ໂຕຕ້ານໄຟຟ້າ ແມ່ນ ສ່ວນປະກອບເອເລັກໂຕຣນິກ ທີ່ມີສອງສົ້ນ ມີໄວ້ເພື່ອເຮັດໃຫ້ຄວາມດັນໄຟຟ້າຫຼຸດລົງ ຕາມ ຫຼັກເກນໂອມ: formula_1.
"ຄວາມຕ້ານໄຟຟ້າ" formula_1 ຈະເທົ່າກັບ ການຫຼຸດລົງ ຂອງ ຄວາມດັນໄຟຟ້າ formula_1 ລະຫວ່າງສອງສົ້ນຂອງໂຕຕ້ານໄຟຟ້າ ຫານໃຫ້ ກະແສໄຟຟ້າ formula_1 ທີ່ໄຫຼຜ່ານໂຕຕ້ານໄຟຟ້າ. ໂຕຕ້ານໄຟຟ້າ ແມ່ນສ່ວນປະກອບໜຶ່ງ ຂອງ ວົງຈອນໄຟຟ້າ ຫຼື ເອເລັກໂຕຣນິກ.
ຄິດໄລ່ຄ່າຄວາມຕ້ານໄຟຟ້າຈາກແຖບສີ.
ໂດຍທົ່ວໄປ ໂຕຕ້ານໄຟຟ້າ ຈະມີແຖບສີ ສະແດງຄ່າຄວາມຕ້ານຂອງມັນ ແຕ່ ບາງອັນກໍ່ສະແດງໂດຍໂຕເລກ.
ໂຕຕ້ານໄຟຟ້າສີ່ແຖບ.
ການສະແດງຄ່າຄວາມຕ້ານໂດຍສີ່ແຖບສີ ແມ່ນ ວິທີການທີ່ໃຊ້ກັນແບບທົ່ວໄປທີ່ສຸດ. ມັນປະກອບດ້ວຍແຖບສີ່ສີ ໂດຍ ທີ່ສອງສີທຳອິດ ຈະສະແດງເຖິງ ສອງໂຕເລກມີຄວາມໝາຍ ຂອງ ຄ່າຄວມຕ້ານ, ສີທີສາມສະແດງໂຕຄູນກຳລັງສິບ ແລະ ສີສຸດທ້າຍ ສະແດງເຖິງ ຄ່າຜິດດ່ຽງ
ໂຕຢ່າງ, ຂຽວ-ຟ້າ-ເຫຼືອງ-ແດງ ແມ່ນ 56×104 Ω = 560 kΩ ± 2%).
ແຕ່ລະສີ ຈະສະແດງເຖິງໂຕເລກຕາມກຳໜົດ ດັ່ງໃນຕາຕະລາງຕໍ່ໄປນ. ຄ່າຜິດດ່ຽງຂອງ ໂຕຕ້ານໄຟຟ້າສີ່ແຖບ ແມ່ນ 1%, 5%, ຫຼື 10%.
ໂຕຕ້ານໄຟຟ້າຫ້າແຖບ.
ໂຕຕ້ານໄຟຟ້າຫ້າແຖບ ແມ່ນໃຊ້ສຳຫຼັບ ໂຕຕ້ານໄຟຟ້າທີ່ມີຄວາມຊັດເຈນສູງ ຫຼື ຄ່າຜິດດ່ຽງຕໍ່າ (1%, 0.5%, 0.25%, 0.1%). ສາມແຖບທຳອິດ ສະແດງໂຕເລກ, ແຖບທີສີ່ແມ່ນໂຕຄູນກຳລັງສິບ ແລະ ແຖບສຸດທ້າຍ ແມ່ນ ຄ່າຜິດດ່ຽງ.
ໂຕຕ້ານໄຟຟ້າເທິງແຜງ (SMT resistor).
ບາງເທື່ອ ຄ່າ ອາດຈະສະແດງໂດຍ "10" ຫຼື "22" ເພື່ອຫຼີກລ້ຽງການເຂົ້າໃຈຜິດ.
ບລອກ(Blog) ຫຍໍ້ມາຈາກຄໍາວ່າ ເວັບລອກ(Web Log) ແມ່ນເວັບໄຊຕ໌ ທີ່ມີເນື້ອໃນກ່ຽວກັບ ບັນທຶກປະຈໍາວັນ, ຂ່າວສານ, ບົດຄວາມກ່ຽວກັບເຫດການໃດຫນຶ່ງ ຂອງບຸກຄົນ ແລະ ກຸ່ມຄົນ.
ເນື້ອໃນຂອງບລອກ ຈະປະກອບດ້ວຍ ຂໍ້ຄວາມ, ຮູບພາບ, ວິດີໂອ ແລະ ອື່ນໆ. ຜູ້ໃຫ້ບໍລິການສ້າງບລອກ ຈະເຮັດໃຫ້ຜູ້ຂຽນບລອກ(Blogger) ງ່າຍໃນການສ້າງບົດຄວາມ ກວ່າການສ້າງເວັບໄຊຕ໌ດ້ວຍພາສາ HTML.
ເສດຖະຄະນິດສາດ ໝາຍເຖິງ ການນຳໃຊ້ ວິທີການທາງ ຄະນິດສາດ ເພື່ອ ສະແດງ ທິດສະດີເສດຖະສາດ ແລະ ຊອກຫາຄຳຕອບ ຕໍ່ ຄຳຖາມ ໃນ ເສດຖະສາດ. ໂດຍທົ່ວໄປ ມັນໝາຍເຖິງ ການສ້າງແບບຈຳລອງ ຂອງ ເສດຖະກິດ ແລະແມ່ນ ການສະແດງຄວາມສຳພັນທາງເສດຖະກິດ ແບບຂັດຈ້ອນ ແລະ ພາຍໃຕ້ສົມມຸດຕິຖານຕ່າງໆນາໆ ໂດຍ ຕຳລາຄະນິດສາດ. ຄະນິດສາດ ເຮັດໃຫ້ ນັກເສດຖະສາດ ສາມາດ ຕັ້ງ ສົມມຸດຕິຖານ ຂອງ ເສດຖະກິດ ເຊິ່ງແມ່ນລະບົບສັບສົນໜຶ່ງ ແບບມີຄວາມໝາຍ ແລະ ສາມາດທົດສອບໄດ້.
ການນຳໃຊ້ ຄະນິດສາດ ໃນ ເສດຖະສາດ ເລີ່ມຕົ້ນ ໃນ ສັດຕະວັດ ທີ 19. ບັນດານັກເສດຖະສາດ ໃນ ສະໄໝນັ້ນ ພະຍາຍາມ ຢາກ ພັດທະນາເສດຖະສາດ ນຳໃຊ້ ຄະນິດສາດ ຕໍ່ ກັບ ຄຳວ່າ ຜົນປະໂຫຍດຂອບເຂດ. ແຕ່ຄວາມພະຍາຍາມດັ່ງກ່າວ ບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມສຳເລັດເທົ່າທີ່ຄວນ ຈົນຮອດຫຼັງ ສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງ. ເສດຖະຄະນິດສາດ ແມ່ນ ຄວາມພະຍາຍາມ ເຮັດໃຫ້ ເສດຖະສາດ ມີລັກສະນະວິທະຍາສາດຂຶ້ນ ໂດຍການນຳໃຊ້ ຄະນິດສາດ ເຊິ່ງແມ່ນເຄື່ອງມືຂອງ ທຸກໆວິທະຍາສາດທຳມະຊາດ. ເຖິງວ່າ ເສດຖະຄະນິດສາດ ຈະໄດ້ຮັບພັດທະນາຫຼາຍ ມາຮອດປະຈຸບັນ ແຕ່ ການນຳໃຊ້ສົມມຸດຕິຖານທີ່ຫ່າງເຫີນຈາກຄວາມເປັນຈິງຫຼາຍ ກໍ່ແມ່ນເຫດຜົນໜຶ່ງ ທີ່ ມັນຍັງຖືກວິພາກວິຈານຈາກ ນັກວິທະຍາສາດ ໃນ ຫຼາຍໆສາຂາອື່ນໆ​ຢູ່.
ເວັກເຕີ.
X = (0, 0, 0..., 0)
X = (2, 0, 0..., 5)
ມາຕຣິກ.
ມາຕຣິກສາມາດໃຊ້ ເພື່ອສະແດງເຖິງ ຈຳນວນ ທີ່ ມີສອງຄຸນລັກສະນະ ເຊັ່ນ ຖ້າຢາກສະແດງວ່າ ມີ ບໍລິສັດ1, ບໍລິສັດ2,ບໍລິສັດ3 ທີ່ຜະລິດ ສິນຄ້າ1, ສິນຄ້າ2..., ສິນຄ້າ5 ກໍ່ອາດຈະໃຊ້ ມາຕຣິກ ເຊັ່ນ formula_1 ໂດຍທີ່ i = 1,2,3 ແລະ j = 1,2,3,4,5. formula_1 ກໍ່ຈະໝາຍຄວາມວ່າ ບໍລິສັດ2 ຜະລິດ ສິນຄ້າ1 ໄດ້ 8 ຫົວໜ່ວຍ.
ກຳປູເຈຍ (; Preăh Réachéanachâkr Kâmpŭchea) ແມ່ນ ປະເທດໜຶ່ງ ຢູ່ ອາຊີອາຄະເນ ທີ່ມີປະຊາກອນ ຫຼາຍກວ່າ 14 ລ້ານຄົນ. ປະເທດກຳປູເຈຍ ຫຼື ກຳປູເຈຍ ແມ່ນ ຣັດສືບທອດ ຂອງ ຈັກກະວັດຂະແມຣ໌ ເຊິ່ງ ແມ່ນ ຣັດຮິນດູ ແລະ ພຸດ ທີ່ ປົກຄອງ ເກືອບທັງໝົດ ແຫຼມອິນດູຈີນແຕ່ ສັດຕະວັດ ທີ່ 11 ຫາ 14. ແຕ່ປະສົບໄພສົງຄາມ ຕັງແຕ່ ຣັດຖະປະຫານ ໂດຍ ນາຍພົນ ລອນນອນ ໃນປີ ຄ.ສ. 1970 ຈົນຮອດ ປີ ຄ.ສ. 1993 ການເລືອກຕັ້ງທີ່ຈັດຂືນໂດຍ ຫ້ອງການອົງການສະຫະປະຊາຊາດປະຈຳປະເທດກຳປູເຈຍ ນຳໂດຍ ທ່ານ ຢະຊຶຊິ ອະກະຊິ ໃນເວລານັ້ນ. ນອກຈາກ ຄົນຂະເໝນ ທີ່ນັບຖືສາດສະໜາພຸດເທຣະວາດ ເປັນສ່ວນຫຼາຍ ຍັງມີ ຄົນຈາມ ທີ່ ນັບຖືສາດສະໜາອິສລາມ, ຄົນເຊື້ອສາຍຫວຽດນາມ, ຄົນເຊື້ອສາຍຈີນ ແລະ ຊາວພູດອຍທີ່ນັບຖື ບັນພະບຸຣຸດ ອີກ.
ປະເທດກຳປູເຈຍ ມີ ຊາຍແດນຕິດກັບ ປະເທດລາວ ຢູ່ທາງພາກຕາເວັນອອກສຽງເໜືອ, ປະເທດຫວຽດນາມ ຢູ່ທາງພາກຕາເວັນອອກ ແລະ ຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້, ອ່າວໄທ ຢູ່ທາງພາກໃຕ້, ປະເທດໄທ ຢູ່ທາງພາກຕາເວັນຕົກ ແລະ ຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອ. ປະເທດກຳປູເຈຍ ມີ ສອງແມ່ນໍ້າໃຫຍ່ ທີ່ມີຄວາມສຳຄັນ ທັງທາງດ້ານພູມິສາດ ແລະ ການດຳຣົງຊີວິດ ຄື: ແມ່ນໍ້າຂອງ (ພາສາຂະເໝນ ແມ່ນ ຕົງເລທົມ) ແລະ ທະເລສາບ (ພາສາຂະເໝນ ແມ່ນ ຕົງເລສາບ).
ອຸດສາຫະກຳຫຼັກ ຂອງ ກຳປູເຈຍ ແມ່ນ ອຸດສາຫະກຳຕັດຫຍິບ, ອຸດສາຫະກຳການທ່ອງທ່ຽວ ແລະ ອຸດສາຫະກຳການກໍ່ສ້າງ. ໃນຫຼາຍປີຫຼັງ, ມູນລະຄ່າສົ່ງອອກໂດຍອຸດສາຫະກຳຕັດຫຍິບ ກວມຫຼາຍກວ່າ 80 ສ່ວນຮ້ອຍ ຂອງມູນລະຄ່າສົ່ງອອກທັງໝົດ.ໃນປີ 2007, ມີນັກທ່ອງທ່ຽວຢ້ຽມຢາມ ວັດອັງກໍ ຫຼາຍກວ່າ 4 ລ້ານຄົນ. ນອກຈາກນີ ຍັງມີການຄົ້ນພົບ ນໍ້າມັນ ແລະ ອາຍແກັສທຳມະຊາດ ຢູ່ ທະເລໃນອານາເຂດຂອງ ກຳປູເຈຍ ໃນ ປີ 2005 ທີ່ວ່າກັນວ່າ ຈະສາມາດພັດທະນາເພື່ອເຣີ່ມສົ່ງອອກ ໃນ ປີ 2011 ແລະ ຄາດວ່າຈະສົ່ງຜົນກະທົບຢ່າງໃຫຍ່ຫຼວງ ຕໍ່ການພັດທະນາທາງເສດຖະກິດ ຂອງປະເທດນີ.
ນະຄອນ ແລະ ແຂວງ.
ປະເທດກຳປູເຈຍ ແບ່ງເຂດປົກຄອງອອກເປັນ 20 ແຂວງ (ພາສາອັງກິດ: provinces; ພາສາຂະເໝນ: ខេត្ត(ເຂດ)) ແລະ 4 ນະຄອນ (ພາສາອັງກິດ: municipalities; ພາສາຂະເໝນ: ក្រុង(ກຣົງ))
ເວັບໄຊຕ໌(Website) ແມ່ນໂຕລວມຂອງເວັບເພຈ(ແຕ່ລະຫນ້າໃນເວັບໄຊຕ໌) ທີ່ມີເນື້ອຫາເປັນຂໍ້ຄວາມໂຕອັກສອນ, ຮູບພາບ, ສຽງ, ວິດີໂອ ແລະ ອື່ນໆ.
ໂດຍທົ່ວໄປ, ເວັບໄຊຕ໌ ຈະຖືກຂຽນຂື້ນດ້ວຍພາສາ HTML, ແລະ ຖືກເຂົ້າຫາໂດຍຜ່ານ ໂປຣໂຕໂຄລ HTTP. ເວັບໄຊຕ໌ ຈະຖືກຮັກສາໄວ້ເທີງ ເວັບເຊີຣ໌ຟເວີຣ໌, ເຄື່ອງອຸປະກອນຄອມພິວເຕີຣ໌ ຈະເຂົ້າຫາເວັບເຊີຣ໌ຟເວີຣ໌ໂດຍຜ່ານອິນເຕີຣ໌ເນັຕ ແລະ ໃຊ້ ເວັບເບຣົາວ໌ເຊີຣ໌ ເພື່ອສະແດງຂໍ້ມູນຂອງເວັບໄຊຕ໌.
ເວັບໄຊ (ອັງກະຫລົດ: Website, Web site ຫລື Site) ໝາຍເຖິງ ໜ້າເວັບເພດຫລາຍໜ້າ ຊຶ່ງເຊື່ອມໂຍງກັນຜ່ານທາງໄຮເປີລ໌ລິງກ໌ ສ່ວນໃຫຍ່ຈັດເຮັດຂຶ້ນເພື່ອນຳສະເໜີຂໍ້ມູນຜ່ານຄອມພິວເຕີ ໂດຍຖືກຈັດເກັບໄວ້ໃນເວີນໄວເວັບ ໜ້າແລກຂອງເວັບໄຊທີ່ເກັບໄວ້ໃນຊື່ຫລັກຈະຮຽກວ່າ ໂຮມເພດ ເວັບໄຊ ໂດຍທົ່ວໄປຈະໃຫ້ບໍລິການຕໍ່ຜູ້ໃຊ້ຟີ ແຕ່ໃນຂະນະດຽວກັນບາງເວັບໄຊຈຳເປັນຕ້ອງມີການສະໝັກສະມາຊິກ ແລະເສຍຄ່າບໍລິການ ເພື່ອທີ່ຈະເບິ່ງຂໍ້ມູນ ໃນເວັບໄຊນັ້ນ ຊຶ່ງໄດ້ແກ່ຂໍ້ມູນທາງວິຊາການ ຂໍ້ມູນຕະຫຼາດຫຼັກຊັບ ຫລືຂໍ້ມູນສື່ຕ່າງໆ ຜູ້ເຮັດເວັບໄຊມີຫລາກຫລາຍລະດັບ ຕັ້ງແຕ່ສ້າງເວັບໄຊສ່ວນຕົວ ຈົນເຖິງລະດັບເວັບໄຊສຳລັບທຸລະກິດຫລືອົງກອນຕ່າງໆ ການຮຽກເບິ່ງເວັບໄຊໂດຍທົ່ວໄປນິຍົມຮຽກເບິ່ງຜ່ານຊອບແວໃນລັກສະນະຂອງ ເວັບບຼາວເຊີ(ກອປມາຈາກພາສາອື່ນແມ່ນບໍ່)
ສາທາລະນະລັດ ສັງຄົມນິຍົມ ຫວຽກນາມຫລືປະເທດຫວຽກນາມ(ຫວຽດນາມ: Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ກົ່ງ ຫວ່າ ສາ ໂຫ່ຍ ຈູ໋ ຫງຽ ຫວຽດ ນາມ) ແມ່ນປະເທດໃນອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ຢູ່ຕາເວັນອອກສຸດຂອງແຫຼມອິນດູຈີນ ທາງທິດຕາເວັນຕົກ ມີພົມແດນຕິດປະເທດຈີນ ລາວ ແລະກໍາປູເຈຍ ແລະທາງທິດຕາເວັນອອກແລະໃຕ້ ມີພົມແດນຕິດອ່າວຕົງຈິງ ທະເລຈີນໃຕ້ ແລະອ່າວໄທ. ມີປະຊາກອນປະມານ 94.6 ລ້ານຄົນໃນ ຄ.ສ. 2016 ເຊິ່ງມີປະຊາກອນຫຼາຍທີ່ສຸດເປັນອັນດັບ 13 ຂອງໂລກແລະຫຼາຍປັນອັນດັບ 9 ຂອງອາຊີ. ນະຄອນຫຼວງມີຊື່ວ່າຮ່າໂນ້ຍ ເຊິ່ງແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ເປັນນະຄອນຫຼວງ ຕັ້ງແຕ່ຫວຽດນາມເໜືອແລະໃຕ້ໂຮມກັນໃນ ຄ.ສ. 1976. ເມືອງໃຫຍ່ສຸດໃນປະເທດແມ່ນເມືອງໂຮ່ຈິມິນ.
ທາງເໜືອຂອງປະເທດເຄີຍເປັນສ່ວນນຶ່ງຂອງຈັກກະວັດຈີນກວ່າພັນປີ ຕັ້ງແຕ່ 111 ປີກ່ອນຄະລິດສະສັກກະຫຼາດເຖິງ ຄ.ສ. 938. ລັດຕົ້ນເດີມຂອງຫວຽດນາມກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນເມື່ອປະມານປີ 938 ຫຼັງຫວຽດນາມຜາບແພ້ຈີນໃນສົງຄາມທາງເຮືອຢູ່ແມ່ນ້ຳບັ່ກດັງ. ຈາກນັ້ນ ຫວຽດນາມແລະຈັກກະພັດຫວຽດນາມກໍຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງແລະເລີ່ມແຜ່ຜາຍອິດທິພົນເຂົ້າໄປໃນອາຊີອາຄະເນ, ແຕ່ພໍເຖິງໄລຍະກາງສະຕະວັດທີ 19 ຫວຽດນາມກໍຕົກເປັນອິນດູຈີນຂອງຝະລັ່ງ.
ຫຼັງການຍຶດຄອງຂອງຍີ່ປຸ່ນໃນ ຄ.ສ. 1940 ຫວຽດນາມສູ້ຮົບກັບຝະລັ່ງໃນສົງຄາມອິນດູຈີນຄັ້ງທີນຶ່ງ ເມື່ອວັນທີ 2 ກັນຍາ ໂຮ່ຈິມິນປ່າວຮ້ອງການແຕ່ງຕັ້ງສາທາລະນະລັດປະຊາທິປະໄຕຫວຽດນາມ. ໃນປີ ຄ.ສ. 1954 ຫວຽດນາມຜາບແພ້ຝະລັ່ງຢ່າງເດັດຂາດໃນການຮົບຢູ່ດຽນບຽນຟູ ແລະເຮັດໃຫ້ຫວຽດນາມແຍກເປັນສອງປະເທດ ແມ່ນ ຫວຽດນາມເໜືອ (ສາທາລະນະລັດປະຊາທິປະໄຕຫວຽດນາມ) ແລະ ຫວຽດນາມໃຕ້ (ສາທາລະນະລັດຫວຽດນາມ). ຕໍ່ມາຄວາມຂັດແຍ້ງລະຫວ່າງ 2 ປະເທດຕື່ມຄວາມຮຸນແຮງຈົນກາຍເປັນສົງຄາມຫວຽດນາມຕັ້ງແຕ່ ຄ.ສ. 1955-1975.
ພາຍລຸນມາ ຫວຽດນາມໂຮມປະເທດແລະຢູ່ພາຍໃຕ້ລັດຖະບານກອມມູນິດ ເຊິ່ງປະເທດຍັງມີຄວາມຍາກຈົນແລະໂດດດ່ຽວທາງການເມືອງ. ຢ່າງໃດກໍດີ ໃນ ຄ.ສ. 1986 ພັກຄອມມິວນິດຫວຽດນາມເລີ່ມສ້ອມແປງເສດຖະກິດແລະການເມືອງ ເຮັດໃຫ້ຫວຽດນາມເລີ່ມເຂົ້າຮ່ວມກັບເສດຖະກິດໂລກ. ໃນ ຄ.ສ. 2000 ໄດ້ສ້າງຄວາມພົວພັນທາງການທູດກັບທຸກປະເທດ ແລະຕັ້ງແຕ່ ຄ.ສ. 2000 ອັດຕາການເຕີບໂຕທາງເສດຖະກິດຂອງຫວຽດນາມ ກໍຖືວ່າແມ່ນປະເທດທີ່ມີອັດຕາການເຕີບໂຕສູງສຸດໃນໂລກ ແມ່ນ ການສ້ອມແປງເສດຖະກິດໄດ້ປະສົບຄວາມສຳເລັດ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ສາມາດເຂົ້າຮ່ວມກັບອົງການການຄ້າໂລກໄດ້ໃນ ຄ.ສ. 2007 ແລະນອກຈາກນີ້ ຍັງໄດ້ເປັນສະມາຊິກຂອງຄວາມຮ່ວມມືທາງເສດຖະກິດອາຊີ-ປາຊີຟິກແລະອົງການລະຫວ່າງປະເທດຂອງກຸ່ມປະເທດທີ່ໃຊ້ພາສາຝະລັ່ງອີກນຳ.
ເບຍລາວ (Beerlao) ແມ່ນຜະລິດຕະພັນເບຍຂອງບໍລິສັດເບຍລາວ, ຕົ້ນຕໍແມ່ນຈໍາຫນ່າຍພາຍໃນປະເທດລາວ, ແຕ່ຈໍານວນຫນຶ່ງແມ່ນສົ່ງອອກຂາຍຕ່າງປະເທດ.
• ບໍລິສັດເບຍລາວ ຈຳກັດ ສ້າງຕັ້ງຂື້ນໃນປີ 1973 ໂດຍການຮ່ວມທຶນລະຫວ່າງນັກທຸລະກິດຊາວຝຣັ່ງເສດ ແລະ ລາວ ໂດຍໃຊ້ຊື່ວ່າ: ໂຮງງານເຫຼົ້າເບຍ ແລະ ນ້ຳກ້ອນລາວ, ສາມາດຜະລິດເບຍໄດ້ 3 ລ້ານລິດຕໍ່ປີ.
• ໃນປີ 1993, ບໍລິສັດ ເບຍລາວ ຈຳກັດ ໄດ້ເລີ່ມຮ່ວມທຶນກັບບໍລິສັດຕ່າງໆຈາກຕ່າງປະເທດ, ສາມາດຜະລິດເບຍໄດ້ 20 ລ້ານລິດຕໍ່ປີ
• ປີ 1997, ບໍລິສັດ ເບຍລາວ ຈຳກັດ ໄດ້ເລີ່ມມີການສົ່ງອອກ.
• ປີ 2002, ບໍລິສັດ ເບຍລາວ ຈຳກັດ ໄດ້ເຊັນສັນຍາຮ່ວມທຶນກັບບໍລິສັດ ຄາລສະເບີກ ບຣີເວີລີ ຈາກປະເທດເດັນມາກ ຖືຫຮຸ້ນ 50% ແລະ ລັດຖະບານລາວຖືຮຸ້ນ 50% ກຳລັງການຜະລິດເບຍ 120 ລ້ານລິດ ຕໍ່ປີ.
• ປີ 2008, ບໍລິສັດ ເບຍລາວ ຈຳກັດ ໄດ້ສ້າງຕັ້ງໂຮງງານແຫ່ງທີ່ສອງທີ່ແຂວງຈຳປາສັກ ສາມາດຜະລິດເບຍໄດ້ 180 ລ້ານລິດ ຕໍ່ປີ.
• ປີ 2011, ບໍລິສັດ ເບຍລາວ ຈຳກັດ ໄດ້ໂຮມຕົວກັບບໍລິສັດ ນ້ຳຫວານລາວ ຈຳກັດ ແລະ ດຳເນີນທຸລະກິດພາຍໃຕ້ຊື່ຂອງ ບໍລິສັດ ເບຍລາວ ຈຳກັດ ໂດຍທີ່ບໍລິສັດ ຄາລສະເບີກ ບຣີເວີລີ ຖືຮຸ້ນ 51% ແລະ ລັດຖະບານລາວຖືຮຸ້ນ 49%.ກຳລັງການຜະລິດເບຍ 220 ລ້ານລິດ ຕໍ່ປີ.
• ປີ 2012, ບໍລິສັດ ເບຍລາວ ຈຳກັດ ໄດ້ເພີ່ມຂະຫຍາຍກຳລັງການຜະລິດເບຍ: 340 ລ້ານລິດ ຕໍ່ປີ, ນ້ຳອັດລົມ: 70 ລ້ານລິດຕໍ່ປີ ແລະ ນ້ຳດື່ມ 180 ລ້ານລິດ ຕໍ່ປີ.
ສຳນັກງານໃຫຍ່ຂອງບໍລິສັດ ເບຍລາວ ຈຳກັດ ຕັ້ງຢູ່ຖະໜົນທ່າເດື່ອ, ບ້ານສາລາຄຳ, ເມືອງຫາດຊາຍຟອງ, ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ
ທາດຫລວງ (That Luang) ຫລື ພຣະທາດຫລວງ
ທາດຫຼວງວຽງຈັນຕັ້ງຢູ່ສົ້ນສຸດທາງທິດຕາເວັນອອກຂອງຖະໜົນທາດຫຼວງ ບ້ານ ທາດຫຼວງ ເມືອງໄຊເສດຖາ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ເປັນປູຊະນິຍະສະຖານບູຮານອັນເປັນສັນຍະລັກຂອງປະເທດລາວ ແລະ ເປັນມິ່ງຂວັນຂອງປະຊາຊົນລາວຊາວພຸດທັງສອງຟາກຝັ່ງແມ່ນ້ຳຂອງ.
ຕາມຕຳນານອຸຣັງຄະທາດ ທາດຫຼວງຖືກສ້າງຂຶ້ນເທື່ອທີໜຶ່ງໃນປີພສ 236 (ກ່ອນ ຄສ 307 ປີ) ສະໄໝສ້າງເມືອງວຽງຈັນໂດຍພຣະເຈົ້າຈັນທະບຸຣີປະສິດທິຈັກ ພ້ອມດ້ວຍພຣະອໍຣະຫັນຫ້າອົງ (ພຣະສົງລາວ) ທີ່ກັບມາຈາກການສຶກສາທຳມະ ແລະ ໄດ້ນຳເອົາພຣະບໍຣົມມະ ທາດ(ກະດູກ)ຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າມາຈາກຊົມພູທະວີບ ການສ້າງອົງທາດຫຼວງເທື່ອແຮກນັ້ນພຽງແຕ່ກໍ່ເປັນອຸມຸງຫິນກວມພຣະບໍຣົມມະທາດເທົ່ານັ້ນ ແລະ ມີຮູບສີ່ລ່ຽມ ກວ້າງດ້ານລະຫ້າວາ ໜາສອງວາ ແລະ ສູງສີ່ວາສາມສອກ.
ປີຄສ 1566 ພາຍຫຼັງການຍ້າຍນະຄອນຫຼວງຈາກຫຼວງພຣະບາງລົງມາຕັ້ງຢູ່ວຽງຈັນ(ຄສ 1560) ພຣະເຈົ້າໄຊຍະເສດຖາທິຣາດ ໄດ້ກໍ່ສ້າງອົງທາດຫຼວງເປັນເທື່ອທີສອງ ແລະ ໄດ້ສ້າງເປັນທາດໃຫຍ່ກວມອຸມຸງຫິນອັນເກົ່າ ເຊິ່ງມີທາດນ້ອຍສາມສິບອົງອ້ອມອົງທາດໃຫຍ່ ເປັນບໍຣິວານ ພ້ອມດ້ວຍກົມມະລຽນ ແລະ ຫໍໄຫວ້ທັງສີ່ທິດ ໃນທາດນ້ອຍແຕ່ລະອົງນັ້ນເພິ່ນໄດ້ເອົາຄຳໜັກສີ່ບາດຫຼໍ່ເປັນທາດນ້ອຍໆບັນຈຸໄວ້ເຊິ່ງມີໃບລານທີ່ເຮັດດ້ວຍຄຳຍາວສອກປາຍ(ສອກກຳ) ແລະ ຈາຣຶກພາສາບາລີດ້ວຍອັກສອນທຳຮອງໄວ້ທຸກອົງ ເມື່ອກໍ່ສ້າງສຳເຣັດເພິ່ນໄດ້ໃສ່ຊື່ອົງທາດວ່າ”ພຣະເຈດີໂລກະຈຸລາມະນີ” ແຕ່ຄົນສ່ວນຫຼາຍມັກເອິ້ນວ່າທາດຫຼວງ ເຊິ່ງມີ ຄວາມໝາຍວ່າທາດທີ່ໃຫຍ່ ພາຍຫຼັງສ້າງສຳເຣັດລົງໃນປີຄສ 1570 ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ສະຫຼອງ ພຣະເຈົ້າໄຊຍະເສດຖາທິຣາດໄດ້ເດິນທາງລົງໄປເມືອງອັດຕະປືແລ້ວຫາຍສາບສູນໄປໃນປີຄສ 1571.
ປີຄສ 1827ສະໄໝຂອງພຣະເຈົ້າອະນຸວົງ(ວິຣະກະສັດ) ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນຖືກກອງທັບສຍາມ(ໄທຍ)ທຳລາຍລົງຢ່າງຮາບກ້ຽງ ກຳແພງນະຄອນຖືກມ້າງເພ ຫໍໂຮງ ແລະ ວັດວາອາຮາມ ນັບເປັນຮ້ອຍໆວັດຖືກຈູດເຜົາເປັນເທົ່າຖ່ານ ອົງທາດຫຼວງທີ່ສະຫງ່າງາມມາແຕ່ບູຮານນະ ການຈຶ່ງກາຍເປັນທາດຮ້າງຢູ່ກາງປ່າ.
ປີຄສ 1900 ເມື່ອຝຣັ່ງໄດ້ເຂົ້າມາປົກຄອງດິນແດນລາວ ພວກຝຣັ່ງເສດໄດ້ເຮັດການສ້ອມແປງສ່ວນຍອດຂອງອົງທາດ ແຕ່ມີຮູບຊົງແຕກຕ່າງຈາກຮູບເກົ່າ ແລະ ໃນເທື່ອນີ້ມີຜູ້ເຖົ້າເລົ່າວ່າຜູ້ສ້ອມແປງໄດ້ເອົາຄຳຈາກຍອດອົງທາດໄປ.
ອີກຕໍ່ມາ ປີຄສ 1929 ຣັດຖະບານຝຣັ່ງໄດ້ມີການສ້ອມແປງຄັ້ງໃຫຍ່ຈົນຮອດປີຄສ 1935 ຈຶ່ງສຳເຣັດ ການສ້ອມແປງເທື່ອນີ້ແມ່ນໄດ້ສ້ອມແປງຍອດຂອງທາດ ສ້ອມແປງກົມມະລຽນ ຫໍໄຫວ້ທາງຕາເວັນຕົກ ແລະ ທາດນ້ອຍທີ່ເພພັງໃຫ້ມີຮູບຊົງຄືເກົ່າ.
ປີຄສ 1957 ເມື່ອພຣະຣາຊອານາຈັກລາວໄດ້ຮັບອິດສະຣະພາບເປັນເອກະຣາດສົມບູນ ຣັດຖະບານລາວພາຍໃຕ້ພຣະບໍຣົມມະຣາຊະອຸປະຖຳຂອງພຣະບາດສົມເດັດພຣະເຈົ້າມະຫາຊີວິດສີສະຫວ່າງວົງ ໄດ້ນຳພາປະຊາຊົນເຮັດບຸນສະເຫຼີມສະຫຼອງອາຍຸພຣະພຸດທະສາດສະໜາຄົບຮອບ 2500ປີ (ພສ 2500) ຈຶ່ງໄດ້ເຮັດການຟອກຄຳແຕ່ສ່ວນກາງຂຶ້ນໄປ ແລະ ໄດ້ປັ້ນພຣະບໍຣົມມະຮູບຂອງພຣະເຈົ້າໄຊຍະເສດຖາທິຣາດປະດິດສະຖານໄວ້ທາງດ້ານຕາເວັນຕົກຊື່ກັບປະຕູເຂົ້າກົມມະລຽນເພື່ອເປັນອະນຸສາວະຣີທີ່ພຣະອົງໄດ້ຊົງສ້າງທາດຫຼວງຂຶ້ນໃຫ້ເປັນທີ່ສັກກະຣະບູຊາຕໍ່ມາ.
ທາດຫຼວງສູງ 45 ແມັດ ມີໃບສີມາອ້ອມ 228ໃບ ມີບໍຣິວານ(ທາດນ້ອຍ) 30ອົງ ອ້ອມຮອບ ເອິ້ນວ່າປາຣະມີສາມສິບທັດ ຕີນທາດແຕ່ດ້ານຕາເວັນອອກຫາດ້ານຕາເວັນ ຕົກຍາວ 69 ແມັດ ແຕ່ດ້ານເໜືອເຖິງດ້ານໃຕ້ຍາວ 68 ແມັດ ແລະ ກົມມະລຽນດ້ານນອກອ້ອມທາດຫຼວງແຕ່ລະດ້ານຍາວ 91.75 ແມັດ.
ວັດພຣະສຣີຣັຕນສາສດາຣາມ () ຫຼື ທີ່ເອີ້ນກັນທົ່ວໄປວ່າ "ວັດພຣະແກ້ວ" ແມ່ນວັດທີ່ພຣະບາທສົມເດັຈພຣະພຸທທຍອດຟ້າຈຸລາໂລກມຫາຣາຊໃຫ້ສ້າງຂຶ້ນໃນຄ.ສ. 1782. ແມ່ນວັດໃນພຣະບໍຣົມມຫາຣາຊວັງ ເຊັ່ນດຽວກັບວັດພຣະສຣີສັຣເພັຊຍ໌ () ເຊິ່ງແມ່ນວັດປະຈໍາພຣະຣາຊວັງຫຼວງໃນສມັຍອຍຸທຍາ ແລະ ມີພຣະຣາຊະປສົງຄ໌ໃຫ້ວັດພຣະແກ້ວເປັນທີ່ປຣະດິສຖານພຣະແກ້ວມໍຣກົຕ ທີ່ນຳມາສ້າງນະຄອນວຽງຂິນ, ແຕ່ແທ້ຈິງແລ້ວ ພົບພໍ້ຢູ່ວັດພຣະແກ້ວ ຈັງຫວັດຊຽງຣາຍ ແລະ ເປັນສຖານທີ່ບຳເພັນພຣະຣາຊກຸສົລ. ວັດພຣະສຣີຣັຕນສາສດາຣາມບໍ່ມີພະສົງຄ໌ຈຳພັຣສາຢູ່ ຍ້ອນມີແຕ່ພຸທທາວາສບໍ່ມີສັງຄາວາສ. ວັດພຣະສຣີຣັຕນສາສດາຣາມໄດ້ຮັບການເບິ່ງແຍງ ແລະ ຟື້ນຟູມາຕຣອດ. ວັດພຣະສຣີຣັຕນສາສດາຣາມເປັນທີ່ເຊີດຊູຂອງບ້ານເມືອງ ຕຣອດຈົນເປັນແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວຂອງປະເທດໄທ.
ວັດພຣະສຣີຣັຕນສາສດາຣາມໄດ້ຮັບການບູຣນປຕິສັງຂຣນ໌ມາໂດຍຕຣອດ. ການປົວແປງຄັ້ງໃຫຍ່ທັງພຣະອາຮາມ ແມ່ນມີຂຶ້ນໃນຣາຊສມັຍພຣະບາທສົມເດັຈພຣະນັ່ງເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ແລະ ໃນຣາຊສມັຍພຣະບາທສົມເດັຈພຣະຈຸລຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ໂຜດເກົ້າໃຫ້ມີການສເລີມສລອງກຸງຣັຕນໂກສິນທຣ໌ຄົບ 100 ປີ ໃນຄ.ສ. 1882. ຕໍ່ມາໃນຣາຊສມັຍພຣະບາທສົມເດັຈພຣະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວໂຜດເກົ້າໃຫ້ມີການບູຣນປຕິສັງຂຣນ໌ທັງພຣະອາຮາມໃນໂອກາສທີ່ມີພຣະຣາຊພິທີສລອງພຣະນຄຣຄົບ 150 ປີ.
ໃນຣັຊກາລທີ 9 ໂຜດເກົ້າໃຫ້ບູຣນປຕິສັງຂຣນ໌ທັງພຣະອາຮາມອີກເທື່ອໃນ ຄ.ສ. 1982 ເມື່ອມີການສົມໂພຊກຸງຣັຕນໂກສິນທຣ໌ 200 ປີ ໂດຍມີສົມເດັຈພຣະເທພຣັຕນຣາຊສຸດາ ສຍາມບໍຣົມຣາຊກຸມາຣີທຣົງເປັນອົງຄ໌ປທານໃນການປົວແປງ.
ກຸ່ມພຣະອຸໂບສົຖ.
ກຸ່ມພຣະອຸໂບສົຖ ເປັນກຸ່ມທີ່ມີຄວາມສໍາຄັນສູງສຸດ ມີພຣະອຸໂບສົຖ ເປັນອາຄາຣປທານເຊິ່ງປຣະດິສຖານ ພຣະພຸທທມຫາມນີຣັຕນປຕິມາກຣ ອ້ອມຮອບດ້ວຍສາລາຣາຍ ພຣະໂພທິທາຕຸພິມານ ຫໍຣາຊພົງສານຸສຣນ໌ ຫໍຣາຊກຣມານຸສຣນ໌ ຫໍຣະຄັງ และ ຫໍພຣະຄັນທາຣຣາສດຣ໌
ພຣະອຸໂບສົຖ.
ພຣະອຸໂບສົຖຕັ້ງຢູ່ສ່ວນກາງຂອງວັດພຣະສຣີຣັຕນສາສດາຣາມ ມີກຳແພງແກ້ວອ້ອມຮອບ ມີຊຸ້ມປຣະດິສຖານເສມາຮວມ 8ຊຸ້ມ ພຣະບາທສົມເດັຈພຣະພຸທທຍອດຟ້າຈຸລາໂລກມຫາຣາຊໂຜດເກົ້າ ໃຫ້ສ້າງຂຶ້ນໃນພ.ສ 2326 ເພື່ອປຣະດິສຖານພຣະພູທທມຫາມນີຣັຕນປຕິມາກຣ (ແກ້ວມໍຣກົຕ) ທີ່ມາຈາກວຽງຈັນທນ໌ ຕັ້ງແຕ່ພ.ສ 2322 (ຕາມຫລັກຖານກ່າວວ່າ ພົບພຣະແກ້ວມໍຣກົຕ ຄັ້ງທໍາອິດທີ່ເຈດີຍ໌ ວັດພຣະແກ້ວ ອ.ເມືອງ ຈັງຫວັດຊຽງຣາຍ)
ໃນກາຣສ້າງພຣະອຸໂບສຖ໌ຫລັງນີ້ໃຊ້ເວລາ 3 ປີ ຈອ່ງສໍາເຣັຈຮຽບຮ້ອຍລົງໃນ ພ.ສ 2328 ຕໍ່ມາ ເມື່ອປມານໄດ້ເກີດເພີງໄໝ້ບຸສບົກທຣົງພຣະແກ້ວມໍຣກົຕເຊິ່ງໂຜດເກົ້າ ໃຫ້ແປງຂຶ້ນໃໝ່ໃຫ້ທັນສລອງວັດພຣະສຣີຣັຕນສາສດາຣາມໃນປາຍຣັຊກາລ
ຫລັກຖານກາຣກໍ່ສ້າງ ແລະ ຣາຍລະອຽດທາງສຖາປັຕຍກັມຂອງ້ຣະອຸໂບສຖ໌ໃນຣັຊກາລນີ້ບໍ່ຊັດເຈນຫຼາຍ ນອກຈາກບົ່ງໄວ້ວ່າ ຝາວັດຮອບນອກເປັນລາຍຮົດນໍ້າຟອກຄໍາເປັນຮູປກະໜົກເຄືອແຍ່ງທຣົງເຂົ້າບິນທ໌ດອກໃນເທິງພື້ນສີຊາດ ຝາວັດດ້ານໃນເໜືອປະຕູກດ້ານສກັດເປັນເຣື່ອງມາຣວິຊັຍ ແລະ ເຣື່ອງໄຕຣພູມິ
ສ່ວນຝາວັດດ້ານຍາວຂຽນພາຳເທພຊຸມນຸມຕາມແບບທີ່ສືບທອດມາຈາກສມັຍອຍຸທຍາ ຝາວັດລະຫວ່າງປ່ອງຢ້ຽມຂຽນພາພເຣື່ອງປຖົມສົມໂພທິ ຫລັງຄາມຸງດ້ວຍກະເບື້ອງເຄືອບເຊິ່ງປາກົຕວ່າມີກາຣແກ້ໄຂໃນຣັຊກາລທີ 3 ແລະ 4 ໃນພາຍຫລັງດັ່ງທີ່ເຫັນໄດ້ໃນປັຈຈຸບັນ
ພຣະທວາຣກາງເປັນພຣະທວາຣໃຍ່ສູງ 8 ສອກຄືບ ກວ້ງ 4ສອກຄືບ ບານປະຕູປດັບມຸກລາຍຊ່ອງມົນ ສ່ວນພຣະທວາຣຂ້າງເປັນທວາຣຮອງສູງ 7 ສອກ ກວ້າງ 3 ສອກ 1 ຄືບ 10 ນິ້ວ ບານປະຕູປດັບມຸກລາຍເຕັມ ເຊິ່ງບານພຣະທວາຣທັງ 2 ແຫ່ງນີ້ ສົມເດັຈฯ ເຈົ້າຟ້າກົມພຣະຍານຣິສຣານຸວັດຕິວົງສ໌ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ประทานความเห็นว่า "เป็นฝีมือที่น่าชมยิ่ง ตั้งใจทำแข่งกับบานที่ทำครั้งแผ่นดินพระเจ้าบรมโกศ ซึ่งอยู่ที่วิหารยอด"
ຫໍຣາຊກຣມານຸສຣນ໌ ແລະ ຫໍພົງສານຸສຣນ໌.
ຫໍຣາຊກຣມານຸສຣນ໌ ແລະ ຫໍພົງສານຸສຣນ໌ ສ້າງໃນສມັຍຣັຊກາລທີ ໔ ຕັ້ງຢູ່ເທິງກຳແພງແກ້ວ ດ້ານຫລັງພຣະອຸໂບສົຖທາງທິສເໜືອ ພາຍໃນປຣະດິສຖານພຣະພຸທທຮູປປະຈໍາຣັຊກາລຕ່າງໆໃນສມັຍອຍຸທະຍາຫໍນຶ່ງ ແລະ ສມັຍຣັຕນໂກສິນທຣ໌ອີກຫໍນຶ່ງ ພາຍໃນຂຽນພາພພຣະຣາຊພົງສາວດາຣກຸງສຣີອຍຸທຍາ ເຊິ່ງເປັນສີມືຂອງຂຣົວອິນໂຂ່ງ ຈິຕກຣໄທຍ໌ທີ່ມີສີມືດີທີ່ສຸດໃນສມັຍນັ້ນ
ພຣະໂພທິທາຕພິມານ.
ພຣະໂພທິທາຕພິມານ ເປັນບ່ອນປຣະດິສຖານພຣະປຣາງຄ໌ຂອງບູຮານ ເຊິ່ງທຣົງອັງເຊີນມາຈາກເມືອງເໜືອຂນະຜນວຊ ພາຍໃນພຣະປຣາງຄ໌ປຣະດິສຖານພຣະບໍຣົມສາຣີຣິກທາຕ ແລະ ບັຣຈຸພຣະສຣີມຫາໂພທິຈາກພຸທທຄຍາ
ASUS Eee PC
ເນັຕບຸກ(Netbook) ແມ່ນເຄື່ອງຄອມພິວເຕີຣ໌ແບບໂນຕບຸກ ທີ່ມີຂະຫນາດນ້ອຍ(ຫນ້າຈໍກວ້າງປະມານ 8,9inch), ນໍ້າຫນັກນ້ອຍ(ຫນັກປະມານ 1kg), ແລະ ມີລາຄາຖືກ(ຂາຍໃນລາຄາປະມານ 500ໂດລາ).
ເຫລົ້າລາວ ຫຼື ເຫຼົ້າລາວ ເປັນເຫຼົ້າພື້ນເມືອງທີ່ມີເອວກໍຮໍ ໃນປະລິມານ 45 ຫາ 60 ອົງສາ. ເປັນເຫຼົ້າທີ່ມີແຕ່ໃນປະເທດລາວເທົ່ານັ້ນ ແລະ ເປັນເຫຼົ້າທີ່ຄົນລາວໝົດທຸກຄົນສາມາດເຮັດໄດ້ເອງ. ການຜະລິດ ຫຼື ເອີ້ນແບບພື້ນເມືອງແມ່ນ ການຕົ້ມເຫຼົ້າ ແມ່ນເກີດຂຶ້ນໃນທຸກເມືອງຂອງປະເທດລາວ.
ສ່ວນປະກອບຕົ້ນຕໍແມ່ນ ເຂົ້າ, ນໍ້າ ແລະ ແປ້ງເຫຼົ້າ ເຊິ່ງສາມາດຫາຊື້ໄດພຽງແຕ່ຢູ່ ລາວ.
ເຂົ້າໜຽວ (ຊື່ວິທະຍາສາດ: "Oryza sativa" var. glutinosa) ແມ່ນເຂົ້າອັນມີຮູບຮ່າງໜ້າຕາເດັ່ນ ແມ່ນການຕິດກັນປານກາວຂອງເມັດເຂົ້າອັນສຸກແລ້ວ. ປູກຫຼາຍຫຼວງໃນສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ແລະ ທາງພາກຕະເວັນອອກສຽງເໜືອຂອງລາຊະອານາຈັກໄທ. ເຂົ້າໜຽວແມ່ນທີ່ນິຍົມຊົມຊື່ນກິນຢ່າງກວ້າງຂວາງໃນເມືອງລາວ ແລະເປັນຂອງກິນຫຼັກຂອງປະເທດ. ນອກຈາກການກິນໂດຍກົງແລ້ວ ຍັງມີການເອົາເຂົ້າໜຽວມາເປັນວັດຖຸດິບໃນການເຮັດເຫຼ້າພື້ນເມືອງ, ການເຮັດແປ້ງເຂົ້າໜຽວເພື່ອອຸດສາຫະກຳສະບຽງອາຫານ ແລະ ເຂົ້າໜົມກິນຫຼິ້ນ.
ເຂົ້າໜຽວມີ 2 ສີ ແມ່ນ ສີຂາວແລະສີດຳ ແຕ່ຢ່າງໃດກໍດີ ເຂົ້າໜຽວດຳຈະມີສານອາຫານ ອັນເປັນປະໂຫຍດຫຼາຍຫຼວງກວ່າເຂົ້າໜຽວຂາວ ສານອາຫານອັນເອີ້ນວ່າ ໂອເປເຊ (OPC) ແມ່ນມີສັບພະຄຸນຊ່ອຍເຫຼືອໃຫ້ການເຖົ້າການແກ່ແລະຄວາມເສື່ອມຖອຍຂອງຮ່າຍຄີງຊ້ານານລົງ ໂດຍສານໂອເປເຊອັນພົບພໍ້ໃນເຂົ້າໜຽວດຳ ເປັນສານຊະນິດດຽວກັບສານສະກັດອັນໄດ້ຈາກໝາກອະງຸ່ນແດງເປືອກສົນ.
ແຈ່ວ ໃນພາສາລາວ ມີຄຳທີ່ບົ່ງບອກ ຊື່ອາຫານຫລວງຫລາຍ, ທັງນີ້ຍ້ອນວ່າ ການດຳລົງຊີວິດ ຂອງຄົນເຮົາ ລ້ວນຕິດພັນກັບການກິນ-ດື່ມ ເຊິ່ງເປັນປັດໄຈສຳຄັນ ຂາດບໍ່ໄດ້ໃນການດຳລົງຊີບ. ດ້ວຍປະການດັ່ງກ່າວ ຈຶ່ງມີການປະດິດ ຄຳສັບບົ່ງ ບອກອາຫານ ຂະຫຍາຍຕົວ ໄປຕາມຄວາມຮຽກຮ້ອງ ຕ້ອງການຂອງການສື່ສານ ແລະ ດຽວນີ້ຍິ່ງການ ຄົບຄ້າສະມາຄົມເປີດກວ້າງ ກັບຕ່າງປະເທດ ກໍ່ຍິ່ງເຮັດໃຫ້ຄັງສາງຄຳສັບ ທີ່ບົ່ງບອກນາມ ຂອງອາຫານທະວີຄູນຂຶ້ນ, ບາງຄຳກໍ່ບໍ່ສາມາດ ແປເປັນລາວແທ້ໄດ້, ຕ້ອງໃຊ້ເປັນຄໍາຢືມ, ທັບສັບຕາມສຽງ ແລະ ເຄົ້າທີ່ມາຂອງຄຳດັ້ງເດີມນັ້ນ ເປັນຕົ້ນພີດຊາ, ແຊນວິດ…ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ສໍາລັບບົດນີ້ ຂໍຍົກຄຳ ເອີ້ນຊື່ອາຫານລາວແທ້ ມາສຶກສາຮ່ວມກັນ ນັ້ນຄືຄຳ “ແຈ່ວ”.
ຄຳ “ແຈ່ວ” ເປັນພາສາລາວ ຄຳໂດດ ຫລື ຄຳປ່ຽວພະຍາງດຽວ ທີ່ໃຊ້ບົ່ງບອກ ຫລື ເປັນຊື່ເອີ້ນອາຫານລາວ ຊະນິດໜຶ່ງທີ່ (ຢາກວ່າ) ຂາດບໍ່ໄດ້ ໃນພາເຂົ້າຂອງຄົນລາວ ທີ່ມີມາແຕ່ປູສັງກະສາ ຍ່າສັງກະສີ ປີໃດບໍ່ຮູ້ແຈ້ງ, ຄົນລາວ (ເຜົ່າລາວ) ພໍຮູ້ຄວາມມາ ກໍ່ເຫັນແຈ່ວ ໃນພາເຂົ້າແລ້ວ ຫລື ໃນຊົນນະບົດ ກໍ່ຍັງມີປະໂຫຍກ ຄຳເວົ້າວ່າ ກິນເຂົ້າບໍ່ມີຫຍັງກັບ ກໍ່ກິນກັບແຈ່ວ, ຖືວ່າແຈ່ວມີບົດບາດ ແລະ ເປັນທາງເລືອກໜຶ່ງ ໃນການກິນເຂົ້າກັບ, ແຕ່ໃນຊີວິດຕົວຈິງ ຄົງບໍ່ມີໃຜກິນແຈ່ວລ້າ, ຍ້ອນວ່າ ແຈ່ວຖືກປຸງແຕ່ງຂຶ້ນ ເພື່ອກິນກັບເຂົ້າ ຫລື ເອົາອາຫານເຍື່ອງອື່ນໆຈໍ້າ ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ລົດຊາດຕາມຕ້ອງການ.
ໃນພົດຈະນານຸກົມ ພາສາລາວ ຂອງທ່ານ ດຣ ທອງຄຳ ອ່ອນມະນີສອນ ພິມປີ 2008 ບັນຈຸຄຳ: “ແຈ່ວ” ຄື ເປັນຄຳນາມ, ໝາຍເຖິງ ຊື່ອາຫານຢ່າງໜຶ່ງ ເຮັດດ້ວຍໝາກ ເຜັດປົ່ນ ປະສົມນໍ້າປາ ຫລື ເກືອ ຫລື ປາແດກ ເອີ້ນ ແຈ່ວ. ເມື່ອເວົ້າເຖິງຄຳ “ແຈ່ວ” ກໍ່ສົມຄວນສຶກສາ ຄຳທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ທີ່ສະແດງອາການຂອງຄົນ ໃນການກິນ “ແຈ່ວ” ເຊິ່ງມີຊຸມຄຳ: ຈໍ້າ, ຈິ, ຄຸ້ຍ, ບ່າຍ…”ແຈ່ວ” ມີຫລາຍຊະນິດ ຕາມແຕ່ລະທ້ອງຖິ່ນ, ແຕ່ສ່ວນປະສົມ ຫລື ວັດຖຸດິບຕົ້ນຕໍ ໃນການປະກອບເປັນແຈ່ວ ທີ່ຄືກັນແມ່ນສິ່ງ ທີ່ມີລົດເຜັດ ເຊັ່ນ: ໝາກເຜັດ, ຂີງ, ຂ່າ…, ສ່ວນເຄື່ອງປະສົມອື່ນໆ ເພື່ອປຸງແຕ່ງລົດຊາດ ແມ່ນຂຶ້ນກັບ ຫາໄດ້ ແລະ ຄວາມມັກ… ເປັນຕົ້ນປາແດກ, ນໍ້າປາ ແລະ ເກືອໃຊ້ຕາງກັນ ໄດ້ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.
ລາບແມ່ນອາຫານຊະນິດໜື່ງທີເປັນອາຫານນິຍົມຂອງຄົນລາວ ເຊີ່ງເຮັດມາຈາກຊີ້ນສັດ ເຊັ່ນ: ຊີ້ນງົວ, ຄວາຍ, ໝູ, ເປັດ, ໄກ່, ປາ...ນອກຈາກນັ້ນຍັງມີມີສວ່ນປະກອບຫຼາຍໆຢ່າງທີ່ຕົບແຕ່ງໃຫ້ອາຫານມີຄວາມສວຍງາມແລະໜ້າຮັບປະທານ ແລະ ອາຫານປະເພດລາຍຍັງເປັນອາຫານທີ່ເຮັດຕ້ອນຮັບງານລ້ຽງຕ່າງໆເພື່ອໃຫ້ເປັນສິລິມຸງຄຸນແກ່ງານ ໃຫ້ມີໂຊກມີລາບ.
ລາບແມ່ນອາຫານຊະນິດໜື່ງທີເປັນອາຫານນິຍົມຂອງຄົນລາວ ເຊີ່ງເຮັດມາຈາກຊີ້ນສັດ ເຊັ່ນ: ຊີ້ນງົວ, ຄວາຍ, ໝູ, ເປັດ, ໄກ່, ປາ...ນອກຈາກນັ້ນຍັງມີມີສວ່ນປະກອບຫຼາຍໆຢ່າງທີ່ຕົບແຕ່ງໃຫ້ອາຫານມີຄວາມສວຍງາມແລະໜ້າຮັບປະທານ ແລະ ອາຫານປະເພດລາບຍັງເປັນອາຫານທີ່ເຮັດຕ້ອນຮັບງານລ້ຽງຕ່າງໆເພື່ອໃຫ້ເປັນສິລິມຸງຄຸນແກ່ງານ ໃຫ້ມີໂຊກມີລາບ.
ເຂົ້າປຸ້ນ ແມ່ນອາຫານພື້ນບ້ານຂອງຊາວລາວເຊິ່ງມີມາແຕ່ດົນນານແລ້ວ, ເຂົ້າປຸ້ນແມ່ນຫນຶ່ງໃນອາຫານທີ່ສຳຄັນຫລາຍກໍ່ວ່າໄດ້ເພາະຢູ່ໃນງານບຸນຕ່າງໆເຊັ່ນ: ງານດອງ, ງານບຸນກອງບວດ ແລະ ງານປະເພນີອື່ນໆ. ເຂົ້າປຸ້ນ
ຈະມີສ່ວນປະກອບຢູ່ 4 ສ່ວນໃຫ່ຍຄື: ເສັ້ນເຂົ້າປຸ້ນ, ນໍ້າເຂົ້າປຸ້ນ ຫລື ນໍ້າແກງເຂົ້າປຸ້ນ, ເຫຍື່ອເຂົ້າປຸ້ນ, ຜັກຕ່າງໆເພື່ອກິນກັບເຂົ້າປຸ້ນ
3 ເຫຍື່ອເຂົ້າປຸ້ນ.
- ຜັກກະລໍ່າ: ຊອຍເປັນເສັ້ນບາງໆດ້ວຍມີດສອງຄົມ ແລ້ວນຳມາແຊ່ນໍ້າສະອາດປະໄວ້ 5 ຫາ 10 ນາທີເພື່ອບໍ່ໃຫ້ມີກີ່ນເຫມັນ. ຈາກນັ້ນກໍ່ລ້າງໃຫ້ສະອາດແລ້ວປະໃຫ້ມັນສະເດັດນໍ້າ
- ຫມາກປີກ້ວຍ: ກຽມຊາມທີ່ມີນໍ້າ ແລະ ໃຫ້ເອົາເກືອໃສ່ 1 ບ່ວງກ່ອນທີ່ຈະຊອຍ, ເພາະເກືອສາມາດຊ່ວຍໃຫ້ຢາງຫມາກປີບໍ່ດຳຕິດມື, ຊາມ ຫລື ມີດສອງຄົມ ທັງເຮັດໃຫ້ເຫຍື່ອຫມາກປີທີ່ຊອຍແລ້ວບໍ່ດຳ
- ຜັກບົ້ງ: ນຳເອົາຜັກບົ້ງທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ລວກມາເດັດເອົາໃບແກ່ອອກ ແລ້ວຊອຍເປັນຕ່ອນນ້ອຍໆ, ລ້າງໃຫ້ສະອາດແລ້ວປະໃຫ້ມັນສະເດັດນໍ້າ
4 ຜັກຕ່າງໆເພື່ອກິນກັບເຂົ້າປຸ້ນ..
- ຫອມລາບ, ຫອມມົນ, ຫອມກ້ານກໍ່າ
ເຂົ້າສານ (ເຂົ້າຈ້າວ ຫລື ເຂົ້າຫນຽວ) 300 ກລາມ
ໜໍ່ໄມ້, ຊີ້ນໝູ, ໝາກອຶ,ໝາກບວບ, ຍອດໝາກອຶ, ເຂົ້າເບືອ, ເຫັດຂາວ ຫຼື ເຫັດຫູໜູ, ປາແດກ, ຢານາງ, ຜັກຂະແຍງ, ໝາກເຜັດ, ໝາກແຄ້ງຟ້າ(ບາງທ້ອງຖິ່ນກໍ່ບໍ່ໃສ່).
ການກະກຽມ: ໜໍ່ໄມ້ຊອຍເປັນຕ່ອນພໍດີ, ໝ່າເຂົ້າເບືອແລ້ວຕຳໃສ່ກັບໝາກເຜັດ, ຢານາງຄັ້ນນ້ຳໄວ້, ໝາກອຶຕັດເປັນຕ່ອນພໍດີຄຳ, ສ້ອມຍອດໝາກອຶເອົາເຍືອກອອກ.
ວິທີເຮັດ.
ກ່ອນອື່ນຄ້າງໝໍ້ນ້ຳລ້າແລ້ວຕົ້ມໜໍ່ໄມ່ທີ່ຕຽມມາໃຫ້ຈືດຫລັງຈາກນັ້ນກໍ່ປ່ຽນນ້ຳອອກແລ້ວເອົານ້ຳຢານາງໃສ່ຫຼັງຈາກຟົດແລ້ວເອົາເຂົ້າເບືອທີ່ຕຳໃສ່ໝາກເຜັດລົງ, ຫຼັງຈາກນັ້ນເອົາໝາກອຶ,ໝາກບວບ ແລະ ໝາກແຄ້ງຟ້າ(ບາງທ້ອງຖຶ່ນກໍ່ບໍ່ໃສ່ໝາກແຄ້ງ)ແລ້ວ ຕາມດ້ວຍເຫັດ, ໝາກເຜັດເປັນໜ່ວຍ, ພໍໃກ້ຈະສຸກກໍ່ເອົາຍອດໝາກອຶລົງກັບປາແດກແລ້ວປຸງຕາມລົດຊາດທີ່ມັກ ສຸດທ້າຍກໍ່ເອົາຜັກຂະແຍງລົງ ຫຼື ຜັກຂະກໍ່ໄດ້.
- ນຳເຂົ້າໜຽວທີ່ໝ່າໄວ້ປະມານ 3 ຊົ່ວໂມງ ເອົາໃສ່ຊາມແລ້ວເອົາກະທິ, ເກືອໜ້ອຍໜຶ່ງ, ນ້ຳຕານ, ເຜືອກທີ່ຊອຍເປັນຕ່ອນນ້ອຍໆພໍດີ ຄົນໃຫ້ເຂົ້າກັນ.
ໄຂ່ດິບ, ກະທິໝາກພ້າວ, ເກືອ, ເຂົ້າໜຽວເມັດງາມໆ ໃບຕອງກ້ວຍຕັດຈວຍໃຫ້ງາມໆ, ນໍ້າຕານ
ນຳເຂົ້າໜຽວມາລ້າງແລ້ວມ່າໄວ້ ແລ້ວໜື້ງໃຫ້ສຸກ, ເອົາກະທິໝາກພ້າວໜຶ່ງໜ່ວຍທີ່ຂູດ ແລະຄັ້ນເອົາແຕ່ນໍ້າຫົວກະທິຕອງໃສ່ໝໍ້, ນໍາໄປຄ້າງໄຟໃສ່ນໍ້າຕານຕາມຕ້ອງການ, ໃສ່ເກຶອເຄິ່ງບ່ວງກາເຟຫຼັງຈາກນໍ້າຕານເປື່ອແລ້ວກໍ່ນໍາເອົາເຂ້າທີ່ໜື້ງໄວ່ນັ້ນລົງຂົ້ວຈົນໃຫ້ໜຽວແລ້ວປົງປະໄວ້.
ສຳລັບສັງຂະຫຍາແມ່ນນຳເອົາໄຂ່ປະມານຫ້າໜ່ວຍ ກະທິໜຶ່ງໜ່ວຍຄັ້ນເອົາແຕ່ນໍ້າ, ນໍ້າຕານປະມານໜື່ງຖ້ວຍນ້ອຍ,ນໍາເອົາໄຂ່ຕີໃສ່ກັບກະທິໃຫ້ແຕກແລ້ວໃສ່ນໍ້ຕານ ແລະ ເກືອເຄິ່ງບ່ວງກາເຟ ຕີໃຫ້ເຂົ້າກັນອີກຫຼັງຈາກນັ້ນກໍ່ນຳໄປຕອງເອົານັ້ນໃສ່ຖ້ວຍແລ້ວໜື້ງໃສ່ຊຶງ ປະມານ30ນາທີກໍ່ປົງປະໃຫ້ເຢັນ, ນຳເອົາໃບຕອງທີ່ກຽມມ້ຽນນັ້ນຕັກເຂົ້າທີ່ຂົ້ວໃສ່ຕອງ ແລ້ວຕັກສັງຂະຫຍາໃສ່ເທິງເຂົ້າ ແລະຫໍ່ໃຫ້ງາມ (ສັງຂະຫຍາຮັບປະທານເປັນຂອງຫວານ ແຊບຫຼາຍໆເດີ.
ໂທລະພາບແບບອະນາລ໊ອກ(Analog television) ແມ່ນລະບົບການອອກອາກາດໂທລະພາບ ທີ່ສົ່ງຂໍ້ມູນພາບແລະສຽງ ໂດຍໃຊ້ເຄື້ອນສັນຍານແບບອະນາລ໊ອກ.
ສະຖານນີໂທລະພາບ ຈະປ່ຽນຂໍ້ມູນພາບແລະສຽງໂດຍໃຊ້ລະບົບປ່ຽນລະຫັດສີແບບ PAL ຫລື NTSC ຫລື SECAM, ແລະ ສົ່ງຂໍ້ມູນໂດຍໃຊ້ເຄື້ອນສັນຍານແບບ VHF ຫລື UHF.
ໂທລະພາບແບບດິຈິຕໍລ໌(Digital television) ແມ່ນລະບົບການອອກອາກາດໂທລະພາບ ທີ່ສົ່ງຂໍ້ມູນພາບແລະສຽງ ໂດຍໃຊ້ເຄື້ອນສັນຍານແບບດິຈິຕໍລ໌.
ໂທລະພາບແບບດິຈິຕໍລ໌ ແມ່ນລະບົບການອອກອາກາດ ທີ່ມາແທນທີ່ໂທລະພາບແບບອະນາລ໊ອກ, ແລະ ເຮັດໃຫ້ສາມາດສົ່ງຂໍ້ມູນພາບແລະສຽງ ທີ່ມີຄວາມລະອຽດສູງ ເອີ້ນວ່າ: ໂທລະພາບຄວາມລະອຽດສູງ(High-definition television).
PAL (Phase Alternating Line) ລະບົບປ່ຽນລະຫັດສີ ໃນລະບົບການອອກອາກາດໂທລະພາບແບບອະນາລ໊ອກ.
ປະເທດລາວ ເປັນປະທດຫນຶ່ງທີ່ໃຊ້ລະບົບການອອກອາກາດແບບ PAL, ສະນັ້ນ ເຄື່ອງໂທລະພາບ ຫລື ກ້ອງຖ່າຍວິດີໂອ ທີ່ໃຊ້ລະບົບອື່ນເຊັ່ນ NTSC ຈະບໍ່ສາມາດສະແດງພາບໄດ້.
ເມື່ອໃດ ທ່ານທັງຫຼາຍພຶງຮູ້ໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງວ່າ ທັມເຫຼົ່ານີ້ເປັນກຸສົນ ທັມເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ມີໂທດ ທັມເຫຼົ່ານີ້ທ່ານຜູ້ຮູ້ສັນເສີນ ທັມເຫຼົ່ານີ້ໃຜສະມາທານໃຫ້ບໍລິບູນແລ້ວ ເປັນໄປເພື່ອປະໂຫຍດເກື້ອກູນ ເພື່ອຄວາມສຸກ ເມື່ອນັ້ນ ທ່ານທັງຫຼາຍຄວນເຈົ້າເຖິງທັມເຫຼົ່ານັ້ນຢູ່.
ປັດຈຸບັນແນວຄິດແລະຫຼັກສູດທີ່ສອນໃຫ້ຄົນມີເຫດຜົນ ບໍ່ຫຼົງເຊື່ອງົມງາຍໃນທຳນອງດຽວກັບຄຳສອນຂອງພະພຸທເຈົ້າເມື່ອ ໒໕໐໐ ປີກ່ອນ ໄດ້ຮັບການບັນຈຸເປັນວິຊາບັງຄັບ ວ່າດ້ວຍການສ້າງທັກສະການຄິດ ຫຼືທີ່ເອີ້ນກັນວ່າ “ການຄິດແບບວິຈານ” (Critical thinking) ໄວ້ໃນຂະບວນການຮຽນຮູ້ໃນມະຫາວິທະຍາໄລ ຂອງປະເທດທີ່ພັດທະນາແລ້ວ. (ເຊັ່ນທີ່[http://www.cie.org.uk/qualifications/academic/uppersec/alevel/subject/aleveldetails?assdef_id=765_804 ມະຫາວິທະຍາໄລ Cambridge])
ບານບ້ວງ ແມ່ນກິລາຊະນິດໜຶ່ງເຊິ່ງແບ່ງຜູ້ຫຼິ້ນເປັນ 2 ທີມ. ແຕ່ລະທີມປະກອບດ້ວຍຜູ້ຫຼິ້ນ 5 ຄົນພະຍາຍາມເຮັດຄະແນນໂດຍການໂຍນລູກເຂົ້າຫ່ວງຫຼືກະຕ່າ ພາຍໃຕ້ກະຕິກາການຫຼິ້ນມາດຕະຖານ.
"ບານບ້ວງ" ເປັນກິລາປະເພດໜຶ່ງທີ່ຫລິ້ນໃນບ່ອນຮົ່ມເປັນຫລັ້ກ ມີສະໜາມຂະຫນ້າດນ້ອຍ (28 ມ × 15 ມ) ຄະແນນຈະໄດ້ມາຈາກການໂຍນບານເຂົ້າບ້ວງ ຫຼື ກະຕ່າ ຫາກວ່າຫມົດເວລາທີ່ກຳນົດ ຝ່າຍໃດໄດ້ຄະແນນຫລາຍກວ່າຈະເປັນຝ່າຍຊະນະ
ສະພາສູງ ມີບົດບາດກວດກາຮ່າງກົດຫມາຍທີ່ທາງສະພາຕໍ່ານຳສະເຫມີ ຖ້າຫາກສະພາສູງບໍ່ເຫັນດີຜ່ານໃຫ້ ສະພາຕໍ່າຕ້ອງໄດ້ດັດແກ້ຮ່າງກົດຫມາຍນັ້ນໆ, ນອກນັ້ນ ປັນຫາໃຫຍ່ໆລະດັບຊາດທັງຫຼາຍ ທີ່ແກ້ບໍ່ຕົກ ທາງສະພາສູງຍັງມີບົດບາດເປັນຜູ້ພິຈະລະນາ ແກ້ໄຂ. ໃນຫຼາຍປະເທດສະພາສູງນີ້ເຖິງຈະມີບົດບາດສູງກໍຈິງ ແຕ່ກໍບໍ່ແມ່ນສະພາທີ່ປະກອບດ້ວຍສຳມາຊິກ ທີ່ໄດ້ມາຈາກການເລືອກຕັ້ງໂດຍປະຊາຊົນ ແຕ່ຫາກເປັນພຽງການແຕ່ງຕັ້ງກັນຂື້ນມາ. ຕາມປົກກະຕິສຳມາຊິກສະພາສູງ ຈະໜ້ອຍກ່ອນສະພາຕໍາ.
ຫຼາຍປະເທດເຊົາໃຊ້ສະບົບສອງສະພາ ເພາະມັນເປັນການຫຍຸ້ງຍາກ ແລະຊັກຊ້າໃນການ ສ້າງຮ່າງກົດຫມາຍ ແລະຕັດສີນປັນຫາລະດັບຊາດ, ນອກນັ້ນກໍຍັງເປັນການເຮັດໃຫ້ການນຳໃຊ້ສະບົບປະຊາທິປະໄຕບໍ່ເຕັມເມັດເຕັມຫນ່ວຍ.
ກະຊວງປະຕິບັດໜ້າທີ່ການເມືອງພາຍໄຕ້ມະຕິຕົກລົງຂອງ ລັດຖະສະພາ ແລະບັນດາກົດຫມາຍຕ່າງໆ, ຜູ້ມີອຳນາດສູງສຸດໃນກະຊວງແມ່ນ ລັດຖະມົນຕີ ຊຶ່ງຖືກແຕ່ງຕັ້ງຈາກຫົວຫນ້າລັດຖະບານ ອາດຈະແມ່ນ ປະທານປະເທດ ຫຼື ນາຍົກ ຂຶ້ນກັບລະບົບການປົກຄອງ ເຊັ່ນ: ຢູ່ ສະຫະລັດອາເມລິກາ ຫົວຫນ້າລັດຖະບານແມ່ນ ປະທານາທິບໍດີ ສ່ວນຢູ່ຫຼາຍປະເທດ ແມ່ນນາຍົກ ເປັນຕົ້ນແມ່ນປະເທດ ສະວີເດັນ, ອັງກິດ ແລະອື່ນໆ.
ການກຳນົດຈຳນວນກະຊວງ ແມ່ນຂຶ້ນກັບຄວາມຮຽກຮ້ອງຕ້ອງການໃນຕົວຈິງ. ກະຊວງທີ່ອາດຈະຖືໄດ້ວ່າສຳຄັນກ່ອນຫມູ່ແມ່ນ ກະຊວງການຕ່າງປະເທດ ແລະ ກະຊວງປ້ອງກັນປະເທດ ເພາະວຽກງານການຕ່າງປະເທດ ແລະການປ້ອງກັນປະເທດ ແມ່ນເປັນວຽກງານການເມືອງທີ່ຈຳເປັນຂອງທຸ່ກໆປະເທດ, ບາງປະເທດລັດຖະມົນຕີກະຊວງການຕ່າງປະເທດ ແລະລັດຖະມົນຕີກະຊວງປ້ອງກັນປະເທດ ມີບົດບາດສູງກ່ອນຮອງປະທານປະເທດ ເຊັ່ນອາເມລິກາ.
ຫຼາຍປະເທດເພຶ່ອຫຼີກເວັ້ນການໃຊ້ອຳນາດອາດຍາສິດ ສພາຈຶ່ງບໍ່ອະນຸຍາດໃຫ້ລັດຖະມົນຕີ ເປັນຜູ້ມີສິດ ຊີ້ຂາດຕັດສີນບັນຫາໃຫຍ່ ດ້ວຍຕົນເອງ ແຕ່ຕ້ອງໄດ້ຕັດສີນກັນເປັນຫມູ່ຄະນະ ໂດຍຜ່ານ ຄະນະນຳກະຊວງ "ສະພາບໍລິຫານກະຊວງ" ຫຼືຖ້າຫາກປັນຫາໃຫຍ່ລະດັບຊາດ ຊຶ່ງອາດສົ່ງຜົນກະທົບເຖິງຄວາມຫມັ້ນຄົງຂອງປະເທດຊາດ ຕ້ອງແມ່ນລັດຖະສະພາເອງເປັນຜູ້ຕັດສິນ.
ສ່ວນກະຊວງທີ່ໄດ້ຮັບສິດພິເສດຫຼາຍກ່ອນຫມູ່ ແມ່ນກະຊວງປ້ອງກັນປະເທດ ຊຶ່ງເປັນອົງການຈັດຕັ້ງ ທີ່ຮັບຜິດຊອບ ຄວາມຫມັ້ນຄົງຂອງປະເທດໂດຍກົງ ສະນັ້ນບາງປັນຫາຈຶ່ງບໍ່ຈຳເປັນໄດ້ໄປຜ່ານສະພາ.
ກະຊວງ ​ແລະອົງ​ການ​ທຽບ​ເທົ່າ​ກະຊວງແມ່ນກົງຈັກຂອງລັດຖະບານ ມີ​ພາລະບົດ​ບາດເປັນ​ເສນາ ​ທິການໃຫ້ແກ່ລັດຖະບານ ແລະຄຸ້ມຄອງມະຫາ​ພາກ​ກ່ຽວ​ກັບຂະແໜງການ ຂອງຕົນ​ໃນ​ຂອບ ເຂດທົ່ວປະ
ກະຊວງ ​ແລະອົງ​ການ​ທຽບ​ເທົ່າກະ​ຊວງປະກອບດ້ວຍຫ້ອງການກະຊວງ, ຫ້ອງ ການອົງ​ການ​ທຽບ ເທົ່າກະຊວງ, ກົມ, ພະ​ແນ​ກ, ສະ​ຖາ​ບັນ ແລະຫົວໜ່ວຍວິຊາ​ການຕ່າງ​ໆ ຊຶ່ງກຳນົດໂດຍດຳລັດຂອງນາ ​ຍົກ​ລັດຖະມົນຕີ.
ກະຊວງ ​ແລະອົງການ​ທຽບ​ເທົ່າ​​ກະຊວງ ປະກອບມີລັດຖະມົນຕີວ່າ​ການກະຊວງ, ຫົວໜ້າອົງ​ການ​ ທຽບ​ເທົ່າ​ກະຊວງ, ລັດຖະມົນຕີຊ່ວຍ​ວ່າ​ການກະຊວງ, ຮອງ​ຫົວໜ້າອົງ​ການ ​ທຽບ​ເທົ່າກະຊວງ; ຫົວໜ້າ, ຮອງຫົວໜ້າຫ້ອງ​ການ; ຫົວໜ້າ, ຮອງ​ຫົວໜ້າກົມ; ຫົວໜ້າ, ຮອງ​ຫົວໜ້າພະ​ແນກ; ຫົວໜ້າ, ຮອງ​ຫົວ ໜ້າສະ​ຖາ​ບັນ; ຫົວໜ້າ ​ແລະຮອງ​ຫົວໜ້າຂອງຫົວ ໜ່ວຍວິຊາ​ການ -.ແລະພະ​ນັກ​ງານ​ວິ​ຊາ​ການ​.
ມາດຕາ 26 (​ໃໝ່). ສິດ ແລະໜ້າທີ່ຂອງກະຊວງ ​ແລະ ອົງ​ການ​ທຽບ​ເທົ່າ​ກະຊວງ
2. ຄົ້ນຄ້ວາຫັນເອົານະໂຍບາຍ, ແຜນການ, ມະຕິຕົກລົງຂອງລັດຖະບານມາເປັນ ແຜນການ, ​ແຜນ​ງານ ແລະໂຄງການລະອຽດຂອງຂະແໜງການຕົນ ພ້ອມທັງ ຮັບຜິດຊອບໃນການ ຈັດຕັ້ງປະຕິບັດ;
3. ສະ​ເໜີປັບປຸງ ຫລືສ້າງຮ່າງກົດໝາຍ, ຮ່າງ​ລັດຖະບັນຍັດ, ຮ່າງ​ລັດຖະດຳລັດ, ຮ່າງດຳ ລັດຕໍ່​ລັດຖະບານ; ອອກຂໍ້​ຕົກລົງ, ຄຳ​ສັ່ງ, ຄຳ​ແນະນຳ ແລະ​ແຈ້ງ​ການ ເພື່ອຄຸ້ມຄອງມະຫາ ພາກໃນຂະແໜງການຂອງຕົນ;
4. ຊີ້ນຳ ​ແລະຄຸ້ມຄອງຕາມສາຍຕັ້ງ​ໃນ​ການ​ຈັດຕັ້ງປະຕິບັດວຽກງານ ແລະບຸກ ຄະລາກອນ ຂອງຂະແໜງການຕົນ ໂດຍປະສານສົມທົບກັບອົງການປົກຄອງ ທ້ອງຖິ່ນ;
7. ກວດກາ ແລະສະຫລຸບສັງລວມສະພາບການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດວຽກງານຂະແໜງ ການຂອງ ຕົນ ແລ້ວລາຍງານຕໍ່ລັດຖະບານ ​ແລະນາຍົກລັດຖະມົນຕີ;
8. ປະຕິບັດສິດ ແລະໜ້າທີ່ອື່ນໆ ທີ່ລັດຖະບານມອບໝາຍໃຫ້ສະເພາະ ແລະ ຕາມທີ່ໄດ້ກຳ ນົດໄວ້ໃນລັດຖະທຳ​ມະນູນ ​ແລະລະບຽບກົດໝາຍ.
ລັດຖະມົນຕີວ່າ​ການ​ກະຊວງ, ຫົວໜ້າອົງການ​ທຽບ​ເທົ່າ​ກະຊວງ ແມ່ນສະມາ​ຊິກ ລັດຖະບານ, ເປັນ​ຫົວໜ້າຂະ​ແໜງການ​, ​ເປັນ​ເສນາ​ທິການ​ໃຫ້​ແກ່​ລັດຖະບານ ໃນ​ການ​ຄຸ້ມ​ຄອງ​ມະຫາ​ພາກ​ໃນ​ຂະ​ແໜງ ການ​ຂອງ​ຕົນ.
ມາດຕາ 28 (​ໃໝ່). ສິດ ແລະໜ້າທີ່ຂອງລັດຖະມົນຕີວ່າ​ການກະຊວງ​ ​ແລະຫົວ ໜ້າອົງ​ການທຽບ​ເທົ່າກະ​ຊວງ
3. ອອກຂໍ້ຕົກລົງ, ຄຳສັ່ງ, ຄຳແນະນຳ ​ແລະ​ແຈ້ງ​ການແນໃສ່ເພີ່ມທະວີປະສິດທິພາບ ໃນການຈັດ ຕັ້ງ, ການເຄື່ອນໄຫວຂອງການຄຸ້ມຄອງຕາມຂະແໜງການ;
4. ງົດການປະຕິບັດ, ລົບ​ລ້າງ ຫລື​ຍົກ​ເລີກຂໍ້ຕົກລົງ, ຄຳສັ່ງ, ​ຄຳ​ແນະນຳ ​ແລະແຈ້ງ​ການຂອງອົງ ການຈັດຕັ້ງຂັ້ນລຸ່ມທີ່ຂຶ້ນກັບຂະແໜງການຂອງຕົນ ແລະມີສິດສະເໜີ ດັດແປງ, ງົດ​ການ​ປະຕິບັດ, ລົບ​ລ້າງ ຫລື​ຍົກ​ເລີກນິຕິ​ກຳຂອງຂະ​ແໜງການ ອື່ນ ຫລືຂອງ​ອົງ​ການ​ປົກ​ຄອງ​ທ້ອງ​ຖິ່ນ ທີ່ຂັດກັບ ລະບຽບຫລັກການຂອງຂະແໜງການ ຕົນ ຫລືຂັດ​ກັບ​ລະບຽບ​ກົດໝາຍ;
6. ສະເໜີປັບປຸງ ຫລືສ້າງຮ່າງກົດໝາຍ, ຮ່າງ​ລັດຖະບັນຍັດ, ຮ່າງ​ລັດຖະດຳລັດ ​ແລະ ຮ່າງດຳ ລັດ ກ່ຽວກັບຂະແໜງການຂອງຕົນຕໍ່ລັດຖະບານ;
7. ແຕ່ງຕັ້ງ, ຍົກ​ຍ້າຍ ຫລືປົດຕຳແໜ່ງຮອງຫົວຫ້ອງ​ການ, ຮອງ​ຫົວໜ້າກົມ; ຫົວໜ້າ ພະແນກ ແລະຮອງຫົວໜ້າພະແນກ, ຫົວໜ້າ ​ແລະຮອງ​ຫົວໜ້າຫົວໜ່ວຍວິຊາ​ການ​.
ແຕ່ງ​ຕັ້ງ, ຍົກ​ຍ້າຍ ຫລືປົດ​ຕຳ​ແໜ່ງຫົວໜ້າ ​ແລະຮອງ​ຫົວໜ້າພະ​ແນ​ກຂັ້ນ​ແຂ​ວງ, ຫົວໜ້າຫ້ອງການຂັ້ນເມືອງຂອງຂະແໜງການຕົນ ​ໂດຍ​ມີ​ການ​ສົມທົບກັບ​ອົງ​ການປົກ​ຄອງ​ທ້ອງ​ຖິ່ນ;
8. ມອບວຽກງານໃດໜຶ່ງໃຫ້ລັດຖະມົນຕີຊ່ວຍ​ວ່າ​ການກະຊວງ, ຮອງຫົວໜ້າອົງ​ການທຽບ​ເທົ່າກະຊວງ ຮັບຜິດຊອບ; ມອບໃຫ້ລັດຖະມົນຕີ​ຊ່ວຍ​ວ່າ​ການກະຊວງ, ຮອງ ຫົວໜ້າ​ອົງ​ການ ທຽບເທົ່າກະ ຊວງທ່ານ​ໃດ​ທ່ານໜຶ່ງວ່າການແທນ ໃນເວລາຕິດຂັດ;
9. ພົວພັນຮ່ວມ​ມື​, ເຊັນສັນຍາ ​ແລະອະນຸ​ສັນຍາກັບຕ່າງປະເທດ ຕາມການມອບ ໝາຍຂອງ ລັດຖະບານ;
10. ລາອອກຈາກຕຳ​ແໜ່ງ ເມື່ອເຫັນວ່າຕົນບໍ່ສາມາດປະຕິບັດໜ້າທີ່ໄດ້ ຍ້ອນເຫດຜົນທາງດ້ານສຸຂະ ພາບ ຫລືດ້ວຍເຫດຜົນອື່ນໆ;
11. ປະຕິບັດສິດ ແລະໜ້າທີ່ອື່ນໆຕາມການມອບໝາຍຂອງລັດຖະບານ ຫລືຕາມທີ່ໄດ້ກຳນົດໄວ້ໃນ ລັດຖະທຳ​ມະນູນ ແລະລະບຽບກົດໝາຍ.
ລັດຖະມົນຕີຊ່ວຍ​ວ່າ​ການກະຊວງ ​ແລະຮອງ​ຫົວໜ້າອົງ​ການ​ທຽບ​ເທົ່າ​ກະຊວງມີພາລະ​ບົດ​ບາດ ເປັນຜູ້ຊ່ວຍວຽກລັດ​ຖະ​ມົນຕີ​ວ່າ​ການກະຊວງ, ຫົວໜ້າອົງ​ການທຽບ​ເທົ່າ​ກະ ຊວງ​ໃນ​ການ​ນຳ​ພາ, ອຳນວຍ ​ຄວບ​ຄຸມ​ວຽກ​ງານລວມຂອງ​ກະ​ຊວງ, ອົງ​ການ​ທຽບ​ເທົ່າ​ກະຊວງ; ຮັບ​ຜິດ​ຊອບ​ວຽກ​ງານໃດໜຶ່ງ ຕາມ​ການ​ ມອບໝາຍຂອງລັດຖະ​ມົນຕີ​ວ່າ​ການກະຊວງ, ຫົວ ໜ້າ ອົງ​ການ​ທຽບ​ເທົ່າ​ກະຊວງ.
ລັດຖະມົນຕີຊ່ວຍ​ວ່າ​ການກະຊວງ ແລະຮອງ​ຫົວໜ້າອົງ​ການ​ທຽບ​ເທົ່າ​ກະຊວງ ມີ ສິດລາອອກຈາກຕຳ​ແໜ່ງເມື່ອເຫັນ ວ່າຕົນບໍ່ສາມາດປະຕິບັດໜ້າທີ່ໄດ້ຍ້ອນເຫດຜົນທາງ ດ້ານສຸຂະພາບ ຫລື ດ້ວຍເຫດຜົນອື່ນໆ.
ສະຫາຍ ໜູຮັກ ພູມສະຫວັນ ເກີດເມື່ອວັນທີ 9 ເມສາ 1910 ທີ່ບ້ານພະລຸກາມຸກດາຫານ ເປັນບຸດຂອງທ້າວ
ທອງພັກ ແລະ ນາງ ບັນທູນ ໄດ້ສ້າງຄອບຄົວກັບນາງ ຈັນທົມ ໃນປີ 1933 ແລະ ມີລູກຮ່ວມກັນ 4 ຄົນ ຕໍ່ມາສະຫາຍໄດ້
ສະຫາຍຫນູຮັກເປັນນັກປະຕິວັດທີ່ເຮັດເພຶ່ອຊາດຢ່າງສຸດກົດສຸດປາຍ ແລະຍຶກຫມັ້ນໃນອຸດົມການຈົນຕາຍ, ທ່ານຖືກຈັດເຂົ້າເປັນຜູ້ນຳປະຕິວັດຜູ້ທີສອງ ຮອງຈາກ ທ່ານ ໄກສອນ ພົມວິຫານ. ເຖິງທ່ານ ຫນູຮັກ ຈະຖືຈັດເຂົ້າເປັນຜູ້ທີສອງກໍຕາມ ແຕ່ທ່ານກໍເປັນບຸກຄົນທີ່ຄົນລາວທັງຊາດ ໃຫ້ຄວາມເຄົາລົບ ແລະນັບຖື ແຕ່ກ່ອນແມ່ນແຕ່ ຕົວທ່ານ ໄກສອນ ພົມວິຫານເອງ ກໍຍອມທຳຕາມຄວາມເຫັນຂອງ ທ່ານຫນູຮັກ ພູມສະຫວັນ.
- ປີ 1949 ໄດ້ຮັບການແຕ່ງຕັ້ງເປັນປະທານຄະນະກຳມະການລາວຕໍ່ຕ້ານ ປະຈຳພາກຕາເວັນອອກ ທັງຮັບ
- ປີ 1955 ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ ຄັ້ງທີ I ເຊິ່ງເປັນກອງປະຊຸມໃຫຍ່ ສ້າງຕັ້ງພັກປະຊາຊົນລາວ (ໃນປັດຈຸບັນແມ່ນ
- ປີ 1958 ເປັນສະມາຊິກສະພາຜູ້ແທນລາຊະດອນ ໃນສະໄໝລວມລາວ ຄັ້ງທີ I ທັງເປັນເລຂາພັກ ພາກ
- ປີ 1959 ສະຫາຍຖືກລັດຖະບານລາຊະອານາຈັກຈັບກຸມຄຸມຂັງ ພ້ອມດ້ວຍສະເດັດເຈົ້າສຸພານຸວົງ ແລະ ຜູ້
- ປີ 1960-1962 ເປັນກຳມະການໃນຄະນະເຈລະຈາ ເພື່ອຈັດຕັ້ງລັດຖະບານປະສົມ ຄັ້ງທີ 2 ທັງເປັນເລຂາ
ພັກ ພາກສ່ວນສູນກາງ ຢູ່ຄັງໄຂ (ແຂວງຊຽງຂວາງ) ເປັນຜູ້ຊີ້ນຳພາກສ່ວນເຂົ້າຮ່ວມ ໃນລັດຖະບານປະສົມ.
- ປີ 1966 ເປັນຜູ້ປະຈຳການຂອງຄະນະປະຈຳສູນກາງພັກ ຮັບຜິດຊອບວຽກງານຈັດຕັ້ງ ແລະວຽກງານເສດ
- ເດືອນ 2 ປີ 1972 ໄດ້ຮັບການແຕ່ງຕັ້ງເປັນຜູ້ຮັບຜິດຊອບຊີ້ນຳວຽກງານເສດຖະກິດ.
- ວັນທີ 2 ທັນວາ 1975 ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ ຜູ້ແທນປະຊາຊົນທົ່ວປະເທດ ໄດ້ເລືອກຕັ້ງສະຫາຍເປັນຮອງນາ
- ເດືອນ 4 ປີ 1982 ແລະ ເດືອນ 11 ປີ 1986 ສະຫາຍໄດ້ຮັບການແຕ່ງຕັ້ງເປັນຮອງປະທານສະພາລັດຖະ
- ປີ 1989 ໄດ້ຮັບການເລືອກຕັ້ງເປັນຜູ້ແທນສະພາປະຊາຊົນສູງສຸດ ແລະ ໄດ້ຮັບການເລືອກຕັ້ງເປັນປະທານ
ສູງສຸດ ຊຸດທີ 2 ໃຫ້ເປັນປະທານປະເທດ ແຫ່ງ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ຈົນເຖິງວັນທີ 24 ກຸມພາ
ສະຫາຍ ໜູຮັກ ພູມສະຫວັນ ໄດ້ຮັບການເລືອກຕັ້ງເປັນກຳມະການສູນກາງພັກ ໃນກອງປະຊຸມໃຫຍ່ ຄັ້ງທີ I
ຄັ້ງທີ II ຄັ້ງທີ III ຄັ້ງທີ IV ແລະ ຄັ້ງທີ V ຂອງພັກ ໃນປີ 1955 ປີ 1972 ປີ 1982 ປີ 1986 ແລະ ປີ 1991 ສະຫາຍໄດ້ຮັບ
ແລະ ຄັ້ງທີ VII ຂອງພັກ ໃນປີ 1996 ແລະ ປີ 2001.
ຮູບໜຶ່ງແຈ'"（ພາສາອັງກິດ:"henagon","monogon"）ແມ່ນ ຮູບຫຼາຍແຈປະເພດໜຶ່ງ、ທີ່ມີ 1 ຂ້າງ (ເສດຖະສາດ) ແລະ 1 ຈອມ.ໃນ ສັນຍາລັກຊຸເລຟລີ ຈະສະແດງວ່າ. ເນື່ອງຈາກວ່າ ຮູບໜຶ່ງແຈມີແຕ່ໜຶ່ງຂ້າງ ແລະ ໜຶ່ງແຈ ສະນັ້ນ ທຸກໆຮູບໜຶ່ງແຈ ກໍ່ຈະແມ່ນ ຮູບໜຶ່ງແຈສະເໝີ ໄປໃນໂຕ.
ຢູ່ ໃນ ເລຂາຄະນິດຢູຄລິດ ຮູບໜຶ່ງແຈຖືວ່າ ເປັນຮູບທີ່ເປັນໄປບໍ່ໄດ້ ເພາະ ຂ້າງຈະຂະຫຍາຍໄປຮອດອະສົງໄຂ, ແຕ່ ໃນ ເລຂາຄະນິດກາງຫາວ ຖືວ່າສາມາດ ແຕ້ມຮູບໜຶ່ງແຈທີ່ມີຂອບເຂດໄດ້ ໂດຍການແຕ້ມມັນ ຢູ່ ຮູບວົງມົນໃຫຍ່.
ຮູບສາມແຈແມ່ນ ຮູບຮ່າງພື້ນຖານໜຶ້່ງ ໃນ ເລຂາຄະນິດ: ແມ່ນ ຮູບຫຼາຍແຈ ທີ່ມີ 3 ແຈ ແລະ ສາມຂ້າງ ທີ່ຕິດຕໍ່ກັນ ດ້ວຍເສັ້ນ (ຄະນິດສາດ). ຮູບສາມແຈ ທີ່ ປະກອບດ້ວຍ ມຸມ "A", "B", ແລະ "C" ຈະສາມາດສະແດງໄດ້ ດ້ວຍເຄື່ອງໝາຍ △ABC.ໃນ ເລຂາຄະນິດຢູຄລິດ ສາມ ເມັດ ທີ່ບໍ່ນອນໃນເສັ້ນຊື່ດຽວກັນໃດໜຶ່ງ ຈະປະກອບເປັນ ຮູບສາມແຈ ທີ່ແນ່ນອນພຽງອັນດຽວເທົ່ານັ້ນ.
ຄິດໄລ່ເນື້ອທີ່.
ໂດຍທີ່ formula_1 ແມ່ນເນື້ອທີ່, formula_1 ແມ່ນລວງຍາວພື້ນ ແລະ formula_1 ໄລຍະຫ່າງແຕ່ມຸມຫາພື້ນ.
ໃຊ້ສູດເຮຣອນ.
ໂດຍທີ່ "s" = ½ ("a" + "b" + "c") ແມ່ນ ລວງຮອບຂອງຮູບສາມແຈຫານສອງ..
ຊິນ ແລະ ໂກຊິນ.
ຮູບສາມແຈ ທີ່ມີຂ້າງ a, b ແລະ c ແລະ ມຸມ α, β ແລະ γ ຕາມລຳດັບ.
ສຳນັກງານນາຍົກລັດຖະມົນຕີ​ ແມ່ນ​ອົງ​ການ​ຈັດ​ຕັ້ງ​ໃນ​ໂຄງ​ປະກອບ​ກົງຈັກ​ຂອງ​ລັດ ຖະບານ, ມີພາລະບົດບາດເປັນເສນາທິການໃຫ້ລັດຖະບານ, ​ເປັນ​ຜູ້ປະສານ​ງານ ​ແລະຄົ້ນ ຄວ້າສະຫລຸບ​ສັງ​ລວມ ບັນຫາ​ຕ່າງໆ ກ່ຽວກັບການ​ປະຕິບັດໜ້າທີ່​ວຽກ​ງານຂອງລັດຖະບານ; ຄົ້ນຄວ້າ ​ແລະສ້າງ​ເງື່ອນ​ໄຂ​ອຳນວຍ​ ຄວາມ​ສະດວກ​​ ໃນການ​ປະຕິບັດ​ວຽກ​ງານ​ຂອງລັດຖະ ບານ, ນາຍົກ​ລັດຖະມົນຕີ​ ແລະອົງການ​ອື່ນໆ​ທີ່​ຂຶ້ນ ກັບ​ລັດຖະບານ.
ສຳນັກງານນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ປະກອບດ້ວຍຫ້ອງວ່າການສຳນັ ກງານນາຍົກລັດ ຖະມົນຕີ,ຫ້ອງວ່າການລັດຖະບານ, ທະບວງ, ອົງການທີ່​ຂຶ້ນ​ກັບລັດຖະບານ​.
ສຳນັກງານນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ຊຶ່ງຢູ່ພາຍ​ໃຕ້ຄວາມ​ຮັບ​ຜິດ​ຊອບ​ໂດຍ​ກົງ​ຂອງ​ນາຍົກ​ລັດຖະມົນຕີ ມີຮອງ​ນາຍົກ​ລັດຖະມົນຕີ, ລັດຖະມົນຕີປະຈຳ​ສຳນັກ​ງານ​ນາຍົກ​ລັດຖະມົນ ຕີ, ​ລັດຖະມົນຕີຊ່ວຍ ປະຈຳ​ ສຳ​ນັກງານນາຍົກລັດຖະມົນຕີ, ຫົວໜ້າ ​ແລະຮອງ​ຫົວໜ້າ ຫ້ອງ​ວ່າ​ການ, ຫົວໜ້າ ແລະຮອງ​ຫົວໜ້າຄະ ນະເລ​ຂາທິການລັດຖະບານ, ຫົວໜ້າ ​ແລະ ຮອງ​ຫົວໜ້າທະບວງ, ຫົວຫນ້າ ​ແລະຮອງ​ຫົວຫນ້າອົງ​ການ ​ທີ່​ຂຶ້ນ​ກັບ​ລັດຖະບານ, ຫົວຫນ້າ ​ແລະຮອງ​ຫົວໜ້າກົມ, ຫົວໜ້າ ​ແລະຮອງ​ຫົວໜ້າ ພະ​ແນ​ກ ​ແລະພະນັກ ງານ​ວິຊາ​ການ​.
2. ສະຫລຸ​ບສັງ​ລວມ, ​ເກັບ​ກຳ​ຂໍ້​ມູນ​ຂ່າວ​ສານທັງ​ພາຍ​ໃນ ​ແລະຕ່າງ​ປະ​ເທດ ເພື່ອ​ລາຍ​ງານ​ໃຫ້​ ແກ່​ລັດຖະບານ ແລະນາ​ຍົກ​ລັດຖະມົນຕີ;
3. ຄົ້ນຄວ້າ ວິ​ໄຈ ບັນຫາ​ຕ່າງໆ ​ແລະສະ​ເໜີ​​ຕໍ່ລັດຖະບານ, ​ນາຍົກ​ລັດຖະມົນຕີ​​ ເພື່ອ​ກຳນົດ ​ນະ​ໂຍບາຍ, ​ແຜນ​ຍຸດ​ທະ​ສາດ​ການ​ພັດທະນາ ​ແລະກົນ​ໄກ​ການ​ຄຸ້ມ​ຄອງ​ເສດຖະກິດ, ວັດ ທະນະທຳ-ສັງຄົມ, ປ້ອງ​ກັນ​ຊາດ, ປ້ອງ​ກັນ​ຄວາມ​ສະຫງົບ, ການ​ຕ່າງ​ປະ​ເທດ, ການ​ປົກ​ປັກ​ ຮັກສາ​ຊັບພະຍາ​ກອນ​ແຫ່ງ​ຊາດ ແລະຄວາມ​ສົມ​ດູ​ນ ຂອງ​ສິ່ງ​ແວດ​ລ້ອມ;
5. ສ້າງ​ເງື່ອນ​ໄຂ ​ແລະອຳນວຍ​ຄວາມ​ສະດວກໃນ​ການ​ເຄື່ອນ​ໄຫວ​ວຽກ​ງານ​ ໃຫ້​ແກ່​ລັດຖະບານ, ນາຍົກ​ລັດຖະມົນຕີ​ ​ແລະບັນດາອົງການ​ທີ່​ສັງກັດ​ສຳນັກ​ງານ​ນາ ຍົກ​ລັດຖະມົນຕີ;
​ ວ່າ​ການສຳນັກ​ງານ​ປະທານ​ປະ​ເທດ, ບັນດາ​ກະຊວງ, ອົງ​ການ​ທຽບ​ເທົ່າ​ກະຊວງ, ​ແຂ​ວງ​, ນະຄອນ, ​ແນວ​ລາວ​ສ້າງ​ຊາດ ​ແລະອົງ​ການ​ຈັດຕັ້ງມະ ຫາຊົນ​ຂັ້ນສູນ​ກາງ, ເພື່ອ​ຄວາມ​ເປັນ​ ເອກະ​ພາບ​ໃນ​ການ​ອຳ​ນວຍ, ຄວບ​ຄຸມ​ວຽກ​ງານ​ລວມຂອງ​ລັດຖະບານ;
7. ປະຕິບັດສິດ ແລະໜ້າທີ່ອື່ນໆ ຕາມການມອບໝາຍຂອງນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ແລະ ຕາມທີ່ ໄດ້ກຳນົດໄວ້ໃນລັດຖະທຳ​ມະນູນ ແລະລະບຽບກົດໝາຍ.
ລັດຖະມົນຕີປະຈຳ​ສຳນັກ​ງານ​ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ​ ​ແມ່ນສະມາ​ຊິກລັດຖະບານ, ​​ເປັນ​ເສນາ​ທິການ​ ໃຫ້​ແກ່​ລັດຖະບານ, ຮັບ​ຜິດ​ຊອບ​ວຽກ​ງານ​ໃດໜຶ່ງ ຕາມ​ການ​ມອບໝາຍຂອງ​ນາຍົກ​ລັດຖະມົນຕີ.
3. ອອກຂໍ້ຕົກລົງ, ຄຳສັ່ງ, ຄຳແນະນຳ ​ແລະ​ແຈ້ງ​ການ ແນໃສ່ເພີ່ມທະວີປະສິດທິພາບໃນຂົງ ​ເຂດວຽກ​ງານທີ່​ຕົນ​ຮັບ​ຜິດ​ຊອບ;
4. ​ງົດ​ການ​ປະຕິບັດ, ລົບ​ລ້າງ ຫລື​ຍົກ​ເລີກຂໍ້ຕົກລົງ, ຄຳສັ່ງ​, ຄຳ​ແນະນຳ ​ແລະ ແຈ້ງ​ການ ຂອງອົງການຈັດຕັ້ງຂັ້ນລຸ່ມ ທີ່ຂຶ້ນກັບຂົງ​ເຂດ​ວຽກ​ງານ​ທີ່​ຕົນຮັບ​ຜິດ​ຊອບ ແລະມີສິດສະເໜີ ດັດແປງ ຫລືຍົກ​ເລີກນິຕິ​ກຳຂອງຂະ​ແໜງການອື່ນ ຫລືຂອງ​ແຂວງ, ນະຄອນ ທີ່ຂັດກັບ ລະບຽບຫລັກການຂອງຂົງ​ເຂດ​ວຽກງານ​ທີ່​ຕົນຮັບ​ຜິດ​ຊອບ ຫລືຂັດ​ກັບລະບຽບ​ກົດໝາຍ;
6. ສະເໜີຮ່າງກົດໝາຍ, ຮ່າງ​ລັດຖະບັນຍັດ, ຮ່າງ​ລັດຖະດຳລັດ ​ແລະຮ່າງດຳລັດ ກ່ຽວກັບ ຂະແໜງການຂອງຕົນຕໍ່ລັດຖະບານ;
7. ແຕ່ງຕັ້ງ, ຍົກຍ້າຍ ຫລືປົດຕຳແໜ່ງຮອງຫົວໜ້າກົມ; ຫົວໜ້າ ແລະຮອງ​ຫົວ ໜ້າພະແນກ ຂອງ​ກົມ;
8. ພົວພັນ ຮ່ວມ​ມື​, ເຊັນສັນຍາ ​ແລະອະນຸ​ສັນຍາກັບຕ່າງປະເທດ ຕາມການ ມອບໝາຍຂອງ ລັດຖະບານ;
9. ລາອອກຈາກຕຳ​ແໜ່ງ ເມື່ອເຫັນວ່າຕົນບໍ່ສາມາດປະຕິບັດໜ້າທີ່ໄດ້ ຍ້ອນເຫດ ຜົນທາງ ດ້ານສຸຂະພາບ ຫລື ດ້ວຍເຫດຜົນອື່ນໆ;
10. ປະຕິບັດສິດ ແລະໜ້າທີ່ອື່ນໆ ຕາມການມອບໝາຍຂອງນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ຫລືຕາມທີ່ໄດ້ ກຳນົດໄວ້ໃນລັດຖະທຳ​ມະນູນ ແລະລະບຽບກົດໝາຍ.
ລັດຖະມົນຕີຊ່ວຍປະຈຳ​ສຳນັກ​ງານ​ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ​ ມີ​ພາລະ​ບົດ​ບາດ​​ເປັນ​ເສ ນາ​ທິການໃຫ້ ​ແກ່​ລັດຖະບານ ແລະຮັບ​ຜິດ​ຊອບ​ວຽກ​ງານ​ໃດໜຶ່ງຕາມ​ການ​ມອບໝາຍຂອງ​ນາຍົກ​ລັດຖະມົນຕີ ຫລືລັດຖະ ມົນຕີ​ປະຈຳ​ສຳນັກ​ງານ​ນາຍົກ​ລັດຖະມົນຕີ.
ລັດຖະບານ​ເຮັດ​ວຽກ​ຕາມຫລັກ​ການລວມສູນ​ປະຊາທິປະ​ໄຕ ​ໂດຍ​ມີ​ການ​ສົມທົບ​​ລະຫວ່າງ​ຄວາມ​ ຮັບ​ຜິດ​ຊອບ​ຂອງໝູ່​ຄະນະ ກັບ​ການຍົກ​ສູງຄວາມ​ຮັບ​ຜິດ​ຊອບຂອງ​ບຸ​ກຄົນ. ລັດຖະບານຖື​ເອົາ​ກອງ​ປະຊຸມ ເປັນຮູບການ​ຕົ້ນຕໍໃນການເຄື່ອນ​​ໄຫວ​ວຽກງານ​ຂອງ​ຕົນ.
ໃນການເຄື່ອນໄຫວວຽກງານຂອງຕົນ ສະມາຊິກລັດຖະບານຕ້ອງເຄົາລົບພາລະ ບົດບາດ, ໜ້າທີ່ ຂອງກັນ ແລະກັນ, ພ້ອມ​ທັງປະສານ​ສົມທົບ​ກັນ.
ລັດຖະບານ ມີພັນທະລາຍງານການເຄື່ອນໄຫວປະຈຳປີຂອງຕົນຕໍ່ສະພາແຫ່ງຊາດ, ສະເໜີຜ່ານ ແຜນຍຸດທະສາດແຫ່ງການພັດທະນາເສດຖະກິດສັງຄົມ ແລະ​ແຜນ ງົບປະມານ ແຫ່ງລັດ, ການດັດແກ້​ ແຜນງົບປະມານແຫ່ງລັດ ເພື່ອໃຫ້ສະພາແຫ່ງຊາດພິຈາລະນາ ແລະ ຮັບຮອງເອົາ, ອະທິບາຍ ແກ້ຂໍ້ຂ້ອງ ໃຈ, ຕອບການຊັກຖາມຂອງສະມາຊິກສະພາແຫ່ງຊາດ ກ່ຽວ​ກັບການ​ປະຕິບັດໜ້າທີ່​ຂອງລັດຖະບານ ຫລື ຂອງສະມາຊິກ​ລັດຖະບານ​ທ່ານ​ໃດທ່ານ ໜຶ່ງ.
ໃນເວລາສະພາແຫ່ງຊາດບໍ່ເປີດກອງປະຊຸມ ລັດຖະບານມີພັນທະລາຍງານການ ເຄື່ອນໄຫວວຽກ ງານຂອງຕົນ ຕໍ່ຄະນະປະຈຳສະພາແຫ່ງຊາດ ແລະສະໜອງຂໍ້ມູນຕ່າງໆ ຕາມຄຳສະເໜີຂອງຄະນະ​ປະຈຳ ສະພາແຫ່ງຊາດ.
ໃນການພົວພັນວຽກງານກັບຕ່າງປະເທດ ຫລືວຽກງານຢູ່ພາຍໃນປະເທດທີ່ສຳຄັນ ນັ້ນລັດຖະ ບານຈະຕ້ອງຂໍຄວາມເຫັນດີຈາກສະພາແຫ່ງຊາດເສຍກ່ອນ. ໃນ​ການ​ພົວພັນ​ກັບຕ່າງ​ປະ​ເທດຖ້າຫາກ​ ໄດ້​ມີ​ການ​ເຊັນສົນທິສັນຍາ ຫລືສັນຍາ​ທີ່​ຕ້ອງ​​ໃຫ້​ສັດຕະຍາບັນ ຕາມ​ກົດໝາຍ​ນັ້ນ ລັດຖະບານ ຕ້ອງ​ນຳ​ສະ​ເໜີຕໍ່​ສະພາ​ແຫ່ງ​ຊາດ​ ເພື່ອ​ພິຈາລະນາຕົກລົງ.
ລັດ​ຖະ​ບານ ​ລາຍ​ງານການ​ເຄື່ອນ​ໄຫວ​ວຽກ​ງານ​​ຂອງ​ຕົນ​ຕໍ່​ປະ​ທານ​ປະ​ເທດ. ກອງ​ປະຊຸມພິເສດ ຂອງລັດຖະບານ ແມ່ນປະທານປະເທດເປັນຜູ້ຮຽກໂຮມ ແລະເປັນປະທານ.
​ໃນ​ກໍ​ລະ​ນີທີ່ຈຳ​ເປັນ ລັດຖະບານອາດຈະເຊີນປະທານສານປະຊາຊົນສູງສຸດ ແລະ ໄອຍະການ ປະຊາຊົນສູງ​ສຸດ ເຂົ້າຮ່ວມກອງປະຊຸມລັດຖະບານກໍໄດ້.
ມາດຕາ 35 (​ໃໝ່). ການພົວພັນກັບແນວ​ລາວ​ສ້າງ​ຊາດ, ອົງການຈັດຕັ້ງມະຫາຊົນ ແລະອົງ​ການ
ເພື່ອຮັບປະກັນໃຫ້ການເຄື່ອນໄຫວວຽກງານມີປະສິດທິຜົນ ລັດຖະບານປະສານ ສົມທົບກັບແນວ ລາວສ້າງຊາດ, ຄະນະຊາວໜຸ່ມປະຊາຊົນ​ປະຕິວັດ​ລາວ, ສະຫະພັນກຳ ມະບານລາວ, ສະຫະພັນ​ແມ່​ຍິງ​ ລາວ ແລະອົງ​ການຈັດຕັ້ງສັງຄົມ ເພື່ອປຶກສາຫາລື, ແລກ ປ່ຽນ​ຄວາມ​ຄິດ​ເຫັນ, ປຸກລະດົມຊຸກຍູ້ໃຫ້ອົງ ການຈັດຕັ້ງດັ່ງ​ກ່າວ​ເຂົ້າ​ຮ່ວມໃນການຄຸ້ມຄອງ ລັດ, ຄຸ້ມຄອງເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ, ແຈ້ງທິດທາງວຽກງານ, ມະຕິກອງປະຊຸມຂອງລັດ​ຖະບານ, ສະພາບການຕ່າງໆທີ່ສຳຄັນ, ຕອບຂໍ້​ຂ້ອງ​ໃຈ ແລະສ້າງເງື່ອນໄຂໃຫ້ ​ແນວ​ລາວ​ສ້າງ​ຊາດ, ອົງການຈັດຕັ້ງມະຫາຊົນ ແລະອົງການຈັດຕັ້ງສັງຄົມ ໄດ້ເຄື່ອນໄຫວຕາມ​ພາ ລະ​ບົດ​ບາດຂອງຕົນ.
ປະທານປະເທດ ເປັນປະມຸກລັດແຫ່ງ ສາທາລະນະລັດປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນລາວ, ເປັນຜູ້ຕາງໜ້າໃຫ້ປະຊາ ຊົນລາວບັນດາເຜົ່າທັງຢູ່ພາຍໃນ ແລະ ຕໍ່ຕ່າງປະເທດ.
ປະທານປະເທດ ແມ່ນສະພາແຫ່ງຊາດເປັນຜູ້ເລືອກຕັ້ງໂດຍຮັບຄະແນນສຽງ ຢ່າງໜ້ອຍສອງສ່ວນສາມຂອງຈຳນວນ ສະມາຊິກສະພາແຫ່ງຊາດທີ່ເຂົ້າຮ່ວມກອງປະຊູມ. ປະທານປະເທດມີອາຍຸການເທົ່າກັບອາຍຸການຂອງສະພາແຫ່ງ ຊາດ.
4. ແຕ່ງຕັ້ງ ຫລື ປົດຕຳແໜ່ງນາຍຍົກລັດຖະມົນຕີ, ແຕ່ງຕັ້ງ, ຍົກຍ້າຍ ຫລື ປົດຕຳແໜ່ງສະມາຊິກລັດຖະບານ ພາຍຫລັງທີ່ສະພາແຫ່ງຊາດໄດ້ຮັບຮອງເອົາແລ້ວ.
5. ແຕ່ງຕັ້ງ ຫລື ປົດຕຳແໜ່ງຮອງປະທານສານປະຊາຊົນສູງສຸດຕາມການສະເໜີຂອງປະທານສານປະຊາຊົນສູງ ສຸດ, ແຕ່ງຕັ້ງ ຫລື ປົດຕຳແໜ່ງຮອງໄອຍາການປະຊາຊົນສູງສຸດຕາມການສະເໜີຂອງໄອຍາການປະຊາຊົນສູງສຸດ. 6. ແຕ່ງຕັ້ງຍົກຍ້າຍ ຫລື ປົດຕຳແໜ່ງເຈົ້າແຂວງ, ເຈົ້າຄອງນະຄອນຕາມການສະເນີຂອງນາຍຍົກລັດຖະມົນຕີ.
8. ຕົກລົງເລື່ອນຊັ້ນ ຫລື ປົດຊັ້ນນາຍພົນຢູ່ກຳລັງປ້ອງກັນຊາດ - ປ້ອງກັນຄວາມສະຫງົບຕາມການສະເໜີຂອງນາຍ ຍົກລັດຖະມົນຕີ.
10. ຕົກລົງປະດັບຫລຽນຄຳແຫ່ງຊາດ, ຫລຽນກຽດຕິຄຸນ, ຫລຽນໄຊ ແລະ ນາມນະຍົດສູງສຸດແຫ່ງລັດ.
12. ຕົກການລະດົມພົນທົ່ວໄປ ຫລື ເປັນພາກສ່ວນ, ຕົກລົງພາວະສຸກເສີນໃນທົ່ວປະເທດ ຫລື ໃນທ້ອງຖີ່ນໃດໜື່ງ. 13. ປະກາດໃຫ້ສັດຕະຍາບັນ ຫລື ການລົບລ້າງສົນທິສັນຍາທີ່ໄດ້ເຊັນກັບຕ່າງປະເທດ.
14. ແຕ່ງຕັ້ງຜູ້ຕາງໜ້າທີ່ມີອຳນາດເຕັມຂອງ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນລາວ ໄປປະຈຳຢູ່ຕ່າງປະ ເທດ ຫລື ຮຽກກັບຄືນປະເທດຕາມການສະເໜີຂອງນາຍຍົກລັດຖະມົນຕີ, ຮັບຮອງເອົາຜູ້ຕາງໜ້າທີ່ມີອຳນາດເຕັມ ຂອງຕ່າງປະເທດທີ່ມາປະຈຳຢູ່ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ. ປະຕິບັດສິດ ແລະ ໜ້າທີ່ອື່ນໆ ຕາມທີ່ໄດ້ກຳນົດໄວ້ໃນກົດໝາຍ.
ປະທານປະເທດ ມີຮອງປະທານປະເທດຊື່ງແມ່ນສະພາແຫ່ງຊາດເປັນຜູ້ເລືອກຕັ້ງໂດຍໄດ້ຮັບຄະແນນສຽງຫລາຍກ່ວາ ເຄີ່ງໜື່ງຂອງຈຳນວນສະມາຊິກສະພາແຫ່ງຊາດທີ່ເຂົ້າຮ່ວມກອງປະຊູມ. ຮອງປະທານປະເທດປະຕິບັດຕາມໜ້າທີ່ ການມອບໝາຍຂອງປະທານປະເທດ ແລະ ຕາງໜ້າໃຫ້ປະທານປະເທດໃນເວລາປະທານປະເທດຕິດຂັດ.
ການປ້ອງກັນຊາດ - ປ້ອງກັນຄວາມສະຫງົບ ແມ່ນໜ້າທີ່ຂອງກຳລັງປ້ອງກັນຊາດ-ປ້ອງກັນຄວາມສະຫງົບ, ປັນພັນ ທະຂອງທຸກການຈັດຕັ້ງ ແລະ ພົນລະເມືອງລາວທຸກຄົນໃນການປົກປັກຣັກສາຄວາມເປັນເອກະລາດ, ອຳນາດອະທິ ປະໄຕ ແລະ ຜືນແຜ່ນດີນອັນຄົບຖ້ວນຂອງປະເທດຊາດ; ປົກປັກຣັກສາຊີວິດ ແລະ ຊັບສີນຂອງປະຊາຊົນ, ຮັບປະ ກັນສະຖຽນລະພາບ ແລະ ຄວາມໝັ້ນຄົງຂອງລະບອບປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນ. ການປ້ອງກັນຊາດ-ປ້ອງກັນຄວາມ ສະຫງົບຕ້ອງສົມທົບແໜ້ນກັບການພັດທະນາເສດຖະກິດສັງຄົມ.
ກຳລັງປ້ອງກັນຊາດ-ປ້ອງກັນຄວາມສະຫງົບຕ້ອງເອົາໃຈໃສ່ປັບປຸງ ແລະ ກ່ໍ່ສ້າງຕົນເອງໃຫ້ເຕີມໃຫ່ຍເຂັ້ມແຂງ, ເຊີດ ຊູຄວາມຈົ່ງຮັກພັກດີຕໍ່ປະເທດຊາດ, ເປັນກຳລັງປະກອບອາວຸດຂອງປະຊາຊົນທີ່ມີທາດແທ້ປະຕິວັດ, ລະບຽບວິໄນເຂັ້ມ ງວດ ແລະ ມີແບບແຜນທັນສໄໝ, ມີຄວາມສາມາດໃນການສູ້ຮົບສູງ; ເປັນກຳລັງຫລັກແຫ່ລງໃນການຣັກສາຄວາມ ໝັ້ນຄົງຂອງປະເທດຊາດ, ຄວາມສະຫງົບ ແລະ ຄວາມເປັນລະບຽບຮຽບຮ້ອຍຂອງສັງຄົມ. ເອົາໃຈໃສ່ປະກອບວັດຖຸ ອຸປະກອນ, ເຕັກນິກ, ເຕັກໂນໂລຢີ, ພາຫະນະ, ເຄອງມື ແລະຍົກລະດັບຄວາມຮູ້, ຄວາມສາມາດ, ວິຊາສະເພາະ, ຍຸດທະສີນ ແລະ ຍຸດທະວິທີຂອງກຳລັງປ້ອງກັນຊາດ-ປ້ອງກັນຄວາມສະຫງົບໃຫ້ສູງຂື້ນ.
ລັດ ແລະ ສັງຄົມເອົາໃຈໃສ່ປະຕິບັດນະໂຍບາຍ, ເບີ່ງແຍງຊີວິດການເປັນຢູ່ທາງດ້ານວັດຖຸ ແລະ ຈິດໃຈ ແລະ ປະ ຕິບັດນະໂຍບາຍແນວຫລັງ ຕໍ່ກຳລັງປ້ອງກັນຊາດ-ປ້ອງກັນຄວາມສະຫງົບ ເພື່ອເພີ້ມທະວີຄວາມສາມາດໃນການປະຕິ ບັດໜ້າທີ່ປົກປັກຮັກສາປະເທດຊາດ ແລະ ຮັກສາຄວາມສະຫງົບຂອງສັງຄົມ. ກຳລັງປ້ອງກັນຊາດ-ປ້ອງກັນຄວາມ ສະຫງົບ ຕ້ອງເອົາໃຈໃສ່ຍົກສູງຈິດໃຈເພີ່ງຕົນເອງ, ກູ້ມຕົນເອງ, ອອກແຮງສ້າງພາລະທິການກັບທີ່ເພື່ອຮັບປະກັນ ການປະຕິບັດໜ້າທີ່ຂອງຕົນ ແລະ ປະກອບສ່ວນເຂົ້າໃນການສ້າງສາປະເທດຊາດ.
ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ເປັນປະເທດເອກະລາດ, ມີອຳນາດອະທິປະໄຕ ແລະ ຜືນແຜ່ນ ດີນອັນຄົບຖ້ວນ ລວມທັງເຂດນ່ານນ້ຳ ແລະ ນ່ານຟ້າ; ເປັນປະເທດເອກະພາບຂອງທຸກຊົນເຜົ່າ ທີ່ຕັດແຍກອອກ ຈາກກັນບໍ່ໄດ້.
ລັດແຫ່ງສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ແມ່ນລັດປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນ ອຳນາດທັງໝົດ ເປັນຂອງປະຊາຊົນ ໂດຍປະຊາຊົນ ແລະ ເພື່ອຜົນປະໂຫຍດຂອງປະຊາຊົນ ບັນດາເຜົ່າ ຊື່ງປະກອບດ້ວຍບັນດາ ຊັ້ນຄົນຢູ່ໃນສັງຄົມ ໂດຍແມ່ນ ກຳມະກອນ, ກະຊິກອນ ແລະ ນັກຮຽນຮູປັລຍາຊົນເປັນຫລັກແຫລ່ງ.
ສິດເປັນເຈົ້າປະເທດຊາດຂອງປະຊາຊົນບັນດາເຜົ່າ ໄດ້ຮັບການປະຕິບັດ ແລະ ຮັບປະກັນດ້ວຍການເຄື່ອນໄຫວ ຂອງລະບົບການເມືອງຊື່ງມີພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວເປັນແກນນຳ.
ປະຊາຊົນເປັນຜູ້ສ້າງຕັ້ງອົງການຕົວແທນແຫ່ງສິດອຳນາດ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດຂອງຕົນ ຊື່ງມີ ຊື່ວ່າ ສະພາແຫ່ງ ຊາດ. ການເລືອກຕັ້ງສະມາຊີກສະພາແຫ່ງຊາດ ແມ່ນປະຕິບັດຕາມຫລັກການທົ່ວໄປ, ສະເໝີພາບ, ໂດຍກົງ ແລະ ລົງຄະແນນສຽງປິດລັບ.
ສະພາແຫ່ງຊາດ ແລະ ທຸກອົງການຂອງລັດໄດ້ຣັບການຈັດຕັ້ງ ແລະ ເຄື່ອນໄຫວຕາມຫລັກການລວມປະຊາທິປະ ໄຕ.
ລັດປົກປ້ອງສິດອິດສະລະພາບ ແລະ ສິດປະຊາທິປະໄຕຂອງປະຊາຊົນທີ່ຈະມີໃຜລວງລະເມີດໄດ້. ທຸກອົງການ ແລະ ພະນັກງານຂອງລັດຕ້ອງໂຄສະນາອົບຮົມບັນດານະໂຍບາຍ ແລະ ລະບຽບກົດໝາຍໃຫ້ປະຊາຊົນ ແລະ ພອ້ມກັນຈັດຕັ້ງ ປະຕິບັດເພື່ອຮັບປະກັນສິດ ແລະ ຜົນ ປະໂຫຍດອັນຊອບທຳຂອງປະຊາຊົນ. ຫ້າມທຸກການກະ ທຳແບບອາດຍາສິດ, ຂົ່ມຂູ່ອັນຈະກໍ່ຄວາມເສຍຫາຍເຖິງກຽດສັກສີ, ຮ່າງກາຍ, ຊີວິດ, ຈິດໃຈ ແລະ ຊັບສົມບັດ ຂອງປະຊາຊົນ.
ແນວລາວສ້າງຊາດ, ສະຫະພັນກຳມະບານລາວ, ຄະນະຊາວໜູ່ມປະຊາຊົນປະຕິວັດ´ລາວ, ສະຫະພັນແມ່ຍີງລາວ ແລະ ບັນດາອົງການຈັດຕັ້ງສັງຄົມ ເປັນບ່ອນເຕົ້າໂຮມຄວາມສາມັກຄີ ແລະ ປຸກລະດົມບັນດາຊັ້ນຄົນຂອງທກຊົນ ເຜົ່າເຂົ້າຮ່ວມໃນພາລະກິດປົກປັກຮັກສາ ແລະ ສ້າງສາປະເທດຊາດ, ເສີມຂະຫຍາຍສິດເປັນເຈົ້າຂອງປະຊາຊົນ, ປົກປັກຮັກສາ ແລະ ຜົນ ປະໂຫຍດອັນຊອບທຳຂອງສະມາຊີກອົງການຈັດຕັ້ງຂອງຕົນ.
ລັດປະຕິບັດນະໂຍບາຍສາມັກຄີ ແລະ ສະເມີພາບລະຫ່ວາງຊົນເຜົ່າຕ່າງໆ. ທຸກຊົນເຜົ່າລ້ວນແຕ່ມີສິດປົກປັກຮັກ ສາ, ເສີມຂະຫຍາຍຮິດຄອງປະເພນີ ແລະ ວັດທະນະທຳອັນດີງາມຂອງຕົນ ແລະ ຂອງຊາດ. ຫ້າມທຸກການກະ ທຳແບ່ງແຍກ ແລະ ການປະພຶດຈຳແນກລະຫ່ວາງຊົນເຜົ່າ. ລັດປະຕິບັດທຸກມາດຕາເພື່ອຂະຫຍາຍ ແລະ ຍົກລະດັບເສດຖະກິດສັງຄົມຂອງທຸກຊົນເຜົ່າໃຫ້ສູງຂື້ນ.
ລັດເຄົາລົບ ແລະ ປົກປ້ອງການເຄື່ອນໄຫວອັນຖືກກົດມາຍຂອງພຸດທະສາສະນິກະຊົນ ແລະ ສາສະນິກະຊົນອື່ນ. ປຸກລະດົມສົ່ງເສີມພະພິກຂຸສາມະເນນ ແລະ ນັກບວດຂອງສາສະໜາໃຫ້ເຂົ້າຮ່ວມໃນການເຄື່ອນໄຫວທີ່ເປັນປະ ໂຫຍດແກ່ປະເທດຊາດ ແລະ ປະຊາຊົນ. ຫ້າມທຸກການກະທຳທີ່ເປັນການແບ່ງແຍກ ສາສະໜາ, ແບ່ງແຍກປະ ຊາຊົນ.
ລັດຄູ້ມຄອງສັງຄົມດ້ວຍລັດຖະທຳມະນູນ ແລະ ກົດໝາຍ. ອົງການຈັດຕັ້ງຂອງພັກ, ລັດ, ແນວລາວສ້າງຊາດ, ອົງການຈັດຕັ້ງມະຫາຊົນ, ອົງການຈັດຕັ້ງສັງຄົມ ແລະ ພົນລະເມືອງທຸກຄົນຕ້ອງເຄົາລົບ ແລະ ປະຕິບັດລັດຖະທຳມະນູນແລະ ກົດໝາຍຢ່າງເຂັ້ມງວດ.
ລັດປະຕິບັດແນວທາງ, ນະໂຍບາຍປ້ອງກັນຊາດ - ປ້ອງກັນຄວາມສະຫງົບທົ່ວປວງຊົນ ແລະ ຮອບດ້ານ; ປັບປຸງ ແລະ ກໍ່ສ້າງກຳລັງປ້ອງກັນຊາດ-ປ້ອງກັນຄວາມສະຫງົບໃຫ້ເຂັ້ມແຂງ, ມີຄວາມຈົ່ງຮັກພັກດີຕໍ່ປະເທດຊາດ ແລະ ຕໍ່ປະຊາຊົນ, ມີຄວາມສາມາດປະຕິບັດໜ້າທີ່ປົກປັກຮັກສາມາກຜົນຂອງການປະຕິວັດ, ຊິວິດ, ຊັບສີນ ແລະ ການ ອອກແຮງງານຂອງປະຊາຊົນ; ປະກອບສ່ວນເຂົ້າໃນພາລະກິດພັດທະນາປະເທດຊາດ; ປະກອບສ່ວນເຂົ້າໃນພາ ລະກິດພັດທະນາປະເທດຊາດໃຫ້ຮັ່ງມີເຂັ້ມແຂງ.
ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນລາວ ປະຕິບັດນະໂຍບາຍການຕ່າງປະເທດ ສັນຕິພາບເອກະລາດ, ມິດຕະພາບ ແລະ ການຮ່ວມມືກັບທຸກປະເທດບົນຫລັກການຢູ່ຮ່ວມກັນໂດຍສັນຕິ, ເຄົາລົບເອກະລາດ, ອະທິປະໄຕ, ຜືນແຜ່ນດີນອັນຄົບຖ້ວນຂອງກັນ, ບໍ່ແຊກແຊງເຂົ້າວຽກງານພາຍໃນຂອງກັນ, ສະເໝີພາບ ແລະ ຕ່າງຝ່າຍ ຕ່າງໄດ້ຮັບຜົນປະໂຫຍດ. ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ສະໜັບສະໜູນການຕໍ່ສູ້ຂອງປະຊາ ຊົນໃນໂລກ ເພື່ອສັນຕິພາບ, ເອກະລາດແຫ່ງຊາດ, ປະຊາທິປະໄຕ ແລະ ຄວາມກ້າວໜ້າທາງສັງຄົມ.
ລະບອບເສດຖະກິດ ແລະ ສັງຄົມ ແຫ່ງ ສປປລ.
ເສດຖະກິດແຫ່ງຊາດຂອງ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວແມ່ນເສດຖະກິດຫລາຍພາກສ່ວນທີ່ຄົງ ຕົວຢ່າງຍາວນານຊື່ງລວ້ນແຕ່ໄດ້ຮັບການສົ່ງເສີມ ເພື່ອຂະຫຍາຍກຳລັງການຜະລິດ, ເປີດກວ້າງການຜະລິດ, ທຸລະກິດ ແລະ ການບໍລິການ, ຫັນເສດຖະກິດທຳມະຊາດໄປສູ່ເສດຖກິດສີນຄ້າ, ປະຕິບັດການຫັນເປັນອຸດສະ ຫະກຳ ແລະ ການຫັນເປັນທັນສະໄໝ; ເຊື່ອມໂຍງກັບເສດຖະກິດຂອງພາກພື້ນ ແລະ ຂອງໂລກ, ເຮັດໃຫ້ເສດຖະ ກິດແຫ່ງຊາດມີສະຖຽນລະພາບ ແລະ ຂະຫຍາຍຕົວຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ, ຍົກລະດັບຊີວິດການ ເປັນຢູ່ທາງດ້ານວັດຖຸ ແລະ ຈິດໃຈຂອງປະຊາຊົນໃຫ້ສູງຂື້ນ. ທຸກພາກສ່ວນເສດຖະກິດ ລ້ວນແຕ່ມີຄວາມສະເໝີພາບຕໍ່ໜ້າກົດໝາຍ ແລະ ເຄື່ອນໄຫວຕາມກົນໄກເສດຖະກິດຕະຫລາດ, ທັງແຂ່ງຂັນ ແລະ ຮ່ວມມືກັນ ຂະຫຍາຍການຜະລິດ, ທຸລະກິດພາຍ ໃຕ້ການດັດສົມຂອງລັດຕາມທິດສັງຄົມນິຍົມ.
ລັດສົ່ງເສີມທຸກພາກສ່ວນເສດຖະກິດພາຍໃນປະເທດ ລົງທືນເຂົ້າໃນການຜະລິດ, ທຸລະກິດ ແລະ ການບໍລິການ, ປະກອບສ່ວນເຂ້າໃນການຫັນເປັນອຸດສະຫະກຳ ແລະ ການຫັນເປັນທັນສະໄໝ, ເຮັດໃຫ້ເສດຖະກິດແຫ່ງຊາດເຕີມ ໃຫ່ຍເຂັ້ມແຂງ.
ລັດສົ່ງເສີມການລົງທືນຂອງຕ່າງປະເທດຢູ່ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ, ສ້າງສີ່ງແວດລ້ວມອຳ ນວຍຄວາມສະດວກໃຫ້ແກ່ການນຳເອົາທືນ, ເຕັກໂນໂລຢີ ແລະ ການຄູ້ມຄອງທີ່ກ້າວໜ້າ ເຂົ້າສູ່ຂະບວນການຜະລິດ, ທຸລະກິດ ແລະ ການບໍລິການ. ຊັບສົມບັດ ແລະ ທືນທີ່ຖືກຕ້ອງຕາມກົດໝາຍ ຂອງຜູ້ລົງທືນຢູ່ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວຈະບໍ່ຖຶກເກັບເກນ, ບໍ່ຖຶກຢຶດ ຫລື ໂອນເປັນຂອງລັດ.
ລັດປົກ ແລະ ເສີມຂະຫຍາຍບັນດາຮູບການກຳມະສິດຂອງລັດ, ຂອງລວມໝູ່, ເອກະເທດ, ເອກະຊົນພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດທີ່ລົງທືນຢູ່ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ.
ລັດປົກປ້ອງສິດກ່ຽວກັບກຳມະສິດ (ສິດຄອບຄອງ, ສິດນຳໄຊ້, ສິດໄດ້ຮັບ, ສິດຊີ້ຂາດ) ແລະ ສິດສຶບທອດຊັບສົມ ບັດຂອງການຈັດຕັ້ງ ແລະ ຂອງບຸກຄົນ. ສຳລັບທີ່ດີນແມ່ນເປັນກຳມະສິດຂງວົງຄະນະຍາດແຫ່ງຊາດ, ລັດຮັບປະກັນ ສິດນຳໃຊ້, ສິດໂອນ ແລະ ສິດສຶບທອດຕາມກົດໝາຍ.
ລັດຄູ້ມຄອງເສດຖະກິດ ຕາມກົດໄກເສດຖະກິດຕະຫລາດທີ່ມີການດັດສົມຂອງລັດ, ປະຕິບັດຫລັກການສົມທົບການ ຄູ້ມຄອງລວມສູນ ເປັນເອກະພາບ ຂອງຂະແໜງການສູນກາງກັບການແບ່ງຄວາມຣັບພິດສອບຄູ້ມຄອງໃຫ້ທ້ອງຖີ່ນ ຕາມລະ ບຽບກົດໝາຍ.
ທຸກອົງການຈັດຕັ້ງ ແລະ ຜົນລະເມືອງທຸກຄົນຕ້ອງປົກປັກຮັກສາສີ່ງແວດລ້ວມ, ປົກປັກຮັກຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດ: ໜ້າດີນ, ພ້ນດີນ, ປ່າໄມ້, ສັດ, ແຫ່ລງນ້ຳ ແລະ ອາກາດ.
ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ປະຕິບັດນະໂຍບາຍເປີດກວ້າງການພົວພັນຮ່ວມມືເສດຖະກິດກັບ ຕ່າງປະເທດ ໂດຍໃຊ້ຮູບການສຳພັນເສດຖະກິດແບບຫລາຍທິດ, ຫລາຍຝ່າຍ, ຫລາຍຮູບແບບບົນຫັລກການ ເຄົາລົບເອກະລາດ, ອະທິປະໄຕຂອງກັນ, ສະເມີພາບ ແລະ ຕ່າງຝ່າຍຕ່າງໄດ້ຮັບຜົນປະໂຫຍດ.
ລັດໃຫ້ຄວາມສຳຄັນແກ່ການພັດທນາເສດຖະກິດຕິດພັນກັບການພັດທະນາ ວັດທະນະທຳ - ສັງຄົມ ໂດຍໃຫ້ບູລິມະ ສິດແກ່ການພັດທະນາຊັບພະຍາກອນມະນຸດ.
ລັດເອົາໃຈໃສ່ປະຕິບັດນະໂຍບາຍພັດທະນາການສຶກສາ,ປະຕິບັດລະບອບການສຶກສາຊັ້ນປະຖົມແບບບັງຄັບເພື່ອສ້າງ ຄົນ ລາວໃຫ້ເປັນພົນລະເມືອງດີ, ມີຄຸນສົມບັດສີນທຳ ປະຕິວັດ, ມີຄວາມຮູ້ ແລະ ຄວາມສາມາດ. ລັດ ແລະ ທົ່ວ ສັງຄົມ ຕັ້ງໜ້າພັດທະນາການສຶກສາແຫ່ງຊາດໃຫ້ມີຄຸນນະພາບ, ສ້າງໂອກາດ ແລະ ເງື່ອນໄຂໃຫ້ປະຊາຊົນໄດ້ຮັບ ການສຶກສາຢ່າງທົ່ວເຖິງ ໂດຍສະເພາະປະຊາຊົນທີ່ຢູ່ຫາງໄກສອກຫລິກ, ຊົນເຜົ່າ, ແມ່ຍີງ, ເດັກນ້ອຍ ແລະ ຜູ້ດ້ອຍໂອກາດ. ລັດສົ່ງເສີມ ແລະ ຊຸກຍູ້ໃຫ້ເອກະຊົນລົງທືນເຂົ້າໃນການພັດທະນາການສຶກສາແຫ່ງຊາດຕາມກົດ ໝາຍ.
ລັດສົ່ງເສີມການອະນຸລັກວັດທະນະທຳທີ່ເປັນເອກະລັກ ແລະ ເປັນມູນເຊື້ອອັນດີງາມຂອງຊາດ ແລະ ຂອງຊົນເຜົ່າ ສົມທົບກັບການຮັບເອົາວັດທະນະທຳທີ່ກ້າວໜ້າຂອງໂລກຢ່າງມີການເລືອກເຟັ້ນ. ລັດສົ່ງເສີມການເຄື່ອນໄຫວວັດ ທະນະທຳ, ສີນລະປະວັນະຄະດີ, ການປະດິດຄິດແຕ່ງ, ຄູ້ມຄອງ ແລະ ປົກປັກຮັກສາມໍລະດົກທາງດ້ານວັດທະນະ ທຳ, ປະຫວັດສາດ ແລະ ທຳມະຊາດ, ບູລະນະປະຕິສັງຂອນວັດຖຸບູຸຮານ ແລະ ປູຊະນີຍະສະຖານ. ລັດເອົາໃຈ ໃສ່ປັບປຸງ ແລະ ຂະຫຍາຍວຽກງານສື່ມວນຊົນເພື່ອຮັບໃຊ້ພາລະກິດປົກປັກຮັກສາ ແລະ ພັດທະນາປະເທດຊາດ. ຫ້າມທຸກການເຄື່ອນໄຫວດ້ານວັດທະນະທຳ ຫລື ນຳໃຊ້ສື່ມວນຊົນເພື່ອກໍ່ຄວາມເສຍຫາຍໃຫ້ແກ່ຜົນປະໂຫຍດຂອງ ຊາດ, ທຳລາຍຮິດຄອງປະເພນີອັນດີງາມ ຫລື ກຽດສັກສີຂອງຄົນລາວ.
ລັດສົ່ງເສີມເອົາໃຈໃສ່ສະຕິປັນຍາ ແລະ ຫົວຄິດປະດິດສ້າງໃນວຽກງານການຄົ້ນຄ້ວາລາວ ແລະ ການນຳໃຊ້ວິທະ ຍາສາດ-ເຕັກໂນໂລຢີ, ປົກປ້ອງຊັບສີນທາງປັນຍາໄປຄອງຄູ່ກັບການບຳລຸງ ແລະ ກໍ່ສ້າງນັກວິທະຍາສາດເພື່ອສຸກຍູ້ ການຫັນເປັນອຸດສະຫະກຳ ແລະ ການຫັນເປັນທັນສະໄໝ.
ລັດເອົາໃຈໃສ່ປັບປຸງ ແລະ ຂະຫຍາຍວຽກງານສາທາລະນະສຸກ ເພື່ອຮັກສາສຸຂະພາບຂອງປະຊາຊົນ. ລັດ ແລະ ສັງຄົມຕັ້ງໜ້າກໍ່ສ້າງ ແລະ ລະບົບການກັນພະຍາດ ແລະ ປີ່ນປົວຄົນເຈັບຢ່າງທົ່ວເຖິງ, ສ້າງເງື່ອນໄຂໃຫ້ປະຊາຊົນ ທຸກຄົນໃດ້ຮັບການເບີ່ງແຍງດ້ານສຸຂະພາບ ໂດຍສະເພາະແມ່ ແລະ ເດັກນ້ອຍ, ປະຊາຊົນຜູ້ທຸກຍາກ ແລະ ຜູ້ ຢູ່ຫ່າງໄກສອກຫລິກເພື່ອໃຫ້ທຸກຄົນມີສຸຂະພາບດີ. ລັດສົ່ງເສີມ ແລະ ສຸກຍູ້ໃຫ້ເອກະຊົນລົງທືນເປີດບໍລິການທາງ ດ້ານສາທາລະນະສຸກຕາມລະບຽບກົດໝາຍ. ຫ້າມທຸກການບໍລິການທາງດ້ານສາທາລະນະສຸກທີ່ບໍ່ຖຶກຕ້ອງຕາມ ລະບຽບກົດໝາຍ.
ລັດ ແລະ ສັງຄົມເອົາໃຈໃສ່ສຸກຍູ້, ສົ່ງເສີມ ແລະ ລົງທືນເຂົ້າໃນກການກິລາກາຍຍະກຳຂອງມະຫາຊົນນັບທັງປະ ເພດກິລາທີ່ເປັນມູນເຊື້ອອັນດີງາມຂອງເຜົ່າຕ່າງໆ ແລະ ກິລາສາກົນເພື່ອຍົກລະດັບຄວາມສາມາດດ້ານການກິລາໃຫ້ ສູງຂື້ນ, ເສີມສ້າງກຳລັງ ແລະ ສຸຂະພາບຂອງປະຊາຊົນ.
ລັດ ແລະ ສັງຄົມເອົາໃຈໃສ່ປະຕິບັດນະໂຍບາຍສະຫວັດດີການສັງຄົມເປັນຢ່າງດີ ໂດຍສະເພາະຕໍ່ວິລະຊົນແຫ່ງ ຊາດ, ນັກຮົບແຂ່ງຂັນ, ພະນັກງານການບຳນານ, ຜູ້ເສຍອົງຄະ, ຄອບຄົວຜູ້ເສຍສະລະຊີວິດ ເພື່ອພາລະກິດປະຕິ ວັດ ແລະ ຜູ້ມີຄຸນງາມຄວາມດີຕໍ່ປະເທດຊາດ.
ລັດ, ສັງຄົມ ແລະ ຄອບຄົວເອົາໃຈໃສ່ປະຕິບັດນະໂຍບາຍພັດທະນາ ແລະ ສົ່ງເສີມຄວາມກ້າວໜ້າຂອງແມ່ຍີງ, ປົກປ້ອງສິດ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດຂອງແມ່ຍີງ ແລະ ເດັກນ້ອຍ.
ລັດ ແລະ ສັງຄົມສົ່ງເສີມ, ພັດທະນາ ແລະ ເປີດກ້ວາງການທ່ອງທ່ຽວວັດທະນະທຳປະຫວັດສາດ ແລະ ທຳມະ ຊາດ.´ ຫ້າມການທ່ອງທ່ຽວທີ່ຈະສ້າງຄວາມເຊື່ອມເສຍຕໍ່ວັດທະນະທຳອັນດີງາມຂອງຊາດ ຫລື ຂັດກັບລະບຽບກົດ ໝາຍຂອງ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ.
== ສິດ ແລະ ພັນທະພື້ນຖານຂອງພົນລະເມືອງ ແຫ່ງ ສປປລ ==
ພົນລະເມືອງລາວໂດຍບໍ່ຈຳແນກຍີງຊາຍ, ຖານະທາງດ້ານສັງຄົມ, ລະດັບການສຶກສາ, ຄວາມເຊື່ອຖືແລະ ຊົນເຜົ່າລ້ວນແຕ່ມີຄວາມສະເໝີພາບຕໍ່ກົດໝາຍ.
ພົນລະເມືອງຜູ້ທີ່ມີອາຍຸແຕ່ສິບແປດປີຂື້ນໄປ ມີສິດປ່ອນບັດເລືອກຕັ້ງ ແລະ ຜູ້ທີ່ມີອາຍຸແຕ່ຊາວເອັດປີຂື້ນໄປ ມີສິດສະ ມັກຮັບເລືອກຕັ້ງ ເວັ້ນເສຍແຕ່ຜູ້ເປັນບ້າ, ເສຍຈິດ ແລະ ຜູ້ທີ່ຖຶກສານຕັດສີນປົດສິດເລືອກຕັ້ງ ແລະ ສະໝັກຮັບ ເລືອກຕັ້ງ.
ພົນລະເມືອງລາວຍີງຊາຍ ມີສິດເທົ່າທຽມກັນໃນດ້ານການເມືອງ, ເສດຖະກິດ, ວັດທະນະທຳ-ສັງຄົມ ແລະ ຄອບຄົວ.
ພົນລະເມືອງລາວມີສິດເຮັດວຽກ ແລະ ປະກອບອາຊີບທີ່ບໍ່ຂັດກັບກົດໝາຍ. ຜູ້ອອກແຮງງານມີສິດໄດ້ຮັບການພັກ ຜ່ອນ ໄດ້ຮັບການປີ່ນປົວໃນເວລາເຈັບເປັນ, ໄດ້ຮັບການຊ່ວຍເຫລືອໃນກໍລະນີທີ່ໝົດຄວາມສາມາດໃນການອອກ ແຮງງານ, ເສຍອົງຄະ, ໃນເວລາເຖົ້າແກ່ ແລະ ໃນກໍລະນີອື່ນໆຕາມທີ່ໄດ້ກຳນົດໄວ້ໃນກົດໝາຍ.
ພົນລະເມືອງລາວມີສິດຮ້ອງທຸກ, ຮ້ອງຟ້ອງແລະ ສະເໜີຕໍ່ອົງການທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກ່ຽວກັບບັນຫາທີພົວພັນເຖິງສິດ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດລວມ ຫລື ສິດ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດຂອງຕົນ. ຄຳຮ້ອງທຸກ, ຄຳຮ້ອງຟ້ອງ ແລະ ຄວາມເຫັນຂອງພົນ ລະເມືອງຕ້ອງໄດ້ຮັບການພິດຈາລະນາ ແລະ ແກ້ໄຂຕາມທີ່ໄດ້ກຳນົດໄວ້ໃນກົດມາຍ.
ພົນລະເມືອງລາວມີສິດໂດຍບໍ່ມີໃຜຈະລວງລະເມີດໄດ້ທາງດ້ານຮ່າງກາຍ, ກຽດສັກສີແລະ ເຄຫາສະຖານ. ພົນລະ ເມືອງຈະບໍ່ຖຶກຈັບຕົວ ຫລື ກວດຄົ້ນເຄຫາສະຖານຖ້າຫາກບໍ່ມີຄຳສັ່ງຂອງໄອຍະການ ຫລື ສານປະຊາຊົນ ເວັ້ນເສຍ ແຕ່ໃນກໍລະນີທີ່ໄດ້ກຳນົດໄວ້ນກົດໝາຍ.
ພົນລະເມືອງລາວມີສິດເສລີພາບໃນການປາກເວົ້າ, ຂິດຂຽນ, ໂຮມຊູມນູມ, ຈັດຕັ້ງສະມາຄົມ ແລະ ເດີນຂະບວນທີ່ ບໍ່ຂັດກັບລະບຽບກົດໝາຍ.
ພົນລະເມືອງລາວມີສິດເສລີພາບໃນການຄົ້ນຄ້ວາ ແລະ ນຳໃຊ້ຄວາມກ້າວໜ້າທາງດ້ານວິທະຍາສາດ, ເຕັກນິກ ແລະ ເຕັກໂນໂລຢີ, ປະດິດສ້າງສີນລະປະວັນນະຄະດີ ແລະ ດຳເນີນການເຄື່ອນໄຫວວັດທະນະທຳທີ່ບໍ່ຂັດກັບກົດໝາຍ.
ພົນລະເມືອງລາວ ມີພັນທະເຄົາລົບລັດຖະທຳມະນູນ ແລະ ກົດມາຍ, ປະຕິບັດລະບຽບການອອກແຮງງານ, ລະບຽບ ການດຳລົງຊີວິດຂອງສັງຄົມ ແລະ ຄວາມເປັນລະບຽບຮຽບຮ້ອຍຂອງບ້ານເມືອງ.
ພົນລະເມືອງລາວ ມີພັນທະປົກປັກຮັກສາປະເທດຊາດ ແລະ ປອ້ງກັນຄວາມສະຫງົບ, ປະຕິບັດພັນທະການທະຫານ ຕາມທີ່ໄດ້ກຳນົດໄວ້ໃນກົດໝາຍ.
ຊາວຕ່າງດ້າວ ແລະ ຜູ້ມີສັນຊາດກໍ່ມີສິດໄດ້ຣັບການປົກປ້ອງສິດ ແລະ ເສລີພາບທີ່ໄດ້ກຳນົດໄວ້ໃນກົດໝາຍຂອງ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ, ມີສິດຣ້ອງຟ້ອງຕໍ່ສານ ແລະ ອົງການທີ່ກ່ຽວຂ້ອງຂອງ ສາທາລະ ນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ, ມີພັນທະເຄົາລົບລັດຖະທຳມະນູນ ແລະ ກົດມາຍຂອງ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ.
ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນລາວ ອະນຸຍາດການລີ້ໄພໃຫ້ແກ່ຊາວຕ່າງປະເທດໄດ້ຖຶກປາບປາມຍ້ອນ ໄດ້ທຳການຕໍ່ສູ້ ເພື່ອອິດສະລີພາບ, ຄວາມເປັນທຳ, ສັນຕິພາບແລະ ພາລະກິດວິທະຍາສາດ.
1. ຮັບປະກັນການປະຕິບັດລັດຖະທຳມະນູນ ແລະ ກົດໝາຍ, ຈັດຕັ້ງປະຕິບັດທຸກມະຕິຄຳສັ່ງທີ່ຂັ້ນເທີງວາງອອກຢ່າງ ເຂັ້ມງວດ.
3. ງົດການປະຕິບັດ, ລົບລ້າງ ຫລື ຍົກເລີກຂໍ້ຕົກລົງຂອງທຸກຂະແໜງການທີ່ຢູ່ຂັ້ນຂອງຕົນ ຫລື ຂັ້ນລູ່ມທີ່ຂັດກັບ ລະບຽບກົດໝາຍ.
4. ຄຸ້ມຄອງພົນລະເມືອງ, ພິຈາລະນາ ແລະ ແກ້ໄຂຄຳຮ້ອງທຸກ ແລະ ຄຳສະເໜີ ຂອງປະຊາຊົນຢູ່ໃນຂອບເຂດສິດ ອຳນາດຂອງຕົນຕາມທີ່ກຳນົດໄວ້ໃນກົດໝາຍ. ປະຕິບັດສິດ ແລະ ໜ້າທີ່ອື່ນໆຕາມທີ່ໄດ້ກຳນົດໄວ້ໃນກົດໝາຍ.
ໂຄງ​ປະກອບ​ລະບົບ​ການເມືອງ ຂອງສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ລວມມີ​ພັກ​ປະຊາຊົນ ປະຕິວັດ​ລາວ, ລັດ ສປປ ລາວ ແລະ ບັນດາ​ອົງການ​ຈັດຕັ້ງມະຫາຊົນ ພ້ອມ​ດ້ວຍ​ບັນດາ​ກົນ​ໄກ ແລະ ລະບອບ​ລະບຽບ ໄປ​ຄຽງ​ຄູ່​ກັນ.
ພັກ​ປະຊາຊົນ​ປະຕິວັດ​ລາວ ສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນ ໃນ​ວັນ​ທີ 22 ມີນາ 1955 ລັດຖະບານ​ແມ່ນ​ອົງການ​ບໍລິຫານ​ແຫ່ງ​ລັດ. ລັດຖະບານຄຸ້ມ​ຄອງ​ຢ່າງ​ເປັນ​ເອກະ​ພາບການ ປະຕິບັດ​ຫນ້າ​ທີ່​ຂອງ​ລັດ​ໃນ​ທຸກ​ດ້ານ: ການ​ເມືອງ, ເສດຖະກິດ, ວັດທະນະທຳ-ສັງຄົມ, ປ້ອງ​ກັນຊາ​ດ-ປ້ອງ​ກັນ​ຄວາມ​ສະຫງົບ ແລະ ການ​ຕ່າງປະ​ເທດ. ລັດຖະບານ​ປະກອບ​ດ້ວຍ ນາຍົກລັດ ຖະມົນຕີ, ຮອງ​ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ, ລັດຖະມົນຕີ, ຫົວຫນ້າ​ອົງການ​ທຽບ​ເທົ່າ​ກະຊວງ. ມີ​ອາຍຸ​ການ​ເທົ່າ​ກັບ​ອາຍຸ​ການ​ຂອງ​ສະພາ​ແຫ່ງ​ຊາດ.
ຕຳລາການຜະລິດ ແບບ ຄອບ-ດັກລາສ ກໍລະນີມີ ສອງ ປັດໃຈເຂົ້າ.
ໃນ ເສດຖະສາດ, ຮູບແບບຕຳລາການຜະລິດ ແບບຄອບ-ດັກລາສ'"ແມ່ນ ຖືກນຳໃຊ້ກັນຢ່າງແຜ່ຫຼາຍ ເພື່ອສະແດງ ເຖິງ ຄວາມສຳພັນ ຂອງ ປັດໃຈເຂົ້າ(ເຊັ່ນ ວັດຖຸດິບແລະອື່ນໆ)ແລະ ຜົນອອກ(ຜົນຜະລິດ). ທ່ານ ຄນຸທ ວິກເຊລ (Knut Wicksell) ສະເໜີ ຕຳລາດັ່ງກ່າວຂຶ້ນ ໃນ ປີ 1928 ແລະ ຖືກກວດສອບທາງສະຖິຕິສາດ ໂດຍ ທ່ານ ຊາລ ຄອບ (Charles Cobb)ແລະ ພອນ ດັກລາສ (Paul Douglas) ໃນ ປີ 1928.
ຮູບຮ່າງ ຂອງ ຕຳລາການຜະລິດ ແບບ ຄອບ-ດັກລາສ ແມ່ນ
ຄວາມຍືດຍຸ່ນ ຂອງ ຜົນອອກ ແມ່ນ ບັນທັດຖານ ຂອງ ການປ່ຽນແປງ ຂອງ ຜົນອອກ ຕໍ່ ການປ່ຽນແປງ ປັດໃຈເຂົ້າ ເຊັ່ນ ແຮງງານ ຫຼື ທຶນ. ໂຕຢ່າງ ຖ້າ α = 0.15, ການເພີ່ມຂຶ້ນ 1% ຂອງ ແຮງງານ ຈະເຮັດໃຫ້ ຜົນຜະລິດ ເພີ່ມຂຶ້ນ 0.15%.
ຕຳລາການຜະລິດ ຈະເປັນແບບ ຜົນໄດ້ຮັບຄົງທີ່ຕໍ່ຂະໜາດ. ໝາຍຄວາມວ່າ ຖ້າ L ແລະ K ເພີ່ມຂຶ້ນ 20% ນຳກັນ, Y ກໍ່ຈະເພີ່ມຂຶ້ນ 20% ເຊັ່ນດຽວກັນ.
ຜົນໄດ້ຮັບຈະເພີ່ມຂຶ້ນຕໍ່ຂະໜາດ. ພາຍໃຕ້ ສົມມຸດຕິຖານ ການແຂ່ງຂັນສົມບູນ, α ແລະ β ຈະໝາຍເຖິງ ອັດຕາສ່ວນ ຂອງ ແຮງງານ ແລະ ທຶນ ໃນ ຜົນຜະລິດ.
ບັນຫາ.
ທັງ ຄອບ ແລະ ດັກລາສ ບໍ່ໄດ້ສະແດງ ເຫດຜົນທາງດ້ານທິດສະດີໃດໆ ວ່າ ເປັນຫຍັງ ສຳປະສິດ α ແລະ β ຈຳຕ້ອງຄົງທີ່ ຕາມ ເວລາ ແລະ ລະຫວ່າງຂະແໜງເສດຖະກິດ. ຕຳລາການຜະລິດ ດັ່ງກ່າວ ບໍ່ໄດ້ຖືກຄິດຄົ້ນຂຶ້ນ ໂດຍ ອີງໃສ່ ຄວາມຮູ້ທາງດ້ານ ວິສະວະກຳ, ເທັກໂນໂລຢີ ຫຼື ການບໍລິຫານ ການຜະລິດໃດໆ. ມັນຖືກນຳໃຊ້ແຜ່ຫຼາຍ ຍ້ອນພຽງ ລັກສະນະທາງດ້ານ ຄະນິດສາດ ທີ່ໜ້າສົນໃຈ ຂອງ ມັນຊື່ໆ. ມັນບໍ່ມີບ່ອນອີງ ຕັກກະສາດຈຸນລະພາກໃດໆ.
ມັນຈະເປັນຄືດັ່ງກ່າວ ແຕ່ໃນກໍລະນີ "L"1 / "L"2 = "K"1 / "K"2 ແລະ α+β = 1, ຫຼື ເທັກໂນໂລຢີແບບຜົນໄດ້ຮັບຄົງທີ່ຕໍ່ຂະໜາດເທົ່ານັ້ນ.
ບາງການນຳໃຊ້.
ໂດຍທີ່ x1 ແລະ x2 ແມ່ນ ປະລິມານ ການຊົມໃຊ້ ຂອງ ສິນຄ້າ #1 ແລະ ສິນຄ້າ #2.
ໂດຍທີ່ formula_1 ແມ່ນ ປະລິມານການຊົມໃຊ້ ຂອງ ສິນຄ້າ "i" ແລະ formula_1 ແມ່ນ ຄວາມຍືດຍຸ່ນ ຂອງ ຜົນປະໂຫຍດ ເທິງ ຄວາມຕ້ອງການ.
ຕຳລາການຜະລິດແບບທຣານສລົກ.
ໃນນີ້ L = ແຮງງານ, K = ທຶນ, M = ວັດຖຸຸດິບ, ແລະ q = ຜົນຜະລິດ.
ແປຮູບມາຈາກ ຕຳລາຊີອີເອັສ (CES function).
ຕຳລາຊີອີເອັສ(ພາສາອັງກິດ CES function:ຕຳລາຄວາມຍືດຍຸ່ນການທົດແທນຄົງທີ່): formula_1
ຖ້າ formula_1, ຕຳລາ CES ນີ້ ຈະກາຍເປັນ ຕຳລາຄອບ-ດັກລາສ ທົ່ວໄປ, formula_1
ສະນັ້ນ, formula_1
ຕຳລາຊີອີເອັສ (ຕຳລາ Constant Elasticity of Substitution (CES))ແມ່ນ ຕຳລາການຜະລິດ ຫຼື ຕຳລາຜົນປະໂຫຍດ ທີ່ ມີຄວາມຍືດຍຸ່ນການທົດແທນຄົງທີ່. ມັກຖືກໃຊ້ເປັນ ຕຳລາທີ່ສອງໂຕອະທິບາຍຂຶ້ນໄປ ເຊັ່ນ ຕຳລາການຊົມໃຊ້ ທີ່ສັງລວມສອງປະເພດການຊົມໃຊ້, ຫຼື ຕຳລາການຜະລິດ ທີ່ສັງລວມສອງປັດໃຈເຂົ້າ ໃຫ້ ເປັນ ຫົວໜ່ວຍເອກະພາບໃດໜຶ່ງ ໂດຍທີ່ ຄວາມຍືດຍຸ່ນຂອງການທົດແທນ ຂອງ ສອງຫຼືຫຼາຍກວ່າ ໂຕອະທິບາຍເຫຼົ່ານີ້ຈະ ເປັນຈຳນວນຄົງທີ່.
ຕຳລາຜົນປະໂຫຍດຊີອີເອັສ.
ໃນນີ້, formula_1 ແມ່ນສຳປະສິດອັດຕາສ່ວນ, ແລະ formula_1 ແມ່ນ ຄວາມຍືດຍຸ່ນ ຂອງ ການທົດແທນ. ສະນັ້ນ ສິນຄ້າຈະ formula_1 ແມ່ນ ສິນຄ້າທົດແທນແບບສົມບູນ ໃນກໍລະນີ formula_1 ກ້າວໄປຫາອະສົງໄຂ ແລະ ຈະແມ່ນ ສິ່ງທີ່ປ່ຽນແທນກັນບໍ່ໄດ້ແບບສົມບູນ ໃນ ກໍລະນີ formula_1. ໂຕສັງລວມຊີອີເອັສ ບາງເທື່ອກໍ່ຖືກເອີ້ນວ່າ ໂຕສັງລວມອາມິງເຕິນ ດັ່ງໄດ້ກ່າວເຖິງ ໃນ ທ່ານ ພອນ ອາມິນເຕິນ (1969).
ໂຈດຊິງລາງວັນມິເລນຽມ（ພາສາອັງກິດ:millennium prize problems）ແມ່ນ ໂຈດຍັງແກ້ບໍ່ໄດ້ທາງຄະນິດສາດ 7 ອັນ ທີ່ ສະຖາບັນຄະນິດສາດເຄຼ ຢູ່ ອາເມລິກາ ປະກາດອອກ ໂດຍຈະໃຫ້ເງິນລາງວັນ ມູນຄ່າ 1 ລ້ານ ໂດລາ ອາເມລິກາ ຕໍ່ຜູ້ທີ່ສາມາດແກ້ແຕ່ລະ ໂຈດເຫຼົ່ານີ້ໄດ້.
ເນື້ອໃນ.
ບັນຫາເຫຼົ່ານີ້ ລ້ວນແລ້ວແຕ່ແມ່ນ ບັນຫາທີ່ ສຳຄັນ ແລະ ຍາກຫຼາຍ ໃນ ແຕ່ລະສາຂາ. ຄຳຕອບຈະຕ້ອງຖືກພິມເຜີຍແຜ່ ຢູ່ ວິທະຍາສານ ເປັນເວລາສອງປີ ແລະ ເປັນທີ່ຍອມຮັບກັນໂດຍ ສະພາບັນດິດວ່າ ຖືກຕ້ອງ.
ໃນນີ້ ສົມມຸດຕິຖານປວງຄາເຣ ໄດ້ຖືກແກ້ແລ້ວ ໂດຍ ນັກຄະນິດສາດ ຄົນລັດເຊຍ ສະນັ້ນ ປະຈຸບັນ ໂຈດຊິງລາງວັນມິເລນຽມ ຍັງເຫຼືອ ຢູ່ 6 ບັ້ງ.
ລັດວິສາຫະກິດ ໂທລະຄົມລາວ (ລທລ) ໄດ້ສ້າງຕັ້ງ ຂຶ້ນໃນວັນທີ 31/08/2000,
ຕາມຂໍ້ຕົກລົງຂອງ ລັດຖະ ມົນຕີ ກະຊວງ ຄົມມະນາຄົມ ຂົນສົ່ງ ໄປສະນີ ແລະ ກໍ່ສ້າງ (ຄຂປກ), ສະບັບເລກທີ 2873/ຄຂປກ.
ລທລ ມີສຳນັກງານໃຫຍ່ ຕັ້ງຢູ່ ຖະໜົນ ສາຍລົມ, ບ. ສາຍລົມ, ມ.ຈັນທະບູລີ, ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ 01000 ສ.ປ.ປ ລາວ. ຕູ້ ປ.ນ 7953.
ລທລ ແມ່ນ ວິສາຫະກິດຂອງລັດ 100% ເຊິ່ງແມ່ນ ກະຊວງ ຄຂປກ ເປັນຜູ້ຊີ້ນຳໃນການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດ. ລທລ ມີສິດເຕັມສ່ວນໃນການດຳເນີນທຸລະກິດ
ດ້ານໂທລະຄົມມະນາຄົມ ພາຍໃຕ້ ກົດໝາຍ ຂອງ ສ.ປ.ປ ລາວ ແລະ ມີໜ້າທີ່ ໃຫ້ບໍລິການ ໂທລະຄົມມະນາຄົມ ທັງພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດ.
ໂທລະສັບມືຖື (ຄຳເຄົ້າ: ໂທຣສັພທ໌ມືຖື, Mobile Phone) ແມ່ນອຸປະກອນສື່ສານແບບເອເລັກໂຕຣນິກ ທີ່ບໍ່ມີສາຍໂທລະສັບ ແລະ ສາມາດພົກພາຕິດໂຕໄດ້.
ໂທລະສັບມືຖື ໃຊ້ໃນການສົ່ງແລະຮັບ ການສື່ສານທາງສຽງ ແລະ ຂໍ້ມູນ ຈາກສະຖານນີໂທລະສັບ ໂດຍຜ່ານຄື້ນສັນຍານວິທະຍຸ.
ຜູ້ໃຫ້ບໍລິການ ໂທລະສັບມືຖື ໃນປະເທດລາວ.
ບໍລິສັດລາວໂທລະຄົມມະນາຄົມ ໄດ້ເປີດໃຫ້ບໍລິການໂທລະສັບມືຖື ແບບ3G ໃນເດືອນຕຸລາ ປີ2008.
VoIP (Voice over Internet Protocol) ວີໂອໄອພີ ແມ່ນການສື່ສານທາງສຽງ ໂດຍຜ່ານລະບົບເຄືອຄ່າຍອິນເຕີຣ໌ເນັຕ.
ສຽງຈະຖືກປ່ຽນໃຫ້ເປັນສັນຍານສຽງແບບດິຈິຕໍລ໌ ແລະ ຖືກແບ່ງໃຫ້ເປັນແພກເກັຕ. ແຕ່ລະແພກເກັຕຈະຖືກສົ່ງ ແລະ ຮັບ ໂດຍໃຊ້ຂໍ້ກໍານົດແບບ ອິນເຕີຣ໌ເນັຕ ໂປຣໂຕໂຄລ (IP), ແລະ ສື່ສານໂດຍຜ່ານລະບົບເຄືອຄ່າຍອິນເຕີຣ໌ເນັຕ.
ການວາງແຜນຊັບພະຍາກອນຂອງອົງກອນ(Enterprise resource planning) ຫລື ERP ແມ່ນຂະບວນການ ຫລື ລະບົບ ທີ່ໃຊ້ໃນອົງການ, ບໍລິສັດ ໃນການຈັດການກັບ ຊັບພະຍາກອນ, ຂໍ້ມູນຂ່າວສານ, ກິດຈະກໍາ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ແຂ່ງຂັນໃນທຸລະກິດໄດ້.
ລະບົບຊອຟຕ໌ແວຣ໌ໃນການວາງແຜນຊັບພະຍາກອນຂອງອົງກອນແມ່ນ ຖານຂໍ້ມູນກາງ ທີ່ແຕ່ລະພາກສ່ວນໃນອົງກອນ ສາມາດເຂົ້າຫາໄດ້ ເພື່ອໃຊ້ຂໍ້ມູນໃນການຈັດການການຜະລິດ, ການຈັດການວັດຖຸດິບ, ການເງິນ, ໂຄງການ, ຊັບພະຍາກອນມະນຸດ, ການຈັດການລູກຄ້າສໍາພັນ.
ໂດເມນລະດັບສູງສຸດ ຕາມລະຫັດປະເທດ ເປັນໂດເມນລະດັບສູງສຸດ ເຊິ່ງໃຊ້ໂດຍປະເທດ ຫຼື ເຂດປົກຄອງຕ່າງໆ. ປະກອບດ້ວຍອັກສອນ 2 ຕົວ. ສ່ວນຫຼາຍຈະໃຊ້ຕາມລະຫັດປະເທດ
ISO 3166-1 alpha-2 ເຊັ່ນ: .la ສຳລັບປະເທດລາວ.
ອັດຕາແລກປ່ຽນ ແມ່ນ ມູນຄ່າຂອງໜຶ່ງຫົວໜ່ວຍ ຂອງ ເງິນຕາສະກຸນໜຶ້່ງ ເປັນ ເງິນສະກຸນອື່ນ.
ຄວາມໝາຍ.
ຕາມກົນໄກກຳໜົດ.
ອັດຕາແລກປ່ຽນ ທີ່ ທາງການ ຫຼື ອົງກອນລັດກຳໜົດ ເອີ້ນວ່າ "ອັດຕາແລກປ່ຽນທາງການ" ແລະ ອັດຕາແລກປ່ຽນ ທີ່ກຳໜົດຂຶ້ນ ໂດຍ ປະລິມານ ຄວາມຕ້ອງການ ແລະ ການສະໜອງ ເອີ້ນວ່າ "ອັດຕາແລກປ່ຽນຕະຫຼາດ".
:"ບົດຄວາມນີ້ແມ່ນກ່ຽວກັບຮູບແບບທາງຈິຕະວິທະຍາ. ສຳລັບຄຳສັບທາງເສດຖະສາດ, ກະລຸນາເບິ່ງຢູ່ ຄວາມຕ້ອງການ (ເສດຖະສາດ)."
ຄວາມຕ້ອງການ ແມ່ນຮູບແບບທາງຈິຕະວິທະຍາ ຫຼື ຄວາມຮູ້ສຶກ ເຊິ່ງນຳໄປສູ່ຈຸດມຸ່ງໝາຍ, ເຫດຜົນ, ຫຼືການກະທຳຂອງພຶດຕິກຳ.
ໃນ ເສດຖະສາດ, ປັດໃຈການຜະລິດ (ພາສາອັງກິດ:factors of production) ໝາຍເຖິງ ຊັບພະຍາກອນ ທີ່ ນຳໃຊ້ເຂົ້າໃນ ການຜະລິດ ແລະ ການບໍລິການຕ່າງໆ ລວມມີ ດິນລວມທັງຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດ, ແຮງງານ ແລະ ທຶນ.
ດິນ, ແຮງງານ, ທຶນ.
ໃນ ເສດຖະສາດ ເສດຖະສາດ ລວມມີ ດິນ (ລວມທັງ ຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດ), ແຮງງານ ແລະ ທຶນ.
• ລັກສະນະທົ່ວໄປຂອງໄມ້: ມີລວງສູງເຖິງ 25m, ໜ້າຕັດກ້ວາງຕັ້ງແຕ່ 150cm, ບໍ່ສາມາດອັດສິດນ້ຳຢາເຂົ້າໃນຕົ້ນໄມ້ ຊະນິດນີ້ໄດ້ເປັນໄມ້ທີ່ມີຄວາມຕ້ານທານຕໍ່ແມງ ໄມ້ ແລະ ໃຊ້ສ້າງສາສະດວກດີ, ຂັດຖູໄດ້ສວຍງາມແລະຄົງທົນ, ສາມາດປອກແລະ ຝານໄດ້ແຕ່ວາເປັນໄມ້ຫນັກ ແລະ ເນື້ອແຂງຫຼາຍ.
• ຄວາມໜາແໜ້ນ: 12%-15% MC ຂອງຄວາມຊຸ່ມຊື່ພາຍໃນຕົວ 0.90g/cm3
• ບ່ອນຄົ້ນພົບ: ແຂວງວຽງຈັນ, ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ແລະ ແຂວງຈຳປາສັກ.
ເຕັກໂນໂລຊີຂໍ້ມູນຂ່າວສານ (Information Technology) ຫລື ໄອທີ (IT) ແມ່ນຫມາຍເຖິງ ການຄົ້ນຄວ້າ, ການອອກແບບ, ການພັດທະນາ, ການຈັດສ້າງ, ການຈັດການ ກັບລະບົບຂໍ້ມູນຂ່າວສານ ໂດຍນໍາໃຊ້ຄອມພິວເຕີ. ເພື່ອເຮັດໃຫ້ຂໍ້ມູນໄດ້ມີການນຳໃຊ້ແລະຈັດເກັບຢ່າງເປັນລະບົບ ພ້ອມກັນນີ້ກໍ່ໃຫ້ມີປະສິດທິພາບຄຸນນະພາບໂດຍສະເພາະຄວາມສະດວກແລະວ່ອງໄວ
ເຕັກໂນໂລຊີຂໍ້ມູນຂ່າວສານ ໂດຍທົ່ວໄປຈະລວມເອົາການສື່ສານ ແລະ ເອີ້ນລວມວ່າ ເຕັກໂນໂລຊີຂໍ້ມູນຂ່າວສານແລະການສື່ສານ (Information and Communication Technology) ຫລື ໄອຊີທີ (ICT). ຊຶ່ງແມ່ນການເຮັດໃຫ້ລະບົບຂໍ້ມູນຂ່າວສານທີ່ໄດ້ນຳໃຊ້ລະບົບເຄື່ອງຄອມພິວເຕີເຂົ້າມານັ້ນໄດ້ມີການແລກປ່ຽນສືສານກັນຢ່າງເປັນລະບົບແລະມາດຕະຖານຂອງລະບົບແລະຂໍ້ມູນ
ທະນາຄານພັດທະນາອາຊີ（ພາສາອັງກິດ: ADB ຫຼື Asian Development Bank）ແມ່ນ ສະຖາບັນການເງິນສາກົນ ຖືກສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນ ເພື່ອ ສົ່ງເສີມການຮ່ວມມືທາງດ້ານເສດຖະກິດ ແລະ ປະກອບສ່ວນໃນການພັດທະນາ ເສດຖະກິດ ບັນດາປະເທດພວມພັດທະນາ ຢູ່ ຂົງເຂດອາຊີປາຊີຟິກ. ສູນກາງໃຫຍ່ ຕັ້ງຢູ່ ມະນີລາ ນະຄອນຫຼວງ ຂອງ ປະເທດຟິລິບປິນ ແລະ ສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນ ໂດຍ ການສະເໜີ ຂອງ ESCAP ໃນປີ 1996. ປະຈຸບັນ 87 ປະເທດ ແລະ ຂົງເຂດ ໄດ້ເຂົ້າເປັນສະມາຊິກ.​ ປະເທດອອກທຶນຫຼາຍທີ່ສຸດ ແມ່ນ ຍິ່ປ່ນ ແລະ ອາເມລິກາ (ປະມານ ປະເທດລະ 15.7%）.
ປະເທດສະມາຊິກ.
ປະເທດສະມາຊິກ ເພີ່ມ ຈາກ 31 ປະເທດ ແລະ ຂົງເຂດ ໃນ ປີ 1966 ມາເປັນ 67 ປະເທດ ແລະ ຂົງເຂດ ໃນ ປະຈຸບັນ.
13-ສະຫວັນນະເຂດ ມີ 15 ເມືອງ:.
01 ເມືອງໄກສອນ ພົມວິຫານ
ຫຼັກເກນ ເຮັກເຊີ-ໂອລີນ (Huckster-Ohlin theorem) ແມ່ນຫຼັກເກນ ກ່ຽວກັບ ໂຄງສ້າງການຄ້າສາກົນ ຕາມການແບ່ງວຽກ ຄິດຄົ້ນທິດສະດີນີ້ໂດຍ ນັກເສດຖະສາດຄົນສະວີເດັນ ທ່ານ ເອລີ ເຮັກເຊີ ແລະ ທ່ານ ເບລຕີລ ໂອລີນ. ຫຼັກເກນດັ່ງກ່າວເວົ້າວ່າ: ໂຄງສ້າງການສົ່ງອອກ ແລະ ນຳເຂົ້າ ຂອງແຕ່ລະປະເທດ ຂຶ້ນກັບອັດຕາສ່ວນຂອງ ປັດໃຈການຜະລິດທີ່ມີ ເຊັ່ນ: ທຶນ, ແຮງງານແລະ ອື່ນໆ.
ຍ້ອນຫຼັກເກນດັ່ງກ່າວ, ເຮັດໃຫ້ ທ່ານ ໂອລີນ ໄດ້ຮັບ ລາງວັນເສດຖະສາດທະນາຄານສະວີເດັນ ທີ່ລະນຶກ ອາລເຟຼດໂນເບລ ພ້ອມກັບນັກເສດຖະສາດສາກົນຄົນອັງກິດອີກທ່ານໜຶ່ງ ຄືທ່ານ ເຈມສ໌ ມີດໃນປີ 1977.
ສັງລວມຫຍໍ້ ທິດສະດີຂອງເພີ່ນ.
ສຳຫຼັບປະເທດຮັ່ງມີແຮງງານ ທີ່ມີແຮງງານຫຼາຍກວ່າທຶນ, ຄ່າເຊົ່າແຮງງານຈະມີຄ່າຕໍ່າກວ່າຄ່າເຊົ່າທຶນ ດັ່ງນັ້ນ ຜະລິດຕະພັນທີ່ໃຊ້ແຮງງານຫຼາຍ (ສຸມແຮງງານ) ຈະມີຕົ້ນທຶນການຜະລິດຕໍ່າກວ່າ ຜະລິດຕະພັນທີ່ໃຊ້ ທຶນຫຼາຍ. ກົງກັນຂ້າມ ຢູ່ປະເທດຮັ່ງມີດ້ານທຶນຮອນ ທີ່ມີທຶນຫລາຍກວ່າແຮງງານ, ຄ່າເຊົ່າທຶນ ຈະຕໍ່າກວ່າຄ່າເຊົ່າ ແຮງງານ ເຮັດໃຫ້ຕົ້ນທຶນການຜະລິດສິນຄ້າທີ່ໃຊ້ທຶນຫຼາຍ (ສຸມທຶນ) ຕໍ່າກວ່າ. ຍ້ອນແນວນັ້ນ, ປະເທດຮັ່ງມີແຮງງານ ຈະສົ່ງຜະລິດຕະພັນສຸມແຮງງານອອກ ຂະນະທີ່ ປະເທດຮັ່ງມີທຶນ ກໍຈະສົ່ງຜະລິດຕະພັນສຸມທຶນ ອອກ.
ເສດຖະກິດມາກ.
ນິຍາມ ທຶນ ວ່າ ແມ່ນ ຫົວໜ່ວຍຄຸນຄ່າທີ່ສາມາດເພີ່ມຕົນເອງໃຫ້ຫຼາຍຂຶ້ນໄດ້ ແລະ ແບ່ງອອກເປັນ
ທຶນ ໃນ ການບັນຊີ.
ໃນ ການບັນຊີ ທຶນ ແມ່ນ ທຶນສຸທິ, ທຶນຕົນເອງ ຫຼື ທຶນຜູ້ຖືຫຸ້ນ ໃນ ຄວາມໝາຍແຄບ ແລະ ຈະເທົ່າກັບ ສ່ວນຕ່າງ ລະຫວ່າງ ຊັບສິນ ແລະ ໜີ້ສິນ. ໃນຄວາມໝາຍກວ້າງ ແມ່ນ ທຶນທັງໝົດ ແລະ ຈະລວມເອົາທັງ ໜີ້ສິນນຳ.
ວິດັທະນາການ, ປະຫວັດຄວາມເປນມາ ຂອງທະນາຄານຢ ສປປ ລາວ ແຕລະໄລຍະ ຈາກມກື້າເນດີມາຮອດປະຈບນັ ເນອື່ງໃນໂອກາດສະເຫລມີສະຫລອງວນັສາງຕງັ້ ທະນາຄານຄບົຮອບ 35 ປ  07/10/1968 - 07/10/2003
I. ປະເທດເຮາົໃນສະໄຫມສກັດນີາປກຄອງ ຫລ ືກອນການກາເນດີລະບບົ ທະນາຄານ (1893 ຄນືຫລງັ)
ດັງທີ່ເຮົາໄດຮັບຮກັນແລວ ການຜະລິດທາງດານວັດຖຸແມນປດໃຈຕັດສິນການຄົງຕົວ ແລະ ຂະຫຍາຍຕົວຂອງສັງຄົມ, ເມືອງລາວ ບຮານກໍກາເນີດຈາກພື້ນຖານການຜະລິດ. ໂດຍສະເພາະແມນກະສິກາ, ຫັດຖະກາ ແລະ ການຕະຫລາດ ເຊິ່ງແຕກອນລາວເຮົາເອີ້ນວາ     " ລາດ " ຄືກັບເມືອງອື່ນໆຂອງແຫຼມສວັນນະພມອິນດຈີນແຫງນີ້. ອານາດເສດຖະກິດໃນເບື້ອງຕົ້ນໄດຈາກັດຢໃນມືຂອງເຈົ້າກົກເຈົ້າ ເຫລົາ, ໄດໂຮມເຂົ້າກັນ ດວຍການພົວພັນທາງດານເສດຖະກິດ ແລະ ການປກຄອງຕົກເຂົ້າໃນກາມືຂອງຫົວໜາກົກເຫລົາຂອງຊົນເຜົາໃດ ຫນຶ່ງ ເອີ້ນວາ “ ຂນ ” ຊຶ່ງມີທີ່ຕັ້ງຢນະຄອນຫລວງ ເຊັນ: ສິບສອງພັນນາ, ສິບສອງຈໄທ, ຊຽງທອງຫລວງພະບາງ ມີຍົດເປນເຈົ້າພະຍາ. ເຈົ້າຂນ ແລະ ເຈົ້າພະຍາ, ນີ້ບໍພຽງແຕມີອານາດທາງດານເສດຖະກິດເທົານັ້ນ. ຫາກຍັງມີອານາດທາງດານອານາດການປກຄອງ, ມີທະຫານ, ມີສານ, ມີຄກ. ສວນປະຊາຊົນເອີ້ນວາໄພເມືອງ, ໄດມີດິນປກຝງເປນຂອງຕົນເອງສວນໃດສວນຫນຶ່ງ, ການຜະລິດເວລານັ້ນ ຕົ້ນຕໍແມນ ກະສິກາເຊັນ: ເຮັດນາ, ເຮັດ ໄຮ, ການລຽງສັດກໍແມນງົວຄວາຍ, ເປດໄກ, ຫານ, ຫມ, ສວນຊາງແມນປະເພດຍດທະສາດສາຄັນຮັບໃຊ ສົງຄາມ.        ທາງດານຫັດຖະກາກໍມີການຂະຫຍາຍຕົວເຊັນ: ຕີເງິນ, ຄາ, ປນຫລໍ, ເຄື່ອງປນດິນເຜົາ, ຈັກສານ, ຫັດຖະກາຕາ ຫກທໍໄຫມ, ຄວັດ ລວດລາຍ ແລະ ອື່ນໆ ຊຶ່ງສອງແສງເຖິງປະຫວັດສາດນັບ 1500 ປ ເຖິງ 2500 ປ ມາແລວ ຢາງນອຍກໍແມນຢໃນສັດຕະວັດທີ VI–VIII.        ສະພາບເສດຖະກິດຂອງອານາຈັກລາວລານຊາງ (1373 - 1478) ໃນຣາດຊະການຟາງຸມ ແລະ ພະຍາສາມແສນໄທ. ເພິ່ນໄດເນັ້ນ ຫນັກຕໍບັນຫາເສດຖະກິດ ເປນຕົ້ນມີການຂະຫຍາຍກະສິກາລຽງສັດ ປກຝງເປນຫຼັກ, ຮອງລົງມາແມນຫັດຖະກາ ແລະ ການແລກປຽນ ວັດຖຸຕໍວັດຖຸເຖິງທາຍສັດຕະວັດທີ XV (1373 - 1473) ການຂະຫຍາຍຕົວທາງດານເສດຖະກິດ ໂດຍສະເພາະແມນການລຽງສັດ. ກໍເຮັດ ໄປຕາມແບບປະຖົມປະຖານຄືທກຄອບຄົວຈະມີການລຽງສັດຢາງນອຍທີ່ສດກໍ 1 ເຖິງ 3 ປະເພດເຊັນ: ຫມ, ເປດ, ໄກ.         ດານການຄາຂາຍກໍແມນຮັກສາເດີມຄື: ການຄາມີ 2 ພາກສວນຄື: ພາກສວນຄັງຫຼວງ ໄດແກສິນຄາຂອງເຈົ້າແຜນດິນທີ່ໄດເກັບ ວັດຖຸມາຈາກການເສຍສວຍ ຫຼື ຫົວເມືອງບໍລິວານທັງຫຼາຍໃນອານາຈັກ ແລະ ນອກອານາຈັກ. ເຄື່ອງທີ່ໄດມານັ້ນແມນເຈົ້າແຜນດິນຜ ດຽວມີສິດຄອບຄອງ, ຈະຂາຍໃຫໃຜກໍແລວແຕເພິ່ນ. ສິນຄາຕາງໆ ທີ່ພໍຄາຕາງດາວຕອງການເວລານັ້ນແມນ: ເຂົ້າ, ເກືອ, ງາຊາງ, ຂີ້ຄັງ, ຍານ, ຫມາກແຫນງ, ຫນັງ ສັດ, ເຂົາກວາງ, ຄາ, ເງິນ ແລະ ປະເພດເຄື່ອງປາທີ່ເອົາໄປເຮັດຢາ. ສິນຄາດັງກາວບາວໄພບໍມີສິດຊື້ຂາຍ ກັບ ຕາງດາວ. ຖາຫາກໄດກໍໄປຂາຍໃຫຣາຊະການໃນລາຄາຖືກ ແລະ ໃຜຢາກໄດກໍໄປຊື້ນາຣາຊະການໃນລາຄາແພງຈັກໜອຍ, ຄັງຫຼວງນີ້ຖື ວາເປນລາຍໄດຕົ້ນຕໍໃນສະໄຫມນັ້ນ. ການຄາຂາຍອີກພາກສວນຫນຶ່ງ ແມນປະຊາຊົນທົວໄປ ຊຶ່ງຄາຂາຍພາຍໃນ ແລະ ຢຕາມຊາຍແດນກໍ ມີການແລກປຽນວັດຖຸ ຫຼື ຂາຍເປນເງິນກໍມີ. ໃນສະໄຫມນັ້ນການໄປມາຫາສກັນ ຢຕາມຊາຍແດນອານາຈັກ ບໍມີໃບຜານແດນ, ຈະໄປ ໃສມາໃສແລວແຕຄວາມຕອງການ. ສິນຄາ ຂອງປະຊາຊົນນາໄປແລກປຽນຊື້ຂາຍກໍມີ: ເຂົ້າ, ງາ, ຖົວ, ເກືອ, ແຜນແພ ແລະ ເຄື່ອງໃຊໃນ
- 12 ເບຍ = 1 ລາ (ຕໍມາເປນເຟອງ)
- 2 ລາ = 1 ມາສົກ ຫລື 24 ເບຍ = 1 ມາສົກ
- 5 ມາສົກ = 1 ບາດ
- 10 ບາດ = 1 ຮອຍ
ປະເພດເງິນທີ່ເອົາມາຫລໍເປນແທງ ມີຫລາຍລັກສະນະ ຄື: ເງິນຮາງ, ເງິນຕ, ເງິນຮອຍ, ເງິນລາດເປນຕົ້ນ.
ສະພາບເສດຖະກດິສະໄຫມອານາຈກັລາວລານຊາງຈະເລນີຮງເຮອືງ ແລະ ຕຕີານການຮກຮານຂອງຕາງຊາດ (1481 - 1600).         ດານເສດຖະກິດ ລາຍຮັບຂອງອານາຈັກລາວລານຊາງເວລານັ້ນ ສວນຫຼາຍໄດມາຈາກການກະສິກາ, ການປກຝງ, ລຽງສັດ ເຊັນ: ການປກເຂົ້າເປນຫຼັກ, ການລຽງສັດ, ການລາສັດ, ການຫັດຖະກາ ຊຶ່ງເປນເສດຖະກິດແບບຄົວເຮືອນ ອີງໃສທາມະຊາດ, ປະຖົມປະຖານ ນອກຈາກນັ້ນ ກໍໄດມາຈາກການເກັບສວຍ, ການແລກປຽນສິນຄາ, ການຂາຍສິນຄາໃນຄັງຫຼວງ. ເວລານັ້ນ ທາງຣາຊະການຈະມີລະບຽບ ຄາສັງໃຫເກັບສວຍຈາກປະຊາລາດຊະດອນ, ພໍຄາ ເປນເງິນຄາ ແລະ ວັດຖຸມີຄາ ໃຫບັນດາເມືອງຕາງໆ ສົງລາດຊະບັນນາການ ປລະເທື່ອ ຫຼື 3 ປ ຕໍເທື່ອ, ນອນໃນເຄື່ອງບັນນາການນັ້ນຈະມີເງິນ, ຄາ, ດອກໄມເງິນ, ດອກໄມຄາ, ນໍແຮດ, ງາຊາງ, ແຜນແພ, ຊາງ, ມາ, ເຂົາ ສັດ ແລະ ສິ່ງມີຄາອື່ນໆ ທີ່ຫາໄດຢໃນເຂດແຕລະເມືອງ. ນອກນີ້ກໍມີ ເຂົ້າ, ຖົວ, ງາ, ຫມາກໄມຕາງໆ. ການແລກປຽນຕັ້ງແຕອານາຈັກລານ ຊາງ, ໄດມີການສາງສາຍສາພັນກັບອານາຈັກອອມຂາງ. ເຮັດໃຫບົດບາດນັບມື້ສງເດັນຂຶ້ນ. ໄດເຮັດໃຫມີຫຼາຍຊົນຊາດ, ຊົນເຜົາມີການ ໄປມາຫາສຢຕາມຊາຍແດນ. ຈາກນັ້ນກໍເກີດມີການແລກປຽນຊື້ສິນຄາເຊິ່ງກັນ ແລະ ກັນ ບໍໄດຂາດ. ບັນດາສິນຄາທີ່ນາມາແລກປຽນ ຕົ້ນຕໍກໍແມນກະສິກາ, ຫັດຖະກາ, ເຄື່ອງປາຂອງດົງຕາງໆ. ການແລກປຽນສວນຫລາຍກໍແມນດາເນີນໄປແບບເອກະຊົນ. ຖາເປນເມືອງ ດານທີ່ສາຄັນທາງຣາຊະການກໍໄດຈັດຕັ້ງດານເກັບພາສີ, ເກັບຊື້ໃນລາຄາບັງຄັບ ເພື່ອເຂົ້າຄັງຫລວງ. ການແລກປຽນເວລານັ້ນ ສວນຫຼາຍຢ ໃນລະຫວາງອານາຈັກ. ສະກັດກັ້ນການ ແຜຂະຫຍາຍອິດທິພົນຂອງສັກດີນາຕາງຊາດ. ກໍແມນໄລຍະເວລາດຽວກັນນີ້. ປະຊາຊົນເຮົາກໍ ໄດຄອຍໆຮັບເອົາ ວັດທະນະທາໃຫມຂອງອານາຈັກພາຍນອກ.        ສະພາບເສດຖະກິດສະໄຫມອານາຈັກລານຊາງສືບຕໍຂະຫຍາຍຕົວ (1481 - 1540) ການຄາ ແລະ ຄັງຫຼວງໄປຄຽງຄກັບການ ຂະຫຍາຍທາງດານກະສິກາລຽງສັດ ແລະ ຫັດຖະກາອື່ນໆນັ້ນ ວຽກງານການຄາຂາຍແມນໄດເປນປດໃຈທີ່ສາຄັນ, ຊຸກຍໃຫການຜະລິດ ຂະຫຍາຍຕົວ, ນາລາຍໄດມາ ສຄອບຄົວ ແລະ ຄັງຫລວງ ຂອງປະເທດບໍວາໃນອາດີດກໍຄືປະຈບັນ ສະນັ້ນວຽກງານແລກປຽນຊື້ຂາຍ ໃນ ສະໄຫມສັດຕະວັດທີ XVII ໃນສະໄຫມການປກຄອງຂອງເຈົ້າສລິຍະວົງສາ ທາມິກະລາດ, ໄດມີຄວາມກາວຫນາຄືກັບວຽກງານອື່ນໆ. ພວກຊາວນາ, ຊາວສວນ ໄດມີສິດເສລີພາບ ແລະ ກາລະໂອກາດສາງສາການຄາຂາຍເວລານັ້ນ. ໄປຄຽງຄກັບການຄາຂາຍເອກະຊົນ (ປະຊາຊົນທົວໄປ) ແລະ ການຄາຂາຍຂອງຫລວງ ຄືເຈົ້າສັກດີນາ. ແລວການຄາຂອງເອກະຊົນ ແມນຢໃຕການຄມຄອງຂອງສັກດີນາບົນ ພື້ນຖານລະບຽບກົດຫມາຍກຽວກັບການຊື້ຂາຍ, ສິນຄາທີ່ນາມາແລກປຽນຊື້ຂາຍກໍແມນອາຫານການກິນ, ເຄື່ອງຫັດຖະກາ, ເຄືອງປາ ຂອງດົງຕາງໆ ເວລານີ້ໄດຈັດຕັ້ງໃຫມີພະແນກ ຄັງຫລວງ ຫລື ເອີ້ນວາ ຣາຊາໂກດ, ພະແນກນີ້ ມີຫນາທີ່ຄມຄອງທັງຫມົດຊັບສົມບັດຂອງ ອານາຈັກ. ລາຍໄດແມນມາຈາກການຊັກຄາສິນຄາເອີ້ນວາ " ງວດ " ເປນເງິນສົດ ຫຼື ເປນວັດຖຸ, ຄາຈອດເຮືອສິນຄາ, ຄາທາ ຕົວຢາງ: ຜາມັດຫນຶ່ງຂາຍໃນລາຄາ 10,000 ຄາ, ເກັບຄາທາ 1,000 ຄາ ຫລື ຜາຮາຫນຶ່ງການົດໃຫຂາຍ 1,000 ຄາ ເກັບຄາທາ 100 ຄາ
ຫມາຍວາຊັກຄາ 10 ສວນຮອຍເທົານັ້ນ, ນອກຈາກນັ້ນ ຍັງມີລາຍໄດຈາກການເຊົາດິນປກຝງ, ລາຍໄດຈາກການເກັບສວຍ, ລາຍໄດ ຈາກການປບໄຫມຜຝາຝນລະບຽບກົດຫມາຍ.         ໄປຄຽງຄກັນກໍມີ ພະແນກຈາຫນາຍຂອງຫລວງ, ພະແນກນີ້ມີຫນາທີ່ຈາຍຊັບສົມບັດຂອງຫຼວງທັງເປນເງິນສົດ ແລະ ວັດຖຸ, ຕາມ ການສັງຈາຍຂອງກົມທາສັງມາໃຫ, ມີຫນາທີ່ຄມຄອງສິນ ຄາຂາອອກ - ຂາເຂົ້າ ແລະ ມີຫນາທີ່ແລກປຽນສິນຄາຕາມຄາສັງຂອງກົມທາ.        ສະພາບການດັງກາວໄດແກຍາວມາຫລາຍສັດຕະວັດ. ອານາຈັກລາວລານຊາງ ຈຶ່ງມີການຫັນປຽນຕາມການເວລາທີ່ຫມນວຽນປຽນ ໄປເລື້ອຍຈົນເຖິງສັດຕະວັດທີ 19 ເມື່ອພວກຝະລັງເຂົ້າມາຮກຮານອານາຈັກລານຊາງຈຶ່ງຄອຍໆມີການປຽນແປງຈະແຈງຫລາຍປະການ ດັງນີ້: II. ສະໄຫມປະເທດເຮາົຕກົເປນເມອືງຂນຶ້ຂອງຝລງັເສດ ຫລ ືເວາົ້ຢາງຫນງຶ່ແມນສະໄຫມທປີ່ະຊາຊນົເຮາົ ທາການຕສໍ ກບັພວກລາເມອືງຂນິຶ້ແບບເກາົ ໄລຍະບທໍນັມເີງນິກບີຂອງລາວ (1893 - 1945)
ເພື່ອເປນການຮັກສາລະບອບສັກດີນາໄວເປນເຄື່ອງມືຮັບໃຊໃຫແກການຮກຮານໃຫພວກລາເມືອງຂຶ້ນແບບເກົາຄື ຈັກກະພັດຝລັງເສດ ໄດເຂົ້າມາຮກຮານ ແລະ ປກຄອງລາວ ຫວັງເອົາລາວ ເປນຫົວເມືອງຂຶ້ນ ໂດຍການເທີດທນໄວລາດຊະບັນລັງ ແລະ ເຈົ້າຊີວິດລາວເປນ ສາກບັງຫນາໃຫແກການຮກຮານຂອງພວກເຂົາ. ໃຫຄົງຢກັບແອກຄອບຄອງຂອງຝລັງເສດພວກລາເມືອງຂຶ້ນຝລັງເສດ ໄດນາເອົາເງິນກີບ ອິນດຈີນ ຊຶ່ງພວກເຂົາ ໄດພິມອອກເປນເງິນເຈຍ ແລະ ເປນໂລຫະເຊັນ: ເງິນກີບຫົວຫນາມ, ເງິນອັດ, ເງິນບີ້ ມາຈາຫນາຍ ແລະ ໝນວຽນຢໃນປະເທດລາວເຮົາ. ນັບແຕປ 1893 ເປນຕົ້ນມາ ເງິນກີບອິນດຈີນນີ້ ແມນໃຊຢທັງສາມປະເທດຄື ລາວ, ຫວຽດ, ຂະເຫມນ. ໃຫມີຄວາມ ສະດວກສະບາຍໃນການລຽງເກືອກອງທະຫານ ແລະ ອານາດການປກຄອງ, ເວລານີ້ເສດຖະກິດມີການຂະຫຍາຍຕົວແດ ມີ ການແລກປຽນຊື້ຂາຍກັນລະຫວາງຜຜະລິດ ແລະ ຜຊົມໃຊ. ຊຶ່ງລາຍຮັບດານງົບປະມານເວລານັ້ນຕົ້ນຕໍແມນໄດມາຈາກການເກັບເກນ ພາສີອາກອນເຊິ່ງມີບາງຕົວເລກ ດັງນີ້:    - 1896: 142.770 ກີບ     - 1897: 182.384 ກີບ    - 1898: 189.522 ກີບ    - 1899: 201.409 ກີບ     - 1900: 256.457 ກີບ      ໃນລາຍຮັບດັງກາວນີ້ແມນໄດຈາກອາກອນການຂາຍຢາຝນເຖິງ 30 - 40 % ຂອງລາຍໄດທັງຫມົດ. ເວົ້າລວມແລວເວລານີ້ປະເທດ ເຮົາກໍຍັງບໍທັນມີທະນາຄານ, ມີແຕຄັງເງິນເທົານັ້ນ.
III. ສະໄຫມທປີ່ະເທດເຮາົ ແລະ ປະຊາຊນົເຮາົລກຂນຶ້ຕສໍຕານກັບການຮກຮານຂອງພວກລາເມອືງຂນຶ້ແບບເກາົ ແລະ ແບບໃຫມຄື: ຈກັກະພດັອາເມລກິາ - ລກມື. (1945 - 1975) ເລີ້ມມກີານຈດັຕງັ້ທະນາຄານແຫງຊາດລາວ ຂອງຣາດ ຊະອານາຈກັລາວ. 1. ໄລຍະແຕປ (1945 - 1975)
ພາຍຫລັງປະເທດລາວປະກາດເປນເອກະລາດຈາກຝລັງເສດໃນວັນທີ 12 ຕລາ ປ 1945 ແລວກະຊວງເສດຖະກິດການເງິນໄດພິມ ເງິນກີບລາວຂຶ້ນມາ ໂດຍໃຊຊື່ວາເງິນກະຕາຍ 1945 - 1946 ປະເພດໃບ 50 - 20 ກີບ ໃຊຊົວຄາວເພື່ອເປນເຄື່ອງມືຮັບໃຊໃຫແກສັກດີ ນາລາວຈົນມາຮອດເດືອນ ທັນວາ ປ 1951 ຕາມການຕົກລົງຂອງສະຖາບັນພິມຈາຫນາຍເງິນຂອງສາມຊາດອິນດຈີນ. ຈຶ່ງໄດມາຕັ້ງຫໍທະ ນາບັດແຫງຊາດລາວຂຶ້ນ ຮອດວັນທີ 25 ເດືອນທັນວາ ປ 1954 ຈິ່ງໄດມີພະຣາຊະອົງການຂອງພະເຈົ້າຊີວິດແຫງຣາຊະອານາຈັກລາວໃຫ
ປຽນຊື່ຈາກຫໍທະນາບັດແຫງຊາດລາວ ມາເປນ ທະນາຄານແຫງຊາດລາວ (ພາຍຫລັງຈາກປະເທດຊາດໄດຮັບເອກະລາດ ຫລດພົ້ນຈາກ ການເປນເມືອງຂຶ້ນຂອງຝຣັງເສດ) ຊຶ່ງມີສານັກງານໃຫຍຕັ້ງຢນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ ໂດຍແມນທານ ຜຍ ປນຍາ ເປນຜວາການປະຕິບັດ ຕາມສັນຍາເຊີແນວກຽວກັບລາວຈັກກະພັດຝຣັງຖອນກັບຄືນປະເທດ, ຍອມຮັບຮຄວາມເປນເອກະລາດຂອງສາມຊາດອິນດຈີນ ລາວ, ຫວຽດນາມ, ຂະແມ. ຈາກນັ້ນ ບັນດາກํາລັງຮັກຊາດ ກໍໄດຂຶ້ນເມືອເຕົ້າໂຮມ ຢສອງແຂວງຊํາເໜືອ ແລະ ຜົ້ງສາລີບໍພໍເທົາໃດ ຈັກກະພັດ ອາເມລິກາ ແລະ ລກມືກໍບກໂຈມຕີ ສອງແຂວງຂອງຝາຍປະເທດລາວຢາງບັງອາດເປດແປນ, ມາງເພສັນຍາເຊີແນວ ປ 1954 ກຽວກັບ ລາວ, ຈດປະສົງຂອງການຈັດຕັ້ງທະນາຄານ ແຫງຊາດລາວຂຶ້ນໃນເວລານັ້ນ ກໍເພື່ອເປນເຄື່ອງມືຮັບໃຊການຮກຮານຂອງຈັກກະພັດລາ ເມືອງຂຶ້ນແບບເກົາ ແລະ ໃໝພອມດວຍລກແຫລງຕີນມືຂອງມັນ, ແນໃສປາບປາມບັນດາກາລັງຮັກຊາດ ຫລືວາ ຝາຍປະເທດລາວ, ທັງ ເປນການໂຕງເອົາການຊວຍເຫລືອຂອງ ພວກຈັກກະພັດ ແລະ ນາຍທຶນຕາງຊາດລຽງເກືອກົງຈັກອານາດການປກຄອງຫ ນຂາຍຊາດ ເພື່ຶອ ຕານກັບຂະບວນການຮັກຊາດຂອງປະຊາຊົນລາວບັນດາເຜົານັ້ນເອງ ເວລານີ້ ອາເມລິກາໄດທມເທການຊວຍເຫລືອທາງດານພາລາທິການ ເງິນຄາ, ອາວດຍດໂທປະກອນພອມດວຍທີ່ປກສາທາງທະຫານເຂົ້າມາລາວຢາງຫລວງຫລາຍເພື່ອຊວຍຝຣັງ ຄິດເປນເງິນເຖິງ 945 ລານ ໂດລາ ແນໃສຕານກັບການປະຕິວັດ, ເວລານີ້ຢເບື້ອງ 10 ແຂວງ ພວກຈັກກະພັດປກຄອງ ກໍແມນອີງອາໃສການຊວຍເຫລືອຂອງອາເມລິ ກາເປນຕົ້ນຕໍ ເພື່ອມາຊວຍໃຫເງິນກີບຂອງລາວມີຄວາມໝັ້ນຄົງ, ສາລັບຜບໍລິຫານທະນາຄານເວລານີ້ ແມນ ທານ ອດົງ ສວັນນະວົງ ເປນ ຜວາການທະນາຄານແຫງຊາດລາວ ສວນກາລັງຝາຍປະເທດລາວຢສອງແຂວງ ກໍແມນໃຊເງິນກີບແບບດຽວກັບຝາຍກົງກັນຂາມ ແລະ ກໍ ອາໄສການຊວຍເຫລືອຂອງປະເທດສັງຄົມນິຍົມຈານວນໜຶ່ງທາງດານພາລາທິການເຊັນ: ເຄື່ອງອປະໂພກ, ບໍລິໂພກ, ອາວດຍດໂທ ປະກອນຮັບໃຊໃຫການຕໍສຂອງຕົນ. 2. ໄລຍະແຕປ (1957 - 1959)         ແມນເປນປທີ່ປະຕິບັດສັນຍາສະຫງົບເສິກ, ປະຕິບັດຄວາມຖືກຕອງປອງດອງຊາດລວມລາວຄັ້ງທີ 1 ເວລານີ້ວຽກງານທະນາຄານ ແມນມີການຂະຫຍາຍຕົວແດເລັກນອຍ. ມີການຈັດຕັ້ງລະບົບຄັງເງິນຢໃນບາງແຂວງຂອງປະເທດ ໂດຍສະເພາະແມນຢບັນດາແຂວງທີ່ເປນ ຕົວເມືອງໃຫຍ. 3. ໄລຍະແຕປ (1959 - 1961)           ເປນໄລຍະທີ່ກອງທັບ ແລະ ປະຊາຊົນເຮົາ ຫັນທິດຕໍສດວຍກາລັງອາວດຕານກັບຈັກກະພັດອາເມລິກາ ແລະ ລກມື ກະຕາຍ, ຜຍ ຊະນະນິກອນ ທີ່ທາລາຍສັນຍາເຊີແນວກຽວກັບລາວ. ເວລານີ້ລະບົບທະນາຄານກໍແມນຮັກສາໃນສະພາບອັນເກົາ, ເງິນຕາກໍຍັງແມນເງິນ ສະກນດຽວໃນທົວປະເທດລາວຂອງພວກເຮົາ. 4. ໄລຍະແຕປ (1962 - 1964)        ເປນປທີ່ປະຕິບັດສັນຍາສະຫງົບເສິກ, ປະຕິບັດຄວາມຖືກຕອງປອງດອງຊາດ ລວມລາວຄັງທີ 2 ໂດຍການຈັດຕັ້ງລັດຖະບານ ປະສົມ 3 ຝາຍຄື: ຝາຍແນວລາວຮັກຊາດ, ຝາຍເປນກາງຮັກຊາດ ແລະ ຝາຍຣາຊະອານາຈັກລາວ. ເວລານີ້ປະເທດເຮົາໄດເລີ່ມແບງອອກ ເປນສອງເຂດປກຄອງຢາງຈະແຈງຄື: ເຂດໜຶ່ງແມນເຂດຄວບຄມຂອງຝາຍວຽງຈັນ ຫຼື ຝາຍຣາຊະອານາຈັກລາວ ແລະ ອີກຝາຍໜຶ່ງແມນ ຝາຍກາລັງເປນກາງຮັກຊາດ ແລະ ແນວລາວຮັກຊາດ ຊຶ່ງຝາຍຣາຊະອານາຈັກລາວແມນຕັ້ງຢວຽງຈັນ ມີທະນາຄານແຫງຊາດລາວຕັ້ງຢ ແລວ, ສວນຝາຍກາລັງເປນກາງຮັກຊາດ ແລະ ແນວລາວຮັກຊາດແມນມີສນກາງຕັ້ງຢຄັງໄຂ ແຂວງ ຊຽງຂວາງ ເວລານີ້ເວົ້າເຖິງລະບົບ ເງິນຕາຢູປ ະເທດເຮົາແມນມີສອງປະເພດເງິນທີ່ຈາລະຈອນຄື: ເງິນກີບວຽງຈັນ ເຊິ່ງພິມແຕກອນ ແລະ ເງິນກີບຄັງໄຂ ຊຶ່ງເປນເງິນຂອງ ລັດຖະບານປະສົມ 3 ຝາຍ. ແຕເງິນດັງກາວນີ້ສວນໃຫຍຈະຈາລະຈອນຢູ ໃນເຂດຄວບຄມຂອງບັນດາກາລັງຮັກຊາດ (ເຂດປດປອຍ) ໄປ ຄຽງຄກັບເງິນວຽງຈັນທີ່ໝນວຽນຢແລວ ແຕຢ ູເບື້ອງເຂດປດປອຍກໍຍັງບໍທັນມີທະນາຄານເທື່ອ ມີແຕຄັງເງິນເທົານັ້ນ ສາງຕັ້ງຂຶ້ນໃນປ 1961 ຢຄັງໄຂ ແຂວງຊຽງຂວາງ ໂດຍແມນທານ ສີສະຫວາດ ສີສານ ເປນອະທິບໍດີຄັງເງິນ ແຕງຕັ້ງໂດຍນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ເຈົ້າສວັນນະ
ພມາ. ຄັງເງິນຂອງລັດຖະບານປະສົມແມນສາງຕັ້ງພາຍຫລັງພິມເງິນກີບຄັງໄຂໃບ 50 ກີບ ມາຈໍລະຈອນໃນເຂດປດປອຍ ມີຈານວນທັງ ໝົດ 750 ລານກີບ ເພື່ອຮັບໃຊກາລັງແນວລາວຮັກຊາດ ແລະ ກາລັງເປນກາງຮັກຊາດ. 5. ໄລຍະແຕປ (1954 - 1973)        ແມນເປນປທີ່ຈັກກະພັດອາເມລິກາ ແລະ ລກມື ມາງເພສັນຍາລວມລາວ ແລະ ຄວາມຖືກຕອງປອງດອງຊາດ ເພີ່ມທະວີສົງຄາມ ພິເສດຢລາວຂຶ້ນສລະດັບສງ. ບັນດາກາລັງຮັກຊາດຍິ່ງຕີຍິ່ງໄດຮັບໄຊຊະນະ. ປດປອຍດິນແດນໄດ 2/3 ຂອງປະເທດ ແລະ ເຂດປດປອຍ ໄດຕິດລຽນແຕເໜືອເຖິງໃຕ. ປດປອຍເອົາພົນລະເມືອງໄດເກືອບເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງປະເທດ. ເວລານີ້ປະເທດເຮົາໄດແບງອອກເປນສອງເຂດຄື: ເຂດຄວບຄມຂອງຝາຍວຽງຈັນ ຫລື ຝາຍຣາຊະອານາຈັກລາວ ແລະ ອີກເຂດໜຶ່ງແມນເຂດປດປອຍຂອງບັນດາກາລັງຮັກຊາດ. ເວົ້າເຖິງວຽກງານທະນາຄານ ເວລານີ້ ໄດຜັນແປໄປດັງນີ້: ກ. ຢເຂດຄວບຄມຂອງຝາຍຣາຊະອານາຈກັລາວ ຫລ ືຝາຍວຽງຈນັ:        ແມນມີທະນາຄານແຫງຊາດລາວທີ່ໄດຈັດຕັ້ງໃນເມື່ອກອນນັ້ນສຶບຕໍມາເລີຍ ແລະ ນາໃຊເງິນກີບວຽງຈັນ ເປນສະກນເງິນທີ່ ໝນວຽນຢໃນເຂດຂອງຕົນ. ນອກຈາກນັ້ນແມນເງິນຊວຍເຫຼືອຂອງອາເມລິກາເປນກາລັງດັນ ຊວຍໜນໃຫເງິນກີບວຽງຈັນ, ຮັບປະກັນ ການໃຊຈາຍຕາງໆ. ເວລານີ້, ທະນາຄານແຫງຊາດລາວໄດມີການຂະຫຍາຍຕົວໂດຍການສາງຕັ້ງສາຂາຢຕາງແຂວງຈํານວນໜຶ່ງຄື: ຢປາກ ເຊ ແຂວງຈາປາສັກ ແລະ ຫລວງພະບາງ. ນອກຈາກນັ້ນເປນລະບົບຄັງເງິນປະຈາແຂວງ. ຄຽງຄກັບທະນາຄານແຫງຊາດ, ແລວກໍຍັງມີ ທະນາຄານ ເອກະຊົນນາຍທຶນພາຍໃນ ແລະ ຕາງປະເທດຈານວນໜຶ່ງ ເຊັນ:       + ທະນາຄານ ອິນດຈີນ       + ທະນາຄານ ໂຕກິໂອ       + ທະນາຄານລາວ ພານິດພັດທະນາ       + ທະນາຄານ ພັດທະນາແຫງຣາຊະອານາຈັກລາວ       + ທະນາຄານ ລາວວຽງ       ຊຶ່ງບັນດາທະນາຄານເຫລົານີ້ ທັງໝົດແມນຕັ້ງຢູນ ະຄອນວຽງຈັນ. ບໍທັນມີສາຂາຢຕາງແຂວງເທື່ອ.       - ເວົ້າເຖິງດານການຈັດຕັ້ງກໍແມນມີການຂະຫຍາຍຕົວ ເປນຕົ້ນແມນການປະກອບພະນັກງານສະເພາະພະນັກງານແຫງຊາດລາວກໍມີ ພະນັກງານປະກອບນັບຮອຍຄົນ ຊຶ່ງພະນັກງານສວນຫລາຍມີຄວາມຮ ແລະ ປະສົບການໃນຫລາຍດານ, ມີລະບຽບການຫລາຍອັນໄດວາງ ອອກຄົບຊຸດ.       - ການປະກອບພາຫະນະອປະກອນຮັບໃຊ ແມນຄົບຖວນພຽງພໍສົມຄວນ. ທຽບໃສຍກສະໄໝນັ້ນ, ອາດເວົ້າໄດວາຖືກຕາມລະບົບ ມາດຕະຖານ.        - ດານວິຊາການແມນອດົົົມສົມບນຫລາຍຮບຫລາຍສີ, ມີການໄລລຽງຕົ້ນທຶນ, ກາໄລ, ການລະດົມທຶນ, ການນາໃຊທຶນຕາມກົນ ໄກທລະກິດ, ຍົກເວັ້ນທະນາຄານ ແຫງຊາດລາວເທົານັ້ນ ທີ່ບໍໄລລຽງທລະກິດ ຄືກັບທະນາຄານທລະກິດເອກະຊົນ. ຂ. ຢເຂດປດປອຍຂອງບນັດາກາລງັຮກັຊາດ: (ທະນາຄານຂອງເຂດປດປອຍ)        ເພື່ອຕອບສະໜອງກັບຄວາມຮຽກຮອງຕອງການຂອງພາລະກິດຕໍສປດປອຍຊາດຍາດເອົາໄຊຊະນະຢາງສົມບນ, ເຮັດສາເລັດການ ປະຕິວັດຊາດປະຊາທິປະໄຕໃນຂອບເຂດທົວປະເທດນັ້ນ. ກອງປະຊຸມຄົບຄະນະຂອງ ສນກາງພັກປະຊາຊົນລາວຄັ້ງທີ 3 ສະໄໝທີ I ໄດ ວາງມະຕິອອກໃນເດືອນ 3 ປ 1966 ວາດວຍການສາງ ເຂດປດປອຍໃຫກາຍເປນລັດໜຶ່ງທີ່ມີລັກສະນະເອກະລາດ ເປນເຈົ້າຕົນເອງໃນ ທກດານເທື່ອລະກາວຢາງໜັກແໜນ. ເປນຕົ້ນແມນນະໂຍບາຍທາງດານການເງິນຂອງເຂດປດປອຍ, ໂດຍປະຕິບັດຈິດໃຈດັງກາວ ຄະນະ ກາມະການສນກາງແນວລາວຮັກຊາດ ຈຶ່ງໄດກະກຽມເງື່ອນໄຂໃນການສາງຕັ້ງຄັງເງິນຢໃນເຂດປດປອຍ. ຜານການກະກຽມມາເປນໄລຍະ ເວລາໜຶ່ງຈົນມາຮອດວັນທີ 07/10/1968 ຄະນະປະຈາສນກາງແນວລາວ ຮັກຊາດ ຈິ່ງໄດມີ ມະຕິຕົກລົງສາງຕັ້ງຄັງເງິນສນກາງຂຶ້ນທີ່ຖາ
ຫອງເສດຖະກິດການເງິນ ເຊິ່ງແມນຖານທີ່ໝັ້ນປະຕິວັດ ເມືອງ ວຽງໄຊ, ແຂວງຫົວພັນ. ເພື່ອພິມຈາໜາຍເງິນກີບປດປອຍເປນການທົດ ລອງ. ທັງເປນການສາງຜົນງານຂານັບຮັບຕອນວັນປະກາດເອກະລາດ 12 ຕລາ ຄົບຮອບ 23 ປ (12/10/1945 -12/10/1968) ການ ສາງຕັ້ງໃນເບື້ອງຕົ້ນໃສຊື່ວາ “ຄັງເງິນສນກາງ” ໂດຍໄດແບງອອກປນສອງພາກສວນຄື: ຄັງເງິນພິເສດ ແລະ ຄັງເງິນສນກາງ ເຊິ່ງຂື້ນກັບ ການຊ້ີນາຂອງຄະນະປະຈາສນກາງແນວລາວຮັກຊາດ ແລະ ຄະນະຫອງເສດຖະກິດການເງິນ. ການພິມຈາໜາຍໃນເບື້ອງຕົ້ນຢເຂດປດ ປອຍນັ້ນກໍຍັງມີເງິນກີບວຽງຈັນ ແລະ ເງິນຄັງໄຂຈໍລະຈອນຄຽງຄກັນໄປ, ຈດປະສົງ ແລະ ເປາໝາຍຂອງການສາງຕັ້ງຄັງເງນິ ຫຼືວາທະນາ ຄານເພື່ອເປນພາຫະນະເຄື່ອງມືຮັບໃຊແກການຕໍສກຊາດຂອງປະຊາຊົນເຮົາທັງເປນ ການແກໄຂຊີວິດການເປນຢຂອງພະນັກງານ, ທະຫານ, ຕາຫຼວດ ແລະ ປະຊາຊົນບັນດາເຜົາໃນເຂດປດປອຍຂອງກາລັງຮັກຊາດ ກະຕກຊຸກຍ ເສດຖະກິດໃນເຂດປດປອຍໃຫຂະຫຍາຍຕົວ ດວຍ ຈິດໃຈກມຕົນເອງ, ສາງຄວາມເຂັ້ມແຂງດວຍຕົນເອງເທື່ອລະກາວຢາງໜັກແໜນ. ເມື່ອເຫັນວາ ການພິມຈາໜາຍເງິນກີບປດປອຍມີຜົນ ດີຫຼາຍດານສນກາງ ແນວລາວຮັກຊາດຈຶ່ງໄດຕົກລົງຂະຫຍາຍຄັງເງິນໄປ ທົວເຂດປດປອຍຂອງກາລັງຮັກຊາດຢາງເປນລະບົບໃນເດືອນ 12/1968 ຊຶ່ງປະກອບດວຍ: ຄັງເງິນແຂວງຫົວພັນ, ຊຽງຂວາງ, ຫຼວາງພະບາງ, ອດົມໄຊ, ຫວຼງນາທາ, ຜົ້ງສາລີ, ບໍລິຄາໄຊ ຫຼື ສະຫະ 90 ໃນເມື່ອກອນ (ແຂວງບໍລິຄາໄຊໃນປະຈບັນ) ນອກນັ້ນຍັງມີ ຄັງເງິນແຂວງຄາມວນ, ສະຫວັນນະເຂດ ສວນຢເຂດປດປອຍທາງ ພາກໃຕ ແມນໄດຈັດຕັ້ງຕາມຫຼັງ ເພາະການຕິດຕໍພົວພັນມີຄວາມຫຍງຍາກ ແລະ ພາຍຫຼັງສາງຕັ້ງຄັງເງິນແຂວງ ຕາງໆຂອງເຂດປດປອຍແລວກໍໄດ ພິມຈາໜາຍເງິນກີບປດປອຍທົວທັງໝົດເຂດປດປອຍ ຄຽງຄ ກັບເງິນກີບວຽງຈັນ ແລະ ຄັງເງິນໄຂ, ຈົນຮອດປ 1969 ສນກາງແນວລາວ ຮັກຊາດຈຶ່ງໄດຕົກລົງຕໍສເງິນຕາກັບສັດຕໂດຍການກວດລາງເງິນກີບວຽງຈັນ ແລະ ເງິນກີບຄັງໄຂອອກຈາກເຂດປດປອຍຂອງກາລັງຮັກ ຊາດຢາງສິ້ນເຊີງ. ມີພຽງແຕເງນິກີບປດປອຍເທົານັ້ນທີ່ໝນວຽນຢາງເປນເອກະລາດອັນໜຶ່ງອັນດຽວ. ສາລັບຜບໍລິຫານເວລານັ້ນມີທານ ທອງຈັນ ອປະລາວັນ ຫົວໜາຫອງການເງິນເປນຫົວໜາທະນາຄານສນກາງ ແລະ ມີຄະນະຊວຍວຽກຄື: ທານ ສີສະຫວາດ ສີສານ ເປນ ຮອງຫົວໜາທະນາຄານສນກາງ, ທານ ອດອນ ພົນເສນາ ເປນຫົວໜາທະນາຄານພິເສດ. ເວົ້າເຖິງການສາງຕັ້ງຄັງເງິນຢເຂດປດປອຍແມນ ມີຄວາມຫຍງຍາກໃນຫຼາຍດານ. ເພາະຢໃນພາວະສົງຄາມທາງອາກາດ ແລະ ໜາດິນຂອງອາເມລິກາ ແລະ ລກມື, ຄັງເງິນຕອງໄດຢປາ ຢຖາເລິກ, ດົງໜາ. ເພື່ອຄວາມປອດໄພທາງດານຊີວິດ ແລະ ຊັບສິນການປະກອບພະນັກງານການເງິນ, ແຜນການ, ການຄາ, ຄົມມະນາ ຄົມຂົນສົງ ໃນຖາດຽວກັນສວນແຂວງຕາງໆກໍມີແຂວງໜຶ່ງປະມານ 7-8 ຄົນ ວິຊາການແທນແມນແຂວງລະ 3 - 4 ຄົນເທາົນັ້ນ ທີ່ຮຽນ ມາຈາກຫວຽດນາມ (ລະດັບຊັ້ນຕົ້ນ) ພະນັກງານຂອງທະນາຄານຂອງຝາຍປະເທດລາວບໍພຽງແຕຕານກັບສັດຕຜຮກຮານ ເຂົ້າໃນເຂດປດ ປອຍເຊັນ: ໄປລາລຽງອອກແນວໜາ ກາປນຕີສັດຕເພື່ອຮັກສາຄັງສາງຂອງຕົນ, ບາງຄົນຈົນເຖິງບາດເຈັບຍອນສຮົບ ຕົວຢາງຢ ູທະນາຄານ ແຂວງຊຽງຂວາງ ໃນບັ້ນຮົບ ກກຽດ ມີ 1 ສະຫາຍຖືກບາດເຈັບຍອນສຮົບປອງກັນຄັງສາງ ແລະ ຫີບເງິນບໍໃຫຕົກເຂົ້າໃນກາມືຂອງສັດຕ ແລະ ມີພະນັກງານຈານວນໜຶ່ງກໍໄດເສຍຊີວິດ ຍອນໄປເຮັດໜາທີ່ວິຊາສະເພາະ ຖືກສັດຕລັດຂາ ລັດຍິງ ແລະ ກໍລະນີອື່ນໆ. ທັງໝົດລວນ ແຕສະແດງໃຫເຫັນເຖິງຈິດໃຈຮັກຊາດຮັກບານເກີດເມືອງນອນ, ຄຽດແຄນ ແລະ ບໍຍອມຈານົນຕໍສັດຕຜຮກຮານ, ປະກອບສວນຍາດ ເອົາໄຊຊະນະລວມມາໃຫການປະຕິວັດ ເວົ້າລວມ ແລະ ຂະແໜງການຂອງທະນາຄານ ເວົ້າສະເພາະ.
- ເວົ້າເຖິງການປະກອບວັດຖຸເຕັກນິກ ບໍມີຫຍັງ ເຖິງວາມີກໍແບບປະຖົມປະຖານທີ່ສດ, ສວນຫລາຍໃຊແຮງງານຄົນເປນຕົ້ນຕໍເຊັນ: ການຮັບ, ຈາຍເງິນ, ການຄິດໄລ, ການມຽນມັດເງິນຄາ ກໍມີແຕຫີບເຫລັກທາມະດາ, ລະບົບຄັງສາງແມນເຮັດເອົາເອງ, ລົດລາງພາຫະນະ ບໍມີສະເພາະເພື່ອຮັບໃຊການຂົນຍາຍເງິນ, ອາໄສພາຫະນະລວມຂອງກມເສດຖະກິດ ຫຼື ກອງລາລຽງຂອງສນກາງແຂວງ ຫຼື ລົດຮັບໃຊ ການທະຫານ. ການຕິດຕໍພົວພັນລະຫວາງຄັງເງິນສນກາງ ແລະ ແຂວງ ພົບຄວາມຫຍ ງຍາກ ເປນຕົ້ນການສັງຈາຍເງິນສວນຫລາຍແມນ ຜານລະບົບສື່ສານກົດລັບ ເພື່ອເປນໃຈກາງໃນການພົວພັນ ເພາະຕອງຮັກສາຄວາມລັບຫລາຍຢາງ. ການດາເນີນດານວິຊາສະເພາະບໍມີຫຍັງ ພໍເທົາໃດ ເປນຕົ້ນການລະດົມແຫຼງທຶນກໍບໍທັນມີ, ການນາໃຊທຶນກໍບໍທັນໄດຂະຫຍາຍຕົວສວນຫລາຍແມນເອົາເງິນໃຫຢມເພື່ອໃຫການ ຄາຊື້ເຄື່ອງຊວຍເຫຼືອ ແລະ ເຄອື່ງສິນເສິກຈາກການເງິນ ເຮັດແບບບໍລິຫານເກື້ອກນ ບໍມີການໄລລຽງ, ລາຍຮັບເງິນສົດຕົ້ນຕໍ ທີ່ມອບເຂົ້າ ທະນາຄານ ກໍມີແຕເງິນຂາຍສິນຄາຂອງຮານຄາລັດ ແລະ ລວມໝຈານວນໜອຍໜຶ່ງ. ໜາທີ່ຕົ້ນຕໍຂອງຄັງເງິນ ແລະ ທະນາຄານ ໃນເບື້ອງ
ໂດຍປະຕິບັດຈິດໃຈຂອງສັນຍາ ແລະ ອານສັນຍາສະຫງົບເສິກ ສາງຄວາມຖືກຕອງປອງດອງຊາດຊ່ືງໄດລົງນາມກັນ ໃນວັນທີ 21 ກມພາ ປ 1973 ທ່ີນະຄອນວຽງຈັນ ໄດ ້ຈັດຕັ້ງລັດຖະບານປະສົມ ແລະ ຄະນະມົນຕີປະສົມການເມືອງແຫງຊາດຂຶຶ້ນ. ເພື່ອກະກຽມ ເງື່ອນໄຂໃຫແກການຢດອານາດການປກຄອງໃນທົວປະເທດ. ປະຕິບັດຈິດໃຈດັງກາວ ບັນດາກํາລັງຮັກຊາດ ຊື່ງປະກອບດວຍກํາລັງ ທະຫານ ແລະ ຕາຫຼວດ ພອມດວຍພະນັກງານຂັ້ນສງ, ຂັ້ນກາງ, ພົນລະເຮືອນຈານວນໜຶ່ງໄດເຂົ້າມາສ 2 ຕົວເມືອງເປນກາງຄື: ວຽງຈັນ ແລະ ຫຼວງພະບາງ. ເພື່ອເຂົ້າຮວມປະສົມກັບຝາຍວຽງຈັນ, ຮັກສາລັດຖະບານປະສົມ ແລະ ຄະນະມົນຕີປະສົມການເມືອງແຫງຊາດ. ໄປ ຄຽງຄກັບພະນັກງານການເມືອງ, ການທະຫານນັ້ນກໍມີພະນັກງານຝາຍເສດຖະກິດກໍໄດເຂົ້າມາຮວມນາຈານວນໜອຍໜຶ່ງ. ເວລານີ້ລະບົບ ທະນາຄານ ລະຫວາງ 2 ເຂດ ແມນເຄື່ອນໄຫວຕາມປກກະຕິຢເຂດໃຜເຂດລາວ ຢຝາຍວຽງຈັນຄມຄອງ ຫຼື 2 ຕົວເມືອງເປນກາງກໍແມນ ໃຊເງິນກີບວຽງຈັນ ຢເບື້ອງເຂດປດປອຍຂອງບັນດາກາລັງຮັກຊາດກໍແມນໃຊເງິນກີບປດປອຍເໝືອນເດີມ. 7. ໄລຍະແຕປ 1975 -1976           ແມນເປນປທີ່ທົວພັກ, ທົວກອງທັບ, ທົວປວງຊົນເຮົາລກຮື້ຂຶ້ນຍຶດອານາດການປກຄອງ, ໃນວັນທີ 2 ທັນວາ 1975 ລົບລາງ ລະບອບລາຊາທິປະໄຕ ສະຖາປະນາ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ຂື້ນແທນ. ນັບແຕນັ້ນມາ ພັກ ແລະ ລັດຖະບານເຮົາກໍ ໄດຢດ ແລະ ໂອນເອົາທະນາຄານ ແຫງຊາດລາວໃນເມື່ອກອນ ພອມດວຍທະນາຄານເອກະຊົນ, ນາຍທຶນຈํາໜາຍຈํານວນໜຶ່ງເຊັນ: ທະນາຄານ ອິນດຈີນ, ທະນາຄານ ພັດທະນາແຫງຣາດຊະອານາຈັກລາວ, ທະນາຄານລາວວຽງ ມາເປນກາມະສິດຂອງລັດ, ນອນນັ້ນແມນ ມອບໃຫເຈົ້າຂອງເກົາເຂົາຄືນ, ພາຍຫລັງຢດແລວ. ໃນເບື້ອງຕົ້ນກໍຍັງໃຊເງິນກີບວຽງຈັນຢໃນເຂດປດປອຍໃໝ. ຈົນມາຮອດເດືອນ 06 / 1976 ລັດຖະບານຈິ່ງໄດຕົກລົງປຽນເງິນກີບວຽງຈັນ ແລວເອົາເງິນກີບປດປອຍພິມຈາໜາຍແທນທົວເຂດປົດປອຍໃໝ. ເປນການລົບ ລາງພາຫະນະເຄື່ອງມືທາງດານເງິນຕາຂອງອານາດການປກຄອງປະຕິການຂວາຈັດ ແລະ ກາລັງທີ່ຝນປະຕິວັດ ນັບວາເປນໄຊຊະນະອັນ ໃຫຍຫຼວງ ແລະ ມີລັກສະນະຕັດສິນ ກຽວກັບການຕໍສເງິນຕາລະຫວາງເຮົາກັບສັດຕ ເຮັດໃຫຝາຍກົງກັນຂາມຕົກຢໃນທາຮັບ ແລະ ປະລາ ໄຊຢາງເຈັບແສບໃນແນວລົບເງິນຕາ, ເປນການຍົກສງ ແລະ ເປດກວາງຂອບເຂດການຈໍລະຈອນຂອງເງິນກີບ ປດປອຍ ຢາງກວາງຂວາງ. ນັບແຕນັ້ນມາປະເທດຊາດຂອງພວກເຮົາກໍໄດມີເງິນຕາທີ່ເປນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນ ແລະ ໃນ ປ 1975 - 1976 ພາກສວນ ທະນາຄານສນ ກາງ ທີ່ເມືອງວຽງໄຊ ແລະ ບັນດາທະນາຄານແຂວງຕາງໆຂອງ ເຂດປດປອຍກໍໄດຍົກຍາຍເຂົ້າມາສໂຕເມືອງ ເພື່ອສືບຕໍວຽກງານຂອງຕົນ. ທະນາຄານສນກາງວຽງໄຊ ກໍມາເຕົ້າໂຮມກັບທະນາຄານແຫງຊາດລາວ ທີ່ລັດຖະບານປະຕິວັດເຮົາຕັ້ງຂຶ້ນ ແລະ ເປນທະນາຄານອັນໜຶ່ງອັນ ດຽວກັນ ເອີ້ນວາ ທະນາຄານແຫງຊາດ. ຊຶ່ງມີສານັກງານໃຫຍຕັ້ງຢນະຄອນວຽງຈັນ ແລະ ໃນເບື້ອງຕົ້ນມີ 19 ສາຂາ ແລະ ທຽບເທົານັບ ທັງສາຂາຈານວນໜຶ່ງທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນໃໝ ພາຍຫລັງປດປອຍພະນັກງານກໍໄດເພີ່ມຂຶ້ນຢາງໄວວາ ສະເພາະທະນາຄານແຫງຊາດທີ່ວຽງຈັນກໍມີ ພະນັກງານ 278 ຄົນ ຖານັບທົວປະເທດກໍເກືອບຈະຮອດ 1.000 ຄົນ ເມື່ອທຽບໃສລະບົບທະນາຄານຂອງເຂດປດປອຍໃນ ເມື່ອກອນມີ ພະນັກງານທັງໝົດພຽງແຕ 130 ກວາຄົນ. ໃນນັ້ນພະນັກງານວິຊາສະເພາະແທ 40 ກວາຄົນເທົານັ້ນ.
- ການຈັດຕັ້ງໄດຮັບການປບປງໃນທກດານ ມີກົມ, ພະແນກ, ໜວຍງານຕາງໆຢາງຄົບຊຸດ.      - ການປະກອບວັດຖຸເຕັກນິກກໍແມນກາວໜາກວາແຕກອນ, ລົດລາງພາຫະນະຮັບໃຊວິຊາສະເພາະກໍແມນມີ ໃນລະດັບອັນແນນອນ ຖາທຽບໃສສະໄໝສົງຄາມ.      - ດານວິຊາການກໍແມນກວາງຂວາງ ແລະ ເລິກເຊິ່ງ, ມີລັກສະນະຮອບດານ ເປນຕົ້ນແມນການລະດົມແຫຼງທຶນ, ການນາໃຊທຶນກໍ ແມນປະຕິບັດຕາມລະບຽບຫຼັກການຂອງທະນາຄານທີ່ໄດການົດໄວຢາງເປນກາວໆ. ເລີ່ມມີການພົວພັນກັບສາກົນເປນຕົ້ນແມນປະເທດ ສັງຄົມນິຍົມຈານວນໜຶ່ງເຊັນ: ຫວຽດນາມ, ກາປເຈຍ, ໂຊຫວຽດ, ເຢຍລະມັນ ແລະ ອື່ນໆ...       ໄລຍະການຟນຟເສດຖະກິດພາຍຫລັງສັນຕິພາບກັບຕາວຄືນມາ (1976 - 1980) ເວລານີ້ພາລະບົດບາດຂອງທະນາຄານແມນເປນ ເຄື່ອງມືຮັບໃຊໃຫແກອານາດການປກຄອງຂອງຊົນຊັ້ນກາມະຊີບ. ຊຶ່ງແມນພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວເປນຕົວແທນ ໃນນີ້ທະນາຄານມີ ພາລະໜາທີ່ຄມຄອງການພິມຈາໜາຍເງິນຕາໃຫມີຄວາມສະຫງົບ, ອອກແຮງລະດົມທຶນຮອນເພື່ອຮັບໃຊໃຫແກການຟນຟເສດຖະກິດ, ຮາບາດແຜສົງຄາມພາຍຫຼັງສັນຕິພາບກັບຕາວຄືນມາ ໂດຍການໃຫກຢມຊຸກຍການຜະລິດກະສິກາ, ອດສະຫະກາ, ການຈໍລະຈອນສິນຄາ ຢພາຍໃນປະເທດເປນຕົ້ນຕໍໍ. ໄປຄຽງຄກັນນັ້ນກໍຮັບພາລະເບີກຈາຍເງິນເດືອນ ແລະ ບໍລິຫານອື່ນໆ ເພື່ອແກໄຂຊີວິດການເປນຢຂອງ ພະນັກງານ, ທະຫານ - ຕํາຫລວດ ແລະ ປະຊາຊົນບັນດາເຜົາ ແລະ ໃນເດືອນ 12/1979 ລັດຖະບານໄດປຽນເງິນກີບປດປອຍແລວເອົາ ເງິນກີບທະນາຄານ ອອກຈາໜາຍແທນໃນຂອບເຂດທົວປະເທດຈົນເຖິງທກວັນນີ້. 8. ໄລຍະປະຕບິດັນະໂຍບາຍດດັສາງ ແລະ ກສໍາງສງັຄມົນິຍມົ (1980 - 1985):        ຕົກມາຮອດປ 1980 ສະພາປະຊາຊົນສງສດໄດອອກກົດໝາຍສະບັບເລກທີ 001/81/ປສລ ລົງວັນທີ 21 ສິງຫາ 1981 ວາດວຍສິດ ຜກຂາດກຽວກັບວຽກງານທະນາຄານ. ເວລານີ້ທະນາຄານໄດປຽນຊື່ຈາກ ທະນາຄານແຫງຊາດ ມາເປນ ທະນາຄານແຫງລັດ ແລະ ປຽນຊື່ ຜບໍລິຫານຈາກ ຜອານວຍການໃຫຍທະນາຄານແຫງຊາດ ມາເປນທະນາຄານແຫງລັດ ພອມດວຍບັນດາຮອງປະທານກໍເຊັນດຽວກັນ. ໄລຍະນີ້ແມນທະນາຄານ ປະຕິບັດພາລະບົດບາດຕາມກົນໄກບໍລິຫານເກື້ອກນເປນທະນາຄານອັນດຽວ ເອກະພາບໃນການຄມຄອງ ແຕ ສນກາງຮອດທອງຖິ່ນ ຊຶ່ງການຈັດຕັ້ງຂອງທະນາຄານ ກໍແມນຂະຫຍາຍຕົວຢາງກວາງຂວາງ ອັນປະກອບດວຍ ທະນາຄານແຂວງ, ທະນາຄານເມືອງ, ຫອງຮັບເງນິເມືອງ, ສະຫະກອນສິນເຊື່ອ. ເວົ້າເຖິງທະນາຄານເມືອງ ແມນເກືອບວາມີທກໆເມືອງໃນທົວປະເທດ, ຕັ້ງ ຕາມຫົວໜວຍບໍລິຫານ ເວລານີ້ທະນາຄານໄດມີຊຽວຊານ ຂອງ ທະນາຄານຫວຽດນາມ ປະຈາຢສນກາງແຕລະແຂວງ. ນອກຈາກ ຊຽວຊານຫວຽດນາມແລວ ຢູ ທະນາຄານສນກາງ ຍັງມີຊຽວຊານໂຊຫວຽດ, ເຢຍລະມັນ ມາຊວຍເຫຼືອການຮວມມືກັບສາກົນ ເວລານີ້ ເລີ່ມກວາງຂວາງ.      - ດາເນີນການຄມຄອງຮອບດານແຕສນກາງຮອດທອງຖີ່ນເຊັນ: ດານການຈັດຕັ້ງ, ການບັນຈຊັບຊອນພະນັກງານ, ດານການເງິນ ແລະ ງົບປະມານ ການປະຕິບັດນະໂຍບາຍເງິນເດືອນ ແລະ ການໃຊຈາຍຕາງໆ ແມນທະນາຄານສນກາງຮັບຜິດຊອບ.      - ດານວິຊາສະເພາະເວລານີ້ ເວົ້າເຖິງແຫຼງທຶນແມນບໍມີພໍເທົາໃດ ສວນຫລາຍແມນອາໄສທຶນພິມຈາໜາຍ ຕາມແຜນການທີ່ສນກາງ ອະນມັດແຕລະປ. ນອກຈາກນັ້ນກໍມີທຶນຊວຍເຫຼືອລາ ແລະ ທຶນລະດົມເງິນຝາກປະຢດຈານວນໜຶ່ງ ເວົ້າລວມແຫຼງທຶນທັງອອນນອຍ ທັງ ຂາດເຂີນ ກະແຈກກະຈາຍທີ່ສດ.     - ດານການນາໃຊທຶນ ກໍແມນຮັບໃຊນະໂຍບາຍດັດສາງ ແລະ ກໍສາງສັງຄົມນິຍົມເຊັນ: ໃຫໂຮງຈັກ, ໂຮງງານ, ນິຄົມກະເສດຂອງລັດ ກຢມ. ນອກຈາກນັ້ນກໍແມນໃຫຮານຄາຂອງລັດ, ລວມໝກຢມເຊັນ: ສະຫະກອນຊື້ຂາຍ, ສະຫະກອນກະເສດ, ສວນເສດຖະກິດ ເອກະເທດ, ເອກະຊົນ ແມນບໍໄດໃຫກຢມ ຫຼື ໃຫກໍແມນຈາກັດທີ່ສດ. ການໃຫກຢມກໍບໍມີການໄລລຽງ ຫລື ໄລລຽງກໍແມນແບບ ເກື້ອກນ. ໄດກາໄລເທົາໃດມອບໃຫສນກາງ, ຫຼຸບທຶນແມນໃຫສນກາງຖົມຂມໃຫ. ການປະຕິບັດນະໂຍບາຍດັງກາວໄດແກຍາວມາເຖິງປ 1986 - 1987 ຈຶ່ງຄອຍໆ ມີການຫັນປຽນ.
9. ໄລຍະການປະຕບິດັຕາມນະໂຍບາຍທາງດານເສດຖະກດິໃໝ ທມີ່ກີານໄລລຽງແບບທລະກດິ ຕາມທດິສງັຄມົນຍິມົ (1988 - 2003)        ປະຕິບັດຕາມເນື້ອໃນຈິດໃຈ ມະຕິກອງປະຊຸມໃຫຍຂອງພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວຄັ້ງທີ IV ຊຶ່ງໄດໄຂຂຶ້ນ ໃນວັນທີ 13/11/1986 ທີ່ນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ. ໃນກອງປະຊຸມຄັ້ງນີ້ແມນດາເນີນການປຽນແປງໃໝຮອບດານ, ມີທິດນາ, ມີຫລັກການ. ໂດຍປະຕິບັດຈິດໃຈ ດັງກາວ ສະພາລັດຖະມົນຕີໄດອອກມະຕິຕົກລົງ ເລກທີ 11/ປສລ ລົງວັນທີ 12 ມີນາ 1988 ວາດວຍການຫັນເອົາລະບົບທະນາຄານໄປສ ທລະກິດຕາມທິດສັງຄົມນິຍົມ. ເພື່ອເຮັດໃຫມະຕິຕົກລົງດັງກາວ ໄດປະກົດຜົນເປນຈິງ ທະນາຄານແຫງລັດກໍໄດຫັນເອົາລະບົບທະນາຄານ ທີ່ເປນອັນໜຶ່ງອັນດຽວໃນເມື່ອກອນມາເປນທະນາຄານ 2 ຂັ້ນ ນັ້ນກໍຄື: ທະນາຄານກາງ ແລະ ທະນາຄານທລະກິດ, ທະນາຄານກາງເປນ ທະນາຄານຂອງທະນາຄານ ຫຼື ທະນາຄານແມ ເພື່ອເຮັດໜາທີ່ຄມຄອງມະຫາພາກທາງດານເສດຖະກິດເງິນຕາ ແລະ ສິນເຊື່ອ, ເວລານີ້ ທະນາຄານໄດປຽນຊື່ຈາກທະນາຄານແຫງລັດ ມາເປນທະນາຄານແຫງ ສປປ ລາວ ຊຶ່ງມີກົດໝາຍເລກທີ 05/ສພຊ ລົງວັນທີ 14 ຕລາ 1995 ຮອງຮັບ, ມີສະພາບໍລິຫານທະນາຄານແຫງ ສປປ ລາວ ເປນອົງການຄມຄອງດແລສງສດ. ນອກຈາກນັ້ນໄດປຽນຊື່ປະທານທະນາ ຄານແຫງລັດ ມາເປນ ຜວາການທະນາຄານແຫງ ສປປ ລາວ. ທະນາຄານແຫງ ສປປ ລາວ ເປນອົງການນິຕິບກຄົນ, ເປນສະມາຊິກຂອງ ລັດຖະບານ ມີຖານະທຽບເທົາກະຊວງ, ມີສານັກງານໃຫຍຕັ້ງຢນະຄອນວຽງຈັນ ເປນຜຄມຄອງກວດກາບັນດາທະນາຄານທລະກິດ ແລະ ສະຖາບັນການເງິນຢໃນ ສປປ ລາວ, ເປນຜຮັກສາຄັງສາຮອງເງິນຕາຕາງປະເທດຂອງລັດຖະບານ, ເຮັດໜາທີ່ຄມຄອງການພິມຈາໜາຍ ເງິນຕາຕາມການມອບໝາຍ ແລະ ອະນຍາດຂອງລັດຖະບານ, ເຮັດການຊາລະສະສາງລະຫວາງທະນາຄານ, ລາຍງານສະພາບເສດຖະກິດ ໃຫແກລັດຖະບານເປນປກກະຕິ ເປນຕົວແທນໃຫລັດຖະບານໃນກອງເງິນທຶນສາກົນ ແລະ ເຮັດໜາທີ່ອື່ນໆ ຕາມການມອບໝາຍຂອງ ລັດຖະບານ. ຈາກນັ້ນກໍໄດຫັນເອົາບັນດາສາຂາ ແລະ ທຽບເທົາໄປສທລະກິດ ຈາກ 19 ແຫງໃນເມື່ອກອນໃຫຍັງເຫຼືອພຽງ 7 ແຫງຄືື: ຫັນເອົາທະນາຄານກາແພງ (I) ເປນທະນາຄານນະຄອນຫຼວງ ບໍມີສາຂາ, ຫັນເອົາທະນາຄານກາແພງ (II) ເປນທະນາຄານເສດຖາທິລາດ ມີສາຂາຢບໍລິຄາໄຊ ແລະ ແຂວງວຽງຈັນ, ຫັນເອົາທະນາຄານການຄາຕາງປະເທດລາວໄປສທລະກິດ, ຫັນເອົາບັນດາທະນາຄານ ທີ່ຢບັນ ດາແຂວງພາກໃຕ ໃຫເປນທະນາຄານພາກໃຕເຊິ່ງມີສານັກງານໃຫຍຕັ້ງຢ ປາກເຊ ແຂວງຈາປາສັກ ມີສາຂາຢ ຈາປາສັກ, ເຊກອງ, ອັດຕະ ປ, ຫັນເອົາທະນາຄານຕັ້ງຢພາກກາງເປນທະນາຄານລາວໃໝ ຊຶ່ງມີສານັກງານໃຫຍຕັ້ງ ຢແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ມີສາຂາຕັ້ງຢ ທາແຂກ ແຂວງຄາມວນ, ຫັນເອົາທະນາຄານຢບັນດາແຂວງພາກເໜືອ ເປນທະນາຄານລານຊາງ ຊຶ່ງມີສານັກງານໃຫຍຕັ້ງຢຫລວງພະບາງ ແລະ ມີ ສາຂາຕັ້ງຢ ໄຊຍະບລີ, ບໍແກວ, ອດົມໄຊ, ຫຼວງນາທາ, ຜົ້ງສາລີ, ຈາກນັ້ນກໍຫັນເອົາບັນດາທະນາຄານຢທາງພາກຕາເວັນອອກສຽງເໜືອ ເປນທະນາຄານອາລນໃໝ ຊຶ່ງມີສານັກງານໃຫຍຕັ້ງຢໂພນສະຫວັນ ແຂວງຊຽງຂວາງ ແລະ ມີສາຂາຢ ຊາເໜືອ ແຂວງຫົວພັນ. ການຫັນ ໄປສທລະກິດໄດສາເລັດລົງໃນປ 1991 ບັນດາທະນາຄານທລະກິດເຫຼົານີ້ ແມນເຮັດໜາທີ່ຈນລະພາກ ມີໜາທີ່ບໍລິການລກຄາໂດຍກົງຕໍ ກັບການໃຫກຢມ, ການຝາກ, ການຖອນ, ການໂອນເງິນ, ການຊາລະສະສາງ, ການຄາປະກັນ ແລະ ອື່ນໆ ຢພາຍໃຕການຄມຄອງ ແລະ ກວດກາຂອງທະນາຄານແຫງ ສປປ ລາວ, ທະນາຄານທລະກິດບໍມີສະພາບໍລິຫານ ແລະ ຄະນະອານວຍກາຍເປນຜຄມຄອງດແລ. ຈາກທີ່ ເປນທະນາຄານທີ່ດາເນີນກົນໄກບໍລິຫານເກື້ອກນ ໄດກາວໄປສການໄລລຽງໃນທກດານ, ມີຖານະການເງິນເປນເອກະລາດ, ເປນເຈົ້າຕົນ ເອງ ແລະ ກໍຢໃນຊວງໄລຍະເວລານີ້ ບັນດາທະນາຄານທລະກິດຂອງລັດຫນ ສວນເອກະຊົນ, ເອກະຊົນພາຍໃນ ແລະ ຕາງປະເທດ ກໍໄດ ເກີດຂຶ້ນຢາງເປນຂະບວນເຊັນ: ທະນາຄານຮວມພັດທະນາລາວ - ໄທ, ທະນາຄານກງເທບ, ທະນາຄານກງໄທ, ທະນາຄານກະສິກອນໄທ, ທະນາຄານທະຫານໄທ, ທະນາຄານກງສີອາຍດທະຍາ, ທະນາຄານໄທພານິດ ຕໍມາຮອດປ 1993 ລັດຖະບານກໍໄດຈັດຕັ້ງທະນາຄານ ສົງເສີມກະສິກາ ຂຶ້ນເປນທະນາຄານສະເພາະຮັບໃຊການຜະລິດກະສິກາ ແລະ ຕໍມາມີທະນາຄານທລະກິດຂອງຕາງປະເທດ ຈານວນຫນຶ່ງ ສືບຕໍມາຕັ້ງສາຂາເຊັນ: ທະນາຄານພັບບຣິກ, ສະແຕນດາດແບງ, ທະນາຄານຮວມທລະກິດລາວ-ຫວຽດນາມ ກໍຖືກສາງຕັ້ງຂ້ຶນໃນປ 2000 ນັບແຕປະຕິບັດກົນໄກເສດຖະກິດໃໝມານີ້ທະນາຄານໄດຮວມມືກັບສາກົນຢາງກວາງຂວາງ. ເປນຕົ້ນກອງທຶນສາກົນ IMF,
ADB, WB ເປນຕົ້ນ. ອາດເວົ້າໄດວານັບແຕປ 1990 ເປນຕົ້ນມາ ແມນລະບົບທະນາຄານມີການຂະຫຍາຍຕົວຢາງບໍຢດຢງທາງດານ ປະລິມານ ແລະ ຄນນະພາບໄດນາໃຊເຄື່ອງມື ແລະ ອປະກອນຮັບໃຊວິຊາສະເພາະຂອງຕົນມາ ເປນກາວໆບໍວາຂົງເຂດລັດກໍຄືເອກະຊົນກໍ ໄດຮັບການປບປງໃຫດີຂຶ້ນເລື້ອຍໆ ໂດຍສະເພາະແມນ ທະນາຄານທລະກິດຂອງລັດໄດມີການລວມຕົວ ຈາກ 7 ແຫງໃນເມ່ືອກອນ ໃຫ ຍັງເຫລືອແຕ 2 ແຫງຄື: ທະນາຄານລາວໃໝຈາກັດ ແລະ ທະນາຄານລານຊາງຈາກັດ ຊຶ່ງມີສານັກງານໃຫຍຕັ້ງຢນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ ແລະ ມີສາຂາຢງຢາຍຢທົວປະເທດ. (ໃນປ 1997 - 1998) ໄດສາເລັດການປບປງດັງກາວສາມາດເວົ້າໄດວາ: ລະບົບທະນາຄານຢປະເທດ ເຮົາໄດຮັບການພັດທະນາໃຫກາວໄປຢາງບໍຢດຢງ. ຫາກຫຼຽວຄືນຫຼັງກອນໜານີ້ 35 ປ ເຫັນວາຫາງໄກກັນຫຼາຍຈາກທີ່ຝາມືເປາ ເລີ່ມຕົ້ນ ຈາກຫວຍເລິກປາດົງຕຶບໜາ, ເຄື່ອງມືຮັບໃຊປະຖົມປະຖານສດທີ່ຫຼາຫຼັງ ຊາບໍໜາຍັງຖືກສົງຄາມທາງບົກ ແລະ ທາງອາກາດທາລາຍຢາງ ທໍລະຫົດ ແລະ ປາເຖື່ອນທີ່ສດຈາກພວກປນບານຊິງເມືອງ ກາວສຄວາມສີວິໄລ ນາໄຫຼໄຟສະຫວາງ. ດາລົງຊີວິດຢພາຍໃຕ ທອງຟາແຫງ ສັນຕິພາບ ແລະ ອິດສະຫຼະພາບຮອບດານ. ບັນດາທີ່ຕັ້ງສານັກງານຂອງທະນາຄານທກແຫງໄດກາວສສະພາບປກກະຕິ ໂອໂຖງ ແລະ ທັນ ສະໄໝ, ຢູໃ ນນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ແລະ ບັນດາແຂວງຕາງໆກໍເຊັນດຽວກັນ ຖັນແຖວພະນັກງານນັບຮອຍ, ນັບພັນໄດຮັບການປບປງຍົກ ລະດັບຂຶ້ນໃນທກດານຢາງບໍຢດຢງ ທັງຢພາຍໃນ ແລະ ນອກປະເທດ. ການເຕີບໃຫຍເຂັ້ມແຂງຂອງທະນາຄານປະເທດລາວໃນເມື່ອກອນ ແລະ ທະນາຄານແຫງ ສປປ ລາວ ໃນປະຈບັນ ແມນມີຫຼາຍສາເຫດ ແລະ ຫລາຍປດໃຈຄືື: ປດໃຈພາຍໃນ ແລະ ປດໃຈພາຍນອກ ເປນຕົ້ນການ ອມຊູຊວຍເຫຼືອຈາກບັນດາປະເທດເພື່ອນມິດຢໃກ ແລະ ຢໄກ ພິເສດແມ່ນທະນາຄານແຫງລັດຫວຽດນາມ ໄດໃຫການ ອມຊູຊວຍເຫຼືອຢາງຮອບດານ ແລະ ມີປະສິດທິຜົນຕະຫລອດມາ ບໍວາໃນສະໄໝຕໍສກຊາດກໍຄື ພາຍຫລັງສັນຕິພາບກັບຕາວຄືນມາ ແລະ ໄລຍະທີ່ພວກເຮົາດາເນີນພາລະກິດປຽນແປງໃໝຢາງຮອບດານເວລາ ໃດພວກເຮົາກໍໄດຮັບການສະໜັບສະໜນຈາກທະນາຄານແຫງລັດ ຫວຽດນາມເປນພິເສດ, ປະກອບສວນຮັດແໜນຄວາມສາມັກຄີແບບພິເສດລະຫວາງສອງພັກ, ສອງລັດ ປະຊາຊົນສອງຊາດລາວ - ຫວຽດນາມ ໃຫ ແໜນແຟນ ແລະ ຍືນຍົງຄົງຕົວຕະຫລອດໄປ. ຂະແໜງການທະນາຄານຈະຂໍຈົດຈາ ແລະ ຮບນຄນຕໍການ ຊວຍເຫລືອ ອັນລາຄານັ້ນຈົນຕາບເທົາໃດໆ. ໂດຍເຫັນໄດຄນງາມຄວາມດີໃນໄລຍະຜານມາກໍຄືປະຈບັນ, ລັດຖະບານຈຶ່ງໄດອອກດາລັດຮັບຮອງເອົາ ວັນທີ 7 ຕລາ 1968 ເປນວັນສາງຕັ້ງຂະແໜງການທະນາຄານ, ເພາະວັນດັງກາວແມນວັນພິມຈາໜາຍເງິນກີບປດປອຍຂອງບັນດາກາລັງ ຮັກຊາດ ເຊິ່ງພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວເປນ ແກນນາ ແລະ ນາພາຍາດເອົາໄຊຊະນະຢາງສົມບນ, ນັບແຕໂຮມເຂົ້າກັນກັບທະນາຄານແຫງ ຊາດລາວເປນຕົ້ນ ມາແຕລະສະໄໝມີບັນດາທານຜບໍລິຫານດັງນີ້:     - 2/12/1975 - 1977 ທານ ທອງຈັນ ອບປາລະວັນ ເປນຜອານວຍການໃຫຍທະນາຄານແຫງຊາດ;     - 1978 - 1980 ທານ ໜພັນ ສິດພະໄຊ ເປນຜອານວຍການໃຫຍ;      - 1980 ທານ ຄາຜຍ ແກວບົວລະພາ ເປນຜອານວຍການໃຫຍ (3 ເດືອນ);      - 1980 - 1983 ທານ ໂຊດ ເພັດລາສີ ເປນຜອານວຍການໃຫຍ;      - 1983 - 84 - 87 ທານ ບດສະບົງ ສວັນນະວົງ ເປນປະທານທະນາຄານແຫງລັດ;     - 1987 - 1988 ທານ ໜພັນ ສິດພະໄຊ ເປນປະທານທະນາຄານແຫງລັດ;     - 1988 - 1990 ທານ ນາງ ປານີ ຢາທໍຕ ເປນປະທານທະນາຄານແຫງ ສປປ ລາວ;   - 1990 - 1992 ທານ ນາງ ປານີ ຢາທໍຕ ເປນຜວາການທະນາຄານແຫງ ສປປ ລາວ;    - 1993 - 1994 ທານ ບດສະບົງ ສວັນນະວົງ ເປນຜວາການທະນາຄານແຫງ ສປປ ລາວ;   - 1995 - 1997 ທານ ນາງ ປານີ ຢາທໍຕ ເປນຜວາການທະນາຄານແຫງ ສປປ ລາວ;    - 1997 - 1999 ທານ ເຈືອງ ສົມບນຂັນ ເປນຜວາການທະນາຄານແຫງ ສປປ ລາວ;   - 1999 - 2001 ທານ ສກັນ ມະຫາລາດ ເປນຜວາການທະນາຄານແຫງ ສປປ ລາວ;    - 2001 - 2002 ທານ ພເພັດ ຄາພນວົງ ຮັກສາການແທນຜວາການທະນາຄານແຫງ ສປປ ລາວ;
- 25 / 4 / 2002 - 21 / 2 / 2003 ທານ ຈັນສີ ໂພສີຄາ ເປນຜວາການທະນາຄານແຫງ ສປປ ລາວ;   - 21/ 2 / 2003 ເປນຕົ້ນມາແມນ ທານ ພມີ ທິບພະວອນ ເປນຜວາການທະນາຄານແຫງ ສປປ ລາວ;
• ສາງຢພາຍໃນປະເທດ     - ຝກອົບຮົມ ແລະ ສາມະນາພາຍໃນ 4,886 ຄົນ;    - ບາລງໄລຍະສັ້ນຊັ້ນຕົ້ນ 511 ຄົນ;    - ຊັ້ນກາງ 168 ຄົນ;    - ຊັ້ນສງ 07 ຄົນ;    - ປະລິນຍາຕີ 09 ຄົນ;
• ສາງຢຕາງປະເທດ     - ຝກອົບຮົມ ແລະ ສາມະນາຢຕາງປະເທດ 1,416 ຄົນ.    - ຊັ້ນກາງ 152 ຄົນ;    - ຊັ້ນສງ 25 ຄົນ;    - ເໜືອຊັ້ນສງ 120 ຄົນ;
ພວກເຮົາມີຄວາມພາກພມໃຈ ແລະ ທໍລະນົງໃຈເປນຢາງຍິ່ງຕໍກັບການເຕີບໃຫຍ, ຂະຫຍາຍຕົວຕໍກັບຜົນງານຜົນສາເລັດທີ່ຂະແໜງ ການພວກເຮົາຍາດມາໄດຖືອັນນັ້ນແມນສິ່ງກາລະບຊາ ແລະ ອາມະຕະຕະຫລອດໄປ ແຕຄວາມພາກພມໃຈ ແລະ ທໍລະນົງໃຈດັງກາວມັນ ບໍໄດຢດຢພຽງເທົານີ້, ມັນຈະຕອງໄດສືບຕໍກາວໄປທາງໜາເລື້ອຍໆ ເພື່ອຄວາມສີວິໄລ ແລະ ຄວາມຮັງມີເຂັ້ມແຂງຂອງປະເທດຊາດ. ນາ ປະເທດເຮົາໃຫຫລດພົ້ນອອກຈາກຄວາມດອຍພັດທະນານັ້ນ ມັນຮຽກຮອງໃຫຂະແໜງການທະນາຄານເຮົາຕອງໄດປບປງຕົນເອງໃຫ ເຂັ້ມແຂງໃນທກດານ ເປນຕົ້ນແມນດານທຶນຮອນ, ດານວິຊາການ, ດານຊັບພະຍາກອນມະນດ, ການປະກອບອປະກອນພາຫະນະ ເຕັກນິກຕາງໆໃຫຄົບຖວນບໍລິບນ ແລະ ທັນສະໄໝຄືກັບນາໆຊາດທີ່ເພິ່ນກາລັງກາວໄປສຍກສະໄໝແຫງຄວາມເຂັ້ມແຂງ ແລະ ທັນສະ  ໄໝ ແນໃສບັນລແຜນຍດທະສາດທາງດານເງິນຕາ ແລະ ສິນເຊື່ອແຕນີ້ຫາ ປ 2020 - 2010 - 2005 ທີ່ທະນາຄານແຫງ ສປປ ລາວ ໄດ ວາງໄວ. ຫັນທະນາຄານໄປສຄວາມທັນສະໄໝແຕລະກາວ. ສາມາດເປນແກນນາ, ເປນເຈົ້າພາທາງຂອງລະບົບທະນາຄານ ຢປະເທດເຮົາ ສາມາດແກງແຍງແຂງຂັນກັບທະນາຄານຢພາຍໃນ ແລະ ຂອງຕາງປະເທດ, ເຮັດໃຫທະນາຄານເຮົາຍັບເຂົ້າໃກກັບມາດຖານສາກົນເທື່ອລະ ກາວ. ຢາກເຮັດໄດແນວນັ້ນມັນຮຽກຮອງ ໃຫພະນັກງານສະມາຊິກພັກທົວຂະແໜງການທະນາຄານ ຈົງໄດເສີມຂະຫຍາຍມນເຊື້ອ ແລະ ຜົນງານທີ່ຕົນຍາດມາໄດໃນໄລຍະຜານມານັ້ນຢາງບໍຢດຢງ, ພອມກັນຕັດສິນໃຈເປນນາໜຶ່ງໃຈດຽວ ເຊີດຊູຈິດໃຈຮັກຊາດເປນເຈົ້າຕົນ ສາງຄວາມເຂັ້ມແຂງດວຍຕົນເອງ, ເດັດດຽວຜານຜາອປະສັກຕາງໆ ນາໆ ເພື່ອພາຂະແໜງການທະນາຄານກາວຂືຶ້ນໄປເລື້ອຍໆຕາມຄວາມ ຮຽກຮອງຕອງການຂອງປະເທດຊາດ ແລະ ຍກສະໄໝ.
ອັກສອນມອນ ພັດທະນາມາຈາກອັກສອນພາໝີ ຜ່ານທາງອັກສອນປັນລະວະ ແລະເປັນແມ່ແບບຂອງອັກສອນອື່ນ ເຊັ່ນ ອັກສອນພະມ່າ ອັກສອນໄທ ອັກສອນລາວ ອັກສອນລ້ານນາ ອັກສອນໄທລື້ ອັກສອນທໍາທີ່ໃຊ້ຂຽນຄັມພີໃນລ້ານນາແລະລ້ານຊ້າງ
ອັກສອນພະມ່າ ບໍ່ສາມາດໃຊ້ແທນ ອັກສອນມອນໄດ້ ແຕ່ອັກສອນມອນນັ້ນ ສາມາດໃຊ້ແທນ ອັກສອນພະມ່າໄດ້
ອັກສອນລາວ (ຄຳເຄົ້າ: ອັກສຣລາວ) ເປັນຊື່ອັກສອນທີ່ຣັຖບາລລາວຮັບຮອງໃຫ້ໃຊ້ຂຽນພາສາລາວ ເຊິ່ງໃຊ້ເປັນພາສາຣັຖກາຣໃນປັຈຈຸບັນ
​ອັກສອນລາວມີພັດທະນາກາຣມາຈາກ​ອັກສອນລາວເດີມ ເຊິ່ງເຣີ່ມພັດທະນາຂຶ້ນໃນສມັຍຣາຊວົງສ໌ລ້ານຊ້າງເມື່ອປະມານ ​ຄ.ສ.​ 1357 ໂດຍໄດ້ຮັບອິດທິພົລຈາກອັກສອນໄທຍບູຮານ​ທີ່ມາຈາກອັກສອນຂເມຣອີກຕໍ່ນຶ່ງ.
ເອິ້ນຊື່ໂຕໄທກໍ່ຍ້ອນວ່າໄດ້ນຳໃຊ້ກັບໄທບ້ານໄທເມືອງແລະເປັນໂຕອັກສອນທີ່ນຳໃຊ້ກັນມາເຖິງປັດຈຸບັນແລະຂຽນຕາມສຽງແລະແມ່ສະກົດຕາມຕົວ ແຕ່ພາຍລຸ້ນໄດ້ນຳໂຕເຟື້ອງ ໂຕຫ້ອຍ ໂຕຍໍ່ ໂຕສະກົດຈາກໂຕທຳເຂົ້ານຳໃຊ້ເພື່ອຂຽນໄດ້ໄວກວ່າເກ່າແມ່ນວ່າ ເບຽ(ເບຍ) ຂຽ(ຂ້ອຍ)
ຖືໄດ້ວ່າໂຕທຳເປັນອັກສອນທີ່ມີການນຳໃຊ້ຍາກແລະຈຳກັດແຕ່ຜູ້ທີ່ມີຄວາມຮູ້ໃນລະດັບສູງແລະຮ້ອງຊື່ວ່າໂຕທຳກໍ່ຍ້ອນວ່າໃຊ້ກັບທັມມະຫລືສາສະຫນາແລະພາສາປາລີສັນສະກິດ ໃນແຕ່ກ່ອນກີ້ໂຕທຳນີ້ສາມາດໃຊ້ບອກຫລືສື່ສານກັນໄດ້ໃນສິບສອງພັນນາ ລ້ານນາ ລ້ານຊ້າງ ຊຽງຕຸງ ໂດຍບໍ່ໄດ້ຂຽນຕ່າງກັນແຕ່ບໍ່ຄືກັນສະເພາະ ຫາງ ຫັວຂອງຕັວອັກສອນ
ອັກສອນລາວມີພະຍັນຊະນະດ່ຽວ 27 ໂຕ ແລະ ພະຍັນຊະນະຜະສົມ 6 ໂຕ
ອັກສອນລາວທີ່ຄວນໃຊ້ຄືນ.
ອັກສອນລາວຍັງມີພະຍັນຊະນະອີກ 14 ໂຕທີ່ໃຊ້ໃນການຂຽນພາສາປາລີ ແລະ ຮຽກຮ້ອງຕ້ອງກາຣໃຫ້ໃຊ້ຂຽນພາສາທາງຣັຖກາຣໃນປັຈຈຸບັນ
ອັກສອນລາວມີສະຫຼະດ່ຽວ 18 ໂຕ ສະຫຼະຜະສົມ 6 ໂຕ ແລະ ສະຫຼະພິເສດ 4 ໂຕ
- ່່(ໄມ້ເອກ), - ້້້້(ໄມ້ໂທ), - ໊໊໊໊(ໄມ້ຕີ), - ໋ (ໄມ້ຈັດຕະວາ)
ອັກສອນໄທແມ່ນອັກສອນທີ່ໃຊ້ຂຽນພາສາໄທ, ພາສາໄທໃຕ້ ແລະພາສາກຸ່ມນ້ອຍອື່ນໆ ໃນປະເທດໄທ. ມີພະຍັນຊະນະ 44 ຮູບ ສະຫຼະ 21 ຮູບ ວັນນະຍຸດ 4 ຮູບ ແລະເຄື່ອງໝາຍອື່ນໆ ອີກຈຳນວນໜຶ່ງ. ພະຍັນຊະນະໄທຈະລຽນໂຕໄປຕາມແນວນອນ ແຕ່ຊ້າຍຫາຂວາ. ສ່ວນສະຫຼະຈະຢູ່ໜ້າ ເທິງ ລຸ່ມ ແລະຫຼັງພະຍັນຊະນະປະກອບຄຳແລ້ວແຕ່ຊະນິດຂອງສະຫຼະ ມີລັກສະນະຄ້າຍຄືອັກສອນລາວ ຊາວໄທມີການດັດແປ່ງຮັບເອົາບາງອັກສອນ ບາງຄຳສັບ ຈາກພາສາລາວ
ອັກສອນໄທມີພະຍັນຊະນະດ່ຽວ 44 ຮູບ ແລະ ພະຍັນຊະນະຜະສົມ 8 ໂຕ
ອັກສອນໄທມີສະຫຼະ 24 ໂຕ ແລະ ສະຫຼະພິເສດ 8 ໂຕ
ການຜັນສຽງວັນນະຍຸດ.
ພາສາໄທມີວັນນະຍຸດ 5 ສຽງຄື: ສຽງສາມັນ (Mid tone), ສຽງເອກ (Low tone), ສຽງໂທ (Falling tone), ສຽງຕຣີ (High tone), ສຽງຈັຕວາ (Rising tone).
ຕົວສະກົດແບ່ງອອກເປັນ 2 ຢ່າງ: ຕົວສະກົດເປັນ ແລະ ຕົວສະກົດຕາຍ.
ແມ່ນກຸ່ມຊາດພັນໃນຕະກູນໄທ-ໄຕ​​​​​​​ ອັນເປັນກຸ່ມຊາດພັນສ່ຳໃຫຍ່ອັນດັບສອງຂອງພະມ້າ. ສ່ວນຫຼາຍຢູ່ກິນໃນລັດໄທໃຫຍ່ ປະເທດພະມ້າແລະບາງສ່ວນອາໄສຢູ່ບໍລິເວນດອຍໄຕແລງ ຊາຍແດນປະເທດໄທ-ປະເທດພະມ້າ. ຄົນໄທໃຫຍ່ໃນປະເທດພະມ້າມີປະມານ 3 ຫຼື 4 ລ້ານຄົນ ແຕ່ມີໄທໃຫຍ່ຫຼາຍແສນຄົນຜູ້ໄດ້ອົບພະຍົບເຂົ້າສູ່ປະເທດໄທເພື່ອໜີບັນຫາທາງການເມືອງແລະການຫາວຽກ. ຕາມພາສາຂອງເຂົາເຈົ້າເອງຈະເອີ້ນໂຕເອງ ໄຕ໊ ຫຼື ໄຕ (ຕາມສຳນຽງລາວ) ພີ່ນ້ອງໄຕໃນພະມ້າມີຫຼາຍກຸ່ມ ເຊັ່ນ ໄຕຂືນ ໄຕແລງ ໄຕຄຳຕີ ໄຕລື້ ແລະ ໄຕເມົາ. ແຕ່ກຸ່ມໃຫຍ່ກວ່າໝູ່ແມ່ນ ໄຕໂຫຼງ ໄຕ = ໄທ ແລະ ໂຫຼງ (ຫຼວງ) = ໃຫຍ່ ອັນຄົນລາວເອີ້ນ ໄທໃຫຍ່. ເພາະສະນັ້ນຈະເຫັນໄດ້ວ່າພາສາໄທໃຫຍ່ ແລະພາສາລາວຄ້າຍຄືກັນແດ່ແຕ່ບໍ່ຄື​ກັນ. ນອກຈາກນີ້ຍັງມີຄຳຮຽກໄທໃຫຍ່ອີກຢ່າງວ່າ ງ້ຽວ ແຕ່ເປັນຄຳທີ່ບໍ່ສຸພາບໃນການເອີ່ນເຖິງຊາວໄທໃຫຍ່.
ຊາວໄທໃຫຍ່ຖືວັນທີ່ 7 ກຸມພາເປັນວັນຊາດ ນະຄອນຫຼວງຂອງລັດສານຄື ຕອງຍີ ມີປະຊາກອນປະມານ 150,000 ຄົນ ສ່ວນເມືອງສຳຄັນອື່ນໆ ໄດ້ແກ່ ສີປໍ້ ລ່າສ້ຽວ ຊຽງຕຸງ ແລະທ່າຂີ້ເຫຼັກ
ພະເຈົ້າບຸເຣງນອງ (ອັງກິດ: Bayinnaung) ກະສັດພະມ້າພະອົງທີ 3 ໃນຣາຊະວົງຕອງອູ ອາດເອີ້ນໄດ້ວ່າ ເປັນກະສັດພະມ້າອົງທີ່ຄົນລາວແລະໄທ ຫຼືຊາວຕ່າງຊາດ ຮູ້ຈັກດີທີ່ສຸດກໍວ່າໄດ້ ຍ້ອນກຽດຕິປະຫວັດອັນເລື່ອງລືຂອງພະອົງ ຈຶ່ງມີສາຍາວ່າ "ພະເຈົ້າຊະນະສິບທິດ" ອີກທັງໃນປະເທດໄທຍັງມີວັນນະຄະດີປະເພດ ນິຍາຍປອມພົງສາວະດານຊື່ດັງທີ່ມີພະອົງເປັນໂຕເອກຂອງເລື່ອງ ແມ່ນ "ຜູ້ຊະນະສິບທິດ" ເຊິ່ງມີການນຳໄປສ້າງເປັນລະຄອນ ຮູບເງົາໃນພາຍຫຼັງຫຼາຍຕໍ່ຫຼາຍຄັ້ງ.
ພະເຈົ້າບຸເຣງນອງ ປະສູດເມື່ອວັນພຸດ ຂຶ້ນ 12 ຄ່ຳ ເດືອນກຸມພາ ຄ.ສ. 1516 ກ່ອນພະເຈົ້າຕະເບັງຊະເວຕີ້ພຽງ 1 ເດືອນ. ຕາມຄວາມເຊື່ອຂອງຄົນທົ່ວໄປ ເຊື່ອກັນວ່າພະນາມດັ້ງເດີມຂອງພະອົງແມ່ນ "ຈະເດັດ" (ຕາມນິຍາຍຜູ້ຊະນະສິບທິດຂອງໄທ) ແຕ່ຕາມຫຼັກຖານທາງປະຫວັດສາດ ພະນາມດັ້ງເດີມຂອງພະອົງອາດອອກສຽງວ່າ "ຈະເຕັດ" ໂດຍອາດແປວ່າ "ເຈົ້າປວກໄຕ່" (ໝາຍເຖິງ ປວກ ເຕັດ ໝາຍເຖິງ ໄຕ່ ຫຼື ປ່າຍປີນ) ແລະມີອີກໜຶ່ງຫຼັກຖານທີ່ລະບຸວ່າ ພະນາມດັ້ງເດີມແມ່ນ "ເຊັງເຢທຸດ" ເຊິ່ງແປໄດ້ວ່າ "ເຈົ້າຍອດຜູ້ກ້າ" (ເຊັງ ເປັນຄຳທີ່ເອີ້ນໜ້າຊື່ບຸກຄົນສຳຄັນ ເຢ ໝາຍຄວາມວ່າ ກ້າຫານ ແລະ ທຸດ ອາດແປໄດ້ຫຼາກຫຼາຍ ແຕ່ໃນບໍລິບົດນີ້ຄວນແປວ່າ ຍອດ).
ພະເຈົ້າບຸເຣງນອງ ນັບວ່າເປັນກະສັດພະມ້າທີ່ທາງພະມ້າຖືວ່າ ເປ້ນກະສັດຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ຜູ້ 1 ໃນ 3 ພະອົງ ເນື່ອງຈາກເຫດທີ່ວ່າພະອົງເປັນກະສັດນັກຮົບທີ່ປາກົດພະກຽດຕິເລື່ອງລື ໂດຍໃນຍຸກສະໄໝຂອງພະອົງ ອານາຈັກຕອງອູ ມີຄວາມເຂັ້ມແຂງແລະກວ້າງໃຫຍ່ໄພສານຢ່າງທີ່ສຸດໃນປະຫວັດສາດ ໂດຍຄອບຄຸມອານາເຂດຕັ້ງແຕ່ລຸ່ມນ້ຳອິຣະວະດີຮອດລຸ່ມແມ່ນ້ຳຂອງ ມີປະເທສະຣາດຕ່າງໆ ຫຼວງຫຼາຍໃນພູມພາກອາຊີອາຄະເນ ແມ່ນ ຫົງສາວະດີ (ມອນ), ລ້ານຊ້າງ (ລາວ), ໄທໃຫຍ່, ຂະເໝນ, ຫວຽດນາມ, ອະຍຸດທະຍາ (ສະຫຍາມ), ຊຽງໃໝ່ (ລ້ານນາ) ເປັນຕົ້ນ.
ຕຳລາຂັ້ນສອງ ແມ່ນ ຕຳລາພະຫຸພົດ ທີ່ມີຮູບຮ່າງເປັນປາຣາໂບນformula_1, ເມື່ອ formula_1. ຖ້າ ຕຳລາຂັ້ນສອງມີຄ່າເທົ່າສູນ ກໍ່ຈະສາມາດເອີ້ນວ່າ ສົມຜົນຂັ້ນສອງ.
ເສັ້ນສະແດງ.
formula_1formula_1
formula_1 formula_1
ບໍ່ວ່າຈະແມ່ນຮູບຮ່າງໃດ ເສັ້ນສະແດງ ຂອງ ຕຳລາຂັ້ນສອງ ຈະເປັນຮູບປາຣາໂບນ ດັ່ງຂ້າງເທິງ.
ພາສາລາແຕັງ ("lingua Latīna", ແມ່ນ ພາສາອິຕາລີໜຶ່ງ ທີ່ໃຊ້ ຢູ່ ລາຕີອຸມ ແລະ ໂລມັງບູຮານ. ຫຼັງຈາກ ຈັກກະພົບໂລມັງເຊື່ອມອຳນາດ ພາສາລາແຕັງ ຢູ່ລອດ ໂດຍກາຍເປັນ ພາສາຂອງຊົນຊັ້ນປັນຍາຊົນ ຢູ່ ເອີລົບຕາເວັນຕົກ. ພາສາລາແຕັງ ຍັງເປັນພາສາທາງການ ຂອງ ນະຄອນລັດວາຕີກັງອີກນຳ.
a>, ແຕ່ ສັດຕະວັດ ທີ 6 ກ່ອນຄິດຕະສັກກະຫຼາດ ແມ່ນ ໂຕໜັງສືໂຣມັນເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດ ທີ່ໄດ້ຄົ້ນພົບ.
ອົງການໄປສະນີ ແລະ ໂທລະຄົມມະນາຄົມ ແຫ່ງຊາດ,ໄດ້ຮັບການສ້າງຕັ້ງຂື້ນໃນທ້າຍປີ 2007 ຕາມດຳລັດເລກທີ່ 375/ສນຍ ລົງວັນທີ່ 20 ຕຸລາ 2007 ທາມກາງການຂະຫຍາຍຕົວຂອງເຕັກໂນໂລຊີຂໍ້ມູນຂ່າວສານ
4.ກົມໂທລະຄົມມະນາຄົມ ແລະ ອິນເຕີແນັດ
ອົງການໄປສະນີ ແລະ ໂທລະຄົມມະນາຄົມແຫ່ງຊາດ,ເອີ້ນຫຍໍ້ວ່າ: ອປທ ຫລື ພາສາອັງກິດວ່າ: NAPT(National Authority of Posts and Telecommunications).
[http://www.napt.gov.la ອປທ] ມີຫນ້າທີ່,ດັ່ງນີ້: ຄຸ້ມຄອງມະຫາພາກທາງດ້ານ ການໄປສະນີ, ການໂທລະຄົມມະນາຄົມ ແລະ ອິນເຕີແນັດ ໃນຂອບເຂດທົ່ວປະເທດ
ໃນ ເສດຖະສາດ, ຕຳລາຂັ້ນສາມ ແມ່ນ ຕຳລາເສດຖະສາດ ໃນ ຮູບຮ່າງ
ໂດຍທີ່ "a" ຕ່າງສູນ. ເວົ້າງ່າຍໆ ມັນແມ່ນ ຕຳລາພະຫຸພົດ ທີ່ມີກຳລັງ ເທົ່າສາມ. ຜົນຕຳລາ ຂອງ ຕຳລາຂັ້ນສາມ ຈະເປັນ ຕຳລາຂັ້ນສອງ. ສັງຄະນິດ ຂອງ ມັນຈະກາຍເປັນ ຕຳລາຂັ້ນສີ່.
ຖ້າໃຫ້ "a" = 0 ມັນກໍຈະກາຍເປັນ ສົມຜົນຂັ້ນສອງ. ຖ້າ "a" = "b" = 0 ມັນຈະກາຍເປັນ ສົມຜົນເສັ້ນຊື່.
ໂດຍປົກກະຕິ, ສຳປະສິດ "a", "b","c", "d" ຈະເປັນ ຈຳນວນຈິງ.
ໃນ ເສດຖະສານ, ຕຳລາຂັ້ນສີ່ ແມ່ນ ຕຳລາຄະນິດສາດ ໃນ ຮູບຮ່າງ
ໂດຍທີ່ "a" ຕ່າງສູນ ຫລື ແມ່ນ ຕຳລາພະຫຸພົດກຳລັງສີ່. ຕຳລາດັ່ງກ່າວ ບາງເທື່ອກໍ່ເອີ້ນວ່າ ສອງຕຳລາຂັ້ນສອງ ໃນ ຮູບຮ່າງ
ຜົນຕຳລາ ຂອງ ຕຳລາຂັ້ນສີ່ ແມ່ນ ຕຳລາຂັ້ນສາມ.
ເນື່ອງຈາກ ຕຳລາຂັ້ນສີ່ ແມ່ນ ມີກຳລັງເປັນຈຳນວນຄູ່, ຂອບເຂດ ຂອງ ຕຳລາຈະເທົ່າກັນ ໃນ ກໍລະນີ ໂຕປ່ຽນ ກ້າວຫາ ອະສົງໄຂບວກແລະລົບ. ຖ້າ "a" ແມ່ນ ຈຳນວນບວກ, ຕຳລາຈະກ້າວຫາ ອະສົງໄຂ ຢູ່ທັງສອງເບື້ອງ ແລະ ມີຄ່າຕຳສຸດ. ໃນລັກສະນະດຽວກັນ, ຖ້າ "a" ແມ່ນ ຈຳນວນລົບ, ຕຳລາຈະຫລຸດລົງ ຫາ ອະສົງໄຂລົບ ທັງສອງເບື້ອງ ແລະ ໂດຍ ທີ່ຕຳລາ ຈະມີຄ່າສູງສຸດ.
ສົມຜົນຂັ້ນສີ່ ແມ່ນ ສົມຜົນພະຫຸພົດສູງສຸດ ທີ່ ສາມາດແກ້ ບໍ່ວ່າສຳປະສິດຈະມີຄ່າໃດໄດ້.
ວິທີແກ້ແບບເຟຣາຣີ.
ຖ້າ formula_1 then
ແມ່ນກົມວິຊາການນຶ່ງ ທີ່ເຮັດໜ້າທີ່ເປັນເສນາທິການໃຫ້ແກ່ ອປທ, ຊື່ງມີໜ້າທີ່ໃນການຄຸ້ມຄອງລັດ ທາງດ້ານ ການໂທລະຄົມມະນາຄົມ, ການອິນເຕີແນັດ ແລະ ວຽກງານເຕັກໂນໂລຊີຂ່າວສານ ພາຍໃນປະເທດ
ແລະ ຕໍ່ກັບອົງການຈັດຕັ້ງສາກົນຕ່າງໆ, ເຊັ່ນ: ສະຫະພາບໂທລະຄົມມະນາຄົມ ແລະ ອົງການໂທລະຄົມມະນາຄົມພາກພື້ນອາຊີ ແລະ
ສະຫະພາບໂທລະຄົມມະນາຄົມ ແມ່ນອົງການຈັດຕັ້ງສາກົນນຶ່ງທີ່ນອນຢູ່ໃນອົງການສະຫະປະຊາຊົນ ໂດຍມີຊື່ເປັນພາສາອັງກິດວ່າ: International Telecommunication Union(ITU),ມີທີ່ຕັ້ງຂອງສຳນັກງານໃຫ່ຍຢູ່ທີ່ນະຄອນຫລວງ ເຈເນວາ ປະເທດ ສະວິດເຊີແລນ.
ITU ເຮັດໜ້າທີ່ເປັນຜູ້ກຳນົດມາດຕະຖານທາງດ້ານໂທລະຄົມມະນາຄົມ, ຊື່ງໄດ້ແບ່ງອອກເປັນສອງພາກສ່ວນໃຫ່ຍຄື: ITU-T ແລະ ITU-R
ຕະຫລາດຫລັກຊັບ (Stock Exchange) ຫລື ຕະຫລາດຫຸ້ນ ແມ່ນສະຖານທີ່ສໍາຫລັບຊື້ຂາຍແລກປ່ຽນ ຫຸ້ນ ແລະ ພັນທະບັດ ຂອງບໍລິສັດມະຫາຊົນຈໍາກັດ.
ຕະຫລາດຫລັກຊັບແຫ່ງປະເທດລາວ ແມ່ນຕະຫລາດຫລັກຊັບ ທີ່ຂື້ນກັບ ທະນາຄານແຫ່ງຊາດລາວ ແລະ ໃດ້ຮັບການຊ່ອຍເຫລືອຈາກ ຕະຫລາດຫລັກຊັບແຫ່ງປະເທດເກົາຫລີໄຕ້ ໂດຍທີ່ທະນາຄານແຫ່ງຊາດລາວຈະຖືຫຸ້ນສ່ວນ 51% ແລະ ຕະຫລາດຫລັກຊັບແຫ່ງປະເທດເກົາຫລີໄຕ້ຈະຖືຫຸ້ນສ່ວນ 49%. ນອກນັ້ນ ຕະຫລາດຫລັກຊັບແຫ່ງປະເທດໄທ ຈະໃຫ້ການຮ່ວມມືໃນການຝຶກອົບຮົມພະລາກອນ ສະບາຍດີ
ເສັ້ນທາງລົດໄຟລາວ-ໄທ (Thai-Lao Railway) ແມ່ນເສັ້ນທາງລົດໄຟທີ່ເຊື່ອມຕໍ່ລະຫວ່າງ ຈັງຫວັດຫນອງຄາຍ ປະເທດໄທ ແລະ ນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ ປະເທດລາວ.
ເສັ້ນທາງລົດໄຟລາວ-ໄທ ແມ່ນເລີ່ມຈາກ ສະຖານນີຫນອງຄາຍ ຂ້າມແມ່ນໍ້າຂອງທີ່ເປັນເສັ້ນຊາຍແດນລາວ-ໄທ ໂດຍຜ່ານຂົວມິດຕະພາບລາວ-ໄທ ແລະ ເຂົ້າຫາ ສະຖານນີທ່ານາແລ້ງ ເຊິ່ງມີຄວາມຍາວ 3,5 ກິໂລແມັດ, ແລະ ມີແຜນການຂະຫຍາຍຕື່ມ ເຂົ້າຫາໃຈກາງນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ.
ໂຄງການສ້າງເສັ້ນທາງລົດໄຟລາວ-ໄທ ແມ່ນມີການວາງແຜນສ້າງແຕ່ປີ 1994 ຫລັງຈາກຂົວມິດຕະພາບລາວ-ໄທສ້າງສໍາເລັດ. ແຕ່ເນື່ອງຈາກ ວິກິດການທາງເສດຖະກິດ ໃນປີ 1997 ໂຄງການດັ່ງກ່າວໃນເຂດປະເທດລາວ ຈິງຖືກລະງັບ ແລະ ຖືກເລີ່ມຄືນ ໃນເດືອນຕຸລາ ປີ 2006 ແລະ ສ້າງສໍາເລັດ ໃນເດືອນເມສາ ປີ 2008. ງົບປະມານຂອງໂຄງການສ້າງເສັ້ນທາງລົດໄຟລາວ-ໄທ ແມ່ນການປ່ອຍງິນກູ້ຍືມດອກເບ້ຍຕໍ່າ ແລະ ການຊ່ວຍເຫລືອລ້າມູນຄ່າ 197 ລ້ານໄທບາດ ຈາກລັດຖະບານໄທ.
ຫລັງຈາກຕ້ອງລໍຖ້າຍາວເຖິງ 15 ປີ, ພິທີເປີດໃຊ້ເສັ້ນທາງລົດໄຟລາວ-ໄທ ໃດ້ຖືກຈັດພິທີ ໃນວັນທີ 5 ມີນາ ປີ 2009 ໂດຍການເຂົ້າຮ່ວມຂອງ ເຈົ້າຟ້າ ມະຫາຈັກກຣີ ສີຣິນທອນ ເຈົ້າຍິງ​ແຫ່ງລາຊະອະນາ​ຈັກ​ໄທ, ທ່ານ ອະພິສິດ ເວດຊາຊີວະ ນາຍຍົກລັດຖະມົນຕີໄທ, ທ່ານ ບຸນຍັງ ວໍລະຈິດ ຮອງປະທ່ານປະເທດລາວ ແລະ ປະຊາຊົນທັງສອງປະເທດ. ຄາດວ່າຈະໃຫ້ບໍລິການຕໍ່ປະຊາຊົນທົ່ວໄປຢ່າງສົມບູນ ໃນເດືອນ ເມສາ ປີ 2009 ໂດຍມີລົດໄຟໄປກັບສອງຖ້ຽວຕໍ່ມື້.
ແອຣ໌ເອເຊຍ (AirAsia) ແມ່ນສາຍການບິນແບບລາຄາປະຢັດ ທີ່ມີສູນການບິນໃຫຍ່ຢູ່ເມືອງຫລວງກົວລາລໍາເປີ ປະເທດມາເລເຊຍ.
ສາຍການບິນແອຣ໌ເອເຊຍ ໄດ້ເລີ່ມບິນລະຫວ່າງ ສະຫມາມບິນສາກົນກົວລາລໍາເປີ ປະເທດມາເລເຊຍ ແລະ ສະຫມາມບິນສາກົນວັດໄຕ ປະເທດລາວ ໃນວັນທີ 1 ທັນວາ ປີ 2007, ແລະ ເລີ່ມໃຫ້ບໍລິການບິນແບບລາຍວັນໄປກັບຫນຶ່ງຖ້ຽວຕໍ່ມື້ ໃນເດືອນ ພຶດສະພາ ປີ 2008.
ພົນເອກຍິງ ພົນເຮືອເອກຍິງ ພົນອາກາດເອກຍິງ ສາດສະດາຈານ ສົມເດັດພະເຈົ້າພີ່ນາງເທີ ເຈົ້າຟ້າກັນລະຍານິວັດທະນາ ກົມມະຫຼວງນະຣາທິວາດລາດຊະນະຄະຣິນ (พลเอกหญิง พลเรือเอกหญิง พลอากาศเอกหญิง ศาสตราจารย์ สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์) ("ປະສູດ": 6 ພຶດສະພາ 1923 ນະ ກຸງລອນດອນ ອັງກິດ ສະຫະລາດຊະອານາຈັກ "ສິ້ນພະຊົນ": 2 ມັງກອນ 2008 ເວລາ 02.54 ໂມງ. ນະ ໂຮງພະຢາບານສິຣິຣາດ ບາງກອກ ສິຣິພະຊົນມາຍຸ 84 ພັນສາ) ຊົງເປັນພະລາຊະທິດາພະອົງໃຫຍ່ ໃນ ສົມເດັດພະມະຫິຕະລາທິເບດ ອະດຸນລະຍະເດດວິກົມ ພະບໍຣົມລາຊະນົກ (ສົມເດັດພະເຈົ້າບໍຣົມມະວົງເທີ ເຈົ້າຟ້າມະຫິດົນອະດຸນຍະເດດ ພະລາຊະໂອລົດໃນ ພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ແລະ ສົມເດັດພະສີສະວະຣິນທິຣາບໍຣົມລາຊະເທວີ ພະພັນວັດສາໄອຍິກາເຈົ້າ) ແລະ ສົມເດັດພະສີນະຄະຣິນທບໍຣົມລາຊະຊົນນະນີ (ໝ່ອມສັງວານ ມະຫິດົນ ນະ ອະຍຸດທະຍາ) ແລະ ຊົງເປັນເອື້ອຍໃນພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະເມນມະຫາອານັນທະມະຫິດົນ ພະອັດມະຣາມາທິບໍດິນ ແລະ ພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດ ໂດຍພະຊົນມາຍຸຂອງພະອົງຈຶງນັບເປັນພະກຸນເຊດໃນພະບໍຣົມລາຊະຈັກກີວົງ
ສົມເດັດພະເຈົ້າພີ່ນາງເທີ ເຈົ້າຟ້າກັນລະຍານິວັດທະນາ ກົມມະຫຼວງນະຣາທິວາດລາດຊະນະຄະຣິນ ໄດ້ຊົງບຳເພັນພະກໍລະນີຍະກິດຫຼວງຫຼາຍແກ່ປະເທດໄທ ເພື່ອ ແບ່ງເບົາພະລາຊະພາລະ ຂອງ ພະບາດສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວ ແລະ ສົມເດັດພະສີນະຄະຣິນທະຣາບໍຣົມມະຫາລາຊິນີ ມີໂຄງການໃນພະອຸປະຖຳຫຼາຍຮ້ອຍໂຄງການ ທັງດ້ານ ການສຶກສາ ການສັງຄົມສົງເຄາະ ການແພດ ແລະ ການສາທາລະນະສຸກ ການຕ່າງປະເທດ ການສາດສະໜາ ແລະອື່ນໆ ທັງນີ້ພະອົງຊົງມີພະປີຊາສາມາດດ້ານການຂຽນ ດ້ານການກິລາ ແລະ ດ້ານການຖ່າຍຮູບ
ພະອົງຊົງມີພະອາການຜິດປົກກະຕິກ່ຽວກັບທ້ອງ ແລະໄດ້ເຂົ້າປະທັບຮັກສາພະອາການປະຊວນ ນະ ອາຄານສະເຫຼີມພະກຽດ ໂຮງພະຍາບານສິຣິຣາດ ຈົນກະທັ່ງເມື່ອວັນພຸດ ທີ 2 ມັງກອນ 2008 ພະອາການປະຊວນໄດ້ຊຸດລົງຕາມລຳດັບ ແລະ ສິ້ນພະຊົນເມື່ອເວລາ 02.54 ໂມງ. ສິຣິພະຊົນມາຍຸ 84 ພັນສາ.
ພະລາຊະປະຫວັດ.
ສົມເດັດພະເຈົ້າພີ່ນາງເທີ ເຈົ້າກັນລະຢານິວັດທະນາ ປະສູດເມື່ອວັນທີ 6 ພຶດສະພາ ຄ.ສ.1923 ນະ ກຸງລອນດອນ ສະຫະລາຊະອານາຈັກ ແມ່ນພະທິດາພະອົງທຳອິດໃນສົມເດັດພະມະຫິຕະລາທິເບດອະດຸນຍະເດດວິກົມ ພະບໍຣົມລາຊະນົກແລະສົມເດັດພະສີນະຄະຣິນທາບໍຣົມລາຊະຊົນນະນີ ພະນາມແຮກປະສູດຕາມທີ່ໂຮງພະຢາບານຕັ້ງຖະຫວາຍຄື ເມ ສົງຂາ (May Songkla) ເຊິ່ງເປັນເດືອນທີ່ພະອົງປະສູດ ຕໍ່ມາເມື່ອຄວາມຊາບຝ່າລະອອງທຸລີພະບາດພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ຈຶງໄດ້ພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ ພະລາຊະທານພະນາມວ່າ ໝ່ອມເຈົ້າກັນລະຢານິວັດທະນາ ມະຫິດົນ
ທະນາຄານພົງສະຫວັນ (Phongsavanh Bank) ແມ່ນທະນາຄານແຫ່ງທຳອິດຂອງລາວ ທີ່ກໍ່ຕັ້ງຂື້ນຕັ້ງແຕ່
ເດືອນ ມີນາ ປີ 2007 ໂດຍການລົງທຶນຂອງ ນັກທຸລະກິດຄົນລາວ 100%.
ທະນາຄານພັດທະນາລາວ (Lao Development Bank)
ນອກນັ້ນ ທາງທະນາຄານພັດທະນາລາວ ຍັງມີບໍລິການ Mobile Banking ໃຫ້ສໍາລັບອຳນວຍຄວາມສະດວກ ເຊ່ນ ຈ່າຍຄ່ານ້ຳ ຄ່າໄຟ ແລະອື່ນໆ ເປັນຕ້ນ
ປີໃຫມ່ລາວ (Lao New Year) ແມ່ນບຸນປະເພນີ ການຂື້ນປີໃຫມ່ ໃນປະເທດລາວ, ປະເທດໄທ, ປະເທດກໍາປູເຈຍ, ປະເທດພະມ້າ ທີ່ມີຂື້ນທຸກປີ ລະຫວ່າງ ວັນທີ 13 ເຖີງ 16 ເດືອນ ເມສາ ຕາມປະຕິທິນເດືອນຂອງລາວ.
ບຸນປີໃຫມ່ ແມ່ນຖືກເອີ້ນອີກວ່າ ບຸນຫົດນໍ້າ ເຊິ່ງທຸກຄົນຈະຫົດນໍ້າ ແລະ ອວຍພອນ ກັນແລະກັນ, ເນື່ອງຈາກວ່າ ເດືອນ ເມສາ ແມ່ນ ເດືອນທີ່ຮ້ອນສຸດ ອຸນະພູມ ແມ່ນອາດຂື້ນສູງເຖິງ 40 ອົງສາ.
ນອກຈາກນັ້ນ, ຢູ່ທີ່ວັດຈະມີການເຮັດບຸນ, ທໍາຄວາມສະອາດທາດ ແກ່ຍາດຕິພີ່ນ້ອງ ທີ່ລ່ວງລັບໄປ, ແລະ ມີການທໍາຄວາມສະອາດທາດພຣະ ເອີ້ນວ່າ ສົງພຣະ.
ທີ່ຫລວງພຣະບາງ, ທຸກປີ ຍັງມີການແຫ່ ນາງສັງຂານ.
ພາສີມູນຄ່າເພີ່ມ (Value Added Tax) ຫລື VAT ແມ່ນມູນຄ່າພາສີອາກອນ ທີ່ກັບຈາກບຸກຄົນ ທີ່ຊື້ ຫລື ໃຊ້ບໍລິການ.
ປະເທດລາວໄດ້ທໍາການທົດລອງໃຊ້ລະບົບພາສີມູນຄ່າເພີ່ມ ເລີ່ມແຕ່ ວັນທີ 1 ເດືອນ ມັງກອນ ປີ 2009, ເຊີ່ງຈະເລີ່ມມີຜົນແກ່ບໍລິສັດ ທີ່ມີຍອດຂາຍປະຈໍາປີ ຫລາຍກວ່າ 5000 ລ້ານກີບ ຂື້ນໄປ, ໂດຍມີຄ່າພາສີມູນຄ່າເພີ່ມ ແມ່ນ 10%.
ເລກທີ 44 ຫມາຍ​ເຖີງສິດ​ພື້ນຖານ​ອັນ​ຫນື່ງຂອງ​ພົນລະ​ເມືອງ​ລາວ​ດັ່ງ​ທີ່​ລະບຸ​ໄວ້​ໃນ​ລັດຖະທຳ​ມະນູ​ນ ຂອງ ສ.ປ.ປ ລາວ
ມາດ ​ຕາ​44 ທີ່​ວ່າ: “ພົນ​ລະ​ເມືອງ​ລາວ​ມີ​ສິດ​ເສ​ລີ​ພາບ​ໃນ​ການ​ປາກ​ເວົ້າ​, ຂີດ​ຂຽນ​, ໂຮມ​ຊຸມ​ນຸມ​, ຈັດ​ຕັ້ງ​ສະ​ມາ​ຄົມ​ແລະ​ເດີນ​ຂະບວນ​ທີ່​ບໍ່​ຂັດ​ກັບ​ລະ​ບຽບ​ກົດ​ໝາຍ​”
ໂດຍ ​ອີງ​ໃສ່​ນະ​ໂຍບາຍ​ຂອງ​ພັກ ແລະ ລັດຖະບານດ້ານ​ຂໍ້​ມູນ​ຂ່າວສານ ແລະ ການ​ສື່ສານ ດັ່ງ​ທີ່​ໄດ້​ລະບຸ​ໃນ​ແຜນ​ພັດທະນາ​ເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ (2006-2010), ລາວ 44 ປະກອບສ່ວນ​ເຂົ້າ​ໃນ​ການ​ສ້າງ​ຄວາມ​ເຂັ້ມ​ແຂງ​ພ້ອມ​ທັງ​ຊຸກຍູ້​ການ​ມີ​ສ່ວນ​ ຮ່ວມ​ຂອງ​ປວງ​ຊົນ​ເຂົ້າ​ໃນ​ວຽກງານ​ການປົກ​ປັກ​ຮັກສາ ແລະ ສ້າງສາ​ປະ​ເທ​ດຊາດ ໂດຍ​ການ​ເປັນແຫ​ລ່ງຂໍ້​ມູນ​ຂ່າວສານ​ພາສາ​ລາວ ຂອງທຸກໆຂະ​ແຫນງ​ການ​ທົ່ວ​ປະ​ເທດ ເຊັ່ນ: ກະສິກຳ-ປ່າ​ໄມ້, ສຸຂະພາບ, ການ​ສຶກສາ, ພູມ​ປັນຍາ​ທ້ອງ​ຖີ່​ນ, ບົດບາດ​ຍີ​ງ-ຊາຍ ແລະ ຮວມ​ໄປ​ເຖີງລະບຽບກົດ​ຫມາຍ, ແຜນການ ແລະ ນະ​ໂຍບາຍຕ່າງໆຂ​ອງ ລັດຖະບານ. ຂໍ້​ມູນ​ຂ່າວສານ​ປະກອບມີ​ຫລາຍ​ຮູບ​ຫລາຍ​ສີ​ເຊັ່ນ: ຟ້າຍເອກະສານ, ວິ​ດິ​ໂອ, ຮູບ​ພາບ ແລະ ການ​ສົນທະນາ​ກະທູ້​ຕ່າງໆ ເຊິ່ງຂໍ້​ມູນ​ຂ່າວສານທັງ​ຫມົດ​ເປັນ​ຮູບ​ແບບ​ດິຈີ​ຕ້ອນ.
ລາວ 44 ໄດ້​ຖືກ​ສ້າງ​ຂື້ນ ແລະ ບໍລິຫານ​ຮ່ວມ​ກັນໂດຍອົງການ Helvetas, ອົງການ​ບ້ານ​ຈຸດ​ສູ​ມສາກົນ (VFI), CRWRC, ອົງການ​ມິ​ດຕະພາບ​ເມັນ​ໂນ​ນາຍ (MCC), CIDSE, DED, ອົງການພັດທະນາປະເທດເນເທີແລນ (SNV), ກູ່​ມພັດທະນາບົດບາດ​ຍີ​ງ- ຊາຍ (GDG), ສະມາຄົມພັດທະນາກະສິກຳ ແລະ ສີ່ງແວດລ້ອມແບບຍືືນຍົງ (SAEDA), ສະມາຄົມ ​CKSA, ສະມາຄົມພັດທະນາ ແລະ ຫລຸດຜ່ອນຄວາມທຸກຈົນ (PORDEA), ບໍລິສັດ ທີ່ປຶກສາດ້ານພັດທະນາ & ວິສາຫະກິດ ຈຳກັດ (EDC), ແລະ ສູນອົບຮົມຮ່ວມພັດທະນາ (PADETC) ໂດຍການສະຫນັບສະຫນູນຈາກກອງ​ສົ່ງ​ເສີມ​ກະ​ສິກຳ ແລະ ປ່າ​ໄມ້ (NAFES), ສະ​ຖາ​ບັນ​ຄົ້ນຄວ້າ​ວິທະຍາສາ​ດ ແລະ ເຕັກນິກກະ​ສິກຳ ແລະ ປ່າ​ໄມ້ (NAFRI) ແລະ ​ໂຄງການສົ່ງເສີມກະສິກຳ (LEAP).
ໂທລະສັບມືຖື T-Mobile G1 ທີ່ຕິດຕັ້ງ ແອນດຣອຍດ໌
ແອນດຣອຍດ໌ (Android) ແມ່ນລະບົບປະຕິບັດການຂອງໂທລະສັບມືຖື ຈາກບໍລິສັດ ກູໂກລ ເຊິ່ງພັດທະນາຂຶ້ນໂດຍໃຊ້ພື້ນຖານຂອງ Linux Kernel.
ກຸ່ມບ້ານແຫ່ງນີ້ປະກອບດ້ວຍ 13 ໝູ່ບ້ານ,ມີ4ບ້ານ ທີ່ຕິດກັບແມ່ນໍ້າຂອງ ແລະ 9 ບ້ານທີ່ຕິດກັບເສັ້ນທາງເລກທີ13ໄຕ້ ຊື່ງມີພື້ນຖານທາງດ້ານເສດຖະກິດກ່ຽວກັບ ການຜະລິດກະ ສິກໍາປູກຝັງ - ລ້ຽງສັດ. ແລະຢູ່ໃນກຸ່ມບ້ານຍັງມີຄອບຄົວທີ່ທຸກຍາກ 908 ຄອບຄົວ,ໃນກຸ່ມບ້ານ ສະເລ່ຍ ເຂົ້າກິນຕໍ່ ຫົວຄົນຕໍ່ປີແມ່ນ 869 ກິໂລກລາມ.
• ຊື່ງມີໄມ້ເກດສະໜາຂອງບໍລິສັດໃນກຸ່ມບໍລິສັດໂຄລາວກວມເອົາເນື້ອທີ່50ເຮັກຕາ, ນອກຈາກ ນັ້ນໃນການບົວລະບັດ ຮັກສາກໍມີການຈ້າງແຮງງານທ້ອງຖິ່ນ ບໍ່ວ່າຈະແມ່ນການໃຫ້ນໍ້າ, ການໃສ່ຢາຂ້າແມງໄມ້ແລະອື່ນໆຊື່ງຄ່າແຮງງານແມ່ນປະມານ 4ແສນ ກີບຕໍ່ຄົນຕໍ່ເດືອນ,
• ແລະອັນທີ່ເປັນພື້ນຖານການຜະລິດກະສິກໍາຂອງປະຊາຊົນເຂດນີ້ຕົ້ນຕໍ ຄືການປູກເຂົ້າ, ເຊີ່ງ ເນື້ອທີ່ນາປີມີ1.776 ເຮັກຕາແລະ ນາແຊງ 337 ເຮັກຕາ.
• ເວົ້າເຖີງການລ້ຽງສັດຂອງປະຊະຊົນໃນເຂດນີ້ສ່ວນຫຼາຍແມ່ນລ້ຽງແບບກຸ້ມຢູ່ກຸ້ມກິນ, ຊື່ງກໍ່ມີຫຼາຍ ປະເພດບໍ່ວ່າຈະເປັນ ສັດປີກ, ສັດບົກ,ສັດ4ຕີນ, ແລະສັດນໍ້າອີກດ້ວຍ,ອີງຕາມ ສະຖິຕິປີ2008 ຢູ່ໃນກຸ່ມບ້ານມີຄວາຍປະມານ 1.472 ໂຕ, ງົວ4.875ໂຕ, ໝູ1.474ໂຕ, ແບ້ 650ໂຕ, ໝາ 740 ໂຕ, ສັດປີກ 27.351 ໂຕ ແລະໜອງ ປາຈໍານວນ 421 ໜອງ, ຊື່ງໄດ້ມີການປ່ອຍປາຈໍານວນ 650.000 ໂຕ. ແລະໃນນັ້ນ ກໍຍັງມີຄອບຄົວທີ່ເຮັດ ທຸລະກິດ ລ້ຽງໄກ່ພັນໄຂ່ຈໍານວນ 4 ພັນໂຕຊື່ງສາມາດອອກໄຂ່ໄດ້ 2100 ໜ່ວຍຕໍ່ວັນ, ບັນດາໄຂ່ເຫຼົ່ານີ້ໄດ້ມີຜູ້ມາຮັບໄປຊື້ກັບທີ່ແລະ ແຈກຢາຍສູ່ທ້ອງຕະຫຼາດ
• ນອກຈາກນັ້ນກຸ່ມບ້ານພະບາດກໍ່ມີຫຼາຍແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວທີ່ເປັນເອກະລັກຄື: ວັດທ່າພະບາດໂພນ ສັນ, ແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວຊົມຊ້າງປ່າ, ຖໍ້າພະ, ແລະອື່ນໆ.
• ເວົ້າເຖີງອຸດສາຫະກໍາໃນເຂດນີ້ທາງພວກເຮົາຍັງບໍ່ທັນປະກົດມີຂໍ້ມູນໃດ, ແຕ່ວຽກງານຫັດຖະ ກໍາແລ້ວ, ຖືວ່າແມ່ນເກືອບທຸກໆບ້ານທຸກໆຄອບຄົວໄດ້ມີສ່ວນປະກອບເຂົ້າໃນວຽກງານການ ຜະລິດເຄື່ອງສານຄື: ກະຕິບເຂົ້າ, ຊື່ງສໍາລັບຜູ້ທີ່ຊໍານານກໍສະສາມາດເຮັດໄດ້20ໜ່ວຍຕໍ່12ຊົ່ວ ໂມງ ຊຶ່ງເຂົາເຈົ້າຈະຂາຍໃນລາຄາ ປະມານ3000 ກີບ ຕໍ່ອັນແລ້ວແຕ່ຂະໜາດ, ໃນການແຈກຢາຍ ນັ້ນສ່ວນໃຫຍ່ກໍ່ຈະມີຄົນກາງມາຮັບເອົາກັບທີ່.
ອີງຕາມການໃຫ້ສໍາພາດຂອງຫົວໜ້າກຸ່ມບ້ານພະບາດ, ທ່າແຮງໃນກຸ່ມບ້ານ ແມ່ນການຈັກສານໄມ້ປ່ອງເຮັດກະຕິບເຂົ້າ ເຊິ່ງສະເລ່ຍລາຍຮັບໄດ້ປະມານ 4 ແສນ ກີບ ຕໍ່ເດືອນຕໍ່ຄົນ. ສະນັ້ນ, ຈື່ງມີແຜນການໃນການຊຸກຍູ້ການຜະລິດດັ່ງກ່າວ ເພື່ອໃຫ້ ເປັນຜະລິດຕະພັນອັນພົ້ນເດັ່ນຂອງກຸ່ມບ້ານ, ນອກຈາກນີ້ກໍຍັງແມ່ນການປູກຕົ້ນໄມ້ ອຸດສາຫະກໍາອື່ນໆ, ການຜະລິດເຂົ້າກໍ່ຍັງແມ່ນພື້ນຖານການຜະລິດກະສິກໍາ ຂອງກຸ່ມບ້ານນີ້.
ສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນການເຂົ້າເຖີງແຫຼ່ງທຶນໃນການພັດທະນາກະສິກໍາ, ປະຊາຊົນຍັງບໍ່ທັນກໍາ ໄດ້ເຖີງແນວທາງຂອງທະນາຄານ, ການປູກຕົ້ນໄມ້ອຸດສາຫະ ກໍາ,ສວນຫຼາຍແມ່ນເຮັດໂດຍ ອີງໃສ່ກະແສເປັນສ່ວນໃຫຍ່, ຊື່ງບໍ່ໄດ້ມີການຈັດ ສັນວາງແຜນຢ່າງຄັກແນ່ເຮັດໃຫ້ການເກີດມີເຫດ ການບໍ່ມີຕະຫຼາດຮອງຮັບໃນເວລາເກັບກ່ຽວ.
ພາສາ ໃນຄວາມໝາຍຢ່າງກວ້າງ ​ໝາຍເຖິງ ກະລິຍາອາການທີ່ສະແດງອອກມາແລ້ວສາມາດເຮັດຄວາມເຂົ້າໃຈກັນໄດ້ ​ບໍ່ວ່າຈະແມ່ນ​ລະຫວ່າງພາສາລາວກັບມະນຸດ ມະນຸດກັບສັດ ຫຼືສັດກັບສັດ. ສ່ວນພາສາໃນຄວາມໝາຍຢ່າງແຄບ ໝາຍເຖິງ ສຽງເວົ້າທີ່ມະນຸດໃຊ້ສື່ສານກັນເທົ່ານັ້ນ.
ວິຊາທີ່ວ່າດ້ວຍການສຶກສາພາສາໃນແງ່ຕ່າງໆ ເອີ້ນວ່າ ພາສາສາດ ເລີ່ມບຸກເບີກໂດຍແຟກດິນັງ​ ເດີ ໂຊຊູ (Ferdinand de Saussure). ບຸກຄນທີ່ເວົ້າພາສາໃດກໍ່ຕາມ ຖືໄດ້ວ່າເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງຊຸມຊົນທາງພາສາສາດຂອງພາສານັ້ນໆ.
ພາສາມະນຸດ.
ພາສາມະນຸດຫຼືວ່າພາສາທຳມະຊາດ ແລະຢູ່ໃນເນື້ອຫາຂອງວິຊາພາສາສາດ ພາສາມະນຸດໂດຍທົ່ວໄປ ເຊື່ອວ່າມີພັດທະນາການທຳອິດ ສຳລັບໃຊ້ໃນການເວົ້າ ຫຼັງຈາກນັ້ນ ຈຶ່ງຖືກນຳມາໃຊ້ໃນການຂຽນ ແລະໄດ້ມີການເຮັດການສຶກສາເພື່ອເຮັດຄວາມເຂົ້າໃຈຫຼັກໄວຍາກອນ.
ພາສາຕ່າງໆ ມີການດຳລົງຊີວິດ ເດີນທາງຈາກສະຖານທີ່ໜຶ່ງໄປຍັງອີກສະຖານທີ່ໜຶ່ງ. ມີການປ່ຽນແປງໄປກັບເວລາ ແລະຕາຍໄປ. ພາສາໃດໆ ທີ່ເຊົາການພັດທະນາ ຫຼືປ່ຽນແປງ ຈະຖືກຈັດວ່າເປັນພາສາຕາຍ. ສ່ວນພາສາທີ່ຍັງຄົງມີສະພາວະບໍ່ຢຸດນິ້ງຫຼືມີການສືບຕໍ່ປ່ຽນແປງ ກໍຈັດວ່າເປັນພາສາທີ່ຍັງມີຊີວິດ.
"ໂສມງາມກັບເຈົ້າຊາຍອະສູນ" (ຝະລັ່ງ: "La Belle et la Bête") ແມ່ນນິທານບູຮານດັ້ງເດີມ​ ສະບັບທຳອິດເຊິ່ງແມ່ນພາສາຝະລັ່ງ ປະພັນໂດຍມາດາມGabrielle-Suzanne Barbot de Villeneuve ໃນ ຄ.ສ.​ 1740 ສະບັບທີ່ມີຊື່ສຽງທີ່ສຸດ ແມ່ນສະບັບທີ່ໄດ້ຮັບການຫຍໍ້ເລື່ອງຂອງມາດາມ Villeneuve ໃນ ຄ.ສ. 1756 ໂດຍ ມາດາມ Jeanne-Marie Leprince de Beaumont ສະບັບພາສາອັງກິດສະບັບທຳອິດໄດ້ອອກມາໃນ ຄ.ສ. 1757
ຫຼາກຫຼາຍສະບັບຂອງນິທານເລື່ອງໂສມງາມກັບເຈົ້າຊາຍອະສູນ ໄດ້ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກດີໃນເອີລົບ ຍົກໂຕຢ່າງ ໃນປະເທດຝະລັ່ງ "Zémire et Azor" ແມ່ນສະບັບໂອເປລາຂອງນິທານເລື່ອງນີ້ ປະພັນໂດຍ Marmontel ແລະຈັດບັນເລງໂດຍGrétry​ໃນ​ ຄ.ສ. 1771​​ ສະບັບໂອເປລານີ້ໄດ້ຮັບຊື່ສຽງຫຼາຍໃນສັດຕະວັດທີ 19 ສະບັບນີ້ແມ່ນສະບັບທີ່ໃຊ້ໂຄງຮ່າງຂອງສະບັບມາດາມ Jeanne-Marie Leprince de Beaumont.
ບົດສະລຸບ.
ພໍ່ຄ້າຜູ້ຮັ່ງມີຜູ້ໜຶ່ງ ອາໄສຢູ່ໃນເມືອງກັບລູກສາວສາມຄົນ. ລູກສາວຄົນສຸດທ້ອງໄດ້ຮັບການຕັ້ງຊື່ວ່າ ເບວ (ແປວ່າຈົບງາມ ໃນພາສາຝະລັ່ງ: Belle) ຍ້ອນວ່າລາວເປັນເດັກທີ່ມີຈິດໃຈດີແລະບໍລິສຸດ. ພໍ່ຄ້າຜູ້ຮັ່ງມີ ໃນມີ່ສຸດ ກໍໄດ້ສູນເສຍຊັບສິນທີ່ລາວມີທັງໝົດໄປ. ຄວາມໂຊກຮ້າຍຂອງລາວ ເຮັດໃຫ້ລາວກັບລູກທັງສາມ ຕ້ອງຍ້າຍບ່ອນພັກອາໄສໄປຢູ່ແຖບຊົນນະບົດ ລຸນຫຼັງການອາໄສຢູ່ກັບຄວາມລຳບາກກາຍມາເປັນປີ ໆ ພໍ່ຄ້າກໍໄດ້ຮັບຂ່າວວ່າເຮືອສັບພະສິນຄ້າທີ່ລາວເຄີຍສົ່ງອອກຂາຍໃນອະດີດ ໄດ້ກັບຄືນມາສູ່ທ່າເຮືອ ເຊິ່ງແມ່ນເຮືອທີ່ລີ້ເຈົ້າໜີ້ມາໄດ້. ດັ່ງນັ້ນ ພໍ່ຄ້າຈຶ່ງຕັດສິນໃຈວ່າ ​ຈະໄປເບິ່ງໃນເມືອງວ່າ ເຮືອລຳນັ້ນຍັງມີຫຍັງຫຼົງເຫຼືອໃຫ້ລາວແລະລູກໆ​ ຢູ່. ກ່ອນທີ່ຈະຈາກລູກ ໆ ​ໄປ ໃນຊົນນະບົດໄປຍັງໃນເມືອງ ລາວໄດ້ຖາມລູກ ໆ ວ່າຢາກໄດ້ຂອງຂວັນຫຍັງແດ່ ລູກຄົນໂຕທັງສອງ ບອກກັບພໍ່ຂອງເຂົາເຈົ້າວ່າ ຢາກໄດ້ເຄື່ອງເພັດ ແລະຊຸດງາມ ໆ ໂດຍຄຶດວ່າພໍ່ຕ້ອງກັບມາພ້ອມກັບຄວາມຮັ່ງມີຢ່າງແນ່ນອນ. ເບວຜູ້ເປັນລູກສາວສຸດທ້ອງ ຢາກໄດ້ພຽງແຕ່ດອກກຸຫຼາບພຽງດອກດຽວ ຍ້ອນໃນຊົນນະບົດ​ ບໍ່ມີກຸຫຼາບຈັກດອກ. ເມື່ອພໍ່ຄ້າຮອດທ່າເຮືອ ກໍໄດ້ພົບພໍ້ກັບຄວາມຜິດຫວັງ ຍ້ອນວ່າເຮືອສັບພະສິນຄ້ານັ້ນ ໄດ້ຖືກເຈົ້າໜີ້ຍຶດເອົາໄປເສຍແລ້ວ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ລາວບໍ່ມີເງິນທີ່ຈະຊື້ຫຍັງໃຫ້ລູກ ໆ.
ໃນຊ່ວງປີ 1950, ໃນເອເຊຍ ມິປະຊາກອນປະມານ 55 ລ້ານຄົນ, ທັງຍິງ ແລະ ຊາຍ ມີອາຍຸ 65 ປີ ແລະ ສູງກ່ວາ.
ໃນປີ 2000 ມີປະກອນປະມານ 207 ລ້ານຄົນ ແລະ ໃນປີ 2050, ມີການວາງແຜນໄວ້ວ່າ ຈະມີເຖິງ 865 ລ້ານຄົນ, ປະຊາກອນຜູ້ສູງອາຍຸກວມ 20%.
ໃນຂະນະທີ່ຜູ້ວາງນະໂຍບາຍທາງພາກພື້ນຕາເວັນຕົກ ໄດ້ຕີລາຄາຄຶນກ່ຽວກັບແຜ່ນງົບປະມານຊ່ວຍ ເຫຼືອ (ເງິນສັງເຄາະ), ເພື່ອບັນລຸຈຸດປະສົງໃນການຄວມຄຸມລາຍຈ່າຍ, ບັນດາປະເທດໃນເຂດເອເຊຍ ເກືອບຈະ ບໍ່ມີການລິເລີ່ມແຜ່ນປະຕິບັດງານເພື່ອສົ່ງເສີມຜູ້ສູງອາຍຸເລີຍ. ບາງປະເທດເຫຼົ່ານີ້ຈຳເປັນຕ້ອງໄດ້ມີການປັບປຸງ ໂຄງຮ່າງກົດໝາຍໃຫ້ດີກ່ວາເກົ່າ ຕະຫຼວດເຖິງການເງິນ ແລະ ກົນໄກການບໍລິການ, ຖ້າພວກເຂົາສ້າງ ແລະ ບຳລຸງ-ຮັກສາ ຮັຍປະກັນແຜ່ນການໃຫ້ປະກົດຜົນຢ່າງເປັນຈີງ ເພື່ອສົ່ງເສີມຜູ້ສູງອາຍຸ. ການສ້າງອັດຕາຂອງ ການເພີ່ມຂື້ນອາຍຸຂອງປະຊາກອນເອເຊຍ, ຜູ້ສ້າງນະໂຍບາຍຈຳເປັນຕ້ອງໄດ້ເລັ່ງມືປະຕິບັດໂດຍໄວ.
ທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນຢ່າງໄວວາໃນໄຈກາງຂອງເອເຊຍຕາເວັນອອກ ແລະ ຕາເວັນຕົກ. ໂຄງການນີ້ໄດຮັບການວາງໃຈ ຈາກອົງສະຫະປະຊາຊາດ ກ່ຽວກັບການກະກຽມການສຶກສາກ່ຽວກັບສະຖິຕິຂອງປະຊາກອນສຳລັຍ 32 ປະເທດ ຕາເວັນອອກ, ຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ແລະ ອາຊີໃຕ້ ກັບປະຊາກອນ 150000 ຄົນ ຫຼື ຫຼາຍກ່ວານັ້ນ.
ກັບການພັດທະນາເສດຖະກິດ, ເມື່ອໄວຍັງໜຸ່ມກຳມະກອນທຸກໆແຫ່ງໄດ້ມີການຫາລ້ຽງຕົວເອງກ່ອນທີ່ຈະຖືກປົດກະສຽນໃນອາຊີ, ຕາມການຄາດຄະເນໄດ້ມີການຢຸດປົດກະສຽນໄວກາງຄົນ. ຈາກ 67 ໃນປີ 1960 ມາເປັນ 63 ໃນປີ 2000. ໃນປີ 1950 ມີ 38% ສຳລັບ ອາຊີ ມີຊາຍ ແລະ ຍິງ ທີ່ມີອາຍຸ 65 ປີ ແລະ ສູງກວ່າໃນອັດຕາແຮງ ງານ (ແຜນວາດ1). ໃນປີ 2010 ມີພຽງ 22% ສຳລັບ ຊາຍ ແລະ ຍິງໃນກຸ່ມອາຍຸນີ້ ທີ່ມີກຳລັງການເຮັດວຽກ ໄດ້ມີແນວໂນມອ່ຽງທີ່ສຳຄັນສຳລັບກຳມະກອນ, ຄອບຄົວຂອງເຂົາ ແລະ ເສດຖະກິດລະຫວ່າງຊາດຄືກັນ.
ຖ້າວ່າແຮງງານມີການປົດກະສຽນໄວ ແລະ ມີຫຼາຍກວ່າໃນອາດີດ, ຈະມີການສະໜັບສະໜູນທີ່ຂະ ຫຍາຍເວລາໃນການປົດກະສຽນກັບຄວາມຕ້ອງການກຳລັງເງິນທີ່ສູງ. ກຳມະກອນຈຳນວນໜື່ງແມ່ນມີການສະສົມເງິນສ່ວນບຸກຄົນ ເພື່ອອຸດໜູນແກ່ຜູ້ສູງອາຍຸໃນຄວາມເປັນ ຈິງເຊັ່ນ: ເຫດຜົນຄວາມໜັ້ນຄົງ, ເບື້ອງຕົ້ນໃນຫຼາຍປະເທດໃນອາຊີແມ່ນມີການປົດກະສຽນໄວຫຼາຍກວ່າອາດີດ ບາງຄັ້ງກຳມະກອນຖືກປົດຍ້ອນແນໃສ່ສຸຂະພາບ, ເສດຖະກິດຕົກຕ່ຳ ຫຼື ກ່ຽວກັບການອອກຄຳສັງປົດກະສຽນ, ໃນກຸ່ມນີ້ ແມ່ນຈະມີກຳລັງເງິນອຸດໜູນແກ່ຜູ້ສູງອາຍຸຈາກຈຳນວນໄວໜຸ່ມຄອບຄົວເຂົາເຈົ້າ ຫຼື ຈາກແບບແຜນການປ້ອງກັນ.
ເພາະແຮງງານໃນເບື້ອງຕົ້ນໃນອາຊີເປັນຜູ້ອາວຸໂສ ບໍ່ໜ້າເຊື່ອວ່າເຂົາເຈົ້າຈະເຮັດວຽກຕ້ອນຮັບ ແລະ ເຮັດໃຫ້ເກີດຜົນຢ່າງສູງ, ຫຸ້ນສ່ວນມີການຮ່ວມມືກັນ ຫຼື ບໍ່ເປັນໄປໄດ້ໂດຍລັດຖະບານ, ບາງທີອາດຈະສົ່ງຜົນຕໍ່ ແຮງານສູງອາຍຸເຊິ່ງສາມາດແກ້ໄຂ້ໄດ້ໂດຍເຝິກຝົນ.
ກ່ຽວກັບຄຳສັ່ງການໃຊ້ຄ່າລ້ຽງດູແກ່ຜູ້ກະສຽນອາຍຸທີ່ຕ່ຳລົງໃນບັນດາປະເທດທີ່ພັດທະນາຫຼາຍກວ່າໃນ ປະເທດທີ່ມີການຂະຫຍາຍຕົວຂອງເສດຖະກິດສູງໃນອາຊີມີການຄວບຄຸມໂຄງການ, ການກະສຽນອາຍຸ 50 ເຖິງ 65 ປີ. ການປົດກະສຽນຕ່ຳໃນຄັ້ງທຳອິດໄດ້ສະທ້ອນມີຄວາມຄາດຫວັງໃນຊີວິດຕ່ຳ ແລະ ສຸຂະພາບທີ່ບໍ່ແຂງແຮງໃນປະເທດກຳລັງພັດທະນາ,ແຕ່ວ່າຫຼາຍປະເທດຈະເລີນເຕີບໂຕການປົດກະສຽນຊ້າຄືກັບສຸຂະພາບແລະ ແກ້ໄຂຄວາມຄາດຫວັງໃນຊິວິດ.ໃນສິງກະໂປໄດ້ໄດ້ມີຄວາມຮີບດ່ວນໃນການກະສຽນອາຍຸຈົນ ເຖິງ 55 ປີ. ຈີນ, ຫວຽດນາມ, ປາກຣິດສະຖານ ແລະ ສີລັງກາ ໄດ້ກຳນົດໃຫ້ມີການປົດກະສຽນອາຍຸຊ້າທີ່ສຸດ, ສຳລັບຜູ້ຍິງຫຼາຍ ກວ່າຜູ້ຊາຍ, ເຖິງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມຄວາມເປັນຈີງແລ້ວໂດຍທົ່ວໄປຜູ້ຍິງຈະອາໃສຍູ່ໄດ້ດົນຫຼາຍ ກ່ວາຜູ້ຊາຍ ແລະ ໃຊ້ເວລາຫຼາຍໃນຕອນເຖົ້າແກ່ປາສະຈາກການຈ້າງງານ ຫຼືຄູ່ຊີວິດເພື່ືອຈັດຫາຫົນທາງ ໃນການອຸດໜູນການເງິນ.
ເງື່ອນໄຂຂອງແຮງງານທີ່ຕ່ຳ ແລະ ສູງຫຼາຍ, ສຳລັບຄົນທີ່ເຂົາເຈົ້າເລືອກເຮັດວຽກເວລາດົນນານ, ສະນັ້ນຄວາມຄາດຫວັງຜົນປະໂຫຍດໃນເວລາທີ່ມີຊິວິດເຮັດໃຫ້ມີຄວາມສະເໝີພາບເຊັ່ນ: ການໃຫ້ເງິນຊ່ວຍເຫຼືອ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ກະຕຸ້ນການເງິນສຳລັບການເຮັດວຽກໄວ ຫຼື ຊ້າ
ລູກຈ້າງມີຄວາມສະໜັກໃຈໃນການຈ້າງງານໜ້ອຍທີ່ສຸດ.ຖ້າຫາກວ່າປະຊາກອນສູງອາຍຸບໍ່ໄດ້ຮັບການ ແກ້ໄຂພື້ນຖານໃນການເຮັດວຽກຊົ່ວຄາວ, ຄວາມເຊື່ອຖືໄດ້ໃນປະສິດທິພາບໃນການເຮັດວຽກຂອງຄົນສູງອາຍຸ ປ່ຽນແປງ, ການໃຫ້ຄ່າຈ້າງເຊິ່ງເຊິ່ງຈະມີສັດສ່ວຫຼາຍ. ໜຶ່ງໃນພື້ນຖານຂອງຜູ້ອາວຸໂສເສັ້ນທາງເລືອກ ໃນການ ຈ້າງງານຈະສາມາດແກ້ໄຂໄດ້ ແລະ ກຳລັງເພີ່ມຂຶ້ນເຊິ່ງດຶງດູດຄວາມສົນໃຈຂອງລູກຈ້າງໃນອາຊີບຄືກັບການ ເຕີບໂຕຂອງແຮງງານຊ້າລົງ.
ການແກ້ໄຂແຕ່ລະທາງເລືອກແມ່ນການຈ້າງງານຊົ່ວຄາວໂດຍສະເພາະແມ່ນດຶງດູດໃຈໃຫ້ແກ່ຜູ້ຍິງ, ບຸກຄົນທີ່ ຍາກຍົກລະດັບຂອງປະຊາກອນຜູ້ອາວຸໂສ. ແມ່ນການສະຫງວນໄວ້ຄືນ ແລະ ການຍົກລະດັບຊາຍ ສະລາໂດຍ ທົ່ວໄປ ແລະ ການຍົກລະດັບການຄອບຄອງ ແລະ ຮັບມືກັບການປ່ຽນແປງຂອງເທັກໂນໂລຢີ ໃນບ່ອນເຮັດວຽກ.
ໃນສັງຄົມຮີດຄອງຂອງອາຊີສ່ວນໃຫຍ່, ການອາໄສຂອງຜູ້ສູງອາຍຸໄດ້ຂະຫຍາຍອອກຫຼາຍເທົ່າ, ຂັ້ນພື້ນຖານໃນການອຸດໜຸນການເງິນໃຫ້ແກ່ເດັກ ແລະ ການດູແລບຸກຄົນ. ປະຈຸບັນນີ້, ການສົ່ງເສີມການສືບ ທອດນຄອບຄົວວັດທະນະທຳກ່ຽວກັບການສຶກສາສະຖິຕິຂອງປະຊາກອນສັງຄົມ ແລະ ການປ່ຽນແປງຂອງເສດະກິດໃນປະເທດທີ່ມີຄວາມອຸດົມສົມບູນໄດ້ຕົກຕ່ຳເປັນໄລຍະເວລາ 16 ປີ. ຜູ້ສູງອາຍຸ ສະໜັບສະໜູນໃຫ້ມີເດັກ 2-3 ຄົນ ແລະ ເດັກນ້ອຍເຫຼົ່ານີ້ໄດ້ຍ້າຍມາຈາກຄອບຄົວຂອງເຂົາເຈົ້າ. ຜູ້ຍິງທີ່ ເຮັດວຽກໂດຍການເພີ່ມຂຶ້ນເປັນຕົວເລກຈຳນວນຫຼາຍ ແລະ ມີເວລານ້ອຍຫຼາຍກ່ວາໃນອະດີດໃນການເບິ່ງ ແຍງຄອບ ຄົວທີ່ສູງອາຍຸຫຼາຍຫົວບໍ່ຈະແຈ້ງ ຫຼື ແມ່ນຫຍັງທີ່ເປັນຄວາມກົດດັນຈະສະໜັບ ສະໜູນລະບົບຄອບຄົວ. ການຂ້າມຜ່ານເຖິງ 1994 ຕາມການລາຍງານຂອງທະນາຄານໂລກ 92% ຂອງຜູ້ສູງອາຍຸໃນປະເທດໄທ ແລະ ຟີລິປິນ, 83% ໃນປະເທດຈີນ, ແລະ 82% ໃນມາເລເຊຍແມ່ນອາໄສຢູ່ ກັບຄອບຄົວ, ໃນທົດສະວັດປີ 1980 ໃນປະເທດຍີປຸນແມ່ນມີການເຕີບໂຕເສດະກິດສູງອາຍຸ ມີພຽງແຕ່ 69% ຂອງຜ້ສູງອາຍຸອາໄສຍູ່ຄອບຄົວ, ແຕ່ວ່າຄວມສົມດູນນິ້ແມ່ນຈະມີຫຼາຍກ່ວາຍູ່ໃນສະຫະລັດອາເມລິກາ (13%).
ນະໂຍບາຍສາທາລະນະອາດຈະມີຄວາມໂນມອ່ຽງຄວາມສຳຄັນ ໃນຫຼັກການສະໜັບສະໜູນລະບົບ ຄອບຄົວໃນອານາຄົດ. ລັດຖະບານໄດ້ມີນະໂຍບາຍຫຼາຍເຂົ້າໃນການສະໜັບສະໜູນ, ການລ້ຽງດູ ສຳລັບຄອບ ຄົວຜູ້ສູງອາຍຸ. ໃນປະເທດສິງກະໂປໄດ້ມີການສົ່ງເສີມພໍ່ແມ່ຂອງຜູ້ສູງອາຍຸ, ລັດຖະບານມາເລເຊຍໃຫ້ເວລາຫຼາຍ ແກ່ຄອບບຄົວກັບພາສີໃນການດູແລຜູ້ສູງອາຍຸຈຳນວນໜຶ່ງຂອງຕາເວັນອອກ ແລະ ບັນດາປະເທດອາຊີຕາເວັນ ອອກສຽງໃຕ້ແມ່ນໄດ້ໃຫ້ເງິນຊ່ວຍເຫຼືອແກ່ຜູ້ສູງອາຍຸ ເພື່ອດູແລເປັນມື້ ແລະ ການສະໜັບສະໜູນຈຸດປະສົງການ ຊ່ວຍເຫຼືອດູແລເດັກນ້ອຍສຳລັບພໍ່ແມ່ຂອງຜູ້ສູງອາຍຸ ແລະ ປະເທດໃນອາຊີ, ສິງກະໂປມີການປັບປຸງນະໂຍບາຍໃຫ້ທີ່ຢູ່ອາໄສ ແລະ ໃຫ້ມີຄວາມເໝາະສົມໃນການຈັດການ.
ການຕິດຕາມການເພີ່ມຂຶ້ນຂອງປະຊາກອນໃນບັນດາປະເທດໃນອາຊີແມ່ນໄດ້ມີການເພີ່ມຂຶນຢ່າງກະທັນຫັນໃນການອອບ ແລະ ການລົງທຶນໃນປີ 1960 ໃນອັດຕາການລົງທຶນແມ່ນມີຊ້າໃນຫຼາຍປະເທດເຊັ່ນ ຄືກັນ ກັບເກົາຫຼີໃຕ້, ໄທ ປີ1990 ປະເທດເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນມີອັດຕາການລົງທຶນສູງໃນໂລກ(ແຜນວາດ 2) ເກີນກ່ວາໄລ ຍະເວລາ 30 ປີ, ການລົງທຶນກັບເປີເຊັນຂອງການເຕີບໂຕຂອງພາຍໃນ GDP ຕ່ຳໃນ ບັງກາລະເທດ ແລະ ປາກຮິດຖານ.
ຜູ້ວາງແຜນນະໂຍບາຍມີທາງເລືອກຫຼາຍໃຫ້ແກ່ການສະໜັບສະໜູນກຳມະກອນເຖິງການອອບກ່ຽວກັບການປົດສະຖຽນ. ສິ່ງໜຶ່ງຂອງການກະກຽມແມ່ນໄດ້ປະກັນຈາກສະຖາບັນການເງິນແຫ່ງຊາດ ແລະ ຄວາມໝັ້ນ ຄົງຂອງການລົງທຶນໃນໄລຍະຍາວ. ສອງການສຸມໃສ່ອັດຕາເງິນເຟີ້ດັ່ງນັ້ນການອອມໃນປະ ຈຸບັນນີ້ຈະບໍ່ຮັກສາ ຄຸນຄ່າຂອງອະນາຄົດໄວ້ເມື່ອເຮົາຕ້ອງການ.
ຜູ້ວາງແຜນນະໂຍບາຍເຊິ່ງບໍ່ມີຂອບເຂດຕໍ່ການໃຫ້ເງິນອຸດໜຸນທີ່ສະໜັບສະໜຸນການປົດກະສຽນ, ການ ສະໜັບສະໜຸນໃຫ້ແກ່ກຳມະກອນເຊັ່ນ ແຜນການທີ່ເປັນຮາກຖານຂອງໄວໜຸ່ມທົ່ວໄປໃນການອອມ ແລະ ຕາມ ຄວາມເປັນຈິງແມ່ນກະຕຸ່ນເຮັດໃຫ້ກຳມະກອນມີການອອມ ແລະ ຫຼຸດລົງສຳຫຼັບການປົດກະສຽນຂອງເຂົາເຈົ້າ.
ໃນລະຫວ່າງ 60 ປີຜ່ານມາ ລັດຖະບານນານາຊາດແມ່ນມີການໃຊ້ຈ່າຍເພີ່ມຂື້ນເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີການວາງ ຫຼັກການໃນໄລຍະເວລາການຮັກສາອາຍຸຂອງພົນລະເມືອງ.ຫຼາຍປະເທດໃນອາຊີໄດ້ມີຮູບແບບການສະໜັບສະໜູນແຜນການສຳຫຼັບຜູ້ສູງອາຍຸ.(ຕາຕາລາງທີ່1) ການຈຳກັດການສະໜັບສະໜູນ ຫຼືການຈ້າງງານໃນອະດີດ ຂະໜາດໃຫ່ຍມີພຽງແຕ່ປະເທດ ມາເລເຊຍ, ສິງກະໂປ ແລະ ຍີ່ປຸນທີ່ມີໂຄງການສະໜັບສະໜຸນຂອງສາກົນ.
ສິ່ງໜຶ່ງທີ່ລັດຖະບານໃຫ້ເງິນກອງທຶນແກ່ການອອມສ່ວນບຸກຄົນສຳຫຼັບການປົດກະສຽນຂອງເຂົາເຈົ້າມັນອາດຈະເສຍຫາຍຕໍ່ເງິນຂອງເຂົາເຈົ້າເພາະວ່າການລົງທຶນຕ່ຳ, ລາຍໄດ້ທີ່ຈຳກັດ - ການຫາເງິນ ຫຼື ຂໍ້ຍົກເວັ້ນ ປະສົບການໃນຊ່ວງຊິວິດ ແລະ ການອອມຂອງເຂົາເຈົ້າ. ມີຫຼາຍແຜ່ນການຂອງລັດຕໍ່ເງິນເດືອນທີ່ໄດ້ຮັບຊ້າໃນ ການບໍລິການ ແລະ ປະກອບດ້ວຍບາງສ່ວນທີ່ໄດ້ຮັບການປະກັນແຜນການໃນຊ່ວງເວລາບັນເທົາຄວາມທຸກຍາກ ແລະ ລາຍໄດ້ບໍ່ມີຄວາມເປັນທຳ. ເຫດການຊຸກເສີນໃນຫຼາຍປະເທດໃນເຂດອາຊີ ໃນຊ່ວງໄວກາງຄົນຢ່າງໃດ ກໍ່ຕາມໄດ້ມີຂໍ້ກຳນົດຢ່າງຈະແຈ້ງຕໍ່ແຮງກະທົບຂອງເຫດການໃນສ່ວນຂອງປະຊາກອນທີ່ສູງອາຍຸ ລັດຖະບານໃຫ້ເງິນບໍລິຈາກແກ່ຜູ້ສູງອາຍຸ ແລະ ກຳລັງແຮງງານເພີ່ມຂື້ນສູງເກີນໄປມາສູ່ການຕົກຕ່ຳ.
ຄຽງຄູ່ກັບການກຳນົດຈຳນວນປະຊາກອນສມາດສົ່ງຜົນປະໂຫຍດໃນການຕັດສິນໃຈກັບຄວາມສົມດຸນທີ່ຖຶກຕ້ອງລະຫວ່າງການໃຊ້ຈ່າຍເງິນ ອຸດໜູນຢ່າງເປັນລະບົບ,ນະໂຍບາຍດັ່ງກ່າວ ແມ່ນສ້າງຄວາມຕຶງຄຽດ ເຖິງການສີ້ນສຸດຂອງບັນຫາໂດຍລັດທະບານຈະໃຫ້ເງິນອຸດໜູນແມ່ນລັດຫຼືເອກະຊົນ ຜູ້ບໍລິຫານເອກະຊົນບາງເທື່ອອາດຫຼາຍກວ່າເພາະວ່າ ການກະກຽມແລະເປົ້າໝາຍກຳໄລຈະສູງຂື້ນ ການປ້ອງກັນຄາມສ່ຽງຈະເກີດຂື້ນຄືການບໍລິຫານລະບົບການເງິນຢ່າງເປັນລະບົບມີການໃຫ້ເງິນອຸດໜູນ ເພາະວ່າຄວາມຢ້ານກັບການໂກງ ແລະ ການຂາດຄຸນສົມບັດເຊັ່ນ: ຖືກບີບຈາກບັນຫາການເມືອງແລະຄວາມບໍ່ໝົັ້ນຄົງຂອງເຄືອງມືລັດຖະບານໂດຍພາກສ່ວນສາທາລະນະ.
ໃນຂະນະທີ່ລັດຖະບານສາມາດໃຫ້ເງິນອຸດໜູນແກ່ຜູ້ສູງອາຍຸ ການເມືອງມີແຮງງານເພີ່ມຂື້ນສູງ ມີ ການແກ້ໄຂ ແລະ ເກືອບຈະບໍ່ມີການເຄື່ອນຍ້າຍແຮງງານຜູ້ສູງອາຍຸ.ການແບ່ງແຍການຈຳກັດເພດໃນສະຖານທີ່ ເຮັດວຽກໃນກຸ່ມຈຳນວນຫຼາຍຕໍ່ຜູ້ສູງອາຍຸ,ການເມືອງແມ່ນຕ້ອງການຜົນປະໂຫຍດຈາການສຶກສາ ແລະ ອາຊິບ ການຝຶກຝົນມັນຊ່ວຍສະໜັບສະໜູນໃຫ້ຄອບຄົວແລະໂດຍທົ່ວໄປໃນຊ່ວງໄລຍະເວລາເຖົ້າແກ່ຈະໄດ້ຮັບເງິນອຸດໜູນ ຢ່ງສົມດຸນຈາກໄວໜຸ່ມເຖິງໄວແກ່ຊະລາ.
ອັດຕາດອກເບ້ຍ ແມ່ນ ອັດຕາລາຄາ ທີ່ ຜູ້ກູ້ ຈ່າຍໃຫ້ຜູ້ໃຫ້ກູ້ ໂດຍເປັນຄ່າຕອບແທນໃນການໃຊ້ເງິນທີ່ບໍ່ແມ່ນ ຂອງຕົນເອງ. ໂດຍທົ່ວໄປ ອັດຕາດອກເບ້ຍ ຈະສະແດງເປັນ ສ່ວນຮ້ອຍ ຕໍ່ ປີ.
ອັດຕາດອກເບ້ຍ ແມ່ນ ເຄື່ອງມືສຳຄັນ ຂອງ ນະໂຍບາຍເງິນຕາ ທີ່ໃຊ້ເພື່ອ ດັດປັບຄ່າເສດຖະກິດອື່ນ ເຊັ່ນ ການລົງທຶນ, ອັດຕາເງິນເຟີ້, ແລະ ອັດຕາຫວ່າງງານ.
ຄຳເມືອງ ຫຼື ພາສາໂຍນ ຫຼື ຍວນ () () ເປັນພາສາໄຕພາສານຶ່ງ ຢູ່ໃນຕະກູນພາສາໄທ-ກະໄດ. ເປັນພາສາທີ່ເວົ້າກັນໃນພາກເໜືອຂອງໄທ ແລະບາງສ່ວນຂອງພາກເໜືອຂອງລາວ.
ການໃຊ້ອັກສອນລາວແທນສຽງ.
ກ ຂ ຄ ຄຣ ງ ຈ ສ ຊ ຊຣ ຍ ດ ຕ ຖ ທ ທຣ ນ ບ ປ ຜ ຝ ພ ຟ ພຣ ມ ລ ວ ຫ ອ ຮ ຢ
ໂວນຟຣາມອານຟາ (ເປັນພາສາອັງກິດ WolframAlpha ຫຼື Wolfram Alpha) ແມ່ນ ຈັກຄຳຕອບ ພັດທະນາໂດຍ ສະຖາບັນຄົ້ນຄວ້າໂວນຟຣາມ. ມັນແມ່ນ ການບໍລິການໃຫ້ຄຳຕອບ ຕໍ່ ຄຳຖາມທີ່ໄດ້ຮັບ ໂດຍ ການຊອກຫາຄຳຕອບໂດຍກົງ ໃນ ຖານຂໍ້ມູນເປັນໂຄງສ້າງ, ເຊິ່ງຈະແຕກຕ່າງກັບ ຈັກຄົ້ນຫາ ທົ່ວໄປ ທີ່ຈະສະແດງພຽງ ແຕ່ ລິ້ງ ຫາ ບັນດາເວັບທີ່ອາດຈະມີຄຳຕອບ. ທ່ານ ສະຕິເຟັນ ໂວນຟຣາມ ນັກວັດຖຸສາດ ຄົນອັງກິດ ເປີດເຜີຍ ຈັກຄຳຕອບນີ້ ເມື່ອ ເດືອນມີນາ ປີ ໒໐໐໙ ແລະ ເປີດໃຫ້ ສາທາລະນະທົດລອງໃຊ້ ແຕ່ ວັນທີ ໑໕ ຂອງເດືອນດັ່ງກ່າວ.
ຜູ້ໃຊ້ ສາມາດຂຽນຄຳຖາມ(ເປັນພາສາອັງກິດເທົ່ານັ້ນ) ໃສ່ຊ່ອງຢູ່ໂປຣແກຣມທ່ອງເວັບ ແລະ ຮັບຄຳຕອບ ຢູ່ ກ້ອງຄຳຖາມດັ່ງກ່າວ. ຄຳຖາມສາມາດເປັນ ປະໂຫຍກ ແລະ ສັນຍາລັກທາງຄະນິດສາດອີກ. ໃນກໍລະນີ ຄຳຖາມເປັນສັນຍາລັກທາງຄະນິດສາດ ໂດຍທົ່ວໄປ ຄຳຕອບຈະສະແດງ ເສັ້ນສະແດງ ແລະ ໃຈຜົນ ຂອງ ສົມຜົນນັ້ນໆ.
ໂຕຢ່າງ: lim(x->0) x/sin x ຈະໃຫ້ຄຳຕອບ ວ່າ, x=1, ແລະ ຜົນຕຳລາ ໂດຍໃຊ້ L'Hopital's rule.
ເຕັກໂນໂລຈີ.
ໂວນຟຣາມອານຟາ ຖືກສ້າງໂດຍອີງໃສ່ ມາທິມາທິກາ(Mathematica) ເຊິ່ງແມ່ນຜະລິດຕະພັນຫຼັກ ຂອງ ສະຖາບັນຄົ້ນຄ້ວາໂວນຟຣາມ. ຊອສໂຄທ ສະກຣິບ ມາທິມາທິກາ ເປັນຈຳນວນ ໕ ລ້ານແຖວ ແລະ ແລ່ນ ໂດຍ ໑໐,໐໐໐ ຊີພີຢູ.
ໃນເຂດບ້ານຫ້ວຍເລິກຈະໄດ້ພົບກັບເຂດ ປູກຕົ້ນໄມ້ອຸດສາຫະກໍາ, ບໍ່ວ່າຈະເປັນຂອງປະຊາຊົນ ທ້ອງຖິ່ນ, ແລະອັນທີ່ພົ້ນເດັ່ນກໍແມ່ນພື້ນທີ່ປູກຕົ້ນວິກແລະຕົ້ນກະຖິນນະລົງຂອງບໍລິສັດ OJI (ໂອຈິ) ທີ່ກວມເອົາຫຼາຍຮ້ອຍເຮັກຕ້າຈົນສຸດສາຍຕາ, ຖ້າເບີ່ງໄນອີກແງ່ກໍ່ຄື ພື້ນທີ່ປູກຝັງນັ້ນແມ່ນຢູ່ຖືກ ອ້ອມຮອບໄປດ້ວຍປ່າ.
ໃນເຂດກຸ່ມບ້ານແຫ່ງນີ້ແມ່ນມີບ້ານໜື່ງທີ່ຕັ້ງຢູ່ກາງດອນຂອງແມ່ນໍ້າຂອງ, ຊື່ວ່າບ້ານ ດອນຄອນລາດ ຊື່ງສ່ວນ ໃຫຍ່ຈະປູກບັນດາຜັກ, ໝາກເລັ່ນ, ໝາກອຶ, ໝາກແຕງ,ໝາກຖົ່ວຍາວ ແລ້ວສົ່ງອອກຂາຍໄປທີ່ຕະຫຼາດ ໄກ້ຄຽງ, ແລະກໍມີຜູ້ມາຮັບຊື້ຢູ່ກັບສວນເລີຍນັ້ນກໍມີ
ອັນເດັ່ນກວ່າໝູ່ແມ່ນການລ້ຽງໂຕຈີ່ລໍ່, ທີ່ສາມາດສົ່ງອອກຂາຍໃຫ້ແກ່ພື້ນທີ່ໃກ້ຄຽງແລະນະຄອນ ຫຼວງອີກດ້ວຍຊື່ງມີຈໍານວນ150ແທ່ງ, ມີປະມານ3000ໂຕຕໍ່ແທ່ງ, ພາຍໃນ3ເດືອນຈະໄດ້ຮັບຜົນຜະ ລິດ2ກິໂລ, ຖ້າສົ່ງຂາຍໄປທີ່ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນກໍຈະໄດ້ປະມານ40ພັນກີບຕໍ່ກິໂລ, ຖ້າສົ່ງຂາຍ ພາຍໃນເຂດໄກ້ຄຽງກໍຈະໄດ້ປະມານ35ພັນກີບຕໍ່ກິໂລ.
ເວົ້ເຖິງການລ້ຽງງົວຄວາຍ, ປະຊາຊົນເຂດນີ້ກໍຖືວ່າຫຼາຍພໍສົມຄວນ ແລະອີກຄອບຄົວໜື່ງກໍມີທຸລະກິດຄອບຄົວໃນການລ້ຽງປາກະຊັງ, ດ້ວຍຄວາມໃຈມັກແລະອົດ ທົນຈື່ງເຮັດໃຫ້ເພີ່ນປະສົບຜົນສໍາເລັດພໍສົມຄວນ, ໂດຍຜະລິດຕະຜົນຈະສົ່ງໃຫ້ຕະຫຼາດພາຍໃນ ເປັນສ່ວນໃຫຍ່.
ສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນການເຂົ້າເຖີງແຫຼ່ງທຶນໃນການພັດທະນາກະສິກໍາ, ປະຊາຊົນຍັງບໍ່ທັນກໍາ ໄດ້ເຖີງແນວທາງຂອງທະນາຄານ, ການປູກຕົ້ນໄມ້ອຸດສາຫະ ກໍາ,ສວນຫຼາຍແມ່ນເຮັດໂດຍ ອີງໃສ່ກະແສເປັນສ່ວນໃຫຍ່, ຊື່ງບໍ່ໄດ້ມີການຈັດ ສັນວາງແຜນຢ່າງຄັກແນ່ເຮັດໃຫ້ການເກີດມີເຫດ ການບໍ່ມີຕະຫຼາດຮອງຮັບໃນເວລາເກັບກ່ຽວ. ແລະປັດຈຸບັນ ທີ່ບ້ານນໍ້າເລີກ; ຕາມເສັ້ນທາງເຂົ້າສູ່ ເຂື່ອນຊື່ງສ່ວນໃຫຍ່ເປັນເສັ້ນທາງທຽວ ຂອງລົດບໍລິສັດຂຸດຄົ້ນຄໍາພູເບ້ຍ, ຊື່ງສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນການ ແລ່ນລົດທີ່ບໍ່ຈົງຈຽມເຮັດໃຫ້ເກີດມົນລະພາວະ ແຕ່ລະວັນບໍ່ວ່າຈະແມ່ນທາງສຽງເນືອງນັນໃນເວລາ ກາງຄືນ ຫຼື ຂີ້ຝຸ່ນ ຕາມເສັ້ນທາງດິນແດງ, ຊື່ງໄດ້ສ້າງຄວາມເດືອດຮ້ອນໃຫ້ແກ່ປະຊາຊົນທີ່ດໍາລົງໃນຂົງເຂດນັ້ນ.
ກຸ່ມບ້ານປາກທວາຍເປັນກຸ່ມບ້ານທີ3ຂອງເມືອງທ່າພະບາດ ມີທັງໝົດ7ບ້ານ, ມີ1020 ຫຼັງຄາ ເຮືອນ, 1106 ຄອບຄົວ, ມີພົນລະເມືອງ5324ຄົນ, ຍິງ2645ຄົນ. ມີຄອບຄົວທີ່ພົ້ນນັບແຕ່ປີ2006 ແມ່ນ 901 ຄອບຄົວ ຊື່ງບັນລຸ 81.46%, ຍັງເຫຼືອ205 ຄອບຄົວ ຫຼື 18.54%
• ກຸ່ມບ້ານປາກທວາຍມີເນື້ອທີ່ອຸດົມສົມບູນ ຊື່ງເໝາະສົມແກ່ການປູກຝັງສະນັ້ນເຂດນີ້ ຈຶ່ງມີ ເນື້ອທີ່ ນາທັງໝົດ 1406.74 ເຮັກຕາ, ໃນນັ້ນມີນາແຊງແມ່ນ 153.79 ເຮັກຕາ. ນອກນັ້ນປະຊາຊົນ ເຂດນີ້ ຍັງມີການປູກພືດເສດຖະກິດອື່ນອີກນັ້ນກໍຄື: ຕົ້ນຢາສູບກວມເອົາ ເນື້ອທີ່ປະມານ 21.08 ເຮັກຕາ ຊື່ງຈະແມ່ນບໍລິສັດ ອາແດງເປັນຜູ້ຮັບຊື້ ຊື່ງ ລາຄາ2009ນີ້ໄດ້ລາຄາດີກວ່າປີກາຍ ຄື: ປີ2009ລາຄາສູງສຸດແມ່ນ22ພັນກີບແລະຕໍ່າສຸດແມ່ນ7ພັນກີບ; ສ່ວນປີກ່ອນ ລາຄາສູງສຸດແມ່ນ 22ພັນກີບແລະລາຄາຕໍ່າສຸດແມ່ນ4ພັນກີບ, ຢາງພາລາ 93.41 ເຮັກຕາ. ໄມ້ເກດສະໜາ 41.02 ເຮັກຕາ, ຊື່ງເນື້ອທີ່ການປູກຝັງເຫຼົ່ານີ້ລ້ວນແຕ່ ແມ່ນຂອງປະຊາຊົນ,ຊື່ງດໍາເນີນການຜະລິດເປັນສິນ ຄ້າແບບຄອບຄົວເສດຖະກິດຄອບຄົວ.
• ນອກຈາກການຜະລິດແບບຄອບຄົວແລ້ວໃນພື້ນທີ່ກຸ່ມບ້ານປາກທວາຍແລ້ວ, ກໍຍັງມີບັນດາບໍລິ ສັດຕ່າງໆເຂົ້າມາລົງທຶນກ່ຽວກັບການປູກຕົ້ນໄມ້, ໂດຍສະເພາະແມ່ນບໍລິສັດໂອຈິ, ຊື່ໄດ້ມີເນື້ອທີ່ສໍາ ປະທານປູກຕົ້ນວິກເປັນຈໍານວນຫຼາຍສິບເຮັກຕາ.
• ເວົ້າເຖິງການລ້ຽງສັດເຂດກຸ່ມບ້ານປາກທວາຍແມ່ນບໍ່ພົ້ນເດັ່ນປານໃດ, ຊື່ງມີງົວ 3024 ໂຕ, ຄວາຍ 721 ໂຕ.
ທາງດ້ານທ່າແຮງຂອງກຸ່ມບ້ານ,ສ່ວນໃຫຍ່ບັນດາພໍ່ແມ່ປະຊາຊົນຈະພ້ອມກັນເຮັດ ການປູກຝັງໃຫ້ກາຍເປັນສິນຄ້າບໍ່ວ່າຈະເປັນປູກພືດສວນ, ຕົ້ນຢາສູບ ຊື່ງແມ່ນພືດທີ່ ປະຊາຊົນໃນເຂດນີ້ນິຍົມປູກ, ປູກເຂົ້າ, ແລະບັນດາຕົ້ນໄມ້ອຸດສາຫະກໍາ ຄື: ຕົ້ນວິກ, ຕົ້ນເກດສະໜາ, ຕົ້ນຢາງພາລາ.
ເວົ້າເຖິງຂໍ້ຈໍາກັດແມ່ນເນື້ອທີ່ການຜະລິດເກືອບ80% ຖືກນໍ້າຖ້ວມໃນລະດູຝົນຂອງແຕ່ລະປີ, ສັດຕູພືດ, ແລະປະຊາຊົນຍັງຂາດທຶນຮອນ, ບົດຮຽນວິຊາການຍັງບໍ່ທັນສູງ ສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນຍັງອາ ໃສທໍາມະຊາດໃນການຜະລິດທໍາມາຫາກິນ.
ເຊີ່ງ ປະຊາຊົນໄດ້ຍ້າຍມາຢູ່ເມືອງສາມັກຄີໄຊ ເພື່ອຫຼົບຫຼີກສົງຄາມ ແລະໄດ້ຕັ້ງຊື່ເມືອງວ່າ ເມືອງໃໝ່ ເພາະວ່າເປັນບ້ານທີ່ຢ້າຍ ແລະ
ມີປະຊາກອນ 75.564 ຄົນ ເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງສຳນັກງານອົງການ ປັດຈຸບັນ ຊາວເມືອງສາມັກຄີໄຊ ມີລາຍໄດ້ປະມານ 740$ ຕໍ່ປີຕໍ່ຄົນ ມີເສັ້ນທາງໄປເຖີງປະເທດຫວຽດນາມ ໄລຍະທາງແຕ່ ເມືອງສາມັກຄີໄຊແມ່ນ 112 ກິໂລແມັດ ມີສະຖານທີ່ ທ່ອງທຽ່ວຫຼາຍ ແຫ່ງແຕບໍ່ມີຊື່ສຽງເພາະວ່າບໍ່ມີການສະໜັບສະໜູນຈາກພາກລັດຢ່າງແທ້ຈີງ. ເສັ້ນທາງຢາງກວມ 76% ເສດທະກີດທີ່ສຳຄັນແມ່ນກະສິກຳປ່າໄມ້ ຂ້າຂາຍ ປະຊາຊົນສ່ວນໃຫ່ຍແມ່ນຄົນທ້ອງຖີ່ນ.
ເງິນອິນດູຈີນຝະລັ່ງ ໃບ 20 ປີອາດ 1898, ສາຂາໄຊງ່ອນ
ທະນາຄານອິນດູຈີນ(Banque de l'Indochine) ແມ່ນ ທະນາຄານຈັດພິມທະນາບັດ ຕັ້ງຂຶ້ນ ຢູ່ ນະຄອນຫຼວງປາລີ ໃນ ວັນທີ 21 ມັງກອນ ປີ 1875 ສຳລັບ ຫົວເມືອງຂຶ້ນ ຂອງ ຝະລັ່ງ ຢູ່ ອາຊີອາຄະເນ ແລະ ອາຊີຕາເວັນອອກໄກ. ທະນາຄານດັ່ງກ່າວ ໄດ້ໂຮມໂຕເຂົ້າກັບ ທະນາຄານຊູເອ (Banque de Suez)ໃນປີ 1974 ເປັນ ທະນາຄານອິນໂດຊູເອ (Indosuez) ເຊິ່ງຍັງດຳເນີນງານພາຍໃຕ້ ກຸ່ມບໍລິສັດເຄຣດີອາກຣີໂກລ (Crédit Agricole).
ເມືອງໂພນໂຮງມີເສັ້ນທາງເລກທີ 13 ເໜືອ ຜ່ານກາງເຄິ່ງ ແຕເໜືອຮອດໄຕ້, ເມືອງໂພນໂຮງເປັນຫຼັກຂອງແຂວງວຽງຈັນ ຢູ່ຫ່າງຈາກນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ 55 ແລະ ຍັງເປັນເສັ້ນທາງໄປເຄື່ອນນ້ຳງື່ມ
ທິດໃຕ້ຕິດກັບນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ(ເມືອງນາໄຊທອງ)ທີ່ຫຼັກກິໂລແມັດທີ 45 ແລະ ສ່ວນໜຶ່ງຂອງເມືອງທຸລະຄົມ, ທິດເໜືອຕິດກັບເມືອງຫີນຫີບ, ທິດຕະເວັນຕົກຕິດກັບເມືອງສັງທອງ ຕາມເສັ້ນພູພະນັງ, ທິດຕະເວັນອອກຕິດກັບເມືອງແກ້ວອຸດົມ ແລະ ເມືອງວຽງຄຳ ແຂວງວຽງຈັນ
ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ|ນະຄອນໄກສອນພົມວິຫານ (ປະຈຸບັັັນ) ນ(ຄຳເຄົ້າ: ແຂວງສວັຣຄ໌ນເຂຕ) ເປັນແຂວງໜຶ່ງຂອງ ສ.ປ.ປ.ລາວ ຕັ້ງຢູ່ທາງພາກກາງ ທິດຕາເວັນອອກຕິດກັບປະເທດຫວຽດນາມ, ທິດຕາເວັນຕົກຕິດກັບປະເທດໄທ, ທິດເໜືອຕິດກັບແຂວງຄຳມ່ວນ, ທິດໃຕ້ຕິດກັບແຂວງສາລະວັນ ເປັນແຂວງ
ສະຫວັນນະເຂດ ມີປະຊາກອນອາໄສຫລາຍທີ່ສຸດປະມານ 15% ຂອງປະຊາກອນທົ່ວປະເທດສ່ວນໃຫຍ່ເປັນລາວລຸ່ມ, ໄທດຳ... ເປັນແຂວງທີ່ມີພື້ນທີ່ກວ້າງໃຫຍ່ເປັນອັນດັບໜຶ່ງ ຂອງລາວ ສະຫວັນນະເຂດຫ່າງຈາກແຂວງຄຳມ່ວນມາທາງທິດໃຕ້ປະມານ 80 ກິໂລແມັດ ຢູ່ທາງທິດເຫນືອຂອງແຂວງສາລະວັນ ມີແມ່ນ້ຳຂອງເປັນຊາຍແດນທຳມະຊາດ.
ເມື່ອວັນທີ 20 ທັນວາ ຄ.ສ 2006 ໄດ້ມີພິທີເປີດຂົວມິດຕະພາບລາວ-ໄທ ແຫ່ງທີ 2 ຢ່າງເປັນທາງການ ເຊິ່ງຂົວນີ້ເປັນຂົວເຊື່ອມແລວທາງເສດຖະກິດຕາເວັກຕົກ - ຕາ
ເວັນອອກ ລະຫວ່າງ ຫວຽດນາມ-ລາວ-ໄທ-ພະມ້າ ເຮັດໃຫ້ແຂວງສະຫວັນນະເຂດເປັນເສັ້ນທາງການຄ້າທີ່ສຳຄັນຂອງລາວ ແລະ ລັດຖະບານລາວຍັງໄດ້ ປະກາດສ້າງຕັ້ງ ເຂດເສດຖະກິດພິເສດ ສະຫວັນ-ເຊໂນ
ປະຫວັດແຂວງສະຫວັນນະເຂດ.
ປະຫວັດສາດຂອງສະຫວັນນະເຂດເລີ່ມໃນສະໄຫມຂອມ ເຮືອງອຳນາດ ເມືອງນີ້ຊື່ວ່າເມືອງສຸວັນນະພູມປະເທດເປັນເມືອງ ທີ່ອຸດົມສົມບູນດ້ວຍຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດໃນປີ ຄສ 1577 ທ້າວຫລວງ ແລະ ນາງສິມໄດ້ອົບພະຍົກຜູ້ຄົນຈາກພາກເຫນືອລົງມາຕັ້ງຫມູ່ບ້ານຊື່ວ່າ ຫລວງໂພນເມືອງສິມຫ່າງຈາກຕົວເມືອງ ປະຈຸບັນປະມານ 18 ກິໂລແມັດ ເສັ້ນທາງດຽວ ກັບໄປພະທາດອີງຮັງ ເມື່ອເຖິງປີ ຄສ 1642 ທ້າວ ສິມພະລີ (ລູກຊາຍ) ໄດ້ພາຊາວບ້ານຫລາຍສິບຄອບຄົວແຍກອອກໄປຕັ້ງເມືອງໃຫມ່ ໃນເຂດສະຫວັນນະເຂດເອີ້ນວ່າບ້ານທ່າແຮ່ ເພາະອຸດົມສົມບູນດ້ວຍແຮ່ທາດຕ່າງໆ ຈົນເຖິງປີ ຄສ 1919 ເມື່ອລາວຕົກເປັນອານານິຄົມຝັ່ງໄດ້ຕັ້ງສຳນັກງານ ຜູ້ວ່າລາຊະການແຜ່ນດິນປະຈຳແຂວງຢູ່ ທ່າແຮ່ ແລະຕັ້ງຊື່ໃຫ້ໃຫມ່ເປັນ "ສະຫວັນນະເຂດ".
ເຂດທົ່ງພຽງສ່ວນທີ່ລຽບຕາມລຳແມ່ນໍ້າຂອງ ກວມເອົາ 04 ເມືອງຄື: ເມືອງໄຊບູລີ, ເມືອງໄກສອນ ພົມວິຫານ,ເມືອງໄຊພູທອງ ແລະ ສອງຄອນ, ເປັນເຂດທີ່ອຸດົມສົມບູນດ້ວຍເຂົ້າປາອາຫານເປັນແຫລ່ງການຜະລິດເຂົ້າ, ພືດຕະກູນ ຖົ່ວແລະລ້ຽງສັດ(ສັດປີກ,ສັດໃຫຍ່ ແລະ ປາ) ເຊີ່ງມີຄວາມ ສູງຈາກລະດັບນ້ຳທະເລແຕ່ 140 ຫາ 180 ແມັດ.
ສ່ວນເຂດທົ່ງພຽງທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃຈກາງລະຫວ່າງເຂດພູພຽງ ກັບທົ່ງພຽງລຽບນ້ຳຂອງນັ້ນ ກວມເອົາ 06 ເມືອງຄື: ເມືອງອຸທຸມພອນ, ອາດສະພັງທອງ, ພະລານໄຊ, ເມືອງຈຳພອນ,ຊົນນະບູລີ ແລະ ອາດສະພອນ, ເຂດນີ້ເປັນເຂດທີ່ປູກເຂົ້າ, ປູກພືດອຸດສາຫະກຳ ແລະ ລ້ຽງສັດໃຫຍ່(ງົວຄວາຍ) ເຊີ່ງມີຄວາມສູງຈາກລະດັບນ້ຳທະເລແຕ່ 180 ຫາ 200 ແມັດ.
ສ່ວນວ່າເຂດພູພຽງກວມເອົາ 05 ເມືອງປະກອບມີ: ເມືອງນອງ,ເຊໂປນ,ວິລະບູລີ, ພີນ ແລະ ທ່າປາງທອງ ເປັນເຂດລໍ່ລ້ຽງໃຫ້ຄວາມຊຸ່ມຊື່ນໃຫ້ເຂດທົ່ງພຽງ, ເໝາະສົມໃນການປູກ ໄມ້ໃຫ້ໝາກ, ພຶດອຸດສາຫະກຳ ແລະ ລ້ຽງສັດ ໃຫຍ່ທຸກໆປະເພດ, ເຂດນີ້ມີຄວາມສູງຈາກລະດັບໜ້ານ້ຳທະເລແຕ່ 200 ຫາ 1.000 ແມັດ.
ປ່າສະຫງວນ.
ປ່າສະຫງວນພາຍໃນແຂວງປະກອບມີ: ປ່າສະຫງວນແຫ່ງຊາດເຊບັ້ງນວນ, ປ່າສະຫງວນແຫ່ງຊາດດົງພູວຽງ ແລະ ປ່າສະຫງວນແຫ່ງຊາດພູຊ້າງແຫ່. ພູຊ້າງແຫ່ເປັນສາຍພູຫີນ ແລະ ເປັນຖິ່ນອາໄສຂອງຊົນເຜົ່າຜູ້ໄທ. ດົງພູວຽງເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນວ່າເປັນປ່າເກົ່າແກ່ທີ່ມີຕົ້ນໄມ້ສູງໃຫຍ່, ບຶງສັກສິດ ແລະ ພະທາດອີງຮັງ, ນອກຈາກນັ້ນຍັງມີສັດທີ່ໃກ້ສູນພັນເຊັ່ນ: ໂອ່ງ, ຄ່າງເງິນ ແລະ ນົກແກງ ເຊິ່ງພົບເຫັນໄດ້ຍາກໃນປ່າສະຫງວນແຫ່ງອື່ນໆ.
ເຂດ​ການ​ປົກຄອງ.
- ເຂດການ​ປົກຄອງ:15 ​ເມືອງ, 1.016 ບ້ານ, 168 ກຸ່ມບ້ານ​
- ປະຊາກອນ: 886.985 ຄົນ, ຍິງ450.100 ຄົນ
- ປະກອບ​ດ້ວຍ 2 ​ເຜົ່າ​ໃຫຍ່​ຄື: ​​ເຜົ່າ​ລາວລຸ່ມ​, ເຜົ່າລາວ​ເທິງ.
​- ເນື້ອ​ທີ່: 2.177.400 ເຮັກຕາ, ດິນ​ກະສິກຳ​ມີ: 7​ ແສນ​
​ແຮງ​ງານ.
- ແຕ່​ອາຍຸ 15 ປີ ຫາ 60 ປີ ຈຳນວນ: 479.756 ຄົນ,ກວມ 54 %ຂອງ​ປະຊາກອນ.
ພາຍຫລັງ ສະຫະພາບ ເອີລົບຕາເວັນຕົກ ໄດ້ຮັບການສ້າງຕັ້ງຂຶ້້ນແລ້ວ, ອາເມລິກາ ຢາກໃຫ້ດຳເນີນການເຈລະຈາຄັ້ງໃໝ່ເພື່ອສ້າງຕັ້ງກຸ່ມການທະຫານ ທີ່ກວ້າງໃຫຍ່ກວ່າເກົ່າຕາມແຜນການກຽມສົງຄາມ ຄັ້ງໃໝ່ຂອງເຂົາ.
ໃນວັນທີ 11 ເມສາ 1948, ມາກຊານ ລັດຖະມົນຕີວ່າການ ກະຊວງການຕ່າງປະເທດອາເມລິກາ ໄດ້ປຸກລະດົມ ສະມາຊິກສະພາອາເມລິການ ຈົ່ງໃຫ້ການສະໜັບສະໜູນບັນຫາການປອ້ງກັນຄວາມປອດໄພ
ຢູ່ຂົງເຂດມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕິກເໜືອ. ໃນວັນທີ 28 ເມສາ 1948, ໂລແຣນ (Saint Laurrent) ໄດ້ກ່າວຕໍ່ສະພາ ການາດາ ໂດຍສະເໜີໃຫ້ສ້າງຕັ້ງລະບົບປອ້ງກັນທີ່ກວ້າງຂວາງກວ່າລະບົບຂອງ ສົນທິສັນຍາ
ບຣຸກແຊນ. ຫລັງຈາກອາທິດໜຶ່ງ ແວັດສມິນເຕີ (ສະມາຊິກສະພາອັງກິດ) ອອກສຽງເຫັນພອ້ມກັບຂໍ້ສະເໜີດັ່ງກ່າວ. ໃນໄລຍະດຽວກັນນັ້ນ, ວານເດັນເບີກ (Vanden - berg) ສະມາຊິກສະພາ ອາເມລິກາ ພັດ
ກະກຽມວາງນະໂຍບາບການຕ່າງປະເທດໃໝ່ຂອງ ອາເມລິກາ ແລະ ຜ່ານຈາກການປຸກລະດົມໄລຍະໜຶ່ງ ສະພາອາເມລິກາ ກໍ່ໄດ້ຜ່ານມະຕິສະບັບໜຶ່ງ ໃນວັນທີ 11 ມິຖຸນາ 1948 ຊຶ່ງເອີ້ນວ່າ ມະຕິວານເດັນເບີກ.
1. ລົບລ້າງ ສິດຢັບຢັ້ງຢູ່ ສະພາຄວາມໝັ້ນຄົງໃນທຸກບັນຫາ (ນັບທັງບັນຫາສາກົນ ແລະ ການຮັບເອົາສະມາຊິກໃໝ່ ເຂົ້າອົງການສະຫະປະຊາຊາດ).
2. ຕັ້ງໜ້າວາງວິທີການຕ່າງໆໃຫ້ແກ່ການປອ້ງກັນລວມ ແລະ ສະເພາະ. ໃນຍາມສັນຕິພາບ ລັດຖະບານ ອາເມລິກາມີສິດເຊັນສັນຍາສ້າງສຳພັນການທະຫານກັບບັນດາປະເທດຕັ້ງຢູ່ນອກ ທະວີບອາເມລິກາ.
3. ອາເມລິກາ ຈະໃຫ້ຄວາມຊວ່ຍເຫລືອລວມ ແລະ ສະເພາະ ແກ່ບັນດາປະເທດທີ່ຮວ່ມມືກັບ ອາເມລິກາ,
ຫລັງຈາກນັ້ນ, ໃນວັນທີ 6 ກໍລະກົດ 1948, ອາເມລິກາ ກໍເລີ່ມຈັດໃຫ້ມີການເຈລະຈາເພື່ອການກະກຽມຢູ່ ວໍຊິງຕັນ ໂດຍມີຜູ້ຕ່າງໜ້າຂອງ ກະຊວງການຕ່າງປະເທດ ອາເມລິກາ ແລະ ເອກອັກຄະລັດຖະທູດ ການາດາ, ອັງກິດ, ຝຣັ່ງ, ບຣາຊິນ, ຣອກແລນ ແລະ ລຸກຊຳບວກ ເຂົ້າຮວ່ມ.
ໃນວັນທີ 25 - 26 ຕຸລາ 1948, ສະພາທີ່ປືກສາຂອງກຸ່ມສະຫະພັນເອີລົບຕາເວັນຕົກເຫັນພອ້ມນຳການສ້າງຕັ້ງສຳພັນທີ່ມີລັກສະນະ "ປອ້ງກັນຕົວ" ຢູ່ມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕິກເໜືອ. ໃນວັນທີ 29 ຕຸລາ 1948, ການາດາ ກໍອອກສຽງສະໜັບສະໜູນ.
ໃນໄລຍະທີ່ມີການຂົນຂວາຍບັນດາປະເທດຢູ່ ເອີລົບຕາເວັນຕົກ ເຂົ້າຮວ່ມກຸ່ມນາໂຕນັ້ນ, ສະຫະພາບໂຊວຽດ ແລະ ປະຊາຊົນບັນດາປະເທດໃນເອີລົບ ໄດ້ຕໍ່ສູ້ຢ່າງແຂງແຣງເພື່ອສະກັດຂັດຂວາງການຕັ້ງ ກຸ່ມທະຫານດັ່ງກ່າວ. ໃນວັນທີ 29 ມັງກອນ 1949, ກະຊວງການຕ່າງປະເທດຂອງໂຊວຽດ ໄດ້ອອກຖະແຫລງການຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ສົນທິສັນຍາ ບຣຸກແຊນ ແລະ ສົນທິສັນຍາອັດລັງຕິກເໜືອ ແມ່ນສົນທິສັນຍາ
ສຳພັນທາງການທະຫານທີ່ມີລັກສະນະຮຸກຮານ ແລະຝືນກັບກົດບັດສະຫະປະຊາຊາດ. ໃນວັນທີ 31 ມີນາ 1949, ລັດຖະບນາໂຊວຽດ ໄດ້ສົ່ງຈົດໝາຍບັນທຶກໃຫ້ແກ່ບັນດາປະເທດທີ່ກຽມຈະເຂັົ້າເປັນສະມາຊິກ
3. ວັດຖຸປະສົງຂອງສົນທິສັນຍານາໂຕ ຝືນກັບສົນທິສັນຍາມິດຕະພາບ ແລະ ການຊວ່ຍເຫລືອກັນທີ່ເຊັນກັນລະຫວ່າງ ອັງກິດ ກັບ ໂຊວຽດ ໃນປີ 1942.
4. ສົນທິສັນຍານາໂຕ ຂັດແຍ່ງກັບ ສົນທິສັນຍາຊວ່ຍເຫລືອເຊີ່ງກັນ ແລະ ກັນ ລະຫວ່າງ ໂຊວຽດ ກັບ ຝຣັ່ງ ທີ່ເຊັນກັນໃນປີ 1944.
5. ສົນທິສັນຍາດັ່ງກ່າວກົງກັນຂ້າມກັບມາດຕາຕ່າງໆ ແລະ ນະໂຍບາຍສັນຕິພາບທີ່ ໂຊວຽດ, ອາເມລິກາ ແລະ ອັງກິດ ຕົກລົງຢູ່ ຢານຕາ ແລະ ປົດສະດາມ.
ແຕ່ວ່າ, ໃນທີສຸດ ອາເມລິກາ, ອັງກິດ ກໍຍັງຄົງດຶງເອົາ ຝຣັ່ງ, ບຣາຊິນ, ຣອກແລນ, ລຸກຊຳບວກ, ນໍເວ, ເດນມາກ, ໄອແລນ, ອີຕາລີ, ໂປສຕຸເກດ ໄປປະຊຸມຢູ່ ວໍຊິງຕັນ ເພີື່ອເຊັນສົນທິສັນຍາ ສ້າງຕັ້ງ
ກຸ່ມທະຫານ ອັດລັງຕິກເໜືອ ຂຶ້ນຢ່າງເປັນທາງການໃນວັນທີ 04 ເມສາ 1949.
ປຕິທິນສຸຣິຍຄຕິ (ອັງກລິສ: solar calendar) ແມ່ນປຕິທິນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຣະດູກາລ ແລະ ເດຄລິເນຊັນຂອງດວງອາທິຕຍ໌ ຄວາມຍາວນານຂອງປີໂດຍສເລ່ຍມີຄ່າໃກ້ຄຽງກັບປີຣະດູກາລ.
ປຕິທິນເຫຼົ່ານີ້ມີ 365 ມື້ ໃນນຶ່ງປີ ແລະ ເພີ່ມມື້ນຶ່ງໃນປີອທິກສຸຣທິນ
ນອກເໜືອຈາກນີ້ ຍັງມີປຕິທິນທີ່ບໍ່ແມ່ນປຕິທິນສຸຣິຍຄຕິ ແມ່ນ ປະຕິທິນຮິຈຍ໌ເລາະຫ໌ ເຊິ່ງເປັນ ປຕິທິນຈັນທຣຄຕິຂອງສາສນາອິສລາມ, ປຕິທິນທີ່ສອດຄ່ອງກັບຄາບຊິນອດິກຂອງດາວສຸກ ແລະ ປະຕິທິນທີ່ສອດຄ່ອງກັບການຂຶ້ນຂອງດາວເຣີກສ໌ໃນທ້ອງຟ້າ.
ໃຈຂອງຄົນ ຝລັ່ງແລ້ວ ມັນກໍ່ແມ່ນອັນດຽວກັນ ກັບ ລົດ ບັດສ ນັ້ນເອງ. ລົດສອງແຖວ ແມ່ນພາຫະນະເພື່ອໃຊ້ຂ້າມໄປມາລະຫວ່າງ ລາວ ແລະ ໄທ ຫລື ເຮົາສາມາດພົບເຫັນໄດ້ໂດຍທົ່ວໄປຢູ່ຕາມຕົວເມືອງວຽງຈັນ, ຢູ່ຕາມເສັ້ນທາງສາຍຕ່າງໆຈະມີລົດສອງແຖວຈອດລຽນກັນເພື່ອຖ້າຮັບລູກຄ້າ ທີ່ທຽວຂ້າມໄປມາລະຫວ່າງ ລາວ ກັບ ໄທ.
ລົດສອງແຖວແມ່ນລົດທີ່ຖືກດັດແປງມາຈາກ ລົດ ຍີ່ຫໍ້ ຮຸ່ນໄດ, ໄດຮາດສຸ, ຈັງກັງ ຫລື ລົດກະບະ ຍີ່ຫໍ້ຕ່າງໆ.
ເຊິ່ງເຂົາເຈົ້າໄດ້ດັດແປງໂດຍການເອົາຫລັງຄາມາໃສ່ ເພື່ອກັນແດດ, ເອົາຜ້າມາມຸງອອ້ມຂ້າງ ເພື່ອກັນ ຝົນ, ລົມ ແລະ ຂີ້ຝຸນ, ເອົາຕັ່ງຍາວວາງໃສ່ທັງສອງຂອກເພື່ອໃຫ້ຜູ້ໂດຍສານໄດ້ນັ່ງປິ່ນໝ້າໃສ່ກັນ. ເພື່ອບັນຈຸຄົນໄດ້ຫລາຍເພີ່ນຈະເອົາຕັ່ງຍາວອັນທີ ສາມ ມາວາງໃສ່ທາງກາງ ຫລື ປ່ອຍປ່ອຍໃຫ້ມັນເປັນຫວ່າງເລີຍກໍ່ໄດເພື່ອສຳຫລັບໄວ້ໃຫ້ຜູ້ໂດຍສານຢືນ, ແຕ່ເພີ່ນຈະດັດແປງຫລັງຄາໃຫ້ສູງຂື້ນກ່ວາເກົ່າ.
ສ່ວນໃຫຍ່ ແມ່ນເຮົານຳໃຊ້ ລົດສອງແຖວເພື່ອໂດຍສານໄປມາລະຫວ່າງ ຕົວເມືອງ ແລະ ຊົນນະບົດ ເພາະມັນທົນທານກັບຫົນທາງທີ່ຍາກລຳບາກ ແລະ ທີ່ສຳຄັນ ລາຄາກໍ່ຖືກ, ຄົນທຸກລະດັບສາມາດນຳໃຊ້ບໍລິານໄດ້.
ຄວາມເປັນມາຂອງ ບ້ານເມືອງນ້ອຍ.
ບ້ານເມືອງນ້ອຍ, Mouang Noiy Village, Village de Mouang Noi ແມ່ນບ້ານໝຶ່ງທີ່ນອນຢູ່ໃນ ເມືອງໄຊເສດຖາ, ກຳແພງນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ. ບ້ານເມືອງນ້ອຍ ຫລື ໃນຊື່ທີ່ທຸກຄົນຮູ້ຈັກກັນດີ ແມ່ນ ບ້ານນ້ອຍຊຽງດາ (ເຊິ່ງໃນຄວາມເປັນຈິງແລ້ວ ບ້ານຊຽງດາ ແມ່ນອີກບ້ານໝຶ່ງຖັດຈາກບ້ານເມືອງນ້ອຍ, ເຊິງມີຂົວຂັ້ນລະຫວ່າງສອງບ້ານ ເຊີ່ງໄດ້ຖືກເອີ້ນກັນມາຈົນຕິດປາກວ່າ ຂົວຊຽງດາ)
ຕາມການບອກເລົ່າຂອງເຖົ້າແກ່, ບ້ານເມືອງນ້ອຍໃນອະດີດ ແມ່ນເມືອງນ້ອຍເມືອງໝຶ່ງ ທີ່ມີເຈົ້າເມືອງຄັກແນ່, ແຕ່ໃນເມື່ອສະໄໜກ່ອນມີເມືອງຫລາຍເກີນໄປເມືອງນ້ອຍແຫ່ງນີ້ຈຶ່ງໄດ້ກາຍມາເປັນບ້ານ ທີ່ມີຊື່ວ່າ ບ້ານ ເມືອງນ້ອຍ ໃນປະຈຸບັນນັ້ນເອງ.
ປະຊາກອນ ບ້ານເມືອງນ້ອຍ.
ມີຈຳນວນ ຄົວເຮືອນ ທັງໝົດ 392 ຄົວເຮືອນ
ມີຈຳນວນ ປະຊາກອນ ທັງໝົດ 1991 ຄົນ ເປັນ ຍິງ 967 ຄົນ
ນາຍບ້ານບ້ານເມືອງນ້ອຍປີ 2010-2013 ແມ່ນ ທ່ານ ພໍ ໂນວອມ
ທຳມະຊາດບ້ານເມືອງນ້ອຍ.
ຈາກການບອກເລົ່າ, ບ້ານເມືອງນ້ອຍໃນສະໄຫມກ່ອນເປັນຫມູ່ບ້ານທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍປ່າທີ່ຍັງບໍ່ທັນຖືກບຸກເບີກ ຫລື ຈັບຈອງເປັນເຈົ້າຂອງ. ທາງຟາກເທິງຂອງບ້ານທີ່ເປັນປ່າຈະມີທົ່ງນາທີ່ສາມາດເຮັດທັງນາໄດ້ ແລະ ໃນປ່າທີ່ສາມາດປູກເຂົ້າໄຮ່ໄດ້ (ເຊິ່ງເອີ້ນກັນວ່າການ ສັກເຂົ້າໄຮ່ ເຊິ່ງເປັນຂົ້າທີ່ບໍ່ຕ້ອງການນໍ້າຢ່າງຫລວງຫລາຍເພື່ອການຈະເລີນເຕີມໂຕ, ເປັນເຂົ້າທີ່ເມັດໃຫຍ່, ເຊິ່ງຄັ້ງສຸດທ້າຍທີ່ເຫັນໄທບ້ານເກັບກ່ຽວແມ່ນ ປີ 2010). ນອກນີ້ຍັງມີດິນນາບາງສ່ວນທີ່ບໍ່ສາມາດເຮັດນາໄດ້ເພາະດິນນັ້ນເຄັມຫລາຍ, ຊາວບ້ານສາມາດເຮັດ ບໍ່ເກືອ ໄດ້. ຫັນກັບມາອີກຟາກຫນຶ່ງຂອງບ້ານແມ່ນ ຟາກທີ່ເປັນບຶງ, ເຊິ່ງແມ່ນບຶງດຽວກັນທີ່ເຊື່ອມມາແຕ່ ບຶງທາດຫລວງ. ໃນອາດີດປະມານ 40 ປີນັບຄືນຈາກປີ 2012 ຍັງເປັນ ປ່າຊາຍເລນ ຢູ່, ເປັນປ່າທີ່ຮົກເຮື້ອ, ທັງມືດຍ້ອນມີກົກໄມ້ ແລະ ຫຍ້າຫລາຍ ແຕ່ມັນຫາກແມ່ນແຫລ່ງອາຫານທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດຂອງໄທບ້ານ ເຖິງແມ່ນວ່າບຶງແຫ່ງນີ້ຈະແຝງດວ້ຍອັນຕະລາຍນາໆຊະນິດທີ່ເຮົາເບິ່ງບໍ່ເຫັນກໍ່ຕາມ.
ເມືອງຄອບເປັນໜຶ່ງໃນສີ່ເມືອງຂອງແຂວງໄຊຍະບູລີທີ່ມີດ່ານປະເພນີອອກສູ່ປະເທດໄທ, ເມືອງປະກອບມີທັງຫມົດ 27 ບ້ານ. ມີພົນລະເມືອງທັງໝົດ 20,071ຄົນ, ຍິງ 10,013 ຄົນ, ມີ 248 ໜ່ວຍຄຸ້ມຄອງພົນລະເມືອງ, ມີຄອບຄົວທັງໝົດ 4,075 ຄອບຄົວ (2015) ເຜົ່າຄື: ເຜົ່າ ລື້, ເຜົ່າຍວນ, ເຜົ່າລາວ, ເຜົ່າມົ້ງ, ເຜົ່າກຶມມຸ ແລະ ເຜົ່າໄປຼ. ເມື່ອກ່ອນເມືອງຄອບຂຶ້ນກັບເຂດພິເສດຊຽງຮ່ອນ-ຫົງສາ,
ບ້ານຕ່າງໆທີ່ສຳຄັນຂອງເມືອງຄອບມີ 4 ບ້ານເທດສະບານຄື: ບ້ານຜາບ່ອງ, ບ້ານສະຖານ, ບ້ານນ້ຳພ້າວ, ບ້ານເຄິ່ງຫຼັກຄຳ.
ເມືອງຄອບເປັນເມືອງນ້ອຍ ແລະ ມີພູຜາສູງຊັນ, ອຸດົມສົມບູນດ້ວຍຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດ, ພູຜາປ່າໄມ້, ເຊິ່ງມີແມ່ນ້ຳຄອບໄຫຼຜ່ານໃຈກາງເມືອງແລ້ວໄຫຼສູ່ແມ່ນ້ຳຂອງ ແລະ ມີພຣະທາດປວກເປັນມິ່ງຂວັນຂອງເມືອງ.
ບ້ານເມືອງນ້ອຍ ແມ່ນບ້ານໝຶ່ງທີ່ນອນຢູ່ໃນ ເມືອງໄຊເສດຖາ ກຳແພງນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ. ບ້ານເມືອງນ້ອຍ ຫລື ໃນຊື່ທີ່ທຸກຄົນຮູ້ຈັກກັນດີ ແມ່ນ ບ້ານນ້ອຍຊຽງດາ (ເຊິ່ງໃນຄວາມເປັນຈິງແລ້ວ ບ້ານຊຽງດາແມ່ນອີກບ້ານໝຶ່ງຖັດຈາກບ້ານເມືອງນ້ອຍ, ເຊິ່ງມີຂົວຂັ້ນລະຫວ່າງ ສອງບ້ານ)
ການກະຊິກຳ ຫຼືການປູກຝັງຂອງຊາວບ້ານ ເມືອງນ້ອຍ ແມ່ນການເຮັດນາ, ເຊິ່ງເຮົາສາມາດຜະລິດໄດ້ເຖິງ 2 ລະດູການ ກໍ່ຄືລະດູແລ້ງ ແລະ ລະດູຝນົ, ສຳຫລັບລະດູແລ້ງພວກເຮົາຈະມີຄອງຊົນລະປະທານເພື່ອກັກເກັບນໍ້າເພື່ອການເຮັດນາໂດຍສະເພາະ. ເຊິ່ງຜົນການເກັບກ່ຽວມັນກໍ່ພຽງພໍກັບການດຳລົງຊີວິດ ແລະ ຍັງໄດ້ຂາຍເອົາເງິນເຂົ້າຄອບຄົວນຳອີກ. ສຳຫລັບລະດູຝນົການເຮັດນາມີຄວາມສະດວກສະບາຍ, ແຕ່ຖ້າຫາກປີໃດຝນົດີນາບາງຕອນທີ່ຢູ່ລຸ່ມກໍ່ຈະຖືກນໍ້າຖ້ວມ.
ລະດູຝນົເປັນໝ້າທີ່ຊາວບ້ານຫາກິນໄດ້ງ້າຍທີ່ສຸດ, ນັບຕັ້ງແຕ່ຫອຍກິນເຂົ້າກໍ່ຍັງສາມາດນຳມາເຮັດເປັນອາຫານໄດ້, ຂາຍໄດ້ ແລະ ຍັງມີຄຸນປະໂຫຍອີກຫລາຍໆຢ່າງ.
ສຳຫລັບຄອບຄົວທີ່ມີນາຢູ່ບຶງ ພາຍຫລັງການເກັບກ່ຽວເຂົາເຈົ້າໄດ້ພາກັນປູກພືດຜັກຕ່າງໆເພື່ອຂາຍເປັນສິນຄ້າເຊັ່ນ: ຜັກກາດນາ,ຜັກກາດຊອມ,ຜັກບົ້ງ, ຜັກຕີນໜີ, ຜັກກະລໍ່າ, ຜັກກາດຫໍ່ ແລະ ຜັກສະນິດອື່ນໆ ແລ້ວແຕ່ຄວາມເໜາະສົມກັບດິນຟ້າອາກາດ ແລະ ລະດູການ.
ສ່ວນຄອບຄົວທີ່ມີນາຢູ່ໂຄ້ກກໍ່ຈະປູກເຂົ້າໄຮ່ພ້ອມໆກັບການປູກພືດທີ່ມີຄວາມທົນຕໍ່ກັບຄວາມແຫ້ງແລ້ງຄຽງຄູ່ກັນໄປນຳເຊັ່ນ: ດອກດາວເຮືອງ, ໜາກຮຸ່ງ, ໜາກຖົ່ວ, ໜາກແຕງ ແລະ ປູກພືດກິນໜາກຊະນິດຕ່າງໆ.
ພ້ອມໆກັບການເຮັດການກະຊິກຳແລ້ວ ຊາວບ້ານຍັງໄດ້ພາກັນຂຸດໜອງລ້ຽງປາ ແລະ ລ້ຽງສັດປະເພດອື່ນໆໄປນຳເຊັ່ນ: ງົວ,ຄວາຍ, ແບ້, ເປັດ, ໄກ່
Punlao.com (ພັນລາວ.ຄອມ) ເປັນນຶ່ງໃນເວັບໄຊປະເພດ Social Networking Service (SNS) ທີ່ມີຊື່ສຽງໃນປະເທດລາວ. ເວັບໄຊພັນລາວເປີດຄັ້ງທຳອິດເມື່ອວັນທີ 1 ມີນາ ປີ 2008 ເຊິ່ງປັດຈຸບັນດຳເນີນການພາຍໃຕ້ຊື່ບໍລິສັດ Utth Media Creation Co., Ltd..
ໃນເດືອນທັນວາ ປີ 2011 ພັນລາວມີສະມາຊິກຫຼາຍກວ່າ 20,000 ຄົນ ແລະມີຜູ່ເຂົ້າຊົມຫຼາຍກວ່າ 1,000 ຄົນຕໍ່ມື້ ໂດຍທີ່ຈຳນວນ pageview ຕໍ່ມື້ສູງເຖິງ 40,000 ຄັ້ງຕໍ່ມື້.
alt=ຮູບ
ປະລະມະນູ ຫຼື ອາຕອມ ແມ່ນຫົວໜ່ວຍຟື້ນຖານອັນໜຶ່ງ ເຊິ່ງປະກອບດ້ວຍ ນິວເຄລຍຢູ່ໃຈກາງ ແລະ ອ້ອມຮອບດ້ວຍກຸ່ມເມກເອເລັກຕຣົງທີ່ມີໄຟຟ້າບັນຈຸລົບ. ນິວເຄຣຍຢູ່ໃຈກາງຂອງອາຕອມ ບັນຈຸ ໂປຣຕົງທີ່ມີໄຟຟ້າບວກ ແລະ ນິວຕຣົງທີ່ມີໄຟຟ້າເປັນກາງ(ຍົກເວັ້ນໃນກໍລະນີຂອງທາດຮິໂດຣ ​-1ທີ່ມີພຽງແຕ່ໂປຣຕົງ ແຕ່ບໍ່ມີນິວຕຣົງ). ເອເລັກຕຣົງ ຢູ່ອອ້ມນິວເຄລຍໄດ້ໂດຍແຮງໄຟຟ້າແມ່ເຫຼັກ. ຫຼາຍອາຕອມ ສາມາດຕິດຕໍ່ເຂົ້າກັນ ແລະ ປະກອບເປັນໂມເລກຸນ.
ອາຕອມທີ່ມີຈຳນວນໂປຣຕົງ ແລະ ເອເລັກຕຣົງເທົ່າກັນ ຈະມີໄຟຟ້າເປັນກາງ, ຖ້າບໍ່ເທົ່າກັນ ມັນຈະມີໄຟຟ້າບວກຫຼືໄຟຟ້າລົບ ແລະ ເອີ້ນວ່າ ອີອົງ(ion).ອາຕອມຖຶກຈັດແບ່ງຕາມຈຳນວນໂປຣຕົງ ແລະ ນິວຕຣົງ ຢູ່ໃນ ນິວເຄລຍ, ຈຳນວນໂປຣຕົງ ກຳນົດທາດເຄມີ, ແລະ ຈຳນວນນິວຕຣົງ ກຳນົດ ອິໂຊໂທບຂອງທາດ.
ຄໍາວ່າອາຕອມ ມີທີມາຈາກພາສາກຣິກ(Greek) ເຊີ່ງມີຄວາມໝາຍວ່າ ບໍ່ສາມາດຕັດຫຼືແບ່ງໃຫ້ນ້ອຍລົງອີກໄດ້. ທັດສະນະກ່ຽວກັບອາຕອມໃນນາມເປັນສ່ວນປະກອບຂອງວັດຖຸທີ່ບໍ່ສາມາດເບິ່ງເຫັນ ຖືກສະເໜີໂດຍນັກປັດຊະຍາຊາວອິນເດຍແລະກຣິກໃນສະໄໝເກົ່າ.ໃນສະຕະວັດທີ່17 ແລະ ທີ່18,ນັກເຄມີສາດຫຼາຍຄົນໄດ້ໃຫ້ຟື້ນຖານດ້ານຟີຊິກກັບທັດສະນະຄວາມຄິດນີອິ້ ໂດຍສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ມູນທາດໃດໜຶ່ງແຕກນ້ອຍລົງໄປກ່ວານັ້ນໄດ້ດ້ວຍວິທີທາງດ້ານເຄມີ.ແຕ່ວ່າລະຫວ່າງທ້າຍສະຕະວັດທີ່19 ແລະຕົ້ນສະຕະວັດທີ່20, ນັກຟີຊິກສາດໄດ້ຄົ້ນພົບສ່ວນປະກອບຂອງອາຕອມ ແລະ ໂຄງສ້າງພາຍໃນຂອງອາຕອມ.ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ໄດ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ອາຕອມສາມາດແບ່ງລົງໄດ້ອີກ.ທິດສະດີ ຄວານຕຳເມຄານິກ(Quantum mechanics)ສາມາດນຳໃຊ້ ເພື່ອອະທິບາຍແບບຂອງອາຕອມ ໄດ້ຢ່າງປະສົບຜົນສຳເລັດ.
ວັດຖຸທຸກສິ່ງທຸກຢ່າງທີ່ຢູ່ອ້ອມຂ້າງພວກເຮົາລ້ວນແລ້ວແຕ່ປະກອບສ້າງມາຈາກອາຕອມທີ່ແຕກຕ່າງກັນ. ແຕ່ວ່າພວກເຮົາ ບໍ່ສາມາດເບິ່ງແຕ່ລະອາຕອມໄດ້ ເພາະວ່າອາຕອມເປັນສິ່ງທີ່ນ້ອຍຫຼາຍ ແລະມີ ມວນສານນ້ອຍຫຼາຍ.
ຕາມຄ່າເງີນປັດຈຸບັນເງີນມີຄ່າ 1 ໂດລາເທົ່າກັບ 8,025 ກີບອັດຕາຊື້, 8,065 ກີບອັດຕາຂາຍ. ທະນາຄານແຫ່ງ ສ.ປ.ປ.ລາວ ເປັນຜູ້ຮັບຜິດຊອບພິມເງີນພຽງຜູ້ດຽວ
ອັກສອນທີ່ໃຊ້ຫຍໍ້ແມ່ນ LAK (http://th.wikipedia.org/wiki/ISO_4217)
ເມືອງຕົ້ນເຜີ້ງ.
ເປັນ​ເຂດ​ທີ່​ໂດ່ງດັງ ເຊິ່ງ​ເອີ້ນ​ວ່າ “ສາມ​ລ່ຽມທອງ­ຄຳ” ອັນ​ເປັນ​ພື້ນ​ທີ່​ເຊື່ອມຕໍ່​ກັນ​ລະຫວ່າງ​ຊາຍ​ແດນ​ລາວ, ໄທ ແລະ ມຽນ​ມາ​.
ທີ່ຕັ້ງ ແລະ ອານາເຂດ:.
• ທິດຕາເວັນຕົກ ຕິດກັບ ຈັງຫວັດຊຽງຣາຍ ປະເທດໄທ ຍາວ 45 Km
• ທິດຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອ ຕິດກັບ ລັດສານ ປະເທດມຽນມາ ຍາວ 44 Km
ໄປທາງທິດຕາເວັນຕົກ ສຽງເໜືອ ປະມານ 52 ກິໂລແມັດ, ມີເນື້ອທີ່ 715 km²
ມີແມ່ນໍ້າຂອງ ເປັນເສັ້ນຊາຍແດນ ປະກອບມີ 50 ໝູ່ບ້ານ, ເກົ້າກຸ່ມບ້ານ ແລະ 1 ບ້ານໃຫຍ່ ມີ: 5.123 ຄົວເຮືອນ,
ມີປະຊາກອນ: 26.748 ຄົນ, ຍິງ: 13.219 ສະເລ່ຍຄວາມ ໜາແໜ້ນ: 37,4 ຄົນ/km². ປະຊາຊົນໄດ້ຊົມໃຊ້ໄຟຟ້າ: 42 ບ້ານ = 84%. ມີ 10 ຊົນເຜົ່າ(ລາວ,ລື້,ຍວນ,ໄຕດຳ,ໄຕເໜືອ,ມົ້ງ,ອິ້ວມຽນ,ຂະມຸ, ອາຄ່າ ແລະ ລາຫູ).
ເຜົ່າລື້ກວມເອົາ: 36%, ເຜົ່າລາວກວມເອົາ 18%, ເຜົ່າລາຫູກວມເອົາ 16% ແລະ ເຜົ່າອື່ນໆ
ກວມເອົາປະມານ 30%, ສະເລ່ຍລາຍຮັບຕໍ່ຫົວ ຄົນ 807,5 ໂດລາ/ຕໍ່ປີ.
ສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວ.
ເມືອງ ຕົ້ນເຜິ້ງ
ແຄນ ແມ່ນເຄື່ອງດົນຕີອະມະຕະຂອງຊາວລາວ ເຊິ່ງເປັນສິ່ງທີ່ຕິດພັນຢ່າງສະໜິດແໜ້ນກັບຊີວິດຂອງຄົນລາວ. ແຄນສາມາດກ່ອມອາລົມຄົນໃຫ້ມ່ວນ ແລະ ໃຫ້ຄວາມມ່ວນຊື່ນສຸກສັນໃນຍາມມີໄຊຊະນະ ແລະ ປະສົບຜົນສຳເລັດອັນຈົບງາມ. ແຄນຍັງກ່ອມຈິດໃຈໃຫ້ຄົນຄຶດຮອດບ້ານເກົ່າເມືອງຫລັງ ແລະ ເຮັດໃຫ້ຄິດຮອດບ້ານເກົ່າທີ່ເຄີຍພັກອາໄສ, ເຮັດໃຫ້ຄຶດຮອດອະດີດຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ເມື່ອໄດ້ຟັງສຽງແຄນລາວຕ່າງໆ ເຊັ່ນ: ລຳສັ້ນ, ລຳລ່ອງ ແລະ ອື່ນໆ.
ແຄນເປັນເຄື່ອງດົນຕີປະເພດໃຊ້ປາກເປົ່າດ້ວຍວິທີສູບລົມເຂົ້າ-ອອກຕາມຈັງຫວະ ແລະ ທຳນອງ ຫຼື ລາຍທີ່ໄດ້ກຳນົດຢ່າງຄັກແນ່.
ແຄນເຮັດດ້ວຍໄມ້ອໍ້ (ໄມ້ປາວ) ເຊິ່ງໄດ້ປະກອບດ້ວຍວັດຖຸ 4 ຢ່າງ ແມ່ນ ໄມ້ລູກແຄນ, ໄມ້ອໍ້ (ໄມ້ປາວ), ເຕົ້າແຄນ (ໄມ້ດູ່), ລີ້ນແຄນເຮັດດ້ວຍທອງ ຫຼຶ ເງິນສະເພາະຂີ້ສູດ ໃຊ້ໄວ້ຕິດຮູແຄນ.
1. ແຄນຫົກ: ເປັນແຄນສ່ຳນ້ອຍເອີ້ນວ່າ ແຄນນ້ອຍ ຫຼື ແຄນສັ້ນ, ມີລູກແຄນຂ້າງລະ 3 ລູກ ມີສຽງນຳກັນ 5 ສຽງຄື: ຟາ-ຊອນ -ລາ-ໂດ-ເຣ.
2. ແຄນເຈັດ: ເປັນແຄນສ່ຳກາງມີລູກຂ້າງລະ 7 ລູກ, ແຄນສ່ຳກາງນິຍົມເປົ່າໃສ່ດົນຕີອື່ນໆ ມີສຽງນຳກັນ 7 ສຽງຄື: ໂດ-ເຣ-ມີ-ຟາ-ຊອນ-ລາ-ທີ. 3. ແຄນແປດ: ເປັນແຄນສ່ຳກາງເຊິ່ງໃຫຍ່ກວ່າແຄນເຈັດໜ້ອຍໜຶ່ງ. ໃຊ້ສຳລັບເປົ່າດ່ຽວໂດຍປະສົມປະສານກັບສຽງລຳ ແລະ ສຽງຂັບປະເພດຕ່າງໆ, ແຄນແປດເປັນແຄນທີ່ໝໍລຳນິຍົມຊົມຊື່ນໃຊ້ຫຼາຍກວ່າໝູ່. 4. ແຄນເກົ້າ: ເປັນແຄນທີ່ມີລູກຂ້າງລະເກົ້າ, ແຄນຊະນິດນີ້ແມ່ນແຄນທີ່ເພິ່ນນິຍົມຊົມຊື່ນເປົ່າໃສ່ລຳໂສມ, ລຳສີພັນດອນ, ລຳພື້ນເມືອງ, ລຳນິທານແຕ່ເກົ່າ. ໃນປະຈຸບັນປາກົດວ່າ ໃນວົງການໝໍລຳບໍ່ມັກໃຊ້ກັນແລ້ວ.
ເມື່ອເວົ້າຈາເຖິງແຄນແລ້ວຄົນລາວທົ່ວປະເທດລາວ ກໍ່ມັກເອີ່ຍເຖິງ "ລາຍ" ຂອງມັນສະເຫມີເຊັ່ນ: ລາຍແມ່ຮ້າງກ່ອມລູກ, ລາຍໝາ ອີ່ຈ່ອຍ.
ປະຫວັດຄວາມເປັນມາຂອງແຄນອີງຕາມການຄົ້ນຄວ້າຊອກຫາທາງບູຮານນະຄະດີແຕ່ກີ້ແຕ່ກ່ອນ ແລະ ທາງດ້ານວັນນະຄະດີຂອງນັກປາດ, ສາດສະດາຈານທາງພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດກ່ຽວກັບຄວາມເປັນມາຂອງແຄນແລ້ວ ເພິ່ນກໍ່ສັນນິຖານໄວ້ເປັນຢ່າງເຊື່ອຖືວ່າ: ແຄນເປັນອຸປະກອນດົນຕີທີ່ຄົນລາວບັນດາເຜົ່າ, ແຄນທີ່ໄດ້ຄົ້ນພົບນັ້ນມີເຄົ້າຍາວຄື: ແຄນຂອງເຜົ່າມູເຊີ, ແຄນໂທນຂອງເຜົ່າຊ່ວຍຢູ່ແຂວງອັດຕະປື. ສະນັ້ນ, ຈິ່ງເວົ້າໄດ້ວ່າດົນຕີປະເພດນີ້ມີມາ ແຕ່ບູຮານນະການແລ້ວ ໄດ້ຄົງຢູ່ຄູ່ກັບຊາດລາວຕະຫລອດມານຳ.
ແມ່ນ້ຳຂອງ ເປັນແມ່ນ້ຳໃຫຍ່ອັນດັບໜຶ່ງ ໃນແຫຼມອິນດູຈີນ ແລະ ທີ່ສາມໃນອາຊີ. ແມ່ນ້ຳຂອງກຳເນີດຈາກພູພຽງຕີເບດ(ປະເທດຈີນ) ແລ້ວໄຫຼຜ່ານເຂດ ແຂວງເສສວນ, ພູພຽງຢຸນນານ ແລະ ເມືອງຊຽງຮຸ່ງ ຂອງ ສປ ຈີນ,ມີລວງຍາວທັງໝົດປະມານ 4.880 ກມ ໄຫຼຜ່ານ 6 ປະເທດຄື: ສ.ປຈີນ, ສາທາລະນະລັດ ແຫ່ງ ສະຫະພາບມຽນມາ, ສ.ປ.ປ ລາວ,ຣາຊະອານາຈັກໄທ, ຣາຊະອານາຈັກກຳປູເຈຍ ແລະ ສ.ສ ຫວຽດນາມ.ໃນນັ້ນໄຫຼຜ່ານລາວ 1.835 ກມ,ເປັນຊາຍແດນລະຫວ່າງ ລາວ-ໄທ 1.500 ກມ.
ແມ່ນ້ຳຂອງໄຫຼເຂົ້າສູ່ລາວ ທີ່ບ້ານປາກນ້ຳລາ ແຂວງຫຼວງນ້ຳທາ (ຊາຍແດນລາວ-ຈີນ) ບາງບ່ອນເປັນຊາຍແດນ ຂອງລະຫວ່າງປະເທດ ແລະ ບາງບ່ອນໄຫຼຜ່ານກາງ ເຮັດໃຫ້ເຂດແດນ ຂອງປະເທດລາວ ມີທັງຢູ່ເບື້ອງຊ້າຍມື ແລະ ເບື້ອງຂວາມື. ແລ້ວໄຫຼອອກຈາກດິນແດນປະເທດລາວ ທີ່ບ້ານເວີນຄາມ ແຂວງຈຳປາສັກ (ຊາຍແດນ ລາວ-ກຳປູເຈຍ)ລົງຮອດພາກໃຕ້ຫວຽດນາມ ແລ້ວຈິ່ງໄຫຼ ລົງສູ່ທະເລຈີນໃຕ້.
ແຕ່ກ່ອນແມ່ນ້ຳຂອງ ມີຄວາມອຸດົມ ສົມບູນຫຼາຍ, ມີປາຊະນິດຕ່າງໆ ເຖິງ 1.000 ກວ່າຊະນິດ. ປາບຶກ ເປັນປາໜັງໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນແມ່ນ້ຳຂອງ ແລະ ທັງເປັນປານ້ຳຈືດທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນໂລກ, ແຕ່ມາຮອດດຽວ ນີ້ ປາບຶກຕົກຢູ່ ໃນອັນຕະລາຍໃກ້ຈະສູນພັນ, ແຕ່ປະຈຸບັນໄດ້ ມີອົງການອະນຸລັກແນວພັນປາບຶກ ເຂົ້າມາຊ່ວຍອະນຸລັກຮັກສາ ປາບຶກ ແລະ ໂຄງການນີ້ໄດ້ຮັບຄວາມ ສົນໃຈຈາກປະຊາຊົນສອງຝັ່ງລາວ-ໄທ ເພື່ອອະນຸລັກຮັກສາ ປາບຶກ ໄວ້ໃຫ້ ຄົງຢູ່ກັບແມ່ນ້ຳຂອງຕະຫຼອດໄປ. ນອກນີ້ຍັງມີປາ ທີ່ຫາຍາກໃນໂລກ ແຕ່ມີໃນແມ່ນ້ຳຂອງ ເຊັ່ນ: ປາຂ່າ ຫລື ປາສະມ່ອຍ, ຊຶ່ງເປັນສັດທີ່ລ້ຽງລູກດ້ວຍນົມ ຕະກຸນ ດຽວກັບ ປາໂລມາ ແຫ່ງແມ່ນ້ຳອີຣະວະດີ ຢູ່ໃຕ້ ແກ້ງຫຼີ່ຜີ ລົງໄປບ່ອນນ້ຳຂອງ ແຜ່ກວ້າງເປັນວັງໃຫຍ່. ໃນສະໄໝຝຣັ່ງ ປົກຄອງລາວ ກໍ່ເຄີຍພະຍາຍາມລະເບີດ ແກ້ງຫີນ ໃນບໍລິເວນນີ້ເພື່ອໃຫ້ ການເດີນເຮືອສະດວກ, ແຕ່ບໍ່ສຳ ເລັດ ຈິ່ງເຮັດຂົວພ້ອມທາງລົດໄຟເຊື່ອມຕໍ່ດອນຕ່າງໆ ເພື່ອເຄື່ອນຍ້າຍກຳປັ່ນໄປຕາມທາງລົດໄຟ ອຳນວຍໃຫ້ກຳປັ່ນ ທີ່ຂຶ້ນມາ ແຕ່ທະເລນັ້ນ ສາມາດແລ່ນເຖິງວຽງຈັນ ແລະ ຫລວງພະບາງໄດ້.
ແມ່ນ້ຳຂອງມີເສັ້ນທາງເດີນທີ່ຍາວໄກ, ທັງເປັນສາຍນ້ຳທີ່ເຕົ້າໂຮມເອົານ້ຳຈາກສາຂາຕ່າງໆ, ອັນເຮັດໃຫ້ປະລິມານນ້ຳໃນນ້ຳຂອງ ມີຢ່າງຫຼວງຫຼາຍຕະຫຼອດປີ. ສະເລ່ຍບໍລິມາດນ້ຳໄຫຼຕະຫຼອດປີ ໃນລະຫວ່າງ 100.000-140.000x1.000.000 ມ3. ແຕ່ໃນນັ້ນ ປະລິມານນ້ຳຈະເຕົ້າໂຮມໃນລະດູຝົນ 70-74% ຂອງບໍລິມາດນ້ຳທັງໝົດ.
ແມ່ນ້ຳຂອງໄຫຼຜ່ານຫຼາຍພູມສັນຖານທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ພາໃຫ້ມີແກ້ງມີຕາດຫຼາຍ,ທັງໄຫຼຄົດໂຄ້ງ,ບ່ອນແຄບ,ບ່ອນເລິກ,ບ່ອນກວ້າງ...ແຕ່ເມືອງສິງເຖິງວຽງຈັນ ແມ່ນ້ຳຂອງຈະມີທ້ອງນ້ຳແຄບ 100-300 ມ,ມີບາງບ່ອນກວ້າງເຖິງ 8.000 ມ.
ໃນລະດູແລ້ງ,ນ້ຳໃນນ້ຳຂອງບົກແຫ້ງຫຼາຍ,ເຮັດໃຫ້ການຄົມມະນາຄົມບໍ່ສະດວກ ເປັນຕົ້ນແມ່ນຍ່ານເໜືອ ແລະ ຍ່ານໃຕ້ ໂດຍສະເພາະແມ່ນ ແກ້ງຫຼວງ,ແກ້ງກະເບົາ, ແກ້ງເຂັມມະລາດ(ຍາວ 150 ມ),ແກ້ງຫຼີ່ຜີ ຫຼື ຄອນພະເພັງ ເປັນແກ້ງໃຫຍ່ກວ່າໝູ່ໃນພາກພຶ້ນອາຊີ ສູງ 15 ມ,ກວ້າງ 8 ມ ແລະ ຍາວ 20 ມ.ໃນລະດູຝົນ,ປະລິມານນ້ຳໃນນ້ຳຂອງຫຼາຍ,ບາງປີເກີດມີໄພນ້ຳຖ້ວມຢ່າງຮ້າຍແຮງ ຢູ່ສອງຝັ່ງແມ່ນ້ຳຂອງ. ໃນລະດູຝົນພັດມີຄວາມສະດວກໃນການຄົມມະນາຄົມທາງນ້ຳ, ແມ່ນ້ຳຂອງຍັງສາມາດສະໜອງພະລັງງານໄຟຟ້ານ້ຳຕົກ ອີກດ້ວຍ
ນ້ຳຂອງ ແລະ ສາຂາ ຂອງມັນ ທີ່ເປັນແມ່ນ້ຳລຳເຊ ອີກສີບກວ່າສາຍເຊັ່ນ: ນ້ຳອູ,ນ້ຳທາ,ນ້ຳແບງ,ນ້ຳຄານ,ນ້ຳງຽບ,ນ້ຳເຊືອງ,ນ້ຳງື່ມ,ນ້ຳເທີນ-ຫີນບູນ,ນ້ຳກະດິງ,ນ້ຳຊັນ,ນ້ຳເຊບັ້ງໄຟ,ນ້ຳເຊໂດນ ເປັນຕົ້ນ. ແມ່ນແຫຼ່ງຊັບ ພະຍາກອນ ທຳມະຊາດ ທີ່ຫຼໍ່ລ້ຽງປະຊາຊົນລາວ ແຕ່ເໜືອຮອດໃຕ້ ແລະ ເປັນເສັ້ນທາງຄົມມະນາຄົມທີ່ອຳນວຍຄວາມສະດວກ ໃຫ້ປະຊາຊົນເຂດຫ່າງໄກສາມາດໄປມາຫາສູ່ກັນໄດ້ຕະຫຼອດປີ. ຕາມແມ່ນ້ຳ ຂອງ ມີເກາະ-ດອນ ນ້ອຍໃຫຍ່ຢັ່ງຢາຍແຕ່ເໜືອເຖິງໃຕ້, ບ່ອນຫລາຍທີ່ສຸດແມ່ນບໍລິເວນ ແຂວງຈຳປາສັກ ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ ສີພັນດອນ. ເກາະດອນ ສ່ວນຫລາຍຢູ່ໃນແມ່ນ້ຳຂອງ ແມ່ນກຳມະສິດ ຂອງ ສ.ປ.ປ ລາວ ຕາມ ສັນຍາສະຫຍາມ-ຝຣັ່ງ ສະບັບວັນທີ 13 ກຸມພາ ຄ.ສ. 1903, ໂດຍຖືເອົາຮ່ອງນ້ຳເລິກ ໃນແມ່ ນ້ຳ ຂອງ ເປັນ ເສັ້ນຊາຍແດນ. ເຊ່ິງແມ່ນດອນໂຂງ ເປັນດອນ ໃຫຍ່ກວ່າໝູ່ໃນແມ່ ນ້ຳຂອງຄື: ກວ້າງ 6 ກມ, ຍາວ 12 ກມ.
ໂຄງການສ້າງເສັ້ນທາງລົດໄຟລາວ-ໄທ ແມ່ນມີການວາງແຜນສ້າງແຕ່ປີ 1994 ຫລັງຈາກຂົວມິດຕະພາບລາວ-ໄທສ້າງສໍາເລັດ ແຕ່ເນື່ອງຈາກ ວິກິດການທາງເສດຖະກິດ ໃນປີ 1997 ໂຄງການດັ່ງກ່າວໃນເຂດປະເທດລາວ ຈິງຖືກລະງັບ ແລະ ຖືກເລີ່ມຄືນ ໃນເດືອນຕຸລາ ປີ 2006 ແລະ ສ້າງສໍາເລັດ ໃນເດືອນເມສາ ປີ 2008. ງົບປະມານຂອງໂຄງການສ້າງເສັ້ນທາງລົດໄຟລາວ-ໄທ ແມ່ນການປ່ອຍງິນກູ້ຍືມດອກເບ້ຍຕໍ່າ ແລະ ການຊ່ວຍເຫລືອລ້າມູນຄ່າ 197 ລ້ານໄທບາດ ຈາກລັດຖະບານໄທ.
ປະທານ ສຸພານຸວົງ ເກີດເມື່ອວັນທີ່ 13 ເດືອນ ກໍລະກົດ ປີ 1909 ທີ່ ແຂວງຫຼວງພະບາງ ເປັນເຊື້ອເຈົ້າລ້ານຊ້າງຫລວງພະບາງ ເປັນປະທານປະເທດລາວ ຜູ້ທຳອິດຫຼັງຈາກປ່ຽນແປງການປົກຄອງຈາກ ຣາຊາອານາຈັກລາວ ເປັນ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ເມື່ອ ຄ.ສ 1975 ທົ່ວໂລກຮູ້ຈັກ ໃນນາມ ເຈົ້າຊາຍແດງ ຫຼື "The Red Prince"
ປະທານ ສຸພານຸວົງ ເກີດເມື່ອວັນທີ 13 ກໍລະກົດ ຄ.ສ 1909 ເປັນບຸດ 1 ໃນ 23 ພະອົງ ຂອງສົມເດັດພະເຈົ້າມະຫາອຸປະຣາດບຸນຄົງ ກັບ ເຈົ້າຍິງຄຳອ້ວນ ເປັນເຈົ້າຍິງ ລຳດັບທີ 11 ເປັນຍາດກັບ ເຈົ້າເພັດຊະຣາດ ແລະ ເຈົ້າສຸວັນນະພູມມາ ບຸດຂອງພຣະຊາຍາເອກ ແລະ ເຈົ້າສຸວັນນະຣາດ ເປັນບຸດທີ່ເກີດຈາກ ເຈົ້າຍິງລຳດັບທີ 9
ທ່ານ ສຸພານຸວົງ ໄດ້ຮັບການສຶກສາຈາກ ອາຈານຄົນຝຣັ່ງ ໃນຫລວງພະບາງ ແລ້ວໄດ້ໄປສຶກສາຕໍ່ທີ່ ສະຖາບັນລີເຊອັນແບຊາໂຣ ທີ່ ຮ່າໂນ້ຍ ເຮັດໃຫ້ເພ່ິນມີຄວາມສຳພັນຢ່າງໜຽວແໜ້ນ ກັບຫວຽດນາມ ມາຕະຫຼອດຊີວິດ ເພິ່ນສາມາດເວົ້າໄດ້ 3 ພາສາຄື: ພາສາຝຣັ່ງ, ພາສາຫວຽດນາມ ແລະ ພາສາອັງກິດ ໄດ້ດີຫຼາຍ. ຫຼັງຈາກຈົບການສຶກສາລະດັບປະລິນຍາຕີ ດ້ານວິສະວະກຳກໍ່ສ້າງ ແລະ ຂົວທາງທີ່ ປາຣີ ປະເທດຝຣັ່ງ ໄດ້ເດີນທາງ ກັບຄືນມາປະເທດລາວ ແລະ ໄດ້ແຕ່ງງານກັບ ຍິງສາວຫວຽດນາມ ຊື່ວ່າ ຫວຽນຖິ ພາຍຫຼັງໄດ້ປ່ຽນຊື່ເປັນ ວຽງຄຳ ສຸພານຸວົງ ມີລູກນຳກັນລວມ 10 ຄົນ ເປັນ ຊາຍ 8 ຄົນ ແລະ ຍິງ 2 ຄົນ.
ເພ່ິນເຂົ້າຮ່ວມຂະບວນການຕໍ່ຕ້ານຝຣັ່ງເພື່ອເອກະລາດ ຈົນໄດ້ຮັບບາດເຈັບໃນການຕໍ່ສູ້ກັບຝຣັ່ງທີ່ ເມືອງທ່າແຂກ ລະຫວ່າງໜີຂ້າມ ແມ່ນ້ຳຂອງ ຂ້າມໄປຝັ່ງໄທ ໃນປີ ຄ.ສ 1946, ເພ່ິນໄດ້ສ້າງຕັ້ງກອງທັບປົດປ່ອຍປະຊາຊົນລາວ ໃນ ເມືອງຊຳເໜືອ, ແຂວງຫົວພັນ ໃນປີ ຄ.ສ 1949 ພາຍໃຕ້ການສະໜັບສະໜູນຂອງ ປະທານ ໂຮຈິມິນ ເຊ່ິງຕໍ່ມາເປັນຂະບວນການກອມມູນິດປະເທດລາວ ຕໍ່ມາອີກສອງປີ ຂະບວນການປະເທດລາວກໍສາມາດ ປົດປ່ອຍພື້ນທີ່ 1 ໃນ 3 ຂອງປະເທດໄດ້ ແລະ ຕັ້ງຖານທີ່ໝັ້ນທີ່ຍາກແກ່ການທຳລາຍໃນຖ້ຳຫີນປູນ ທີ່ ເມືອງຊຳເໜືອ, ແຂວງຫົວພັນ ແລະ ແຂວງຜົ້ງສາລີ
ຄ.ສ 1953 ຝຣັ່ງໄດ້ຈັດຕັ້ງລັດຖະບານປະສົມຊົ່ວຄາວຂື້ນ ຢູ່ພາຍໃຕ້ການນຳຂອງນາຍົກລັດຖະມົນຕີຫຼາຍທ່ານ ທີ່ເປັນພວກຝ່າຍຂວາຈັດ ໄດ້ແກ່ເຈົ້າ ສຸວັນນະຣາດ ແລະ ເຈົ້າສຸວັນນະພູມມາ.
ໃນປີ ຄ.ສ 1974 ທ່ານໄດ້ກັບຄືນວຽງຈັນ ໄດ້ດຳລົງຕຳແໜ່ງເປັນປະທານສະພາທີ່ປຶກສາແຫ່ງຊາດ 18 ເດືອນ ຈົນສະຖາປະນາ ເປັນປະເທດ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ທ່ານ ກໍໄດ້ຮັບເລືອກໃຫ້ເປັນ ປະທານປະເທດ ແລະ ປະທານສະພາປະຊາຊົນສູງສູດ ຜູ້ທຳອິດ. ພ້ອມກັນນັ້ນ ທ່ານກໍໄດ້ສະຫຼະຖານະເຈົ້າຊາຍ ຕັ້ງແຕ່ສະໄໝເກົ່າ. ເຈົ້າສຸພານຸວົງ ເປັນປະທານທີ່ເຄົາລົບຮັກຂອງປວງຊົນລາວ ຈົນເອີ້ນກັນວ່າ ລຸງສຸພານຸວົງ ໄດ້ດຳລົງຕຳແໜ່ງປະທານປະເທດຈົນເຖິງ ຄ.ສ 1986 ຈຶ່ງລາອອກ ຍ້ອນເພິ່ນມີບັນຫາດ້ານສຸຂະພາບ. ທ່ານໄດ້ປາກົດຕົວຕໍ່ໜ້າສາທາລະນະຊົນຄັ້ງສຸດທ້າຍໃນສະໄໝປະຊຸມພັກຄັ້ງທີ 5 ເມ່ືອເດືອນ ມີນາ ຄ.ສ 1991
ເພ່ິນໄດ້ເຖິງແກ່ກຳ ເມື່ອວັນທີ 9 ມັງກອນ 1995 ທີ່ນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ
ປະຫວັດດ້ານການເມືອງ.
ຫຼັງຈາກທີ່ ທ່ານ ໂຮຈິມິນ ໄດ້ຕັ້ງ ພັກກອມມູນິດອິນດູຈີນ ເມື່ອ ປີ ຄ.ສ 1937 ທ່ານ ສຸພານຸວົງ ກໍໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມເປັນສະມາຊິກພັກ ແລະ ເປັນຜູ້ນຳປະຊາຊົນລາວໃນການຕໍ່ສູ້ເພື່ອຮຽກຮ້ອງເອກະລາດ ຈາກ ພວກລ່າເມືອງຂື້ນຝຣັ່ງ ແລະ ເປັນຜູ້ນຳພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ ໃນຍຸກກໍ່ຕັ້ງພັກ ແລະ ເມື່ອມີການປ່ຽນແປງການປົກຄອງ ເມື່ອວັນທີ 2 ທັນວາ ຄ.ສ 1975 ທ່ານ ສຸພານຸວົງ ໄດ້ດຳລົງຕຳແໜ່ງເປັນປະທານປະເທດຈົນເຖິງ ປີ ຄ.ສ 1991
ພາສາໄທເໜືອ (ໄທເໜືອ:50px "ລິ່ກໄຕ໊",) ຫຼື ພາສາໄທໃຫຍ່ ແມ່ນພາສາໄຕພາສານຶ່ງ ອັນຈັດຢູ່ໃນຕະກູນພາສາໄທ-ກະໄດ. ໃຊ້ເວົ້າໃນລັດໄທເໜືອຂອງພາກເໜືອຂອງ ມຽນມາ ໄທ ແລະທາງຕອນໃຕ້ຂອງຈີນ.
ຄາດວ່າມີຜູ້ເວົ້າຮາວ 3 ລ້ານຄົນ. ພາສາໄທເໜືອມີສຽງວັນນະຍຸດ 5 ສຽງ. ມີອັກສອນຂອງຕົນເອງ 2 ຊະນິດຄື ອັກສອນໄທເໜືອ ໃຊ້ໃນມຽນມາ ແລະອັກສອນໄທໃຕ້ໂຄ້ງ ໃຊ້ໃນຈີນ.
ແມ້ວ່າຈະມີຄຳກ່າວວ່າ "ຢ່າກິ໋ນຢ່າງມ່ານ ຢ່າຕ໋ານຢ່າງໄຕ" ເຊິ່ງປຽບທຽບກັບວິຖີຊີວິດທີ່ແຕກຕ່າງກັນຂອງຊາວພະມ້າ ທີ່ໃຫ້ຄວາມສຳຄັນກັບການກິນຢູ່ ກັບຊາວໄທເໜືອທີ່ໃຫ້ຄວາມສຳຄັນແກ່ການເຮັດບຸນ ເຖິງສະນັ້ນໄທເໜືອກໍ່ຮັບວັດທະນະທັມ ສາສະໜາ ຕະຫຼອດຈົນເຖິງຄຳໃນພາສາພະມ້າເຂົ້າມາຫຼາຍ.ຈົນຄຳໄທເໜືອຫຼາຍຖິ່ນແມ່ນກວາມໄຕໂລ້ໂລ້ ຄືໄທເໜືອເວົ້າຄຳພະມ້າປົນໄປໝົດ ເຊັ່ນທີ່ເມືອງສີປໍ້ ແລະເມືອງຢາງເປັນຕົ້ນ
ສຳນຽງທ້ອງຖິ່ນ.
ພາສາໄທເໜືອມີສຳນຽງແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມທ້ອງຖິ່ນ ຄື ສານເໜືອ ສານໃຕ້ ຊຽງທຸງ ແລະພົມແດນຕິດກັບເມືອງຈີນເອີ້ນວ່າ ໄທເໜືອ ໂດຍພາສາເມືອງໜອງ ຖືແມ່ນພາສາໄທຫຼວງ ສຳນຽງສານເໜືອ ແລະສານໃຕ້ຈະແຕກຕ່າງກັນໂດຍຄັກ. ສ່ວນທີ່ຊຽງທຸງຊົນສ່ວນຫຼາຍມີເຊື່ອສາຍໄທເຂີນ ໂດຍມີສ່ວນຕ່າງພາສາໄທເໜືອອື່ນໆ ຫຼາຍ ແລະມີສັບສະເພາະຄ່ອນຂ້າງຫຼາຍ ໂດຍຊຽງທຸງນຳເມືອງລາວຈະມີສຸພາສິດຄ້າຍຄຶງກັນຫຼາຍເລີຍທີດຽວ.
ພາສາໄທລື້ (ໄທລື້: ໄຕ ຫຼື ໄຕລື້; ພາສາຈີນ:傣仂语; ພິນຢິນ: Dǎilèyǔ; ຫວຽດນາມ: Lự ຫຼື Lữ) ເປັນພາສາໄຕພາສານຶ່ງ ຢູ່ໃນຕະກູນພາສາໄທ-ກະໄດ. ມີຄຳສັບ ແລະ ການຮຽງຄຳສັບຄ້າຍພາສາລາວ ແລະ ພາສາໄຕອື່ນໆ. ຜູ້ເວົ້າພາສາໄທລື້ ເອີ້ນວ່າ ໄທລື້ ຫຼື ເຜົ່າລື້ ພາສາໄທລື້ມີຜູ້ເວົ້າໃນອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ປະມານ 670,000 ຄົນ ໂດຍມີຈຳນວນຜູ້ເວົ້າໃນປະເທດຈີນ 250,000 ຄົນ, ໃນພະມ້າ 200,000 ຄົນ, ໃນໄທ 134,000 ຄົນ,ໃນລາວ 300,000 ແລະ ຫວຽດນາມ 5,000 ຄົນ
ຣະບົບສຽງ.
ສຣະພາສາໄທລື້ ມີ ອະ ອາ ອິ ອີ ອຸ ອູ ເອ ໂອ ເຊິ່ງຫາກນຳສຽງສຣະເຫຼົ່ານີ້ມາຜັນແລ້ວຈະໄດ້ສຳນຽງຄຳສະເພາະຂຶ້ນມາ
ເຊັ່ນ: ພ ເປັນສຽງ ປ: ໝາກພ້າວ ເປັນ ໝາກປ້າວ, ຊ ເປັນສຽງ ຈ: ໃຊ້ ເປັນ ໃຈ້
ໝາຍເຫດ (ນ. ຄື ຄຳນາມ ກ. ຄື ຄຳກິຣິຍາ)
ສຳນຽງຈະສູງຕ່ຳກັນໄປ ບາງຄຳຫາກຟັງສຳນຽງ ຄຳຄຳດຽວ ກັນແຕ່ ອອກສຽງຕ່າງກັນນ້ອຍດຽວ ຄວາມໝາຍຈະປ່ຽນໄປທັນທີ ເຊິ່ງສຳນຽງການຜັນຈະຕ່າງກັນເລັກນ້ອຍ ເພາະໄທລື້ ມັກເວົ້າໄວ ແລະ ຕັດປໂຍກຄຳໃຫ້ສັ້ນລົງ ເຊັ່ນ ຄຳວ່າ ເມີ ແປວ່າ ເມືອ, ບເມີ (ບ ຄວບກັບຄຳວ່າເມີ ອອກສຽງສັ້ນເຄິ່ງສຽງ) ແປວ່າ ບໍ່ເມືອ, ໄດ້ ບໄດ້ (ບໍ່ໄດ້) ອອກສຽງ ບະ ເຄິ່ງສຽງ ຄວບກັບຄຳວ່າ ໄດ້
ສຳນຽງ.
ພາສາໄທລື້ໃນຕະກູນເຜົ່າໄທລື້ທັງ 5 ເຜົ່າ ນັ້ນແບ່ງສຳນຽງພາສາ ການເວົ້າອອກເປັນສອງກຸ່ມໃຫຍ່ ໂດຍອາໄສສະພາບທາງພູມິສາດຂອງ ແມ່ນ້ຳລ້ານຊ້າງ ເປັນຕົວແບ່ງ ສຳນຽງທຳອິດຄື ສຳນຽງຊຽງຮຸ່ງ ແລະ ສຳນຽງເມືອງລ້າ
1. ສຳນຽງ ຊຽງຮຸ່ງ ຫຼືເວົ້າອີກຢ່າງນຶ່ງຄື ສຳນຽງ ຄົນຍອງ ຖືວ່າເປັນສຳນຽງພາສາກາງ ຂອງຊາວໄທລື້ ຄືເປັນພາສາຂອງຊາວຊຽງຮຸ່ງ ເປັນສຳນຽງທີ່ເວົ້າຊ້າ ແລະ ຟັງເບິ່ງສຸພາບ ມັກມີຄຳວ່າ "ເຈົ້າ" ຕໍ່ທ້າຍເໝືອນຄົນໄທຍວນ ສຳນຽງນີ້ເປັນສຳນຽງທີ່ໃຊ້ໃນບໍຣິເວນ ສິບສອງພັນນາ ຕອນກາງ ແລະ ຕະເວັນຕົກຂອງສິບສອງພັນນາ ຄອບຄຸມເຖິງ ຣັຖສານ ປະເທດພະມ້າ ປະກອບດ້ວຍ (ເມືອງຍອງ, ເມືອງຫຼວຍ, ເມືອງຍູ້, ເມືອງຊຽງລາບ, ເມືອງເລນ, ເມືອງພະຍາກ ແລະ ເມືອງໄຮ) ເລີຍມາເຖິງປະເທດລາວແຖບເມືອງສິງ, ຊຽງທອງ(ຫຼວງພຣະບາງ), ຊຽງແຂງ, ວຽງພູຄາ, ບໍ່ແກ້ວ, ໄຊຍະບູຣີ, ຊຽງຮ່ອນ, ຊຽງລົມ ແລະ ຫົງສາ ໂດຍມີສຳນຽງຈະອອກກາງໆ ການຜັນສຳນຽງສຽງ ຈະຢູ່ໃນຣະດັບກາງໆ ຂຶ້ນໆ ລົງໆ ຄ່ອນຂ້າງນ້ອຍ ແຕ່ມັກຕັດຄຳເວົ້າຄວບກັນໃຫ້ສັ້ນລົງ ແລະ ມັກເອື້ອນສຽງເວົ້າ ຫຼືລາກສຽງຍາວ ພາສາໄທລື້ກຸ່ມນີ້ເວົ້າກັນຫຼາຍໃນ ແຂວງ ລຳພູນ ຊຽງໃໝ່ ລຳປາງ ແພ່ ຊຽງຮາຍ ນ່ານ (ນັບແຕ່ ຕາແສງຍົມ ອຳເພີທ່າວັງຜາ, ອຳເພີປົວ ຂຶ້ນໄປຈົນເຖິງເມືອງຊຽງເງິນ ແລະ ຫຼວງພຣະບາງ, ເມືອງສິງ ຂອງ ປະເທດລາວ)
2. ສຳນຽງພາສາໄທລື້ກຸ່ມເມືອງລ້າ ໄດ້ຮັບອິດທິພົນສຳນຽງມາຈາກ ພາສາລາວ ຫຼື ພາສາພວນ ມາຄ້ອນຂ້າງຫຼາຍ ສຳນຽງການເວົ້າອອກໄປທາງພາສາລາວ ການຜັນສຳນຽງຂຶ້ນລົງຄ່ອນຂ້າງໄວ ແຕ່ຕ່າງກັນທີ່ສຳນຽງເວົ້າຍັງຄົງເປັນພາສາໄທລື້ ທີ່ບໍ່ມີ ສຣະ ອົວ ອົວະ ເອັຽ ສຳນຽງການເວົ້ານີ້ຈະເວົ້າໃນກຸ່ມຂອງຊາວໄທລື້ ເມືອງຫຼ້າ ເມືອງພົງ ເມືອງມາງ ເມືອງຊຽງບານ ໂດຍໃນປະເທດໄທຍ໌ ພາສາກຸ່ມນີ້ຈະເວົ້າໃນ ອຳເພີຊຽງມ່ວນ ອຳເພີຊຽງຄຳ ແຂວງພະເຍົາ, ອຳເພີສອງແຄວ ອຳເພີທ່າວັງຜາ (ສະເພາະ ຕາແສງປ່າຄາ ແລະ ຕາແສງຍອດ ອຳເພີສອງແຄວ) ແຂວງນ່ານ)
a> ສົມທຽບຈີດີພີໂຕຈິງ (ທາງລຸ່ມ) ແລະ ຈີດີພີດັດສົມກຳລັງຊື້ ໃນປີ 2008 (ທາງເທິງ)
ລວມຍອດຜະລິດຕະພັນພາຍໃນ (ຈີດີພີ ຫຼື GDP(ພາສາອັງກິດ)) ແມ່ນ ຫົວໜ່ວຍພື້ນຖານໃນການວັດແທກ ຜົນຜະລິດທາງດ້ານເສດຖະກິດ ຂອງ ປະເທດ ຫຼື ເສດຖະກິດໃດໜຶ່ງ. ຈີດີພີ ສາມາດວັດແທກ ໄດ້​ 3 ວິທີ ເຊິ່ງໂດຍຫຼັກການແລ້ວ ຈະອອກມາເປັນຄ່າດຽວກັນ.
ເມືອງທ່າແຂກເປັນເມືອງເອກຂອງ ແຂວງຄຳມວ່ນ ມີພົນລະເມຶອງປະມານ 70.000 ຄົນ ເປັນເມືອງທີ່ຕັ້ງຢູ່ຕາມແຄມ ແມ່ນ້ຳຂອງ ປະຊາຊົນສ່ວນຫຼາຍມີອາຊີບ ເຮັດການກະເສດ,ຄ້າຂາຍແລະເປັນພະນັກງານລັດຖະກອນ.
ເມືອງທ່າແຂກຫ່າງຈາກ ນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ ປະມານ 335 ກິໂລແມັດ.
ເມືອງທ່າແຂກທິດຕາເວັນຕົກຕິດກັບແມ່ນ້ຳຂອງເຊິ່ງກົງກັນຂ້າມກັນກັບແຂວງ ນະຄອນພະນົມ ປະເທດໄທ ທິດຕາເວັນອອກຕິດກັບ ເມືອງໄຊບົວທອງ,ທິດໃຕ້ຕິດກັບ ເມືອງໜອງບົກ ແລະທິດເໜືອຕິດກັບ ເມືອງຫີນບູນ.
[http://farm3.static.flickr.com/2468/3617734955_17cb9d7815.jpg Photo]
ປະກົດຊື່ ເມືອງ ທ່າແຂກ ແຕ່ກ່ອນໄດ້ເອີ້ນວ່າເມືອງທ່າ(ນ້ຳ) ພໍຄົນຈາກພາກເໜືອຫລັງໄຫຼກັນລົງໄປຫລາຍຂື້ນ,ຜູ້ນັ້ນກໍແຂກ,ຜູ້ນີ້ກໍແຂກ ກໍເລີຍກາຍເປັນເມືອງທ່າແຂກຈົນເຖິງປັດຈຸບັນ.
ຂົວມິດຕະພາບແຫ່ງທີ3ລາວໄທ ຫລື ທ່າແຂກ ຫາ ນະຄອນພະນົມໄດ້ໄຂຂື້ນໃນວັນທີ 11/11/2011.
ລິງລົມ ຫຼື ນາງອາຍ ເປັນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນົມໃນອັນດັບວານອນຂະໜາດນ້ອຍ ມີຊື່ວິທະຍາສາດວ່າ Nycticebus coucang ມີຮູບຮ່າງຕຸ້ຍ ປ້ອມ ຄ້າຍຕຸກກະຕາ ມີຕາກົມໃຫຍ່ ຫູມີຂະໜາດນ້ອຍແລະສັ້ນ ແຂນຂາສັ້ນ ນິ້ວທີ່ສອງຈະມີເລັບທີ່ຍາວແລະງໍງຸ້ມເຂົ້າມາຫາໂຕ ຫາງສັ້ນຈົນເກືອບບໍ່ມີຫາງ ມີສີຂົນທີ່ຫຼາກຫຼາຍ ຂົນນຸ້ມລະອຽດ ບາງໂຕຈະມີສີເທົາ ບາງໂຕມີສີນ້ຳຕານເຂັ້ມ ຫຼືສີເຫຼືອງນວນ ຫຼືບາງໂຕກໍມີສີດຳ ສັນຫຼັງມີເສັ້ນສີເຂັ້ມລາກຍາວລົງມາຈາກຫົວເຖິງກາງຫຼັງ ມີຄວາມຍາວລຳໂຕແລະຫົວ 30-38cm ຄວາມຍາວຫາງແມ່ນ 1-2cm ນ້ຳໜັກປະມານ 1kg.
ມີການກະຈາຍພັນທີ່ກວ້າງຂວາງ ພົບຢູ່ທົ່ວໄປໃນ ລາວ ໄທ ຫວຽດນາມ ກຳປູເຈຍ ມ່ຽນມ່າ ມາເລເຊຍ ອິນໂດນີເຊຍ ແລະຟິລິບປິນ.
ລິງລົມ ສາມາດປັບໂຕໃຫ້ຢູ່ໃນປ່າທຸກສະພາບ ແມ່ນແຕ່ປ່າທີ່ຖືກຖາງແລ້ວກໍຕາມ ມັກເຄື່ອນຍ້າຍໄປມາເທິງຍອດໄມ້ ຫາກິນໃນເວລາກາງຄືນ ນອນຫຼັບພັກຜ່ອນໃນເວລາກາງເວັນ ໂດຍອາຫານຫຼັກແມ່ນ ແມງໄມ້ ແລະສັດເລືອຄານ ມີພື້ດແລະໝາກໄມ້ເປັນອາຫານເສີມ ໂຕຜູ້ຈະດື່ມນ້ຳໃນປະລິມານຫຼາຍ ແລະປັດສະວະໃສ່ຕາມຕົ້ນໄມ້ເພື່ອປະກາດອານາເຂດຂອງມັນ ປົກກະຕິມັນຈະເຄື່ອນໄວ້ຊັກຊ້າ ແຕ່ສາມາດເຄື່ອນໄຫວໄດ້ໄວຍາມຈັບແມງໄມ້ກິນ ແລະເຄື່ອນໄວໄດ້ໄວເປັນພິເສດເມື່ອຖືກລົດພັດແພງໆ ຈຶ່ງເປັນທີ່ມາຂອງຊື່ ລິງລົມ ນັ້ນເອງ ເວລາຕົກໃຈຫຼືຖືກຈັບໄດ້ມັນມັກຈະເອົາໜ້າໄປເຊື່ອງໄວ້ໃຕ້ວົງແຂນຂອງໂຕເອງ ເຮັດໃຫ້ເປັນທີ່ມາຂອງຊື່ ນາງອາຍ. ຢ່າງໃດກໍຕາມມັນບໍ່ມີລະດູປະສົມພັນທີ່ແນ່ນອນ ໃຊ້ເວລາ 90 ມື້ໃນການຖືພາ ແລະມີໄລຍະເວລາໃຫ້ນົມລູກປະມານ 193 ມື້.
ຄວາມທຸກຍາກ ແມ່ນ ສະພາບທີ່ ຊີວິດການເປັນຢູ່ເຝືດເຄືອງ ຂາດປັດໃຈພື້ນຖານໃນການດຳລົງຊີວິດ ຍ້ອນເຫດຜົນທາງດ້ານເສດຖະກິດ.
ບັນທັດຖານ.
ບັນທັດຖານຄວາມທຸກຍາກແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມ ຄວາມສົນໃຈ ຫຼື ມຸມມອງຂອງຜູ້ເບິ່ງ. ມັນຈະມີທັງແບບ ເດັດຖານ ແລະ ທຽບຖານ.
ການໃຊ້ແຮງງານທາລຸນ・ການໃຊ້ແຮງງານເດັກ.
ຜູ້ທຸກຍາກ ມັກຕົກເປັນຜູ້ເຄາະຮ້າຍ ຈາກ ການຄ້າມະນຸດ, ການຄ້າປະເວນີ ແລະ ອາດຊະຍາກຳອື່ນໆ.
ພະຍາກະບິນລະພົມ ທ້າສະໝອງລອງປັນຍາກັບທ່ານນັກປາດຜູ້ຮຽນຈົບໄຕເພດ (ຄວາມຮູ້ຂັ້ນສູງສາມຢ່າງ ໂຫລາສາດ, ຄຸລຸສາດ ແລະ ພາສາສາດ) ຄື: ທຳມະບານກຸມານແຕ່ປາງກ່ອນບຸດຊາຍເສດຖີຄົນນຶ່ງຊື່ວ່າ: “ທຳມະບານກຸມານ“ ຮຽນຈົບວິຊາໄຕເພດ (ຄວາມຮູ້ຂັ້ນສູງສາມຢ່າງ ໂຫລາສາດ, ຄຸລຸສາດ ແລະ ພາສາສາດ) ເປັນນັກປາດຜູ້ມີປັນຍາສະຫຼາດຫຼັກແຫຼມເໜືອກວ່າເພື່ອນມະນຸດດ້ວຍກັນ ສາມາດຮູ້ຮອດພາສາສັດຕ່າງໆໃນນັ້ນລວມທັງພາສານົກ. ເມື່ອມີຄົນມາຖາມປັນຫາໃດ ບໍ່ວ່າຄະຕິໂລກ ຫຼື ຄະຕິທຳ ເຂົາສາມາດແກ້ໄດ້ໝົດ, ຄວາມຊ່າລືກ່ຽວກັບທຳມະບານມີສະຕິປັນຍາແຫຼມຄົມ ສາມາດແກ້ບັນຫາໄດ້ຢ່າງບໍ່ຂ້ອງບໍ່ຄາຊື່ສຽງດັ່ງກ່າວໄດ້ດັງກ້ອງໄປຮອດພະພົມຢູ່ສວງສະຫວັນ. ຕອນນັ້ນມີພະພົມອົງນຶ່ງຊຶ່ງເປັນເຈົ້າແຫ່ງພົມ ແລະ ເທວະດາທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ: "ພະຍາກະບິນລະພົມ", ເມື່ອຊາບຊື່ສຽງດັ່ງກ່າວ ຈຶ່ງຢາກທົດສອບຄວາມຮູ້ຂອງທຳມະບານກຸມມານລອງເບີ່ງ ຈຶ່ງໄດ້ເຫາະລົງມາຍັງໂລກມະນຸດ ແລະ ໄດ້ພົບກັບທຳມະບານກຸມມານຢູ່ຫໍຜາສາດ 7 ຊັ້ນ ຊຶ່ງອາໄສຢູ່ຄົນດຽວ. ພະຍາກະບິນລະພົມໄດ້ຖາມທຳມະບານກຸມມານ 3 ຂໍ້ຄື: ສິລິຂອງຄົນຢູ່ໃສ? ໃນຕອນເຊົ້າ, ຕອນສວາຍ ແລະ ຕອນແລງ. (ສິລິ ແມ່ນຈຸດສຳຄັນຂອງຮ່າງກາຍ) ພະຍາກະບິນລະພົມບໍ່ທັນໃຫ້ທຳມະບານກຸມມານຕອບທັນທີແຕ່ພັດວ່າ ອີກ 7 ວັນ ຈະລົງມາຟັງຄຳຕອບ ໂດຍໄດ້ວາງເງື່ອນໄຂໄວ້ວ່າ ຖ້າຕອບບໍ່ໄດ້ທຳມະບານຈະຖຶກຕັດຄໍ ແລະ ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ ຖ້າຕອບໄດ້ຕົນເອງກໍຈະຍອມໃຫ້ຕັດຄໍເຊັ່ນກັນ. ດັ່ງນັ້ນ, ຕາມການຕົກລົງນີ້ໃນເຈັດມື້ຂ້າງໜ້າ ລະຫວ່າງພະຍາກະບິນລະພົມກັບທຳມະບານກຸມານຈະຕ້ອງມີຜູ້ໜຶ່ງຖຶກຕັດຄໍ, ຫຼັງຈາກພະຍາກະບິນລະພົມກັບໄປແລ້ວ ທຳມະບານກຸມານຕ້ອງໄດ້ໃຊ້ສະໝອງຢ່າງໜັກເພື່ອຊອກຫາຄຳຕອບ ແຕ່ກໍ່ຊອກບໍ່ເຫັນ, ບໍ່ມີຄຳພີດີກາເຫຼັ້ມໃດເລີຍທີ່ກ່າວເຖິງຄຳວ່າສິລິຂອງຄົນ, ວັນເວລາລ່ວງເລີຍໄປ 6 ມື້ ນັບແຕ່ທຳມະບານກຸມມານຕັ້ງໜ້າຄົ້ນຄວ້າຫາຄຳຕອບຈົນບໍ່ມີເວລາພັກຜ່ອນຫຼັບນອນ ຫຼື ກິນເຂົ້າກິນນ້ຳ ເຮັດໃຫ້ຕົນໂຕເຂົາຈ່ອຍຜອມຫຼ່າເຫຼືອງ ເຫຼືອແຕ່ໜັງຫຸ້ມດູກ. ເມື່ອຮູ້ໂຕວ່າຈະຕ້ອງຖຶກຕັດຄໍແນ່ນອນແລ້ວ ທຳມະບານກຸມານ ຈຶ່ງຕັດສິນໃຈຄັ້ງສຸດທ້າຍວ່າ: (ເຮົາເປັນຄົນລະດັບນັກປາດມີຊື່ສຽງກັງວານກ້ອງ ໂລກ ຜູ້ໜຶ່ງຊິໄປຍອມໃຫ້ຕັດຄໍປະຈານໃຫ້ເສຍຊື່ສຽງເຮັດຫຍັງ, ແໜງສູ້ໄປຕາຍເອງດີກວ່າ). ຂະນະນັ້ນເປັນເວລາຄ່ຳມືດແລ້ວ ທຳມະບານກຸມານພາຮ່າງກາຍອັນຈ່ອຍຜອມຍ່າງໂຊ ຊັກໂຊເຊລົງຈາກຫໍຜາສາດ 7 ຊັ້ນ ມຸ່ງໜ້າເຂົ້າປ່າ ເມື່ອເຫັນວ່າຈະຍ່າງຕໍ່ໄປບໍ່ໄຫວ ເຂົາຈຶ່ງນັ່ງລົງກ້ອງຕົ້ນຕານຕົ້ນໜຶ່ງ ໂດຍຄິດວ່າຄວາມອິດເມື່ອຍ ແລະ ຄວາມຫິວທີ່ເພີ້ມຂຶ້ນຊັກໄຊ້ ນັ້ນຈະເຮັດໃຫ້ເຂົາຈົບຊີວິດລົງຢູ່ສະຖານທີ່ແຫ່ງນີ້, ແຕ່ສະຫວັນໄດ້ເປັນໃຈທຳມະບານກຸມານຢູ່ເທິງຕົ້ນຕານລຳນັ້ນມີແຮ້ງສອງຜົວເມຍອາໄສຢູ່ ຕອນເດິກສະຫງັດຄືນນັ້ນແຮ້ງສອງຜົວເມຍ ໄດ້ລົມ ກັນກ່ຽວກັບແຜນການຈະໄປກິນອາຫານໃນມື້ອື່ນໂດຍເມຍຖາມຜົວວ່າ ມື້ອື່ນຈະໄປຫາກິນ ທາງໃດ?.
ຜົວ: ມັນຊິຍາກຫຍັງ! ແຕ່ທຳມະບານກຸມານບໍ່ໄດ້ຮຽນເຖິງກໍ່ເລີຍຕອບບໍ່ໄດ້. ເພີ່ນຖາມ ວ່າ ສິລິຂອງຄົນຢູ່ໃສໃນຕອນເຊົ້າ, ຕອນສວາຍ, ຕອນແລງ?
ເມຍ: ຄັນຊັ້ນເຈົ້າຮູ້ບໍ່ວ່າທັງ 3 ເວລານັ້ນ ສິລິ ຂອງຄົນຢູ່ໃສ?
ຜົວ: ເວົ້າກະເວົ້າ! ຄືວ່າຕອນເຊົ້າ ສິລິ ຂອງຄົນຢູ່ໜ້າ ສະນັ້ນຕື່ນເຊົ້າມາເຂົາ ເຈົ້າພາ ກັນສ່ວຍໜ້າລ້າງຕາ,ຕອນສວາຍຢູ່ໜ້າເອິກ ຄົນທັງຫລາຍຈຶ່ງມັກເອົານ້ຳລູບໜ້າເອິກ ຫລື ລ້າງ ສ່ວຍຕົນໂຕເລົາຄີງ,ຕອນແລງ ສິລິ ແມ່ນຢູ່ຕີນ ເຂົາເຈົ້າຈຶ່ງພາກັນລ້າງຕີນໃຫ້ສະອາດກ່ອນ ຈຶ່ງເຂົ້ານອນ.ດັ່ງໄດ້ກ່າວຕອນຕົ້ນແລ້ວວ່າ ທຳມະບານກຸມມານຮູ້ພາສານົກ ດັ່ງນັ້ນຄຳສົນທະນາຂອງ ແຮ້ງສອງຜົວເມຍ ຈຶ່ງປຽບເໝືອນສິ່ງສັກສິດຊ່ວຍໃຫ້ເຂົາລອດພົ້ນຈາກຄວາມຕາຍຢ່າງປາຕິຫານ. ເຂົາຟ້າວລຸກຈາກກ້ອງຕົ້ນຕານແລ່ນກັບຄືນສູ່ຫໍຜາສາດ ດ້ວຍຄວາມສຸກໃຈຢ່າງຫາອັນປຽບບໍ່ໄດ້. ເຊົ້າມື້ຕໍ່ມາຊຶ່ງເປັນມື້ຖ້ວນເຈັດ ເມື່ອໄດ້ຟັງການຕອບບັນຫາທັງສາມຂໍ້ຂອງທຳມະບານກຸມມານ ຢ່າງຖຶກຕ້ອງແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ພະຍາກະບິນລະພົມມີຄວາມປະຫຼາດໃຈບໍ່ໜ້ອຍ, ແຕ່ຊິເຮັດແນວໃດໄດ້ ເມື່ອຕົນເອງເອີຍປາກທ້າພະນັນຂັນຕໍ່ຕັດຄໍ ຈຶ່ງຕົກລົງໃຫ້ຕັດ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ເສຍສັດຈະທີ່ຕົນໄດ້ໃຫ້ ໄວ້ກັບມະນຸດຜູ້ໜຸ່ມນ້ອຍຄົນນີ້ ແຕ່ຍ້ອນພະຍາກະບິນລະພົມມີລິດເດດເກັ່ງກ້າເໜືອກວ່າເທວະດາ ແລະ ມະນຸດທັງຫຼາຍ ພຽງແຕ່ຫົວຂອງເພີ່ນກໍຈະເຮັດໃຫ້ໂລກມະນຸດພິນາດໄປໄດ້ຖ້າຫາກປ່ອຍ ໃຫ້ຫົວ ແລະ ເລືອດຂອງພະຍາກະບິນລະພົມຕົກລອງດິນມັນຈະເປັນໄຟມະໄລກັນໄໝ້ໂລກ, ຖ້າໂຍນຫົວພະຍາກະບິນລະພົມຂຶ້ນສູ່ເວຫາກໍຈະໄໝ້ອາກາດເຮັດໃຫ້ມວນມະນຸດ ແລະ ສັດສາວາສິ່ງໝົດອາກາດຫາຍໃຈ, ຖ້າໂຍນລົງນໍ້າກໍຈະເຮັດແມ່ນໍ້າຄົງຄາມະຫາສະມຸດເຫືອດແຫ້ງ ເກີດໄພພິບັດແຫ້ງແລ້ງ ຂົ່ມຂູ່ມວນມະນຸດໃນທົ່ວໂລກ. ດັ່ງນັ້ນ ເພື່ອຊ່ວຍມວນມະນຸດໃຫ້ຫຼຸດພົ້ນຈາກໄພພິບັດເຫຼົ່ານັ້ນ ກ່ອນຖຶກຕັດຄໍ, ພະຍາກະບິນລະພົມຈຶ່ງເອີ້ນເອົາທິດາສາວທັງ 7 ນາງ ມາພົບເປັນການດ່ວນ.
ລູກສາວທັງ 7 ນາງແມ່ນແທນໃຫ້ 7 ວັນ ໃນວັນໜຶ່ງອາທິດຊຶ່ງນາງສາວທັງ 7 ຈະມີພາຫະນະປະຈຳຕົວ.
- ນາງ ທຸງສະເທວີ ປະຈໍາວັນອາທິດ ພາຫະນະ ຄຸດ
- ນາງ ໂຄລະຄະເທວີ ປະຈໍາວັນຈັນ ພາຫະນະ ເສືອໂຄ່ງ
- ນາງ ຮາກສະເທວີ ປະຈໍາວັນອັງຄານ ພາຫະນະ ໝູ
- ນາງ ມົນທາເທວີ ປະຈໍາວັນພຸດ ພາຫະນະມ້າ (ລໍ)
ເມື່ອທັງ 7 ນາງມາພ້ອມໜ້າພ້ອມຕາກັນແລ້ວ ຜູ້ເປັນພໍ່ຈິ່ງສັ່ງຄວາມວ່າ: ຕອນພໍ່ຖຶກຕັດຄໍໃຫ້ພວກລູກເອົາພາຖາດຄຳມາຮອງຮັບ, ບໍ່ໃຫ້ເລືອດ ແລະ ຫົວຂອງພໍ່ຕົກລົງດິນ. ຈາກນັ້ນໃຫ້ເອົາໄປໄວ້ຢູ່ຖ້ຳພູພຣະສຸເມນ.
ເມື່ອເຖິງເດືອນຫ້າຟ້າລ່ວງ ຫຼື ກຸດສົງການປີໃດ ຖ້າສັງຂານລ່ວງຖືກວັນໃດ ໃຫ້ລູກສາວປະຈຳວັນນັ້ນ ຫຼື ນາງສັງຂານ ຂີ່ສັດພາຫະນະຂອງຕົນໄປແຫ່ເອົາຫົວພໍ່ອອກມາຈາກຖໍ້າເພື່ອຫົດສົງ, ສ່ວຍລ້າງດ້ວຍນ້ຳອົບນ້ຳຫອມໃຫ້ສະອາດ ແລ້ວຈຶ່ງເອົາໄປໄວ້ບ່ອນເກົ່າ. ຍ້ອນແນວນັ້ນເອງ ເມື່ອຮອດຍາມກຸດສົງການປີໃໝ່ແຕ່ລະປີ ປະຊາຊົນຊາວພວກເຮົາຈິ່ງເອົານ້ຳອົບ, ນ້ຳຫອມ ຫຼື ນ້ຳດອກໄມ້ໄປຫົດສົງພະພຸດທະຮູບ, ຫົດສົງພໍ່ແມ່ເຖົ້າແກ່, ຄູບາ-ອາຈານ ແລະ ຍາດພີ່ນ້ອງເພື່ອນຝູງ ເພື່ອຄວາມເປັນສິລິມຸງຄຸນ ສືບຕໍ່ກັນມາຈົນເຖິງປັດຈຸບັນ. ລູກສາວຂອງພະຍາກະບິນລະພົມ 7 ຄົນ, ແມ່ນ 7 ວັນໃນອາທິດແຕ່ລະຄົນຂີ່ສັດຂອງຕົນເອງລົງມາແມ່ນຜູ້ສາວທີ່ງາມກວ່າໝູ່, ເກັ່ງກວ່າໝູ່ຂອງເມືອງຫຼວງພະບາງ. ສະນັ້ນ, ແຕ່ລະປີຢູ່ເມືອງຫຼວງພະບາງ ຈຶ່ງໄດ້ຈັດພິທີຄັດເລືອກປະກວດນາງສາວຜູ້ງາມ, ຜູ້ດີເພື່ອເປັນຕົວແທນລູກສາວຂອງພະຍາກະບິນລະພົມ ເອີ້ນວ່າ ນາງສັງຂານ.
ບາງກອກແມ່ນນະຄອນຫຼວງແລະນະຄອນທີ່ມີປະຊາກອນຫຼາຍທີ່ສຸດຂອງປະເທດໄທ. ພື້ນທີ່ເມືອງຂະໜາດໃຫຍ່ທີ່ສຸດ ແລະ ແມ່ນເມືອງຫຼັກອັນມີປະຊາກອນຫຼາຍທີ່ສຸດຂອງປະເທດໄທ ເປັນສູນກາງການປົກຄອງ ການສຶກສາ ການຄົມມະນາຄົມຂົນສົ່ງ ການເງິນການທະນາຄານ ການພານິດ ການສື່ສານ ແລະຄວາມຈະເລີນຂອງປະເທດ ແມ່ນທີ່ມີຊື່ຍາວທີ່ສຸດໃນໂລກ ຕັ້ງຢູ່ບົນສາມລ່ຽມປາກແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາມີແມ່ນ້ຳເຈົ້າໄຫຼຜ່ານແລະແບ່ງເມືອງອອກເປັນ 2 ຝັ່ງ ຄື ຝັ່ງພະນະຄອນແລະຝັ່ງທົນບຸລີ ໂດຍບາງກອກມີພື້ນທີ່ທັງໝົດ 1,568
ຕາຮາງກິໂລແມັດ ມີປະຊາກອນຕາມຕາມທະບຽນລາສະດອນກວ່າຫ້າລ້ານຄົນເຮັດໃຫ້ບາງກອກເປັນເອກນະຄອນ (primate city) ຈັດແລະສູນຊຸມຊົນອື່ນຂອງປະເທດໄທດ້ອຍຄວາມສຳຄັນລົງ ມີຜູ້ກ່າວວ່າ ບາງກອກເປັນ "ເອກນະຄອນທີ່ສຸດໃນໂລກ" ເພາະມີປະຊາກອນຫຼາຍກວ່ານະຄອນທີ່ມີປະຊາກອນຫຼາຍເປັນອັນດັບສອງເຖິງສີ່ຊາວເທົ່າ
ບາງກອກແມ່ນເຂດປົກຄອງພິເສດຂອງປະເທດໄທ. ໂດຍບໍ່ໄດ້ມີສະຖານະເປັນຈັງຫວັດ, ເຊິ່ງຄຳວ່າ "ບາງກອກ" ນັ້ນ ຍັງໃຊ້ເປັນຄຳເອິ້ນສຳນັກງານປົກຄອງສ່ວນທ້ອງຖິ່ນຂອງບາງກອກອີກຕື່ມນຳ. ປັດຈຸບັນບາງກອກໃຊ້ວິທີການເລືອກຕັ້ງຜູ້ບໍລິຫານແບບການເລືອກຕັ້ງຜູ້ບໍລິຫານທ້ອງຖິ່ນໂດຍກົງ
ແລະທີ່ຕັ້ງນະຄອນຫຼວງສອງແຫ່ງຄື ນະຄອນທົນບຸລີໃນປີ ຄ.ສ. 1768 ແລະນະຄອນລັດຕະນະໂກສິນ ໃນ ຄ.ສ. 1782
ຣວດເຣັວແລະປັດຈຸບັນມີຜົນກະທົບສຳຄັນຕໍ່ການເມືອງ ເສດຖະກິດ ການສຶກສາ ສື່ແລະສົງຄົມສະໄໝໃໝ່ຂອງໄທ ໃນຊ່ວງທີ່ການລົງທຶນໃນອາຊີຮຸ່ງເຮືອງ ເຮັດໃຫ້ບໍລິສັດຂ້າມຊາດຈຳນວນຫຼາຍເຂົ້າມາຕັ້ງສຳນັກງານໃຫຍ່ພາກພື້ນໃນບາງກອກ ເຮັດໃຫ້ບາງກອກເປັນກຳລັງຫຼັກທາງການເງິນແລະທຸລະກິດໃນພາກພື້ນ ນອກຈາກນີ້ຍັງເປັນສູນກາງການຂົນສົ່ງແລະສາທາລະນະສຸກລະຫວ່າງປະເທດແລະກຳລັງເຕີບໂຕເປັນສູນກາງສິລະປະ ແຟຊັ່ນແລະການບັນເທີງໃນພາກພື້ນ ຢ່າງໃດກໍດີ ການເຕີບໂຕຢ່າງຣວດເຣັວຂອງບາງກອກຂສດການວາງຜັງເມືອງ ເຮັດລະບົບໂຄງສ້າງພື້ນຖານບໍ່ພຽງພໍ ຖະໜົນທີ່ຈຳກັດແລະການໃຊ້ລົດສ່ວນບຸກຄົນ ຢ່າງກວ້າງຂວາງສົ່ງຜົນໃຫ້ເກີດປັນຫາຈະລາຈອນແອອັດຊ້ຳເຮື້ອ.
ພື້ນທີ່ບໍລິເວນບາງກອກໃນປັດຈຸບັນ ເດີມແມ່ນທີ່ຕັ້ງເມືອງທົນບຸລີສີມະຫາສະໝຸດ ຊາວຕ່າງຊາດເອິ້ນກັນວ່າ "ບາງກອກ" ມາຕັັ້ງແຕ່ສະໄໝກຸງສີອະຍຸທະຍາ ມີຄວາມສຳຄັນເນື່ອງຈາກເປັນເສ້ນທາງອອກສູ່ທະເລແລະຕິດຕໍ່ຄ້າຂາຍກັບອານາຈັກຕ່າງໆ ເປັນໜ້າດ່ານຂົນສົ່ງຄອຍເບິ່ງແຍງເກັບພາສີກັບເຮືອສິນຄ້າທຸກລຳທີ່ຜ່ານເຂົ້າອອກ ສ່ວນບໍລິເວນປາກນ້ຳກົງອ່າວໄທເອິ້ນກັນວ່າ "ນິວອຳສະເຕີດຳ" ມີຊຸມຊົນໃຫຍ່ແລະໂກດັງຂອງຊາວຕ່າງປະເທດໄວ້ສຳລັບພັກສິນຄ້າ ປັດຈຸບັນຄືພື້ນທີ່ບໍລິເວນອຳເພີພະປະແດງ
ເກາະເປັນໂຄກ ຈຶງເອິ້ນກັນວ່າ "ບາງເກາະ" ຫຼື "ບາງໂຄກ" ຫຼືບໍ່ກໍເປັນເພາະມີຕົ້ນໝາກ
ກອກຢູ່ຫຼາຍ ຈຶງເອິ້ນວ່າ "ບາງມະກອກ" ມາຈາກວັດອາລຸນ ເຊິ່ງແມ່ນຊື່ເດີມດັງກ່າວແລະຕໍ່ມາກ່ອນຄຳລົງຈຶງເຫຼືອແຕ່ຄຳວ່າ "ບາງກອກ"
ຕໍ່ມາເມື່ອຮອດຄາວເສຍນະຄອນສີອະຍຸທະຍາໃນຄ.ສ. 1767 ຫຼັງການກອບກູ້ອິສະຫຼະພາບຈາກພະມ້າ ສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີຊົງສະຖາປະນາເມືອງທົນບຸລີສີມະຫາສະໝຸດໃຫ້ເປັນລາຊະທານີແຫ່ງໃໝ່ ເມື່ອວັນທີ່ 3 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1770 ເມື່ອສິ້ນລາຊະການສົມເດັດພະເຈົ້ານະຄອນທົນບຸລີ ໃນວັນທີ່ 6 ເມສາ ຄ.ສ. 1782 ສົມເດັດເຈົ້າພະຍາມະຫາກະສັດສຶກໄດ້ຂຶ້ນສະເຫວີຍລາຊະສົມບັດ ຊົງພະນາມວ່າ ພະບາດສົມເດັດພະພຸດທະຍອດຟ້າຈຸລາໂລກມະຫາລາດ ປະຖົມກະສັດແຫ່ງລາຊະວົງຈັກກີ ມີພະລາຊະດຳລິວ່າ ຟາກຕາເວັນອອກຂອງນະຄອນທົນບຸລີມີໄຊຍະພູມດີກວ່າຕາເວັນຕົກ ເພາະມີລຳນ້ຳເປັນຂອບເຂດຢູ່ກວ່າເຄິ່ງ ຫາກຂ້າສຶກຍົກມາຕິດຮອດຊານພະນະຄອນ ກໍຈະຕ່ອສູ້ປ້ອງກັນໄດ້ງ່າຍກວ່າຢູ່ຂ້າງຕາເວັນຕົກ ຈຶງໂປດເກົ້າໃຫ້ສ້າງນະຄອນລັດຕະນະໂກສິນຂຶ້ນທາງຝັ່ງຕາເວັນອອກຂອງແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາໃຫ້ເປັນລາຊະທານີແຫ່ງໃໝ່ ໂດຍສືບທອດສິລະປະກຳແລະສະຖາປັດຕະຍະກຳຈາກພະລາຊະວັງຫຼວງຂອງນະຄອນສີອະຍຸທະຍາ
ພະອົງມີພະບໍລົມລາຊະໂອງການໃຫ້ພະຍາທຳມາທິກອນກັບພະຍາວິຈິດນາວີ ເປັນແມ່ກອງຄຸມຊ່າງແລະໄພ່ໄປວັດກະທີ່ດິນເພື່ອສ້າງພະນະຄອນໃໝ່ໃນວັນທີ່ 8 ເມສາ ຄ.ສ. 1782 ຊົງປະກອບພິທີຍົກເສົາຫຼັກເມືອງ ເມື່ອວັນອາທິດ ເດືອນ 6 ຂຶ້ນ 10 ຍ່ຳຣຸ່ງແລ້ວ 9 ບາດ (54 ນາທີ) ປີຂານ ຈ.ສ. 1144 ຈັດຕະວາສົກກົງກັບວັນທີ່ 21 ເມສາ ຄ.ສ. 1782 ເວລາ 6.54 ໂມງ ແລະຊົງປະກອບພະລາຊະພິທີປາບດາພິເສກໃນວັນທີ່ 13 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1782
ຕໍ່ມາໃນລາຊະສະໄໝຂອງພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ຊົງປ່ຽນຊື່ພະນະຄອນຈາກ ບໍວອນລັດຕະນະໂກສິນ ເປັນ ອະມອນລັດຕະນະໂກສິນ ແລະມີຖານະໃນການປົກຄອງສ່ວນທ້ອງຖິ່ນເປັນ ຈັງຫວັດພະນະຄອນ
ໃນລາຊະສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ໂປດເກົ້າໃຫ້ຕັດຖະໜົນໃໝ່ຂຶ້ນ ຊົງດຳລິໃຫ້ຕັດຖະໜົນຈະເລີນກຸງເປັນຖະໜົນເສັ້ນທຳອິດໃນບາງກອກ ກໍ່ສ້າງເມື່ອວັນທີ່ 5 ກຸມພາ ຄ.ສ. 1861 ແລະປ່ຽນຮູບແບບຜັງເມືອງບາງກອກເສກເຊັ່ນອາລະຍະປະເທດເນື່ອງຈາກສະໄໝນັ້ນສະຫຍາມປະເທດຖືກຄຸກຄາມຈາກມະຫາອຳນາດເອີລົບ ແລະກົງຈຸດນີ້ແມ່ນນຶ່ງໃນຂໍ້ອ້າງທີ່ມະຫາອຳນາດນຳມາໃຊ້ເພື່ອແຊກແຊງແລະຄຸກຄາມສະຫຍາມປະເທດ ພາຍຫຼັງ ຕ່າງຊາດເອີລົບເອງໄດ້ຍອມຮັບນະຄອນຫຼວງບາງກອກວ່າເປັນນຶ່ງໃນເມືອງທີ່ມີຜັງເມືອງງົດງາມທີ່ສຸດໃນໂລກໃນສະໄໝນັ້ນ
ຕໍ່ມາເມື່ອວັນທີ່ 21 ທັນວາ ຄ.ສ. 1971 ລັດຖະບານຈອມພົນຖະໜອມ ກິດຕິຂະຈອນໄດ້ຮວມ ຈັງຫວັດພະນະຄອນ ແລະ ຈັງຫວັດທົນບຸລີເຂົ້ານຳກັນເປັນ ນະຄອນຫຼວງກຸງເທບທົນບຸລີ ແລະພາຍຫຼັງການປັບປຸງການປົກຄອງໃໝ່ເມື່ອວັນທີ່ 14 ທັນວາ ຄ.ສ. 1972 ຈຶງໄດ້ປ່ຽນຊື່ເປັນ ກຸງເທບມະຫາຄອນ ແຕ່ນິຍົມເອິ້ນກັນວ່າ ກຸງເທບ
ໃນປີ ຄ.ສ. 2011 ນະຄອນຫຼວງບາງກອກໄດ້ຮັບການປະກາດຈາກອົງການການສຶກສາວິທະຍາສາດ ແລະວັດທະນະທຳແຫ່ງສະຫະປະຊາຊາດ ໃຫ້ເປັນເມືອງໜັງສືໂລກ ຫຼື World Book Capital ປະຈຳປີ ຄ.ສ. 2013 ນະຄອນຫຼວງບາງກອກຕິດອັນດັບທີ່ 102 ເມືອງນ່າຢູ່ໂລກ ຈັດອັນດັບໂດຍ The Economist Intelligence Unit.
ຊື່ເມືອງ.
ຄຳວ່າ "ບາງກອກ" ແປວ່າ " ฉบับที่ 31, ธันวาคม 2536] ມີຄວາມໝາຍວ່າ "ພະນະຄອນອັນກວ້າງໃຫຍ່ ດຸດເທບນະຄອນ ເປັນທີ່ສະຖິດຂອງພະແກ້ວມໍລະກົດ ເປັນມະຫານະຄອນທີ່ບໍ່ມີໄຜຮົບຊະນະໄດ້ ມີຄວາມງາມອັນມັ່ນຄົງ ແລະຈະເລີນຍິ່ງ ເປັນນະຄອນຫຼວງທີ່ບໍລິບູນແກ້ວເກົ້າປະການນ່າລື່ນລົມຍິ່ງ ມີພະລາຊະນິເວດໃຫຍ່ໂຕຫຼາຍເປັນວິມານເທບທີ່ປະທັບຂອງພະລາຊາຜູ້ອະວະຕານລົງມາ ເຊິ່ງທ້າວສັກກະເທວະລາດພະລາຊະທານໃຫ້ພະວິດສະນຸກຳລົງມາເນລະມິດໄວ້"
ໂດຍນາມເດີມພະບາດສົມເດັດພະພຸດທະຍອດຟ້າຈຸລາໂລກມະຫາລາດ ໂປດເກົ້າພະລາຊະທານໃນຕອນທຳອິດນັ້ນ ໃຊ້ຊື່ວ່າ "ກຸງລັດຕະນະໂກສິນອິນທ໌ອະໂຍທະຍາ" ຕໍ່ມາໃນລາຊະສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະນັ່ງເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວຊົງແກ້ນາມພະນະຄອນເປັນ "ກຸງເທບມະຫານະຄອນ ບໍວອນລັດຕະນະໂກສິນ ມະຫິນທະອະຍຸດທະຍາ" ຈົນຮອດລາຊະສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວຊົງປ່ຽນຄຳວ່າ ປ່ຽນຄຳວ່າ ມະຫິນທະອະຍຸດທະຍາ ໂດຍວິທີການສົນທິສັບເປັນ ມະຫິນທະລາຍຸດທະຍາ ແລະເຕີມສ້ອຍນາມຕໍ່ ທັງປ່ຽນການສະກົດຄຳ ສິນທ໌ ເປັນ ສິນທຣ໌ ຈົນເປັນທີ່ມາຂອງຊື່ເຕັມນະຄອນລັດຕະນະໂກສິນ ຂ້າງຕົ້ນ
ຊື່ທາງການຂອງກຸງເທບມະຫານະຄອນເມື່ອຖອດເປັນອັກສອນໂລມັງ ຄື "Krung Thep Maha Nakhon" ແຕ່ຄົນທົ່ວໄປນິຍົມທັບສັບຕາມຊື່ທີ່ຜູ້ເວົ້າພາສາອັງກິດເອິ້ນເມືອງນີ້ວ່າ "Bangkok" ເຊິ່ງມາຈາກຊື່ເດີມຂອງກຸງເທບມະຫານະຄອນ ຄື "ບາງກອກ"
ນະຄອນຫຼວງບາງກອກໄດ້ຊື່ວ່າເມືອງທີ່ຍາວທີ່ສຸດໃນໂລກບັນທຶກໄວ້ໃນກິນເນສບຸ໊ກ ແປຄວາມເປັນພາສາອັງກິດວ່າ "City of angels, great city of immortals, magnificent city of the nine gems, seat of the king, city of royal palaces, home of gods incarnate, erected by Visvakarman at Indra's behest."
ຊື່ເຕັມຂອງບາງກອກ ເມື່ອຖອດເປັນອັກສອນໂລມັງ ຄື "Krungthepmahanakhon Amonrattanakosin Mahintharayutthaya Mahadilokphop Noppharatratchathaniburirom Udomratchaniwetmahasathan Amonphimanawatansathit Sakkathattiyawitsanukamprasit" ເຊິ່ງເປັນຊື່ສະຖານທີ່ທີ່ຍາວທີ່ສຸດໃນໂລກແລະຈົດບັນທຶກໄວ້ໃນກິນເນສບຸກ (169 ຕົວອັກສອນ) ຍາວກວ່າຊື່ພູເຂົາ "ຕາມາອູມາຕາວາກາຕັງກີຮັງກາໂກອາອູອາອູໂອຕາມາທີອາໂປກາອີເວນູອາກີຕານາຕາຮູ"("Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu") (85 ຕົວອັກສອນ) ໃນນິວຊີແລນ ແລະຊື່ທະເລສາບ "ຊາກັອກກາກັອກມານຊາອັອກກາກັອກເຊົາບູນາກຸນກາມາອັກ" ("Chargoggagogg­manchauggagogg­chaubunagungamaugg") (45 ຕົວອັກສອນ) ໃນລັດແມສຊາຊູເຊສ ສະຫະລັດອາເມລິກາ
ຕາລາງກິໂລແມັດ ແມ່ນຈັງຫວັດທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດແມ່ນອັນດັບທີ 68 ຂອງໄທ ແມ່ນເມືອງກວ້າງທີ່ສຸດຂອງໂລກ ແມ່ນເມືອງທີ່ໃຫຍ່ເປັນອັນດັບທີ 73 ຂອງໂລກ ແລະແມ່ນນະຄອນຫຼວງທີ່ມີພື້ນທີ່ກວ້າງແມ່ນອັນດັບ 4 ຂອງພູມິພາກອາຊຽນ
ດ້ວຍມີແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາເຊິ່ງທອດຕົວຍາວ 372 ກິໂລແມັດຜ່ານຈັງຫວັດ ເຮັດໃຫ້ບາງກອກແລະຈັງຫວັດໄກ້ຄຽງແມ່ນສ່ວນໜຶ່ງຂອງທີ່ຣາບລຸ່ມພາກກາງຕອນລຸ່ມຂອງປະເທດໄທ ເຊິ່ງເປັນພື້ນທີ່ອຸດົມສົມເໝາະແກ່ການເພາະປູກ ພື້ນທີ່ສ່ວນຫຼາຍໃນບາງກອກເປັນພື້ນທີ່ຣາບລຸ່ມ ຕັ້ງຢູ່ເທິງພື້ນທີ່ບໍລິເວນດິນດອນສາມຫຼ່ຽມປາກແມ່ນ້ຳ ເຊິ່ງເກີດຈາກຕະກອນນ້ຳພາ ມີລະດັບສູງຈາກລະດັບນ້ຳທະເລປານກາງປະມານ 1.50 -2 ແມັດ ໂດຍມີຄວາມລາດອຽງຈາກທິດເໜືອສູ່ອ່າວໄທທາງທິດໃຕ້ ແລະສະເພາະລຸ່ມແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາຕອນລຸ່ມຈະຢູ່ສູງກວ່າລະດັບນ້ຳທະເລບໍ່ເກີນ 1.50 ແມັດ ເຮັດໃຫ້ເກີດປັນຫານ້ຳທ່ວມບ່ອຍຄັ້ງໃນຊ່ວງລະດູມໍລະສຸມ
ອານາເຂດຕິດຕໍ່.
ບາງກອກມີອານາເຂດທາງບົກຕິດຕໍ່ກັບຈັງຫວັດສະໝຸດສາຄອນ ຈັງຫວັດນະຄອນປະຖົມ ຈັງຫວັດນົນທະບຸລີ ຈັງຫວັດປະທຸມທານີ ຈັງຫວັດສະເຊິງເຊົາ ແລະ ຈັງຫວັດສະໝຸດປາການ ສ່ວນອານາເຂດທາງທະເລອ່າວໄທຕອນໃນ ຕິດຕໍ່ກັບຈັງຫວັດເພັດຊະບຸລີ ຈັງຫວັດສະໝຸດສາຄອນ ຈັງຫວັດສະໝຸດປາການ ແລະຈັງຫວັດຊົນບຸລີ ໂດຍມີລາຍລະອຽດດັ່ງນີ້
ການປົກຄອງ.
ບອງກອກມີລັກສະໜະເປັນເຂດການປົກຄອງພິເສດຕາມພະລາດຊະບັນຍັດ. ລະບຽບບໍລິຫານລາດຊະການບາງກອກ ຄ.ສ. 1985 ກຳໜົດໃຫ້ບາງກອກແມ່ນທະບວງການເມືອງ. ມີຖານະເປັນລາດຊະການບໍລິຫານສ່ວນທ້ອງຖິ່ນນະຄອນຫຼວງ. ມີ ຜູ້ວ່າລາຊະການບາງກອກ ມາແຕ່ ການເລືອກຕັ້ງ ແລະເປັນຜູ້ຮັບຜິດຊອບໃນການບໍລິຫານວຽກ ຢູ່ໃນຕຳແໜ່ງຕາມວາລະເທື່ອລະ 4 ປີ ນັບແຕ່ມື້ເລືອກຕັ້ງ. ການດຳເນີນວຽກມີສະພາບາງກອກອັນໄດ້ຮັບເລືອກຕັ້ງໂດຍກົງເຮັດວຽກຮ່ວມນຳ
ຜູ້ວ່າລາຊະການບາງກອກຄົນປັດຈຸບັນ ຄື ມ.ລ.ວ.ສຸຂຸມພັນ ບໍລິພັດ ແລະ ປະຫຼັດບາງກອກປັດຈຸບັນ ຄື ນາຍຈະເລີນລັດ ຊູຕິການ
ມະຫາວິທະຍາໄລໃນບາງກອກ.
ມະຫາວິທະຍາໄລສີນະຄະຣິນ​ວິ​ໂຣດ ປະ​ສານ​ມິດ
ໂຮງຮຽນໃນບາງກອກ.
ການສຶກສາຂອງໄທ ມີອັນດັບທີ່ດີ ອັນດັບ 4 ຂອງອາຊຽນ ອັນດັບ 37 ຂອງໂລກ
ສະຖານີໂທລະພາບແຫ່ງຊາດລາວ ມີຊື່ຫຍໍ້ວ່າ ສທລ ກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນໃນວັນທີ 1 ທັນວາ ປີ 1983 ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງ ສະຖານີວິທະຍຸກະຈາຍສຽງແຫ່ງຊາດລາວ ໂດຍມີທ່ານໄກສອນ ພົມວິຫານ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ເປັນປະທານເປິດສະຖານີ ໃນຍຸກທຳອິດ ສທລ ອອກອາກາດມຶ້ລະ 3 ຊົ່ວໂມງ ຕັ້ງແຕ່ເວລາ 19:00 ຫາ 22:00 ຂອງທຸກມື້ ແລະອອກອາກາດສະເພາະໃນນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນທາງຊ່ອງ 8 ໂດຍ ສທລ ສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນເພື່ອກະຈາຍຂ່າວສານລັດຖະບານໄປຍັງປະຊາຊົນ
ໃນປີ 1993 ສທລ ໄດ້ຮັບທຶນຈາກອົງການສື່ສານມວນຊົນແຫ່ງປະເທດໄທ ໃຫ້ຈັດຕັ້ງສະຖານີໂທລະພາບໃນບັນດາແຂວງ ແລະໄດ້ປ່ຽນເລກຊ່ອງຈາກ 8 ເປັນ 9 ແລະໄດ້ເປິດສະຖານີຊ່ອງ ສທລ.3 ອີກ 1 ສະຖານີ
ສທລ ໄດ້ປ່ຽນຊື່ຫຍໍ້ຈາກ ສທລ ເປັນ ທຊລ ໃນປີ 2009 ແລະໃນວັນທີ 1 ມັງກອນ 2013 ທຊລ.1 ຂະຫຍາຍໄລຍະເວລາການອອກອາກາດຈາກການອອກອາກາດ 2 ພາກ ໂດຍພາກເຊົ້າ ອອກອາກາດຕັ້ງແຕ່ເວລາ 06:30 ໂມງ ຫາ 13:00 ໂມງ ແລະພາກແລງ ອອກອາກາດຕັ້ງແຕ່ເວລາ 16:00 ໂມງ ຫາ 23:00 ໂມງ ເປັນອອກອາກາດພາກດຽວ ຕັ້ງແຕ່ເວລາ 05:30 ໂມງ ຫາ 23:00 ໂມງ ແລະໃນວັນທີ 1 ທັນວາ 2016 ໄດ້ຂະຫຍາຍເວລາການເປິດສະຖານີເປັນ 05:00 ໂມງ ໂດຍໄດ້ຂະຫຍາຍເວລາການອອກອາກາດຂ່າວເຊົ້າອາລຸນວັນໃໝ່ ເປັນ 2 ຊົ່ວໂມງ ຕັ້ງແຕ່ເວລາ 06:00 ໂມງ ຫາ 08:00 ໂມງ ແລະຍັງເພີ່ມລາຍການຂ່າວຕົ້ນຊົ່ວໂມງໃນຊ່ວງເວລາ 10:00 ໂມງ ຫາ 17:00 ໂມງ ແລະໄດ້ເລິ່ມນຳໃຊ້ ticker bar ໃນລາຍການຂ່າວພາກຄ່ຳ
ສະຖານີສ່ວນທ້ອງຖິ່ນ.
ທຊລ ມີສະຖານີໂທລະພາບສ່ວນທ້ອງຖິ່ນ ບໍລິຫານຮ່ວມລະຫວ່າງ ທຊລ ກັບຫ້ອງການປົກຄອງແຂວງ ໂດຍ 1 ແຂວງມີ 1 ຊ່ອງ ສະຖານີໂທລະພາບໃນບັນດາແຂວງຜະລິດລາຍການເອງ ແລະ ນຳລາຍການຈາກ ທຊລ ສ່ວນກາງ
ລາຍການຂ່າວ.
ໃນອະດີດລາຍການຂ່າວອອກອາກາດໃນ 5 ພາກ - ພາກເຊົ້າ ໃນລາຍການ ຂ່າວເຊົ້າອາລຸນວັນໃໝ່ ເວລາ 07:00-08:00 ໂມງ ພາກ 10 ໂມງ ເວລາ 10:00-10:30 ໂມງ ພາກທ່ຽງ ເວລາ 12:00-12:30 ໂມງ ພາກແລງ ເວລາ 18:45-19:30 ໂມງ ແລະພາກເດິກ ເວລາ 22:00-22:30 ໂມງ ໃນປີ 2013 ໄດ້ເພີ່ມລາຍການຂ່າວຕົ້ນຊົ່ວໂມງໃນທຸກຊົ່ວໂມງຕັ້ງແຕ່ເວລາ 10:00 ໂມງ ຫາ 17:00 ໂມງ ແລະຂະຫຍາຍລາຍການຂ່າວເຊົ້າອາລຸນວັນໃໝ່ເປັນ 06:30-08:00 ແລະໃນປີ 2016 ໄດ້ຂະຫຍາຍເປັນ 06:00-08:00
ນອກຈາກລາຍການຂ່າວໃນພາສາລາວ ທຊລ ກໍ່ມີລາຍການຂ່າວໃນພາສາມົ້ງ ພາສາກຶມມຸ ພາສາອັງກິດ ພາສາຝຣັ່ງ ແລະໃນປີ 2016 ໄດ້ເພີ່ມລາຍການຂ່າວໃນພາສາຫວຽດນາມອີກນຳ ໂດຍຂ່າວໃນພາສາມົ້ງແລະກຶມມຸ ປະຈຸບັນອອກອາກາດທຸກມື້ໃນເວລາ 05:00-06:00 ແລະ 18:00-18:45 ຂ່າວພາສາອັງກິດ ພາສາຝຣັ່ງ ອອກອາກາດໃນເວລາ 20:00-20:30 ແລະ 22:30-23:00 ແລະຂ່າວພາສາຫວຽດອອກອາກາດເປັນລາຍການສຸດທ້າຍ ໃນເວລາ 23:00-23:15 ໂມງ
ຊົນເຜົ່າລື້ແມ່ນຊົນເຜົ່າໜຶ່ງໃນວົງຄະນະຍາດແຫ່ງຊາດ ລາວ ໂດຍສ່ວນໃຫຍ່ດຳລົງຊີວິດຢູ່ທາງພາກເໜືອຂອງ ສປປ ລາວ ມີພາສາ, ຮີດຄອງປະເພນີທີ່ເປັນເອກະລັກຂອງຕົນເອງ
ຊົນເຜົ່າລື້ແມ່ນຊົນເຜົ່າໜຶ່ງຂອງ ວົງຄະນະຍາດ ແຫ່ງ ສປປ ລາວ ເຊິ່ງໄດ້ມາຕັ້ງຖິ່ນຖານ ແລະ ທຳມາຫາກິນຢູ່ປະເທດລາວ ພ້ອມກັນກັບຊົນເຜົ່າໃນໝວດ ພາສາ ລາວ-ໄຕ ຊົນເຜົ່ານີ້ໄດ້ອົບພະຍົບ ແລະ ເຄື່ອນຍ້າຍມາຈາກພາກໃຕ້ ແລະ ພາກຕາເວັນອອສ່ຽງໃຕ້ຂອງປະເທດ ຈີນ ບໍລິເວນມົນທົນ 12 ພັນນາເຂົ້າສູ່ບັນດາແຂວງ ພາກເໜືອຂອງລາວເຮົາໃນຕອນທ້າຍສະຕະວັດທີ XIII ເປັນຕົ້ນມາ. ປະຈຸບັນ ຊົນເຜົ່າລື້ ທີ່ອາໃສຢູ່ ສປປ ລາວ ນັ້ນສ່ວນຫລາຍຕັ້ງຖິ່ນຖານ ແລະ ທຳມາຫາກິນຢູ່ທາງພາກເໜືອຂອງ ລາວ ເຊັ່ນ: ແຂວງ ຜົ້ງສາລີ, ຫລວງນ້ຳທາ, ບໍ່ແກ້ວ, ອຸດົມໄຊ, ໄຊຍະບູລີ, ຫລວງພະບາງ ເປັນຕົ້ນ. ຖ້າທຽບໃສ່ພົນລະເມືອງໃນປະເທດລາວແລ້ວເຫັນວ່າຊົນເຜົ່າລື້ມີອັດຕາກວມເອົາເກືອບ 3 %.
ນອກຈາກມີຢູ່ລາວແລ້ວ, ຊົນເຜົ່າລື້ ຍັງມີຢູ່ ຈີນ, ມຽນມາ ແລະ ຫວຽດນາມ. ຊົນເຜົ່ານີ້ ມີພາສາປາກເວົ້າເປັນຂອງຕົນເອງຈັດຢູ່ໃນໝວດພາສາລາວ-ໄຕ ພ້ອມກັນນີ້ເຂົາເຈົ້າຍັງມີຕົວໜັງສືຂຽນເປັນຂອງຕົນເອງ, ສ່ວນຫລາຍຈະພົບເຫັນຢູ່ໃນໃບລານ ເຊິ່ງມີລັກຊະນະຄ້າຍຄືຕົວທຳ.
ທ່ານ ສຸກສາຄອນ ພິລາວັນ ເກີດເມື່ອວັນທີ 18 ສິງຫາ 1978 ຢູ່ບ້ານທ່າຫຼວງ, ເມືອງປາກເຊ, ແຂວງຈໍາປາສັກ. ລາວເປັນລູກຄົນທີ 3 ຂອງ ທ່ານ ສົມພອນ ພິລາວັນ ແລະ ທ່ານ ນາງ ຄໍາວິລຽນ ອິນສີຊຽງໄໝ່ ເຊິ່ງມີບຸດຊາຍນໍາກັນທັງໝົດ 6 ຄົນ.
ທ່ານ ສຸກສາຄອນ ພິລາວັນ ຈົບການສຶກສາມັນໃນລະດັບ ມ6 ຢູ່ ມັດທະຍົມຕອນປາຍປາກເຊ ໃນປີ ຄສ 2000. ຫຼັງຈາກນັ້ນ, ເພິ່ນໄດ້ຂຶ້ນມາສຶກສາຕໍ່ຢູ່ທີ່ ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດລາວ ໃນລະຫວ່າງ ປີ ຄສ 2000 ຫາ 2004. ແຕ່ເນື່ອງຈາກ ເພິ່ນສາມາດສອບເສັງເອົາທຶນການສຶກສາໄປຮຽນຕໍ່ຢູ່ປະເທດອົດສະຕາລີໄດ້, ໃນກາງປີ 2004 ທ່ານ ສຸກສາຄອນ ໄດ້ໄປສຶກສາຕໍ່ຢູ່ ເມືອງບຣິດສ໌ເບັນ, ລັດຄວີນສ໌ແລນດ໌, ປະເທດອົດສະຕາລີ, ໃນລະດັບຊັ້ນສູງວິຊາຄຸ້ມຄອງບໍລິຫານທຸລະກິດ ແລະ ໄດ້ຈົບການສຶກສາໃນກາງປີ ຄສ 2006.
ຕໍ່ຈາກນັ້ນ 1 ເດືອນ, ເພິ່ນກໍ່ໄດ້ເດີນທາງກັບປະເທດ ເພື່ອມາສືບຕໍ່ປະຕິບັດເປົ້າໝາຍຂອງຊີວິດ, ນັ້ນກໍ່ຄື ການຮັບໃຊ້ພໍ່ ແລະ ແມ່ຜູ້ໃຫ້ກໍາເນີດ ແລະ ປະເທດຊາດຖິ່ນກໍາເນີດ. ປະຈຸບັນ, ເພິ່ນເຮັດວຽກເປັນພະນັກງານຢູ່ກະຊວງພະລັງງານ ແລະ ບໍ່ແຮ່...
ເມືອງປາກເຊ (Pakse District) (ປັດຈຸບັນປ່ຽນຊື່ໃຫມ່ເປັນນະຄອນປາກເຊ), ເປັນເມືອງເອກຂອງ ແຂວງຈໍາປາສັກ (Champasak Province) ຕັ້ງກວມເອົາປາກເຊໂດນທີ່ປ່ອງໃສ່ແມ່ນໍ້າຂອງ, ມີເນື້ອທີ່ທັງໝົດປະມານ 180 ກມ2, ມີຄວາມຍາວແຕ່ທິດເໜືອຫາໃຕ້ປະມານ 15 ກມ ແລະ ທິດຕາເວັນອອກຫາຕາເວັນຕົກປະມານ 15 ກມ, ແລະ ມີປະຊາກອນທັງໝົດ 87,000 ຄົນ (ຂໍ້ມູນປີ 2009). ທິດເໜືອຕິດກັບເມືອງຊະນະສົມບູນ, ທິດຕາເວັນອອກຕິດກັບເມືອງບາຈຽງຈະເລີນສຸກ, ທິດໃຕ້ຕິດກັບເມືອງປະທຸມພອນ ແລະ ທິດຕາເວັນຕົກຕິດກັບແມ່ນໍ້າຂອງເຊິ່ງກົງກັນຂ້າມກັບເມືອງໂພນທອງ.
ເມືອງປາກເຊ ໄດ້ຖືກສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໃນປີ ຄ.ສ 1909 ໂດຍຈັກກະພັດຝຣັ່ງ ແລະ ໄດ້ຖືກແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ເປັນເມືອງເອກຂອງແຂວງຈໍາປາສັກໃນປີຕໍ່ມາ ໂດຍປ່ຽນແທນເມືອງໂພນທອງ ແລະ ເມືອງຈໍາປາສັກ.
ເມືອງປາກເຊ ປະກອບມີ 42 ບ້ານ, ເຊິ່ງໄດ້ແບ່ງອອກຄື: 1 ບ້ານດອນເຂາະ 2 ບ້ານ ແກ້ງຊັນ 3 ບ້ານ ດົງເກາະໂລງ 4 ບ້ານ ໂພນສີໃຄ 5 ບ້ານ ຫ້ວຍເລົາ 6 ບ້ານ ແກ້ງເກີງ 7 ບ້ານ ຄັນເກີງ 8 ບ້ານໂພນງາມ 9 ບ້ານ ກົກເດື່ອ 10 ບ້ານ ທ່າໄຮ 11 ບ້ານ ສະພານໄຊ 12 ບ້ານ ທ່າຫີນ 13 ບ້ານ ຫ້ວຍປູນ 14 ບ້ານ ຫຼັກເມືອງ 15 ບ້ານ ປາກເຊ 16 ບ້ານ ທົ່ງ 17 ບ້ານ ພະບາດ 18 ບ້ານ ທ່າຫຼວງ 19 ບ້ານ ໂພນໄຊ 20 ບ້ານ ຮ່ອງຂະຍອມ 21 ບ້ານ ສາງນ້ຳມັນ 22 ບ້ານ ໂພນສະອາດ 23 ບ້ານ ແກ 24 ບ້ານ ໂພຕາກ 25 ບ້ານແຮ່ 26 ບ້ານ ຊົ້ງ 27 ບ້ານ ນາຈຽງ 28 ບ້ານ ແກ້ວສຳພັນ 29 ບ້ານ ໂນດູ່ 30 ບ້ານ ໂພນສະຫວັນ 31 ບ້ານ ສະໜາມໄຊ 32 ບ້ານ ສວນສະຫວັນ 33 ບ້ານ ໂຊກອຳນວຍ 34 ບ້ານ ນາແຫກ 35 ບ້ານ ໂນນສະຫວ່າງ 36 ບ້ານ ຄອນໄຫຼ 37 ບ້ານ ກາງ 38 ບ້ານ ຫ້ວຍຍາງຄຳ 39 ບ້ານພັດທະນາ 40 ບ້ານ ຈັດສັນ 41ບ້ານ ພູມ່ວງ 42 ບ້ານ ໂພນກຸງ.
ສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວທີ່ໜ້າສົນໃຈ ແລະ ໂດ່ງດັງຂອງເມືອງແມ່ນ ອາດີດພະລາຊະວັງຂອງ ສະເດັດບຸນອູ້ມ ນະ ຈໍາປາສັກ (ໂຮງແຮມຈໍາປາສັກພາເລດສ໌), ວັດພະບາດ, ວັດຫຼວງ, ບ້ານແກ້ວສໍາພັນ ແລະ ແຄມຂອງ. ພະລາດສະວັງສະເດັດບຸນອູ້ມ ເລີ່ມກໍ່ສ້າງໃນປີ ຄ.ສ 1963 ແລະ ສໍາເລັດໃນປີ ຄ.ສ 1965 ແລະ ເປັນພະລາຊາວັງທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນປະຫວັດສາດຂອງ ປະເທດລາວທີ່ເຄີຍມີມາຈົນຮອດປະຈຸບັນ. ວັດພະບາດເປັນວັດເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດຂອງ ເມືອງປາກເຊ ເຊິ່ງມີອາຍຸໄດ້ 110 ປີແລ້ວ ແລະ ມີຮ່ອງຮອຍປະພາດຂອງພະພຸດທະເຈົ້າ. ວັດຫຼວງເປັນວັດທີ່ເກົ່າແກ່ເປັນອັນດັບສອງ ແຕ່ວ່າມີສະຖາປັດຕະຍາກໍາອັນສວຍງາມ ແລະ ເປັນສະຖານທີ່ຕັ້ງຂອງວິທະຍາໄລສົງແຂວງຈໍາປາສັກ. ບ້ານແກ້ວສໍາພັນເປັນບ້ານທີ່ຕັ້ງຂອງ ຕະຫຼາດທີ່ເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດຂອງເມືອງປາກເຊທີ່ຍັງຫຼົງເຫືອຢູ່ນັ້ນຄື ຕະຫຼາດແລງຫຼັກ 2(ຕະຫຼາດສະບາຍດີ ໃນປັດຈຸບັນ) ແລະ ເຄີຍເປັນທີ່ຕັ້ງຄ້າຍທະຫານຂອງຈັກກະພັດຝຣັ່ງໃນສະໄໝລາວເປັນເມືອງຂຶ້ນ ພ້ອມທັງມີທິວທັດທົ່ງນາທີ່ສວຍງາມ. ແຄມຂອງເມືອງປາກເຊເປັນສະຖານທີ່ຍອດນິຍົມທີ່ສຸດຂອງຄົນເມືອງປາກເຊ ແລະ ໃນຕອນແລງຂອງທຸກໆມື້ ຄົນປາກເຊຈະພາກັນຫຼັ່ງໄຫຼໄປຫຼິ້ນນັ່ງຕາກລົມ, ຍ່າງໂອ້ລົມ, ເປັນຈຸດນັດພົບອັນສໍາຄັນ, ຊົມທິວທັດຂອງຟາກຂອງເມືອງໂພນທອງ, ພູສະເຫຼົ້າ ແລະ ຊົມຕາເວັນຕົກລັບຂອບຟ້າປົນກັບສາຍນໍ້າຂອງອັນສວຍງາມ.
ປາກ​ເຊ​ເປັນ​ ເມືອງ​ເອກ​ ຂອງ​ແຂວງ​ຈຳປາ​ສັກ​ທີ່​ຕັ້ງຢູ່​ລຽບຕາມ​ແຄມ​ແມ່ນ້ຳຂອງ ​ແລະ ​ແມ່ນ້ຳ​ເຊ​ໂດນ​ທີ່​ໄຫຼມາ​ຈາກ​ຝາກ​ຝັ່ງ​ທາງ​ແຂວງ​ສາລະ​ວັນ ບ່ອນ​ທີ່​ແມ່ນ້ຳທັງ​ສອງ​ໄຫຼມາ​ບັນຈົບ​ກັນນັ້ນ​ເອີ້ນວ່າ ​ສົບ​ເຊ ​ແລະ ​ເປັນ​ບ່ອນ​ທີ່​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວຈາກ​ພາຍ​ໃນ ​ແລະ ​ຕ່າງປະ​ເທດ​ໃຝ່ຝັນ​ຢາກ​ໄປ​ເຫັນ​ ເພາະວ່າ​ນ້ຳຢູ່​ສົບ​ເຊ​ ຈະ​ເປັນນ້ຳສອງ​ສີ​ທີ່​ສອງ​ແມ່ນ້ຳ​ໄຫຼມາ​ບັນຈົບ​ກັນ, ​ໂດຍ​ສະ​ເພາະ​ແມ່ນ​ຍາມ​ຕາ​ເວັນ​ໃກ້​ຊິ​ຕົກ​ດິນ​​ແມ່ນ​ມີ​ຄວາມ​ສວຍ​ງາມ​ທີ່​ສຸດ​ບວກ​ກັບ​ອາກາດ​ອັນ​ເຢັນ​ສະບາຍ​ເໝາະ​ແກ່​ການ​ນັ່ງ​ກິນລົມ​ຊົມ​ວິວ​ ແລະ​ ຖ່າຍ​ຮູບ​ເປັນ​ຢ່າງ​ຍິ່ງ. ​ເນື່ອງ​ຈາກ​ສະ​ໄໝກ່ອນ ສ.ປ.ປ.ລາວ​ຂອງ​ເຮົາ​ຕົກ​ຢູ່​ພາຍ​ໃຕ້​ອໍານາດ​ຂອງຈັກກະພັດຝຣັ່ງ​ ເຊັ່ນ​ດຽວກັບ​ປາກ​ເຊ​ທີ່​ເຄີຍ​ເປັນ​ເມ​ືອງຍຸດ​ທະ​ສາດ​ທີ່ສຳຄັນ ​ແລະ​ ເປັນ​ສູນ​ກາງ​ການ​ບັນຊາການ​​ໃນ​ເຂດ​ພາກ​ໃຕ້​ລາວຂອງຝຣັ່ງ​ໃນ​ສະ​ໄໝນັ້ນ ຈຶ່ງ​ເຮັດ​ໃຫ້​ປາກ​ເຊ​ປັດຈຸບັນ​ນີ້​ ຍັງ​ມີ​ອະຣິຍະ​ທຳ​​ແບບ​​ເອີ​ຣົບ​ຫຼົງ​ເຫຼືອຢູ່ ​ເປັນຕົ້ນ​ແມ່ນ​ຕຶກ​ອາຄານ​ເກົ່າ​ແກ່​ຕ່າງໆ ທີ່​ເວົ້າ​ໄດ້​ວ່າ​ເປັນ​ສະ​ເໜ່ໜຶ່ງ​ໃຫ້​ແກ່​ຜູ້​ມາ​ພົບ​ເຫັນ, ຍ້ອນ​ຄວາມ​ເປັນ​​ເອກະລັກ​ ແລະ ​ສວຍ​ງາມ​ແບບ​ຄຼາດຊິກ​ ຂອງ​ເມືອງ​ປາກ​ເຊ​ນີ້​ເອງ ຈິ່ງ​ຖືກ​ເລືອກ​ໃຫ້​ເປັນ​ສະຖານ​ທີ່​ຖ່າຍ​ທຳ​ສາກ ສຳຄັນໆ ​ໃນ​ຮູບ​ເງົາ​ເລື່ອງ ”ສະບາຍດີ​ຫຼວງພະ​ບາງ”, ”ສະບາຍດີ2 ບໍ່ມີຄຳຕອບຈາກປາກເຊ” ທີ່​ໂດ່​ງດັງ​​ທັງໃນລາວ ແລະ ຕ່າງປະເທດ, ນອກຈາກ​ຕຶກ​ອາຄານ​​ເກົ່າ​ແກ່​ທີ່​ສວຍ​ງາມ​ແລ້ວ​ປາກ​ເຊ​ຍັງ​ມີ​ສະ​ເໜ່ໜຶ່ງອີກ​ຄື​ອາຫານ​ການ​ກິນ​ທີ່​ຍັງ​ຄົງ​ຄວາມ​ເປ​ັນພາກ​ໃຕ້​ໄວ້​ໄດ້​ດີ​ທີ່​ສຸດ​ນັ້ນກໍ​ຄື ອາຫານ​ເມ​ນູທີ່​ກ່ຽວກັບປາ ຖ້າ​ທ່ານ​ຢາກກິນ​ສົ້ມ ຫຼື ກ້ອຍ​ປານ້ຳຂອງ​ແບບ​ເອກະລັກ​ພາກ​ໃຕ້​ແທ້ໆ ລອງ​ໄປ​ທ່ຽວປາກ​ເຊ​ແລ້ວ​ທ່ານ​ຈະ​ໄດ້​ສຳຜັດ​ກັບ​ລົດ​ຊາດ​ທີ່​ແທ້​ຈິງ​. ບັນຍາກາ​ດ​ໃນ​ຕອນ​ຄ່ຳ​ຄືນ​ຂອງ​ປາກ​ເຊ ​ກໍ​​ເຕັມ​ໄປ​ດ້ວຍ​ແສງ​ສີ​ທີ່​ມີ​ການ​ປະດັບ​ປະດາ​ທີ່​ສວຍ​ງາມ, ຖ້າ​ທ່ານ​ຜູ້​ອ່ານ​ຢາກ​ສຳຜັດ​ກັບ​ບັນຍາກາດ​ໃນ​ຍາມ​ຄ່ຳ​ຄືນ​ທີ່​ແຄມ​ຂອງ​ກໍໜ້າສົນ​ໃຈບໍ່​ແພ້​ກັນ​ເພາະວ່າ​ເປັນ​ບ່ອນ​ທີ່​ທຸກ​ຄົນ​ໄປ​ພັກຜ່ອນຢ່ອນ​ໃຈ, ນອກຈາກ​ນັ້ນອ້ອມ​ແອ້ມ​ເມືອງ​ປາກ​ເຊ​ຍັງ​ມີ​ສະຖານ​ທີ່​ທ່ອງ​ທ່ຽວທາງ​ດ້ານ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ຫຼາຍບ່ອນ​ທີ່ໜ້າສົນ​ໃຈ​ເປັນຕົ້ນ​ແມ່ນ​ນ້ຳຕົກຕາ​ດ​ເຊັ່ນ: ນ້ຳຕົກ​ຕາດ​ຜາ​ສ້ວມທີ່ຢູ່​ຫ່າງ​ຈາກ​ຕົວ​ເມືອງ​ປາກ​ເຊ​ປະມານ 40 ກມ​ ເທົ່າ​ນັ້ນນອກຈາກ​ນັ້ນຍັງ​ມີ​ຕາດ​ຟານ,ຕາດ​ເຍືອງ​ ແລະ​ ບ່ອນ​ອື່ນໆອີກ... ນອກຈາກ​ນັ້ນຖ້າ​ທ່ານ​ຕ້ອງການ​ເບິ່ງ​ຜ້າ​ໄໝ​ແດນ​ໃຕ້​ທ່ານ​ກໍ​ສາມາດ​ໄປ​ເບິ່ງ​ໄດ້​ທີ່​ບ້ານ​ສະ​ຜ່າ​ຍ​ເຊິ່ງ​ເປັນ​ບ່ອນ​ປູກ​ມອນ​ລ້ຽງມ້ອນ​ທີ່​ມີ​ຊື່ສຽງຂອງ​ເຂດ​ໃຕ້​ລາວ ທີ່ຢູ່​ຫ່າງ​ຈາກຕົວ​ເມືອງ​ປາກ​ເຊ​ປະມານ 10 ກວ່າ​ກິ​ໂລ​​ແມັດ​ເທົ່າ​ນັ້ນ. ຖ້າ​ຫາກ​ວ່າ​ທ່ານ​ຕ້ອງການ​ຢາກ​ຊື້​ເຄື່ອງ​ປະດັບ​ຫຼື​ເຄື່ອງ​ຫັດຖະກຳ​ກໍ​ສາມາດ​ເຂົ້າ​ໄປ​ຫາ​ເລືອກ​ຊື້​ໄດ້​ທີ່​ຕະຫຼາດດາວ​ເຮືອງ​,ສູນການຄ້າຈຳປາສັກ ເຊິ່ງ​ເປັນ​ບ່ອນ​ທີ່​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວຕ່າງປະ​ເທດ​ນິຍົມ​ກັນ​ໄປ​ທີ່​ສຸດ​(​ໂດຍ​ສະ​ເພາະ​ແມ່ນ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວຈາກ​ໄທ) ເພາະວ່າ​ເຄື່ອງມີຫຼາກຫຼາຍປະ​ເພດ​ໃຫ້​ເລືອກ​ ແລະ ​ລາຄາຖືກ ​ບວກ​ກັບ​ນ້ຳ​ໃຈ​ຂອງ​ຊາວ​ເມືອງ​ປາກ​ເຊ​ທີ່​ຍິນ​ດີ​ຕ້ອນຮັບ​ແຂກ​ບ້ານ​ແຂກ​ບ້ານ​ເມືອງ​ ແລະ​ ເອື້້ອ​ເຟື້ອ​ເພື່ອ​ແຜ່ ຈົນ​ໄດ້​ສາຍ​າວ່າ ”​ໄທ​ໃຕ້​ພີ່ນ້ອງ​ຫຼາຍ” ກຸຫຼາບປາກ​ເຊ​ ຄື​ຊື່ເພງ​ທີ່ຮ້ອງ​ເພື່ອ​ສັນລະ​ເສີນ ​ແລະ​ ຍ້ອງຍໍ​ຄວາມ​ງົດ​ງາມ​ຂອງ​ດິນ​ແດນ​ແຫ່ງ​ນີ້ ກໍຄືນຳ​ໃຈ​ຂອງສາ​ວ​ເມືອງ​ປາກ​ເຊ​ທີ່ຈະ​ບໍ່ມີ​ວັນ​ເຫືອດ​ແຫ້ງ​ໂດຍ​ການ​ໃຊ້​ດອກ​ກຸຫຼາບ​ເພື່ອ​​ປຽບທຽບ.
ບ້ານແກ້ວສໍາພັນ (Ban Keosamphanh) ຕັ້ງຢູ່ເມືອງປາເຊ, ແຂວງຈໍາປາສັກ, ສປປ ລາວ. ຖືກສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໃນປີ 1996 ໂດຍລັດໄດ້ທອດໂຮມເອົາສ່ວນໜຶ່ງຂອງ ບ້ານແກ, ບ້ານໂພນສະອາດ ແລະ ບ້ານໂນນດູ່ ມາຕັ້ງເປັນບ້ານໃໝ່ ເຊິ່ງນັ້ນກໍ່ເປັນສາຍເຫດທີ່ບ້ານໄດ້ຖືກຕັ້ງຊື່ວ່າ ແກ້ວສໍາພັນ, ແລະ ບ້ານນີ້ກໍ່ເປັນໃຈກາງເຊື່ອມຕໍ່ໃຫ້ 3 ບ້ານດັ່ງກ່າວ.
ບ້ານແກ້ວສໍາພັນມີເນື້ອທີ່ທັງໝົດ 4 ກມ2, ມີທິດເໜືອຕິດກັບ ບ້ານແກ, ທິດຕາເວັນອອກຕິດກັບ ບ້ານໂນນດູ່, ທິດໃຕ້ຕິດກັບເສັ້ນທາງເລກທີ 13 ກົງກັນຂ້າມກັບ ບ້ານໂພນສະຫວັນ, ແລະ ທິດຕາເວັນຕົກຕິດກັບ ບ້ານໂພນສະອາດ ແລະ ສະໜາມກິລາກາງແຂວງຈໍາປາສັກ. ບ້ານຕັ້ງຫ່າງຈາກໃຈກາງເມືອງປາກເຊປະມານ 2 ກມ ແລະ ຈາກ ຕະຫຼາດດາວເຮືອງ 1 ກມ.
ບ້ານແກ້ວສໍາພັນມີປະຊາກອນທັງໝົດ 2640 ຄົນ ຫຼື 552 ຫຼັງເຮືອນ, ມີຕະຫຼາດແລງຫຼັກ 2 ເຊິ່ງເປັນຕະຫຼາດທີ່ເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດໃນເມືອງປາເຊ, ໂຮງຮຽນມັດທະຍົມໂພນສະອາດ ເຊິ່ງຍ້າຍຈາກບ້ານໂພນສະອາດ ແລະ ມາຕັ້ງໃໝ່ໃນປີ 2008, ມີໂຮງຮຽນປະຖົມສົມບູນແກ້ວສໍາພັນ, ມິວັດແກ້ວສໍາພັນວະນາຣາມ ເຊິ່ງເປັນວັດທີສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມຮ່ວມແຮງຮ່ວມໃຈ ແລະ ທຶນຮອນຂອງຄົນພາຍໃນບ້ານເອງ ໂດຍມີເຈົ້າສັດທາພໍ່ເຖົ້າເກດເປັນຜູ້ໃຫ້ທານ ທີ່ດິນໜຶ່ງຕອນສໍາລັບຕັ້ງວັດ.
ຈຸດຄ້າຍທະຫານນີ້ເອງທີ່ເປັນອາຖັນທີ່ຮູ້ກັນດີຂອງຄົນພາຍໃນບ້ານ ເພາະໄດ້ມີເສດຖີຄົນໜຶ່ງ ໄດ້ພະຍາຍາມຕັ້ງເຮືອນວິນລາ 2 ຊັ້ນ ແຕ່ວ່າ ບໍ່ສໍາເລັດເພາະວ່າ ມີກໍາມະກອນ 2 ຄົນໄດ້ເສຍຊີວິດໃນລະຫວ່າງການກໍ່ສ້າງ. ຄົນທໍາອິດຕາຍຍ້ອນຕົກຈາກຊັ້ນ 2 ແລ້ວ ຄໍຫັກຕາຍ, ແລະ ຄົນທີ 2 ຕາຍຍ້ອນຜິດກັບເພື່ອນກໍາມະກອນເຮັດວຽກນໍາກັນ ແລ້ວຂ້າກັນຕາຍໃນເຮືອນຫຼັງນັ້ນ. ເສດຖີຄົນນັ້ນ ເລີຍຕັດສຶນໃຈຂາຍເຮືອນທີ່ຍັງບໍ່ທັນແລ້ວນັ້ນໃຫ້ຄົນອື່ນມາສືບຕໍ່. ຜູ້ທີ່ຍ້າຍເຂົ້າມາໃໝ່ກໍ່ໄດ້ສືບຕໍ່ກໍ່ສ້າງຈົນສໍາເລັດ ແລະ ໄດ້ນິມົນຄູບາອາຈານມາສູດໄລ່ສິ່ງຊົ່ວຮ້າຍ. ແຕ່ເຈົ້າຂອງຄົນໃໝ່ກໍ່ຢູ່ບໍ່ໄດ້ດົນຍ້ອນມີສິ່ງລົບກວດ ມັກເຮັດໃຫ້ຄອບຄົວຜິດກັນ ແລະ ມີເລື່ອງຕົບຕີກັນຕະຫຼອດ. ເຈົ້າຂອງຄົນໃໝ່ນີ້ເລີຍຕັດສິນໃຈຂາຍໃຫ້ຄົນອື່ນຕໍ່. ຄອບຄົວໃໝ່ເຂົ້າມາຢູ່ໄດ້ປະມານ 4 ເດືອນໃນ ປີ 2002 ແຕ່ກໍ່ຢູ່ບໍ່ໄຫວ ຕັດສິນໃຈຍ້າຍອອກ ປະກາດຂາຍເຮືອນຫຼັງດັ່ງກ່າວ ແຕ່ກໍ່ຍັງບໍ່ທັນມີຄົນມາຊື້ຈົນຮອດປະຈຸບັນ.
ກ່ອນປີ 1993 ລັດຖະບານ ສ.ປ.ປ. ລາວ ໄດ້ດຳເນີນການຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງໃນການພັດທະນາ ລະບົບສື່ສານ ໂທລະຄົມມະນາຄົມ ຕາມແຜນແມ່ບົດ (Master Plan) ຊຶ່ງນັບໄດ້ວ່າເປັນປັດໄຈ ພື້ນຖານຂອງການພັດທະນາ ລະບົບໂທລະຄົມ ຄົບວົງຈອນ ໂດຍມີ ກະຊວງຄົມມະນາຄົມ ຂົນສົ່ງ ໄປສະນີ ແລະ ກໍ່ສ້າງເປັນຜູ້ຊີ້ນຳ ແລະ ຄຸ້ມຄອງ ໃນນີ້ ບໍລິສັດ ໄປສະນີໂທລະຄົມ ລາວ ເປັນ ລັດວິສາຫະກິດ 100% ແລະ ເປັນຜູ້ດຳເນີນ ວຽກງານແຕ່ຜູ້ດຽວ.
ໃນປີ 1994 ລັດຖະບານໄດ້ເປີດໂອກາດໃຫ້ພາກເອກະຊົນ ເຂົ້າຮ່ວມລົງທຶນດຳເນີນທຸລະກິດ ດ້ານໂທລະຄົມມະນາຄົມໃນ ສ.ປ.ປ. ລາວ, ບໍລິສັດ ຊິນນະວັດ ອິນເຕີເນຊັນແນລ ຈຳກັດ(ມະຫາຊົນ) ໄດ້ມີໂອກາດເຂົ້າຮ່ວມລົງທຶນກັບລັດຖະບານ ແລະ ໄດ້ສ້າງຕັ້ງບໍລິສັດຮ່ວມທຶນຂື້ນໃນນາມ ບໍລິສັດ ລາວ ຊິນນະວັດ ເທເລຄອມ ຈຳກັດ ເພື່ອດຳເນິນໂຄງການ ພັດທະນາໂທລະຄົມໄລຍະທີ່ 3 ຕາມແຜນແມ່ບົດ ທີ່ລັດຖະບານວາງອອກ.
ໃນປີ 1995 ລັດຖະບານ ມີນະໂຍບາຍໃຫ້ແຍກບໍລິສັດ ໄປສະນີ ແລະ ໂທລະຄົມມະນາຄົມ ລາວ ອອກເປັນ 2 ບໍລິສັດ ຄື: ບໍລິສັດ ໄປສະນີລາວ ແລະ ບໍລິສັດ ໂທລະຄົມມະນາຄົມ ລາວ.
ໃນປີ 1996 ຄວາມຮຽກຮ້ອງຕ້ອງການໃນການນຳໃຊ້ລະບົບສື່ສານໂທລະຄົມຂອງລາວໄດ້ ຂະຫຍາຍຕົວ ຫລາຍຂື້ນ ລັດຖະບານ ສປປ. ລາວ ຈຶ່ງໄດ້ຮ່ວມກັບ ບໍລິສັດ ຊິນນະວັດ ອິນເຕີເນຊັນແນລ ຈຳກັດ (ມະຫາຊົນ) ເພື່ອສ້າງຕັ້ງ ບໍລິສັດ ລາວໂທລະຄົມມະນາຄົມ ຈຳກັດ ຂື້ນຊື່ງເປັນການ ລວມເອົາ ບໍລິສັດ ໂທລະຄົມ ລາວ ກັບ ບໍລິສັດ ລາວຊິນນະວັດ ເທເລຄອມ ຈຳກັດ ເຂົ້າກັນ ໂດຍລັດຖະບານ ສ.ປ.ປ. ລາວ ຖືຮຸ້ນ 51% ແລະ ບໍລິສັດ ຊິນນະວັດ ອິນເຕີເນຊັນແນລ ຈຳກັດ (ມະຫາຊົນ) ຖືຮຸ້ນ 49% ມີໄລຍະສຳປະທານ 25 ປີ.
ບໍລິສັດ ລາວ ໂທລະຄົມມະນາຄົມ ເລິ່ມເປິດດຳເນີນການຕັ້ງແຕ່ ວັນທີ່ 11 ພະຈິກ 1996 ໂດຍດຳເນີນທຸລະກິດ ໃຫ້ບໍລິການ ສື່ສານໂທລະຄົມມະ ນາຄົມດ້ານຕ່າງໆ ເຊັ່ນ: ບໍລິການໂທລະສັບພື້ນຖານ, ບໍລິການໂທລະສັບມືຖື ລະບົບດິຈິຕອລ GSM ແລະ CDMA, ບໍລິການທາງດ້ານອິນເຕີເນັດ ແລະ ບໍລິການອື່ນໆ ອີກ.
ອອກຈາກວົງການ.
ປີ 2019 ຊຶງລີແມ່ນໜຶ່ງໃນຜູ້ຕ້ອງສົງໄສຈາກການສະເໜີຂາຍໂສເພນີເຖິງລູກຄ້າໃນປີ 2015 ໃນວັນທີ 11 ມີນາ 2019 ຊຶງລີປະກາດຢຸດກິດຈະກຳໃນອຸດສາຫະກຳບັນເທີງ ເປັນຜົນມາຈາກການຜິດຖຽງກັນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງຂອງລາວ ຕໍ່ມາ YG Entertainment ປະກາດຍົກເລີກສັນຍາຊຶງລີໃນວັນທີ່ 13 ມີນາ 2019 ໂດຍການສືບສວນຍັງດຳເນີນຢູ່ຕໍ່ໄປ
ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ, ກຳ​ແພງ​ນະຄອນ​ວຽງ​ຈັນ, ກຳ​ແພງ​ນະຄອນຫຼວງ​ວຽງ​ຈັນ
ກຳ​ແພງ​ນະຄອນ​ວຽງ​ຈັນ ໄດ້​ປ່ຽນ​ມາ​ເປັນ ນະຄອນຫລວງ​ວຽງ​ຈັນ*1 ເມື່ອປີ ຄສ. 2003. ມີ ເນື້ອທີ່ 3.920 ກມ2. ມີປະຊາກອນ 650.600 ຄົນ. ມີ 9 ຕົວເມືອງຄື: ເມືອງຈັນທະບູລີ, ສີໂຄດຕະບອງ, ໄຊເສດຖາ, ສີສັດຕະນາກ, ນາຊາຍທອງ, ໄຊທານີ, ຫາດຊາຍຟອງ, ສັງທອງ ແລະ ເມືອງໃໝ່ປາກງື່ມ. ມີສະຖານທີ່ການສຶກສາຊັ້ນສູງ, ຊັ້ນກາງ ແລະ ຊັ້ນຕົ້ນ ທີ່ສຳຄັນ ຂອງ ລັດຖະບານ 20 ກວ່າແຫ່ງ, ກວມ 50% ຂອງ ການສຶກສາທົ່ວປະເທດ. ວັດ 130 ແຫ່ງ. ຕະຫລາດໃຫຍ່ 8 ແຫ່ງ. ຂົວຂ້າມນ້ຳຂອງ 1 ແຫ່ງ. ຂົວຂ້າມນ້ຳງື່ມ 2 ແຫ່ງ. ແມ່ນ້ຳສາຍສຳຄັນໄດ້ແກ່: ແມ່ນ້ຳຂອງ, ນ້ຳງື່ມ, ນ້ຳຫຸມ, ນ້ຳສັກ, ຫ້ວຍໝາກນາວ, ຫ້ວຍໝາກຮຽວ. ໃນປະຫວັດສາດເມື່ອຫລາຍຮ້ອຍປີ ຫລື ພັນປີ ມາ ແລ້ວມີຊື່ວ່າ ເມືອງວຽງຄຳ (ປະຈຸບັນ ຊື່ວ່າ ບ້ານວຽງຄຳ ຢູ່ແຂວງວຽງຈັນ ແຄມນ້ຳງື່ມ). ເຈົ້າໄຊຍະເສດຖາທິລາດ ໄດ້ຍົກຍ້າຍນະ ຄອນຫລວງຈາກ ຊຽງທອງ (ຫລວງພະບາງ) ມາວຽງຈັນ ໃນປີ ຄສ. 1560 ແລະ ໄດ້ສ້າງຫໍໂຮງເຊັ່ນ: ຫໍພະແກ້ວ, ຫໍພະແຊກ ຄຳ, ພະທາດຫລວງ. ຫລໍ່ພະພຸດ ທະຮູບຂະ ໜາດໃຫຍ່ດ້ວຍທອງສຳລິດ ເຊັ່ນ: ພະອົງຕື້, ພະສຸກ, ພະເສີມ, ພະໃສ ເປັນຕົ້ນ. ໃນສະໄໝນີ້ ໄດ້ມີການສ້າງສາ ແລະ ສ້ອມ ແປງວັດວາຕ່າງໆ ຫລາຍແຫ່ງ, ລວມທັງສ້າງກຳແພງເມືອງ ທີ່ກໍ່ດ້ວຍດິນຈີ່ ແລະ ດິນໜຽວ.
1.ເມືອງຈັນທະບູລີ.
ບ້ານໜອງປີງ,ບ້ານບໍ່ນາງົວ,ບ້ານຫ້ວຍຫົງ,ບ້ານໂພນສະຫວ່າງ,ບ້ານໜອງທາເໜືອ,ບ້ານໜອງທາໃຕ້,ບ້ານ ປ່າຍາງ,
ບ້ານດອນແດງ,ບ້ານໂພນຕ້ອງສະຫວາດ,ບ້ານດົງປາແຫຼບ,ບ້ານໂພນຕ້ອງຈອມມະນີ,ບ້ານຮ່ອງແຊງ
ບ້ານຮ່ອງໄກ່ແກ້ວ,ບ້ານທົ່ງສາງນາງ,ບ້ານສະຫວ່າງ,ບ້ານຮ່ອງຄ້າເໜືອ,ບ້ານທົ່ງຕູມ,
ບ້ານດົງໝ້ຽງ,ບ້ານສີດຳດວນ,ບ້ານສີບຸນເຮືອງ,ບ້ານຮ່ອງຄ້າໃຕ້,ບ້ານຂົວຫຼວງເໜືອ,
ບ້ານທົ່ງຂັນຄຳໃຕ້,ບ້ານຂົວຫຼວງໃຕ້,ບ້ານສີຫອມ,ບ້ານອານຸ,ບ້ານສາຍລົມ ບ້ານຫັດສະດີເໜືອ,
ບ້ານຫັດສະດີໃຕ້,ບ້ານສີສະເກດ,ບ້ານຫາຍໂສກ,ບ້ານວັດຈັນ,ບ້ານມີໄຊ,ບ້ານຊຽງຍືນ
2.ເມືອງໄຊເສດຖາ.
ບ້ານຈອມມະນີເໜືອ,ບ້ານຈອມມະນີກາງ,ບ້ານຈອມມະນີໃຕ້,ບ້ານໂພນພະເນົາ,ບ້ານໂພນເຄັງ,
ບ້ານໜອງສ້າງທໍ່,ບ້ານໂພນສະອາດ,ບ້ານທາດຫຼວງເໜືອ,ບ້ານໜອງບອນ,ບ້ານໂພນໄຊ,
ບ້ານນາໄຊ,ບ້ານຝາຍ,ບ້ານວຽງຈະເລີນ,ບ້ານທາດຫຼວງກາງ,ບ້ານທາດຫຼວງໃຕ້,ບ້ານຮ່ອງແກ,
ບ້ານສີສັງວອນ,ບ້ານສະພັງໝໍ້,ບ້ານໂພນທັນເໜືອ,ບ້ານໂພນທັນໃຕ້,ບ້ານຮ່ອງສຸພາບ,
ບ້ານໂນນສະຫວັນ,ບ້ານໜອງໜ່ຽງ,ບ້ານໂນນສະຫງ່າ,ບ້ານອາມອນ,ບ້ານແສງສະຫວ່າງ,
ບ້ານໂຊກຄຳ,ບ້ານວັງຊາຍ,ບ້ານໂນນສະຫວ່າງ,ບ້ານຫົວຂົວ,ບ້ານໂນນຄໍ້ເໜືອ,
ບ້ານຄຳສະຫວາດ,ບ້ານໂນນຫວາຍ,ບ້ານເມືອງນ້ອຍ,ບ້ານຊຽງດາ,ບ້ານຂາມງອຍ,
ບ້ານນາສ້າງໄພ,ບ້ານສົມສະຫງ່າ, ບ້ານໄຮຄຳ,ບ້ານນາຄວາຍກາງ,ບ້ານນາຄວາຍໃຕ້,
ບ້ານໂຊກໃຫຍ່,ບ້ານໂຊກນ້ອຍ,ບ້ານຊຳເຄ້,ບ້ານໂພນທອງ,ບ້ານນາບຽນ,ບ້ານດຸ່ງໃຫຍ່,
ບ້ານດຸ່ງກາງ,ບ້ານນາໄຫ,ບ້ານນາໂນ,ບ້ານຈອມສີ,ບ້ານໂນນຄໍ້ໃຕ້,ບ້ານໂພນປາເປົ້າ,
3.ເມືອງສີໂຄດຕະບອງ.
ບ້ານນາຄຳ,ບ້ານອູບມຸງ,ບ້ານໜອງປາໃນ,ບ້ານວັດໄຕນ້ອຍທ່າ,ບ້ານວັດໄຕນ້ອຍທົ່ງ,
ບ້ານໜອງສະໂນຄຳ,ບ້ານວັດໄຕໃຫຍ່ທ່າ,ບ້ານອາກາດ,ບ້ານເມືອງວາທົ່ງ,ບ້ານເມືອງວາທ່າ,ບ້ານສີໄຄທ່າ,
ບ້ານສີໄຄທົ່ງໃຕ້,ບ້ານສີໄຄທົ່ງເໜືອ,ບ້ານຍາພະ,ບ້ານສີບຸນເຮືອງທ່າ,ບ້ານສີບຸນເຮືອງທົ່ງ,
ບ້ານສີຊົມຊື່ນ,ບ້ານໂນນສະຫວ່າງ,ບ້ານເກົ້າລ້ຽວ,ບ້ານດ່ານຄຳ,ບ້ານໂນນຂີ້ເຫຼັກ,
ບ້ານໂນນແກ້ວ,ບ້ານໂພນສະຫວາດເໜືອ,ບ້ານໂພນສົມບູນ,ບ້ານຕາດທອງ,ບ້ານໜອງດາ,ບ້ານໃໝ່,
ບ້ານຫ້ວຍຫ້ອມ,ບ້ານອ່າງ,ບ້ານໂພສີ,ບ້ານນາແຮ່,ບ້ານວຽງສະຫວັນ,ບ້ານທົ່ງປົ່ງ,ບ້ານນາເລົ່າ,
ບ້ານໜອງໜ້ຽວ,ບ້ານໜອງແຕ່ງໃຕ້,ບ້ານໜອງແຕ່ງເໜືອ,ບ້ານວຽງຄຳ,ບ້ານຈຳປາ,ບ້ານດົງນາໂຊກໃຕ້,
ບ້ານດົງນາໂຊກເໜືອ,ບ້ານປາກທ້າງ,ບ້ານດົງນາທອງ,ບ້ານຫຼັກຫີນ,ບ້ານໜອງບຶກໃຕ້,ບ້ານໜອງບຶກເໜືອ,
ບ້ານດົງກະເລົາ,ບ້ານຊຳເກດ,ບ້ານຂຸນຕາທົ່ງ,ບ້ານຂຸນຕາທ່າ,ບ້ານສີຖານເໜືອ,ບ້ານໜອງດ້ວງເໜືອ,
ບ້ານໜອງດ້ວງໃຕ້,ບ້ານໜອງດ້ວງທົ່ງ,ບ້ານໂພນສະຫວາດໃຕ້,ບ້ານໜອງບົວທອງໃຕ້,ບ້ານໜອງບົວທອງເໜືອ,
4. ເມືອງສີສັດຕະນາກ.
ບ້ານເພັຍວັດ,ບ້ານເກົ້າຍອດ,ບ້ານສີເມືອງ,ບ້ານໜອງຈັນ,ບ້ານດົງປ່າລານທ່າ,
ບ້ານທົ່ງພານທອງ,ບ້ານທາດຂາວ,ບ້ານພະໂພ,ບ້ານພະໄຊ,ບ້ານໂພນສະຫວັນເໜືອ,
ບ້ານວັດນາກ,ບ້ານທ່າພະລານໄຊ,ບ້ານພັນໝັ້ນ,ບ້ານທົ່ງກາງ,ບ້ານໂພນປ່າເປົ້າທ່າ,
ບ້ານໂພນປ່າເປົ້າທົ່ງ,ບ້ານດອນກອຍ,ບ້ານດອກນົກຂຸ້ມ,ບ້ານດອນປ່າໃໝ່,ບ້ານວັດສົບ,
ບ້ານໂພໄຊ,ບ້ານສວນມອນ,ບ້ານສ້າງເຫວີຍ,ບ້ານດົງສະຫວາດ,ບ້ານຈອມເພັດເໜືອ,
ບ້ານຫາຍໂສກ,ບ້ານຈອມແຈ້ງ,ບ້ານໂຄກນິນ,ບ້ານຈອມເພັດໃຕ້,ບ້ານໄຊສະຖານ,ບ້ານໂພນສະຫວ່າງ
5.ເມືອງຫາດຊາຍຟອງ.
ບ້ານທ່ານາ,ບ້ານດອນດູ່,ບ້ານບໍ່ໂອ,ບ້ານພ້າວ,ບ້ານກາງ,ບ້ານສົ້ມໂຮງ,ບ້ານແກ້ງຍາງ,
ບ້ານດອນຂາຊ້າຍ, ບ້ານນາທາມ,ບ້ານແກ້ງປາຢ້າງ,ບ້ານຫາດດອກແກ້ວ,ບ້ານຫົວຫ້າ,
ບ້ານຫາດກັນຊາ,ບ້ານດອນ,ບ້ານໂພເງິນ,ບ້ານໂພສີ, ບ້ານສະຫວ່າງ,ບ້ານປາຝາງ,
ບ້ານຈອມທອງ,ບ້ານຫ້ອມໃຕ້,ບ້ານຈຽມປາງ,ບ້ານຖິ່ນເພັຍ,ບ້ານທ່າແຂກ,ບ້ານຊາຍຟອງເໜືອ,
ບ້ານຊາຍຟອງໃຕ້,ບ້ານໂຄກຊາຍ,ບ້ານສີຖານໃຕ້,ບ້ານຫາດຊາຍຂາວ,ບ້ານສົມຫວັງເໜືອ,ບ້ານນາໄຮ່,ບ້ານໜອງແຫ້ວ,ບ້ານດົງໂພສີ,ບ້ານທ່ານາແລ້ງ,ບ້ານທ່າມ່ວງ,
ບ້ານໜອງໄຮ,ບ້ານສົມສະໜຸກ,ບ້ານໜອງແວງ,ບ້ານສາລາຄຳເໜືອ, ບ້ານນາໄຫ,
ບ້ານດົງຄຳຊ້າງ, ດົງໂພນແຮ່,ບ້ານປ່າຫວ້າ,ບ້ານທ່າເດື່ອ,ບ້ານຖິ່ນຕົມ,ບ້ານຄຳຈະເລີນ,ບ້ານໜອງແປນເໜືອ,
ບ້ານຊຽງຄວນ,ບ້ານໜອງແປນໃຕ້,ບ້ານທ່າພະ,ບ້ານປາກເປັ່ງ,ບ້ານໜອງພົງ,ບ້ານຖິ່ນແທ່ນ,
ບ້ານຄວາຍແດງ,ບ້ານສິມມະໂນເໜືອ,ບ້ານສິມມະໂນໃຕ້,ບ້ານນາລ້ອງ,ບ້ານດອນຝ້າຍ,ບ້ານສາລາຄຳໃຕ້,ບ້ານດົງໂພນເລົາ
6.ເມືອງນາຊາຍທອງ.
ບ້ານນາສ້ຽວ,ບ້ານໄຊມຸງຄຸນ,ບ້ານສີເກີດ,ບ້ານຜາງແຫ້ງ,ບ້ານນາລ່ຽນ,ບ້ານປາກແຮດ,ບ້ານໂພນສະຫວັນ,
ບ້ານໂພນແກ້ວ,ບ້ານດົງຊຽງດີ,ບ້ານນາຊາຍໃຕ້, ບ້ານນາຊາຍກາງ,ບ້ານນາຊາຍເໜືອ,ບ້ານນາຄູນເໜືອ,
ບ້ານນາຄູນໃຕ້,ບ້ານໜອງຍາວ,ບ້ານດົງບອງ,ບ້ານຫົວຊ້າງ,ບ້ານດ່ານຊີ,ບ້ານຫົວຂົວ,ບ້ານນາຊອນ,
ບ້ານນາຍາງ,ບ້ານໜອງຄັນຄູ,ບ້ານໍ້າກ້ຽງໃຕ້,ບ້ານນໍ້າກ້ຽງເໜືອ,ບ້ານນາຊັບ,ບ້ານອີ່ໄລໃຕ້,ບ້ານອີ່ໄລເໜືອ,
ບ້ານສອງຂົວກາງແສນ,ບ້ານແຈ້ງສະຫວ່າງ,ບ້ານຫ້ວຍນໍ້າເຢັນ,ບ້ານສີສະຫວາດ,ບ້ານອ່າງນໍ້າຫຸມ,ບ້ານນາທ່ອນ,
ບ້ານສົງເປືອຍໃຕ້,ບ້ານສົງເປືອຍເໜືອ,ບ້ານນໍ້າຫຸມ,ບ້ານເປີກ,ບ້ານຫຸມແບ່ງ,ບ້ານໂພນຄຳ,ບ້ານຫົວນາ,
ບ້ານນາໜາດ,ບ້ານໂພນມ່ວງ,ບ້ານຮ່ອງງົວ,ບ້ານແສນດິນ,ບ້ານຖໍ້າ,ບ້ານນາຂ່າ,ບ້ານນາງາ,
ບ້ານສີວິໄລ,ບ້ານໂພນໄຊ,ບ້ານໂພສີ,ບ້ານໂພນທອງ,ບ້ານບົວ,ບ້ານໜອງສະ,ບ້ານພັດທະນາ,
7.ເມືອງໄຊທານີ.
ບ້ານຂຸດສາມບາດ, ບ້ານທົ່ງມັ່ງ,ບ້ານນາກຸງ,ບ້ານໂພນຄໍ້,ບ້ານຫາດກ້ຽງ,ບ້ານໂພນໂຮງ,ບ້ານໂພນໄຮຄຳ,ບ້ານໄຮ່,ບ້ານທ່າສະຫວ່າງ,
ບ້ານເວີນຄຳ,ບ້ານຈະເລີນໄຊ,ບ້ານໜອງເຂັງ,ບ້ານໜອງໂນ,ບ້ານໂພນງາມ,ບ້ານໂພນໄຊ,ບ້ານສາມສະອາດ,ບ້ານທ່າງ່ອນ,ບ້ານນາ,
ບ້ານພູຄຳ,ບ້ານແກ້ງໄຄ້,ບ້ານທ່າສົມມໍ,ບ້ານອຸດົມຜົນ,ບ້ານລາດຄວາຍ,ບ້ານໂນນສະອາດ,ບ້ານດົງໝາກຄວາຍ,ບ້ານດ່ານຊ້າງ,
ບ້ານດອນຕິ້ວ,ບ້ານໄຊສະຫວ່າງ,ບ້ານດອນໜູນ,ບ້ານໄຊ,ບ້ານນາແຄ,ບ້ານສະພັງເມິກ,ບ້ານຊ້າງຄູ້,ບ້ານພະຂາວ,ບ້ານສີວິໄລ,ບ້ານຄຳຮຸ່ງ,
ບ້ານໜອງວຽງຄຳ,ບ້ານຫ້ວຍແດນເມືອງ,ບ້ານດົງໂດກ,ບ້ານຕາມມີໄຊ,ບ້ານໜອງພະຍາ,ບ້ານນາທົ່ມ,ບ້ານວຽງແກ້ວ,ບ້ານໂນນແສງຈັນ,ບ້ານຫ້ວຍເຕີຍ,
ບ້ານດົງສ້າງຫີນ,ບ້ານໂພຄຳ,ບ້ານໂຄກນ້ອຍ,ບ້ານນາໂຄກໃຫຍ່,ບ້ານສະພັງຄະນົງ,ບ້ານນາລ້ອມ,ບ້ານໜອງບົວ,ບ້ານນາມົນ,ບ້ານດົງບັງ,ບ້ານໂນນແຕ້,
ບ້ານໂພນຕ້ອງ,ບ້ານຫາດພະອິນ,ບ້ານດວງບຸດດີ,ບ້ານທ່າດອກຄຳ,ບ້ານນາແຖ,ບ້ານໂພນງາມສອງ,ບ້ານໂພນງາມໜຶ່ງ, ບ້ານທ່າດິນແດງເໜືອ,ບ້ານທ່າດິນແດງໃຕ້,
ບ້ານນາພອກ,ບ້ານປາກຊາບເກົ່າ,ບ້ານປາກຊາບໃໝ່ ,ບ້ານແສນອຸດົມ,ບ້ານສົມສະໄໝ,ບ້ານເວີນແທ່ນ,ບ້ານປ່າໄລ່,ບ້ານດຸ່ນອຽນ,ບ້ານນາຂາວ,ບ້ານທ່າຈຳປາ,
ບ້ານນາຕານ ,ບ້ານນາໂງມໃໝ່,ບ້ານນາໂງມເກົ່າ,ບ້ານນາຄວາຍ,ບ້ານນາຄັນທຸງ,ບ້ານຫົວນາ,ບ້ານຫົວຂົວ ,ບ້ານໂພນແພງ,ບ້ານຊຳບອນ,ບ້ານໂຄກສີວິໄລ,
ບ້ານໄຊສົມບູນ,ບ້ານໂຄກສະອາດ,ບ້ານທ່ານາກ,ບ້ານໂນນທອງ,ບ້ານຫົວຊຽງ,ບ້ານດົງຄວາຍ,ບ້ານສ້າງຫົວບໍ່,ບ້ານໄຜ່ລ້ອມ,ບ້ານສ້າງຄອມ,ບ້ານສົມສະຫວັນ,
ບ້ານໂຄກສະຫວ່າງ,ບ້ານໂພນສະຫວັນ,ບ້ານດອນລຸ່ມ,ບ້ານນາຜາສຸກ,ບ້ານບໍ່ເຫຼັກ,ບ້ານຫາດວຽງຄຳ,ບ້ານນາສາລາ,ບ້ານສາຍນໍ້າເງິນ,ບ້ານໂນນບໍ່ແກ້ວ,ບ້ານໜອງສອງຫ້ອງ
8.ເມືອງສັງທອງ.
ບ້ານກົ້ວ,ບ້ານເຕົາໄຫ,ບ້ານໄຮ່ເໜືອ,ບ້ານຫອຍປັງ,ບ້ານນາລາດ,ບ້ານນາທຽມ,ບ້ານໜອງບົວ,
ບ້ານນາໝ້ຽງ,ບ້ານນາຕານ,ບ້ານປາກແຖບ,ບ້ານນາສາວນາງ,ບ້ານໄຮ່ໃຕ້,ບ້ານຫີນສິ່ວ,
ບ້ານເພຍລາດ,ບ້ານທ່ານາຂາມ,ບ້ານນາຫອຍ,ບ້ານຫີນລັບ,ບ້ານວັງມ້າ,ບ້ານກ້ວຍ,ບ້ານນາປໍ,
ບ້ານຫ້ວຍຫຼ້າ, ບ້ານຫ້ວຍຕົມ,ບ້ານໃໝ່,ບ້ານຊໍ້,ບ້ານທ່ານາສາ,ບ້ານສະນອດ,ບ້ານໂຄກແຫ້,
ບ້ານອ່າງນ້ອຍ,ບ້ານສະໄກ,ບ້ານຄົກເພີງ,ບ້ານປາກຕອນ,ບ້ານນາສ້າງຫີນ,ບ້ານດອນກາງຂອງ,
9.ເມືອງໃໝ່ປາກງື່ມ.
ປະກອບຈາກທັງໝົດ 53 ບ້ານຊຽງແລນາ, ບ້ານເວີນກະເບົາ,ບ້ານໂນນ,ບ້ານໂພນຂາມ,ບ້ານຫົວນາທົ່ງ,ບ້ານນາບົງ,ບ້ານທ່າກົກໄຮ,ບ້ານໜອງດົງ,ບ້ານຫ້ວຍນໍ້າຢຸນ,ບ້ານທ່າຊ້າງ,ບ້ານຊຽງ,ບ້ານແລທ່າ,ບ້ານຝັງແດງ,ບ້ານປາກກວາງ,ບ້ານເວີນແຄນ,ບ້ານສົມປະເສີດ,ບ້ານໄຮ່,ບ້ານໂນນຊາຍ,ບ້ານດອນສັງຄີ,ບ້ານທຸນລົວ,ບ້ານພ້າວ,ບ້ານດອນແຍງ,ບ້ານທ່າກອກ,ບ້ານນາກຸງ,ບ້ານໜອງພູວຽງ,ບ້ານນາຊອນ,ບ້ານນາທາມ,ບ້ານໜອງແຄນ,ບ້ານດອນສ້າງໄພ,ບ້ານໂນນສົມບູນ,ບ້ານໜອງບົວທອງ,ບ້ານໂຄກສາ,ບ້ານດອນໄຮ່,ບ້ານທາງໂຄ້ງ,ບ້ານໂນນສູງ,ບ້ານນາເລີດ,ບ້ານໜອງວັງເຜິ້ງ,ບ້ານໂດນໃຕ້,ບ້ານໂດນເໜືອ,ບ້ານດົງກະລຶມ,ບ້ານດົງສານ,ບ້ານທ່າເດື່ອສິງຫອມ,ບ້ານຖິ່ນທ່ຽງ,ບ້ານດອນວັງໂພ,ບ້ານໝາກນາວໃຕ້,ບ້ານໝາກນາວເໜືອ,ບ້ານນາ,ບ້ານໝາກໜາວດົງ,ບ້ານນາຝາຍ,ບ້ານສ້າງໄສ,ບ້ານໝາກຮຽວ,ບ້ານສົມສະຫວາດ,ບ້ານປາກງື່ມ,ບ້ານໜອງຂຽດ
ປະເພດ1. ວະທະກາພັລຍາ (ພັນລະຍາເພັດຊະຄາດ) ຄືພັນລະຍາ ທີ່ບໍ່ໄດ້ຢູ່ກິນດ້ວຍຄວາມພໍໃຈ ມັກດູຫມິ່ນ ແລະ ທຳລາຍສາມີ
ປະເພດ2. ໂຈຣີພັລຍາ (ພັນລະຍານິໄສໂຈນ) ຄືພັນລະຍາທີ່ລ້າງຜານຊັບສົມບັດ ເອົາເງິນຜົວໄປຈ່າຍ ໂດຍບໍ່ສົນໃຈ ທີ່ຈະທ້ອນ
ປະເພດ3. ອັຍຍາພັລຍາ (ພັນລະຍານິໄສນາຍ) ຄືພັນລະຍາທີ່ຂີ້ຄ້ານ ຫຍາບຄາຍ ມັກຂົ່ມສາມີ
ປະເພດ4. ມາຕາພັລຍາ (ພັນລະຍາແບບແມ່) ຄືພັນລະຍາທີ່ຫວັງດີ ເອົາໃຈໃສ່ ເບິ່ງແຍງສາມີ ປະຢັດຊັບຊ່ວຍສາມີ
ປະເພດ5. ພຄິນີພັລຍາ (ພັນລະຍາແບບນ້ອງສາວ) ຜູ້ນີ້ ແມ່ນຮູ້ຈັກເຄົາລົບ ເກງໃຈ ແລະ ຄ້ອຍຕາມສາມີ
ປະເພດ6. ສຂີພັລຍາ (ພັນລະຍາແບບສະຫາຍ) ເປັນແບບຫມູ່ເພື່ອນ ເປັນຄູ່ຄິດ ຄູ່ໃຈ
ປະເພດ7. ທາສີພັລຍາ (ພັນລະຍາແບບຂ້າທາດ) ຍອມຢູ່ໃຕ້ອຳນາດ ສາມີ ຮ້າຍດ່າຕົບຕີ ກໍ່ບໍ່ໂຕ້ຕອບ
ນົກສາຍພັນນີ້ ຄົ້ນພົບຢູ່ເມືອງລາວ, ການຕັ້ງຊື່ນົກທີ່ຮຽກວ່າ: “ນົກໜ້າແປນ-ຫົວໂຫຼ້ນ” ກໍຍ້ອນວ່າ ນົກຊະນິດນີ້ບໍ່ມີຂົນຢູ່ບໍລິເວນໜ້າ ແລະ ບໍ່ມີຂົນຢູ່
ພາກສ່ວນໜຶ່ງຫົວຂອງມັນ ນົກໂຕນີ້ໄດ້ເປັນຕົວຢ່າງ ຂອງນົກຫົວໂຫຼ້ນ ທີ່ມີສຽງຫວານ ຢູ່ໃນຜືນແຜ່ນດິນຂອງທະວີບອາຊີ ກໍຄື ດັ່ງທີ່ນັກວິທະຍາສາດໄດ້ກ່າວໄວ້ນັ້ນ ນົກໂຕນີ້ໄດ້ເປັນນົກຊະນິດໃໝ່ ຊະນິດທຳອິດ ທີ່ເຄີຍໄດ້ບັນທຶກໄວ້ ໃນພື້ນທະວີບອາຊີ ໃນ
ເວລາຫຼາຍກ່ວາ 100 ປີຜ່ານມາ ການບັນລະຍາຍ ກ່ຽວກັບນົກຊະນິດໃໝ່ນີ້ ໄດ້ຖືກພິມເຜີຍແຜ່ຢູ່ໃນວາລະສານ ທີ່ມີຊື່ສຽງກ່ຽວກັບນົກທີ່ເອີ້ນວ່າ: ວາລະສານ “ໂຟກ ເທລ” (Fork tail).
ເກາະຊີແລນ ແມ່ນເກາະທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງປະເທດເດນມາກ ແລະ ຍັງເປັນເກາະອັນດັບທີ 95 ທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນໂລກ, ມີເນື້ອທີ່ 7,031 ຕາລາງກິໂລແມັດ. ເກາະຊີແລນໄດ້ຄົມມະນາຄົມກັບເມືອງກັບເມືອງຟູເນັນຜ່ານທາງຂົວເດີ ເກຣດ ເບັວ ບຣິຈ ແລະ ຄົມມະນາຄົມກັບປະເທດເດນມາກຜ່ານທາງຂົວອໍຊັນ. ເມືອງຫຼວງຂອງເດນມາກ, ຄໍເປັນເຫເກັ້ນ, ກໍຢູ່ທາງທິດຕາເວັນອອກຂອງຊີແລນ, ໃນແຂວງອາເມເຈີ້. ເມືອງທີ່ໂດງດັງຂອງເດນມາກສອງເມືອງກໍຕັ້ງຢູ່ໃນເກາະຊີແລນຄື ເມືອງລັອສຄາຍ ແລະ ເມືອງແອັລຊິນໍ້.ຕຳນານກ່ຽວກັບການເປັນມາ
ໃນນິຍາຍຂອງຊາວນັອສ, ເກາະແຫ່ງນີ້ເກີດຂຶ້ນຈາກເທບເກຟຈູນ ຫຼັງຈາກທີ່ເພິ່ນໄດ້ຫຼອກຫຼວງກະສັດກິວຟິ, ກະສັດແຫ່ງສະວີເດັນ, ຕາມນິຍາຍຂອງກິວຟາກິນນິ້ງ. ເທບເກຟຈູນໄດ້ຕັດເກາະອອກຈາກປະເທດສະວີເດັນ ແລະ ນຳມາຢູ່ທີ່ເດນມາກ, ແລ້ວຕໍ່ມາຈຶ່ງຕັ້ງຊື່ ເກາະຊີແລນ. ແລະສະຖານທີ່ວາງເປົ່າຖືກເຮັດໃຫ້ເຕັມໄປດ້ວຍນຳ ແລະ ຖືກເອີ້ນວ່າ ມາລາເລນ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ, ແຜ່ນທີສະໄໝໃໝ່ໄດ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມຄ້າຍຄືກັນລະຫວ່າງເກາະຊີແລນ ແລະ ທະເລສາບຂອງສະວີເດັນທີ່ຊື່ ວາເນີນ. ບາງເທື່ອຄົນແຖວນັ້ນກໍເວົ້າວ່າມັນເປັນຮູທີ່ເຫຼອຈາກການຕັດຂອງ
ປະຫວັດເມືອງປາກທາ ເປັນເມືອງຢູ່ຂອງ ນາງ ບົວຄຳ.
ເມືອງປາກທາ ປະກອບມີ 36 ບ້ານ, 6 ກຸ່ມບ້ານພັດທະນາ ແລະ 2 ບ້ານໃຫຍ່, ປະກອບມີ 3,715 ຄອບຄົວ,
ມີປະຊາກອນທັງໝົດ 18,544 ຄົນ, ຍິງ 9,165 ຄົນ, ປະຊາກອນໃນເກນອາຍຸ 15-40 ມີ 7,579 ຄົນ, ຍິງ 3,581 ຄົນ
ບຸກຄົນທີ່ມີຊື່ສຽງ.
ຂອບເຂດພື້ນທີ່.
ຕັ້ງຢູ່ເທິງພູພຽງບໍລະເວນ ທີ່ຊາວຕ່າງປະເທດຕັ້ງສາຍານາມເມືອງນີ້ວ່າ “The Capital of coffee” ໃນ ຊ່ວງສົງຄາມພື້ນທີ່ແຖບນີ້ຖືກທຳລາຍ ຈາກລະເບີດ ແລະ ສານເຄມີ ພາຍຫລັງຈາກພິກຟື້ນຜືນດິນມາປູກກາແຟຈົນມີຊື່ສຽງໂດ່ງດັງໄປທົ່ວໂລກ ໃນຊ່ວງເຊົ້າຂອງທຸກມື້ຈະພົບເຫັນວິຖີຊີວິດຂອງຊາວບ້ານທີ່ນຳກາແຟດິບມາຂາຍໃຫ້ ພໍ່ຄ້າຄົນກາງທີ່ສ່ວນໃຫຍ່ມາຈາກໃນເມືອງປາກເຊເບິ່ງຄຶກຄັກເຕັມໄປດ້ວຍຊົນເຜົ່າ.
ມີຄວາມຄ້ອຍຊັນແຕ່ 0-8% ມີເນື້ອທີ່ກວມສ່ວນຫຼາຍກະຈາຍແຕ່ເໜືອຫາໃຕ້ ຊື່ງກວມເນື້ອທີ່ແຕ່ສອງຝັ່ງສາຍຫ້ວຍຈຳປີ, ໜອງຫີນ, ທົ່ງເສັດ, ຫ້ວຍນ້ຳໃສເຖິງເມືອງທ່າແຕ່ງ ແຂວງ ເຊກອງ. ທິດຕາເວັນອອກຂອງເມືອງ(ນອກຈາກເຂດປ່າສະຫງວນ ພູໄຟໄໝ້). ເຂດດັ່ງກ່າວນີ້ມີປະຊາກອນອາໃສຢິ໘ຈຳນວນໜື່ງທີ່ດິນມີຄວາມສະດວກໃນການຜະລິດກະສິກຳ ເປັນຕົ້ນແມ່ນປູກກາເຟ, ເຂ້າ, ແລະ ພືດອື່ນໆ.
ມີຄວາມຄ້ອຍຊັນແຕ່ 16-30% ພື້ນທີ່ດັ່ງກ່າວກະຈາຍຢູ່ທາງທິດຕາເວັນອອກສຽງເໜືອ. (ລຽບຕາມຊາຍແດນເມືອງລະມາມ ແຂວງເຊກອງ, ເມືອງໄຊເສດຖາ ແຂວງອັດຕະປື) ສ່ວນຫຼາຍເປັນເຂດປ່າຜະລິດແລະສ່ວນເນື້ອທີ່ຍັງເຫຼືອແມ່ນໄດ້ສຳປະທານຂຸດຄົ້ນບໍ່ແຮ່ອາລູຍມີຍົມ, ພືດອຸດສະຫະກຳ, ພືດຜັກ ແລະ ພືດອື່ນໆ.
ມີຄວາມຄ້ອຍຊັນແຕ່ 30-55% ແລະ ເຂດທີ່ມີຄວາມຄ້ອຍຊັນແຮງທີ່ສຸດ>55% ແມ່ນນອນຢູ່ໃນເທດສະບານກຸ່ມໜື່ງ ໃຈກາງຂອງເມືອງ, ເນື້ອທີ່ດັ່ງກ່າວສ່ວນຫຼາຍແມ່ນປົກຄຸມດ້ວຍປ່າທຳມະຊາດ ປ່າຕ່ຳ ແລະ ເຂດຈຳນວນໜື່ງແມ່ນປ່າກາເຟຂອງປະຊາຊາວເມືອງປາກຊ່ອງ ທີ່ກະຈາຍຢູ່ໃກ້ແຄມເທດສະບານຂອງເມືອງ.
ແຂວງຊຽງໃໝ່ (;) ແມ່ນຈັງຫວັດໜຶ່ງຂອງໄທ ຕັ້ງຢູ່ທາງພາກເໜືອຂອງປະເທດ ຄອບຄຸມພື້ນທີ່ປະມານ 20,107 ຕາລາງກິໂລແມັດ ເຊິ່ງໃຫຍ່ເປັນອັນດັບທີ 2 ຂອງປະເທດ ແລະມີຈຳນວນປະຊາກອນປະມານ 1,728,242 ລ້ານຄົນ, ເຊິ່ງຫຼາຍເປັນອັນດັບທີ 5 ຂອງປະເທດ ໃນຈຳນວນນີ້ ແມ່ນປະຊາກອນທີ່ອາໄສຢູ່ໃນເຂດເມືອງແລະຊານເມືອງປະມານ 960,906 ຄົນ ໂດຍຈັງຫວັດຊຽງໃໝ່ທິດເໜືອຕິດຕໍ່ກັບລັດສານຂອງພະມ້າ.
ແຂວງຊຽງໃໝ່ແບ່ງການປົກຄອງອອກເປັນ 25 ເມືອງມີເມືອງຊຽງໃໝ່ເປັນສູນກາງຂອງແຂວງ. ເມື່ອ ຄ.ສ.2009 ມີການຈັດຕັ້ງເມືອງກັນລະຍານິວັດທະນາເປັນອຳເພີທີ 25 ຂອງແຂວງ ແລະອັນດັບທີ 878 ຂອງປະເທດ ເຊິ່ງເປັນອຳເພີຫຼ້າສຸດຂອງໄທ.
ແຂວງຊຽງໃໝ່ມີປະຫວັດອັນຍາວນານ ເຄີຍເປັນນະຄອນຫຼວງຂອງອານາຈັກລ້ານນາແຕ່ບູຮານມີ "ຄຳເມືອງ" ເປັນພາສາທ້ອງຖິ່ນ ມີເອກະລັກສະເພາະໂຕທັງດ້ານປະເພນີວັດທະນະທຳ ແລະມີແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວຈຳນວນຫຼາຍ ໂດຍເລີ່ມວາງໂຕເປັນນະຄອນສ້າງສັນ ແລະພວມພິຈາລະນາສະໝັກເຂົ້າເປັນຂອງຢູເນສະໂກ.
ເມືອງຊຽງໃໝ່ (จังหวัดเชียงใหม่) ມີຊື່ປາກົດໃນຕຳນານວ່າ "ນົບບຸລີສີນະຄອນພິງຊຽງໃໝ່"(ຄຳເມືອງ:) ສ້າງຂຶ້ນໃນປີ ພ.ສ. 1839 ໂດຍພະຍາມັງຮາຍແມ່ນຜູ້ຊົງສ້າງ. ມີອາຍຸຄົບ 700 ປີ ໃນປີ ພ.ສ. 2539.
ໃນອະດີດ ຊຽງໃໝ່ມີຖານະເປັນນະຄອນຫຼວງ ຂອງລາຊະອານາຈັກນະຄອນລັດອິດສະຫຼະ, ຊື່ວ່າ ອານາຈັກລ້ານນາ. ເຊິ່ງປົກຄອງໂດຍກະສັດລາຊະວົງມັງຮາຍ ປະມານ 261 ປີ (ລະຫວ່າງ ພ.ສ. 1839-2101) ຈົນຮອດປີ ພ.ສ. 2101, ຊຽງໃໝ່ໄດ້ເສຍເມືອງ ໃຫ້ແກ່ພະເຈົ້າບຸເລງນອງແຫ່ງພະມ້າ, ແລະ ໄດ້ຢູ່ພາຍໃຕ້ການປົກຄອງຂອງພະມ້າມາດົນກວ່າສອງຮ້ອຍປີ ຈົນຮອດສະໄໝສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີ, ຈຶ່ງໄດ້ມີການເຮັດສົງຄາມ ເພື່ອຂັບໄລ່ພະມ້າອອກຈາກເມືອງຊຽງໃໝ່ແລະຊຽງແສນໄດ້ສຳເລັດ, ໂດຍການນຳພາຂອງເຈົ້າກາວິລະ ແລະ ພະຍາຈ່າບ້ານ ແລະປ່ຽນຊື່ເປັນ "ເມືອງລັດຕະນະຕິງສາອະພິນວະປຸຣີ" (ຄຳເມືອງ:).
ຫຼັງຈາກນັ້ນ ພະບາດສົມເດັດພະພຸດທະຍອດຟ້າຈຸລາໂລກມະຫາລາດ ຊົງພະກະລຸນາໂຜດເກົ້າຯ ສະຖາປະນາເຈົ້າກາວິລະຂຶ້ນເປັນພະເຈົ້າບໍລົມລາຊາທິບະດີກາວິລະ ໃຫ້ປົກຄອງຫົວເມືອງຝ່າຍເໜືອ ໃນຖານະປະເທສະລາດຂອງກຸງລັດຕະນະໂກສິນ ແລະລາຊະວົງທິບຈັກກະລາທິວົງ (ລາຊະວົງເຈົ້າເຈັດຕົນ). ອັນເປັນເຊື້ອສາຍຂອງພະເຈົ້າບໍລົມມະລາຊາທິບໍດີກາວິລະ ກໍໄດ້ສືບຕໍ່ປົກຄອງເມືອງຊຽງໃໝ່ແລະຫົວເມືອງຕ່າງ ໆ.
ໃນລັດສະໄໝຂອງພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ໄດ້ມີການປະຕິຮູບການປົກຄອງຫົວເມືອງປະເທສະລາດ ໂດຍມີການຈັດຕັ້ງການປົກຄອງແບບມົນທົນເທສາພິບານ. ເອີ້ນວ່າ "ມົນທົນພາຍັບ" ຫຼືມົນທົນລາວສຽງ. ຕໍ່ມາຊຽງໃໝ່ໄດ້ມີການປັບປຸງການປົກຄອງແລະຍົກຖານະຂຶ້ນເປັນ "ຈັງຫວັດ" ຕັ້ງແຕ່ປີ ພ.ສ. 2476 ໃນລັດສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ຈົນຮອດປະຈຸບັນ.
ຈັງຫວັດຊຽງໃໝ່ຕັ້ງ ນະ ລະຕິຈູດ 16 ອົງສາເໜືອ ລອງຕິຈູດ 99 ອົງສາຕາເວັນອອກ ສູງຈາກລະດັບນ້ຳທະເລປະມານ 310 ແມັດ ສ່ວນກວ້າງຈາກທິດຕາເວັນຕົກຮອດທິດຕາເວັນອອກປະມານ 138 ກິໂລແມັດ ສ່ວນຍາວຈາກທິດເໜືອຮອດທິດໃຕ້ປະມານ 428 ກິໂລແມັດ ຫ່າງຈາກບາງກອກ 696 ກິໂລແມັດ.
ມີດອຍຜີປັນນໍ້າ ດອຍກິ່ວແດງ ດອຍແປເມືອງ ດອຍແມ່ຍະ ດອຍອັງເກດ ດອຍແມ່ສຸລິນ ດອຍຂຸນຍວມ ດອຍຫຼວງ ແລະລ່ອງແມ່ລິດ ແມ່ອອຍ ແລະດອຍຜີປັນນ້ຳດອຍຂຸນແມ່ຕື້ນເປັນເສ້ນກັ້ນອານາເຂດ
ຈັງຫວັດຊຽງໃໝ່ມີຊາຍແດນຕິດຕໍ່ກັບປະເທດພະມ້າ ໃນ 5 ອຳເພີ ໄດ້ແກ່ ອຳເພີແມ່ອາຍ ອຳເພີຝາງ ອຳເພີຊຽງດາວ ອຳເພີວຽງແຫງ ອຳເພີໄຊປາການ ຮວມໄລຍະທາງທັງສິ້ນ 227 ກິໂລແມັດ ພື້ນທີ່ເຂດແດນສ່ວນໃຫຍ່ເປັນປ່າເຂົາຈຶງບໍ່ສາມາດປັກຫຼັກໄດ້ຊັດເຈນ ແລະເກີດປັນຫາເສ້ນເຂດແດນລະຫວ່າງປະເທດ
ພູມິປະເທດ.
ຈັງຫວັດຊຽງໃໝ່ມີພື້ນທີ່ 20,107.057 ຕາລາງກິໂລແມັດ ຫຼື ປະມານ 12,566,911 ໄຮ່ ມີພື້ນທີ່ກວ້າງໃຫຍ່ເປັນອັນດັບທີ 1 ຂອງພາກເໜືອແລະອັນດັບທີ 2 ຂອງປະເທດຮອງຈາກຈັງຫວັດນະຄອນລາຊະສີມາ. ລັກສະນະພູມິປະເທດ ໂດຍທົ່ວໄປ ມີສະພາບພື້ນທີ່ເປັນພູດອຍແລະປ່າລະເມາະ ມີທີ່ຮາບພຽງຢູ່ຕອນກາງຕາມສອງຟາກຝັ່ງແມ່ນ້ຳປິງ ມີພູດອຍທີ່ສູງທີ່ສຸດໃນປະເທດໄທ ແມ່ນ ດອຍອິນທະນົນ ສູງປະມານ 2,565 ແມັດ ຢູ່ໃນຂົງເຂດອຳເພີຈອມທອງ. ນອກຈາກນີ້ ຍັງມີດອຍອື່ນ ທີ່ມີຄວາມສູງຮອງລົງມາອີກຫຼາຍແຫ່ງ ເຊັ່ນ ດອຍຜ້າຫົ່ມປົກ (ອຳເພີຝາງ) ສູງ 2,285 ແມັດ ດອຍຫຼວງຊຽງດາວ (ອຳເພີຊຽງດາວ) ສູງ 2,170 ແມັດ ດອຍສຸເທບ (ອຳເພີເມືອງຊຽງໃໝ່) ສູງ 1,601 ແມັດ ສະພາບພື້ນທີ່ແບ່ງອອກໄດ້ເປັນ 2 ລັກສະນະ ແມ່ນ
ຈັງຫວັດຊຽງໃໝ່ມີສະພາບອາກາດຄ່ອນຂ້າງເຢັນເກືອບຕະຫຼອດທັງປີ ມີອຸນຫະພູມສະເລ່ຍທັງປີ 25.4 ອົງສາເຊວຊຽດ ໂດຍມີຄ່າອຸນຫະພູມສູງສຸດສະເລ່ຍ 31.8 ອົງສາເຊວຊຽດ ອຸນຫະພູມຕ່ຳສຸດສະເລ່ຍ 20.1 ອົງສາເຊວຊຽດ ມີປະລິມານນ້ຳຝົນສະເລ່ຍ 1,000-1,200 ມິນລິແມັດ ສະພາບພູມອາກາດຈັງຫວັດຊຽງໃໝ່ຢູ່ພາຍໃຕ້ອິດທິພົນມໍລະສຸມ 2 ຊະນິດ ແມ່ນ ລົມມໍລະສຸມຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ແລະລົມມໍລະສຸມຕາເວັນອອກສຽງເໜືອ ແບ່ງພູມອາກາດອອກໄດ້ເປັນ 3 ລະດູ.
ຈັງຫວັດຊົນບຸລີ ຫຼື ເມືອງຊົນ (ໄທ: จังหวัดชลบุรี "ຈັງຫວັດຊົລບຸຣີ") ແມ່ນຊື່ແຂວງໃນພາກຕາເວັນອອກທີ່ຕິດອ່າວໄທແຫ່ງໜຶ່ງຂອງປະເທດໄທ. ມີບ່ອນທ່ອງທ່ຽງທີ່ມີຊື່ສຽງຫຼາຍແຫ່ງຂອງປະເທດໄທຕັ້ງຢູ່ ນອກຈາກດ້ານອຸດສາຫະກຳການທ່ອງທ່ຽວແລ້ວ ໃນຂະນະດຽວກັນ ຍັງຖືເປັນຈັງຫວັດທີ່ມີຄວາມສຳຄັນທາງເສດຖະກິດຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ເຊິ່ງຮອງຈາກບາງກອກ ທັງໃນດ້ານພານິຊະຍະກຳແລະອຸດສາຫະກຳຕ່າງໆ ຂອງປະເທດແຫ່ງໜຶ່ງ ໂດຍໃນອະດີດ ຈັງຫວັດຊົນບຸລີ ເຄີຍເປັນແຫຼ່ງບ່ອນຕັ້ງຂອງເມືອງທ່າທີ່ມີຄວາມສຳຄັນຫຼາຍ ແມ່ນແຕ່ໃນປະຈຸບັນ ກໍຍັງຄືຈະເປັນບ່ອນຕັ້ງຂອງທ່າເຮືອທີ່ມີຄວາມສຳຄັນຂອງປະເທດຮອງຈາກທ່າເຮືອບາງກອກ ແມ່ນ ທ່າເຮືອແຫຼມສະບັງ ຍ້ອນວ່າມີທຳເລທີ່ເໝາະສົມ. ຈັງຫວັດຊົນບຸລີ ມີອານາເຂດຕິດກັບຈັງຫວັດສະເຊີງເຊົາ ລະຍອງ ແລະຈັນທະບຸລີ.
ຈັງຫວັດຊົນບຸລີ ແມ່ນເຄີຍເປັນຊຸມຊົນບູຮານ ທີ່ເຄີຍມີມະນຸດຍຸກຫີນໃໝ່ ອາໄສຢູ່ມາແຕ່ສະໄໝກ່ອນປະຫວັດສາດແລ້ວ ຍ້ອນວ່າເຄີຍມີການຂຸດຄົ້ນທາງດ້ານບູຮານຄະດີ ແລ້ວພົບພໍ້ຮ່ອງຮອຍຂອງຊຸມຊົນບູຮານກ່ອນປະຫວັດສາດ ກົງແຖວບ່ອນຮາບລຸ່ມແມ່ນ້ຳພານທອງ ເຊິ່ງຢູ່ໃນບໍລິເວນວັດໂຄກພະນົມດີ ຕຳບົນທ່າຂ້າມ ອຳເພີພະນັດນິຄົມ.
ແຫຼ່ງບູຮານຄະດີທີ່ຄົ້ນພົບໃນເທື່ອຫັ້ນ ໄດ້ມີການພົບສິ່ງມີຄຸນຄ່າທາງບູຮານຄະດີຫຼາຍຢ່າງ ຄື ຂວານຫີນຂັດ ເຄື່ອງປະດັບຈຳພວກກຳໄລ ລູກປັດ ເຄື່ອງປັ້ນດິນເຜົາ ແນວໃຊ້ເຊືອກທາບ ແລະໄດ້ພົບຊາກຂອງອາຫານທະເລຕື່ມນຳ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ຊາບວ່າບໍລິເວນນີ້ຢູ່ໃກ້ຊາຍຝັ່ງທະເລຫຼາຍກວ່າປັດຈຸບັນຫຼາຍ. ແຫຼ່ງບູຮານຄະດີທີ່ກ່າວອ້າງທັງໝົດທາງຕົ້ນຫັ້ນ ຈຶ່ງແມ່ນຫຼັກຖານຢືນຢັນສ່ວນໜຶ່ງ ທີ່ສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມເປັນມາ ອັນແສນດົນຂອງຈັງຫວັດຊົນບຸລີ. ອະດີດເຄີຍເປັນບ່ອນທີ່ຕັ້ງເມືອງບູຮານ ທີ່ມີຄວາມຮຸ່ງເຮືອງເຖີງ ໓ ເມືອງຄື ເມືອງພະລົດ ເມືອງສີພະໂລ ແລະເມືອງພະຍາເລ່ ໂດຍອານາເຂດຂອງ ໓ ເມືອງ ແມ່ນລວມກັນເປັນຈັງຫວັດຊົນບຸລີໃນປັດຈຸບັນ.
ເມືອງພະລົດ.
ໃນສະໄໝທະວາລະວະດີ ກັບລົບບຸລີ ປະມານ ໑,໔໐໐-໗໐໐ ປີກ່ອນ ບໍລິເວນຕຳບົນໜ້າພະທາດ ອຳເພີພະນັດນິຄົມໃນປັດຈຸບັນ ມີຮ່ອງຮອຍເມືອງໃຫຍ່ຊື່ "ເມືອງພະລົດ" ຕັ້ງຢູ່ໃນຮາບລຸ່ມ ເຊິ່ງແມ່ນ້ຳຫຼາຍສາຍ ໄຫຼມາບັນຈົບກັນ ເປັນແມ່ນ້ຳພານທອງ ໂດຍສາມາດໃຊ້ແມ່ນ້ຳສາຍນີ້ ເປັນທາງຄະມະນາຄົມຕິດຕໍ່ນຳ. ເມືອງສີມະໂຫສົດໃນຈັງຫວັດປາຈີນບຸລີ (ປັດຈຸບັນແມ່ນບໍລິເວນສະມະເຂືອ ບ້ານໂຄກວັດ ແລະບ້ານໜອງສະແກ ອຳເພີສີມະໂຫສົດ) ຈົນໄປຮອດອຳອະລັນຍະປະເທດໄດ້ ອີກທັງຍັງມີເສັ້ນທາງເດີນທາງ ເຊື່ອມຈອດໄປຮອດຈັງຫວັດລະຍອງແລະຈັນທະບຸລີ ກາຍເປັນເມືອງພະຍາເລ່ ອັນແມ່ນເມືອງສຳຄັນອີກບ່ອນໜຶ່ງຂອງຊົນບຸລີ. ເມືອງພະລົດຈຶ່ງກາຍເປັນສູນກາງການຄະມະນາຄົມຂອງຊົນບຸລີໃນຍຸກນັ້ນ.
ນອກຈາກນີ້ ນັກບູຮານຄະດີຍັງສຳລວດຄົ້ນພົບວ່າ ເມືອງພະລົດແມ່ນເມືອງຍຸກບູຮານດຽວກັນກັບເມືອງສີພະໂລ ຫຼືເກົ່າກວ່າເລັກນ້ອຍ ຍ້ອນວ່າປາກົດວ່າ ມີທາງເດີນບູລານເຊື່ອມຈອດສອງເມືອງນີ້ ໃນໄລຍະທາງປະມານ ໒໐ ກິໂລແມັດ.
ເມືອງສີພະໂລ.
ເມືອງສີພະໂລ ຕັ້ງຢູ່ບໍລິເວນບ້ານອູ່ຕະເພົາ ຕຳບົນໜອງໄມ້ແດງ ອຳເພີເມືອງຊົນບຸລີ. ໜ້າເມືອງມີອານາເຂດຈົດຕຳບົນບາງຊາຍໃນປັດຈຸບັນ ເຄີຍມີຜູ້ຂຸດພົບບູຮານວັດຖຸຫຼາຍແນວ ແມ່ນ ພະພຸດທະຮູບທອງຄຳ ສຳລິດ ແກ້ວຜະຫຼຶກ ຂັນທອງຄຳ ຈອກຊາມສັງຄະໂຫຼກຄ້າຍຄືຂອງສຸໂຂໄທ ຈະເຂ້ປູນ ແລະກ້ອນສິລາມີລອຍຕີນໜາ ເປັນຕົ້ນ. ນັກບູຮານຄະດີສັນນິຖານວ່າ ເມືອງສີພະໂລແມ່ນເນືອງສະໄໝຂອມເຮືອງອຳນາດແຫ່ງພາກອຸສາຄະເນ ແລະອາດຈະມີອາຍຸລວມສະໄໝນຳລົບບຸລີ ອັນຢູ່ຫຼັງອູ່ທອງ ແລະກ່ອນຍຸກອະຍຸທະຍາຄືປະມານປີ ຄ.ສ. ໑໐໕໗-໑໓໕໗.
ຈາກການຂຸດຄົ້ນທາງບູຮານຄະດີ ເຮັດໃຫ້ຮູ້ວ່າ ຕົວເມືອງສີພະໂລ ຕັ້ງຢູ່ໃກ້ນຳປາກນ້ຳບາງປະກົງ ໂດຍເມື່ອປະມານ ໖໐໐ ປີກ່ອນໃນສະໄໝສຸໂຂໄທ ເມືອງນີ້ມີຖານະເປັນເມື່ອງທ່າຊາຍທະເລທີມັ່ງຄັ່ງ ເປີດຮັບເຮືອສຳເພົາຈາກຈີນ ກຳປູເຈຍ ແລະຫວຽດນາມ ໃຫ້ມາຈອດເຊົາກ່ອນເດີນທາງຕໍ່ໄປຍັງປາກນ້ຳເຈົ້າພະຍາ (ແມ່ນທີ່ໜ້າເສຍດາຍວ່າ ກຳແພງເມືອງສີພະໂລໄດ້ຖືກທຳລາຍໄປໝົດສິ້ນຈາກການກໍ່ສ້າງຖະໜົນສຸຂຸນວິດ ຈຶ່ງບໍ່ເຫຼືອຮ່ອງຮອຍທາງບູຮານຄະດີໄວ້ໃຫ້ສຶກສາ). ຕໍ່ມາ ໃນສະໄໝອະຍຸທະຍາ ເມືອງສີພະໂລກໍຄ່ອຍໆ ໝົດຄວາມສຳຄັນລົງ ອາດຍ້ອນແມ່ນ້ຳຕີ້ນເຂີນຈາກການພັດພາສະສົມຂອງຕະກອນຈຳນວນມະຫາສານ ປະຊາຊົນຈຶ່ງຍົກຍ້າຍຖິ່ນຖານລົງມາກໍ່ຮ່າງສ້າງໂຕຢູ່ "ບາງປາສ້ອຍ" ເຊິ່ງກໍຄື "ເມືອງຊົນບຸລີ" ໃນປັດຈຸບັນ (ວັດໃຫຍ່ອິນທາລາມໃນເມືອງຊົນບຸລີປັດຈຸບັນ ຍັງປາກົດພາບຈິດຕະກຳຝາຜະໜັງ ແລະ ການຄ້າຂາຍ ລະຫວ່າງຊາວໄທ, ຈີນ, ແລະຝະລັ່ງ ບົ່ງບອກເຖິງບັນຍາກາດການຄ້າຂາຍ ອັນຟົດຟື້ນຂອງອະດີດ).
ເມືອງພະຍາເລ່.
ເມືອງພະຍາເລ່ ຕັ້ງຢູ່ໃນເຂດບໍ່ທອງ ຕຳບົນບໍ່ທອງ ແມ່ນເມືອງຍຸກທະວາລະວະດີ ເຊັ່ນດຽວກັບເມືອງພະລົດ. ຕັ້ງຢູ່ໃນຂົງເຂດທີ່ສູງ ຫ່າງຈາກເມືອງພະລົດປະມານ ໓໒ ກິໂລແມັດ. ລັກສະນະຜັງເມືອງ ແມ່ນຮູບວົງລີ ໒ ຊັ້ນ ຊັ້ນຕົ້ນມີເສັ້ນຜ່າສູນກາງ ໑,໑໐໐ ແມັດ ສ່ວນຊັ້ນໃນປະມານ ໖໐໐ ແມັດ. ໂດຍຄູເມືອງແລະຄັນດິນຂອງຕົວເມືອງຊັ້ນນອກດ້ານເໜືອ ຍັງຄືຈະປາກົດເຫັນໄດ້ຊັດເຈນໃນປັດຈຸບັນ.
ເມືອງພະຍາເລ່ ມີຕິດຕໍ່ກັບເມືອງພະລົດເນືອງ ໆ ໂດຍໃຊ້ຄອງຫຼວງເປັນເສັ້ນທາງສັນຈອນ. ປະຈຸບັນລຳຄອງນີ້ ຍັງຄືຈະຢູ່ ໂດຍແມ່ນຄອງສາຍສຳຄັນ ແລະ ມີຄວາມຍາວຫຼາຍທີ່ສຸດຂອງຈັງຫວັດຊົນບຸລີ ທຸກມື້ນີ້ ການເຮັດນາໃນອຳເພີພະນັດນິຄົມແລະອຳເພີພານທອງ ຍັງຄືຈະອາໄສນ້ຳຈາກຄອງນີ້ ຍ້ອນວ່າມີແຄວຫຼາຍສາຍແຕກສາຂາອອກໄປ ແຄວໃຫຍ່ທີ່ສຸດ ແມ່ນ ແຄວທີ່ເກີດຈາກທິວເຂົາປ່າແດງ.
ສະໄໝກຸງສີອະຍຸທະຍາ.
ເມືອງຊົນບຸລີ ປາກົດເປັນຫຼັກຖານໃນທຳນຽບສັກດິນາຫົວເມືອງ ກໍເມື່ອ ຄ.ສ. ໑໓໗໖ ມີຖານະເປັນເມືອງຈັດຕະວາ ຜູ້ດູແລຮັກສາເມືອງແມ່ນ “ອອກເມືອງຊົນບຸລີສີມະຫາສະໝຸດ” ສັກດິນາ ໒,໔໐໐ ໄຮ່ ສົ່ງສ່ວຍໄມ້ແດງໃນລັດຊະການສົມເດັດພະບະລົມມະລາຊາທິລາດ (ຂຸນຫຼວງພະງົ່ວ). ໃນປີ ຄ.ສ. ໑໗໖໖ ຂະນະທີ່ກຸງສີອະຍຸທະຍາ ຖືກທັບພະມ້າລ້ອມຢູ່ ກົມໝື່ນພິພິດຜູ້ເປັນພະເຈົ້າລູກຍາເທີອົງໜຶ່ງ ໃນພະບາດສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວບະລົມມະໂກດ ແຕ່ຖືກເນລະເທດໄປລັງກາ ໄດ້ເມືອມາເກ້ຍກ່ອມຮວບໂຮມຊາຍສະກັນ ທາງຫົວເມືອງພາກຕາເວັນອອກ ຄື ຈັນທະບຸລີ ລະຍອງ ບາງລະມຸງ ຊົນບຸລີ ແລະປາຈີນບຸລີ ເຂົ້າຮ່ວມກອງທັບ ອ້າງວ່າຈະຍົກໄປຊ່ອຍເຫຼືກຸງສີອະຍຸທະຍາຮົບພະມ້າ. ໃນເທື່ອນັ້ນ ຊາວຊົນບຸລີໄດ້ໃຫ້ການສະໜັບສະໜຸນເຂົ້າຮ່ວມທັບເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ຈົນເມືອງຊົນບຸລີແທບຈະກາຍເປັນເມືອງຮ້າງ.
ເມື່ອກົມໝື່ນເທບພິພິດ ຍົກໄພ່ພົນໄປຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ປາຈີນບຸລີ ຈຶ່ງມີໜັງສືກາບບັງຄົມທູນພະເຈົ້າຢູ່ຫົວເອກກະທັດ ນະ ກຸງສີອະຍຸທະຍາ ຂໍອາສາຊ່ອຍປ້ອງກັນພະນະຄອນ ແຕ່ພະເຈົ້າຢູ່ຫົວເອກກະທັດຊົງພະລາຊະດຳລິວ່າ ກົມໝື່ນເທບພິພິດ ເປັນຄົນມັກໃຫຍ່ໄຝ່ສູງ ຈົນຖືກເນລະເທດມາແລ້ວເທື່ອໜຶ່ງ ການທີ່ມາເອີ້ນລະດົມຜູ້ຄົນເຂົ້າເປັນກອງທັບ ໂດຍພົນການເທື່ອນີ້ ກໍເປັນການເຮັດຜິດກົດມົນທຽນບານ ຈຶ່ງໂຜດເກົ້າຯ ໃຫ້ຍົກກອງທັບ ຈາກກຸງສີອະຍຸທະຍາ ໄປປາບປາມກົມໝື່ນເທບພິພິດຈົນບອບຊ້ຳ. ຈາກນັ້ນ ພະມ້າຍັງໄດ້ສົ່ງກອງທັບເຂົ້າໂຈມຕີກອງທັບກົມໝື່ນພິພິດຈົນແຕກພ່າຍ ຈົນກຸງສີອະຍຸທະຍາເສຍແກ່ພະມ້າເມື່ອ ຄ.ສ. ໑໗໖໗. ຊາວຊົນບຸລີໄດ້ໃຫ້ຄວາມຮ່ວມມືນຳສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນມະຫາລາດໃນການກອບກູ້ອິດສະລະພາບຢ່າງໃກ້ຊິດຕິດແທດ ຈົນສາມາດກອບກູ້ເອກະລາດເມືອຄືນມາໄດ້ສຳເລັດ.
ສະໄໝກຸງລັດຕະນະໂກສິນ.
ສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະນັ່ງເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ລັດຊະການທີ ໓ ພະອິນທະອາສາຊາວເມືອງວຽງຈັນ ໄດ້ພາຊາວລາວຈຳນວນໜຶ່ງອົບພະຍົບ ເຂົ້າມາຂໍເພິ່ງພະບໍລົມມະໂພທິສົມມະພານ ພະອົງຈຶ່ງຊົງໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ໄປຕັ້ງຖິ່ນອາໄສຢູ່ລະຫວ່າງເມືອງຊົນບຸລີແລະສະເຊີງເຊົາ (ບໍລິເວນເມືອງພະນັດນິຄົມໃນປັດຈຸບັນ). ເມື່ອຕໍ່ມາ ສະໄໝລັດຊະການທີ ໔-໖ ພະມະຫາກະສັດ ແລະ ພະບໍລົມມະວົງສານຸວົງຂອງສະຫຍາມ ໄດ້ສະເດັດປະພາດຊົນບຸລີຫຼາຍເທື່ອ ຍ້ອນຊົນບຸລີ ແມ່ນເມືອງຊາຍທະເລ ທີ່ມີທັດສະນີຍະພາບອັນຈົບງາມ ເໝາະແກ່ການພັກເຊົາ ອີກທັງບໍ່ໄກຈາກບາງກອກຫຼາຍໂພດ.
ຈົນຮອດປີ ຄ.ສ. ໑໘໐໗ ພະສຸນທອນໂວຫານ (ສຸນທອນພູ່) ລັດຕະນະກະວີຂອງໄທ ໄດ້ເດີນທາງຈາກບາງກອກ ໄປຢ້ຽມຢາມບິດາຢູ່ເມືອງແກງ ຈັງຫວັດລະຍອງ ໄດ້ຂຽນໄວ້ໃນນິລາດເມືອງແກງກ່າວເຖິງເມືອງຕ່າງໆ. ເມື່ອຮອດຂົງເຂດຈັງຫວັດຊົນບຸລີ ຕາມລຳດັບຈາກເໜືອຫາໃຕ້ ຄື ບາງປາສ້ອຍ ໜອງມົນ ບ້ານໄຮ່ ບາງພະ ບາງລະມຸງ ນາເກືອ ພັດທະຍາ ນາຈອມທຽນ ຫ້ວຍຂວາງ ແລະໜອງຊະແງ້ວ (ປັດຈຸບັນເອີ້ນບ້ານຊາກແງ້ວ ຢູ່ໃນເຂຕອຳເພີບາງລະມຸງ ເຊິ່ງແມ່ນທາງທີ່ຈະໄປອຳເພີແກງ ຈັງຫວັດລະຍອງໄດ້).
ໃນຊ່ວງ ຄ.ສ. ໑໘໙໔ ລັດສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະຈຸນລະຈອມເກ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ລັດຊະການທີ ໕ ໄດ້ຊົງປ່ຽນແປງລະບົບການປົກຄອງລາຊະອານາຈັກ ທີ່ແມ່ນຫົວເມືອງນ້ອຍ ໆ ແບບບູຮານ ຍຸບລວມເຂົ້າດ້ວຍກັນ ໃຫ້ຢູ່ພາຍໃຕ້ບັງຄັບບັນຊາຂອງກະຊວງມະຫາດໄທ ໜ່ວຍງານດຽວ. ດັ່ງມີບັນທຶກວ່າ “ລວມຫົວເມືອງທາງລຳນ້ຳບາງປະກົງ ຄື ເມືອງປາຈີນບຸລີ ໑ ເມືອງນະຄອນນາຍົກ ໑ ເມືອງພະນົມມະສາລະຄາມ ໑ ເມືອງສະເຊີງເຊົາ ໑ ໂຮມ ໔ ຫົວເມືອງ ແມ່ນເມືອງມົນທົນ ໑ ເອີ້ນວ່າ ມົນທົນປາຈີນ” ຕັ້ງບ່ອນວ່າການມົນທົນຢູ່ ເມືອງປາຈີນ ຕໍ່ເມື່ອໂອນຫົວເມືອງໃນກົມມະທ່າ ມາຂຶ້ນກະຊວງມະຫາດໄທ ຈຶ່ງຍົກຍ້າຍທີ່ເຮັດການມົນທົນລົງ ມາຕັ້ງຢູ່ເມືອງສະເຊີງເຊົາ ຍ້ອນຂະຫຍາຍອານາເຂດມົນທົນຕໍ່ລົງໄປທາງຊາຍທະເລ ລວມເມືອງພະນັດນິຄົມ ເມືອງຊົນບຸລີ ແລະ ເມືອງບາງລະມຸງ ເພີ່ມໃຫ້ອີກ ໓ ລວມເປັນ ໗ ເມືອງດ້ວຍກັນ ແຕ່ຄືຈະເອີ້ນຊື່ວ່າ ມົນທົນປາຈີນຢູ່ຕາມເດີມ.
ເມື່ອຮອດຊ່ວງປີ ຄ.ສ. ໑໙໑໕ ໃນສະໄໝລັດຊະການທີ ໖ ໄດ້ຊົງໂຮມມົນທົນຈັດຕັ້ງຂຶ້ນແມ່ນ “ພາກ” ໂດຍມີອຸປະລາດເປັນຜູ້ປົກຄອງດູແລ ມີອຳນາດເໜືອສະໝຸຫະເທສາພິບານ ມີນຳກັນ ໔ ພາກ ແມ່ນ ພາກພາຍັບ ພາກປັກໃຕ້ ພາກອີສານ ແລະພາກຕາເວັນຕົກ ສຳລັບພາກກາງໃຫ້ເປັນມົນທົນຢູ່ຄືເກົ່າ ເອີ້ນວ່າມົນທົນອະຍຸທະຍາ ມີອຸປະລາດປົກຄອງແທນສະໝຸຫະເທສາພິບານ. ການປົກຄອງຫົວເມືອງແບບແບ່ງຍ່ອຍເປັນພາກ ແລະ ມີຕຳແໜ່ງອຸປະລາດເຊັ່ນນີ້ ແມ່ນຍົກເລີກເມື່ອວັນທີ ໓໑ ມີນາ ຄ.ສ. ໑໙໒໕. ໃນສະໄໝລັດຊະການທີ ໗ ໂດຍເມື່ອໄປໃຊ້ໃນລັກສະນະເປັນມົນທົນຄືເກົ່າ ໃນລັກສະນະທີ່ມີຈຳນວນຫຼາຍເຖິງ ໒໐ ມົນທົນ ແລະພາຍໃນ ໑໐ ປີຕໍ່ມາ ຄືກ່ອນ ຄ.ສ. ໑໙໓໒ ໄດ້ຍຸບລົງເຫຼືອພຽງແຕ່ ໑໐ ມົນທົນເປັນຄັ້ງສຸດທ້າຍ.
ໜ່ວຍການປົກຄອງ.
ການປົກຄອງ ແບ່ງອອກເປັນ ໑໑ ອຳເພີ ໙໒ ຕຳບົນ ໖໘໗ ໝູ່ບ້ານ.
ການເດີນທາງສູ່ຈັງຫວັດຊົນບຸລີ.
ຈັງຫວັດຊົນບຸລີແມ່ນຈັງຫວັດທີ່ມີເສັ້ນທາງຄະມະນາຄົມດີກວ່າໝູ່ຈັງຫວັດໜຶ່ງຂອງປະເທດໄທ ໂດຍມີລະບົບການຄະມະນາຄົມຂົນສົ່ງທົ່ວເຖິງແລະສະດວກໃນທຸກດ້ານ ທັງການຂົນສົ່ງທາງບົກ ທາງເຮືອ ແລະທາງອາກາດ ໂຮມທັງມີການຂົນສົ່ງທາງທໍ່ສຳລັບສິນຄ້າເຫຼວ ໄດ້ແກ່ ນ້ຳມັນແລະສານເຄມີ ການຄະມະນາຄົມແລະຂົນສົ່ງຂອງຈັງຫວັດຊົນບຸລີໃນປະຈຸບັນອາໄສທາງບົກເປັນຫຼັກ ນອກຈາກນັ້ນຍັງມີການຂົນສົ່ງທ່າເຮືອແລະທາງອາກາດ ເຊິ່ງສາມາດພັດທະນາກສັກກະຍະພາບໃຫ້ເພີ່ມຂຶ້ນໄດ້ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ
ທາງອາກາດ.
ຈັງຫວັດຊົນບຸລີມີເດີ່ນຍົນ ໒ ແຫ່ງຄື ເດີ່ນຍົນບາງພະ ນຳ ເດີ່ນຍົນນານາຊາດອູ່ຕະເພົາ ໂດຍທ່າອາກາດຍານບາງພະຕັ້ງຢູ່ໃນ ອຳເພີສິລາຊາ ແມ່ນສະໜາມເຝິກຝົນສຳລັບເຮືອບິນລຳໜ້ອຍ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ເປີດໃຫ້ບໍລິການພານິດທົ່ວໄປ
ທາງນ້ຳ.
ຍ້ອນວ່າຈັງຫວັດຊົນບຸລີ ມີສະພາບພູມິສາດເອື້ອອຳນວຍຕໍ່ການຂົນສົ່ງທາງທະເລ ກ່າວຄືດ້ານຕາເວັນຕົກຂອງຈັງຫວັດ ແມ່ນຊາຍຝັ່ງທີ່ມີແນວຍາວ ໄລຍະທາງຫຼາຍຮ້ອຍກິໂລແມັດ ໂດຍຫຼາຍແຫ່ງ ແມ່ນຊາຍຫາດທີ່ຈົບງາມ ແລະລາງບ່ອນເໝາະຈະເປັນທ່າເຮືອ ສົ່ງຜົນໃຫ້ຊາຍຝັ່ງທະເລຂອງຈັງຫວັດ ມີທ່າທຽບເຮືອປະມົງນຳທ່າທຽບເຮືອສິນຄ້າ ທັງທີ່ແມ່ນທ່າທຽບເຮືອຂອງເອກະຊົນ ກັບທ່າທຽບເຮືອພານິດສຳລັບຂົນສົ່ງສິນຄ້າ ລຽບຕາມແຄມທະເລຕາເວັນອອກເຂົ້າສູ່ທ່າເຮືອບາງກອກ.
ທາງລົດໄຟ.
ການຂົນສົ່ງທາງລົດໄຟຂອງຈັງຫວັດຊົນບຸລີ ແມ່ນອາໄສເສັ້ນທາງລົດໄຟສາຍຕາເວັນອອກ ໂດຍເລີ່ມຕົ້ນຈາກບາງກອກ-ສະເຊີງເຊົາ-ອຳເພີສີລາຊາ ເມື່ອລັດຖະບານມີໂຄງການພັດທະນາພື້ນທີ່ບໍລິເວນແຄມທະເລຕາເວັນອອກ ການລົດໄຟແຫ່ງປະເທດໄທຈຶ່ງດຳເນີນການກໍ່ສ້າງທາງລົດໄຟສາຍນີ້ຂຶ້ນ ເພື່ອຮອງຮັບການຂົນສົ່ງສິນຄ້າແຕ່ທ່າເຮືອນ້ຳລຶກສັດຕະຫີບ ທ່າເຮືອນ້ຳເລິກນິຄົມອຸດສາຫະກຳແຫຼມສະບັງ ນຳທ່າເຮືອນ້ຳເລິກນິຄົມອຸດສາຫະກຳມາບຕາພຸດ.
ທາງລົດຈັກ.
ການຂົນສົ່ງທາງລົດຈັກແມ່ນລະບົບການຄະມະນາຄົມສຳຄັນກວ່າຂອງຈັງຫວັດຊົນບຸລີ ແລະມີບົດບາດຫຼາຍຂຶ້ນເລື່ອຍໆໃນປະຈຸບັນ ໂຄງຂ່າຍນີ້ຢູ່ໃນຄວາມຮັບຜິດຊອບຂອງກົມຫຼວງ ໂດຍປະຈຸບັນມີຖະໜົນທີ່ສ້າງເສັດແລ້ວເປັນໄລຍະທາງ ໗໔໕.໔໙໗ ກິໂລແມັດ ແມ່ນທາງຫຼວງແຜ່ນດິນໂຮມໄລຍະທາງ ໗໔໕.໔໙໗ ກິໂລແມັດ ແລະໄລຍະທາງຕໍ່ ໒ ຊ່ອງຈະລາຈອນຄຶດເປັນໄລຍະທາງ ໑,໑໙໑.໔໐໘ ກິໂລແມັດ
ກິລາ.
ຈັງຫວັດຊົນບຸລີທີທີມເຕະບານອາຊີບອັນມີຊື່ສຽງ ແລະ ເຊິ່ງປະຈຸບັນຫຼິ້ນຢູ່ໃນໄທຍ໌ແລນດ໌ພຣີເມຍຣ໌ລີກ3 ທີມ ຄື ສະໂມສອນຟຸດບອນຊົນບຸລີ ເຊິ່ງແມ່ນທີມໃນອຳເພີເມືອງຊົນບຸລີ. ປະຈຸບັນຫຼິ້ນຢູ່ໃນໄທຍ໌ແລນດ໌ພຣີເມຍຣ໌ລີກ. ມີຜົນງານໄດ້ເປັນແຊມປະເທດໄທນຶ່ງສະໄໝໃນປີ ຄ.ສ. 2007 ແລະ ແມ່ນໂຕແທນໄປແຂ່ງໃນເຂດອາຊີໃນເອເອຟຊີແຊມປຽນສ໌ລີກ. ນອກຈາກນີ້ຍັງມີທີມສະໂມສອນຟຸດບອນພັດທະຍາຢູໄນເຕັດ ໃນ ເມືອງພັດທະຍາ ແລະ ສະໂມສອນຟຸດບອນສີລາຊາ-ສັນນິບາດຯ ໃນເທດສະບານເມືອງສີລາຊາ ອຳເພີສີລາຊາ. ສຳລັບການແຂ່ງຂັນກິລາໃນມະຫາວິດທະຍາໄລພາກຕະເວັນອອກໃນຊື່ ກິລາມະຫາວິດທະຍາໄລພາກຕະເວັນອອກ.
ການກະຈາຍພັນ.
ນົກຊະນິດນີ້ມີຢູ່ພາກກາງ ແລະ ພາກໃຕ້ຂອງລາວ, ໂດຍສະເພາະແຂວງອັດຕາປື ແລະ ການສຳຫລວດທີ່ຜ່ານມາ
ປະກົດມີຢູ່ໃນເຂດປ່າສະຫງວນເຊປຽນ,ຄອນພະເພັງ, ຫ່າງດອນ, ນາກາຍ - ນ້ຳເທີນແລະຫີນຫນາມຫນໍ່ ແຂວງຄຳມວນ.
ນິເວດວິທະຍາ ແລະ ອຸປະນິໄສ.
ເປັນສັດທີ່ໃຊ້ຕີນຄວັດເຂ່ຍຫາອາຫານ, ບາງຄັ້ງນົກຊະນິດນີ້ ມັກທຳລາຍເຄື່ອງປູກຝັງ, ມັກຢູ່ເປັນໝູ່ ແລະ ເຮັດຮັງ
ສະຖານະພາບທາງດ້ານການອານຸລັກ:.
ເປັນນົກທີ່ສ່ຽງຕໍ່ການສູນພັນໃນ ສ ປ ປ ລາວ ນອນຢູ່ໃນບັນຊີຫວງຫ້າມປະເພດ II ຂອງ CITES ຈຳນວນ
ດູ່ ຫຼືໄມ້ດູ່ (Pterocarpus indicus) ແມ່ນໄມ້ຢືນຕົ້ນ ມີຊື່ພື້ນເມືອງອື່ນໆ ຄື ດູ່ປ່າ, ອະນອງ, ຫຼື ດູ່.
ລັກສະນະທາງພຶກສະສາດ.
ດູ່ແມ່ນພັນໄມ້ຢືນຕົ້ນຂະໜາດໃຫຍ່ ມີຄວາມສູງປະມານ ໑໐-໒໕ ແມັດ ຜິວເປືອກລຳຕົ້ນມີສີດຳຫຼືສີຂີ້ເທົ່າ ລຳຕົ້ນເປັນພູບໍ່ກົມແຕກງ່າກ້ານສາຂາກວ້າງມີເຮືອນຍອດທຶບແຕກເປັນສະເກັດຮ່ອງຕື້ນໆ ໃບແມ່ນຊໍ່ແຕກອອກແຕ່ປາຍງ່າມີໃບຍ່ອຍປະກອບຢູ່ປະມານ ໖-໑໒ ໃບ. ລັກສະນະຂອງໃບແມ່ນຮູບມົນລີປາຍໃບແຫຼມໂຄນໃບມົນ ຂອບໃບຮຽບເປັນມັນສີຂຽວ ໃບມີຂະໜາດຍາວປະມານ ໒-໓ ນິ້ວ ກວ້າງປະມານ ໑-໒ ນິ້ວ ອອກດອກເປັນຊໍ່ອອກຕາມປາຍງ່າ ດອກມີຂະໜາດນ້ອຍສີເຫຼືອງ ຜົນມີຂົນໜ້ອຍໆປົກຄຸມ ຂະໜາດຜົນໂຕປະມານ ໔-໖ ຊອງຕິແມັດ.
ອ່າວໄທ ແມ່ນນ່ານນ້ຳທີ່ຢູ່ໃນທະເລຈີນໃຕ້ ມະຫາສະໝຸດປາຊິຟິກ ລ້ອມດ້ວຍປະເທດໄທ ມາເລເຊຍ ກຳປູເຈຍ ແລະຫວຽດນາມ
ພື້ນທີ່.
ອ່າວໄທມີພື້ນທີ່ ໓໐໐,໘໕໘.໗໖ ຕາລາງກິໂລແມັດ ເຂດແດນຂອງອ່າວໄທກຳໜົດດ້ວຍເສົ້ນທີ່ລາກແຕ່ແຫຼມກາເມົາຫຼືແຫຼມຍວນທາງຕອນໃຕ້ຂອງຫວຽດນາມ ໄປຮອດເມືອງໂກຕາບາລູໃນຊາຍຝັ່ງມາເລເຊຍ ຊຶ່ງຢູ່ຫ່າງກັນ ໓໘໑ ກິໂລແມັດ ໂດຍຈຸດເໜືອສຸດຂອງອ່າວໄທ ກົງປາກແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາ ຄົນໄທນິຍົມເອີ້ນກັນວ່າ "ອ່າວປະວັດສາດຮູບຕົວ ກ" ຊຶ່ງຕ່າງຊາດເອີ້ນ "ອ່າວກຸງເທບຯ"
ຊາຍຝັ່ງທະເລອ່າວໄທທອດຍາວ ໑,໘໔໐ ກິໂລແມັດ ມີຄວາມລຶກສະເຫຼຍ ໔໕ ແມັດ ຊຶ່ງຖືວ່າຕື້ນຫຼາຍ ຈຸດທີ່ລຶກກວ່າໝູ່ລຶກພຽງ ໖໐ ແມັດ ຈຶງເຮັດໃຫ້ການແລກປ່ຽນລະຫວ່າງນ້ຳຈືດນຳນ້ຳເຄັນເປັນໄປຢ່າງເຊື່ອງຊ້າ ນ້ຳຈືດຈຳນວນຫຼາຍທີ່ໄຫຼມາແຕ່ແມ່ນ້ຳຕ່າງໆ ເຮັດໃຫ້ນ້ຳທະເລໃນອ່າວໄທມີລະດັບຄວາມເຄັນຕ່ຳປະມານຮ້ອຍລະ ໓.໐໕-໓.໒໕ ແລະມີຕະກອນສູງ ແຕ່ບໍລິເວນທີ່ລຶກກວ່າ ໕໐ ແມັດ ມີຄວາມເຄັມສູງກວ່ານີ້ປະມານຮ້ອຍລະ ໓.໔% ຊຶ່ງເກີດແຕ່ນ້ຳທະເລທີ່ໄຫຼເຂົ້າມາແຕ່ທະເລຈີນໃຕ້
ອຳເພີ (ໄທ:อำเภอ) ແມ່ນໜ່ວຍການປົກຄອງໃນປະເທດໄທ ລຳດັບຮອງມາຈາກຈັງຫວັດ ຈັດຕັ້ງຂື້ນໂດຍການກາແມ່ນພະລາດຊະກິດດີກາ ມີຖານະແມ່ນລາດຊະການບໍລິຫານສ່ວນພາກພື້ນ ຕາມກົດໝາຍວ່າດ້ວຍລະບຽບບໍລິຫານລາດຊະການແຜ່ນດິນ ໂດຍໃນແຕ່ລະອຳເພີຊິແບ່ງສ່ວນຍ່ອຽອອກແມ່ນ ຕຳບົນ
ການບໍລິຫານງານ.
ການບໍລິຫານງານອຳເພີ ມີນາຍອຳເພີ ເປັນຫົວໜ້າປົກຄອງບັງຄັບບັນຊາ ແລະມີຫົວໜ້າສ່ວນລາດຊະການປະຈຳອຳເພີທີ່ກະຊວງກົ້ມສົ່ງມາປະຈຳໃນອຳເພີ ແລະປະຫຼັດອຳເພີ ເປັນຜູ້ຊ່ອຽໃນການປັດຕິບັດໜ້າທີ່ ມີທີ່ເຮັດການຢູ່ທີ່ "ທີ່ວ່າການອຳເພີ"
ໃນປັດຈຸບັນປະເທດໄທມີ ໘໗໘ ອຳເພີ ໃນ ໗໕ ຈັງຫວັດ ຈຳນວນປະຊາກອນໃນແຕ່ລະອຳເພີຊິມີຈຳນວນຕ່າງກັນໄປ ຄື ອຳເພີເມືອງສະໝຸດປາການມີປະຊາກອນ ໔໙໕,໙໒໑ ຄົນ ຂະນະທີ່ອຳເພີເກາະກູດ (ຈັງຫວັດຕາດ) ມີປະຊາກອນພຽງ ໒,໒໑໓ ຄົນ (ຄ.ສ. ໒໐໐໙)
ນາຍອຳເພີ.
ນາຍອຳເພີ ແມ່ນຕຳແໜ່ງຂ້າລາດຊະການພົນເຮືອນສາມັນ ສັງກັດກົ້ມການປົກຄອງ ກະຊວງມະຫາດໄທ ປະເພດອຳນວຍການ ລະດັບຕົ້ນ (ລະດັບ ໘) ຍົກເວ້ນອຳເພີເມືອງ ແລະອຳເພີທີ່ມີຄວາມຈະເລີນທາງເສດຖະກິດສູງ ນາຍອຳເພີຊິເປັນຂ້າລາດຊະການ ປະເພດອຳນວຍການ ລະດັບສູງ (ລະດັບ ໙) ມີອຳນາດໜ້າທີ່ໃນການບັງຄັບບັນຊາສ່ວນລາດຊະການໃນອຳເພີ ແລະກຳນຳເບິ່ງດູແລການບໍລິຫານງານຂອງອົງການບໍລິຫານສ່ວນຕຳບົນໃນສັງກັດ
ການບັນຈຸແລະແຕ່ງຕັ້ງນາຍອຳເພີ ຊິໃຊ້ວິທີການສອບຄັດເລືອກປະຫຼັດອຳເພີ (ຫຼືທຽບເທົ່າ) ເພື່ອເຂົ້າຮັບການສຶກສາໃນໂຮງຮຽນນາຍອຳເພີ ສັງກັດວິດທະຍາໄລການປົກຄອງ ແມ່ນເວລາ ໒ ປີ ຈາກນັ້ນຈຶງເອີ້ນບັນຈຸແຕ່ງຕັ້ງຕາມລຳດັບຜົນການຮຽນທີ່ສອບໄດ້
ປະຫຼັດອຳເພີ.
ປະຫຼັດອຳເພີ (ເຈົ້າພະນັກງານປົກຄອງ) ແມ່ນຕຳແໜ່ງຂ້າລາດຊະການພົນເຮືອນສາມັນ ສັງກັດກົ້ມການປົກຄອງ ກະຊວງມະຫາດໄທ ປະເພທວິຊາການ ລະດັບປັດຕິບັດການ (ລະດັບ ໓-໕) ລະດັບຊຳນານການ (ລະດັບ ໖-໗) ຈົນຮອດລະດັບຊຳນານການພິເສດ (ລະດັບ ໘) ມີໜ້າທີ່ເປັນຜູ້ຊ່ອຽປັດຕິບັດງານຂອງນາຍອຳເພີ
ການບັນຈຸແລະແຕ່ງຕັ້ງປະຫຼັດອຳເພີ (ເຈົ້າພະນັກງານປົກຄອງ) ປັດຕິບັດການ ຊິໃຊ້ວິທີການເປີດສອບແຂ່ງຂັນແຕ່ບຸກຄົນທົ່ວໄປທີ່ມີຄຸນນະວຸດທາງດ້ານລັດຖະສາດ ລັດຖະປະສາສົນສາດ ບໍລິຫານລັດຖະກິດ ຫຼືສາຂາອື່ນໆ ທີ່ກຳໝົດໃห้ສະໝັກໄດ້ ສ່ວນປະຫຼັດອຳເພີ (ເຈົ້າພະນັກງານປົກຄອງ) ຊຳນານການພິເສດ ຊິບັນຈຸແລະແຕ່ງຕັ້ງຈາກບຸກຄົນທີ່ຜ່ານການສຶກສາຈາກໂຮງຮຽນນາຍອຳເພີມາແล้ວ ຫຼືເອີ້ນວ່າ "ປະຫຼັດອາວຸໂສ"
ອຳເພີເມືອງ.
ອຳເພີເມືອງ ແມ່ນອຳເພີພິເສດ ມີລັກສະໜະຄ້າຍນຳເມືອງຫຼວງຂອງຈັງຫວັດ ຊິແມ່ນທີ່ຕັ້ງຂອງໜ່ວຍງານສຳຄັນລະດັບຈັງຫວັດ (ໂຮມທັ້ງ ສາລາກາງຈັງຫວັດ ນຳ) ອຳເພີເມືອງຈຶງມັກຊິມີຄວາມຈະເລີນ ແລະປະຊາກອນໜາແນ່ນກວ່າອຳເພີອື່ນ ໆ ໃນພາສາລາດຊະການ ອຳເພີເມືອງໃນແຕ່ລະຈັງຫວັດ ຊິຕ້ອງເອີ້ນຊື່ ໂດຍມີຊື່ຈັງຫວັດຕໍ່ທ້າຍ ເຊົ່ນ ອຳເພີເມືອງຊຸມພອນ ອຳເພີເມືອງຊຽງໃໝ່ ອຳເພີເມືອງສີສະເກດປະຊາກອນໃນບາງຈັງຫວັດ ຊິບໍ່ນິຍົມເອີ້ນອຳເພີເມືອງຂອງຕົນວ່າ ອຳເພີເມືອງ ແຕ່ "ມັກຊິ" ເອີ້ນ ຊື່ຈັງຫວັດນັ້ນ ໆ ແທນ ຄື ໄປຂອນແກ່ນ ສຳລັບຄົນໃນຈັງຫວັດຂອນແກ່ນ ຍ່ອມໝາຍເຖີງ ຍ່າງທາງໄປອຳເພີເມືອງຂອງຈັງຫວັດຂອນແກ່ນ (ຫຼືອາດເອີ້ນຊື່ອື່ນໃນທ້ອງຖິ່ນແທນ) ຄື ໂຄລາດ
ມີພຽງຈັງຫວັດດຽວໃນປະເທດໄທທີ່ບໍ່ມີອຳເພີເມືອງ ຄື ຈັງຫວັດພະນະຄອນສີອະຍຸດທະຍາ ແຕ່ມີອຳເພີພະນະຄອນສີອະຍຸດທະຍາແທນ (ເດີມຊື່ອຳເພີຮອບກຸງ ຕໍ່ມາປ່ຽນແມ່ນອຳເພີກຸງເກົ່າ ກ່ອນຊິປ່ຽນມາໃຊ້ຊື່ປັດຈຸບັນ) ອຳເພີທີ່ມີຊື່ຄືນຳຈັງຫວັດ ຄື ອຳເພີພະນະຄອນສີອະຍຸດທະຍາ ແຕ່ທີ່ບໍ່ແມ່ນບ່ອນຕັ້ງຂອງສາລາກາງຈັງຫວັດຄື ອຳເພີເມືອງຂອງຈັງຫວັດອື່ນ ໆ.
ຕຳບົນ (ໄທ: ตำบล "ຕຳບົລ") ແມ່ນຊື່ຂອງລະດັບການປົກຄອງແບບການປົກຄອງສ່ວນພາກພື້ນ ພາຍໃຕ້ ອຳເພີ ແລะ ຈັງຫວັດ ສະຖິຕິຂໍ້ມູນໃນປີ ຄ.ສ. ໒໐໐໐ ໃນປະເທດໄທມີຕຳບົນທັ້ງໝົດ ໗໒໕໔ ຕຳບົນ (ບໍ່ນັບໂຮມ ແຂວງ ໃນ ບາງກອກ ທີ່ມີ ໑໖໙ ແຂວງ) ດັງນັ້ນໂດຍສະເລ່ຍໜຶ່ງອຳເພີຊິມີ ຕຳບົນ ໘-໑໐ ຕຳບົນ ໃນພາສາອັງກິດມັກຊິໃຊ້ຄຳວ່າ ຊັບດິສຕຣິກຕ໌ (sub-district) ຫຼືຂຽນທັບສັບພາສາອັງກິດວ່າ Tambon ໃນແຕ່ລะຕຳບົນຊິແບ່ງອອກແມ່ນ ໝູ່ບ້ານ (ຫຼື ໝູ່) ຊຶ່ງໃນປະເທດໄທໃນປີ ຄ.ສ. ໒໐໐໐ ມີໝູ່ບ້ານ ທັ້ງໝົດ ໖໙,໓໐໗ ໝູ່ບ້ານ ຊຶ່ງສະເລ່ຍແລ້ວແຕ່ລะຕຳບົນຊິມີປະມານ ໑໐ ໝູ່ບ້ານ.
ຕຳບົນປົກຄອງໂດຍກຳນັນ ຊຶ່ງເປັນຜູ້ໄດ້ຮັບການເລືອກຕັ້ງແຕ່ຄົນໃນຕຳບົນທີ່ມີອາຍຸຕັ້ງແຕ່ ໑໘ ປີຂື້ນໄປຕາມຫຼັກເກນຂອງການເລືອກຕັ້ງ ໂດຍຄັດເລືອກຈາກຜູ້ໃຫຍ່ບ້ານແຕ່ຕຳບົນນັ້ນ.
ຕຳບົນມີເຂດການປົກຄອງໃນຮູບແບບຂອງການປົກຄອງສ່ວນທ້ອງຖິ່ນທີ່ຊ້ອນຢູ່ເພື່ອບໍລິຫານຈັດການພື້ນທີ່ໃຫ້ເກີດຄວາມຄ້ອງໂຕ ໃນຮູບແບບຂອງ ອົງການບໍລິຫານສ່ວນຕຳບົນ ເທດສະບານຕຳບົນ ເທດສະບານເມືອງ ເທດສະບານນະຄອນ ເມືອງ.
ອອງ ຊານ ຊຸຈີ () ເປັນນັກການເມືອງຝ່າຍຄ້ານໃນປະເທດພະມ້າ ເກີດເມື່ອວັນທີ່ 19 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1945 ບິດາຄື ນາຍພົນອອງ ຊານ ຜູ້ນຳການຮຽກຮ້ອງເອກກະລາດຂອງພະມ້າ ຊຶ່ງຖຶກສັງຫານເສຍຊີວິດເມື່ອນາງມີອາຍຸພຽງ 2 ປີ ຊູຈີໄດ້ສົມລົດນຳ ສາດສະຕາຈານ ດລ. ໄມເຄີລ ອຣິສ ອາຈານສອນວິຊາທິເບດສຶກສາ ທີ່ສະຖາບັນຕາເວັນອອກ ມະຫາວິດທະຍາໄລອ໊ອກຊຟອດ ສະຫະລາດຊະອານາຈັກ ມີບຸດຊາຍສອງຄົນ ຄື ອະເລັກຊານເດີ ແລະຄິມ ປັດຈຸບັນ ສາດສະຕາຈານ ດລ.ໄມເຄີລ ອຣິສໄດ້ເສຍຊີວິດແລ້ວດ້ວຍໂລຄມະເລັງໃນປີ ຄ.ສ. 1999 ໂດຍລັດຖະທຳມະນູນສະບັບລ່າສຸດຂອງພະມ້າ ໄດ້ກຳໜົດໄວ້ວ່າຊາວພະມ້າທີ່ສົມລົດນຳຄົນຕ່າງຊາດ ຊິບໍ່ມີສິດທິລົງສະມັກເລືອກຕັ້ງ ອອງ ຊານ ຊຸຈີ ຈຶງໝົດສິດທິລົງສມັກ
ອອງ ຊານ ຊຸຈີຖຶກສັ່ງກັກບໍລິເວນໃນບ້ານພັກຕັ້ງແຕ່ ຄ.ສ. 1990 ຈົນຮອດໄດ້ຮັບການປ່ອຍໂຕເມື່ອວັນທີ່ 13 ພະຈິກ ຄ.ສ. 2010
ຊີວິດຊ່ວງທຳອິດ.
ອອງ ຊານ ຊຸຈີ ເກີດເມື່ອວັນທີ່ 19 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1945 ນະ ຍ່າງກຸ້ງ ພະມ້າຂອງອັງກິດ (British Burma) ບິດາຂອງນາງ ນາຍພົນອອງຊານ ທີ່ຊາວພະມ້າຍກຍ່ອງວ່າເປັນ “ວີລະບຸລຸດເພື່ອອິດສະຫຼະພາບຂອງປະເທດພະມ້າ” ຖຶກລອບສັງຫານເມື່ອ ວັນທີ່ 19 ກະລະກະດາ ຄ.ສ. 1947 ເມື່ອນາງໄດ້ອາຍຸໄດ້ 2 ປີ ບົດບາດຂອງນາຍພົນອອງຊານໃນການນຳການຕໍ່ສູ້ນຳຍີ່ປຸ່ນ ແລະສະຫະລາດຊະອານາຈັກທີ່ເຂົ້າມາຍຶດຄອງພະມ້າພາໃຫ້ສະຫະພາບພະມ້າໄດ້ຮັບອິດສະຫຼະພາບເປັນລັດຖະເອກກະລາດເມື່ອ ວັນທີ່ 4 ມົກກະລາ ຄ.ສ. 1948
ດໍຂິ່ນຈີ ຜູ້ເປັນພັນລະຍາຂອງນາຍພົນອອງຊານ ຕ້ອງຮັບພາລະລ້ຽງດູບຸດຊາຍຍິງ 3 ຄົນໂດຍລຳພັງຫຼັງຈາກສາມີຖຶກລອບສັງຫານ ຊູຈີເປັນລູກຄົນເລັກ ແລະເປັນບຸດສາວຄົນດຽວຂອງຄອບຄົວ ພາຍຫຼັງບິດາເສຍຊີວິດບໍ່ດົນ ອ້າຍ ຄົນຮອງຂອງນາງປະສົບອຸບັດຕິເຫດ ຈົມນ້ຳຕາຍໃນບໍລິເວນບ້ານພັກ ຊູຈີແລະອ້າຍຄົນໂຕຄື ອອງຊານ ອູ ເຕີບໂຕມານຳການລ້ຽງດູຂອງມານດາ ທີ່ເຂ້ມແຂັງ ແລະຄວາມເອື້ອເອັນດູຂອງກັນລະຍານະມິດຮ່ວມອຸດົມການຂອງບິດາ
ຄ.ສ. 1960 ດໍຂິ່ນຈີ ໄດ້ຮັບການແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ໄປດຳລົງຕຳແໜ່ງທູດພະມ້າ ປະຈຳປະເທດອິນເດຍ ຊູຈີຖຶກສົ່ງເຂົ້າສຶກສາຕໍ່ທີ່ໂຮງຮຽນມັດທະຍົມແລະວິດທະຍາໄລສະຕີສີລາມ ທີ່ນິວເດລີ ຈາກນັ້ນໄປຮຽນຕໍ່ລະດັບປະລິນຍາຕີ ສາຂາເສດຖະສາດ ການເມືອງ ແລະປັດຍາທີ່ເຊນຮິວຄອລເລຈ ມະຫາວິດທະຍາໄລອອກຊຟອດ ລະຫວ່າງປີ ຄ.ສ. 1964-1967 ຊ່ວງທີ່ສຶກສາຢູ່ທີ່ມະຫາວິດທະຍາໄລອອກຊຟອດ ຊູຈີໄດ້ພໍ້ຮັກນຳ ໄມເຄີລ ອຣິສ ນັກສຶກສາສາຂາວິຊາອາລະຍະທຳທິເບດ
ປີດຽວກັນນຳທີ່ຊູຈີຈົບການສຶກສາ ດໍຂິ່ນຈີ ໝົດວາລະໃນຕຳແໜ່ງທູດປະຈຳປະເທດອິນເດຍ ແລະຍ້າຍກັບໄປພຳນັກ ທີ່ຍ່າງກຸ້ງ ຊູຈີ ແຍກແຕ່ມານດາເພື່ອເດີນທາງໄປມະຫານະຄອນນິວຍອກ ເຂົ້າເຮັດວຍກເປັນຜູ້ຊ່ອຍເລຂານຸການ ໃຫ້ ຄະນະກຳມະການທີ່ປຶກສາ ດ້ານການຕັ້ງຄຳຖາມກ່ຽວນຳງົບປະມານ ແລະການຈັດການຂອງສຳນັກງານເລຂາທິການ ອົງການສະຫະປະຊາຊາດ ຂະນະນັ້ນ ອູຖັ່ນ ຊຶ່ງເປັນຊາວພະມ້າ ດຳລົງຕຳແໜ່ງເລຂາທິການຂອງ ອົງການສະຫະປະຊາຊາດ ໃນການເຮັດວຍກ 3 ປີທີ່ນີ່ຊູຈີໃຊ້ເວລາຊ່ວງເຢັນ ແລະວັນຫຍຸດສຸດສັບປະດາເປັນອາສາສະມັກໃຫ້ໂຮງພະຍາບານ ໃນໂຄົງການຊ່ອຍອ່ານໜັງສື ແລະດູແລປອບໃຈຜູ້ປ່ວຍຍາກຈົນ
ເດືອນມົກກະລາ ຄ.ສ. 1972 ຊູຈີແຕ່ງງານນຳ ໄມເຄີລ ອຣິສ ແລະຍ້າຍໄປຢູ່ນຳສາມີ ທີ່ລາດຊະອານາຈັກພູຕານ ຊູຈີໄດ້ງານ ເປັນນັກວິໄຈໃນກະຊວງຕ່າງປະເທດຂອງລັດຖະບານພູຕານ ຂະນະທີ່ໄມເຄີລມີຕຳແໜ່ງເປັນຫົວໜ້າ ກົມການແປ ໂຮມທັງມີໜ້າທີ່ຖະຫວາຍການສອນ ແກ່ສະມາຊິກລາດຊະວົງແຫ່ງພູຕານ ຕໍ່ມາໃນຊ່ວງປີ ຄ.ສ. 1973-1977 ທັ້ງສອງຍ້າຍກັບມາທີ່ກຸງລອນດອນ ໄມເຄີລໄດ້ງານສອນ ວິຊາຫິມາໄລ ແລະທິເບດສຶກສາທີ່ມະຫາວິດທະຍາໄລອອກຊຟອດ ຊູຈີໃຫ້ກຳເນິດບຸດຊາຍຄົນແຮກ ອະເລັກຊານເດີ ໃນປີ ຄ.ສ. 2516 ແລະບຸດຊາຍຄົນເລັກ ຄິມ ໃນປີ ຄ.ສ.1977 ນອກຈາກໃຊ້ເວລານຳການລ້ຽງດູບຸດຊາຍທັ້ງສອງແລ້ວ ຊູຈີເລີ່ມເຮັດງານຂຽນ ແລະງານວິໄຈກ່ຽວນຳຊີວະປະຫວັດຂອງບິດາແລະຍັງຊ່ອຍງານຫິມາໄລສຶກສາຂອງ ໄມເຄີລນຳ
ຄ.ສ. 1985-1986 ຊູຈີ ແລະໄມເຄີລຕັດສິນໃຈແຍກຈາກກັນ ໄລຍະໜຶ່ງ ເພື່ອສະແຫວງຫາຄວາມກ້າວໜ້າທາງວິຊາການ ຊູຈີໄດ້ຮັບທຸນທຳວິໄຈຈາກ ສູນອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ສຶກສາ ມະຫາວິດທະຍາໄລກຽວໂຕ ໃນການເຮັດວິໄຈ ກ່ຽວນຳບົດບາດຂອງນາຍພົນອອງຊານ ຂະນະທີ່ໄມເຄີລໄດ້ຮັບທຸນຈາກ Indian Institute of Advanced Studies ທີ່ຊິມລາ (Simla) ທາງພາກຕາເວັນອອກຂອງອິນເດຍ ຊູຈີພາຄິມ ບຸດຊາຍຄົນເລັກໄປຍີ່ປຸ່ນດ້ວຍ ສ່ວນໄມເຄີລໄດ້ພາອະເລັກຊານເດີ ບຸດຊາຍຄົນໂຕໄປຢູ່ນຳທີ່ອິນເດຍ ປີຕໍ່ມາຊູຈີໄດ້ຮັບທຸນຈາກ Indian Institute of Advanced Studies ຈຶງພາຄິມມາສົມທົບທີ່ຊິມລາ ປະເທດອິນເດຍ ຕໍ່ມາຊູຈີທີ່ຢູ່ທີ່ຍີ່ປຸ່ນຕ້ອງບິນໄປເບີ່ງດູແລມານດາທີ່ເດີນທາງມາຮັບການຜ່າຕັດຕໍ້ກະຈົກຕາ ທີ່ລອນດອນ
ຄ.ສ. 1987 ຊູຈີແລະໄມເຄີລຍ້າຍຄອບຄົວກັບມາຢູ່ທີ່ອອກຊຟອດ ຊູຈີເຂົ້າສຶກສາຕໍ່ທີ່ London School of Oriental and African Studies ທີ່ກຸງລອນດອນ ນາງພວມເຮັດວິທຍານິພົນ ປະລິນຍາເອກກ່ຽວນຳວັນນະຄະດີພະມ້າ
ກັບບ້ານເກີດເພື່ອສານອຸດົມການແລະຄວາມຝັນຂອງບິດາ.
ປາຍເດືອນ ມີນາ ຄ.ສ. 1988 ອອງຊານ ຊູຈີ ໃນໄວ 43 ປີ ເດີນທາງກັບບ້ານ ເກີດທີ່ຍ່າງກຸ້ງ ເພື່ອມາພະຍາບານ ດໍຂິ່ນຈີ ມານດາທີ່ພວມປ່ວຍໜັກ ໃນຂະນະນັ້ນເປັນຊ່ວງທີ່ເກີດພາວະເສດຖະກິດຕົກຕ່ຳ ແລະມີຄວາມວູ່ນວາຍທາງການເມືອງໃນພະມ້າກົດດັນໃຫ້ນາຍພົນເນວິນຕ້ອງລາອອກຈາກຕຳແໜ່ງປະທານພັກໂຄງການສັງຄົມນິຍົມພະມ້າ (The Burma Socialist Programme Party-BSPP) ທີ່ຍຶດອຳນາດການປົກຄອງ ປະເທດພະມ້າມາດົນຖຶງ 26 ປີ ນາງເຄີຍໃຫ້ສັມພາດໄວ້ວ່າ "“ຕອນທີ່ຂ້າພະເຈົ້າເດີນທາງກັບມາພະມ້າເມື່ອ ຄ.ສ. 1988 ເພື່ອມາພະຍາບານຍາແມ່ນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າວາງແຜນໄວ້ວ່າຊິມາລິເລີ່ມ ເຮັດໂຄງການເຄືອຂ່າຍຫ້ອງສະໝຸດໃນນາມຂອງຍາພໍ່ດ້ວຍ ເລື່ອງການເມືອງບໍ່ໄດ້ຢູ່ໃນຄວາມສົນໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າເທື່ອ ແຕ່ປະຊາຊົນໃນປະເທດຂອງຂ້າພະເຈົ້າພວມຮຽກຮ້ອງ ປະຊາທິບປະໄຕ ແລະໃນຖານະລູກສາວຂອງພໍ່ (ນາຍພົນອອງຊານ) ຂ້າພະເຈົ້າຮູ້ສຶກວ່າເປັນໜ້າທີ່ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າ ຕ້ອງເຂົ້າຮ່ວມດ້ວຍ”"
ປະຊາຊົນບໍ່ພອໃຈຕໍ່ລະບອບເນວິນ ໂດຍສະເພາະການດຳເນີນນະໂຍບາຍເສດຖະກິດ ນັ້ນສະສົມຕໍ່ເນື່ອງ ແລະຮຸນແຮງຫຼາຍຂຶ້ນເມື່ອມີການປະກາດຍົກເລິກການໃຊ້ທະນະບັດມູນລະຄ່າ 25 ຈັດ 35 ຈັດ ແລະ 75 ຈັດ ໂດຍບໍ່ຍອມໃຫ້ມີການແລກຄືນ ໃນເດືອນ ກັນຍາ ຄ.ສ. 1987 ຊຶ່ງເຮັດໃຫ້ເງີນຮ້ອຍລະ 75 ຫາຍໄປຈາກຕະຫຼາດເງີນ ນັກສຶກສາມະຫາວິດທະຍາໄລຍ່າງກຸ້ງປະທ້ວງດ້ວຍການທຳລາຍຮ້ານຄ້າຫຼາຍແຫ່ງ ຈົນມີເຫດການຮຸນແຮງເທື່ອສຳຄັນປະທຸຂຶ້ນເປັນທຳອິດໃນເດືອນ ມີນາ ຄ.ສ. 1988 ຫຼັງເກີດເຫດທະເລາະ ວິວາດລະຫວ່າງນັກສຶກສາໃນຮ້ານນ້ຳຊາ ແລະຕຳລວດຈັບກຸມຜູ້ກໍ່ເຫດ ກຸ່ມນັກສຶກສາໄດ້ໂຮມໂຕກັນປະທ້ວງ ໃຫ້ປ່ອຍໂຕຜູ້ຕ້ອງຫາ ແຕ່ຕຳລວດກັບໃຊ້ຄວາມຮຸນແຮງ ຕອບໂຕ້ດ້ວຍການຍິງໃສ່ກຸ່ມຜູ້ປະທ້ວງ ເຮັດໃຫ້ມີຜູ້ເສຍຊີວິດຈຳນວນຫຼາຍ ທັ້ງຍັງຈັບກຸມ ນັກສຶກສານັບພັນຄົນໄປຈາກການຊຸມນຸມ ກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມບໍ່ພໍໃຈ ໃນຫມູ່ນັກສຶກສາປະຊາຊົນ ແລະຂະຫຍາຍໄປທົ່ວປະເທດ ມີການປະທ້ວງໃນພື້ນທີ່ຕ່າງໆ ຈຳນວນຫຼາຍ ຈົນເປັນສາເຫດສຳຄັນຢ່າງໜຶ່ງທີ່ກົດດັນໃຫ້ນາຍພົນເນວິນຕ້ອງປະກາດລາອອກ
ການລາອອກຂອງນາຍພົນເນວິນໃນ ວັນທີ່ 23 ກະລະກະດາ ຕາມມາດ້ວຍການຊຸມນຸມ ຮຽກຮ້ອງປະຊາທິບປະໄຕ ຂອງນັກສຶກສາ ແລະປະຊາຊົນຫຼາຍແສນຄົນໃນເມືອງຫຼວງຍ່າງກຸ້ງ ແລະແຜ່ຂະຫຍາຍໄປທົ່ວປະເທດ ໃນວັນທີ່ 8 ສິງຫາ ຄ.ສ. 1988 ປະຊາຊົນນັບລ້ານໂຮມໂຕກັນໃນເມືອງຍ່າງກຸ້ງ ອັນເປັນເມືອງຫຼວງຂອງປະເທດພະມ້າ ເພື່ອຮຽກຮ້ອງປະຊາທິບປະໄຕ ການປະທ້ວງແຜ່ຂະຫຍາຍໄປທົ່ວປະເທດ ຜູ້ນຳທະຫານໄດ້ສັ່ງການໃຫ້ໃຊ້ກຳລັງອາວຸດສະຫຼາຍການຊຸມນຸມ ເຮັດໃຫ້ຜູ້ຮ່ວມຊຸມນຸມຫຼາຍພັນຄົນເສຍຊີວິດ
ອອງ ຊານ ຊຸຈີ ເຂົ້າຮ່ວມກິດຈະກຳທາງການເມືອງເປັນທຳອິດ ເມື່ອວັນທີ່ 15 ສິງຫາ ຄ.ສ. 1988 ໂດຍສົ່ງຈົດໝາຍເປີດຜະນຶກຖຶງລັດຖະບານ ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີການຈັດຕັ້ງຄະນະກຳມະການອິດສະຫຼະະເພື່ອກຽມການເລືອກຕັ້ງທົ່ວໄປວັນທີ່ 26 ສິງຫາ ອອງ ຊານ ຊຸຈີ ໃນຂຶ້ນກ່າວປາໄສເປັນທຳອິດ ຕໍ່ໜ້າຝູງຊົນປະມານ 500,000 ຄົນ ທີ່ມາຊຸມນຸມກັນທີ່ເຈດີຊະເວດາກອງ ໃນຍ່າງກຸ້ງ ຊູຈີຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີລັດຖະບານປະຊາທິບປະໄຕ ແຕ່ຜູ້ນຳທະຫານກັບຈັດຕັ້ງສະພາຟື້ນຟູກົດລະບຽບແຫ່ງລັດ (The State Law and Order Restoration Council: SLORC) ຂຶ້ນແທນ ແລະໄດ້ເຮັດການປາບປາມສັງຫານ ແລະຈັບກຸມຜູ້ຕໍ່ຕ້ານອີກຫຼາຍຮ້ອຍຄົນວັນທີ່ 24 ກັນຍາ ຄ.ສ. 1988 ອອງ ຊານ ຊຸຈີ ໄດ້ຮ່ວມຈັດຕັ້ງພັກສັນນິບາດແຫ່ງຊາດເພື່ອປະຊາທິບປະໄຕຂຶ້ນ (National League for Democracy: NLD) ແລະໄດ້ຮັບເລືອກໃຫ້ດຳລົງຕຳແໜ່ງເລຂາທິການພັກຊີວິດທາງການເມືອງຂອງນາງອອງ ຊານ ຊຸຈີ ເລີ່ມຕົ້ນ ນັບແຕ່ນັ້ນ
ມານດາຂອງຊູຈີ ດໍຂິ່ນຈີ ໄດ້ເສຍຊີວິດລງໃນວັນທີ່ 27 ທັນວາ ຄ.ສ. 1988 ແຕ່ພາລະກິຈຕໍ່ແຜ່ນດິນ ເກີດຮຽກຮ້ອງໃຫ້ຊູຈີເລືອກທີ່ຊິຕໍ່ສູ້ນຳລະບອບຜະເດັດການທະຫານຢູ່ບົນແຜ່ນດິນເໜືອລຸ່ມນ້ຳອິລະວະດີ-ສານະວິນ
ກຽດຕິຍົດ ແລະການຈອງຈຳ.
ລັດຖະບານຜະເດັດການໃຊ້ອຳນາດຜະເດັດການພາຍໃຕ້ກົດໄອຍະການສຶກ ສັ່ງກັກບໍລິເວນຊູຈີໃຫ້ຢູ່ແຕ່ໃນບ້ານພັກເປັນ ທຳອິດ ເວລາ 3 ປີ ຕັ້ງແຕ່ວັນທີ່ 20 ກະລະກະດາ ຄ.ສ. 1989 ຊຶ່ງຕໍ່ມາຂະຫຍາຍເປັນ 6 ປີໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ຫາ ແລະໄດ້ຈັບກຸມ ສະມາຊິກພັກຈຳນວນຫຼາຍໄປຄຸມຂັງໄວ້ທີ່ ຄຸກອິນເສ່ງ ຊູຈີອົດອາຫານເພື່ອປະທ້ວງ ແລະຮຽກຮ້ອງໃຫ້ນຳນາງໄປຂັງໂຮມນຳສະມາຊິກພັກຄົນອື່ນໆ ເວລານັ້ນອະເລັກຊານເດີ ແລະຄິມຢູ່ນຳມານດານຳ ໄມເຄີລຈາກອັງກິດມາທີ່ຍ່າງກຸ້ງ ເພື່ອເປັນກຳລັງໃຈໃຫ້ພັນລະຍາ ຊູຈີຍຸຕິການອົດອາຫານປະທ້ວງເມື່ອລັດຖະບານຜະເດັດການທະຫານໃຫ້ສັນຍາວ່າ ຊິປະຕິບັດຢ່າງດີຕໍ່ສະມາຊິກພັກເອັນແອລດີ ທີ່ຖຶກຄຸມຂັງໄວ້ທີ່ຄຸກອິນເສ່ງ
27 ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 1990 ແມ້ນວ່າຊູຈີຍັງຄົງຖຶກກັກບໍລິເວນຢູ່ ແຕ່ພັກເອັນແອລດີ ຂອງນາງໄດ້ຮັບໄຊຊະນະຢ່າງທ່ວມທ້ນໃນການເລືອກຕັ້ງທົ່ວໄປ ລັດຖະບານຜະເດັດການທະຫານໃນນາມຂອງ “ສະພາຟື້ນຟູກົດໝາຍແລະລະບຽບແຫ່ງລັດ” ປະຕິເສດທີ່ຊິຖ່າຍໂອນອຳນາດໃຫ້ແກ່ຜູ້ຊະນະ ແຕ່ຍື່ນຂໍ້ສະເໜີ ໃຫ້ຊູຈີຍຸຕິບົດບາດທາງການເມືອງ ດ້ວຍການເດີນທາງອອກນອກປະເທດ ໄປໃຊ້ຊີວິດຄອບຄົວນຳສາມີແລະບຸດ ແຕ່ຊູຈີປະຕິເສດຂໍ້ສະເໜີດັງກ່າວ ລັດຖະບານທະຫານຈຶງມີຄຳສັ່ງຍືດເວລາການກັກບໍລິເວນນາງຈາກ 3 ປີ ເປັນ 5 ປີ ແລະເພີ່ມອີກ 1 ປີໃນເວລາຕໍ່ມາ
ວັນທີ່ 14 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1991 ຄະນະກຳມະການໂນເບລແຫ່ງປະເທດນອເວ ປະກາດຊື່ ນາງອອງຊານ ຊູຈີ ເປັນຜູ້ໄດ້ຮັບລາງວັນໂນເບລສາຂາສັນຕິພາບ ຊູຈີບໍ່ມີໂອກາດເດີນທາງ ໄປຮັບລາງວັນອັນຊົງກຽດຕິນີ້ດ້ວຍໂຕເອງ ເດືອນທັນວາ ອະເລັກຊານເດີ ແລະຄິມບິນໄປຮັບລາງວັນ ແທນມານດາທີ່ກຸງອອສໂລ ປະເທດນອເວยສອງອ້າຍນ້ອງເດິນ ຖືພາບຖ່າຍຂອງມານດາ ຂຶ້ນເວທີທ່າມ ກາງສຽງປົບມືຕໍ້ນຮັບຢ່າງກຶກກ້ອງ ອະເລັກຊານເດີກ່າວ ນຳຄະນະກຳມະການແລະຜູ້ມາຮ່ວມໃນພິທີວ່າ “ຂ້ານ້ອຍຮູ້ວ່າຖ້າແມ່ມີອິດສະຫຼະພາບແລະຢູ່ທີ່ນີ່ໃນວັນນີ້ ແມ່ຊິຂອບໃຈພວກທ່ານພ້ອມນຳຂໍຮ້ອງ ໃຫ້ພວກທ່ານຮ່ວມກັນສວດມົນ ໃຫ້ທັ້ງຜູ້ກົດຂີ່ແລະຜູ້ຖຶກກົດຂີ່ໂຍນອາວຸດທິ້ງ ແລະຫັນມາຮ່ວມກັນສ້າງຊາດດ້ວຍຄວາມເມດຕາກະລຸນາແລະຈິດວິນຍານແຫ່ງສັນຕິ”
ຊູຈີປະກາດໃຊ້ເງີນລາງວັນຈຳນວນ 1.3 ລ້ານຫຼຽນ ຈັດຕັ້ງກອງທຸນເພື່ອສຸກຂະພາບແລະການສຶກສາ ຂອງປະຊາຊົນພະມ້າ ຕໍ່ມາ ເມື່ອວັນທີ່ 10 ກະລະກະດາ ຄ.ສ. 1995 ຊູຈີໄດ້ຮັບອິດສະຫຼະພາບຈາກການຖຶກກັກບໍລິເວນທຳອິດ
ການເຄື່ອນໄຫວ.
ການປ່ອຍໂຕຈາກການບໍລິເວນນີ້ ຊູຈີ ຍັງຄົງຖຶກຕິດຕາມ ຄວາມເຄື່ອນໄຫວ ແລະບໍ່ສາມາດດຳເນີນກິດຈະກຳທາງການເມືອງໄດ້ຢ່າງອິດສະຫຼະະ ນາງຖຶກຫ້າມ ບໍ່ໃຫ້ປາໄສຕໍ່ໜ້າຝູງຊົນທີ່ມາຊຸມນຸມຢູ່ໜ້າບ້ານຂອງນາງເອງ ແລະເມື່ອນາງພະຍາຍາມເດີນທາງອອກແຕ່ບ້ານພັກ ເພື່ອໄປພໍ້ຝູງຊົນ ເຈົ້າໜ້າທີ່ລັດຊິຕິດຕາມໄປທຸກແຫ່ງຫົນ ພ້ອມນຳຝູງຊົນຈັດຕັ້ງຈຳນວນໜຶ່ງ ທີ່ພະຍາຍາມເຮັດຮ້າຍນາງ ແລະໝູ່ຮ່ວມຄະນະ ຊຶ່ງເທື່ອໜຶ່ງຝູງຊົນຈັດຕັ້ງດັງກ່າວໄດ້ໃຊ້ກ້ອນຫິນ ແລະວັດຖຸອັນຕະລາຍອື່ນໆ ກວ້າງປາເຂົ້າໃສ່ລົດຂອງນາງຈົນເສຍຫາຍ ທັ້ງ ໆ ທີ່ຢູ່ຕໍ່ໜ້າເຈົ້າໜ້າທີ່ຕຳລວດ
ຊູຈີ ດຳເນີນການຕໍ່ສູ້ດ້ວຍແນວທາງສັນຕິວິທີ ດ້ວຍການໃຊ້ວິທີຂຽນຈົດໝາຍ ຂຽນຫນັງສື ບັນທຶກວີດີໂອເທບ ເພື່ອສົ່ງຜ່ານຂໍ້ຮຽກຮ້ອງຂອງນາງ ຕໍ່ລັດຖະບານທະຫານພະມ້າ ອອກມາສູ່ປະຊາຄົມໂລກຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ກາບທໍ່ທີ່ສາມາດເຮັດໄດ້ ເດືອນ ກະລະກະດາ 1998 ຊູຈີ ນັ່ງປະທ້ວງຢູ່ໃນລົດຈັກ ຂອງນາງເອງເປັນເວລາຫ້າວັນ ຫຼັງຈາກຖຶກຕຳລວດ ສະກັດບໍ່ໃຫ້ລົດຈັກຂອງນາງເດີນທາງອອກຈາກຍ່າງກຸ້ງເພື່ອໄປພໍ້ນຳສະມາຊິກພັກສັນນິບາດແຫ່ງຊາດເພື່ອປະຊາທິບປະໄຕ ເດືອນສິງຫາ 1998 ຊູຈີ ຖຶກສະກັດ ບໍ່ໃຫ້ເດີນທາງໄປພໍ້ສະມາຊິກພັກຂອງນາງອີກເທື່ອໜຶ່ງ ຊູຈີ ໃຊ້ຄວາມສະຫງົບ ຜະເຊີນໜ້າ ນຳເຈົ້າໜ້າທີ່ລັດເປັນເວລາຖຶງຫົກວັນ ຈົນສະບຽງອາຫານທີ່ກຽມໄປໝົດ ນາງຖຶກບັງຄັບພາໂຕກັບ ທີ່ພັກຫຼັງຈາກນັ້ນ
ວັນທີ່ 24 ສິງຫາ ຄ.ສ. 2000 ຊູຈີ ແລະສະມາຊິກພັກສັນນິບາດແຫ່ງຊາດເພື່ອປະຊາທິບປະໄຕ ຊິເດີນທາງເພື່ອໄປດຳເນີນກິດຈະກຳທາງການເມືອງ ແຕ່ຖຶກຕຳລວດສະກັດບໍ່ໃຫ້ເດີນທາງອອກພົ້ນຊານກຸງຍ່າງກຸ້ງຊູຈີ ຢັ້ງຢືນທີ່ຊິດຳເນີນການຕາມເຈດຕະນາລົມໂດຍໃຊ້ວິທີຜະເຊີນໜ້າຢ່າງສະຫງົບນຳຕຳລວດຢູ່ ນະ ຈຸດທີ່ຖຶກສະກັດເປັນເວລາຖຶງ 9 ວັນ ຈົນຖຶງວັນທີ່ 2 ກັນຍາ ຕຳລວດປາບຈະລາຈົນຮ່ວມ 200 ນາຍ ພ້ອມອາວຸດຄົບມື ບັງຄັບນຳນາງກັບເຂົ້າເມືອງ
ສອງສັບປະດາຕໍ່ມາ ຊູຈີ ພ້ອມຄະນະ ຜູ້ນຳພັກຝ່າຍຄ້ານເດີນທາງໄປທີ່ສຖານີລົດໄຟ ເພື່ອຊື້ຕົ໋ວໂດຍສານທາງອອກຈາກເມືອງຍ່າງກຸ້ງ ແຕ່ລັດຖະບານຜະເດັດການທະຫານໄດ້ສົ່ງໜ່ວຍຮັກສາຄວາມປອດໄພພິເສດ ໄປຄວບຄຸມໂຕນາງກັບບ້ານພັກ ພ້ອມທັ້ງວາງກຳລັງ ເຈົ້າໜ້າທີ່ຄວບຄຸມຈຸດຕ່າງ ໆ ບົນຖະໜົນໜ້າບ້ານພັກຂອງນາງຊູຈີ ບໍ່ຍອມໃຫ້ຜູ້ໃດເຂົ້າພໍ້ ຢາມນາງ
ຊູຈີ ຖຶກກັກບໍລິເວນໂດຍປາດສະຈາກຂໍ້ກ່າວຫາແລະຄວາມຜິດອີກເປັນ ເທື່ອທີ່ສອງ ເປັນເວລາ 18 ເດືອນ ຕັ້ງແຕ່ວັນທີ່ 21 ກັນຍາ ຄ.ສ. 2000 ແລະໄດ້ຮັບອິດສະຫຼະພາບ ຈາກການກັກບໍລິເວນເທີ່ອນີ້ເມື່ອເດືອນພຶດສະພາ ຄ.ສ. 2002 ໂດຍໃນວັນທີ່ 8 ທັນວາ ຄ.ສ. 2001 ຂະນະທີ່ຜູ້ຮັກສັນຕິພາບທົ່ວໂລກຮ່ວມກັນສະເຫຼີມສະຫຼອງວາລະຄົບຮອບໜຶ່ງຮ້ອຍປີ ຂອງລາງວັນໂນເບລສາຂາສັນຕິພາບ ພ້ອມນຳສະຫຼອງວາລະຄົບສິບປີທີ່ຊູຈີ ໄດ້ຮັບລາງວັນໂນເບລສາຂາສັນຕິພາບ ນາງອອງ ຊານ ຊຸຈີ ຜູ້ນຳພັກສັນນິບາດແຫ່ງຊາດເພື່ອປະຊາທິບປະໄຕ ຍັງຄົງຖຶກຈຳກັດອິດສະຫຼະພາບຢູ່ໃນປະເທດພະມ້າ ບໍ່ມີໂອກາດເດີນທາງໄປຮ່ວມພິທີສະເຫຼີມສະຫຼອງລາງວັນກຽດຕິຍົດແຫ່ງຊີວິດພ້ອມນຳຜູ້ໄດ້ຮັບລາງວັນຄົນອື່ນ ໆ
ເກີດເຫດການປະທະລະຫວ່າງມວນຊົນຈັດຕັ້ງ ຂອງລັດຖະບານນຳກຸ່ມຜູ້ສະໜັບສະໜຸນ ຊູຈີເມື່ອວັນທີ່ 30 ພຶດສະພາ ລະຫວ່າງທີ່ນາງຊູຈີເດີນທາງເພື່ອພໍ້ນຳປະຊາຊົນ ໃນເມືອງເດພາຍິນ (Depayin) ທາງຕອນເໜືອຂອງພະມ້າ ເຮັດໃຫ້ຊູຈີຖຶກສັ່ງກັກບໍລິເວນໃຫ້ໃຊ້ຊີວິດຢູ່ແຕ່ໃນບ້ານພັກອີກເປັນ ເທື່ອທີ່ 3 ຕັ້ງແຕ່ເດືອນມິຖຸນາ ຄ.ສ. 2003
ການປະທ້ວງຕໍ່ຕ້ານລັດຖະບານໃນພະມ້າ ຄ.ສ. 2007.
ການປະທ້ວງທີ່ນຳໂດຍຄະນະພະພິກສຸສົງ ແມ່ຊີ ນັກສຶກສາແລະປະຊາຊົນ ຊຶ່ງເລີ່ມຕົ້ນຕັ້ງແຕ່ວັນທີ່ 15 ສິງຫາ ຄ.ສ. 2007 ຈາກການບໍ່ພໍໃຈຂອງປະຊາຊົນຕໍ່ການປະກາດຂຶ້ນລາຄານ້ຳມັນເຊື້ເພີງເກືອບທໍ່ໂຕ ແລະຂຶ້ນລາຄາກ໊າດຫຸງຕ້ມຖຶງ 5 ທໍ່ຢ່າງສັບພັນໂດຍບໍ່ໄດ້ປະກາດແຈ້ງບອກຂອງລັດຖະບານທະຫານພະມ້າ ການປະທ້ວງເລີ່ມຮຸນແຮງຂຶ້ນເລື່ອຍມາ ຈົນຮອດວັນທີ່ 5 ກັນຍາ ມີການຊຸມນຸມປະທ້ວງທີ່ວັດແຫ່ງໜຶ່ງໃນເມືອງພະໂຄກກຸ ທາງຕອນກາງຂອງປະເທດ ເຈົ້າໜ້າທີ່ເຂົ້າສະຫຼາຍການຊຸມນຸມ ແລະມີຜູ້ບາດເຈັບຈຳນວນຫຼາຍ ໂຮມທັ້ງພະສົງຈຳນວນ 3 ຮູບ
ຄະນະພະພິກສຸ ຊຶ່ງເປັນສະຖາບັນທີ່ໄດ້ຮັບຄວາມເຄາລົບຢ່າງສູງແຕ່ຊາວພະມ້າ ປະກາດ "ປຖມ ນິຄະຫະກຳ" ບໍ່ຮັບບິນທະບາດແຕ່ຜູ້ທີ່ກ່ຽວຂໍ້ງນຳລັດຖະບານທະຫານພະມ້າ ທະຫານ ແລະຄອບຄົວ ແລະຮຽກຮ້ອງໃຫ້ທາງການພະມ້າ ຂອໂທດອົງກรສົງຢ່າງເປັນທາງການພາຍໃນວັນທີ່ 17 ກັນຍາ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ຮັບການຕອບສະໜອງ ພິກສຸສົງຈຶງເລີ່ມເຂົ້າຮ່ວມການປະທ້ວງນຳ ຕັ້ງແຕ່ວັນທີ່ 18 ກັນຍາ ເມື່ອໂຮມຜູ້ປະທ້ວງແລ້ວຫຼາຍກວ່າ 1 ແສນຄົນ ການປະທ້ວງຕໍ່ຕ້ານລັດຖະບານຜະເດັດການເທີ່ອນີ້ຈຶງນັບວ່າເປັນການປະທ້ວງຕໍ່ຕ້ານເທີ່ອໃຫຍ່ທີ່ສຸດຕັ້ງແຕ່ການປະທ້ວງເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1988 ຊຶ່ງມີຜູ້ເສຍຊີວິດກວ່າ 3,000 ຄົນ ໃນການໃຊ້ກຳລັງທະຫານເຂົ້າສະຫຼາຍການປະທ້ວງ
ເມື່ອວັນເສົາທີ່ 22 ກັນຍາ ຄະນະສົງແລະປະຊາຊົນໄດ້ເດີນທາງໄປຍັງບ້ານພັກນາງອອງ ຊານ ຊຸຈີ ຜູ້ນຳປະຊາທິບປະໄຕໃນພະມ້າ ຊຶ່ງນາງອອງຊານໄດ້ອອກມາປາກົດໂຕເປັນເວລາ 15 ນາທີ ໂດຍການເປີດປະຕູເລັກຂອງປະຕູບ້ານ ພ້ອມນຳພນມມືໄຫວ້ພະສົງທີ່ພວມໃຫ້ພร ການປາກົດໂຕເທື່ອນີ້ນັບເປັນການປາກົດຕັ້ວຕໍ່ໜ້າສາທາລະນະຊົນທຳອິດໃນຮອບ 4 ປີ ນັບຕັ້ງແຕ່ເດືອນພຶດສະພາ ຄ.ສ. 2003
ການລະເມີດກົດໝາຍ ຄ.ສ. 2009.
ວັນທີ່ 3 ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 2009 ນາຍຈອນ ຍັຕທໍ ຊາວອະເມລິກັນ ໄດ້ວ່າຍນ້ຳຂ້າມທະເລສາບໄປຍັງບ້ານພັກທີ່ ອອງຊານຊູຈີ ຖຶກກັກບໍລິເວນຢູ່ ເພີ່ນອາໄສຢູ່ນຳ ຊູຈີ ເປັນເວລາສອງຄືນ ກໍ່ນຊິວ່າຍນ້ຳກັບມາຍັງອີກຝັ່ງແລະຖຶກທະຫານພະມ້າຈັບກຸມໂຕໃນທີ່ສຸດ ວັນທີ່ 14 ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 2009 ອອງຊານຊູຈີ ຖຶກຈັບກຸມໂຕແລະນຳໄປຄຸມຂັງໃນເຮືອນຈຳອິນເສງ ໃນຂໍ້ຫາລະເມີດຄຳສັ່ງກັກບໍລິເວນຂອງລັດຖະບານທະຫານພະມ້າວັນທີ່ 11 ສິງຫາ ຄ.ສ. 2009 ສານພະມ້າອ່ານຄຳພິພາກສາວ່າ ອອງຊານຊູຈີ ມີຄວາມຜິດຂໍ້ຫາລະເມີດກົດໝາຍຄວາມມັ່ນຄົງພາຍໃນປະເທດມີໂທດຈຳຄຸກ 3 ປີ ແຕ່ລັດຖະບານທະຫານພະມ້າໃຫ້ລົດໂທດລົງເຄີ່ງໜຶ່ງເຫຼືອພຽງ 18 ເດືອນ ແລະບໍ່ຕ້ອງຖຶກຄຸມຂັງຢູ່ໃນເຮືອນຈຳອິນເສ່ງ ແຕ່ໃຫ້ກັບໄປຖຶກຄວບຄຸມໂຕໃນບ້ານພັກເຊ່ນເດີມ
ຈາກໂທດເທື່ອນີ້ເຮັດໃຫ້ ຊູຈີ ອາດບໍ່ໄດ້ເຂົ້າມາມີສ່ວນຮ່ວມໃນການເລືອກຕັ້ງທົ່ວໄປຂອງພະມ້າທີ່ຄາດວ່າຊິມີຂຶ້ນໃນເດືອນພຶດສະພາ ຄ.ສ. 2010 ດ້ານນາຍຈອນ ຍັຕທໍ ຖຶກສານສັ່ງຈຳຄຸກແລະໃຊ້ແຮງງານເປັນເວລາ 7 ປີ ຕາມຄວາມຜິດ 3 ຂໍ້ຫາ ຊຶ່ງປະກອບດ້ວຍຄວາມຜິດຂໍ້ຫາລະເມີດຄວາມມັ່ນຄົງ 3 ປີ ເຂົ້າເມືອງຢ່າງຜິດກົດໝາຍ 3 ປີ ແລະວ່າຍນ້ຳຢ່າງຜິດກົດໝາຍໃນທີ່ຫ້າມວ່າຍເປັນເວລາ 1 ປີ ໃນວັນທີ່ 15 ສິງຫາ ນາງອອງ ຊານ ຊຸຈີ ໄດ້ເດີນທາງໄປທີ່ເຮືອນຮັບຮອງຂອງລັດຖະບານພະມ້າໃນເມືອງຍ່າງກຸ້ງ ເພື່ອພໍ້ຫາລືນຳວຸດທິສະມາຊິກຈິມ ເວບ ປະທານຄະນະອະນຸກຳມະການວິເທດສັມພັນກິດຈະການອາຊີຕາເວັນອອກແລະແປຊິຟິກຂອງວຸດທິສະພາ ສະຫະລັດ ຊຶ່ງເດີນທາງມາເຍືອນພະມ້າເປັນເວລາ 3 ວັນ ທັ້ງນີ້ ຂະບວນລົດຈັກປະກອບດ້ວຍ ລົດຕຳລວດຫຼາຍຄັນແລະລົດຂອງນາງຊູຈີ ໄດ້ນຳນາງອອກຈາກບ້ານພັກຮິມທະເລສາບກຸງຍ່າງກຸ້ງ ເພື່ອມາພໍ້ນຳ ສ.ວ.ຈິມ ເວບ ຊຶ່ງຫາກໍເສັດສິ້ນການຫາລືເມື່ອຊ່ວງເຊົ້ານຳພົນເອກອາວຸໂສ ຕານ ສ່ວຍ ຜູ້ນຳລັດຖະບານທະຫານພະມ້າທີ່ກຸງເນປິດໍ
ປ່ອຍໂຕ.
ໃນວັນທີ່ 13 ພະຈິກ ຄ.ສ. 2010 ນາງໄດ້ຮັບການປ່ອຍໂຕຈາກລັດຖະບານທະຫານພະມ້າ
ອຳເພີເມືອງຊົນບຸລີ ເປັນອຳເພີສູນກາງການປົກຄອງແລະການບໍລິຫານລາດຊະການຂອງຈັງຫວັດຊົນບຸລີ ຂອງປະເທດໄທ
ໃນສະໄໝກຸງລັດຕະນະໂກສິນມີນາມວ່າ ອຳເພີບາງປາສ້ອຍ ແລະໄດ້ປ່ຽນມາເປັນ ອຳເພີເມືອງຊົນບຸລີ ເມີ່ອປີ ຄ.ສ. 1938 ປາກົດຕາມລາດຊະກິດຈານຸເບກສາ ເລ່ມ 55 ໜ້າ 660 ລົງວັນທີ່ 14 ພະຈິກ ຄ.ສ. 1938
ການປົກຄອງສ່ວນພູມິພາກ.
ອຳເພີເມືອງຊົນບຸລີແບ່ງເຂດການປົກຄອງອອກເປັນ 18 ຕຳບົນ 107 ໝູ່ບ້ານ
ປະດິດສະຖານຢູ່ທີ່ໜ້າສາລາກາງຈັງຫວັດຊົນບຸລີ ພະບາດສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວສະເດັດພະລາດຊະດຳເນີນມາຊົງເປີດເມີ່ອວັນທີ່ 15 ພະຈິກ ຄ.ສ. 1968 ປັດຈຸບັນປະຊາຊົນໄດ້ພ້ອມກັນເຮັດພິທີບວງສວງທຸກ ໆ ເຢັນວັນອັງຄານ
ຕັ້ງຢູ່ທີ່ຖະໜົນເຈດຈຳນົງໃນໂຕເມືອງຊົນບຸລີ ສັນນິດຖານວ່າສ້າງມາຕັ້ງແຕ່ສະໄໝອຍຸດທະຍາຕອນປາຍ ມີພາບຂຽນເກົ່າເລີ່ອງທົດສະຊາດຊາດົກແລະພັບພາຕີມຸກເກົ່າແກ່ສ້າງດ້ວຍໄມ້ມີພະພຸດທະຮູບສຳລິດຊົງເຄື່ອງກະສັດງົດງາມ ເອີ້ນກັນວ່າ "ຫຼວງພໍ່ເສຍ"
ພະພຸດທະຮູບຄູ່ບ້ານຄູ່ເມືອງທີ່ຊາວຊົນບຸລີໄດ້ພ້ອມໃຈກັນສ້າງຂິ້ນ ເມີ່ອປີ ຄ.ສ. 1966 ປະດິດສະຖານຢູ່ ນະ ພໍພະຮິມຖະໜົນວຊິລະປາການ ຫ່າງແຕ່ສາລາກາງຈັງຫວັດ 500 ເມັດ ພະພຸດທະສິຫິງອົງນີ້ເປັນອົງຈຳລອງມາແຕ່ອົງຈິງ ເປັນທີ່ເຄົາລົບສັກກາລະຂອງຊາວຊົນບຸລີ
ຕັ້ງຢູ່ພາຍໃນມະຫາວິດທະຍາໄລບູລະພາ ທາງເຂົ້າຫາດບາງແສນ ຈັດອອກເປັນ 3 ສ່ວນ ຄື ພິພິດທະພັນວິດທະຍາສາດທາງທະເລ ສະຖານລ້ຽງສັດນ້ຳເຄັມ ແລະຫ້ອງປະຕິບັດການວິໄຈ ສ່ວນທີ່ເປັນພິພິດທະພັນມີການເກັບຮວບຮວມສັບພະສິ່ງມີຊີວິດໃນທ້ອງທະເລມາຈັດສະແດງໃຫ້ຊົມ ໂດຍແຍກປະເພດສັດນ້ຳຕາມສະພາບແວດລ້ອມແລະຄວາມເປັນຢູ່ຂອງສັດແຕ່ລະຊະນິດ ເປີດໃຫ້ເຂົ້າຊົມທຸກວັນຍົກເວ້ນວັນຈັນ ວັນທຳມະດາ ເປີດເວລາ 8.30-16.30 ນ. ວັນຫຍຸດລາດຊະການ ເປີດເວລາ 8.30-17.00 ນ. ຄ່າເຂົ້າຊົມ ຜູ້ໃຫຍ່ 10 ບາດ ເດັກ 5 ບາດ
ຢູ່ຫ່າງແຕ່ທາງແຍກເຂົ້າຫາດບາງແສນປະມານ 1 ກິໂລແມັດເສດ ເປັນຕະຫຼາດຂາຍຂອງທີ່ລະລຶກຂອງເມືອງຊົນບຸລີ ສິ່ງຂອງທີ່ຫາຊີ້ອໄດ້ຈາກຕະຫຼາດໜອງມົນ ໄດ້ແກ່ ອາຫານແຫ້ງ ເຊັ່ນ ກຸ້ງ ປາໝຶກ ຯລຯ ເຂົ້ານົມ ອາຫານແລະອາຫານສຳເລັດຮູບ ເຊັ່ນ ຫໍ່ໝົກ ເຂົ້າຫຼາມ ກ້ວຍແລະເຜືອກສາບ ໝາກໄມ້ກວນແລະແຊ່ອິ່ມ ແລະເຄື່ອງສານໄມ້ໄຜ່ແລະຫວາຍທີ່ມາແຕ່ອຳເພີພນັສນິຄົມ ທີ່ມີฝີມືອການສານປະນີຕ
ເປັນໝູ່ບ້ານປະມົງຮິມທະເລ ຫ່າງຈາກໂຕເມືອງຊົນບຸລີ 5 ກິໂລແມັດ ມີຊີ່ສຽງໃນການທຳອຸດສາຫະກຳຂະໜາດຍ່ອມ ຄື ການທຳຄົກຫິນ ຫິນແກະສລັກເປັນຮູບສັດ ເຊັ່ນ ຊ້າງ ເສືອ ນອກຈາກນີ້ຍັງເປັນບ່ອນອາຫານທະເລ ແລະມີສິນຄ້າພີ້ນເມືອງນານາຊະນິດຈຳໜ່າຍ
ເປັນເນິນເຕີ້ຍ ໆ ຢູ່ກຶ່ງກາງລະຫວ່າງບ້ານອ່າງສິລາລາດຂິ້ນເຂົາສາມມຸກ ເຂົາສາມມຸກເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງລິງຈຳນວນຫຼາຍ ບໍລິເວນເຊີງເຂົາເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງສານເຈົ້າແມ່ສາມມຸກ ຊິ່ງເປັນທີ່ເຄົາລົບສັກການະຂອງຄນທັ່ວໄປ
ເປັນຊາຍຫາດທີ່ມີຊີ່ສຽງມາຊ້າດົນຂອງຈັງຫວັດຊົນບຸລີ ຢູ່ຫ່າງແຕ່ໂຕເມືອງຊົນບຸລີພຽງ 10 ກິໂລແມັດ ແຍກຂວາແຕ່ຖະໜົນສຸຂຸມວິດ ກິໂລແມັດທີ່ 104 ເຂົ້າໄປ 3 ກິໂລແມັດ ເປັນທາງລາດຍາງຕະຫຼອດ ໃນບໍລິເວນຫາດມີເຄື່ອງດີ່ມແລະອາຫານທະເລຂາຍລຽງລາຍຢູ່ຮິມະຫາດ ຫາດບາງແສນເໝາະສຳຫຼັບນັກທ່ອງທ່ຽວທີ່ມີເວລານ້ອຍແລະຕ້ອງການພາຄອບຄົວໄປພັກຜ່ອນພຽງວັນດຽວຫຼືໄປປິກນິກແລະຫຼິ້ນນ້ຳທະເລ
ອາກອນຊົມໃຊ້ (excise tax) ແມ່ນ ອາກອນທາງອ້ອມ ທີ່ເກັບຕໍ່ກັບການຈຳໜ່າຍສິນຄ້ານຳເຂົ້າຈາກຕ່າງປະເທດ ຫຼື ອອກຈາກໂຮງງານພາຍໃນບາງປະເພດ.
ສ່ວນຫຼາຍຈະແມ່ນສິນຄ້າລາຄາແພງ ຫຼື ທີ່ມີການຄວບຄຸມ ເຊັ່ນ: ນ້ຳມັນເຊື້ອໄຟ, ເຫຼົ້າ, ຢາສູບ, ນ້ຳຫອມ, ເຄື່ອງເສີມສວຍ ເປັນຕົ້ນ.
ຫ້ວຍ​ຊາຍ​ຕັ້ງ​ຢູ່​ແຄມ​ຝັ່ງແມ່­ນ້ຳ​ຂອງ​ເປັນ​ເມືອງ​ໃຫຍ່ ແຂວງ​ບໍ່​ແກ້ວ​ຟາກ​ຝັ່ງ​ປະ­ເທດລາວ, ກົງ­ກັນ­ຂ້າມ​ກັບ​ເມືອງ​ຊຽງຂອງ​ຂອງ​ໄທ. ໃນ​ເມື່ອ​ກ່ອນເຄີຍ​ເປັນ​ສູນ​ກາງ​ການ​ຄ້າ​ທີ່​ສຳຄັນ, ປະ­ຈຸ​ບັນກາຍ­ເປັນ​ແຫລ່ງ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທີ່​ມີ​ຊື່​ສຽງ ແລະ ການ​ຄົມ­ມະ­ນາ­ຄົມ​ຂົນ­ສົ່ງທາງ­ນ້ຳ ແລະ ທາງ­ບົກ​ນຳ​ອີກ ເພື່ອ​ເຊື່ອມ​ໂຍງ​ທາງ​ດ້ານ​ເສດຖະ​ກິດ​ກັບ​ບັນ­ດາ​ປະ­ເທດ​ເພື່ອນບ້ານ. ປະ­ຈຸ​ບັນຂົວ​ຂ້າມ​ແມ່­ນ້ຳຂອງ​ໄດ້​ທຳ​ການ​ກໍ່­ສ້າງ​ອັນ​ເປັນການ​ເຊື່ອມ​ຕໍ່​ລະ­ຫວ່າງ​ເມືອງຊຽງ​ຂອງ-ຫ້ວຍ​ຊາຍ ແລະ ຈະຫັນ​ຫນ້າ​ເຊື່ອມ​ຕໍ່​ໄປ​ທາງ​ປະເທດ​ຈີນ.
ເມືອງຫ້ວຍຊາຍ, ແຂວງບໍ່ແກ້ວ ປະກອບມີ 89 ບ້ານ, 14 ກຸ່ມບ້ານ ພັດທະນາ ແລະ 1 ບ້ານໃຫຍ່ ປະກອບມີ 11,004 ຄອບຄົວ,
ມີປະຊາກອນທັງໝົດ 61,461 ຄົນ, ຍິງ 30,952 ຄົນ (ສະຖິຕິປີ 2009), ປະຊາກອນໃນເກນອາຍຸ 15-40 ປີ ມີ 26,998 ຄົນ, ຍິງ 13,314 ຄົນ
• ອະນຸສອນສະຖານປະທານ ໄກສອນ ພົມວິຫານ
• ຂົວມິດຕະພາບລາວ - ໄທ ແຫ່ງທີ 4
Entertainment Area ແບບຄົບວົງຈອນດ້ວຍເງິນລົງທຶນຫຼາຍກວ່າ 3 ພັນລ້ານ ໂດລາສະຫະລັດ
ຂອງກຸ່ມທຶນຈາກ ສ:ປ ຈີນ ທີ່ເດີນໜ້າເນລະມິດ ພື້ນທີ່ກວ່າ 10.000 ເຮັກຕາ ຫຼື 62.500 ໄຮ່
ເຊິ່ງກຳນົດ ເປີດບໍລິການເຂດທຳອິດ ໃນວັນທີ 09.09.2009 ເວລາ 9:09 ໂມງ
ຈະມີສ່ວນໃນການປ່ຽນໂສມໜ້າໃໝ່ຂອງ ສາມຫຼ່ຽມຄຳ ລວມເຖິງອະນາຄົດ ການຄ້າ-ການລົງທຶນໃນເຂດລຸ່ມນ້ຳຂອງຕອນເທິງ. ພາຍໃຕ້ຄວາມຮ່ວມມືລະຫວ່າງ ບໍລິສັດດອກງິ້ວຄຳ ໜຶ່ງໃນກຸ່ມທຶນຈາກ ສ.ປຈີນ ທີ່ເຂົ້າມາສຳປະທານເນື້ອທີ່ 10.000 ເຮັກຕາ ໃນເມືອງຕົ້ນເຜິ້ງ, ແຂວງບໍ່ແກ້ວ, ສປປ ລາວ ເພື່ອສ້າງ ສະຖານບັນເທິງແບບຄົບວົງຈອນ ແຄມນ້ຳຂອງ ມູນລະຄ່າ 3 ພັນລ້ານໂດລາ ດ້ວຍອາຍຸສຳປະທານນານເຖິງ 85 ປີ ແລະ ສາມາດຕໍ່ອາຍຸໄດ້ອີກ 14 ປີ ລວມ 99 ປີ. ມີທ່ານ ຊຸນ ລີ່ເວີນ ກຳມະການຜູ້ຈັດການ ບໍລິສັດຈິນມູເໝິນ ຈຳກັດ. ກຸ່ມບໍລິສັດດອກງິ້ວຄຳ ໄດ້ທຸ່ມທຶນເພື່ອສ້າງໃຫ້ເປັນເຂດເສດຖະກິດການຄ້າ ແລະ ການບໍລິການຢ່າງຄົບວົງຈອນ ຮອງຮັບຄວາມຮ່ວມມືຂໍ້ຕົກລົງວ່າດ້ວຍ ເຂດການຄ້າເສລີອາຊຽນ FTA(FREE TRADE AREA)ລະຫວ່າງ ສ.ປ ຈີນ ແລະ ອາຊຽນ ພາຍໃນອີກ 10 ປີຕໍ່ໜ້າ. ພາຍໃນເຂດເສດຖະກິດພິເສດນີ້ຈະປະກອບດ້ວຍ: ແນວປ້ອງກັນຕາຝັ່ງເຈື່ອນ, ຖະໜົນ, ໂຮງຮຽນ, ຮ້ານອາຫານ, ໂຮງໝໍ, ໂຮງແຮມ, ອາຄານພານິດ, ຕະຫຼາດສົດ, ຊຸບເປີມາເກັດ, ສະໜາມກ໊ອບຂະໜາດ 36 ຂຸມ, ສະໜາມບິນ, ເຂດຫັດຖະກຳ, ອຸດສາຫະກຳເບົາ, ເຂດທ່ອງທ່ຽວດອນຊາວ, ເຂດຜະລິດຕະພັນຢາສະໝຸນໄພ ແລະ ອື່ນໆ. ເພື່ອຮອງຮັບການລົງທຶນຕໍ່ໄປ.
ຈາກນີ້ເຖິງປີ 2017 ຈະມີການລົງທຶນອີກ 2,914 ລ້ານໂດລາເພື່ອພັດທະນາ ເປັນເຂດເສດຖະກິດການຄ້າ ແລະ ການບໍລິການຢ່າງຄົບວົງຈອນຕາມເປົ້າໝາຍຢ່າງເຕັມຮູບແບບ ໂດຍຈະເນັ້ນ ພັດທະນາເປັນເຂດທ່ອງທ່ຽວທາງທຳມະຊາດ ແລະ ວັດທະນະທຳອາຊຽນ-ຈີນ, ເຂດການຄ້າປອດພາສີ, ເຂດພັດທະນາອຸດສາຫະກຳ, ກະສິກຳ-ລ້ຽງສັດແບບຄົບວົງຈອນ, ເຂດພັດທະນາການສຶກສາ, ສາທາລະນະສຸກ, ເຂດສູນກາງການສົ່ງອອກ, ເຂດພັດທະນາໄອຊີທີ-ຄອມພິວເຕີ, ສູນບໍລິການການເງິນ-ການທະນາຄານ ແລະ ສູນບໍລິການດ້ານການຂົນສົ່ງ ຯລຯ.
ໂຄງການທັງໝົດແບ່ງອອກເປັນ 32 ໂຊນ, ໂຊນທີ 23 ແມ່ນທ່າເຮືອຢູ່ນ້ຳຂອງ, ໂຊນທີ 1-8 ເປັນ ໂຮງແຮມລະດັບ 5 ດາວ ແລະ ອາຄານຕ່າງໆ,ໂຊນທີ 18 ແມ່ນເກາະດອນຊາວເປັນເຂດຮ້ານຄ້າ
ໂຄງການໃຫ້ຄວາມສຳຄັນຕໍ່ການທ່ອງທ່ຽວຫຼາຍ ແລະ ເຫັນວ່າຜູ້ປະກອບການທ່ອງທ່ຽວຈາກປະເທດໄທ ມີຄວາມສຳຄັນ ສາມາດຮ່ວມມືກັບໂຄງການໃນການພັດທະນາການທ່ອງທ່ຽວໄດ້ອີກຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ທັງນີ້ປະຈຸບັນໂຄງການໄດ້ແບ່ງການພັດທະນາອອກເປັນ 5 ໂຊນຄື: ໂຊນ A ເປັນເຂດເສດຖະກິດພິເສດເນັ້ນດ້ານການຄ້າພານິດ, ກາສິໂນ ແລະ ອື່ນໆ, ໂຊນ B ເປັນກິດຈະການທ່າເຮືອ, ໂຊນ C ເປັນກິດຈະການດ້ານວັດທະນະທຳ, ໂຊນ D ເປັນກິດຈະການດ້ານບູຮານສະຖານ ແລະ ໂຊນ E ເປັນເຂດການທ່ອງທ່ຽວທຳມະຊາດ ມຸ້ງເປັນສູນກາງເສັ້ນທາງການທ່ອງທ່ຽວ ຈາກ ສິບສອງປັນນາ ແລະ ຫລວງພະບາງ. ລວມທັງ ແຂວງຊຽງໃໝ່-ບາງກອກ ຂອງປະເທດໄທດ້ວຍ "ອີກປະມານ 10 ປີໂຄງການກໍຈະສຳເລັດສົມບູນ ແລະ ຈະມີປະຊາກອນໃນພື້ນທີ່ເພີ່ມຫລາຍຂຶ້ນເຖິງກວ່າ 200,000 ຄົນ ແລະ ເຮົາເຫັນວ່າດ້ານການທ່ອງທ່ຽວເປັນສິ່ງສຳຄັນສຳລັບການພັດທະນາພື້ນທີ່ນີ້ຫຼາຍ. ປະຈຸບັນກໍຄືບໜ້າໄປຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງທັງການກະສິກຳ, ໂຮງແຮມ, ຄາສິໂນ, ຮ້ານອາຫານ, ສະຖານບັນເທິງ, ຖະໜົນ, ຕ້ານເຈື່ອນ, ອາຄານພານິດ, ຮ້ານຊຸບເປີມາເກັດ ແລະອີກຫຼາຍໆຢ່າງ ຂະນະດຽວກັນມີກຸ່ມທືນ ຈາກຈີນຫລາຍກຸ່ມສົນໃຈເຂົ້າໄປລົງທືນ. ສຳລັບການພັດທະນາເຂດການທ່ອງທ່ຽວ ໃນໂຄງການນີ້ ໄດ້ແບ່ງອອກເປັນ 6 ໂຊນ, ໄດ້ແກ່ໂຊນ 1 ຈັດໃຫ້ເປັນສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວທາງປະຫວັດສາດ ຊຶ່ງກ່ຽວຂ້ອງກັບຊາຍແດນດ້ານນີ້, ໂຊນ 2 ເກາະດອນຊາວໂດຍກ່ຽວຂ້ອງກັບດອກງິ້ວ ແລະ ຕະຫລາດສິນຄ້າຊາຍແດນ, ໂຊນ 3 ຊຸມຊົນພະມ້າໂດຍຈັດໃຫ້ເປັນສູນກາງກ່ຽວກັບຊາວພະມ້າ, ໂຊນທີ 4 ບູຮານສະຖານອານາຈັກເກົ່າແກ່ສຸວັນນະໂຄມຄຳ, ໂຊນ 5 ທ່າເຮືອບ້ານມອມ ຊຶ່ງມີຕະຫຼາດ ແລະ ຊຸມຊົນລາວ ແລະ ໂຊນ 6 ທຳມະຊາດຂອງສວນປ່າ ແລະ ໄມ້ດອກໄມ້ປະດັບ.
ເຂດເສດຖະກິດພິເສດ ສາມຫຼ່ຽມຄຳຕັ້ງຢູ່ເມືອງຕົ້ນເຜິ້ງ, ແຂວງບໍ່ແກ້ວ, ມີເນື້ອທີ່ 10.000 ເຮັກຕາ, ໃນນັ້ນແບ່ງເປັນເຂດພັດທະນາຕົວເມືອງ 3.000ເຮັກຕາ ແລະ ປ່າປ້ອງກັນແຫ່ງຊາດ ສາຍພູກີ່ວລົມ 7.000 ເຮັກຕາ. ທິດເໜືອ, ທິດຕາເວັນອອກ ແລະ ທິດໃຕ້ ຕິດກັບເມືອງຕົ້ນເຜິ້ງ, ທິດຕາເວັນຕົກຕິດກັບ ເມືອງຊຽງແສນ ລາດຊະອານາຈັກໄທ ແລະ ເມືອງທ່າຂີ້ເຫຼັກ ສະຫະພາບມຽນມາ
ປະຫວັດການກໍ່ຕັ້ງ.
ວັນທີ 26 ເມສາ 2007 ລັດຖະບານ ສປປ ລາວ ໄດ້ເຊັນສັນຍາວ່າດ້ວຍການພັດທະນາ ເຂດເສດຖະກິດ ແລະ ແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວແບບຄົບວົງຈອນ ອາຊຽນສາມຫຼ່ຽມຄຳ ກັບບໍລິສັດ ມຽນມາມາກາວລານຕຸນຈຳກັດໃນຂອບເຂດເນື້ອທີ່ 827ເຮັກຕາ ໄລຍະສຳປະທານ50ປີ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ທ່ານ ຈ້າວເຫວີຍ ໄດ້ຈົດທະບຽນສ້າງຕັ້ງກຸ່ມບໍລິສັດ ດອກງິ້ວຄຳ ຈຳກັດ ຂຶ້ນເພື່ອດຳເນີນການລົງທຶນ-ພັດທະນາເຂດ ແລະ ເຄື່ອນໄຫວກິດຈະການຕ່າງໆຕາມສັນຍາ. ອີງຕາມນະໂຍບາຍຂອງພັກ-ລັດ ວ່າດ້ວຍການພັດທະນາ ເຂດເສດຖະກິດ ແລະ ເສດຖະກິດສະເພາະ, ອີງໃສ່ຜົນສໍາເລັດເບື້ອງຕົ້ນ ໃນການລົງທຶນພັດທະນາເຂດ ກໍ່ຄືການສະເໜີຂອງຜູ້ພັດທະນາ, ວັນທີ 4 ກຸມພາ 2010 ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ໄດ້ອອກດຳລັດສະບັບເລກທີ່ 090/ນຍ ວ່າດ້ວຍການຈັດຕັ້ງ ການເຄື່ອນໄຫວແລະ ຄຸ້ມຄອງ ເຂດເສດຖະກິດ ສາມຫຼ່ຽມຄຳ ແລະ ເພີ່ມໄລຍະສຳປະທານເປັນ 99ປີ.
ຈຸດປະສົງຂອງການສ້າງຕັ້ງ.
ຈຸດປະສົງຂອງ ພັກ-ລັດ ແລະ ຜູ້ພັດທະນາ ໃນການສ້າງ ເຂດເສດຖະກິດພິເສດ ສາມຫຼ່ຽມຄຳ ກໍ່ແມ່ນເພື່ອພັດທະນາເຂດນີ້ໃຫ້ກາຍເປັນຕົວເມືອງໃໝ່ ທີ່ທັນສະໄໝ, ມີພື້ນຖານເສດຖະກິດທີ່ເຂັ້ມແຂງ, ມີສັງຄົມທີ່ສີວີໄລ, ມີຄວາມຍຸດຕິທຳ, ເປັນສູນກາງການຄ້າ-ການລົງທຶນ, ການທ່ອງທ່ຽວຂອງອາຊຽນ, ມີຄວາມສະຫງົບ-ປອດໄພໂດຍຕິດພັນກັບຮ່ອງຮອຍປະຫວັດສາດ ແລະ ວັດທະນະທຳອັນດີງາມຂອງຊາດ, ຮັບປະກັນການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ ເຂດເສດຖະກິດພິເສດ ສາມຫຼ່ຽມຄໍາ ເປັນເຂດເສດຖະກິດພິເສດ ລະດັບຊາດ ຄືກັບເຂດເສດຖະກິດພິເສດອື່ນໃນທົ່ວປະເທດ, ເຊິ່ງທຸກການຈັດຕັັ້ງ ການເຄື່ອນໄຫວ ແລະ ຄຸ້ມຄອງບໍລິຫານແມ່ນຢູ່ພາຍໃຕ້ການຊີ້ນໍາ ແລະ ຄຸ້ມຄອງໂດຍກົງ ຂອງລັດຖະບານ ບົນພື້ນຖານລະບຽບກົດໝາຍ ຂອງ ສປປ ລາວ, ໂດຍມອບສິດໃຫ້ສະພາບໍລິຫານເຂດ ຮັບຜິດຊອບ ຄຸ້ມຄອງ-ບໍລິຫານ ດ້ານເສດຖະກິດ, ການລົງທຶນ, ການເງິນ, ງົບປະມານ ແລະ ລາຍຮັບດ້ວຍຕົນເອງ.ປຽບທຽບຮູບພາບການພັດທະນາຂອງເຂດເສດຖະກິດພິເສດ ສາມຫຼ່ຽມຄຳ ໃນໄລຍະປີທີ່ຜ່ານມາຈົນຮອດປີ 2021. ຈະເຫັນວ່າຈາກເມື່ອກ່ອນມີພຽງອາຄານທີ່ຢູ່ອາໃສ ແລະ ຫ້າງຮ້ານພຽງນ້ອຍດຽວ ມາຮອດປະຈຸບັນແມ່ນມີ ອາຄານທີ່ຢູ່ອາໃສ ແລະ ຫ້າງຮ້ານເພີ່ມຂຶ້ນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍໂຄງການຕ່າງໆທີ່ຢູ່ໃນແຜນພັດທະນາ
ໂຄງການຕ່າງໆທີ່ຢູ່ໃນແຜນພັດທະນາ.
ການຄ້າພາຍໃນ-ຕ່າງປະເທດ ແລະ ເຂດການຄ້າປອດພາສີ; ກິດຈະການ ອຸດສາຫະກຳ-ຫັດຖະກຳ ແລະ ການປຸງແຕ່ງ; ກິດຈະການທ່ອງທ່ຽວ, ໂຮງແຮມ-ຣີສອດ, ສະໜາມກ໋ອຟ, ຮູບເງົາ, ການປະຕິສັງຂອນວັດວາອາຣາມ ແລະ ສວນວັດທະນະທຳ; ກິດຈະການບັນເທິງ ແລະ ກິດຈະກຳທີ່ຕິດພັນກັບບຸນປະເພນີຂອງຊາດ; ກິດຈະການເຕັກໂນໂລຊີ-ຂໍ້ມູນຂ່າວສານອີເລັກໂຕຣນິກ; ກິດຈະການຂົນສົ່ງລະຫວ່າງຊາດ, ທາງບົກ, ທາງນ້ຳ ແລະ ທາງອາກາດ; ກິດຈະການທາງດ້ານ ການເງິນ-ປະກັນໄພ; ໂຄງລ່າງພື້ນຖານລວມມີ: ເສັ້ນທາງຄົມມະນາຄົມ, ທ່າເຮືອ, ລະບົບນ້ຳປະປາ, ໄຟຟ້າ, ໄປສະນີ ແລະ ໂທລະຄົມມະນາຄົມ. ດ້ານກະຊິກຳມີ: ການລ້ຽງສັດ, ປູກໄມ້ອຸດສາຫະກຳ, ການຜະລິດ ແລະ ການປຸງແຕ່ງສະບຽງອາຫານ; ກິດຈະການ ສາມັນສຶກສາ, ອະຊີວະສຶກສາ, ມະຫາວິທະຍາໄລ ແລະ ການຄົ້ນຄວ້າເຕັກໂນໂລຊີ; ກິດຈະການປິ່ນປົວ-ຮັກສາສຸຂະພາບ ແລະ ກິດຈະການອື່ນໆ ທີ່ລັດຖະບານສົ່ງເສີມການລົງທຶນ
ສະພາບເສດຖະກິດ-ສັງຄົມໃນປະຈຸບັນ.
ຍ້ອນໄດ້ຮັບການຊີ້ນຳຢ່າງໃກ້ສິດຈາກຂັ້ນເທິງ ກໍຄືອຳນາດການປົກຄອງແຂວງ ບວກກັບການຄຸ້ມຄອງ ຂອງສະພາບໍລິຫານເຂດ. ການລົງທຶນຂອງຜູ້ພັດທະນາ, ການລົງທຶນຂອງພາກທຸລະກິດເອກະຊົນພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດ ແລະ ການປະກອບສ່ວນມີສ່ວນຮ່ວມຂອງປະຊາຊົນຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ເຂດມີການພັດທະນາຢ່າງໄວວາ, ນັບແຕ່ປີ 2007 ເຖິງປີ 2017 ການລົງທຶນຢູ່ເຂດເສດຖະກິດພິເສດ ສາມຫຼ່ຽມຄຳ ບັນລຸເຖິງ 1,000 ລ້ານໂດລາສະຫະລັດ. ໃນນັ້ນ ກຸ່ມບໍລິສັດ ດອກງິ້ວຄຳ ຈຳກັດ (ຜູ້ພັດທະນາ) ມີຈຳນວນ 900 ລ້ານໂດລາ ສະຫະລັດ ທີ່ປະກອບດ້ວຍ: ການຊົດເຊີຍທີ່ດິນາສຳເລັດ 1,000 ເຮັກຕາ, ສ້າງບ້ານຈັດສັນ, ຖະໜົນຫົນທາງ, ລະບົບໄຟຟ້າ, ນ້ຳປະປາ, ໜອງນ້ຳ, ສວນສາທາລະນະ, ທີ່ພັກອາໄສ, ໂຮງໝໍ, ສູນບັນເທິງກາຊິໂນ, ໂຮງແຮມ, ຕະຫຼາດ, ສວນກະສິກຳ ແລະ ອື່ນໆ. ການລົງທຶນຂອງທຸລະກິດອື່ນມີ: ການພັດທະນາຂອງອະສັງຫາລິມາຊັບ, ໂຮງງານຜະລິດນ້ຳປະປາ, ຮ້ານຄ້າ, ໂຮງແຮມ, ຮ້ານອາຫານ, ຮ້ານບັນເທິງ ແລະ ອື່ນໆ ຂອງນັກລົງທຶນທັງພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດ ຂະໜາດນ້ອຍ-ໃຫຍ່ ຫຼາຍກວ່າ 200 ຫົວໜ່ວຍທຸລະກິດ ລວມມູນຄ່າ 100 ລ້ານໂດລາສະຫະລັດ. ຮອດປີ 2017 ມີຜົນລະເມືອງທີ່ອາໄສຢູ່ເຂດເສດຖະກິດພິເສດ ສາມຫຼ່ຽມຄຳ ຫຼາຍກວ່າ 6,000 ກວ່າຄົນ. ໃນນັ້ນຊັນຊາດລາວ 500 ຄົນ, ຊັນຊາດມຽນມາ 3,000 ຄົນ, ຊັນຊາດຈີນ 2,300 ຄົນ ແລະ ຊັນຊາດອື່ນ 200 ຄົນ, ມີນັກທ່ອງທ່ຽວເຂົ້າມາທ່ຽວຈຳນວນ 365,000 ຄົນ, ເປັນນັກທ່ອງທ່ຽວ ທີ່ເຂົ້າທ່ຽວດອນຊາວແບບຊົ່ວຄາວ 300.000 ຄົນ ແລະ ນັກທ່ອງທ່ຽວອື່ນ 65,000 ຄົນ. ການຂະຫຍາຍຕົວທາງດ້ານເສດຖະກິດສະເລ່ຍ 10% ຕໍ່ປິ, ລາຍຮັບສະເລ່ຍຕໍ່ຫົວຄົນໃນປີ 2017 ປະມານ 3,000 ໂດລາສະຫະລັດ, ໃນນັ້ນ 85% ແມ່ນຂະແໜງບໍລິການ.
ພູມສັນຖານ.
ເປັນພື້ນທີ່ລາບພຽງ ແລະ ມີຊາຍແດນຕິດຈອດກັບສອງປະເທດໄດ້ແກ່ ສະຫະລາດຊະອານາຈັກໄທ ແລະ ສະຫະພາບມຽນມາ ໃນພື້ນທີ່ນີ້ເປັນພື້ນທີ່ທີ່ເໝາະແກ່ການປູກຝັງ ແລະ ລ້ຽງສັດເປັນສ່ວນໃຫຍ່.
ພື້ນທີ່ແຫ່ງນີ້ຢູ່ໃນພູມອາກາດຂອງເຂດຮ້ອນ, ມີລົມມໍລະສຸມ ແຕ່ບໍ່ມີພາຍຸແຮງ, ມີລັກສະນະເຄິ່ງຮ້ອນເຄິ່ງໜາວ ອຸນຫະພູມສະສົມ ສະເລ່ຍປະຈຳປີສູງເຖິງ 18-32 ອົງສາເຊ, ການຜິດດ່ຽງອຸນຫະພູມລະຫວ່າງກາງເວັນ ແລະ ກາງຄືນມີປະມານ 10 ອົງສາເຊ. ຈຳນວນຊົ່ວໂມງ ທີ່ມີແສງແດດຕໍ່ປີປະມານ 2.300-2.400 ຊົ່ວໂມງ (ປະມານ 6,3-6,5 ຊົ່ວໂມງຕໍ່ມື້), ຄວາມຊຸ່ມຊື່ນ ສຳຜັດຂອງອາກາດ ມີປະມານ 70 - 85%, ປະລິມານ ນ້ຳຝົນນັບແຕ່ 75-90% ໃນລະດູຝົນ (ແຕ່ເດືອນ ພຶດສະພາ ຫາ ເດືອນຕຸລາ). ສ່ວນໃນລະດູແລ້ງ (ເດືອນພະຈິກ ຫາເດືອນເມສາ) ປະລິມານນ້ຳຝົນມີພຽງ 10-25%
ນັບແຕ່ປີ 2007 ເຖິງປີ 2017 ການລົງທຶນຢູ່ເຂດເສດຖະກິດພິເສດ ສາມຫຼ່ຽມຄຳ ບັນລຸເຖິງ 1,000 ລ້ານໂດລາສະຫະລັດ. ໃນນັ້ນ ກຸ່ມບໍລິສັດ ດອກງິ້ວຄຳ ຈຳກັດ (ຜູ້ພັດທະນາ) ມີຈຳນວນ 900 ລ້ານໂດລາ ສະຫະລັດ ທີ່ປະກອບດ້ວຍ: ການຊົດເຊີຍທີ່ດິນາສຳເລັດ 1,000 ເຮັກຕາ, ສ້າງບ້ານຈັດສັນ, ຖະໜົນຫົນທາງ, ລະບົບໄຟຟ້າ, ນ້ຳປະປາ, ໜອງນ້ຳ, ສວນສາທາລະນະ, ທີ່ພັກອາໄສ, ໂຮງໝໍ, ສູນບັນເທິງກາຊິໂນ, ໂຮງແຮມ, ຕະຫຼາດ, ສວນກະສິກຳ ແລະ ອື່ນໆ. ການລົງທຶນຂອງທຸລະກິດອື່ນມີ: ການພັດທະນາຂອງອະສັງຫາລິມາຊັບ, ໂຮງງານຜະລິດນ້ຳປະປາ, ຮ້ານຄ້າ, ໂຮງແຮມ, ຮ້ານອາຫານ, ຮ້ານບັນເທິງ ແລະ ອື່ນໆ ຂອງນັກລົງທຶນທັງພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດ ຂະໜາດນ້ອຍ-ໃຫຍ່ ຫຼາຍກວ່າ 200 ຫົວໜ່ວຍທຸລະກິດ ລວມມູນຄ່າ 100 ລ້ານໂດລາສະຫະລັດ. ຮອດປີ 2017 ມີຜົນລະເມືອງທີ່ອາໄສຢູ່ເຂດເສດຖະກິດພິເສດ ສາມຫຼ່ຽມຄຳ ຫຼາຍກວ່າ 6,000 ກວ່າຄົນ. ໃນນັ້ນຊັນຊາດລາວ 500 ຄົນ, ຊັນຊາດມຽນມາ 3,000 ຄົນ, ຊັນຊາດຈີນ 2,300 ຄົນ ແລະ ຊັນຊາດອື່ນ 200 ຄົນ. ການຂະຫຍາຍຕົວທາງດ້ານເສດຖະກິດສະເລ່ຍ 10% ຕໍ່ປິ, ລາຍຮັບສະເລ່ຍຕໍ່ຫົວຄົນໃນປີ 2017 ປະມານ 3,000 ໂດລາສະຫະລັດ, ໃນນັ້ນ 85% ແມ່ນຂະແໜງບໍລິການ.
ການ​ພັດທະນາ​ລະບົບ​ຄົມມະນາຄົມ-​ຂົນ​ສົ່ງ ​ເປັນ​ລະບົບ​ທີ່ທັນ​ສະ​ໄຫມ​ນັ້ນ ຈະ​ເປັນ​ປັດ​​ໄຈ​ສຳຄັນແຫ່ງ​ການ​ຫັນປ່ຽນໃຫ້ເຂດເສດຖະກິດພິເສດສາມຫຼ່ຽມຄຳນີ້ກາຍ​ເປັນ​ໃຈກາງ​ເຊື່ອມ​ໂຍງ ດ້ານ​ການ​ຄົມມະນາຄົມ-ຂົນ​ສົ່ງ,​ ການ​ຄ້າ,​ ການທ່ອງທ່ຽວ ​ແລະ ດ້ານ​ອື່ນໆອີກ ​ໃນ​ອະນຸ​ພາກພື້ນ.
ເສັ້ນທາງບົກ.
ຈາກນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນແມ່ນເດີນທາງມາຕາມເສັ້ນທາງຫຼວງແຫ່ງຊາດ ເລກທີ 13 ເໜືອ ຕໍ່ດ້ວຍເສັ້ນທາງ R3A ຫາເຂດເສດຖະກິດພິເສດ ສາມຫຼ່ຽມຄຳ, ແຂວງບໍ່ແກ້ວ ເປັນໄລຍະທາງຫຼ່າຍກວ່າ 910 ກມ ແລະ ຈາກ ເມືອງຄຸນມິງ ຫາ ເຂດເສດຖະກິດພິເສດ ສາມຫຼ່ຽມຄຳ ເປັນໄລຍະທາງກວ່າ 1,240 ກມ, ເສັ້ນທາງນີ້ຍັງເປັນເໜືອນດັ່ງເສັ້ນທາງເຊື່ອມຕໍ່ວັດທະນະທຳ ແລະ ການທ່ອງທ່ຽວເປັນເສັ້ນທາງທີ່ເປີດໂອກາດໃຫ້ເຂດໄດ້ຮັບນັກທ່ອງທ່ຽວຈາກ ສປ ຈີນ ຕອນໃຕ້ລວມໄປເຖິງໂອກາດໃນການລົງທຶນທຸລະກິດ ແລະ ໂຄງການຕ່າງໆອີກດ້ວຍ.
ເສັ້ນທາງອາກາດ.
ໃນປະຈຸບັນການເດີນທາງ ທາງອາກາດມາຍັງເຂດເສດຖະກິດພິເສດ ສາມຫຼ່ຽມຄຳ ໃນບາງຄັ້ງແມ່ນເຊົ່າຍົນແບບເໝົາລຳມາລົງເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ໃນປະຈຸບັນນີ້ແມ່ນໄດ້ເລີ່ມກໍ່ສ້າງສະໜາມບິນແຫ່ງໃໝ່ຂຶ້ນແລ້ວ ແລະ ຄາດການວ່າຈະສຳເລັດພາຍໃນ ປີ2022 ນີ້.
ຄົນລາວແມ່ນນັບຖືສາສະໜາພຸດແບບ ພຸດທະສາສະໜານິກາຍເຖລະວາດ ນັບເປັນແບບແຜນຫຼັກຂອງວັດທະນະທຳລາວ ເຊິ່ງປາກົດໃຫ້ເຫັນທົ່ວປະເທດ ທັງໃນດ້ານພາສາ ແລະ ສິລະປະ, ວັນນະຄະດີ, ສິລະປະການສະແດງ ຯລຯ, ແລະ ຍັງມີວັດທະນະທຳແບບ ນິກາຍວັດຊະຣະຍານ ແບບຊາວທິເບດປະປົນຢູ່ນຳທີ່ສະແດງອອກຢ່າງຊັດເຈນກໍຄື ວັດຊົງຊານທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃກ້ກັບໄຊນາທາວ. ນັບເປັນມິດໝາຍອັນດີທີ່ທັງສອງນິກາຍຈະໄດ້ແລກປ່ຽນບົດຮຽນ ແລະ ເຜີຍແຜ່ສາສະໜາພຸດໃຫ້ກວ້າງຂຶ້ນໄປອີກ.
ຕົ້ນງິ້ວ.
ມີຊື່ວິທະຍາສາດວ່າ Bombax ceiba [໓] ຫຼືຊື່ອື່ນໆ: ງິ້ວແດງ, ງິ້ວປ່າ, ງິ້ວໜາມ. ເປັນໄມ້ຍືນຕົ້ນ ລຳຕົ້ນຈະສູງ 25-30 ແມັດ ແຕກກິ່ງກ້ານຫຼາຍເປັນໄມ້ເນື້ອອ່ອນມີໜາມແຫຼມຢູ່ຕາມລຳຕົ້ນແຕ່ພໍຕົ້ນໃຫຍ່ຂຶ້ນມີອາຍຸຫລາຍໜາມຂອງມັນຈະລຸດອອກຈາກລຳຕົ້ນ ແລະ ຈະມີບາງງສ່ວນທີ່ຍັງມີໜາມຢູ່ຕາມກິ່ງນ້ອຍຂອງມັນ.
ຄຸນປະໂຫຍດ.
ດອກຊ່ວຍຫ້າມເລືອດ ຮັກສາແຜ ຊ່ວຍລະບົບຂັບຖ່າຍໄດ້ດີ ແລະ ຍັງສາມາດນຳເອົາດອກມາປຸງແຕ່ງອາຫານໄດ້ເຊັ່ນ: ທອດກອບ, ປະສົມໃສ່ນ້ຳເຂົ້າປຸ້ນ ແລະ ເຂົ້າຊອຍເພີ່ມລົດຊາດໃຫ້ອາຫານໄດ້ເປັນຢ່າງດີ
ສາມຫຼຽມຄຳ (ອັງກິດ: Golden Triangle, ລາດຊະອານາຈັກໄທ: สามเหลี่ยมทองคำ, ສະຫະພາບມຽນມາ: ရွှေတြိဂံ နယ်မြေ, ຫວຽດນາມ: "Tam Giác Vàng") ແມ່ນໝາຍເຖິງພື້ນທີ່ຮອຍຕໍ່ລະຫວ່າງສາມປະເທດໄດ້ແກ່: ສປປລາວ [https://en.wikipedia.org/wiki/Laos] (ແຂວງບໍ່ແກ້ວ), ລາດຊະອານາຈັກໄທ (ຈັງຫວັດຊຽງຮາຍ) ແລະ ສະຫະພາບມຽນມາ (ແຂວງທ່າຂີ້ເຫຼັກ, ລັດຊານ) ມີລັກສະນະເປັນພື້ນທີ່ສາມຫຼ່ຽມຕໍ່ໃສ່ກັນ ໂດຍມີແມ່ນ້ຳຂອງຕັດຜ່ານແດນລາວ-ໄທ ແລະ ນ້ຳຣວກຕັດຜ່ານແດນໄທ-ມຽນມາ. ຖືວ່າເປັນພື້ນທີ່ເສດຖະກິດທີ່ສຳຄັນແຫ່ງໜຶ່ງຂອງພາກພື້ນ ກໍ່ຄືຂອງອາຊຽນ. ນອກຈາກນີ້ພາຍໃນເຂດສາມສາມຫຼ່ຽມຍັງມີທິວທັດທີ່ສວຍງາມ, ໂດຍສະເພາະຕອນເຊົ້າ ທີ່ຕາເວັນຂື້ນ ແລະ ມີນ້ຳໝອກ ປົກຄຸມຢູ່ຕາມຮ່ອມພູ ແລະ ປ່າໄມ້. ນັກທ່ອງທ່ຽວມັກຈະເດີນທາງມາທີ່ເຂດສາມຫຼ່ຽມຄຳໃນຊ່ວງລະດູໜາວເພາະອາກາດເຂດນີ້ຈະບໍລິສຸດທີ່ສຸດໃນເວລານີ້ ແລະ ຈະໄດ້ເຫັນຕົ້ນງິ້ວທີ່ໃບກຳລັງປ່ຽນສີເປັນສີເຫຼືອງທົ່ວເກາະດອນ ແລະ ພ້ອມທີ່ຈະອອກດອກໃນຊ່ວງເດືອນມັງກອນຫາເດືອນກຸມພາ. ນອກຈາກນີ້ນັກທ່ອງທ່ຽວກໍຍັງນິຍົມນັ່ງເຮືອທ່ຽວຊົມທິວທັດແມ່ນ້ຳຂອງ ແລະ ນ້ຳຣວກໄຫຼຕໍ່ໃສ່ກັນ ພ້ອມຊົມຕາເວັນຕົກທີ່ສ່ອງແສງສີທອງຜ່ານແມ່ນ້ຳຂອງອີກດ້ວຍ ດັ່ງຄຳເວົ້າທີ່ວ່າ: ມື້ດຽວທ່ຽວສາມປະເທດ (ລາວ,ໄທ,ມຽນມາ). ນອກຈາກນີ້ຍັງສາມາດຂີ່ເຮືອໄປທ່ຽວ ປະເທດຈີນ ໄດ້ນຳອີກເຊັ່ນວ່າ: ສິບສອງປັນນາ, ຄຸນມິງ ແລະ ເມືອງອື່ນໆຂອງ ສປ ຈີນ [https://zh.wikipedia.org/wiki/%E4%B8%AD%E5%8D%8E%E4%BA%BA%E6%B0%91%E5%85%B1%E5%92%8C%E5%9B%BD]. ໃນເມື່ອກ່ອນສາມຫຼ່ຽມຄຳເປັນທີ່ຮູ້ຈັກໃນຖານະເປັນແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວຮອຍຕໍ່ລະຫວ່າງປະເທດເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ໃນປະຈຸບັນແມ່ນມີຄວາມສຳຄັນທາງດ້ານເສດຖະກິດຫຼາຍຂື້ນ ເນື່ອງຈາກເປັນບ່ອນຂົນຖ່າຍສີນຄ້າທີ່ສຳຄັນຂອງລາວ ແລະ ປະເທດເພື່ອນບ້ານອີກດ້ວຍ.
ຂໍ້ມູນ.
ສາມຫຼ່ຽມຄຳ ໃນຝັ່ງຂອງປະເທດລາວແມ່ນຢູ່ໃນເຂດເສດຖະກິດພິເສດສາມຫຼ່ຽມຄຳ ແລະ ບ້ານສີບຸນເຮືອງ, ເມືອງຕົ້ນເຜິ້ງ, ແຂວງບໍ່ແກ້ວ ໃນເຂດນີ້ຈະມີທ່າເຮືອນ້ອຍຫຼາຍໆແຫ່ງໄວ້ ຄອຍໃຫ້ບໍລິການແກ່ນັກທ່ອງທ່ຽວທີ່ມີແຜນຈະເດີນທາງໄປຍັງ ລາດຊະອານາຈັກໄທ ແລະ ສະຫະພາບມຽນມາ, ລວມທັງມີທ່າເຮືອສາກົນທີ່ຂົນສົ່ງສິນຄ້າໄປຍັງ ສປ ຈີນ, ໄທ ແລະ ມຽນມາ. ຈາກຝັ່ງລາວເມື່ອເບິ່ງຂ້າມແມ່ນ້ຳຂອງໄປຈະເຫັນຈຸດຊົມວິວສາມຫຼ່ຽມຄຳ ແລະ ພະເຈົ້າລ້ານຕື້ທີ່ປະດິດສະຖານຢູ່ແຄມແມ່ນ້ຳຂອງຢູ່ໃນບາງມານວິໄຊ ອັນເປັນທີ່ສັກກາລະບູຊາຂອງປະຊາຊົນທັງສາມປະເທດ.
ເກາະດອນຊາວເປັນອີກຫນຶ່ງສະຖານທີ່ ທີ່ນອນຢູ່ໃນສາມຫຼ່ຽມຄຳ ແລະ ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັັນດີວ່າດອນແຫ່ງນີ້ມີຕົ້ນງິ້ວປ່າເກີດຂຶ້ນຕາມທຳມະຊາດຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ, ໃນທ້າຍເດືອນມັງກອນຫາເດືອນກຸມພາຈະເປັນຊ່ວງທີ່ດອກງິ້ວອອກດອກປະກາຍສີແດງທົ່ວເກາະດອນຢ່າງງຕາ. ແລະເມືອຮອດຢາມລະດູບານໃໝ່ ກໍ່ຈະມີການຈັດງານປະກວດນາງສາວດອກງິ້ວບານປະຈຳປີຂຶ້ນເພື່ອເປັນການສົ່ງເສີມການທ່ອງທ່ຽວ ແລະ ດຶງດູດນັກລົງທຶນມາລົງທຶນຫຼາຍຂຶ້ນ.
ເກາະດອນຊາວ.
ເກາະດອນຊາວ ເປັນດອນຂະໜາດໃຫຍ່ຕັ້ງຢູ່ ເຂດເມືອງຕົ້ນເຜິ້ງ ແຂວງບໍ່ແກ້ວ ເຊິ່ງເປັນດອນທີ່ມີຄວາມພິເສດກວ່າໝູ່ຄື ຈະມີຕົ້ນງິ້ວປ່າເກີດຂື້ນຢູ່ໃນດອນແຫ່ງນີ້ຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ເມື່ອກ່ອນດອນແຫ່ງນີ້ເປັນພຽງປ່າເລົ່າ ຕົ້ນຫຍ້າທີ່ຂຶ້ນຕາມຕັ້ນງິ້ວຢ່າງຮົກເຮື້ອ ແລະ ມີຮ້ານຄ້າເລັກນ້ອຍເທົ່ານັ້ນທີ່ເອົາສິນຄ້າເຄື່ອງທີ່ລະນຶກມາຂາຍໃຫ້ນັກທ່ອງທ່ຽວໄດ້ຊື້ໄປເປັນຂອງຕ້ອນຂອງຝາກໃຫ້ກັບໝູ່ຄູ່ ແລະ ຄອບຄົວ, ຍ້ອນການນຳພາອັນສະຫຼາດສ່ອງໃສຂອງພັກ-ລັດ ທີ່ເຫັນເຖິງຄວາມສຳຄັນຂອງການທ່ອງທ່ຽວຂອງປະເທດລາວເຮົາໃຫ້ທ່ຽບເທົ່າກັບປະເທດອື່ນ, ຕໍ່ມາໃນປິ 2000 ທາງອຳນາດການປົກຄອງຂອງແຂວງ ກໍ່ຄືເມືອງຕົ້ນເຜິ້ງພ້ອມດ້ວຍພໍ່ແມ່ປະຊາຊົນໄດ້ພາກັນບູລະນະປັບປຸງເກາະດອນໃຫ້ເປັນແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວທາງທຳມະຊາດ ແລະ ປະຫວັດສາດ. ໃນປີນັ້ນເອງກໍ່ໄດ້ເລີ່ມມີການປະກວດນາງສາວດອກງິ້ວບານຂຶ້ນຢ່າງເປັນທາງການ.
ໃນເມື່ອກ່ອນນັກທ່ອງທ່ຽວຈະເຂົ້າມາທ່ຽວຊົມເກາະດອນຊາວແຫ່ງນີ້ແບບມື້ດຽວກັບ (One Day Trip) ເພາະໃນເກາະແຫ່ງນີ້ບໍ່ມີສິ່ງອຳນວຍຄວາມສະດວກເຊັ່ນ: ບ້ານພັກ-ໂຮງແຮມ, ຮ້ານອາຫານ ແລະ ສະປາອົບນວດເພື່ອຜ່ອນຄາຍຫລັງຈາກການເດີນທາງເປັນເວລາຍາວນານ. ສ່ວນຫລາຍນັກທ່ອງທ່ຽວທີ່ມາທ່ຽວຈະມາທາງຝັ່ງປະເທດໄທ ນັ່ງເຮືອກາບເຂົ້າມາ ແລະ ຕອນເຢັນໆກໍ່ຈະນັ່ງເຮືອຂຶ້ນແມ່ນ້ຳຂອງໄປທ່ຽວຊົມຕາເວັນຕົກຈາກຝັ່ງປະເທດມຽນມາ ແລະຫວນຄືນກັບເຂົ້າປະເທດໄທຄືເກົ່າ ດັ່ງຄຳຂວັນທີ່ວ່າ: ມື້ດຽວທ່ຽວສາມປະເທດ.
ຕົ້ນງິ້ວ: ມີຊື່ວິທະຍາສາດວ່າ Bombax ceiba [https://en.wikipedia.org/wiki/Bombax_ceiba] ຫຼືຊື່ອື່ນໆ: ງິ້ວແດງ, ງິ້ວປ່າ, ງິ້ວໜາມ. ເປັນໄມ້ຍືນຕົ້ນ ລຳຕົ້ນຈະສູງ 25-30 ແມັດ ແຕກກິ່ງກ້ານຫຼາຍເປັນໄມ້ເນື້ອອ່ອນມີໜາມແຫຼມຢູ່ຕາມລຳຕົ້ນແຕ່ພໍຕົ້ນໃຫຍ່ຂຶ້ນມີອາຍຸຫລາຍໜາມຂອງມັນຈະລຸດອອກຈາກລຳຕົ້ນ ແລະ ຈະມີບາງງສ່ວນທີ່ຍັງມີໜາມຢູ່ຕາມກິ່ງນ້ອຍຂອງມັນ.
ເທດສະການດອກງິ້ວບານ.
ງານເທດສະການດອກງິ້ວບານ ມີຂຶ້ນເພື່ອເປັນການປົກປັກຮັກສາ ແລະ ເສີມຂະຫຍາຍຮີດຄອງປະເພນີອັນດີງາມຂອງແຂວງບໍ່ແກ້ວ ກໍຄືປະຊາຊົນຊາວເມືອງຕົ້ນເຜິ້ງ ທີ່ໄດ້ສືບທອດປະຕິບັດກັນມາແຕ່ດົນນານ ນັບແຕ່ປີ ຄສ 2000 ເປັນຕົ້ນມາ ແລະ ຈະຈັດຂຶ້ນໃນລະຫວ່າງຊ່ວງທ້າຍເດືອນມັງກອນ ຫຼື ຕົ້ນເດືອນກຸມພາ ອີງຕາມສະພາບອາກາດ ແລະ ການອອກດອກຂອງຕົ້ນງິ້ວ. ພ້ອມດຽວກັນນີ້ກໍຍັງເປັນການສົ່ງເສີມການທ່ອງທ່ຽວທາງທໍາມະຊາດ, ປະຫວັດສາດ ແລະ ວັດທະນະທໍາ ເພື່ອໃຫ້ສົມດັ່ງຄໍາຂວັນທີ່ວ່າ: ” ທ່ອງທ່ຽວເມືອງລາວ, ຮຽນຮູ້ປະຫວັດສາດ, ຊື່ນຊົມທໍາມະຊາດ ແລະ ອະນຸຮັກສົ່ງເສີມວັດທະນະທໍາ “. ໂດຍຖືເອົາການພົວພັນຮ່ວມມືກັບບັນດາປະເທດໃນອະນຸພາກພື້ນ ແລະ ສາກົນ ແນໃສ່ເພື່ອຊຸກຍູ້ສົ່ງເສີມການທ່ອງທ່ຽວແບບຍືນຍົງ ແລະ ກວ້າງຂວາງຍິ່ງຂຶ້ນ.
ເທດສະການດອກງິ້ວບານ ໃນແຕ່ລະປີຈະມີການ ສະແດງສິລະປະວັນນະຄະດີ, ແຂ່ງຂັນກີລາງົວຊົນງົວ, ກິລາຕີມວຍ ແລະ ກິດຈະກໍາອື່ນໆ. ນອກນັ້ນ ຍັງມີການວາງສະແດງ ແລະ ຈໍາໜ່າຍຜະລິດຕະພັນສິນຄ້າໂອດ໊ອບ ຈາກພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດ ສາມາດດຶງດູດຄວາມສົນໃຈຈາກພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດເປັນຢ່າງດີ.
ແຕ່ສິ່ງທີ່ປະຊາຊົນໃຫ້ຄວາມສົນໃຈຫຼາຍທີ່ສຸດແມ່ນ ການປະກວດ ນາງສາວດອກງິ້ວບານ ເພາະຈະມີສາວງາມທີ່ມາຈາກຫຼາຍເມືອງ ທີ່ຢູ່ພາຍໃນແຂວງບໍ່ແກ້ວເຂົ້າຮ່ວມປະກວດຄວາມງາມ ແລະ ຄວາມສາມາດຂອງຕົນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ, ພ້ອມຍາດຕິພີ່ນ້ອງ ແລະ ໝູ່ຄູ່ຂອງນາງສາວຈະພາກັນມາຊົມມາເຊຍໃຫ້ກຳລັງໃຈນາງສາວຕິດໜ້າເວທີປະກວດ. ແລະ ພາຍໃນງານເທດສະການດອກງິ້ວບານນີ້ ກໍຈະມີການສະແດງ ສິລະປະວັນນະຄະດີຈາກສີ່ປະເທດເຊັ່ນ: ສິລະປະຈາກ ສປປ ລາວ, ສປ ຈີນ, ສະຫະພາບມຽນມາ ແລະ ລາດຊະອານາຈັກໄທ. ແຕ່ລະປະເທດແມ່ນໄດ້ນຳເອົາສິລະປະທີ່ເປັນເອກະລັກຂອງປະເທດນັ້ນໆ ມາສະແດງເພື່ອໃຫ້ຜູ້ທີ່ມາທ່ຽວໃນງານໄດ້ເຫັນເຖິງຮີດຄອງປະເພນີອັນດີງາມຂອງຕົນ.
ການສະແດງສິລະປະວັນນະດີຂອງສີ່ປະເທດ ຈີນ, ລາວ, ໄທ ແລະ ມຽນມາ
ເມືອງເກົ່າສຸວັນນະໂຄມຄຳ ຕັ້ງຢູ່ໃນເຂດທີ່ເຄີຍເກາະເຂີນເຊິ່ງໄດ້ຫາຍສາຍສູນໄປແລ້ວ ພາຍຫຼັງທີ່ນ້ຳຂອງໄດ້ປ່ຽນທາງເດີນນ້ຳ ຍັງຄົງເຫຼືອຮ່ອງຮອຍຂອງເມືອງເປັນບຶງໂຄ້ງຍາວປະມານ 3ກິໂລແມັດ ເອີ້ນວ່າ ໜອງວັງຄຳ
ທີ່ຕັ້ງຂອງເມືອງຕົ້ນເຜິ້ງ ຫຼື ເມືອງສຸວັນນະໂຄມຄຳຍັງເປັນສຸດເຂດຕາເວັນຕົກຂອງປະເທດລາວ ຄື ຫ່າງຈາກເມືອງຫ້ວຍຊາຍໄປທາງທິດຕາເວັນຕົກປະມານ 40 ກິໂລແມັດທາງບົກ ຫຼື 60 ກິໂລແມັດທາງນ້ຳ.
ແລະ ນະຄອນຊຽງແສນ(ເກົ່າ).ມີບູຮານສະຖານ 44 ແຫ່ງ ສ້າງໂດຍດິນຈີ່ ແລະ ປູນ ໄດ້ແກ່: ພຣະອຸໂປສົດ,ພຣະທາດ,ພຣະພຸດທະຮູບ,ໜອງນ້ຳ ຯລຯ.
ສິ່ງທີ່ຍັງຄົງງົດງາມ ແລະ ສະຫງ່າຕະການຕາທີ່ເຫຼືອໃຫ້ເຫັນ ທີ່ສາມາດລອດພົ້ນຈາກການປຸ້ນສົມບັດໃນສະໄໝກ່ອນໄດ້ແກ່:ພຣະພຸດທະຮູບປາງສະມາທິ ສ້າງໂດຍດິນຈີ່ ແລະ ປູນ. ເປັນພຣະພຸດຮູບອົງໃຫຍ່ເຊິ່ງມີຄວາມ
ກວ້າງໜ້າຕັກ 7.10 ແມັດ,ຄວາມສູງ 7.22 ແມັດ,ບ່າແຕ່ລະຂ້າງມີຂະໜາດ 1.10 ແມັດ,ດ້ານຂ້າງແຕ່ກະໂພກເຖິງເຂົ່າ 3.60 ແມັດ ນັບວ່າເປັນພຣະພຸດທະຮູບທີ່ໃຫຍ່ອົງໜຶ່ງຂອງລາວ ແລະ ອາຊີຕາເວັນອອກສຽງ
ໃນຕຳນານນະຄອນໂຍນົກ ຂອງເຈົ້າຄຳໝັ້ນ ວົງກົດຣັຕຕະນະ ກ່າວໄວ້ມີຂໍ້ຄວາມດ່ັງນີ້: “ພຣະເຈົ້າສີລິວົງສາ ກະສັດຂອງງນະຄອນໂພທິສານຫຼວງ (ນະຄອນໂຄຕະປຸຣະ ຫຼື ໂຄຕະບູນ ຫຼື ສີໂຄ ຕະບອງ ຢູ່ໃນເຂດເມືອງທ່າແຂກ ແຂວງຄຳມ່ວນໃນປັດຈຸບັນ) ມີພຣະຣາຊະບຸດ ໒ ພຣະອົງ, ອົງແຮກມີພຣະນາມ ວ່າ ອິນທຣະວົງສາ ແລະ ອົງນ້ອງພຣະນາມວ່າ ໄອຍະກຸມານ ເມື່ອພຣະຣາຊະບິດາສະຫວັນນະ ຄົດແລ້ວ ໂອຣົດທັງສອງອົງອ້າຍກໍຂຶ້ນຄອງຣາດຊະສົມບັດ ແລະ ອົງນ້ອງເປັນອຸປາຣາດ ພຣະຍາອິນທະວົງສາ ມີໂອຣົດຊົງພຣະນາມວ່າ ພຣະຍາອິນປະຖົມ ແລະ ພຣະຍາໄອກຸມານມີພຣະທິດາຊົງ ພຣະນາມວ່າ ນາງອູຣະສາ(ຄົງຈະເປັນ ໂອຣະສາ ພາສາໄທລື້) ແລະ ພຣະໂອຣົດ ພຣະທິດາທັງສອງພຣະອົງໄດ້ອະພິເສກສົມຣົດກັນ, ຄັນເມື່ອພຣະ ພຣະຍາອິນທະວົງສາສະຫວັນນະຄົດ ພຣະຍາອິນປະຖົມກຸມານ ກໍຂຶ້ນຄອງຣາຊະສົມບັດແທນ.
ພຣະຍາໄອກຸມານ ຜູ້ເປັນອາວ ແລະ ພໍ່ເຖົ້າ ໄດ້ສະລະຕຳແໜ່ງມະຫາອຸປາຣາດ ແລ້ວພາບໍຣະວານເດີນຂຶ້ນຕາມລຳແມ່ນຳ້ຂອງ ເປັນເວລາ ໓ ເດືອນ ຈຶ່ງເຖິງດອນເຂີນ ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ດ້ານ ຊ້າຍປາກແມ່ນ້ຳກົກ ທິດຕາເວັນຕົກ ພຣະຍາໄອກຸມານ ຈຶ່ງຕັດສິນໃຈຕັງຣາຊະນະຄອນທີ່ດອນເຂີນ ອັນປະກອບດ້ວຍຄົວເຮືອນເບື້ອງຄົ້ນ ໓.໐໐໐ ຄົວເຮືອນ.
ຂະນະນັ້ນ ຂ່າວດີກໍໄດ້ມາເຖິງພຣະອົງວ່າ ພຣະທິດາຂອງພຣະອົງກໍໄດ້ປະສູດພຣະໂອຣົດ ທີ່ມີເຕຊານຸພາບແຕ່ຍັງປະສູດ ແລະຕໍ່ມາກໍເກີດອະພິນິຫານຂຶ້ນຫຼາຍຢ່າງ ໃນຣາຊະສຳນັກນະຄອນ ໂຄຕະປຸຣະ(ໂຄຕະບູນ) ອັນເປັນສາເຫດໃຫ້ອາມາດຣາຊະມົນຕີຢ້ານໄພພິບັດທຳໃຫ້ບ້ານເມືອງ ຫຼົ້ມຈົມ.
ຈຶ່ງໄດ້ຮັບສັ່ງໃຫ້ໄພ່ຟ້າຣາຊະດອນທຳການບູຊາໂດຍຈູດທູບທຽນ,ໂຄມໄຟ ແລະ ປະທີບບູຊາພະຍານາກ ໃຫ້ສະຫວ່າງທົ່ວແມ່ນ້ຳຂອງເປັນເວລາ 7 ວັນ 7 ຄືນເພື່ອຂໍໃຫ້ພະຍານາກຊູເອົາເຮືອຂອງພຣະມະເຫສີ
ແລະ ກຸມມານນ້ອຍໄວ້ບໍ່ໃຫ້ໄຫຼລົງສູ່ທະເລ(ຕຳນານເລົ່າໄວ້ວ່າພະຍານາກໄດ້ສ້າງຫຼີ່ຜີຂື້ນ ຈຶ່ງປາກົດເປັນດອນຂີ້ນາກ ເພື່ອກັ້ນແມ່ນ້ຳຂອງ ເຮັດໃຫ້ແພຂອງອົງກຸມມານນ້ອຍໄຫຼຂື້ນເໜືອຈົນເຖິງເກາະເຂີນ) ການທີ່
ດ້ວຍເຫດນີ້ເອົງຊຸມຊົນທີ່ຕັ້ງຂື້ນເທິງເກາະເຂີນ ຈຶ່ງໄດ້ຖືກຂະໜານນາມວ່າ ເມືອງສຸວັນນະໂຄມຄຳ ຕາມຊື່ກຸມມານນ້ອຍນັ້ນ ເຊິ່ງມີນາມວ່າ ສຸວັນນະມຸຂະທາວາຣະ ແລະ ໂຄມເຊ່ິງຈູດບູຊາພະຍານາກເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ
ຕາມຕຳນານຂອງປະເທດສີລັງກາ ເຊິ່ງທ່ານຟັງຊິດການເຍ ຂຽນໄວ້ໃນໜັງສືສຳຫຼວດແມ່ນ້ຳຂອງ ຂອງທ່ານໃນສະຕະວັດທີ XIX ກ່າວໄວ້ວ່າເມືອງສຸວັນນະໂຄມຄຳປາກົດຕົວໃນສະຕະວັດທີ V ຂອງຄຣິດຕະການ
ແລະ ຕາມຕຳນານນ້ຳຖ້ວມໂລກຊຶ່ງໄດ້ກ່າວເຖິງພຣະຍາສີສັດຕະນາກ ທີ່ຄອງເມືອງໜອງກະແສແສນຍ່ານ ໄດ້ນຳກຳລັງ 7 ໂກດ(7 ພັນລ້ານຄົນ)ຍົກລົງມາຕາມແມ່ນ້ຳຂອງ ແລະ ເປັນຕົ້ນກຳເນີດຂອງນາກ 15
ຕະກູນໃນຫຼວງພະບາງ ແລະ ຕໍ່ມາຊາວເມືອງໂພທິສານຫຼວງ(ສີໂຄດຕະບູນ ຫຼື ສີໂຄດຕະບອງ ເປັນຊື່ຂອມ).
ຕຳນານຍັງບອກວ່າເມືອງສຸວັນນະໂຄມຄຳນັ້ນເຕີບໂຕຢ່າງໄວວາພຽງແຕ່ 3 ປີເທົ່ານັ້ນ ບ້ານເມືອງຂອງຣາຊະດອນມີເຖິງ 3 ແສນຫຼັງ.ແຕ່ຕໍ່ມາມີການປະພຶດບໍ່ຊື່ສັດກັບພໍ່ຄ້າ ເຊິ່ງເປັນພວກນາກຊາວຫຼວງພະບາງ
ຕໍ່ມາຍັງມີຕະກູນນາກລາວຈົກ ຄືລາວທາງພາກເໜືອຂອງແຂວງຊຽງຣາຍ(ໄທ)ໄດ້ມາສ້າງນະຄອນສຸວັນນະໂຄມຄຳຂື້ນອີກຄັ້ງ ຕາມຕຳນານມີກຳແພງເມືອງອ້ອມຮອບ 4 ດ້ານ ແຕ່ລະດ້ານຍາວ 3 ພັນວາ.
ເໜືອ(ນາກ)ເປັນຜູ້ສ້າງຂື້ນນອກຈາກຊື່ຕ່າງໆແລ້ວນັ້ນ ໃນຕຳນານຕ່າງໆຂອງຊາວລາວພາກເໜືອ ແລະ ຕຳນານ ທ້າວຮຸ່ງ-ທ້າວເຈືອງ ໄດ້ເອີ້ນວ່າ ນະຄອນເງິນຍາງ ຫຼື ນະຄອນເງິນຍວງ ຕໍ່ມາເມື່ອພະຍາ
ຕະກູນລາວຈົກໄດ້ຄອງນະຄອນຊຽງລາວ,ນາກບູຣີ ຫຼື ນະຄອນເງິນຍາງມາຕະຫຼອດ 43 ຣາຊະສະໄໝ ຈົນເຖິງສະໄໝຂຸນເຈືອງ ກະສັດລາວຜູ້ທຳອິດທີ່ລວບລວມເຜົ່າຕ່າງໆໃຫ້ເປັນອານາຈັກດຽວກັນຢູ່ທາງ
ພາກເໜືອ ເມື່ອ ຄ.ສ 1096 ຂຸນເຈືອງໄດ້ຍົກກອງທັບມາພິຊິດຫຼວງພະບາງ,ຊຽງຂວາງ ແລະ ເມືອງປະກັນ(ແຄວ້ນແກວຈີ ຂອງຫວຽດນາມ)ຈາກນັ້ນກໍລວມເປັນອານາຈັກດຽວກັນ ໂດຍສະເພາະລວມ
ຕະກູນນາກ ແລະ ຕະກູນຂອມເຂົ້າດ້ວຍກັນ ສະນັ້ນຈຶ່ງຖືໄດ້ວ່າພຣະອົງເປັນກະສັດຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ພຣະອົງໜຶ່ງຂອງບັນດາຊົນຊາດລາວ.ອານາຈັກຂອງຂຸນເຈືອງຫຼົ້ມສະລາຍໃນຣາຊະສະໄໝທີ 4 ຂອງກະສັດຫຼວງພະ
ບາງຄື ສະໄໝຂອງຂຸນກັນຮາງ ຜູ້ເຊິ່ງເປັນເຫຼັນໂຫຼນຂອງຂຸນເຈືອງ ຫຼັງຈາກພ່າຍແພ້ໃຫ້ແກ່ກອງທັບຂອງຂຸນລໍ ທີ່ຍົກທັບມາຈາກເມືອງແຖນ(ດຽນບຽນຟູ ຂອງຫວຽດນາມ).
ເມືອງສຸວັນນະໂຄມຄຳເຊິ່ງເປັນຊື່ເອີ້ນທຳອິດຂອງນະຄອນບູຮານແຫ່ງນີ້ ນັບວ່າໄດ້ຜ່ານການຖືກທຳລາຍ ແລະ ສ້າງຂື້ນໃໝ່ຫຼາຍຄັ້ງຫຼາຍຫົນ ແລະ ມີຊື່ເອີ້ນຕ່າງໆນາໆ ໃນທີ່ສຸດກໍ່ເຫຼືອໃຫ້ພຽງແຕ່ເມືອງຮ້າງທີ່
ປັດຈຸບັນນີ້ພະແນກວັດທະນະທຳແຂວງບໍ່ແກ້ວ ແລະ ກະຊວງຖະແຫຼງຂ່າວ ແລະ ວັດທະນະທຳ ໄດ້ມີມາດຕະການອະນຸລັກ ແລະ ປະກາດເປັນປູຊະນິຍະສະຖານແຫ່ງຊາດ ເປັນສະຖານທີ່ອະນຸລັກ ແລະ ຫວງຫ້າມ
ທີ່ຫຼາກຫຼາຍ ນອກຈາກນີ້ພໍຮອດມື້ບຸນອອກພັນສາ ກໍຈະໄດ້ເບິ່ງການໄຫຼເຮືອໄຟບູຊາພະຍານາກ ບ່ອນທີ່ເປັນຕົ້ນກຳເກີດຂອງປະເພນີນີ້ ແລະ ເມື່ອເຖິງລະດູດອກງິ້ວບານ ກໍຈະມີການຈັດປະກວດນາງສາວດອກ
ເມືອງເກົ່າສຸວັນນະໂຄມຄຳ ຕັ້ງຢູ່ໃນເຂດທີ່ເຄີຍເປັນເກາະເຂີນເຊິ່ງໄດ້ຫາຍສາຍສູນໄປແລ້ວ ພາຍຫຼັງທີ່ນ້ຳຂອງໄດ້ປ່ຽນທາງເດີນນ້ຳ ຍັງຄົງເຫຼືອຮ່ອງຮອຍຂອງເມືອງເປັນບຶງໂຄ້ງຍາວປະມານ 3ກິໂລແມັດ ເອີ້ນວ່າ ໜອງວັງຄຳ
ຕຳນານຍັງບອກວ່າເມືອງສຸວັນນະໂຄມຄຳນັ້ນເຕີບໂຕຢ່າງວ່ອງໄວພຽງແຕ່ 3 ປີເທົ່ານັ້ນ ບ້ານເມືອງຂອງຣາຊະດອນມີເຖິງ 3 ແສນຫຼັງ.ແຕ່ຕໍ່ມາມີການປະພຶດບໍ່ຊື່ສັດກັບພໍ່ຄ້າ ເຊິ່ງເປັນພວກນາກຊາວຫຼວງພະບາງ
ວັດຈອມເຂົາມະນີລັດແມ່ນວັດທີ່ຕັ້ງຢູ່ເທິງເນີນພູເໜືອເມືອງຫ້ວຍຊາຍ ຫັນໜ້າໄປທາງເມືອງ (ອຳເພີ) ຊຽງຂອງ (ໄທ) ມີຄວາມສູງປະມານ 100 ແມັດ, ຫ່າງຈາກທ່າເຮືອທ່າດ່ານ 200 ແມັດ, ພາຍໃນບໍລິເວນວັດ ມີພະອຸໂບສົດຂະໜາດກາງ ສ້າງດ້ວຍໄມ້ສັກ
ສິລະປະແບບໄທໃຫຍ່ ພາຍໃນຝາຂອງພະອຸໂປສົດມີຮູບແຕ້ມສີນ້ຳມັນເປັນສິລະປະແບບລາວມີສີສັນທີ່ຈົບງາມ,ມີຫໍກອງເຊິ່ງມີລະຄັງ ແລະ ກອງໃຫຍ່. ຢູ່ເທິງຫໍກອງ ສາມາດເບິ່ງເຫັນທິວທັດຂອງແມ່ນ້ຳຂອງ ແລະ ຝັ່ງໄທ
ໄດ້ຢ່າງຊັດເຈນ. ວັດຈອມເຂົາມະນີລັດ ໄດ້ຮັບການບູລະນະປະຕິສັງຂອນໃໝ່ ໂດຍສົມເດັດພຮະເທບພະຣັດ ຣາຊະສຸດາ ເມື່ອຄັ້ງທີ່ສະເດັດມາຢ້ຽມຢາມເມືອງຫ້ວຍຊາຍ ເມື່ອປີ ພ.ສ 2537. ນອກຈາກນີ້ຢູ່ເທິງພູໃກ້ກັນນີ້ ກໍຍັງມີປ້ອມກາ
ເປັນດອນຂະໜາດໃຫຍ່ຕັ້ງຢູ່ ເຂດເມືອງຕົ້ນເຜິ້ງ ແຂວງບໍ່ແກ້ວ ເຊິ່ງເປັນດອນທີ່ມີຄວາມພິເສດກວ່າໝູ່ຄື ຈະມີຕົ້ນດອກງິ້ວປ່າເກີດຂື້ນຢູ່ໃນດອນນີ້ຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ເຊິ່ງທຸກໆປີກໍຈະມີການຈັດງານເທດສະການດອກງິ້ວ
ເກາະດອນຊາວແຫ່ງນີ້ຍັງຢູ່ໃນເຂດສຳປະທານຂອງບໍລິສັດ ດອກງິ້ວຄຳ ຈຳກັດ ເຊິ່ງເປັນກຸ່ມທຶນຈາກຈີນທີ່ມາສຳປະທານ ເນື້ອທີ່ ໃນເມືອງຕົ້ນເຜິ້ງຈຳນວນ 827 ເຮັກຕາ ໃນອາຍຸສຳປາທານດົນນານເຖິງ 75 ປີ ແລະ
ສາມາດຕໍ່ອາຍຸໄດ້ອີກ 14 ປີ ລວມເປັນ 99 ປີ ຈຳນວນເງິນລົງທຶນທັງໝົດ 3 ພັນລ້ານໂດລາສະຫະລັດ ເພື່ອສ້າງເປັນເຂດເສດຖະກິດການຄ້າ ແລະ ສະຖານບັນເທິງຄົບວົງຈອນເຊັ່ນ:ໂຮງແຮມ,ກາສິໂນ,ໂຮງໝໍ,
ໂຮງຮຽນ,ຕະຫຼາດຮ້ານຄ້າຕ່າງ ເພື່ອເປັນການພັດທະນາເຂດສາມຫຼ່ຽມຄຳ ແລະ ເພື່ອຮອງຮັບເຂດການຄ້າເສລີຈີນ-ອາຊຽນ ທີ່ຈະເກີດຂື້ນໃນອະນາຄົດອີກດ້ວຍ ແລະ ເກາະດອນຊາວແຫ່ງນີ້ກໍແມ່ນ 1 ໃນ 34 ໂຊນ
ກໍ່ສ້າງທັງໝົດ ເຊິ່ງກຳນົດໃຫ້ເກາະດອນຊາວ ເປັນຮ້ານຄ້າປອດພາສີ ໂດຍທາງບໍລິສັດ ຈະລົງທຶນກໍ່ສ້າງ ຮ້ານຄ້າປອດພາສີຂະໜາດໃຫຍ່.
ຕັ້ງຢູ່ຫ່າງຈາກທ່າເຮືອທ່າດ່ານປະມານ 1 ກິໂລແມັດ,ອະນຸສອນສະຖານ ຂອງທ່ານປະທານ ໄກສອນ ພົມວິຫານ ອະດີດປະທານປະເທດຂອງ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ຜູ້ລ່ວງລັບໄປແລ້ວ ແລະ ເປັນທີ່ເຄົາລົບຮັກຂອງປວງຊົນລາວທັງຊາດຢ່າງຍິ່ງ ເພາະເມື່ອຕອນທີ່ ທ່ານຍັງມີຊີວິດຢູ່ ທ່ານໄດ້ສ້າງຄຸນປະໂຫຍດຢ່າງມະຫາສານໃຫ້ແກ່ປະເທດລາວ ແລະ ປະຊາຊົນລາວ ໂດຍທ່ານໄດ້ເປັນຜູ້ນຳພາປະຊາຊົນລຸກຮືຂື້ນຕໍ່ສູ້
ຕ້ານພວກລ່າເມືອງຂື້ນທັງແບບເກົ່າ ແລະ ແບບໃໝ່ ໃນທີ່ສຸດເພິ່ນກໍໄດ້ນຳພາປະຊາຊົນລາວກອບກູ້ເອກະລາດຂອງຊາດລາວໄດ້ສຳເລັດ ແລະ ປະກາດສ້າງຕັ້ງ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ໃນວັນທີ
ຫ່າງຈາກທ່າເຮືອທ່າດ່ານປະມານ 7 ກິໂລແມັດ,ເປັນສະໜາມບິນພາຍໃນປະເທດ ສ້າງຂື້ນໃນສະໄໝທີ່ອາເມຣິກາເຂົ້າຮຸກຮານລາວ.ຣັນເວຂອງສະໜາມບິນຄ້ອນຂ້າງເກົ່າ ມີຫໍບັງຄັບການບິນສູງປະມານ 100 ແມັດ.ມີທ່ຽວ
ບິນໃຫ້ບໍລິການ ວຽງຈັນ-ຫ້ວຍຊາຍ ແລະ ຫ້ວຍຊາຍວຽງຈັນ ທຸກມື້ (ຈັນ ພຸດ ສຸກ ມື້ລະ 2 ທ້ຽວ) ດ້ວຍສາຍການບິນ ລາວ ສະກາຍເວ. ເຊິ່ງໃນປະຈຸບັນສະໜາມບິນແຫ່ງນີ້ກຳລັງຢູ່ໃນຊ່ວງການປັບປຸງເດີນບີນ(2018).
ແມ່ນມວນຂອງແຂງທີ່ປະກອບໄປດ້ວຍແຮ່ຊະນິດດຽວກັນ ຫຼື ຫຼາຍຊະນິດລວມຕົວກັນຢູ່ຕາມທຳມະຊາດ ໂດຍປະກອບຂື້ນຈາກສານອີນຊີ ຫຼື ອະນິນຊີກໍວ່າໄດ້.ເນື່ອງຈາກອົງປະກອບຂອງເປືອກໂລກສ່ວນໃຫຍ່ເປັນສານ
ປະກອບ ຊີລີກອນໄດອ໊ອກໄຊ. ດັ່ງນັ້ນເປືອກໂລກສ່ວນໃຫຍ່ມັກເປັນແຮ່ຕະກູນ ຊີລີເກດ.ນອກຈາກນັ້ນຍັງມີແຮ່ຕະກູນ ຄາບອນເນດ ເນື່ອງຈາກບັນຍາກາດໂລກໃນອະດີດສ່ວນໃຫຍ່ເປັນ ຄາບອນໄດອ໊ອກໄຊ
ນ້ຳຝົນໄດ້ລະລາຍຄາບອນໄດອ໊ອກໄຊເທິງຊັ້ນບັນຍາກາດມາສະສົມເທິງພື້ນດິນ ແລະ ມະຫາສະໝຸດສິ່ງທີ່ມີຊີວິດອາໄສ ທາດຄາບອນ ສ້າງທາດອາຫານ ແລະ ຮ່າງກາຍ.ແພຣນຕອນ ບາງຊະນິດອາໄສ ຊີລີກາດ
ໜ້າທີ່ຂອງອົງການທຸກປະເພດ ຄື ການບໍລິການ.
ບໍ່ວ່າຈະເປັນທຸລະກິດທີ່ຜະລິດສິ່ງຈັບຕ້ອງໄດ້(Manufacturing firms) ເຊັ່ນ ບໍລິສັດຜະລິດລົດຍົນ ຫຼື ທຸລະກິດໂຮງໝໍ
ລ້ວນແລ້ວແຕ່ເປັນທຸລະກິດບໍລິການທັ້ງສິ້ນ ໂດຍອາດແບ່ງແຍກອອກເປັນ 2 ປະເພດ ຄື ບໍລິການຫຼັກ(Core sevices)
ທີ່ມາຂອງການຈັດການ.
ຕາມຫຼັກຖານທີ່ປາກົດເປັນລາຍລັກອັກສອນ ຄຳວ່າ ຈັດການ(Manage) ການຈັດການ(Management) ແລະ ຜູ້ຈັດການ(Manager)
ຄຳສັບທັງ 3 ຄຳນີ້ມີມາດົນແລ້ວຕັ້ງແຕ່ສະຕະວັດທີ່ 16 ໂດຍໃນບົດກະວີຂອງ ເຊັກສະເປຍ ທີ່ມີຊື່ວ່າ "Love's Labour's Lour"
ຊຶ່ງຂຽນຂຶ້ນໃນຄ.ສ. 1588 ນັ້ນ ມີຂໍ້ຄວາມບາງຕອນທີ່ໄດ້ຂຽນຄຳວ່າ ຜູ້ຈັດການ ຫຼື Manager ເອົາໄວ້ຢ່າງຊັດເຈນ
ໃນເລື່ອງການຈັດການ ຫຼື ການບໍລິຫານ ນັ້ນ ມີມາດົນບໍ່ນ້ອຍກວ່າ 400 ປີມາແລ້ວ
ຄວາມໝາຍຂອງການຈັດການ.
"ການຈັດການ" ຄຳສັບນີ້ມາຈາກພາສາລາຕິນ ທີ່ຂຽນວ່າ Manus ຊຶ່ງໝາຍເຖິງ ມື
ການທ່ອງທ່ຽວໃນປະເທດລາວ ໝາຍເຖິງການທ່ອງທ່ຽວທີ່ຢູ່ພາຍໃນປະເທດລາວ. ຢູ່ໃນປະເທດລາວແມ່ນໄດ້ເລີ່ມກໍຕົວຂື້ນ ເມື່ອແຂວງຫຼວງພະບາງໄດ້ຮັບການຮັບຮອງຈາກອົງການສະຫະປະຊາຊາດເມື່ອວັນທີ 2 ເດືອນ 12 ປີ ຄ.ສ.1995 ໃຫ້ເປັນເມືອງມໍລະດົກໂລກແຫ່ງທຳອິດຂອງປະເທດລາວ
ແລະໄດ້ມີການປະກາດ ເຊື້ອເຊີນໃຫ້ປະຊາຊົນບັນດາເຜົ່າທົ່ວປະເທດແລະຊາວຕ່າງປະເທດ ໄດ້ມາຂົມຄວາມງາມທາງດ້ານວັດທະນະທຳ ສິນລະປະ ສະຖາປັດຕະຍະກຳ ວິຖີຊີວິດຂອງຊາວເມືອງຫລວງພະບາງ ແລະເປັນສັກຂີພະຍານ ໃນການປະກາດໃຫ້ເມືອງຫລວງພະບາງເປັນເມືອງມໍລະດົກໂລກນຳອີກ
ຊົນເຜົ່າລື້ແມ່ນຊົນເຜົ່າໜຶ່ງໃນວົງຄະນະຍາດແຫ່ງຊາດລາວ ໂດຍສ່ວນໃຫຍ່ດຳລົງຊີວິດຢູ່ທາງພາກເໜືອຂອງ ສປປ ລາວ ມີພາສາ, ຮີດຄອງປະເພນີທີ່ເປັນເອກະລັກຂອງຕົນເອງ ປະຫວັດຄວາມເປັນມາຊົນເຜົ່າລື້ແມ່ນຊົນເຜົ່າໜຶ່ງຂອງ ວົງຄະນະຍາດ ແຫ່ງ ສ.ປ.ປ ລາວ ເຊິ່ງໄດ້ມາຕັ້ງຖິ່ນຖານ ແລະ ທຳມາຫາກິນຢູ່ປະເທດລາວ ພ້ອມກັນກັບຊົນເຜົ່າໃນໝວດ ພາສາ ລາວ-ໄຕ ຊົນເຜົ່ານີ້ໄດ້ອົບພະຍົບ ແລະ ເຄື່ອນຍ້າຍມາຈາກພາກໃຕ້ ແລະ ພາກຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້ຂອງປະເທດຈີນ ບໍລິເວນເຂດປົກຄອງຕົນເອງ 12 ພັນນາ ເຂົ້າສູ່ບັນດາແຂວງ ພາກເໜືອຂອງລາວເຮົາໃນ
ຕອນທ້າຍສະຕະວັດທີ XIII ເປັນຕົ້ນມາ. ປະຈຸບັນ ຊົນເຜົ່າລື້ ທີ່ອາໃສຢູ່ ສປປ ລາວ ນັ້ນສ່ວນຫລາຍຕັ້ງຖິ່ນຖານ ແລະ ທຳມາຫາກິນຢູ່ທາງພາກເໜືອຂອງ ລາວ ເຊັ່ນ: ແຂວງ ຜົ້ງສາລີ, ຫລວງນ້ຳທາ,
ບໍ່ແກ້ວ, ອຸດົມໄຊ, ໄຊຍະບູລີ, ຫລວງພະບາງ ເປັນຕົ້ນ. ຖ້າທຽບໃສ່ພົນລະເມືອງໃນປະເທດລາວແລ້ວເຫັນວ່າຊົນເຜົ່າລື້ມີອັດຕາກວມເອົາເກືອບ 3 %. ນອກຈາກມີຢູ່ລາວແລ້ວ, ຊົນເຜົ່າລື້ ຍັງມີຢູ່ ຈີນ, ມຽນມາ,ໄທ ແລະ ຫວຽດນາມ. ຊົນເຜົ່ານີ້ ມີພາສາປາກເວົ້າເປັນຂອງຕົນເອງຈັດຢູ່ໃນໝວດພາສາລາວ-ໄຕ ພ້ອມກັນນີ້ເຂົາເຈົ້າຍັງມີຕົວໜັງສືຂຽນເປັນຂອງຕົນເອງ ເອີ້ນວ່າ ຕົວທຳລື້, ສ່ວນຫລາຍຈະພົບເຫັນຢູ່ໃນໃບລານ ເຊິ່ງມີລັກຊະນະຄ້າຍຄືຕົວທຳລາວ.
"ໄທລື້ ຫລື ໄຕລື້ ເປັນ ຊາວໄຕ ກຸ່ມໜຶ່ງ ມີຖິ່ນຖານເດີມຢູ່ໃນແຖບ ສິບສອງປັນນາ ຂອງ ຈີນ ມີເອກະລັກທີ່ໂດດເດັ່ນຄືການໃຊ້ ພາສາໄທລື້ ແລະ ຍັງມີວັດທະນະທຳອັນເປັນເອກະລັກອື່ນໆ ເຊັ່ນ: ການແຕ່ງກາຍສິລະປະ ແລະປະເພນີຕ່າງໆ
ການອົບພະຍົບ.
ເດີມຊາວລື້ ຫລື ໄທລື້ ມີຖິ່ນທີ່ຢູ່ບໍລິເວນ ເມືອງລື້ຫລວງ ຈີນຮຽກວ່າ "ລືແຈງ" ຕໍ່ມາໄດ້ເຄື່ອນຍ້າຍລົງມາຢູ່ບໍລິເວນ ເມືອງໜອງແສ ຫລື ທີ່ເອິ້ນວ່າຄຸນໝິງໃນປະຈຸບັນ ແລ້ວຍ້າຍລົງມາສູ່ລຸ່ມແມ່ນ້ຳຂອງ ສິບສອງປັນນາ ປະຈຸບັນ ປະມານສະຕະວັດທີ 12 ຈຶ່ງເກີດມີວີລະບຸລຸດຊາວໄທລື້ ຊື່ ເຈົ້າເຈືອງຫານ ໄດ້ລວບລວມຫົວເມືອງຕ່າງໆ ໃນສິບສອງປັນນາ ປະຈຸບັນ ຕັ້ງເປັນອານາຈັກແຈ່ລື້ (ເຊີລີ່) ໂດຍໄດ້ຕັ້ງສູນອຳນາດການປົກຄອງເອົາໄວ້ ທີ່ຫໍຄຳຊຽງຮຸ່ງດົນ 790 ປີ ຕໍ່ມາເຖິງສະໄໝ ເຈົ້າອິ່ນເມືອງ ຄອງລາດຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1579-1583 ໄດ້ແບ່ງເຂດການປົກຄອງເປັນສິບສອງຫົວເມືອງ ແຕ່ລະຫົວເມືອງໃຫ້ມີທີ່ເຮັດນາ 1,000 ຫາບເຂົ້າ (ເຊື້ອພັນເຂົ້າ) ຕໍ່ມາໜຶ່ງທີ່/ໜຶ່ງຫົວເມືອງ ຈຶ່ງເປັນທີ່ມາຈົນເຖິງ ປະຈຸບັນ ເມືອງສິບສອງປັນນາໄດ້ແບ່ງເຂດການປົກຄອງເອົາໄວ້ໃນອະດີດດັ່ງນີ້ (ທີ່ມາຂອງຄຳວ່າ ສິບສອງປັນນາ ຫລື ສິບສອງຈຸໄຕ)
ການຂະຫຍາຍຕົວຂອງເຜົ່າໄທລື້ສະໄໝລາຊະການທີ 24 ເຈົ້າອິນເມືອງ ໄດ້ເຂົ້າຕີ ເມືອງແຖນ, ຊຽງຕຸງ, ຊຽງແສນ ແລະ ລ້ານຊ້າງ ກອບກູ້ບ້ານເມືອງໃຫ້ເປັນປຶກແຜ່ນ ພ້ອມທັງຕັ້ງຫົວເມືອງໄທລື້ ເປັນສິບສອງເຂດ ເອິ້ນວ່າ ສິບສອງປັນນາ ແລະ ໃນຍຸກນີ້ໄດ້ມີການອົບພະຍົບເຜົ່າໄທລື້ ບາງສ່ວນເພື່ອໄປຕັ້ງບ້ານເຮືອນປົກຄອງຫົວເມືອງປະເທດສະລາດເຫລົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ເກີດການກະຈາຍຕົວຂອງຊາວໄທລື້ ໃນລຸ່ມນ້ຳຂອງຕອນກາງ (ລັດສານ ປະຈຸບັນ) ອັນປະກອບດ້ວຍເມືອງຍູ້ ເມືອງຍອງ ເມືອງຫລວຍ ເມືອງຊຽງແຂງ ເມືອງຊຽງລາບ ເມືອງເລນ ເມືອງພະຍາກ ເມືອງໄຮ ເມືອງໂກ ແລະ ເມືອງຊຽງທອງ (ລ້ານຊ້າງ) ເມືອງແຖນ (ດຽນບຽນຟູ) ຊາວໄທລື້ບາງສ່ວນໄດ້ອົບຍົບ ຫລື ຖືກກວາດຕ້ອນ ອອກຈາກເມືອງເຫລົ່ານີ້ເມື່ອປະມານໜຶ່ງຮ້ອຍເຖິງສອງຮ້ອຍປີທີ່ຜ່ານມາ ແລ້ວລົງມາຕັ້ງຖິ່ນຖານໃໝ່ໃນ ປະເທດ ຕອນລຸມ ເຊັ່ນ ພະມ້າ, ລາວ ແລະ ໄທ
ໃນສະໄໝລາຊະການທີ I ເຈົ້າຟ້າອັດຖະວອນປັນໂຍ (ເຈົ້າຜູ້ຄອງນະຄອນນ່ານ) ແລະ ເຈົ້າສຸມົນເທວະລາດ (ເຈົ້າຜູ້ຄອງນະຄອນນ່ານ) ຍົກກອງທັບຂຶ້ນໄປກວາດຕ້ອນ ຊາວໄທລື້ ຈາກສິບສອງປັນນາ ມາຍັງເມືອງນ່ານ ແລະ ເມືອງບາງສ່ວນໃນປະເທດລາວ ແລະ ຕໍ່ມາໃນສະໄໝລາຊະການທີ 5 ເຈົ້າສຸລິຍະພົງ (ເຈົ້າຜູ້ຄອງນະຄອນນ່ານ) ກໍໄດ້ຍົກກອງທັບຂຶ້ນໄປກວາດຕ້ອນຊາວໄທລື້ ຈາກສິບສອງປັນນາມາຍັງເມືອງນ່ານ
ໄທຍອງ.
ໃນປະມານພຸດທະຕະວັດທີ 19 ເຈົ້າສຸນັນທະ ໂອລົດເຈົ້າເມືອງ ຊຽງຮຸ່ງ ໄດ້ພາບໍລິວານຊາວໄທລື້ຈາກເມືອງຊຽງຮຸ່ງ ເຂົ້າມາປົກຄອງເມືອງຍອງເໜືອຄົນພື້ນເມືອງ ຊຶ່ງເປັນ ຊາວລົວະ ໂດຍມີທັງປັດໄຈ ສະໜັບສະໜູນ ໄດ້ແກ່
ດັ່ງນັ້ນ ຊາວໄທຍອງ ກັບ ຊາວໄທລື້ ກໍຄື ຍາດກັນນັ້ນເອງ
ໄທລື້ປະຈຸບັນ.
ສ່ວນໃນຕ່າງປະເທດນັ້ນ ມີການກະຈາຍຕົວກັນເກືອບທຸກປະເທດໃນອະນຸພູມີພາກລຸ່ມແມ່ນ້ຳຂອງ ເຊັ່ນໃນ ລັດສານ ປະເທດມຽນມາ ປະເທດລາວ ປະເທດຫວຽດນາມ (ເມືອງແຖນ ແລະ ເມືອງ ດຽນບຽນຟູ ກໍມີການບັນທຶກໄວ້ວ່າມີຊາວໄທລື້ ຢູ່ບ່ອນນັ້ນດ້ວຍ)
ເຜົ່າໄທລື້ມີຊີວິດທີ່ຄ້າຍຄືກັບ ເຜົ່າລາວ ຫລື ຊົນເຜົ່າອື່ນໆ ທາງພູມີພາກ ຄືມີການສ້າງບ້ານ-ເຮືອນ ເປັນເຮືອນໄມ້ມີ ຍົກພື້ນສູງ ມີເຮືອນໄຟ(ເຮືອນຄົວ)ເທິງເຮືອນ ຕາລ່າງລ້ຽງສັດ ແຕ່ໃນປະຈຸບັນວິຖີຊີວິດໄດ້ປ່ຽນໄປ ການສ້າງບ້ານ-ເຮືອນກໍປ່ຽນແປງໄປນຳ ເຮືອນທີ່ຍັງຄົງສະພາບເປັນເຮືອນໄມ້ແບບເດີມຍັງພໍຈະມີໃຫ້ເຫັນ ໃນບາງຊຸມຊົນ
ເຜົ່າໄທລື້ສ່ວນໃຫຍ່ເປັນພຸດທະສາດສະນິກກະຊົນທີ່ເຄັ່ງຄັດ ນິຍົມສ້າງວັດໃນຊຸມຊົນຕ່າງໆ ເກືອບທຸກຊຸມຊົນຂອງເຜົ່າໄທລື້ ທັງຍັງຕົບແຕ່ງດ້ວຍສິລະປະ ແລະ ສະຖາປັດຕະຍະກຳທີ່ເປັນເອກະລັກງົດງາມ ມີການບູລະນະ ຊ້ອມແຊມ ໃຫ້ຄົງສະພາບດີຢູ່ສະເໝີແມ່ນໃນປະຈຸບັນ ສິລະປະທີ່ໂດດເດັ່ນຂອງເຜົ່າໄທລື້ ໄດ້ແກ່ງານຜ້າຕ່ຳຫູກໄທລື້ ນິຍົມໃຊ້ຜ້າຝ້າຍ ຕ່ຳລວດລາຍທີ່ຮຽກວ່າ ລາຍນ້ຳໄຫລ ປະຈຸບັນມີການຟື້ນຟູ ແລະ ຖ່າຍທອດສິລະປະການຕ່ຳແຜ່ນແບບໄທລື້ ໃນຫລາຍຊຸມຊົນຂອງພາກເຫນືອ
ຜູ້ຊາຍໄທລື້ສ່ວນໃຫຍ່ຈະນິຍົມສວມເສື້ອຂາວແຂນຍາວ ສວມທັບດ້ວຍເສື້ອກັ໊ກປັກລວດລາຍດ້ວຍເລື່ອມ, ນຸ່ງສົ້ງ ມໍ່ຮ່ອມ ຂາຍາວ ມັດຫົວດ້ວຍຜ້າສີຂາວ ຫລື ສີບົວ ສ່ວນຜູ້ຍິງໄທລື້ນິຍົມສວມເສື້ອປັ໊ດ (ເປັນເສື້ອທີ່ບໍ່ມີກະດຸມແຕ່ຈະພາຍສະລ່ຽງມາຜູກໄວ້ທີ່ແອວດ້ານຂ້າງ) ນຸ່ງສີ້ນລື້ ພາຍກະເປົ໋າ ແລະ ນິຍົມມັດຫົວດ້ວຍຜ້າຂາວ ຫລື ສີບົວເລື່ອງຂອງ ໄທລື້ ຊຶ່ງບັນພະບຸລຸດໄດ້ອົບຍົບມາຈາກເມືອງຍອງ ເມືອງຍູ້ ເມືອງຊຽງລາບ (ເມືອງທັງໝົດນີ້ຢູ່ໃນ ລັດສານ ປະເທດມຽນມາ) ແລະ ເຜົ່າໄທຍອງ (ຄົນເມືອງຄົົນທີ່ມີຖິ່ນຖານດັ່ງເດີມຢູ່ໃນເຂດລ້ານນາ) ນັ້ນ ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນຫລາຍ ດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງອາດຈະບໍ່ສາມາດແບ່ງແຍກກັນໄດ້
ສົມເດັດພະເຈົ້າຫໍຄຳຊຽງຮຸ່ງທີ I(ພະຍາເຈືອງ) ເປັນປະຖົມກະສັດຂອງຊາວໄທລື້ ແຫ່ງລາຊະວົງອາລະໂວສວນຕານ ຈົນເຖິງສະເດັດພະເຈົ້າຫໍຄຳຊຽງຮຸ່ງທີ 41 ເຈົ້າໝ່ອມຄຳລື (ຕາວຊິນຊື) ກໍ່ສີ້ນສຸດລົງ ເພາະລັດຖະບານຈີນ ໄດ້ຖອດຖອນທ່ານອອກຈາກການເປັນເຈົ້າຯ ສ່ວນພະອະນຸຊາໄດ້ລີ້ໄພມາຢູ່ທີ່ ອຳເພີແມ່ສາຍ ໝ່ອມຕານຄຳ ໄດ້ລີ້ໄພມາຢູ່ກຸງເທບ.
ວັດວິຊຸນ ແມ່ນວັດທີ່ ເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດຂອງເມືອງຫລວງພະບາງ ເຊິ່ງສ້າງຂຶ້ນໃນໄລຍະຊຸມປີ 1515; ພໍເມື່ອມາເຖິງຊຸມປີ ຄສ 1800 ບັນດາພວກໂຈນທຸງດຳທະຫານຂ້າເສິກພາຍໃຕ້ການບັງຄັບບັນຊາຂອງຫໍ້ (ຈີນ) ເຊິ່ງໄດ້ເຂົ້າມາບຸກໂຈມຕີ ຮຸກຮານປຸ້ນສະດົມ ເຮັດໃຫ້ ສະຖານທີ່ແຫ່ງນີ້ຖືກທຳລາຍສ່ວນຫນຶ່ງ, ຈົນມາເຖິງປີ ຄສ 1898 ຈິ່ງໄດ້ມີການປະຕິ ສັງຂອນຄືນໃຫມ່ ພາຍຫລັງທີ່ມີການບູລະນະປະ ຕິສັງຂອນສະຖານທີ່ດັ່ງກ່າວສຳເລັດ ກໍ່ໄດ້ມີການອັນເຊີນພະບາງມາປະດິດສະຖານໃນວັດແຫ່ງນີ້ ສະຖານທີ່ແຫ່ງນີ້ຈຶ່ງກາຍເປັນທີ່ປະທັບຂອງພະບາງ.
ສຳລັບເອກະລັກຂອງວັດດັ່ງກ່າວ ແມ່ນສັງເກດເຫັນໄດ້ຈາກປະຕູໄມ້ທີ່ມີການຄວັດລາຍຢ່າງສວຍງາມ ແລະ ປ່ອງຢ້ຽມທີ່ເປັນສະຖາປັດຕະຍະກຳແບບຂອມ,ທີ່ບໍ່ມີວັດແຫ່ງໃດຄືເພາະໄດ້ເອົາແບບ ມາຈາກວັດພູຈຳປາສັກທີ່ຕັ້ງຢູ່ພາກໃຕ້ຂອງລາວ, ສ່ວນທາງດ້ານໃນຂອງ ວັດແຫ່ງນີ້ແມ່ນມີພະພຸດທະຮູບເກົ່າແກ່ ແລະ ຫີນສິລາຈາລຶກຮູບແບບຕ່າງໆແຈກຢາຍເປັນຈຳນວນຫລາຍ, ອີກດ້ານຫນຶ່ງກໍ່ສືບເນື່ອງມາ ຈາກມະເຫສີ (ເມຍ) ຂອງພະເຈົ້າວິຊູນນະຣາດ ເປັນຜູ້ນຳພາໃຫ້ມີການສ້າງພະທາດຂຶ້ນ ເຊິ່ງເປັນທາດທີ່ແຕກຕ່າງກັບທາດແຫ່ງອື່ນໆ ເພາະມີລັກສະນະເປັນຮູບຊົງກົມຕັດເຄິ່ງ ເບິ່ງແລ້ວຄືກັບຫມາກໂມຈິ່ງຮຽກວ່າທາດຫມາກໂມ (ທາດປະທຸມ), ມາເຖິງປີ ຄສ 1942 ວັດ ແຫ່ງນີ້ກໍ່ໄດ້ຖືກນຳໃຊ້ໃຫ້ເປັນພິພິທະພັນສີລະປະທາງດ້ານສາສະຫນາ ແລະສະຖານທີ່ປະດິດສະຖານຂອງພະພຸດທະຮູບຄຳ ແລະ ວັດຖຸບູຮານອື່ນໆອີກເປັນຈຳນວນຫລາຍ.
ນອກຈາກສະຖານທີ່ດັ່ງກ່າວ ຈະເປັນວັດເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດພາຍໃນເມືອງຫລວງພະບາງແລ້ວ ກໍ່ຍັງແມ່ນບ່ອນທີ່ປະຊາຊົນຊາວຫລວງພະບາງ ກໍ່ຄືແຂກບ້ານແຂກເມືອງໃຫ້ຄວາມເຄົາລົບນັບຖື, ໂດຍສະເພາະກໍ່ແມ່ນຊາວພຸດທະສານິກກະຊົນທັງຫລາຍ, ຖ້າໃຜຫາກຢາກສຶກສາ ທາງດ້ານຄວາມເປັນມາ, ຕະຫຼອດເຖິງຄວາມເກົ່າແກ່ຂອງສະຖານທີ່ດັ່ງກ່າວກໍ່ສາມາດເຂົ້າໄປທ່ຽວຊົມໄດ້ທຸກເວລາ. ເນື່ອງຈາກສະຖານທີ່ແຫ່ງນີ້ ຕັ້ງຢູ່ຂອບເຂດຕົວເມືອງຫລວງພະບາງນັ້ນເອງ, ແນ່ນອນຄວາມເກົ່າແກ່ທີ່ມີມາ ແຕ່ດຶກດຳບັນຍັງຖືກຖ່າຍທອດໃຫ້ບັນພະບູລຸດຄົນຮຸ່ນຫລັງ ໄດ້ສຶກສາ ຈິ່ງເປັນອັນວ່າຫາຍາກທີ່ສຸດເທົ່າທີ່ຈະພົບໄດ້.
ພູສີ ເປັນພູສັກສິດຕັ້ງຢູ່ກາງເມືອງ ຫຼວງພະບາງ ແລະ ມີພະທາດ ສູງ 20 ແມັດ ຕັ້ງຢູ່ເທິງຈອມ. ເປັນສະຖານທີ່ຊົມວິວທິທັດ ຂອງ
ເມືອງໄດ້ເຖິງ 360 ອົງສາ ເຫັນຄວາມສວຍງາມໄດ້ທຸກມຸມຂອງ ຫຼວງພະບາງ, ນອກນັ້ນຍັງສາມາດເຫັນ ທິວທັດທຳມະຊາດ ຈຸດໄຫຼ
ພົບຂອງສາຍນ້ຳຂອງ ແລະ ສາຍນ້ຳຄານ.ນອກນັ້ນຍັງເປັນສະຖານທີ່ ຊົມຕາເວັນຕົກດິນທີ່ສວຍງາມ ຊຶ່ງບໍ່ມີແຫ່ງໃດຈະທຽບໄດ້. ຄຸ້ມ
ຕາມຕຳນານອຸຣັງຄະທາດທາດຫຼວງຖືກສ້າງຂຶ້ນເທື່ອແຮກໃນປີພສ 236 (ກ່ອນ ຄສ 307 ປີ) ສະໄໝສ້າງເມືອງວຽງຈັນໂດຍພຣະເຈົ້າຈັນທະບຸຣີປະສິດທິສັກ ພ້ອມດ້ວຍພຣະອໍຣະຫັນ5ອົງ(ພຣະສົງລາວ)ທີ່ກັບມາຈາກການສຶກສາທຳມະແລະໄດ້ນຳເອົາພຣະບໍຣົມມະທາດ(ກະດູກ)ຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າມາຈາກຊົມພູທະວີບ ການສ້າງທາດຫຼວງເທື່ອແຮກນັ້ນພຽງແຕ່ກໍ່ເປັນອຸມຸງຫິນກວມພຣະບໍຣົມມະທາດເທົ່ານັ້ນແລະມີຮູບສີ່ລ່ຽມ ກວ້າງດ້ານລະ5ວາ ໜາ2ວາ ແລະ ສູງ4ວາ3ສອກ
ປີຄສ 1566 ພາຍຫຼັງການຍ້າຍນະຄອນຫຼວງຈາກຫຼວງພະບາງລົງມາຕັ້ງຢູ່ວຽງຈັນ(ຄສ 1560) ພຣະເຈົ້າໄຊຍະເສດຖາທິຣາດໄດ້ກໍ່ສ້າງທາດຫຼວງເປັນເທື່ອທີສອງແລະໄດ້ສ້າງເປັນທາດໃຫຍ່ກວມອຸມຸງຫິນອັນເກົ່າ ເຊິ່ງມີທາດນ້ອຍ30ອົງອ້ອມທາດໃຫຍ່ເປັນບໍຣິວານພ້ອມດ້ວຍກົມມະລຽນແລະຫໍໄຫວ້ທັງ4ທິດ ໃນທາດນ້ອຍແຕ່ລະອົງນັ້ນເພິ່ນໄດ້ເອົາຄຳໜັກ4ບາດຫຼໍ່ເປັນທາດນ້ອຍໆບັນຈຸໄວ້ເຊິ່ງມີໃບລານທີ່ເຮັດດ້ວຍຄຳຍາວສອກປາຍ(ສອກກຳ)ແລະຈາຣຶກພາສາບາລີດ້ວຍອັກສອນທຳຮອງໄວ້ທຸກອົງ ເມື່ອກໍ່ສ້າງສຳເຣັດເພິ່ນໄດ້ໃສ່ຊື່ທາດວ່າ”ພຣະເຈດີໂລກະຈຸລາມະນີ” ແຕ່ຄົນສ່ວນຫຼາຍມັກເອີ້ນວ່າທາດຫຼວງ ເຊິ່ງມີຄວາມໝາຍວ່າທາດທີ່ໃຫຍ່ ພາຍຫຼັງສ້າງສຳເຣັດລົງໃນປີຄສ 1570 ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ສະຫຼອງ ພຣະເຈົ້າໄຊຍະເສດຖາທິຣາດໄດ້ພຣະຣາຊດຳເນີນທາງລົງໄປເມືອງອັດຕະປືແລ້ວຊົງຫາຍສາບສູນໄປໃນປີຄສ 1571
ປີຄສ 1827 ສະໄໝຂອງພຣະເຈົ້າອະນຸວົງ(ວິຣະກະສັດ) ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນຖືກກອງທັບສຍາມ(ໄທຍ)ທຳລາຍລົງຢ່າງຮາບກ້ຽງ ກຳແພງນະຄອນຖືກມ້າງເພ ຫໍໂຮງແລະວັດວາອາຮາມນັບເປັນຮ້ອຍໆວັດ ຖືກຈູດເຜົາເປັນເທົ່າຖ່ານ ອົງທາດຫຼວງທີ່ສະຫງ່າງາມມາແຕ່ບູຮານນະການຈຶ່ງກາຍເປັນທາດຮ້າງຢູ່ກາງປ່າ
ປີຄສ 1900 ເມື່ອຝຣັ່ງໄດ້ຍຶດຄອງດິນແດນລາວແລ້ວ ພວກຝຣັ່ງເສດໄດ້ເຮັດການສ້ອມແປງສ່ວນຍອດຂອງທາດ ແຕ່ມີຮູບຊົງແຕກຕ່າງຈາກຮູບເກົ່າແລະໃນເທື່ອນີ້ມີຜູ້ເຖົ້າເລົ່າວ່າຜູ້ສ້ອມແປງໄດ້ເອົາຄຳຈາກຍອດທາດໄປ ອີກຕໍ່ມາປີຄສ 1929 ຣັດຖະບານຝຣັ່ງໄດ້ມີການສ້ອມແປງຄັ້ງໃຫຍ່ຈົນຮອດປີຄສ 1935 ຈຶ່ງສຳເຣັດ ການສ້ອມແປງເທື່ອນີ້ໄດ້ສ້ອມແປງຍອດທາດ ສ້ອມແປງກົມມະລຽນ ຫໍໄຫວ້ທາງຕາເວັນຕົກແລະທາດນ້ອຍທີ່ເພພັງໃຫ້ມີຮູບຊົງຄືເກົ່າ
ປີຄສ 1957 ເມື່ອພຣະຣາຊອານາຈັກລາວໄດ້ຮັບອິດສະຣະພາບເປັນເອກກະຣາດສົມບູນ ຣັດຖະບານລາວພາຍໃຕ້ພຣະບໍຣົມມະຣາຊອຸປະຖຳຂອງພຣະບາດສົມເດັດພຣະເຈົ້າມະຫາຊີວິດສີສະຫວ່າງວົງໄດ້ນຳພາປະຊາຊົນເຮັດບຸນສະເຫຼີມສະຫຼອງອາຍຸພຣະພຸດທະສາດສະໜາຄົບຮອບ 2500ປີ(ພ.ໍສ 2500) ຈຶ່ງໄດ້ເຮັດການຟອກຄຳແຕ່ສ່ວນກາງຂຶ້ນໄປແລະໄດ້ປັ້ນພຣະບໍຣົມມະຮູບຂອງພຣະເຈົ້າໄຊຍະເສດຖາທິຣາດປະດິດສະຖານໄວ້ທາງດ້ານຕາເວັນຕົກຊື່ກັບປະຕູເຂົ້າກົມມະລຽນເພື່ອເປັນອະນຸສາວະຣີທີ່ພຣະອົງໄດ້ຊົງສ້າງທາດຫຼວງຂຶ້ນໃຫ້ເປັນທີ່ສັກກະຣະບູຊາຕໍ່ມາ
ຫໍພຣະແກ້ວ ເປັນອດີຕວັດໃນວຽງຈັນທນ໌ ຕັ້ງຢູ່ຖນົນເຊສຖາທິຣາຊທາງຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ວັດສີສະເກດ. ວັດນີ້ສ້າງຂື້ນໃນປີຄ.ສ 1565 ສຳລັບເປັນບ່ອນປຣະດິສຖານພຣະແກ້ວມໍຣກົຕ, ໂດຍພຣະເຈົ້າໄຊຍເຊສຖາທິຣາຊ ໃນເວລາທີ່ໄດ້ຕັດສິນໃຈຍ້າຍນະຄອນຫຼວງ ຈາກຫຼວງພຣະບາງມາຢູ່ວຽງຈັນ, ພາຍຫຼັງການສິ້ນພຣະຊົນມ໌ຂອງພຣະເຈົ້າໂພທິສາລຣາຊ ຜູ້ເປັນພຣະບິດາ.
ບໍຣິເວນດ້ານນອກສິມຂອງບູຮານສຖານຫໍພຣະແກ້ວອ້ອມຮອບໄປດ້ວຍພຣະພຸທທຮູປຫຼໍ່ຈາກທອງ ໃນປາງຕ່າງໆ ທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ແລະ ມີຄວາມສງ່າງາມໂດດເດັ່ນ ສແດງອອກເຖິງສິລປະທີ່ງົດງາມ ແລະ ໂດດເດັ່ນຂອງຄົນລາວໃນແຕ່ລະຍຸຄສມັຍ.
ປັຈຈຸບັນວັດນີ້ກາຍເປັນຫໍພິພິທພັນທ໌. ສ່ວນອົງຄ໌ພຣະແກ້ວມໍຣກົຕປັຈຈຸບັນແມ່ນຖືກເອົາໄປປຣະດິສຖານຢູ່ທີ່ ວັດພຣະສີລັດຕະນະສາດສະດາລາມ ຫຼື ວັດພຣະແກ້ວ ທີ່ ບາງກອກ, ປະເທດໄທຍ໌.
ອົງໃຫຍ່. ໜື່ງໃນນັ້ນອົງທີ່ເດັ່ນກໍ່ເຫັນຈະເປັນ ພະພຸດທະຮູບ ປາງນອນ ມີຄວາມຍາວປະມານ 50 ແມັດ.ສວນແຫ່ງນີ້ ສ້າງ
ຂື້ນໃນຕົ້ນປີ 1950 ໂດຍພຣະສົງຕາມຕຳນານເລື່ອງຂອງສາສະໜາພຸດ ແລະ ສາສະໜາຮິນດູ ທີ່ປະສົມປະສານກັນ. ເປັນສະ
ຖານທີ່ ທີ່ມີທັງຄົນລາວ ແລະ ຄົນຕ່າງປະເທດ ມັກໄປທ່ຽວຊົມໂດຍສະເພາະ ໃນວັນເສົາ ແລະ ວັນອາທິດ.ນອກນັ້ນທີ່ສວນນີ້
ຍັງມີຮ້ານອາຫານ ແລະ ຮ້ານຂາຍເຄື່ອງທີ່ລະນຶກ. ປະຕິມາກຳທີ່ຜູ້ຄົນ ໃຫ້ຄວາມສົນໃຈເຂົ້າໄປຊົມທີ່ສຸດ ແມ່ນຫົນທາງໄປສູ່ສະ
ແມ່ນໜື່ງໃນບັນດາສະຖານທີ່ ນໍ້າຕົກຕາດທີ່ກວ້າງໃຫຍ່ທີ່ສຸດ ແລະ ມີແມ່ນໍ້າຂອງໄຫຼຜ່ານ ເປັນບໍລິເວນກວ້າງເຖິງ 14 ກິໂລ
ແມັດ.ມີນໍ້າຕົກທີ່ສູງ ແລະ ແຮງທີ່ໜ້າປະທັບໃຈທີ່ສຸດ ໂດຍສະເພາະໃນລະດູຝົນ ກະແສນໍ້າຈະໄຫຼຄົດລ້ຽວ ແລະ ໂຫດຮ້າຍ.
ມາຫາກິນ ຂອງຊາວບ້ານຄື: ເຕັກນິກວິທີຈັບປາແບບດັ່ງເດີມ. ນອກນັ້ນ ຍັງມີສະຖານທີ່ນໍ້າຕົກຕາດ ທີ່ໜ້າປະທັບໃຈອີກແຫ່ງ
ໜື່ງຊື່ວ່າ: ຫຼີ່ຜີ,ຊຶ່ງສາມາດ ເຂົ້າໄປໄດ້ທາງເຮືອ ຈາກບ້ານນາກະສັງໄປ. ຖ້າໂຊກດີກໍ່ອາດຈະເຫັນປາຂ່າ ໂລມານໍ້າຈືດ ທີ່ລອຍ
ພູພຽງບໍລະເວນມີເນື້ອທີ່ປະມານ 10.000ກມ2 ມີລະດັບສູງສະເລ່ຍ 1000 ມ ເປັນພູພຽງທີ່ປະກອບດ້ວຍດິນບາຊານ(Basalt)ເຊິ່ງເປັນດິນທີ່ມີຄວາມອຸດົມສົມບູນເໝາະແກ່ການປູກພືດຫຼາຍຊະນິດເປັນຕົ້ນແມ່ນພືດອຸດສາຫະກຳທີ່ໃຫ້ຄຸນນະພາບສູງເຊັ່ນ: ກາເຟ.
ຕາມເສັ້ນທາງເລກທີ 13 ໃຕ້ ຈາກປາກເຊ-ປາກຊ່ອງ, ທ່ານສາມາດໄປທ່ຽວເລາະຊົມນໍ້າຕົກອີກຫຼາຍໆແຫ່ງໃນເຂດພູພຽງບໍລະເວນ ເຊິ່ງເປັນໜື່ງໃນບັນດາແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວທີ່ໜ້າສົນໃຈ ຂອງແຂວງຈຳປາສັກ. ຈາກຕົວເມືອງປາກເຊ ໄປໄດ້ປະມານ 21 ກິໂລແມັດ ໃຫ້ລ້ຽວຊ້າຍທີ່ ຫຼັກ 21 ແລະ ມຸ່ງໜ້າໄປຕໍ່ອີກ 15 ກິໂລແມັດ, ກໍຈະໄປຮອດ ນໍ້າຕົກຕາດຜາສ້ວມ. ກັບຄືນມາທາງເກົ່າ ປາກເຊ-ປາກຊ່ອງ ໄປຕໍ່ໃຫ້ຮອດ ຫຼັກ 35 ກໍຈະໄດ້ພົບກັບ ນໍ້າຕົກຕາດອີ່ຕູ່. ບໍ່ໄກຈາກນີ້ໄປທີ່ຫຼັກ 38 ຈະມີໝູ່ບ້ານນ້ອຍ ເຊິ່ງຢູ່ທີ່ນັ້ນສາມາດໄປທ່ຽວເບິ່ງນໍ້າຕົກຕາດຟານ, ເຊິ່ງເປັນທີ່ຊ່າລືກັນວ່າເປັນນໍ້າຕົກຕາດທີ່ງາມທີ່ສຸດໃນແຂວງນີ້. ນອນພັກຄ້າງຄືນຢູ່ບັງກະໂລຂອງຕາດຟານຣີສອດຈັກໜື່ງຄືນກໍດີຈະໄດ້ມີເວລາຊື່ນຊົມທຳມະຊາດ, ເນື່ອງຈາກວ່າບັງກະໂລຕັ້ງຢູ່ຕາມເປີ້ນພູ ສາມາດເຫັນສາຍນໍ້າໄດ້ຢ່າງກວ້າງໄກ ແລະ ອາຍໝອກທີ່ໜ້າມະຫັດສະຈັນ. ເດີນທາງຕໍ່ໃນມື້ນັ້ນ ໄປຮອດເມືອງທ່າແຕງ ຈະເຫັນນໍ້າຕົກຕາດເລາະ ເຊິ່ງເປັນແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວທີ່ມີຊື່ສຽງ ຂອງແຂວງສາລະວັນ. ພູພຽງບໍລະເວນນັ້ນຖືວ່າໂດ່ງດັງ ແລະ ມີຊື່ສຽງທີ່ສຸດທາງດ້ານການຜະລິດກາເຟຂອງປະເທດ.
ວັດພູ (ພາສາອັງກິດ: Vat Phou; ພາສາໄທ: ปราสาทหินวัดพู) ບູຮານສະຖານວັດຖຸ ຕັ້ງຢູ່ພາກໃຕ້ຂອງລາວ ທີ່ແຂວງຈຳປາສັກ ຊຶ່ງເປັນແຂວງທີ່ມີຊາຍແດນຕິດກັບ ປະເທດກຳປູເຈຍ ຫ່າງ
ຈາກອັງກໍວັດປະມານ 200 ກິໂລແມັດ ແລະ ປະມານ 1 ຊົ່ວໂມງ ໄປທາງລົດຈາກປາກເຊ. ວັດພູຈຳປາສັກ ໄດ້ຖຶກຮັບຮອງ
ໃຫ້ເປັນມໍລະດົກໂລກ ຈາກອົງການ ຢູເນສໂກ (UNESCO). ເປັນສະຖາປັດຕະຍະກຳພິເສດແຫ່ງໜື່ງ ທີ່ມີສິດເກົ່າແກ່ ຊຶ່ງເປັນ
ອາຄານກົກເຄົ້າ ສ້າງຂື້ນໃນ ສັດຕະວັດທີ 6, ຈາກນັ້ນກໍ່ມີການຕໍ່ເຕີມຕາມຍຸກສະໄໝຕໍ່ມາ ຈົນມາເຖິງສັດຕະວັດທີ 15.
ວັດພູ ເປັນບູຮານສະຖານທີ່ໄດ້ອິດທິພົນ ທາງດ້ານວັດທະນະທຳ ມາຈາກຫຼາຍແຫ່ງ ຊຶ່ງລວມມີສິລະປະຂອມ, ອິນດູ ແລະ ພຸດ
ສິ່ງທີ່ຍັງຄົງໄວ້ໃຫ້ເຫັນມາຮອດ ປະຈຸບັນ ຂອງວັດພູ ທີ່ເລີ່ມສ້າງມາແຕ່ ຈ.ສ 1000 ກໍ່ຄື: ສິລະປະຂອງຮິນດູ,ໂດຍມີການເຊື່ອ
ຖືເທບພະເຈົ້າຂອງສາສະໜາອິນດູ ຈາກປະກົດການທຳມະຊາດພູເກົ້າ ຊຶ່ງເປັນຈຸດປະກາຍຫຼັກ ໃນການມາສ້າງວັດພູ. ສ່ວນປະ
ກອບຂອງວັດມີຮູບຊົງໄຕຣມູມ, ເປັນລຳດັບ ຄືມີການຄິດໄລ່ທີ່ຊັດແຈ້ງເຊັ່ນ: ຮ່ອງນໍ້າ ທີ່ສົ່ງນໍ້າສັກສິດ ຍາວຢຽດອອກໄປເຖິງ
ພຣະສີວະ ສາສະໜາອິນດູ. ການຖືຕາເວັນຂື້ນ ກໍ່ມີຄວາມກ່ຽວພັນກັບພຣະສີວະ, ດັ່ງນັ້ນມັນຈື່ງໄດ້ເກີດມີການເລືອກທິດທາງ
ຣີ ປາກມອງຈີເອ, ຈຶ່ງໄດ້ຄົ້ນພົບ ວັດພູຄືນອີກໃນປີ 1914. ຫຼັງຈາກໄດ້ຖ່າຍຮູບເອົາສະຖານທີ່ນີ້ ແລ້ວ,ອີກຄັ້ງໜື່ງ ແລະ ກໍ່ມິດ
ງຽບຫາຍໄປ ໂດຍຄວາມບໍ່ໄດ້ເອົາໃຈໃສ່ໃຫ້ຄວາມສຳຄັນ. ຄວາມສົນໃຈໄດ້ກັບຄືນມາອີກເທື່ອໃໝ່ ໃນກາງປີ 1980 ເວລາທີ່ອົງ
ການ ຢູ ເນັດສ ໂກ(UNESCO) ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນລົງໄປສຳຫຼວດ ດ້ານບູຮານສະຖານ ຂອງສະຖານທີ່ແຫ່ງນີ້.ການລົງສຳຫຼວດໃນ
ເທື່ອນີ້ ໄດ້ນຳໄປສູ່ການຈົດບັນທຶກເຂົ້າ ເປັນມໍລະດົກພາຍໃຕ້ການຄຸ້ມຄອງຂອງ ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍ ມໍລະດົກທີ່ໄດ້ສ້າງຂື້ນ, ຊຶ່ງມີ
ຊາກຂອງບາລາຍສ່ວນໜ້າແຄມບໍ່ນ້ຳ ສ້າງຂຶ້ນມາໃໝ່ສະໄໝເຈົ້າບຸນອຸ້ມ ໃນປີ ຄ.ສ1960 ໃຊ້ສະເດັດໃນພິທີສົງນ້ຳ ແລະ ຊົມປະເພນີແຂ່ງເຮືອ ເຊື່ອມຕໍ່ທາງເດີນຂະໜາບດ້ວຍເສົານາງລຽງ ລານດ້ານໜ້າຈະມີພໍ່ຄ້າແມ່ຄ້າ ນຳເອົາດອກໄມ້ທູບທຽນມາຈຳໜ່າຍ ສ່ວນໂຄປຸລະຊັ້ນນອກ ມີບາລາຍຕັ້ງຢູ່ຄຽງຂ້າງກັນ ເປັນມຸມມະຫາຊົນ ສຳລັບຖ່າຍຮູບຂອງນັກທ່ອງທ່ຽວ ແລະ ເປັນພາບປະຊາສຳພັນຂອງປາສາດຫິນວັດພູແຫ່ງນີ້ ປະຈຸບັນຢູ່ລະຫວ່າງການບູລະນະ ຊາວບ້ານຈະຮຽກບາລາຍ 2 ຫລັງນີ້ວ່າ “ໂຮງທ້າວ” ແລະ “ໂຮງນາງ” ເປັນເໝືອນກັບຜາສາດໃນເມືອງພະນະຄອນທຸກແຫ່ງ ໃຊ້ສຳລັບເຮັດຄວາມສະອາດຊຳລະລ້າງຮ່າງກາຍກ່ອນຂຶ້ນໄປບູຊາເທວະສະຖານ
ດ້ານໜ້າຂອງໂຄປຸລະຊັ້ນກາງ ມີຮູບແກະສະຫລັກເທວະຮູບຖືກະບອງ ຊາວບ້ານນ້ຳຜ້າເຫລືອງມາຫົ່ມ ແລະ ກາງສັດ ສະທ້ອນຄວາມເຊື່ອທາງຮິນດູ ເບິ່ງທີ່ມີອິດທິພົນຕໍ່ພຸດທະສາດສະຫນາ ຂອງລາວ ຍ່າງຂຶ້ນຂັ້ນໄດສູງຊັນແຄບໆ ຕ້ອງໃຊ້ມື ແລະ ຕີນປີນ ຕາມຄວາມເຊື່ອຂອງຂອມ ທີ່ຕ້ອງການສະແດງໃຫ້ຜູ້ໄປນະມັດການສະແດງຄວາມເຄົາລົບ ໂດຍການໝອບຄານຂຶ້ນໄປ ສັກກາລະສິ່ງສັກສິດ ສອງຂ້າງທາງເຕັມໄປດ້ວຍຕົ້ນຈຳປາ ຊຶ່ງເປັນດອກໄມ້ປະຈຳຊາດລາວ
ເມື່ອຜ່ານທະວານບານເຖິງໂຄປຸລະຊັ້ນໃນ ທາງຂຶ້ນມີເທວະຮູບຕັ້ງຢູ່ ຍ່າງຂຶ້ນຖານຫີນຄ້າຍກຳແພງ 7 ຊັ້ນ ທີ່ມີຄວາມຫມາຍເຖິງສະຫວັນທັງ 7 ຈົນເຖິງປາສາດປະທານສ່ວນເທິງສຸດ ລັກສະນະພາຍນອກຂອງປາສາດເກົ່າແກ່ ສ່ວນໜ້າ ແລະ ສ່ວນຍອດພັງທະລາຍລົງມາ ມີຫລັງຄາສັງກະສີມຸງແທນ ສ່ວນທີ່ຍັງມີຄວາມສົມບູນຄື ທັບຫລັງ ແກະສະຫລັກເປັນຮູບພະອິນ ຊົງຊ້າງເອລາວັນ 3 ສຽນ ດ້ານຂ້າງເປັນຮູບກິນນະລີ ແລະພະວິລຸນປະທັບພະຍາຄຸດ ວິຈິດສວຍງາມ ຕາມເສົາປະດັບກອບປະຕູທັງ 2 ຂ້າງມີຮູບແກະສະຫລັກຂອງທ້າວົດຕຸໂລກບານ ເຫມືອນດັ່ງຍືນພິທັກປິ່ນປົວປາສາດ ແລະ ຮູບແກະສະຫລັກນາງອັບສາ ທີ່ກອບທາງດ້ານຕະເວັນອອກ ບໍລິເວນປ່ອງຢ້ຽມແກະສະຫລັກເປັນລູກໝາກວົດ ດ້ານໃນຂອງຜາສາດປະດິດສະຖານພະພຸດທະຮູບສຳລິດຂະໜາດໃຫຍ່ ມີໂຕະໝູ່ບູຊາແບບຊາວພຸດ ຕັ້ງຢູ່ດ້ານໜ້າ ສ່ວນດ້ານນອກມີກຸ່ມເຈດີນ້ອຍໆ ສະຫລັກເປັນຮູບເເຂ້ ແລະ ຊ້າງຕາມຕຳນານມູຣະຕິ.
ພູພຽງເມືອງພວນຕັ້ງຢູ່ລະຫວ່າງພູເບ້ຍ, ພູເລີຍ ແລະ ທ່ົງບ້ານບານເມືອງຄຳ. ພູພຽງນີ້ມີເນື້ອທີ່ປະມານ 2000 ກິໂລຕາແມັດ ແລະ ມີຄວາມສູງສະເລ່ຍ ແຕ່ 1200 - 1400 ແມັດ. ເຂດພາກກາງຂອງພູດັ່ງກ່າວ
ເປັນເຂດທົ່ງຫຍ້າອັນກວ້າງໃຫຍ່ ແລະ ມີພື້ນທີ່ຮາບພຽງດີ ເຊິ່ງແມ່ນເຂດນີ້ເອງທີ່ເຮົາເອີ້ນວ່າ ທົ່ງໄຫຫີນ. ພູພຽງເມືອງພວນເປັນບ່ອນກຳເນີດຂອງແມ່ນ້ຳຫຼາຍສາຍ ເຊັ່ນ: ນ້ຳງຽບ, ນ້ຳງື່ມ, ນ້ຳຊັນ, ນ້ຳເນີນ, ນ້ຳມັດ,
.la ເປັນໂດເມນອິນເຕີເນັດລະດັບສູງສຸດ ຕາມລະຫັດປະເທດ (ccTLD) ສຳລັບປະເທດລາວ ເລີ່ມໃຊ້ແຕ່ປີ ຄ.ສ 1996.
ແຕ່ປັດຈຸບັນ ລັດຖະບານຕັດສິນໃຈ ກູ້ຢຶມເງິນຈາກ ສປ ຈີນ ຫລາຍກວ່າ 20 ລ້ານໂດລາສະຫະລັດ ສ້າງສູນອິນເຕີເນັດແຫ່ງຊາດຂຶ້ນຫວັງໃຫ້ ເປັນສູນລວມແຫ່ງການສື່ສານແບບປະຕູດຽວ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ຂໍ້ມູນມີການຮັບປະກັນໄດ້, ມີຄວາມເປັນລະບົບລະບຽບ, ລາຄາຖືກລົງ, ສັນຍານມີຄວາມຄ່ອງຕົວ, ໂດຍສາມາດໃຫ້ບໍລິການແກ່ມວນຊົນ ໄດ້ຢ່າງພຽງພໍກັບຄວາມຕ້ອງການ, ທັງຈະໃຫ້ບໍລິການໄປຕ່າງປະເທດໄດ້ ໃນຂະນະທີ່ສູນແຫ່ງນີ້ ຈະສຳເລັດ ແລະ ໃຫ້ບໍລິການໄດ້ໃນເດືອນຫນ້າ.
ສູນອິນເຕີເນັດແຫ່ງຊາດ ຫຼື ສ.ອ.ຊ (Lao National Internet) ແມ່ນກົມກອງວິຊາການທຽບເທົ່າກົມໂດຍຂຶ້ນກັບອົງການໄປສະນີ ແລະ ໂທລະຄົມມະນາຄົມແຫ່ງຊາດ ເຊິ່ງຈະເຮັດຫນ້າທີ່ຄຸ້ມຄອງບັນດາຂໍ້ມູນຂ່າວສານທຸກຮູບແບບດ້ວຍຈັດຕັ້ງການບໍລິການຜ່ານປະຕູດຽວ ເປັນຕົ້ນຄຸ້ມຄອງລະບົບອິນເຕີເນັດແຫ່ງຊາດ, ໂທລະສັບລວມທັງລະບົບຂໍ້ມູນຂ່າວສານທີ່ເອີ້ນວ່າ Call Center ເພື່ອຮັບຜິດ ຊອບຄຸ້ມຄອງລະບົບໂທລະສັບ ແລະ ອິນເຕີເນັດພາຍໃນປະເທດ, ພ້ອມຄຸ້ມຄອງບັນດາບໍລິສັດທີ່ໃຫ້ບໍລິການໂທລະສັບ, ອິນເຕີເນັດ, ມີການເຊື່ອມໂຍງກັບສາກົນ.
ທ່ານ ສົມນຶກ ໂພທິລາດ ຜູ້ອຳນວຍການສູນອິນເຕີເນັດແຫ່ງຊາດ ໄດ້ເປີດເຜີຍໃຫ້ຮູ້ໃນຫວ່າງບໍ່ດົນມານີ້ວ່າ: ໃນໄລຍະຜ່ານມາ ສປປ ລາວ ຍັງບໍ່ທັນມີສູນອິນເຕີເນັດແຫ່ງຊາດ ເພື່ອເປັນສູນລວມໃນການກວດສອບ, ຄຸ້ມຄອງລະບົບອິນເຕີເນັດໂດຍສະເພາະ. ໄລຍະຜ່ານມາ ເຖິງວ່າໄດ້ຮັບອະນຸມັດຈາກ ອົງການສາກົນໄອແຄນແອນນາ ທີ່ມອບລະຫັດຂອງປະເທດລາວ (.la) ໃຫ້ເປັນລະຫັດສູງສຸດຂອງ ລະບົບອິນເຕີເນັດ ແຕ່ລັດຖະບານຍັງບໍ່ມີເງື່ອນໄຂພຽງພໍທີ່ຈະໃຫ້ບໍລິການດ້ານນີ້ ຄືກັບປະເທດອື່ນ, ດັ່ງນັ້ນ ລັດຖະບານກໍ່ຄືຄະນະຮັບຜິດຊອບວຽກງານ (ຄະນະຄຸ້ມຄອງອິນເຕີເນັດແຫ່ງຊາດ) ຈິ່ງມອບໃຫ້ຕ່າງປະເທດນຳໄປບໍລິການນັບແຕ່ປີ 2000 ໂດຍໄດ້ຮັບສ່ວນແບ່ງ ພຽງເລັກນ້ອຍເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນລະບົບອິນເຕີເນັດ ຂອງລາວກໍ່ຕໍ່ຈາກປະເທດເພື່ອນບ້ານ ເຂົ້າມາຊົມໃຊ້ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຫຍຸ້ງຍາກຫລາຍ ດ້ານ.
ສະນັ້ນ ເພື່ອສ້າງຄວາມສະດວກສະບາຍ ແກ່ບັນດາບໍລິສັດທີ່ເຮັດທຸລະກິດກ່ຽວກັບອິນເຕີເນັດ, ໂທລະສັບ, ຂໍ້ມູນຂ່າວສານຕ່າງໆ ພາຍໃນປະເທດ ລັດຖະບານຈິ່ງຕັດສິນໃຈກູ້ເງິນ 20,4 ລ້ານໂດລາສະຫະລັດ ຈາກ ສປ ຈີນ ມາລົງທຶນສ້າງສູນອິນເຕີເນັດແຫ່ງຊາດ ໂດຍມີໄລຍະກູ້ 20 ປີດອກເບ້ຍ 2% ປອດຫນີ້ 5 ປີ.ປະຈຸບັນການດຳເນີນມີຄວາມຄຶບຫນ້າ 59% ຫລັງຈາກເລີ່ມກໍ່ສ້າງມາແຕ່ເດືອນ ເມສາປີທີ່ຜ່ານມາ, ຄາດວ່າຈະສຳເລັດ ສາມາດເປີດໃຫ້ບໍລິການຢ່າງເປັນທາງການ ໄດ້ໃນເດືອນກັນຍາຂອງປີນີ້ແລະພ້ອມນຳເອົາລະຫັດ.la ມາບໍລິຫານເອງພາຍໃນປະເທດ.
ໃນການລົງທຶນທັງຫມົດ 20,4 ລ້ານໂດລາສະຫະລັດນັ້ນປະກອບມີການສ້າງອາຄານສອງຫລັງ ມູນຄ່າ 2,6 ລ້ານໂດລາສະຫະລັດ ເຊິ່ງອາຄານຫລັງທີຫນຶ່ງທີ່ສ້າງ ສຳເລັດມີມູນຄ່າການກໍ່ສ້າງ 1,5 ລ້ານໂດລາສະຫະລັດ
ເມື່ອສູນນີ້ສາມາດໃຫ້ບໍລິການໄດ້ເຕັມຕົວຈະເຮັດໃຫ້ມີລາຍຮັບເຖິງ 7 ລ້ານໂດລາສະຫະລັດ ຕໍ່ປີແຕ່ເບື້ອງ ຕົ້ນກໍ່ຕ້ອງໄດ້ຈ່າຍດອກເບ້ຍ ເງິນກູ້ຢຶມໃຫ້ ທະນາຄານຂາອອກ-ຂາເຂົ້າ ສປ ຈີນ ເຊິ່ງຄາດວ່າ ຈະສາມາດຈ່າຍເງິນກູ້ຢຶມທັງຫມົດໄດ້ໃນ ປີ 2019 ກ່ອນໄລຍະທີ່ຕົກລົງ.
ສູນນີ້ຍັງຈະເພີ່ມຄວາມສະດວກສະບາຍແກ່ບໍລິສັດທີ່ເຮັດທຸລະກິດຕ່າງໆ ໂດຍບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງໄປອາໄສຕໍ່ສັນຍານຈາກຕ່າງປະເທດອີກ. ນອກນັ້ນ ຍັງຈະຊ່ວຍສະໜອງການຊົມໃຊ້ຢູ່ພາຍໃນໄດ້ຢ່າງພຽງພໍ, ທັງເຮັດໃຫ້ອັດຕາ ການໃຊ້ຈ່າຍໃນຂົງເຂດວຽກງານດັ່ງກ່າວ ຖືກລົງ, ຄວາມໄວສູງຂຶ້ນ ແລະ ສາມາດຮັບປະກັນແກ້ໄຂບັນຫາອີນເຕີເນັດຕົກ, ສັນຍານໂທລະສັບມີການຂັດຂ້ອງ ພ້ອມນັ້ນ ຍັງຈະເຮັດໃຫ້ການ ສື່ສານຕ່າງໆ ເປັນລະບຽບຮຽບຮ້ອຍ ທັງຮັບປະກັນໄດ້ດ້ານຄວາມປອດໄພ, ທ່ານຜູ້ອຳນວຍການສູນອິນເຕີເນັດແຫ່ງຊາດ.
ປະຈຸບັນ ບໍລິມາດການຊົມໃຊ້ອິນເຕີເນັດໃນລາວມີຫລາຍເກີນຄາດຫມາຍກວມເອົາກວ່າ 57% ຂອງພົນລະເມືອງລາວ, ສ່ວນຕົວເລກ ການຊົມໃຊ້ໂທລະສັບແມ່ນກວມເອົາ 6 ລ້ານກວ່າແລ້ວ.
ໂຊນ 1 ອາເມຣິກາເໜືອ.
ພື້ນທີ່ຕ່າງໆ ໃນແຜນກຳນົດເລກໝາຍອາເມຣິກາເໜືອ (North American Numbering Plan: NANP)ໄດ້ຮັບການກຳນົດລະຫັດພື້ນທີ່ ເໝືອນກັບວ່າພື້ນທີ່ເຫຼົ່ານັ້ນຢູ່ພາຍໃນ ສະຫະລັດອາເມຣິກາ.
ລະຫັດລຸ່ມນີ້ເປັນຊຸດ +1-XXX ສະແດງວ່າລະຫັດພື້ນທ່ີນັ້ນ ຢູ່ໃນແຜນກຳນົດເລກໝາຍອາເມຣິກາເໜືອ ບໍ່ໄດ້ແຍກເປັນລະຫັດປະເທດຕ່າງຫາກ ເຊັ່ນ: ຂອງກວມ ແມ່ນ +1 ຕາມດ້ວຍລະຫັດພື້ນທີ່ +671 ເປັນຕົ້ນ.
ສະກຸນເງິນ ແມ່ນໜ່ວຍທີໃຊ້ໃນການແລກປ່ຽນໃນຮູບແບບຂອງເງິນ ສະກຸນເງິນຈະປ່ຽນແປງຂື້ນຢູ່ກັບແຕ່ລະປະເທດ ຫຼື ກຸ່ມປະເທດ ໂດຍການແລກປ່ຽນ ຫຼື ການຊື້ຂາຍບໍລິການ ລະຫວ່າງປະເທດທີ່ໃຊ້້ເງິນສະກຸນຕ່າງກັນ
ຈະໃຊ້ອັດຕາແລກປ່ຽນເງິນເປັນເກນ ໃນການອ້າງອີງ ໃນຫຼາຍໆ ປະເທດສະກຸນເງິນສາມາດມີຊື່ດຽວກັນ ໄດ້ເຊັ່ນ: ໂດລາສະຫະລັດ, ໂດລາຮົງກົງ, ໂດລາການາດາ ແລະ ໃນຫຼາຍປະເທດໃຊ້ສະກຸນເງິນດຽວກັນ ເຊັ່ນ
ໃນປະເທດແຖວເອຣົບຫຼາຍປະເທດໃຊ້ສະກຸນເງິນ ເອີໂຣ ແລະ ໃນບາງປະເທດໃຊ້ໜ່ວຍເງິນຂອງປະເທດອື່ນເປັນເກນເຊັ່ນ: ປະເທດປານາມາ ແລະ ປະເທດແອວຊາວາດໍ ໃຊ້ສະກຸນເງິນໂດລາສະຫະລັດ.
ສະກຸນເງິນທົ່ວໄປຈະມີໜ່ວຍເງິນສະກຸນຍ່ອຍ ໂດຍສ່ວນຫຼາຍຈະເປັນອັດຕາສ່ວນ 1/100 ຂອງສະກຸນເງິນຫຼັກ ເຊັ່ນ: 100 ເຊັນ ເທົ່າກັບ 1 ໂດລາ. ແຕ່ບາງສະກຸນເງິນຈະບໍ່ມີຫົວໜ່ວຍຍ່ອຍເຊັ່ນ: ເງິນກີບ ຂອງລາວ,ເງິນເຢັນ ຂອງຍີ່ປຸ່ນ ແລະ ຫຼາຍໆປະເທດ ສາຍເຫດຈາກເງິນເຟີ້ ເຮັດໃຫ້ມີການຍົກເລີກສະກຸນເງິນຍ່ອຍໄປ.
ວິຊາພູມສາດ ສຶກສາໂຄງສ້າງປະຊາກອນທັງໃນແງ່ຂອງຂະໜາດ, ອາຍຸ ແລະ ເພດ.ລວມເຖິງພາວະການຕາຍ ພຶດຕິກຳການສືບພັນ ແລະ ການເພີ່ມຂື້ນຂອງປະຊາກອນ.
ປະຊາກອນຕ້ອງຖືສັນຊາດໃນລັດທີ່ຕົນຢູ່ ແຕກຕ່າງຈາກບຸກຄົນທີ່ຢູ່ພາຍໃຕ້ອຳນາດລັດ ເຊັ່ນ: ຄົນທີ່ມາທ່ອງທ່ຽວໃນປະເທດລາວ ແລະ ຕ້ອງມີສິດທິພິເສດກວ່າປະຊາກອນທີ່ມາຈາກລັດອື່ນ ຫາກຢູ່ໃນດິນແດນຂອງລັດນັ້ນ
ຄວາມໜາແໜ້ນປະຊາກອນ ແມ່ນ ຈຳນວນຄົນ ຫຼື ສິ່ງທີ່ມີຊີວິດຕໍ່ໜ່ວຍພື້ນຖື ພື້ນທີ່ໃດມີຄວາມໜາແໜ້ນຕໍ່ປະຊາກອນສູງ ສະແດງວ່າມີຈຳນວນປະຊາກອນຫຼາຍ.
ພາສາທາງການ ຫຼື ພາສາລັດຖະການ ແມ່ນພາສາທີ່ມີກຳນົດໃຫ້ເປັນພາສາຫຼັກໃນການຕິດຕໍ່ສື່ສານພາຍໃນປະເທດ ແລະ ເຂດແດນທີ່ຕິດຕໍ່ກັນກັບປະເທດນັ້ນ ບາງຄັ້ງພາສາທ້ອງຖິ່ນຖືກເຂົ້າໃຈຜິດວ່າເປັນພາສາທາງການ
ໃນຂະນະທີ່ປະເທດສ່ວນຫຼາຍມີພາສາທາງການ 1 ພາສາ ບາງປະເທດມີພາສາທາງການ 2 ພາສາຂື້ນໄປເຊັ່ນ: ການາດາ,ສິງກະໂປ... ຂະຄະດຽວກັນບາງປະເທດບໍ່ມີພາສາທາງການເຊັ່ນ: ສະຫະລັດອາເມຣິກາ, ສະວີເດນ...
ພາສາທາງການບາງປະເທດທີ່ຢູ່ພາຍໃຕ້ອານານິຄົມ ເຊັ່ນ: ພາສາອັງກິດ ແລະ ພາສາຝຣັ່ງ ຖືກໃຊ້ເປັນພາສາທາງການ ເຖິງແມ່ນວ່າບໍ່ແມ່ນພາສາທີ່ມີການໃຊ້ເປັນຫຼັກໃນປະເທດນັ້ນໆ.
ໃນປະເທດໄອແລນ ພາສາໄອແລນ(ໄອລິຊ) ເປັນພາສາທາງການ ແລະ ເປັນພາສາປະຈຳຊາດຂອງປະເທດ ແຕ່ມີຜູ້ໃຊ້ພາສາໄອແລນ ໜ້ອຍກວ່າ 1 ໃນ 3 ຂອງປະຊາກອນປະເທດ ຂະນະທີ່ປະຊາຊົນສ່ວນໃຫຍ່ ໃຊ້ພາສາ
ສຳລັບປະເທດລາວນັ້ນໄດ້ໃຊ້ພາສາລາວເປັນພາສາທາງການ ໂດຍບໍ່ໄດ້ກຳນົດ ເອົາສຳນຽງໃດເປັນສຳນຽງກາງ ແຕ່ປະຊາຊົນກໍ່ສາມາດ ຕິດຕໍ່ສື່ສານກັນໂດຍໃຊ້ສຳນຽງ ທັງ ພາກເໜືອ, ພາກກາງ ແລະ ພາກໃຕ້ໄດ້
ແຂວງຈຳປາສັກ (ຄຳເຄົ້າ: ແຂວງຈຳປາສັກດ໌,) ເປັນແຂວງຫນຶ່ງຂອງປະເທດລາວທີ່ຕັ້ງຢູ່ທາງທິດໃຕ້ຂອງປະເທດ ເປັນແຂວງສຳຄັນທາງພາກໃຕ້ມາຕັ້ງແຕ່ສະໃໝບູຮານ ເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງອານາຈັກຈຳປາສັກ ເຄີຍຢູ່ໃນເຂດອານາຈັກຂອມບູຮານ ແຂວງນີ້ເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງມໍລະດົກໂລກຜາສາດຫິນວັດພູ
ແຂວງຈຳປາສັກ ມີຊາຍແດນຕິດກັບ ແຂວງສາລະວັນ ທິດເໜືອ ແຂວງເຊກອງ ທິດຕາເວັນອອກ ສ່ຽງເໜືອ ແຂວງອັດຕະປື ທິດຕາເວັນອອກ ທິດໃຕ້ ຂອງກຳປູເຈຍ ແລະ ທິດຕາເວັນຕົກ ປະເທດໄທ ແມ່ນ້ຳຂອງເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງຊາຍແດນຕິດກັບໄທເພື່ອນບ້ານ ແລະ ປະກອບດ້ວຍສີພັນດອນ ('ສີ່ພັນເກາະ') ຢູ່ພາກໃຕ້ຂອງແຂວງ ຕິດກັບຊາຍແດນກຳປູເຈຍ
ຈໍາປາສັກໄດ້ມີບົດບາດເປັນໃຈກາງໃນປະຫວັດສາດຂອງສະຫຍາມ ແລະລາວ ມີການສູ້ຮົບເກີດຂຶ້ນເລື້ອຍໆຢູ່ໃນ ແລະອ້ອມຮອບຈໍາປາສັກ ມໍລະດົກທາງວັດທະນະທໍາຂອງມັນປະກອບມີວັດວາອາຮາມເກົ່າແກ່ແລະສະຖາປັດຕະຍະກໍາອານານິຄົມຝຣັ່ງ. ຈໍາປາສັກມີວັດປະມານ 20 ວັດ (ວັດ) ເຊັ່ນ: ວັດພູ ວັດຫຼວງ ແລະ ວັດທັມມະ ປາໂລມານ້ຳຈືດ ແລະນ້ຳຕົກຕາດຫຼາຍແຫ່ງຂອງແຂວງເປັນສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວ
ປະຫວັດແຂວງຈຳປາສັກ.
ແຂວງຈໍາປາສັກໄດ້ມີປະຫວັດສາດອັນຍາວນານຕັ້ງແຕ່ອານາຈັກຟູນານ(Funan) ແລະ ເຈນລະເມື່ອຄັ້ງອານາຈັກໄດ້ເສື່ອມອໍານາດການປົກຄອງຂອງອານາຈັກລົ້ມສະຫຼາຍຄົນລາວເລີຍຍ້າຍຖິ່ນຖານເຂົ້າມາສ້າງຊຸນຊົນ ແລະ ກາຍເປັນເມືອງໃຫມ່ຂຶ້ນເອີ້ນວ່າ ຈໍາປານະຄະບູລີ ຫຼື ຈໍາປານະຄອນ ມີຄວາມໝາຍແປວ່າ ເມືອງ ຫາກຈະກ່າວເຖິງເມືອງລາວທາງພາກໃຕ້ ຈໍາປາສັກເປັນເມືອງທີ່ຄຸ້ນຫູຫຼາຍກວ່າເມືອງອື່ນໆ ທັງນີ້ເພາະວ່າ ຈໍາປາສັກມີຄວາມເປັນມາທີ່ຄູ່ກັບອານາບໍລິເວນລຸ່ມແມ່ນໍ້າຂອງໃນຈຸດພູເກົ້າທີ່ມີແທ່ງຫີນທໍາມະຊາດຕັ້ງຢູ່ເທິງຍອດພູ. ຕໍ່ມາຈໍາປາສັກຖືກອະລິຍະທໍາຂະເໝນຊ່ວງໄລຍະປະມານ ສະຕະວັດທີ 8-18 ເຫັນວ່າເປັນສະຖານທີ່ ທີ່ສັກສິດທີ່ຄວນເຄົາລົບ ໂດຍກົງກັບນິກາຍສີວະແຫ່ງສາດສະໜາຮິນດູຈົນເປັນທີ່ມາຂອງການສ້າງເມືອງ ສ້າງອານາຈັກ ແລະ ລວມເຖິງການສ້າງປະສາດໃນຫຼາຍໆແຫ່ງ ດັ່ງນັ້ນເມື່ອກ່າວເຖິງຄວາມເປັນມາຂອງຈໍາປາສັກ ຈຶ່ງສາມາດກ່າວໄດ້ 2 ສ່ວນຄື ຈໍາປາສັກໃນຖານະແຜ່ນດິນໂບຮານພາຍໃຕ້ອິດທິພົນຂອງຂອມ ຫຼື້ ຂະເໝນນັ້ນເອງ ກັບຈໍາປາສັກພາຍໃຕ້ການຄອບຄອງອາໄສຂອງຊາວລາວລຸ່ມຈົນເຖິງປັດຈຸບັນ ເມື່ອຄັ້ງສະຫຍາມປົກຄອງປະເທດລາວນັ້ນ ໄດ້ຈັດໃຫ້ເມືອງຈໍາປາສັກເປັນເມືອງສູນກາງທາງການເມືອງ. ພາຍຫຼັງຝຣັ່ງເຂົ້າມາປົກຄອງລາວໃນປີ ຄສ 1893 ແລະ ດິນແດນຈໍາປາສັກຝັ່ງຂວາໄດ້ກັບມາເປັນຂອງລາວໃນ ຄສ 1946 ຕໍ່ຈາກນັ້ນຝຣັ່ງກໍ່ໄດ້ພັດທະນາເມືອງປາກເຊເປັນຊຸມຊົນທີ່ສາມາດເຊື່ອມຕໍ່ໄປຍັງເມືອງອື່ນໆຂອງລາວ ແລະ ຖືກພັດທະນາໃຫ້ເປັນເມືອງເອກເມືອງສູນກາງທາງດ້ານເສດຖະກິດສັງຄົມ ແລະ ການປົກຄອງຂອງຝຣັ່ງ. ພາຍໃຕ້ຊື່ແຂວງເຊໂດນ ແລະ ຫລັງຈາກລາວໄດ້ເອກະລາດຈາກຝຣັ່ງໄດ້ໃນປີ ຄສ 1954. ແລະ ກໍ່ໄດ້ຮັບການປົດປ່ອຍເປັນເອກະລາດຢ່າງເປັນທາງການໃນປີ ຄສ 1975 ແຂວງຈໍາປາສັກກໍ່ໄດ້ຮັບການພັດທະນາເປັນກ້າວໆມາໂດຍພາຍໃຕ້ການນໍາພາຂອງພັກລັດ.
ລັກສະນະພູມສະຖານ.
ແຂວງຈຳປາສັກ ຕັ້ງຢູ່ພາກໃຕ້ສຸດ ຂອງສປປລາວ ເປັນແຂວງທີ່ມີແມ່ນ້ຳຂອງໄຫຼຜ່ານ ແລະ ແບ່ງເນື້ອທີ່ອອກເປັນ2ຝັ່ງຄື: ຝັ່ງຕາເວັນອອກມີ6ເມືອງ(ເມືອງຊະນະສົມບູນ, ບາຈຽງ ຈະເລີນສຸກ, ປາກເຊ, ປາກຊ່ອງ, ປະທຸມພອນ ແລະ ເມືອງໂຂງ; ຝັ່ງຕາເວັນຕົກມີ4ເມືອງ(ເມືອງໂພນທອງ, ຈຳປາສັກ, ສຸຂຸມາ ແລະ ເມືອງມຸນລະປະ ໂມກ. ມີເນື້ອທີ່1,541,500 ຮຕ, ປະກອບມີ10ເມືອງ,639ບ້ານ, ມີພົນລະເມືອງ630,868ຄົນ,ຍິງ322,250 ຄົນ                   II.
ແຂວງຈຳປາສັກ ເປັນແຂວງໜື່ງຂອງປະເທດລາວ ມີຊາຍແດນຕິດຈອດກັບປະເທດກຳປູເຈຍ ແລະ ປະເທດໄທ ແລະ ເປັນເມືອງໃຫ່ຍອັນດັບ3ຂອງລາວ(ຮອງຈາກເມືອງວຽງຈັນ ແລະ ເມືອງໄກສອນ ພົມວິຫານ ຖືເປັນສູນກາງການເມືອງ ການປົກຄອງ ແລະ ເສດຖະກິດ ລວມໄປເຖິ່ງການທ່ອງທ່ຽງຂອງລາວ ໃນພາກໃຕ້ ເປັນບໍລິເວນທີ່ມີຄວາມອຸດົມສົມບູນ ເນື່ອງຈາກມີແມ່ນ້ຳຂອງໄຫຼຜ່ານກາງ ແລະ ມີເກາະດອນ ແລະ ແກ້ງເປັນຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍ ຈົນໄດ້ຊື່ວ່າ: "ດິນແດນສີພັນດອນ".
2.     ເຂດບໍລິເວນເຊື່ອມຕໍ່ລະຫວ່າງພູພຽງ ແລະ ທົ່ງພຽງ ເຊິ່ງກວມເອົາເມືອງບາຈຽງຈະເລີນສຸກ, ສ່ວນໜື່ງຂອງເມືອງຊະນະສົມບູນ ແລະ ສ່ວນໜື່ງ ຂອງເມືອງປະທຸມພອນ.
3.     ເຂດບໍລິເວນທົ່ງພຽງລຽບແຄມແມ່ນ້ຳຂອງ, ບັນດາເກາະດອນກວມເອົາເມືອງຊະນະສົມບູນ, ເມືອງປາກເຊ, ເມືອງປະທຸມພອນ, ຈຳປາສັກ,ສຸຂຸ ມາ, ມຸນລະປະໂມກ ແລະ ເມືອງໂຂງ.
4.     ບໍລິເວນດິນໂຄກ, ດິນເຊື່ອມໂຊມ ສ່ວນຫຼາຍແມ່ນຢູ່ເມືອງຝັ່ງຂວາ ແມ່ນ້ຳຂອງ ມີເມືອງໂພນທອງ, ຈຳປາສັກ, ສຸຂຸມາ ແລະ ເມືອງມຸນລະປະ ໂມກ.
Ø  ທິດຕາ​ເວັນ​ອອກ​ຕິດກັບ​ແຂວງ​ເຊ​ກອງ​ແລະ ອັດ​ຕະປື ຍາວ 180 ກິ​ໂລ​ແມັດ
ລະບົບການປົກຄອງຂອງແຂວງ.
ການປົກຄອງແຂວງ,ນະຄອນຫຼວງ     ແມ່ນການຄຸ້ມຄອງບໍລິຫານລັດ ໂດຍເຈົ້າແຂວງເປັນຜູ້ຊີ້ນຳລວມວຽກງານການເມືອງ-ການປົກຄອງ, ສ່ວນຮອງເຈົ້າແຂວງ ແມ່ນຈະຖືກຈັດແບ່ງວຽກໃຫ້ຮັບຜິດຊອບສະເພາະຂະແໜງການເສດຖະກິດ, ວັດທະນະທຳ, ການຮ່ວມມືສາກົນ ຕາມການມອບໝາຍຂອງເຈົ້າແຂວງ, ສ່ວນການລະບົບການປົກຄອງພາຍໃນແຂວງ ແບ່ງອອກເປັນ ສາມ ຂັ້ນຄື: ຂັ້ນແຂວງ, ຂັ້ນນະຄອນ-ຂັ້ນເມືອງ ແລະ ຂັ້ນບ້ານ. ຂັ້ນແຂວງ ມີແຂວງ, ນະຄອນຕົວແທນ, ຂັ້ນເມືອງ ມີເມືອງ, ເທດສະບານ, ສ່ວນຂັ້ນບ້ານມີ ປະກອບມີກຸ່ມ ແລະ ໜ່ວຍ.
ເສດຖະກິດຂອງແຂວງ.
ແຂວງຈໍາປາສັກເປັນແຂວງໜຶ່ງທີ່ມີຄວາມຈະເລີນກ້າວໜ້າທາງດ້ານເສດຖະກິດສັງຄົມ ແລະ ເປັນຈຸດສູນກາງທາງດ້ານ ເສດຖະກິດ-ສັງຄົມຂອງສີ່ແຂວງພາກໃຕ້. ແຂວງຈຳປາສັກອຸດົມສົມບູນໄປດ້ວຍແຫລ່ງຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດ, ໃນນັ້ນເນື້ອທີ່ກະສິກຳກວມ 37%, ເນື້ອທີ່ປ່າ 895.500 ເຮັກຕາ ກວມເອົາ 58,09%, ປ່າສະຫງວນແຫ່ງຊາດ 3 ແຫ່ງມີເນື້ອທີ່ເຖິງ 425.600 ເຮັກ ຕາ, ກວມ 47,53% ນອກຈາກນັ້ນຍັງມີເຂດປ່າສະຫງວນຂອງແຂວງອີກ 7 ແຫ່ງ.10% ຂອງພົນລະເມືອງໃນທົ່ວປະເທດ. ທີ່ຕັ້ງພູມສັນຖານໄດ້ແບ່ງອອກເປັນສອງເຂດຢ່າງຈະແຈ້ງຄື: ເຂດທົ່ງພຽງ ແລະ ເຂດພູພຽງ ຈໍາປາສັກ ເປັນດິນແດນໃຕ້ສຸດຂອງປະເທດ ທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍອູ່ອະລິຍະທໍາອັນເກົ່າແກ່ທີ່ຫນ້າຄົ້ນຫາ ແລະ ມີທໍາມະຊາດທີ່ສວຍສົດງົດງາມຢ່າງໂດດເດັ່ນແຫ່ງຫນຶ່ງຂອງປະເທດທີ່ບັນດາທ່ານຄວນຍາດໂອກາດໄປທ່ຽວຊົມຈັກຄັ້ງ ຫລື ນັກທ່ອງທ່ຽວຕ່າງຊາດທີ່ມີໂອກາດເດີນທາງມາທ່ອງທ່ຽວສປປ ລາວ ກໍຄວນຈັດຈໍາປາສັກເປັນຫນຶ່ງໃນເປົ້າຫມາຍປາຍທາງການທ່ອງທ່ຽວ. ປັດຈຸບັນການທ່ອງທ່ຽວພວມຂະຫຍາຍຕົວຢ່າງແຮງ ແຕ່ຫລາຍຄົນອາດຍັງບໍ່ຮູ້ຈໍາປາສັກ   ແຂວງຈໍາປາສັກ ອຸດົມດ້ວຍແຮ່ທາດຫລາຍຊະນິດເຊັ່ນ: ບໍ່ເກືອ, ບໍ່ດິນຫນຽວ, ບໍ່ທອງເຫລືອງ, ບໍ່ບົກຊິດ, ບໍ່ບາ ຣິດ, ບໍ່ຊືນ, ບໍ່ແກ້ວອາເມຕິດ, ບໍ່ຖ່ານຕົມ.ແຂວງ ມີສະຖຽນລະພາບທາງດ້ານການເມືອງໜັກແໜ້ນ, ສັງຄົມມີຄວາມສະຫງົບ ແລະ ເປັນລະບຽບຮຽບຮ້ອຍໂດຍພື້ນຖານ, ເສດຖະກິດຂະຫຍາຍຕົວໃນລະດັບ 8,04% ລວມຍອດມູນຄ່າຜະລິດຕະພັນພາຍໃນ (GDP) ບັນລຸໄດ້ 12.711 ຕື້ກີບ, ສະເລ່ຍໃສ່ພົນລະເມືອງໄດ້ 18,02  ລ້ານກີບຕໍ່ຄົນ. ໂຄງປະກອບເສດຖະກິດຫັນປ່ຽນຕາມທິດທີ່ຕັ້ງໜ້າ; ກະສິກໍາກວມ 26%, ອຸດສາຫະກໍາ 35% ແລະ ບໍລິການກວມ 39% ຂອງ GDP.ພື້ນຖານໂຄງລ່າງໄດ້ຮັບການປັບປຸງ ກໍ່ສ້າງຂຶ້ນໃໝ່ຫຼາຍແຫ່ງ, ບ້ານຊົມໃຊ້ໄຟຟ້າກວມ 99%, ຄອບຄົວຊົມໃຊ້ໄຟຟ້າກວມ 96%, ມີເສັ້ນທາງເຊື່ອມຈອດບ້ານຕໍ່ບ້ານ ໄປມາຫາສູ່ກັນສະດວກສະບາຍທັງ 2 ລະດູກວມ 98%; ໜໍ່ແໜງການປູກ-ການລ້ຽງແບບເປັນກຸ່ມ, ເປັນຟາມໄດ້ແຜ່ຫຼາຍ, ບ້ານທຸກຍາກ, ຄອບຄົວທຸກຍາກຫຼຸດລົງເຫຼືອພຽງເລັກນ້ອຍ. ນອກນີ້ແຂວງຈໍາປາສັກ ຍັງມີການພົວພັນຮ່ວມມືກ້ວາງຂວາງກັບ 27 ພາກສ່ວນຂອງ 5 ປະເທດ, 23 ອົງການຈັດຕັ້ງສາກົນທີ່ບໍ່ຂຶ້ນກັບລັດຖະບານ. ພິເສດມີການພົວພັນຮ່ວມມືຮອບດ້ານກັບ 15 ແຂວງ 3 ນະຄອນ, 1 ສະຖາບັນທາງພາກກາງ ແລະ ພາກໃຕ້ຂອງ ສສ ຫວຽດນາມ. ສຳລັບປີ 2017 ຄວາມຮຽກຮ້ອງຕ້ອງການຂອງການພັດທະນາຍິ່ງສູງຂຶ້ນກ່ວາເກົ່າ ເພື່ອສ້າງແຂວງຈໍາປາສັກ ໃຫ້ເປັນໃຈກາງບໍລິການທາງຜ່ານ, ໃຈກາງທາງດ້ານເສດຖະກິດ, ວັດທະນະທໍາ-ສັງຄົມ, ສ້າງເມືອງໃຫ້ເປັນເມືອງສີຂຽວ, ສະອາດ, ສະຫງົບ, ໜ້າຢູ່ ແລະ ໜ້າທ່ຽວຊົມ; ເຮັດໃຫ້ຈໍານວນຄອບຄົວປະຊາຊົນຫຼາຍກ່ວາເຄິ່ງໜຶ່ງ ກາຍເປັນຄອບຄົວຮັ່ງມີ, ການຈັດຕັ້ງໃນລະບົບການເມືອງມີຄວາມປອດໃສ, ໜັກແໜ້ນ ແລະ ເຂັ້ມແຂງ, ເຮັດໃຫ້ເສດຖະກິດຂະຫຍາຍຕົວເພີ່ມຂຶ້ນ, ລາຍຮັບງົບປະມານບັນລຸຕາມແຜນການ ເພື່ອຍົກສູງຄຸນນະພາບຊີວິດຂອງປະຊາຊົນບັນດາເຜົ່າ ໃຫ້ດີຂຶ້ນເທື່ອລະກ້າວ.
ຍ້ອນບັນດາເງື່ອນໄຂ ແລະ ປັດໄຈ ດັ່ງທີ່ໄດ້ກ່າວມາກ່ອນໜ້ານີ້ ຈິ່ງໄດ້ເຮັດໃຫ້ການດໍາລົງຊີວິດຂອງປະຊາຊົນບັນດາເຜົ່າໃນທົ່ວແຂວງ ນັບມື້ມີການປ່ຽນແປງໃໝ່ທີ່ກ້າວໜ້າດີຂຶ້ນ ເຊິ່ງມັນສະແດງອອກຄື: ແຂວງຈຳປາສັກ ສາມາດປະກາດເມືອງພົ້ນທຸກໄດ້ 100%, ບ້ານທຸກຍາກຍັງເຫຼືອ 17 ບ້ານເທົ່າກັບ 2,6% ແລະ ຄອບຄົວທຸກຍາກເຫຼືອພຽງ 743 ຄອບຄົວ ກວມເອົາພຽງ 0,6%; ທົ່ວແຂວງ ມີບ້ານພັດທະນາທັງໝົດ 570 ບ້ານ ກວມ 88,6%; ສ້າງກົມກອງພັດທະນາ ໄດ້ 147 ກົມກອງ, ປະກາດຮັບຮອງແລ້ວ 124 ກົມກອງ.
ຜົນສໍາເລັດດັ່ງທີ່ກ່າວມານັ້ນ ໄດ້ຢັ້ງຢືນໃຫ້ເຫັນວ່າ: ແນວທາງປ່ຽນແປງໃໝ່ຂອງພັກເຮົາຖືກຕ້ອງ, ສອດຄ່ອງກັບເງື່ອນໄຂ ແລະ ຈຸດພິເສດຂອງປະເທດເຮົາ; ຄະນະພັກ, ອໍານາດການປົກຄອງ, ກໍາລັງ ປກຊ-ປກສ ແລະ ປະຊາຊົນບັນດາເຜົ່າ, ບັນດາຊັ້ນຄົນ ໃນທົ່ວແຂວງຈໍາປາສັກ ມີຄວາມສາມັກຄີເປັນຈິດໜຶ່ງໃຈດຽວຜ່ານຜ່າທຸກຄວາມຫຍຸ້ງຍາກ, ພ້ອມກັນຈັດຕັ້ງປະຕິບັດຕົວເລກຄາດໝາຍມະຕິ ແລະ ແຜນພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມແຕ່ລະໄລຍະມີຜົນສໍາເລັດໃຫຍ່ຫຼວງຫຼາຍດ້ານ.
ຜົນສໍາເລັດທັງໝົດນັ້ນ ແມ່ນຍ້ອນຄວາມເອົາໃຈໃສ່ນໍາພາ-ຊີ້ນໍາ ຢ່າງໃກ້ຊິດຕິດແທດຈາກສູນກາງພັກ, ລັດຖະບານ ສົມທົບກັບຄວາມເປັນເຈົ້າການຂອງພະນັກງານ, ສະມາຊິກພັກ, ກຳລັງປະກອບອາວຸດ, ນັກທຸລະກິດ, ຊາວຄ້າຂາຍ, ຜູ້ຊົງຄຸນວຸດທິ, ຜູ້ອອກພັກຜ່ອນບຳນານ, ສະຫະພັນນັກຮົບເກົ່າ, ກຳມະກອນ, ນັກຮຽນ, ນັກສຶກສາ, ສາສະນິກະຊົນຕ່າງໆ ແລະ ປະຊາຊົນບັນດາເຜົ່າໃນທົ່ວແຂວງຈຳປາສັກ ໄດ້ເຊີດຊູນ້ຳ ໃຈແຫ່ງຄວາມສາມັກຄີ ແລະ ມະຫາສາມັກຄີເປັນປຶກແຜ່ນ, ປະກອບສ່ວນຢ່າງຕັ້ງໜ້າ ເຂົ້າໃນພາລະກິດ ປົກປັກຮັກສາ ແລະ ພັດທະນາ ແຂວງຈຳປາສັກ ຕະຫຼອດໄລຍະ 41 ປີຜ່ານມາ, ແຂວງຈໍາປາສັກ ຈິ່ງຮັກສາໄດ້ຄວາມສະຫງົບທາງດ້ານການເມືອງ, ຄວາມເປັບລະບຽບຮຽບຮ້ອຍທາງດ້ານສັງຄົມ, ບ້ານ-ເມືອງ ໄດ້ຮັບການພັດທະນາຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ແລະ ກ້າວຂຶ້ນ ຢ່າງບໍ່ຢຸດຢັ້ງ.
ການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດ 2 ໜ້າທີ່ຍຸດທະສາດຄື: ປົກປັກຮັກສາ ແລະ ສ້າງສາພັດທະນາປະເທດຊາດ ເວົ້າລວມ, ເວົ້າສະເພາະແມ່ນແຂວງຈໍາປາສັກ ໂດຍພາຍໃຕ້ການນໍາພາ-ຊີ້ນໍາຂອງສູນກາງພັກ ແລະ ຄະນະພັກ-ອໍານາດການປົກຄອງແຂວງ ຈິ່ງເຮັດໃຫ້ແຂວງຈໍາປາສັກສາມາດຍາດໄດ້ຜົນງານໃນຫຼາຍໆດ້ານ ຕົ້ນຕໍແມ່ນແຂວງພວກເຮົາຮັກສາໄດ້ຜືນແຜ່ນດິນອັນຄົບຖ້ວນ, ມີສະຖຽນລະພາບທາງດ້ານການເມືອງ, ມີຄວາມສະຫງົບມີຄວາມຍຸຕິທໍາ ແລະ ມີຄວາມເປັນລະບຽບຮຽບຮ້ອຍຢູ່ໃນສັງຄົມ. ເສດຖະກິດພາຍໃນແຂວງມີການຂະຫຍາຍຕົວຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ໃນລະດັບ 8,04%, ຊີວິດການເປັນຢູ່ຂອງປະຊາຊົນໄດ້ຮັບການປັບປຸງດີຂຶ້ນເລື້ອຍໆ, ມາຮອດປັດຈຸບັນສາມາດປະກາດ 10 ເມືອງ ພາຍໃນແຂວງ ໃຫ້ເປັນເມືອງທີ່ຫຼຸດພົ້ນອອກຈາກເມືອງທຸກຍາກ.
ສໍາລັບບັນຍາກາດການລົງທຶນຂອງປະຊາຊົນ, ນັກທຸລະກິດ ແລະ ຜູ້ປະກອບການ ທັງພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດ ໃນ 1 ປີຜ່ານມາ ເຫັນວ່າມີບັນຍາກາດຄຶກຄື້ນ ແລະ ນັບມື້ນັບເພີ່ມຂຶ້ນ. ປັດຈຸບັນມີ 18 ປະເທດເຂົ້າມາລົງທຶນ, ອັນດັບ 1 ແມ່ນມາເລເຊຍ, ຖັດມາແມ່ນຫວຽດນາມ, ໄທ, ຈີນ, ເກົາຫຼີ, ຍີ່ປຸ່ນ, ມົງໂກນ ແລະ ປະເທດອື່ນໆຕາມລໍາດັບ, ສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນລົງທຶນໃນຂົງເຂດກະສິກໍາ, ການທ່ອງທ່ຽວ ແລະ ການກໍ່ສ້າງເຂື່ອນໄຟຟ້ານໍ້າຕົກ. ໃນສົກປີ 2015-2016 ໄດ້ມີການອະນຸຍາດລົງທຶນທັງໝົດ 37 ໂຄງການ, ມູນຄ່າຕາມການອະນຸມັດ 5.722 ຕື້ກີບ ຫຼື ເທົ່າກັບ 715,3 ລ້ານໂດລາສະຫະລັດ. ນອກນີ້ວຽກວັດທະນະທໍາ-ສັງຄົມ ກໍ່ໄດ້ຮັບການພັດທະນາ ແລະ ເຕີບໃຫຍ່ຂະຫຍາຍຕົວຢ່າງບໍ່ຢຸດຢັ້ງ. ສ່ວນວຽກງານການສຶກສາ ໂດຍສະເພາະແມ່ນການຮຽນ-ການສອນຂອງຄູ-ອາຈານ ແລະ ນັກຮຽນກໍ່ໄດ້ມີການພັດທະນາ ເຮັດໃຫ້ການສຶກສາມີຄຸນນະພາບດີຂຶ້ນເລື້ອຍໆ, ປັດຈຸບັນມີ 7 ເມືອງທີ່ໄດ້ປະກາດເປັນເມືອງຈົບມັດທະຍົມຕົ້ນບໍາລຸງ. ຕາໜ່າງສາທາລະນະສຸກກໍ່ໄດ້ຂະຫຍາຍລົງຮອດທ້ອງຖິ່ນຮາກຖານ ເຮັດໃຫ້ປະຊາຊົນສ່ວນຫຼວງຫຼາຍສາມາດເຂົ້າເຖິງການບໍລິການດ້ານສາທາລະນະສຸກໄດ້ເປັນຢ່າງດີ.
ຄຽງຄູ່ກັບຜົນງານດ້ານດີທີ່ກ່າວມານັ້ນ ແຂວງພວກເຮົາກໍ່ຍັງມີບາງບັນຫາຂໍ້ຄົງຄ້າງທີ່ຈະຕ້ອງໄດ້ເອົາໃຈໃສ່ແກ້ໄຂ ຕົ້ນຕໍແມ່ນບັນຫາຊື້-ຂາຍຢາເສບຕິດ ເຊິ່ງຄົນບໍ່ດີໃຊ້ແຂວງພວກເຮົາເປັນທາງຜ່ານ. ບັນຫາຂີ້ລັກງັດແງະ, ນັກເລງອັນທະພານ, ການລັກລອບຕັດໄມ້ທໍາລາຍປ່າ, ບັນຫາອຸບັດເຫດຕາມທ້ອງຖະໜົນ ແລະ ບັນຫາຄວາມສະອາດສວຍງາມ.  ແລະ ເສີມຂະຫຍາຍມູນເຊື້ອຄວາມສາມັກຄີເປັນປຶກແຜ່ນແໜ້ນໜຽວ, ມູນເຊື້ອດຸໝັ່ນ-ອົງອາດກ້າຫານ ພ້ອມພຽງກັນຈັດຕັ້ງປະຕິບັດແຜນພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມທີ່ພັກ-ລັດຂັ້ນເທິງ ກໍ່ຄືຄະນະພັກ-ອໍານາດການປົກຄອງແຂວງວາງອອກ ລວມທັງການຮັກສາຄວາມສະອາດສວຍງາມ ເພື່ອປະກອບສ່ວນສ້າງແຂວງຈໍາປາສັກ ໃຫ້ກາຍເປັນສູນກາງບໍລິການທາງຜ່ານດ້ານເສດຖະກິດ, ການຄ້າ, ການທ່ອງທ່ຽວ ແລະ ການບໍລິການ, ສ້າງແຂວງຈໍາປາສັກໃຫ້ເປັນສະຖານທີ່ໜ້າຢູ່ໜ້າອາໄສຂອງແຂກຄົນທັງພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດ.
ເຂດເສດຖະກິດພິເສດຄອນພະເພັງ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນເຂດເມືອງໂຂງ ແຂວງຈໍາປາສັກ ມີບໍລິເວນກວ້າງເຖິງ 39,000 ເຮັກຕາ ໂດຍທາງການແຂວງຈໍາປາສັກໄດ້ຈັດແບ່ງພື້ນທີ່ອອກເປັນ 5 ເຂດຄື ພື້ນທີ່ອ້ອມນໍ້າຕົກຄອນພະເພງ ຈະຖືກພັດທະນາໃຫ້ເປັນເຂດຮອງຮັບການທ່ອງທ່ຽວ ແລະ ທຸລະກິດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບ ການທ່ອງທ່ຽວ ໂດຍສະເພາະ ແລະ ໂຮງແຮມ, ຣີສອດ, ບ້ານພັກຕາກອາກາດ ແລະ ສວນສາທາລະນະທີ່ຢູ່ພາຍໃນເຂດສວນປ່າ ຫລື ເຂດອຸດທິຍານແຫ່ງຊາດ.ສ່ວນນອກນັ້ນ ກໍຈະເປັນເຂດສູນການຄ້າປອດພາສີ ສະໝາມບິນຮອງຮັບ ທັງເຮືອບິນສ່ວນຕົວ ແລະ ເຮືອບິນໂດຍສານ ສະໜາມກ໊ອບລະດັບມາດຕະຖານສາກົນ ແລະ ສູນບໍລິການທາງທຸລະກິດ ຢ່າງຄົບວົງຈອນທີ່ຈະມີ ຕະຫລາດການຄ້າເສລີ ເປັນສ່ວນປະກອບທີ່ສໍາຄັນອີກດ້ວຍ. ກຸ່ມນັກທຸລະກິດຈາກຈີນ, ເກົາຫລີໃຕ້ ແລະ ມາເລເຊຍລວມເຖິງ ນັກທຸລະກິດໃນລາວເອງ ໄດ້ພາກັນສະແດງຄວາມຕັ້ງໃຈ ທີ່ຈະເຂົ້າໄປລົງທຶນໃນເຂດເສດຖະກິດພິເສດຄອນພະເພັງ ດັ່ງກ່າວນີ້ແລ້ວ 4 ບໍລິສັດດ້ວຍກັນ ແລະ ໃນເມື່ອວ່າລັດຖະບານລາວ ໄດ້ອະນຸມັດແຜນການພັດທະນາເຂດເສດຖະກິດພິເສດຄອນພະເພັງ ຢ່າງເປັນທາງການແລ້ວນັ້ນ ຈຶ່ງເຊື່ອວ່າບັນດາບໍລິສັດຕ່າງຊາດ ຈະພາກັນຫລັ່ງໄຫລເຂົ້າໄປລົງທຶນໃນເຂດເສດຖະກິດພິເສດຄອນພະເພັງ ດັ່ງກ່າວນີ້ເພີ່ມຫລາຍຂຶນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ.
ແນ່ນອນທຸກຄົນຖ້າວ່າໄດ້ຍິນຊື່ແຂວງປາສັກກໍ່ຕ້ອງຄິດເຖິງຜະລິດຕະພັນທີ່ລືຊື່ກໍຄືກາເຟ ເພາະວ່າແຂວງຈໍາປາສັກເປັນແຂວງໜຶ່ງທີ່ມີພື້ນຖານໃນການພັດທະນາທາງດ້ານກະສິກໍາ ກາເຟເປັນພືດທີ່ປະຊາຊົນເຂດເມືອງປາກຊ່ອງປູກເປັນອາຊີບເນື່ອງຈາກວ່າເປັນພື້ນທີ່ພູພຽງ ດິນທີ່ອຸດົມສົມໄປດ້ວຍແຮ່ທາດຕ່າງໆທີ່ເກີດຈາກພູໄຟລະເບີດຜ່ານມາຫຼາຍລ້ານປີ  ນອກຈາກນັ້ນຍັງມີພືດຫລາຍຊະນິດທີ່ປະຊາຊົນໄດ້ປູກເພື່ອຂາຍເປັນສິນຄ້າສົ່ງອອກ ທັງພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດ ໂດຍສະເພາະແມ່ນ  ຜັກກະລໍ່າປີ່ ແລະ ພືດອື່ນໆອີກຫຼາຍຊະນິດ. ນອກຈາກນີ້ຍັງມີອີກຫຼາຍຕົວເມືອງທີ່ເປັນທົ່ງພຽງທີ່ມີພື້ນຖານທາງດ້ານປູກເຂົ້າໂດຍສະເພາະ ແມ່ນ ເມືອງ ໂພນທອງ, ເມືອງ ຊະນະສົມບູນ, ເມືອງ ຈໍາປາສັກ, ເມືອງ ສຸຂຸມາ, ເມືອງ ມຸນລະປາໂມກ ແລະ ເມືອງອື່ນໆ.
‘’ເຂົ້າ‘’ ຢູ່ໃນໂລກນີ້ຢ່າງໜ້ອຍມີຢູ່ 130  ລ້ານປີຜ່ານມາ. ເປັນພືດຕະກຸນຫຍ້າ, ເຂົ້າເປັນພືດ ອາຫານທີ່ສໍາຄັນຊະນິດໜຶ່ງຂອງໂລກ ໂດຍສະເພາະປະເທດໃນພູມິພາກອາຊຽນທີ່ນິຍົມບໍລິໂພກເຂົ້າເປັນອາຫານປະຈໍາວັນຫຼາຍກວ່າທະວີບອື່ນໆໃນໂລກ. ການຜະລິດບໍລິໂພກ ແລະ ການຄ້າເຂົ້າສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນຢູ່ທະວີບອາຊີ. ການປູກເຂົ້າເປັນການປູກພືດສະບຽງອາຫານທີ່ສໍາຄັນສໍາລັບປະຊາຊົນຂອງໂລກ. ໂດຍສະເພາະທະວີບອາຊີກວມເອົາ 90% ຂອງເຂົ້າທົ່ວໂລກທີ່ຜະລິດ  ແລະ ບໍລິໂພກພາຍໃນພາກພື້ນ. ນອກນີ້ ການການປູເຂົ້າເປັນອາຫານຫຼັກສໍາລັບ 2.4 ຕື້ຄົນໃນອາຊີ, ຍົກເວັ້ນປາກິດສະຖານ ແລະ ບາງພາກສ່ວນຂອງປະເທດອິນເດຍ  ແລະ ປະເທດ ຈີນ, ຢ່າງໃດກໍຕາມເນື່ອງຈາກ ສປປ ລາວ ມີຄວາມອຸດົມສົມບູນດ້ານຊັບພະຍາກອນທໍາມະຊາດ ແລະ ມີການປັບປຸງເສັ້ນທາງຄົມມະນາຄົມຂົນສົ່ງພາຍໃນອາຊີຕາເວັນອອກ ແລະ ອາຊີຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້, ສປປ ລາວ ຈະກາຍເປັນຜູ້ຕອບສະໜອງສະບຽງອາຫານ ແລະ ວັດຖຸດິບ ພ້ອມທັງເປັນສູນກາງປະສານງານທາງດ້ານຂົນສົ່ງທາງບົກໃນຂົງເຂດ (UNIDO, 2004) ເຂົ້າເປັນອາຫານຫຼັກສໍາລັບປະຊາຊົນໃນເຂດອາຊີ.
ດັ່ງນັ້ນ  ການເນັ້ນໃສ່ການຜະລິດເພື່ອຕອບສະຫນອງໃຫ້ແກ່ຊາວອຸດສາຫະກໍາໃນຂົງເຂດ ASEAN ແລະ ສປປ ຈີນ ອາດເປັນທາງເລືອກທີ່ເໝາະສົມສໍາລັບ ສປປ ລາວ. ຢາກເຮັດໄດ້ດັ່ງນັ້ນ ສປປ ລາວ ຈໍາເປັນຕ້ອງລົງທຶນໃສ່ການປັບປຸງສະມັດຕະພາບໃນການຜະລິດເຂົ້າໄປຄຽງຄູ່ກັບປັບປຸງການເກັບກູ້, ການເກັບຮັກສາ ແລະ ການຈໍາໜ່າຍຫຼັງການເກັບກູ້.  ເຖິງແມ່ນວ່າອາຊີຍັງມີສູນກາງຕົ້ນຕໍຂອງການຜະລິດ ແລະ ການບໍລິໂພກຂອງເຂົ້າ, ຄວາມສໍາຄັນຂອງເຂົ້າແມ່ນໄດເພີ້ມຂຶ້ນຢ່າງໄວວາໃນອາຟຣິກາ ແລະ ອາເມລິກາລາຕິນ, ແລະ ການສົ່ງເຂົ້າຈາກອາເມລິກາ ແລະ ອົດສະຕາລີ ແມ່ນມີຄວາມສໍາຄັນທີ່ສໍາຄັນຕໍ່ການຄ້າເຂົ້າຂອງໂລກ.
ຈາກບັນຫາດັ່ງກ່າວທາງແຂວງຈໍາປາສັກ ໂດຍສະເພາະແມ່ນ ເມືອງໂພນທອງ, ເມືອງສຸຂຸມາ, ເມືອງມຸນລະປາໂມກ ແລະ ເມືອງ ຈໍາປາສັກ ຕັ້ງຢູ່ກໍ້າຂວາມືຂອງແມ່ນໍ້ຂອງ, ມີທົ່ງພຽງໃຫຍ່ອຸດົມສົມບູນເໜາະແກ່ການປູກພືດກະສິກໍາ, ເວົ້າລວມເວົ້າສະເພາະເມືອງໂພນທອງ  ມີເນື້ອທີ່ທັງໝົດ 35.000 ເຮັກຕາ. ເນື້ອທີ່ນາແຊງ 1.200 ເຮັກຕາ  ການປັກດໍາເຂົ້າ 2 ລະດູຄື: ນາແຊງ ແລະ ນາປີ. ປະຊາຊົນເມືອງໂພນທອງຍຶດຖືອາຊີບຊາວນນາເປັນສ່ວນໃຫຍ່ເປັນເມືອງທີ່ຜະລິດເຂົ້າເປັນສິນຄັາອັນດັບຕົ້ນຂອງປະເທດ. ເມືອງ ໂພນທອງກໍຄືແຂວງຈໍາປາສັກເປັນອູ່ເຂົ້າອູ່ປາແຫ່ງໃຫຍ່ໃຫ້ລ້ຽງຊີບປະຊາຊົນບໍ່ແມ່ນແຕ່ ສີ່ແຂວງພາກໃຕ້ເທົ່ານັ້ນ. ເມືອງ ໂພນທອງ ແມ່ນຜະລິດເຂົ້າເປັນສະບຽງໃຫ້ບາງແຂວງພາກກາງ ແລະ ແຂວງອື່ນໆອີກທົ່ວປະເທດ. ເຂົ້າປູກຈາກເມືອງໂພນທອງຍັງສົ່ງອອກໄປຍັງຫຼາຍປະເທດທົວໂລກ.ພາຍໃນເມືອງມີໂຮງສີຫຼາຍບ່ອນມີທັງຂະໜາດໃຫຍ່ຮອດຂະໜາດນ້ອຍ. ທ່າແຮງລາຍຮັບໄດ້ຈາກສິນຄ້າເຂົ້າສູງ. ເປັນເຊັ່ນນັ້ນຈຶ່ງມີນັກລົງທຶນຜູ້ທີມີທຶນກ້ອນໃຫຍ່ຄື: ຈີນ,ໄທ ໄດ້ເຂົ້າມາລົງທຶນເຮັດທຸລະກິດດ້ານຂາຍສົ່ງສິນຄ້າເຂົ້າ.
ສະພາບປັດຈຸບັນ: ຊາວກະສິກອນຜູ້ປູກເຂົ້າປະມານ 70% ຍັງບໍ່ທັນມີນໍ້າຊົນລະປະທານຮັບໃຊ້ຜົນຜະລິດ ເຊິ່ງມີຄວາມສ່ຽງຕໍ່ອາຊີບການປູກເຂົ້າ ໃນເງື່ອນໄຂທີດິນຟ້າອາກາດມີການປ່ຽນແປງ
ແຂວງຈໍາປາສັກເປັນແຂວງໜຶ່ງທີ່ມີວັດທະນະທໍາທາງດ້ານວັດຖຸ ແລະ ຈິດໃຈອັນດີງາມມາແຕ່ດົນນານ ແລະ ໄດ້ຮັບການອະນຸລັກຮັກສາພັດທະນາ ໄປຄຽງຄູ່ກັບການພັດທະນາປະເທດຊາດ ໃນແຕ່ລະຍຸກສະໄໝ. - ວັດທະນະທໍາທາງດ້ານວັດຖຸ ທີ່ສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງເອກະລັກພິເສດ ຂອງວັດທະນະທໍາລາວ ທີ່ຄົນລາວເປັນຜູ້ສ້າງຂຶ້ນປະກອບມີອາຄານ, ບູຮານນາສະຖານຕ່າງໆ ໃນນັ້ນສຳຄັນແມ່ນ ວັດວາອາຮາມທີ່ມີຊື່ສຽງ ເຊັ່ນ: ວັດພູຈຳປາສັກ, ພຣະທາດສາມປາງ, ວັດຈອມເພັດ, ວັດຫລວງ, ວັດພຣະບາດ ແລະ ອື່ນໆ. ປະເພດເຄື່ອງດົນຕີ ທີ່ເປັນສັນຍາລັກ ຂອງລາວຄືແຄນ, ລະນາດ, ຄ້ອງ, ສີຊໍ, ກະຈັບປີ, ກອງໄຊ..ມີເຄື່ອງຫັດຖະກຳຈັກສານ, ຄວັດລວດລາຍ, ຕ່ຳຫູກທໍໄໝຕ່າງໆ.
- ວັດທະນະທໍາທາງດ້ານຈິດໃຈ ໄດ້ສະແດງອອກໃນການດໍາລົງຊິວິດຂອງຄົນລາວ ດ້ວຍຄວາມປອດໃສຂາວສະອາດ, ມີຄວາມໂອບເອື້ອອາລີ ຍີ້ມແຍ້ມຕໍ່ແຂກຄົນ, ນັບຖືຜູ້ອາວຸໂສ, ຮັກແພງເດັກນ້ອຍ, ມີສີລະທໍາ, ມີຄວາມຊື່ສັດໃນຄໍາສອນຂອງພະພຸດທະເຈົ້າ, ມີພາສາລາວເປັນພາສາຊາດ; ພິເສດມີພິທີກຳຕ່າງໆເຊັ່ນ: ການເກີດກໍຈະມີພິທີຢູ່ກຳ-ອອກກຳ; ການບວດ, ການແຕ່ງດອງ, ການຕາຍ ແລະ ອື່ນໆ.II.
ແຂວງຈໍາປາສັກກໍຄືສປປ ລາວ ມີຮີດ 12 ຄອງ 14 ເປັນປະເພນີທີ່ບັນພະບູລຸດໄດ້ປະຕິບັດສືບທອດກັນມາແຕ່ບູຮານ. ຮີດ 12  ໝາຍເຖິງການເຮັດບຸນຕ່າງໆ ໃນແຕ່ລະເດືອນຂອງປີ. ຄອງ 14 ໝາຍເຖິງກົດທີ່ປະຊາຊົນລາວກຳນົດຂຶ້ນ ແລະ ປະຕິບັດມາແຕ່ດົນນານຈົນກາຍເປັນຮີດຄອງ ຂອງຄົນລາວ. ກົດດັ່ງກ່າວນີ້ ໄດ້ປະຕິບັດເປັນປະຈຳແຕ່ລະມື້ແຕ່ລະວັນ ລະຫວ່າງຄອບຄົວ, ຜົວເມຍ, ຕໍ່ພະສົງ, ຕໍ່ຕົນເອງ ແລະ ຕໍ່ທຸກຄົນ. ແຕ່ລະເຜົ່າ ກໍມີປະເພນີອັນດີງາມ ປະຈຳເຜົ່າຂອງຕົນເຊັ່ນ: ບຸນຫໍ່ເຂົ້າສະຫຼາກ, ເຂົ້າປະດັບດິນເວລາເຂົ້າພັນສາ, ບຸນຫົດນ້ໍາປີໃໝ່ລາວ, ບຸນຊ່ວງເຮືອ, ບຸນບັ້ງໄຟ. ເປັນບຸນປະເພນີຂອງເຜົ່າລາວລຸ່ມ ແລະ ອື່ນໆ.  ແຕ່ລະເຜົ່າ ມີຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານຄວາມນັບຖື ແລະ ວິຖີດໍາລົງຊິວິດ, ຕະຫຼອດຮອດເຮືອນຢູ່ ແລະ ເຄື່ອງນຸ່ງກໍແຕກຕ່າງກັນ ເຊັ່ນ: ແມ່ຍິງບາງເຜົ່ານຸ່ງກະໂປ່ງ ແລະ ບາງເຜົ່ານຸ່ງໂສ້ງ. ເຜົ່າຕ່າງໆຈຳນວນຫຼາຍມັກຢູ່ເຮືອນຮ້ານ, ແມ່ຍິງນຸ່ງສີ້ນ ແລະ ເກົ້າຜົມ; ແບບຟ້ອນ, ສຽງຂັບລໍາຂອງແຕ່ລະເຜົ່າກໍຕ່າງກັນ. ແຕ່ອັນລວມ ສຳລັບທຸກໆເຜົ່າທີ່ດໍາລົງຄົງຕົວຢູ່ ສປປ ລາວ ແມ່ນການມີສິດສະເໝີພາບກັນ ຕໍ່ໜ້າກົດໝາຍ. ມີສິດສະເໝີພາບໃນການເລືອກທີ່ຕັ້ງພູມລໍາເນົາ, ມີສິດເຊື່ອຖື ແລະ ບໍ່ເຊື່ອຖືທາງສາດສະໜາ ແລະ ອື່ນໆ ຊຶ່ງໄດ້ກຳນົດໄວ້ ໃນລັດຖະທໍາມະນູນຂອງ ສປປ ລາວ.II.
ຊາດລາວເປັນຊາດໜຶ່ງ ທີ່ຕັ້ງຖິ່ນຖານພູມລໍາເນົາຢູ່ແຫຼມອິນດູຈີນ ມາແຕ່ດົນນານ. ຜ່ານຂະບວນວິວັດໃນການອອກແຮງງານ, ແບບວິຖີຊິວິດ ແລະ ການຕໍ່ສູ້ຫຼາຍຍຸກຫຼາຍສະໄໝສືບທອດກັນມາ ເຮັດໃຫ້ປະຊາຊົນລາວສ້າງໄດ້ມູນເຊື້ອຫຼາຍຢ່າງເຊັ່ນ:II.
- ມູນເຊື້ອດຸໝັ່ນໃນການອອກແຮງງານ, ການອອກແຮງງານແມ່ນຄວາມຈຳເປັນ ຂອງມວນມະນຸດທຸກຄົນ ຊຶ່ງທໍາອິດກໍແມ່ນເພື່ອຄວາມຢູ່ລອດຂອງ ຊິວິດ, ຕໍ່ມາກໍເພື່ອຄອບຄົວ, ເພື່ອສັງຄົມ ແລະ ເພື່ອປະເທດຊາດ. ປະຊາຊົນລາວ ບໍ່ວ່າຍຸກສະໄໝໃດກໍລ້ວນແລ້ວແຕ່ມີຄວາມອົດທົນ ໃນການອອກ ແຮງງານ, ມີຫົວຄິດປະດິດສ້າງ ແລະ ດຸໝັ່ນຂະຫຍັນພຽນ ຈົນມີຄໍາສຸພາສິດ, ໝວດຄໍາໂຕ່ງໂຕຍ ແລະ ຄໍາພະຫຍາຕ່າງໆ ເຊັ່ນ:     “ ຫຼັງສູ້ຟ້າໜ້າສູ້ດິນ, ໄປຢຽບມາມາຢຽບຂຽດ” ຊຶ່ງມັນສະແດງໃຫ້ເຫັນທາດແທ້ຄວາມດຸໝັ່ນ ໃນການອອກແຮງງານຂອງປະຊາຊົນລາວ.II.
ວຽກຖະແຫຼງຂ່າວ, ວັດທະນະທໍາ ແລະ ທ່ອງທ່ຽວ ໄດ້ມີການຂະຫຍາຍຕົວ ແລະ ພັດທະນາໃຫ້ໃກ້ຄຽງລະດັບພາກພື້ນ, ໂທລະພາບແຂວງ ໄດ້ຮັບ-ສົ່ງສັນຍານຈາກລະບົບອານາລ໋ອກ ມາເປັນລະບົບດີຈິຕອນ, ມີໜ່ວຍບໍລິການສັນຍານໂທລະພາບເຄເບິລທີວີ ແລະ ດີຈິຕອນທີວີ 3 ບໍລິສັດ; ວິທະຍຸກະຈາຍສຽງຂອງແຂວງ ສາມາດສົ່ງສັນ ຍານກວມພື້ນທີ່ໄດ້ 80%; ໜັງສືພິມຈໍາປາໃໝ່ ສາມາດແຈກຢາຍຂໍໍ້ມູນຂ່າວສານກ້າວສູ່ປີທີ 16; ດ້ານວັດທະນະທໍາ ແມ່ນໄດ້ຮັກສາ ແລະ ສົ່ງເສີມມູນເຊື້ອວັດທະນະທໍາຂອງຊາດ, ຂອງທ້ອງຖິ່ນ ໃຫ້ມີຄຸນຄ່າສູງຂຶ້ນ; ດ້ານການທ່ອງທ່ຽວຂະຫຍາຍຕົວຢ່າງວ່ອງໄວ ເຊິ່ງແຂວງພວກເຮົາໄດ້ຈັດງານມະຫະກໍາ ການທ່ອງທ່ຽວແບບອະນຸລັກອາຊຽນ ຄັ້ງທີ 1 ແລະ ກອງປະຊຸມທ່ອງທ່ຽວເຊື່ອມຕໍ່ 4 ແຂວງພາກໃຕ້ຂຶ້ນ ແລະ ສໍາເລັດລົງຢ່າງຈົບງາມ, ໃນ 1 ປີ ຜ່ານມາມີແຂກທັງພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດ ເຂົ້າທ່ຽວຊົມແຂວງຈໍາປາສັກເກືອບ 6 ແສນຄົນ.II.
ດ້ານການພົວພັນຮ່ວມມືກັບຕ່າງປະເທດ, ແຂວງພວກເຮົາ ສືບຕໍ່ຮັກສາສາຍພົວພັນບ້ານໃກ້ເຮືອນ ຄຽງກັບ ລາຊະອານາຈັກໄທ ແລະ ກຳປູເຈຍ, ມີການພົວພັນຮ່ວມມືແບບພິເສດຮອບດ້ານ ກັບສາທາລະນະລັດ ສັງຄົມນິຍົມ ຫວຽດນາມ ໄດ້ເປັນຢ່າງດີ ແລະ ກັບບັນດາປະເທດເພື່ອນມິດ, ອົງການຈັດຕັ້ງສາກົນ ກໍໄດ້ຮັບການພົວພັນ ດີຂຶ້ນ ເປັນກ້າວໆ, ພິເສດ ໄດ້ມີການພົວພັນຮ່ວມມືເສດຖະກິດກັບສາກົນຢ່າງເປີດກວ້າງ ເຊິ່ງມີ 33 ປະເທດ, 11 ອົງການ, 2 ສະຖາບັນ, 1 ອົງການທີ່ບໍ່ຂຶ້ນກັນລັດຖະບານ (NGO) ຊຶ່ງໄດ້ກາຍເປັນກໍາລັງແຮງສໍາຄັນໃນການພັດທະ ນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ ຂອງແຂວງເຮົາເປັນຢ່າງດີ.
ສໍາລັບແຂວງຈໍາປາສັກກໍ່ເປັນອີກແຂວງໜຶ່ງທີ່ມີອາຫານການກິນທີ່ລືຊື່ນັ້ນກໍ່ຄື: ແຈວປາກະເຕົາ,ກ້ອຍປາເພ້ຍ, ສົ້ມປາພອນ ແລະ ອີກຫຼາຍໆເມນູ. ຄືກັບປະເທດອາຊີອື່ນໆ, ອາຫານບໍ່ພຽງແຕ່ເປັນເຄື່ອງກິນປະຈຳວັນເທົ່ານັ້ນ ຍັງແມ່ນສ່ວນໜຶ່ງທີ່ສຳຄັນ ຂອງ ວັດທະນະທຳອີກດ້ວຍ. ການຮັບປະທານອາຫານ ແຕ່ລະຄັ້ງ ແມ່ນການເຕົ້າໂຮມ ຂອງຄອບຄົວ ແລະໝູ່ຄູ່ທີ່ຮັກແພງ ກໍ່ຄືແຂກຄົນທີ່ມາຢ້ຽມຢາມ. ອາຫານຫຼາຍຊະນິດທີ່ມີກິ່ນຫອມ, ມີລົດຊາດອັນແຊບນົວ, ສົດໆຮ້ອນໆ ບໍ່ວ່າຈະເປັນ ເຂົ້າໜຽວ, ລາບ, ແຈ່ວບອງ ແລະອື່ນໆ  ແມ່ນມີຊື່ສຽງ ຢູ່ໃນວົງການ ອາຫານຂອງອາຊີ. ເຖິງວ່າລາວ ຈະເປັນປະເທດດຽວເທົ່ານັ້ນ ຢູ່ໃນອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໄຕ້ ທີ່ບໍ່ມີ ຊາຍແດນຕິດກັບທະເລ, ແຕ່ອາຫານລາວ ໃນຫຼາຍສະຕະວັດຜ່ານມາ ກໍ່ໄດ້ຮັບຜົນສະທ້ອນ ມາຈາກອາຫານ ຂອງປະເທດເພື່ອນບ້ານ ຫຼືວ່າກົງກັນຂ້າມ. ແນວນັ້ນກໍ່ຕາມ ອາຫານລາວ ກໍ່ໄດ້ມີການພັດທະນາ ແລະມີຄວາມແຕກຕ່າງຢ່າງເດັ່ນຊັດ ຈາກອາຫານ ຂອງປະເທດເພື່ອນບ້ານ.II.
ໄປຄຽງຄູ່ກັບການພັດທະນາດ້ານເສດຖະກິດ, ດ້ານວັດທະນະທໍາ-ສັງຄົມ ກໍໄດ້ເອົາໃຈໃສ່ຢ່າງມີຈຸດສຸມ ໂດຍເອົາການສຶກສາ ເປັນໃຈກາງຂອງການພັດທະນາ ແລະ ໄປກ່ອນກ້າວໜຶ່ງຂອງທຸກວຽກງານ, ວຽກງານສຶກສາ ຈິ່ງຂະຫຍາຍຕົວໄວ ນັບທັງປະລິມານ ແລະ ຄຸນນະພາບ; ຈຳນວນໂຮງຮຽນ, ຫ້ອງຮຽນ, ຄູສອນ ແລະ ນັກຮຽນ ເພີ່ມຂຶ້ນຢ່າງໄວວາ; ອັດຕາການຮູ້ໜັງສືຂອງປະຊາກອນໃນເກນອາຍຸ 15-24 ປີ ກວມ 99%, ໃນເກນອາຍຸ 15-40 ປີ ກວມ 99% ແລະ ໃນເກນອາຍຸ 15 ປີຂຶ້ນໄປ ກວມ 98%. ມາຮອດປັດຈຸບັນນີ້, ໄດ້ສໍາເລັດການ ປະກາດຈົບຊັ້ນມັດທະຍົມຕອນຕົ້ນບໍາລຸງແລ້ວ 7 ເມືອງ: ເມືອງປາກເຊ, ໂພນທອງ, ຊະນະສົມບູນ, ຈໍາປາສັກ, ໂຂງ, ມູນລະປະໂມກ ແລະ ສຸຂຸມາ.
ວຽກງານກິລາກາຍະກໍາ ກໍໄດ້ຮັບການພັດທະນາຢ່າງບໍ່ຢຸດຢັ້ງ ເຮັດໃຫ້ຊາວໜຸ່ມ-ໄວໜຸ່ມຫັນມາໃສ່ໃຈຕໍ່ສຸຂະພາບຫຼາຍຂຶ້ນ; ສາມາດພັດທະນາ ກ້າວໄປເຖິງການເປັນຕົວແທນຂອງແຂວງ, ຂອງປະເທດ ໄປແຂ່ງຂັນລະດັບພາກພື້ນ ແລະ ກັບສາກົນ.II.
ແຂວງຈໍາປາສັກເປັນອີກແຂວງໜຶ່ງທີ່ມີສະຖານທີ່ສຶກສາຫຼາຍແຫ່ງພໍສົມຄວນ ມີທັງໂຮງຮຽນລັດ ແລະ ໂຮງຮຽນຂອງເອກະຊົນ ໃນນັ້ນມີ ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງໜຶ່ງຄື: ມະຫາວິທະຍາໄລແຂວງຈໍາປາສັກທີ່ເປີດສອນມາມາແຕ່ປີ 2001 ເປັນຕົນມາ, ແລະ ຍັງມີ ວິທະຍາໄລ ສ້າງຄູປາກເຊ, ວິທະຍາໄລການເງິນພາກໃຕ້, ວິທະຍາໄລແພດສາດ,ວິທະຍາໄລເຕັກນິກວິຊາຊີບ, ວິທະຍາໄລກະເສດສາດ, ວິທະຍາໄລສ້າງຄູສົງ ແລະ ຍັງມີອີກຫຼາຍໆວິທະຍາໄລ ທີ່ເປັນສະຖານທີ່ຕອນຮັບນັກຮຽນພາຍໃນແຂວງ ແລະ ຕ່າງແຂວງທີ່ມາສຶກສາຮໍ່າຮຽນເພື່ອຕອບສະນອງກັບຄວາມຮຽກຮ້ອງຕ້ອງການຂອງສັງຄົມ ແລະ ເພື່ອໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບແຜນຍຸດທະສາດໃນການພັດທະນາຂອງການສຶກສາທີ່ທາງກະຊວງສຶກສາໄດ້ວາງອອກເພື່ອໃຫ້ປະຊາຊົນທຸກຊັ້ນຄົນໃຫ້ຫຼຸດພົ້ນອອກຈາກການກືກໜັງສືໃນນັ້ນ ແຂວງຈໍາປາສັກກໍ່ເປັນແຂວງໜຶ່ງທີ່ໄດ້ປະກາດເປັນແຂວງທີ່ຈົບຊັ້ນປະຖົມບໍາລຸງໃນທຸກໆເມືອງ ແລະ ສາມາດປະຕິບັດຕາມແຜນການທີ່ທາງກະຊວງສຶກສາໄດ້ວາງອອກ.II.
ປະຊາຊົນໄດ້ເຂົ້າຊົມໃຊ້ການບໍລິການສາທາລະນະສຸກ ຢ່າງທົ່ວເຖິງ, ທົ່ວແຂວງມີໂຮງໝໍ 10 ແຫ່ງ (ບໍ່ໄດ້ນັບທັງໂຮງໝໍທະຫານ), ໃນນີ້ ໂຮງໝໍແຂວງ 1 ແຫ່ງມີ 250 ຕຽງ, ໂຮງໝໍເມືອງ 9 ແຫ່ງມີ 180 ຕຽງ, ສຸກສາ ລາ 65 ແຫ່ງມີ 231 ຕຽງ, ໂຮງງານຜະລິດຢາ 1 ແຫ່ງ, ມີວິທະຍາໄລວິທະຍາສາດສຸຂະພາບ 1 ແຫ່ງ, ມີຫ້ອງກວດພະຍາດ (ຄລີນິກ) 84 ແຫ່ງ, ມີພະນັກງານແພດ 1.598 ຄົນ, ຍິງ 1.102 ຄົນ; ຍ້ອນແນວນັ້ນ ຂະບວນການກັນພະຍາດ-ຕ້ານໂລກລະບາດ ຈິ່ງມີບາດກ້າວຫັນປ່ຽນທີ່ຕັ້ງໜ້າ ແລະ ອາຍຸຍືນສະເລ່ຍຂອງປະຊາຊົນ 65 ປີ.
ປັດຈຸບັນ  ການບໍລິການດ້ານ ສາທາລະນະສຸກ ໄດ້ຮັບການປັບປຸງ ແລະ ພັດທະນາທັງດ້ານ ປະລິມານ ແລະ ຄຸນນະພາບ, ການບໍລິການ ໄດ້ຂະຫຍາຍໄປສູ່ທ້ອງຖິ່ນ, ຮາກຖານ; ນະໂຍບາຍປິ່ນປົວເສຍຄ່າ ແລະ ບໍ່ເສຍຄ່າ ໄດ້ຮັບການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດດີຂຶ້ນ ເຊິ່ງໄດ້ປະກອບສ່ວນເຮັດໃຫ້ ປະຊາຊົນມີສຸຂະພາບແຂງແຮງ ແລະ ສາມາດ ປະກອບສ່ວນ ເຂົ້າໃນການພັດທະນາ ເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ.
ຜ່ານການປັບປຸງ ແລະ ຂະຫຍາຍຕາໜ່າງສາທາລະນະສຸກ ເຫັນໄດ້ວ່າອັດຕາ ການຕາຍຂອງແມ່ໄດ້ມີການຫລຸດລົງ 80% ແຕ່ 1.100/100.000 ເປັນ 220/100.000 ເຊິ່ງໄດ້ບັນລຸເປົ້າໝາຍສະຫັດສະວັດ ດ້ານການພັດທະນາ ທີ່ອົງການສະຫະປະຊາຊາດ ກຳນົດໄວ້ໃນປີ 2015 (260/100.000) ສ່ວນອັດຕາການເກີດ ລູກໂດຍມີແພດຊ່ວຍ ແມ່ນຢູ່ລະດັບ 58% ຄາດໝາຍ ປີ 2016 ແມ່ນ 50% ເຫັນວ່າບັນລຸເກີນຄາດໝາຍແລ້ວ. ສຳລັບອັດຕາການ ຕາຍຂອງເດັກລຸ່ມ 1 ປີ ນັບແຕ່ 1990 ເຖິງປັດຈຸບັນ ໄດ້ຫລຸດລົງ 54,2% ຈາກ 110 ຄົນ ຄາດໝາຍປີ 2016 ແມ່ນ 45% ແລະ ອັດຕາການຕາຍຂອງເດັກລຸ່ມ 5 ປີ ໄດ້ຫລຸດລົງ 72,1% ຈາກ 160 ຄົນ ຄາດໝາຍປີ 2016 ແມ່ນ 68%
ອໍານາດການປົກຄອງແຂວງຈໍາປາສັກ ໄດ້ແຕ່ງຕັ້ງຄະນະກໍາມະການຈັດສັນຄວາມເປັນລະບຽບຮຽນຮ້ອຍ, ຮັກສາຄວາມສະອາດສວຍງາມ ແລະ ຮັກສາສະພາບແວດລ້ອມພາຍໃນຕົວເມືອງ ເພື່ອສ້າງຕ ແຂວງຈໍາປາສັກ ໃຫ້ເປັນແຂວງພັດທະນາ 3 ສໍ ຄື: ເປັນເມືອງສີຂຽວ-ສະອາດສວຍງາມ, ເປັນສູນລວມຂອງພາກໃຕ້ລາວ ແລະ ເປັນເມືອງມີຄວາມສີວິໄລ.
ແຂວງຈໍາປາສັກ ຍົກສູງຄວາມເອົາໃຈໃສ່ຕໍ່ບັນຫາຄວາມສະອາດສວຍງາມ ແລະ ມີສະພາບແວດລ້ອມທີ່ດີ ໃນເທດສະບານແຂວງ. ຫຼ້າສຸດໄດ້ອອກແຈ້ງ ການເລກທີ 02/ຈຂ.ຈສ ລົງວັນທີ 6 ກຸມພາ 2017 ເລື່ອງ ການຮັກສາຄວາມສະອາດ, ສວຍງາມ ແລະ ຄວາມ ເປັນລະບຽບຮຽບຮ້ອຍໃນເຂດເທດສະບານແຂວງ.
ໂດຍແຈ້ງການສະບັບນີ້ ມອບໃຫ້ ເມືອງປາກເຊ, ອົງການພັດທະນາ ແລະ ບໍລິຫານຕົວເມືອງ ແລະ ພາກສ່ວນກ່ຽວຂ້ອງລົງສົມທົບກັບບ້ານ, ກຸ່ມບ້ານທີ່ຕັ້ງຢູ່ແຄມທາງຫຼວງ ໃນຂອບເຂດເທດສະບານແຂວງ ຈົ່ງ ເພີ່ມທະວີຄວາມເອົາໃຈໃສ່ ຕິດຕາມກວດກາ ການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດແຈ້ງການຢ່າງເຂັ້ມງວດ ແລະ ໃຫ້ໄດ້ຮັບ ຜົນດີ. ຖ້າບຸກຄົນ, ນິຕິບຸກຄົນ ຫຼື ການຈັດຕັ້ງ ທີ່ລະເມີດແຈ້ງການສະບັບນີ້ ຈະຖືກສຶກສາອົບຮົມ, ກ່າວເຕືອນ ແລະ ປັບໃໝຢ່າງເຂັ້ມງວດ.II.
ເນື້ອໃນຕົ້ນຕໍຂອງແຈ້ງການສະບັບນີ້ມີລາຍລະອຽດດັ່ງນີ້: 1. ບຸກຄົນ, ນິຕິບຸກຄົນ ແລະ ການຈັດຕັ້ງ ໃນເທດສະບານຂອງແຂວງຈຳປາສັກ (ເມືອງປາກເຊ) ຕ້ອງເປັນເຈົ້າການຮັກສາອະນາໄມຄວາມສະອາດ ສວຍງາມຂອງຕົວເມືອງ, ເສັ້ນທາງ, ດອກໄມ້+ຕົ້ນໄມ້ປະດັບ, ສວນຫຍ້າຢູ່ດອນກາງທາງ ທີ່ຕິດພັນກັບອາ ຄານ, ຫ້າງຮ້ານ, ຄອບຄົວ, ບ້ານເຮືອນ, ໂຮງໝໍ, ໂຮງຮຽນ, ເຮືອນໃຫ້ເຊົ່າ, ເຮືອນພັກ, ໂຮງແຮມ, ສຳນັກງານ ແລະ ສະຖານທີ່ສາທາລະນະຕ່າງໆ ຕ້ອງມີພາຊະນະເກັບມ້ຽນ ແລະ ແຍກປະເພດຂີ້ເຫຍື້ອ (ໂລຫະ, ຢາງ, ເຈ້ຍ, ແກ້ວ ແລະ ອື່ນໆ). 2. ບຸກຄົນ, ນິຕິບຸກຄົນ ຫຼື ການຈັດຕັ້ງ ຕ້ອງມີພັນທະ ແລະ ມີສ່ວນຮ່ວມ ໃນການປົກປັກຮັກສາ ອະນາໄມຕະຄອງຮ່ອງນຳ້, ເສັ້ນທາງ, ທາງຍ່າງ, ປູກ ແລະ ບົວລະບັດຕົ້ນໄມ້ ອ້ອມ ຮອບທີ່ຢູ່ອາໄສ ໃຫ້ມີຄວາມຂຽວງາມຢູ່ສະເໝີ. ທຸກການຜະລິດ ແລະ ການດຳເນີນກິດຈະການຕ່າງໆ ໃນເທດສະບານຂອງແຂວງ ຕ້ອງມີການຄຸ້ມຄອງໃຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມລະບຽບກົດໝາຍ, ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ທຳລາຍສະ ພາບແວດລ້ອມຕົວເມືອງເຊັ່ນ: ກິ່ນ, ຄວັນ, ຝຸ່ນລະອອງ, ແສງ, ສີ, ສຽງ, ການສັ່ນສະເທືອນ ແລະ ອື່ນໆ.3. ບຸກຄົນ, ນິຕິບຸກຄົນ ຫຼື ການຈັດຕັ້ງ ທີ່ມີສັດລ້ຽງປະເພດ: ງົວ, ຄວາຍ, ແບ້, ໝູ, ໝາ ຕ້ອງມີການຮັກສາ ແລະ ຄຸ້ມຄອງໃຫ້ດີ, ຫ້າມຜູກ ຫຼື ປ່ອຍສັດລ້ຽງຊະຊາຍ ຕາມເສັ້ນທາງ ຫຼື ແຄມທາງຫຼວງ, ຕາມສະຖານ ທີ່ສາທາລະນະ, ສະຖານທີ່ຫວງຫ້າມຕ່າງໆ ໃນເທດສະບານຂອງແຂວງຢ່າງເດັດຂາດ, ຖ້າລະເມີດຈະຖືກ ສຶກສາອົບຮົມ, ກ່າວເຕືອນ ແລະ ປັບໃໝເຈົ້າຂອງສັດລ້ຽງ ຕາມແຕ່ລະປະເພດສັດດັ່ງນີ້: ສັດລ້ຽງ ປະເພດງົວ, ຄວາຍ ປັບໃໝຄັ້ງລະ 2.000.000 ກີບ/ໂຕ, ສັດລ້ຽງແບ້, ໝູ ປັບໃໝຄັ້ງລະ 300.000 ກີບ/ໂຕ. 4. ລົດຂົນສົ່ງ, ລົດໂດຍສານ, ລົດປະຈຳສຳນັກງານອົງການ ແລະ ລົດສ່ວນຕົວທຸກປະເພດ ຕ້ອງມີພາຊະນະເກັບ ມ້ຽນຂີ້ ເຫຍື້ອ. ຫ້າມບຸກຄົນ, ນິຕິບຸກຄົນ ຫຼື ການຈັດຕັ້ງໃດໜຶ່ງ ຈູດ, ຖອກ ຫຼື ຖິ້ມຂີ້ເຫຍື້ອ, ສິ່ງເສດ ເຫຼືອ ແລະ ວັດສະດຸກໍ່ສ້າງຕ່າງໆຕາມລຳພັງໃຈ ຊຶ່ງເປັນການທຳລາຍສິ່ງແວດລ້ອມ, ສ້າງຄວາມເປິເປື້ອນ ຕາມເສັ້ນ ທາງຫຼວງ. 5. ຫ້າມບຸກຄົນ, ນິຕິບຸກຄົນ ຫຼື ການຈັດຕັ້ງ ທຳລາຍດອກໄມ້+ຕົ້ນໄມ້ປະດັບ, ສວນຫຍ້າ, ຫ້າມສ້າງ ຄວາມເປິເປື້ອນ, ຄວາມບໍ່ສະອາດໃສ່ດອນກາງທາງ, ຫ້າມທຳລາຍກີບບົວ, ສາລານັ່ງລໍຖ້າລົດເມ, ຫ້າມວາງ ເຄື່ອງຂາຍ ໃສ່ຕົວໜອນຕາມທາງຍ່າງ ອັນເປັນການກີດຂວາງການສັນຈອນ ແລະ ບໍ່ເປັນລະບຽບຮຽບຮ້ອຍ.6. ຫ້າມບຸກຄົນ ຫຼື ການຈັດຕັ້ງຖອກດິນ, ຖອກແຮ່ - ຊາຍ, ເສດວັດສະດຸກໍ່ສ້າງ ແລະ ສິ່ງກີດຂວາງອື່ນໆ ໃສ່ເສັ້ນທາງຫຼວງ, ແຄມທາງຫຼວງ, ຮ່ອງລະບາຍນຳ້ຂ້າງທາງ ລວມທັງຝາຮ່ອງ ຊຶ່ງເປັນການກີດຂວາງ ການສັນຈອນ ແລະ ເກີດການອຸດຕັນຮ່ອງນໍ້າ. 7. ຫ້າມນຳໃຊ້ເສັ້ນທາງ, ບ່າທາງ ຫຼື ເຂດສະຫງວນທາງ ເປັນບ່ອນດຳເນີນການບໍລິການຕ່າງໆ, ການສ້ອມແປງລົດທຸກປະເພດ ແລະ ຖິ້ມຂີ້ເຫຍື່ອ ຫຼື ປ່ອຍນໍ້າເປື້ອນ, ຖອກນຳ້ມັນ, ລ້າງລົດ ແລະ ອື່ນໆ ໃສ່ທາງ ຫຼື ແຄມທາງຫຼວງ. 8. ຫ້າມບໍ່ໃຫ້ບຸກຄົນ, ນິຕິບຸກຄົນ ຫຼື ການຈັດຕັ້ງ ຕັດຮອນ ຫຼື ທຳລາຍຕົ້ນໄມ້ແຄມທາງ ຫຼື ໃນເຂດສວນສາທາລະນະ ໃນຂອບເຂດເທດສະບານຂອງແຂວງ, ໃນກໍລະນີມີຄວາມຈຳເປັນຕ້ອງໄດ້ຮັບອະນຸຍາດຈາກພາກສ່ວນກ່ຽວ ຂ້ອງເສຍກ່ອນ.II.
ແຈ້ງການສະບັບນີ້ ນັບວ່າເປັນບາດກ້າວໃໝ່ ທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ເທດສະບານແຂວງມີຄວາມສະອາດສວຍ ງາມ ເປັນທີ່ເອກອ້າງແຂກຄົນທີ່ເດີນທາງມາຢ້ຽມຢາມ ແລະ ທ່ອງທ່ຽວໄດ້ມີຄວາມປະທັບໃຈ. ແນ່ນອນວ່າ ເນື້ອໃນແຈ້ງການຈະເປັນຮູບປະທຳໄດ້ ແມ່ນເກີດຈາກການຮ່ວມມືຮ່ວມໃຈຂອງຄົນເມືອງປາກເຊທຸກຄົນ ຕ້ອງເປັນເຈົ້າການ ແລະ ປະຕິບັດຢ່າງຈິງຈັງແທ້. ສິ່ງສຳຄັນອີກອັນໜຶ່ງທີ່ຂາດບໍ່ໄດ້ ກໍ່ຄືການກວດກາການ ຈັດຕັ້ງປະຕິບັດ ແລະ ນຳໃຊ້ມາດຕະການຕໍ່ຜູ້ລະເມີດແຈ້ງການນີ້ຢ່າງເຂັ້ມງວດ.
·         ມະຫານະທີ ສີພັນດອນ
ເຂດມະຫານະທີ ສີພັນດອນ  ທີ່ເປັນເຂດເກາະດອນນ້ອຍໃຫຍ່ທີ່ ຊ່າລືພືຜ້າ ເລື່ອງເລົ່າຂານຕຳນານພື້ນເມືອງລາວ ເຊິ່ງນັບແຕ່ດອນພະກ່ຳ ເມືອງຈຳປາສັກໄປຈົນຮອດຊຸມດອນທີ່ຕັ້ງຢູ່ຫົວຄັນເຫວ ຄອນພະເພັງລ້ວນ ແຕ່ມີຕຳນານພື້ນເມືອງລາວກັນມາຫລາຍ ເຊັ່ນຄົນ: ເລື່ອງດອນນາງໂລງ, ດອນນາງລອຍ,ເລື່ອງສອງບ່າວ ສາວລ່ອງເຮືອລົງ ຄອນພະເພັງຈົນກະທັງຈົນຮອດດອນໄຊ.ໃນຈຳນວນດອນທີ່ກ່າວກັນວ່າ ສີ່ພັນດອນນັ້ນ ຄວາມຈິງກໍ່ອາດຈະເຖິງຖ້າວ່ານັບຫມົດທັງນ້ອຍ ແລະ ໃຫຍ່ແຕ່ຖ້າຈຳແນກອອກເຊັ່ນ: ດອນທີ່ມີຄົນອາໄສຢູ່ດອນທີ່ໃຊ້ລ້ຽງສັດປູກຝັງ ແລະ ດອນທີ່ຟູ ຫລື ພົ້ນນ້ຳແຕ່ຍາມແລ້ງກໍ່ເປັນອີກເລື່ອງຫນຶ່ງຕາມການສຳຫລວດຈາກ ພາກສ່ວນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງດອນ ທີ່ມີປະຊາຊົນອາໄສຕັ້ງບ້ານເຮືອນຢູ່ທັງຫມົດ 364 ດອນ, ດອນໃຫຍ່ກວ່າຫມູ່ ກໍ່ແມ່ນດອນໂຂງມີຊາວປາຍບ້ານຖັດນັ້ນ ກໍ່ມີດອນເບັງ ຫລື ດອນສົມ, ດອນລົບປາດີ,ດອນຊ້າງໄພ, ດອນພິມານ, ດອນຂະເຫມົາ,ດອນຮີ, ດອນໄຊ, ດອນສັນ, ດອນແດງ, ດອນໂລງ, ດອນຄອນ, ດອນເດດ ແລະ ອື່ນໆ ທີ່ຕັ້ງເກາະກ່າຍກັນໄປ,ເທິງໜ້ານ້ຳແມ່ຂອງຕອນໃຕ້ ເຊິ່ງມີຄວາມກວ້າງ ປະມານ 15 ກິໂລແມັດ ໃນບັນດາບ້ານທີ່ ຢູ່ເທິງດອນ ກໍ່ຍັງມີວັດວາສາດສະຫນາເກືອບທຸກບ້ານ ສ່ວນແບບແຜນດຳລົງຊີວິດກໍບໍ່ຜິດແປກ ຈາກຜູ້ທີ່ຢູ່ເທິງແຜ່ນດິນໃຫຍ່ ແຕປະການໃດຕົ້ນຕໍອາຊີບກໍ່ແມ່ນການປູກຝັງລ້ຽງສັດ ໂດຍສືບທອດມາຈາກເຊັ່ນ: ປູ່, ຍ່າ,ຕາ,ທວດ ສິ່ງທີ່ແຕກຕ່າງແດ່ກໍ່ຄົງການເດີນທາງໄປມາຂອງຊາວບ້ານແຖບນີ້ ໃຊ້ເຮືອເປັນພາຫະນະຕົ້ນຕໍໃນການລຳລຽງຂົນສົ່ງຕິດຕໍ່ພົວພັັນກັບຄົນຢູ່ຝັ່ງ ຫລື ລະຫວ່າງດອນດ້ວຍກັນ.ສ່ວນຮີດຄອງປະເພນີນີ້ ແມ່ນບໍ່ມີການແຕກຕ່າງກັນປະການໃດຄືເຄົາລົບຮີດສິບສອງຄອງສິບສີ່ນຳກັນ ແລະ ອາດຈະມີການແຕກ ຕ່າງກັນບາງເລັກນ້ອຍໂດຍສະເພາະການຕໍ່ສູ້ຫາລ້ຽງຊີບເຊັ່ນ: ສູ້ກັບການພັດທະນາສູ້ກັບການຊອກຮ່ຳຮຽນຄວາມບໍ່ເປັນທຳສູ້ຊີວິດທີ່ຢູ່ ທ່າມກາງທຳມະຊາດກົດດັນເປັນຕົ້ນສາຍນ້ຳໄຫລທັງເລິກ ສາຍຝົນລິນ ແລະ ຄວາມຫຍຸ້ງຍາກລຳບາກຮອບດ້ານໃນກາງດອນ ເຊິ່ງຕັດ ຂາດຈາກໂລກພາຍນອກ ດັ່ງນັ້ນນິດໄສໃຈຄໍຄົນແຖບນີ້ຈິ່ງອ່າວອອກໄປທາງຫ້າວໆແດ່ແຕ່ພວກເຂົາກໍ່ເປັນຄົນຈິງຈັງຈິງໃຈຮັກແພງຊື່ສັດ ຕໍ່ຫມູ່ເພື່ອນ. ຍັງປາກົດໃຫ້ເຫັນອີກສິ່ງຫນຶ່ງນັ້ນກໍ່ຄືຄວາມມັກມ່ວນ, ມັກກີລາ, ຮູ້ແພ້, ຮູ້ຊະນະດັ່ງນັ້ນ ບັນພະບູລຸດ ຈິ່ງປະດິດສ້າງລຳສີພັນດອນ, ລຳໂສມໄວ້ໃຫ້ເປັນພື້ນຖານສິລະປະທ້ອງຖິ່ນ ສ່ວນກີລາກໍ່ມີຊ່ວງເຮືອເກືອບທຸກບ້ານ ຫລື ທຸກດອນມີເຮືອຊ່ວງເປັນຂອງຕົນ ເອງ ແລະ ສູ້ໃຫ້ມີໂຮງຮຽນຄົບທຸກບ້ານທຸກດອນເຊັ່ນກັນ. ມາເຖິງປະຈຸບັນ ພາຍໃຕ້ແສງສະຫວ່າງການນຳພາຂອງພັກບັນດາເຂດເກາະດອນແຫ່ງມະຫານະທີສີ່ພັນດອນໄດ້ຖືກພັດທະນາເປັນ ລຳດັບເຊັ່ນດຽວກັບຟາກຝັ່ງແຜ່ນດິນໃຫຍ່ຄື: ຊາວບ້ານສາມາດສົ່ງສິນຄ້າທີ່ຜະລິດໄດ້ທ້ອງຖິ່ນຕົນອອກຂາຍໄປຍັງຕົວເມືອງໃນບາງດອນ ມີໄຟຟ້າຖາວອນໃຊ້ມີສຸກສາລາ. ສາມານໍາລົດເກັງໄປໄດ້ ເພາະມີເຮືອບັກແລ່ນ 24 ຊົ່ວໂມງ ແລະ ບາງດອນຍັງພັດ ທະນາເປັນເຂດທ່ອງທ່ຽວທີ່ມີແຂກຄົນໄປຢາມບໍ່ຂາດດັ່ງນັ້ນດິນແດນຖິ່ນນີ້ຈິ່ງເປັນດິນແດນທີ່ບໍ່ມີຍາມຫລັບໄຫລເປັນບ່ອນທີ່ມີການເຫນັງຕີງຕາມການຂະຫຍາຍຕົວຂອງປະເທດຊາດ ແລະ ຖ້າໃຜຍາກຂີ່ເຮືອ ລ່ອງເຮືອທີ່ທ່າເຮືອບ້ານນາກະສັງ ລັດເລາະ ເກາະດອນ ມະຫານະທີ ສີ່ພັນດອນ ສຳຜັດ ທຳມະຊາດ ວິຖີຊີວິດ ການເປັນຢູ່ເກາະດອນ (ດອນຄອນ) ຊາກຫົວລົດໄຟອາຍນ້ຳຂົວລົດໄຟ ໃນຍຸກຂອງ ລ່າເມືອງຂຶ້ນຝລັ່ງ ແລະ ລີ່ຜີ ຫົວລົດໄຟຮ້າງ ດອນຄອນ ເປັນເກາະນ້ອຍໆ ໜຶ່ງໃນ ມະຫານະທີສີ່ພັນດອນ ຕັ້ງຢູ່ທາງຕອນເໜືອຂອງ ດອນຄອນ ມີເຮືອຫາງຍາວລຳນ້ອຍໃຫ້ບໍລິການ ຂຶ້ນລົງຕາມຮ່ອງນ້ຳແຄບໆລະຫວ່າງດອນເດດ ແລະ ດອນຄອນ ທັງສອງເກາະນີ້ ເມື່ອສະໄໝຝຣັ່ງຍຶດຄອງອິນດູຈີນ ຈຳເປັນຕ້ອງສົ່ງສິນຄ້າ ແລະ ສິ່ງຂອງຕ່າງໆ ຂຶ້ນໄປຕອນກາງປະເທດແຕ່ຕ້ອງຕິດຂັດກັບເກາະແກ້ງຂະໜາດໃຫຍ່ ເຮັດໃຫ້ເຮືອສິນຄ້າ ບໍ່ສາມາດແລ່ນຜ່ານໄປໄດ້ ຈຶ່ງໄດ້ສ້າງທ່າເຮືອ ແລະ ທາງລົດໄຟເທິງດອນຄອນ ໄວ້ສຳລັບເປັນທ່າເຮືອ ເພື່ອຂົນຖ່າຍສິນຄ້າລົງເຮືອໃໝ່ ຫົວຈັກລົດໄຟອາຍນ້ຳ ແລະ ລາງລົດໄຟໃນປັດຈຸບັນຍັງມີຊາກປະຫຼັກຫັກພັງໃຫ້ເຫັນກ່ອນເຖິງນ້ຳຕົກຫຼີ່ຜີ ບັນຍາກາດອ້ອມຮອບເກາະງຽບສະຫງົບ ວິຖີການເປັນຢູ່ຂອງຊາວບ້ານແຄມຝັ່ງນ້ຳອັນລຽບງ່າຍ ຕະຫລອດຈົນຄວາມຮົ່ມເຢັນຂອງ ຕົ້ນໝາກພ້າວຫລາຍໆ ຕົ້ນ ບໍລິເວນທົ່ວດອນ ກໍເຮັດໃຫ້ເກາະດອນແຫ່ງນີ້ເປັນເກາະດອນທີ່ໜ້າຢູ່ ແລະ ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມຂອງຕ່າງຊາດ(ເອີຣົບ ແລະ ອາຊີ) ທີ່ມາພັກ ແລະ ທ່ອງທ່ຽວ ຢູ່ອາໄສຫລາຍໆ ມື້ ແບບ long term ຖືໄດ້ວ່າເປັນສະຫວັນ ຂອງຄົນຮຽບງ່າຍ ບໍ່ຕ້ອງການຄວາມສິີວິໄລ ຂໍຕິດ ແລະ ເກາະທຳມະຊາດໄວ້ນ້ຳຕົກຫຼີ່ຜີ ຫລື ຫຼີ່ຜີ ເອີ້ນອີກຊື່ໜຶ່ງຄືຕາມດສົມພະມິດ. ນ້ຳຕົກຫຼີ່ຜີຕັ້ງຢູ່ໃນເຂດດອນຄອນ ນ້ຳຕົກລີ່ຜີ ເກີດຈາກນ້ຳທີ່ໄຫລຖາໂຖມຜ່ານເກາະ ເນີນຫິນ ຊຶ່ງເປັນໂງ່ນຫິນ  ແກ້ງຫີນອັນແຂງແກ່ນຕົກລົງມາດ້ວຍກຳລັງແຮງແຕກເປັນລະອອງສີຂາວໄປທົ່ວ ລະຫວ່າງ ລະອອງນ້ຳຕົກ ກະທົບແກ້ງຫີນ ເກີດເປັນ ລະອອງປຸຍ ສີຄາມ ເບິ່ງສວຍງາມຕື່ນຕາ ຕື່ນໃຈ ສຳລັບຜູ້ພົບເຫັນ ເປັນຢ່າງດີຫຼີ່ຜີນັ້ນ ມີເລື່ອງລາວ ປະຫວັດສາດຕ່າງໆ   ລ້ວນມີຄວາມສຳຄັນ ແລະ ກ່ຽວຂ້ອງກັບຫຼີ່ຜີ ແລະ ຄວາມອຸດົມສົມບູນຂອງ ສັດນ້ຳ ທີ່ແຫ່ງນີ້  ຍັງອຸດົມສົມບູນຢູ່ໃນປັດຈຸບັນ. ຫຼີ່ ເປັນພາສາລາວ ໝາຍເຖິງ ເຄື່ອງມືຫາປາຊະນິດໜຶ່ງມີລັກສະນະຄ້າຍລອບ ຊຶ່ງ ມີໃຫ້ເຫັນກັນທົ່ວໄປ ສ່ວນຄຳວ່າ ຜີ ໝາຍເຖິງສົບຄົນຕາຍ ຊຶ່ງບໍລິເວນ ນ້ຳຕົກລີ່ຜີ ຈະມີກະແສນ້ຳໄຫລບ່າຕາມພື້ນທົ່ງຮາບຜ່ານແຜ່ນຫິນ ແລ້ວໄຫລຕົກລົງມາກົງຊ່ອງຊອກພວກເຂົາ ທີ່ແຕກແຍກ ອອກຈາກກັນ ກະແສນ້ຳສີຂຽວເຂັ້ມໃນລະດູແລ້ງ ຫຼືສີຊາໃນລະດູຝົນ ຈະໄຫລບ່າຕົກລົງມາເບື້ອງລຸ່ມ ຈາກນັ້ນຈຶ່ງໄຫລໄປຕາມຮອຍແຍກ ຂອງຊອກພວກເຂົາເປັນທາງຍາວຫຼາຍກິໂລແມັດ ຈຸດທີ່ພົບສົບ (ທີ່ມາຂອງຄຳວ່າຜີ ແລະ ສົນທິກັນ ເປັນ ຫຼີ່ຜີ) ຫລາຍໆ ຄື ບໍລິເວນຮ່ອງຫີນຂອງ ນ້ຳຕົກຫຼີ່ຜີ ບໍລິເວນນີ້ກະແສນ້ຳຈະໄຫລມາລວມຕົວກັນເປັນແອ່ງຂະໜາດໃຫຍ່ ຈາກນັ້ນນ້ຳຈະວົນໄປມາແລ້ວຈຶ່ງໄຫລຕົກລົງໄປ ດ້ານລຸ່ມຜ່ານຊອກ ແລະ ຫລືບຫິນແຄບໆ ເຮັດໃຫ້ສົບຂອງທະຫານ ໃນສະໄໝສົງຄາມອິນດູຈີນຈຳນວນຫລາຍຟູມາຕິດໃນ ລີ່ຫາປາປະຊາຊົນຈຶ່ງເອີ້ນນ້ຳຕົກຕາດແຫ່ງນີ້ວ່າ ລີ່ຜີ.  ດ້ວຍຄວາມຢາກໃຫ້ຮູ້ໃຫ້ເຫັນວ່າເປັນຈິງ ຫລື ບໍ່ຈິງນັ້ນ ຄວນແທ້ຕ້ອງລົງໄປສໍາພັດດ້ວຍຕົນເອງ ຫລື ຄວນມີການພິສູດນໍາກັນເນາະ.
ຖ້າເວົ້າເຖິງນ້ຳຕົກຕາດແລ້ວ, ຕາດຜາສ້ວມກໍເປັນອີກແຫ່ງໜຶ່ງທີ່ມີຄວາມສວຍງາມເປັນເອກະລັກໄປອີກແບບໜຶ່ງທີ່ໃຜໆໄດ້ໄປປາກເຊແລ້ວບໍ່ຄວນພາດທີ່ຈະໄປຢ້ຽມຊົມ. ນອກຕາດຜາສ້ວມແລ້ວໃກ້ໆນັ້ນຍັງມີບ້ານຊົນເຜົ່າທີ່ຜູ້ຈັດການອຸທິຍານທ້າວບາຈຽງ ໄດ້ຈັດຕັ້ງອະນຸລັກໄວ້ໃຫ້ນັກທ່ອງທ່ຽວໄດ້ສຳຜັດກິ່ນອາຍອັນດັ້ງເດີມຂອງວິຖີຊີວິດຂອງຊົນເຜົ່າທ້ອງຖິ່ນດິນຈຳປາສັກ.ຄຳວ່າສ້ວມ ເປັນພາສາລາວໝາຍເຖິງຫ້ອງຫໍ ຫຼື ຫ້ອງນອນ ເຊິ່ງລັກສະນະຂອງຕາດສ້ວມຄ້າຍຄືຫ້ອງຫໍຂອງຄູ່ສົມລົດໃໝ່.ຈຸດເດັ່ນຂອງນ້ຳຕົກຕາດຜາສ້ວມຄື ສາຍນ້ຳທີ່ໄຫຼຜ່ານຫິນຜາຂະໜາດໃຫຍ່ທີ່ມີລັກສະນະເປັນແທ່ງໆ ຮູບຮ່າງຄ້າຍຫ້ອງຫໍ.ຢູ່ໃກ້ໆນັ້ນຍັງມີຮ້ານອາຫານ ສະຖານທີ່ພັກຜ່ອນຢ່ອນອາລົມທີ່ຕົກແຕ່ງເຂົ້າກັບບັນຍາກາດເອົາແທ້ໆ ຢູ່ບ່ອນນີ້ຜູ້ຈັດການ ວິມົນ ກິດບຳລຸງ ເພິ່ນໄດ້ເລົ່າໃຫ້ຟັງວ່າໃນຮ້ານອາຫານແຫ່ງນີ້ຫ້າມດື່ມເຄື່ອງດື່ມທີ່ມີທາດເຫຼົ້າ, ເຄື່ອງດື່ມລ້ວນແຕ່ແມ່ນສະໝູນໄພ, ນ້ຳໝາກໄມ້ປັ່ນປະເພດຕ່າງໆ ແລະ ຍັງບໍລິການເຄື່ອງທີ່ລະນຶກ ເປັນຕົ້ນແມ່ນເສື້ອຢືດ ທີ່ພິມຂໍ້ຄວາມ “ອຸດທະຍານບາຈຽງຈຳປາສັກ”, “ເຮົາຮັກທຳມະຊາດ” ແລະອື່ນໆນອກຈາກນີ້ພາຍໃນອຸດທະຍານຍັງມີພິພິທະພັນທີ່ຮວບຮວມເອົາໝູ່ບ້ານບູຮານຂອງຫຼາຍຊົນເຜົ່າມາຈັດສະແດງໃຫ້ນັກທ່ອງທ່ຽວໄດ້ທ່ຽວຊົມ ສຳຜັດວາດດຳລົງຊີວິດອັນດັ້ງເດີມຂອງຊົນເຜົ່າທ້ອງຖິ່ນ, ການນຸ່ງຖື, ສີໄມ້ລາຍມືແລະ ແຜ່ນແພຂອງຊົນເຜົ່າ,ລັກສະນະຕ່າງໆ ຂອງເຮືອນ, ຟັງສຽງເພງປະສານດົນຕີທ້ອງຖິ່ນໃນຈັງຫວະສາລະວັນ ແລະ ສີພັນດອນ ຟັງແລ້ວອອນຊອນໃຈອີ່ຫຼີ ເຊັ່ນ ເຮືອນຊົນເຜົ່າກະຕາງ ເຊິ່ງເປັນຊົນເຜົ່າທີ່ອາໄສຢູ່ໃນພື້ນທີ່ໃກ້ໆ ນ້ຳຕົກຕາດຜາສ້ວມ,ເຮືອນຂອງຊົນເຜົ່າອາລັກ, ເຮືອນຂອງຊົນເຜົ່າກະຕູ, ຫໍກວນທີ່ໃຊ້ເປັນສະຖານທີ່ປະກອບພິທີກຳຂອງເຜົ່າລະແວ ພາຍໃນຈັດສະແດງພິພິທະພັນຂອງເຜົ່າຕ່າງໆໃຫ້ຊົມເປັນຈຳຫຼວງຫຼາຍ ແລະ ຫໍເສົາດຽວຂອງຊາວໜຸ່ມເຜົ່າລະແວ ເຊິ່ງຕາມການເລົ່າຂອງຊົນເຜົ່າເຂົາບອກວ່າ ເປັນບ່ອນທີ່ບ່າວສາວຂອງເຜົ່າລະແວໄວ້ລົມກັນ(ຈີບກັນ)ແລະທີ່ໜ້າສົນໃຈທີ່ສຸດຄືເຮືອນພັກ(ລີສອດ)ຂອງທາງອຸດທະຍານທີ່ຕົກແຕ່ງໄດ້ສວຍງາມລົງຕົວດ້ວຍວັດຖຸທີ່ຊອກໄດ້ຕາມປ່າຕາມດົງ ໃນເຂດນັ້ນ.
ນ້ຳຕົກຕາດຟານ ຕາດທີ່ສູງທີ່ສຸດໃນລາວ" ນ້ຳຕົກຕາດຟານ ນ້ຳຕົກຝາແຝດ ແຫ່ງດົງຫົວສາວ ທີ່ສູງທີ່ສຸດຂອງລາວ ທ່າມກາງ ແລະ ສະພາບແວດລ້ອມ ຫຸບເຂົາ ປ່າທຳມະຊາດ "ນ້ຳຕົກຕາດຟານ (ຕາດ ຄື ນ້ຳຕົກ ຟານ ຄື ຊື່ຂອງ ສັດປ່າຊະນິດໜຶ່ງ) ນ້ຳຕົກຕາດຟານ ຫລື ຮຽກອີກ ຊື່ໜຶ່ງວ່າ ນ້ຳຕົກຕາດດົງຫົວສາວ ນ້ຳຕົກຕາດຟານແຫ່ງນີ້ເປັນນ້ຳຕົກຕາດ ທີ່ສູງທີ່ສຸດຂອງປະເທດລາວ ຊຶ່ງເປັນນ້ຳຕົກຕາດທີ່ມີຄວາມສູງ ປະມານ 200 ແມັດ ບັນຍາກາດໂດຍຮອບ ຂອບນ້ຳຕົກຕາດຟານ ເປັນສະພາບອາກາດຊຸ່ມຊື່ນ ໜາວເຢັນຕະຫລອດປີ ເປັນເສັ້ນທາງສູ່ ເມືອງປາກຊ່ອງ ເມືອງແຫ່ງຂຸນເຂົາ ແລະ ສວນກາເຟ ເປັນພືດເສດຖະກິດ ທີ່ສົ່ງອອກຂອງປະເທດ ນ້ຳຕົກຕາດຟານເປັນນ້ຳຕົກຕາດທີ່ເກີດຈາກການໄຫລມາລວມກັນ ຂອງສາຍນ້ຳ ຂອງ ພູເຂົາ 2 ໜ່ວຍ ຊຶ່ງໄຫລຕະຫລອດໝົດປີ ອ້ອມຮອບນ້ຳຕົກຕາດຟານ ຈະເຕັມໄປດ້ວຍປ່າໄມ້ ນານາພັນ ອັນສົມບູນ ຂຽວຂະຈີ ອັນສວຍສົດງົດງາມ ຂອງທຳມະຊາດ ລຳເນົາໄພເປັນສະເໜ່ ປ່າພວກເຂົາທຳມະຊາດຕໍ່ແຂກຜູ້ມາຢ້ຽມຢາມ ໄດ້ຊື່ນຊົມ ແລະ ພາຍໃນບໍລິເວນດັ່ງກ່າວ ຍັງມີຕາດຟານຣີສອດ ໃກ້ຊິດຕິດຂອບນ້ຳຕົກຕາດຟານ ລ້ອມຮອບໄວ້ສຳລັບທ່ານທີ່ມັກສະຖານທີ່ພັກຜ່ອນ ແບບຣີສອດທຳມະຊາດລາວໃຕ້ ເມືອງປາກຊ່ອງ ທີ່ຕິດທຳມະຊາດນັ້ນຄືຕາດຟານຣີສອດ. ອີກໜຶ່ງຣີສອດ ທີ່ທ່ານພັກແລ້ວ ຈະບໍ່ຜິດຫວັງກັບ ຣີສອດທີ່ແວດລ້ອມທຳມະຊາດນ້ຳຕົກປ່າພວກເຂົາລຳເນົາໄພຂອງລາວໃຕ້.
ຕາດເຍືອງ ຢຼ່ໃນຄວາມຮັບຜິດຊອບຂອງ ບ້ານພັດທະນາັກ 40 ເຂດ 2 ເມືອງປາກຊ່ອງ ຫ່າງຈາກບ້ານໄປທາງທິດຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ 1,3 ກິໂລແມັດ, ສູງປະມານ 50 ແມັດ, ປະກອບດ້ວຍ 2 ຖ້ານ, ພັກເທິງສູງ 10 ແມັດ, ພັກລຸ່ມສູງ 4,5 ແມັດ. ສອງຟາກຕາດເປັນຜາເຫວຊັນ ມີໄມ້ເຮັ້ຍປ່າກ້ວຍ ແລະ ປ່າສັບປົນຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ຈຳນວນໜຶ່ງ. ຕາດເຍືອງປະກອບມີ 3 ຕາດນ້ອຍ ແລະ ແກ້ງ 1 ຍ່ານຄື: ລຸ່ມຕາດມີ 1 ຕາດນ້ອຍ ສູງ 3 ແມັດ ເປັນພະລານຫີນຍາວຈົນຮອດຫົວຕາດໄຮເບື້ອງເທິງ ຫຼື ຫຼື ຕາດຂື້ນໄປກວມກວ້າງ 10-12 ແມັດ. ນອກນີ້ຍັງມີ 2 ສາຂາທີ່ຊາວບ້ານເອີ້ນ "ຕາດຜັນ" ສູງ 2-6 ແມັດ.
ຜ່ານການລວບລວມຂໍ້ມູນມາຂ້າງເທິງກໍ່ເຫັນໄດ້ວ່າແຂວງຈໍາປາສັກກໍ່ເປັນແຂວງຫນຶ່ງທີມີທ່າແຮງໃນການຂັບເຄື່ອນໃນການພັດທະນາປະເທດຊາດ.ເພາະວ່າ ແຂວງ ຈໍາປາສັກມີຄວາມຈະເລີນເຕີບໂຕທາງດ້ານເສດຖິດ-ສັງຄົມເປັນອັນດັບຕົ້ນໆຂອງປະເທດລາວຮອງຈາກນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ. ໂດຍເສດຖະກິດຂະຫຍາຍຕົວລະດັບ 8,04% ລວມຍອດມູນຄ່າຜະລິດຕະພັນພາຍໃນ (GDP) ບັນລຸໄດ້ 12.711 ຕື້ກີບ, ສະເລ່ຍໃສ່ພົນລະເມືອງໄດ້ 18,02  ລ້ານກີບຕໍ່ຄົນ.ໂຄງປະກອບເສດຖະກິດຫັນປ່ຽນຕາມທິດທີ່ຕັ້ງໜ້າ; ກະສິກໍາກວມ 26%, ອຸດສາຫະກໍາ 35% ແລະ ບໍລິການກວມ 39% ຂອງ GDP.ພື້ນຖານໂຄງລ່າງໄດ້ຮັບການປັບປຸງ ກໍ່ສ້າງຂຶ້ນໃໝ່ຫຼາຍແຫ່ງ, ບ້ານຊົມໃຊ້ໄຟຟ້າກວມ 99%, ຄອບຄົວຊົມໃຊ້ໄຟຟ້າກວມ 96%,   ມີເສັ້ນທາງເຊື່ອມຈອດບ້ານຕໍ່ບ້ານ   ໄປມາຫາສູ່ກັນສະດວກສະບາຍທັງ 2 ລະດູກວມ 98%;   ໜໍ່ແໜງການປູກ-ການລ້ຽງແບບເປັນກຸ່ມ, ເປັນຟາມໄດ້ແຜ່ຫຼາຍ, ບ້ານທຸກຍາກ, ຄອບຄົວທຸກຍາກຫຼຸດລົງເຫຼືອພຽງເລັກນ້ອຍ. ນອກຈາກນີ້ຍັງລວມໄປເຖິງການທ່ອງທ່ຽວຂອງລາວທາງພາກໃຕ້ ເປັນບໍລິເວນທີ່ມີຄວາມອຸດົມສົມບູນ ເນື່ອງຈາກມີແມ່ນໍ້າຂອງໄຫລຜ່ານກາງ ແລະ ເກີດເກາະດອນ ແກ້ງເປັນຈໍານວນຫລວງຫຫລາຍຈົນໄດ້ຊື່ວ່າ ມະຫານະທີສີພັນດອນ ຫຼື ສີ່ພັນດອນ ແລະ ເຂດເມືອງປາກຊ່ອງກໍ່ເປັນອີກເຂດໜຶ່ງທີ່ນັກທ່ອງທ່ຽວໃຫ້ຄວາມສົນໃຈທັງພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດ ເພາະວ່າເຂດປາກຊ່ອງເປັນເຂດທີ່ອຸດົມສົມບູນ ອາກາດເຍັນຕະຫຼອດປີ ມີສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວແບບທໍາມະຊາດຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ເຊັ່ນ ນໍ້າຕົກຕາດຕ່າງໆ. ນອກຈາກການທ່ອງທ່ຽວແບບທໍາມະຊາດແລ້ວກໍ່ຍັງມີການທ່ອງທ່ຽວແບບວັດທະນະທໍາ ແລະ ບູຮານສະຖານທີ່ບູຮານຕ່າງໆໂດຍສະເພາະ ແມ່ນຜາສາດຫີນວັດພູ ແລະ ພະທາດສາມປາງ ພູອາສາ ແລະ ອື່ນໆອີກຫຼາຍແຫ່ງ. ດ້ານກະສິກໍາແຂວງຈໍາປາສັກກໍ່ເປັນອີກແຂວງໜຶ່ງທີ່ມີທ່າແຮງໃນການສົ່ງເສີມເສດຖະກິດຂອງແຂວງ ກໍ່ຄືປະເທດຊາດ. ໃນນັ້ນການປູກພືດເປັນສິນຄ້າສົ່ງອອກຂາຍທັງພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດ ເຊັ່ນ: ກາເຟ, ຜັກກະລໍ່າປີ ແລະ ເຂົ້າ.
ດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງສາມາດເວົ້າໄດ້ວ່າແຂວງຈໍາປາສັກເປັນແຂວງໜຶ່ງທີ່ມີທ່າແຮງໃນຫຼາຍໆດ້ານບໍ່ວ່າທາງດ້ານເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ, ດ້ານການສຶກສາ, ດ້ານການຄົມມະນາຄົມ ແລະ ດ້ານອື່ນໆ. ທີ່ເປັນຕົວຂັບເຄື່ອນໃຫ້ພໍ່ແມ່ປະຊາຊົນໃຫ້ຫລຸດພົ້ນອອກຈາກຄວາມທຸກຍາກເວົ້າລວມແລ້ວກໍຄືປາຊາຊົນທົ່ວປະເທດ.
ແຂວງບໍລິຄຳໄຊ ເປັນແຂວງ ທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນໃໝ່ໃນປີ ຄ.ສ 1986 ເປັນແຂວງ ທີ່ອຸດົມສົມບູນໄປດ້ວຍຊັບຢາກອນທຳມະຊາດແລະວັດທະນະທຳ ເປັນແຂວງທີ່ມີທິວທັດທີ່ສວຍງາມເຊັ່ນນ້ຳຕົກຕາດເລີກ, ຕາດວັງຟອງ, ຖ້ຳແກບ ແລະອື່ນໆ ນອກຈາກທິວທັດທຳມະຊາດທີ່ສວຍງາມແລ້ວ ແຂວງບໍລິຄຳໄຊຍະຍັງມີປູຊະນີຍະສະຖານທາງພຸດທະສາດສະຫນາທີ່ສຳຄັນຫຼາຍແຫ່ງ.
ແຂວງບໍລິຄຳໄຊແຍກອອກມາຈາກແຂວງວຽງຈັນແລະແຂວງຄຳມ່ວນ ເມື່ອປີ 1983 ແຂວງນີ້ມີ ພູຫີນປູນ ທີ່ມີຊື່ສຽງ ແລະ ທິດທັດອັນສວຍງາມ.
ຄຳມ່ວນ () ເປັນແຂວງໜຶ່ງຂອງປະເທດລາວທີ່ຕັ້ງຢູ່ທາງຕອນກາງຂອງປະເທດ ທິດຕາເວັນຕົກຕິດກັບປະເທດໄທ ແລະ ທິດຕະເວັນອອກຕິດກັບປະເທດຫວຽດນາມ, ທິດເໜືອຕິດກັບແຂວງບໍລິຄຳໄຊ ແລະ ທິດໃຕ້ຕິດກັບແຂວງສະຫວັນນະເຂດ. ແຂວງຄຳມ່ວນຕັ້ງຢູ່ຫ່າງຈາກນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນພຽງແຕ່ 350 ກິໂລ
ແມັດເທົ່ານັ້ນ. ແຂວງຄຳມ່ວນຍັງເປັນແຂວງທີ່ເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງພູພຽງນາກາຍ ເຊິ່ງເປັນ ພູພຽງທີ່ອຸດົມສົມບູນ ແລະ ແຂວງຄຳມ່ວນຍັງມີສັກກະຍະພາບທາງການອຸດສາຫະກຳ ແລະ ເປັນແຂວງທີ່ມີພື້ນທີ່ກະສິກຳ ຈຳນວນຫຼາຍອີກດ້ວຍ.
ປະຫວັດແຂວງຄຳມ່ວນ.
ແຂວງຄຳມ່ວນມີຄວາມສຳຄັນທາງປະຫວັດສາດລາວ ໃນອະດີດປະມານ ຄ.ສ 5 ແຂວງຄຳມ່ວນເຄີີຍເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງ ອານາຈັກຟູນັນ ແລະ ອານາຈັກເຈນລະ(ຂອມ) ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນໃນນາມ ເມືອງສີໂຄດຕະບູນ ຫຼື ສີໂຄຕະປູຣະ. ໃນສະໄໝຝຣັ່ງເຂົ້າມາຮຸກຮານລາວເຮົາ ເມືອງສີໂຄດຕະບູນ ຈຶ່ງໄດ້ຖືກປ່ຽນຊື່ເປັນເມືອງທ່າແຂກ ດ້ວຍເຫດນີ້ພາຍໃນເມືອງທ່າແຂກ ຈຶ່ງສາມາດພົບເຫັນອາຄານສະຖາປັດຕະຍະກຳ ແບບຝຣັ່ງ ຢັ້ງຢາຍຢູ່. ປັດຈຸບັນຊື່ເມືອງທ່າແຂກຈຶ່ງເປັນພຽງຊື່ເມືອງເອກຂອງແຂວງເທົ່ານັ້ນ. ເນື່ອງຈາກຊື່ເມືອງທ່າແຂກບໍ່ໄດ້ສະທ້ອນເຖິງຄວາມເປັນລາວຢ່າງພຽງພໍ.
ຢູ່ທ່າແຂກເຣົາ ຍັງມີຄົນນຶ່ງ ເກີດເມື່ອປີ ໑໙໑໖, ເຄີຍເປັນນັກຕໍ່ສູ້ ຄຽງບ່າ ຄຽງໄຫລ່ ກັບກອງທັພຝຣັ່ງເສສ. ຕໍມາ ໄດ້ໄປສຶກສາ ເອົາວິຊາຊັ້ນສູງ ທີ່ປະເທສຝຣັ່ງເສສ. ຫລັງຈາກຈົບການສຶກສາ ກໍກັບມາລາວ ແລ້ວກໍເຂົ້າໄປຮ່ວມການຕໍ່ສູ້ ກັບຄະນະ ແນວລາວຮັກຊາດ. ຖ້າຢາກໄດ້ຄວາມຈິງ ແລະ ຣະອຽດອ່ອນ ໃຫ້ພວກທ່ານຈົ່ງໄປສືບຖາມຫາ. ຫລັງຈາກການປ່ຽນແປງຣະບອບໃຫມ່ ຜູ້ກ່ຽວກໍມີໜ້າທີ່ສຳຄັນ ໃນຄະນະຜູ້ນຳ ສໄໝນັ້ນ. ແຕ່ກໍບໍ່ຮູ້ວ່າ ເພິ່ນຈະກ້າເວົ້າອອກມາຫລືບໍ່ ເພາະຣະບອບ ປັດຈຸບັນ ແມ່ນຣະບອບ ນາບຂູ່ປະຊາຊົນ ຈອບຊອກເອົາແຕ່ຄວາມຜິດຜູ້ອື່ນ. ດຽວນີ້ ບ້ານເມືອງລາວເຮົາ ເຕັມໄປດ້ວຍແຕ່ແກວ ທົ່ວໂລກເຂົາເລົ່າລືວ່າ ເມືອງລາວເອງ "ເປັນຫົວເມືອງຂຶ້ນຂອງແກວ ແບບພິເສດ". ໃຫ້ຄິດດີໆເບິ່ງວ່າ ໄປມາທາງໃດ ກໍມີແຕ່ແກວ ມາແຍ່ງຊິງ ການຫາຢູ່ຫາກິນຂອງຄົນລາວ ຖ້າຈະເວົ້າເຣຶ່ອງບ້ານການເມືອງ ກໍຕ້ອງຣະວັງ ຕ້ອງຫລຽວຫນ້າແລະຫລຽວຫລັງເສັຍກ່ອນຈຶ່ງເວົ້າ. ເວົ້າມານີ້ ແມ່ນສຽງແນະນຳ ໃຫ້ພວກທ່ານ ໄດ້ເປີດຫູ ມືນຕາ ເບິ່ງໂລກໃຫ້ກວ້າງອອກໄປ.
ແຂວງຄຳມ່ວນມີເນື້ອທີ່ທັງໝົດ 16,315 ກິໂລຕາແມັດ ພື້ນທີ່ສ່ວນໃຫຍ່ເປັນທົ່ງພຽງລຽບແຄມແມ່ນ້ຳຂອງ ເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງພູຮາວກໍ ເຊິ່ງມີຄວາມສູງ 2,256 ແມັດ ແລະ ທາງທິດຕາເວັນອອກ ຍັງມີສາຍພູຫຼວງເຊິ່ງເປັນສາຍພູກັ້ນແດນລະຫວ່າງລາວ-ຫວຽດນາມ.
ແຂວງຄຳມ່ວນມີປະຊາກອນປະມານ 360.304 ຄົນ, ຄວາມໜາແໜ້ນສະເລ່ຍປະມານ 22ຄົນ ຕໍ່ ກິໂລຕາແມັດ.
ເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ.
ເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ ຂອງແຂວງ ໄລຍະທີ່ຜ່ານມາຢູ່ໃນລະດັບ 9-10% ລວມຍອດຜະລິດຕະພັນປະມານ 2.300 ຕື້ກີບ, ສະເລ່ຍລາຍ ໄດ້ບຸກຄົນ ປະມານ 761 ໂດລາຕໍ່ຄົນຕໍ່ປີ (ສະເພາະປີ 2009). ຄາດວ່າ ຮອດ ທ້າຍປີ 2010 ຈະມີການປະເມີນ ກວດກາ ການນຳໃຊ້ທ່າແຮງ ແລະ ຈຸດສຸມໃນການພັດທະນາ ເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ ໂດຍຈະສຸມໃສ່ບາງວຽກສຳຄັນ ຊຶ່ງນອກຈາກວຽກປ້ອງກັນຊາດ, ປ້ອງກັນຄວາມສະຫງົບ ແລ້ວ ໄດ້ສຸມໃສ່ການພັດທະນາພື້ນຖານ ໂຄງລ່າງກະສິກຳ ທີ່ຕິດພັນກັບໂຄງການໃຫຍ່ ຂອງລັດຖະບານ ເປັນຕົ້ນແມ່ນໂຄງ ການລຸ່ມເຮືອນຈັກນ້ຳເທີນ 2 ເພາະເຂດນີ້ ຈະມີຄວາມສາມາດ ເອົານ້ຳໄຫລເຂົ້ານາ ປະມານ 21.000 ເຮັກຕາ, ປີຜ່ານມານີ້ ໄດ້ທຶນສະໜັບສະໜູນ ຈາກທະນາຄານໂລກ ປະມານ 3.500.000 ໂດລາ ເພື່ອສຶກສາຂໍ້ມູນຄວາມເປັນໄປໄດ້ ໃນການອອກແບບ. ປະຈຸບັນໄດ້ປະກອບ ພະນັກງານທັງແຂວງ ແລະ ກະຊວງ ຄາດວ່າປີ 2014 ໃຫ້ສຳເລັດ. ໃນການ ສຶກສາອອກແບບ ແລະ ປີ 2015-2016 ແມ່ນເລີ່ມລົງມືກໍ່ສ້າງ, ສ່ວນຈຸດທີສອງແມ່ນຢູ່ເຂດລຸ່ມເຮືອນຈັກເທີນຫີນບູນ ເພາະຢູ່ຫີນບູນ ໄລຍະສອງນີ້ ຈະມີຄວາມ ສາມາດເອົານ້ຳລຸ່ມເຮືອນຈັກ ເຂົ້ານາໄດ້ປະມານເກືອບ 4.000 ເຮັກຕາ ຊຶ່ງທາງສະຖາບັນສຳຫລວດອອກແບບ ຂອງກະຊວງກະສິກຳ-ປ່າໄມ້ ໄດ້ສຳຫລວດແລ້ວ ແລະ ກໍໄດ້ຮັບ ທຶນສະໜັບສະໜູນ ຈາກບໍລິສັດ ໄຟຟ້າເທີນຫີນບູນ, ສຳລັບຈຸດທີສາມນັ້ນ ແມ່ນຈະສຸມໃສ່ພັດ ທະນາເຂດທົ່ງຮາບເຊບັ້ງໄຟ ເປັນຕົ້ນ ເມືອງໜອງບົກ, ເຊບັ້ງໄຟ ແລະ ເມືອງທ່າແຂກ ເພາະເຂດນີ້ ເປັນ ເຂດອູ່ເຂົ້າອູ່ປາ ປະຈຸບັນ ໄດ້ກວດກາຄືນບັນດາ ຊົນລະປະທານ ແລະ ໂຄງການອື່ນໆ ເພື່ອຈະມີການປັບປຸງ ແລະ ແກ້ໄຂ.
ການປູກໄມ້ອຸດສາຫະກຳ ໄມ້ວິກຂອງບໍລິສັດໂອຈິ ຍີ່ປຸ່ນ ໃນເນື້ອທີ່ປະມານ 20.000 ເຮັກຕາ, ກໍພວມເຕີບໃຫຍ່ຂະຫຍາຍຕົວ ຄາດວ່າປີ 2010 ຈະຜະລິດ ແລະ ເກັບກູ້ປະມານ 6 ແສນໂຕນ/ປີ ແລະ ຈະຕັ້ງໂຮງງານ ຢູ່ທ່າແຂກ ເພື່ອຈະບົດເປັນຝຸ່ນ ແລະ ສົ່ງຂາຍອອກຕ່າງປະເທດ, ຂະບວນການລ້ຽງສັດ ຂອງປະຊາຊົນເປັນ ຕົ້ນແມ່ນການລ້ຽງໝູ ສາມາດສົ່ງໝູອອກຂາຍ ໃນນະຄອນຫລວງວຽງຈັນມື້ໜຶ່ງປະມານ 300-350 ໂຕ, ຂະແໜງອຸດສາຫະກຳ ໄດ້ມີການລົງທຶນ ຂອງຕ່າງປະເທດ ເປັນຕົ້ນໂຄງການຂຸດຄົ້ນ ເກືອກາລີ ຢູ່ເຂດເມືອງໜອງບົກ, ເມືອງທ່າແຂກ ແລະ ເມືອງເຊບັ້ງໄຟ ຊຶ່ງມີຈຳນວນ 3 ບໍລິສັດ, ໃນນັ້ນ ມີບໍລິສັດ ຈາກ ສສຫວຽດນາມ 1 ບໍລິສັດ, ອີກ 2 ບໍລິສັດ ຈາກ ສປຈີນ, ປະຈຸບັນ ໄດ້ດຳເນີນການຂຸດ ຄົ້ນແລ້ວ 1 ບໍລິສັດ ຜົນໄດ້ຮັບປີໜຶ່ງປະມານ 1 ແສນໂຕນ, ສ່ວນບໍລິສັດທີ 2 ຄາດວ່າຈະສ້າງໂຮງງານຂຶ້ນ ໃນປີ 2012-2013, ການຜະລິດຊີມັງ ໄດ້ດຳ ເນີນປົກກະຕິປະມານ 8 ແສນກວ່າໂຕນ/ປີ, ແຕ່ດ້ານຕະຫລາດຮອງຮັບ ແມ່ນຍັງບໍ່ສາມາດ ຕອບສະໜອງໄດ້ ຢ່າງເຕັມສ່ວນ, ໄປຄຽງຄູ່ກັນນັັ້ນ ດ້ານວຽກງານການທ່ອງທ່ຽວ, ການບໍລິການ ປະຈຸບັນ ໄດ້ສຸມໃສ່ການພັດທະນາຢູ່ ເມືອງທ່າແຂກ ໃຫ້ເປັນເມືອງທ່ອງທ່ຽວ ໃນຕົ້ນປີ 2010 ແລະ ຈະມີໂຄງການພັດທະນາເສດຖະກິດ ເອີ້ນວ່າ: ເຂດເສດຖະກິດພິເສດ ຢູ່ເຂດສົ້ນຂົວຂ້າມແມ່ນ້ຳຂອງ ຄຳມ່ວນ-ນະຄອນພະນົມ, ຕາມທີ່ລັດຖະບານ ໄດ້ຕົກລົງ ໂດຍຈະເລີ່ມປະຕິບັດໃນທ້າຍປີ 2010 ຫຼື ຕົ້ນປີ 2011.
ແຂວງຄຳມ່ວນປະ¬ກອບມີ 10 ເມືອງມີ 582 ບ້ານ, ມີ 64.109 ຫລັງ¬ຄາເຮືອນ, ມີ 69.703 ຄອບຄົວ, ພົນ¬ລະ¬ເມືອງ 401.848 ຄົນ, ຍິງ 184.159 ຄົນ, ມີບ້ານທຸກຍາກ 76 ບ້ານ, ມີຄອບ¬ຄົວທຸກຍາກ 4.667 ຄອບ¬ຄົວ. ມີ 74 ກຸ່ມບ້ານມີ 3 ຈຸດສຸມພັດທະນາຂອງແຂວງຄື: ຈຸດສຸມປ່າໜາມ ເມືອງ ມະຫາໄຊ ຈະສ້າງເປັນຕົວເມືອງໃນອະນາຄົດ, ຈຸດສຸມຫລັງຄັງ-ວັງມະເນີ ເຊິ່ງເປັນເຂດທີ່ຫມັ້ນຂອງການປະ¬ຕິ¬ວັດໃນເມື່ອກ່ອນ ແລະ ເຂດວີ¬ລະຊົນຈະສ້າງເປັນຕົວເມືອງນ້ອຍຢູ່ຊົນ¬ນະ¬ບົດ, ຈຸດສຸມຫນອງມ້າ-ນ້ຳຈະຫລາ ເມືອງບົວລະພາ ແມ່ນຈຸດສຸມຈັດສັນພູມລຳເນົາ ແລະ ແກ້ໄຂຄວາມ-ທຸກຍາກ ແລະ ຈຸດສຸມບຶງຫົວນາ ເມືອງເຊບັ້ງ¬ໄຟແມ່ນຈຸດສຸມໃນການທົດລອງຜະ¬ລິດສິນ¬ຄ້າ.
ມຽນມາ ຫຼື ພະມ້າ (, "ເມຍໝ້າ") ມີຊື່ທາງການວ່າ ສາທາລະນະລັດແຫ່ງສະຫະພາບມຽນມາ ຫຼື ສາທາລະນະລັດແຫ່ງສະຫະພາບພະມ້າ (; [pjìdà̀uɴzṵ θà̀ɴməda̯ mjəmà nàiɴŋàɴdɔ̀] "ປີ່ເດົ່າງ໌ຊຸ ຕຳມະດະ ມຍະໝ້າ ໄໜ້ຫງັ້ນດໍ່") ແມ່ນລັດເອກະລາດໃນອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້. ມີພົມແດນຕິດກັບອິນເດຍ ບັງກະລາເທດ ຈີນ ລາວ ແລະໄທ. ໜຶ່ງໃນສາມຂອງພົມແດນພະມ້າທີ່ມີຄວາມຍາວ 1,930 ກິໂລແມັດເປັນແນວຊາຍຝັ່ງຕາມອ່າວເບງກອນແລະທະເລອັນດາມັນ ດ້ວຍພື້ນທີ່ 676,578 ຕາລາງກິໂລແມັດ. ປະເທດມຽນມາແມ່ນປະເທດທີ່ໃຫຍ່ເປັນອັນດັບທີ 40 ຂອງໂລກ ແລະໃຫຍ່ເປັນອັນດັບທີ 2 ໃນອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້. ມຽນມາຍັງເປັນປະເທດທີ່ມີປະຊາກອນຫຼາຍເປັນອັນດັບທີ 24 ຂອງໂລກ ໂດຍມີປະຊາກອນກວ່າ 60.28 ລ້ານຄົນ. ນັບແຕ່ໄດ້ຮັບເອກະລາດໃນ ຄ.ສ. 1948 ປະເທດມຽນມາຜະເຊີນກັບໜຶ່ງໃນສົງຄາມກາງເມືອງທີ່ຍືດເຍື້ອທີ່ສຸດທ່າມກາງກຸ່ມຊາຕິພັນທີ່ມີຢູ່ຫຼາຍຫຼວງເຊິ່ງຍັງແກ້ບໍ່ຕົກ. ຕັ້ງແຕ່ ຄ.ສ. 1962 ຫາ 2011 ປະເທດມຽນມາຢູ່ພາຍໃຕ້ລະບອບຜະເດັດການທະຫານ. ຄະນະຜູ້ຍຶດອຳນາດການປົກຄອງຖືກຍຸບຢ່າງເປັນທາງການໃນ ຄ.ສ. 2011 ຫຼັງການເລືອກຕັ້ງທົ່ວໄປໃນ ຄ.ສ. 2010 ແລະມີການຕັ້ງລັດຖະບານພົນລະເຮືອນໃນນາມແທນ ແຕ່ທະຫານຍັງມີອິດທິພົນຢູ່ຫຼາຍ.
ອາລະຍະທຳຊ່ວງຕົ້ນຂອງປະເທດພະມ້າມີນະຄອນລັດປະຍູທີ່ເວົ້າພາສາຕະກູນທິເບດ-ພະມ້າໃນພະມ້າຕອນເທິງ ແລະລາຊະອານາຈັກມອນໃນພະມ້າຕອນລຸ່ມ ໃນຄິດສະຕະວັດທີ 9 ຊາວພະມ້າໄດ້ເຂົ້າຄອບຄອງບໍລິເວນລຸ່ມແມ່ນ້ຳອິຣະວະດີຕອນເທິງ ແລະສະຖາປະນາລາຊະອານາຈັກພຸກາມໃນຊ່ວງຄິດທົດສະວັດທີ 1050 ພາສາແລະວັດທະນະທຳພະມ້າພ້ອມດ້ວຍສາສະໜາພຸດນິການເຖຣະວາດຄ່ອຍໆ ຄອບງຳໃນປະເທດ ອານາຈັກພຸກາມລົ່ມສະຫຼາຍເພາະການບຸກຄອງຂອງມອງໂກລແລະລັດຫຼາຍລັດເກີດຂຶ້ນ ໃນຄິດສະຕະວັດທີ 16 ລາຊະວົງຕອງອູສ້າງເອກະພາບອີກຄັ້ງ ແລະຊ່ວງສັ້ນໆ ເປັນຈັກກະວັດໃຫຍ່ສຸດໃນປະຫວັດສາດອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ຕົ້ນສະຕະວັດທີ 19 ລາຊະວົງຄອງບອງໄດ້ປົກຄອງພື້ນທີ່ປະເທດພະມ້າແລະຄວບຄຸມມະນີປຸຣະແລະອັດສັມໃນຊ່ວງສັ້ນໆ ດ້ວຍ ອັງກິດພິຊິດພະມ້າຫຼັງສົງຄາມອັງກິດ-ພະມ້າທັງສາມຄັ້ງໃນຄິດສະຕະວັດທີ 19 ແລະປະເທດກາຍເປັນອານານິຄົມບິຕິດ ປະເທດພະມ້າໄດ້ຮັບເອກະລາດໃນ ຄ.ສ. 1948 ຊ່ວງປົກຄອງແບບຊາດປະຊາທິປະໄຕ ແລະຫຼັງລັດຖະປະຫານໃນ ຄ.ສ. 1962 ເປັນການປົກຄອງແບບຜະເດັດການທະຫານ ແມ້ນຜະເດັດການທະຫານສິ້ນສຸດລົງຢ່າງເປັນທາງການໃນ ຄ.ສ. 2011 ແຕ່ຜູ້ນຳພັກການເມືອງສ່ວນໃຫຍ່ຍັງເປັນອະດີດນາຍທະຫານ
ປະເທດພະມ້າຢູ່ພາຍໃຕ້ການຕໍ່ສູ້ຊາດພັນທີ່ຮຸນແຮງ ກຸ່ມຊາດພັນມາກມາຍຂອງພະມ້າກ່ຽວກັບສົງຄາມກາງເມືອງທີ່ດຳເນິນຍາວທີ່ສຸດສົງຄາມໜຶ່ງຂອງໂລກ ລະຫວ່າງຊ່ວງນີ້ ສະຫະປະຊາຊາດແລະອີກຫຼາຍອົງການລາຍງານລະເມີດສິດທິມະນຸດສະຍະຊົນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງພາຍໃນປະເທດ ໃນ ຄ.ສ. 2011 ມີການຍຸບຄະນະທະຫານຜູ້ຍຶດອຳນາດການປົກຄອງຢ່າງເປັນທາງການຫຼັງການເລືອກຕັ້ງທົ່ວໄປ ຄ.ສ. 2010 ແລະມີການຕັ້ງລັດຖະບານໃນນາມພົນລະເຮືອນ ແຕ່ອະດີດຜູ້ນຳທະຫານຍັງມີອຳນາດພາຍໃນປະເທດ ກອງທັບພະມ້າດຳເນິນການສະລະການຄວບຄຸມລັດຖະບານ ລວມເຖິງການປ່ອຍຕົວອອງ ຊານ ຊູຈີແລະນັກໂທດທາງການເມືອງ ມີການປັບປຸງສິດທິມະນຸດສະຍະຊົນແລະຄວາມສັມພັນລະຫວ່າງປະເທດ ຈົນນຳໄປສູ່ການຜ່ອນປົນການລົງໂທດທາງການຄ້າແລະເສດຖະກິດອື່ນໆ ແຕ່ຍັງມີການວິຈານການປະຕິບັດຕໍ່ຊຸມຊົນກຸ່ມນ້ອຍໂຣຮິງຍາຂອງລັດຖະບານແລະການສະໜອງຕໍ່ການປະທະກັນທາງສາສະໜາ
ປະເທດພະມ້າອຸດົມດ້ວຍຫຍົກ ອັນຍະມະນີ ນ້ຳມັນ ແກ໊ສທຳມະຊາດແລະຊັບພະຍາກອນແຣ່ອື່ນໆ ໃນ ຄ.ສ. 2013 ຈີດີພີ (ລາຄາຕະຫຼາດ) ຢູ່ທີ່ 56,700 ລ້ານດອລລາຣ໌ສະຫະລັດ ແລະຈີດີພີ (ອຳນາດຊື້) ຢູ່ທີ່ 221,500 ລ້ານດອລລາຣ໌ສະຫະລັດ. ຊ່ອງວ່າງຮາຍໄດ້ຂອງປະເທດພະມ້າກວ້າງທີ່ສຸດປະເທດໜຶ່ງໃນໂລກ ເພາະເສດຖະກິດສັດສ່ວນໃຫຍ່ຖືກຜູ້ສະໜັບສະໜຸນອະດີດລັດຖະບານທະຫານຄວບຄຸມ ໃນ ຄ.ສ. 2014 ຈາກດັດຊະນີການພັດທະນາມະນຸດ (HDI) ປະເທດພະມ້າມີລະດັບການພັດທະນາມະນຸດຕ່ຳ ໂດຍຈັດອັນດັບຢູ່ທີ່ 148 ຈາກ 188 ປະເທດ
ປະຫວັດສາດຂອງພະມ້ານັ້ນມີຄວາມຍາວນານແລະຊັບຊ້ອນ ມີປະຊາຊົນຫຼາຍເຜົ່າພັນເຄີຍອາໄສຢູ່ໃນດິນແດນແຫ່ງນີ້ ເຜົ່າພັນເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດທີ່ປາກົດໄດ້ແກ່ຊາວມອນ ຕໍ່ມາຮາວພຸດສະຕະວັດທີ 13 ຊາວພະມ້າໄດ້ອົບພະຍົບລົງມາຈາກບໍລິເວນພົມແດນລະຫວ່າງຈີນແລະທິເບດ ເຂົ້າສູ່ທີ່ຣາບລຸ່ມແມ່ນ້ຳອິຣະວະດີ ແລະໄດ້ກາຍເປັນຊົນເຜົ່າເປັນຊົນເຜົ່າສ່ວນໃຫຍ່ທີ່ປົກຄອງປະເທດໃນເວລາຕໍ່ມາ ຄວາມຊັບຊ້ອນຂອງປະຫວັດສາດພະມ້າບໍ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນຈາກກຸ່ມຊົນທີ່ອາໄສຢູ່ໃນດິນແດນພະມ້າເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ເກີດຈາກຄວາມສັມພັນກັບເພື່ອນບ້ານໄດ້ແກ່ ຈີນ ອິນເດຍ ບັງກະລາເທດ ລາວ ແລະໄທ
ມອນ.
ມະນຸດໄດ້ເຂົ້າມາອາໄສຢູ່ໃນດິນແດນຂອງປະເທດພະມ້າເມື່ອຮາວ 11,000 ປີມາແລ້ວ ແຕ່ມະນຸດທີ່ສາມາດສ້າງອາລະຍະທຳຂຶ້ນເປັນເອກະລັກຂອຝຕົນໄດກໍຄືຊາວມອນ ຊາວມອນໄດ້ອົບພະຍົບເຂົ້າມາອາໄສຢູ່ໃນດິນແດນແຫ່ງນີ້ເມື່ອຮາວ 2,400 ປີກ່ອນພຸດທະການ ແລະສະຖາປະນາອານາຈັກສຸທຳວະດີ ອັນເປັນອານາຈັກແຫ່ງທຳອິດຂຶ້ນໃນຮາວພຸດສະຕະວັດທີ 2 ນະ ບໍລິເວນໄກ້ເມືອງທ່າຕອນ (Thaton) ຊາວມອນໄດ້ຮັບອິດທິພົນຂອງສາສະໜາພຸດຜ່ານທາງອິນເດຍໃນຮາວພຸດສະຕະວັດທີ 2 ເຊິ່ງເຊື່ອວ່າມາຈາກການເຜີຍແຜ່ພະພຸດທະສາສະໜາໃນລັດຊະສະໄໝຂອງພະເຈົ້າອະໂສກມະຫາລາດ ບັນທຶກຂອງຊາວມອນສ່ວນໃຫຍ່ຖືກທຳລາຍໃນລະຫວ່າງສົງຄາມ ວັດທະນະທຳຂອງຊາວມອນເກີດຂຶ້ນຈາກການຜະສົມເອົາວັດທະນະທຳຈາກອິນເດຍເຂົ້າກັບວັດທະນະທຳອັນເປັນເອກະລັກຂອງຕົນເອງຈົນກາຍເປັນວັດທະນະທຳລັກສະນະລູກຜະສົມ ໃນຮາວພຸດສະຕະວັດທີ 14 ຊາວມອນໄດ້ເຂົ້າຄອບຄອງແລະມີອິດທິພົນໃນດິນແດນຕອນໃຕ້ຂອງພະມ້າ
ປະຍູ.
ຊາວປະຍູເຂົ້າມາອາໄສຢູ່ໃນດິນແດນປະເທດພະມ້າຕັ້ງແຕ່ຮາວພຸດສະຕະວັດທີ 4 ແລະໄດ້ສະຖາປະນານະຄອນລັດຂຶ້ນຫຼາຍແຫ່ງ ເຊັ່ນທີ່ ພິນນາຄາ (Binnaka) ມອງກະໂມ້ (Mongamo) ອານາຈັກສີກະເສດ (Sri Ksetra) ເປຍທະໂນມະໂຍ (Peikthanomyo) ແລະຮະລີນຈີ (Halingyi) ໃນຊ່ວງເວລາດັງກ່າວ ດິນແດນພະມ້າເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງເສັ້ນທາງການຄ້າລະຫວ່າງຈີນກັບອິນເດຍ ຈາກເອກະສານຂອງຈີນພົບວ່າ ມີເມືອງຢູ່ພາຍໃຕ້ອຳນາດປົກຄອງຂອງຊາວປະຍູ 18 ເມືອງ ແລະຊາວປະຍູເປັນຊົນເຜົ່າທີ່ຮັກສະຫງົບ ບໍ່ປາກົດວ່າມີສົງຄາມເກີດຂຶ້ນລະຫວ່າງຊົນເຜົ່າປະຍູ ຂໍ້ຂັດແຍ້ງມັກຍຸດຕິດ້ວຍການຄັດເລືອກຕົວແທນໃຫ້ເຂົ້າປະລອງຄວາມສາມາດກັນ ຊາວປະຍູສວມໃສ່ເຄື່ອງແຕ່ງກາຍທີ່ເຮັດຈາກຝ້າຍ ອາດຊະຍາກອນມັກຖືກລົງໂທດດ້ວຍການໂບຍຫຼືຈຳຂັງ ເວັ້ນແຕ່ໄດ້ກະທຳຄວາມຜິດອັນຮ້າຍແຮງຈຶ່ງຕ້ອງໂທດປະຫານຊີວິດ ຊາວປະຍູນັບຖືພະພຸດທະສາສະໜານິກາຍເຖຣະວາດ ເດັກໆ ໄດ້ຮັບການສຶກສາທີ່ວັດຕັ້ງແຕ່ອາຍຸ 7 ຂວບຈົນເຖິງ 20 ປີ
ນະຄອນລັດຂອງຊາວປະຍູບໍ່ເຄີຍຮວມຕົວເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນ ແຕ່ນະຄອນລັດຂະໜາດໃຫຍ່ມັກມີອິດທິພົນເໜືອນະຄອນລັດຂະໜາດນ້ອຍເຊິ່ງສະແດງອອກໂດຍການສົ່ງເຄື່ອງບັນນາການໃຫ້ ນະຄອນລັດທີ່ມີອິດທິພົນຫຼາຍທີ່ສູດໄດ້ແກ່ສີກະເສດ ເຊິ່ງມີຫຼັກຖານເຊື່ອໄດ້ວ່າ ເປັນເມືອງໂບຮານທີ່ມີຂະໜາດໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນປະເທດພະມ້າ ບໍ່ປາກົດຫຼັກຖານວ່າອານາຈັກສີກະເສດຖືກສະຖາປະນາຂຶ້ນເມື່ອໃດ ແຕ່ມີການກ່າວເຖິງໃນພົງສາວະດານວ່າມີການປ່ຽນລາຊະວົງເກີດຂຶ້ນໃນປີພຸດສັກກະຫຼາດ 637 ເຊິ່ງສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າອານາຈັກສີກະເສດຕ້ອງໄດ້ຮັບການສະຖາປະນາຂຶ້ນກ່ອນໜ້ານັ້ນ ມີຄວາມຊັດເຈນວ່າ ອານາຈັກສີກະເສດຖືກລະທິ້ງໄປໃນປີພຸດສັກກະຫຼາດ 1199 ເພື່ອອົບພະຍົບຍ້າຍຂຶ້ນໄປສະຖາປະນານະຄອນຫຼວງໃໝ່ທາງຕອນເໜືອ ແຕ່ຍັງບໍ່ຊາບຢ່າງແນ່ຊັດວ່າເມືອງດັງກ່າວຄືເມືອງໃດ ນັກປະຫວັດສາດບາງທ່ານເຊື່ອວ່າເມືອງດັງກ່າວຄືເມືອງຮະລີນຈີ ຢ່າງໃດກໍຕາມເມືອງດັງກ່າວຖືກຮຸກຮານຈາກອານາຈັກນ່ານເຈົ້າໃນຮາວພຸດສະຕະວັດທີ 15 ຈາກກະບໍ່ປາກົດຫຼັກຖານກ່າວເຖິງຊາວປະຍູອີກ
ອານາຈັກພຸກາມ.
ชาวพม่าเป็นชนเผ่าจากทางตอนเหนือที่ค่อย ๆ อพยพแทรกซึมเข้ามาสั่งสมอิทธิพลในดินแดนประเทศพม่าทีละน้อย กระทั่งปีพุทธศักราช 1392 จึงมีหลักฐานถึงอาณาจักรอันทรงอำนาจซึ่งมีศูนย์กลางอยู่ที่เมือง "พุกาม" (Pagan) โดยได้เข้ามาแทนที่ภาวะสุญญากาศทางอำนาจภายหลังจากการเสื่อมสลายไปของอาณาจักรชาวปยู อาณาจักรของชาวพุกามแต่แรกนั้นมิได้เติบโตขึ้นอย่างเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน กระทั่งในรัชสมัยของพระเจ้าอโนรธา (พ.ศ. 1587–1620) พระองค์จึงสามารถรวบรวมแผ่นดินพม่าให้เป็นอันหนึ่งอันเดียวกันสำเร็จ และเมื่อพระองค์ทรงตีเมืองท่าตอนของชาวมอญได้ในปีพุทธศักราช 1600 อาณาจักรพุกามก็กลายเป็นอาณาจักรที่เข้มแข็งที่สุดในดินแดนพม่า อาณาจักรพุกามมีความเข้มแข็งเพิ่มมากขึ้นในรัชสมัยของพระเจ้าจานสิตา (พ.ศ. 1624–1655) และพระเจ้าอลองสิธู (พ.ศ. 1655–1710) ทำให้ในช่วงปลายพุทธศตวรรษที่ 17 ดินแดนในคาบสมุทรสุวรรณภูมิเกือบทั้งหมดถูกครอบครองโดยอาณาจักรเพียงสองแห่ง คืออาณาจักรเขมรและอาณาจักรพุกาม
อำนาจของอาณาจักรพุกามค่อย ๆ เสื่อมลง ด้วยเหตุผลหลักสองประการ ส่วนหนึ่งจากการถูกเข้าครอบงำโดยของคณะสงฆ์ผู้มีอำนาจ และอีกส่วนหนึ่งจากการรุกรานของจักรวรรดิมองโกลที่เข้ามาทางตอนเหนือ พระเจ้านรสีหบดี (ครองราชย์ พ.ศ. 1779–1830) ได้ทรงนำทัพสู่ยุนนานเพื่อยับยั้งการขยายอำนาจของมองโกล แต่เมื่อพระองค์แพ้สงครามที่งาซองจาน (Ngasaunggyan) ในปีพุทธศักราช 1820 ทัพของอาณาจักรพุกามก็ระส่ำระสายเกือบทั้งหมด พระเจ้านรสีหบดีถูกพระราชโอรสปลงพระชนม์ในปีพุทธศักราช 1830 กลายเป็นตัวเร่งที่ทำให้อาณาจักรมองโกลตัดสินใจรุกรานอาณาจักรพุกามในปีเดียวกันนั้น ภายหลังสงครามครั้งนี้ อาณาจักรมองโกลก็สามารถเข้าครอบครองดินแดนของอาณาจักรพุกามได้ทั้งหมด ราชวงศ์พุกามสิ้นสุดลงเมื่อมองโกลได้แต่งตั้งรัฐบาลหุ่นขึ้นบริหารดินแดนพม่าในปีพุทธศักราช 1832.
ຄຳວ່າ "ປະທານປະເທດ" ໃນພາສາລາວໝາຍເຖິງ ຕຳແໜ່ງປະທານາທິບໍດີ ເຊິ່ງໃຊ້ທົ່ວໄປ ປະທານປະເທດສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ເລີ່ມມີຜູ້ດຳລົງຕຳແໜ່ງດັ່ງກ່າວ ແຕ່ ຄ.ສ 1975 ເປັນຕົ້ນມາ
ຕາມລັດຖະທຳມະນູນແຫ່ງສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ໝວດ 6 ມາດຕາ 65 ບັນຍັດໄວ້ວ່າ "ປະທານປະເທດເປັນປະມຸກລັດແຫ່ງສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ເປັນຜູ້ຕາງໜ້າໃຫ້ ປະຊາຊົນລາວບັນດາເຜົ່າທັງຢູ່ພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດ"
ທີ່ມາ ແລະ ວາລະດຳລົງຕຳແໜ່ງ.
ປະທານປະເທດສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ທີ່ມາຈາກການເລືອກຕັ້ງຂອງສະມາຊິກສະພາແຫ່ງຊາດ ໂດຍໄດ້ຮັບຄະແນນສຽງຫຼາຍກວ່າ 2 ໃນ 3 ຂອງຈຳນວນສະມາຊິກສະພາແຫ່ງຊາດທີ່ເຂົ້າຮ່ວມ
ການປະຊຸມ ແລະ ມີວາລະການດຳລົງຕຳແໜ່ງເທົ່າກັບວາລະຂອງສະພາແຫ່ງຊາດ (ສະພາແຫ່ງຊາດມີວາລະ 5 ປີ)
ຕຳແໜ່ງຮອງປະທານປະເທດ.
ຮອງປະທານປະເທດລາວເປັນຜູ້ປະຕິບັດໜ້າທີ່ຕາມທີ່ໄດ້ຮັບມອບໝາຍຈາກປະທານປະເທດ ແລະ ປະຕິບັດໜ້າທີ່ແທນປະທານປະເທດໃນກໍລະນີປະທານປະເທດບໍ່ສາມາດເຮັດໜ້າທີ່ໄດ້ ທີ່ມີມາຈາກການເລືອກຕັ້ງຂອງ ສະມາຊິກສະພາແຫ່ງຊາດ ໂດຍໄດ້ຮັບຄະແນນສຽງ ຫຼາຍກວ່າເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງຈຳນວນສະມາຊິກສະພາແຫ່ງຊາດທ່ີເຂົ້າຮ່ວມການປະຊຸມ.
ເສັ້ນຂະໜານ (ອັງກິດ: Latitude) ແທນດ້ວຍອັກສອນເກຣັກ φ ເປັນພິກັດທີ່ໃຊ້ບອກຕຳແໜ່ງເທິງພື້ນຜິວໂລກ ແລະ ແບ່ງເຂດສະພາວະອາກາດ ໂດຍວັດຈາກເສັ້ນສູນສູດ ພິກັດທີ່ໃຊ້ຄູ່ກັນຄື: ເສັ້ນແວງ
ພື້ນທີ່ໆມີພິກັດເສັ້ນຂະໜານຕ່າງກັນ ຈະມີສະພາບພູມອາກາດ (Climate) ແລະ ກາລະອາກາດ (Weather) ຕ່າງກັນ.
ເສັ້ນຂະໜານມີຄ່າຕັ້ງແຕ່ 0 ອົງສາທີ່ເສັ້ນສູນສູດ ໄປຈົນເຖິງ 90 ອົງສາທີ່ບໍລິເວນຂວັ້ນໂລກ (ນັບເປັນ 90 ອົງສາເໜືອ ຫຼື ໃຕ້) ສິລິພອນ ພົນເສນາ
ດັດຊະນີການພັດທະນາມະນຸດ (ອັງກິດ: Human Development Index: HDI) ເປັນດັດຊະນີການວັດແທກ ແລະ ປຽບທຽບຄວາມທຸກຍາກ ຄວາມຮູ້ໜັງສື ການສຶກສາ ອາຍຸໄຂ ການເກີດລູກ ແລະ ປັດໄຈ ອື່ນໆ ທົ່ວໂລກ ເປັນວິທີການວັດແທກຄວາມຢູ່ດີກິນດີຕາມມາດຕະຖານ ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ງໃນເດັກນ້ອຍ ແລະ ເຍົາວະຊົນ ຫຼາຍຄົນໃຊ້ດັດຊະນີການພັດທະນາມະນຸດ ຂອງ ສະຫະປະຊາຊາດ ນີ້ໃນການລະບຸ ວ່າປະເທດໃດປະເທດໜຶ່ງຈັດຢູ່ໃນກຸ່ມປະເທດທີ່ພັດທະນາແລ້ວ ປະເທດທີ່ກຳລັງພັດທະນາ ຫຼື ປະເທດທີ່ພັດທະນາໜ້ອຍທີ່ສຸດ ດັດຊະນີດັ່ງກ່າວໄດ້ພັດທະນາຂື້ນມາໃນປີ ຄ.ສ 1990 ໂດຍນັກເສດຖະສາດຄົນປາກີສະຖານ ຊື່ ອາຮຸບັບ ອຸນ ຮາກ ແລະ ອົງການສະຫະປະຊາຊາດໄດ້ໃນດັດຊະນີດັ່ງກ່າວມາໃຊ້ຕັ້ງແຕ່ປີ ຄ.ສ 1993 ເປັນຕົ້ນມາ,
ຄວາມຮູ້ ເຊິ່ງວັດໄດ້ຈາກການຮູ້ໜັງສື (ມີນ້ຳໜັກເປັນສອງໃນສາມສ່ວນ) ແລະ ອັດຕາສ່ວນການເຂົ້າຮຽນສຸດທິທີ່ລວມກັນທັງ ລະດັບ ປະຖົມ ມັດທະຍົມຕົ້ນ ແລະ ມັດທະຍົມປາຍ (ມີນ້ຳໜັກໜຶ່ງໃນ ສາມສ່ວນ)
ມາດຕະຖານຄຸນນະພາບຊີວິ ເຊິ່ງວັດໄດ້ຈາກຜະລິດຕະພັນມວນລວມພາຍໃນປະເທດ GDP ຕໍ່ຫົວຄົນ ແລະ ຄວາມເທົ່າທຽມກັນຂອງອຳນາດຊື້ PPP.
ໃນແຕ່ລະປີ ລັດສະມາຊິກຂອງອົງການສະຫະປະຊາຊາດຈະຖືກຈັດອັນດັບຕາມດັດຊະນີນີ້ ປະເທດທີ່ໄດ້ຮັບການຈັດອັນດັບຢູ່ໃນອັນດັບຕົ້ນໆ ມັກຈະໂຄສະນາການຈັດອັນດັບດັ່ງກ່າວ ເພື່ອຈະດຶງດູດໃຫ້ບຸກຄະລາກອນທີ່ມີຄວາມສາມາດອົບພະຍົບເຂົ້າມາໃນປະເທດຂອງຕົນຫຼາຍຂື້ນ (ເພື່ອເປັນການພັດທະນາຂັບພະຍາກອນມະນຸດທາງດ້ານເສດຖະກິດ) ຫຼື ເພື່ອທີ່ຈະຫຼຸດແຮງຈູງໃຈໃນການອົບພະຍົບອອກ.
ຢ່າງໃດກໍຕາມ ອົງການສະຫະປະຊາຊາດຍັງມີວິທີການວັດຄວາມທຸກຍາກໃນແຕ່ລະປະເທດອີກດ້ວຍ ໂດຍການໃຊ້ດັດຊະນີຄວາມທຸກຍາດຂອງມະນຸດ (Human Poverty Index)
ປະເທດທີ່ມີ HDI ຫຼາຍທີ່ສຸດຄື: ປະເທດນອກແວ 0.938 ແລະ ໜ້ອຍທີ່ສຸດຄື ປະເທດຊິມບາເວ 0.140 ຢູ່ທີ່ອັນດັບ 169. ສ່ວນປະເທດລາວ 0.497 (ປານກາງ) ຢູ່ອັນດັບທີ 122 ໃນປະເທດອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ທີ່ມີ HDI ຫຼາຍທີ່ສຸດແມ່ນສິງກະໂປ 0.846 ອັນດັບທີ 27. ສ່ວນອາຊີຕາເວັນອອກກາງ ປະເທດທີ່ມີ HDI ໜ້ອຍທີ່ສຸດໃນອາຊີແມ່ນ ອັບການິສະຖານ 0.349 ອັນດັບທີ 155 ຂອງໂລກ ແລະ ໃນອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ແມ່ນ ມຽນມາ 0.451 ອັນດັບທີ 132.
ISO 4217 ເປັນມາດຕະຖານສາກົນສຳລັບລະຫັດ ສະກຸນເງິນ ທີ່ໃຊ້ໃນປະເທດຕ່າງໆ ມັກໃຊ້ໃນ ການແລກປ່ຽນສະກຸນເງິນ ຕາມ ທະນາຄານ ປະກອບດ້ວຍ ອັກສອນລາຕິນ ໂຕ
ໃຫຍ່ 3 ໂຕ ຈາກຊື່ປະເທດ ແລະ ຊື່ຂອງສະກຸນເງິນທີ່ໃຊ້ໃນປະເທດນັ້ນ.
ປ່ຽນດ້ວຍເຫດຜົນອື່ນ.
4217
ປະເທດທີ່ບໍ່ມີທາງອອກສູ່ທະເລມັກຈະຖືກນິຍາມວ່າ: ປະເທດທີ່ຖືກປິດລ້ອມ ຫຼື ເກືອບຖືກປິດລ້ອມດ້ວຍແຜ່ນດິນ ໃນປີ ຄ.ສ. 2011 ມີທັງໝົດ 44 ປະເທດ. ການເປັນປະເທດທີ່ບໍ່ມີທາງອອກສູ່ທະເລນັບເປັນຈຸດດ້ອຍທາງພູມສັນຖານ ເພາະນອກຈາກຈະຖືກປິດກັ້ນຈາກຊັບພະຍາກອນທາງທະເລ ແລ້ວຍັງເຮັດໃຫ້ບໍ່ສາມາດຄ້າຂາຍທາງທະເລອີກດ້ວຍ.
ນອກຈາກນີ້ຍັງມີຄຳວ່າ ທະເລປິດ ໝາຍເຖິງທະເລທີ່ບໍ່ໄດ້ເຊື່ອມຕໍ່ກັບມະຫາສະໝຸດເຊັ່ນ: ທະເລກັດສະປຽນ ບາງເທື່ອອາດເຂົ້າໃຈວ່າ ທະເລສາບກັດສະປຽນ
ນອກຈາກນີ້ຍັງມີທະເລອື່ນໆເຊັ່ນ: ທະເລແດງ, ທະເລເມດີເຕຣາເນ, ທະເລດຳ ມີຊ່ອງທາງອອກສູ່ທະເລໜ້ອຍ.
ປະເທດທີ່ເກືອບບໍ່ມີທາງອອກສູ່ທະເລ.
ສາທາລະນະລັດປະຊາທິປະໄຕກົງໂກ (ມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕິກ) 40 ກິໂລແມັດ
ບົດສະນີ ແຮກເຊໂກວິນາ (ທະເລເອເດຣຍຕິກ) 26 ກິໂລແມັດ
ອິຣັກ (ອ່າວແປກ) 58 ກິໂລແມັດ
ຊອກດານີ (ທະເລເເດງ) 26 ກິໂລແມັດ
ສະໂລເວນີ (ທະເລເອເດຣີຍຕິກ) 47 ກິໂລແມັດ
ເຂດເວລາ ແມ່ນ ພື້ນທີ່ເທິງຜິວໂລກ ທີ່ໃຊ້ເວລາມາດຕະຖານດຽວກັນ ໂດຍປົກກະຕິໝາຍ ເວລາທ້ອງຖິ່ນ
ໃນອະດີດເຮົາໃຊ້ ເວລາສຸລິຍະຄະຕິ ທ້ອງຖິ່ນ (ສັງເກດຈາກ ຕາເວັນ ທີ່ປະກົດເທິງທ້ອງຟ້າ) ເຮັດໃຫ້ເວລາແຕ່ລະເມືອງທີ່ຕິດກັນແຕກຕ່າງກັນໜ້ອຍໜຶ່ງ ເມື່ອມີການພັດທະນາລະບົບ ໂທລະຄົມມະນາຄົມ ແລະການຂະຫຍາຍຕົວຂອງ ການຂົນສົ່ງທາງລົດໄຟ ຄວາມແຕກຕ່າງເລີ່ມກາຍເປັນບັນຫາເພີ່ມຂື້ນ ເຂດເວລາມີສ່ວນຊ່ວຍແກ້ບັນຫາໂດຍກຳນົດໃຫ້ຕັ້ງ ໂມງ ໃຫ້ກົງກັນຕາມເວລາ ສຸລິຍະຄະຕິກາງຂອງເຂດ ໂດຍທົ່ວໄປເຂດເວລາຈະຕັ້ງຢູ່ເທິງເສັ້ນ ເມຣິດຽນ ຕາມ ເສັ້ນແວງ ຕ່າງໆ ເຊິ່ງຈະມີຊ່ວງຫ່າງກັນ 15° ສົ່ງຜົນໃຫ້ເຂດເວລາທີ່ຢູ່ຕິດກັນມີເວລາຕ່າງກັນ ປະມານ 1 ຊົ່ວໂມງ ຢ່າງໃດກໍຕາມໃນທາງປະຕິບັດ ບໍ່ໄດ້ແບ່ງເຂດຕາມເວລາທີ່ຕ່າງກັນ 1 ຊົ່ວໂມງ.
ທຸກໆ ເຂດເວລາມີຄວາມສຳພັນກັບ ເວລາພິກັດສາກົນ ຈຸດອ້າງອີງຂອງເຂດເວລາແມ່ນ ເສັ້ນເມຣິດຽນແຮກ (ເສັ້ນແວງ 0°) ເຊິ່ງພາດຜ່ານ Royal Greenwich Observatory ກຣີນິດ (ກຣີນິດ) ນະຄອນລອນດອນແຫ່ງສະຫະຣາຊະອານາຈັກ ດ້ວຍເຫດນີ້ຈຶ່ງມັກພົບການໃຊ້ຄຳວ່າ ເວລາມາດຕະຖານກຣີນິດ
ເພື່ອສະແດງເວລາພື້ນຖານເຊ່ິງມີຄວາມສຳພັນກັບເຂດເວລາຕ່າງໆ ຢ່າງໃດກໍຕາມທຸກມື້ນີ້ໃຊ້ UTC ເປັນໜ່ວຍເວລາຢ່າງເປັນທາງການ ເຊິ່ງມີຄວາມແຕກຕ່າງຈາກວິທີການດັ້ງເດີມຂອງກຣີນິດທີ່ໃຊ້ອ້າງອີງເວລາຕາມຫຼັກ ດາຣາສາດ.
ທັ້ງນີ້ເວລາ GMT (UTC) ຈະເປັນເວລາປະຈຳກຣີນິດສະເພາະໃນຊ່ວງ​ 01:00 UTC ຂອງວັນອາທິດສຸດທ້າຍຂອງເດືອນ ຕຸລາ ເຖິງເວລາ 01:00 UTC ຂອງ ວັນອາທິດ ສຸດທ້າຍຂອງ ເດືອນມີນາ ສ່ວນເວລາ ໃນຊ່ວງເວລາທີ່ເຫຼືອຂອງປີເວລາຂອງກຣີນິດຈະເປັນ ​UTC+1 ເຊ່ິງໃນປະເທດອັງກິດຈະເອີ້ນເວລານີ້ວ່າ (BST - British Summer Time)
ເຂດເວລາ.
ພື້ນທີ່່ໆມີສັນຍະລັກ * ຫຼື ** ກຳກັບ ແມ່ນບໍລິເວນທີ່ໃຊ້ ເວລາອອມແສງ ເຊິ່ງແມ່ນ ລະດູຮ້ອນຈະມີການປັບເວລາໄປທາງໜ້າໃຫ້ໄວຂື້ນ 1 ຊົ່ວໂມງ (* ໃຊ້ກັບບໍລິເວນຂວັ້ນໂລກເໜືອ ** ໃຊ້ກັບບໍລິເວນຂວັ້ນໂລກໃຕ້)
UTC + 5:45 E‡.
ເນປານໃຊ້ເວລາ UTC + 5:45 ເນື່ອງຈາກເປັນຊ່ວງເວລາ 1/4 ຊົ່ວໂມງທີ່ໃກ້ທີ່ສຸດກັບ ເວລາກາງທ້ອງຖິ່ນ (local mean time) ຂອງເມືອງຫຼວງກັດມັນດູ ເຊິ່ງຢູ່ທີ່ 85°19' ຕາເວັນອອກ ຫຼື UTC + 5:41:16 ກ່ອນຊ່ວງທົດສະວັດ 90 ເວລາຂອງເນປານແມ່ນ UTC + 5:40
UTC + 8 H.
ທັງໝົດຂອງຈີນໃຊ້ເວລາດຽວ ເຮັດໃຫ້ເຂດເວລານີ້ກວ້າງຫຼາຍ ໃນຕາເວັນຕົກສຸດຂອງຈີນ ດວງອາທິດຈະຢູ່ສູງສຸດໃນເວລາ 15:00 ຕາມເວລາທ້ອງຖິ່ນ ສ່ວນທາງຕາເວັນອອກສຸດຈະເປັນເວລາ 11:00 ນອກຈາກນີ້ ຍັງເຮັດໃຫ້ການປ່ຽນເວລາທີ່ຊາຍແດນອັບການີສະຖານ (ເຊິ່ງຍາວພຽງແຕ່ 76 ກມ.) ຄື 3 ຊົ່ວໂມງ 30 ນາທີ
ໂຄກ ເປັນປ່າຫ່າງທີ່ຂະຫຍາຍຕົວດີໃນເຂດທີ່ເປັນຫີນແຮ່, ມີຝົນຕົກບໍ່ຫຼາຍປານໃດ ແລະ ມີລະດູແລ້ງຍາວ ແຕ່ 6-7 ເດືອນ. ປະກອບດ້ວຍໄມ້ນາໆຊະນິດ ເຊິ່ງສ່ວນຫຼາຍມີໃບຫຼົ່ນຕາມລະດູການ ແລະ ມີຄວາມທົນທານ
ຕໍ່ຄວາມແຫ້ງແລ້ງ. ປ່າໂຄກມີໂຄງສ້າງຫຼາຍໆຊັ້ນຄື: ຊັ້ນຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່(ສູງບໍ່ກາຍ 20 ແມັດ, ລຳຕົ້ນຄົດໂງ, ມີງ່າຫຼາຍ...), ຊັ້ນພຸ່ມໄມ້, ຊັ້ນຫຍ້າ ແລະ ເຄືອເຂົາຕ່າງໆ. ຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ທີ່ມັກພົບເຫັນຢູ່ຕາມໂຄກມີ: ໄມ້ສະແບງ, ໄມ້ກຸງ, ໄມ້ຊາດ, ໄມ້ເຊືອກ, ໄມ້ຈິກ, ໄມ້ຮັງ... ປ່າປະເພດນີ້ມີຫຼາຍຢູ່ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ, ສະຫວັນນະເຂດ, ຈຳປາສັກ,ສາລະວັນ ແລະ ອັດຕະປື.
ຄະນະຊາວໜຸ່ມປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ ແມ່ນອົງການຈັດຕັ້ງຂອງມະຫາຊົນໜຶ່ງທີ່ພັກໄດ້ສ້າງຂື້ນໃນວັນທີ 14/4/1955. ຄະນະຊາວໜຸ່ມປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ ໄດ້ມີທີ່ຕັ້ງບົດບາດອັນສຳຄັນໃນຖານະເປັນກອງໜູນ ແລະ ເປັນແຂນຂວາຂອງພັກ, ຊາວໜຸ່ມແມ່ນອະນາຄົດຂອງປະເທດຊາດ, ແມ່ນກຳລັງປະຈັນບານໃນທຸກວຽກງານຂອງການປະຕິວັດໃນແຕ່ລະໄລຍະ.
ິທິປະໄຕປະຊາຊົນ, ມີຄວາມຈົງຮັກພັກດີຕໍ່ປະເທດຊາດ, ມີຄວາມຮູ້ຄວາມສາມາດ ແລະ ມີຄວາມຮັບຜິດຊອບຕໍ່ໜ້າທີ່ວຽກງານ, ມີແບບແຜນການດຳລົງຊີວິດອັນຖືກຕ້ອງ ເພື່ອສືບທອດພາລະກິດຂອງພັກ ແລະ ປະກອບ ສ່ວນອັນສຳຄັນເຂົ້າໃນພາລະກິດປົກປັກຮັກສາ ແລະ ສ້າງສາພັດທະນາປະເທດຊາດໃຫ້ຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ ຕາມແນວທາງນະໂຍບາຍຂອງພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ
ຜະລິດຕະພັນມວນລວມພາຍໃນປະເທດ ຫຼື ຜະລິດຕະພັນໃນປະເທດເບື້ອງຕົ້ນ () ໝາຍເຖິງ ມູນຄ່າຕະຫຼາດຂອງສິນຄ້າ ແລະ ບໍລິການຂັ້ນສຸດທ້າຍທີ່ຖືກຜະລິດໃນປະເທດໃນຊ່ວງເວລາໜຶ່ງໆ ໂດຍບໍ່ໄດ້ຄຳນຶງວ່າຜົນຜະລິດນັ້ນຈະຜະລິດຂື່ນມາດ້ວຍຊັບພະຍາກອນຂອງຊາດໃດ ເຊ່ິງຖືກຄົ້ນຄິດໂດຍ Simon Kuznets ນັກເສດຖະສາດ ຊາວຣັດເຊຍ ຜະລິດຕະພັນມວນລວມໃນປະເທດສາມາດໃຊ້ເປັນຕົວບົ່ງຊີ້ເຖິງມາດຖານຄຸນນະພາບຊີວິດຂອງປະຊາກອນໃນປະເທດນັ້ນໆ.
ການວັດຜະລິດຕະພັນມວນລວມໃນປະເທດ.
GDP = ລາຍຈ່າຍເພື່ອບໍລິໂພກ + ລາຍຈ່າຍເພື່ອການລົງທຶນ + ລາຍຈ່າຍຂອງລັດຖະບານ + ລາຍຈ່າຍສຸດທິຂອງຕ່າງປະເທດທີ່ຊື້ສິນຄ້າຜະລິດໃນປະເທດ
ຫຼື GDP = Consumption + Investment + Government spending + (exports – imports)
2. ການວັດລາຍໄດ້ (Resource Cost - Income Approach) ທີ່ໄດ້ຈາກການຂາຍສິນຄ້າແລະບໍລິການຂັ້ນສຸດທ້າຍ
GDP = ຄ່າຈ້າງແລະເງິນເດືອນລູກຈ້າງ + ລາຍໄດ້ເຈົ້າຂອງທຸລະກິດສ່ວນຕົວ + ກຳໄລຂອງບໍລິສັດ (ລາຍໄດ້ຜູ້ຖືຮຸ້ນ) + ດອດເບ້ຍ(ລາຍໄດ້ເຈົ້າໜີ້) + ຄ່າເຊົ່າ (ລາຍໄດ້ເຈົ້າຂອງຊັບສິນ) + ພາສີທຸລະກິດທາງອ້ອມ + ຄ່າເສື່ອມລາຄາ + ລາຍໄດ້ສຸດທິຂອງຄົນຕ່າງປະເທດໃນປະເທດ
ໝາຍເຫດ: ພາສີທາງອ້ອມແມ່ນພາສີທີ່ເອີ້ນຈາກສິນຄ້າຫຼືບໍລິການໂດຍຜູ້ມີໜ້າທີ່ຊຳລະພາສີໂດຍກົງ (ຜູ້ເສຍພາສີຄົນແຮກ) ສາມາດຍູ້ພາລະພາສີໄປໃຫ້ບຸກຄົນອື່ນໄດ້ ເຊ່ັນ: ພາສີສຸນລະກາກອນ ພາສີມູນຄ່າເພິ່ມ
GDP = C + I + G + NE
Consumption (C) ໝາຍເຖິງ ການບໍລິໂພກພາກເອກະຊົນ (Private consumption) ເຊ່ິງລວມຄ່າໃຊ້ຈ່າຍເກືອບທັງໝົດເຊັ່ນ: ອາຫານ ຄ່າຢາ ຄ່າເຊົ່າ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ລວມການຊື້ເຮືອກຫຼັງໃໝ່
Investment (I) ໝາຍເຖິງ ການລົງທືນຂອງທຸລະກິດໃນສິນຄ້າທຶນເຊັ່ນ: ການກໍ່ສ້າງບໍ່ແຮ່ໃໝ່ ການຊື້ຊອຟແວຣ໌ ການຊື້ອຸປະກອນເຄື່ອງຈັກສານສຳລັບໂຮງງານ ເປັນຕົ້ນ ການໃຊ້ຈ່າຍໂດຍຄົວເຮືອນເພື່ອຊື້ເຮືອນຫຼັງໃໝ່ ຖືກລວມໄວ້ໃນການລົງທຶນເຊັ່ນກັນ ແຕ່ວ່າ ການຊື້ຜະລິດຕະພັນທາງການເງິນເຊັ່ນ ການຊື້ຮຸ້ນສາມັນຫຼືຮຸ້ນກູ້ ບໍ່ຖືກຈັດວ່າເປັນການລົງທຶນ ແຕ່ເປັນການອອມ (Saving) ຈຶ່ງບໍ່ຖືກລວມໃນ GDP ເພາະເປັນພຽງການສັບປ່ຽນເອກະສານທາງກົດໝາຍເທົ່ານັ້ນ ເຊິ່ງເງິນນັ້ນບໍ່ໄດ້ຖືກແປງໃຫ້ກາຍເປັນສິນຄ້າຫຼືບໍລິການ ຈຶ່ງບໍ່ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງເສດຖະກິດທີ່ແທ້ຈິງ ແລະ ຖືກຈັດໃຫ້ເປັນ ລາຍຈ່າຍປະເພດເງິນໂອນ (Transfer payment)
ໝາຍເຫດ: ຄ່າໃຊ້ຈ່າຍດອກເບ້ຍສຸດທິຂອງພາກການເງິນເທົ່ານັ້ນທີ່ຖືກມອງວ່າເປັນການຜະລິດ ແລະ ສ້າງມູນຄ່າເພິ່ມ ຈຶ່ງຖືກລວມໄວ້ໃນ GDP
Government Spending (G) ໝາຍເຖິງ ຄ່າໃຊ້ຈາຍທັງໝົດຂອງລັດຖະບານທີ່ໃຊ້ຊື້ສິນຄ້າແລະບໍລິການຂັ້ນສຸດທ້າຍ ເຊິ່ງລວມເຖິງເງິນເດືອນຂອງລັດຖະກອນ ການຊື້ອາວຸດທາງທະຫານ ແລະຄ່າໃຊ້ຈ່າຍລົງທຶນຂອງລັດ ແຕ່ບໍ່ລວມລາຍຈ່າຍປະເພດໂອນເງິນເຊັ່ນ: ສະຫວັດດິການສັງຄົມ ຫຼື ຜົນປະໂຫຍດຈາກການວ່າງງານ.
Net Exports (NE) ໝາຍເຖິງ ການສົ່ງອອກສຸດທິ ຫຼືການສົ່ງອອກ (X) ລົບດ້ວຍການນຳເຂົ້ນ(M) ນັ້ນເອງ ທີ່ຕ້ອງລົບການນຳເຂົ້າເພາະຕົວເລກຂອງການບໍລິໂພກສິນຄ້າແລະບໍລິການທີ່ຖືກນຳເຂົ້າມາບໍລິໂພກຈະຖືກລວມໄວ້ໃນ C, I, ແລະ G ແລ້ວ
ກຸ້ຍ​ຫຼິນ​ເມືອງ​ລາວ​ ຄື​ຄຳ​ນິຍາມ​ອັນ​ງົດ​ງາມ​ທີ່​ບໍ່​ເກີນ​ກວ່າ​ຄວາມ​ເປັນ​ຈິງ​ຂອງ​​ເມືອງ​ນ້ອຍໆ ທີ່​​ໂອບອ້ອມ​ດ້ວຍ​ພູ​ຜາ ​ແລະ ​ສາຍ​ນ້ຳ​ແຫ່ງ​ນີ້. ວັງ​ວຽງໜຶ່ງ​ໃນ​ເມືອງ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ຍອດ​ນິຍົມ​ຂອງ​ລາວ ​​ໄກ​ຈາກ​ນະຄອນຫຼວງວຽງ​ຈັນ​ໄປ​ທາງ​ທິດ​ເໜືອປະມານ 160 ກມ ​ແລະ​​ ໃຊ້​ເວລາ​​ເດີນ​ທາງ​ປະມານ 3 ຊົ່ວ​ໂມງ, ​ເຖິງ​ແມ່ນ​ວ່າ​ວັງ​ວຽງ​ຈະ​​ເປັນ​ພຽງ​ເມືອງ​ນ້ອຍໆ ຢູ່​ກາງ​ປ່າ​ເຂົາ​ລຳ​ເນ​ົາ​ໄພ ​ແຕ່​ໃນ​ດ້ານ​ການ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ ​ເມືອງ​ວັງ​ວຽງ​ຖື​​ໄດ້​ວ່າ​ມີ​ຊື່​ສຽງ​ໂດ່​ງດັງ​ແລະ​ ເປັນ​ທີ່​ຮູ້​ຈັກ​ບໍ່​ນ້ອຍ​ໄປ​ກວ່າ​ເມືອງ​ອື່ນ​ໃນ​ລາວ​ເລີຍ.
ດ້ວຍ​ພູມສັນຖານ ​ແລະ ​ບັນຍາກາດ​ຂອງ​ເມືອງ​ວັງ​ວຽງ ​ທີ່​ໂອ​ບອ້ອມ​ໄປ​ດ້ວຍ​ພູ​ຜາ​​ ແລະ​ ສາຍ​ນ້ຳ ​ເຮັດ​ໃຫ້​ວັງ​ວຽງ​ຖືກ​ຍ້ອງ​ຍໍ​ໃຫ້​ຄ້າຍ​ຄື​ ເມືອງ​ກຸ້ຍ​ຫຼິນຂອງ​ປະ​ເທດ​ຈີນ ​ໂດຍ​ສະ​ເພາະ​ໃນ​ຕອນ​ເຊົ້າທີ່​ສາຍ​ໝອກລອຍ​ພາດ​ຜ່ານຂຸນ​ເຂົາ​ ແລະ ​​ແມ່ນ້ຳຊອງອັນ​ກວ້າງ​ໃຫຍ່ ຖ້າ​ທ່ານ​ຜູ້​ອ່ານ​ໄດ້​ພັກ​ແຄມ​ນ້ຳ ຕ້ອງ​ຢ່າ​ພາດ​ໃນ​ການ​ຕື່ນ​ແຕ່​ເຊົ້າ​ເພື່ອ​ຊົມ​ຈັກ​ເທື່ອໜຶ່ງ ​ເຊິ່ງ​​ເປັນ​ເລື່ອງ​ແ​ປກ​ແຕ່​ມີ​ຈິງ​ທີ່​ເມືອງ​ວັງ​ວຽງ​ຍັງ​ມີ​ຄູ່​ແຝດ​ທີ່​ມີ​ພູມ​ສັນຖານ​ ແລະ ​ບັນຍາກາດ​ຄ້າຍ​ຄື​ເມືອງ​ກຸ້ຍ​ຫຼິນ​​.
ປັດຈຸບັນ​ເມືອງ​ວັງ​ວຽງ​ ໄດ້​ເປີດ​ຕົວ​ເປັນ​ສະຖານ​ທີ່​ຍອດ​ນິຍົມ ​ຂອງ​ບັນດາ​ນັກ​ທ່ອງທ່ຽວແບັກ​ແພັກ​ເກີ້ຢ່າງ​ເຕັມ​ໂຕ ດ້ວຍ​ກິດຈະ​ກຳ​ອັນ​ຫຼາກຫຼາຍຂອງ​ເມືອງ​ວັງ​ວຽງ ທີ່​ສ່ວນ​ຫຼາຍ​ແລ້ວ​ແມ່ນ​ຮອງ​ຮັບ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ເຊີງ​ພະຈົນ​ໄພ ບໍ່​ວ່າ​ຈະ​ເປັນ​ພາຍ​ຄາ​ຍັກ, ຂີ່​ກົງ​ເບັງ, ປິນ​ໄຕ່​ທ່ຽວ​ຖ້ຳງາມ ​ເປັນຕົ້ນ ​ແຕ່​ສຳລັບ​ຄົນ​ມັກ​ນອນ​ເອນ​ກາຍ ອີ່​ມ​ເອີ​ບ​ໄປ​ດ້ວຍ​ບັນຍາກາດ ​ແລະ ​ທຳ​ມະ​ຊາດ ​ເມືອງ​ວັງ​ວຽງ​ເປັນ​ດັ່ງ​ສະຫວັນບົນ​ດິນ​ຂອງ​ທ່ານ.
ລ່ອງ​ນ້ຳຊອງດ້ວຍ​​ເຮືອຄາ​ຍັກ ຈຸດ​ເດັ່ນ​ ​ແມ່ນ້ຳຊອງ​ອາດ​ຈະ​ບໍ່​ມີ​ຄວາມ​ຍິ່ງ​​ໃຫຍ່​ ແລະ ​ເປັນ​ທີ່​ຮູ້​ຈັກ​ດີ​ຂອງ​ຜູ້​ຄົນ​ທົ່ວ​ໄປ ຖ້າ​ທຽບ​ກັບ​ແມ່ນ້ຳຂອງ ​ແຕ່​ສຳລັບ​ນັກ​ພະຈົນ​ໄພ ​ທີ່​ມັກ​ຮັກ​ໃນ​ກາ​ນລ່ອງ​ແກ້ງ ສາຍ​ນ້ຳຊອງ​ແຫ່ງ​ນີ້ອາດ​ຈະ​ເປັນ​ສາຍ​ນ້ຳ​ແຫ່ງ​ສະ​ເໜ່​ ແລະ ​ເປັນ​ທີ່​ຊື່ນ​ຊອບຫຼາຍກວ່າ​ສາຍ​ນ້ຳອື່ນໆ ​ໃນ​ປະ​ເທດ​ລາວ ​ເພາະ​ສາຍ​ນ້ຳຊອງ​ເປັນ​ພຽງ​ສາຍ​ນ້ຳພຽງ​ແຫ່ງ​ດຽວ​ໃນ​ປະ​ເທດ​ລາວ ທີ່​ມີ​ບໍລິການ​ລ່ອງ​ແກ້ງ​ຢ່າງ​ຄົບ​ວົງ​ຈອນ​ ນັກ​ເດີນ​ທາງ​ແບບ​ແບັກ​ແພັກ​ເກີ້ຈຳ​ນວນ​ບໍ່ໜ້ອຍ ​ເລືອກ​ວັງ​ວຽງ​ ເປັນ​ເມືອງ​ທ່ອງທ່ຽວ​ອັນ​ດັບໜຶ່ງ ຫຼາຍກວ່າ​ວຽງ​ຈັນ ​ຫຼື ຫຼວງພະ​ບາງ​​ເສຍອີກ ​ເພາະ​ເມືອງ​ນ້ອຍໆ​ ກາງ​ຂຸນ​ເຂົາ​ແຫ່ງ​ນີ້ ພວກ​ເຂົາ​ຈະ​ຮັບ​ທັງ​ຄວາມ​ສະໜຸກສະໜານ ຄວາມ​ຕື່ນ​ເຕັ້ນປະ​ທັບ​ໃຈ ​ແລະ ​ຊື່ນ​ຊອບ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ອັນ​ສວຍ​ງາມ​ຂອງ​ກຸ້ຍ​ຫຼິນ​ແຫ່ງ​​ເມືອງ​ລາວ ​ທີ່​ມີ​ໃຫ້​ໄດ້​ສຳ​ຜັດ​ຕະຫຼອດໝົດທັງ​ປີ.
ກິດຈະ​ກຳ​ການ​ລ່ອງ​ຄາ​ຍັກ​ເທິງ​ແມ່ນ້ຳຊອງ ທ່ານ​ສາມາດ​ຕິດ​ຕໍ່​ ຂໍ​ໃຊ້​ບໍລິການ​ໄດ້​ຈາກ​ເຄົາ​ເຕີ​ທົວພາຍ​ໃນຕົວ​ເມືອງ​ວັງ​ວຽງ​ທີ່​ມີ​ໃຫ້​ເລືອກ​ຫຼວງຫຼາຍ ຈາກ​ນັ້ນ​ເລືອກ​ຊ່ວງ​ເວລາ​ທີ່​ຈະ​ໄປ​ເລິ່ມຕົ້ນການ​ລ່ອງ ​ໂດຍ​ກິດຈະ​ກຳ​ລ່ອງ​ຄາ​ຍັກ​​ເທິງ​ແມ່ນ້ຳຊອງຈະ​ໃຊ້​ເວລາ​ປະ​ມານ 4-6 ຊົ່ວ​ໂມງ ​ເຊິ່ງ​ຖ້າ​ໄປ​ລ່ອງ​ໃນ​ຊ່ວງ​ລະດູ​ແລ້ງ​ນີ້ຈະ​ໃຊ້​ເວລາ​ອ່າວ​ດົນ​ກວ່າ ​ແຕ່​ສຳລັບ​ລະດູ​ຝົນ​ການ​ລ່ອງ​ຄາ​ຍັກ​ແມ່ນ​ຈະ​ມີ​ທັງ​ຄວາມ​ໄວ​ ແລະ ​ຄວາມ​ແຮງ ​ເຊິ່ງຈະ​ມ່ວນ​ທີ່​ສຸດ​ເລີຍ.
​ເມື່ອ​ທ່ານ​ເລືອກ​ຊ່ວງ​ເວລາ​ໄດ້​ແລ້ວ ​ຜູ້ນຳທ່ຽວຈະ​ພາ​ໄປ​ຫາ​ຈຸດ​ເລິ່ມຕົ້ນການ​ລ່ອງ ​ເຊິ່ງສ່ວນ​ຫຼາຍຈະ​ເລິ່ມທີ່​ບໍລິ​ເວນ​ຜາຕັ້ງ ນັບ​ເປັນ​ສັນຍະ​ລັກ​ຂອງ​ກິດຈະ​ກຳ​ລ່ອງ​ຄາ​ຍັກ​ກໍ​ວ່າ​ໄດ້ ​ແຕ່​ຖ້າ​ທ່ານ​ໄປ​ລ່ອງ​ໃນ​ລະດູ​ແລ້ງ​ ຄື​ແນວ​ນີ້ ​ຜູ້ນຳທ່ຽວ ຈະ​ປ່ຽນ​ຈຸ​ເລິ່ມຕົ້ນ​ໄປ​ທີ່​ບໍລິ​ເວນ​ບ້ານ​ວຽງ​ສະ​ໄໝ​ແທນ ​ກ່ອນ​ຈະ​ລົງ​ຄາ​ຍັກ​ຜູ້ນຳທ່ຽວ ຈະ​​ແນະນຳ​ ແລະ ​ສອນ​ວິທີ​ການ​ລ່ອງ​ໃຫ້​ຢ່າງ​ຖືກ​ວິທີ ພ້ອມ​ທັງ​ສອນການ​ຊ່ວຍ​ເຫຼືອຕົນ​ເອງ​ໃນ​ເວລາ​ເຮືອ​ຂວ້ຳ​ ແລະ ​ບອກ​ຈຸດ​ແວ່​ພັກ​ຕ່າງໆ ​ໃນ​ລະຫວ່າງ​ກາງ​ທາງ.
ການ​ລ່ອງ​ຄາ​ຍັກ​ແມ່ນ້ຳຊອງມີ​ໄລ​ຍະ​ທາງ​ປະມານ 20 ກິ​ໂລ​ແມັດ ​ໃນ​ຊ່ວງ​ທຳ​ອິດ ​ເປັນ​ເສັ້ນທາງ​ຊົມ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ສອງ​ຝັ່ງ​ແມ່ນ້ຳ ຍັງ​ບໍ່​ມີ​​ແກ້ງ​ໃຫຍ່ໆ ​ໃຫ້​ຄວາມ​ຮູ້​ສຶກຕື່ນ​ເຕັ້ນປາ​ນ​ໃດ ຈາກ​ນັ້ນຈະ​​ເຖິງ​ບ່ອນ​ພັກ​ບໍລິ​ເວນ​ປາກ​ຖ້ຳຊ້າງ ​ເຊິ່ງນອກ​ຈາກ​ຈະ​ໄດ້​ແວ່​ພັກ​ຮັບ​ປະທານ​ອາຫານ​ແລ້ວ ຈະ​ໄດ້​ທ່ຽວ​ຊົມ​ບັນດາ​ຖ້ຳ​ໃນ​ບໍລິ​ເວນ​ນີ້ອີກ ບໍ່​ວ່າ​ຈະ​ເປັນ​ຖ້ຳຊ້າງ ​ຖ້ຳຫຼຸບ ​ຖ້ຳຫອຍ ​ແລະ ​ຖ້ຳນ້ຳ ​ຈາກ​ນັ້ນລ່ອງ​ຕໍ່​ໄປ​ຍັງ​ບໍລິ​ເວນ​ຖ້ຳ​ນອນ ນັບ​ເປັນ​ຈຸດ​ແວ່​ພັກ​ອີກ​ແຫ່ງໜຶ່ງທີ່​ຄົນສ່ວນ​ຫຼາຍ ​ເພາະ​ເປັນ​ຈຸດ​ຫ້ອຍ​ໂຫນ​ໂຕນ​ນ້ຳ​ເຮ​ຮາ ​ເຊິ່ງຖ້າ​ລີລາ​ຂອງ​ໃຜ​ງາມ​ຈະ​ໄດ້​ຮັບ​ສຽງ​ຕົບ​ມື​ ແລະ ​ຮ້ອງ​ໂຮ​ເປັນ​ລາ​ງວັນ ນອກ​ຈາກ​ນີ້ ຍັງ​ມີ​ຮ້າຍ​ຂາຍ​ເຄື່ອງ​ດື່ມ​ໃຫ້​ບໍລິການ​ແບບ​ເປັນ​ຊຸ້ມ​ອີກ​ຫຼາຍ​ແຫ່ງ.
ຈາກ​ຖ້ຳ​ນອນ​ປະມານ 5 ກິ​ໂລ​ແມັດ ​ເປັນ​ເສັ້ນທາງ​ຊ່ວງ​ສຸດ​ທ້າຍ​ທີ່​ທ່ານ​ຈະ​ໄດ້​ສຳ​ຜັດ​ກັບ​ແກ້ງ​​ເລັກ​​ແກ້ງ​ນ້ອຍ​ ແລະ ​ບັນຍາກາດ​ອັນ​ງົດ​ງາມ​ຂອງ​ສາຍ​ນ້ຳຊອງ​ ແລະ ​ເມືອງ​ວັງ​ວຽງ ​ເຊິ່ງ​ເມື່ອ​ເຖິງ​ບໍລິ​ເວນ​ຕົວ​ເມ​ືອງວັງ​ວຽງ ​ຜູ້ນຳທ່ຽວ ຈະ​ພາ​ທ່ານ​ເຂົ້າຝັ່ງ ບໍລິ​ເວນຖາວອນ​ສຸກຣີສອດ ​ເປັນອັນ​ສິ້ນສຸດ​ການ​ປະຈົນ​ໄພ​ເທິງ​ສາຍ​ນ້ຳຊອງ ສາຍ​ນ້ຳ​ແຫ່ງ​ຕຳນານ​ທີ່​ພ້ອມ​ຈະ​ສ້າງ​ເລື່ອງ​ລາວ​​ແຫ່ງ​ຄວາມ​ສຸກ​ໃຫ້​ແກ່​ຜູ້​ມາ​ຢ້ຽມ​ຢາມ​ເມືອງ​ວັງ​ວຽງ​ແຫ່ງ​ນີ້.
ຈຸດ​ເດັ່ນຂອງ​ແມ່ນ້ຳຊອງ​ບໍ່​ໄດ້​ມີ​ຄວາມ​ສະໜຸກສະໜານ​ໃຫ້​ພຽງ​ລ່ອງ​ເຮືອ​ຄາ​ຍັກ​ເທົ່າ​ນັ້ນ, ​ເທິງ​ສາຍ​ນ້ຳ​ແຫ່ງ​ນີ້ຍັງ​ມີ​ກິດຈະ​ກຳ​ສະບາຍໆ ​ເຊັ່ນ​: ລ່ອງ​ກົງ​ເບັງ​ໃຫ້​ທ່ານ​ໄດ້​ນອນ​ເອກ​ເຫຼກຢູ່​ເທິງ​ກົງ​​ເບັງ​ໃຫຍ່ໆ ​ແບບ​ຫຼັງສູ້​ນ້ຳ ໜ້າສູ່ທິວທັດ ​ໂດຍ​ທີ່​ທ່ານ​ສາມາດ​ຕິດ​ຕໍ່​ສອບ​ຖາມ​ໄດ້​ທີ່​ເຄົາ​ເຕີ​ທົວທົ່ວ​ໄປ​ພາຍ​ໃນ​ຕົວ​ເມືອງ​ວັງ​ວຽງ.
ເຖິງ​ແມ່​ນກິດຈະ​ກຳ​ລ່ອງ​ກົງ​ເບັງ​ໃນ​ລຳ​ນ້ຳຊອງ​ຈະ​ສ້າງ​ລາຍ​ໄດ້​ ໃຫ້​ແກ່​ເມືອງ​ວັງ​ວຽງ​ບໍ່ໜ້ອຍ​ໃນ​ແຕ່​ລະມື້ ​ແຕ່​ທ່ານ​ອາດ​ຈະ​ບໍ່​ຮູ້​ມາ​ກ່ອນ​ວ່າ​ກິດຈະ​ກຳ ​ທີ່​ຫຼາຍຄົນ​ມັກ​ນີ້ມີຕົ້ນກຳ​ເນີ​ດມາ​ຈາກ​ພວກ​ເດັກ​ນ້ອຍ ທີ່​ມັກ​ຈະ​ພາ​ກັນ​ເອົາ​ກົງ​ເບັງ​ຢູ່​ເຮືອນ​ໃຜ​ເຮືອນ​ລາວ​ອອກ​ມາ​ລ່ອງ ​ເມື່ອ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ຕ່າງ​ປະ​ເທດ​ເຫັນ​ແລ້​ວສົນ​ໃຈ ​ແລະ ​ທົດ​ລອງ​ລ່ອງ​ຫຼິ້ນນຳ​ພວກ​​ເດັກ​ນ້ອຍ ​ແລ້ວມີ​ການ​ບອກ​ຕໍ່​ກັນ​ໄປ​ຈົນ​ກາຍ​ມາ​ເປັນ​ກິດຈະ​ກຳ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ຂອງ​ເມືອງ​ວັງ​ວຽງ​ໄປ​ໃນ​ໂຕ.
ຈາກ​ຕົວ​ເມືອງ​ຜູ້ນຳທ່ຽວ ຈະ​ພາທ່ານ​ພ້ອມ​ກັບ​ແບກກົງ​ເບັງ​ຂຶ້ນລົດ​ເພື່ອ​ໄປ​ສົ່ງ​ທີ່​ຈຸດ​ເລິ່ມຕົ້ນຂອງ​ການ​ລ່ອງ ​ເຊິ່ງ​ໄກ​ຈາກ​ຕົວ​ເມືອງ​ວັງ​ວັງ​ວຽງ 4 ກິ​ໂລ​ແມັດ ສ່ວນ​ຫຼາຍນິຍົມ​ລ່ອງ​ເປັນ​ຄູ່ ຫຼື ໝູ່ຄະນະ ​ເພາະ​ຈະ​ສ້າງ​ສຽງ​ຫົວ​ແລະ ​ມ່ວນ​ຊື່ນ​ຫຼາຍກວ່າ​ລ່ອງ​ຄົນ​ດຽວ, ຈຸດ​ແວ່​ເຊົາ​ແມ່ນ ບໍລິ​ເວນ​ຖ້ຳ​ນອນ​ຈຸດ​​ໂດດ​ນ້ຳ​ເຊັ່ນ​ດຽວ​ກັນ​ກັບ​ກິດຈະ​ກຳ​ລ່ອງ​​ເຮືອ​ຄາ​ຍັກ.
ເມືອງ​ວັງ​ວຽງ​ນອກ​ຈາກ​ຈະ​ເປັນ​ເມືອງ​ທີ່​ສວຍ​ງາ​ມທີ່​ຖືກ​ໂອບອ້ອມ​ດ້ວຍ​ໜ່ວຍພູ​ແລະ​ຜາ​ຫິນ​ອັນ​ສະຫຼັບຊ້ອນ​ ພ້ອມ​ທັງ​ສາຍ​ນ້ຳຊອງ​ທີ່​ແສນ​ງາມ​ແລ້ວ ຍັງ​ມີ​ຖ້ຳທີ່ໜ້າທ່ອງ​ທ່ຽວ​ຈຳນວນ​ຫຼວງຫຼາຍ ​ເຊັ່ນ ຖ້ຳຈັງ, ຖ້ຳຊ້າງ, ຖ້ຳຫອຍ, ຖ້ຳພູ​ຄຳ, ຖ້ຳນ້ຳ, ​ຖ້ຳນອນ ​ແລະ​ຜາຕັ້ງ.
ຖ້ຳຈັງ​ຕັ້ງຢູ່ ​ໄກ​ຈາກ​ສະໜາມບິນ​ເກົ່າ​ປະມານ 500 ​ແມັດ ​ເພິ່ນ​ຈະ​ເປີດ​ໃຫ້​ເຂົ້າທ່ຽວ​ຊົມ ​ແຕ່​ເວລາ 8:00 ​ 17:00 ​ໂມງ. ​ເປັນ​ຖ້ຳ​ແຫ່ງ​ດຽວ​ທີ່​ມີ​ໄຟຟ້າ​ຕິດ​ຕັ້ງຢູ່​ພາຍ​ໃນ​ຖ້ຳ, ​ໃນ​ອະດີດ​ປະ​ຊະ​ຊາ​ຊົນ​ເຊື່ອ​ວ່າ​ຖ້ຳ​ແຫ່ງ​ນີ້​ເປັນ​ຖ້ຳສັກສິດ ຖ້າ​ໃຜ​ເຮັດ​ສິ່ງ​ທີ່​ບໍ່​ດີ​ບໍ່ງາມ​ໃນ​ຖ້ຳຈະ​ເກີດ​ອາການ​ຈັງ ​ເຊິ່ງອາການ​ຈັງ​ໄດ້​ກາຍ​ມາ​ເປັນ​ຊື່ວ່າ “ຖ້ຳຈັງ”.
ຈາກ​ທາງ​ເຂົ້າຖ້ຳຈັງຣີສອດ​ທ່ານ​ຈະ​ຕ້ອງ​ໄດ້​ເສ​ຍຄ່າສະຖານ​ທີ່ 1,000 ກີບ​ຕໍ່​ຄົນ​ ຈາກ​ນັ້ນບໍລິ​ເວນ​ສະຖານ​ທີ່​ຈອດ​ລົດ​ທ່ານ​ຈະ​​ເຫັນ​ຂົວ​ສີ​ແສດ​ສົດ​ໃສ​ເສ​ັ້ນທາງ​ສູ່​ຖ້ຳຈັງ ​ເຊິ່ງສາມາດ​ແວ່​ຊົມ​ວິວ​ແມ່ນ້ຳຊອງ​ໄດ້​ດີ​ ​ແລະ ​ຈາກ​ຈຸດ​ນີ້ທ່ານ​ຈະ​ເບິ່ງ​ເຫັນ​ປາກ​ຖ້ຳຈັງຢູ່​ບໍລິ​ເວນ​ກາງ​ປ່າ​ທາງໜ້າ ຖ້າ​ທ່ານ​ຊິ​ຂຶ້ນ​ໄປ​ທ່ຽວ​ຊົມ​ຕ້ອງ​ຊື້ປີ້ປະມານ 5,000 ກີບ​ຕໍ່​ຄົນ ຈາກ​ນັ້ນຕ້ອງ​ອອກ​ແຮງ​ຂຶ້ນຂັ້ນ​ໄດ 147 ຂັ້ນ ​ເຊິ່ງທາງ​ຂ້າງ​ເທິງ​ນັ້ນມີ​ວິວທີ່​ງາມໆ​ຂອງ​ຂົວ​ ແລະ​ ເມືອງ​ວັງ​ວຽງ​ໃຫ້​ໄດ້​ເບິ່ງ​ເປັນ​ລາງ​ວັນ​ສຳລັບ​ຄົນ​ອົດ​ທົນ​ຂຶ້ນຂັ້ນ​ໄດ ນັບ​ວ່າ​ເປັນ​ຈຸດ​ຊົມ​ວິວທິວ​ທັດ​ທີ່​ສວຍ​ງາມ​ທີ່​ສຸດ​ຂອງ​ເມືອງ​ວັງ​ວຽງ​ອີກ​ດ້ວຍ.
​ເມື່ອ​ເຂົ້າ​ໄປ​ພາຍ​ໃນ​ຖ້ຳຈັງ​ທ່ານ​ຈະ​ໄດ້​ສຳ​ຜັດ​ກັບ​ອາກາດ​ເຢັນ​ສະບາຍທ່າມກາງ​ຫີນ​ຍ້ອຍ​ຫີນ​ງອກອັນ​ງົດ​ງາມ​ທີ່​ສຸດ ​ເມື່ອ​ມີ​ແສງ​ໄຟຟ້າ​ສາດ​ສ່ອງ​​ເກີດມີ​ສີ​ສັນ​ເປັ່ງປະກາຍ ​ເຮັດ​ໃຫ້​ພາຍ​ໃນ​ເບິ່ງ​ລຶກລັບ​ຄື​ດັ່ງ​ເມືອງ​ໃນ​ເທບ​ນິຍາຍ​ທີ່​ມີ​ສະ​ເໜ່ຊວນຫຼົງ​​ໄຫຼ ​ໂດຍ​ທ່ານ​ສາມາດຍ່າງ​​ເລາະ​ຊົມ​ໄດ້​ຕາ​ມທາງ​ຊີ​ມັງ​ທີ່​ເຮັດ​ໄວ້​ຢ່າງ​ດີ ​ແລະ ​ຖ້າ​ຍ່າງ​​ໄປ​ທາງ​ຊ້າຍ​ສຸດ​​ເສັ້ນທາງ​ຈະ​ພົບ​ກັບ​ຈຸດ​ຊົມ​ວິວທີ່ສວຍ​ງາມ​ບໍ່​ນ້ອຍໜ້າບໍລິ​ເວນ​ປາກ​ທາງ​ເຂົ້າຖ້ຳ.
ເຂື່ອນນ້ຳງື່ມ 1 ໄດ້ກັ້ນນ້ຳງື່ມຢູ່ໃນບໍລິເວນແຂວງວຽງຈັນ, ເຊິ່ງຍອດນ້ຳງື່ມແທ້ໆ ແມ່ນມາແຕ່ແຂວງຊຽງຂວາງ. ຫຼັງຈາກການກັ້ນນ້ຳງື່ມ ທາງໜ້າເຂື່ອນຈຶ່ງກາຍເປັນທະເລສາບຂະໜາດໃຫຍ່ ສຸດສາຍຫູສາຍຕາ ມີເກາະດອນຢັ້ງຢາຍທົ່ວໄປເປັນບ່ອນ ແທ້ໆແລ້ວ ບັນດາເກາະດອນນີ້ກໍຄື ຈອມພູທີ່ເຫຼືອຈາກການຖືກນ້ຳຖ້ວມນັ້ນເອງ ຕອນນີ້ຈຶ່ງກາຍເປັນບ່ອນພັກຜ່ອນ ແລະ ບ່ອນທ່ອງທ່ຽວ ທີ່ສ້າງລາຍໄດ້ໃຫ້ກັບພໍ່ຄ້າແມ່ຂາຍແຖວນັ້ນ ເຊິ່ງມີທັງຮ້າຍຂາຍເຄື່ອງ, ເຮືອແພ, ເຮືອນຳທ່ຽວ ທີ່ມີທັງຊະນິດທີ່ນັ່ງໄປລ້າໆ ກັບຊະນິດທີ່ນັ່ງໄປກິນໄປ ສຳລັບລາຄາຄ່າເຊົ່າເຮືອກໍບໍ່ແພງ ພໍໄປພໍມາຢູ່ ສ່ວນທີ່ພັກກໍມີໂຮງແຮມແດນສະຫວັນ ຣີສອດ ໃຫ້ບໍລິການ ໄດ້ມາດຕະຖານສູງ.
ເສັ້ນທາງການທ່ອງທ່ຽວທະເລສາບ ແມ່ນ ມີໃຫ້ແວ່ຈຸດຊົມວິວ ເປັນອາຄານສີຂາວໂລ່ງ ມີຂັ້ນໄດຂຶ້ນເປັນກຽວກ້ຽວຂຶ້ນຕັ້ງຢູ່ກາງທະເລສາບ ແລະ ມີແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວອີກສອງແຫ່ງຄື ດອນທ້າວ ແລະ ດອນນາງ. ຟັງຊື່ແລ້ວອາດຈະຈິນຕະນາການ ວ່າເປັນດອນທີ່ີມີເລື່ອງ ລາວກ່ຽວກັບຄວາມຮັກຂອງບ່າວສາວ ຫຼື ນິທານຕຳນານຮັກພື້ນເມືອງຢ່າງແນ່ນອນ ແຕ່ຄວາມຈິງແລ້ວຜູ້ອ່ານຫຼາຍທ່ານກໍຄົງຈະຮູ້ວ່າ ນັ້ນເປັນບ່ອນທີ່ກັບຂັງນັກໂທດ ທີ່ີມີການເຝິກສອນວິຊາຊີບຈັກສານຕ່າງໆໃຫ້ເປັນຢ່າງດີ. ດອນທ້າວ ແມ່ນບ່ອນກັກຂັງນັກໂທດຊາຍ ສ່ວນດອນນາງແມ່ນບ່ອນກັງຂັງຂອງນັກໂທດຍິງ.
ບ່ອນກັກຂັງທີ່ນີ້ບໍ່ມີຮົ້ວຫຼືກຳແພງຕຶບໜາຫຼືສູງຊັນແຕ່ຢ່າງໃດ ແຕ່ຖືກອ້ອມລ້ອມດ້ວຍທະເລສາບ ທີ່ມີທັດສະນິຍະພາບອັນສວຍສົດງົດງາມ. ມີນັກທ່ອງທ່ຽວຕ່າງປະເທດບາງຄົນເວົ້າຕະຫຼົກວ່າ ຢາກເປັນນັກໂທດທີ່ຖືກກັກຂັງໃນດອນທ້າວດອນນາງນີ້ແທ້ໆ ເພາະບັນຍາກາດ ແລະ ທິວທັດທຳມະຊາດມັນສວຍງາມກວ່າຕົວເມືອງຂອງເຂົາເຈົ້າຊ້ຳອີກ.
ເຂື່ອນໄຟຟ້ານ້ຳງື່ມ 1 ຕັ້ງຢູ່ໄກຈາກນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນະມານ 90 ກິໂລແມັດ ສາມາດຜະລິດກະແສໄຟຟ້າໄດ້ຫຼາຍພໍທີ່ຈະໃຊ້ໃນນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ແລະ ຍັງໄດ້ສົ່ງຂາຍໃຫ້ປະເທດໄທນຳອີກ.
ຄຳ​ວ່າ​ສ້ວມ ​ເປັນ​ພາສາ​ລາວໝາຍ​ເຖິງ​ຫ້ອງ​ຫໍ ຫຼື ຫ້ອງ​ນອນ ​ເຊິ່ງລັກສະນະ​ຂອງ​ຕາດ​ສ້ວມ​ຄ້າ​ຍຄື​ຫ້ອງ​ຫໍ​ຂອງ​ຄູ່​ສົມລົດ​ໃໝ່. ຈຸດ​ເດັ່ນຂອງ​ນ້ຳຕົກຕາ​ດຜາ​ສ້ວມ​ຄື ສາຍ​ນ້ຳທີ່​ໄຫຼຜ່ານ​ຫິນ​ຜາ​ຂະໜາດ​ໃຫຍ່​ທີ່​ມີ​ລັກສະນະ​ເປັນ​ແທ່ງໆ ຮູບ​ຮ່າງ​ຄ້າຍ​ຫ້ອງ​ຫໍ​.
ຢູ່​ໃກ້ໆ​ນັ້ນຍັງ​ມີ​ຮ້ານ​ອາຫານ ສະຖານ​ທີ່​ພັກ​ຜ່ອນ​ຢ່ອນ​ອາລົມ​ທີ່​ຕົກ​ແຕ່ງ​ເຂົ້າກັບ​ບັນຍາກາດ​ເອົາ​ແທ້ໆ ຢູ່​ບ່ອນ​ນີ້​​ຜູ້​ຈັດ​ການ ວິມົນ ກິດ​ບຳລຸງ ​ເພິ່ນ​ໄດ້​ເລົ່າ​ໃຫ້​ຟັງ​ວ່າ ​ໃນ​ຮ້ານ​ອາຫານ​ແຫ່ງ​ນີ້ຫ້າມ​ດື່ມ​​ເຄື່ອງ​ດື່ມ​ທີ່​ມີ​ທາດ​​ເຫຼົ້າ, ເຄື່ອງ​ດື່ມ​ລ້ວນ​ແຕ່​ແມ່ນ​ສະໝູນ​ໄພ, ນ້ຳໝາກ​ໄມ້​ປັ່ນ​ປະ​ເພດຕ່າງໆ ​ແລະ​ ຍັງ​ບໍລິການ​​ເຄື່ອງ​ທີ່​ລະ​ນຶກ ​ເປັນຕົ້ນ​ແມ່ນ​ເສື້ອຢືດ ທີ່​ພິມ​ຂໍ້​ຄວາມ “ອຸດທະຍານບາ​ຈຽງຈຳປາ​ສັກ”, “ເຮົາ​ຮັກ​ທຳ​ມະ​ຊາດ” ແລະ​ອື່ນໆ
ນອກ​ຈາກ​ນີ້​ພາຍ​ໃນ​ອຸດທະຍານ​ຍັງ​ມີ​ພິພິທະ​ພັນ​ທີ່​ຮວບຮວມ​ເອ​ົາໝູ່ບ້ານ​ບູຮານ​ຂອງຫຼາຍຊົນ​ເຜົ່າ​ມາ​ຈັດ​ສະ​ແດງ​ໃຫ້​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ໄດ້​ທ່ຽວ​ຊົມ ສຳ​ຜັດວາດ​ດຳລົງ​ຊີ​ວິດ​ອັນ​ດັ້ງ​ເດີມ​ຂອງ​ຊົນ​ເຜົ່າ​ທ້ອງ​ຖິ່ນ, ການ​ນຸ່ງ​ຖື, ສີ​ໄມ້​ລາຍ​ມື​ແລະ ​ແຜ່ນ​ແພ​ຂອງ​ຊົນ​ເຜົ່າ,ລັກສະນະ​ຕ່າງໆ​ ຂອງ​ເຮືອນ, ຟັງ​ສຽງ​ເພ​ງປະສານ​ດົນຕີ​ທ້ອງ​ຖິ່ນ ​ໃນ​ຈັງຫວະ​ສາລະ​ວັນ​ ແລະ ​ສີ​ພັນ​ດອນ ຟັງ​ແລ້ວ​ອອນຊອນ​ໃຈ​ອີ່ຫຼີ ເຊັ່ນ ​ເຮືອນ​ຊົນ​ເຜົ່າ​ກະ​ຕາງ ​ເຊິ່ງ​ເປັນ​ຊົນ​ເຜົ່າ​ທີ່​ອາ​ໄສ​ຢູ່​ໃນ​ພື້ນທີ່​ໃກ້​ໆ ນ້ຳຕົກຕາ​ດຜາ​ສ້ວມ, ເຮືອນ​ຂອງ​ຊົນ​ເຜົ່າ​ອາລັກ, ເຮືອນ​ຂອງ​ຊົນ​ເຜົ່າ​ກະ​ຕູ, ຫ​ໍ​ກວນ​ທີ່​ໃຊ້​ເປັນ​ສະຖານ​ທີ່​ປະກອບ​ພິທີ​ກຳ​ຂອງ​​ເຜົ່າ​ລະ​ແວ ​ພາຍ​ໃນ​ຈັດ​ສະ​ແດງ​ພິພິທະ​ພັນ​ຂອງ​​ເຜົ່າ​ຕ່າງໆ​ໃຫ້​ຊົມ​ເປັນ​ຈຳຫຼວງຫຼາຍ ​ແລະ ຫໍ​ເສົາ​ດຽວ​ຂອງ​ຊາວໜຸ່ມເຜົ່າ​ລະ​ແວ ​ເຊິ່ງຕາມການ​ເລົ່າ​ຂອງ​ຊົນ​ເຜົ່າ​ເຂົາ​ບອກ​ວ່າ ​ເປັນ​ບ່ອນ​ທີ່​ບ່າວ​ສາວ​ຂອງ​ເຜົ່າລະ​ແວ​ໄວ້​ລົມ​ກັນ(ຈີບກັນ)ແລະ​ທີ່ໜ້າສົນ​ໃຈ​ທີ່​ສຸດ​ຄື​ເຮືອນ​ພັກ(ລີສອດ)ຂອງ​ທາງ​ອຸດທະຍານ​ທີ່​ຕົກ​ແຕ່ງ​ໄດ້​ສວຍ​ງາມ​ລົງ​ຕົວ​ ດ້ວຍ​ວັດ​ຖຸທີ່​ຊອກ​ໄດ້​ຕາມ​ປ່າ​ຕາມ​ດົງ ​ໃນ​​ເຂດ​ນັ້ນ.
" ນ້ຳ​ຕົກ​ຕາດ​ຟານ ນ້ຳ​ຕົກ​ຝາ​ແຝດ ແຫ່ງດົງ​ຫົວ​ສາວ ທີ່ສູງ​ທີ່ສຸດຂອງລາວ ທ່າມ​ກາງ ແລະ ແວດ​ລ້ອມ ຫຸບເຂົາ ປ່າທຳມະຊາດ "
ນ້ຳ​ຕົກ​ຕາດ​ຟານ (ຕາດ ຄື ນ້ຳ​ຕົກຟານ ຄື ຊື່​ຂອງ ສັດ​ປ່າ​ຊະນິດ​ໜຶ່ງ) ນ້ຳ​ຕົກ​ຕາດ​ຟານ ຫລື ຮຽກອີກ ຊື່​ໜຶ່ງ​ວ່າ ນ້ຳ​ຕົກຕາດດົງ​ຫົວ​ສາວ ນ້ຳ​ຕົກ​ຕາດ​ຟານແຫ່ງ​ນີ້​ເປັນນ້ຳ​ຕົກຕາດ ທີ່​ສູງ​ທີ່ສຸດຂອງປະເທດ​ລາວ ຊຶ່ງ​ເປັນນ້ຳ​ຕົກຕາດທີ່​ມີ​ຄວາມ​ສູງ ປະ​ມານ 200 ແມັດ ບັນ​ຍາກ​າດໂດຍ​ຮອບ ຂອບນ້ຳ​ຕົກ​ຕາດ​ຟານ ເປັນ​ສະພາບ​ອາ​ກາດ​ຊຸ່ມ​ຊື່ນ ໜາວ​ເຢັນ​ຕະຫລອດ​ປີ ເປັນ​ເສັ້ນ​ທາງ​ສູ່ ເມືອງ​ປາກ​ຊ່ອງ ເມືອງ​ແຫ່ງ​ຂຸນ​ເຂົາ​ ແລະ ສວນກາ​ເຟ ເປັນພືດ​ເສດຖະກິດ ທີ່​ສົ່ງ​ອອກ​ຂອງ​ປະເທດ ນ້ຳ​ຕົກ​ຕາດ​ຟານເປັນນ້ຳ​ຕົກຕາດທີ່ເກີດ​ຈາກການ​ໄຫລ​ມາ​ລວມ​ກັນ ຂອງ​ສາຍ​ນ້ຳ ຂອງ ພູເຂົາ 2 ໜ່ວຍ ຊຶ່ງ​ໄຫລຕະຫລອດ​ໝົດ​ປີ ອ້ອມຮອບນ້ຳ​ຕົກ​ຕາດ​ຟານ ຈະ​ເຕັມ​ໄປ​ດ້ວຍປ່າ​ໄມ້ ນານາ​ພັນ ອັນ​ສົມບູນ ຂຽວ​ຂະ​ຈີ ອັນ​ສວຍ​ສົດ​ງົດ​ງາມ ຂອງ​ທຳມະຊາດ ລຳ​ເນົາ​ໄພເປັນ​ສະ​ເໜ່ ປ່າ​ພວກເຂົາທຳມະຊາດຕໍ່ແຂກ​ຜູ້​ມາຢ້ຽມຢາມ ໄດ້​ຊື່ນ​ຊົມ ແລະ ພາຍ​ໃນ​ບໍລິເວນ​ດັ່ງ​ກ່າວ ຍັງມີຕາດ​ຟານ​ຣີ​ສອດ ​ໃກ້​ຊິດ​ຕິດ​ຂອບນ້ຳ​ຕົກ​ຕາດ​ຟານ ລ້ອມ​ຮອບ​ໄວ້​ສຳລັບ​ທ່ານ​ທີ່​ມັກສະຖານ​ທີ່​ພັກ​ຜ່ອນ ແບບ​ຣີ​ສອດທຳມະຊາດລາວ​ໃຕ້ ເມືອງ​ປາກ​ຊ່ອງ ທີ່ຕິດ​ທຳມະຊາດນັ້ນ​ຄືຕາດ​ຟານຣີສອດ. ອີກໜຶ່ງຣີສອດ ທີ່ທ່ານ​ພັກ​ແລ້ວ ຈະ​ບໍ່​ຜິດ​ຫວັງກັບ ຣີ​ສອດທີ່ແວດ​ລ້ອມທຳມະຊາດນ້ຳ​ຕົກປ່າ​ພວກເຂົາລຳ​ເນົາ​ໄພຂອງລາວ​ໃຕ້.
"ລ່ອງເຮືອທີ່ທ່າ​ເຮືອບ້ານນາ​ກະ​ສັງ ລັດ​ເລາະ ເກາະ​ດອນ ມະຫາ​ນະ​ທີ ສີ່​ພັນ​ດອນ ສຳຜັດ ທຳມະຊາດ ວິ​ຖີ​ຊີວິດ ການ​ເປັນ​ຢູ່ເກາະ​ດອນ (ດອນ​ຄອນ) ຊາກ​ຫົວ​ລົດໄຟອາຍນ້ຳຂົວລົດ​ໄຟ ໃນ​ຍຸກ​ຂອງ ລ່າ​ເມືອງ​ຂຶ້ນຝລັ່ງ ແລະ ລີ່​ຜີ"
ດອນ​ຄອນ ເປັນ​ເກາະ​ນ້ອຍ​ໆ ໜຶ່ງ​ໃນ ມະຫາ​ນະ​ທີສີ່​ພັນ​ດອນ ຕັ້ງ​ຢູ່ທາງ​ຕອນ​ເໜືອ​ຂອງ ດອນ​ຄອນ ມີ​ເຮືອ​ຫາງ​ຍາວລຳ​ນ້ອຍ​ໃຫ້ບໍລິການ ຂຶ້ນ​ລົງ​ຕາມ​ຮ່ອງ​ນ້ຳ​ແຄບໆ ລະຫວ່າງດອນ​ເດດ ແລະ ດອນ​ຄອນ ທັງສອງ​ເກາະນີ້ ​ເມື່ອສະໄໝ​ຝຣັ່ງຍຶດ​ຄອງອິນ​ດູ​ຈີນ ຈຳ​ເປັນ​ຕ້ອງ​ສົ່ງ​ສິນ​ຄ້າ ແລະ​ ສິ່ງ​ຂອງ​ຕ່າງໆ ຂຶ້ນ​ໄປ​​ຕອນ​ກາງປະເທດ ແຕ່ຕ້ອງ​ຕິດ​ຂັດກັບເກາະ​ແກ້ງຂະໜາດ​ໃຫຍ່ ເຮັດໃຫ້​ເຮືອ​ສິນ​ຄ້າ​ ບໍ່​ສາມາດແລ່ນ​ຜ່ານ​ໄປ​ໄດ້ ຈຶ່ງ​ໄດ້ສ້າງທ່າ​ເຮືອ ແລະ ທາງ​ລົດ​ໄຟເທິງດອນ​ຄອນ ໄວ້​ສຳລັບເປັນ​ທ່າ​ເຮືອ ເພື່ອຂົນ​ຖ່າຍສິນ​ຄ້າລົງ​ເຮືອ​ໃໝ່ ຫົວ​ຈັກ​ລົດໄຟ​ອາຍນ້ຳ ແລະ ລາງ​ລົດ​ໄຟໃນປັດຈຸບັນຍັງມີຊາກປະຫຼັກຫັກ​ພັງໃຫ້​ເຫັນກ່ອນເຖິງນ້ຳ​ຕົກຫຼີ່​ຜີ ບັນຍາກາດອ້ອມຮອບເກາະງຽບ​ສະຫງົບ ວິ​ຖີ​ການ​ເປັນ​ຢູ່ຂອງຊາວບ້ານແຄມຝັ່ງ​ນ້ຳ​ອັນ​ລຽບ​ງ່າຍ ຕະຫລອດ​ຈົນ​ຄວາມ​ຮົ່ມເຢັນຂອງ ຕົ້ນໝາກພ້າວຫລາຍໆ ຕົ້ນ ບໍລິເວນ​ທົ່ວ​ເກາະ ກໍເຮັດໃຫ້ເກາະແຫ່ງນີ້​ເປັນເກາະທີ່​ໜ້າ​ຢູ່ ແລະ​ ໄດ້ຮັບຄວາມ​ນິຍົມຂອງຕ່າງ​ຊາດ(ເອີ​ຣົບ ແລະ ອາ​ຊີ) ທີ່​ມາ​ພັກ ແລະ ທ່ອງ​ທ່ຽວ ຢູ່​ອາໄສຫລາຍໆ ມື້ ແບບ long term ຖື​ໄດ້ວ່າເປັນສະຫວັນ ຂອງຄົນ​ຮຽບ​ງ່າຍ ບໍ່ຕ້ອງ​ການຄວາມສິີວິ​ໄລ ຂໍຕິດ ແລະ ເກາະ​ທຳມະຊາດໄວ້ນ້ຳ​ຕົກ​ຫຼີ່ຜີ ຫລື ຫຼີ່ຜີ ເອີ້ນອີກ​ຊື່ໜຶ່ງຄື ຕາມ​ສຳ​ພະ​ມິດ. ນ້ຳ​ຕົກຫຼີ່​ຜີຕັ້ງ​ຢູ່ໃນ​ເຂດດອນ​ຄອນ ນ້ຳ​ຕົກ​ລີ່​ຜີ ເກີດ​ຈາກນ້ຳທີ່​ໄຫລ​ຖາ​ໂຖມ​ຜ່ານເກາະ ເນີນ​ຫິນ ຊຶ່ງເປັນໂງ່ນຫິນ ແກ້ງ​ຫິນອັນແຂງ​ແກ່ນຕົກລົງ​ມາ​ດ້ວຍ​ກຳ​ລັງ​ແຮງ​ແຕກ​ເປັນ​ລະ​ອອງ​ສີ​ຂາວ​ໄປ​ທົ່ວ ລະຫວ່າງ ລະ​ອອງ​ນ້ຳ​ຕົກ ກະທົບແກ້ງ​ຫີນ ເກີດ​ເປັນ ລະ​ອອງປຸຍ ສີຄາມ ເບິ່ງ​ສວຍງາມ​ຕື່ນ​ຕາ ຕື່ນ​ໃຈ ສຳລັບ​ຜູ້​ພົບ​ເຫັນ ເປັນ​ຢ່າງດີຫຼີ່​ຜີນັ້ນ ມີເລື່ອງ​ລາວ ປະຫວັດສາດຕ່າງໆ ລ້ວນ​ມີ​ຄວາມ​ສຳຄັນ ແລະ ກ່ຽວ​ຂ້ອງກັບຫຼີ່​ຜີ ແລະ ຄວາມ​ອຸດົມ​ສົມບູນ ຂອງ ສັດ​ນ້ຳ ທີ່ແຫ່ງ​ນີ້ ຍັງອຸດົມສົມບູນຢູ່ໃນ​ປັດຈຸບັນ. ຫຼີ່ ເປັນ ພາສາ​ລາວ ໝາຍ​ເຖິງ ເຄື່ອງ​ມື​ຫາປາ​ຊະນິດ​ໜຶ່ງ​ມີ​ລັກສະນະ​ຄ້າຍ​ລອບ ຊຶ່ງ ມີ​ໃຫ້​ເຫັນກັນທົ່ວ​ໄປ ສ່ວນ​ຄຳ​ວ່າ ຜີ ໝາຍ​ເຖິງ​ສົບ​ຄົນ​ຕາຍ ຊຶ່ງ​ບໍລິເວນ ນ້ຳ​ຕົກ​ລີ່​ຜີ ຈະ​ມີ​ກະ​ແສ​ນ້ຳ​ໄຫລ​ບ່າ​ຕາມ​ພື້ນ​ທົ່ງຮາບ​ຜ່ານ​ແຜ່ນ​ຫິນ ແລ້ວ​ໄຫລ​ຕົກລົງ​ມາ​ກົງ​ຊ່ອງ​ຊອກ​ພວກເຂົາ ທີ່​ແຕກ​ແຍກ ອອກຈາກ​ກັນ ກະ​ແສ​ນ້ຳ​ສີ​ຂຽວ​ເຂັ້ມໃນລະດູແລ້ງ ​ຫຼື ​ສີ​ຊາໃນ​ລະດູ​ຝົນ ​ຈະ​ໄຫລ​ບ່າ​ຕົກລົງ​ມາ​ເບື້ອງລຸ່ມ ຈາກ​ນັ້ນ​ຈຶ່ງ​ໄຫລ​ໄປ​ຕາມ​ຮອຍ​ແຍກ ​ຂອງ​ຊອກ​ພວກເຂົາ​ເປັນ​ທາງ​ຍາວ​ຫຼາຍ​ກິ​ໂລ​ແມັດ ຈຸດ​ທີ່​ພົບສົບ (ທີ່​ມາ​ຂອງ​ຄຳ​ວ່າ ຜີ ແລະ ສົນ​ທິກັນ ເປັນ ຫຼີ່ຜີ) ຫລາຍ​ໆ ຄື ບໍລິເວນ​ຮ່ອງ​ຫີນ​ຂອງ ນໍ້າ​ຕົກ​ຫຼີ່​ຜີ ບໍລິເວນ​ນີ້​ກະ​ແສ​ນໍ້າຈະ​ໄຫລ​ມາ​ລວມ​ຕົວ​ກັນ​ເປັນ​ແອ່ງ​ຂະໜາດ​ໃຫຍ່ ຈາກ​ນັ້ນ​ນ້ຳ​ຈະ​ວົນ​ໄປ​ມາ​ແລ້ວ​ຈຶ່ງ​ໄຫລ​ຕົກລົງ​ໄປ ດ້ານລຸ່ມ​ຜ່ານ​ຊອກ ແລະ ຫລືບ​ຫິນ​ແຄບໆ ເຮັດໃຫ້ສົບ​ຂອງ​ທະຫານ ໃນສະໄໝ​ສົງຄາມ​ອິນດູຈີນ​ຈຳນວນ​ຫລາຍ​ຟູ​ມາ​ຕິດ​ໃນ ລີ່​ຫາປາປະຊາຊົນ​ຈຶ່ງ​ເອີ້ນ​ນ້ຳຕົກ​ຕາດແຫ່ງ​ນີ້​ວ່າ ລີ່ຜີ.
ວັດອົງຕື້ມະຫາວິຫານ ເປັນ 1 ໃນຈຳນວນຫລາຍໆວັດທີ່ເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດ, ໃນນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ ແລະ ມີຄວາມຫມາຍຄວາມສຳຄັນທາງບູຮານສະຖານ ແລະ ປະຫວັດສາດ ເປັນວັດທີ່ ປະຊາຊົນລາວ ແລະ ປະຊາຊົນທີ່ຢູ່ປະເທດອ້ອມຂ້າງ ກໍຄື ປະຊາຊາຊົນຢູ່ປະເທດອື່ນໆ ໃຫ້ຄວາມເຄົາລົບນັບຖື ແລະ ໃຫ້ຄວາມສຳຄັນເປັນພິເສດ ເຊິ່ງສະແດງອອກຈາກຄຳເວົ້າທີ່ວ່າ “ບຸກຄົນ ຜູ້ໃດເຂົ້າມາໃນວຽງຈັນ ຄັນບໍ່ໃດ້ໄປໄຫວ້ພຣະເຈົ້າອົງຕື້ ຖືວ່າມາບໍ່ຮອດວຽງຈັນ“. ນອກຈາກນີ້ ວັດອົງຕື້ຍັງເປັນສະຖານທີ່ປະກອບພິທີສຳຄັນໆ ທາງລັດຖະການໃນສະໄຫມກ່ອນເຊັ່ນ: ພິທີຖືນ້ຳ ຫຼື ດື່ມນ້ຳສັດຕາບັນ (ກິນນ້ຳສາບານ) ຂອງບັນດາຜູ້ນຳປະເທດໃນສະໄຫມກ່ອນຈະເປັນ ປະເທດ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ, ໃນຂະນະທີ່ ງານປະເພນີບຸນທາດຫລວງສຳເລັດລົງແລ້ວ ແຕ່ຖືວ່າຍັງບໍ່ແລ້ວ ເພາະຕ້ອງໄດ້ມາປະກອບພິທີ ເຮັດບຸນຢູ່ວັດອົງຕື້ ວັດອິນແປງອີກ ຈື່ງຈະຖືວ່າ, ງານປະເພນີບຸນພະທາດຫລວງສຳເລັດລົງຢ່າງສົມບູນໃນສະໄຫມກ່ອນ ວັດອົງຕື້ ມີອານາເຂດຕິດກັບວັດອິນແປງ, ວັດມີໄຊ ແລະ ວັດຫາຍໂສກ, ແຕ່ຍ້ອນການພັດທະນາຂອງບ້ານເມືອງມີການຂະຫຍາຍ, ມີການຕັດຖະຫນົນຫົນທາງ ເພື່ອຄວາມສວຍງາມ ແລະການເປັນລະບຽບຮຽບຮ້ອຍ ດັ່ງນັ້ນຈື່ງເຮັດໃຫ້ວັດທັ້ງ4ຄື ວັດອົງຕື້, ວັດອິນແປງ, ວັດມີໄຊ ແລະ ວັດຫາຍໂສກ ຕ້ອງແຍກອອກຈາກກັນດັ່ງທີ່ເຮົາເຫັນໃນປະຈຸບັນ ວັດອົງຕື້ ມີພະອຸໂບສົດໃຫຍ່ຢູ່ 1 ຫລັງ ກ້ວງ 16 ແມັດ, 34 ຊັງຕີແມັດ ຍາວ 40 ແມັດ ແລະ ສູງປະມານ 25 ແມັດ ມີພຣະເຈົ້າໃຫຍ່ອົງຕື້ເປັນພະປະທານ ຫນ້າຕັກກວ້າງ 3 ແມັດ 40 ຊັງຕີແມັດ ສູງ 5 ແມັດ 80 ຊັງຕີແມັດ ສາ້ງຂື້ນໂດຍ ພຣະເຈົ້າໄຊຍະເສດຖາທິລາດ ເມື່ອປີ ພ.ສ 2109
ພ້ອມດ້ວຍ ພະສຸກ ພະໃສ ແລະ ພະເສີມ. ແຕ່ກ່ອນວັດອົງຕື້ ມີຊື່ວ່າ ວັດສີພູມ ຫຼື ໄຊຍະພູມ ເຊິ່ງວັດສີພູມ ຫຼື ໄຊຍະພູມນີ້ ໃຜເປັນຜູ້ສ້າງ ແລະ ມີປະຫວັດຄວາມເປັນມາຄືແນວໃດນັ້ນ ບໍ່ໃດ້ມີການບັນທືກໄວ້ ຕໍ່ມາຮອດປີ 2109 ພະເຈົ້າໄຊຍະເສດຖາທິລາດໃດ້ມາສ້າງພະເຈົ້າອົງຕື້ຂື້ນ ແລະ ນຳມາປະດິດສະຖານໄວ້ໃນວັດສີພູມແຫ່ງນີ້ ຈື່ງໃດ້ຕັ້ງຊື່ວັດໃຫມ່ວ່າ “ວັດອົງຕື້” ຕາມຊື່ຂອງພະພຸດທະຮູບໃຫຍ່ ຫຼື ພຣະປະທານໃນພະອຸໂບສົດ ຄຳວ່າຕື້ ອາດມາຈາກ ມາດຕາວັດແທກນ້ຳຫນັກ
2.ຖ້າບໍ່ຍອມໃຫ້ພຣະເຈົ້າໄຊຍະເສດຖາ ອອກມາສູ້ຮົບກັນ ແລະ ໃຫ້ຕອບຄຳຖາມກັບຜູ້ຖືຫນັງສືມານັ້ນເລີຍ ບໍ່ໃຫ້ຊັກຊ້າເສຍເວລາ, ຫລັງຈາກແມ່ທັບທັ້ງຍື່ນຫນັງສືໃຫ້ພຣະເຈົ້າໄຊຍະເສດຖາທິລາດ
ໂດຍການເອົາມືໄປຈັບເບົ້າຫລອມພຣະ ທີ່ກຳລັງແດງໆຢູ່ນັ້ນ ໂດຍບໍ່ມີອາການຮ້ອນເລີຍ, ເມື່ອພຣະເຈົ້າໄຊຍະເສດຖາທິລາດ ທອດພຣະເນດເຫັນດັ່ງນັ້ນຈື່ງຕົກພຣະໄທ ແລະ ເດີນທາງເຂົ້າໄປໃນພຣະຣາຊະວັງຢ່າງຟ້າວຝັ່ງ, ພຣະມະເຫສີ ເຫັນຄວາມຜິດປົກກະຕິຂອງພຣະອົງກໍຊົງຖາມວ່າ “ ຍັງບໍ່ຮອດເວລາເຮັດພິທີ ເທທອງຫລໍ່ພຣະເປັນຫຍັງພຣະອົງຈື່ງສະເດັດກັບມາ "
ພຣະມະເຫສີ ຈື່ງເວົ້າໃຫ້ສະຕິພຣະອົງວ່າ:” ພຣະອົງບໍ່ຕ້ອງຕົກພຣະໄທ ທີ່ພຣະອົງ ມີພຣະປະສົງຢາກສ້າງພຣະໃຫຍ່ເທື່ອນີ້, ເພື່ອປາດຖະຫນາ ສິໄດ້ເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າໃນມື້ຫນ້າສືບໄປ ຖ້າຄຳປາດຖະຫນາຂອງພຣະອົງນີ້ບໍ່ສຳເລັດຜົນ ແລະ ສິພ່າຍແພ້ເສີກພະມ້າເທື່ອນີ້ ກໍ່ຂໍໃຫ້ມືຂອງພຣະອົງ ກຸດ (ຂາດ) ໄປກັບເບົ້າຫລໍ່ພຣະນັ້ນໂລດ, ແຕ່ຖ້າຄວາມປາດຖະຫນາຂອງພຣະອົງຈະສຳເລັດ ແລະ ໄດ້ຮັບໄຊຊະນະຈາກພະມ້ານັ້ນ ຂໍໃຫ້ເບົ້າທອງທີ່ຊິຫລໍ່ພຣະ ມີອາການເຍັນ ແລະ ບໍ່ຫນັກ ໃຫ້ມີອາການເປັນຄື ເວລາຈັບຫມວກໃສ່ຫົວ. “ ເມື່ອພຣະອົງໄດ້ສະຕິຈາກ ພຣະມະເຫສີ ພຣະອົງເຂົ້າໄປໃນຫ້ອງໄຫວ້ພຣະ ກ່າວ ສັກກາລະເທວະດາ ຕັ້ງສັດຍາ ອາທິຖານ ຢ່າງຫນັກແຫນ້ນ ແລ້ວກັບສູ່ວັງພິທີຫລໍ່ (ວັດອິນແປງ)
ເມື່ອພຣະອົງຊົງສະເດັດກັບມາສູ່ວັງພິທີຫລໍ່ພຣະນັ້ນ ຈື່ງໄດ້ໃຫ້ຄຳຕອບແກ່ແມ່ທັບພະມ້າ ທັ້ງ 4 ຄົນວ່າ “ ຄຳຂາດຂອງແມ່ທັບພະມ້າ ທັ້ງ 2 ຂໍ້ນັ້ນເຮົາຍິນດີຮັບຫມົດທຸກຢ່າງ, ແຕ່ວາເວລານີ້ເຮົາກຳລັງເຮັດບຸນ ປາດຖະຫນາເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ຂໍເຊິນພວກທ່ານມາທຳບຸນຮ່ວມກັນກ່ອນ, ແລ້ວຈື່ງ ປະຕິບັດຕາມຄຳຂາດນັ້ນພາຍຫລັງ. ພໍດີໄດ້ພິທີອັນເປັນມະຫາເລີກມະຫາໄຊ ວ່າແລ້ວພຣະອົງກໍ່ໃດ້ສະເດັດໄປຫໍທີ່ເທທອງໃສ່ເບົ້າຫລອມ ແລະ ພຣະອົງຈັບພຣະຂັນ(ດາບທີ່ມີ 2 ຄົມ) ດ້ວຍມືເບື້ອງຊ້າຍ ເບື້ອງຂວາ ຮັບເອົາເບົ້າຕົ້ມທອງ ທີ່ກຳລັງແດງ ແລະ ຮ້ອນ ທີ່ຊ່າງຍື່ນໃຫ້ພຣະອົງ, ພຣະອົງບໍ່ໄດ້ມີຄວາມຮູ້ສືກຮ້ອນເລຍ ຈົນທອງຫມົດ, ເມື່ອຈົບພິທີນັ້ນແລ້ວ ແມ່ທັບພະມ້າທັ້ງ 4 ທີ່ໃດ້ເຂົ້າຮ່ວມພິທີເທທອງຫລໍ່ພຣະຢູ່ນັ້ນ
ກໍ່ໄດ້ເດີນທາງກັບພ້ອມຖືຫນັງສື ຄຳຕອບຂອງພຣະເຈົ້າໄຊຍະເສດຖາທິລາດໄປພ້ອມ. ເວລາທີ່ແມ່ທັບພະມ້າ ທັ້ງ 4 ເຂົ້າເຝົ້າພຣະມະຫາກະສັດຂອງຕົນນັ້ນກໍ່ໄດ້ເລົ່າ ເຫດການທຸກຢ່າງໃຫ້ຟັງຕາມຄວາມເປັນຈິງ, ແລ້ວກໍ່ພາກັນພັກຜ່ອນ, ຫລັບນອນຕາມເວລາອັນສົມຄວນ ແລະ ໃນຄືນມື້ນັ້ນ ພຣະອົງໄດ້ລັກໄປຫາພຣະມະຫາກະສັດ ຂອງພະມ້າ, ແຕ່ວ່າກ່ອນການເດີນທາງໃນຄຳຄືນມື້ນັ້ນ ພຣະອົງໄດ້ກ່າວສັກກາລະບູຊາເທວະດາ ແລະ ຕັ້ງສັດຈະອະທິຖານວ່າ “ 1.ຖ້າວ່າຂ້າພະເຈົ້າສິໄດ້ເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າ 2. ຖ້າຂ້າພຣະເຈົ້າສິໄດ້ຮັບໄຊຊະນະໃນການສູ້ຮົບ ກັບກອງທັບພະມ້າໃນເທື່ອນີ້ແລ້ວ, ຂໍໃຫ້ເທບພະເຈົ້າ ພວງໄພເທພາອາລັກ ຈົ່ງຊ່ວຍເປັນສັກຂີພະຍານບັນດານ ໃຫ້ກອງທັບພະມ້າ ພ້ອມທັ້ງຊ້າງມ້າ ຈົ່ງພາກັນຫລັບໄຫລ ໃນເວລາທີ່ຂ້າພຣະເຈົ້າໄປຍາມ(ໄປຫາ) ກະຢ່າໃຫ້ຮູ້ເມື່ອຄີງ ເມື່ອພຣະອົງຕັ້ງພະໄທຢ່າງຫນັກແຫນ້ນດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ກະໄດ້ອອກເດີນທາງ ແລະ ມີທະຫານທີສະໜິດຕິດຕາມໄປພຽງແຕ່ຄົນດຽວ, ເມື່ອເວລາໄປຮອດຄ້າຍຂອງກອງທັບພະມ້າ ປາກົດວ່າ ຄົນ ແລະ ສັດ ພາກັນນອນຫລັບຫມົດ ບໍ່ມີໃຜຮູ້ເມື່ອຄີງເລີຍ ເມື່ອພຣະເຈົ້າໄຊຍະເສດຖາທິລາດ ເຫັນດັ່ງນັ້ນແລ້ວຈື່ງມີຄວາມຫມັ້ນໃຈໃນຄຳອາທິຖານຂອງຕົນ ທຳອິດພຣະອົງ ດືງດາບອອກມາສິຕັກຄໍ ພຣະມະຫາກະສັດ ແລະ ແມ່ທັບ ຂອງພະມ້າ ທີ່ກຳລັງນອນຫລັບໄຫລຢູ່ນັ້ນ ແລ້ວພຣະອົງກະຄິດໄດ້ວ່າ ໂຕເອງບຳເພັນພຽນ ປາດຖະຫນາ ພຸດທະພູມ ແລ້ວຕົນເອງສິມາເຮັດບາບຂ້າຄົນຄືແນວນີ້, ບໍ່ໃດ້ເດັດຂາດ, ແລ້ວພຣະອົງກະໄດ້ປືກສາ ກັບທະຫານຄົນສະໜິດ ທີ່ຕິດຕາມໄປໃນເວລານັ້ນ ວ່າ: ສິເຮັດແນວໃດໃຫ້ເຂົາຮູ້ວ່າເຮົາມາຫາ? ທະຫານຄົນນັ້ນແນມເຫັນກ່ອງປູນ “ ສະໃຫມກ່ອນນິຍົມຄ້ຽວຫມາກ “ ທີ່ວາງຢູ່ທາງຂ້າງ, ກໍ່ໃດ້ແນະນຳໃຫ້ພຣະອົງ ໄຊ້ປູນຜະສົມນ້ຳແລ້ວເອົາໄປທາໃສ່ຄໍຂອງພຣະມະຫາກະສັດພະມ້າ, ແລະແມ່ທັບທັ້ງ 4 ເປັນຮູບກາກະບາກ ໂຕ X ຫລັງຈາກນັ້ນກໍ່ໃດ້ເດີນທາງກັບ ພຣະຣາຊະວັງ ເມື່ອພຣະມະຫາກະສັດຂອງພະມ້າ ຕື່ນຂື້ນມາພ້ອມທັ້ງແມ່ທັບທັ້ງ 4 ຕ່າງຝ່າຍກະເຫັນປູນທາຢູ່ຄໍຂອງຕົນເອງ ແລະ ທຸກຄົນກະໄດ້ປະຕິເສດວ່າ ບໍ່ໄດ້ເຮັດ, ຈື່ງພາກັນສັນນິຖານວ່າ ຕ້ອງເປັນພຣະເຈົ້າໄຊຍະເສດຖາແນ່ນອນ, ຈື່ງໄດ້ມີການປືກສາຫາລື ເລື່ອງການເຮັດເສີກກັບພຣະເຈົ້າໄຊຍະເສດຖາ ຖ້າວ່າຕ້ອງເຮັດເສິກ ຕ້ອງປະລາໄຊ ແນ່ນອນ ຈື່ງປ່ຽນແນວຄິດຈາກສັດຕູມາຂໍເປັນມິດ ໃນເວລາທີ່ແມ່ທັບຂອງພະມ້າ ແລະ ແມ່ທັບທັ້ງ 4 ໄດ້ປືກສາຫາລືກັນຢູ່ນັ້ນ ທະຫານຮັບໃຊ້ຂອງພຣະເຈົ້າໄຊຍະເສດຖາ ກໍໄດ້ເຂົ້າມາບອກວ່າ ມື້ຄືນນີ້ພຣະອົງມາຫາພວກທ່ານມາຫາພວກທ່ານ ແຕ່ເຫັນວ່າພວກທ່ານກຳລັງຫລັບ ຄັນສິປຸກ ກະສິເປັນການລົບກວນ ເລີຍເດີນທາງກັບໄປ ບັດນີ້ຕື່ນຂື້ນມາແລ້ວຂໍຖືເປັນກຽດຮຽນເຊີນ ພຣະອົງທ່ານໄປສູ່ພຣະຣາຊະວັງຂອງລາວເຮົາ ເພື່ອປືກສາວຽກບ້ານການເມືອງ ເມື່ອພຣະມະຫາກະສັດພະມ້າ ໄດ້ຍິນດັ່ງນັ້ນກະຮູ້ສືກດີໃຈ ຈື່ງໃດ້ກຽມເຄື່ອງບັນນາການ (ຂອງຂວັນ) ຈຳນວນໜຶ່ງ, ພ້ອມແມ່ທັບທັ້ງ 4 ເດີນທາງເຂົ້າໄປພົບ ພຣະເຈົ້າໄຊຍະເສດຖາທິລາດ ເວລາລາມາເຖິງກໍໄດ້ຮັບການຕ້ອນຮັບຢ່າງສົມພຣະກຽດ ຕາມຣາຊະປະເພນີ ທັ້ງ 2 ພຣະອົງກໍ່ໃດ້ໃຫ້ຄຳຫມັ້ນ ສັນຍາ ວ່າສິມີຄວາມຊື່ສັດຕໍ່ກັນ, ຖ້າຝ່າຍໃດຝ່າຍໜຶ່ງ ຫາກຂາດເຂີນສິ່ງໃດ ໃຫ້ຮ້ອງຂໍຕໍ່ກັນ ແລະ ຊ່ວຍກັນຈົນເຕັມຄວາມສາມາດ ການໂອ້ລົມເຈລະຈາກັນເທື່ອນັ້ນ ສຳເລັດລົງດ້ວຍການ ກິນນ້ຳສາບານ (ນ້ຳສັດຍຕະຍາບັນ). ຫລັງຈາກນັ້ນພຣະມະຫາກະສັດຂອງພະມ້າຈື່ງໃດ້ຂໍຮຽນວິຊາ ” ທາປູນໃສ່ຄໍ “ ນຳພຣະອົງ, ພຣະອົງຈື່ງໃດ້ເວົ້າໃຫ້ຟັງວ່າ “ທາປູນໃສ່ຄໍ” ບໍ່ແມ່ນວິຊາອາຄົນອີ່ຫຍັງ ຕັ້ງແຕ່ໄດ້ຮັບຄຳທ້າ ຈາກແມ່ທັບທັ້ງ 4 ແລ້ວ, ຕົນໃດ້ຮັບຄຳເຕືອນສະຕິຈາກພະມະເຫສີ ພຽງແຕ່ເອົາປູນໄປທາໄວ້ຄໍຂອງພຣະອົງ ແລະ ແມ່ທັບທັ້ງ 4 ທໍ່ນັ້ນ ດ້ວຍສຳນືກບຸນຄຸນຂອງພຣະມະເຫສີ ພຣະມະຫາກະສັດ ຂອງພະມ້າ ຈື່ງຂໍອະນຸຍາດຄວັດ(ແກະສະຫລັກ) ຮູບພຣະອັກຄະມະເຫສີ ທໍ່ກັບອົງແທ້ຂອງພຣະອົງດ້ວຍຫີນ, ໄວ້ເປັນ ອານຸສອນ ແລະ ພຣະເຈົ້າໄຊຍະເສດຖາທິລາດກໍໄດ້ຂໍ ແກະສະຫລັກ ພຣະອັກຄະມະເຫສີ ຂອງພະມ້າຂື້ນອີກອົງໜຶ່ງ ໄວ້ເປັນຄູ່ກັນ, ເພາະເປັນສັນຍາສຳຄັນຂອງສຳພັນໄມຕີ ເປັນຄັ້ງປະຫວັດສາດ, ພວກຊ່າງກໍໄດ້ແກະສະຫລັກຮູບ ພຣະອັກຄະມະເຫສີທັ້ງ 2 ດ້ວຍແຜ່ນຫີນ ແລະ ປະດິດສະຖານ ໄວ້ຢູ່ວັດອິນແປງຈົນຮອດທຸກມື້ນີ້.
ເທື່ອທຳອິດ ປີ ພ.ສ 2127 ໃນ ຣາຊະການຂອງ ພຣະສຸຣິນທະລືໄຊ(ຈັນ) ສັກດີນາພະມ້າ ໄດ້ເຂົ້າມາຕີວຽງຈັນໄດ້ສຳເລັດ ພ້ອມທັ້ງຈູດເຜົາ,ທຳລາຍວັດວາອາລາມ,ວັດຖຸມີຄ່າ ມູນເຊື້ອວັດທະນະທຳ ເຊິ່ງລວມໄປຮອດວັດອົງຕື້ແຫ່ງນີ້ນຳ
ເທື່ອທີ 2 ປີ ພ.ສ 2322 ຫ່າງຈາກເທື່ອທຳອິດ 195 ປີ ໃນຣາຊະການຂອງພຣະເຈົ້າ ສິຣິບຸນຍະສານ ສັກດີນາສະຍາມໄດ້ເຂົ້າມາ ຮຸກຮານເທື່ອທີ 1, ບຸ້ນຊິງ, ຍືດເອົາວັດຖຸບູຮານ ສິ່ງຂອງມີຄ່າ ເງິນຄຳກຳແກ້ວຂອງປະຊາຊົນລາວ ແລະ ກວດຕ້ອນເອົາປະຊາຊົນ ລາວໄປເປັນຈຳນວນຫລວງຫລາຍ
ເທື່ອທີ 3 ປີ ພ.ສ 2370 ລັດສະການເຈົ້າອານຸວົງ ສັກດີນາສະຍາມ ໄດ້ເຂົ້າມາຮຸກຮານ ລາວເປັນເທື່ອທີ 2 ປຸ້ນຊີງເອົາວັດຖຸມີຄ່າ ເງິນຄຳກຳແກ້ວ ຊັບສົມບັດ ທຸກຢ່າງ, ພ້ອມທັ້ງ ຈູດເຜົາ ມ້າງເຮືອນ ວັດວາອາຣາມ, ຫວັງກືນກິນຊາດ ແລະ ວັດທະນະທຳລາວ ໃຫ້ຫມົດກ້ຽງ ທຸບສິມວັດ ມ້າງໂຮງເຮືອນ ປ/ຊ ເຜົາທຳລາຍ ທຸກຢ່າງ ຈົນວ່າບ້ານເຮືອນແດງເປັນໄຟໃນເວລາຄ່ຳມືດ ຮ້າຍແຮງທີ່ສຸດ ແມ່ນ ວັດອົງຕື້ ຖືກຮື້ຖອນ ແລະ ມ້າງເຮືອນປະຊາຊົນ ມາກວມສິມວັດ ຫວັງຫລອມ ພຣະອົງໃຫ້ເສື່ອມສະຫລາຍ ໄປກັບກອງໄຟ ແຕ່ເກີດປະຕິຫານ ກອງໄຟອັນໃຫຍ່ຫລວງທີລຸກໄຫມ້ ຄວາມຮ້ອນທີ່ສຸມ ຈາກກອງຟືນທີ່ມ້າງມາຈາກເຮືອນປະຊາຊົນ 3 ຫລັງຄາເຮືອນ ກອງໄຟສູງ 30 ແມັດ,ບໍ່ສາມາດ ຫລອມພຣະອົງຕື້ ໃຫ້ລະລາຍ ຫລື ບໍ່ເຮັດໃຫ້ພຣະອົງຕື້ເສຍຫາຍເລີຍ ແມ່ນແຕ່ໜ້ອຍດຽວ
ເທືອທີ່ 4 ປີ ພ.ສ 2416 ໂຈນຫໍ້ ໄດ້ເຂົ້າມາປຸ້ນສະດົມ ຂຸດຄົ້ນເອົາວັດຖຸມີຄ່າ
ຈາກບົດຂຽນຂອງ ພຣະອາຈານຜ່ອງ ສະມາເລິກ ເຈົ້າອາທິການ ວັດອົງຕື້
ສາທຸ ສາທຸ ພຸດທະພິມພິເກ ເສວັດໂຕ ວັດຕິ ວັດຕະໂສພິໂຕ
ໄຊຍະເຊດຖັງ ຖາປິດຕັງ ເຂລັງ ສີລະສານະມາມິ ອະທັງວັນທາມິ ທູຮະໂຕ
ອະຫັງວັນທາມິ ທາຕຸໂຍ ອະຫັງວັນທາມິ ສັບພະໂສ ອະຫັງວັນທາມິ ສັບພະທາ
ສາທຸ ສາທຸ ສາທຸ ອະນຸໂມທາມິ. (ວ່າສາມເທື່ອ) ວັດຕິ ວັດຕະໂສພິໂຕ
ບໍລິສັດນ້ຳເທີນ 2 ຈຳກັດ ແຈ້ງໃຫ້ຮູ້ໃນມື້ວານນີ້ວ່າ: ມາຮອດວັນຈັນທີ 15 ມີນາ 2010 ເຄື່ອງ ຈັກທັງ 4 ຫນ່ວຍຈາກທັງຫມົດ 6 ຫນ່ວຍຂອງເຂື່ອນໄຟຟ້ານ້ຳເທີນ 2 ໄດ້ແລ່ນເຄື່ອງຈັກຢ່າງເປັນທາງການເພື່ອຜະລິດກະແສໄຟຟ້າຈຳນວນ 1.000 ເມກາວັດສະຫນອງ ໃຫ້ການໄຟຟ້າຝ່າຍຜະລິດແຫ່ງປະເທດໄທ; ຂະນະທີ່ການຜະລິດສະຫນອງໃຫ້ລັດວິສາຫະກິດໄຟຟ້າລາວ ເພື່ອຊົມໃຊ້ພາຍໃນແມ່ນຈະມີຂຶ້ນໃນໄວໆນີ້.
ເຂື່ອນນ້ຳເທີນ 2 ເປັນໂຄງການພະລັງງານໄຟຟ້ານ້ຳຕົກທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງປະເທດໃນປະຈຸບັນ, ມີກຳລັງແຮງຕິດຕັ້ງ 1.080 ເມກາ ວັດດ້ວຍມູນຄ່າການກໍ່ສ້າງສູງເຖິງ 1,25 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ ເພື່ອຜະລິດສົ່ງຂາຍໃຫ້ປະເທດໄທ ຈຳນວນ 995 ເມກາວັດແລະສະຫນອງ ໃຫ້ພາຍໃນ 75 ເມກາວັດເປັນການລົງທຶນຮ່ວມກັນ ລະຫວ່າງ ລັດຖະບານລາວ ກັບນັກລົງທຶນຕ່າງປະເທດໃນຮູບແບບກໍ່ສ້າງ ດຳເນີນງານ ແລະມອບໂອນ; ປະກອບດ້ວຍ 4 ຂາຮຸ້ນຄື: ລັດຖະບານລາວ ຖືຮຸ້ນ 25%, ບໍລິສັດຜະລິດໄຟຟ້າມະຫາຊົນຈຳກັດ (ໄທ) ຖືຮຸ້ນ 25%, ບໍລິສັດໄຟ ຟ້າຝຣັ່ງສາກົນຖືຮຸ້ນ 35% ແລະ ອີກ 15% ເປັນຂອງບໍລິສັດອີຕາລຽນໄທພັດທະນາມະຫາຊົນຈຳກັດ. ມີຜູ້ສະຫນອງທຶນ ເຖິງ 26 ທະນາຄານສາກົນ ລວມທັງສະຖາບັນການເງິນສາກົນຕ່າງໆ.
ເຂື່ອນນ້ຳເທີນ 2 ມີໄລຍະສຳປະທານ 25 ປີ ເຊິ່ງຕະຫລອດໄລຍະເວລາດັ່ງກ່າວ ລັດຖະບານ ຈະໄດ້ລາຍຮັບຈາກຄ່າພາກຫລວງ, ເງິນປັນຜົນ ແລະ ອາກອນສູງເຖິງ 2 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ ຫລື ປີລະປະມານ 80 ລ້ານໂດລາສະຫະລັດ ເຊິ່ງເປັນຈຳນວນເງິນທີ່ສູງທີ່ ຈະຊ່ວຍເປັນທຶນຮອນໃນການພັດທະນາສ້າງສາປະເທດຊາດ ຫລັງຈາກຫມົດອາຍຸສຳປະທານກໍ່ຈະຖືກມອບໂອນໃຫ້ລັດຄຸ້ມຄອງ.
ນອກຈາກມີລາຍໄດ້ທາງການເງິນແລ້ວ ເຂື່ອນນ້ຳເທີນ 2 ຍັງ ນຳຜົນປະໂຫຍດທາງອ້ອມດ້ານ ການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ ມາສູ່ປະຊາຊົນທ້ອງຖິ່ນອີກຫລາຍ ດ້ານເຊັ່ນ: ປະກອບສ່ວນໃນການພັດທະນາຊົນນະບົດ, ການກໍ່ສ້າງໂຄງລ່າງພື້ນຖານຕ່າງໆ, ທ່ານ ລັດຖະມົນຕີວ່າການກະຊວງພະລັງງານ ແລະ ບໍ່ແຮ່ ກ່າວກ່ອນຫນ້ານີ້.
ແຕ່ລະປີບໍລິສັດນ້ຳເທີນ 2 ຍັງສະຫນອງທຶນປະປະຈຳປີ 1 ລ້ານໂດລາສະຫະລັດຕະຫລອດໄລຍະ 25 ປີ ໃຫ້ກັບອົງ ການຮັບຜິດຊອບກ່ຽວກັບການປົກປັກຮັກສາອ່າງໂຕ່ງນາກາຍນ້ຳເທີນ.
ສະຫາຍ ໜູຮັກ ພູມສະຫວັນ ເກີດເມື່ອວັນທີ 9 ເມສາ 1910 ທີ່ ບ້ານພະລຸກາ ແຂວງມຸກດາຫານ ປະເທດໄທ ເປັນບຸດຂອງທ້າວ
ທອງພັກ ແລະ ນາງ ບັນທູນ ໄດ້ສ້າງຄອບຄົວກັບ ນາງ ຈັນທົມ ໃນປີ 1933 ແລະ ມີລູກຮ່ວມກັນ 4 ຄົນ ຕໍ່ມາສະຫາຍໄດ້
ສະຫາຍ ໜູຮັກ ພູມສະຫວັນ ໄດ້ຮັບການເລືອກຕັ້ງເປັນກຳມະການສູນກາງພັກ ໃນກອງປະຊຸມໃຫຍ່ ຄັ້ງທີ I, ຄັ້ງທີ II, ຄັ້ງທີ III,ຄັ້ງທີ IV ແລະ ຄັ້ງທີ V ຂອງພັກ ໃນປີ 1955, ປີ 1972, ປີ 1982, ປີ 1986 ແລະ ປີ 1991 ສະຫາຍໄດ້ຮັບການເລືອກຕັ້ງເປັນກຳມະການກົມການເມືອງສູນກາງພັກ ນັບແຕ່ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຄັ້ງທີ 2 ເຖິງກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຄັ້ງທີ 5
ສະຫາຍໄດ້ຮັບການແຕ່ງຕັ້ງເປັນທີ່ປຶກສາ ຂອງຄະນະບໍລິຫານງານສູນກາງພັກ ໃນກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຄັ້ງທີ VI ແລະ ຄັ້ງທີ VII ຂອງພັກ ໃນປີ 1996 ແລະ ປີ 2001.
ພະນະທ່ານ ຄຳໄຕ ສີພັນດອນ ເກີດເມື່ອວັນທີ 8 ກຸມພາ 1924 ທີ່ບ້ານຫົວໂຂງ, ເມືອງໂຂງ, ແຂວງຈຳປາສັກ. ເປັນປະທານປະເທດຂອງ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ປັດຈຸບັນ ມີ ລູກ 5 ຄົນ (ຊາຍ 2 ຄົນ ຍິງ 3 ຄົນ)
ປີ ຄ.ສ 1949 ເປັນປີທີ່ ປະ​ເທດ​ລາວ ປະກາດເອກະລາດ ເປັນ ຣາຊະອານາຈັກລາວ ຈາກ ພວກລ່າເມືອງຂື້ນຝຣັ່ງ
ໃນຊ່ວງສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ 2 ກອງທັບຍີ່ປຸ່ນໄດ້ເຂົ້າມາໃນດິນແດນລາວ ແລະ ອິນດູຈີນຝຣັ່ງອື່ນໆ ເມື່ອຍີ່ປຸ່ນໃກ້ຈະປະລາໄຊສົງຄາມ ຂະບວນການລາວອິດສະຫຼະ ເຊິ່ງເຄື່ອນໄຫວທາງການເມືອງເພື່ອກອບກູ້ ເອກະລາດຂອງ ລາວໃນເວລານັ້ນໄດ້ປະກາດເອກະລາດ ໃຫ້ເປັນປະເທດ ຣາຊະອານາຈັກລາວ ຫຼັງຈາກຍີ່ປຸ່ນປະລາໄຊ ຝຣັ່ງກໍກັບຄືນມາຍຶດຄອງອິນດູຈີນເທື່ອໃໝ່ ແຕ່ເນື່ອງຈາກກອງທັບຫວຽດມິນ ທີ່ສາມາດປົດປ່ອຍຫວຽດນາມໄດ້ ຈຶ່ງເປັນການສັ່ນຄອນອຳນາດຂອງຝຣັ່ງ. ຝຣັ່ງຈຶ່ງຍ່ອມໃຫ້ລາວ ປະກາດເອກະລາດບາງສ່ວນ ໃນ ຄ.ສ 1949 ແລະ ໄດ້ຮັບເອກະລາດສົມບູນ ໃນ ປີ 1953 ພາຍຫຼັງທີ່ຝຣັ່ງ
ປະລາໄຊໃນສະໝານຮົບດຽນບຽນຟູ ຜູ້ທີ່ມີບົດບາດໃນການປະກາດເອກະລາດ ແມ່ນ ເຈົ້າສຸວັນນະພູມມາ, ເຈົ້າເພັດຊະຣາດ ແລະ ທ່ານ ສຸພານຸວົງ ໂດຍມີ ເຈົ້າມະຫາຊີວິດສີສະຫວ່າງວົງ ດຳລົງຕຳແໜ່ງເປັນເຈົ້າມະຫາຊີວິດ ຈາກອານາຈັກລ້ານຊ້າງຫຼວງພະບາງເດີມ ໄດ້ລວມເອົາທັງ 3 ອານາຈັກຄື: ລ້ານຊ້າງຫຼວງພະບາງ, ລ້ານຊ້າງວຽງຈັນ ແລະ ລ້າງຊ້າງຈຳປາສັກ ເຂົ້າເປັນ ຣາຊະອານາຈັກລາວ
ວັນທີ 19 ກໍລະກົດ ຄ.ສ 1949 ເປັນວັນທີ່ ປະເທດລາວ ປະກາດເອກະລາດ ເປັນ ຣາຊະອານາຈັກລາວ ຈາກ ພວກລ່າເມືອງຂື້ນຝຣັ່ງ
1 E+11 m² ເປັນອັນດັບຂອງຂະໜາດຂອງສິ່ງທີ່ມີພື້ນທີ່ລະຫວ່າງ 100,000 ຫາ 1,000,000 ຕະລາງກິໂລແມັດ
ພື້ນທີ່ຂະໜາດຫຼາຍກວ່າ 1,000,000 ຕະລາງກິໂລແມັດ
ນີ້ແມ່ນ ລາຍຊື່ປະເທດແລະເຂດການປົກຄອງຮຽງຕາມຂະໜາດຂອງພື້ນທີ່ ເຊິ່ງລວມເຖິງລັດອະທິປະໄຕແລະ ເຂດການປົກຄອງ ຮຽງຕາມຂະໜາດພື້ນທີ່ທັງໝົດ ໂດຍຍຶດຖື ມາດຕະຖານສາກົນ ISO 3166-1
ເພື່ອຈຸດປະສົງທາງສະຖິຕິ ເຂດການປົກຄອງຈະຖືກບັນຈຸໃນລາຍຊື່ລວມກັບລັດອະທິປະໄຕ ຕົວເລກທີ່ປາກົດຈະສະແດງຂະໜາດພື້ນທີ່ທັງໝົດ ລວມທັງພື້ນດິນ ແລະ ພື້ນທີ່ນ້ຳພາຍໃນດິນແດນນັ້ນດ້ວຍເຊັ່ນ: ທະເລສາບ, ເຂື່ອນ ແລະ ແມ່ນ້ຳ. ເຊິ່ງບາງສ່ວນອາດຈະນັບລວມໄປເຖິງພື້ນທີ່ຢູ່ໃນມະຫາສະໝຸດ(ນ່ານນ້ຳຊາຍຝັ່ງ) ແຕ່ບໍ່ໄດ້ນັບລວມ ນ່ານນ້ຳອານາເຂດ ແລະ ເຂດເສດຖະກິດສະເພາະ
ສະຖິຕິດັ່ງກ່າວບໍ່ນັບລວມເຂດການປົກຄອງເຊິ່ງບໍ່ມີພົນລະເມືອງອາໄສຢູ່ - ລວມທັງການອ້າງສິດທິຂອງຫຼາຍປະເທດເທິງພື້້ນທີ່ຂອງ ທະວີບອັງຕາກຕິກ (14,400,000 ກມ²) – ແລະ ການລວມກຸ່ມປະເທດ ເຊັ່ນ: ສະຫະພາບເອີຣົບ (4,324,782 ກມ²) ເຊິ່ງມີ ອຳນາດອະທິປະໄຕ ແຕ່ບໍ່ສາມາດພິຈາລະນາວ່າ ເປັນລັດອະທິປະໄຕ ຫຼື ເຂດການປົກຄອງໄດ້ ພື້ນທ່ີທັງໜົດຂອງໂລກຄິດເປັນ 148,940,000 ກມ² (ຄິດເປັນ 29.1% ຂອງພື້ນຜິວໂລກທັງໝົດ)
ລາຍຊື່.
ຊື່ປະເທດໃນຕົວໜາ ໝາຍເຖິງ ລັດອະທິປະໄຕ; ຊື່ປະເທດໃນ"ຕົວງ່ຽງ" ໝາຍເຖິງ ເຂດການປົກຄອງທີ່ບໍ່ໄດ້ເປັນອິດສະຫຼະ
ທົ່ງພຽງວຽງຈັນ ມີລັກສະນະເປັນຮູບ 3 ່ຽມ ເຊິ່ງລວງຕັ້ງ(ຕາມທິດເໜືອ-ໃຕ້). ທົ່ງພຽງນີ້ມີເນື້ອທີ່ກວ້າງປະມານ 400.000 ເຮັກຕາ ແລະ ເປັນທົ່ງພຽງທີ່ຮາບພຽງດີໂດຍສະເພາະແມ່ນ ຢູ່ເຂດນະຄອນວງວຽງຈັນ. ດ້ວຍເຫດນີ້, ນ້ຳງື່ມເຊິ່ງໄຜ່ານກາງທົ່ງພຽງດັ່ງກ່າວ ຈຶ່ງໄຊ້າກ່ອນຈະປ່ອງໃສແມ່ນ້ຳຂອງ. ຍ້ອນມີດິນໜຽວສີແດງ(ບຊັບນ້ຳ) ປົກຄຸມ, ຢູ່ທົ່ງພຽງນີ້ຈຶ່ງມີບຶງ, ໜອງ ແລະ ທາມາຍແຫ່ງ.
ທົ່ງພຽງວຽງຈັນເປັນ ອູ່ເຂົ້າອູ່ປາ ທີ່ສຳຄັນ ທັງເຂດປ່າດົງກວ້າງຂວາງ ແລະ ເປັນເຂດທີ່ມີປະຊາກອນເຕົ້າໂຮມຢູ່ຢ່າງໜາແໜ້ນ.
ທາດຫຼວງວຽງຈັນຕັ້ງຢູ່ສົ້ນສຸດທາງທິດຕາເວັນອອກຂອງຖະໜົນທາດຫຼວງ ບ້ານ ທາດຫຼວງ ເມືອງໄຊເສດຖາ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ເປັນປູຊະນິຍະສະຖານບູຮານອັນເປັນສັນຍະລັກ
ຕາມຕຳນານອຸຣັງຄະທາດ ທາດຫຼວງຖືກສ້າງຂຶ້ນເທື່ອທີໜຶ່ງໃນປີພສ 236 (ກ່ອນ ຄສ 307 ປີ) ສະໄໝສ້າງເມືອງວຽງຈັນໂດຍພຣະເຈົ້າຈັນທະບຸຣີປະສິດທິຈັກ ພ້ອມດ້ວຍ
ປີຄສ 1566 ພາຍຫຼັງການຍ້າຍນະຄອນຫຼວງຈາກຫຼວງພຣະບາງລົງມາຕັ້ງຢູ່ວຽງຈັນ(ຄສ 1560) ພຣະເຈົ້າໄຊຍະເສດຖາທິຣາດ ໄດ້ກໍ່ສ້າງທາດຫຼວງເປັນເທື່ອທີສອງແລະໄດ້ສ້າງ
ແຕ່ຄົນສ່ວນຫຼາຍມັກເອິ້ນວ່າທາດຫຼວງ ເຊິ່ງມີ ຄວາມໝາຍວ່າທາດທີ່ໃຫຍ່ ພາຍຫຼັງສ້າງສຳເຣັດລົງໃນປີຄສ 1570 ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ສະຫຼອງພຣະເຈົ້າໄຊຍະເສດຖາທິຣາດໄດ້ເດິນທາງລົງໄປເມືອງອັດຕະປືແລ້ວ
ປີຄສ 1827 ສະໄໝຂອງພຣະເຈົ້າອະນຸວົງ(ວິຣະກະສັດ) ນະຄອນວຽງຈັນຖືກກອງທັບສຍາມ(ໄທຍ)ທຳລາຍລົງຢ່າງຮາບກ້ຽງ ກຳແພງນະຄອນຖືກມ້າງເພ ຫໍໂຮງ ແລະ ວັດວາອາຮາມ
ປີຄສ 1900 ເມື່ອຝຣັ່ງໄດ້ເຂົ້າມາປົກຄອງດິນແດນລາວ ພວກຝຣັ່ງເສດໄດ້ທຳການສ້ອມແປງສ່ວນຍອດຂອງອົງທາດ ແຕ່ມີຮູບຊົງແຕກຕ່າງຈາກຮູບເກົ່າ ແລະ ໃນເທື່ອນັ້ນມີຜູ້ເຖົ້າເລົ່າວ່າຜູ້ສ້ອມແປງໄດ້ເອົາຄຳ
ຈາກຍອດອົງທາດໄປ ອີກຕໍ່ມາ ປີຄສ 1929 ຝຣັ່ງເສດໄດ້ມີການສ້ອມແປງຄັ້ງໃຫຍ່ຈົນຮອດປີຄສ 1935 ຈຶ່ງສຳເຣັດ ການສ້ອມແປງເທື່ອນັ້ນແມ່ນໄດ້ສ້ອມແປງຍອດອົງທາດ ສ້ອມແປງ
ອາຍຸພຣະພຸດທະສາດສະໜາຄົບຮອບ 2500ປີ (ພສ 2500) ຈຶ່ງໄດ້ທຳການຟອກຄຳແຕ່ສ່ວນກາງຂຶ້ນໄປ ແລະ ໄດ້ປັ້ນພຣະບໍຣົມມະຮູບຂອງພຣະເຈົ້າໄຊຍະເສດຖາທິຣາດປະດິດສະຖານໄວ້
ທາດຫຼວງສູງ 45 ແມັດ, ມີໃບສີມາອ້ອມ 228 ໃບ, ມີບໍຣິວານ(ທາດນ້ອຍ) 30 ອົງ ອ້ອມຮອບເອິ້ນວ່າປາຣະມີສາມສິບທັດ ຕີນທາດແຕ່ດ້ານຕາເວັນອອກຫາດ້ານຕາເວັນຕົກ
ຍາວ 69 ແມັດ, ແຕ່ດ້ານເໜືອເຖິງດ້ານໃຕ້ຍາວ 68 ແມັດ ແລະ ກົມມະລຽນດ້ານນອກອ້ອມທາດຫຼວງແຕ່ລະດ້ານຍາວ 91.75 ແມັດ
ນັກກະວີ ຄຳພໍ ພວງສະບາ (ນາມປາກກາ ພ. ພວງສະບາ) ເກີດວັນທີ 6.11.1939 ທີ່ບ້ານເວີນໄຊ ເມືອງໂພນທອງ
ແຂວງຈຳປາສັກໃນຄອບຄົວຊາວນາທຸກຍາກ. ພໍ່ຊື່ ທ້າວໝັ້ນ, ແມ່ຊື່ ນາງແຈ່ມ, ມີອ້າຍນ້ອງນຳກັນ 4 ຄົນ, ເພິ່ນເປັນ
ເຟັມໂຕແມັດ ແມ່ນ ຫົວໜ່ວຍຄວາມຍາວ ໃນລະບົບແມັດ (ສັນຍາລັກ fm）. 1 ເຟັມໂຕແມັດ ເທົ່າກັບ 1 ສ່ວນພັນ ປິໂກແມັດ.
1 fm = 0.001 pm = 10−15 m
ເປັນໂລຫະອັນລ້ຳຄ່າທີ່ໄດ້ນຳໃຊ້ເຂົ້າໃນການຜະລິດຫຼຽນ, ເຄື່ອງປະດັບ ແລະສິລະປະອື່ນໆຕະຫຼອດປະຫວັດສາດທີ່ບັນທຶກໄວ້ ໃນອະດີດ ມາດຕະຖານຄໍາມັກຈະຖືກປະຕິບັດເປັນນະໂຍບາຍການເງິນ ແຕ່ຫຼຽນຄໍາຢຸດເຊົາຖືກ minted ເປັນສະກຸນເງິນກ້ອນໃນຊຸມປີ 1930 ແລະມາດຕະຖານຄໍາຂອງໂລກໄດ້ຖືກປະຖິ້ມໄວ້ສໍາລັບລະບົບສະກຸນເງິນ fiat ຫຼັງຈາກປີ 1971
ມີຄຳທັງໝົດປະມານ 201,296 ໂຕນຢູ່ເໜືອໜ້າດິນ ໃນປີ 2020 ນີ້ເທົ່າກັບກ້ອນໜຶ່ງທີ່ແຕ່ລະດ້ານມີຄວາມຍາວປະມານ 21.7 ແມັດ (71 ຟຸດ) ການບໍລິໂພກຄໍາໃຫມ່ຂອງໂລກແມ່ນປະມານ 50% ໃນເຄື່ອງປະດັບ 40% ໃນການລົງທຶນ ແລະ 10% ໃນອຸດສາຫະກໍາ ທອງຄຳຍັງຖືກໃຊ້ໃນການປ້ອງກັນອິນຟາເຣດ ການຜະລິດແກ້ວສີ ໃບຄຳ ແລະການຟື້ນຟູແຂ້ວ ເກືອຄຳບາງຊະນິດຍັງຖືກໃຊ້ເປັນຢາຕ້ານການອັກເສບໃນຢາ ນັບ​ມາ​ຮອດ​ປີ 2017 ປະ​ເທດ​ທີ່​ຜະ​ລິດ​ຄຳ​ໃຫຍ່​ທີ່​ສຸດ​ຂອງ​ໂລກ​ແມ່ນ​ຈີນ​ທີ່​ມີ 440 ໂຕນ​ຕໍ່​ປີ
ບໍລິສັດ ລາວເດີນອາກາດ ເປັນ ສາຍການບິນ ພາຍໃນປະເທດຂະໜາດນ້ອຍ ມີສຳນັກງານໃຫຍ່ຕັ້ງຢູ່ທີ່ ສະໜາມບິນສາກົນວັດໄຕ ໃນ ນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ, ປະເທດລາວ. ສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໃນປີ ຄ.ສ. 2002 ໂດຍຈຸດປະສົງ ເພື່ອບໍລິການ ຮັບໃຊ້ຂົນສົ່ງທາງອາກາດດ້ວຍຍົນເຮລິຄອບເຕີ້ແລະຍົນປີກ.
ລາວເດີນອາກາດ ຖືກສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນ ແລະ ເລີ່ມປະຕິບັດພາລະກິດຕັ້ງແຕ່ປີ ຄ.ສ. 2002 ເປັນຕົ້ນມາ.
ຈຸດໝາຍ.
ເພື່ອໃຫ້ບໍລິການຂົນສົ່ງທາງອາກາດຕາມຄວາມປະສົງຂອງລູກຄ້າ ບໍວ່າແບບເຊົ່າ-ເໝົາລຳ ເພື່ອທຸລະກິດ, ການທ່ອງທ່ຽວ, ແບບສ່ວນຕົວ ແລະ ອື່ນໆ. ແລະ ແບບສາຍການບິນປະຈຳພາຍໃນປະເທດ ຫລື ໄປຕ່າງປະເທດ (ຕາມນະໂຍບາຍລັດຖະບານ).
ເຂື່ອນເຊເສັດ ແມ່ນ ເຂື່ອນໄຟຟ້າຂະໜາດໃຫຍ່ແຫ່ງໜຶ່ງ ຕັ້ງຢູ່ ເມືອງເລົ່າງາມ ແຂວງສາລະວັນ ປະເທດລາວ ໂຄງການພັດທະນາແຫຼ່ງຜະລິດພະລັງງານນໍ້າຕົກຂອງເຂື່ອນໄຟຟ້າເຊເສັດ1
ໄດ້ເລີ່ມສຶກສາເກັບກໍາຂໍ້ມູນ ແລະ ສັງລວມເບື້ອງຕົ້ນ 10 ກວ່າປີແລ້ວ. ເລີ່ມຕົ້ນມາແຕ່ປີ 1984 ຫຼາຍວິທີການໄດ້ຖຶກນໍາມາສຶກສາຄົ້ນຄວ້າ, ແຕ່ໃນທີ່ສຸດແລ້ວວິທີທີ່ມີປະສິດທີ່ພາບກວ່າໝູ່
ມີກໍາລັງຕິດຕັ້ງ 45 MW ໃນເດືອນຕຸລາປີ 1988 ສັນຍາກໍ່ສ້າງໂຮງຈັກໄຟຟ້ານໍ້າຕົກໄດ້ຖຶກເຊັນຂື້ນຊຶ່ງຫ່າງຈາກຕົວເມືອງສາລະວັນໄປທາງທິດຕາ
ເວັນຕົກສ່ຽງໃຕ້ປະມານ 35 ກິໂລແມັດ ແລະຫ່າງຈາກຕົວເມືອງປາກເຊປະມານ 85 ກິໂລແມັດ, ເຂື່ອນໄຟຟ້າເຊເສັດແມ່ນເຂື່ອນແຫ່ງທໍາອິດ ຕາມການວາງແຜນໃນສາຍນໍ້າເຊເສັດ. ຕົວເຂື່ອນ
ເຊເສັດ-1 ຕັ້ງຢູ່ເບື້ອງລຸ່ມຂອງເຂື່ອນໄຟຟ້າເຊເສັດ-2 (ໂຮງຈັກ 2). ເຂື່ອນໄຟຟ້າເຊເສັດ-1 ເປັນເປັນເຂື່ອນປະເພດຝ່າຍນໍ້າລົ້ນ.
ໂຄງການກໍ່ສ້າງເຂື່ອນໄຟຟ້າເຊເສັດ -1.
ເຂື່ອນໄຟຟ້າເຊເສັດ-1 ໄດ້ເລີ່ມກໍ່ສ້າງໃນປີ 1998 ແລະ ສໍາເລັດໃນປີ 1991 ທຶນທີ່ໃຊ້ໃນການກໍ່ສ້າງເຂື່ອນໄຟຟ້ານໍ້າຕົກນີ້ແມ່ນ ໄດ້ຮັບທຶນຊ່ວຍເຫຼືອລ້າຈາກອົງການສະຫະປະຊາຊາດ ເພື່ອ
ການພັດທະນາ (UNDP)ແລະ ລັດຖະບານ ສປປລາວ ໄດ້ກູ້ຢືມຈາກທະນາຄານພັດທະນາອາຊີ (SIDA) ແລະ ລັດຖະບານນໍເວ (NORWAY)
ນໍາໃຊ້ລໍານໍ້າດັ່ງກ່ວາປະມານ 1.5 Km ແລະ ລະດັບນໍ້າຕົກສູງ 157 m ຍ້ອນວ່າໂຄງການນີ້ ມີອ່າງເກັບນໍ້າແບບຈໍາກັດ. ພະລັງງານທີ່ຜະລິດໄດ້ແມ່ນປ່ຽນແປງໄປຕາມປະລິມານນໍ້າໃນແຕ່
ລະມື້ ແລະ ອ່າງເກັບນໍ້າແມ່ນເຮັດດ້ວຍເບຕຣົງ.ພະລັງງານທີ່ຜະລິດໄດ້ແມ່ນສະໜອງໃຫ້ແກ່ ແຂວງສາລະວັນ, ແຂວງເຊກອງ, ແຂວງຈໍາປາສັກແລະ ສ່ວນທີ່ເຫຼືອແມ່ນສົ່ງຂາຍໃຫ້ກັບປະ
ປະເພດເຄື່ອງກຳເນີດໄຟຟ້າ ແລະ ກໍາລັງການຜະລິດ.
ທີ 1 ແລະ 2 ມີກໍາລັງຕິດຕັ້ງໜ່ວຍລະ 3 MW.
• ເຄື່ອງຜະລິດໄຟຟ້າໜ່ວຍທີ 3, 4 ແລະ 5 ມີກໍາລັງຕິດຕັ້ງໜ່ວຍລະ 13 MW.
- ມີກົງຫັນນ້ຳແບບຟຣານຊິສແກນນອນ (Francis turbine) ໃຊ້ກັບ Gen ເບີ 1 ແລະ ເບີ 2 ເຊິ່ງເປັນ Gen ຂະໜາດນ້ອຍ, ອັດຕານ້ຳໄຫຼຜ່ານກົງຫັນ 2.25 m³/s, ຄວາມໄວຮອບປິ່ນ 600 ຮອບ/ນາທີ, ແຮງ ດັນທີ່ຜະລິດອອກ 11000 V, ກະແສ 192 A, ມີກະແສອອຍຕ່າງ (Excitation 70V, 4,2A), ຄວາມຖີ່ 50 Hz.
- ມີກົງຫັນນ້ຳແບບຟຣານຊິສແກນຕັ້ງ (Francis turbine) ໃຊ້ກັບ Gen ເບີ 3, 4 ແລະ 5 ເຊິ່ງເປັນ Gen ຂະໜາດໃຫ່ຍ, ອັດຕານ້ຳຜ່ານກົງຫັນ 9.75 m3/s, ຄວາມໄວຮອບປິ່ນ 750 ຮອບ/ນາທີ,
ແຮງດັນທີ່ ຜະລິດອອກ 11000V, ກະແສ 840A, ມີກະແສອອຍເອງ (Excitation 120V, 990A), ຄວາມຖີ່ 50 Hz.
-ນໍ້າທີ່ໄຫຼຜ່ານ Turbine ລວມຈັກ 5 ໜ່ວຍມີຢູ່ 33.75 m3/s.
ປະລິມານນ້ຳຂອງເຂື່ອນເຊເສັດ -1.
ເຂື່ອນໄຟຟ້າເຊເສັດ-1 ມີເນື້ອທີ່ອ່າງໂຕ່ງນໍ້າ 325 km², ມີປະລິມານນ້ຳຂຶ້ນຫຼາຍທີ່ສຸດແມ່ນຢູ່ລະດັບທີ່ 482.00 masl, ເກັບກັກນໍ້າໄດ້ທັງໝົດປະມານ 370.000 m3 ແລະ ມີປະລິມານນໍ້າຕໍ່າສຸດແມ່ນຢູ່ທີ ລະດັບ 478.00 masl, ເກັບກັກນໍ້າໄດ້ 70,000 m2 ແລະ ຈະມີປະລິມານນໍ້າຝົນສູງສຸດຢູ່ທີ່ລະດັບ 1500 mm ແລະ ລະດັບນໍ້າຝົນຕໍ່າສຸດ ແມ່ນຢູ່ທີ່ລະດັບ 1000 mm.
The Nam Theun 2 Hydropower Project, or simply NT2, is a hydroelectric dam located on the Nam Theun River in Laos. Commercial operation of the plant began in March 2010. The scheme diverts water from the Nam Theun, a tributary of the Mekong River, to the Xe Bang Fai River, enabling a generation capacity of, from a difference in elevation between the reservoir and the power station.
It is the largest hydroelectric project so far in Laos, exporting power to Thailand and supplying the local area with electricity. At the time of signing in 2005, NT2 was the largest foreign investment in Laos, the world's largest private sector cross-border power project financing, the largest private sector hydroelectric project financing, and one of the largest internationally-financed IPP projects in Southeast Asia. The dam also marked a return by the World Bank to funding large-scale infrastructure, after a decade-long hiatus.
According to the government of Laos, "the project is an essential part of the country's development framework and the Project's implementation is likely to be the first real possibility for (Laos) to reduce gradually its dependence on Official Development Assistance".
The project has environmental and social impacts, and comprehensive measures have been designed to mitigate these. According to a group of social and environmental experts who advise on the project, these measures could become a global model. Although Newsweek magazine referred to it as a "kinder and gentler dam", the project also attracted criticism.
History and current status.
The Nam Theun 2 project was identified in the 1980s and a concession was awarded in 1993. It was subjected to a long anti-dam campaign. The project was frozen after the 1997 Asian financial crisis, but preparation resumed in 1999. In October 2002 a concession contract between the NTPC and the government of Laos was signed, followed by the signing of PPAs between NTPC on the one hand and, EGAT and the Laotian state-owned power company Electricite du Laos on the other hand in November 2003. Financial closing was reached in June 2005. The Nam Theun river diversion was created in March 2006 and then closed in April 2008 following completion of the Nakai Dam wall. Impoundment of the Nakai Reservoir occurred over the 2008 wet season and the reservoir was close to full supply level by the end of 2008. Test hydropower generation began in mid-2009 and the Commercial Operation Date was achieved in April 2010.
Technical features.
NT2 enables Laos to export of electrical energy to the EGAT. The project also uses of capacity to supply electricity for domestic use in Laos.
Nam Theun 2 is a trans-basin diversion power plant that uses water from the Nam Theun River and releases the water into the Xe Bang Fai River. The project site is in Khammouane and Bolikhamxay provinces in central Laos, about 250 kilometers east of Vientiane. It stretches from the Nakai Plateau to the lower Xe Bang Fai River confluence with the Mekong.
Institutional arrangements.
The Project is structured as a BOT project. It has a concession period of 31 years, of which the operating period is 25 years. At the end of the concession period, the project facilities will be transferred to the government free of charge.
The project was developed by NTPC, which is owned by a consortium comprising EDF (35%), EGO of Thailand (25%), the ITD of Thailand (15%) and the Government of Laos (25%). Governments and government-owned enterprises own a majority of NTPC. This situation is atypical for an IPP - normally the power generating company is privately owned.
Laos is a People's Democratic Republic with a one-party system under the Lao People's Revolutionary Party. It is one of the few communist states in the world.
The government has multiple roles related to NT2, some of which may be conflicting: It partially owns NTPC and thus has an interest in the financial profitability of the project; it is supposed to monitor compliance with environmental and social safeguards under the concession contract; and it buys some of the electricity generated from the project through the state-owned power company EDL and thus has an interest in low electricity prices.
Some of the owners of NTPC are also contractors engaged in the construction of the dam. For example, EDF International is the head contractor for the entire project under a turnkey contract. It has engaged various sub-contractors for specific parts of the project.
Project costs and financing.
Construction costs were initially estimated at US$1,250 million plus US$331.5 million for contingencies. More recently construction costs have been given as US$ 1,3 billion.
The project base cost is funded through US$330m of equity and US$920m of debt. It is financed through equity, loans and guarantees from 26 financial institutions, including
All financing in hard currencies is guaranteed through political risk insurance provided by the above-mentioned three export credit agencies, the ADB (US$ 50m), the International Development Association (IDA) of the World Bank Group (US$ 50m) and the Multilateral Investment Guarantee Agency (MIGA) of the World Bank Group (US$ 91m). Specifically, MIGA has provided a US$86 million guarantee to Fortis Bank of Belgium against the risks of expropriation, breach of contract, war and civil disturbance, as well as transfer inconvertibility in both Laos and Thailand. According to MIGA, its guarantee "was key to lowering the project's risk profile, which in turn enabled the government and developers to attract commercial financing at better rates and gave the investor the assurance needed to go ahead with the deal".
The government's initial equity contribution of $83m (25%) was largely funded by donors, including a $20 million grant from the International Development Association of the World Bank Group, the ADB (US$ 20m), France, and the EIB.
Increase in government revenue and contribution to poverty alleviation.
According to the government "the Project is an essential part of the country's development framework and the Project's implementation is likely to be the first real possibility for (Laos) to reduce gradually its dependence on Official Development Assistance." In the same vein, the then Managing Director of the World Bank, Shengman Zhang, said in 2003 "We see Nam Theun 2 not as a project per se, but as a vehicle through which to make a considerable progress in the effort of poverty reduction."
Government revenue is estimated at US$1.9bn to US$2bn in nominal terms over 25 years. It has been estimated that at a 10% discount rate the net present value of the revenues will be six times higher than the net present value from the debt service, if all government equity was funded through concessionary lending. Revenues are expected to increase progressively from approximately US$ 10 million in 2009 to US$ 110 to 150 million per year at the end of the concession period in 2033. Thereafter the government will receive all revenues accruing to the project.
The Power Purchase Agreement (PPA) between EGAT and NTPC was designed as to stabilize the cash flow despite hydrological variation and consequently variation in power output. Revenues will be partially in US$ and partially in Thai Baht. Power demand from Thailand is expected to be strong. In December 2007, Thailand and Laos signed an agreement increasing the total power to be supplied by Laos to Thailand from all sources in 2015 from 5,000 MW to 7,000 MW.
The World Bank works with the Lao government to improve public financial management practices and increase transparency in order to increase the likelihood that revenues will be used to benefit the poor, including through investment in health and education. The Government has agreed with the World Bank to implement a Poverty Reduction Fund that is being initially sourced from International Development Association funds, and then from the Government's taxes, royalties and dividend revenues once the project commences operation. Special administrative units are being established to deal with the effective management and allocation of the financial resources gained from the Project.
In 2007 Laos was ranked on the Corruption Perception Index by Transparency International 168 out of 179 countries assessed, making it one of the most corrupt countries on the index.
Environmental and social impacts.
Environmental and social impacts of the project include downstream impacts, impacts on biodiversity, resettlement and reservoir sedimentation. More details can be found in the Environmental and Social Impact assessment], and in the summary provided for the various impacts below.
Praise The comprehensive environmental and social measures designed to mitigate potential environmental and social impacts could become a "global model", according to a group of social and environmental experts who advise on the project.
Criticism According to the NGO International Rivers, there have been substantial shortcomings in the mitigation of impacts. According to the organization, compensation payments and replacement land for villagers affected by construction activities have been "inadequate, unfair or non-existent". Poor resettlement planning has led to housing and infrastructure delays. Plans to restore the livelihoods of villagers on the Nakai Plateau and along the Xe Bang Fai have yet to be finalized. And the budget for the downstream program in particular is said to be woefully inadequate.
A good or a bad dam? According to data in the World Bank publication "Good dams, bad dams", the ratio of area flooded and people resettled per Megawatt of installed electricity generating capacity (flooded area of 41 hectare per MW and 5 people resettled per MW) is neither very high, nor very low, compared to 48 other large dams analyzed. Using this specific analytical framework, Nam Theun 2 could neither be considered a "good" or a "bad" dam.
Downstream impacts in Xe Bang Fai.
The flow of water in the Xe Bang Fai (XBF), which will receive the water diverted through NT2, will increase significantly, thus affecting the population living downstream of the release point.
The exact number of people affected is disputed. While NTPC speaks of 40,000 affected people, the NGO Environmental Defense speaks of up to 150,000 people. The impacts have been widely studied and have been discussed with local communities that will be affected. Possible negative impacts on the downstream population include the washing away of river-bank gardens, changes in water quality, and impacts on fisheries. The impacts will only be exactly known once the project has been completed.
NTPC has promised to stop power production when floods occur on the XBF river. However, it is as yet unknown exactly how long this flooding period will last for each year. The length of the period will affect the project's profitability.
Water quality may be negatively impacted through fouling of biomass in the reservoir. Because the impacts are unknown, monitoring systems will be included and a commitment has been made to "adaptive management".
Livelihood development programs are underway for the villagers living downstream on the XBF river, in districts such as Mahaxai. The programs are focused on agriculture, fish ponds and handicrafts to help them generate income beyond that derived from river fishing. The objective is to help villagers generate money from a variety of different sources to compensate for any changes in fishing catches after the river diversion. Affected communities expect to receive irrigation systems to allow for a second, dry season rice crop, drinking water systems and access to electricity. The provision of this infrastructure would not be the responsibility of NTPC, but of the government. Details of the these programs are available on the operating company's website.
According to a joint progress report issued by the World Bank and the ADB in December 2007 implementation of the downstream program – particularly on implementing livelihood programs – remained a challenge. Lessons from the 20 villages where the programs have been piloted in a participatory manner are being applied as other villages were included. Micro-credit schemes that are being developed were not yet on a sustainable financial footing.
Downstream impacts on the Nam Theun River.
There is relatively little information on downstream impacts on the Nam Theun River, where water flows will be significantly reduced. No permanent villages lie along the Nam Theun some 50 km downstream below the dam. Fishermen and hunters, however, do use this stretch of the river. Fish diversity and abundance is expected to be affected by reduced water flows and sediment content. However, monitoring of the villages along the river conducted by NTPC has so far not detected any significant impacts to the fishery.
Biodiversity and forests.
Three existing protected areas on the Nakai plateau (the Nakai-Nam Theun, the Hin Nam Nor and the Phou Hin Poun National Biodiversity Conservation Areas), together nine times larger (4,106 km2) than the flooded area, are expected to be better managed through significant resources made available under the project - more than 60 times what the government has spent on its entire national parks system so far. The flooded areas are not considered critical natural habitat. There used to be significant illegal logging in the protected areas, which the government claims has now been largely brought under control. Detailed fish surveys showed that there are no fish species living only in the stretch of the river that will be inundated. A management plan for the Asian elephants in the area has been drawn up. A Watershed Management Protection Authority (WMPA) has been established with the specific purpose of protecting the watershed of the reservoir and the protected areas in it. WPMA will receive US$1 million annually from NTPC through the concession period.
Resettlement.
6,300 people from 17 villages moved from the area that became the NT2 reservoir on the Nakai Plateau to custom-built villages built in consultation with the resettled communities. NTPC and the Lao Government have committed to doubling the income of resettled villagers, through livelihood programs, five years after they have been relocated. This means that people who used to make US$410 per household a year in 2005 should make at least US$820 per household a year by 2012.
Construction of the villages and major facilities (new roads, water pumps, toilets, schools, mills and electricity) was completed by mid-2008. Extensive consultations on house design, location and even construction materials were held and continue to ensure the outcomes reflect the wishes of the local people. According to a World Bank report, the health of villagers who have already been resettled has significantly improved due to better water and sanitation, regular health check-ups and the provision of mosquito nets, as documented by various assessments. Various experts are helping the resettled villagers to adopt improved practices to increase agricultural and income productivity. However the report stresses that the pace of the development of the livelihood activities must be accelerated including engaging additional technical assistance to help villagers develop the most effective cropping systems possible.
Reservoir sedimentation.
At current sedimentation rates, the reservoir has a lifetime of more than five centuries. If substantial logging occurred in the upstream basin, the lifetime would be accordingly reduced and could affect the financial and economic viability of the project. This would especially be the case if sediments remained in the active storage area in the upper part of the reservoir instead of being washed into the dead storage area closer to the dam in the lower part of the reservoir. The establishment of the relatively well-funded Watershed Management Protection Authority is expected to protect forest cover and thus limit erosion in the watershed of the reservoir.
ສະໂມສອນ ສົ່ງເສີມ ສິລະປະ ແລະ ວັດທະນະທຳລາວ ບັນດາເຜົ່າ ຫລື ສວຜ ຂຽນເປັນພາສາອັງກິດ Lao Ethnic Art and Cultural Promotion ໄດ້ຮັບການສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນຕາມຂໍ້ຕົກລົງ ຂອງລັດຖະມົນຕີວ່າການ ກະຊວງຖະແຫຼ່ງຂ່າວ ແລະ ວັດທະນາທຳ ໃນປີ 2004 ໂດຍ ຕົກລົງເຫັນດີໃຫ້ ທ່ານ ແຈ້ງ ໄຊຍະວົງ ອະດີດ ລັດຖະມົນຕີວ່າການ ສຳນັກງານນາຍຍົກ ລັດຖະມົນຕີ ອະດີດ ປະທານ ອົງການທ່ອງທ່ຽວແຫ່ງຊາດ ເປັນຜູ້ສ້າງຕັ້ງ ແລະ ຢູ່ໃຕ້ ການຊີ້ນຳ ນຳພາທາງມະຫາພາ ກຈາກການນຳພາ ກະຊວງຖະແຫຼ່ງຂ່າວ ແລະ ວັດທະນາທຳ ແລະ ທາງດ້ານວິຊາການ ຈາກກົມວິຊາການທີ່ກ່ຽວຂ້ອງຂອງກະຊວງ ດຳເນີນການເຄື່ອນໄຫວຕາມຂໍ້ກຳນົດຂອງ ລັດຖະມົນຕີ ວ່າການ ກະຊວງຖະແຫຼ່ງຂ່າວ ແລະ ວັດທະນາທຳ ວ່າດ້ວຍພາລະບົດບາດ, ການຈັດຕັ້ງ ແລະ ການເຄື່ອນໄຫວ ຂອງ ສະໂມສອນສົ່ງເສີມສິລະປະ ວັດທະນາທຳ ລາວບັນດາເຜົ່າ
ດ້ານຜົນງານການເຄື່ອນໄຫວ.
2. ສົ່ງເສີມການທ່ອງທ່ຽວ(ໂຄສະນາທ່າແຮງ ແລະ ຄວາມອາດສາມາດການທ່ອງທ່ຽວລາວທາງ ດ້ານວັດທະນາທຳ.ທຳມະຊາດ ແລະ ປະຫວັດສາດ ເພື່ອປະກອບສ່ວນສ້າງສາ ດຶງດູດ ຄວາມສົນໃຈ ນັກທ່ອງທ່ຽວ ໃຫ້ເຂົ້າມາທ່ອງທ່ຽວລາວ ນັບມື້ນັບຫຼາຍຂື້ນ ນຳຊາວຕ່າງປະ ເທດເຂົ້າລາວ ແລະ ກະຈ່າຍລາຍໄດ້ລົງສູ່ຮາກຖານ ປະຊາຊົນໃຫ້ໄດ້ເປັນຢ່າງດີ
3. ປະກອບສວນສົ່ງເສີມຂະບວນການຕ້ານຢາເສບຕິດ ສັງຄົມສົດໃສ ຕ້ອງປອດຢາເສບຕິດ ແລະ ບົດກອນດ້ານອື່ນໆນີ້ ສົ່ງເສີມໃນການປົກປັກຮັກສາ ແລະ ສ້າງສາປະເທດຊາດຕາມ ແນວທາງນະໂຍບາຍ ຂອງພັກລັດຖະບານ ເນື້ອໃນຂັບລຳດັ່ງກ່າວກໍ່ໄດ້ຜ່ານການຂໍອະນຸມັດໄດ້ຮັບອະນຸມັດ ຈາກກົມວັດທະນາທຳ ມະຫາຊົນ ຂອງກະຊວງຖະແຫຼ່ງຂ່າວ ແລະ ວັດທະນະທຳ ຢ່າງເປັນທາງການ ລວມທັງໝົດ 85 ບົດຂັບລຳ ແລະ 15 ບົດເພງ.
ພ້ອມກັບການປະດິດຄິດແຕ່ງຂັບລຳ ແລະ ບົດເພງດັ່ງກ່າວ ທາງ ສະໂມສອນ ສວຜ ກໍ່ໄດ້ສ້າງຕັ້ງ ວົງສິລະປະດົນຕີພື້ນເມືອງປະສານເຜົ່າ ຂື້ນທີ່ປະກອບນັກດົນຕີ ທີ່ມີສີມືດີ ແລະ ເຄື່ອງດົນຕີຄົບ ສະບັບຕາມແບບພື້ນເມືອງລາວ.
ສະໂມສອນກໍ່ໄດ້ເລີ່ມ ເປີດການເຄື່ອນໄຫວ ເປັນທາງການຂື້ນ ໃນວັນທີ 25/03/2005 ໂດຍມີ ທ່ານ ລັດຖະມົນ ຕີວ່າການ ກະຊວງຖະແຫຼ່ງຂ່າວ ແລະ ວັດທນາທຳ ເປັນປະທານເປີດງານເຊິ່ງໃນການກໍ່ໄດ້ມີການຈັດຕັ້ງ ມະຫາກຳ ສິລະປະວັດທະນະທຳ ຂັບລຳພື້ນເມືອງລາວ ບັນດາເຜົ່າທີ່ຍິ່ງໃຫ່ຍ. ຢູ່ທີ່ເດີ່ນ ພະທາດຫຼວງ ແລະ ໄດ້ຮັບຜົນສຳເລັດ ເປັນຢ່າງດີທຸກປະການ.
ໂທລະພາບ ລາວສຕາຣ໌ LAOSTAR TV.
ເພື່ອໃຫ້ມີສິ່ງຮອງຮັບໃນການໂຄສະນາເຜີຍແຜ່ ຜະລິດຕະພັນວັດທະນາທຳທີ່ເປັນເອກກະລັກ ແລະ ມູນເຊື້ອອັນດີງາມຂອງລາວບັນດາເຜົ່າ ໃຫ້ກ້ວາງຂວາງທົ່ວທຸກແຫ່ງ ຂອງ ສ ປປລາວ ແລະ ໂລກຮູ້ ແລະ ເຫັນວັດທະນາທຳລາວ ທັງເປັນການປະກອບສ່ວນກັບສື່ໂຄສະນາອື່ນໆ
ຂອງ ສ.ປ.ປ ລາວ ໂຄສະນາພາບພົດອັນດີງາມທາງດ້ານການເມືອງ.ເສດຖະກິດ ແລະ ວັດທະນາທຳສັງຄົມ.ໂຄສະນາທ່າແຮງ ແລະ ຄວາມອາດສາມາດ ການທ່ອງທ່ຽວລາວ (ທຳມະຊາດ ວັດທະນາທຳ ແລະ ປະຫວັດສາດ)ສະໂມສອນ ສວຜ ກໍ່ໄດ້ອະນຸມັດສ້າງຕັ້ງ ໂທລະພາບ ລາວສຕາຣ໌ ຂື້ນ ແລະ ກໍ່ຮັບອະນຸມັດເປັນທາງການ ສ້າງຕັ້ງໂທລະພາບ ດັ່ງກ່າວຂື້ນ,ໂດຍມອບໃຫ້ສະໂມສອນ ສົ່ງເສີມ ສ ວ ຜ ເປັນຜູ້ສ້າງຕັ້ງ ແລະ ຄຸ້ມຄອງໂດຍກົງໃນທຸກການເຄື່ອນໄຫວ. ຢູ່ໃຕ້ການຊີ້ ນຳ ນຳພາດ້ານມະຫາພາກຈາກການນຳ ກະຊວງຖະແຫຼ່ງຂ່າວ ແລະ ວັດທະນາທຳ ແລະ ທາງດ້ານວິຊາການ ຈາກກົມວິຊາການທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ.
ລາວວິໄສທັດ LAOVISION.
ທາງສະ ໂມສອນ ສ ວ ຜ ກໍ່ໄດ້ຂໍອະນຸມັດ ຈາກກະຊວງຖະແຫຼ່ງຂ່າວ ແລະ ວັດທະນາທຳ ໃນການສ້າງສາລະຄະດີວັດທະນາທຳ ຂັບລຳພື້ນເມືອງລາວບັນດາເຜົ່າຂື້ນ ແລະ ຮັບອະນຸມັດ ເປັນທາງການນັບແຕ່ໄດ້ຮັບອະນຸມັດດັ່ງກ່າວ ທາງ ສະໂມສອນ ສວຜ ກໍ່ໄດ້ດຳເນີນໂຄງການນີ້ດ້ວຍ ຄວາມ ຕັ້ງໜ້າ ແລະ ໄດ້ດຳເນີນມາເປັນແຕ່ລະບາດກ້າວ.
ປາກແບ່ງ ເມືອງທ່ອງທ່ຽວ ຂອງແຂວງອຸດົມໄຊ ເປັນຈຸດແວພັກທີ່ສຳຄັນທັງຄົນ ແລະ ເຮືອຈາກຫລວງພະບາງ ຫາກຂີ່ເຮືອຂຶ້ນມາ ເຖິງປາກແບ່ງໃຊ້ເວລາປະມານ 10 ຊົ່ວໂມງ ຖ້າອອກເດີນທາງແຕ່ເຊົ້າກໍ່ຈະເຖິງທ່າເຮືອພໍດີຄ່ຳ ແຕ່ຖ້າຂີ່ເຮືອລ່ອງສາຍນ້ຳຈາກຫ້ວຍຊາຍ ແຂວງບໍ່ແກ້ວ ຈະໃຊ້ເວລາຫນ້ອຍກວ່າແຕ່ກໍ່ຕ້ອງມາແວ່ພັກຄ້າງຄືນຢູ່ທີ່ປາກແບ່ງເຊັ່ນກັນ ຖ້າໄດ້ແວ່ພັກຢູ່ບ່ອນນີ້ ຕອນເຊົ້າສາມາດຕື່ນ ຂຶ້ນມາຊົມທະເລຫມອກ ຂອງສາຍນ້ຳຂອງ ເມືອງປາກແບ່ງອ້ອມຮອບດ້ວຍຜືນປ່າທີ່ອຸດົມສົມບູນສາຍນ້ຳຈະຄົດລ້ຽວມີແກ້ງຢູ່ກາງແມ່ນ້ຳຕະ ຫລອດຢູ່ທ່າເຮືອ ຈະມີເຮືອຈອດຢູ່ຢັງຢາຍເຕັມໄປຫມົດທັງເຮືອຂົນສົ່ງສິນຄ້າ, ເຮືອໄວ ຫລື ຊ້າ ເຊິ່ງເປັນສູນກາງຂອງການແລ່ນເຮືອ ຖ້າ ຕ້ອງການໄປຍັງຫລວງພະບາງ ກໍ່ສາມາດໄປດ້ວຍເຮືອໄວທ້ອງແບນຂີ່ໄດ້ 6 ຄົນຕ້ອງນຸ່ງເສື້ອຊູຊີບ ແລະ ຫມວກກັນນ໋ອກໃຊ້ເວລາປະ ມານ 2 ຊົ່ວໂມງ ຫລື ຖ້າຂີ່ເຮືອຊ້າຈະໃຊ້ເວລາປະມານ 10 ຊົ່ວໂມງ.
ປາກແບ່ງເປັນເມືອງນ້ອຍໆ ແຕ່ຫນ້າຢູ່ຕົວເມືອງຢູ່ເທິງພູຈຸດທີ່ແມ່ນ້ຳຂອງ ແລະ ແມ່ນ້ຳແບ່ງໄຫລມາປ່ອງໃສ່ກັນເປັນສູນກາງຂອງການ ແລ່ນເຮືອທີ່ສຳຄັນຂອງແມ່ນ້ຳຂອງຢູ່ລະຫວ່າງເສັ້ນທາງແລ່ນເຮືອໄປຍັງອຸດົມໄຊ ແລະ ຫລວງນ້ຳທາ. ຊາວບ້ານສ່ວນໃຫຍ່ຈະອາໄສຢູ່ ເທິງເນີນພູ, ດຳລົງຊີວິດທີ່ລຽບງ່າຍຈະມີໂຮງແຮມ, ເຮືອນພັກ ແລະ ຮ້ານອາຫານຫລາກຫລາຍໃວ້ຄອຍບໍລິການນັກທ່ອງທ່ຽວ ແລະ ບໍລິການເຮືອໄປຍັງຫລວງພະບາງ.
ປະຈຸບັນ ປາກແບ່ງນັບເປັນເມືອງທ່ອງທ່ຽວໃຫມ່ ຂອງລາວທີ່ໄດ້ຮັບຄວາມສົນໃຈຈາກນັກທ່ອງທ່ຽວ ເພາະການເດີນທາງໄປຕາມສາຍ ນ້ຳຂອງສາມາດເດີນທາງໄດ້ຕະຫລອດປີ ລະດັບນ້ຳຂ້ອນຂ້າງສູງສອງຟາກຝັ່ງຈະຂຽວສະອຸ່ມໄປດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ນ້ອຍຖ້າມາຍາມຫນາວ ອາກາດຈະເຢັນສະບາຍນ້ຳເລີ່ມບົກລົງຈະເຫັນເກະດອນຄອນແກ້ງ ແຕ່ຈະໃຊ້ເວລາເດີນທາງດົນກວ່ານັ້ນ ຍັງສາມາດເຫັນຫາດຊາຍທັງ ສອງຟາກຝັ່ງທີ່ສວຍງາມບໍລິເວນປາກແບ່ງ ຈະເປັນສູນກາງຂອງການທ່ອງທ່ຽວໃນແຂວງອຸດົມໄຊ ເພາະຈຸດເຄິ່ງກາງຂອງການແລ່ນເຮືອ ຈາກເມືອງຫ້ວຍຊາຍ ຂອງແຂວງບໍ່ແກ້ວ ມາເຖິງ ເມືອງຫຼວງພະບາງ ທີ່ພັກສ່ວນໃຫຍ່ຈະຢູ່ບໍລິເວນທ່າເຮືອຈະເປັນເຮືອນພັກນ້ອຍໆຢູ່ແບບລຽບງ່າຍລາຄາຍ່ອມເຍົາ.
ເມືອງ​ສິງ ແຂວງ​ຫລວງນ້ຳ​ທາ ມີ​ສະ­ຖານ­ທີ່​ທ່ອງ​ທ່ຽວຫລາຍ​ແຫ່ງ​ທີ່​ຫນ້າ​ສົນ­ໃຈ ແຕ່ສິ່ງ​ທີ່​ພົ້ນ​ເດັ່ນ​ກໍ່​ແມ່ນ​ສະ­ຖານ­ທີ່ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທາງ​ປະ­ຫວັດ­ສາດ ແລະ ວັດ­ທະ­ນະ­ທຳ​ນັ້ນ​ເອງ, ລວມ​ແລ້ວ ມີ​ຫລາຍ​ກວ່າ​ສິບ​ແຫ່ງ.
ຕາມທາງຫລວງເລກທີ 3 ຫ່າງຈາກຕົວເມືອງມາທາງທິດເຫນືອ ໄລຍະທາງປະມານ 60 ກິໂລແມັດ ຜ່ານສາຍພູ, ສາຍນ້ຳທາ ແລະ ພື້ນທີ່ປ່າຂຽວຂະຈີ ຂອງສອງຂ້າງທາງມາເຖິງ ເມືອງສິງ ເມືອງນ້ອຍໆ ພື້ນທີ່ອັນອຸດົມສົມບູນ ໂອບອ້ອມດ້ວຍສາຍພູ ມີສາຍນ້ຳຍວນ ແລະ ນ້ຳມ່າ ຄອຍຫລໍໍ່ລ້ຽງ ອະດີດເຄີຍເປັນເມືອງອູ່ເຂັ້າອູ່ນ້ຳທີ່ສຳຄັນ ແລະ ເຄີຍຕົກເປັນຫົວເມືອງຂຶ້ນຂອງຕ່າງຊາດເຊິ່ງສະຫນັບສະຫນູນໃຫ້ ຊາວບ້ານປູກຝິ່ນ ແລະ ກໍ່ເປັນຜູ້ຜູກຂາດຄ້າຝິ່ນໃນທີ່ສຸດ.
ເລີ່ມ​ຈາກ​ຫ້ອງ​ວາງ­ສະ­ແດງຮູບ​ພາບ​ທີ່​ເມືອງ​ສິງ ເຊິ່ງ​ແມ່ນຈຸດ​ເລີ່ມ​ຕົ້ນ​ຂອງ​ການ​ຄົ້ນ​ພົບ​ຕົວຕົນ​ອັນ​ແທ້​ຈິງ​ຂອງ​ເມືອງ​ດັ່ງ­ກ່າວ ບັນ­ດາ​ຮູບ​ພາບ​ຕ່າງໆ​ທີ່​ນຳ​ມາວາງ­ສະ­ແດງ​ທັງ­ຫລາຍ​ລ້ວນ​ແຕ່ສະ­ແດງ​ໃຫ້​ເຫັນ​ເຖິງ​ຮີດ­ຄອງ​ປະເພ­ນີ​ແລະ​ວັດ­ທະ­ນະ­ທຳ, ການ​ເຊື່ອຖື, ປະ­ຫວັດ­ສາດ ແລະ ອື່ນໆ, ພ້ອມ​ກັນ​ນັ້ັ້ນ ກໍ່​ຍັງ​ມີ​ສະ­ຖານ­ທີ່ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທາງ​ປະ­ຫວັດ­ສາດເປັນຕົ້ນ​ແມ່ນ​ເຮືອນ​ເກົ່າ​ແກ່ ເຊິ່ງ​ເມື່ອກ່ອນ​ເປັນ​ທີ່​ອາ­ໄສ​ຂອງ​ເຈົ້າ­ຟ້ານ້ອຍ​ເຮືອນ​ຫລັງ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ສ້າງ​ຂຶ້ນ ດ້ວຍ​ໄມ້​ທີ່​ເກົ່າ​ແກ່ ແຕ່​ທົນ​ທານທັງ​ເປັນ​ຮູບ​ແບບ​ເຮືອນ​ຊົງ​ບູ­ຮານທີ່​ຫນ້າ​ສຶກ​ສາ​ຄົ້ນ​ຄ້ວ​າ, ຖັດ​ຂ້າງຫ້ອງ­ການ​ປົກ­ຄອງ​ເມືອງ​ສິງ​ກໍ່​ຍັງມີ​ເຮືອນ​ເກົ່າ​ແກ່​ສ້າງ​ຂຶ້ນ​ໃນ​ໄລ­ຍະປີ 1919 ແລະ ເຮືອນ​ແບບ​ຝຣັ່ງທີ່​ຍັງ​ຖືກ​ປົກ​ປັກ​ຮັກ­ສາ​ໄວ້​ໃຫ້​ຄົນຮຸ່ນ​ໃຫມ່​ມີ​ໂອ­ກາດ​ໄດ້​ສຳ­ຜັດ ແລະ ສຶກ​ສາ​ຄົ້ນ­ຄວ້າ.
ຕະ­ຫລາດ​ເມືອງສິງ ກໍ່​ເປັນ​ສະ­ຖານ­ທີ່​ທີ່​ຫນ້າ​ສົນໃຈ​ອີກ​ແຫ່ງ​ຫນຶ່ງເພາະ​ຕະ­ຫລາດແຫ່ງ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ເປັນ​ສູນ​ລວມ​ໃນການ​ຄ້າ­ຂາຍ​ປະ­ເພດຫມາກ​ໄມ້, ຜັກ, ຜະ­ລິດ​ຕະ​ພັນ​ເຄື່ອງ​ ປ່າ​ຂອງດົງ ແລະ ອື່ນໆ ເຊິ່ງ​ກໍ່​ແມ່ນຂອງ​ບັນ­ດາ​ພໍ່​ແມ່​ປະ­ຊາ­ຊົນ​ທີ່​ມາຈາກ​ຫລາຍ​ຊົນ­ເຜົ່າ​ເປັນ­ຕົ້ນ​ແມ່ນ: ລື້, ຢ້າວ, ອາ​ຄ່າ, ມົ້ງ, ໄທ​ດຳແລະໄທ​ເຫນືອ, ເຖິງ​ແມ່ນ​ວ່າເມືອງ​ສິງ​ຈະ​ປະ­ກອບ​ ມີ​ບັນ­ດາ​ປະຊາ​ຊົນ​ຈຳ­ນວນ​ຫລາຍ​ຊົນ­ເຜົ່າອາ­ໄສ​ຢູ່ ແຕ່​ເຂົາ­ເຈົ້າ​ສ່ວນ​ໃຫຍ່ ແມ່ນ​ນັບ­ຖື​ສາ­ສະ­ຫນາ​ພຸດສະ­ແດງອອກ​ໃນ​ຄວາມ​ສັດ­ທາ​ທາງ​ສາ​ສະຫນາ​ຂອງ​ປະ­ຊາ­ຊົນ ໂດຍ​ມີ​ວັດວາ​ອາ​ຮາມ​ຫລາຍ​ແຫ່ງ​ລວມ ທັງຫມົດ​ຈຳ­ນວນ 23 ແຫ່ງ ພ້ອມນັ້ນ ພະ­ທາດ​ຊຽງ​ຕຶງ​ກໍ່​ປຽບ​ສະເຫມືອນ​ພະ­ທາດ​ຄູ່​ບ້ານ​ຄູ່​ເມືອງຂອງ​ຊາວ​ເມືອງ​ສິງ ເຊິ່ງ​ທາງພາກ­ສ່ວນ​ກ່ຽວ­ຂ້ອງ​ກໍ່​ຄື​ທາງ​ອຳນາດ​ການ​ປົກ­ຄອງ ແລະ ຜູ້ເຫລື້ອມ​ໃສ​ສັດ­ທາ​ທາງ​ສາ​ສະຫນາ​ພາຍ​ໃນ​ເມືອງ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ໄດ້ພ້ອມ​ກັນ​ຈັດ​ງານ​ບຸນ​ນະ​ມັດ​ສະການ​ພະ­ທາດ​ຊຽງ​ຕຶງ​ຂຶ້ນ​ໃນ​ທຸກໆປີ ໂດຍ​ກຳ­ນົດ​ເອົາ​ໃນ​ມື້​ຂຶ້ນ 12 ຄ່ຳ ເຊິ່ງ​ຢູ່​ໃນ​ໄລ­ຍະ​ທ້າຍ​ເດືອນຕຸ­ລາ​ຫາ​ຕົ້ນ​ເດືອນ​ພະ­ຈິກ, ສຳລັບ​ອາ­ຫານ​ທີ່​ລື​ຊື່​ກໍ່​ແມ່ນ​ເຂົ້າ​ຊອຍ ເມືອງ​ສິງ​ເຊິ່ງ​ມີ​ຊື່​ສຽງ​ໂດ່ງ​ດັງ ແລະ ມີ​ລົດ​ຊາດ​ແຊບແບບ​ບໍ່ຄື​ໃຜ ພ້ອມ​ເຫລົ້າ​ຂາວ​ຊາວ​ເມືອງສິງ ກໍ່​ແມ່ນ​ເອ­ກະ­ລັກ​ອັນ​ຫນຶ່ງ​ທີ່ບັນ­ພະ­ບຸ­ລຸດ​ລາວ​ຊາວ​ເມືອງ​ສິງໄດ້​ຖ່າຍ​ທອດ​ສູ່​ລູກ​ຫລານ​ຈົນຮອດ​ເທົ່າ​ທຸກ​ວັນ​ນີ້.
ສະ­ຖານ­ທີ່​ທ່ອງທ່ຽວ​ແມ່ນ​ຍັງ​ມີ​ຫລາຍ​ບໍ່​ສາ­ມາດອະ­ທິ­ບາຍ​ໃຫ້​ຫມົດ​ໄດ້​ເອົາ​ເປັນ​ວ່າ ທ່ານ​ຜູ້​ອ່ານ​ລອງ​ຊອກ​ຫາ​ໂອ­ກາດ ແລະ ເວ­ລາເຂົ້າ​ໄປ​ທ່ຽວ​ຊົມ​ດ້ວຍຕົນ​ເອງ​ເສຍ​ກ່ອນ​ຍິ່ງ​ເປັນ​ການ​ດີ ຫລື​ ຜູ້​ໃດ​ກໍ່​ຕາມ​ທີ່​ມີ​ໂອ­ກາດ​ໄດ້ ເດີນ­ທາງ​ໄປ​ຫລວງ​ນ້ຳ​ທາ ກໍ່​ຢ່າລືມ​ເຂົ້າ​ໄປ​ໄຫວ້​ພະ­ທາດ​ຊຽງ​ຕຶງ ເພື່ອ​ຂໍ​ພອນ​ສິ່ງ​ສັກ­ສິດ ແລະ ທ່ຽວຊົມ​ເມືອງ​ດັ່ງ­ກ່າວ.
ນອກຈາກນີ້ເມືອງສິງຍັງເປັນສູນກາງວັດທະນະທຳໄທລື້; ໄທລື້ມີຖິ່ນຖານຢູ່ໃນແຂວງຢູນນານ ທາງພາກໃຕ້ຂອງຈີນເຊິ່ງຫ່າງຈາກຊາຍ ແດນເມືອງສິງພຽງ 10 ກະໂລແມັດ ເຜົ່າໄທລື້ໃນລາວຈິ່ງໄດ້ຊື່ວ່າມີສາຍເລືອດ ແລະ ວັດທະນະທຳແບບໄທລື້ແທ້ກວ່າກຸ່ມອື່ນໆທີ່ຢູ່ນອກ ຖິ່ນຖານຂອງບັນພະບຸລຸດ
ບໍ່ແມ່ນວ່າເມືອງສິງຈະມີເຜົ່າລື້ອາໄສຢູ່ຢ່າງຫນາແຫນ້ນ ນອກເມືອງອອກ ໄປຍັງມີເຜົ່າຕ່າງໆທັງ ມົ້ງ,ຢ້າວ... ສ່ວນໃຫຍ່ມັກຕັ້ງບ້ານ ເຮືອນຢູ່ຕາມເຈີ້ຍພູ ແລະ ຈະລົງມາຊື້ເຄື່ອງໃນເມືອງສິງທຸກເຊົ້າ. ຫາກເດີນທາງມາເມືອງສິງແລ້ວ ສາມາດເດີນທາງທ່ອງທ່ຽວຊົມສະຖານ ທີ່ທ່ອງທ່ຽວຕ່າງໆໄດ້ຕາມສະດວກ ເພາະແຕ່ລະພື້ນທີ່ຢູ່ບໍ່ໄກກັນປານໃດ ສ່ວນໃຫຍ່ຈະຢູ່ໃນຕົວເມືອງສາມາດທ່ອງທ່ຽວຄົບທຸກບ່ອນໄດ້ໃນ ວັນດຽວ.
ປະຈຸບັນ ການເດີນທາງໄປຍັງຫລວງນ້ຳທາ ບໍ່ແມ່ນເລື່ອງຍາກເພາະມີລົດໂດຍສານປະຈຳທາງ ອອກຈາກເມືອງຫ້ວຍຊາຍ ແຂວງບໍ່ແກ້ວ ຫລື ໃຊ້ບໍລິຫານຂອງສາຍການບິນລາວຖ້ຽວບິນຈາກວຽງຈັນ ຫາ ຫລວງນ້ຳທາ, ຖ້າຫາກເດີນທາງທາງນ້ຳກໍ່ມີເຮືອຈາກຫ້ວຍຊາຍ ເຊິ່ງຈະແລ່ນໄປຕາມລຳນ້ຳຂອງໄປຍັງຫລວງນ້ຳທາ ແລະ ຂຶ້ນລົດອີກຕໍ່ໄປຍັງເມືອງສິງ
ພື້ນທີ່ຂອງສະຫວັນນະເຂດ ບໍລິເວນຝັ່ງແມ່ນ້ຳຂອງໄປຈົນຮອດເຂດແດນຫວຽດນາມ ເປັນແຫລ່ງກຳເນີດຂອງວັດທະນະທຳທີ່ສຳຄັນ ແຫ່ງຫນຶ່ງຂອງລາວ ເຖິງວ່າຕົວເມືອງສະຫວັນນະເຂດ ຫລື ເມືອງຄັນທະບູລີ ຈະເປັນເມືອງທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນໃຫມ່ເມື່ອຝຣັ່ງເຂົ້າມາປົກຄອງລາວ ຫລື ປະມານປາຍປີ 1893 ກໍ່ຕາມ ແຕ່ປະຊາຊົນຮອບນອກມີບ້ານເກີດຂຶ້ນກ່ອນຫນ້ານັ້ນ ຫມູ່ບ້ານຕ່າງໆເຫລົ່ານີ້ຕັ້ງຢູ່ແຄມນ້ຳຫລັກໃນ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ໄດ້ແກ່ເຊຈຳພອນ, ເຊບັ້ງໄຟ ແລະ ເຊບັງຫຽງ ລ້ວນແຕ່ເປັນອູ່ແຫ່ງສິລະປະວັດທະນະທຳພື້ນເມືອງອັນເກົ່າແກ່ ລຳນ້ຳຕ່າງໆເຫລົ່ານີ້ພາກໃຕ້ເຂົາເຈົ້າເອີ້ນວ່າ "ເຊ"ເຊິ່ງຕ່າງກັບພາກເຫນືອເອີ້ນວ່າ "ນ້ຳ" ເຮົາຈິ່ງຄຸ້ນຫູກັບ "ເຊໂດນ" ເປັນສາຍນ້ຳໃຫຍ່ ທີ່ໄຫລລົງສູ່ນ້ຳຂອງຢູ່ເມືອງປາກເຊ ແຂວງຈຳປາສັກ ແລະ "ນ້ຳຊັນ" ຢູ່ແຂວງບໍລິຄຳໄຊ. ເຊໂດນເປັນລຳນ້ຳໃຫຍ່ທີ່ໄຫລລົງແມ່ນ້ຳຂອງ ຢູ່ເມືອງປາກເຊ, ສ່ວນ "ນ້ຳຊັນ" ຢູ່ແຂວງບໍລິຄຳໄຊນັ້ນ ເປັນລຳນ້ຳທີ່ສ້າງແຮງບັນດານໃຈໃຫ້ກັບສຸລິວັດ ລັດຕະນະສະຫວັນ ກະວີຫນຸ່ມ ຂອງສະຫວັນນະເຂດຈົນ ເຖິງກັບປະພັນເພງ "ກຸຫລາບປາກຊັນ" ໄວ້ເມື່ອເຄິ່ງສະຕະວັດທີ່ແລ້ວ. ເພງກຸຫລາບປາກຊັນນີ້ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນ ດີສ່ວນ "ເຊຈຳ ພອນ" ເປັນສູນລວມແຫ່ງສິລະປະວິທະຍາການ ແລະ ພູມປັນຍາດັ້ງເດີມອີກແຫ່ງຫນຶ່ງຂອງແຂວງນີ້, ຫມູ່ບ້ານທີ່ຕັ້ງຢູ່ ແຄມຝັ່ງເຊຈຳພອນ ຢູ່ທາງທິດຕາເວັນອອກຂອງເມືອງຄັນທະບູລີ ໄປປະມານ 60 ກິໂລແມັດ ມີຄວາມເປັນມາຍາວນານ ແຕ່ກ່ອນທ້ອງ ຖິ່ນດັ່ງກ່າວປະກອບດ້ວຍຫມູ່ບ້ານໃຫຍ່ໆຄື ບ້ານຫນອງລຳຈັນ, ບ້ານຊະຄືນ ແລະ ເມືອງສອງຄອນດອນດົງ. ປະຈຸບັນມີຮ່ອງຮອຍຂອງ ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ ແລະ ຄວາມເປັນອູ່ແຫ່ງວັດທະນະທຳລາວລຸ່ມຂອງແຂວງສະຫວັນນະເຂດຢູ່ຢ່າງຊັດເຈນ ສິລະປະວັດທະນະທຳທີ່ລືຊື່ ຂອງແຂວງນີ້ ລ້ວນຖືກຳເນີດມາຈາກບໍລິເວນນີ້ທັງນັ້ນ ບໍ່ວ່າຈະເປັນການຂັບລຳຄອນສະຫວັນ ຫນຶ່ງໃນສີ່ຂອງການຂັບລຳແບບດັ້ງເດີມ ຂອງສະຫວັນສິມ ຫລື ວັດຊະຄືນໃຕ້ ທີ່ງົດງາມຮ່ວມສະໄຫມກັບວັດຊຽງທອງ ເມືອງຫລວງພະບາງໄດ້ຮັບການຍອມຮັບວ່າເປັນສິມລ້ານ ຊ້າງທີ່ງົດງາມ ແລະ ມີຄວາມເປັນເອກະລັກທີ່ສຸດໃນ ດ້ານສະຖາປັດຕະຍະກຳຫລັກຖານທາງດ້ານສິລະປະວັດທະນະທຳອີກແຫ່ງຫນຶ່ງໃນເຂດເມືອງຈຳພອນຄື "ຫໍໄຕ".
ຫໍໄຕ ທີ່ວັດຈັນທະສາໂຣ ຫລື ທີ່ຊາວບ້ານເອີ້ນວ່າວັດຫນອງລຳຈັນ ເຊິ່ງເປັນສະຖາປັດຕະຍະກຳເຄື່ອງໄມ້ທີ່ສະທ້ອນສີມືຊ່າງ, ຊາວ ບ້ານລ້ານຊ້າງໃນອາດີດປະກາດຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ທາງພູມປັນຍາທາງຊ່າງ ທີ່ຖ່າຍທອດກັນມາຫລາຍຊົ່ວອາຍຸ ຄົນຖ້າຈະເວົ້າເຖິງຄວາມໂດດ ເດັ່ນທາງສະຖາປັດຕະຍະກຳ ແລະ ບູຮານວັດຖຸຫໍໄຕແຫ່ງນີ້ສ້າງຂຶ້ນນັບຮອຍປີມາແລ້ວເປັນໄມ້ທັງຫລັງ ໂດຍບໍ່ມີການໃຊ້ຕະປູຈັກດອກ ຕົວເຮືອນຢູ່ເທິງເສົາໄມ້ສູງປະມານ 6 ແມັດລວມ 20 ຕົ້ນ ຫໍໄຕແຫ່ງນີ້ຕັ້ງຢູ່ເທິງຫນ້ານ້ຳໜອງຈັນເພື່ອປ້ອງກັນປວກ ແລະແມງໄມ້ເປັນ ພູມປັນຍາທີ່ສືບທອດກັນມາຫໍໄຕແຫ່ງນີ້ເປັນບ່ອນເກັບມ້ຽນ"ຫນັງສືຜູກ" ເຊິ່ງຫມາຍເຖິງຫນັງສືທີ່ຈານລົງຫນ້າໃບລານແລ້ວມັດເປັນເຫລັ້ມ ເອີ້ນວ່າ 1 ຜູກ ແລະ ທີ່ສຳຄັນ ເມືອປີ 2000 ມີ ຫນ່ວຍງານອະນຸລັັກຫນັງສືໃບລານລາວໄດ້ເຮັດການສຳຫລວດ ຈິ່ງຮູ້ວ່າ ທີ່ຫໍໄຕແຫ່ງ ນີ້ມີຈຳນວນຫນັງສືຜູກຫລາຍທີ່ສຸດໃນລາວ ແລະ ຍັງມີຄວາມຫລາກຫລາຍທາງດ້ານເນື້ອຫາຫລາຍທີ່ສຸດອີກດ້ວຍ ມີຕັ້ງແຕ່ຄໍາສອນທາງ ສາສະຫນາ, ບົດຜະຫຍາ, ນິທານ, ຄະຕິທຳ, ກອນລຳ, ຕຳລາຢາພື້ນເມືອງ ແລະ ອື່ນໆ. ບ່ອນນີ້ຈິ່ງເປັນເຫມືອນຂອງຕັກສີລາແຫ່ງລຸ່ມ ນ້ຳຂອງ ທີ່ຜູ້ຄົນສອງຝັ່ງໄດ້ໃຊ້ເປັນບ່ອນສຶກສາຫາຄວາມຮູ້ທັງພະສົງ, ແພດພື້ນເມືອງຈາກລາວ ແລະ ຝັ່ງໄທເມື່ອໄດ້ຊາບຄວາມສຳຄັນ ພຽງນີ້ ທາງການຈິ່ງໄດ້ນຳຫນັງສືຜູກອອກມາທຳຄວາມສະອາດ, ປ່ຽນຜ້າທີ່ຫຸ້ມຫໍ່ແລ້ວຈິ່ງເອົາໄປໄວ້ໃນກຸຕິເຈົ້າອາວາດເປັນການຊົ່ວຄາວ ເພາະຫລາຍປີຜ່ານມານ້ຳໃນຫນອງຈັນເຫືອດແຫ້ງລົງ ເຮັດໃຫ້ມີບັນຫາເລື່ອງແມງໄມ້ທີ່ຈະເຂົ້າໄປທຳລາຍຫນັງສືຜູກເຫລົ່ານີ້ ແຕ່ກໍ່ຫນ້າ ຕົກໃຈທີ່ຫໍໄຕແຫ່ງນີ້ເລີ່ມຊຸດຕົວອ່ຽງລົງ ເພາະໄມ້ສ່ວນຫນຶ່ງເລີ່ມຜຸທ່າມກາງຄວາມເສຍດາຍຂອງຊາວບ້ານ ເຊິ່ງຮູ້ດີວ່າ ບໍ່ດົນອາວະສານ ຂອງຫໍໄຕ ທີ່ເຂົາເຈົ້າເຫັນມາແຕ່ຮຸ່ນປູ່ຍ່າຈະຕ້ອງມາເຖິງ. ເຖິງແມ່ນວ່າວັດຈະໄດ້ຮັບງົບປະມານສ້າງຫໍໄຕຫລັງໃຫມ່ທີ່ເປັນຕຶກຄອນກຣີດ ເພື່ອເກັບຮັກສາຫນັງສືຜູກເປັນການ ຖາວອນກໍ່ຕາມຊາວບ້ານຫລາຍຄົນເລີ່ມຄິດເຖິງການບູລະນະຫໍໄຕຫລັງເກົ່າ ໃຫ້ຢູ່ຕໍ່ໄປຊົ່ວລູກຊົ່ວຫລານ ແຕ່ກໍ່ຕິດຂັດເລື່ອງງົບປະມານດ້ວຍຄວາມຮ່ວມມືລະຫວ່າງພະແນກຖະແຫລງຂ່າວ ແລະ ວັດທະນະທຳແຂວງສະຫວັນນະເຂດ, ສະຖານກົງສູນໄທຢູ່ສະຫວັນນະເຂດ ແລະ ຄະນະສົງລາວ. ຫໍໄຕບ້ານຫນອງລຳຈັນຫລັງເກົ່າໄດ້ຖືກບູລະນະຂຶ້ນເຫມືອນເດີມທຸກປະ ການ ແລະ ສຳເລັດຮຽບຮອຍເມື່ອງປາຍເດືອນພຶດສະພາປີ 2004.
ພະທາດອີງຮັງ ເປັນສິລະປະ ແລະ ສະຖາປັດຕະຍະກຳທີ່ສວຍງາມທັງເປັນປູຊະນິຍິສະຖານທີ່ສຳຄັນແຫ່ງຫນຶ່ງຢູ່ ສປປ ລາວ ຕັ້ງ ຢູ່ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ແລະ ປະມານ 15ກິໂລແມັດ ລະຫວ່າງເສັ້ນທາງສະຫວັນເຊໂນ. ພະທາດກວ້າງດ້ານລະ 9 ແມັດມີລັກສະ ນະເປັນສີ່ລ່ຽມຫຍໍ້ມູມເຫມືອນຫໍຜາສາດເປັນພະທາດແບບປະສົມວິຫານຄືເປັນສະຖານທີ່ປະດິດສະຖານສິ່ງສັກສິດ ເພາະມີປະຕູເຂົ້າອອກ ໄດ້.
ອົງພະທາດຈັດເປັນ 3 ຖານຫລຸດຫລັ່ນກັນເປັນລຳດັບຖານລຸ່ມ, ຖານກາງ ເປັນສິລະປະດັ້ງເດີມ, ຖານເທິງ ແລະຍອດພະທາດເປັນ ສິລະປະສະໄຫມລ້ານຊ້າງ.
ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ເປັນເມືອງອັນດັບ 2 ຂອງປະເທດທາງດ້ານເສດຖະກິດມີເນື້ອທີ່ 22.080 ຕາລາງກິໂລແມັດ ແລະ ພົນລະ ເມືອງປະມານ 656.000 ຄົນ ມີຊາຍແດນຕິດກັບແຂວງຄຳມ່ວນ, ແຂວງສາລະວັນ, ປະເທດຫວຽດນາມ ແລະ ປະເທດໄທ.
ເປັນເຂດຫນຶ່ງທີ່ອຸດົມສົມບູນມັ່ງຄັ່ງໄປດ້ວຍວັດທະນະທຳຈຸດພິເສດຂອງແຂວງນີ້ ທາງດ້ານວັດທະນະທຳມີບູຮານສະຖານທີ່ເກົ່າແກ່ ປະມານ 7 ສະຕະວັດ ແລະ ໃຫມ່ປະມານ 2 ສະຕະວັດ. ບູຮານສະຖານທີ່ບັນຈຸສິລະປະລວດລາຍແບບຂອມ ເຊິ່ງເຊື່ອກັນວ່າສ້າງໃນ ສະໄຫມສະຕະວັດທີ 11 ໄດ້ແກ່ຫໍເທວະໄລ, ຜາສາດເຮືອນຫີນເມືອງສອງຄອນ ແລະ ທາດພູບ້ານນາດູ່ ເມືອງ ຈຳພອນ ແລະ ທີ່ເດັ່ນ ໄປກວ່ານັ້ນ ກໍ່ຄືທາດອີງຮັງ ວັດຫນອງລຳຈັນບ້ານຊະຄືນໃຕ້, ວັດທ່າໂສນ, ວັດໄຊະພູມ ແລະ ວັດຈຳພອນ, ວັດດັງກວາງສ້າງຂຶ້ນໃນ ສະຕະວັດທີ 18-19ແລະ ຕົ້ນສະຕະວັດທີ 20ນີ້ເອງ.
ຂໍ້ຫ້າມບ່ອນນີ້ຄື ຫ້າມແມ່ຍິງເຂົ້າໄປຊັ້ນໃນຂອງຕົວອົງພະທາດ ໄດ້ແຕ່ຂາບໄຫວ້ດ້ານນອກເທົ່ານັ້ນ ແລະ ຈະເຂົ້າບໍລິເວນວັດຈະ ຕ້ອງນຸ່ງສິ້ນເທົ່ານັ້ນ.
ດີແລ້ວ ແມ່ຍິງທີ່ນຸ່ງສົ້ງແອວຕ່ຳແອວສູງແມ່ນບໍ່ສາມາດເຂົ້າໄປກາບໄຫວ້ ແຕ່ສຳລັບແມ່ຍິ່ງທີ່ຈະເຂົ້າໄປກາບໄຫວ້ແມ່ນຕ້ອງໄດ້ນຸ່ງສິ້ນ ແລະ ທາງຜູ້ດູແລພະທາດກໍຈະມີ ບໍລິການເຊົ່າສິ້ນໃຫ້ບໍລິການຢູ່ຂ້າງໃນ. ຄ່າຜ່ານປະມານ 5.000 ກີບສາວຍຸກໂລກາພິວັດບາງຄົນ(ສຳລັບຕ່າງຊາດ)ບໍ່ເຄີຍນຸ່ງສິ້ນມາກ່ອນອອກອາການເຂີນໆ ແລະ ຄືມັນຈະຫລຸດຢູ່ເລື້ອຍຕ້ອງຄອຍຈັບໄວ້.
ໃກ້ໆອົງພະທາດຈະມີສາລາຫລັງນ້ອຍໆ ມີພະ ແລະ ແມ່ຊີຫມູນວຽນກັນມາປະຈຳ ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ມີສັດທາເຂົ້າໄປຂໍພອນ ຫລື ຜູ້ແຂນ ຈະບໍລິຈາກ ຫລື ບໍ່ກໍ່ຕາມ.
ດ້ານຫນ້າຂອງອົງພະທາດຈະມີຜູ້ເຖົ້າມາຄອຍທຳພິທີພິເສດໃຫ້ທ່ານທີ່ຕ້ອງການ, ຊື່ກັບບານປະຕູເຂົ້າອົງພະທາດ ສັງເກດເຫັນວ່າ ເຄື່ອງບູຊານັ້ນ ຈະຖືກນຳໄປຮຽງກັນຢູ່ຖານຂອງອົງພະທາດ ແລະ ຈະມີຫມາກພ້າວອ່ອນທີ່ເປີດເນື້ອອອກວາງຮຽງກັນຜູ້ຂຽນບໍ່ມີໂອກາດ ຖາມລາຍລະອຽດເດົາເອົາວ່າ ຫນ້າຈະເປັນເຄື່ອງບູຊາອີກປະການຫນຶ່ງຕາມຄວາມເຊື່ອຂອງເຂດນີ້.
ເພິ່ນຈະຈັດງານບຸຸນສະເຫຼີມສະຫຼອງພະທາດໃນມີ້ຂນ 15 ຄໍ່າ ເດືອນຈຽງ (ເດືອນ 1 ລາວ) ຂອງທຸກໆປີ (ແຕ່ກ່ອນຈັດງານເດືອນ 12 ເພັງ ພ້ອມທາດຫຼວງ ແຕ່ເນື່ອງຈາກວ່າ ເຈົ້າໄຊເຊດຖາທິລາດ ພະອົງມີພະຣາຊະກິດທີ່ພະທາດຫຼວງ ເພິ່ນຈຶ່ງເລື່ອນມາຈັດງານໃນເດືອນຈຽງເພັງ) ພ້ອມນັ້ນ ຍັງມີງານຕະຫຼາດນັດ ແລະ ການຫຼິ້ນກິລາ ດັ້ງເດີມນັ້ນແມ່ນມີແຕ່ກິລາໝາກຂ່າງ ແຕ່ປັດຈຸບັນບໍ່ເຫັນມີການສົ່ງເສີມພໍປານໃດ.
ທາດອິງຮັງ ຫຼື ຄົນທົ່ວໄປມັກຮ້ອງວ່າ ອິນຮັງ ເປັນປູຊະນິຍະສະຖານເກົ່າແກ່ທີ່ສັກສິດ ແລະ ສຳຄັນ ເປັນທີ່ເຊີດໜ້າຊູຕາທາງວັດທະນະທຳຂອງແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ພຣະທາດໜ່ວຍນີ້ຖືກສະຫຼັກດ້ວຍລວດລາຍສິລະປະກຳສະໄໝບູຮານ ແລະ ຮັກສາໄວ້ ໂດຍບໍ່ຖືກທຳລາຍຈາກອຳນາດ ຫຼື ອິດທິພົນໃດຈັກເທື່ອ ນອກຈາກການເວລາເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ກໍຖືກປະຕິສັງຂອນມາແລ້ວຫຼາຍຄັ້ງ.
ພຣະທາດນີ້ຖືກສ້າງສະໄໝອານາຈັກສີໂຄດຕະບອງ (ປະມານສະຕະວັດທີ 6) ໂດຍພຣະເຈົ້າສຸມິນທະຣາຊ ຣາຊາແຫ່ງອານາຈັກສີໂຄດຕະບອງ ຊຶ່ງຖືກວາງຮາກຖານຈາກການແນະນຳຂອງພຣະເຖຣະ (ຄູບາອາຈານ) ຊາວອິນເດຍເພື່ອເປັນເຄື່ອງໝາຍເຖິງການສະເດັຈປະລິນິພານຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າທີ່ປ່າໄມ້ຮັງ ເມືອງກຸລິນາຣາຍ ປະເທດອິນເດຍເມື່ອສ້າງສຳເລັດ ເພິ່ນໄດ້ນຳເອົາກະດູກພຣະພຸດທະເຈົ້າມາໃສ່ໄວ້ ແຕ່ໜັງສືອຸລັງຄະທາດກ່າວວ່າ ສ້າງຂຶ້ນເພື່ອເປັນເຄື່ອງໝາຍສະຖານທີ່ບ່ອນນັ່ງຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າຄາວເພິ່ນມາຢ້ຽມຢາມພຣະຍາສີໂຄດຕະບອງ ແຕ່ຄວາມຈິງຄົງຈະມີຈຸດປະສົງເພື່ອໃຫ້ປະຊາຊົນເຫັນຄວາມສຳຄັນຂອງພຣະທາດອົງນີ້.
ໃນລະຫວ່າງຂະເໝນມີອຳນາດພຣະທາດໜ່ວຍນີ້ ຖືກດັດແປງໃຫ້ເປັນເທວະສະຖານຂອງຊາວຮີນດູ ແລະ ໄດ້ເສີມສ້າງຕໍ່ຂຶ້ນໄປຕື່ມ ຊຶ່ງລິງລາຍຕົບແຕ່ງອອກມາໃນລັກສະນະຂອງຮີນດູ ໂດຍສະເພາະເລື່ອງເມຖຸນສັງວາດ ແລະອື່ນໆ ຈາກນັ້ນພຣະທາດອິງຮັງ ກໍ່ຕົກຢູ່ໃຕ້ອິດທິພົນຂອງຜູ້ສືບຣາຊະການສະໄໝຕ່າງໆ.
ພະບາດແອວຂັນຢູ່ເມືອງໄຊທານີ ຫ່າງຈາກນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ 30 ກິໂລແມັດ ຕາມເສັ້ນທາງບ້ານເກິນແວ່ເຂົ້າ ເສັ້ນທາງໄປນາ ນົກຂຸ້ມຈາກເສັ້ນທາງໃຫຍ່ເຂົ້າໄປ 19 ກິໂລແມັດ ເຊິ່ງໄດ້ຄົ້ນພົບໃນປີ 1936 ໃນດິນແດນພູເຂົາຄວາຍທີ່ມີເນື້ອທີ່ 840 ເຮັກຕາ ແລະ ໄດ້ປະຕິສັງຂອນປີ 1980 ເປັນຕົ້ນມາ.
ອີງຕາມການບອກເລົ່າຕຳນານຂອງຍາພໍ່ສົມປອມອຸດົມວ່າ: ໃນເມື່ອກ່ອນດິນແດນແຫ່ງນີ້ ເປັນດິນແດນຂອງພະຍາເມືອງຈິດຕະນະ ຄອນ ວັນຫນຶ່ງພະຍາ ຄິດຢາກກິນຊີ້ນກວາງໄດ້ສັ່ງໃຫ້ເສນາອາມາດ ພ້ອມກັບພະຍາໄປ ລ້ອມກວາງ ກ່ອນໄປໄດ້ຕົກລົງກັນ, ຖ້າກວາງ ອອກບ່ອນຜູ້ໃດແລ້ວບໍ່ໄດ້ກວາງໃຫ້ຂ້າຄົນນັ້ນ, ບັງເອີນກວາງພັດອອກບ່ອນພະຍາ, ພະຍານຳກວາງໄປພໍຮອດກາງກໍ່ໄດ້ແປງລ້າງຕົວ ເອງເປັນຍັກ, ແລ້ວຈະກິນພະຍາ, ພະຍາໄດ້ຮ້ອງຂໍຊີວິດ ແລະ ສັນຍາກັບຍັກວ່າ: ໃນແຕ່ລະວັນຈະເອົາຊາວເມືອງໃຫ້ເຈົ້າກິນ, ບັງເອີນ ມື້ ນັ້ນແມ່ນຮອດຫົວເຮືອນຂອງພະຍາໄດ້ຕັດສິນໃຈເອົາລູກຫລ້າໃຫ້ຍັກກິນ ແຕ່ນາງເປັນຄົນມີສິນທຳວິນຍານຂອງນາງຈິ່ງໄດ້ຮ້ອງຟ້ອງ ເດືອດຮ້ອນຮອດພະພຸດທະເຈົ້າຢູ່ອິນເດຍພະພຸດທະເຈົ້າໄດ້ຮັບຮູ້ຈິ່ງມາຮອດ ພະຍາໄດ້ຍໍມືຫາຄວາມຊ່ວຍເຫລືອໃນແຕ່ລະວັນຕ້ອງເອົາ ຄົນໃນບ້ານໃຫ້ຍັກກິນ ພໍເວົ້າສຸດຍັກກໍ່ໄດ້ແປງເພດເປັນນົກອິນຊີລົງມາຫາພະພຸດທະເຈົ້າແລ້ວເວົ້າວ່າຂ້ອຍຈະກິນຄົນນີ້ບໍ່ມີຜົມຈະບໍ່ຄາຍ ຄໍແດ່ພະພຸດທະເຈົ້າບອກວ່າຖ້າຈະກິນຂ້ອຍເຮົາລອງຫລິ້ນເກມກັນກ່ອນ ຖ້າເຈົ້າຊະນະແມ່ນຈະໃຫ້ເຈົ້າກິນ, ຫລິ້ນເກມຫມາກລີ້ຕົກລົງໃຫ້ ຍັກເປັນຜູ້ລີ້ກ່ອນແລ້ວໃຫ້ພະພຸດທະອົງຊອກ ຍັກລົງໃຕ້ທໍລະນີ ພະພຸດທະອົງກໍ່ເຫັນຢູ່ບ່ອນໃດພະພຸດທະອົງກໍ່ເຫັນ ຍັກຍອມຈິ່ງບອກໃຫ້ ພະພຸດທະອົງລີ້ພະພຸດທະອົງໄດ້ແປງຕົວເປັນເຫົາຢູ່ເທິງຫົວຍັກ, ຍັກຊອກແນວໃດກໍ່ບໍ່ເຫັນຍັກຍອມພະພຸດທະອົງໄດ້ບອກວ່າຖ້າເຈົ້າຍອມ ໃຫ້ເຈົ້າເຮັດຂັ້ນໄດກ່າຍໃຫ້ຂ້ອຍໄຕ່ລົງຍັກຄິດໃນໃຈວ່າ: "ກາຍເປັນທຳຈິດເປັນມານ" ເຈົ້າໄຕ່ລົງມາຮອດປາກຂ້ອຍຈະກິນເຈົ້າ, ເຫົາໄຕ່ ລົງມາຮອດປາກຍັກກໍ່ກຶນເຫົາລົງໄປຮອດທ້ອງຍັກຢູ່ບໍ່ໄດ້ນອນບໍ່ເປັນຮູ້ສຶກຂັດທ້ອງຈິ່ງຂໍຍອມພະພຸດທະອົງ, ຖ້າເຈົ້າຍອມໃຫ້ເຈົ້າອ້າປາກ ຂຶ້ນແລ້ວຊິ ອອກທາງປາກເຈົ້າຍັກຄິດໃນໃຈ ວ່າມຶງອອກມາຮອດປາກຂ້ອຍຈະຫຍ້ຳເຈົ້າໃຫ້ຕາຍເຫົາພັດບໍ່ອອກທາງປາກມາອອກທາງຮູ ດັງ, ຍັກໄດ້ຄຸເຂົ່າລົງຍອມ ແລະ ຂໍຮອຍພະບາດໄວ້ກາລະບູຊາ. ພະອານົນໄດ້ໃຫ້ຮູ້ເຫນືອຫົວລົງມາຢຽບໃຫ້ ແລ້ວຕົກລົງກັບຍັກວ່ານັບ ແຕ່ມື້ນີ້ເປັນຕົ້ນໄປບໍ່ໃຫ້ກິນສັດທີ່ມີຊີວິດໃຫ້ກິນສັດທີ່ຕາຍແລ້ວຈິ່ງເປັນຍັກສິນທຳ ນັບແຕ່ນັ້ນມາຈິ່ງໃສ່ຊື່ວ່າ ພະບາດແອວຂັນ.
ພະບາດແອວຂັນເປັນດິນແດນແຫ່ງຕຳນານທີ່ຫນ້າທ່ຽວຊົມທີ່ສຸດໃນເຂດນີ້ເປັນບ່ອນກິນເຂົ້າປ່າຕາມຮົ່ມໄມ້, ພະລານຫີນທີ່ສວຍງາມ ມີຖ້ຳງູຊວງ, ຫີນເປັນຮູບຮ່າງຂອງງູ, ມີຫົວ, ຫາງ, ເກັດ ໂຕງູ ຍາວເຖິງ 41 ແມັດ, ນ້ຳຕົກຕາດໃນໄລຍະບຸນເຂົ້າພັນສາພະບາດແອວ ຂັນສູງປະມານ 30 ແມັດ ມີຮູບຮ່າງລັກສະນະຄືຮອຍຂອງພະບາດໃນສ່ວນລຸ່ມ, ສ່ວນເທິງເປັນຮູບລັກສະນະຂອງຫົວຍັກ, ຫນ້າສົນໃຈ ໄປກວ່ານັ້ນແມ່ນຖ້າຄູນເປັນຖ້ຳທີ່ມີຊື່ສຽງເຂົ້າໄປໃນຖ້ຳຈະເຢັນ, ນ້ຳໃສ ແລະ ມີປາດຸກ 3 ໂຕຢູ່ໃນຖ້ຳ, ຄົນຕ່າງປະເທດໄດ້ເຂົ້າໄປບູຊາ ເອົານ້ຳຢູ່ໃນຖ້ຳມາກິນຜູ້ເປັນອຳມະພຶກຫລາຍຄົນກໍ່ດີໄດ້ສົ່ງເງິນເຂົ້າມາສ້າງ, ວັດແຫ່ງນີ້ຕັ້ງຢາຍໄປຕາມພະລານຫີນ, ສ່ວນການສ້າງວັດ ແຫ່ງນີ້ທຶນໄດ້ມາຈາກການສັດທາທາງພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດ ເຂົ້າມາຊ່ວຍເຫລືອສ້າງ, ປະຈຸບັນນີ້ ຍາພໍ່ສົມປອງອຸດົມໄດ້ມີແຜນ ສ້າງວັດກວມເອົາຮອຍພະບາດກວ້າງ 35x45 ແມັດສ້າງມາເປັນເວລາ 16 ເດືອນຮູບແບບຄືກັນກັບວດຊຽງທອງແຕ່ປີ 2011ນີ້ຈະມີ ງານບຸນພະບາດແອວຂັນໃນວັນທີ 8-9-10ເດືອນທັນວາ ດ້ວຍເຫດນີ້ຈິ່ງເຮັດໃຫ້ເປັນທີ່ດຶງດູດຊາວລາວ ແລະຕ່າງປະເທດເຂົ້າມາທ່ອງ ທ່ຽວ ແລະ ມີລາຍຮັບເຂົ້າມາໃນແຕ່ລະປີ.
ກອງລໍ ຄືຖ້ຳນ້ຳລອດທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດແຫ່ງຫນຶ່ງຂອງໂລກ (national geographic) ເປັນຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ທຳມະຊາດສ້າງຂຶ້ນມາເພື່ອ ທ້າທາຍຕົວຂອງມັນເອງ ຖ້ຳນ້ຳລອດແຫ່ງນີ້ເປັນສ່ວນຫນຶ່ງຂອງລະບົບນິເວດປ່າຫີນບູນທີ່ຕັ້ງຢູ່ແຂວງຄຳມ່ວນ ໃນເຂດປ່າສະຫງວນແຫ່ງ ຊາດພູຫີນບູນ.
ຄວາມອາລັງການຂອງຖ້ຳແຫ່ງນີ້ເກີນກວ່າຈະບັນຍາຍໄດ້ ສະນັ້ນ ຕ້ອງໃຊ້ຈິນຕະນາການຢ່າງດຽວລອງຄິດຕາມວ່າແມ່ນ້ຳທັງສາຍ (ແມ່ນ້ຳຫີນບູນ) ຖືກກືນຫາຍເຂົ້າໄປໃນພິພົບດ້ວຍໄລຍະທາງກວ່າ 7 ກິໂລແມັດທີ່ ສັບຊ້ອນ. ພາຍໃນຖ້ຳເຕັມໄປດ້ວຍຫີນງອກ, ຫີນ ຍ້ອຍຂະຫນາດໃຫຍ່, ມີນ້ຳຕົກພາຍໃນ, ມີໂຄ້ງ ແມ່ນ້ຳຊະນິດເກືອບຫັກສອກ. ຕົວຖ້ຳຂະຫນາດເທົ່າກັບລາວໄອ-ເຕັກ ຍັງບໍ່ທັນລວມ ຫາດຊາຍ, ແກ້ງຫີນ ແລະ ຄວາມຫລາກຫລາຍທາງຊີວະພາບອື່ນໆທີ່ເຊື່ອງຊ້ອນ. ປະຈຸບັນ ເປັນທີ່ຫນ້າຍິນດີທີ່ຊາວບ້ານໄດ້ເຂົ້າມາມີ ສ່ວນຮ່ວມໃນການຈັດການການທ່ອງທ່ຽວໂດຍຊຸມຊົນ ນອກຈາກຈະໄດ້ຕື່ນຕາກັບຄວາມງາມຂອງຖ້ຳແລ້ວຊາວບ້ານກໍມີຄວາມຢູ່ດີກິນດີ ຂຶ້ນຈາກການທ່ອງທ່ຽວ.
ສິ່ງທີ່ຕື່ນເຕັ້ນທີ່ສຸດເມື່ອໄດ້ຮູ້ວ່າ: ຊາວບ້ານໄດ້ໃຊ້ຖ້ຳນ້ຳລອດແຫ່ງນີ້ເປັນເສັ້ນທາງຄົມມະນາຄົມມາຊ້ານານ ກ່ອນການທ່ອງທ່ຽວມາ ເຖິງ ເນື່ອງຈາກຫມູ່ບ້ານນາຕານ ເຊິ່ງມີທີ່ຕັ້ງຢູ່ອີກຟາກຂອງປາກຖ້ຳນັ້ນບໍ່ມີຖະຫນົນເຂົ້າອອກ ເນື່ອງຈາກຖືກປິດລ້ອມດ້ວຍສາຍພູຫີນ ບູນທີ່ສູງຊັນ ດັ່ງນັ້ນຊາວບ້ານຈິ່ງຕ້ອງໃຊ້ເຮືອຫາງຍາວເປັນພາຫະນະໃນການເດີນທາງສູ່ໂລກພາຍນອກເປັນໄລຍະທາງກວ່າ 7 ກິໂລ ແມັດພາຍໃນຖ້ຳທຸກໆມື້. ເຊິ່ງຖ້າຕີລາຄາໃນມິຕິຮັບໃຊ້ສັງຄົມແລ້ວຖ້ຳແຫ່ງນີ້ ຈິ່ງເປັນເຫມືອນເສັ້ນທາງຄົມມະນາຄົມ (ໃຕ້ພິພົບທີ່ສວຍ ງາມທີ່ສຸດໃນໂລກ) ຂອງຊາວບ້ານ, ສ່ວນມິຕິຂອງຜູ້ມາໃຫມ່(ນັກທ່ອງທ່ຽວ)ຖ້ຳແຫ່ງນີ້ຄືສິ່ງທີ່ທຳມະຊາດໄດ້ພິສູດໃຫ້ມະນຸດເຫັນວ່າ "ທຳ ມະຊາດຍິ່ງໃຫຍ່ສະເຫມີ".
ການເດີນທາງໂດຍສັງເຂບຕໍ່ລົດສອງແຖວຈາກທ່າແຂກ (ຄິວລົດຫລັກ2) ຂຶ້ນໄປທາງເລກທີ 13ໃຕ້ສູ່ບ້ານທາງແບ່ງຈາກບ້ານທາງ ແບ່ງໃຫ້ຕໍ່ລົດສອງແຖວສາຍທາງແບ່ງຫລັກຊາວບອກຄົນຂັບວ່າລົງບ້ານນາຫີນ. ຈາກບ້ານນາຫີນສາມາດຂີ່ລົດສອງແຖວໄປຍັງຖ້ຳໂດຍ ກົງໃຊ້ເວລາທັງຫມົດປະມານ 4-5ຊົ່ວ ໂມງ (ໄລຍະທາງເກືອບ 200ກິໂລແມັດຈາກທ່າແຂກ).
ຄ່າເຮືອເຂົ້າຖ້ຳປະມານ 1 ແສນກີບກຳນົດໃຫ້ຂີ່ບໍ່ເກີນ 3 ຄົນ. ຄ່າພັກໃນບ້ານປະຊາຊົນປະມານ 50.000 ກີບຕໍ່ຄົນລວມຄາບເຂົ້າ ແລງ, ເຂົ້າເຊົ້າ ແລະ ມິດໄມຕີຂອງຊາວບ້ານ. ນອກນັ້ນຍັງມີບ້ານພັກພ້ອມດ້ວຍຮ້ານອາຫານຈຳນວນຫຼາຍຫຼັງໄວ້ຕ້ອນຮັບແຂກຜູ້ມາຢ້ຽມຊົມອິກດ້ວຍ.
ແຂວງຈຳປາສັກ () ເປັນແຂວງຫນຶ່ງຂອງປະເທດລາວທີ່ຕັ້ງຢູ່ທາງທິດໃຕ້ຂອງປະເທດ ເປັນແຂວງສຳຄັນທາງພາກໃຕ້ມາຕັ້ງແຕ່ສະໄໝບູຮານ ເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງອານາຈັກລ້ານຊ້າງຈຳປາສັກ ເຄີຍຢູ່ໃນເຂດອານາຈັກຂອມບູຮານ ແຂວງນີ້ເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງຜາສາດຫີນວັດພູເຊິ່ງເປັນມໍລະດົກໂລກແຫ່ງທີສອງຂອງລາວ.
ໃນສະໄໝກ່ອນປະເທດຝຣັ່ງຍຶດຄອງ ເມືອງເອກຂອງແຂວງນີ້ຄືເມືອງຈຳປາສັກ ຕັ້ງຢູ່ທາງຝັ່ງຂວາຂອງແມ່ນ້ຳຂອງ ແຕ່ຫຼັງຈາກຝຣັ່ງໄດ້ເຂົ້າມາຍຶດຄອງປະເທດລາວແລ້ວ ກໍຍ້າຍເມືອງເອກໄປທີ່ເມືອງປາກເຊ ເຊິ່ງຢູ່ທາງເໜືອຈາກເມືອງຈຳປາສັກໄປ 30 ກິໂລແມັດ ແລະ ຢູ່ທາງຝັ່ງຊ້າຍແມ່ນ້ຳຂອງ ແຂວງຈຳປາສັກນີ້ເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງສຸດຍອດທຳມະຊາດຂອງປະເທດລາວຫຼວງຫຼາຍ ເຊັ່ນ ນ້ຳຕົກຄອນພະເພັງ ນ້ຳຕົກຜາສ້ວມ ນ້ຳຕົກຫຼີ່ຜີ ເຂດຕິດຕໍ່ຂອງແຂວງນີ້ ທາງຕະເວັນຕົກສາມາດຂ້າມໄປປະເທດໄທທາງຊ່ອງເມັກໄດ້ ແລະທາງໃຕ້ ຍັງສາມາດຂ້າມໄປກຳປູເຈຍທາງເວີນຄາມໄດ້ອີກດ້ວຍ.
ບຸນເຂົ້າພັນສາ.
ບຸນເຂົ້າພັນສາ ວັນເຂົ້າພັນສາ ກົງກັບແຮມ 1 ຄ່ຳ ເດືອນ 8 ປະວັຕວັນເຂົ້າພັນສາ ຄວາມສຳຄັນແລະກິດຈະກັມມາຝາກ ຄືວັນສຳຄັນທາງພຸດທະສາສນານັ້ນຄື "ວັນເຂົ້າພັນສາ" ຊຶ່ງເປັນວັນທີ່ພຣະສົງຄ໌ເຖຣະວາທຈະອະທິສຖານວ່າຈະພັກປະຈຳຢູ່ ທີ່ໃດທີ່ຫນຶ່ງ ຕລອດຣະຍະເວລາລະດູຝົນທີ່ມີກຳຫນົດເປັນຣະຍະເວລາ 3 ເດືອນ ຕາມທີ່ພຣະທັມວິນັຍບັນຍັຕໄວ້ ໂດຍບໍ່ໄປຄ້າງແຮມທີ່ບ່ອນອື່ນ ຫລື ທີຮຽກຕິດປາກກັນໂດຍທົ່ວໄປວ່າ "ຈຳພັນສາ" ນັ້ນເອງ.
"ເຂົ້າພັນສາ" ແປວ່າ "ພັກຝົນ" ຫມາຍເຖິງ ພຣະພິກຂຸສົງຄ໌ຕ້ອງຢູ່ປະຈຳ ໃນວັດໃດວັດຫນຶ່ງຣະຫວ່າງລະດູຝົນ ໂດຍເຫຕທີ່ພຣະພິກຂຸໃນສມັຍພຸດທະກາລ ມີຫນ້າທີ່ຈະຕ້ອງຈາຣິກໂປດສັຕວ໌ ແລະເຜີຍແຜ່ພຣະທັມຄຳສັ່ງສອນແກ່ປະຊາຊົນໄປໃນທີ່ຕ່າງໆ ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງມີທີບ່ອນຢູ່ປະຈຳ ແມ່ນໃນລະດູຝົນ ຊາວບ້ານຈຶ່ງຕຳຫນິວ່າໄປຢຽບເຂົ້າກ້າແລະພືດພັນອື່ນໆ ຈົນເສຍຫາຍ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຈຶ່ງຊົງວາງຣະບຽບກາຣຈຳພັນສາໃຫ້ພຣະພິກຂຸຢູ່ປະຈຳທີ່ບ່ອນເກົ່າຕລອດ 3 ເດືອນ ໃນຣະດູຝົນ ຄືເຣີ່ມຕັ້ງແຕ່ວັນແຮມ 1 ຄ່ຳ ເດືອນ 8 ຂອງທຸກປີ ເອີ້ນວ່າ "ປຸຣິມພັນສາ"
ຖ້າປີໃດມີເດືອນ 8 ສອງຄັ້ງ(ສອງຫົນ) ກໍ່ເລື່ອນມາເປັນວັນແຮມ 1 ຄ່ຳ ເດືອນແປດຫລັງ ແລະອອກພັນສາໃນວັນຂຶ້ນ 15 ຄ່ຳ ເດືອນ 11 ເອີ້ນວ່າ "ປັຈສິມພັນສາ" ເວັ້ນແຕ່ມີກິຈທຸຣະຄືເມື່ອເດີນທາງໄປແລ້ວບໍ່ສາມາດຈະກັບໄດ້ໃນມື້ນັ້ນ ກໍຊົງອະນຸຍາຕໃຫ້ໄປແຮມຄືນໄດ້ ຄາວຫນຶ່ງບໍ່ເກີນ 7 ຄືນ ເອີ້ນວ່າ "ສັຕຕາຫະ" ຫາກເກີນກຳຫນົດນີ້ຖືວ່າບໍ່ໄດ້ຮັບປະໂຫຍດແຫ່ງກາຣຈຳພັນສາ ຈັດວ່າພັນສາຂາດ. ສຳຫຼັບຂໍ້ຍົກເວັ້ນໃຫ້ພິກຂຸຈຳພັນສາທີ່ບ່ອນອື່ນໄດ້ ໂດຍບໍ່ຖືເປັນກາຣຂາດພັນສາ ເວັ້ນແຕ່ເກີນ 7 ວັນ ໄດ້ແກ່ 1. ກາຣໄປຮັກສາພະຍາບາລພິກສຸຫຼືຶບິດາມາຣດາທີ່ເຈັບປ່ວຍ 2. ກາຣໄປຣະງັບພິກຂຸສາມະເນຣທີ່ຢາກຈະສິກບໍ່ໃຫ້ສິກໄດ້ 3. ກາຣໄປເພື່ອກິຈທຸຣະຂອງຄະນະສົງຄ໌ເຊັ່ນ ກາຣໄປຫາອຸປະກອນ໌ມາຊ່ອມກຸຕິທີ່ຊຳລຸດເປ່ເພ 4. ຫາກທາຍົກນິມົນຕ໌ໄປທຳບຸນ ກໍໄປສລອງສັທທາໃນກາຣບຳເພັນກຸສົລຂອງເຂົາໄດ້
ນອກຈາກນີ້ຫາກຣະຫວ່າງ ເດີນທາງກົງກັບວັນຢຸດເຂົ້າພັນສາພໍດີ ພຣະພິກຂຸສົງຄ໌ເຂົ້າມາທັນໃນຫມູ່ບ້ານຫຼືໃນເມືອງກໍພໍຈະຫາທີ່ພັກພິງໄດ້ຕາມສົມຄວຣ ແຕ່ຖ້າມາບໍ່ທັນກໍຕ້ອງເພິ່ງອາໃສເຫງົ້າໄມ້ໃຫຍ່ເປັນທີ່ພັກແຮມ ຊາວບ້ານເຫັນພຣະໄດ້ຮັບຄວາມລຳບາກເຊັ່ນນີ້ ຈຶ່ງຊ່ວຍກັນປຸກຕູບ ເພື່ອໃຫ້ທ່ານໄດ້ອາໃສພັກຝົນ ຮວມກັນຫລາຍໆອົງຄ໌ ທີ່ພັກດັງກ່າວນີ້ເອີ້ນວ່າ "ວິຫາຣ" ແປວ່າ ທີ່ຢູ່ຂອງສົງຄ໌ ເມື່ອຫມົດແລ້ວ ພຣະສົງຄ໌ທ່ານອອກຈາຣິກຕາມກິຈຂອງທ່ານຄັນຍາມ ເຖິງຫນ້າຝົນໃຫມ່ທ່ານກໍກັບມາພັກອີກ ເພາະສະດວກດີ ແຕ່ບາງທ່ານຢູ່ປະຈຳເລີຍ ບາງທີເສສຖີມີຈິຕສັທທາເຫລື້ອມໃສໃນພຣະພຸດທະສາສນາ ກໍເລືອກຫາສະຖານທີ່ສະຫົງບງຽບບໍ່ຫ່າງໄກຈາກຊຸມຊົນປານໄດ ສ້າງທີ່ພັກ ເອີ້ນວ່າ "ອາຣາມ" ໃຫ້ເປັນທີ່ຢູ່ຂອງສົງຄ໌ດັ່ງເຊັນປັຈຈຸບັນນີ້.
ທັ້ງນີ້ ໂດຍປົກກະຕິເຄື່ອງໃຊ້ສອຍຂອງພຣະຕາມພຸດທານຸຍາຕໃຫ້ມີປະຈຳຕົວນັ້ນ ມີພຽງອັຖຖະບໍຣິຂາຣ ອັນໄດ້ແກ່ ຜ້າສະບົງ ຈີວຣ(ຜ້າຄຸມ) ສັງຄາຕິ(ຜ້າສັງຄາ) ເຂັມ ບາຕ ສາຍປະຄົດ(ສາຍຮັດມັດແອວ) ຫມໍ້ຕອງນ້ຳ ແລະມີດໂກນ ແລະກວ່າພຣະທ່ານຈະຫາທີ່ບ່ອນພັກແຮມໄດ້ ບາງທີກໍຖືກຝົນຕົ້ນຣະດູຕົກຮຳປຽກມາ ຊາວບ້ານທີ່ໃຈບຸນຈຶ່ງຖວາຢຜ້າອາບນ້ຳຝົນສຳຫຼັບໃຫ້ທ່ານໄດ້ຜັດປ່ຽນ ແລະຖວາຍຂອງຈຳເປັນແກ່ກິຈປະຈຳວັນຂອງທ່ານເປັນພິເສສໃນວັນເຂົ້າພັນສາ ນັບເປັນເຫຕໃຫ້ມີປະເພນີທຳບຸນເນື່ອງໃນວັນນີ້ສືບມາ... ຢ່າງໄດກໍຕາມ ແມ່ນກາຣເຂົ້າພັນສາຈະເປັນເຣື່ອງຂອງພຣະພິກສຸ ແຕ່ພຸດທະສາສນິກຊົນກໍຖືເປັນໂອກາສດີທີ່ຈະໄດ້ທຳບຸນຮັກສາສີລ ແລະຊຳຣະຈິຕໃຈໃຫ້ຜ່ອງໃສ ກ່ອນວັນເຂົ້າພັນສາຊາວບ້ານກໍຈະໄປຊ່ວຍພຣະທຳຄວາມສະອາດເສນາສະນະ ສ້ອມແຊມກຸຕິວິຫາຣແລະອື່ນໆ ພໍເຖິງວັນເຂົ້າພັນສາກໍຈະໄປຮ່ວມທຳບຸນຕັກບາຕ ຖວາຍເຄື່ອງສັກກາຣະບູຊາ ດອກໄມ້ ທູບທຽນ ແລະເຄື່ອງໃຊ້ ເຊັ່ນ ສະບູ ຢາຖູແຂ້ວ ເປັນຕົ້ນ ພ້ອມຟັງເທສນ໌ ຟັງທັມ ແລະຮັກສາອຸໂປສົຖສີລກັນຢູ່ທີ່ວັດ ບາງຄົນອາຈຕັ້ງໃຈງົດເວັ້ນອະບາຍຍະມຸຂຕ່າງໆ ເປັນກໍຣະນີພິເສສ ເຊັ່ນ ງົດເສພສຸຣາ ງົດຂ້າສັຕວ໌ ເປັນຕົ້ນ ອະນຶ່ງ ບິດາມາຣດາມັກຈະຈັດພິທີອຸປສົມບົທໃຫ້ລູກຫລານຂອງຕົນ ໂດຍຖືກັນວ່າກາຣເຂົ້າບວດຮຽນແລະຢູ່ຈຳພັນສາໃນຣະຫວ່າງນີ້ຈະໄດ້ຣັບອານິສົງສ໌ ຢ່າງສູງ ວັນເຂົ້າພັນສາ ນອກຈາກນີ້ ຍັງມີປະເພນີສຳຄັນທີ່ຂາດບໍ່ໄດ້ເລີຍ ຄື "ປະເພນີຫລໍ່ທຽນເຂົ້າພັນສາ" ປະເພນີທີ່ກະທຳກັນເມື່ອໃກ້ເຖິງຣະດູເຂົ້າພັນສາ ຊຶ່ງມີມາຕັ້ງແຕ່ບູຮານນະກາລ ກາຣຫລໍ່ທຽນເຂົ້າພັນສານີ້ ມີຢູ່ເປັນປະຈຳທຸກປີ ເພາະໃນຣະຍະເຂົ້າພັນສາ ພຣະພິກຂຸຈະຕ້ອງມີກາຣໄຫວ້ພຣະສູດມົນຕ໌ທຳວັຕຣທຸກເຊົ້າແລງ ແລະໃນກາຣນີ້ຈະຕ້ອງມີທູບ-ທຽນຈູດບູຊາພ້ອມ ພຸດທະສາສະນິກະຊົນທັ້ງຫລາຍຈຶ່ງພ້ອມ ໃຈກັນຫລໍ່ທຽນເຂົ້າພັນສາສຳຫລັບໃຫ້ພຣະພິກຂຸຈູດເປັນກາຣກຸສົລທານຢ່າງຫນຶ່ງ ເພາະເຊື່ອກັນວ່າໃນກາຣໃຫ້ທານດ້ວຍແສງສວ່າງ ຈະມີອານິສົງສ໌ເພີ່ມພູນປັນຍາຫູຕາສວ່າງສະໄຫວ ຕາມຊົນນະບົທນັ້ນ ກາຣຫລໍ່ທຽນເຂົ້າພັນສາເຮັດກັນຢ່າງເອີກກະເຫລີກສະນຸກມ່ວນຊື່ນ ເມື່ອຫລໍ່ສຳເຣັຈແລ້ວ ກໍ່ຈະມີກາຣແຫ່ແຫນອ້ອມຮອບສິມ(ອຸໂປສົຖ) 3 ຮອບ ແລ້ວນຳໄປບູຊາພຣະຕລອດຣະຍະເວລາ 3 ເດືອນ ບາງແຫ່ງກໍ່ມີກາຣປະກວດກາຣຕົກແຕ່ງ ມີກາຣແຫ່ແຫນຮອບເມືອງດ້ວຍຂະບວນທີ່ສວຍງາມ ໂດຍຖືວ່າເປັນງານປະຈຳປີໄປພ້ອມເລີຍ ກິດຈະກັມຕ່າງໆ ທີ່ຄວນປະຕິບັຕໃນວັນເຂົ້າພັນສາ - ຮ່ວມກິດຈະກັມເຮັດທຽນຈຳນຳພັນສາ - ຮ່ວມກິດຈະກັມຖວາຍຜ້າອາບນ້ຳຝົນ ແລະຈະຕຸປັຈໄຈ ແກ່ພຣະພິກຂຸສາມະເນຣ - ຮ່ວມທຳບຸນ ຕັກບາຕຣ ຟັງທັມເທສນາ ຮັກສາອຸໂປສົຖສີລ - ອະທິສຖານງົດເວັ້ນອະບາຍຍະມຸຂຕ່າງໆ
ຕຳລານີ້ໃຊ້ໄດ້ຜົນດີທີ່ສຸດ ເຫັນຜູ້ປ່ວຍກຽວກັບພະຍາດໄຕໃຊ້ໄດ້ຜົນມາແລ້ວ, ເລື່ອງກໍມີຢູ່ວ່າມີພໍ່ຕູ້ຄົນຫນຶ່ງທີ່ສັດທາ ໃນພຣະພຸດທະສາສະຫນາ ດຳລົງຊີວິດໃນສະຫະລັດ ລາວເປັພະຍາດ ໄຕຊ້ຳເຮື້ອມານານເປັນສິບໆປີ ຕ້ອງໄດ້ໄປຫາຫມໍຟອກໄຕ(ຟອກເລືອດ)ບາມື້ ພໍດີມີຄົນລື້ງເຄີຍເອົາຕຳລາກຽ່ວກັບການຮັກສາໂລກໄຕ ມາບອກພໍດີມີຄົນກອບປີ້ແຈກຢາຍ ແລະ ບາງຄົນກໍນຳ ໄປໃຊ້ໄດ້ຜົນຄືກັບພໍ່ຕູ້, ສ່ວນພໍ່ຕູ້ເຄີຍໃຊ້ເຄື່ອງຊ່ວຍຟັງສຽງຫລັງຈາກ ກິນຢ່ານີ້ມາໄລຍະຫນຶ່ງເຊົາໃຊ້ເຄືອງຊ່ວຍຟັງສຽງຫລືຫູຟັງກໍດາຍ, ຖ້າໄຜຮູ້ແລ້ວນໍາໄປບອກຕໍ່ໆເພື່ອເປັນວິທະຍາທານທ່ານຈະໄດ້ບຸນຫລາຍເດີ.
1. ເມັດລິ້ນຈີ່ສົດ 7ເມັດ ທຸບໃຫ້ແຕກແລ້ວໃຊ້ຜ້າຂາວ ຊະນິດບາງໆຫໍ່ໄວ້. (ເອົາແຕ່ເມັດທາງໃນບໍເອົານວນ)
3. ເອົານ້ຳຫມ່າເຂົ້າ(ນ້ຳຊາວເຂົ້າ) ຄັ້ງທີສອງ ຈຳນວນ 2 ຖ້ວຍເອົາໃສ່ຫມໍ້ຫູງເຂົ້າໄຟຟ້າ.
4. ທຳການຕົ້ມເປັນເວລາ 30 ນາທີ ສຳເລັດແລ້ວໃຫ້ດື່ມຫມົດຄັ້ງດຽວ ກໍຈະໄດ້ຜົນ.
ຂ້າງລຸ່ມນີ້ ເປັນຄຳເວົ້າຂອງຜູ້ເພີ່ນເປັນພະຍາດໄຕ (ຟອກເລືອດ) ເພາະຕຳລານີ້ຈິ່ງຂໍກະຣຸນາ ທຸກທ່ານຊ່ວຍເຜີຍແຜ່ຕຳລານີ້ແກ່ຜູ້ປ່ວຍໂຣກໄຕດ້ວຍ ຈະເປັນກຸບຸນສົນຢ່າງຍິ່ງ.
ແຕ່​ກີ້​ແຕ່​ກ່ອນ ມີ​ເສດ​ຖີ​ຄົນ​ໜຶ່ງ ​ມີ​​ແຕ່​ເງິນ​ແຕ່​ບໍ່​ມີ​ລູກ ຕັ້ງ​ເຮືອນ​ຢູ່​ໃກ້​ກັບ​ນັກ​​ເລງຂີ້​ເຫຼົ້າ​ທີ່​ມີ​ລູກ​ສອງ​ຄົນ ມື້​ໜຶ່ງ​ນັກ​ເລງ​ຂີ້​ເຫຼົ້າ​​ເວົ້າ​ໃຫ້​ເສດຖີ ຈົນເສດ​ຖີ​ນ້ອຍ​ໃຈ ຈຶ່ງ​ໄດ້​ບວງ​ສວງ​ພະ​ອາທິດ ພະ​ຈັນ ຕັ້ງ​ຈິດ​ອະທິຖານຂໍ​ລູກ ​ຢູ່​ກວ່າ​ສາມ​ປີ ກໍ​ຂາດ​ວີ່​ແວວ​ທີ່​ຈະ​ມີ​ລູກ ຢູ່​ມາ​ມື້​ໜຶ່ງ​ພໍ​ເຖິງ​​ໃນ​ໄລຍະ​ທີ່​ພະ​ອາທິດ​ຍົກ​ຂຶ້ນ​ສູ່​ລາ​ສີ​ເມດ ເສດ​ຖີ​ໄດ້​ພາ​ບໍລິວານ​ໄປ​ຍັງ​ຕົ້ນ​ໄຮ​ແຄມ​ນ້ຳ ພໍ​ເຖິງ​ກໍ​ໄດ້​ເອົາ​ເຂົ້າ​ສານ​ລົງ​ລ້າງ​ໃນ​ນ້ຳ​ເຈັດ​ເທື່ອ ແລ້ວ​ຫຸງ​ບູຊາ​ອະທິຖານ​ຂໍ​ລູກ​ກັບ​ລຸ​ກຂະ​ເທວ​ະດາ​ໃນ​ຕົ້ນ​​ໄຮ​ນັ້ນ ລຸ​ກຂະເທວະ​ດາ​ເຫັນ​ໃຈ​ເສດ​ຖີ ຈຶ່ງ​ເຫາະ​ໄປ​ທູນພະຍາ​ອິ​ນ ບໍ່ຊ້າ​ພະຍາ​ອິນ​ກໍ​ມີ​ເມດຕາ​ປະ​ທານ​ໃຫ້​ເທພະບຸດ​ອົງ​ໜຶ່ງ​ຊື່ວ່າ "ທຳມະບານ" ລົງ​ໄປ​ປະຕິ​ສົນ​ທິ​ໃນ​ມົດລູກ​ເມຍ​ເສດ​ຖີ ​ໄດ້​ເກົ້າ​ເດືອນກໍ​ເກີດ​ອອກ​ມາ ເສດ​ຖີ​ຕັ້ງຊື່​ໃຫ້​ກຸ​ມານ​ນ້ອຍ​ນີ້​ວ່າ ທຳມະ​ບານ​ກຸ​ມານ ແລະ​ໄດ້​ປຸກ​ປາ​ສາດ​ໄວ້​ໃຕ້​ຕົ້ນ​ໄຮ​ໃຫ້​ກຸ​ມານ​ນີ້​ຢູ່​ອາໄສ.
ຕໍ່​ ມາ​ເມື່ອ​ທຳມະ​ບານ​ກຸ​ມານ​ໃຫຍ່​ຂຶ້ນ ກໍ​ໄດ້​ຮຽນ​ຮູ້​​ພາສາ​ນົກ ແລະ​ຮຽນ​ໄຕ​ເພດ​ຈົບ​ເມື່ອ​ອາ​ຍຸ​ໄດ້​ເຈັດ​ປີ ພວກເຂົາ​ໄດ້​ເປັນ​ອາຈານ​​ໄລ່​ມື້​ໄລ່​ວັນ​ມຸງຄຸນຕ່າງໆ ແກ່​ຄົນ​ທັງ​ຫລາຍ ຢູ່​ມາ​ມື້​ໜຶ່ງ ທ້າ​ວກະບິນ​ລະ​ພົມ(ພະຍາ​ພົມ) ໄດ້​ລົງ​ມາ​ຖາມ​ບັນຫາ​ກັບ​ທຳມະ​ບານ​ກຸ​ມານ 3 ຂໍ້ ຖ້າ​ທຳມະ​ບານ​ກຸ​ມານ​ຕອບ​ໄດ້​ກໍ​ຈະ​ຕັດ​ສຽນ(ຫົວ)​ບູຊາ ແຕ່​ຖ້າ​ຕອບ​ບໍ່​ໄດ້​ຈະ​ຕັດ​ຫົວ​ທຳມະບານ​ກຸ​ມານ​ຖ້ິມເສຍ ທ້າ​ວກະບິນລະ​ພົມ ​ຖາມ​ທຳ​ມະບານ​ກຸ​ມານ​ວ່າ ຕອນ​ເຊົ້າ​ລາສີ​ຢູ່​ທີ່​ໃດ ຕອນ​ທ່ຽງ​ລາສີ​ຢູ່​ທີ່​ໃດ ແລະ​ຕອນ​ຄ່ຳລາ​ສີ​ຢູ່​ທີ່​ໃດ ທັນ​ໃດ​ນັ້ນ​ທຳ​ມະບານ​ກຸ​ມານ​ຈຶ່ງ​ຂໍ​​ເວລາ​ກັບ​ທ້າ​ວກະ​ບິນ​ລະ​ພົມເປັນ​ ເວລາ 7 ມື້ ​ເພື່ອ​ໄປ​ຄົ້ນຄວ້າ​ຫາ​ຄຳ​ຕອບ.
ທາງ​ທຳ​ມະບານ​ກຸ​ມານ​ກໍ​ ພະຍາຍາມ​ຄິດ​ຄົ້ນ​ຫາ​ຄຳ​ຕອບ ລ່ວງ​ເຂົ້າ​ວັນທີ່ 6 ທຳ​ມະບານ​ກຸ​ມານ​ກໍ​ລົງ​ຈາກ​ປາ​ສາດ​ມາ​ນອນ​ຢູ່​ໃຕ້​ຕົ້ນ​ຕານເຂົາ​ຄິດວ່າ ຂໍ​ຕາຍ​ໃນ​ທີ່​ລັບ​ຍັງ​ດີກວ່າ​ໄປ​ຕາຍ​ດ້ວຍ​ອາ​ຍາ​ທ້າ​ວກະບິນ​ລະ​ພົມ ບັງ​ເອີນ​ເທິງ​ຕົ້ນ​ໄມ້​ມີ​ນົກ​​ແຮ້ງ 2 ຕົວ​ຜົວ​ເມຍ​ເຮັດ​ລັງ​ຢູ່. ນາງ​ນົກ​ແຮ້ງ​ຖາມ​ຜົວ​ວ່າ ມື້​ອື່ນ​ນີ້​ເຮົາ​ຈະ​ໄປ​ຫາ​ອາຫານ​ແຫ່ງ​ໃດ ຜົວ​ຕອບ​ນາ​ງ​ແຮ້ງວ່າ ເຮົາ​ຈະ​ໄປ​ກິນ​ສົບ​ທຳມະ​ບານ​ກຸ​ມານ ຊຶ່ງ​ທ້າ​ວກ​ະບິນລະ​ພົມ​ຈະ​ຂ້າ​ເສຍ ດ້ວຍ​ແກ້​ບັນຫາ​ບໍ່​ໄດ້. ນາງ​ນົກ​ຈຶ່ງ​ຖາມວ່າ ຄຳ​ຖາມ​ທີ່​ທ້າ​ວກະບິນ​ລະ​ພົມ ຖາມ​ຄື​ຫຍັງ?. ຜົວ​ກໍ​ເລົ່າ​ໃຫ້​ຟັງ ຊຶ່ງ​ນາງ​ນົກ​ກໍ​ບໍ່​ສາມາດ​ຕອບ​ໄດ້ ຜົວ​ຈຶ່ງ​ສະ​ເຫຼີຍ​ວ່າ ຕອນ​ເຊົ້າ ລາສີ​ຈະ​ຢູ່​ທີ່​ໜ້າ ຄົນ​ຈຶ່ງ​ຕ້ອງ​ລ້າງ​ໜ້າ​ທຸກ​ໆ ເຊົ້າ ຕອນ​ທ່ຽງ ລາສີ​ຈະ​ຢູ່​ທີ່​ໜ້າ​ເອິກ ຄົນ​ຈຶ່ງ​ອາບນ້ຳ​ແລະເອົາ​ເຄື່ອງ​ຫອມ​ປະ​ພົມ​ທີ່​ໜ້າ​ເອິກ ສ່ວນ​ຕອນ​ຄ່ຳ ລາສີ​ຈະ​ຢູ່​ທີ່​ຕີນ ຄົນ​​ເຮົາຈຶ່ງ​ຕ້ອງ​ລ້າງ​ຕີນ​ກ່ອນ​ເຂົ້າ​ນອນ ທຳ​ມະບານ​ກຸ​ມານ​ກໍ​ໄດ້​ຮູ້​ເລື່ອງ​ທີ່​ນົກ​ແຮ້ງ​ລົມ​ກັນ​ທັງ​ໝົດຈຶ່ງ​ຈົດ​ ຈຳ​ໄວ້.
ເມື່ອ​ຮຸ່ງ​ເຊົ້າຂຶ້ນມາ​ເປັນ​ມື້​ນັດ​ໝາຍ​ກັນ​ແລ້ວ ທ້າ​ວກະ​ບິນລະ​ພົມ​ກໍ​ມາ​ຕາມ​ສັນຍາ​ທີ່​ໃຫ້​ໄວ້​ທຸກ​ປະ​ການ ທຳມະ​ບານ​ກຸ​ມານ​ຈຶ່ງ​ເອົາ​ຄຳ​ຕອບ​ທີ່​ໄດ້ຍິນ​ຈາກ​ນົກ​ໄປ​ຕອບ​ກັບ​ທ້າ​ ວກະບິນລະ​ພົມ ​​ທ້າວ​ທຳ​ມະ​ບານ​ກຸ​ມານ​​ກໍ​ເອົາ​ຊະນະ ​ແລະ​ທ້າວ​ກະບິນລະ​ພົມ​ຈຶ່ງ​ຈຳ​ເປັນ​ຕ້ອງ​ຕັດ​ຫົວ​ຕົວ​ເອງ​ຕາມ​ທີ່​ສັນຍາ​ ໄວ້. ທ້າ​ວກະ​ບິນ​ລະ​ພົມ ​ຈຶ່ງ​​ເອີ້ນ​ລູກ​ສາວ​ທັງ​ເຈັດ​ອັນ​ເປັນ​ປາທະ​ຈາລິ​ກາ​ພະ​ອິນ​ມາ​ລວມ ພ້ອມ​ກັນ ແລ້ວ​ບອກວ່າ ເຮົາ​ຈະ​ຕັດ​ສຽນ​ບູຊາ​ທຳ​ມະບານ​ກຸ​ມານ ຖ້າ​ຈະ​ຕັ້ງ​ໄວ້​ຍັງ​ແຜ່ນດິນ ໄຟ​ກໍ​ຈະ​ໄໝ້​ໂລກ ຖ້າ​ຈະ​ໂຍນ​ຂຶ້ນ​ໄປ​ເທິງ​ອາ​ກາດ ຝົນ​ກໍ​ຈະ​ແລ້ງ ຖ້າ​ຈະ​ຖິ້ມ​ໃນ​ມະຫາ​ສະໝຸດ ນ້ຳ​ກໍ​ຈະ​ແຫ້ງ ຈຶ່ງ​ໃຫ້​ທິ​ດາ​ທັງ​ເຈັດ​ນຳ​ພານ​ມາ​ຮອງ​ຮັບ ແລ້ວ​ກໍ​ຕັດ​ສຽນ​ໃຫ້​ນາງ​ທຸງ​ສະ​ເທວີ ຜູ້​ເປັນ​ທິ​ດາ​ອົງໃຫຍ່ ຈາກ​ນັ້ນ​ນາງ​ທຸງ​ສະ​ກໍ​ອັນ​ເຊີນ​ພະ​ສຽນ​ທ້າ​ວກະບິນລະ​ພົມ​ວຽນ​ຂວາ​ຮອບ​ ພູເຂົາ​ພະ​ສຸ​ເມ​ນ 60 ນາ​ທີ ແລ້ວ​ເກັບ​ຮັກສາໄວ້​ໃນ​ຖ້ຳ​ຄັນ​ທຸ​ລີ ໃນ​ພູເຂົາ​ໄກ​ລາດ.
1. ຖ້າ​ວັນອາທິດ​ເປັນ​ມື້​ມະຫາ​ສົງ​ການ(ສັງຂານ​ລ່ວງ) ນາງ​ສົງ​ການນາມ ທຸງ​ສະ​ເທ​ວີ ຊົງ​ພາ​ຫຸ​ລັດ​ທັດ​ດອກ​ພິລາ ອາ​ພອນແກ້ວ​ປັດ​ທະມະ​ລາດ ພັກ​ສາ​ຫານ​ອຸ​ທຸມ​ພອນ (ໝາກເດື່ອ) ພະ​ຫັດຂວາ​ຊົງ​ກົງຈັກ​ ພະ​ຫັດຊ້າຍ​ຊົງ​ສັງ(ຫອຍ) ສະເດັດ​ມາ​ເທິງ​ຫລັງ​ຄຸດ.
2. ຖ້າ​ວັນຈັນ​ເປັນ​ມື້​ມະຫາ​ສົງ​ການ ນາງ​ສົງ​ການນາມ ໂຄ​ລາ​ຄະ​ເທ​ວີ ຊົງ​ພາ​ຫຸ​ລັດ​ທັດ​ດອກ​ປີບ ອາ​ພອນແກ້ວ​ມຸກ​ດາ ພັກ​ສາ​ຫານ​ເຕ​ລັງ (ນ້ຳ​ມັນ) ພະ​ຫັດຂວາ​ຊົງຂັນ ພະ​ຫັດຊ້າຍ​ຊົງ​ໄມ້ຄ້ອນ​ເທົ້າ ສະເດັດ​ມາ​ເທິງ​ຫລັງ​ພະ​ຍັກ (ເສືອ).
3. ຖ້າ​ວັນອັງ​ຄານ​ເປັນ​ມື້​ມະຫາ​ສົງ​ການ ນາງ​ສົງ​ການ​ນາມ ຣາກ​ສະ​ເທ​ວີ ຊົງ​ພາ​ຫຸ​ລັດ​ທັດ​ດອກ​ບົວ​ຫລວງ ອາ​ພອນແກ້ວ​ໂມ​ລາ ພັກ​ສາ​ຫານ​ເລືອດ ພະ​ຫັດຂວາ​ຊົງ​ຕີ​ສູນ(​ເຫຼັກສາມ​​ແຫຼມ) ພະ​ຫັດຊ້າຍ​ຊົງ​ທະນູ ສະເດັດ​ມາ​ເທິງ​ຫລັງ​ວະ​ລາ​ຫະ (ໝູ).
4. ຖ້າ​ວັນ​ພຸດ​ເປັນ​ມື້​ມະຫາ​ສົງ​ການ ນາງ​ສົງ​ການ​ນາມ ມົນ​ທາ​ເທ​ວີ ຊົງ​ພາ​ຫຸ​ລັດ​ທັດ​ດອກ​ຈຳ​ປາ ອາ​ພອນ​ແກ້ວ​ໄພ​ທູນ ພັກ​ສາ​ຫານ​ນົມ​ເນີຍ ພະ​ຫັດຂວາ​ຊົງ​ເຂັມ ພະ​ຫັດຊ້າຍ​ຊົງ​ໄມ້ເທົ້າ ສະເດັດ​ມາ​ເທິງ​ຫລັງ​ຄັດ​ລະ​ພະ (ລາ).
5. ຖ້າ​ວັນພະ​ຫັດ​ ເປັນ​ມື້​ມະຫາ​ສົງ​ການ ນາງ​ສົງ​ການນາມ ກິ​ລິ​ນີ​ເທ​ວີ ຊົງ​ພາ​ຫຸ​ລັດ​ທັດ​ດອກ​ມົນ​ທາ ອາ​ພອນແກ້​ວມໍລະ​ກົດ ພັກ​ສາ​ຫານ​ຖົ່ວ​ງາ ພະ​ຫັດຂວາ​ຊົງ​ຂໍ​ຊ້າງ ພະ​ຫັດຊ້າຍ​ຊົງ​ປືນ ສະເດັດ​ມາ​ເທິງ​ຫລັງ​ຄະສະສານ (ຊ້າງ).
6. ຖ້າ​ວັນສຸກເປັນ​ມື້​ມະຫາ​ສົງ​ການ ນາງ​ສົງ​ການ​ນາມ ກິ​ມິ​ທາ​ເທ​ວີ ຊົງ​ພາ​ຫຸ​ລັດ​ທັດ​ດອກ​ຈົງ​ກົນ​ນີ ອາ​ພອນແກ້ວ​ບຸດສະລາ​ຄຳ ພັກ​ສາ​ຫານ​ກ້ວຍ​ນ້ຳ ພະ​ຫັດຂວາ​ຊົງ​ຂັນ ພະ​ຫັດຊ້າຍ​ຊົງ​ພິນ ສະເດັດ​ມາ​ເທິງ​ຫລັງ​ມະ​ຫິງ​ສາ (ຄວາຍ).
7. ຖ້າ​ວັນເສົາເປັນ​ມື້​ມະຫາ​ສົງ​ການ ນາງ​ສົງ​ການ​ນາມ ມະ​ໂຫ​ທອນ​ເທ​ວີ ຊົງ​ພາ​ຫຸ​ລັດ​ທັດ​ດອກ​ສາ​ມຫາ​ວ ອາ​ພອນ​ແກ້ວ​ນິນ​ລັດຕະນະ ພັກ​ສາ​ຫານ​ເນື້ອ​ຊາຍ ພະ​ຫັດ​ຂວາ​ຊົງກົງ​ຈັກ​ ພະ​ຫັດຊ້າຍ​ຊົງ​ຕີ​ສູນ ສະເດັດ​ມາ​ເທິງ​ຫລັງ​ມະ​ຍຸ​ລາ (ນົກ​ຍູງ).
ເມືອງໜອງບົກ ເປັນເມືອງຕັ້ງຢູ່ທາງເຂດໄຕ້ ຂອງແຂວງຄຳມ່ວນ ເນື້ອທີ່ສ່ວນໃຫຍ່ເປັນທົ່ງພຽງ ມີສາຍນ້ຳຂອງເປັນຊາຍແດນລາວໄທ
ມີສາຍເຊບ້ັ້ງໄຟ ກັ້ນເປັນຊາຍແດນລະຫວ່າງ ເມືອງໄຊບູລີ ແຂວງສະຫວນັນະເຂດ ທີດເຫນືອຕີດກັບ ເມືອງທ່າແຂກ ເຊີ່ງເປັນເທດສະບານ ແຂວງ ປະຊາຊົນສ່ວນໃຫຍ່ເປັນຊາວກະສີກອນ ປູກຝັງລ້ຽງສັດ ເຮັດນາແບບດັ້ງເດີມເປັນຫລັກ ການເຮັດນາແມ່ນອາໃສທຳມະຊາດເປັນ
ຕົ້ນຕໍລະດູແລ້ງ ມີບາງບ້ານສ່ວນນ້ອຍໄດ້ເຮັດນາແຊງ ຍ້ອນມີຊົນລະປະທານຢູ່ໄກ້ແຄມແມ່ນ້ຳປູກຜັກຂາຍຕາມລະດູ ມີສາຍທາງເລກທີ 13 ເບ ເປັນສາຍທາງຫລັກ ແລະ ເປັນເສັ້ນທາງເຊືອມຕໍ່ຫາເທສະບານ
ພະນົມໃນປີ ພໍສໍ 8 ຕາມນີທານອຸຣັງຄະທາດ ມີເຂດຫນອງເຮືອທອງ ເຊີ່ງເປັນບ່ອນກໍຕັ້ງ ອານາຈັກສີໂຄດຕະບອງແຫ່ງທຳອິດ ມີດິນຈີ່ກາຍ
ຄົນລາວ ກວມເອົາຫລາຍຫມູ່ບ້ານຢູ່ເຂດດອນສະຫວ່າງ ມີທົ່ງນາກວ້າງຢາຍຢູ່ທົ່ວໄປຂອງເຂດເມືອງ ເຮັດນາປີເປັນຫລັ ກ ແລະ ບາງບ່ອນເຫມາະສົມກໍເຮັດນາ
ບ້ານສີບຸນເຮືອງ; ບ້ານຫນອງໂດນ; ບ້ານຫນອງສະພັງ; ບ້ານໂພນ, ບ້ານສັນຕີສຸກ, ບ້ານດົງຂວາງ, ບ້ານນາມັນປາ, ບ້ານດົງຍາງ,
ບ້ານຫນອງປາຫລາດ, ບ້ານສອງເຫມືອງໄຕ້, ບ້ານສອງເຫມືອງເຫນືອ, ບ້ານຊຽງຫວາງທົ່ງ, ບ້ານຊຽງຫວາງທ່າ, ບ້ານກຸດຈັບ, ບ້ານຫາດຊຽງດີ,
ບ້ານຜັກອີ່ຕູ່, ບ້ານນາໄຕ້, ບ້ານດົງສະຫງຳ, ບ້ານສອກເບາະ, ບ້ານດອນຂຽວເຫນືອ, ບ້ານດອນສະຫວ່າງ, ບ້ານດອນຂຽວກາງ, ບ້ານດອນຂຽວໄຕ້,
ບ້ານບຶງສານທ່າ, ບ້ານບຶງສານເທິງ, ບ້ານມ່ວງໄຂ່, ບ້ານຫນອງຫລົ່ມ, ບ້ານປາກເດີດ, ບ້ານເດີດນ້ອຍ, ບ້ານໂຄກເຫນືອ(ດອນຫມາກໂມ),
ບ້ານໂຄກໄຕ້(ບ້ານໂຄກກ່ອງ), ບ້ານດ່ານປາກເຊ, ບ້ານດົງພົງເພົາ, ບ້ານຕານເທີງ, ບ້ານດົງຜັກເພື້ອ, ບ້ານຫນອງລີ, ບ້ານຫາດຊາຍຟອງ,
ບ້ານຫນອງສະພັງ(2), ບ້ານນາວາງເຫນືອ, ບ້ານນາວາງໄຕ້, ບ້ານນາວາງທົ່ງ, ບ້ານນາວາງນ້ອຍ, ບ້ານໂຄກສະຫວ່າງ, ບ້ານຊຳນາດີ, ບ້ານສະດື,
ບ້ານໂພນສາວເອ້, ບ້ານທ່າມ່ວງ; ບ້ານດົງກະສິນ, ບ້ານຫນອງຜຳ, ບ້ານໂພນແພງ, ບ້ານດົງບູນ, ບ້ານນາຄຳ, ບ້ານນານ້ອຍ, ບ້ານໂນນສີລາ,
ບ້ານໂນນແຕ້, ບ້ານໂນນຈິກບ້ານນາຫູນ, ບ້ານປົ້ງກິ່ວ, ບ້ານເຫລົ່ານາ, ບ້ານໂພນແພງ, ບ້ານນາຈຳປາ, ບ້ານດົງຄຸງ,
“ຮີດ” ​ແລະ“ຄອງ” ມີ​ຄວາມ​ໝາຍ​ໃກ້​ຄຽງ​ກັນ ​ແຕ່​ບໍ່​ແມ່ນ​ອັນ​ດຽວ​ກັນ. ຄຳ​ວ່າ “ຮີດ” ​ແມ່ນ​ໝາຍ​ເຖິງ​ສິ່ງ​ທີ່​ໄດ້​ປະພຶດ​ປະຕິບັດ​ກັນ​ມາ​ເປັນ​ເວລາ​ດົນ​ນານ, ສ່ວນ​ຄຳ​ວ່າ “ຄອງ” ໝາຍ​ເຖິງ​ກົດຫຼື​ແນວທາງ​ທີ່​ວາງ​ໄວ້​ເພື່ອ​ປະຕິບັດ​ຕາມ. ​ເມື່ອ​ເຮົາ​ເອົາ “ຮີດ” ​ແລະ “ຄອງ” ມາ​ລວມ​ເຂົ້າກັນ ຈະ​ກາຍ​ເປັນ​ຄຳ​ວ່າ​ “ຮີດຄອງ” ທີ່​ມີ​ຄວາມ​ໝາຍວ່າ: “​ແນວທາງ​ການ​ປະ​ພຶດປະຕິບັດ​ທີ່​ສືບ​ທອດ​ກັນ​ມາ​ເປັນ​ເວລາ​ດົນ​ນານ”.
“ຮີດ​ສິບ​ສອງ​ຄອງ​ສິບ​ສີ່” ​ແມ່ນ​ແນວທາງ​ການ​ປະພຶດ​ປະຕິບັດ​​ ທີ່​ເຈົ້າຟ້າ​ງຸ່ມມະຫາລາດ ​ໄດ້​ກຳນົດ​ຂຶ້ນ ພາຍຫຼັງທີ່​ທ້ອນ​ໂຮມບັນດາ​ຫົວ​ເມືອງ​ລາວ​ເຂົ້າ​ເປັນ​ອານາຈັກ​ລ້ານ​ຊ້າງ​ເອກະ ​ພາບ. ຈຸດປະສົງ​ກໍ​ແມ່ນ​ເພື່ອ​​ໃຫ້​ປະຊາ​ຊົນ​ທີ່​ເຊື່ອ​ຖື​ຜີ​ສາງ​ນາງ​​ໄມ້​ທີ່​ ງົມງວາຍ ​ໃຫ້​ມານັບຖື​ສາສະໜາ​ພຸດ ​ໂດຍ​ມີ​ແນວທາງປະຕິບັດ ຄື ຮີດ​ສິບ​ສອງ​ຄອງ​ສິບ​ສີ່​ແທນ.
3. ຢ່າ​ເສບ​ກາ​ມະ​ຄຸນ​ໃນ​ມື້​ວັນ​ສິນ, ວັນ​ເຂົ້າພັນ​ສາ, ວັນ​ມາຄະ​ບູຊາ, ວັນ​ວິສາຂະບູຊາ ​ແລ​ະວັນ​ກຸດ​ສົງການ​ຢ່າງ​ເດັດຂາດ.
9. ​ເມື່ອ​ພະສົງ​ສາມະ​ເນນ​ມາ​ບິນທະບາດ ຢ່າ​ໃຫ້​ເພິ່ນ​ຄອຍ​ຖ້າ, ​ເວລາ​ປ່ອນ​ບາດ​ຢ່າ​ໃຫ້​ມື​ຊູນ​ບາດ ຫຼືຊູນ​ຖືກ​ພະສົງ​ສາມະ​ເນນ, ຍາມ​ປ່ອນ​ບາດ​ຢ່າ​ໃສ່​ໝວກ, ​ຢ່າ​ເອົາ​ຜ້າ​ປົກ​ຫົວ, ຢ່າ​ໃສ່​ເກີບ, ຢ່າ​ອຸ້ມ​​ເດັກນ້ອຍ, ຢ່າ​ຖື​ມີດ​ຖື​ພ້າ ຫຼືຢ່າ​ຖື​ອາວຸດ​ໃດໆ.
10. ​ເມື່ອ​ຮອດ​ວັນ​ສິນ 8 ຄ່ຳ, 14 ຫຼື 15 ຄ່ຳ ​ໃຫ້​ພາກັນ​ສົມ​ມາ​ກ້ອນ​ເສົ້າ, ​ແມ່ຂັ້ນ​​ໄດ ​ແລະ​ປະຕູ​ເຮືອນ.(ປັດຈຸບັນ ຢູ່​ຊົນນະບົດ​ບາງ​ບ່ອນ​ຍັງ​ປະຕິບັດ​ຢູ່).
13. ​ເມື່ອ​ເຖິງ​ລະດູ​ການ​ເກັບ​ກ່ຽວ​ຜົນລະ​ປູກ ຢ່າ​ຟ້າວ​ກິນ​ກ່ອນ ​ໃຫ້​ເອົາ​ໄປ​​ເຮັດ​ບຸນ​ໃຫ້​ທານ​ແກ່​ຜູ​້ມີ​ສິນ​ກ່ອນ ​ແລ້ວ​ຈຶ່ງ​ຄ່ອຍ​ກິນ.(ຕົວຢ່າງ: ຍາມ​ເຂົ້າ​ໃໝ່ ກໍ​ເອົາ​ໄປ​ບູຊາ ຫຼື​ໃສ່​ບາດ​ກ່ອນ, ​ແລ້ວ​ຈຶ່ງ​ຄ່ອຍ​ກິນ).
14. ຢ່າ​ພາກັນ​ລັກ​ໂລບ​ຕາຊິງ, ຢ່າ​ພາກັນ​ຈ່າຍ​ເງິນ​ແດງ ​ແປງ​ເງິນ​ຄວ່າງ, ຢ່າ​ກ່າວ​ຄຳ​ຫຍາບຊ້າ​ ກ້າ​ແຂງ ຕໍ່​ກັນ​ແລະ​ກັນ.
ຂຽນເມື່ອ ຂຽນເມື່ອ: ມ.ສ.. 3, 2011 | ມີ 4 ຄຳເຫັນ ແລະ 0 trackback(s)
ຊ່ວງນີ້ໄປຫາອາຈານສຸດທິຫລາຍເທື່ອເພິນຝາກແນວຄິດທີ່ຫນ້າສົນໃຈໃຫ້ປະຈຳ ເພິນເວົ້ານະໄຊ (ຊື່ຂ້າພະເຈົ້າເອງ) ທັມະສາມາດປະຍຸກກັບທຸກ ໆ ວິຊາທີ່ມີການຮຽນການສອນໃນໂລກນີ້ ລອງຄິດເບິ່ງດຸວ່າ ເສດຖະສາດ ບໍລິຫານ ອັນສອນສາດ ວາທະສິນ ດາລາສາດ ວິທະຍາສາດ ຕ່າງໃນທັມະຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າມີຫມົດ ຍົກຕົ່ວຢ່າງ
1. ທານ ຄື ການໃຫ້ດ້ວຍຄວາມບໍລິສຸດໃຈ ດ້ວຍຄວາມເມຕຕາ ບໍ່ຫວັງສິ່ງຕອບແທນໃດ
4. ອາຊຊະວະ ຄື ຄວາມຊື່ສັດ ຊື່ຕົງ ຢ່າງຈິງໃຈ ບໍ່ລອກລວງຄໍຣັບຊັນຕໍ່ປະຊາຊົນ ແລະປະເທດຊາດ
5. ມັດທະວະ ແປວ່າ ຄວາມສຸພາບອ່ອນໂຍນ ບໍ່ຫຍາບຄາຍ ບໍ່ຖືໂຕເປັນຂວັນໃຈມວນຊົນ, ເປັນທີ່ຮັກແພງ ແລະນິຍົມຂອງປະຊາຊົນ.
6. ຕະປະຄື ການເປັນຢູ່ຢ່າງສາມັນ ບໍ່ມົ່ວເມົ້າໃນກາມມະຄຸນ ມີຄວາມຕັ້ງໃຈ ພາກພຽນ ໃນພັດທະນາປະເທດຊາດ ເພື່ອຄວາມຮົ່ມເຢັນສັນຕິສຸຂຂອງປະຊາຊົນ
7. ອັກໂກທນະ ຄື ມີຈິຕເມຕຕາ ເປັນກາງ ມີຄວາມຍຸດຕິທັມ ຕັດສິນບັນຫາດ້ວຍເຫດດ້ວຍຜົນຮັບຟັງຄວາມຄິດເຫັນຂອງບຸກຄົນອື່ນ
10. ອະວິໂຣທະນະ ຄື ມີຄວາມໜັກແໜ້ນໃນທັມ ບໍ່ເຫັນແກ່ຕົວ ໂລບມາກໂລພາ ກອບໂກຍ ສໍ້ລາດບັງຫລວງ
ທັມະສຳຫລັບນັກປົກຄອງໃນລະດັບປະຕິບັດການຈາກພໍ່ໃຫຍ່ບ້ານເຖິງເຈົ້າເມືອງເຈົ້າແຂວງ ນາຍົກລັດທະມົນຕີ ປະທານປະເທດ ພ້ອມດ່ຽວກັນຍັງສາມາດປະຍຸກໄດ້ກັບທຸກ ໆ ການປົກຄອງທຸກ ໆ ການບໍລິຫານອົງການ ລັດຖະກອນຕ່າງ ໆ ພ້ອມດ່ຽວກັນນີ້ຍັງມີທັມະສຳຫລັບປະທານປະເທດອິກ
2. ທັມມິກາຣັກຂາ ການຈັດການຮັກສາ ຄຸ້ມຄອງ ປ້ອງກັນຢ່າງຊອບທັມ ແລະເປັນທັມ
2. ພາລະກາຍ ຄືການບໍລິຫານ ການຈັດການ ກອງທັບ ທະຫານ ຕຳລວດໃຫ້ເຊື່ອຟັງ
3.ຂັດຕິຍະ ການບໍຫານ ການຈັດການ ເຈົ້າເມືອງ ເຈົ້າແຂວງ ກົມກອງ ລັດຖະມົນຕີກະຊວງຕ່າງ ໆ
4.ອະນຸຍົນຕ ຄືການບໍລິຫານ ການຈັດການ ຂ້າລາຊະການ ລັດທະກອນ ພະນັກງານລັດຕ່າງ ໆ
5.ພາມຄະລືຫະບໍດີ ຄື ການຈັດການ ນັກວິຊາການ ຄູອາຈານ ພໍ່ຄ້າ ນັກທຸລະກິດ ຕ່າງ ໆ
8. ມິຄະປັກສີ ຄື ການຈັດການ ສັຕນານາພັນຕ່າງ ໆ ທີ່ສົມຄວນສະຫງວນໄວ້
4. ທະນານຸປະທານ ແບ່ງປັ່ນຊັບໃຫ້ແກ່ຄົນຈົນ ເພື່ອຄວາມຢູ່ລອດ ເພື່ອການດຳລົງຊີພ ແລະການຕັ້ງຕົວ
5. ປະຣິປຸຈສາ ປິຶກສາຫາລືຈາກນັກປຣາດ ນັກວິຊາການ ຜູ້ມີຄວາມຮູ້ຄວາມສາມາດ ຕະລອດເຖິງຜູ້ຊົງສິລກ່ຽວກັບແນວທາງ ການບໍລິຫານ ການແກ້ໄຂບັນຫາ ຕະລອດການສົ່ງເສິມເສດຖະກິດສັງຄົມໃຫ້ມີຄວາມຈະເລິນກ້າວຫນ້າ ດ້ວຍຄວາມບໍ່ປະມາດ
ວັດໃຫຍ່ອິນທາລາມ (ໄທ: วัดใหญ่อินทาราม "ວັດໃຫຍ່ອິນທາຣາມ") ແມ່ນອາຣາມຫຼວງ ຊະນິດສາມັນ ແມ່ນວັດເກົ່າແກ່ໂບລານຄູ່ບ້ານຄູ່ເມືອງຂອງຈັງຫວັດຊົນບຸລີ, ປະເທດໄທ.ສ້າງຂຶ້ນໃນສະໄໝກຸງສີອະຍຸດທະຍາຕອນປາຍ ຕັ້ງຢູ່ຖະໜົນເຈດຈຳນົງ ຕຳບົນບາງປາສ້ອຍ ອຳເພີເມືອງຊົນບຸລີ
ການເດີນທາງ.
ວັດໃຫຍ່ອິນທາລາມ ຈາກຖະໜົນສຸຂຸມວິດ ບໍລິເວນສີ່ແຍກໄປອຳເພີພະນັດນິຄົມ (ສີ່ແຍກສະເຫຼິມໄທ) ລ້ຽວຂວາເຂົ້າສູ່ຖະໜົນໂພຣິ໌ທອງ ລ້ຽວຂວາເຂົ້າຖະໜົນເຈດຈຳນົງປະມານ 300 ແມັດ ວັດຕັ້ງຢູ່ຣິມຖະໜົນຫ່າງຈາກສາລາກາງ
ຫຼັກຖານຄວາມເປັນມາຂອງວັດໃຫຍ່ອິນທາລາມ ແມ່ນ ບັນດາສະຖາປັດຕະຍະກຳຕ່າງໆ ພາຍໃນບໍລິເວນວັດ ຄື ພະອຸໂບສົດ, ພະວິຫານ, ຖານເສມາ, ແລະ ພະປາງ. ທັງນີ້ຍັງມີປະຫວັດເລົ່າສືບມາວ່າໃນສະໄໝກຸງສີອະຍຸທະຍາຕອນປາຍ ພະເຈົ້າຕາກສິນ ໄດ້ເຄີຍສະເດັດປະທັບ ນະ ວັດໃຫຍ່ອິນທາລາມເທື່ອນື່ງ.
ມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດ () ແມ່ນມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງທີສອງຂອງປະເທດໄທ ກໍຕັ້ງໃນຊື່ "ມະຫາວິທະຍາໄລວິຊາທຳມະສາດແລະການເມືອງ" (; ອັກສອນຫຍໍ້: ມ.ທ.ກ. – UMPS) ເມື່ອວັນທີ 27 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1934 ໂດຍມີຈຸດປະສົງເພື່ອເປັນຕະຫຼາດວິຊາ ເພື່ອການສຶກສາດ້ານກົດໝາຍແລະການເມືອງ ສຳລັບປະຊາຊົນທົ່ວໄປ ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1952 ລັດຖະບານປ່ຽນເປັນຊື່ປັດຈຸບັນ ນັບເປັນມະຫາວິທະຍາໄລທີ່ມີອາຍຸເປັນອັນດັບ 2 ຂອງປະເທດໄທແລະມີປະຫວັດສາດຜູກພັນກັບພັດທະນາການທາງການເມືອງແລະຄວາມເປັນໄປຂອງຊາດ ຕະຫຼອດຈົນເລື່ອງຂອງລັດຖະທຳມະນູນແລະປະຊາທິປະໄຕ ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ງໃນເຫດການ 14 ຕຸລາ 1973 ແລະ 6 ຕຸລາ 1976 ມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດມີຜູ້ປະສາດການແລະອະທິການບໍດີມາແລ້ວ 23 ຄົນ ອະທິການບໍດີຄົນປະຈຸບັນຄື ຮອງສາດສະດາຈານ ເກສິນີ ວິທູນຊາດ ແລະນາຍົກສະພາມະຫາວິທະຍາໄລ ຄື ສາດສະດາຈານພິເສດ ນໍຣະນິຕິ ເສດຖະບຸດ
ວັນທີ 17 ກໍລະກົດ ຄ.ສ. 2015 ລາດຊະກິດຈານຸເບກສາໄດ້ລົງປະກາດ "ພະລາດຊະບັນຍັດມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດ ຄ.ສ. 2015 " ເຊິ່ງໄດ້ມີຜົນໃຫ້ມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດທີສະພາບເປັນມະຫາວິທະຍາໄລໃນກຳກັບຂອງລັດອີກ 30 ວັນຕໍ່ມາ
ມະຫາວິທະຍາໄລເປັນສະມາຊິກຂອງເຄືອຂ່າຍ LAOTSE ເຊິ່ງເປັນຄວາມຮ່ວມມືລະຫວ່າງມະຫາວິທະຍາໄລໃນອາຊີແລະເອີລົບ ຕາມກອບຄວາມຮ່ວມມື ອາເຊມ ຮວມທັງເປັນສະມາຊິກຂອງ ເຄືອຂ່າຍສະຖາບັນການສຶກສາແລະວິໄຈໃນອະນຸພູມິພາກລຸ່ມແມ່ນ້ຳຂອງ (GMSARN) ອີກດ້ວຍ
ປັດຈຸບັນມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດຈັດການສຶກສາຄອບຄຸມທາງດ້ານສັງຄົມສາດແລະມະນຸດສາດ ວິທະຍາສາດແລະເຕັກໂນໂລຊີ ແລະວິທະຍາສາດສຸຂະພາບ ປະກອບໄປດ້ວຍ 19 ຄະນະ 4 ວິທະຍາໄລ 1 ສະຖາບັນ 1 ສຳນັກວິຊາຈຳນວນຫລັກສູດແມ່ນລະດັບປະລິນຍາຕີ 139 ຫລັກສູດ ປະກາດສະນີຍະບັດບັນດິດ 6 ຫລັກສູດ ປະລິນຍາຕີຄວບປປະລິນຍາໂທ 4 ຫລັກສູດ ປະລິນຍາໂທ 118 ຫລັກສູດ ແລະປະລິນຍາເອກ 34 ຫລັກສູດ ຈັດການສຶກສາທັງພາກກາງເວັນແລະພາກຄ່ຳ (ຄ.ສ. 2014 - ຄ.ສ. 2015) ນອກຈາກນີ້ໄດ້ຮັບເລືອກໃຫ້ເປັນ 1 ໃນ 9 ມະຫາວິທະຍາໄລວິໄຈແຫ່ງຊາດ ຈາກ ກະຊວງສຶກສາທິການ ໃນປີ ຄ.ສ. 2009 ອີກດ້ວຍ
ອະນຸສາວະລີ ດຮ.ປີດີ ພະນົມຍົງ ຜູ້ປະສາດການ ມະຫາວິທະຍາໄລວິຊາທຳມະສາດແລະການເມືອງ ທີ່ໜ້າຕຶກໂດມ ມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດ ທ່າພະຈັນ
ການປະຕິວັດສະຫຍາມ ເພື່ອປ່ຽນແປງການປົກຄອງ ຈາກລະບອບສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດມາສູ່ປະຊາທິປະໄຕ ເມື່ອວັນທີ 24 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1932 ແລະພະບາດສົມເດັດພະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວໄດ້ພະລາຊະທານລັດຖະທຳມະນູນສະບັບຖາວອນແລ້ວໃນເດືອນທັນວາ ຖັດຈາກນັ້ນໄດ້ພຽງ 13 ມື້ ຕາມລາຍງານການປະຊຸມລັດຖະມົນຕີ, ຄັ້ງທີ 6 ວັນທີ 23 ທັນວາ 1932 ໝ່ອມເຈົ້າວັນໄວທະຍາກອນ ກໍຊົງສະເໜີໃຫ້ຄະນະລັດມົນຕີຈັດຕັ້ງການເມືອງໂຮງຮຽນຊັ້ນສູງ ແຕ່ຫາກວ່າເພາະໝ່ອມເຈົ້າວັນໄວທະຍາກອນເປັນເຈົ້ານາຍພະອົງເດີຍວທີ່ໄກ້ຊິດກັບຄະນະລາດຊະດອນແລະໄກ້ຊິດກັບລາຊະສຳນັກ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ແມ້ຈະຊົງພະຍາຍາມເປັນໜຶ່ງໃນສະມາຊິກຄະນະລາຊະດອນແຕ່ກໍຊົງບໍ່ໄດ້ຄວາມຍອມຮັບຫຼືຄວາມໄວ້າງໃຈຢ່າງເຕັມທີ່ ເພາະປາກົດວ່າລັດຖະບານຟ້າວຂັດຂວາງສະໜໍແລະຕັດໜ້າທີ່ເລື່ອງການເມືອງແລະປະຫວັດສາດອອກໄປ ໃຫ້ຊົງງານສະເພາະເລື່ອງການແປເທົ່ານັ້ນ
ເປັນເຫດການສຳຄັນທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດ ມະຫາວິທະຍາໄລວິຊາທຳມະສາດແລະການເມືອງເນື່ອງຈາກໃນຄຳປະກາດຂອງຄະນະລາດຊະດອນ ລະບຸວ່າ "ການທີ່ລາດຊະດອນຍັງດູໝິ່ນวວ່າໂງ່ຢູ່ ບໍ່ພ້ອມກັບລະບອບປະຊາທິປະໄຕນັ້ນกับ “ເປັນເພາະຂາດການສຶກສາ ທີ່ພວກເຈົ້າປົກປິດໄວ້ບໍ່ໃຫ້ຮຽນເຕັມທີ່”" ເປັນຜົນໃຫ້ໃນຫລັກ 6 ປະການຂອງຄະນະລາຊະດອນ ປະການທີ 6 ລະບຸວ່າ “ຈະຕ້ອງໃຫ້ການສຶກສາຢ່າງເຕັມທີ່ແກ່ລາຊະດອນ” ສະຖາບັນສຶກສາແບບໃໝ່ທີ່ເປີດກວ້າງໃຫ້ປະຊາຊົນຊາວສະຫຍາມໄດ້ຮັບການສຶກສາຊັ້ນສູງ ໂດຍສະເພາະທີ່ຈະຮອງຮັບການປົກຄອງບ້ານເມືອງທີ່ປ່ຽນໄປ ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ຈຳເປັນຕ້ອງມີຄວບຄູ່ໄປກັບການປະຕິວັດ
ດ້ວຍເຫດນີ້ ຈຶ່ງມີການຕາພະລາຊະບັນຍັດມະຫາວິທະຍາໄລວິຊາທຳມະສາດແລະການເມືອງ ພຸດທະສັກລາດ 2476 ຂຶ້ນເມື່ອວັນທີ 17 ມີນາ ແລະມີຜົນບັງຄັບໃຊ້ເມື່ອວັນທີ 20 ມີນາ ປີດຽວກັນ ໂດຍມີໃຈຄວາມສຳຄັນວ່າ
ຈາກນັ້ນເມື່ອວັນທີ 27 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1934 ສົມເດັດພະເຈົ້າບໍລົມວົງເທີ ເຈົ້າຟ້າຈິດຈະເລີນ ກົມພະຍານະລິດສະລານຸວັດຕິວົງ ຜູ້ສຳເລັດລາຊະການແທນພະອົງພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນທະຣະມະຫາປະຊາທິປົກ ສະເດັດໃນພິທີເປີດມະຫາວິທະຍາໄລວິຊາທຳມະສາດແລະການເມືອງ ນະ ທີ່ຕັ້ງເດີມຂອງໂຮງຮຽນກົດໝາຍ ຮິມຖະໜົນລາຊະດຳເນິນ ເຊິງຂົວຜ່ານພິພົບລີລາ ໂດຍ ສາດສະດາຈານ ດຮ.ປີດີ ພະນົມຍົງ ກ່າວໃນໂອກາດກໍ່ຕັ້ງມະຫາວິທະຍາໄລວ່າ
ໃນຊ່ວງເວລາ 2 ປີແຮກ (ຄ.ສ.1934–1936) ການຮຽນການສອນຂອງ ມ.ທ.ກ. ຍັງຄົງດຳເນິນຕໍ່ທີ່ຕຶກໂຮງຮຽນກົດໝາຍເດີມ ທີ່ເຊິງຂົວຜ່ານຟ້າພິພົບລີລາ ຕໍ່ມາເມື່ອວັນທີ 9 ເມສາ ຄ.ສ. 1935 ມ.ທ.ກ. ຂໍຊື້ທີ່ດິນບໍລິເວນທ່າພະຈັນ ເຊິ່ງເດີມເປັນທີ່ຂອງທະຫານ ແລະປັບປຸງອາຄານເດີມ ພ້ອມທັງສ້າງຕຶກໂດມ ໂດຍທຸນເຊິ່ງໃຊ້ຈັດຊື້ທີ່ດິນ ຮວມທັ້ງການກໍ່ສ້າງ ໄດ້ມາຈາກເງິນທີ່ ມ.ທ.ກ.ເກັບຈາກຄ່າສະໝັກແລະຄ່າເລົ່າຮຽນ ນອກຈາກນີ້ ມ.ທ.ກ.ຍັງຈັດຕັ້ງສະຖາບັນການເງິນຂຶ້ນ ສຳລັບໃຫ້ນັກສຶກສາວິຊາການບັນຊີ ໃຊ້ເປັນສະຖານທີ່ເຝີກງານຄື "ທະນາຄານແຫ່ງເອເຊຍເພື່ອອຸສາຫະກຳແລະພານິດຊະຍະກຳ" (ຕໍ່ມາປ່ຽນຊື່ເປັນທະນາຄານເອເຊຍ ແລະປັດຈຸບັນຄືທະນາຄານຍູໂອບີ) ແລະເມື່ອ ຄ.ສ. 1938 ມ.ທ.ກ. ກໍ່ຕັ້ງໂຮງຮຽນຕຽມປະລິນຍາ ມີຫລັກສູດ 2 ປີ ເພື່ອຮັບຜູ້ປະສົງຈະເຂົ້າຮຽນຕໍ່ທີ່ ມ.ທ.ກ.ໂດຍກົງ ໂຮງຮຽນຕຽມປະລິນຍາ ມີຫລັກສູດການສອນ ໜັກໄປທາງພາສາ ທັ້ງພາສາໄທ ພາສາບາລີ ພາສາອັງກິດ ພາສາຝະລັ່ງ ແລະວິຊາທາງສັງຄົມ ເຊັ່ນ ປັດຊະຍາ ວິຊາເຕັກໂນໂລຊີ ດົນຕີ ພິມດີດ ແລະຊະວະເລກ ເປັນຕົ້ນ ແຕ່ຍົກເລີກໄປໃນ ຄ.ສ. 1947
ເມື່ອວັນທີ 8 ພະຈິກ ຄ.ສ. 1947 ຄະນລັດຖະປະຫານເຂົ້າຍຶດອຳນາດການປົກຄອງປະເທດ ເນັດໃຫ້ມະຫາວິທະຍາໄລໄດ້ຮັບຜົນກະທົບໂດຍກົງ ສາດສະດາຈານ ດຮ.ປີດີ ພະນົມຍົງ ຜູ້ປະສາດການ ຕ້ອງລີ້ໄພການເມືອງໄປຢູ່ຕ່າງປະເທດ ລັດຖະບານນຳຄຳວ່າ "“ການເມືອງ”" ອອກຈາກຊື່ມະຫາວິທະຍາໄລ ເຫຼືອພຽງ "“ມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດ”" ພ້ອມທັ້ງຍົກເລີກຕຳແໜ່ງຜຄ້ປະສາດການ ໂດຍໃຊ້ຊື່ຕຳແໜ່ງວ່າອະທິການບໍດີແທນ ຫລັກສູດການສຶກສາທຳມະສາດບັນດິດ ປ່ຽນແປງເປັນຄະນະນິຕິສາດ, ພານິດຊະຍະສາດແລະການບັນຊີ, ລັດຖະສາດ ແລະເສດຖະສາດ ຄວາມເປັນຕະຫຼາດວິຊາໝົດໄປຕາມພະລາຊະບັນຍັດ ມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດ ຄ.ສ. 1952
ຄ.ສ. 1975 ສາດສະດາຈານ ດຮ.ປ໋ວຍ ອຶ໊ງພາກອນ ອະທິການບໍດີໃນຂະນະນັ້ນ ເຫັນຄວນຂະຫຍາຍການສຶກສາທາງວິທະຍາສາດ ໃນລະດັບປະລິນຍາບັນດິດເພີ່ມຂຶ້ນ ພື້ນທີ່ເດີມບໍລິເວນທ່າພະຈັນ ບໍ່ພຽງພໍຕໍ່ການຂະຫຍາຍທາງວິຊາການ ແລະການພັດທະນາ ມະຫາວິທະຍາໄລຈຶ່ງເຈລະຈາຂໍແລກປ່ຽນທີ່ດິນ ກັບບໍລິເວນນິຄົມອຸສາຫະກຳຂອງກະຊວງອຸສາຫະກຳ ເພື່ອຮອງຮັບການຂະຫຍາຍຕົວຂອງມະຫາວິທະຍາໄລ ຮຽກວ່າ ມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດ ສູນຮັງສິດ ນອກຈາກນີ້ ຍັງຂະຫຍາຍໄປທີ່ສູນລຳປາງ ແລະສູນພັດທະຍາດ້ວຍ
ປັດຈຸບັນ ມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດຍັງດຳເນິນການຮຽນການສອນ ແລະມີພັດທະນາການຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ໂດຍຫລັກສູດປະລິນຍາຕີພາກປົກກະຕິທັງໝົດ ແລະຫລັກສູດບັນດິດສຶກສາກຸ່ມວິທະຍາສາດ ຈັດການຮຽນການສອນທີ່ສູນຮັງສິດ ແລະຫລັກສູດບັນດິດສຶກສາກຸ່ມສັງຄົມສາດ ໂຄງການນານາຊາດ ແລະໂຄງການພິເສດ ຈັດການຮຽນການສອນທີ່ທ່າພະຈັນ
ເມື່ອວັນທີ 16 ກໍລະກົດ ຄ.ສ. 2015 ພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນທະຣະມະຫາພູມີພົນອະດຸນຍະເດດ ມີພະບໍລົມລາຊະໂອງການໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ປະກາດວ່າ ໂດຍທີ່ເປັນການສົມຄວນປັບປຸງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດ ສົ່ງຜົນເຮັດໃຫ້ມະຫາວິທະຍາໄລປ່ຽນຮູບແບບການບໍລິຫານງານເປັນມະຫາວິທະຍາໄລໃນກຳກັບຂອງລັດເມື່ອພົ້ນກຳໜົດ 30 ວັນນັບຕັ້ງແຕ່ວັນທີ 17 ກໍລະກົດ ຄ.ສ. 2015 ເຊິ່ງເປັນວັນປະກາດໃນລາຊະກິດຈານຸເບກສາ ຫຼືກົງກັບວັນທີ 16 ສິງຫາ ຄ.ສ. 2015
ສັນຍາລັກປະຈຳມະຫາວິທະຍາໄລ.
ຈົນວັນທີ 9 ກຸມພາ ຄ.ສ. 1963 ພະບສດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດສະເດັດພະລາຊະດຳເນິນພ້ອມສົມເດັດພະນາງເຈົ້າສິຣິກິດ ພະບໍຣົມລາຊີນີນາດ ແລະພະບໍລົມວົງສານຸວົງ ມາຊົງດົນຕີ ນະ ຫໍປະຊຸມໃຫຍ່ມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດ ແລະຊົງບັນເລງທຳນອງເພງທີ່ຈະພະລາຊະທານໃຫ້ເປັນເພງປະຈຳມະຫາວິທະຍາໄລ ໂດຍເປັນເພງພະລາຊະນິພົນ ລຳດັບທີ 36 ມີນາຍຈຳນົງລາຊະກິດ (ຈະລັນ ບຸນຍະລັດຕະພັນ) ເປັນຜູ້ປະພັນເນື້ອຮ້ອງ ແລະຍົກຮ່າງໂດຍໝ່ອມລາຊະວົງເສນີ ປາໂມດ
ອະໜຶ່ງ ປະຊາຄົມທຳມະສາດມັກຮຽກເພງພະລາຊະນິພົນທຳມະສາດ ແລະຕົ້ນຫາງນົກຍູງຝະລັ່ງວ່າ ຍູງທອງ ເຊິ່ງເປັນສັນຍາລັກອັນເປັນປັດໄຈສຳຄັນ ທີ່ເຮັດໃຫ້ມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດ ມີຄວາມເຊື່ອມໂຍງກັບສະຖາບັນພະມະຫາກະສັດແລະພະລາຊະກໍລະນີຍະກິດໂດຍກົງ ຮວມທັ້ງພິທີພະລາຊະທານປະລິນຍາບັດດ້ວຍ
ສັນຍາລັກສຳຄັນອີກຢ່າງໜຶ່ງຂອງມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດກໍຄື ຕຶກໂດມ ຄຳວ່າ "ລູກແມ່ໂດມ" ໝາຍເຖິງ ນັກສຶກສາມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດ
ທ່ານບາຣັກ ໂອບາມາ () ມີຊື່ເຕັມວ່າ ບາຣັກ ຮຸສເຊນ ໂອບາມາ ທີ່ 2 (Barack Hussein Obama II). ເກີດເມື່ອວັນທີ່ 4 ສິງຫາ ຄ.ສ. 1961. ເປັນປະທານາທິບະດີສະຫະລັດອະເມລິກາ ຄົນທີ່ 44 ແລະ ເປັນຄົນແອຟະລິກັນອະເມລິກັນຜູ້ທຳອິດ ຮວມເຖິງຍັງເປັນຊາວອະເມລິກັນຜູ້ທຳອິດຜູ້ເກີດໃນທົດສະວັດທີ່ 60 ຜູ້ໄດ້ຮັບເລືອກຕັ້ງເປັນປະທານາທິບະດີ. ທ່ານເຄີຍດຳລົງຕຳແໜ່ງສະມາຊິກວຸທິສະພາແຕ່ລັດອັລລິນອຍສ໌ ໃນປີ 2005 ກະທັ່ງຮອດວັນທີ່ 16 ພະຈິກ 2008. ຫຼັງຈາກປະກາດລົງສະມັກການເລືອກຕັ້ງປະທານາທິບະດີສະຫະລັດອະເມລິກາ ຄ.ສ. 2008, ທ່ານເຂົ້າດຳລົງຕຳແໜ່ງໃນວັນທີ່ 20 ມັງກອນ ຄ.ສ. 2009 ຢູ່ຕືກຢູເອສແຄປິຕອລ ວໍຊິງຕັນ ດີ.ຊີ.
ໂອບາມາເກີດໃນໂຮໂນລູລູ ລັດຮາວາຍ ສຳເລັດການສຶກສາຈາກມະຫາວິທະຍາໄລໂຄລຳເບຍແລະໂຮງຮຽນກົດໝາຍຮາຣ໌ວາດ ທີ່ເຊິ່ງເຂົາໄດ້ເປັນປະທານວາລະສານ"Harvard Law Review" ເຂົາເຄີຍຜູ້ຈັດການຊຸມຊົນໃນຊິຄາໂກກ່ອນສຳເລັດປະລິນຍາດ້ານກົດໝາຍ ເຂົາເຮັດວຽກເປັນໄອຍະການສິດທິມະນຸດສະຍະຊົນໃນຊິຄາໂກແລະສອນກົດໝາຍລັດຖະທຳມະນູນທີ່ໂຮງຮຽນກົດໝາຍຂອງມະຫາວິທະຍາໄລຊິຄາໂກຕັ້ງແຕ່ ຄ.ສ. 1992 ເຖິງ 2004 ເປັນຜູ້ແທນເຂດ 13 ສາມສະໄໝໃນລັດຖະສະພາອັລລິນອຍສ໌ ຕັ້ງແຕ່ ຄ.ສ. 1997 ເຖິງ 2004
ຫຼັງບໍ່ໄດ້ຮັບການເລືອກຕັ້ງເຂົ້າໄປໃນສະພາຜູ້ແທນລາຊະດອນແຫ່ງສະຫະລັດອາເມລິກາໃນນາມຂອງພັກເດໂມແຄຕໃນ ຄ.ສ. 2000 ໂອບາມາໄດ້ລົງຮັບສະມັກເລືອກຕັ້ງເປັນສະພາວຸທິສະພາສະຫະລັດໃນ ຄ.ສ. 2004 ຫຼາຍເຫດການໄດ້ນຳເຂົາໄປສູ່ຄວາມສົນໃຈໃນລະດັບຊາດລະຫວ່າງການລົນລະລົງຫາສຽງ ຮວມທັງໄຊຊະນະຂອງເຂົາໃນການຄັດເລືອກຜູ້ແທນພັກດີໂມແຄຣຕໃນເດືອນມີນາ ຄ.ສ. 2004 ແລະຄຳປາໄສສຳຄັນລະຫວ່າງການປະຊຸມຕົວແທນພັກດີໂມແຄຣຕໃນເດືອນກໍລະກົດ ຄ.ສ. 2004 ເຂົາຊະນະການເລືອກຕັ້ງເປັນວຸທິສະມາຊິກສະພາລັດອິລລິນອຍສ໌ໃນເດືອນພະຈິກ ຄ.ສ. 2004 ການລົນນະລົງເລືອກຕັ້ງປະທານາທິບະດີຂອງເຂົາເລິ່ມຂຶ້ນໃນເດືອນກຸມພາ ຄ.ສ. 2007 ແລະຫຼັງການລົນນະລົງໄລຍະສັ້ນໆ ໃນການຄັດເລືອກຜູ້ສະມັກຜູ້ສະມັກປະທານາທິບະດີສະຫະລັດພັກເດໂມແຄຕ ຄ.ສ. 2008 ແຂ່ງກັບຮິລລາລີ ຄລິນຕັນເຂົາໄດ້ຮັບການສະເໜີຊື່ຈາກພັກ ໃນການເລືອກຕັ້ງປະທານາທິບະດີ ຄ.ສ. 2008 ເຂົາເອົາຊະນະຜູ້ສະມັກຈອນ ແມກເຄນຈາກພັກຣີພັບລິກັນ ແລະເຂົ້າຮັບຕຳແໜ່ງປະທານາທິບະດີຢ່າງເປັນທາງການເມື່ອວັນທີ່ 20 ມັງກອນ ຄ.ສ. 2009 ຫຼັງຈາກນັ້ນບໍ່ດົນກໍໄດ້ຮັບຮາງວັນໂນເບລສາຂາສັນຕິພາບປະຈຳ ຄ.ສ. 2009
ໃນລະຫວ່າງການເຮັດໜ້າທີ່ໃນສະພາຄອງເກຣສທີ່ 109 ນັ້ນ ໂອບາມາໄດ້ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີການຄວບຄຸມການໃຊ້ອາວຸດແລະຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີການຖະແຫຼງການເລື່ອງການໃຊ້ຈ່າຍເງິນທອງຂອງລັດຖະບານໃຫ້ສາທາລະນະຊົນໃຫ້ຊາບນຳ ນອກຈາກນັ້ນໃນຊ່ວງນີ້ ເຂົາຍັງເຄີຍໄປເຍືອນເອີລົບຕາເວັນອອກ ຕາເວັນອອກກາງແລະແອຟິກາຢ່າງເປັນທາງການນຳໃນສະພາຄອງເກຣສທີ່ 110 ເຂົາກໍໄດ້ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີການດູແລບັນຫາອາຊະຍາກຳທາງອິເລັກທໍນິກສ໌ ສະພາວະອາກາດປ່ຽນແປງຫຼືພາວະໂລກຮ້ອນ ການກໍ່ການຮ້າຍດ້ວຍອາວຸດນິວເຄຍ ແລະໃຫ້ການດູແລທະຫານຜ່ານສຶກສົງຄາມອິຣັກແລະສົງຄາມອັຟການິດສະຖານ
ຊີວິດໃນວັຍເດັກຈົນຮອດວັຍເຮັດວຽກ.
ໂອບາມາເກີດເມື່ອວັນທີ່ 4 ສິງຫາ ຄ.ສ. 1961 ທີ່ເມືອງໂຮໂນລູລູ ລັດຮາວາຍ
ເປັນບຸດຊາຍຂອງນາຍບາຣັກ ໂອບາມາ ຊີເນຍ ຊາວຈັງຫວັດເຊຍຍາ ປະເທດເຄນຍາ ແລະນາງແອນ ດັນແຮມ ຊາວເມືອງວິຊິທໍ ລັດແຄນຊັສ
ເຊິ່ງແມ່ຂອງເຂົາມີເຊື້ອສາຍວົງຕະກູນມາຈາກອັງກິດ ໄອແລນ ສະກັອດແລນ ເວລສ໌ ເຢຍລະມັນ ແລະ ສະວິດເຊີແລນ
ສະຫຍາມ (สยาม) (Siam, श्याम (ຄຳເຄົ້າ: ສຍາມ) ເຄີຍເປັນຊື່ເອິ້ນປະເທດໄທໃນອະດີດ ແຕ່ບໍ່ແມ່ນຊື່ທີ່ຄົນໄທເອີ້ນຕົນເອງ ລາຊະບັນດິດຍະສະຖານລະບຸວ່າສະຫຍາມເປັນຊື່ເອີ້ນດິນແດນແລະກຸ່ມຊົນທີ່ອາໄສໃນດິນແດນມາຕັ້ງແຕ່ສະໄໝບູຮານ
ສະຫຍາມເປັນຊື່ຢ່າງເປັນທາງການຂອງໄທຕັ້ງແຕ່ລັດຊະການພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວເປັນຕົ້ນມາ ກ່ອນປ່ຽນເປັນ "ໄທ" ເມື່ອວັນທີ່ 24 ມິຖຸນາ ຄ.ສ.1939 ພະມະຫາກະສັດຊົງໃຊ້ຊື່ "ສະຫຍາມ" ໃນການເຮັດສົນທິສັນຢາກັບຕ່າງຊາດເປັນເວລາຫຼາຍສະຕະວັດ ເນື່ອງຈາກລາຊະອານາຈັກປະກອບດ້ວຍຄົນຫຼາຍຊາດພັນ ເຊັ່ນ ໄທ ລາວ ມອນ ຍວນ ຂະເໝນ ແຂກ ຈີນ ຝະລັ່ງ ແລະມະລາຍູ ພະມະຫາກະສັດໄທຈຶງເອິ້ນດິນແດນແຫ່ງນີ້ວ່າ ປະເທດສະຫຍາມ ເພື່ອຄວາມເປັນອັນໜຶ່ງ
ໃນປັດຈຸບັນມີຄວາມພະຍາຍາມທີ່ຈະປ່ຽນຊື່ປະເທດໄທກັບໄປເປັນສະຫຍາມ ແຕ່ຄົນໄທເດີມບໍ່ເອີ້ນຕົວເອງວ່າ ສະຫຍາມ ກັບເປັນຄົນກຸ່ມມອນ-ຂະເໝນທີ່ເອີ້ນຄົນທີ່ໃຊ້ພາສາຕະກູນໄທ-ລາວ ດ໋ຽວນີ້ຊາວບູ (ມອນ-ຂະເໝນ) ໃນເຂດມຸກດາຫານເອີ້ນພວກຜູ້ໄທວ່າຊຽມ ຮວມເຖິງໃນເຂດຈີນ-ພະມ້າ ຄົນໄທມັກຖືກພວກລະວ້າເອີ້ນວ່າຊຽມແລະໂດຍລັກສະນະການເອີ້ນຊື່ຊົນຊາດອື່ນ ສ່ວນຫຼາຍເປັນຄຳບໍ່ຄ່ອຍດີ ຊຽມຫຼືສະຫຍາມ ອາດເປັນຄຳທີ່ບໍ່ຄ່ອຍດີກໍໄດ້ ເໝືອນທີ່ຈີນເອີ້ນຜູ້ໄທວ່າ ໄປ່ເຍວ່ ຫຼື ລາວ ເອີ້ນພວກທີ່ເວົ້າພາສາມອນ-ຂະເໝນວ່າ "ຂ່າ" ເປັນຕົ້ນ ພໍບໍ່ຮູ້ຄຳວ່າຄວາມໝາຍກໍເອົາຄຳວ່າ "ຂ່າ" ໄປເປັນຊື່ຊົນຊາດໄປ ທັງທີ່ມາຈາກການເຫຍີຍດຫຍາມ
ແນວຄິດກ່ຽວກັບທີ່ມາ.
ຈະຕ້ອງເປັນຄຳເປັນຄຳທີ່ຄ້າຍກັບ "ຊາມ-ຊຽມ" ຕາມສົມມຸດຕິຖານທາງນິຮຸກຕິສາດມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບນ້ຳ ເນື່ອງຈາກພົບໃນພົງສາວະດານລາຊະວົງຫຍວນ ອັນສອດຄ້ອງກັບວິຖີຊີວິດຂອງຊົນຊາດໄຕ ນ່າຈະເປັນພາສານ່ານເຈົ້າ ທີ່ເກີດຂອງຄຳວ່າ "ສະຫຍາມ" ຢູ່ໃນບໍລິເວນທາງຕອນເໜືອຂອງພະມ້າ
ປີດີ ພະນົມຍົງ ເຄີຍຂຽນໄວ້ວ່າ ມີການໃຊ້ຊື່ສະຫຍາມມາຕັ້ງແຕ່ສະໄໝກຸງສີອະຍຸທະຍາເປັນນະຄອນຫຼວງຈົນຮອດສະໄໝລັດຊະການທີ່ 1 ແຫ່ງກຸງລັດຕະນະໂກສິນ ຊົງນຳກົດໝາຍເກົ່າມາຊຳລະແລະຮວບຮວມເປັນກົດໝາຍກາສາມດວງ ຊື່ປະເທດໄດ້ຮັບການບັນທຶກເປັນພາສາປາລີວ່າ "ສາມປະເທດ" ສາມ ຫຼື ສາມະ ແປວ່າຄວາມສະເໝີພາກ ສ່ວນ ປເທດ ແປວ່າ ປະເທດ ແຕ່ຝະລັ່ງອອກສຽງພ້ຽນເປັນຊຽມຫຼືໄຊແອມ
ຄຳທີ່ໄກ້ຄຽງກັບສະຫຍາມ.
ສະຫຍາມ ແມ່ນຄຳເອິ້ນຂອງຊາວຕາເວັນຕົກທີ່ມາເຮັດການຄ້າ ການເດີນທາງມາທາງເຮືອຕ້ອງຜ່ານພະມ້າກ່ອນ ຊາວພະມ້າບອກຊາວຕາເວັນຕົກວ່າ ຊຽມ ຊາວໄທ ອອກສຽງເປັນ ຊຽນ ເຊິ່ງປັດຈຸບັນແມ່ນ ສານເນື່ອງຈາກຊາວພະມ້າອອກສຽງ ນ.ໜູ ບໍ່ໄດ້ ຈຶງພ້ຽນເປັນ ມ.ມ້າ ສານຊາວພະມ້າໝາຍເຖິງ ລັດສານ ໃນປະເທດມຽນມາ, ອານາຈັກລ້ານນາ ໃນໄທ, ລາວ, ພາກອີສານຕອນເໜືອ ໃນໄທ, ຕອນໃຕ້ຂອງຍູນນານ ໃນຈີນ, ດ້ານຕາເວັນຕົກຂອງພາກເໜືອໃນຫວຽດນາມ ຊາດໄທນັ້ນ ຢ່ານອິນເດຍເພາະວ່າອິນເດຍເຄີຍລົ່ມອານາຈັກໄຊຍາໄດ້ ເຊິ່ງໄທສູ້ບໍ່ໄດ້ໃນຍຸກນັ້ນ ຈຶງມີພາສາຂອງອິນເດຍປະປົນຢູ່ຫຼາຍ ທັງໃນພາສາໄທແລະສາດສະໜາພຸດດ້ວຍ
ສະຫຍາມໃນຖານະຊົນຊາດ.
ສະຫຍາມແມ່ນຊື່ດິນແດນແລະກຸ່ມຊົນບໍ່ຈຳກັດຊາດພັນ ເຊິ່ງອາດອະທິບາຍໄດ້ວ່າສະຫຍາມເປັນ "ພວກຮ້ອຍພໍ່ພັນແມ່" ຄື ບໍ່ໄດ້ໝາຍເຖິງຊົນຊາດໃດຊົນຊາດນຶ່ງ ແຕ່ອາໄສລັກສະນະພາຍນອກເປັນຕົວກຳໜົດ ເຊັ່ນ ໃຊ້ເອິ້ນຜູ້ທຳມາຫາກິນໃນບໍລິເວນຕາມນ້ຳພຸທີ່ຜຸດຈາກແອ່ງດິນອ່ອນຫຼືດິນໂຄນ ຫຼືອາດໃຊ້ເອິ້ນຜູ້ທີ່ຢູ່ອາໄສຮິມແມ່ນ້ຳຂອງ
ຊາວສະຫຍາມຫຼືສຽມເປັນກຸ່ມຊົນທີ່ອາໄສຢູ່ຕ່ຳກວ່າເສັ້ນລະຕິຈູດ 19° ເໜືອລົງມາເປັນການຜະສົມຜະສານຂອງກຸ່ມຊົນຕ່າງໆ ທີ່ໃຊ້ພາສາໄທໃນການສື່ສານ ນາຍສຸຈິດ ວົງເທດ ຜູ້ຂຽນເລື່ອງ "ຄົນໄທມາຈາກໄໜ" () ຈຶງສະເໜີໃຫ້ເອິ້ນຜູ້ທີ່ອາໄສຢູ່ໃນປະເທດໄທປະຈຸບັນວ່າ "ຊາວໄທສະຫຍາມ" ແທນ ເພາະຄຳວ່າ "ຊາວໄທ" ມີຄວາມໝາຍຄອບຄຸມເຖິງ "ຊາວໄທໃຫຍ່" ແລະ "ຊາວໄທນ້ອຍ" ເຊິ່ງອາໄສຢູ່ນອກປະເທດໄທດ້ວຍ
ສົມເດັດພຣະເຈົ້າກຸງທົນບຸຣີ (ຄຳເຄົ້າ:ສົມເດັຈພຣະເຈົ້າກຣຸງທົນບຸຣີ) (ໄທ: สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี) ຫຼື ສົມເດັດພຣະເຈົ້າຕາກສິນມະຫາຣາດ ຫຼື ສົມເດັດພຣະບໍຣົມມະຣາຊາທີ່ 4 (ໄທ: สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช;; ແຕ້ຈິ໋ວ: Dênchao(22 ມີນາ ຄ.ສ. 1734 - 6 ເມສາ ຄ.ສ. 1782). ແຕ່ບາງແຫ່ງກ່າວວ່າ 17 ເມສາ ຄ.ສ. 1734. ມີພຣະນາມເດີມວ່າ ສິນ. ພຣະຣາຊະບິດາເປັນຈີນແຕ້ຈິ໋ວ ໄດ້ສົມຣົດກັບຍິງສະຫຍາມຊື່ "ນົກອ້ຽງ", ພາຍຫຼັງເປັນ ກົມພຣະເທພາມາດ. ຊົງເປັນພຣະເຈົ້າມະຫາຊີວິດພຣະອົງດຽວຂອງອານາຈັກທົນບຸຣີ. ຊົງປາບດາພິເສກເປັນພຣະມະຫາກະສັດແຫ່ງກຸງສີອະຍຸດທະຍາ ເມື່ອມຶ້ທີ່ 28 ທັນວາ ຄ.ສ. 1767. ພຣະອົງສະຫວັນຄົດເມື່ອມື້ທີ່ 6 ເມສາ ຄ.ສ. 1782 ສິຣິພຣະຊົນມາຍຸໄດ້ 48 ພັນສາ. ຮວມສິຣິດຳຣົງຣາຊະສົມບັດ 15 ປິ. ພຣະຣາຊະໂອຣົດ-ພຣະຣາຊະທິດາ ຮວມທັງໝົດ 30 ພຣະອົງ
ພຣະຣາຊະກໍຣະນີຍະກິດທີ່ສຳຄັນໃນຣາຊະສະໄໝຂອງພຣະອົງ ຄື ການກອບກູ້ເອກະຣາດຈາກພະມ້າພາຍຫຼັງການເສຍກຸງສີອະຍຸດທະຍາຄັ້ງທີ່ສອງ ໂດຍຂັບໄລ່ທະຫານພະມ້າອອກຈາກຣາຊະອານາຈັກຈົນໝົດສິ້ນແລະຍັງຊົງເຮັດສົງຄາມຕະຫຼອດຣາຊະສະໄໝເພື່ອຮວບແຜ່ນດິນເຊິ່ງຢູ່ພາຍໃຕ້ການປົກຄອງຂອງຂຸນເສິກຝ່າຍຕ່າງໆ ໃຫ້ເປັນປຶກແຜ່ນເຊັ່ນດຽວກັບຂະຫຍາຍພຣະຣາຊະອານາເຂດອອກໄປຢ່າງກວ້າງຂວາງ ນອກຈາກນີ້ພຣະອົງຍັງຊົງມຸ່ງມັ່ນທີ່ຈະຟື້ນຟູປະເທດໃນດ້ານຕ່າງໆ ໃຫ້ກັບຄືນສູ່ສະພາວະປົກກະຕິຫຼັງສົງຄາມ ຊົງສົ່ງເສີມທາງດ້ານເສດຖະກິດ ສາດສະໜາ ສິນລະປະວັດທະນະທຳ ວັນນະກຳແລະການສຶກສາ ເນື່ອງຈາກພຣະມະຫາກະຣຸນາທິຄຸນທີ່ມີຕໍ່ແຜ່ນດິນໄທ ຣັດຖະບານຈຶ່ງໄດ້ປະກາດໃຫ້ວັນທີ່ 28 ທັນວາຂອງທຸກປີເປັນ "ວັນສົມເດັດພຣະເຈົ້າຕາກສິນ" ແລະຍັງຊົງໄດ້ຮັບສົມຍານາມມະຫາຣາດ
ພຣະປໍຣະມາພິໄທ.
"ພຣະສີສັນເພັດ ສົມເດັດບໍຣົມທຳມິກະຣາຊາທິຣາດຣາມາທິບໍດີ ບໍຣົມຈັກກະພັດສອນບໍວອນຣາຊາທິບໍດິນ ຫຼິຫະລິນທາດາທິບໍດີ ສີສຸວິບູນ ຄຸນນະຣຸຈິດ ຣິດທິຣາເມສວນ ບໍຣົມທຳມິກະຣາດເດໂຊໄຊ ພົມເທພາດິເທບ ຕຣີພູວະນາທິເບດ ໂລກະເຊດວິສຸດ ມຸງກຸດປະເທດຄະຕາ ມະຫາພຸດທາງກູນ"
ພຣະຣາຊະສົມພົບແລະຂະນະຊົງພຣະເຍົາ.
ໃນຣາຊະສະໄໝຂອງສົມເດັດພຣະເຈົ້າຢູ່ຫົວບໍຣົມໂກດ ມີຊາວຈີນແຕ້ຈິ໋ວຄົນໜຶ່ງນາມວ່າ ຫຍົງ ແຊ່ແຕ້ (鄭鏞) (ນິທິ ອຽວສີວົງ ໄດ້ອະທິບາຍວ່າໄຫຮອງ ຫຼື ໄຮ້ຮົງ ຫຼື ໄຫ່ເຟີງ (海豐) ເປັນອຳເພີໜຶ່ງຂອງຈັງຫວັດແຕ້ຈິ໋ວ ບໍ່ແມ່ນຊື່ຂອງພຣະຣາຊະບິດາຂອງສົມເດັດພຣະເຈົ້າກຸງທົນບຸຣີ) ເປັນຜູ້ອົບພະຍົບມາຈາກເມືອງເສີງໄຫ່ ຊວາເຖົາ ຄັ້ນເມື່ອຮອດວັນທີ່ 22 ມີນາ ຄ.ສ. 1734 ໄດ້ມີບຸດຊາຍຄົນໜຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ ສິນ (信) ເກີດແຕ່ນາງນົກອ້ຽງເຊິ່ງເປັນຊາວໄທສະຫຍາມ ເຊິ່ງຕໍ່ມາໄດ້ຮັບສະເຫຼີມພຣະນາມເປັນກົມພຣະເທພາມາດ ສຳຣັບຖິ່ນກຳເໜີດຂອງສົມເດັດພຣະເຈົ້າກຸງທົນບຸຣີນັ້ນໜ້າຈະເກີດໃນແຖບພາກກາງຫຼາຍກວ່າເມືອງຕາກ ເຊິ່ງມັກວ່າກັນວ່າຢູ່ໃນກຸງສີອະຍຸດທະຍາ
ຈາກຫຼັກຖານທີ່ອາລັກຂອງຈີນຈົດບັນທຶກໄວ້ໃນພຣະຣາຊະພົງສາວະດານວົງເຊັງ ແຜ່ນດິນຈັກກະພັດສຽນຫຼົງ ກ່າວເຖິງພຣະຣາຊະປະຫວັດຂອງພຣະອົງໄວ້ວ່າ "ບິດາເຈິ້ງເປັນຊາວມົນທົນກວາງຕຸ້ງ ໄປທຳມາຄ້າຂາຍຢູ່ທີ່ສຽມລໍ່ກົ໊ກ "[暹羅國; ປະເທດໄທ]" "ແລະເກີດເຈິ້ງເຈົາ [鄭昭
ສຳຣັບການສຶກສາຂອງສົມເດັດພຣະເຈົ້າກຸງທົນບຸຣີບໍ່ແນ່ຊັດ ແຕ່ຄາດວ່າໜ້າຈະຊົງໄດ້ເຄີຍບວດຮຽນມາເປັນຣະຍະເວລາໜຶ່ງ ເຮັດໃຫ້ຊົງສາມາດແຕ່ງກອນບົດລະຄອນແລະອຸດໜຸນການເກັບຮວບຮວມຄຳພີໃນພຣະພຸດທະສາດສະໜາໃນພາສາໄທແລະພາສາບາລີຄັ້ນເມື່ອຂຶ້ນຄອງຣາດແລ້ວ ສ່ວນອະພິນິຫານບັນພະບຸຣຸດ ຣະບຸວ່າ ເດັກຊາຍສິນໄດ້ຮຽນໜັງສືໃນວັດໂກສາວາດ ສຳນັກຂອງພຣະອາຈານທອງດີ ອີກທັງຍັງໄດ້ອຸບປະສົມບົດແລະຍັງສຶກສາພາສາຕ່າງປະເທດເປັນຈຳນວນຫຼາຍໃນຣະຫວ່າງເປັນມະຫາດເລັກ ພຽງແຕ່ມີຫຼັກຖານທີ່ໜ້າເຊື່ອຖືວ່າພຣະອົງຊົງຕຣັສ(ເວົ້າ) ໄດ້ 4 ພາສາ ຄື ໄທ ຈີນ ຍວນ ແລະລາວ
ອາຊີບຄ້າຂາຍ.
ນິທິ ອຽວສີວົງ ໄດ້ອະທິບາຍວ່າ ພຣະຣາຊະບິດາຂອງສົມເດັດພຣະເຈົ້າກຸງທົນບຸຣີໜ້າຈະປະກອບອາຊີບຄ້າຂາຍເປັນຫຼັກ ບໍ່ແມ່ນນາຍອາກອນບ່ອນເບ້ຍເປັນຄຳອະທິບາຍວ່າເຫດໃດພຣະອົງຈຶ່ງບໍ່ຊົງປະມູນສືບຕໍ່ອາຊີບຈາກບິດາ ຈຶ່ງໜ້າຈະເປັນພໍ່ຄ້າກວຽນຫຼາຍກວ່າ ທັງນີ້ພຣະອົງແລະພັກພວກເປັນກຸ່ມພໍ່ຄ້າເຮ່ຮ່ອນໃນແຖບຫົວເມືອງເໜືອ ການເປັນພໍ່ຄ້າດັ່ງກ່າວເຮັດໃຫ້ພຣະອົງຊົງມີຊາວຈີນເຂົ້າມາສະໝັກເປັນພັກພວກ ແລະມີຄວາມຊ່ຽວຊານໃນພູມິອາກາດແລະພູມິປະເທດແຖບຫົວເມືອງເໜືອ ແລະເຮັດໃຫ້ຊົງມີຄວາມສາມາດດ້ານການຮົບອີກທາງໜຶ່ງ ການຄ້າຂາຍດັ່ງກ່າວຈຶ່ງເປັນໂອກາດໃຫ້ພຣະອົງສາມາດເປັນເຈົ້າເມືອງຕາກໄດ້ ເຊິ່ງກົງກັບຕາມປະສົງທີ່ຈະເປັນເຈົ້າເມືອງຂອງພຣະອົງດ້ວຍເຊັ່ນກັນ
ຮັບຣາຊະການໃນສະໄໝສົມເດັດພຣະເຈົ້າເອກະທັດ.
ສຳຣັບການຮັບຣາຊະການເປັນເຈົ້າເມືອງຕາກນັ້ນ ພຣະຣາຊະພົງສາວະດານສະບັບໜຶ່ງໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນທຳນອງວ່າ ສົມເດັດພຣະເຈົ້າກຸງທົນບຸຣີຊົງແລ່ນເຕັ້ນໃຫ້ໄດ້ຮັບຕຳແໜ່ງເຈົ້າເມືອງຕາກ ໂດຍຕິດຕໍ່ຜ່ານທາງມະຫາດເລັກເຖິງພຣະຍາຈັກກີ ສົມເດັດພຣະເຈົ້າເອກະທັດຊົງຊາບວ່າເຈົ້າເມືອງຕາກຜູ້ກ່ອນປ່ວຍຕາຍ ຈຶ່ງໃຫ້ພຣະຍາຈັກກີຫາຜູ້ມີສະຕິປັນຍາພໍຈະຮັບຕຳແໜ່ງແທນ ສົມເດັດພຣະເຈົ້າກຸງທົນບຸຣີຈຶ່ງໄດ້ເປັນເຈົ້າເມືອງຕາກ ສ່ວນພຣະບາດສົມເດັດພຣະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ຊົງວິນິດໄສວ່າ ພຣະອົງຊົງເຄີຍເປັນຫຼວງຍົກກະບາດຫຼວງມາກ່ອນເມືອງຕາກກ່ອນທີ່ຈະຊົງໄດ້ຮັບການເລື່ອນຕຳແໜ່ງ
ຄັ້ນເມື່ອກອງທັບພະມ້າຍົກມາຮຸກຮານກຸງສີອະຍຸດທະຍາໄດ້ຍົກທັບຜ່ານເມືອງຕາກ ພຣະຍາຕາກເຫັນສູ້ບໍ່ໄຫວຈຶ່ງໄດ້ນຳກອງທັບລົງມາຊ່ອຍປ້ອງກັນກຸງສີອະຍຸດທະຍາ ທັງຍັງປະກົດໃນພົງສາວະດານວ່າພຣະຍາຕາກມີຄວາມຊອບໃນການນຳທະຫານ 500 ນາຍ ມາຊ່ວຍປ້ອງກັນພຣະນະຄອນ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບພຣະຣາຊະທານຂອງບຳເນັດ ໃນຣະຫວ່າງການປິດລ້ອມນັ້ນກໍ່ໄດ້ປະກົດຝີມືເປັນນາຍທັບເຂັ້ມແຂງປະຕິບັດວຽກຕາມຄຳສັ່ງຂອງຣາຊະການ
ສ້າງກຸ່ມຊຸມນຸມແລະກອບກູ້ເອກະຣາດ.
ກ່ອນທີ່ກຸງສີອະຍຸດທະຍາຈະເສຍແກ່ພະມ້ານັ້ນ ຫົວເມືອງຝ່າຍເໜືອ ຝ່າຍໃຕ້ ແລະຕາເວັນຕົກ ລ້ວນຖືກຄວບຄຸມຢ່າງເຂັ້ມງວດ ການທຳມາຫາກິນ ການເຮັດໄຮ່ນາ ຊັບສິນ ງົວຄວາຍ ຖືກຍຶດໄວ້ໝົດຈົນກະທັ່ງຣະຍະກາງເດິກຂອງຄືນວັນທີ່ 3 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1766 (ກ່ອນກຸງແຕກປະມານ 3 ເດືອນ) ນັ້ນ ກອງທັບພະມ້າຍິງຖະຫຼົ່ມພຣະນະຄອນສີອະຍຸດທະຍາຢ່າງໜັກ ເກີດໄຟລຸກໄໝ້ທົ່ວພຣະນະຄອນ ບ້ານເຮືອ ວັດ ວັງ ໄດ້ຮັບຄວາມເສຍຫາຍ ສະເພາະບ້ານຣາດສະດອນເກີດໄຟໄໝ້ກວ່າ 10,000 ຫຼັງ ແຕ່ວ່າກາງເວັນຂອງວັນທີ່ 3 ມັງກອນນັ້ນກອງກຳລັງຂອງສົມເດັດພຣະເຈົ້າຕາກສິນເມື່ອຄັ້ງຍັງດຳຣົງຕຳແໜ່ງເປັນພຣະຍາຕາກ ໄດ້ຮວບຮວມກອງກຳລັງຈຳນວນ 1,000 ນາຍ ໜີອອກຈາກກຸງສີອະຍຸດທະຍາມາກ່ອນແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ເຫັນແສງໄຟລຸກໄໝ້ໃນກຸງສີອະຍຸດທະຢາທີ່ບ້ານສຳບັນດິດໃນເວລາທ່ຽງຄືນຂອງວັນນັ້ນ ໂດຍມີນາຍທະຫານຄົນສຳຄັນໃນກອງທັບຄື ພຣະຍາຊຽງເງິນ ຫຼວງພົມເສນາ ຫຼວງພິໄຊອາສາ ຫຼວງຣາດສະເນຫາ ຂຸນອະໄພພັກດີ (ທັງ 5 ນາຍນີ້ມັກປະກົດຢູ່ໃນອະນຸສາວະຣີຫຼາຍແຫ່ງ) ພຣະອົງຕັ້ງຄ່າຍຢູ່ໃນວັດພິໄຊ ໄດ້ເຣີ່ມອອກເດີນທາງມາຮອດບ້ານຫານຕາເມື່ອເວລາຄ່ຳ ໂດຍມີກອງທັບພະມ້າໄລ່ຕິດຕາມມາ ແລ້ວຕໍ່ສູ້ກັນຈົນພະມ້າພ່າຍແພ້ກັບໄປ ກ່ອນຈະເດີນທາງມາຮອດບ້ານເຂົ້າເມົ່າ ບ້ານສຳບັນດິດ ຕອນເວລາທ່ຽງຄືນ
ເຊົ້າວັນທີ່ 4 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1766 ກອງກຳລັງເດີນທາງມຸ່ງໜ້າໄປທາງບ້ານໂພສັງຫານ ພະມ້າສົ່ງກອງທັບໄລ່ຕິດຕາມມາອີກຈຶ່ງໄດ້ຮົບກັນຈົນພະມ້າແຕກພ່າຍກັບໄປ ມາຮອດບ້ານພານນົກເວລາຕອນແລງ ຄາວນີ້ພະມ້າສົ່ງກອງກຳລັງມາແກ້ມືເຖິງ 2,000 ນາຍ ຝ່າຍພຣະຍາຕາກຈຶ່ງຊົງມ້າກັບທະຫານອີກ 4 ມ້າອອກຮົບເສິກ ຈົນສາມາດຕີພະມ້າແຕກພ່າຍກັບອີກເທື່ອໜຶ່ງ ວັນນີ້ເຫຼົ່າທະຫານມ້າຈຶ່ງຖືເອົາເປັນ ວັນທະຫານມ້າ ຂອງໄທ
ວັນທີ່ 3 ຂອງເດີນທັບ ກອງກຳລັງພຣະຍາຕາກເດີນທັບມາສຸດເຂດພຣະນະຄອນສີອະຍຸດທະຍາ ກ່ອນທີ່ຈະເຂົ້າມາເມືອງນະຄອນນາຍົກ ກໍ່ມີຂຸນຊຳນານໄພສົນກັບນາຍກອງຊ້າງ ມາຂໍສະຫວາມິພັກຕໍ່ພຣະອົງ ທັງຍັງຖະຫວາຍຊ້າງພາຍ 5 ຊ້າງ ຊ້າງພັງ 1 ຊ້າງ ແລ້ວອາສານຳທາງຕໍ່ໄປຍັງບ້ານກົງຫຼືບ້ານດົງ ເມືອງນະຄອນນາຍົກ ເມື່ອຮອດບ້ານກົງ ຂ້າຣາຊະການ ຂຸນໝື່ນພັນທະນາຍທ້ອງຖິ່ນ ບໍ່ສະຫວາມິພັກ (ຍອມຈຳນົນ) ແມ້ຈະໄດ້ເຈຣະຈາເກ້ຍກ່ອມ 3 ຄັ້ງ ແຕ່ບໍ່ສຳເຣັດ ຮຸ່ງຂຶ້ນກອງກຳລັງພຣະຍາຕາກຈຶ່ງຕ້ອງປະທະກອງກຳລັງຊາວບ້ານກົງ ເຊິ່ງມີກຳລັງຫຼາຍກວ່າ 1,000 ນາຍ ແຕ່ກໍ່ຖືກກອງກຳລັງພຣະຍາຕາກຕີພ່າຍໄປ ຍຶດຊ້າງໄດ້ຕື່ມອີກ 7 ຊ້າງ ເງິນທອງ ແລະເສຍອາຫານອີກຈຳນວນຫຼາຍ ວັນທີ່ 8 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1766 ຫຼື 6 ວັນນັບຕັ້ງແຕ່ໜີອອກຈາກພຣະນະຄອນ ເດີນທັບມາຮອດຕຳບົນໜອງໄມ້ຊຸ່ມ ແລ້ວຢຸດພັກ ນະ ຈຸດນີ້ເປັນເວລາ 2 ວັນ ກ່ອນທີ່ຈະອອກເດີນທັບຕໍ່ມາຮອດບ້ານນາເລິ່ງ ແຂວງເມືອງນະຄອນນາຍົກແລ້ວຢຸດພັກອີກ 1 ຄືນ
ຕໍ່ມາພຣະຍາຕາກຈຶ່ງນຳກອງກຳລັງຂ້າມແມ່ນ້ຳທີ່ດ່ານກົບແຈະ ເມືອງປຣາຈີນບຸຣີ ແລ້ວຢຸດພັກກອງກຳລັງກ່ອນຈະເດີນທັບຕໍ່ໄປຍັງທຸ່ງສີມະຫາໂພ ແລະຕ້ອງຢຸດລໍນາຍທະຫານ 3 ນາຍ ຄື ພຣະຊຽງເງິນ ຂຸນພິພິດວາທີ ແລະສົມເດັດພຣະຣາມຣາຊາທີ່ຕາມກອງທັບມາບໍ່ທັນ ຣະຫວ່າງທີ່ຊົງລໍກຸ່ມພຣະຊຽງເງິນຢູ່ນັ້ນ ໄດ້ເກີດການປະທະກັບກອງທັບທັງທັບບົກທັບເຮືອຂອງພະມ້າເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ທີ່ປາກນ້ຳໂຈ້ໂລ້ ເມືອງສະເຊິງເຊົາ ພະມ້າໄລ່ແທງຟັນຄົງເຊິ່ງເມື່ອຍຫຼ້າຢູ່ນັ້ນແລ່ນໜີມາຕາມທາງ ຄັ້ນໄດ້ທອດພຣະເນດເຫັນ ຈຶ່ງໃຫ້ນາຍບຸນມີຂຶ້ນມ້າໃຊ້ສວນທາງລົງໄປປະມານ 20 ເສ້ນພົບກອງທັບພະມ້າຍົກຂຶ້ນມາແຕ່ປາກນ້ຳໂຈ້ໂລ້ທັງທັບບົກທັບເຮືອ ພຣະເຈົ້າຕາກຈຶ່ງມີຮັບສັ່ງໃຫ້ຕັ້ງແນວຮັບ ຂຸດຫຼຸມເພາະ ວາງປືນຕັບ ຮຽງໜ້າກະດານ ຈົນພະມ້າເຂົ້າມາໄກ້ຮາວ 240 ແມັດ ຈຶ່ງເຣີ່ມເປີດສາກຍິງຂຶ້ນ ແນວທຳອິດຂອງພະມ້າແຕກພ່າຍໄປ ແຕ່ຍັງມີກອງໜຸນເຂົ້າມາອີກ 3 ກອງເຊິ່ງຖືກຍິງແຕກພ່າຍໄປເຊັ່ນກັນ ຈຶ່ງຂັບພົນທະຫານໂຫ່ຮ້ອງຕີຄ້ອງສຳທັບໄລ່ຕິດຕາມຂ້າພະມ້າເສຍເປັນອັນຫຼາຍ ແລ້ວກໍ່ເດີນທັບມາທາງບ້ານຫົວທອງຫຼາງສະພານທອງ ຈາກແນວປະທະແລະການຕິດຕາມຂ້າພະມ້າມາທາງປາກນ້ຳໂຈໂລ້ນີ້ເອງເຮັດໃຫ້ປ່ຽນການເດີນທັບຕາມຊາຍປ່າດົງມາເປັນຊາຍທະເລເຂົ້າເຂດເມືອງຊົນບຸຣີ ຈຶ່ງໃຫ້ຍົກພົນນິກາຍມາປະທັບຕາມລຳດັບ ບ້ານທອງຫຼາງ, ຕະພານທອງ, ບາງປາສ້ອຍ ຮອດບ້ານນາເກືອ
ກຳລັງຄິດສະກັດຕໍ່ຮົບກັບກອງກຳລັງພະເຈົ້າຕາກ ແຕ່ພຽງພະເຈົ້າຕາກສະແດງແສນຍານຸພາບ “ສະເດັດຊົງຊ້າງພະທີ່ນັ່ງສູ້ດ້ວຍເຄື່ອງສັບພະວຸດຊົງພະແສງປືນຕົ້ນຮາງແດງກັບໝູ່ພົນໂຍທາຫານ“ ເທົ່ານັ້ນນາຍກົມກໍເຖິງກັບວາງອາວຸດ ຍອມອ່ອນນ້ອມແຕ່ໂດຍດີ ແລ້ວອາສານຳໄປ ພັດທະຢາ ນາຈອມທຽນ ທຸ່ງໄກ່ເຕ້ຍ ສັດຕະຫີບ ຊາຍທະເລ ບ້ານຫິນໂຂງ ແລະບ້ານນ້ຳເກົ່າແຂວງເມືອງຣະຍອງ ໂດຍພັກທັບຄືນລະແຫ່ງຕາມລຳດັບ ລະຫວ່າງເສ້ນທາງທີ່ຜ່ານໄປນັ້ນໄດ້ປະທະກັບກອງກຳລັງຂອງພະມ້າຫຼາຍຄັ້ງ ແຕ່ກໍສາມາດຕີຝ່າໄປໄດ້ທຸກຄັ້ງ ແລະສາມາດຮວບຮວມກອງກຳລັງຕະຫຼອດຈົນອາວຸດຍຸດໂທປະກອນໄດ້ຫຼາຍຂຶ້ນ
ຫຼັງຈາກພະອົງຍຶດເມືອງຣະຍອງໄດ້ ຊະນະພັກຢູ່ບໍລິເວນວັດລຸ້ມມະຫາໄຊຊຸມພົນ ໄດ້ເກີດເຫດການອັດສະຈັນພາຍຸໝຸນຈົນບິດຕົ້ນຕານເປັນກຽວໂດຍບໍ່ຄາຍຕົວເຊິ່ງຊາວບ້ານທັງຫຼາຍຕ່າງກໍເອີ້ນວ່າ ຕານຂົດ ບັນດາທະຫານທັງຫຼາຍຕ່າງກໍຍົກພະຍາວະຊິຣະປາການເປັນເຈົ້າຕາກ ພາຍຫຼັງຈາກເດີນທັບອອກຈາກວັດພິໄຊ 23 ວັນ
"ກຸງເທບມະຫານະຄອນຄົງຈະເສຍແກ່ພະມ້າເປັນແທ້ ຕົວເຮົາຄິດຈະຊ້ອງສຸມປະຊາລາດໃນແຂວງເມືອງຫົວຕະວັນອອກທັງປວງໃຫ້ໄດ້ມາກແລ້ວ ຈະຍົກກັບເຂົ້າໄປກູ້ກຸງໃຫ້ຄົງຄືນເປັນລາຊະທານີດັງເກົ່າ ແລ້ວຈັກທຳນຸບຳລຸງສະມະນະພາມນາປະຊາລາດເຊິ່ງອານາຖາກາທີ່ພຳນັກບໍ່ມິໄດ້ ໃຫ້ລົ່ມເຍັນເປັນສຸຂານຸສຸກ ແລະຈະຍໍຍົກພະບໍວອນພຸດທະສາດສະໜາໃຫ້ໂຊຈະນາການໄພບຸນຂຶ້ນເໝືອນຢ່າງແຕ່ກ່ອນ ເຮົາຈະຕັ້ງຕົວເປັນເຈົ້າຂຶ້ນໃຫ້ຄົນທັງຫຼາຍນັບຖືຍຳເກງຈົງມາກ ການເຊິ່ງຈະກອບກູ້ແຜ່ນດິນຈຶງຈະສຳເລັດໂດຍງ່າຍ
ການປະກາດຕັ້ງຕົວຂຶ້ນໃນຄັ້ງນີ້ມີສັກທຽບເທົ່າພະບໍຣົມວົງສານຸວົງ ຢ່າງໃດກໍຕາມ ກໍອາດພິຈາລະນາຈາກແນວຄິດທາງການເມືອງໄດ້ເຊັ່ນກັນວ່າ ພະຍາຕາກປະກາດຕົນເປັນພະເຈົ້າແຜ່ນດິນນັບຕັ້ງແຕ່ໜີອອກຈາກກຸງສີອະຍຸທະຢາແລ້ວ ເຈົ້າຕາກມຸ່ງຍຶດເມືອງເມືອງຈັນທະບູນ ເຊຶ່ງກ່ອນເຂົ້າຕີເມືອງໄດ້ມີຮັບສັ່ງໃຫ້ທະຫານທຸກຄົນທຳລາຍໝໍ້ເຂົ້າໃຫ້ໝົດ ໝາຍຈະໃຫ້ໄປກິນເຂົ້າທີ່ເມືອງຈັນທະບູນ ຈົນຕີໄດ້ເມືອງຈັນທະບູນເມື່ອວັນ ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1767 ຫຼັງຈາກນັ້ນກໍມີຜູ້ຄົນສະມັກໃຈເຂົ້າມາຮ່ວມດ້ວຍກັບພະອົງເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ເນື່ອງຈາກເມືອງຈັນທະບູນແລະເມືອງຕາດບໍ່ຖືກຍຶດຄອງໂດຍທະຫານພະມ້າ
ພະເຈົ້າຕາກຊົງຮວບຮວມກຳລັງພົນຈົນມີຈຳນວນ 5,000 ນາຍ ຈຶງໄດ້ຍົກກອງທັບເຮືອອອກຈາກຈັນທະບູນ ລ່ອງມາຕາມຝັ່ງທະເລອ່າວໄທ ຈົນຮອດປາກແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາ ຕໍ່ສູ້ຈົນຍຶດທົນບຸລີຄືນອອກຈາກພະມ້າໄດ້ ນາຍທອງອິນ ເຈົ້າເມືອງທົນບຸລີເຊິ່ງພະມ້າແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ນັ້ນຖືກປະຫານຊີວິດ ຕໍ່ຈາກນັ້ນໄດ້ຍົກກອງທັບເຮືອຕໍ່ໄປຮອດກຸງສີອະຍຸທະຢາ ເຂົ້າໂຈມຕີຄ່າຍໂພຣຶ໌ສາມຕົ້ນຈົນສາມາດຂັບໄລ່ທະຫານພະມ້າອອກຈາກອານາຈັກໄດ້ ແລະສາມາດກອບກູ້ກຸງສີອະຍຸທະຢາຈາກການຍຶດຄອງ ໃຊ້ເວລາພຽງເຈັດເດືອນຫຼັງເສຍກຸງ
ປາບດາພິເສກ.
ດ້ວຍເຫດຜົນທາງຍຸດທະສາດແລະການເມືອງເປັນສຳຄັນ ເຮັດໃຫ້ເຈົ້າຕາກມາຍັບຍັ້ງຢູ່ ນະ ເມືອງທົນບຸລີ ເຊິ່ງມີລັກສະນະເປັນລາຊະທານີບໍ່ຖາວອນ ກ່ອນໜ້ານັ້ນເມືອງຖືກທິ້ງຮ້າງ ມີຕົ້ນໄມ້ຂຶ້ນແລະຊາກສົບທິ້ງຢ່າງເກື່ອນກາດ ເຮັດໃຫ້ຕ້ອງມີການເກນແຮງງານຈັດການພື້ນທີ່ຂຶ້ນມາໃໝ່ ເຈົ້າຕາກຍັງມີຮັບສັ່ງໃຫ້ຄົນໄປອັນເຊີນພະບໍຣົມວົງສານຸວົງໃນສະໄໝຕອນປາຍອະຍຸທະຢາຈາກເມືອງລົບບຸລີ ແລະໄດ້ຖະຫວາຍພະເພີງພະບໍຣົມສົບສົມເດັດພະເຈົ້າເອກະທັດຕາມບູຮານລາຊະປະເພນີ
ຫຼັງຈາກທີ່ອົບພະຍົບຜູ້ຄົນແລະຊັບສິນລົງມາທາງໃຕ້ແລະຕັ້ງລາຊະທານີໃໝ່ຂຶ້ນທີ່ເມືອງທົນບຸລີ ຮຽກນາມວ່າ ກຸງທົນບຸລີສີມະຫາສະໝຸດ ແຕ່ເອກະສານທາງລາຊະການສະໄໝກຸງທົນບຸລີຍັງຄົງຮຽກນາມເມືອງຫຼວງຕາມເດີມວ່າ ກຸງພະມະຫານະຄອນສີອະຍຸທະຍາ ເຈົ້າຕາກຊົງປາບດາພິເສກເປັນພະມະຫາກະສັດຕາມແບບພະເຈົ້າແຜ່ນດິນຄັ້ງກຸງເກົ່າ ຈົດໝາຍເຫດໂຫນລະບຸວ່າເປັນວັງອັງຄານ ແຮມສີ່ຄ່ຳ ຈຸລະສັກກະຫຼາດ 1129 ສະເຫຼີມພະນາມວ່າ ສົມເດັດພະບໍຣົມລາຊາທີ່ 4 ໃນຂະນະທີ່ຍັງມີພະຊົນມາຍຸ 34 ພັນສາ ຄວາມສຳເລັດດັງກ່າວເຮັດໃຫ້ມີຜູ້ທີ່ມີແນວຄິດຕ້ອງການລື້ຟື້ນລາຊະອານາຈັກອະຍຸທະຢາຂຶ້ນມາໃໝ່ມາເຂົ້າມາຮ່ວມດ້ວຍກັບຊຸມນຸມຂອງພະອົງເປັນອັນຫຼາຍ ເຮັດໃຫ້ສະຖານະພະມະຫາກະສັດຂອງພະອົງເດັ່ນຊັດຍິ່ງຂຶ້ນ ອີກທັງພະອົງຍັງຊົງເລິ່ມປະກອບພະລາຊະກໍລະນີຍະກິດຕາມແບບຢ່າງພະມະຫາກະສັດແຫ່ງກຸງສີອະຍຸທະຢາເພື່ອສະແດງເຖິງສິດທິທຳ ການເລືອກກຸງທົນບຸລີເປັນລາຊະທານີຍັງຖືໄດ້ວ່າເປັນກ້າວສຳຄັນໃນການຟື້ນຟູເສດຖະກິດທີ່ເສຍຫາຍຈາກສົງຄາມກັບພະມ້າດ້ວຍ
ຫຼັງຈາກຊົງສະຖາປະນາກຖງທົນບຸລີເປັນລາຊະທານີແລ້ວ ສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ສ້າງພະລາຊະວັງກຸງທົນບຸລີ ຫຼື ພະລາຊະວັງເດີມຂຶ້ນເມື່ອ ຄ.ສ. 1767 ເປັນພະລາຊະວັງຫຼວງເຊິ່ງໃຊ້ເປັນທີ່ປະທັບແລະວ່າລາຊະການ ພ້ອມກັບປັບປຸງປ້ອມວິໄຊເຍນແລະປ່ຽນຊື່ໃໝ່ເປັນ ປ້ອມວິໄຊປຣະສິດຕຳແໜ່ງຂອງພະລາຊະວັງນີ້ເປັນຈຸດສຳຄັນທາງຍຸດທະສາດ ສາມາດສັງເກດການໄດ້ໃນໄລຍະໄກ ອີກທັງຍັງໄກ້ກັບເສ້ນທາງຄະມະນາຄົມແລະເສ້ນທາງການເດີນທັບທີ່ສຳຄັນອີກດ້ວຍ ປັດຈຸບັນເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງກອງທັບເຮືອ
ພະລາຊະກໍລະນີຍະກິດ.
ການທີ່ສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນຊົງກູ້ເອກະລາດຄັ້ງກຸງສີອະຍຸທະຍາກັບຄືນຈາກພະມ້າໄດ້ນັ້ນເຮັດໃຫ້ກິດຕິສັບເລື່ອງລືໄປທົ່ວ ພະກຽດຕິຍົດຂອງພະອົງຈຶງແພ່ໄປວ່າເປັນຜູ້ສາມາດກູ້ແຜ່ນດິນໄທໃຫ້ພົ້ນຈາກອຳນາດພະມ້າຂ້າສຶກໄດ້ ເຮັດໃຫ້ໄພ່ບ້ານພົນລະເມືອງທີ່ຍັງຫຼົບລີ້ຢູ່ຕາມທີ່ຕ່າງໆ ພາກັນມາອ່ອນນ້ອມເຂົ້າຮ່ວມກັບສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ເຊິ່ງຈະເປັນກຳລັງໃນການສຶກສົງຄາມແລະການບູລະນະບ້ານເມືອງຕໍ່ໄປ ພະລາຊະກໍລະນີຍະກິດທີ່ສຳຄັນ ດັງນີ້
ດ້ານການຮວມຊາດ.
ຈາກຜົນການເສຍກຸງສີອະຍຸທະຢາຄັ້ງທີ່ສອງເຮັດໃຫ້ອານາຈັກອະຍຸທະຢາບໍ່ອາດກັບມາຕັ້ງໃໝ່ເປັນອານາຈັກຂອງຄົນໄທສະຫຍາມໄດ້ອີກ ທັງຍັງເກີດປັນຫາດ້ານເສດຖະກິດແລະຄວາມປອດໄພໃນຊີວິດຕາມມາ ເຊິ່ງຕາມທັດສະນະຂອງນິທິ ອຽວສີວົງ ໄດ້ອະທິບາຍວ່າ ມີການຮວມກຸ່ມຂອງປະຊາຊົນຂຶ້ນດ້ວຍວັດຖຸປະສົງແຕກຕ່າງກັນ ແຕ່ສຳຄັນຄືເພື່ອເອົາຊີວິດຮອດ ນອກຈາກນີ້ກຸ່ມການເມືອງຫຼືຊຸມນຸມຂະໜາດໃຫຍ່ ໆ ນັ້ນຍັງແຕກອອກເປັນ 4-6 ຝ່າຍໃຫຍ່ ແຕ່ບໍ່ມີຝ່າຍໃດເລີຍທີ່ຄິດຈະກອບກູ້ເອກະລາດຫຼືຟື້ນຟູຊາດກັບຄືນມາດັງເດີມ
ຄັ້ນພະເຈົ້າມັງຣະຊາບຂ່າວວ່າມີຄົນໄທສະຫຍາມຕັ້ງຕົນເປັນໃຫຍ່ອີກຄັ້ງ ຈຶງມີພະລາຊະໂອງການໃຫ້ເຈົ້າເມືອງທະວາຍ ຍົກທັບມາປາບປາມ ກອງທັບພະມ້າຍົກມາຮອດອຳເພີບາງກຸ້ງ ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ທາງທິດຕາເວັນຕົກຂອງກຸງທົນບຸລີ ມີກຳລັງຕາມພະລາຊະພົງສາວະດານ 2,000 ຄົນ ສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີສະເດັດນຳກອງທັບອອກຕີພະມ້າຈົນແຕກພ່າຍກິດຕິສັບທີ່ຊົງຮົບຊະນະເຮັດໃຫ້ພະລາຊະອຳນາດທາງການເມືອງໃນພາກກາງຍິ່ງເຂັ້ມແຂັງຍິ່ງຂຶ້ນ
ຮາວປີ ຄ.ສ. 1768 ສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີຊົງເລິ່ມຈາກຍົກທັບໄປຕີຊຸມນຸມພິດສະນຸໂລກເປັນບ່ອນທຳອິດແຕ່ກະສຸນປືນຕ້ອງຖືກພະອົງ ຈຶງຕ້ອງຍົກທັບກັບແລະຮັກສາພະອົງຍັງພະນະຄອນ ຊມນຸມພິດສະນຸໂລກພາຍຫຼັງອ່ອນແອຈົນກະທັ່ງຖືກຊຸມນຸມເຈົ້າພະຝາງຜະໜວກໄປ ຫຼັງຫາຍຈາກພະອາການປະຊວນແລ້ວ ສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີໄດ້ຊົງໃຊ້ເວລາໃນການປາບປາມຊຸມນຸມອື່ນ ໆ ເພື່ອຮວບຮວມແຜ່ນດິນໃຫ້ເປັນປຶກແຜ່ນຕໍ່ໄປ ໂດຍເລິ່ມຈາກຊຸມນຸຸມເຈົ້າພິມາຍ ກົມມະໝື່ນເທບພິພິດຊົງຖືກປາບປາມແລະຖືກສຳເລັດໂທດໃນປີ ຄ.ສ. 1770 ຕາມດ້ວຍຊຸມນຸມເຈົ້ານະຄອນສີທຳມະລາດ ເຊິ່ງພະປະຫຼັດຜູ້ລັ້ງເມືອງນະຄອນສີທຳມະລາດໄດ້ຕັ້ງຕົວເອງເປັນເຈົ້າ ເຈົ້ານະຄອນສີທຳມະລາດສູ້ບໍ່ໄດ້ໜີຕໍ່ລົງໄປຍັງຫົວເມືອງທາງໃຕ້ ພະຍາປັດຕານີຢ່ານກໍຈັບຕົວມາສົ່ງໃຫ້ສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີ ໃນປີ ຄ.ສ. 1790 ສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີຊົງຍົກທັບໄປຕີຊຸມນຸມເຈົ້າພະຝາງໃນຫົວເມືອງຝ່າຍເໜືອ ໂດຍຍຶດໄດ້ເມືອງພິດສະນຸໂລກແລະຝ່າຍເຈົ້າພະຝາງເມືອງສະວາງຄະບຸລີ ຮົບກັນໄດ້ພຽງ 3 ວັນ ເຈົ້າພະຝາງກໍແຕກໜີ ເມື່ອຊົງປາບປາມຊຸມນຸມຕ່າງ ໆ ລົງຢ່າງຣາບຄາບແລ້ວລັດຖະບານຈີນກໍເລິ່ມໃຫ້ການຮັບສະຖານະພະມະຫາກະສັດຂອງພະອົງຢ່າງເປັນທາງການ
ສົງຄາມປ້ອງກັນປະເທດ.
ໃນປີ ຄ.ສ. 1769 ເຈົ້ານາຍຂະເໝົນໄດ້ເກີດວິວາດກັນ ຄື ນັກອົງຕົນໄປຂໍກອງທັບຍວນມາຕີຂະເໝນ ແລະນັກອົງນົນສູ້ບໍ່ໄດ້ກໍພາຄອບຄົວໜີມາພຶ່ງພະບໍຣົມໂພທິສົມພານ ນະ ກຸງທົນບຸລີ ຂິງຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ພະຍາອະໄພຣົນນະລິດກັບພະຍາອະນຸຊິດລາຊາ (ຕອນນີ້ເປັນຕອນຕົ້ນລາຊະການ ສົມເດັດເຈົ້າພະຍາມະຫາກະສັດສຶກຍັງມີຍົດສັກເປັນພຽງພະຍາອະໄພຣົນນະລິດ) ຍົກທັບໄປຕີຂະເໝົນແລະເຮັດການໂຈມຕີໄດ້ເມືອງສຽມລາດແລ້ວພັກລໍລະດູຝົນຢູ່ ພໍດີໄດ້ຂ່າວວ່າສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນມະຫາລາດຍົກທັບໄປຕີເມືອງນະຄອນສີທຳມະລາດ ແລ້ວສິ້ນພະຊົນລົງ ການຕີຂະເໝົນຄັ້ງນັ້ນຈຶງຍັງບໍ່ເສັດ
ເມື່ອຊຸມນຸມເຈົ້າພະຝາງຖືກຕີແຕກ ອະໄພຄາມະນີ ໂປມະຍຸງ່ວນ ເຈົ້າເມືອງຊຽງໃໝ່ທີ່ພະມ້າຕັ້ງຂຶ້ນ ເຫັນເປັນໂອກາດຈະແຜ່ອານາເຂດລົງມາ ຈຶງຍົກທັບມາລ້ອມສະຫວັນຄະໂລກໄວ້ເມື່ອ ຄ.ສ. 1770 ແມ່ທັບທົນບຸລີຮັກສາເມືອງໄວ້ມັ່ນຄົງ ຄັ້ນກອງທັບທົນບຸລີທີ່ຍົກມາຊ່ອຍເຫຼືອ ພໍຮອດກໍເຂົ້າຕີກະໜາບພ່າຍກັບໄປ ຝ່າຍສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີເຫັນສົບໂອກາດ ກໍຍົກທັບໄປຕີເມືອງຊຽງໃໝ່ບ້າງ ແຕ່ລ້ອມໄດ້ພຽງເກົ້າວັນກໍຕ້ອງຍົກຖອຍທັບກັບລົງມາ
ລະຫວ່າງທີ່ສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີຍົກຂຶ້ນໄປຕີເມືອງຊຽງໃໝ່ນັ້ນ ຝ່າຍສົມເດັດພະນາລາຍລາຊາ ພະເຈົ້າກຖງກຳປູເຈຍ ໄດ້ສວຍໂອກາດຍົກທັບມາຕີເມືອງຕາດແລະຈັນທະບູນ ແຕ່ຖືກຕີແຕກກັບໄປ ພໍສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີຊົງຊາບກໍຂັດເຄືອງ ຫຼັງຈາກພັກລີ້ພົນພໍສົມຄວນແລ້ວກໍຊົງກຽມທັບຈະໄປຕີກຳປູເຈຍ ສາມາດເຂົ້າໄປຮອດເມືອງບັນທາຍເພັດ ລາຊະທານີກຸງກຳປູເຈຍ
ສົມເດັດພະນາລາຍລາຊາເຫັນວ່າສູ້ບໍ່ໄດ້ກໍໜີໄປກໍໜີໄປພຶ່ງຍວນ ສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີຊົງຕັ້ງໃຫ້ພະຮາມລາຊາເປັນພະມະຫາກະສັດກຳປູເຈຍຕໍ່ໄປ ແລ້ວເລີກທັບກັບເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1771 ແຕ່ຕໍ່ມາຍວນເກີດກະບົດໄຕເຊິນ ສົມເດັດພະນາລາຍລາຊາຂາດກຳລັງສະໜັບສະໜຸນ ກໍກັບມາສະຫວາມິພັກຕໍ່ສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີ ພະອົງກໍຊົງໃຫ້ເປັນມະຫາອຸປະໂຍລາດ ມີຖານະຮອງຈາກພະຮາມລາຊາ
ໃນປີ ຄ.ສ. 1771 ນັກອົງຕົນເຊິ່ງຄອງຂະເໝນຢູ່ໄດ້ຂ່າວພະມ້າຍົກມາຕີສະຫຍາມ ຈຶງຖືໂອກາດຍົກມາຕີເມືອງຈັນທະບຸລີແລະຕາດ ຈຶງຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ເຈົ້າພະຍາຈັກກີຍົກທັບໄປຕີຂະເໝນ ທັບສະຫຍາມຕີໄດ້ເມືອງໂພທິສັດ ເມືອງພະຕະບອງ ເມືອງບໍລິບູນ ກຳປົງໂສມ ແລະເມືອງບັນທາຍມາດ ນັກອົງຕົນພ່າຍແພ້ໜີໄປຢູ່ກັບຍວນ ຈຶງຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ນັກອົງນົນຄອງຂະເໝນສືບໄປ
ໃນປີດຽວກັນນີ້ ໄດ້ເກີດວິວາດກັນໃນໝູ່ເຈົ້າເມືອງແຄວ້ນກຸງສີສັດຕະນາຄະນະຫຸດ ຝ່າຍໜຶ່ງສູ້ບໍ່ໄດ້ກໍຂໍກຳລັງພະມ້າມາຊ່ອຍ ພໍປາບປາມສຳເລັດແລ້ວ ແມ່ທັບພະມ້າກໍຍົກທັບມາຕີຊຽງໃໝ່ ເມື່ອກອງທັບຍົກຜ່ານເມືອງນ່ານກໍແບ່ງກຳລັງໃຫ້ນາຍທັບໜ້າຕີເມືອງບາງສ່ວນຂອງທົນບຸລີ ລຶກເຂົ້າໄປຮອດພິໄຊ ປາຍປີ ຄ.ສ. 1772 ເຈົ້າເມືອງພິໄຊປ້ອງກັນເມືອງໄວ້ມັ່ນຄົງແລ້ວກໍຂໍກຳລັງພິດສະນຸໂລກໄປຊ່ອຍ ພໍມາຮອດກໍອອກຕີກະໜາບ ກອງທັບພະມ້າເປັນຝ່າຍແຕກກັບໄປ ໃນປີ ຄ.ສ. 1773 ໄດ້ເກີດເຫດການລັກສະນະຄ້າຍກັນ ແລະພະມ້າຍົກເຂົ້າມາຕີເມືອງພິໄຊອີກເທື່ອໜຶ່ງ ແມ່ທັບທົນບຸລີຕັ້ງຊຸ່ມສະກັດຂ້າສຶກກົງບໍລິເວນໄຊຍະພູມ ພໍມາຮອດກໍຕີທັບພະມ້າແຕກກັບໄປ ການຮົບຄັ້ງນີ້ເອງທີ່ເກີດວີລະກຳພະຍາພິໄຊດາບຫັກ
ພະມ້າກັບມອນເກີດຮົບກັນ ສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີໂປດໃຫ້ຍົກທັບໄປຕີຊຽງໃໝ່ອີກຄັ້ງ ໄດ້ພະຍາຈ່າບ້ານກັບພະຍາກາວິລະເຂົ້າມາສະຫວາມິພັກ ເມື່ອຍົກໄປຮອດຊຽງໃໝ່ແລ້ວກໍຕັ້ງຄ່າຍລ້ອມໄວ້ ເມື່ອທັບຫຼວງຂອງສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີເຊິ່ງເດີມຕັ້ງຄອຍຮັບຊາວມອນທີ່ເມືອງຕາກມາຮອດຊຽງໃໝ່ແລ້ວ ທັບທົນບຸລີກໍລະດົມຕີຄ່າຍພະມ້າ ຈົນໂປມະຍຸງ່ວນຕ້ອງທິ້ງເມືອງໜີ ເສັດສິ້ນໃນປີ ຄ.ສ. 1774 ຊຽງໃໝ່ ລຳພູນ ລຳປາງ ນ່ານແລະແພ່ກໍປອດຈາກພະມ້ານັບແຕ່ນັ້ນ
ໃນປີ ຄ.ສ. 1774 ຫຼັງຈາກທີ່ໄດ້ເຮັດສັນຢາສັນຕິພາບກັບຈີນ ພະເຈົ້າມັງຣະກໍຊົງສົ່ງທະຫານມາອີກ 5,000 ນາຍ ແຕ່ຖືກລ້ອມທີ່ບາງແກ້ວລາຊະບຸລີ ສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີດຳຣິໃຫ້ຕັ້ງລ້ອມໄວ້ຊື່ໆ ບໍ່ໃຫ້ເຂົ້າຕີ ແລະຈົນພະມ້າເປັນຝ່າຍອົດອາຫານຍອມຈຳນົນເອງ ຫຼັງຈາກລ້ອມຢູ່ນານ 47 ວັນ ພະມ້າກໍຍອມຈຳນົນ ໂດຍພະອົງຊົງຫວັງວ່າຈະເປັນການປຸກຂວັນຄົນໄທໃຫ້ຫາຍຢ່ານພະມ້າ
ອະແຊຫວຸ່ນກີ້ຕີຫົວເມືອງເໜືອ ຄ.ສ. 1775 ເປັນສົງຄາມທີ່ໃຫຍ່ຫຼາຍ ອະແຊຫວຸ່ນກີ້ເປັນຜູ້ນຳທີ່ຊຽວຊານສຶກ ມີອັດທະຢາໄສສຸພາບ ສ່ວນທາງຝ່າຍສະຫຍາມນັ້ນມີເຈົ້າພະຍາຈັກກີ (ທອງດ້ວງ)ແລະເຈົ້າພະຍາສຸຣະສີພິດສະນຸວາທິລາດ (ບຸນມາ) ໃນການຄັ້ງນີ້ພະມ້າຍົກພົນມາ 30,000 ຄົນເຂົ້າລ້ອມເມືອງພິດສະນຸໂລກອີກ 5,000 ຄົນລ້ອມເມືອງສຸໂຂໄທ ສ່ວນເມືອງພິດສະນຸໂລກມີພົນປະມານ 10,000 ຄົນເທົ່ານັ້ນ ສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນຊົງຍົກທັບໄປຊ່ອຍແລະໃນທີ່ສຸດອະແຊຫວຸ່ນກີ້ຕ້ອງຍົກທັບກັບເນື່ອງຈາກພະເຈົ້າມັງຣະສະຫວັນຄົດ ກອງທັບພະມ້າສ່ວນທີ່ຕາມໄປບໍ່ທັນຈຶງຖືກກອງທັບທະຫານຈັບ
ພະເຈົ້າຈິງກູຈາໂປດໃຫ້ເກນທັບພະມ້າມອນ 6,000 ຄົນຍົກມາຕີຊຽງໃໝ່ເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1776 ພະຍາວິຊຽນປາການໄດ້ພິຈາລະນາແລະເຫັນວ່ານະຄອນຊຽງໃໝ່ບໍ່ມີພົນຫຼາຍຂະໜາດທີ່ຈະປ້ອງກັນເມືອງໄດ້ ຈຶງໃຫ້ປະຊາຊົນພົນລະເຮືອນອົບພະຍົບລົງມາຢູ່ທີ່ເມືອງສະຫວັນຄະໂລກ ສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນຈຶງໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ພະຍາສຸຣະສີຄຸມກອງທັບເມືອງເໜືອຂຶ້ນໄປຮວມກັບກອງກຳລັງພະຍາກາວິລະເຈົ້າເມືອງນະຄອນລຳປາງຍົກໄປຕີເມືອງຊຽງໃໝ່ຄືນສຳເລັດ ແລະຊົງໃຫ້ນະຄອນຊຽງໃໝ່ເປັນເມືອງຮ້າງເຖິງ 15 ປີ ຈົນຮອດສະໄໝກຸງລັດຕະນະໂກສິນຈຶງໄດ້ຟື້ນຟູຂຶ້ນມາໃໝ່
ຫຼັງຈາກທັບສະຫຍາມກັບຈາກຂະເໝນໃນປີ ຄ.ສ. 1780 ແລ້ວນັກອົງກໍຍົກທັບມາຕັ້ງມັ່ນຢູ່ເມືອງບັນທາຍມາດ ສ່ວນນັກອົງນົນຢ່ານຍວນຈຶງຄົງຕັ້ງມັ່ນຢູ່ທີ່ເມືອງກຳປອດ ຕໍ່ມາອັງໄກເຊນເປັນກະບົດຍຶດຍວນໄວ້ໄດ້ ນັກອົງຕົນສຶ້ນທີ່ພຶ່ງ ຈຶງຂໍປະນີປະນອມໃຫ້ນັກອົງນົນຄອງກຸງກຳປູເຈຍ ສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນມະຫາລາດຈຶງຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ສົມເດັດພະຮາມລາຊາ ເປັນເຈົ້າກຸງກຳປູເຈຍ ພະນາລາຍລາຊາທິບໍດີ (ນັກອົງຕົນ) ເປັນມະຫາໂຍອຸປະຫຼາດ ແລະນັກອົງທຳເປັນມະຫາອຸປະຫຼາດ
ຕໍ່ມານັກອົງທຳຖືກລອບຂ້າຕາຍແລະນັກອົງຕົນກໍເປັນໂຮກຕາຍ ເປັນທີ່ສົງໄສວ່າຖືກວາງຍາພິດ ຟ້າທະລະຫະເຂົ້າໃຈວ່າພະຮາມລາຊາແກ້ງຂ້າຄົນທັງສອງຈຶງພ້ອມດ້ວຍຂ້າລາຊະການຮວມກັນຈັບພະຮາມລາຊາຖ່ວງນ້ຳເສຍ ແລ້ວຍົກນັກອົງເອງລາຊະບຸດເປັນເຈົ້າກຸງກຳປູເຈຍ ມີຟ້າທະລະຫະເປັນຜູ້ສຳເລັດລາຊະການ ຕໍ່ມາຟ້າທະລະຫະໄດ້ເອົາໃຈອອກຫ່າງຈາກສະຫຍາມໄປເຂົ້າກັບຍວນ ສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນມະຫາລາດຈຶງຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ສົມເດັດເຈົ້າພະຍາມະຫາກະສັດສຶກ ເຈົ້າພະຍາສຸຣະສີ ກົມມະຂຸນອິນທອນພິທັກຍົກທັບໄປຕີຂະເໝນ ຕີໄດ້ຫຼາຍຫົວເມືອງແລ້ວ ພໍຈະຕີເຂົ້າເມືອງຫຼວງກໍພໍດີເກີດການຈະລາຈົນໃນກຸງທົນບຸລີຈຶງຕ້ອງຍົກທັບກັບ
ການຂະຫຍາຍພະລາຊະອານາເຂດ.
ນອກຈາກຂັບໄລ່ພະມ້າອານາຈັກໄດ້ແລ້ວ ສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນຍັງໄດ້ຂະຫຍາຍອຳນາດເຂົ້າໄປລາວ ໄດ້ຫົວເມືອງລາວເຂົ້າມາຢູ່ໃນອຳນາດອາດກ່າວໄດ້ວ່າ ສະໄໝສົມເດັດສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນເປັນສະໄໝແຫ່ງການກູ້ເອກະລາດຂອງຊາດ ຮວບຮວມປະເທດໃຫ້ເປັນປຶກແຜ່ນມັ່ນຄົງ ຂັບໄລ່ຂ້າສຶກອອກໄປຈາກອານາເຂດສະຫຍາມແລະຂະຫຍາຍອານາເຂດອອກໄປຢ່າງກວ້າງຂວາງໃນລາຊະສະໄໝຂອງພະອົງສະຫຍາມຈຶງຍິ່ງໃຫຍ່ເທົ່າທຽມເມື່ອຄັ້ງກຸງສີອະຍຸທະຍາມີຄວາມຣຸ່ງເຣືອງ
ຄ.ສ. 1776 ໃນຂະນະທີ່ສະຫຍາມຕິດສຶກພະມ້າທີ່ເມືອງພິດສະນຸໂລກນັ້ນ ມີເຫດເກີດຂຶ້ນທາງນະຄອນລາຊະສີມາຄື ເຈົ້າເມືອງນາງຮອງ (ປັດຈຸບັນເປັນອຳເພີໜຶ່ງໃນຈັງຫວັດບຸລີລຳ) ເຊິ່ງເປັນເມືອງຂຶ້ນຕໍ່ນະຄອນລາຊະສີມາ ທະເລາະກັບເຈົ້າພະຍານະຄອນລາຊະສີມາແລ້ວເອົາ
ໃນເດືອນມີນາປີດຽວກັນ ສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນມະຫາລາດຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ເຈົ້າພະຍາຈັກກີຍົກທັບໄປປາບ ເມື່ອປາບໄດ້ໃຫ້ປະຫານເຈົ້າເມືອງນາງຮອງເສຍ ເຈົ້າພະຍາຈັກກີປາບໄດ້ສຳເລັດປາບໄດ້ສຳເລັດ ພໍປາບເສັດສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນມະຫາລາດຊົງຊາບວ່າເຈົ້າກັບເຈົ້າອິນອຸປະຫຼາດ ເມືອງນະຄອນຈຳປາສັກກຽມພົນ 10,000 ນາຍຈະມາຕີນະຄອນລາຊະສີມາ ສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນຈຶງມີພະບໍຣົມລາຊະໂອງການໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ເຈົ້າພະຍາສຸຣະສີຄຸມທັບໄປຮວມອີກ 1 ທັບແລະໃຫ້ປາບຈຳປາສັກເສຍ ທັບສະຫຍາມຕີຈຳປາສັກແຕກແລະຈັບຕົວເຈົ້າໂອແລະເຈົ້າອິນໄດ້ທີ່ເມືອງສີທັນດອນ ແລະຍັງຕີໄດ້ເມືອງອັດຕະປືດ້ວຍພ້ອມກັນນັ້ນ ເຈົ້າພະຍາຈັກກີແລະເຈົ້າພະຍາສຸຣະສີອອກເກ້ຍກ່ອມເມືອງຂະເໝນປ່າດົງ ລະຫວ່າງຈຳປາສັກກັບນະຄອນລາຊະສີມາເປັນພວກໄດ້ອີກ 3 ເມືອງຄື ສຸລິນ ສັງຂະ ຂຸຂັນ ທັງ 3 ເມືອງຍອມເຂົ້າເປັນເຂດເມືອງໄທ ເສັດສຶກຄັ້ງນີ້ເຈົ້າພະຍາຈັກກີໄດ້ເລື່ອນເປັນ "ສົມເດັດເຈົ້າພະຍາມະຫາກະສັດສຶກ" ມີເຄື່ອງຍົດຢ່າງເຈົ້າຕ່າງກົມ
ຄ.ສ. 1778 ພະວໍເສນາບໍດີເມືອງວຽງຈັນເປັນກະບົດ ແຕ່ສູ້ເຈົ້າກຸງສີສັດຕະນະຄະຫຸດບໍ່ໄດ້ ກໍພາສະມັກພັກພວກໜີມາຢູ່ທີ່ຕຳບົນດອນມົດແດງ (ຈັງຫວັດອຸບົນລາຊະທານີໃນປັດຈຸບັນ) ແລະຂໍຂຶ້ນຕໍ່ສະຫຍາມ ຕໍ່ມາພະເຈົ້າກຸງສີສັດຕະນາຄະນະຫຸດໄດ້ຍົກທັບມາຕີຕຳບົນດອນມົດແດງ(ຈັງຫວັດອຸບົນລາຊະທານີໃນປັດຈຸບັນ)ແລະຈັບຂ້າພະວໍເສຍ ສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນມະຫາຊົງຂັດເຄືອງຫຼາຍ ຈຶງຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ສົມເດັດເຈົ້າພະຍາມະຫາກະສັດສຶກເປັນແມ່ທັບ ພ້ອມດ້ວຍເຈົ້າພະຍາສຸຣະສີຍົກທັບໄປຕີວຽງຈັນກອງທັບສະຫຍາມໄດ້ສະແດງຄວາມສາມາດຕີເມືອງວຽງຈັນໄດ້ ແລະຫົວເມືອງທັງຫຼາຍໄດ້ພາກັນມາຂຶ້ນຕໍ່ສະຫຍາມ ແລະໃນຄັ້ງນີ້ສົມເດັດເຈົ້າພະຍາມະຫາກະສັດສຶກໄດ້ອັນເຊິນພະແກ້ວມໍລະກົດແລະພະບາງລົງມາຍັງກຸງທົນບຸລີດ້ວຍ
ດ້ານການປົກຄອງ.
ຫຼັງຈາກທີ່ກຸງສີອະຍຸທະຍາແຕກ ກົດໝາຍບ້ານເມືອງກະຈັດກະຈາຍສູນຫາຍໄປຫຼາຍ ຈຶງຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ເຮັດການສືບເສາະຊອກຫາມາຮວບຮວມໄວ້ໄດ້ປະມານ 1 ໃນ 10 ແລະໂປດຯ ໃຫ້ຊຳລະກົດໝາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ສະບັບໃດຍັງເໝາະແກ່ກາລະສະໄໝກໍໂປດຯ ໃຫ້ຄົງໄວ້ ສະບັບໃດບໍ່ເໝາະກໍໂປດໃຫ້ແກ້ໄຂຕື່ມກໍມີ ຍົກເລີກໄປກໍມີ ກາຂຶ້ນໃໝ່ກໍມີ ແລະເປັນການແກ້ໄຂເພື່ອລາຊະດອນໄດ້ຮັບຜົນປະໂຍດຫຼາຍຂຶ້ນ ເຊັ່ນ ໂປດຯ ໃຫ້ແກ້ໄຂກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການພະນັນໃຫ້ອຳນາດການຕັດສິນລົງໂທດຂຶ້ນແກ່ສານແທນນາຍກາສິດຂາດ ແລະຍັງຫ້າມນາຍການາຍບ່ອນອອກເງິນທົດລອງໃຫ້ຜູ້ເລ່ນ ເກາະກຸມຜູກມັດຈຳລອງເຮ່ງຮັດຜູ້ເລ່ນ ກົດໝາຍພິກັດພາສີອາກອນກໍເກືອບບໍ່ມີ ເພາະຜົນປະໂຍດແຜ່ນດິນໄດ້ຈາກການຄ້າສຳເພົາຫຼາຍພໍແລ້ວ ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການຈຸກຊ່ອງລ້ອມວົງກໍຍັງບໍ່ກາຂຶ້ນ ເປີດໂອກາດໃຫ້ລາຊະດອນໄດ້ເຝົ້າຕາມຮາຍທາງ ໂດຍບໍ່ມີພະນັກງານຕຳລວດແມ່ນປືນຄອຍຍິງລາຊະດອນ ເຊິ່ງແມ້ແຕ່ຊາວຕ່າງປະເທດກໍຍັງຊື່ນຊົມໃນພະລາຊະອັດທະຍາໄສນີ້ ເຊັ່ນ ມອງເຊນເຍີຣ໌ ເລີບອງ ໄດ້ບັນຍາຍໄວ້ໃນຈົດໝາຍເຖິງຜູ້ອຳນວຍການຄະນະຕ່າງປະເທດວ່າ
ພະອົງດຽວທີ່ບໍ່ຖືພະອົງ ມັກປະກົດພະວໍລະກາຍໃຫ້ພະສົກນິກອນເຫັນແລະມັກຖາມສາລະທຸກສຸກດິບຂອງພະສົກນິກອນທົ່ວໄປ ຊົງຫາວິທີໃຫ້ໄພ່ບ້ານພົນລະເມືອງໄດ້ທຳມາຫາກິນໂດຍປົກກະຕິສຸກ ໄຜດີກໍຍົກຍ່ອງສັນເສີນ ໄຜເຮັດບໍ່ພໍພະໄທ ກໍດຸດ່າວ່າກ່າວດັງພໍ່ສອນລູກ ອາຈານສອນສິດ ເຊິ່ງສົມກັບໂຄງຍໍພະກຽດຂອງນາຍສວນມະຫາດເລັກທີ່ວ່າ
ຝ່າຍນີ້ເດີມເປັນໜ້າທີ່ຂອງພາມຜູ້ຊ່ຽວຊານກົດໝາຍຂະແໜງຕ່າງໆ ຈຳນວນ 12 ຄົນ ໂດຍເອີ້ນວ່າ "ລູກຂຸນ ນະ ສານຫຼວງ" ຕໍ່ມາມີຄົນໄທສະຫຍາມທີ່ຊ່ຽວຊານກົດໝາຍເຂົ້າມາເຮັດໜ້າທີ່ນີ້ດ້ວຍ ຄະນະລູກຂຸນ ນະ ສານຫຼວງນີ້ຈະບໍ່ມີອຳນາດໃນການປັບຫຼືລົງໂທດແຕ່ຢ່າງໃດ
ຢ່າງໃດກໍຕາມໃນລັດຊະການສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນພະອົງຈະຊົງໃຊ້ສານທະຫານເປັນສ່ວນໃຫຍ່ໃນການຕັດສິນຄະດີທຸກຄັ້ງ ແມ້ນພະອົງຈະຕັດສິນໃຫ້ລົງໂທດສູງສຸດແລ້ວ ແຕ່ກໍຈະມີຮັບສັ່ງໃຫ້ທະຍອຍການລົງໂທດຈາກຂັ້ນຕ່ຳສຸດກ່ອນ ເຊິ່ງຫຼາຍເທື່ອຈະປະກົດວ່າ ນັກໂທດທີ່ມີຄວາມຜິດຮ້າຍແຮງກໍມັກຈະໄດ້ຮັບການພະລາຊະທານອະໄພຍະໂທດໜັກ ໂດຍໃຫ້ໄປເຮັດເປັນການຢ່າງອື່ນເພື່ອເປັນໄຖ່ໂທດແທນ
ດ້ານເສດຖະກິດ.
ຜົນກະທົບໂດຍກົງຂອງສົງຄາມຄາວເສຍກຸງສີອະຍຸທະຍາຄັ້ງທີ່ສອງ ຄື ການເກີດທຸບພິກຂະໄພຄັ້ງຮ້າຍແຮງທີ່ສຸດໃນປະຫວັດສາດໄທ ນອກຈາກນີ້ເສດຖະກິດຍັງເສຍຫາຍຢ່າງຮ້າຍແຮງອັນເນື່ອງມາຈາກການປຸ້ນສະດົມ ແລະເມືອງທ່າທີ່ສຳຄັນຕົກເປັນຂອງພະມ້າຢ່າງເດັດຂາດເຖິງສອງເມືອງ ໄດ້ແກ່ ມະຣິດແລະຕະນາວສີ ແລະຍັງເສຍປືນໃຫຍ່ແລະປືນຄາບສິລາຮວມຫຼາຍໝື່ນອີກດ້ວຍ
ເພື່ອທີ່ຈະຫາຊັບມາໃຊ້ຈ່າຍ ສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີຊົງຍົກເລີກປະເພນີງົດເກັບສ່ວຍອາກອນ 3 ປີເມື່ອມີພະມະຫາກະສັດພະອົງໃໝ່ສະເດັດຂຶ້ນຄອງລາດ ອັນເປັນປະເພນີເຊິ່ງມີມາຕັ້ງແຕ່ສະໄໝສົມເດັດພະນາລາຍມະຫາລາດຊົງແຈກຈ່າຍເຂົ້າຂອງເງິນທອງອັນໄດ້ມາສີ່ຄັ້ງໄດ້ແກ່ ເມື່ອຄັ້ງຕີຄ່າຍຊາວບ້ານກົງ ຄັ້ງຕີເມືອງຈັນທະບຸລີ ຄັ້ງປຸ້ນເຮືອສຳເພົາພໍ່ຄ້າຈີນທີ່ຕາດແລະຄັ້ງຕີເມືອງນະຄອນສີທຳມະລາດ ສາມາດຊ່ອຍລາສະດອນໄດ້ຫຼາຍໝື່ນຄົນ ບັນດາຂ້າລາຊະການພົນລະເຮືອນໄດ້ຮັບແຈກເຂົ້າສານໜຶ່ງຖັງກິນຊາວວັນ ແລະໂປດໃຫ້ຊື້ເຂົ້າສານບັນທຸກມາຂາຍຈາກພຸດໄທມາດ ຖັງລະ 3-5 ບາດ ເມື່ອລາສະດອນທັງຫຼາຍຊາບກໍໄດ້ອົບພະຍົບຕາມຫົວເມືອງຕ່າງໆ ມາຍັງກຸງທົນບຸລີເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ຕໍ່ມາຊົງໃຊ້ຂ້າລາຊະການທັງຫຼາຍເຮັດນາປັງທຸກແຫ່ງທຸກຕຳບົນ ລາຄາເຂົ້າເລີ່ມຖືກລົງໃນ ຄ.ສ. 1768 ກ່ອນຈະກັບມາມີລາຄາສູງຜິດປົກກະຕິອີກເມື່ອປາຍປີ ຄ.ສ. 1769 ເນື່ອງຈາກມີໜູລະບາດເມື່ອໜູຫາຍໄປແລ້ວ ລາຄາເຂົ້າກໍກັບລົດລົງອີກ
ພະອົງຊົງທຳນຸບຳລຸງການຄ້າຂາຍທາງເຮືອຢ່າງເຕັມທີ່ ຊົງແຕ່ງສຳເພົາຫຼວງອອກໄປຫຼາຍສາຍ ທາງຕາເວັນອອກຮອດຈີນ ທາງຕາເວັນຕົກຮອດອະນຸທະວີບອິນເດຍ ຜົນກຳໄລຈາກການຄ້າຊ່ອຍຟື້ນຟູເສດຖະກິດ ແລະມີລາຍໄດ້ຈາກພາສີເຂົ້າອອກຂອງເຮືອຕ່າງຊາດ ສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີຍັງຊົງສົ່ງເສີມການນຳສິນຄ້າພື້ນເມືອງໄປຂາຍເຮັດໃຫ້ລາສະດອນມີວຽກເຮັດ ມີລາຍໄດ້ ທັງມີພະລາຊະປະສົງທີ່ຈະຝຶກໃຫ້ຄົນໄທສະຫຍາມຊ່ຽວຊານການຄ້າຂາຍ ປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ການຄ້າຕົກຢູ່ໃນມືຊົນຕ່າງຊາດ ແລະຮັກສາປະໂຍດຂອງສິນຄ້າພື້ນເມືອງບໍ່ໃຫ້ຖືກທອດທິ້ງ ພະອົງຊົງພະຍາຍາມຜູກໄມຕີກັບຈີນເພື່ອປະໂຍດທັງໃນດ້ານຄວາມມັ່ນຄົງຂອງຊາດໃນດ້ານການຄ້າ
ດ້ານຄົມມະນາຄົມ.
ໃນຍຸກນີ້ສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີຊົງຍົກເລີກຄວາມແນວເກົ່າທີ່ວ່າຫາກຖະໜົນຫົນທາງ ທາງຄະມະນາຄົມດີຫຼາຍແລ້ວຈະເປັນການອຳນວຍປະໂຍດໃຫ້ຂ້າສຶກສັດຕູແລະພວກກໍ່ການຈະລາຈົນ ແຕ່ກັບຊົງເຫັນເປັນປະໂຍດໃນທາງຄ້າຂາຍຫຼາຍກວ່າ ດັງນັ້ນ ໃນລະດູໜາວຫາກວ່າງຈາກສຶກສົງຄາມ ຈຶງຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ຕັດຖະໜົນແລະຂຸດຄອງຈະເຫັນໄດ້ຈາກແນວເກົ່າໆ ໃນເຂດທົນບຸລີເຊິ່ງມີຢູ່ຫຼາຍສາຍ ສ່ວນການຂຸດຊຳຣະຄອງມັກມີວັດຖຸປະສົງເບື້ອງຕົ້ນເພື່ອປະໂຍດທາງຍຸດທະສາດ ເຊັ່ນ ຄອງທ່າຂ້າມ ຈາກນະຄອນສີທຳມະລາດໄປອອກທະເລ ເປັນຕົ້ນ
ດ້ານການສຶກສາ.
ສະໄໝກຸງທົນບຸລີເປັນໄລຍະເວລາທີ່ບ້ານເມືອງຍັງບໍ່ສະຫງົບຮຽບຮ້ອຍ ການຟື້ນຟູການສຶກສາຈຶງເຮັດໄດ້ບໍ່ຫຼາຍນັກ ແຕ່ວັດກໍຍັງເປັນແຫ່ງທີ່ໃຫ້ການສຶກສາຢູ່ ໂດຍມີແຕ່ເດັກຜູ້ຊາຍເທົ່ານັ້ນທີ່ມີການໂອກາດສຶກສາເພາະຕ້ອງຢູ່ກັບພະທີ່ວັດຮຽນໜັງສືແລະໄດ້ຮັບການອົບຣົມຄວາມປະພຶດ ຮຽນພະທັມ ພາສາປາລີສັນສະກິດ ແລະສັບຂະເໝນ ເພື່ອປະໂຍດໃນການອ່ານຄຳພີພະພຸດທະສາສະໜາ ນອກຈາກນີ້ມີວິຊາເລກ ເນ້ນມາດຕາ ຊັ່ງ ຕວງ ວັດ ມາດຕາເງິນໄທ ແລະການຄິດໜ້າໄມ້ ເຊິ່ງຈະຕ້ອງນຳໄປໃຊ້ໃນຊີວິດປະຈຳວັນ ມີວິຊາຊ່າງຝີມືສຳລັບເດັກໂຕ ສ່ວນໃຫຍ່ກ່ຽວກັບງານກໍ່ສ້າງ ເພື່ອປະໂຍດໃນການບູລະນະຊ່ອມແຊມເສນາສະນະ ແລະສິ່ງກໍ່ສ້າງພາຍໃນວັດ ສຳລັບການຮຽນວິຊາຊີບໂດຍກົງນັ້ນເປັນໜ້າທີ່ຂອງພໍ່ແມ່ ໄຜມີອາຊີບອີຫຍັງກໍຖ່າຍທອດວິຊານັ້ນໆ ໃຫ້ແກ່ລູກຫຼານຂອງຕົນຕາມສາຍຕະກູນ ເຊັ່ນ ເຮັດກັບເຂົ້າ ການຈັດບ້ານເຮືອນ ການຝຶກອົບຣົມມາລະຍາດຂອງກຸນລະສະຕີ ສັງຄົມສະໄໝນັ້ນບໍ່ນິຍົມໃຫ້ຜູ້ຍິງຮຽນໜັງສືຈຶງມີນ້ອຍຄົນທີ່ອ່ານອອກຂຽນໄດ້ ສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີ ຈຶງໂປດເກົ້າຯໃຫ້ບຳລຸງການສຶກສາຕາມວັດຕ່າງໆ ແລະຍັງໂປດເກົ້າຯໃຫ້ຕັ້ງຫໍໜັງສືຂຶ້ນເຊັ່ນດຽວກັບສະໄໝອະຍຸທະຍາເຊິ່ງຄົງທຽບໄດ້ກັບຫໍພະສະໝຸດໃນໄລຍະຫຼັງນອກຈາກນີ້ຍັງໂປດເກົ້າຯໃຫ້ສະແຫວງຫາແລະຮວບຮວມຕຳລາຕ່າງໆ ທີ່ກະຈັດກະຈາຍໄປເມື່ອຄາວກຸງແຕກໄວ້ທີ່ພະອາຮາມຫຼວງຫຼືຫາມາຈຳລອງໄວ້ເປັນສະບັບເພື່ອໃຊ້ສຶກສາເລົ່າຮຽນ
ດ້ານສາດສະໜາ.
ເຖິງແມ້ນວ່າໃນລັດຊະສະໄໝຂອງພະອົງ ບ້ານເມືອງຈະຕົກຢູ່ໃນສະພາວະສົງຄາມເກືອບຕະຫຼອດເວລາ ແຕ່ພະອົງກັບຊົງບໍ່ໄດ້ລະເລີຍງານດ້ານສາສະນະຈັກ ໄດ້ຊົງມຸ່ງມັ່ນທຳນຸບຳລຸງສາດສະໜາພຸດໃຫ້ຈະເລີນຣຸ່ງເຣືອງເໝືອນເມື່ອຄັ້ງກຸງສີອະຍຸທະຍາ ພະລາຊະກໍລະນີຍະກິດດ້ານຟື້ນຟູພະພຸດທະສາດສະໜາມີດັງນີ້ ເຊັ່ນ ການບົດສວດມົນພຸດທະໄຊມົງຄົນຄາຖາແລະສ້າງພະຍອດທຸງມີບັນທຶກບູຮານບອກໄວ້ດັງນີ້
ສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ຈັດລະບຽບສັງຄະມົນທົນທັນທີພາຍຫຼັງການສະຖາປະນາກຸງທົນບຸລີເປັນນະຄອນຫຼວງ ຄັ້ງທີ່ຍົກທັບໄປປາບຊຸມນຸມເຈົ້າພະຝາງເມື່ອຊົງເຫັນວ່າພະສົງທາງຝ່າຍຫົວເມືອງເໜືອມົວໝອງ ກໍໄດ້ໃຫ້ອາລາທະນາພະລາຊາຄະນະຈາກໃນກຸງໄປສັ່ງສອນ ເຮັດໃຫ້ພະສົງກັບບໍລິສຸດແລະເປັນປົກກະຕິສຸກຂຶ້ນ ນອກຈາກນີ້ພະອົງຍັງຊົງມຸ່ງມັ່ນໃນການຊອກຫາຕົ້ນສະບັບພະໄຕປິດົກພາສາປາລີທີ່ຍັງຫຼົງເຫຼືອຫຼັງຈາກເສຍກຸງ ເພື່ອນຳມາຄັດລອກຈຳລອງ
ສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ກາກົດໝາຍວ່າດ້ວຍວັດປະຕິບັດໃນທາງທັມວິໄນຂອງພະສົງເມື່ອປິ ຄ.ສ.1773 ໂດຍຖືເປັນຕົ້ນສະບັບທຳອິດຂອງໄທແລະຊົງນຳແນວຄິດທາງພະພຸດທະສາສະໜາ ມາໃຊ້ເປັນຫຼັກໃນການຈັດລະບຽບສັງຄົມໃນສະໄໝນັ້ນດ້ວຍ ແລະຫຼັງຈາກກອບກູ້ແຜ່ນດິນໄດ້ແລ້ວ ພະອົງໄດ້ຊົງອັນເຊີນພະບໍຣົມສົບສົມເດັດພະເຈົ້າເອກະທັດມາຈັດຖະຫວາຍພະເພີງຢ່າງສົມພະກຽດແລະຍັງຊົງຮັບອຸປະກາລະບັນດາພະບໍຣົມວົງສານຸວົງໃນພະມະຫາກະສັດກຸງສີອະຍຸທະຍາທຸກພະອົງດ້ວຍຄວາມກະຕັນຍູກະຕະເວທີ
ສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີຊົງສະຫຼະພະລາຊະຊັບສ່ວນພະອົງເພື່ອບູລະນະປະຕິສັງຂອນວັດວາອາລາມຕ່າງໆ ເປັນຈຳນວນຫຼາຍແລະຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ຍົກຖານະຂຶ້ນເປັນພະອາລາມຫຼວງ ເຊັ່ນ ວັດອິນທາລາມວໍລະວິຫານ ວັດລະຄັງໂຄສິຕາລາມວໍລະມະຫາວິຫານ ວັດຫົງລັດຕະນາລາມລາຊະວໍລະວິຫານ ວັດອາລຸນລາຊະວະລາລາມລາຊະວໍລະມະຫາວິຫານ ວັດໂມລີໂລກຍາລາມລາຊະວໍລະວິຫານ ວັດລາຊະຄຶກວໍລະວິຫານ ແລະວັດເສົາທຸງຫິນ
ພາຍຫຼັງທີ່ຮົບຊະນະເມືອງວຽງຈັນ ສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ອັນເຊີນພະພຸດທະມະຫາມະນີລັດຕະນະປະຕິມາກອນແລະພະບາງກັບມາຍັງກຸງທົນບຸລີດ້ວຍ ໂດຍໃຫ້ຈັດເຮືອກະບວນພະຍຸຫະຍາຕາຊົນລະມາກເຖິງ 246 ລຳ ແລະສະເດັດພະລາຊະດຳເນິນຂຶ້ນໄປຮັບດ້ວຍພະອົງເອງແລ້ວອັນເຊີນພະແກ້ວມໍລະກົດໄປປະດິດສະຖານ ນະ ພະອຸໂບສົດ ວັດອາລຸນລາຊະວະລາລາມ ຕໍ່ມາລັດຊະການທີ່ 1 ໄດ້ອັນເຊີນພະແກ້ວມໍລະກົດໄປປະດິດສະຖານ ນະ ພະອຸໂບສົດ ວັດພະສີລັດຕະນະສາດສະດາລາມ ເຊິ່ງຢູ່ໃນເຂດພະບໍຣົມມະຫາລາຊະວັງ
ພະລາຊະນິພົນ.
ເລື່ອງທີ່ພະອົງໄດ້ພະລາຊະນິພົນໄວ້ນັ້ນກໍຄື ບົດລະຄອນເລື່ອງຮາມມະກຽນ ວັນຊົງພະລາຊະນິພົນຮາມມະກຽນສະບັບນີ້ຄື ວັນອາທິດ ເດືອນ 6 ຂຶ້ນ 1 ຄ່ຳ ປີສະຫຼູ ຈຸລະສັກກະຫຼາດ 1132 ກົງກັບປີ ຄ.ສ. 1770 ເປັນປີທີ່ 3 ແຫ່ງລັດຊະການຂອງພະອົງ ພະອົງຊົງພະລາຊະນິພົນໄວ້ 4 ເລ່ມສະໝຸດໄທ ຄື
ຄັ້ນຮອດປີ ຄ.ສ.1782 ຂະນະນັ້ນກຸງທົນບຸລີມີອາຍຸ 15 ປີ ພະຍາສັນກັບພວກໄດ້ກໍ່ກະບົດ ສົມເດັດເຈົ້າພະຍາມະຫາກະສັດສຶກເຊິ່ງຂະນະນັ້ນໄປເຮັດສຶກກັບຂະເໝນກັບມາຍັງກຸງທົນບຸລີເຫັນວ່າຄວາມບໍ່ສະຫງົບຂອບບ້ານເມືອງເກີດຈາກສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນມະຫາລາດມີພະສະຕິວິປະຫຼາດ ຈຶງໃຫ້ນຳໄປສຳເລັດໂທດດ້ວຍການຕັດພະສຽນ (ຫົວ) ນະ ປ້ອມວິໄຊປະສິດ ແລ້ວຝັງພະບໍຣົມສົບທີ່ວັດບາງຍີ່ເຮືອໃຕ້ (ວັດອິນທາລາມວໍລະວິຫານ) ເມື່ອວັນທີ່ 6 ເມສາ ຄ.ສ.1782 ສະເດັດຂະນະມີພະຊົນມາຍຸໄດ້ 48 ພັນສາ ສິຣິຮວມຄອງລາດໄດ້ 15 ປີ ກຸງທົນບຸລີກໍສິ້ນສຸດລົງ ຈາກນັ້ນຈຶງໄດ້ສືບສວນຄວາມຜິດຂອງຜູ້ກໍ່ກະບົດ ແລ້ວຕັດສິນໃຫ້ນຳພະຍາສັນກັບພວກໄປປະຫານຊີວິດໃນເວລາຕໍ່ມາ
ຢ່າງໃດກໍຕາມ ນອກເໜືອຈາກແນວຄິດດັງກ່າວແລ້ວ ຍັງມີແນວຄິດອື່ນ ເຊັ່ນ ທີ່ສະເໜີວ່າສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີຊົງຖືກສົມເດັດເຈົ້າພະຍາມະຫາກະສັດສຶກ (ທອງດ້ວງ) ເຮັດລັດຖະປະຫານ ແລະແນວຄິດພະອົງຊົງສະຫຼະລາຊະບັນລັງແລະລາບວດໄປຍັງນະຄອນສີທຳມະລາດ ເປັນຕົ້ນ
ພະບໍຣົມລາຊານຸສອນ.
ລັດຖະບານໄດ້ປະກາດໃຫ້ວັນທີ່ 28 ທັນວາຂອງທຸກປີ ເຊິ່ງກົງກັບວັນທີ່ພະອົງຊົງປາບດາພິເສກເປັນພະມະຫາກະສັດ ເປັນ "ວັນສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນມະຫາລາດ" ນອກຈາກນັ້ນຄະນະລັດຖະມົນຕີຍັງມີມັດຕິໃຫ້ພະລາຊະສົມຍານາມວ່າ "ສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນມະຫາລາດ" ນິທິ ອຽວສີວົງ ໄດ້ບັນທຶກໄວ້ວ່າ ພະອົງຊົງເປັນວີລະກະສັດຂອງຊາດໄທທີ່ປະຊາຊົນຮູ້ຈັກດີທີ່ສຸດແລະມີສານເທພາຮັກແລະພະບໍຣົມລາຊານຸສາວະຣີຖະຫວາຍແດ່ພະອົງຫຼາຍທີ່ສຸດຍິ່ງກວ່າອະດີດພະມະຫາກະສັດໄທພະອົງໃດ
ລັດຖະບານຈອມພົນ ປ. ພິບູນສົງຄາມ ພ້ອມທັງເຫຼົ່າພະສົກນິກອນຊາວໄທໄດ້ພ້ອມໃຈກັນສ້າງພະລາຊະອະນຸສາຣີປະດິດສະຖານ ນະ ວົງວຽນໃຫຍ່ ຝັ່ງທົນບຸລີ ເຊິ່ງສາດສະດາຈານສິນ ພີຣະສີ ຄະນະບໍດີປະຕິມາກຳ ມະຫາວິທະຍາໄລສິລະປາກອນຂະນະນັ້ນເປັນຜູ້ອອກແບບ ທາງລາຊະການໄດ້ປະກອບພະລາຊະພິທີເປີດແລະຖະຫວາຍບັງຄົມພະບໍຣົມລາຊະນຸສາວະຣີຄັ້ງທຳອິດເມື່ອວັນທີ່ 17 ເມສາ ຄ.ສ. 1954 ແລະໃນວັນທີ່ 28 ທັນວາ ຄ.ສ.1954 ຈຶງມີລັດພິທີເປີດເປັນທາງການອີກເທື່ອໜຶ່ງ ໂດຍພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດສະເດັດພະລາຊະດຳເນິນຊົງວາງພວງມາລາ ຖະຫວາຍລາຊະສັກກາລະ ຕໍ່ມາທາງລາຊະການກຳໜົດໃຫ້ວັນທີ່ 28 ທັນວາ ເປັນວັນຖະຫວາຍບັງຄົມສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນມະຫາລາດເຊັ່ນກັນ
ຄວາມສັມພັນເຊື້ອສາຍຈີນ.
ໂດຍສະເພາະຈາກຄົນໄທເຊື້ອສາຍຈີນ ມີການຮຽກຕາມພາສາຈີນແຕ້ວ່າ ແຕ່ອ່ວງກົງ(鄭王公) ໝາຍເຖິງກະສັດຊາວແຕ້ຈິ໋ວທີ່ໄດ້ຮັບການເຄົາຮົບບູຊາ (ແຊ່ແຕ້ຂອງພະອົງພ້ອງກັບຄຳວ່າແຕ້ຈິ໋ວ 潮州)
ພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວພະລາຊະທານຂໍ້ມູນແກ່ໝໍສະມິດ (ນາຍແພດ ມັນຄອມ ສະມິດ) ວ່າສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີມີຊື່ຮຽກຂານກັນໃນໝູ່ຊາວຈີນ "ເຕຍຊິນຕັດ"ຫຼື "ເຕຍຊິນຕາດ" (爹信達) ແປວ່າ ພໍ່ສິນເຈົ້າເມືອງຕາກ ແລະຍັງມີຊື່ທີ່ປາກົດ ເຈິ້ງກົ໋ວອິງ (鄭國英) ແປວ່າ ວີລະບຸລຸດຂອງປະເທດນາມເຈິ້ງ ຕາມຫຼັກຖານຈີນກ່ອນສະເດັດຮັບລາຊະການເຄີຍຊົງປະກອບອາຊີບຄ້າຂາຍຕໍ່ຈາກພະລາຊະບິດາ ແລະຍັງມີຫຼັກຖານທີ່ສໍ່ວ່າເຄີຍຊົງເປັນພໍ່ຄ້າກວຽນ ມີຮັບສັ່ງໄດ້ຄ່ອງແຄ່ວ ທັງຈີນແຕ້ຈິ໋ວ ທັງຈີນກວາງຕຸ້ງ ແລະຈີນຮົກກ້ຽນ
ຢ່າງໃດກໍຕາມ ຕ້ວນລີ່ເຊີງໄດ້ພົບສຸສານບັນຈຸສະຫຼອງພະອົງຂອງສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີທີ່ຕຳບົນຫົວຟູ່ ອຳເພີເສີງໃຫ່ ຈັງຫວັດແຕ້ຈິ໋ວ (ເສົາໂຈ) ຢູ່ໃນມົນທົນກວາງຕຸ້ງ ທາງຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ຂອງຈີນ ຮວມທັງສານປະຈຳຕະກູນເຊິ່ງສ້າງຂຶ້ນໃນ ຄ.ສ.1921 ຄົງເປັນຜູ້ສືບລາຊະກຸນສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີສົ່ງໄປຝັງແທນພະບໍຣົມສົບຕາມທຳນຽມຈີນສິ່ງນີ້ອາດເປັນຫຼັກຖານວ່າ ສາຍວົງພະລາຊະບິດາຢູ່ທີ່ຕຳບົນນັ້ນເຊິ່ງເປັນຖິ່ນທີ່ແຫ້ງແລ້ງ ເຮັດອົບພະຍົບມາຢູ່ໃນພະນະຄອນສີອະຍຸທະຍາ
ເຊິງອັດ.
1.จรรยา ประชิตโรมรัน. (2548). สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช. สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. หน้า 55
3.มูลนิธิสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา. นามานุกรมพระมหากษัตริย์ไทย. กรุงเทพฯ: มูลนิธิสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา, 2554. 264 หน้า. หน้า 183-186.
8.ธำรงศักดิ์ อายุวัฒนะ. ราชสกุลจักรีวงศ์ และราชสกุลสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช (ใน Thai). Bangkok: สำนักพิมพ์บรรณกิจ.
David K. Wyatt. Thailand: A Short History. Yale University Press.
12.ประยุทธ์ สิทธิพันธ์, มหาราชและพระราชกรณียกิจสมเด็จพระภัทรมหาราช (กรุงเทพฯ: เทพพิทักษ์การพิมพ์, 2520) หน้า 223.
มหาราชวงษ์พงศวดารพม่า, (กรุงเทพฯ: มติชน, 2545), หน้า 243.
23.พระราชพงศวดารฉบับพระราชหัตถเลขา, (กรุงเทพฯ: คลังวิทยา, 2516), หน้า 290.
24.จำนวนทหารที่หนีออกจากกรุงศรีอยุธยาพร้อมกับพระเจ้าตากนี้ เอกสารกล่าวไว้ไม่ตรงกัน พระราชพงศวดารฉบับพะราชหัตถเลขา, ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) และฉบับบริติชมิวเซียม กล่าวตรงกันว่า 1,000 นาย, จดหมายความทรงจำของกรมหลวงนรินทรเทวีว่ามี 500 นาย
พงษ์ ณ พัฒน์, วันสำคัญไทยนอกปฏิทิน, (กรุงเทพฯ: แสงดาว, 2551), หน้า 12-13
28.John Bowman. Columbia Chronologies of Asian History and Culture. Columbia University Press. p. 514.
31.บัญชา แก้วเกตุทอง,พลตรี. หนังสือที่ระลึกในงานหล่อประทานพร สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี ณ วัดลุ่มมหาชัยชุมพล จังหวัดระยอง วันที่ ๖-๑๐ กุมภาพันธ์ ๒๕๒๑.
32.วัลลภา รุ่งศิริแสงรัตน์. (2546). บรรพบุรุษไทย: สมัยกรุงธนบุรีและรัตนโกสินทร์ตอนต้น. โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. หน้า 5
34.ศรรวริศา เมฆไพบูลย์,ศิริโชค เลิศยะใส. NATIONAL GEOGRAPHIC ฉบับที่ 77 ธันวาคม 2550. กรุงเทพฯ: อมรินทร์ปริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน),หน้า 51.ISSN 1513-9840
37.พระราชวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยาลงกรณ์, สามกรุง (พระนคร:คลังวิทยา ๒๕๑๑) หน้า ๙๘.
38.W.A.R. Wood (1924). A History of Siam. Chiang Mai. p. 253
43.สุนทรภู่, นิราศสุนทรภู่ ตอนนิราศพระบาท (พระนคร:คุรุสภา 2519) หน้า 123-124.
46.ธีระชัย ธนาเศรษฐ. เปิดวังสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช. สำนักพิมพ์ ธีรกิจ (ประเทศไทย) จำกัด. หน้า 134.
53.มูลนิธิกตเวทินในพระบรมราชูปถัมป์, ประวัติศาสตร์ชาติไทย, กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้งแอนพับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน), 2547 หน้า 79 - 93. ISBN 974-92746-2-8
54.KING TAKSIN DAY webhost.m-culture.go.th Retrieved 2007-12-28
55.กรมศิลปากร, ประชุมพงศวดาร ภาคที่ 39 หน้า 63-64.
56.Thomas J. Barnes. Tay Son: Rebellion in 18th Century Vietnam. Xlibris Corporation. p. 74. ISBN 0738818186.
61.Chris Baker (writer), Pasuk Phongpaichit. A History of Thailand. Cambridge University Press. p. 32. ISBN 0521816157.
62.Editors of Time Out. Time Out Bangkok: And Beach Escapes. Time Out. p. 84. ISBN 1846700213.
63.Paul M. Handley. The King Never Smiles. Yale University Press. p. 27. ISBN 0300106823.
64.Bertil Lintner. Blood Brothers: The Criminal Underworld of Asia. Macmillan Publishers. ISBN 1403961549., p. 234
65.Chris Baker, Pasuk Phongpaichit. A History of Thailand. Cambridge University Press. ISBN 0521816157., p. 32
66.พระมหากษัตริย์ไทย: ธ ครองใจไทยทั้งชาติ. กรุงเทพฯ: โอเดียนสโตร์, 2543. หน้า: 244-245
67.วีณา โรจนราธา. กรุงแตก พระเจ้าตากฯ และประวัติศาสตร์ไทย. กรุงเทพฯ: กรุงสยามพริ้นติ้ง กรุ๊พ, 2540 หน้า 99 ISBN 978-974-02-0003-1
วนา. พระเจ้าตากสิน ใช้ศาสนา กำหนดจริยธรรมของคนไทย, prajan.com, 7 กุมภภาพันธ์ 2549
69.อาจาร์สมพร เทพสิทธาวนา: พระมหากษัตริย์ กับศาสนา, oknation.net, 12 เมษายน 2551
70.กรมศิลปากร, จดหมายเหตุฉบับพระยาประมูลธนรักษ์ (พิมพ์ในงานศพ นางช้อย ชูโต พ.ศ. 2464) หน้า 7.
72.เปลื้อง ณ นคร. ประวัติวรรณคดีไทยสำหรับนักศึกษา. กรุงเทพฯ: ไทยวัฒนาพานิช, 2517. หน้า 216
76.พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา, กรุงเทพฯ: สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร, 2548, หน้า 230
77.สมชาย พุ่มสอาด, เบื้องหลังกบฏพระยาสรรค์, ศิลปวัฒนธรรม, ปีที่ 4 ฉบับที่ 6, เมษายน 2526 หน้า 8-15
78.ทศยศ กระหม่อมแก้ว. พระเจ้าตาก สิ้นพระชนม์ที่เมืองนคร. กรุงเทพฯ: กรีนปัญญาญาณ จำกัด, 2555. ISBN: 978-616-526-030-5
79.Donald K. Swearer (2004). Becoming the Buddha: The Ritual of Image. Princeton University Press. ISBN 0-691-11435-8. p. 235
83.Mulcolm Smith, Dr. A Physician at the Court of Siam. University of Michigan Library. p. 13.
84.พิมพ์ประไพ พิศาลบุตร. สำเภาสยาม ตำนานเจ๊กบางกอก. กรุงเทพฯ: นานมีบุ๊คส์, 2544. หน้า 93 ISBN 974-472-331-9
ເມືອງວຽງຄຳ ເປັນໜຶ່ງໃນ 5 ເມືອງທຸກຍາກຂອງແຂວງຫຼວງພະບາງ ມີທີ່ຕັ້ງຢຸ່ຫ່າງຈາກເທດສະບານແຂວງ ປະມານ 200 Km ເມືອທາງທິດເໜືອ(ທາງອອກຊູ່ແຂວງຫົວພັນ ເສັ້ນທາງເລກ I)ເປັນເມືອງພູດອຍທຸກຍາກ.ເມືອງວຽງຄຳ ປະກອບມີ 69 ບ້ານ ແບ່ງ ເປັນ 9 ກຸ່ມບ້ານ ແລະ ມີ 1 ບ້ານໃຫຍ່ ມີປະຊາກອນທັງໝົດ 29.031 ຄົນ ຍິງ 14.358 ຄົນ ແຍກຕາມເຜົ່າໃຫຍ່: ເຜົ່າລາວລຸ່ມກວມ 10,86%, ກຶມມຸ ກວມ 79,17%, ເຜົ່າມົ້ງກວມ 9.95%.ພົບແຫຼ່ງທ້ອງຖ່ຽວ ແຕ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຮັບພັດທະນາເປັນແຫຼ່ງທ້ອງຖ່ຽວ: ນ້ຳຕົກຕາດ ຕາດຄ້ອງ ສູງປະມານ 15 - 20 ແມັດ ແລະ ຕາດນ້ອຍ ທີ່ສວຍງາມ ອີກ 3-4 ແຫ່ງ ຢູ່ບ້ານໂພນໂຮມ, ຕາດສະໜອງ ບ້ານນ້ຳລາວ ເຊີນບັນດາທ່ານທີ່ ມີຄວາມສົນໃຈ ເຂົ້າທ່ຽວຊົມ ແລະ ສຳຫຼວດ (ຍັງລໍຖ້າການສຳຫຼວດ)
​ເມືອງ​ວຽງຄຳ ແຂວງວຽງຈັນ ກໍ່​ເປັນ​ອີກ​ເມືອງ​ຫນຶ່ງ​ທີ່​ມີ​ຫມູ່ ບ້ານ​ຫັດ­ຖະ­ກຳມີ​ບຸນ​ບັ້ງ­ໄຟ​ໃຫຍ່ໂພນ​ຫມີ, ຟ້ອນ​ງ້າວ​ຕາ­ແສງອ່າງ, ຟັງ​ຂັບ​ງື່ມ​ທີ່​ປາກ​ກະ​ຍຸງ ເມືອງ​ທຸ­ລະ­ຄົມ, ມີ​ງານ​ເທ­ດ ສະການ​ໃຫຍ່​ບຸນ­ຊ່ວງ­ເຮືອ​ບ້ານເກີນ, ບຸນ​ພະ­ທາດ​ມາ​ຫລ້າ ເຊິ່ງເປັນ​ທາດ​ເກົ່າ​ແກ່​ສ້າງ​ມາ​ແຕ່​ສະໄຫມ​ພະ​ເຈົ້າ​ໄຊ​ເຊດ​ຖາ ແລະ ເມືອງ​ອື່ນໆ ກໍ່​ມີ​ປະ­ເພ­ນີ ແລະ ບຸນ​ປະ­ຈຳ​ເຜົ່າ ຖ້າ​ຢາກ​ຊົມ​ໃຫ້ຄົບ​ຖ້ວນ ຕ້ອງ​ທຳ​ຄວາມ​ເຂົ້າໃຈ​ໃນ​ຈຸດ​ພິ­ເສດ​ໃນ​ແຕ່​ລະ​ບຸນ ຖ້າ­ວ່າ​ເປັນ​ການ­ທ່ອງ­ທ່ຽວ​ທຳມະ​ຊາດ​ແລ້ວ​ມາ​ທ່ຽວ​ຍາມ​ໃດ​ກໍ່ສະ­ດວກ ຖ້າ​ຈະ​ມາ​ບຸນ­ຊ່ວງ­ເຮືອ ຫລື ບຸນ​ບັ້ງ­ໄຟ.
ຂົວມຶດຕະພາບ ລາວ - ໄທ ແຫ່ງທີ 3
ຂົວມິດຕະພາບລາວ-ໄທ ແຫ່ງທີ 3 ຂ້າມແມ່ນ້ຳຂອງ ແຫ່ງທີ່ 3 ເຊື່ອມຕໍ່ ເມືອງທ່າແຂກ ແຂວງຄຳມ່ວນ ສປປ.ລາວ ແລະ ອຳເພີເມືອງນະຄອນະພນົມ ຈັງຫວັດນະຄອນພະນົມ ປະເທດໄທ
"ຄິດວ່າຈະ ເສັດກ່ອນ ສຳເຣັດຕາມໄດ້ ຫາລືກັບ ໂປຣເຈັກ ຝ່າຍໄທ ຄາດວ່າຈະເສັດ ລະຫວ່າງ ເດືອນ 9 ຂອງ 2011 ນີ້ແຫລ໋ະ ປັດຈຸບັນນີ້ ການກໍ່ສ້າງ ຢູ່ທີ່ກາງ ແມ່ນ້ຳຂອງ ດຳເນີນຢູ່ ການຢູ່ກາງນ້ຳ ພາກສ່ວນເທິງ ແລະ ກໍອາຄານ ດ່ານເຂົ້າອອກ ລະຫວ່າງ ສອງເບື້ອງ".
"ສຳລັບເຂດ ເສຖກິດ ພິເສດ ກໍດຳເນີນການ ໄປແລ້ວ ກໍມີການ ຈັດສັນເຣື້ອງພື້ນທີ່ ປາກົດວ່າ ສຳເຣັດແລ້ວ 618 ເຮັກຕາ ຢູ່ບໍເວນຕົ້ນຂົວ".
ຂົວມິຕພາບ ລາວໄທ ແຫ່ງທີ 3 ລະຫວ່າງ ຄໍາມ່ວນ ນະຄອນພະນົມ ມີຄວາມຍາວ 780 ແມັດ, ກວ້າງ 13 ແມັດ ແລະມີ 2 ທາງຈະຣາຈອນ. ໂຕຂົວ ຈະເປັນທາງ ປູຊີເມັນ, ຣັຖບານໄທ ໄດ້ຊ່ວຍເຫລືອ ງົບປະມານ ໃນການສ້າງ ມີມູນຄ່າ 60 ລ້ານໂດລາ ສະຫະຣັຖ.
ກາເຟ (,) ແມ່ນເຄື່ອງດື່ມທີ່ເຮັດແຕ່ມະເລັດ ເຊິ່ງໄດ້ແຕ່ຕົ້ນກາເຟ ຫຼືນິຍົມເອີ້ນວ່າ ເມັດກາເຟ ຂົ້ວ. ມີການປູກຕົ້ນກາເຟໃນຫຼາຍກວ່າ 70 ປະເທດທົ່ວໂລກ. "ກາເຟຂຽວ"(ກາເຟຍັງບໍ່ກາຍການຂົ້ວ) ແມ່ນໜຶ່ງໃນສິນຄ້າທາງການກະເສດ ເຊິ່ງມີການຊື້ຂາຍກັນຫຼາຍທີ່ສຸດໃນໂລກ. ກາເຟມີສ່ວນປະກອບຂອງຄາຟີອີນ ເຮັດໃຫ້ມັນມີສັບພະຄຸນຊູກຳລັງໃນມະນຸດ. ປັດຈຸບັນ ກາເຟແມ່ນເຄື່ອງດື່ມເຊິ່ງໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມທີ່ສຸດໃນໂລກ.
ແມ່ນທີ່ເຊື່ອກັນວ່າສັບພະຄຸນຊູກຳລັງຈາກມະເລັດຂອງຕົ້ນກາເຟນັ້ນຖືກພໍ້ເປັນເທື່ອທຳອິດໃນເຢເມນ ແຖບອາລະເບຍ ແລະທາງຕະເວັນອອກສຽງເໜືອຂອງເອທິໂອເປຍ ແລະການປູກຕົ້ນກາເຟໃນສະໄໝທຳອິດໄດ້ແພ່ຂະຫຍາຍໃນໂລກອາຫຼັບ. ຫຼັກຖານບັນທຶກວ່າການດື່ມກາເຟໄດ້ປາກົດຂຶ້ນຮາວກາງຄິດສັດຕະວັດທີ່ 15 ອັນແມ່ນຫຼັກຖານເຊິ່ງເຊື່ອຖືໄດ້ ແລະເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດ. ຖືກພໍ້ໃນວິຫານຊູຟີ ໃນເຢເມນ ແຖບອາລະເບຍ ແຕ່ໂລກມຸດສະລິມ. ກາເຟໄດ້ແພ່ຂະຫຍາຍໄປຍັງທະວີບເອີລົບ ອິນໂດນີເຊຍ ແລະທະວີບອະເມລິກາ. ໃນລະຫວ່າງທີ່ກາເຟເລີ່ມເດີນທາງແຕ່ທະວີບອະເມລິກາເໜືອແລະຕະເວັນອອກກາງສູ່ທະວີບເອີລົບ ກາເຟໄດ້ຖືກສົ່ງກາຍໄປຍັງຊິຊິລີແລະອິຕາລີໃນຕອນກົກຄິດສັດຕະວັດທີ່ 17, ແຕ່ນັ້ນກາຍຕຸລະກີໄປຍັງກີດ ຮັງກາລີ ແລະອອດເຕຍໃນຕອນປາຍຄິດສັດຕະວັດທີ່ 17. ຈາກອິຕາລີແລະອອດເຕຍ ກາເຟໄດ້ແພ່ຂະຫຍາຍໄປຍັງສ່ວນທີ່ເຫຼືອຂອງທະວິບເອີລົບ. ກາເຟໄດ້ເຂົ້າມາມີບົດບາດສຳຄັນໃນສັງຄົມຫຼາຍບ່ອນຕະຫຼອດປະວັດສາດ. ໃນແອຟິກາແລະເຢເມນ ມັນຖືກໃຊ້ຮ່ວມນຳພິທີກຳທາງສາດສະໜາ. ຜົນທີ່ຕາມມາແມ່ນ ສາດສະນະຈັກເອທີໂອເປຍ ໄດ້ສັ່ງຫ້າມການບໍລິໂພກກາເຟຕະຫຼອກການ. ຈົນຮອດລັດຊະສະໄໝຂອງຈັກກະພັດເມເນລິກທີ່ 2. ມັນຍັງໄດ້ຖືກຫ້າມໃນຈັກກະວັດອອດໂຕມັນລະຫວ່າງຄິດສັດຕະວັດທີ່ 17 ເນື່ອງຈາກສາເຫດທາງການເມືອງ ແລະ ມີສ່ວນກ່ຽວພັນນຳກິດຈະກຳທາງການເມືອງຫົວຮຸນແຮງໃນທະວີບເອີລົບ.
ຖ້ຳ​ຕິ່ງ ​ເປັນ​ປູ​ຊະ​ນິ​ຍະ​ສະ­ຖານ­ທີ່​ ສຳ­ຄັນ ອອກ​ແບບ​ໂດຍ​ທຳ​ມະ​ຊາດ ມີ​ຄວາມ​ກົມ­ກຽວ​ກັນ​ດີ ລະ­ຫວ່າງ​ທີ່​ຕັ້ງ​ພູມ​ສັນ­ຖານ​ທີວ​ທັດ​ທາງ​ທຳ​ມະ​ຊາດ ຄື​ຕັ້ງ​ຢູ່​ຍ່ານ​ທີ່​ນ້ຳ​ອູ​ມາ​ໄຫຼ​ປ່ອງ​ໃສ່​ນ້ຳ­ຂອງ ບ້ານ​ປາກ​ອູ ແລະ ມີ​ພູ​ນ້ອຍ​ໜ່ວຍ​ໜຶ່ງ​ຕັ້ງ​ຢູ່​ຟາກ​ແມ່­ນ້ຳ​ຂອງ ຊຶ່ງ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ເຈາະ​ຮູ​ໃຫ້​ເປັນ​ຖ້ຳ ສອງ​ຖ້ຳ ຄື​ຖ້ຳ​ລຸ່ມ ແລະ ຖ້ຳ​ເທິງ ຫ່າງ​ກັນ​ສູງ​ປະ­ມານ​ຮ້ອຍ​ກ່ວ​າ​ແມັດ ມີ​ຕົ້ນ­ໄມ້​ສີ­ຂຽວ​ປົກ​ຫຸ້ມ​ຕະ­ຫຼອດ​ປີ ໃນ​ນັ້ນ​ພົ້ນ​ເດັ່ນ​ກ່ອນ­ໝູ່​ແມ່ນ​ຕົ້ນ​ຈຳ­ປາ ເມື່ອ​ຕົກ​ຍາມ​ໜ້າ​ຮ້ອນ ໃບ​ຈະ​ມີ​ໜ້ອຍ ແລະ ດອກ​ຈະ​ບານ​ຂາວ​ສະ­ພັ້ງ ດັ່ງ​ຈະ​ແຂ່ງ­ຂັນ​ທ້າ​ສາຍ­ຕາ​ຂອງ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ ເພື່ອ​ປະ­ກາດ​ສັກ​ສີ​ແຫ່ງ​ຄວາມ​ເປັນ​ພາກ­ສ່ວນ​ໜຶ່ງ ຂອງ​ນະ­ຄອນ​ເກົ່າ​ແກ່​ຫຼວງ​ພະ​ບາງ ປາກ​ຖ້ຳ​ຕິ່ງ ມີ​ຍອຍ​ຫີນ​ບັງ ປາກ​ຖ້ຳ​ບ່ອນ​ຕ່ຳ ບ່ອນ​ສູງ ເໝືອນ​ດັ່ງ​ນັກ​ສິ­ລະ​ປິນ ບັນ­ຈົງ​ສ້າງ​ໃຫ້​ມີ​ຄວາມ​ແປກ​ແຫວກ​ແນວ ໃຫ້​ແກ່​ສະ­ຖານ­ທີ່​ດັ່ງ­ກ່າວ.
ຖ້ຳ​ຕິ່ງ ຖ້າ​ຫຼຽວ​ຈາກ​ບ້ານ​ປາກ​ອູ ກໍ​ຈະ​ເຫັນ​ຕິ່ງ​ຫີນ​ຢ່ອນ​ຢູ່​ປາກ​ຖ້ຳ ແລະ ຮາວ​ຂັ້ນ­ໄດ​ສີ­ຂາວ ລຽນ​ລັ່ນ​ຂຶ້ນ​ໄປ​ຕາມ​ວ່າງ​ຫີນ​ໄປ​ຍັງ​ຖ້ຳ​ລຸ່ມ​ຖ້ຳ​ເທິງ ໂດຍ​ສາ­ມາດ​ແນມ​ເຫັນ​ໄກ​ຈາກ​ສີ­ຂາວ​ຂອງ​ຂັ້ນ­ໄດ​ນີ້ ຊຶ່ງ​ປັດ­ຈຸ­ບັນ ເພິ່ນ​ໄດ້​ສ້າງ​ຂັ້ນ­ໄດ​ອີກ​ເບື້ອງ​ໜຶ່ງ ເພື່ອ​ລັດ​ຂຶ້ນ​ຖ້ຳ​ເທິງ​ໂດຍ​ກົງ.
ຕາມ​ການ​ບອກ­ເລົ່າ​ຂອງ​ຊາວ­ບ້ານ​ອາ­ວຸ­ໂສ​ທ່ານ​ໜຶ່ງ​ໃຫ້​ຮູ້​ວ່າ: ຖ້ຳ​ຕິ່ງ ແຕ່​ກ່ອນ​ສາດ­ສະ­ໜາ​ພຸດ​ຈະ​ຖືກ​ເຜີຍ­ແຜ່​ມາ​ເຖິງ​ນັ້ນ ຊາວ­ບ້ານ​ແຖບ​ນັ້ນ​ນັບ­ຖື​ຜີ ແລະ ຖື​ເອົາ​ຖ້ຳ​ນັ້ນ ເຮັດ​ພິ­ທີ­ກຳ​ຕ່າງໆ ຂອງ​ການ​ເຊື່ອ​ຖື​ເວ­ລາ​ນັ້ນ ແຕ່​ເມື່ອ​ມີ​ການ​ນັບ­ຖື​ສາດ­ສະ­ໜາ​ພຸດ ຖ້ຳ​ກໍ​ປ່ຽນ­ແປງ​ມາ​ຮັບ​ໃຊ້​ການ​ເຮັດ​ພິ­ທີ­ກຳ​ທາງ​ພຸດ ແລະ ນຳ​ເອົາ​ພຸດ​ທະ​ຮູບ​ມາ​ປະ­ດິດ­ສະ­ຖານ​ໃນ​ຖ້ຳ ພະ​ພຸດ​ທະ​ຮູບ​ນຳ​ມາ​ປະ­ດິດ­ສະ­ຖານ​ຫຼາຍ​ທີ່​ສຸດ ໃນ​ສະ­ໄໝ​ພະ​ເຈົ້າ​ໄຊ​ເຊດ​ຖາ ໂດຍ​ສະ­ເພາະ​ກ່ອນ​ຈະ​ຍ້າຍ​ນະ­ຄອນ­ຫຼວງ​ໄປ​ຕັ້ງ​ຢູ່​ວຽງ​ຈັນ ເມື່ອ ຄ.ສ 1560 ຫຼັງ​ຈາກ​ນັ້ນ ກໍ​ແມ່ນ​ພະ​ອາ­ຈານ​ວັດ​ຕ່າງໆ ນຳ​ມາ​ປະ­ດິດ­ສະ­ຖານ ແລະ ການ​ນຳ​ມາ​ບວດ ແລະ ປະ­ດິດ­ສະ­ຖານ​ຂອງ​ອອກ​ຕົນ​ຍາດ​ໂຍມ​ໄວ້​ນະ​ທີ່​ນີ້ ດັ່ງ​ນັ້ງ ຖ້ຳ​ຕິ່ງ ຈຶ່ງ​ມີ​ພະ​ພຸດ​ທະ​ຮູບ​ນ້ອຍ​ໃຫຍ່​ປາງ​ຕ່າງໆ​ຫຼາຍ​ອົງ ທັງ​ໄດ້​ກາຍ­ເປັນ​ແຫຼ່ງ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ສຳ­ຄັນ​ອີກ​ແຫ່ງ​ໜຶ່ງ ຂອງ​ແຂວງ​ຫຼວງ​ພະ​ບາງ ການ​ມາ​ທ່ຽວ​ຖ້ຳ​ຕິ່ງ ນອກ­ຈາກ​ຈະ​ເຫັນ​ທຳ​ມະ​ຊາດ ສວຍ​ງາມ ສາຍ​ນ້ຳ​ໃສ ປ່າ­ໄມ້​ຂຽວ ສາຍ­ພູ​ຍາວ ແລ້ວ ຍັງ​ເປັນ​ການ​ມາ​ທ່ຽວ ພ້ອມ​ກັບ​ການ​ເຮັດ­ບຸນ ເພື່ອ​ຄວາມ​ເປັນ​ສິ­ລິ​ມຸງ­ຄຸນ​ແກ່​ຊີ­ວິດ​ອີກ​ດ້ວຍ.
ມາ​ທ່ຽວ​ຖ້ຳ​ຕິ່ງ​ໃນ​ປັດ­ຈຸ­ບັນ ບໍ່​ເໝືອນ​ແຕ່​ກ່ອນ ຍ້ອນ​ວ່າ​ສາ­ມາດ​ມາ​ໄດ້​ທັງ​ທາງ­ນ້ຳ ແລະ ບາງ​ບົກ ທັງ​ບໍ່​ຕ້ອງ​ກັງ­ວົນ​ໃຈ​ວ່າ​ຈະ​ບໍ່​ມີ​ຮ້ານ​ອາ­ຫານ ດຽວ­ນີ້​ມີ​ທັງ​ຮ້ານ​ຕັ້ງ​ງອຍ​ຝັ່ງ ແລະ ຮ້ານ​ເຮືອນ​ແພ ພ້ອມ​ບໍ­ລິ­ການ​ແກ່​ແຂກ​ຄົນ​ຕາມ​ອັດ​ທະ​ຍາ​ໃສ ໂດຍ​ສະ­ເພາະ​ຈະ​ໄດ້​ຢູ່​ໃກ້ໆ​ກັບ​ທຳ​ມະ​ຊາດ ທີ່­ຢູ່​ທັງ​ສອງ​ແຫຼ່ງ​ນ້ຳ​ຢ່າງ​ມີ​ຄວາມ­ສຸກ.
ດອນ​ລົບ​ປາ​ດີ ເປັນ​ດອນ​ໃຫຍ່​ລະ­ດັບ​ສາມ ຂອງ​ບັນ­ດາ​ດອນ​ທີ່­ຢູ່​ໃນ​ຍ່ານ​ຂອງ​ມະ­ຫາ​ນະ­ທີ​ສີ­ທັນ­ດອນ ເຂດ​ອ່າງ​ແມ່­ນ້ຳ​ຂອງ​ຕອນ​ໃຕ້ ແລະ ຢູ່​ເທິງ​ຄັນ​ເຫວ​ຄອນ​ພະ​ເພັງ ລົບ​ປາ​ດີ ປະ­ກອບ​ມີ 7 ບ້ານ ທີ່​ຕັ້ງ​ລຽງ​ລາຍ​ແຕ່​ຫົວ​ດອນ​ຈົນ​ເຖິງ​ຫາງ​ດອນ ລຽບ​ຕາມ​ລຳ​ນ້ຳ­ຂອງ​ທັງ​ຕາ­ເວັນ​ອອກ ແລະ ຕາ­ເວັນ­ຕົກ​ຂອງ​ດອນ ແຕ່​ລະ​ບ້ານ​ມີ​ວັດ​ຄົບ​ທຸກ​ບ້ານ ແລະ ຊື່​ບ້ານ​ກໍ​ໃສ່​ລົບ​ປາ​ດີ​ໝົດ ເຊັ່ນ: ລົບ​ປາ​ດີ​ຫົວ​ດອນ ລົບ​ປາ​ດີ​ກາງ ລົບ​ປາ​ດີ​ໂພນ​ທັນ ລົບ​ປາ​ດີ​ຈົກ ລົບ​ປາ​ດີ​ຄອນ​ນ້ອຍ ແລະ ອື່ນໆ ສ່ວນ​ໂຮງ­ຮຽນ​ກໍ​ໂຮມ​ກັນ​ຕາມ​ຈຸດ​ພິ­ເສດ ແລະ ຈຳ­ນວນ​ຂອງ​ນັກ­ຮຽນ ອາ­ຊີບ​ຫຼັກ​ຂອງ​ຄົນ​ທ້ອງ­ຖິ່ນ​ນີ້ ແມ່ນ​ການ​ປູກ­ຝັງ​ລ້ຽງ­ສັດ​ເປັນ​ອາ­ຊີບ​ຕົ້ນ­ຕໍ ຕາມ​ບັນ​ພະ​ບູ​ລຸດ​ທີ່​ເຄີຍ​ທຳ​ມາ​ຫຼາຍ​ເສັ່ນ​ຄົນ ແລະ ອາ­ຊີບ​ສຳ­ຮອງ ກໍ​ຄົງ​ເປັນ​ການ​ຫາ​ປາ​ຕາມ​ລຳ​ນ້ຳ­ຂອງ.
ການ​ຫາ​ປາ​ຕາມ​ລຳ​ນ້ຳ­ຂອງ ແຕ່​ກ່ອນໆ​ນັ້ນ ສ້າງ​ລາຍ​ຮັບ​ຢ່າງ​ເປັນ​ກອບ​ເປັນ​ກຳ ສາ­ມາດ​ຂາຍ​ປາ­ສົດໆ ຂາຍ​ປາ​ທີ່​ແປ​ຮູບ​ເປັນ​ອາ­ຫານ ເຊັ່ນ: ປາ­ແດກ ປາ​ຈາວ ປາ​ເຄັມ ປາ​ແຫ້ງ ແລະ ອື່ນໆ ສູ່​ຕະ­ຫຼາດ​ຕ່າງໆ​ຕາມ​ການ​ສະ­ເໜີ ແຕ່​ມາ​ບັດ​ນີ້ ສະ­ພາບ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ມີ​ການ​ປ່ຽນ­ແປງ​ໄປ ອັນ​ເນື່ອງ​ມາ​ຈາກ​ການ​ສະ­ເໜີ ຫຼື​ຄວາມ​ຕ້ອງ­ການ​ມີ​ຫຼາຍ ແຕ່​ການ​ສະ­ໜອງ​ພັດ​ນ້ອຍ ຫາ​ປາ​ໄດ້​ນ້ອຍ ຍ້ອນ​ສະ­ພາບ​ແວດ​ລ້ອມ​ນ້ຳ­ຂອງ​ບໍ່​ສະ​ໝ່ຳ​ສະ­ເໝີ ຄົນ­ຫາ­ປາ​ມີ​ຫຼາຍ ແລະ ຄົນ­ຫາ­ປາ​ແບບ​ດັບ​ສູນ​ຈຳ­ນວນ​ໜຶ່ງ ທຳ​ລາຍ­ການ​ຂະ­ຫຍາຍ­ຕົວ​ຂອງ​ສັດ​ນ້ຳ ບໍ່​ສະ­ເພາະ​ແຕ່​ພາຍ​ໃນ​ກໍ​ຄື​ປະ­ເທດ​ຕ່າງໆ ທີ່​ທຳ​ການ​ຫາ​ປາ​ຢູ່​ນ້ຳ­ຂອງ
ວັດ​ພະ​ບາດ ເມືອງ​ທ່າ​ພະ​ບາດ ແຂວງ​ບໍ​ລິ​ຄຳ​ໄຊ ເປັນ​ວັດ​ເກົ່າ​ແກ່​ມີ​ຊື່​ສຽງ​ແຫ່ງ​ໜຶ່ງ ໃນ​ຈຳ­ນວນ​ບັນ­ດາ​ວັດ​ທີ່​ຕັ້ງ​ຢູ່​ລຽບ​ແຄມ​ທາງ​ເລກ​ທີ 13 ໃຕ້ ຄວາມ​ມີ​ຊື່​ສຽງ​ທີ່​ພຸດ​ທະ​ສາ ສະ​ນິ​ກະ​ຊົນ​ນິ­ຍົມ​ສັດ­ທາ ບໍ່​ສະ­ເພາະ​ແຕ່​ໃນ​ແຂວງ​ບໍ​ລິ​ຄຳ​ໄຊ ແລະ ນະ­ຄອນ­ຫຼວງ​ເທົ່າ​ນັ້ນ ແຕ່​ຢູ່​ທາງ​ລຽບ​ຝັ່ງ​ຂອງ ເບື້ອງ​ປະ­ເທດ​ໄທ ກໍ​ຖື​ວ່າ​ເຫຼື້ອມ​ໃສ​ສັດ­ທາ ຕໍ່​ວັດ​ພະ​ບາດ ເໝືອນ​ກັນ ທີ່​ຕັ້ງ​ຂອງ​ວັດ​ຢູ່​ເທິງ​ໂນນ​ຫີນ​ສູງ ໃນ​ເນື້ອ­ທີ່ 12 ເຮັກ­ຕາ ທຸກ​ສິ່ງ​ປຸກ​ສ້າງ​ນັບ​ແຕ່​ອາ​ຮາມ ຮອຍ​ພະ​ບາດ​ພະ­ທາດ ຫໍ​ພະ­ນອນ ຫໍ­ແຈກ ກຸ​ຕິ ບ່ອນ​ປະ­ຕິ­ບັດ​ທຳ​ຂອງ ພະ​ພິກ­ຂຸ ລ້ວນ​ແຕ່​ຖືກ​ປຸກ​ສ້າງ​ໃສ່​ເທິງ​ພະ​ລານ​ຫີນ​ທັງ​ນັ້ນ ດັ່ງ­ນັ້ນ ສິ່ງ​ທີ່​ເປັນ​ຖາ­ວອນ​ວັດ­ຖຸ​ໃນ​ວັດ ຈຶ່ງ​ເກີດ​ຂຶ້ນ​ຈາກ​ແຮງ​ສັດ­ທາ ຫຼື​ການ​ບໍ­ລິ­ຈາກ ຈາກ​ຜູ້​ໃຈ​ບຸນ​ທັງ­ຫຼາຍ ແລະ ກ່ວ​າ​ຈະ​ສຳ­ເລັດ​ແຕ່​ລະ​ຫຼັງ ທີ່­ຢູ່​ເທິງ​ພະ​ລານ​ຫີນ ບັນ­ດາ​ນາຍ​ຊ່າງ ກໍ​ສູ້​ຊົນ​ຜ່ານ​ຜ່າ ເຈາະ​ສີ່ວ​ຫີນ​ເຫຼົ່າ­ນັ້ນ ເພື່ອ​ການ​ກໍ່­ສ້າງ​ອັນ​ແສນ​ລຳ­ບາກ ຈົນ​ສຳ­ເລັດ.
ແຕ່​ເຖິງ​ແນວ­ໃດ​ກໍ​ດີ ຄວາມ​ພະ­ຍາ­ຍາມ​ທັງ­ຫຼາຍ​ທັງ​ປວງ ຍ່ອມ​ເກີດ​ຜົນ­ສຳ­ເລັດ​ໄດ້ ເມື່ອ​ຜູ້​ມີ​ຈິດ­ໃຈ​ພະ­ຍາ­ຍາມ ຍ້ອນ​ແນວ​ນັ້ນ ວັດ​ພະ​ບາດ ຈຶ່ງ​ມີ​ແຕ່​ສິ່ງ​ປຸກ​ສ້າງ ທີ່­ຢູ່​ເທິງ ໂງ່ນ​ພະ​ລານ​ຫີນ​ທັງ​ນັ້ນ ແລະ ກາຍ­ເປັນ​ຂໍ້​ຄິດ​ໜຶ່ງ ຕໍ່​ຜູ້​ພົບ​ເຫັນ ຕາມ​ຕຳ­ນານ​ວ່າ​ໄວ້ ເພິ່ນ​ໄດ້​ຄົ້ນ​ພົບ​ຮອຍ​ພະ​ບາດ ແຕ່​ເດືອນ​ມີ­ນາ ປີ 1933 ຫຼັງ​ຈາກ​ນັ້ນ ຈຶ່ງ​ສ້າງ​ວັດ ໂອ ກາດ​ຕໍ່​ມາ ຮອຍ​ພະ​ບາດ ມີ​ຄວາມ​ໝາ­ຍວ່າ ດິນ­ແດນ​ແຫ່ງ​ນີ້ ພະ­ພຸດ­ທະ­ເຈົ້າ ໄດ້​ເຄີຍ​ມາ​ແຜ່​ເມດ​ຕາ​ໂຜດ​ສັດ​ແລ້ວ ຫຼື​ອີກ​ຢ່າງ​ໜຶ່ງ ກໍ​ແມ່ນ​ເພິ່ນ​ໄດ້​ມາ​ເຜີຍ­ແຜ່​ພຸດ​ທະ​ສາດ​ສະ ໜາ​ໃນ​ແຖບ​ນີ້ ຮອຍ​ພະ​ບາດ (ຮອບ​ຕີນ) ເປັນ​ຮອຍ​ພະ​ບາດ​ເບື້ອງ​ຂວາ ເລິກ 46 ຊັງ​ຕີ​ແມັດ ກ້ວ​າງ 120 ຊັງ​ຕີ​ແມັດ ຍາວ 240 ຊັງ​ຕີ​ແມັດ ປິ່ນ​ໄປ​ທາງ​ທິດ­ຕາ­ເວັນ­ອອກ ກົງ­ຈັກ​ພື້ນ​ພະ​ບາດ ມີ​ຮູບ​ສັດ 108 ຊະ­ນິດ ຊຶ່ງ​ກາຍ­ເປັນ​ພຸດ​ທະ​ສະ­ຖານ ທີ່​ໜ້າ​ສົນ­ໃຈ​ທີ່​ສຸດ​ແຫ່ງ​ໜຶ່ງ ຕາມ​ການ​ບອກ​ເຫຼົ່າ​ຂອງ​ອອກ​ຕົນ​ຍາດ​ໂຍມ ໃຫ້​ຮູ້​ວ່າ ວັດ​ແຫ່ງ​ນີ້ ໄດ້​ມີ​ພະ​ພິກ­ຂຸ​ສາ­ມະ­ເນນ ອອກ​ຕົນ​ຍາດ​ໂຍມ ມາ​ປະ­ຕິ­ບັດ​ທຳ​ບໍ່​ຂາດ ພ້ອມ​ດຽວ​ກັນ ກໍ​ມີ​ເຈົ້າ​ສັດ­ທາ​ໃຫ້­ການ​ອຸ­ປະ­ຖຳ​ບໍ່​ຂາດ​ເຊັ່ນ​ກັນ ຢູ່​ບໍ­ລິ­ເວນ​ວັດ ຈະ​ມີ​ຮູບ​ປັ້ນ​ສັດ­ສາ​ວາ​ສິ່ງ ຕ່າງໆ ຕະ­ຫຼອດ​ເຖິງ​ຄະ­ຕິ​ເຕືອນ­ໃຈ ຕໍ່​ບາບ​ບຸນ­ຄຸນ​ໂທດ ແລະ ພຸດ​ທະ​ພາ­ສິດ​ຕ່າງໆ ເພື່ອ​ຕັກ­ເຕືອນ​ຜູ້​ຄົນ ໃຫ້​ດຳ­ລົງ​ຊີ­ວິດ​ທີ່​ຖືກ­ຕ້ອງ ປາ­ສະ­ຈາກ​ການ​ທຳ​ບາບ ລະ​ເວັ້ນ​ກິ ເຫຼດ​ຕັນ­ຫາ ຊຶ່ງ​ນຳ­ພາ​ໄປ​ສູ່​ຄວາມ­ທຸກ ໃນ​ບັ້ນ​ປາຍ​ຂອງ​ຊີ­ວິດ.
ໃນ​ທຸກໆ​ປີ ເພິ່ນ​ຈັດ​ບຸນ​ນະ­ມັດ­ສະ­ການ​ພະ​ບາດ ກົງ​ກັບ​ວັນ­ເພັງ 15 ຄ່ຳ ເດືອນ 2 ຊຶ່ງ​ມີ​ອອກ​ຕົນ​ຍາດ​ໂຍມ ມາ​ຮ່ວມ​ທຳ­ບຸນ​ຢ່າງ​ຫຼວງ­ຫຼາຍ ບຸນ​ພະ​ບາດ ນອກ­ຈາກ​ໄຫວ້​ພະ ບາດ ໄຫວ້​ພະ­ທາດ​ແລ້ວ ຍັງ​ຕິດ​ພັນ​ກັບ​ການ​ເຮັດ­ບຸນ​ພະ​ເຫວດ ປະ­ຈຳ​ປີ​ອີກ​ດ້ວຍ ພ້ອມໆ​ກັບ​ເຮັດ­ບຸນ​ວັດ​ພະ​ບາດ ເພິ່ນ​ກໍ​ຈັດ​ບຸນ​ວັດ​ໂພນ​ສັນ ທີ່​ຕັ້ງ​ຢູ່​ຕິດ​ກັບ​ນ້ຳ­ຂອງ ຫ່າງ ຈາກ​ທາງ​ເລກ 13 ປະ­ມານ 3 ກິ­ໂລ­ແມັດ ໃສ່​ວັນ​ດຽວ​ກັນ ຊຶ່ງ​ຫຼາຍ​ຄົນ​ມັກ​ເອີ້ນ​ວ່າ ພະ​ບາດ​ໂພນ​ສັນ.
ຢູ່ເທິງເສັ້ນທາງວຽງຈັນ-ຊຽງຂວາງ ທີ່ຜ່ານສາມແຍກພູຄູນ ໂດຍແລ່ນມາຕາມເສັ້ນທາງສູງຊັນຄົດລ້ຽວ ຜ່ານບັນດາບ້ານທີ່ຂຶ້ນກັບແຂວງຫຼວງພະບາງ ແລະ ແຂວງຊຽງຂວາງ ເຊັ່ນ: ບ້ານພູວຽງນ້ອຍ ພູວຽງໃຫຍ່ ພູສູງ ກີ່ວພູ ແລະ ບ້ານຕ່າງໆ ຊຶ່ງຕັ້ງງອຍຢູ່ແຄມພູ ໃນທີ່ສຸດ ພວກເຮົາກໍແລ່ນລົດລົງຄ້ອຍ ຫຼຸດລະດັບຄວາມສູງລົງ ມຸ່ງໜ້າສູ່ບ້ານ ຕ່າງໆຂອງເມືອງພູກູດ ແຂວງຊຽງຂວາງ ເມື່ອຜ່ານບ້ານເມືອງສຸ້ຍ ບ້ານຈອມສີ ແລະ ບ້ານອີກຈຳນວນໜຶ່ງ ແລ້ວກໍລ້ຽວຂວາ ແລະ ແລ່ນໄປອີກໄລຍະໜຶ່ງ ກໍສາມາດເຂົ້າ ເຖິງຖ້ຳພະ ຊຶ່ງຕັ້ງຢູ່ບໍລິເວນບ້ານຊຽງງາ ເມືອງພູກູດ ໄກຈາກເທດສະບານແຂວງ ໂພນສະຫວັນ 49 ກິໂລແມັດ.
ຖ້ຳພະແຫ່ງນີ້ ໄດ້ຖືກການຈັດຕັ້ງກ່ຽວຂ້ອງຂອງແຂວງ ຈັດຕັ້ງໃຫ້ເປັນແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວທີ່ສຳຄັນຂອງແຂວງ ໂດຍມີການປັບປຸງ ຈັດສັນການບໍລິການຕ່າງໆ ຄົບຖ້ວນ ນັບແຕ່ ປະຕູເຂົ້າ-ອອກ ບ່ອນຂາຍປີ້ ຮ້ານກິນດື່ມ ຫ້ອງນ້ຳ ມີໄຟຟ້າເຍືອງທາງໃນຖ້ຳ ຊຶ່ງນັບວ່າເປັນຄວາມເອົາໃຈໃສ່ດີສົມຄວນ.
ຖ້ຳພະດັ່ງກ່າວ ຕາມການເລົ່າຂານ ວ່າເປັນຖ້ຳສັກສິດ ຖືກຄົ້ນພົບມາຫຼາຍເຊັ່ນຄົນ ມີພະພຸດທະຮູບໃຫຍ່ 2 ອົງ ປະດິດສະຖານໄວ້ອົງລະຫ້ອງ ອ້ອມລ້ອມດ້ວຍພະອົງ ນ້ອຍ ຈຳນວນຫຼາຍ ແລະ ໃນຖ້ຳກໍມີຫ້ອງຕ່າງໆ ບາງຫ້ອງກໍເຂົ້າເຖິງ ບາງຫ້ອງຜູ້ສົນໃຈລອດໄປເບິ່ງກໍໄດ້ ຕາມການເລົ່າຍັງໃຫ້ຮູ້ວ່າ ຖ້ຳແຫ່ງນີ້ ໃນສະໄໝສົງຄາມ ໄດ້ມີ ປະຊາຊົນເຂົ້າມາອາໄສຢູ່ ເພື່ອຫຼົບຫຼີກການປອງຮ້າຍຂອງໂຈນອາກາດ ແລະ ອາດເປັນໂຮງໝໍນ້ອຍອີກແຫ່ງໜຶ່ງກໍໄດ້ ເພາະປະກົດວ່າ ມີຕຽງນອນຄົນເຈັບເຫຼືອຢູ່ໃນ ຫ້ອງອີກດ້ວຍ ຕາມການສັງເກດໂດຍທົ່ວໄປ ເຫັນວ່າມີຜູ້ຄົນມາຊົມ ແລະ ສັກກາລະບູຊາບໍ່ຂາດ ເພື່ອເປັນສີລິມຸງຄຸນແກ່ຊີວິດ ດັ່ງຈະເຫັນໄດ້ຈາກຮ່ອງຮອຍການບູຊາ ດອກໄມ້ ທູບທຽນ ການສ່ຽງຊີ ເປັນຕົ້ນ.
ທີ່ຕັ້ງ ແລະ ອານາເຂດ.
ເມືອງເມິງເປັນເມືອງໜຶ່ງທີ່ຂຶ້ນກັບແຂວງບໍ່ແກ້ວ ເປັນທີ່ນອນຢູ່ໃນ 47 ເມືອງ ທຸກຍາກໃນທົ່ວປະເທດ(2009) ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ເບື້ອງທິດຕາເວັນອອກສ່ຽງເໜືອ ຂອງແຂວງບໍ່ແກ້ວຫ່າງຈາກເທດສະບານແຂວງ ປະມານ 115 ກິໂລແມັດ
ທົ່ວເມືອງມີເນື້ອທີ່ທັງໝົດ 1.509 Km2, ຄວາມໜາແໜ້ນຂອງພົນລະເມືອງສະເລ່ຍ 8 ຄົນ/Km2 ໃນນີ້ມີເນື້ອທີ່ປ່າໄມ້ 36.186 ເຮັກຕາ, ເນື້ອທີ່ປູກປ່າ (ປ່າຍອດຫ້ວຍ) 643,37 ເຮັກຕາ, ເນື້ອທີ່ປ່າອື່ນໆ 36.396 ເຮັກຕາ, ເນື້ອທີ່ປ່ານຳໃຊ້ (ທຳການຜະລິດ) 36.393 ເຮັກຕາ, ເນື້ອທີ່ໃຊ້ຊົນລະປະທານລະດູຝົນມີ 1.021 ເຮັກຕາ ແລະ ເນື້ອທີ່ໃຊ້ຊົນລະປະທານລະດູແລ້ງ 771 ເຮັກຕາ.
ຈຸດພິເສດ ແລະ ທ່າແຮງບົ່ມຊ້ອນ..
ເປັນເມືອງເຂດພູດອຍມີເນື້ອທີ່ກວມ 75% ແລະ ເນື້ອທີ່ທົ່ງພຽງມີໜ້ອຍ, ຢ້າຍຢູ່ຕາມແຄມນ້ຳຫ້ວຍຕ່າງໆເຊັ່ນ: ນ້ຳຍູ້, ລ້ອງຖ້ຳພະບາດ, ນ້ຳຕຸຍ, ນ້ຳຄາ, ນ້ຳເມິງເປັນຕົ້ນ. ເປັນເຂດທີ່ອຸດົມສົມບູນໄປດ້ວຍຊັບພະຍາກອນ ທຳມະຊາດ (ແຮ່ເຫຼັກ, ຄຳ, ແກ້ວນາງຟານ, ສັງກະຊີ, ທິວທັດທຳມະຊາດ...), ມີຫ້ວຍນ້ຳຫຼາຍສາຍສາມາດກໍ່ສ້າງຝາຍ, ຊົນລະປະທານ ແລະ ສ້າງເປັນເຄື່ອນໄຟຟ້າໄດ້ເປັນຕົ້ນ: ນ້ຳຟ້າ, ຫ້ວຍພູເລົາ, ຫ້ວຍປຸ່ງເລາະ. ມີເຄື່ອງປ່າຂອງດົງ ແລະ ມີເສັ້ນທາງຜ່ານລະຫ່ວາງກຸ່ມບ້ານຫາກຸ່ມບ້ານ ແລະ ມີເສັ້ນທາງຫຼວງແຕ່ເມືອງຫາແຂວງປະມານ 115 Km.
ດ້ານປະຊາກອນ ແລະ ການປົກຄອງ.
ທົ່ວເມືອງມີ 5 ກຸ່ມບ້ານ, ມີ 28 ບ້ານ, ມີພົນລະເມືອງທັງໝົດ 11.561 ຄົນ, ໃນນັ້ນ ມີຍິງ 5.701 ຄົນ, ມີ 1.992 ຄົວເຮືອນ. ປະກອບດ້ວຍ: ເຜົ່າລື້ ກວມ 32,1%, ເຜົ່າລາຫູ ກວມ 21,4%, ເຜົ່າອາຄາ ກວມ 21,4%, ເຜົ່າກຶມມຸ ກວມ 10,1%, ເຜົ່າອິ້ວມ້ຽນ ກວມ 10,1% ແລະ ເຜົ່າອື່ນໆກວມປະມານ 6%.(ຂໍ້ມູນ ປີ 2008)
ຖ້ຳ​ຜີ​ເສືອ​​ແມ່ນ​ສະຖານ​ທີ່​ທ່ອງ​ທ່ຽວທີ່​ມີ​ຊື່ສຽງອີກ​ແຫ່ງ​ຫນຶ່ງ​ຂອງ​ແຂວງ​ຄຳ​ມ່ວນ, ບັນດາ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວສາມາດ​ເຂົ້າ​ເຖິງ​ສະຖານ​ທີ່​ດັ່ງກ່າວ​ດ້ວຍ​ການ​ຍ່າງຜ່ານ​ທົ່ງ​ນາ​ທີ່​ກວ້າງ​ໃຫຍ່, ຫ່າງ​ຈາກ​ບ້ານ​ໂພນ​ທັນ, ​ເມືອງ​ຫີນ​ບູນປະມານ2,5 ກິ​ໂລ​ແມັດ, ຖ້ຳ​ແຫ່ງ​ດັ່ງກ່າວ​ນີ້ມີ​ຄວາມ​ລຶກລັບ​ສະ​ເພາະ​ຕາມ​ຄວາມ​ເຊື່ອ​ຖື​ເຊິ່ງບັນດາ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວທີ່​ເຂົ້າ​ໄປ​ທ່ຽວຊົມ​ທຸກ​ຄົນຈະ​ຕ້ອງ​ໄດ້​ປະຕິບັດຕາມຄຳ​ແນະນຳ​ຂອງພະນັກງານ​ນຳ​ທ່ຽວຂັ້ນ​ທ້ອງ​ຖິ່ນ​ຢ່າງ​ເຄັ່ງ​ຄັດ.
ດົນ​ນານ​ມາ​ແລ້ວມີ​ຄອບຄົວ​ຊາວນາ​​ຄອບຄົວ​ຫນຶ່ງມີ​ລູກ​ຊາຍ​ສອງ​ຄົນ, ພວກ​ເຂົາ​ພາກັນ​ຕັ້ງ​ບ້ານ​ເຮືອນ​ຢູ່​ກາງ​ປ່າ​ໃກ້​ກັບ​ຖ້ຳແຫ່ງ​ຫນຶ່ງ​ເຊິ່ງ​ເມື່ອ​ກ່ອນ​ຊາວບ້ານ​ພາກັນ​ເອີ້ນ​ວ່າຖ້ຳ​ຜາ​ແດງ​(ແມ່ນ​ຖ້ຳຜີ​ເສືອ​ໃນ​ປະຈຸ​ບັນ​ນີ້​ເອງ), ​ເມື່ອ​ລູກ​ຊາຍ​ສອງ​ຄົນ​ໃຫຍ່​ເປັນ​ບ່າວທັງ​ສອງ​ກໍ່ພາກັນ​ອອກ​ໄປ​​ຊ່າວ​ໄຮ່ນາພ້ອມ​ປູກ​ເຂົ້າ, ​ແລງ​ວັນ​ຫນຶ່ງຫລັງ​ຈາກ​ທີ່​ສອງອ້າ​ຍນ້ອງ​ພາກັນ​ເຮັດ​ວຽກຫມົດ​ມື້​ດ້ວຍ​ຄວາມ​ອິດ​ເມື່ອຍຜູ້​ເປັນ​ນ້ອງ​ຊາຍຈິ່ງຈັບ​ເອົາ​ບັ້ງ​ໄມ້​ໃຜ່​ແລ້ວ​ແລ່ນ​ລົງໄປ​ຕັກ​ເອົາ​ນ້ຳຢູ່​ບໍ່​ເຊິ່ງໃກ້​ກັບ​ຖ້ຳ​ຜາ​ແດງ, ​ເມື່ອ​ດື່ມ​ນ້ຳພໍ​ຫລຸດຜ່ອນ​ຄວາມ​ຫິວ​ຊົ່ວຄາວ​ເປັນ​ທີ່​ຮຽບຮ້ອຍກ່ອນ​ຈະ​ພາກັນ​ກັບ​ບ້ານ​ ​ແຕ່ທັງ​ສອງ​ຄົງ​ບໍ່ຮູ້​ວ່າມີ​ຜີ​ແມ່​ຍ່າ​ໂຕ​ຫນຶ່ງ​ກຳລັງ​ຈອບ​ເບິ່ງພຶດຕິ​ກຳ​ຂອງ​ພວກ​ເຂົາ​ແລະ​ສຸ​ດທ້າຍຜີ​ແມ່​ຍ່າ​ໂຕ​ນັ້ນ​ກໍ່ຈັບ​ເອົາ​ສອງອ້າຍນ້ອງໄປ​ຂັງ​ໄວ້​ໃນ​ຖ້ຳ​ຜາ​ແດງ.
ໃນ​ຂະນະ​ດຽວກັນ​ນັ້ນຜູ້ເປັນ​ອ້າຍ​ກໍ່​ໄດ້​ໃຊ້​ອຸບາຍ​ຕົວະຜີ​ແມ່​ຍ່າ​ ​ແຕ່ຜີ​ແມ່​ຍ່າ​ເອງ​ກໍ່ຮູ້​ດີ​ແລ້ວ​ວ່າ​ເປັນ​ພຽງກົນອຸບາຍສະ​ນັ້ນມັນ​ຈິ່ງ​ຖາມ​ລາຍ​ລະອຽດຕ່າງໆຈົນ​ຄົບ​ຖ້ວນ​ແລະ​ ກ່ອນ​ຈະ​ອະນຸຍາດ​ສອງອ້າຍນ້ອງ​ກັບ​ບ້ານ​ແລະ​ໃຫ້​ອ້ອຍ​​ແກ່​ທັງ​ສອງ​ຄົນ​​ເມື່ອເຫັນ​ລູກກັບ​ຄືນ​ມາ​ເຮືອນ​​ຂອງ​ຕົນພໍ່​ແມ່​ດີ​ໃຈ​ຢ່າງ​ບອກ​ບໍ່ຖືກ​ແຕ່​ວ່າ​ພວກ​ເຂົາ​ຊ້ຳຜັດ​ພາກັນ​ກິນອ້ອຍທີ່​ຜີ​ແມ່​ຍ່າ​ໃຫ້​ມາແລະ​ຖິ້ມ​ເປືອກ​ມັນ​ຈົນ​ທົ່ວ​ຫມູ່​ບ້ານ, ຄືນ​ຕໍ່ມາເມື່ອ​ຜີ​ແມ່​ຍ່າ​ບໍ່​ເຫັນ​ສອງອ້າຍນ້ອງ​ກັບ​ມາຈິ່ງ​ຕັດສິນ​ໃຈ​ນຳ​​ຂີ້​ອ້ອຍ​ທີ່​ສອງອ້າຍນ້ອງ​ຖິ້ມ​ຕາມ​ຫວ່າງ​ທາງ​ໃນ​ຂະນະ​ກັບ​ບ້ານສຸດ​ທ້າຍ ​ຈິ່ງ​ມາ​ພໍ້​ຕູບ​ນ້ອຍ​ຫລັງ​ຫນຶ່ງມັນ​ກໍ່ບໍ່​ໄດ້​ລໍ​ຊ້າຟ້າວ​ໂດດ​ຄຸບ​ກິນ​ຜູ້​ເປັນ​ນ້ອງ​ຊາຍ​ທັນທີ​ ​ແລະ​ຄືນ​ຕໍ່ມາຜີ​ແມ່​ຍ່າ​ກໍ່ກັບ​ມາ​ກິນ​ຜູ້​ເປັນ​ອ້າຍ​ອີກ ​ເຊິ່ງບໍ່ມີ​ຜູ້​ໃດ​ສາມ​າດປາບ​ຜີ​ແມ່​ຍ່າ​ໂຕ​ນີ້​ໄດ້, ​ເມື່ອ​ເປັນ​ແນວ​ນັ້ນບັນດາ ​ຊາວບ້ານ​ຫລາຍຄົນ​ ຈິ່ງ​ຄິດ​ຫາ​ວິທີ​ປາບ​ຜີ​ດ້ວຍ​ການບະບົນ​ວິ້ງວອນ​ຂໍ​ຄວາມ​ຊ່ວຍ​ເຫລືອ​ຈາກ​ສິ່ງ​ສັກສິດຈິ່ງ​ມີ​ເສືອ​ເຊິ່ງຈັດ​ວ່າ​ເປັນ​ສັດ​ທີ່​ເກ່ງ​ກ້າແລະ​ ຂານ​ອາສາ​ມາ​ປາບ​ຜີ​ແມ່​ຍ່າຕາມ​ດ້ວຍ​ແມງງອດ, ງູ​ຕາ​ແຫ​ແລະ​ງູ​ເຫົ່າ, ​ເຊິ່ງບັນດາ​ສັດ​ດັ່ງກ່າວ​ພາກັນ​ຈັດແບ່ງ​ຫນ້າ​ທີ່​ຢ່າງ​ລະອຽດ.
ເມື່ອ​ຕົກລົງ​ກັນ​ເປັນ​ທີ່​ຮຽຮ້ອຍ​ແລ້ວຕາງ​ຝ່າຍ​ຕ່າງ​ກໍ່ກຽມການ​ປະ​ຕິ​ບັດ​ແຜນການ​ປາບຜີ​ແມ່​ຍ່າ​ຜູ້​ໂຫດ​ຮ້າຍ​ທັນທີ, ຕົກກາງຄືນ​ມາ​ເມື່ອ​ຜີ​ແມ່​ຍ່າ​ກັບ​ມາ​ແຕ່​ກິນ​ເດັກນ້ອຍ​ຄົນ​ຫນຶ່ງ​ໃນ​ຫມູ່​ບ້ານມັນ​ຈິ່ງ​ກ້າວ​ຂຶ້ນ​ນອນ​ຢູ່​ເທິງບ່ອນ​ດ້ວຍ​ຄວາມ​ອີ່ມ​ຫນຳ​ສຳລານ​ໃຈ, ຂະນະ​ທີ່​ມັນ​ກຳລັງ​ນອນ​ຫລັບ​ຢູ່​ນັ້ນ​ແມງງອດຜູ້ລີ້​ ຢູ່​ກ້ອງຕຽງກໍ່ຄ່ອຍ​ໄຕ່​ຂຶ້ນ​ມາ​​​ຕອດ​ທີ່​ແຂນ​ຜີ​ແມ່​ຍ່າ​ເຮັດ​ໃຫ້ມັນ​ຕື່ນ​ຕົກ​ໃຈພ້ອມ​ລຸກ​ໄປ​ຊອກໄຟ​ຢູ່​ເຮືອນຄົວ​ເພື່ອ​ຈະ​ມາ​ຂ້າ​ແມງງອດ​ແຕ່ງູ​ຕາ​ແຫຜູ້​ທີ່​ລີ້​ຊ່ອນ​ຢູ່​ຂ້າງ​ເຕົາ​ໄຟກໍ່​ເປົ່າ​ຂີ້​ເຖົ່າຮ້ອນ​ໃສ​່ຕາ​ຜີ​ແມ່​ຍ່າເຮັດ​ໃຫ້​ມັນ​ໂມໂຫ​ ເພີ່ມ​ຂຶ້ນ, ​ເມື່ອ​ບໍ່ມີ​ທາງ​ສູ້ມັນຈິ່ງ​ ແລ່ນ​ມາ​ຫາ​ຫມໍ້​ນ້ຳ​ເພື່ອ​ຫວັງ​ຈະ​ລ້າງ​ຕາ​ ​ແຕ່​ໂຊກ​ບໍ່ດີ​ເລີຍຊ້ຳຜັດ​ມີ​ງູ​ເຫົ່າ​ທີ່​​ລີ້​ຊ່ອນຢູ່​ໃນ​ຫມໍ້​ນ້ຳກໍ່ພົ່ນ​ພິດ​ເຂົ້າ​ໃສ່​ຕາ​ຜີ​ແມ່​ຍ່າຢ່າງ​ ບໍ່ປານີ​ເຮັດ​ໃຫ້​ມັນ​ມື​ດ​ແປດ​ດ້ານຮີບ​ແລ່ນ​ອອກ​ຈາກ​​ເຮືອນອັນເປັນການ​ເປີດ​ໂອກາດ​ໃຫ້​ເສືອ​ຜູ້​ທີ່​​ລີ້​ຊ່ອນຢູ່​ກາງ​ທາງຮີບ​ກະ​ໂດດເຂົ້າ​ໃສ່​ຜີ​ແມ່​ຍ່າທັງ​ຊອກ​ກັດ​ທີ່​ຈຸດ​ສຳຄັນ​ຂອງ​ມັນສຸດ​ທ້າຍ​ມັນ​ກໍ່​ໃຈ​ຂາດ​ຕາຍ​ແລະ​ ຖ້ຳ​ຜາ​ແດງ​ໃນ​ເມື່ອ​ກ່ອນກໍ່​ໄດ້​ປ່ຽນຊື່​ມາ​ເປັນ​ຖ້ຳ​ຜີ​ເສືອ​ເນື່ອງ​ຈາກ​ຈາລຶກ​ບຸນຄຸນ​ຂອງ​ຜີເສືອ​ທີ່ສາມາດ​ປາບ​ຜີ​ແມ່​ຍ່າ​ໄດ້​ແລະ​ ກໍ່ຄອຍ​ປົກ​ປ້ອງ​ປະຊາຊົນ​ຜູ້​ທີ່​ໃຫ້​ຄວາມ​ເຄົາລົບ​ເລື້ອຍ​ມາ.
ເມືອງ​ວຽງ​ພູ​ຄາ ຈັດ​ໄດ້​ວ່າເປັນ​ຕົວ​ເມືອງ​ແຫ່ງ​ພູ­ຜາ​ອີກ ແຫ່ງ​ຫນຶ່ງ ເຊິ່ງ​ຕັ້ງ​ຢູ່​ທາງ​ພາກໃຕ້​ຂອງ​ແຂວງ​ຫລວງ​ນ້ຳ​ທາ, ຫ່າງ​ຈາກ​ເທດ­ສະ­ບານ​ແຂວງ ຫລວງ​ນ້ຳ​ທາ ປະ­ມານ 60 ກິ​ໂລແມັດ ໄປ​ຕາມ​ຖະ­ຫນົນ​ເລກ​ທີສາມ, ເມືອງ​ດັ່ງ­ກ່າວ ມີ​ເນື້ອ­ທີ່​ທັງຫມົດ 1,866 ກິ­ໂລຕາ­ແມັດ, ມີ​ພົນ­ລະ­ເມືອງ​ອາ­ໄສ​ຢູ່ 18 ພັນ​ກວ່າ​ຄົນ (ຕາມ​ສະ­ຖິ­ຕິ​ສຳຫລວດ​ໃນ​ປີ 2005).
ເມືອງ​ວຽງ​ພູ​ຄາ, ເຖິງ​ແມ່ນຈະ​ຖືກ​ຈັດ​ໃຫ້​ເປັນ​ຕົວ​ເມືອງແຫ່ງ​ພູ­ເຂົາ ແຕ່​ພາບ​ທຳ​ມະ​ຊາດ ທີ່​ຫຸ້ມ​ລ້ອມ​ຕົວ​ເມືອງ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ໄດ້ ກາຍ­ເປັນ​ມົນ​ສະ­ເຫນ​ອັນ​ດຶງ​ດູດໃຈ​ໃນ​ເວ­ລາ​ພົບ​ເຫັນ​ຫລາຍ​ສົມຄວນ, ຕົວ​ເມືອງ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ນີ້ ມີຊາຍ​ແດນ​ຕິດ​ຈອດ​ກັບ​ບັນ­ດາ​ຕົວເມືອງ​ຕ່າງໆ​ ອ້ອມ​ຂ້າງ​ເຊັ່ນ: ເມືອງ​ນ້ຳ​ທາ, ເມືອງ​ນາ​ແລ ແລະ ເມືອງ​ລອງ ແຂວງ​ບໍ່​ແກ້ວ, ມີ​ປະຊາ​ຊົນ​ທີ່​ປະ­ກອບ​ດ້ວຍ​ຫລາຍ​ຊົນຊາດ​ຊົນ­ເຜົ່າ​ດຳ­ລົງ​ຊີ­ວິດ​ຢູ່: ຊົນເຜົ່າ​ອາ​ຄ່າ, ມູ​ເຊີ, ຄະ​ມຸ, ມົ້ງ ແລະ ລາວ​ລຸ່ມ, ພ້ອມ​ກັນ​ນັ້ນ ເມືອງວຽງ​ພູ​ຄາ​ຍັງ​ເປັນ​ຕົວ​ເມືອງ ເຊື່ອມ​ຕໍ່​ການ​ຄ້າ​ທີ່​ສຳ­ຄັນ​ລະຫວ່າງ​ເມືອງ​ນ້ຳ​ທາ ແລະ ຫ້ວຍຊາຍ, ແຂວງ​ບໍ່​ແກ້ວ, ຖ້າ​ບັນ­ດານັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທີ່​ຕ້ອງ­ການ​ເດີນທາງ​ໄປ​ທີ່​ເມືອງ​ວຽງ​ພູ​ຄາ​ແລ້ວ ກ່ອນ​ອື່ນ​ກໍ່​ຕ້ອງ​ຜ່ານ​ສອງ​ຕົວເມືອງ​ດັ່ງ­ກ່າວ ແລະຍັງ​ຈະ​ໄດ້ພົບ​ກັບ​ບັນ­ດາ​ກິດ­ຈະ ­ກຳ​ທີ່​ຫລາກຫລາຍ ບໍ່​ວ່າ​ຈະ​ເປັນ​ການ​ຍ່າງປ່າ, ການ­ທ່ອງ­ທ່ຽວ​ພາຍ​ໃນ​ຕົວເມືອງ ລວມ​ທັງ​ຢ້ຽມ­ຢາມ​ບັນດາ​ແຫລ່ງ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ຫລາຍແຫ່ງ​ທີ່​ຈະ​ໄດ້​ສຳ­ຜັດ.
ສຳ­ລັບ​ແຫລ່ງ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທີ່ສຳ­ຄັນ​ຂອງ​ເມືອງ​ດັ່ງ­ກ່າວ ກໍ່ແມ່ນ​ວັດ​ມະ­ຫາ​ພົດ, ເຊິ່ງ​ສ້າງ​ຂຶ້ນໃນ​ໄລ­ຍະ​ສະ­ຕະ­ວັດ​ທີ 16-17, ວັດແຫ່ງ​ນີ້​ຕັ້ງ​ຢູ່​ເທິງ​ຈອມ​ພູ​ສູງ ແລະ ໄດ້​ກາຍ­ເປັນ​ສະ­ຖານ­ທີ່​ສັກ­ກາ­ລະບູ­ຊາ​ຂອງ​ຊາວ​ເມືອງ​ວຽງ​ພູ​ຄາ, ເຊິ່ງ​ປະ­ຊາ­ຊົນ​ທ້ອງ­ຖິ່ນ​ໃນ​ເຂດນັ້ນ​ພາ­ກັນ​ເຊື່ອ​ວ່າ ມີ​ສິ່ງ​ສັກ­ສິດຄອຍ​ປົກ​ປ້ອງ, ຖ້າ​ຜູ້​ໃດ​ບໍ່​ໃຫ້ຄວາມ​ເຄົາ­ລົບ​ນັບ­ຖື ຫລື ສັກ​ກາລະ​ບູ­ຊາ ໃນ​ເວ­ລາ​ທີ່​ເດີນ­ທາງ​ໄປເຂດ​ວັດ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ແລ້ວ​ແມ່ນ​ຈະພົບ​ກັບ​ໂຊກ​ຮ້າຍ, ນອກ­ຈາກ​ສະຖານ​ທີ່​ສັກ­ກາ­ລະ​ບູ­ຊາ​ແຫ່ງ​ນີ້ແລ້ວ ເຂດ​ເມືອງ​ວຽງ​ພູ​ຄາ​ຍັງມີ​ບັນ­ດາ​ຖ້ຳ​ຕ່າງໆ​ຫລາຍ​ແຫ່ງທີ່​ຫນ້າ​ທ່ຽວ​ຊົມ ບໍ່​ວ່າ​ຈະ​ເປັນຖ້ຳ​ກາວ​ຣາວ ເຊິ່ງ​ຕັ້ງ​ຢູ່​ເຂດ​ບ້ານນ້ຳ​ແອ່ງ, ເມືອງ​ວຽງ​ພູ​ຄາ ນັ້ນເອງ, ຖ້ຳ​ພູ​ຜາ­ສາດ, ໃກ້​ກັບ​ບ້ານທ່າ​ຫລວງ, ນອກ​ນັ້ນ ບັນ­ດາ​ນັກທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທີ່​ເຂົ້າ​ໄປ​ທ່ຽວ​ຊົມເມືອງ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ຍັງ​ຈະ​ໄດ້​ຄົ້ນ​ພົບສະ­ຖານ­ທີ່​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ແຫ່ງ​ໃຫມ່​ຄື ຖ້ຳ​ນ້ຳ​ໃຫມ່, ລວມ​ເຖິງ​ວັດ​ວາ​ອາຮາມ​ອັນ​ເກົ່າ​ແກ່​ທີ່​ຕັ້ງ​ຢູ່​ເທິງຈອມ​ພູ​ສູງ ແລະ ອື່ນໆ.
ປ່າ​ສະ­ຫງວນ​ແຫ່ງ​ຊາດ ເຊ​ປ່ຽນ ມີ​ເນື້ອ­ທີ່​ກວ້າງ​ໃຫຍ່ ແລະ ກວມ​ເອົາ​ດິນ­ແດນ​ສອງ​ເຂດ ແຂວງ​ຄື: ຈຳ­ປາ​ສັກ ແລະ ອັດຕະ​ປື, ແຕ່​ປ່າ​ສະ­ຫງວນ​ດັ່ງ­ກ່າວ ກວມ​ເອົາ​ພື້ນ​ທີ່​ແຂວງ​ຈຳ­ປາ​ສັກເປັນ​ສ່ວນ​ໃຫຍ່ ພ້ອມ​ກັນ​ນັ້ນ ປ່າສະ­ຫງວນ​ແຫ່ງ​ຊາດ​ແຫ່ງ​ນີ້ ໄດ້ຈັດ​ໃຫ້​ເປັນ​ປ່າ​ສະ­ຫງວນ​ແຫ່ງຊາດ​ທີ່​ລື​ຊ່າ​ແລ້ວ ເມື່ອ​ເວົ້າ​ເຖິງນ້ຳ​ໃສ​ໃຈ​ຈິງ​ຂອງ​ປະ­ຊາ­ຊົນ​ທີ່​ອາໄສ​ຢູ່​ເຂດ​ປ່າ​ສະ­ຫງວນ​ແຫ່ງ​ຊາດ ເຊ​ປ່ຽນແລ້ວ ລ້ວນ​ແຕ່​ມີ​ມິດ​ໄມ­ຕີ ແລະ ວິ­ຖີ​ຊີ­ວິດ​ທີ່​ລຽບ​ງ່າຍ​ສ້າງ​ຄວາມ ຫລົງ­ໄຫລ​ໃຫ້​ແກ່​ບັນ­ດາ​ນັກ​ທ່ອງທ່ຽວ​ທີ່​ໄດ້​ເດີນ­ທາງ​ໄປ​ທ່ຽວ​ໃນເຂດ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ຫລາຍ​ສົມ­ຄວນ.
ເມື່ອ​ເວົ້າ​ເຖິງ​ປະ­ຊາ­ຊົນ​ທີ່​ດຳລົງ​ຊີ­ວິດ​ລຽບ​ຕາມ​ເຂດ​ດັ່ງ­ກ່າວ ເຊິ່ງ​ມີ​ສອງ​ຊົນ­ເຜົ່າ​ນ້ອຍໂດຍ​ສະເພາະ​ກໍ່​ແມ່ນ​ຊົນ­ເຜົ່າ​ຊຸ ແລະຊົນເຜົ່າ​ໂບຣ ທັງ​ສອງ​ຊົນ­ເຜົ່າ​ນີ້​ເປັນຊົນ­ເຜົ່າ​ສ່ວນ​ນ້ອຍ ແລະ ເກົ່າ​ແກ່ ໂດຍ​ພວກ​ເຂົາ­ເຈົ້າ​ພາ­ກັນ​ມາ​ຕັ້ງບ້ານ​ເຮືອນ​ຢູ່​ໃນ​ເຂດ​ປ່າ​ສະ­ຫງວນແຫ່ງ​ຊາດ​ເຊ​ປຽນ ໄດ້​ດົນ​ເຖິງ 200 ກວ່າ​ປີ​ມາ​ແລ້ວ, ກ່ອນ​ທີ່ຈະ​ມີ​ປະ­ຊາ­ຊົນ​ລາວ​ລຸ່ມ​ພາ­ກັນ​ມາຕັ້ງ​ຖິ່ນ​ຖານ​ໃນ​ເວ­ລາ​ຕໍ່​ມາ​ພຽງ ແຕ່ 50 ກວ່າ​ປີ​ເທົ່າ​ນັ້ນ,ປະ­ຈຸບັນ​ນີ້ ມີ​ປະ­ຊາ­ຊົນ​ອາ­ໄສ​ຢູ່​ເປັນຈຳ­ນວນ​ຫລາຍ ລວມ​ເຖິງ 60 ກວ່າ​ຫມູ່​ບ້ານ, ມີ​ຈຳ­ນວນ​ປະ­ຊາກອນ​ທັງ​ຫມົດ​ຫລາຍ​ກວ່າ 10 ພັນ​ຄົນ, ໃນ​ນັ້ນ​ມີ 48 ບ້ານ​ທີ່ ອາ­ໄສ​ພາຍ​ໃນ​ປ່າ ແລະ ອີກ 17 ບ້ານ​ທີ່​ຕັ້ງ​ຖິ່ນ​ຖານ​ຢູ່​ເຂດ​ນອກ, ເຊິ່ງ​ພວກ​ເຂົາ​ເຫລົ່າ­ນັ້ນ​ລ້ວນ​ແຕ່​ມີຄວາມ​ພ້ອມ­ພຽງ​ສາ­ມັກ­ຄີ​ກັນ​ໃນການ​ຮ່ວມ​ມື ເພື່ອ​ປົກ​ປັກ​ຮັກ­ສາປ່າ​ສະ­ຫງວນ​ແຫ່ງ​ຊາດ​ເຊ​ປຽນໃຫ້​ຍືນ​ຍົງ, ອາ­ຊີບ​ຂອງ​ພວກ​ເຂົາເຈົ້າ​ສ່ວນ​ໃຫຍ່​ແມ່ນ​ເຮັດ​ນາ ແລະ ຫາ​ປາ, ລວມ​ເຖິງ​ຫາ​ເຄື່ອງ​ປ່າຂອງ​ດົງ ແລະ ຢາ­ພື້ນ­ເມືອງ​ໃນເຂດ​ປ່າ​ສະ­ຫງວນ​ແຫ່ງ​ຊາດ​ໄປຂາຍ​ຕາມ​ທ້ອງ​ຕະ­ຫລາດ​ສາ­ມາດສ້າງ​ລາຍ​ຮັບ​ໃຫ້​ແກ່​ຄອບ­ຄົວ, ພ້ອມ​ກັນ​ນັ້ນ ປະ­ຊາ­ຊົນ​ທີ່​ດຳ­ລົງ​ຊີວິດ​ໃນ​ເຂດ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ບາງ​ເຂດ​ກໍ່​ມີພື້ນ­ຖານ​ການ​ດຳ­ລົງ​ຊີ­ວິດ​ທີ່​ແຕກຕ່າງ​ກັນ, ອີງ​ຕາມ​ຮີດ ­ຄອງ​ປະ​ເພນີ ແລະ ຄວາມ​ເຊື່ອ​ຖື​ທີ່​ເຄີຍ​ປະ­ຕິບັດ​ມາ, ແຕ່​ພິ­ເສດ​ອັນ​ພົ້ນ​ເດັ່ນ​ກວ່າ ຫມູ່​ກໍ່​ແມ່ນ​ການ​ຮັກ­ສາ​ຮີດ­ຄອງປະ­ເພ­ນີ ແລະ ວັດ­ທະ­ນະ­ທຳ​ອັນດີ­ງາມ​ອັນ​ເປັນ​ເອ­ກະ­ລັກ​ຂອງຊາດ​ເຮັດ​ໃຫ້​ບັນ­ດາ​ນັກ​ທ່ອງ ທ່ຽວ​ທີ່​ເຂົ້າ​ໄປ​ທ່ຽວ​ຊົມ​ປ່າ​ສະຫງວນ​ແຫ່ງ​ຊາດ​ແຫ່ງ​ນີ້ ມີ​ຄວາມປະ​ທັບ​ໃຈ ແລະ ເຫັນ​ໄດ້​ເຖິງຄວາມ​ແຕກ​ຕ່າງ​ກັນ​ແຕ່​ລະ​ເຂດ ແຕ່​ລະ​ຫມູ່​ບ້ານ ແຕ່​ບໍ່​ແມ່ນ​ຄວາມແຕກ​ຕ່າງ​ດ້ານ​ຖາ­ນະຫາກ​ເປັນຄວາມ​ແຕກ​ຕ່າງ​ຂອງ​ວັດ­ທະ­ນະທຳ​ຂັ້ນ​ພື້ນ­ຖານ​ເຫັນ​ແລ້ວ​ພາ­ໃຫ້ຫລົງ­ໄຫລ​ບວກ​ກັບ​ພາບ​ທຳ​ມະຊາດ ແລະ ບັນຍາ­ກາດ​ອັນ​ງຽບສະ­ຫງົບ.
ເອົາ​ເປັນ​ວ່າ ບັນ­ດາ​ນັກ​ທ່ອງທ່ຽວ​ທີ່​ມັກ​ການ​ຍ່າງ​ປ່າ ຫລື ຕັ້ງແຄ້ມ​ນອນ​ຄ້າງ​ຄືນ​ຕາມ​ແຄມ​ປ່າ ຫລື ແມ່­ນ້ຳ​ໃນ​ເຂດ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ກໍ່​ດີ ທ່ານ​ຈະ​ໄດ້​ພົບ​ກັບ​ຄວາມ​ປະ​ທັບໃຈ​ແບບ​ພິ­ເສດ​ທີ່​ບໍ່​ເຄີຍ​ພົບ​ເຫັນ​ມາກ່ອນ​ກໍ່​ໄດ້ ເຊິ່ງ​ສະ­ທ້ອນ​ອອກ​ໃຫ້ເຫັນ​ເຖິງ​ການ​ດຳ­ລົງ​ຊີ­ວິດ​ຂອງປະ­ຊາ­ຊົນ​ຊາວ​ເຊ​ປຽນ ແຕ່​ຖ້າ​ຢາກໃຫ້​ມີ​ຄວາມ​ເລິກ­ເຊິ່ງ ແລະ ເຂົ້າ­ໃຈແຈ້ງ​ກໍ່​ແມ່ນ​ການ​ທ່ອງທ່ຽວ​ດ້ວຍການ​ຍ່າງ​ປ່າ ແລະ ນອນ​ພັກ­ຜ່ອນຄ້າງ​ເຮືອນ​ຢູ່​ເຮືອນ​ພັກ​ອະ­ນຸຮັກ​ປະ­ຊາ­ຊົນ​ມີ​ສ່ວນ​ຮ່ວມ​ແມ່ນເຫັນ​ວ່າ ເຫມາະ​ສົມ​ຫລາຍ​ທີ່​ສຸດ.
ສະ­ຖານ­ທີ່​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ແຫ່ງນີ້ ມີ​ເນື້ອ­ທີ່​ທັງ​ຫມົດ​ເຖິງ 1,260 ກິ​ໂລ​ຕາ​ແມັດ, ກວມ​ເອົາ​ທາງ​ທິດ­ຕາ­ເວັນ­ຕົກ​ສຽງ​ເຫນືອ​ຂອງ​ແຂວງ​ສາ­ລະ​ວັນ​ເປັນ​ສ່ວນ​ໃຫຍ່ ແລະອີກ​ສ່ວນ​ຫນຶ່ງ​ຂອງ​ແຂວງ ສະ­ຫວັນ​ນະ​ເຂດ, ຖືກ​ຄົ້ນ​ພົບ ແລະ ປະ­ກາດ​ເປັນ​ປ່າ​ສະ­ຫງວນ​ແຫ່ງຊາດ ຢ່າງ​ເປັນ​ທາງ​ການ​ໃນ​ວັນ​ທີ 29 ຕຸ­ລາ 1993, ກວມ​ເອົາ 6 ຕົວ​ເມືອງ​ຄື ເມືອງ​ສອງ​ຄອນ, ອາດ​ສະ­ພັງ​ທອງ (ສອງ​ຕົວ​ເມືອງນີ້ ແມ່ນ​ຂຶ້ນ​ກັບ​ແຂວງ​ສະ­ຫວັນນະ​ເຂດ), ເມືອງ​ວາ­ປີ, ສາ­ລະ​ວັນ, ຕຸ້ມ​ລານ ແລະ ລະ­ຄອນ​ເພັງ (ແຂວງ​ສາ­ລະ​ວັນ), ມີ 60 ກວ່າຫມູ່​ບ້ານ​ທີ່​ມີ​ປະ­ຊາ­ກອນ​ອາ­ໄສ​ຢູ່ເປັນ​ຈຳ ­ນວນ​ຫລາຍ ແລະ ປະ­ຊາຊົນ​ສ່ວນ​ໃຫຍ່​ແມ່ນ​ຢຶດ​ຖື​ອາ­ຊີບການ​ເຮັດ​ນາ, ຫາ​ປາ ແລະ ຫາເຄື່ອງ​ປ່າ​ຂອງ​ດົງ ເພື່ອ​ສ້າງ​ລາຍໄດ້​ໃຫ້​ແກ່​ຄອບ­ຄົວ​ເນື່ອງ​ຈາ​ກວ່າປ່າ​ສະ­ຫງວນ​ແຫ່ງ​ຊາດ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ນີ້ ມີ​ຄວາມ​ອຸ­ດົມ­ສົມ­ບູນ​ອັນ​ປະ­ກອບດ້ວຍ​ປ່າ­ໄມ້​ປົກ​ຫຸ້ມ​ຫລາຍ​ເຖິງ 87% ໃນ​ນັ້ນ ເປັນ​ປະ­ເພດ​ປ່າ­ດົງດິບ ກວມ 39%, ປ່າ​ໂຄກ 21%, ປ່າ​ປະ­ສົມ 27% ແລະ​ອື່ນໆ​ອີກ 12%, ສຳ­ລັບ​ຈຳ­ນວນ​ປະ­ຊາກອນ​ສັດ­ປ່າ​ທີ່​ອາ­ໄສ​ຢູ່​ໃນ​ເຂດ​ປ່າສະ­ຫງວນ​ແຫ່ງ​ນີ້ ປະ­ຈຸ​ບັນ​ທາງພາກ­ສ່ວນ​ກ່ຽວ­ຂ້ອງ​ຍັງ​ບໍ່​ສາ­ມາດເກັບ​ກຳ​ຂໍ້​ມູນ ແລະສຶກ​ສາ​ສຳຫລວດ​ຢ່າງ​ລະ­ອຽດ​ເທື່ອແຕ່​ກໍ່ມີ​ສັດ­ປ່າ​ຫລາຍ ​ຊະ­ນິດ​ອາ­ໄສ​ຢູ່​ບໍ່ວ່າ​ຈະ​ເປັນ​ປະ­ເພດ​ສັດ​ເລືອ​ຄານ, ສັດ​ປີກ, ສັດ­ລ້ຽງ​ລູກ​ດ້ວຍ​ນ້ຳ​ນົມ ແລະ ອື່ນໆ.
ຢ່າງ­ໃດ​ກໍ່​ຕາມ ນອກ­ຈາກຄວາມ​ອຸ­ດົມ­ສົມ­ບູນ​ຂອງ​ປ່າ­ໄມ້ ແລະ ສັດ­ປ່າ​ແລ້ວ​ກໍ່​ຍັງ​ມີ​ສາຍ​ນ້ຳເຊ​ບັ້ງ​ນວນ ອັນ​ປຽບ​ເຫມືອນສາຍ­ເລືອດ​ຂອງ​ປະ­ຊາ­ຊົນ​ທີ່​ອາໄສ​ຢູ່​ໃນ​ເຂດ​ດັ່ງ­ກ່າວ ເມື່ອ​ເວົ້າ ເຖິງ​ລະ­ບົບ​ພູມ​ສັນ­ຖານ​ກໍ່​ຄື ເຂດພູ­ມິ​ປະ­ເທດ​ທີ່­ຢູ່​ອ້ອມ​ຂ້າງ​ປ່າ​ສະຫງວນ​ແຫ່ງ​ຊາດ​ເຊ​ບັ້ງ​ນວນ​ກໍ່ອຸ­ດົມ­ສົມ­ບູນບໍ່​ວ່າ​ຈະ​ເປັນ​ຫນ້າຜາ​ທີ່​ສູງ​ຊັນ ເຊິ່ງ​ເຫມາະ​ສົມ​ໃນການ​ປີນ​ໄຕ​ໃຝ່​ຫາ​ປະ­ສົບ​ການ​ ຂອງບັນ­ດາ​ນັກ​ປີນ​ພູ​ທັງ­ຫລາຍ, ຖ້າຫາກ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ຄົນ​ໃດ​ສົນ­ໃຈຢາກ​ໄປ​ສຳ­ຜັດ​ທີ່​ປ່າ​ສະ­ຫງວນແຫ່ງ​ນີ້ ກໍ່​ສາ­ມາດ​ຕິດ­ຕໍ່​ສອບ​ຖາມຂໍ້​ມູນ​ລາຍ​ລະ­ອຽດ​ຕ່າງໆ​ໄດ້​ທີ່​ພະແນກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວແຂວງ ​ສາ­ລະ​ວັນຮັບ­ຮອງ​ຈະ​ບໍ່​ຜິດ​ຫວັງ.
ບ້ານ​ຊ້າງ​ແມ່ນ​ຫມູ່​ບ້ານທີ່​ມີ​ຊື່​ສຽງ​ໃນ​ການ​ລ້ຽງ​ຊ້າງອີກແຫ່ງ​ຫນຶ່ງ​ຂອງ​ເມືອງ​ຫລວງ​ພະບາງ ແລະ ທັງ​ເປີດ​ໂອ­ກາດ​ໃຫ້ບັນ­ດາ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທັງ​ພາຍ​ໃນ ແລະ ຕ່າງ­ປະ­ເທດສາ­ມາດ​ສຳ­ຜັດ ແລະ ສຶກ​ສາ​ຮຽນ​ຮູ້​ກັບ​ວິ­ທີ​ການຕ່າງໆ​ໃນ​ການ​ເບິ່ງ­ແຍງ​ຮັກ­ສາຊ້າງ ລວມ​ເຖິງ​ການ​ບໍ­ລິ­ການ​ຂີ່ຊ້າງ​ນຳ​ອີກ.
ບ້ານ​ຊ້າງ​ຕັ້ງ​ຢູ່​ຫ່າງ​ຈາກ ເມືອງ​ຫລວງ​ພະ​ບາງ ພຽງ​ແຕ່ 15 ກິ­ໂລ­ແມັດ​ເທົ່າ​ນັ້ນ ແລະ ຫມູ່ບ້ານ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ແມ່ນ​ຕັ້ງ​ຢູ່​ລຽບ​ຕາມແຄມ​ຝັ່ງ​ແມ່­ນ້ຳ​ຄານ, ພ້ອມ​ກັນ​ນັ້ນ ຍັງ​ຕັ້ງ​ຢູ່​ທ່າມ­ກາງ​ການ​ຫຸ້ມ​ລ້ອມຂອງ​ປ່າ­ໄມ້​ທີ່​ອຸ­ດົມ­ສົມ­ບູນ ຕາມການ​ເລົ່າ​ຂານ​ຂອງ​ປະ­ຊາ­ຊົນທ້ອງ­ຖິ່ນ​ພາຍ​ໃນ​ບ້ານ​ດັ່ງ­ກ່າວໄດ້​ຮູ້​ຕື່ມ​ວ່າ: ນັບ​ແຕ່​ປີ 1990 ຄືນ​ຫລັງ​ນັ້ນ​ການ​ອອກ​ໄປ​ຫາ​ກິນຕາມ​ປ່າ­ດົງ​ຂອງ​ປະ­ຊາ­ ຊົນ ລ້ວນແຕ່​ພົບ​ກັບ​ຄວາມ​ຫຍຸ້ງ­ຍາກ ເນື່ອງຈາກ​ມີ​ສັດ­ປ່າ​ຈຳ­ພວກ​ຊ້າງ, ເສືອ ແລະອື່ນໆ​ມັກ​ພາ­ກັນ​ມາ​ອາ­ໄສ​ຢູ່ຕາມ​ປ່າ​ໃກ້​ຫມູ່​ບ້ານຈົນ​ມາ​ເຖິງ​ປີ 2003 ຈິ່ງ​ໄດ້​ມີ​ການ​ປະ­ກາດ​ໃຫ້ບ້ານ​ຊ້າງ​ ກາຍ­ເປັນ​ບ້ານ​ທ່ອງ​ທ່ຽວທີ່​ຫນ້າ​ສົນ­ໃຈ​ພ້ອມ​ທັງ​ສ້າງ​ແຄ້ມຊ້າງ​ຂຶ້ນ ເນື່ອງ​ຈາກ​ມີ​ກິດ­ຈະ­ກຳຫລາຍ​ຢ່າງ ເຊິ່ງ​ກ່ຽວ​ພັນ​ກັບຊ້າງ​ໂດຍ​ກົງ ຫລືຈັດ​ໄດ້​ວ່າເປັນສູນ​ດູ​ແລ​ຮັກ­ສາ​ຊ້າງ​ແຫ່ງ​ທຳ​ອິດຂອງ​ ເມືອງ​ຫລວງ​ພະ​ບາງ​ກໍ່​ວ່າ ໄດ້ເນື່ອງ​ຈາກ​ສະ­ຖານ­ທີ່​ແຫ່ງ​ນີ້ ປະ­ກອບ​ດ້ວຍ​ໂຮງ­ຫມໍ​ປິ່ນ­ປົວ​ຊ້າງແບບ​ສະ­ເພາະ, ແຄ້ມ​ຊ້າງ, ສູນ​ສະຫນອງ​ຂໍ້​ມູນ​ກ່ຽວ​ກັບ​ຊ້າງ ແລະ ອື່ນໆ, ປະ­ຈຸ​ບັນ​ນີ້ ບ້ານ​ຊ້າງ​ມີຊ້າງ​ຄຳ­ຮູ້​ຈຳ­ນວນ 8 ໂຕ ໃນ​ນັ້ນ ຊ້າງ​ແມ່​ທີ່​ມີ​ອາ­ຍຸ​ລະ­ຫວ່າງ 40-46 ປີ ຈໍາ­ນວນ 7 ໂຕ ແລະ ຊ້າງ​ນ້ອຍ​ອີກ 1 ໂຕ, ເມື່ອ​ເວົ້າ ເຖິງ​ບັນ­ດາ​ກິດ­ຈະ­ກຳ​ຕ່າງໆ​ທີ່​ບັນດາ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ສາ­ມາດ​ສຳ­ຜັດນັ້ນ​ກໍ່​ຄື ການ​ຂີ່​ຊ້າງ, ການ​ຍ່າງປ່າ, ຂີ່​ເຮືອ​ລ່ອງ​ແກ້ງ ແລະ ອື່ນໆ, ພ້ອມ​ກັນ​ນັ້ນ ເຂດ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ຍັງ​ມີຕູບ​ນ້ອຍ​ຕັ້ງ​ຢູ່​ແຄມ​ຝັ່ງ​ນ້ຳ​ຄານຕັ້ງ​ຢູ່ ເຊິ່ງ​ຫນ້າ​ກັບ​ແຄ້ມ​ຊ້າງ​ທີ່​ມີເນື້ອ­ທີ່​ກວ້າງ​ເຖິງ 4 ເຮັກ­ຕາ ແລະທາງ​ພາກ­ສ່ວນ​ກ່ຽວ­ຂ້ອງ​ສ້າງ​ໄວ້ສຳ­ລັບ​ໃຫ້​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ສາ­ມາດເຂົ້າ​ນັ່ງ​ຊົມ​ເວ­ລາ​ຊ້າງ​ລົງ​ອາບ­ນ້ຳໃນ​ແຕ່​ລະ​ວັນ​ນຳ​ອີກ ຫລື ທ່ານສາ­ມາດ​ລົງ​ຫລິ້ນ​ນ້ຳ​ຄານ​ທ່າມກາງ​ແສງ​ແດດ​ອ່ອນ​ໃນ​ຍາມ​ດວງຕາ­ເວັນ​ໃກ້​ອັດ­ສະ­ດົງ ພ້ອມ​ສຳຜັດ​ກິ່ນ​ອາຍ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ຂອງ​ພູ­ຜາປ່າ­ໄມ້​ຢ່າງ​ຫນ້າ​ປະ​ທັບ​ໃຈ.
ແນວ­ໃດ​ກໍ່​ດີ ເຖິງ​ແມ່ນ​ວ່າ​ຈຳນວນ​ຊ້າງ​ຈະ​ມີ​ຫນ້ອຍ​ແຕ່​ຊ້າງ ແຕ່​ລະ​ຕົວ​ລ້ວນ​ແຕ່​ມີ​ສຸ­ຂະ­ພາບແຂງ­ແຮງທັງ​ໄດ້​ຮັບ​ການ​ດູ​ແລລ້ຽງ​ຈາກ​ນາຍ​ຄວນ​ຊ້າງ​ເປັນ​ຢ່າງດີບໍ່​ວ່າ​ຈະ​ເປັນ​ດ້ານ​ອາ­ຫານ, ການ​ໄດ້​ຮັບ​ການ​ເບິ່ງ­ແຍງ​ໃນ​ເວລາ​ເຈັບ­ເປັນ ແລະ ການ​ບໍ­ລິ­ການຂີ່​ຊ້າງ ກໍ່​ບໍ່​ແມ່ນ​ເລື່ອງ​ການ​ໃຊ້ວຽກ​ຫນັກ​ສຳ­ລັບ​ຊ້າງ ເພາະ​ຈຳນວນ​ຊ້າງ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ ບໍ່​ໄດ້​ມີ​ການຖືກ​ບັງ­ຄັບ​ໃຫ້​ເຮັດ​ວຽກ​ຫນັກ ແຕ່ຢ່າງ­ໃດ ແລະ ສ່ວນ​ໃຫຍ່​ແມ່ນ​ຮັບໃຊ້​ສະ­ເພາະ​ບັນ­ດາ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວເທົ່າ​ນັ້ນ, ສຳ­ລັບ​ທີ່​ພັກ​ແມ່ນ​ບໍ່​ຕ້ອງຫ່ວງທ່ານ​ສາ­ມາດ​ພັກ​ຢູ່​ເຮືອນພັກ​ແບບ​ອະ­ນຸ​ຮັກ​ປະ­ຊາ­ຊົນ​ມີສ່ວນ​ຮ່ວມ​ໃນ​ບ້ານ​ຊ້າງ ​ກໍ່​ໄດ້ອີກດ້ານ​ຫນຶ່ງ​ບ້ານ​ຊ້າງ​ກໍ່​ຕັ້ງ​ຢູ່​ບໍ່​ໄກຈາກ​ເມືອງ​ຫລວງ​ພະ​ບາງ ທ່ານຈິ່ງ​ບໍ່​ຕ້ອງ​ກັງ­ວົນ​ໃຈ​ກັບ​ເລື່ອງ​ນີ້ສິ່ງ​ສຳ­ຄັນ​ກໍ່​ຄືຈະ​ວາງ​ແຜນ­ການແບບ​ໃດເພື່ອ​ເຮັດ​ໃຫ້­ການ​ທ່ອງທ່ຽວ​ຄັ້ງ​ນີ້​ກຸ້ມ​ຄ່າແລະ ປະ​ທັບ​ໃຈທີ່​ສຸດ.
ການ­ທ່ອງ­ທ່ຽວ​ເຂດ​ພາກໃຕ້​ຂອງ​ລາວ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ສ່ວນໃຫຍ່​ແມ່ນ​ເນັ້ນ​ໃສ່​ການ­ທ່ອງ­ທ່ຽວ ເຂດ​ສີ​ພັນ​ດອນນ້ຳ­ຕົກ­ຕາດ​ຄອນພະ​ເພັງ, ວັດ​ພູ​ຈຳ­ປາ​ສັກ ແລະ ຈຸດ​ທີ​ສາມ​ທີ່​ເດັ່ນ​ຂຶ້ນ​ນັບ​ມື້ ກໍ່​ຄືການ­ທ່ອງ­ທ່ຽວ​ເຂດ​ພູ​ພຽງ​ບໍ​ລະເວນ ຊົມ​ສວນ​ກາ­ເຟ, ນ້ຳ­ຕົກ­ຕາດຕ່າງໆ ທີ່​ລ້ວນ​ແຕ່​ໄດ້​ຮັບ​ຄວາມສົນ­ໃຈ ແລະ ສ້າງ​ລາຍ​ຮັບ​ໃຫ້​ປະເທດ​ໄດ້​ເປັນ​ຢ່າງ​ດີ.
ຍ້ອນ​ແນວ​ນັ້ນ ທ່່ານ ສີ​ຫນຸກ ສີ​ສົມ­ບັດ ປະ­ທານ​ສະ­ມາ­ຄົມ​ກາເຟ​ລາວ, ເຈົ້າ​ຂອງ​ກາ­ເຟ​ຍີ່­ຫໍ້​ສີຫນຸກ ໄດ້​ມີ​ແນວ​ຄວາມ​ຄິດ​ພັດ​ທະນາ​ສວນ​ກາ­ເຟ​ຂອງ​ຕົນ​ໃຫ້​ກາຍເປັນ​ຮ້ານ​ອາ­ຫານ ແລະ ສະ­ຖານທີ່​ພັກ­ຜ່ອນ ບົນ​ພື້ນ­ຖານ​ທີ່​ຕັ້ງ​ເອື້ອອຳ­ນວຍ ແລະເຫມາະ​ສົມ​ທີ່​ສຸດເນື່ອງ​ຈາກ​ທີ່​ຕັ້ງ​ຢູ່​ຈຸດ​ທາງ​ຜ່ານການ­ທ່ອງ­ທ່ຽວ ຄື​ຕັ້ງ​ຢູ່​ກາຍ​ເມືອງປາກ​ຊ່ອງ​ໄປ​ປະ­ມານ 30 ກວ່າກິ­ໂລ­ແມັດ ແລະ ແຕ່​ເມືອງ​ທ່າແຕງ​ລົງ​ມາ​ປາກ​ຊ່ອງ​ປະ­ມານ 8 ກິ­ໂລ­ແມັດ, ແຂກ​ຄົນ ແລະ ນັກທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທີ່​ມີ​ຈຸດ­ປະ­ສົງ​ລົງ​ມາ ເມືອງ​ເຊ​ກອງ ແລະ ອັດ​ຕະ​ປືກໍ່​ສາມາດ​ພັກ​ແຮມ​ຄືນ​ໄດ້.
ສ່ວນ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທັງ​ຄົນລາວ ແລະ ຊາວ​ຕ່າງ­ປະ­ເທດ​ທີ່ເດີນ­ທາງ​ແຕ່​ເມືອງ​ປາກ​ເຊ ເພື່ອມຸ່ງ​ຫນ້າ​ໄປ​ທ່ຽວ​ຊົມ​ທຳ​ມະ​ຊາດເຂດ​ພູ​ພຽງ​ບໍ­ລະ­ເວນ ໂດຍ​ສ່ວນໃຫຍ່​ຈຸດ​ເລີ່ມ​ຕົ້ນ​ທີ່​ພະ­ນັກ­ງານ​ນຳທ່ຽວ​ຈະ​ຂຶ້ນ​ແຜນ ໂດຍ​ເລີ່ມ​ຈາກການ​ແວ່​ຊົມ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ຕາດ​ອີ່​ຕູ້ແລ້ວ ຕໍ່​ທີ່​ນ້ຳ­ຕົກ­ຕາດ​ຟານ ເປັນຕາດ​ທີ່​ມີ​ຄວາມ​ສູງ​ສຸດ​ໃນ ສປປ ລາວ ທ່າມ­ກາງ​ແວດ​ລ້ອມ​ພູ­ເຂົາພະ​ເນົາ​ໄພ ອາ­ກາດ​ຊຸມ​ຊື່ນ​ຫນາວ ເຢັນ​ຕະ­ຫລອດ​ປີ, ເປັນ​ເສັ້ນ­ທາງແຫ່ງ​ເມືອງ​ປາກ​ຊ່ອງ ແລະ ສວນກາ­ເຟ​ພືດ​ເສດ­ຖະ­ກິດ​ທີ່​ສົ່ງ​ອອກຂອງ​ປະ­ເທດ, ອອກ​ຈາກ​ນີ້ ກໍ່​ມຸ່ງຫນ້າ​ທ່ຽວ​ຊົມ​ຕໍ່​ທີ່​ນ້ຳ­ຕົກ­ຕາດເຢືອງ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ທີ່​ສວຍ​ງາມຂອງ​ປາກ​ຊ່ອງ.
ຢ່າງ­ໃດ​ກໍ່​ຕາມ ການ​ທ່ອງທ່ຽວ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ໃນ​ສາມ​ແຫ່ງ​ນີ້​ ກໍ່ໃຊ້​ເວ­ລາ​ໄປ​ເກືອບ​ເຄິ່ງ​ມື້ ດັ່ງ­ນັ້ນ ຜູ້​ທີ່​ນຳ​ທ່ຽວ​ກໍ່​ຕ້ອງ​ໄດ້​ເຮັດ​ວຽກບ້ານ ຄື​ການ​ຊອກ​ຫາ​ບ່ອນ​ພັກເຊົາ​ເອົາ​ແຮງ ແລະອາ­ຫານ ​ສະຖານ​ທີ່ໆຖືກ​ໃຈ​ຂອງ​ນັກ​ທ່ອງທ່ຽວ​ໃນ​ຕອນ​ທ່ຽງກ່ອນ​ຈະ​ຂຶ້ນ ແຜນ​ໄປ​ຕໍ່​ທີ່​ຕາດ​ເລາະແລ້ວ​ນ້ຳ ຕົກ​ຜາ​ສ້ວມ​ຈິ່ງ​ຫວນ​ກັບ​ສູ່​ເມືອງປາກ​ເຊ ເຊິ່ງ​ສີ​ຫນຸກ ຣີ​ສອດ ກາຍເປັນ​ສະ­ຖານ­ທີ່ໆ​ຖືກ​ເຂົ້າ​ໄປ​ພັກເຊົາ​ຮັບ​ປະ­ທານ​ອາ­ຫານ​ທ່ຽງຫລາຍ​ທີ່​ສຸດ​ໃນ​ເວ­ລາ​ນີ້.
ທ່ານ ສີ​ຫນຸກ ສີ​ສົມ­ບັດ ເຈົ້າຂອງ​ຣີ​ສອດ ໄດ້​ກ່າວ​ເມື່ອ​ບໍ່​ດົນມາ​ນີ້​ວ່າ: ເພື່ອ​ສ້າງ​ໃຫ້​ເຂດ​ທ່ອງທ່ຽວ​ພູ​ພຽງ​ບໍ­ລະເວນ​ໃຫ້​ມີ​ສະ­ເຫນຫລາຍ​ຂຶ້ນ ແລະ ເພື່ອ​ຕອບ​ສະຫນອງ​ສະ­ຖານ­ທີ່​ພັກ​ເຊົາ, ຮ້ານອາ­ຫານ ແລະ ແຫລ່ງ​ທ່ອງ​ທ່ຽວທຳ​ມະ​ຊາດ​ໃຫ້​ຫລາຍ​ຂຶ້ນ ດັ່ງ­ນັ້ນ ຕົນ​ຈິ່ງ​ໄດ້​ພັດ­ທະ­ນາ​ສວນ​ກາ­ເຟ​ທີ່ມີ​ເນື້ອ­ທີ່​ທັງ​ຫມົດ 35 ກວ່າ​ເຮັກຕາ ພັດ­ທະ­ນາ​ເປັນ​ຣີ​ສອດ ໃນ​ນັ້ນສະ­ເພາະເນື້ອ ­ທີ່ໆ​ຈະ​ພັດ­ທະ­ນາ​ໃຫ້ເປັນ​ຣີ​ສອດ​ແມ່ນ 10 ກວ່າ​ເຮັກຕາ ເຊິ່ງ​ປະ­ກອບ​ມີ​ສວນ​ກາ­ເຟ, ຮ້ານ​ອາ­ຫານ ແລະທີ່​ພັກ​ໃຫ້​ນັກທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທີ່​ຕ້ອງ­ການ​ພັກ​ຄ້າງຄືນ ໂດຍ​ໃນ​ບໍ­ລິ­ເວນ​ຣີ​ສອດ​ໄດ້​ປະກອບ ​ໄປ​ດ້ວຍ​ຕົ້ນ­ໄມ້​ຊະ­ນິດ​ນາໆພັນ, ທັງ​ຕົ້ມ​ໄມ້​ໃຫຍ່, ຕົ້ນ​ກາ­ເຟ ແລະ ຕົ້ນ​ດອກ​ໄມ້​ທີ່​ປະ­ດິດ​ສ້າງ​ທີ່ສົດ​ງົດ​ງາມ ແຂກ​ທີ່​ເຂົ້າ​ທ່ອງ​ທ່ຽວຈະ​ໄດ້​ຮັບ​ຊົມ​ການ​ສາ­ທິດ​ການ​ປູກກາ­ເຟ​ຈົນ​ຮອດ​ການ​ໃຫ້​ ບໍ­ລິ­ການການ​ດື່ມ​ກາ­ເຟ ແລະ ຊົມ​ວິ­ຖີ​ຊີ­ວິດການ​ເປັນ​ຢູ່​ຂອງ​ປະ­ຊາ­ຊົນ​ໃນ​ເຂດນັ້ນ.
ທ່ານ ສີ​ຫນຸກ ບອກ​ໃຫ້​ຮູ້​ວ່າ: ຣີ​ສອດ​ໄດ້​ເປີດ​ໃຫ້​ບໍ­ລິ­ການ​ມາ​ໄດ້ 5 ເດືອນ​ກວ່າ ທີ່​ຜ່ານ​ມາ​ກໍ່​ຄື​ປະຈຸ​ບັນ ເຫັນ​ວ່າ​ມີ​ບັນ­ດາ​ນັກ​ທ່ອງທ່ຽວ​ທັງ​ພາຍ​ໃນ ແລະ ຕ່າງ​ປະເທດ​ໃຫ້​ຄວາມ​ສົນ­ໃຈ​ເປັນ​ຢ່າງ​ດີ ເຊິ່ງ​ບໍ່​ສະ­ເພາະ​ແຕ່​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວທົ່ວ​ໄປ ຜ່ານ​ມາ​ແຂກ​ລະ­ດັບ​ທູດປະ­ຈຳ ສປປ ລາວ ກໍ່​ໄດ້​ເຂົ້າ​ໄປ​ແວ່ຊົມ, ພັກ­ຜ່ອນ ແລະ ຮັບ​ປະ­ທານອາ­ຫານ​ທີ່​ຣີ​ສອດ​ຂອງ​ເພິ່ນ.
ສຳ­ລັບ​ໂອ­ກາດ​ດີ​ທີ່​ທາງ​ທີມງານ​ນັກ​ຂ່າວ​ຂອງ​ພວກ​ເຮົາ​ໄດ້ເຂົ້າ​ໄປ​ທ່ຽວ​ຊົມ ຍອມ­ຮັບ​ວ່າ​ສະຖານ​ທີ່​ເຫມາະ​ສົມ ແລະ ງົດ​ງາມອີ່­ຫລີ ບໍ່​ວ່າ​ເປັນ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ສິ່ງແວດ​ລ້ອມ​ອ້ອມ​ຂ້າງ​ຕົ້ນ­ໄມ້​ຊະນິດ​ນາໆພັນ​ອ້ອມ​ຂ້າງ, ມີ​ສາຍນ້ຳ​ຮ່ອງ​ໄຫລ​ເຢັນ​ເປັນ​ທີ່​ປະ​ທັບໃຈ,ສ່ວນ​ບໍ­ລິ­ເວນ​ເດີ່ນ​ສະ­ຖານປະ­ດິດ​ສ້າງ​ຂອງ​ຕົ້ນ​ດອກ​ໄມ້​ຊະນິດ​ນາໆພັນ​ຈາກ​ຫົວ­ຄິດ​ປະ­ດິດສ້າງ​ຂອງ​ເພິ່ນ ເມື່ອ​ເຫັນ​ແລ້ວ​ສະດຸດ​ຕາ​ຕໍ່​ແຂກ​ຄົນ​ທີ່​ຜ່ານ​ໄປມາ ເຊິ່ງ​ການ​ໄປ​ແວ່​ຊົມ​ຣີ​ສອດ​ຂອງທ່ານ ສີ​ຫນຸກ ສີ​ສົມ­ບັດ ໃນ​ຄັ້ງ​ນີ້ ເຖິງ​ວ່າ​ຈະ​ເປັນ​ເວ­ລາ​ສັ້ນໆ ແຕ່ຄວາມ​ປະ​ທັບ​ໃຈ​ນຳ​ທຳ​ມະ​ຊາດຄວາມ​ງົດ​ງາມ ແລະ ການ​ບໍ­ລິ­ການທີ່​ໄວວາ​ທັນ­ໃຈ​ຂອງ​ເພິ່ນ​ທີມງານ​ຂອງ​ພວກ​ເຮົາ​ອອກ­ປາກຫລາຍ​ຄົນ ວ່າ​ຕ້ອງ​ຊອກ​ຫາ​ໂອກາດ​ມາ​ໃຫມ່​ໃຫ້​ໄດ້​ວ່າ​ຊັ້ນ.
ສຳ­ລັບ​ທ່ານ​ໃດ​ທີ່​ໄດ້​ຜ່ານ​ໄປມາ​ທາງ​ນັ້ນ​ຄື ກາຍ​ເມືອງ​ປາກຊ່ອງ ລົງ​ເມືອ​ທ່າ​ແຕງ, ລົງ​ໄປແຂວງ​ເຊ​ກອງ, ອັດ​ຕະ​ປື ຫລື ເມືອ​ສາ­ລະ​ວັນ ກໍ່​ສາ­ມາດ​ເຂົ້າ​ທ່ຽວຊົມ​ກັບ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ທີ່​ຫນ້າ​ສະແຫວງ​ຫາ​ໄດ້​ກັບ ສີ​ຫນຸກ ຣີ​ສອດ ສະ­ຖານ­ທີ່​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ພູ​ພຽງ​ບໍ​ລະເວນ​ກັບ​ຕົວ​ທ່ານ​ເອງ.
ເມືອງ​ຈອມ​ເພັດ ແຂວງຫລວງ​ພະ​ບາງ ແມ່ນ​ເຂດ​ຫນຶ່ງ​ທີ່ກຳ­ລັງ​ໄດ້​ຮັບ​ຄວາມນິຍົມ​ຂອງ​ບັນດາ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ ໂດຍ​ສະ­ເພາະກໍ່​ແມ່ນ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ຊາວ​ຕ່າງປະ­ເທດ ເນື່ອງ​ຈາກ​ສະ­ຖານທີ່ ​ດັ່ງກ່າວ​ມີ​ທິວ​ທັດ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ທີ່​ດຶງດູດ​ໃຈ ເປັນ­ຕົ້ນ​ແມ່ນ​ບັນ­ດາ​ພູ­ຜາ, ປ່າ­ໄມ້, ຫ້ວຍ​ນ້ຳ, ລວມ​ເຖິງ​ຂະຫນົບ​ທຳ­ນຽມ​ແບບ­ແຜນ​ດຳ­ລົງ​ຊີວິດ​ຂອງ​ປະ­ຊາ­ຊົນ​ທ້ອງ­ຖິ່ນ.
ຖ້າ​ເບິ່ງ​ແບບ​ຜິວ​ເຜີນ​ແຕ່​ທາງພາຍ​ນອກ​ແລ້ວ ຈະ​ເຫັນ​ວ່າ​ເມືອງຈອມ​ເພັດ​ແມ່ນ​ຕົວ​ເມືອງ​ຊົນ​ນະບົດ​ອີກ​ເຂດ​ຫນຶ່ງ​ຂອງ​ແຂວງຫລວງ​ພະ​ບາງ ແຕ່​ໃນ​ຄວາມ​ເປັນຈິງ​ກໍ່​ມີ​ຈຸດ​ພິ­ເສດ​ອັນ​ໂດດ​ເດັ່ນ​ທີ່ຫນ້າ​ຄົ້ນ​ຫາ ສະ­ນັ້ນ ການ​ທີ່​ໄດ້ເດີນ­ທາງ​ໄປ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ໃນ​ເຂດ​ດັ່ງກ່າວ ກິດ­ຈະ­ກຳ​ທີ່​ເຫມາະ​ສົມ​ທີ່ສຸດ​ກໍ່​ຄື​ການ​ຍ່າງ​ປ່າ​ເພາະ​ສາ­ມາດເຂົ້າ​ເຖິງ​ແຕ່​ລະ​ຫມູ່​ບ້ານ​ໄດ້​ງ່າຍດາຍ ເນື່ອງ​ຈາ​ກ ວ່າ​ປະ­ຊາ­ຊົນ​ຈຳນວນ​ຫລາຍ​ໄດ້​ພາ­ກັນ​ຕັ້ງ​ບ້ານເຮືອນ​ຢູ່​ຕາມ​ເນີນ​ພູ​ສູງ, ລຽບ​ຕາມສາຍ​ນ້ຳ­ຂອງ ເຊິ່ງ​ເລີ່ມ​ຕົ້ນ​ການເດີນ­ທາງ​ຈາກ​ດ້ວຍ​ການ​ຂີ່​ເຮືອລ່ອງ​ຕາມ​ນ້ຳ­ຂອງ​ຈາກ​ເມືອງຫລວງ​ພະ​ບາງ​ປະ­ມານ​ສາມ​ສິບນາ­ທີ​ກໍ່​ມາ​ເຖິງ​ບ້ານ​ເມືອງ​ຄຳ ເຊິ່ງຂຶ້ນ​ກັບ​ເມືອງ​ຈອມ​ເພັດ​ນັ້ນ​ເອງ ຈາກ​ນັ້ນທ່ານ​ສາ­ມາດ​ສືບ­ຕໍ່​ເດີນທາງ​ດ້ວຍ​ການ​ຍ່າງ ໂດຍ​ຜ່ານ​ປ່າໄມ້​ທີ່​ອຸ­ດົມ­ສົມ­ບູນ​ປະ­ມານ​ສອງຊົ່ວ­ໂມງ ​ຈິ່ງ​ເຖິງ​ບ້ານ​ຫ້ວຍ​ປົງ ເຊິ່ງ​ເປັນ​ບ້ານ​ຂອງ​ຊົນ­ເຜົ່າ​ຂະ­ມຸອາ­ໄສ​ຢູ່ ເມື່ອ​ສືບ­ຕໍ່​ເດີນ­ທາງ​ອີກປະ­ມານ 15 ນາ­ທີ ກໍ່​ມາ​ເຖິງສາຍ​ນ້ຳ​ຫ້ວຍ​ປົງ ກ່ອນ​ພັກ​ເຊົາເອົາ​ແຮງ​ພ້ອມ​ກິນ​ເຂົ້າ​ປ່າ​ຢູ່​ທີ່​ນັ້ນເລີຍ.
ເມື່ອ​ພັກ​ກິນ​ເຂົ້າ​ເປັນ​ທີ່​ຮຽບຮ້ອຍ​ແລ້ວ ກໍ່​ສືບ­ຕໍ່​ເດີນ­ທາງ​ເຂົ້າ​ສູ່ເຂດ​ເນີນ​ພູ​ສູງ​ກ່ອນ​ຈະ​ມາ​ເຖິງບ້ານ​ພູ​ຫລວງ​ໃຕ້ ໂດຍ​ໃຊ້​ເວ­ລາປະ­ມານ​ສອງ​ຊົ່ວ­ໂມງ ນະ​ທີ່​ນັ້ນ ທ່ານ​ຈະ​ໄດ້​ພົບ​ກັບ​ຈຸດ​ທິວ​ທັດ​ອັນງົດ​ງາມ​ຢູ່​ເບື້ອງ​ລຸມ ໂດຍ​ແລ​ຈາກຂອບ​ຟ້າ​ອັນ​ແສນ​ໄກ​ເຖິງ​ແມ່ນ​ຈະໃຊ້​ເວ­ລາ​ຫລາຍ​ໃນ​ການ​ເດີນ­ທາງ ແຕ່​ທ່ານ​ກໍ່​ຍັງ​ສາ­ມາດ​ສຳ­ຜັດ​ກັບພາບ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ອັນ​ອຸ­ດົມ­ສົມ­ບູນ ແລະຫາ​ໄດ້​ ຍາກ ເຊິ່ງ​ບາງ​ຄັ້ງ​ກໍ່ຍັງ​ປາ­ກົດ​ເຫັນ​ບັນ­ດາ​ສັດ­ປ່າ​ບາງຊະ­ນິດ​ຜ່ານ​ກາຍ​ຕໍ່­ຫນ້າ ແລະ ກໍ່ບໍ່​ມີ​ຫຍັງ​ຈະ​ປະ​ທັບ​ໃຈ​ເທົ່າ​ກັບການ​ໄດ້​ສູດ​ດົມ​ເອົາ​ອາ­ກາດ​ອັນສົດ­ຊື່ນ ປັດ​ສະ​ຈາກ​ມົນ​ລະ​ພິດ​ທີ່ຜະ­ລິດ​ອອກ​ມາ​ຈາກ​ຕົ້ນ­ໄມ້​ໃຫຍ່ຫລາຍ​ຊະ­ນິດ​ລວມ​ກັນ​ຈົນ​ກາຍ ເປັນ​ປ່າ­ດົງ​ອັນ​ຕຶບ­ຫນາ ແລະ ບ້ານພູ​ຫລວງ​ໃຕ້ ກໍ່​ແມ່ນ​ເຂດ​ຫນຶ່ງ​ທີ່​ຊຸມຊົນ­ເຜົ່າ​ມົ້ງ​ພາ­ກັນ​ອາ­ໄສ​ຢູ່ກ່ອນ​ທີ່ທ່ານ​ຈະ​ເລືອກ​ພັກ­ຜ່ອນ​ຕາມ​ອັດທະ​ຍາ​​ໄສ ພ້ອມ​ລໍ­ຖ້າ​ການ​ຮັບ​ປະທານ​ອາ­ຫານ​ຄ່ຳ​ທີ່​ກະ­ກຽມ​ໂດຍຊາວ­ບ້ານ​ໃນ​ເຂດ​ດັ່ງ­ກ່າວ ພ້ອມກັນ​ນັ້ນ ທ່ານ​ຍັງ​ຈະ​ໄດ້​ພົບ​ກັບ​ຄ່ຳຄືນ​ທີ່​ຫນ້າ​ປະ​ທັບ​ໃຈ ໂດຍ​ສະເພາະ​ການ​ໄດ້​ຟັງ­ ສຽງ​ແຄນ​ອັນອ່ອນ​ຊ້ອຍ ແລະມ່ວນ­ຊື່ນ​ທີ່​ຫລິ້ນຈາກ​ນັກ​ເປົ່າ​ແຄນ​ມື​ອາ­ຊີບ ແລະ ການ­ສະ­ແດງ​ຂອງ​ຊົນ­ເຜົ່າ​ທີ່​ເຫັນແລ້ວ​ລືມ​ໄດ້​ຍາກ ກ່ອນ​ຈະ​ນອນຫລັບ​ຢ່າງ​ແຈບ​ຈົມ​ຢູ່​ທີ່​ເຮືອນ​ໄມ້ ເຊິ່ງ​ສ້າງ​ ໃນ​ຮູບ​ແບບ​ຂອງ​ເຮືອນຊົນ­ເຜົ່າ​ມົ້ງ.
ເມື່ອ​ຮອດ​ຮຸ່ງ​ເຊົ້າ​ຂອງ​ວັນ​ຕໍ່ມາ ຫລັງ​ຈາກ​ທີ່​ຮັບ​ປະ­ທານ​ອາຫານ​ເຊົ້າ​ເປັນ​ທີ່​ຮຽບ​ຮ້ອຍ​ແລ້ວ ທ່ານ​ສາ­ມາດ​ສືບ­ຕໍ່​ເດີນ­ທາງ​ສູ່ບ້ານ​ສົມ ໂດຍ​ໃຊ້​ເວ­ລາ​ປະ­ມານ 1,5 ຊົ່ວ­ໂມງແລ້ວ​ສືບ­ຕໍ່​ຍ່າງ ຕື່ມ​ອີກ​ບໍ່​ໄກ​ກໍ່​ມາ​ພົບ​ກັບ​ທຳ​ມະຊາດ​ຖ້ຳ​ນາງ​ແອ່ນ ເຊິ່ງ​ບໍ່​ມີ​ພຽງແຕ່​ຢູ່​ແຂວງ​ຄຳ​ມ່ວນ​ເທົ່າ​ນັ້ນ ແຕ່ໃນ​ຄວາມ​ເປັນ​ຈິງ​ການ​ຕັ້ງ​ຊື່​ຂອງ​ຖ້ຳ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ແມ່ນ​ອີງ​ຕາມ​ຕຳ­ນານການ​ເລົ່າ​ຂານ​ກັນ​ສືບ​ທອດ​ມາ ແຕ່​ສະ­ໄຫມ​ປູ່​ຍ່າ​ຕາ​ຍາຍ​ນັ້ນ​ເອງ, ກ່ອນ​ທີ່​ຈະ​ພັກ­ຜ່ອນ ຫລື ທ່ຽວ​ຊົມຖ້ຳ​ຕາມ​ອັດ­ທະ­ຍາ­ໄສ ແລ້ວ​ເດີນທາງ​ກັບ​ສູ່​ເມືອງ​ຫລວງ​ພະ​ບາງໃນ​ວັນ​ນັ້ນ​ເລີຍ.
ຢ່າ​ງໃດ​ກໍ່​ຕາມ ການ​ເດີນ­ທາງດ້ວຍ​ການ​ຍ່າງ ໂດຍ​ສະ­ເພາະ​ການທ່ອງ​ທ່ຽວ​ໃນ​ເຂດ​ເມືອງ​ຈອມ​ເພັດລ້ວນ​ແຕ່​ນຳ​ຜົນ​ປະ­ໂຫຍດ​ຫລາຍຢ່າງ ເປັນ­ຕົ້ນ​ແມ່ນ​ການ​ທີ່​ໄດ້​ສຳຜັດ​ກັບ​ແບບ­ແຜນ​ການ​ດຳ­ລົງ​ຊີວິດ​ຂອງ​ປະ­ຊາ­ຊົນ​ບັນ­ດາ­ເຜົ່າ ລວມ​ທັງ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ໄດ້​ຢ່າງ​ທົ່ວເຖິງ ເຊິ່ງ​ເປັນ​ການ​ຍາກ​ທີ່​ຈະ​ໄດ້ສຳ­ຜັດ​ສິ່ງ​ນີ້.
ປ່າ​ຫ້ວຍ​ຍາງ ນອກ­ຈາກຈະ​ເປັນ​ປ່າ​ສະ­ຫງວນ​ແລ້ວ ຍັງແມ່ນ​ສະ­ຖານ­ທີ່​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ແຫ່ງຫນຶ່ງ​ທີ່​ກຳ­ລັງ​ໄດ້​ຮັບ​ຄວາມ​ສົນໃຈ​ຈາກ​ບັນ­ດາ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ ໂດຍ​ສະ­ເພາະ​ກໍ່​ແມ່ນ​ຜູ້​ທີ່​ມັກ​ການ ຍ່າງ​ປ່າ​ເປັນ​ຊີ­ວິດ​ຈິດ­ໃຈ ເນື່ອງຈາກ​ມີ​ຄວາມ​ເພີດ­ເພີນ​ລວມ​ທັງບັນ­ຍາ­ກາດ​ທີ່​ງຽບ​ສະ­ຫງົບ ແລະ ເສັ້ນທາງ​ການ​ຍ່າງ​ປ່າ​ກໍ່​ບໍ່​ສັບ­ສົນ.
ປ່າ​ຫ້ວຍ​ຍາງ ຈັດ​ເປັນ​ປ່າ​ທີ່ເກົ່າ​ແກ່​ມີ​ອາ­ຍຸ​ໄດ້​ຫລາຍ​ຮ້ອຍ​ປີມາ​ແລ້ວ ແຕ່​ຖືກ​ຮັບ­ຮອງ​ຈາກພາກ­ສ່ວນ​ກ່ຽວ­ຂ້ອງ​ໃນ​ການ​ປະກາດ​ເປັນ​ປ່າ​ສະ­ຫງວນ​ໃນ​ປີ 1958, ປ່າ​ສະ­ຫງວນ​ແຫ່ງ​ນີ້​ ມີ ເນື້ອ­ທີ່ 800 ເຮັກ­ຕາ, ຕັ້ງ​ຢູ່ແຂວງ​ວຽງ​ຈັນ ເຊິ່ງ​ຫ່າງ​ຈາກ​ ນະຄອນ​ຫລວງ​ວຽງ​ຈັນ​ປະ­ມານ 20 ກິ­ໂລ­ແມັດ ປ່າ​ສະ­ຫງວນ​ແຫ່ງ​ນີ້ ເປັນ​ທີ່​ຮູ້­ຈັກ​ກັນ​ດີ​ໃນ​ນາມ​ສະ­ຖານທີ່​ຂອງ​ການ​ເບິ່ງ​ນົກ​ຫລາຍ​ຊະ­ນິດ ແລະ ທັງ​ປະ­ກອບ​ມີ​ຫລາຍ​ຮ້ອຍໂຕເຊິ່ງ​ຫາ​ຍາກ​ທີ່​ຈະ​ໄດ້​ເຫັນ​ຫມູ່ນົກ​ເປັນ​ຈຳ­ນວນ​ຫລາຍ​ແບບ​ນີ້ ໂດຍ​ສະ­ເພາະ​ກໍ່​ແມ່ນ​ຫນອງ​ນົກ​ຢູ່ໃກ້​ກັບ​ເຂດ​ບ້ານ​ສີ­ວິ­ໄລ, ເມືອງໂພນ​ໂຮງ, ແຂວງ​ວຽງ​ຈັນ ເຊິ່ງຫນອງ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ມີ​ເນື້ອ­ທີ່​ເຖິງ 60 ກວ່າ​ເຮັກ­ຕາ ມີ​ນົກ​ປ່າ​ອາ­ໄສ​ຢູ່ເປັນ​ຈຳ­ນວນ​ຫລາຍ ພ້ອມ​ກັນນັ້ນ​ ບັນ­ດາ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທີ່​ມັກການ​ຍ່າງ​ປ່າ​ທັງ​ຕ້ອງ­ການ​ສຶກສາ​ສຳ​ຫລວດ ເພື່ອ​ຄົ້ນ​ຫາ​ປະ­ສົບການ​ໃຫ້​ແກ່​ຕົນ​ເອງ​ກໍ່​ສາ­ມາດ​ສຶກສາ​ໄດ້ ໂດຍ​ອາດ​ຈະ​ອາ­ໄສ​ປຶ້ມ​ນຳທ່ຽວ, ແຜນ­ທີ່ ຫລື ພະ­ນັກ­ງານ​ນຳທ່ຽວ​ຂັ້ນ​ທ້ອງ­ຖິ່ນ​ຍິ່ງ​ເປັນ​ການ​ດີ ເພາະ​ບັນ­ດາ​ພະ­ນັກ­ງານ​ນຳ​ທ່ຽວ ຂັ້ນ​ທ້ອງ­ຖິ່ນ​ເຫລົ່າ​ນີ້ ນອກ­ຈາກຈະ​ສາ­ມາດ​ນຳ­ພາ​ທາງ​ໄປ​ຢ່າງຖືກ­ຕ້ອງ​ແມ່ນ​ຢຳ​ແລ້ວ​ພວກ​ເຂົາ ຍັງ​ສາ­ມາດ​ບັນ​ລະ​ຍາຍ​ຜົນ​ປະໂຫຍດ​ຂອງ​ພືດ​ຫລາຍ​ຊະ­ນິດ ເຊິ່ງບາງ​ທີ່​ພວກ​ເຮົາ​ເຫັນ​ເປັນ​ພຽງຕົ້ນຫຍ້າ ຫລື ຕົ້ນ­ໄມ້​ທຳ​ມະ​ດາ ແຕ່​ສ່ວນ​ເລິກ​ແລ້ວ​ພືດ​ເຫລົ່າ­ນັ້ນ ລ້ວນ​ແຕ່​ເປັນ​ຢາ​ດີ​ວິ­ເສດ​ສາ­ມາດປິ່ນ­ປົວ​ພະ­ຍາດ​ໃຫ້​ຫາຍ​ຂາດ​ໄດ້ ແລະຍັງ​ບໍ່​ມີ​ຜົນ​ກະ­ທົບ​ໃດໆ​ຕໍ່ຮ່າງ­ກາຍ​ຢ່າງ​ທີ່​ທ່ານ​ບໍ່​ຄາດ​ຄິດວ່າ ​ມັນ​ຈະ​ເປັນ​ເຊັ່ນ​ນັ້ນ ອີກ​ດ້ານຫນຶ່ງ​ປ່າ​ສະ­ຫງວນ​ແຫ່ງ​ນີ້​ກໍ່​ມີ​ອາຍຸ​ໄດ້​ຫລາຍ​ຮ້ອຍ​ປີ ຈິ່ງ​ເປັນ​ທີ່​ສະດວກ​ໃນ​ການ​ສຶກ​ສາ​ຄົ້ນ­ຄວ້າ​ກ່ຽວກັບ​ພືດ​ເປັນ​ຢາ ອັນ​ບໍ່​ພຽງ​ແຕ່​ເປັນການ​ຍ່າງ​ທ່ຽວ​ປ່າ​ແບບ​ເພີດ­ເພີນໃຈ​ເທົ່າ​ນັ້ນ.
ເຖິງ​ແມ່ນ​ວ່າ​ປ່າ​ຫ້ວຍ​ຍາງຈະ​ມີ​ເນື້ອ­ທີ່​ນ້ອຍ ແຕ່​ກໍ່​ເຫມາະສົມ​ສຳ­ລັບ​ການ​ຍ່າງ​ປ່າ​ເນື່ອງຈາກ​ເສັ້ນ­ທາງ​ທີ່​ບໍ່​ສັບ­ສົນ ພ້ອມທັງ​ພາບ​ບັນ­ຍາ­ກາດ​ອັນ​ງຽບ​ສະຫງົບ ທ່ານ​ສາ­ມາດ​ໃຊ້​ເວ­ລາ​ໃນ ການ​ຍ່າງ​ທ່ຽວ​ປ່າ​ແຫ່ງ​ນີ້​ພາຍ​ໃນເວ­ລາ​ຫນຶ່ງ​ວັນ ແລະ ກໍ່​ກິນ​ເຂົ້າປ່າ​ຢູ່​ທີ່​ນັ້ນ​ເລີຍ​ກໍ່​ໄດ້ ແຕ່​ກໍ່​ຢ່າ​ລືມພົກພາ​ອາ­ຫານ ແລະ ນ້ຳ​ດື່ມຕິດ​ຕົວ​ໄປ​ນຳ​ເພາະ​ການ​ດື່ມ­ນ້ຳດິບ​ຈາກ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ອາດ​ພາ­ ໃຫ້ເກີດ​ບັນ­ຫາ​ບາງ​ຢ່າງ​ຕາມ​ມາ.
ການ​ກະ­ກຽມ​ອອກ​ເດີນທາງ​ໄປ​ສູ່​ຫໍ­ຄອຍ​ຊ້າງ​ບ້ານ​ນາ, ເມືອງ​ທ່າ​ພະ​ບາດ ແຂວງ​ບໍ​ລິ​ຄຳໄຊ ເຊິ່ງ​ເປັນ​ສະ­ຖານ­ທີ່​ທີ່​ມີ​ຊື່​ສຽງສົມ­ຄວນ​ໃນ​ການ​ເບິ່ງ​ຊ້າງ​ທີ່​ຫໍຄອຍ ເຊິ່ງ​ມີ​ຄວາມ​ສູງ​ຕັ້ງ​ຫລາຍ ແມັດ ແລະຄຳ​ວ່າ ຫໍ­ຄອຍກໍ່​ບໍ່ໄດ້​ຫມາຍ​ຄວາມ​ວ່າ​ຈະ​ອຳ­ນວຍຄວາມ​ສະ­ດວກ​ທຸກ​ຢ່າງ​ໃນ​ການພັກ​ແບບ​ຄ້າງ​ຄືນ ເຊິ່ງ​ທຸກ​ຢ່າງລ້ວນ​ແຕ່​ມີ​ການ​ກະ­ກຽມ​ຂອງບັນ­ດາ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວໂດຍ​ສະເພາະ ​ກໍ່​ແມ່ນ​ຜູ້​ທີ່​ຕ້ອງ­ການ​ຢາກເຫັນ​ຊ້າງ​ປ່າ​ດ້ວຍ​ຕາ​ຕົນ​ເອງ.
ບັນ­ດາ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທຸກທ່ານ ກ່ອນ​ອອກ​ເດີນ­ທາງ​ຄວນຄິດ​ສະ­ເຫມີ​ວ່າ ຊ້າງ​ປ່າ​ບໍ່​ແມ່ນ​ສັດທີ່​ແສນ​ຮູ້​ສະ­ເຫມີ​ໄປ​ເຖິງ​ແມ່ນວ່າ​ພາຍ​ນອກ​ພວກ​ມັນ​ຈະ​ສະ­ແດງອອກ​ຢ່າງ​ອ່ອນ­ໂຍນ​ຄ້າຍ­ຄື​ຊ້າງບ້ານ​ກໍ່​ຕາມ ໂດຍ​ສະ­ເພາະ​ກໍ່​ແມ່ນຊ້າງ​ຜູ້​ຍິ່ງ​ຄວນ​ລະ­ວັງ​ເປັນ​ຢ່າງຍິ່ງ ສະ­ນັ້ນ ເມື່ອ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວຫາກ​ເດີນ­ທາງ​ໄປ​ເຖິງ​ບ້ານ​ນາ​ກໍ່ຄວນ​ສອບ​ຖາມ​ນຳ​ບັນ­ດາ​ຜູ້­ນຳ​ທ່ຽວ​ຂັ້ນ​ທ້ອງ­ຖິ່ນ​ເປັນ​ຜູ້​ພາ​ທາງໂດຍ​ປົກ­ກະ­ຕິ​ແລ້ວ ຫໍ­ຄອຍ​ຊ້າງ​ຕັ້ງຢູ່​ຫ່າງ​ໄກ​ຈາກ​ບ້ານ​ນາ​ປະ­ມານ 4 ກິ­ໂລ­ແມັດ ແຕ່​ການ​ເດີນ­ທາງແມ່ນ​ບໍ່​ສາ­ມາດ​ຂີ່​ລົດ­ຈັກ ຫລື ລົດໃຫຍ່​ໄດ້ ຫມາຍ​ຄວາມ​ວ່າ​ເດີນທາງ​ດ້ວຍ​ການ​ຍ່າງ ແຕ່​ກໍ່​ຮັບຮອງ​ວ່າ​ບັນ­ດາ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ຈະຮູ້­ສຶກ​ປະ​ທັບ​ໃຈ​ກັບ​ພາບ​ທຳ​ມະຊາດ​ທີ່­ຢູ່​ອ້ອມ​ຂ້າງ​ນັ້ນ​ຢ່າງ​ແນ່ນອນ, ພ້ອມ​ກັນ​ນັ້ນ ກ່ອນ​ອອກເດີນ­ທາງ​ກໍ່​ຕ້ອງ​ມີ​ການ​ກະ­ກຽມ​ສິ່ງ​ຂອງ​ທີ່​ຈຳ­ເປັນ​ຫລາຍ​ຢ່າງເນື່ອງ​ຈາ​ກວ່າ​ຫໍ­ຄອຍ​ຊ້າງ​ຕັ້ງ​ຢູ່ກາງ​ປ່າ­ໄມ້​ອັນ​ຕຶບ­ຫນາ​ຈິ່ງ​ບໍ່​ມີຮ້ານ​ອາ­ຫານ ແລະບ່ອນ​ພັກ​ທີ່​ອຳນວຍ​ຄວາມ​ສະ­ດວກ ເຊິ່ງ​ທັງຫມົດ​ລ້ວນ​ແຕ່​ຜ່ານ​ການ​ກະ­ກຽມຂອງ​ບັນ­ດາ​ນັກ​ທ່ອງ​ ທ່ຽວ​ທັງ​ນັ້ນເປັນ­ຕົ້ນ​ກໍ່​ແມ່ນນ້ຳ​ດື່ມ​ເຊິ່ງ​ຕ້ອງພຽງ­ພໍ​ລວມ​ທັງ​ອາ­ຫານ, ມຸ້ງ, ຫມອນ, ຜ້າ­ຫົ່ມ ແລະອື່ນໆ​ທີ່​ຈຳເປັນ​ໃນ​ຂະ­ນະ​ດຽວ​ກັນ​ນັ້ນ​ກໍ່ຫ້າມ​ບໍ່​ໃຫ້​ລົງ​ໄປ​ອາບ­ນ້ຳ​ເດັດຂາດ ເພາະ​ບາງ­ທີ​ອາດ ​ມີ​ຊ້າງ​ປ່າມາ​ອາບ­ນ້ຳ​ໃນ​ເວ­ລາ​ດຽວ​ກັນ​ອັນຈະ​ກໍ່­ໃຫ້­ເກີດ​ອັນ­ຕະ­ລາຍ, ລວມເຖິງ​ຫ້າມ​ບໍ່​ໃຫ້​ໃຊ້​ໂທລະ­ສັບ ຫລື ສົ່ງ​ສຽງ​ດັງ​ເພາະ​ຈະ​ເປັນ​ການລົບ​ກວນ ແລະ ຊ້າງ​ປ່າ​ຈະ​ຮູ້​ທັນທີ​ວ່າ​ມີ​ຄົນ​ກຳ­ລັງ​ຈະ​ມາ​ທຳ­ຮ້າຍ ພວກ​ມັນເຮັດ​ໃຫ້​ພວກ​ມັນ​ບໍ່​ພາກັນ​ອອກ​ມາ​ກິນ​ໂປ່ງ (ທາດ​ດິນເຄັມ) ທີ່­ຢູ່​ໃກ້​ຫໍ­ຄອຍ​ນັ້ນ​ເຮັດ​ໃຫ້ບໍ່​ສາ­ມາດ​ເບິ່ງ​ເຫັນ​ຊ້າງ​ປ່າ​ອັນເປັນ​ການ​ພາດ​ໂອ­ກາດ​ອັນ​ດີ​ໃຫ້ເສຍ​ໄປ.
ຢ່າງ­ໃດ​ກໍ່​ຕາມ ກ່ອນ​ອອກເດີນ­ທາງ​ຄວນ​ສຶກ​ສາ​ໃຫ້​ລະ­ອຽດສິ່ງ​ສຳ­ຄັນ​ຄວນ​ເດີນ­ທາງ​ເປັນຫມູ່​ລວມ 6 ຄົນ​ຂຶ້ນ​ໄປ​ແຕ່​ບໍ່​ໃຫ້ເກີນ 12 ຄົນ​ນັບ​ທັງ​ນັກ​ນຳ​ທ່ຽວຂັ້ນ​ທ້ອງ­ຖິ່ນ ເພາະ​ຈະ​ແອ​ອັດເກີນ​ໄປ ພ້ອມ​ກັນ​ນັ້ນ ທີ່​ຫໍ­ຄອຍ​ກໍ່ມີ​ຫ້ອງ​ນ້ຳ​ໄວ້​ເພື່ອ​ອຳ­ນວຍ​ຄວາມສະ­ດວກ​ໃນ​ເວ­ລາ​ກາງ­ຄືນ ເພາະສ່ວນ​ໃຫຍ່​ແລ້ວ​ຊ້າງ​ປ່າ​ຈະ​ມັກມາ​ໃນ​ຍາມ​ກາງ­ຄືນ ຫລື ກ່ອນ​ທີ່ພະ​ອາ­ທິດ​ໃກ້​ຈະ​ອັດ­ສະ­ ດົງ ແຕ່ກ່ອນ​ຈະ​ຖ່າຍ­ຮູບ​ຄວນ​ຄຳ­ນຶງ​ໃຫ້ລະ­ອຽດ ເພາະ​ອາດ​ເປັນ​ການ​ລົບກວນ​ການ​ເດີນ­ທາງ​ມາ​ປາ­ກົດ​ຕົວຂອງ​ບັນ­ດາ​ຊ້າງ​ປ່າ​ກໍ່​ເປັນ​ໄດ້.
ຖ້ຳນາງແອ່ນເປັນຖ້ຳທີ່ເກົ່າແກ່ທີ່ທຳມະຊາດສັນສ້າງຂື້ນຢ່າງສວຍສົດງົດງາມ ແລະເປັນທີ່ໜ້າອັດສະຈັັນ.ເປັນເວລາຫລາຍລ້ານປີແລ້ວ ຈົນມາຮອດໃນສະໃໝລາວຕົກເປັນຫົວເມືອງຂື້ນຂອງຟຮັ່ງ.ທ່ານ ໂຟຣມາເຊ ຄົນຟຮັ່ງ ໄດ້ເປັນຄົນຄົ້ນພົບ ແລະທ່ານກໍ່ໄດ້ລົງສໍາຫລວດສະພາບພາຍໃນຖ້ຳເປັນຄົນທຳອິດໃນປີ ຄ.ສ 1927 ໂດຍ ທ່ານ ໂຟຼຣມາເຊ ໄດ້ມີການແຕ້ມແຜນທີ່ການສໍາຫລວດຈາກທິດຕາເວັນອອອກຫາທິດຕາເວັນຕົກອີກດ້ວຍ.ຄົນຍັງເອີ້ນອີກຊື່ໜື່ງວ່າ ຖ້ຳນົກແອ່ນ ຍ້ອນ 20 ກ່ວາປີ ທີ່ຜ່ານມາມີນົກແອ່ນອາໃສຢູ່ຢ່າງຫລວງຫລາຍ.ແຕ່ລັດຖະບານລາວໄດ້ຈັດເອົາຖ້ຳນາງແອ່ນເປັນສະຖານທ່ອງທ່ຽວທີ່ສຳຄັນ.ຈື່ງໄດ້ທຳການເປີດເປັນສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວໂດຍມີການສຳປະທານຈາກເອກະຊົນ.ໄລຍະຂອງເວລາການສຳປະທານແມ່ນ 50 ປີ.ໂດຍແມ່ນ ທ່ານ ເຂັມເພັດ ແກ້ວເພຍຈັນເປັນຜູ້ຮັບສຳປະທານຈາກລັດຖະບານ. ເມື່ອມີການເປີດນໍາໃຊ້ຖໍ້າ.ນັກທ່ອງທ່ຽວທັງພາຍໃນ ແລະຕ່າງປະເທດມາເປັນຈຳນວນຫລວງຫລາຍເຮັດໃຫ້ນົກແອ່ນທີ່ເຄີຍອາໃສຢູ່ ໄດ້ຄ່ອຍໆ ຍ້າຍອອກໄປ.ເຊີ່ງໃນປັດຈຸບັນບໍ່ພົບເຫັນແລ້ວ.ອີກດ້ານໜື່ງຍັງມີນິທານທີ່ເລົ່າຂານກັນກ່ຽວກັບຖ້ຳນາງແອ່ນແຫ່ງນີ້ວ່າ ບໍລິເວນຖ້ຳນາງແອ່ນແມ່ນສະຖານທີ່ ທີ່ທ້າວ ຊຽງ ຊິ່ງເປັນລູກຊາຍຂອງເຈົ້າພະຍາ ໄດ້ມາລົມກັບນາງ ສຸທາວະດີ.ລູກບຸນທໍາທີ່ພະລືສີ ອົງໜື່ງ ໄດ້ລຽ້ງດູມາແຕ່ເກີດໂດຍ ປະຈຸບັນຍັງຄົງເຫລືອຮ່ອງຮອຍຢູ່ ເຊັ່ນ ຫີນທີ່ມີຮູບຮ່າງຄືພະລືສີ,ຫີນພະຊິວະຂອງທ້າວ ຊຽງ, ຫີນພະໂຍນີ ແລະ ຮອຍຕີນຂອງນາງສຸທາວະດີ ທັງໝົດນີ້ລ້ວນເປັນສີ່ງທີ່ສາມາດສ້າງຄວາມປະທັບໃຈໃຫ້ກັບຜູ້ທີ່ມາທ່ຽວຊົມຫລາຍສົມຄວນ.ຖໍ້ານາງແອ່ນຍັງມີນັກທ່ອງທ່ຽວຄົນສຳຄັນຈາກຕ່າງປະເທດທີ່ເຮົາຮູ້ຈັກເປັນຢ່າງດີຄື ສົມເດັດພະເທບ ລັດຕະນະລາດສຸດາສະຫຍາມບໍລົມລາດສະກູມາລີ ແຫ່ງລາດຊະອານາຈັກໄທ ພະອົງມາທ່ອງທ່ຽວຊົມ,ຜັກຜ່ອນຢູ່ສະຖານທີ່ແຫ່ງນີ້ວັນທີ 13-17/1993 ເພິ່ນຍັງໃຫ້ທຶນບາງສ່ວນໃນການປັບປຸງບູລະນະຖໍ້ານາງແອ່ນອີກດ້ວຍ.
2.1 ພາກສ່ວນທີ່ຮັບຜິດຊອບ: ແມ່ນວິສາຫະກິດພັດທະນາຖໍ້ານາງແອ່ນເຊິ່ງໄດ້ຮັບສຳປະທານຈາກລັດຖະບານເປັນເວລາ 50ປີ. ໂດຍແມ່ນທ່ານເຂັມເພັດ ແກ້ວເພຍຈັນເປັນຜູ້ອຳນວຍການວິສາຫະກິດດັ່ງກ່າວ.
ຖ້ຳນາງແອ່ນເປີດບໍລິການເວລາ 7:00 ໂມງເຊົ້າ ຫາ 17:00 ທຸກວັນ ສຳລັບຄ່າທໍານຽມໃນການເຂົ້າຊົມນັ້ນໄດ້ມີການຍົກເວັ້ນກັບເດັກນ້ອຍທີ່ມາກັບຜູ້ປົກຄອງ. ໂດຍທົ່ວໄປຈະເກັບຄ່າທຳນຽມເຂົ້າຊົມຄັ້ງໜື່ງໂດຍບໍ່ຈຳກັດຊົ່ວໂມງຄົນລະ10000ກີບ/ຄັ້ງ(ສຳລັບຄົນລາວ)ແຕ່ສຳລັບຄົນຕ່າງປະເທດນັ້ນແມ່ນ20000ກີບ/ຄັ້ງ ນອກຈາກນີ້ຍັງມີຄ່າຟາກຍານພາຫະນະອີກດ້ວຍ ລົດຈັກ 2000 ກີບ ລົດໃຫຍ່ແມ່ນ5000 ກີບ, ພິເສດຄ່າບໍລິການເພີ່ມເຕີມສຳຫຼັບຂີ່ເຮືອພາທ່ຽວຊົມສຳລັບຜູ້ທີ່ສົນໃຈຢາກລ່ອງເຮື່ອທ່ຽວຊົມຈົນສຸດຖ້ຳ 2-3ຊົ່ວໂມງ/ຄັ້ງຄ່າບໍລິການ50000ກີບ/ຄັ້ງ ທັງຄົນລາວແລະຕ່າງປະເທດ.
ນັບມີ້ນັກທ່ອງທ່ຽວກໍ່ນັບວ່າໄດ້ຍິນແລະຮູ້ຈັກໃນຄວາມງາມຖ້ຳນາງແອ່ນຫລາຍຂື້ນເລື້ອຍໆແລະໄດ້ເຂົາມາທ່ຽວຊົມຢ່າງບໍ່ຂາດສາຍ ຈາກທັງພາຍໃນແລະຕ່າງປະເທດ ປັດຈຸບັນນີ້ ໂດຍປົກກະຕິແລ້ວວັນຈັນ-ວັນສຸກຈະມີນັກທ່ອງທ່ຽວປະມານ20-50ຄົນ/ມື້.ສ່ວນວັນພັກແລະວັນເສົາອາທິດໂດຍລວມປະມານ50-100ຄົນ/ມື້.ໃນນັ້ນອັດຕານັກທ່ອງທ່ຽວຕ່າງປະເທດແມ່ນປະມານ 10-30% ໃນຈຳນວນນັກທອ່ງທ່ຽວທັງໝົດ.
ຖ້ຳນາງແອ່ນຕັ້ງຢູ່ບ້ານພີນເຂດສາຍພູຫີນປູນເມືອງທ່າແຂກແຂວງຄຳມ່ວນໂດຍຫ່າງຈາກທ່າແຂກໄປຕາມທາງເລກທີ12 ປະມານ18 Km,ກ່ອນຈະຮອດບ້ານພີນປະມານ300mກໍ່ຈະມີທາງແວ່ເຂົ້າໄປຖ້ຳນາງແອ່ນປະມານ 600-700m. ຖ້ຳນາງແອ່ນກົງກັບຈຸດພິກັດຂອງເສັ້ນຂະໜານແລະເສັ້ນແວງດັ່ງນີ້ 17° 26' 38.50" N 104° 56' 52.80" E
ຖໍ້ານາງແອ່ນເປັນຖໍ້າຂະໜາດໃຫຍ່, ເກົ່າແກ່ ແລະ ເປັນຖໍ້າເລິກຊອດໜ່ວຍພູສູງພ້ອມທັງມີສາຍນໍ້າໄຫຼຜ່ານເຊີ່ງຍັງເຫຼືອຮ່ອງຮອຍຂອງການສຽດເຊາະຂອງນໍ້າມີຢູ່. ມັນເກີດເລີ່ມກໍ່ໂຕຈາກຮ່ອງແຕກຫີນປູນຂະໜາດນ້ອຍທີ່ມີໃນໜ່ວຍພູນັ້ນ ເວລາຝົນຕົກນ້ຳຝົນຈະປົນກັບ ກາກບອນດີອົກຊິດ ໃນອາກາດ ພາໃຫ້ຝົນເປັນອາຊິດອ່ອນໆ ມີລັກສະນະລະລາຍຫີນປູນໄດ້ດີ ນ້ຳຝົນດັ່ງກ່າວຕົກໃສ່ພື້ນດີນແລະຫນ່ວຍພູ ພາໃຫ້ມີປະລິມານນໍ້າຝົນຊືມຜ່ານລົງມາຕາມຊ່ອງຮອຍແຕກຂະນາດນ້ອຍໆຂອງ ຫີນປູນ ຈາກທິດຕາເວັນຕົກຫາທິດຕາເວັນອອກ ແລະຈາກເທິງພູລົງລຸ່ມ ແລະເລິ່ມລະລາຍຫີນປູນຢ່າງຊ້າໆຈາກເຄີຍເປັນຮອຍແຕກຂະໜາດນ້ອຍຈົນໃຫຍ່ຂື້ນເລື້ອຍຕາມປະລິມາຂອງນ້ຳເຮັດໃຫ້ເກີດເປັນທາງຜ່ານຂອງສາຍນໍ້າໃນທີ່ສຸດ ແລະເກີດການຖະຫຼົ່ມຂອງເພດານຖ້ຳ ຍ້ອນຫີນປູນຊືມນໍ້າໃນປະລິມານຫຼາຍແລະຂະບວນການສຽດເຊາະກໍ່ດຳເນີນໄປຈົນເຮັດໃຫ້ເກີດເປັນຖໍ້າຂະໜາດໃຫຍ່ທີ່ເຫັນໃນປັດຈຸບັນນີ້.
• ລັກສະນະຫີນຍ້ອຍຈາກເທິງເພດານຖໍ້າ: ເປັນປາກົດການທີ່ໜ້າອັດສະຈັນເພາະວ່າຫີນຍ້ອຍລຽນກັນເປັນແທ່ງມີຄວາມສັ້ນຍາວແຕກຕ່າງກັນຕາມລັກສະນະ ແລະ ໄລຍະເວລາການເກີດ. ຫີນຍ້ອຍດັ່ງກ່າວກໍາເນີດຂື້ນໄດ້ກໍ່ຍ້ອນວ່ານ້ຳທີ່ຊືມຜ່ານຫີນປູນຂອງໜ່ວຍພູນັ້ນມາຈາກນ້ຳຝົນທີມີກາກບອນດີອົກຊິດ(CO2)ທີ່ລະລາຍໃນນ້ຳຝົນກາຍເປັນເປັນອາຊິດກາກໂບນິກ(H2CO3)ມີຄຸນສົມບັດລະລາຍຫີນຫີນປູນ.ແລ້ວມັນຄ່ອຍໆຊືມຜ່ານລົງນຳຫີນປູນຢູ່ເທິງຖ້ຳພ້ອມກັບທຳປະຕິກິລິຍາກັບກາກໂບນັດການຊີ(CaCO3)ທີເປັນສ່ວນຫຼັກໆຂອງຫີນປູນ ກາຍເປັັນສານລະລາຍ ການຊີຮີໂດແຊນກາກໂບນັດ(Ca(HCO3)2 ແລ້ວໄຫຼໄປຕາມພື້ນເພດານຖໍ້າພ້ອມກັບຍ້ອຍເປັນໂຢດຊ້າໆພໍທີຈະເຮັດໃຫ້ທາດຫີນປູນທີ່ຕິດມາກັບນ້ຳນັ້ນແຂງຕົວທັນ ເທື່ອລະໜ້ອຍ ພໍເວລາຜ່ານຫຼາຍພັນປີ ຫີນທີ່ກໍ່ໂຕເທື່ອລະໜ້ອຍນັ້ນມີຂະໜາດຍາວຂືຶ້ນເລື້ອຍໆລຽງລາຍກັນຢ່າງສ່ວຍສົດງົດງາມ.ສ່ວນຫີນບາງແທ່ງກໍ່ບໍ່ມີນ້ຳໂຢດລົງແລ້ວ ແຕ່ກໍ່ມີບາງແທ່ງຍັງມີນໍ້າໂຢດລົງມາຢູ່.
• ລັກສະນະສາຍນ້ຳທີໄຫຼຜ່ານຖ້ຳ: ຖ້ຳນາງແອ່ນເປັນຖ້ຳທີ່ມີສາຍນ້ຳໄຫຼຜ່ານຈາກທິດຕາເວັນຕົກຫາທິດຕາເວັນອອກ ປະມານ 1.2 Km,ຂະໜາດຂອງສາຍນ້ຳຢູ່ທາງຝາກຖ້ຳເບື້ອງຕາເວັນຕົກຈະມີຄວາມກວ້າງກວ່າຫຼາຍແລະຈະຄ່ອຍໆແຄບເຂົ້າມາທາງທິດຕາເວັນອອກແຕ່ກໍ່ຍັງສາມາດລ່ອງເຮືອຂະໜາດນ້ອຍທ່ຽວຊົມຖ້ຳຈາກທິດຕາເວັນອອກຫາທິດຕາເວັນຕົກໄດ້.ສາຍນ້ຳດັ່ງກ່າວມີນ້ຳບັນຈຸແລະໄຫຼຢູ່ຕະຫຼອດປີ ໃນລະດູແລ້ງເຖິງຈະມີປະລິມານຂອງນ້ຳທີ່ໄຫຼຄ່ອຍແຕ່ພາຍໃນຖ້ຳຍັງຄົງເລິກຢູ່ແລະຍັງສາມາດນຳໃຊ້ເຮືອຂະໜາດນ້ອຍລ່ອງໄດ້ປົກກະຕິ.ສາຍນ້ຳດັ່ງກ່າວໄຫຼລອດພື້ນປາກຖ້ຳມາຕາມຕີນພູດ້ານຊ້າຍມືຂອງປາກຖ້ຳດ້ານຕາເວັນອອກກາຍມາເປັນຫ້ວຍຮ່ອງຂະໜາດນ້ອຍແຕ່ມີປະລິມານນ້ຳໃສ,ເຢັນໄຫຼຕະລອດປີເໝາະສົມແກ່ການໃຊ້ດຳລົງຊີວິດຂອງສັດຫຼາຍຊະນິດ.
ຄຽງຄູ່ກັບຂະບວນການກຳເນີດຖ້ຳນັ້ນກໍ່ພ້ອມໆເກີດມີປາກົດການໜື່ງຄືຂະບວນການຜຸພັງຂອງຫີນທີ່ມີການປ່ຽນແປງໄປສະພາບແວດລ້ອມແລະການເວລາເລື້ອຍໆເລີ່ມຈາກຮອຍແຕກຮອຍແຍກຂອງຫີນປູນຂະຫຍາຍຂື້ນເລື້ອຍໆຈົນກາຍມາເປັນຖ້ຳຂະໜາດໃຫຍ່ການທີ່ເກີດເຊັ່ນນີ້ກໍ່ຍ້ອນວ່າການເຊື່ອມສະຫຼາຍແລະການຫລຸ້ຍຫ້ຽນຂອງຫີນເຊີ່ງເປັນຫີນປູນ(Caco3)ມີຄຸນສົມບັດລະລາຍໃນນ້ຳໄດ້ດີ ຫີນປູນທີ່ຖືກຜຸພັງຈະຖືກນ້ຳພັດພາໄປໃນລັກສະນະຂອງທາດລະລາຍເທື່ອລະນ້ອຍແລະໃນປັດຈຸບັນຂະບວນການດັ່ງກ່າວກໍ່ຍັງຄົງດຳເນີນຢູ່ຕະຫຼອດເວລາ ຂະບວນການດັ່ງກ່າວສາມາດເຂົ້າໃຈໄດ້ໃນຮູບທີ່ 6 ຂະບວນການກໍາເນີດຖໍ້າໃນຂໍ້ 4.1
ນ້ຳຕົກຕາດນ້ຳ ກັດເມືອງໄຊຈະເປັນອີກແຫລ່ງທ່ອງທ່ຽວຫນຶ່ງທີ່ຈະໄດ້ຮັບການພັດທະນາ ແລະ ຄຸ້ມຄອງການທ່ອງທ່ຽວຢ່າງເປັນລະບົບນັບແຕ່ນີ້ຮອດປີ 2015 ເຊິ່ງຈະໄດ້ມີການປັບ ປຸງ ແລະ ກຳນົດບຸລິມະສິດເຂດພື້ນທີ່ອະນຸລັກທັງສ້າງສິ່ງອຳນວຍຄວາມສະດວກບາງສ່ວນໃຫ້ແທດ ເຫມາະໂດຍຈະຮັກສາສິ່ງແວດລ້ອມໃນບໍລິເວນຕາດນ້ຳກັດໄວ້ຄືເກົ່າ. ນ້ຳຕົກຕາດນ້ຳ ກັດເປັນຕາດທີ່ມີຄວາມງົດງາມແຫ່ງຫນຶ່ງຢູ່ໃນແຂວງອຸດົມໄຊຫ່າງຈາກເທດສະບານແຂວງປະມານ 20 ກິໂລແມັດ ຢູ່ເຂດບ້ານກັດ ແລະ ບ້ານແຟນເມືອງໄຊ ນອນຢູ່ໃນເຂດອະນຸລັກຫົວ ນ້ຳກັດ ມີເນື້ອທີ່ 19 ພັນ 700 ເຮັກຕາໃນແຕ່ລະປີຈະມີນັກທ່ອງທ່ຽວເຂົ້າມາຫລາຍກວ່າ 20% ຂອງນັກທ່ອງທ່ຽວທັງຫມົດທີ່ມາທ່ຽວຊົມເມືອງໄຊເນື່ອງຈາກສະຖານທີ່ແຫ່ງນີ້ຍັງມີທຳມະ ຊາດອັນອຸດົມສົມບູນ ແລະ ສວຍງາມກົມກືນກັບນ້ຳຕົກຕາດທີ່ໂອບລ້ອມດ້ວຍທຳມະຊາດປ່າໄມ້ອາຍຸນັບຮ້ອຍປີ.
ແຕ່ນີ້ຮອດ 2015 ອົງການທ່ອງທ່ຽວແຫ່ງຊາດ ແລະ ພະແນກທ່ອງທ່ຽວແຂວງອຸດົມໄຊຈະພັດທະນາຕາດນ້ຳກັດໃຫ້ກາຍເປັນ 1 ໃນ 3 ຂອງສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວທີ່ມີຊື່ສຽງໃນແຂວງ ອຸດົມໄຊ ໂດຍຈະສ້າງກິດຈະກຳການທ່ອງທ່ຽວແບບອະນຸລັກ ດ້ວຍການປະສານສົມທົບກັບພາກເອກະຊົນ ແລະ ປະຊາຊົນໃນທ້ອງຖິ່ນໃກ້ຄຽງພັດທະນາດ້ານການຕະຫລາດທີ່ເນັ້ນໃສ່ໂຄ ສະນາຕາດນ້ຳກັດ, ການພັດທະນາຕາດນ້ຳກັດຈະເປັນການອະນຸລັກເຂດອ່າງໂຕ່ງນ້ຳກັດ ເຊິ່ງເປັນແຫລ່ງຊັບພະຍາກອນອັນຕົ້ນຕໍຂອງການພັດທະນາການທ່ອງທ່ຽວ ໃນແຂວງອັນເປັນ ການປະກອບສ່ວນເຂົ້າໃນການຫລຸດຜ່ອນຄວາມທຸກຍາກສ້າງວຽກເຮັດງານທຳໃຫ້ແກ່ປະຊາຊົນໃນທ້ອງຖິ່ນ ໂດຍສະເພາະແມ່ນຄອບຄົວທີ່ທຸກຍາກຢູ່ບ້ານແຟນໂດຍຈະສ້າງໃຫ້ປະຊາຊົນ ເຂົ້າຮ່ວມກິດຈະກຳການທ່ອງທ່ຽວ ແລະ ຄຸ້ມຄອງສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວໃຫ້ມີຄວາມຍືນຍົງ ແລະ ເປັນແຫລ່ງລາຍຮັບດ້ານການທ່ອງທ່ຽວຂອງແຂວງອຸດົມໄຊໃນອະນາຄົດ.
ຕັ້ງຢູ່ແຄມຝັ່ງແມ່ນ້ຳຂອງຫ່າງຈາກສະຫວັນນະເຂດ ມາທາງທິດໃຕ້ປະມານ 90 ກິໂລແມັດ ຜາສາດເຮືອນຫີນເປັນຊາກຜາສາດຂອມເກົ່າແກ່ອາຍຸກວ່າພັນປີຢູ່ໃນ ເມືອງໄຊພູທອງ
ທີ່ຕັ້ງ: ບ້ານເຮືອນຫີນ, ເມືອງໄຊພູທອງ, ໄລຍະຫ່າງຈາກຕົວເມືອງ: ປະມານ 10 ກິໂລແມັດ ການເຂົ້າເຖິງແຫລ່ງ: ສະດວກ ພາກສ່ວນຄຸ້ມຄອງ: ຫ້ອງການ ຖວທ ເມືອງຈັດລະດັບແຫລ່ງທ່ອງທ່ຽວ: ຂັ້ນເມືອງສິ່ງອໍານວຍຄວາມສະດວກ: ເສັ້ນທາງ, ຮ້ານກິນດື່ມ ຂະໜາດນ້ອຍ, ຫ້ອງນໍ້າເຮືອນຫີນ ແມ່ນຮ່ອງຮອຍທາງດ້ານປະຫວັດສາດ ເຊິ່ງສ້າງຂຶ້ນໃນ ອານາຈັກສີໂຄດຕະບູນ ເຊິ່ງເປັນ ອານາຈັກທີ່ໜ້າເກງຂາມ ຂອງອານາຈັກ ໃກ້ຄຽງ. ໃນປີ ຄສ 557 ນັ້ນ ມີຂຸນອັງຄະຣາດ ແລະ ອົມມະຣາດ ສອງອ້າຍນ້ອງນໍາພາສ້າງ ປະສາດຫີນຂຶ້ນ ເພື່ອເປັນທີ່ເຄົາລົບກາບໄຫວ້ ຂອງສາສະໜາພາມ, ແຮງງານໃນການກໍ່ສ້າງ ແມ່ນໄດ້ເກນເອົາເຜົ່າຊົນຕ່າງໆ ມາຈາກ ອານາຈັກໂຍນົກເງິນຍາງ ມາເປັນຂ້າທາດເຂົາເຈົ້າຫຸບຫອບ ຄອບຄົວມາພ້ອມ ແລ້ວອາໃສຢູ່ ຕາມຖໍ້າຫີນຕ່າງໆ ເພື່ອຊົ້ນແດດຊົ້ນຝົນ, ສ່ວນຂຸນອັງຄະຣາດ ຜູ້ນໍາພາສ້າງ ໄດ້ເຈາະ ອຸໂມງ ຢູ່ກະໂຕພື້ນຜາສາດຫີນ, ກ້ອນຫີນທີ່ນໍາມາສ້າງ ໄດ້ເອົາສິ່ວເຈາະມາ ຈາກຫລາຍບ່ອນ ເຊິ່ງບ່ອນທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດ ແມ່ນຢູ່ບ່ອນເບື້ອງ ຕາເວັ້ນຕົກ ຫ່າງຈາກ ປະສາດຫີນ ປະມານ 1 ກິໂລແມັດ, ເອີ້ນວ່າ “ວັງເຮືອ” ຍ້ອນວ່າຮ່ອງຮອຍ ທີ່ສິ່ວເຈາະເອົາຫີນນັ້ນ ໄປສ້າງເຮືອນຫີນ ເຊິ່ງໃນປະຈຸບັນນີ້ ຍັງມີຮ່ອຍຮອງເປັນລັກສະນະ ຮູບຄ້າຍຄືເຮືອ ບາງຈຸດຍັງມີເສດເຫຼືອ ຈາກກ້ອນຫີນ ທີ່ເຈາະອອກມາ ແລະ ຍັງບໍທັນໄດ້ເອົາໄປສ້າງຍັງຍາຍ ເປັນຈໍານວນຫຼາຍ, ເພິ່ນສ້າງຈົນຮອດປີ ຄສ 700 ກໍ່ໜົດ ສະໄໜລາສະວົງ, ຍ້ອນມີພາກສ່ວນອື່ນ 190 ມາຢຶດຄອງແທນ ເປັນອັນວ່າ ຢຸດຕິການກໍ່ສ້າງ ຜາສາດຫີນ ສະນັ້ນ ຜາສາດຫີນ ຈຶ່ງມີຮູບຊົງບໍ່ສໍາເລັດ ຈົນເຖິງປະຈຸບັນນີ້.
ເມືອງເຊໂປນ (ພາສາອັງກິດ: Sepon ຫຼື Xepon) ເປັນໜຶ່ງໃນ 15 ເມືອງຂອງແຂວງ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ຕັ້ງຢູ່ທາງທິດຕາເວັນອອກ ຫ່າງຈາກເທດສະບານແຂວງ ໄປຕາມເສັ້ນທາງເລກທີ 9 ປະມານ 190 ກິໂລແມັດ ແລະ ມີຊາຍແດນທິດເໜືອຕິດກັບເມືອງວິລະບູລີ, ທິດໃຕ້ຕິດກັບເມືອງນອງ ທິດຕາເວັນຕົກຕິດກັບເມືອງພີນ ແລະທິດຕາເວັນອອກຕິດກັບ ປະເທດຫວຽດນາມ. ເມືອງເຊໂປນ ມີເນື້ອທີ່ທັງໝົດ 232,480 ເຮັກຕາ ມີພົນລະເມືອງ 56,213 ຄົນ (ປີ2015). ປະຊາຊົນສ່ວນໃຫຍ່ເປັນຊາວກະສິກຳ ເຮັດນາປູກເຂົ້າຫຼາຍກວ່າໝູ່, ຮອງລົງມາແມ່ນເຮັດສວນປູກກ້ວຍ ສົ່ງຂາຍອອກຕ່າງປະເທດ ເຊັ່ນ ຫວຽດນາມ ແລະ ໄທ. ນອກນັ້ນກໍ່ຍັງມີການປູກມັນຕົ້ນເພື່ອສົ່ງຂາຍໃຫ້ໂຮງງານມັນຕົ້ນທີ່ຕັ້ງຢູ່ພາຍໃນເມືອງອີກດ້ວຍ.
ກ່ອນທີ່ຈະມີການເອີ້ນເຂດນີ້ວ່າ " ເຊໂປນ " ນັ້ນ ຊ່ວງປີ ຄ.ສ1920 ໃນສະໄໝຝຣັ່ງປົກຄອງ ດິນແດນເຂດນີ້ເປັນທີ່ອາໃສຂອງປະຊາຊົນລາວເຜົ່າຕ່າງໆ ເຊັ່ນ : ເຜົ່າຜູ້ໄທ, ເຜົ່າມັງກອງ, ເຜົ່າຕຣີ ເຊິ່ງອາໃສຢູ່ລຽບຕາມແຄມແມ່ນ້ຳໃຫຍ່ ແລະ ຕາມພູຜາປ່າດົງ. ເມື່ອພວກລ່າເມືອງຂຶ້ນຝຣັ່ງ ໄດ້ປົກຄອງປະເທດລາວເປັນທີ່ຮຽບຮ້ອຍແລ້ວ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ກໍ່ມີຄົນຝຣັ່ງເປັນເຈົ້າແຂວງ ແລະ ມັນໄດ້ສົ່ງທະຫານ ພ້ອມນັກສຳຫຼວດເກັບກຳຂໍ້ມູນລົງພື້ນທີ່ຕ່າງໆ ເມື່ອມາເຖິງເຂດນີ້ ມັນກໍ່ໄດ້ພົບກັບໝູ່ບ້ານແຫ່ງໜຶ່ງ ຕັ້ງຢູ່ລຽບແຄມແມ່ນ້ຳ ເຊິ່ງເປັນບ່ອນຢູ່ອາໃສຂອງປະຊາຊົນລາວເຜົ່າມັງກອງ ແລ້ວມັນກໍ່ໄດ້ເຂົ້າໄປສຳຫຼວດສອບຖາມປະຊາຊົນໃນເຂດບ້ານ ໂດຍທີ່ຕ່າງຄົນຕ່າງບໍ່ຮູ້ພາສາກັນ ທາງຝ່າຍທະຫານຝຣັ່ງກໍ່ພະຍາຍາມຈະສອບຖາມຊາວບ້ານວ່າ ບ້ານນີ້ຊື່ວ່າແນວໃດ ແຕ່ຝ່າຍຊາວບ້ານກໍ່ບໍ່ເຂົ້າໃຈ ດັ່ງນັ້ນທະຫານຝຣັ່ງຈຶ່ງເຮັດທ່າທາງປະກອບໃນການເວົ້າ ແລະ ເອົາມືຊີ້ໄປຊີ້ມາ ບັງເອີນຊາວບ້ານຜູ້ສົນທະນາກັບຝຣັ່ງນັ້ນ ເຫັນຝຣັ່ງຊີ້ມືໄປໃສ່ "ມ້າສີ່ໂຕ" ທີ່ຢືນຢູ່ໃກ້ໆນັ້ນ ຊາວບ້ານຜູ້ນັ້ນ ກໍ່ເວົ້າຂຶ້ນມາວ່າ "ອາແຊໂປນໂຕ" (ພາສາເຜົ່າມັງກອງ ແປວ່າ ມ້າສີ່ໂຕ) ເມື່ອຝຣັ່ງໄດ້ຍິນແນວນັ້ນ ກໍ່ໄດ້ຈົດບັນທຶກໄວ້ ແລະ ໝາຍໃສ່ໃນແຜນທີ່ເຂດນີ້ ມີຊື່ວ່າ "ເຊໂປນ" ແລະ ເວລາຕໍ່ມາ ກໍ່ໄດ້ຕັ້ງຊື່ແມ່ນ້ຳສາຍໜຶ່ງ ທີ່ໄຫຼມາແຕ່ປະເທດ ປະເທດຫວຽດນາມ ວ່າແມ່ນແມ່ນ້ຳເຊໂປນ ແລະ ເມື່ອມີການປ່ຽນແປງການປົກຄອງ ຈຶ່ງໄດ້ມີການຕັ້ງເປັນບ້ານເຊໂປນ (ບ້ານເຊໂປນເກົ່າໃນປັດຈຸບັນ), ຕໍ່ມາໄດ້ຕັ້ງເປັນຕາແສງເຊໂປນ ແລະ ກາຍເປັນເມືອງເຊໂປນໃນປັດຈຸບັນ.
ເມືອງເຊໂປນ ມີບ້ານທັງໝົດ 88 ບ້ານ ແລະ 5 ຈຸດສຸມພັດທະນາ ຄື: 1.ຈຸດສຸມລະໂກ, 2.ຈຸດສຸມຜາບັງ, 3.ຈຸດສຸມລາດຫໍ້, 4.ຈຸດສຸມມັນຈີ, 5.ຈຸດສຸມດົງສະຫວັນ. ນອກນັ້ນຍັງມີກຸ່ມບ້ານພັດທະນາ ຄື ກຸ່ມບ້ານກະຕູບ-ມະຫາດ ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ເຂດຊາຍແດນລາວ-ຫວຽດນາມ.
ເມືອງເຊໂປນ ມີພື້ນຖານເສດຖະກິດມາຈາກການຜະຫຼິດກະສິກຳເປັນຕົ້ນຕໍ ຄື ເຂົ້າ, ໝາກກ້ວຍ, ມັນຕົ້ນ, ສາລີ, ອ້ອຍ, ຢາງພາລາ, ຢາງໂບງແລະ ອື່ນໆ. ຮອງລົງມາແມ່ນການບໍລິການ ຂົນສົ່ງສິນຄ້າ ຍ້ອນເປັນເມືອງທີ່ມີຊາຍແດນຕິດກັບ ປະເທດຫວຽດນາມ ຈຶ່ງມີການຈໍລະຈອນສິນຄ້າຜ່ານໄປມາຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ.
ສະພາບຊັບພະຍາກອນປ່າໄມ້.
ເມືອງເຊໂປນ ເປັນເມືອງພູດອຍ ຕັ້ງຢູ່ໃນເຂດພູພຽງ ມີພູຜາສູງຊັນສະຫຼັບສັບຊ້ອນ ດັ່ງນັ້ນມັນຈຶ່ງອຳນວຍຄວາມສະດວກແກ່ການຂະຫຍາຍຕົວຂອງປ່າໄມ້ ເຊິ່ງມີຕົ້ນໄມ້ຫຼາຍຊະນິດ ບາງຊະນິດກໍ່ເປັນໄມ້ລາຄາສູງເຊັ່ນ: ໄມ້ດູ່ລາຍ (ມີສະເພາະຢູ່ເຂດຜາບັງ ເຊິ່ງຖືກລັກລອບຕັດໄປຂາຍຈົນໝົດກ້ຽງ), ໄມ້ຄະຍູງ, ໄມ້ດູ່, ໄມ້ກະຈະ, ໄມ້ແຄນ, ໄມ້ແຕ້ຂ່າ, ໄມ້ຍາງ ແລະໄມ້ອື່ນໆອີກ. ເມືອງເຊໂປນ ມີປ່າສະຫງວນແຫ່ງຊາດ 3ແຫ່ງ ຄື: ປ່າສະຫງວນແຫ່ງຊາດພູຊ້າງແຫ່, ປ່າສະຫງວນແຫ່ງຊາດດົງພູວຽງ ແລະ ປ່າສະຫງວນແຫ່ງຊາດ ລະວີງ-ລະເວີນ. ມີປ່າປ້ອງກັນແຫ່ງຊາດ 3ແຫ່ງ ຄື: ປ່າປ້ອງກັນແຫ່ງຊາດຍອດນ້ຳເຊສະແລນ, ປ່າປ້ອງກັນແຫ່ງຊາດເຊລະນອງພູໂອ່ງ(ກະຕູບ-ມະຫາດ) ແລະ ປ່າປ້ອງກັນແຫ່ງຊາດວັງກຸງ. ນອກນັ້ນກໍ່ຍັງມີປ່າສະຫງວນລະດັບເມືອງ ຄື ປ່າສະຫງວນດົງພູສູນ ແລະ ປ່າປ້ອງກັນລະດັບເມືອງ ຄື ປ່າປ້ອງກັນຍອດນ້ຳລາດຫໍ້.
ເມືອງເຊໂປນສະໄໝສົງຄາມອິນດູຈີນ.
ເຊໂປນເປັນເມືອງທີ່ໄດ້ຮັບຜົນກະທົບຈາກໄພພິບັດເມື່ອຕອນເກີດສົງຄາມທຳລາຍຢ່າງຫຼວງຫລາຍທີ່ສຸດ ເພາະໃນອະດີດເຊໂປນ ເປັນເມືອງຜ່ານເສັ້ນທາງສາຍໂຮ່ຈິມິນ ອັນເປັນເສັ້ນທາງສູ້ຮົບ ທີ່ມີຊື່ສຽງຫລາຍໃນສົງຄາມອິນດູຈີນ ເປັນເຄືອຂ່າຍຂອງຖະໜົນທຸລະກັນດານ ທີ່ຊັບຊ້ອນລຽບຊາຍແດນລາວ-ຫວຽດນາມ ຕັ້ງຕົ້ນ ຈາກໂພນສະຫວັນ ລົງມາເຖິງອັດຕະປື ແລະ ມີທາງຕໍ່ໄປຍັງກຳປູເຈຍໄດ້. ຈຸດເດັ່ນ, ເຊໂປນຍັງຄົງຮ່ອງຮອຍຂອງອະດີດໄວ້ຢ່າງຊັດເຈນ ຖະໜົນຮອບເມືອງທີ່ມີຊາກເພພັງ ຊາກອາວຸດຍຸດໂທປະກອນ ຖິ້ມຫລົງເຫລືອໄວ້ໄດ້ເຫັນ ໃນອະດີດເສັ້ນທາງນີ້ ພວກຫວຽດມິນ ສ້າງໄວ້ເພື່ອລຳລຽງພົນ ສູ້ກັບທະຫານຝຣັ່ງ ແລະ ທະຫານອາເມລິກາໃນຊ່ວງປີ ຄ.ສ 1963- 1974. ຊ່ວງສົງຄາມອິນດູຈີນ ກອງທັບຫວຽດນາມເໜືອ ໃຊ້ເປັນເສັ້ນທາງລຳລຽງພົນ ແລະ ອາວຸດຍຸດໂທປະກອນ ໄປຫວຽດນາມໃຕ້ ອະເມຣິກາ ພະຍາຍາມທຳລາຍເສັ້ນທາງນີ້ໂດຍການຖິ້ມລະເບີດຢ່າງໜັກ ຈົນຖິ້ມຮ່ອງຮອຍແຫ່ງສົງຄາມ ແລະ ຄວາມພິນາດປາກົດຢູ່ຊັດເຈນ ປະຈຸບັນຍັງຄົງມີກັບລະເບີດ, ລູກລະເບີດທີ່ບໍ່ທັນແຕກ ແລະ ຊາກອາວຸດ ເປັນເຄື່ອງຢືນຢັນເຫດການທາງປະຫວັດສາດທີ່ເກີດຂື້ນຢ່າງໂຫດຮ້າຍ ຕະຫລອດເສັ້ນທາງໃຫ້ນັກທ່ອງທ່ຽວໄດ້ສຶກສາຢູ່ເປັນຈຳນວນຫຼາຍ.
ເປັນນ້ຳຕົກຕາດຂະໜາດໃຫຍ່ໃນສາຍນ້ຳເຊບັ້ງຫຽງ ທີ່ສວຍສົດງົດງາມ ແລະ ຫ່າງຈາກເທດສະບານເມືອງໄປທາງທິດຕາເວັນອອກ ພຽງແຕ່ 7 ກິໂລແມັດ ມີການສ້າງເສັ້ນທາງດິນແດງໄປຈົນຮອດຕາດ. ສາມາດໄປໄດ້ທຸກລະດູ ຍົກເວັ້ນເວລານ້ຳເຊບັ້ງຫຽງມີລະດັບສູງ ອາດຈະເຮັດໃຫ້ຕາດຈົມຫາຍຢູ່ໃຕ້ນ້ຳ ແຕ່ໃນເວລານ້ຳລົງ ຍາມແລ້ງ ຫຼືຍາມເທດສະການຕ່າງໆ ເຊັ່ນ ບຸນປີໃໝ່ລາວ ຈະມີປະຊາຊົນ ນັກທ່ອງທ່ຽວ ມາຫຼິ້ນໃນຕາດແຫ່ງນີ້ຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ສິ່ງສຳຄັນທີ່ຕາດສະໂຄຍສາມາດດຶງດູດນັກທ່ອງທ່ຽວໄດ້ຫຼາຍແມ່ນ ຢູ່ຂ້າງນ້ຳຕົກຕາດ ສຳລັບຜູ້ມັກຜະຈົນໄພຫຼືຄວາມຕື່ນເຕັ້ນນັ້ນ ສາມາດປີນຂຶ້ນຢູ່ເທິງຫິນສູງແລ້ວໂດດລົງນ້ຳໄດ້ຢ່າງມ່ວນຊື່ນ ຈຸດທີ່ຫິນສູງທີ່ເຮົາສາມາດໂດດໄດ້ນັ້ນມີຄວາມສູງປະມານ 4-8ແມັດ ຕາມລຳດັບ.
ເປັນນ້ຳຕົກຕາດທີ່ມີຄວາມສູງສົມຄວນ ໃນສາຍນ້ຳເຊສະແລນ ເຊິ່ງມີຄວາມສວຍງາມຫຼາຍ ຫ່າງຈາກເທດສະບານເມືອງໄປທາງທິດຕາເວັນອອກປະມານ 30 ກິໂລແມັດ. ບ່ອນທີ່ເປັນຈຸດຕົກຂອງນ້ຳມີຄວາມສູງປະມານ 25 - 30 ແມັດ. ປະຈຸບັນມີການສ້າງເຂື່ອນໄຟຟ້ານ້ຳຕົກຢູ່ໃກ້ກັບຕາດ.
ເປັນເຂດພູຜາສູງຊັນ ມີພູຫິນປູນຂະໜາດໃຫຍ່ລຽງກັນສະຫຼັບສັບຊ້ອນ ນັກທ່ອງທ່ຽວຫຼາຍຄົນມາເຫັນເຂດນີ້ແລ້ວ ມັກຈະເວົ້າວ່າ ເຂດນີ້ກໍ່ປຽບເໝືອນ ວັງວຽງ ແຫ່ງທີ2 ເຊິ່ງມີຄວາມຄ້າຍຄືກັນທາງພູມສາດ ເຊັ່ນພູຫິນສູງ ແລະ ມີສາຍນ້ຳໄຫຼຜ່ານອີກດ້ວຍ. ໃນສະໄໝສົງຄາມອິນດູຈີນ ເຂດຜາບັງເປັນຈຸດຍຸດທະສາດສຳຄັນຂອງກອງກຳລັງປະຕິວັດລາວ ເປັນສາຍທາງລຳລຽງອາວຸດຍຸດໂທປະກອນ, ເຄື່ອງໃຊ້ ແລະ ສະບຽງອາຫານມາແຕ່ ຫວຽດນາມ ເຊິ່ງໃນປະຈຸບັນຍັງປະກົດໃຫ້ເຫັນຖັງນ້ຳມັນຂະໜາດໃຫຍ່ໃນຖ້ຳບ້ານໃໝ່ທ່າແດງ ແລະ ມີຮ່ອງຮອຍຂຸມລະເບີດຂະໜາດໃຫຍ່ຢັ່ງຢາຍຢູ່ທົ່ວພື້ນທີ່ ເຊິ່ງໃນອະດີດແມ່ນຖືກອາເມລິກາສົ່ງຍົນມາຖິ້ມລະເບີດໃສ່ເຂດນີ້ຢ່າງໜັກໜ່ວງ. ຜາບັງເປັນເຂດທີ່ຢູ່ອາໃສຂອງຊົນເຜົ່າຕຣີ ເປັນສ່ວນຫຼາຍ ນອກນັ້ນກໍ່ມີເຜົ່າມັງກອງ ແລະ ຜູ້ໄທອີກຈຳນວນໜຶ່ງ. ປ່າສະຫງວນແຫ່ງຊາດ ລະວີງ-ລະເວີນ ແມ່ນຢູ່ທາງທິດເໜືອຂອງຜາບັງ ເຊິ່ງທຳມະຊາດເຂດນີ້ ມີຄວາມອຸດົມສົມບູນຫຼາຍ ປະຈຸບັນ ໄດ້ມີການສ້າງເສັ້ນທາງຈາກຜາບັງຕັດຂຶ້ນໄປຕາມພູສູງ ຜ່າໃຈກາງຂອງປ່າສະຫງວນ ເພື່ອຈະເຊື່ອມຕໍ່ກັບ ປະເທດຫວຽດນາມ ໃນອະນາຄົດ.
ປະຫວັດເມືອງຜາອຸດົມ.
ເມືອງຜາອຸດົມ ແມ່ນເມືອງໜຶ່ງຂອງ ແຂວງບໍ່ແກ້ວ. ມີຈຳນວນບ້ານ ທັງໝົດ 89 ບ້ານ, ມີ 6,291 ຄົວເຮືອນ, ມີປະຊາກອນທັງໝົດ 38,101 ຄົນ, ຍິງ 19,326 ຄົນ.
ວັດທະນະທຳ () ໂດຍທົ່ວໄປໝາຍເຖິງ ຮູບແບບຂອງກິດຈະກຳແລະໂຄງສ້າງແນວສັນຍະລັກທີ່ເຮັດໃຫ້ກິດຈະກຳນັ້ນເດັ່ນແລະມີຄວາມສຳຄັນ. ວິຖີການດຳເນີນຊີວິດ ເຊິ່ງເປັນພຶດຕິກຳແລະສິ່ງທີ່ຄົນໃນໝູ່ຜະລິດສ້າງຂຶ້ນ ດ້ວຍການຮຽນຮູ້ເຊິ່ງກັນແລະກັນ ແລະຮ່ວມໃຊ້ຢູ່ໃນໝູ່ພວກຂອງຕົນ.
ວັດທະນະທຳສ່ວນໜຶ່ງສາມາດສະແດງອອກຜ່ານ ດົນຕີ ວັນນະກຳ ຈິດຕະກຳ ປະຕິມາກຳ ການລະຄອນແລະຮູບເງົາ.
ແມ່ນບາງເທື່ອອາດມີຜູ້ກ່າວວ່າວັດທະນະທຳແມ່ນເລື່ອງທີ່ວ່າດ້ວຍການບໍລິໂພກແລະສິນຄ້າບໍລິໂພກ ຄື ວັດທະນະທຳລະດັບສູງ ວັດທະນະທຳລະດັບຕ່ຳ ວັດທະນະທຳພື້ນບ້ານ ເປັນຕົ້ນ ແຕ່ນັກມານຸດສາດໂດຍທົ່ວໄປພັດມັກກ່າວເຖິງວັດທະນະທຳວ່າ ແມ່ນບໍ່ໄດ້ເປັນພຽງສິນຄ້າບໍລິໂພກ ແຕ່ແມ່ນກະບວນການໃນການຜະລິດສິນຄ້າແລະການໃຫ້ຄວາມໝາຍແກ່ສິນຄ້ານັ້ນໆ ນຳ.
ທັງຍັງຮວມໄປເຖິງຄວາມສັມພັນທາງສັງຄົມແລະແນວການປະຕິບັດທີ່ເຮັດໃຫ້ວັຖຸແລະກະບວນການໃນຜະລິດຫຼອມຮວມຢູ່ນຳກັນ. ໃນສາຍຕາຂອງນັກມານຸດສະຍະວິທະຍາແມ່ນຮວມໄປເຖິງເຕັກໂນໂລຊີ ສິລະປະ ວິທະຍາສາດຮວມທັງລະບົບສີລະທຳ
ວັດທະນະທຳໃນພູມພາກຕ່າງໆ. ອາດໄດ້ຮັບອິດທິພົນແຕ່ການຕິດຕໍ່ນຳພູມພາກອື່ນ ຄື ການເປັນອານານິຄົມ ການຄ້າຂາຍ ການຍ້າຍຖິ່ນຖານ ການສື່ສານມວນຊົນແລະສາສະໜາ. ຕື່ມທັງລະບົບຄວາມເຊື່ອ ບໍ່ວ່າຈະເປັນເລື່ອງສາສະໜາມີບົດບາດໃນວັດທະນະທຳໃນປະຫວັດສາດຂອງມະນຸດຊາດມາໂດຍຕະຫຼອດ.
ເຄົ້າສັບ.
ຄຳວ່າ ວັດທະນະທຳ ປະກອບດ້ວຍຄຳວ່າ ວັດທະນະ ແລະ ທຳ. ວັດທະນະ ມາຈາກພາສາປາລີ ແມ່ນ ວັທທະນະ (vaḍḍhana) ແປວ່າ ຄວາມຈະເລີນງອກງາມ ເຊິ່ງກົງຂ້າມກັບຄຳວ່າ ຫາຍະນະ (hāyana) ສ່ວນຄຳວ່າ ທຳ ກໍມາຈາກພາສາປາລີ ແມ່ນ ທັມມະ (dhamma) ແປວ່າ ຫຼັກເກນ ຫຼື ຄວາມດີ ແຕ່ກໍມີຄວາມໝາຍອື່ນໆ ຕື່ມອີກນຳ. ສະນັ້ນ ຄຳວ່າ ວັດທະນະທຳ ຖ້າແປຕາມຕົວອັກສອນ ຈະແປວ່າ ຫຼັກເກນແຫ່ງຄວາມງອກງາມ ຫຼື ຫຼັກເກນທີ່ເຮັດໃຫ້ຈະເລີນ ຫຼື ສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ຈະເລີນ.
ວັດທະນະທຳໃນພາສາອື່ນອາດມີເຄົ້າສັບກ່ຽວກັບການເພາະປູກຫຼືປູກຝັງ ເຊັ່ນ ພາສາຕ່າງ ໆ ໃນເອີລົບ ໄດ້ແກ່ ຄຳວ່າ culture ໃນພາສາອັງກິດແລະຝະລັ່ງ ຫຼື ຄຳວ່າ Kultur ໃນພາສາເຢຍລະມັນ ເຊິ່ງທັງໝົດນີ້ມີເຄົ້າມາຈາກຄຳວ່າ colere ໃນພາສາລາແຕັງ ແປວ່າ ລ້ຽງດູ ຫຼື ປູກຝັງ. ພາສາອື່ນທີ່ບໍ່ໄດ້ມາຈາກເອີລົບທີ່ມີເຄົ້າສັບກ່ຽວກັບການປູກຝັງ ໄດ້ແກ່ ພາສາຂະເໝນ ແມ່ນ វប្បធម៌ (ວັບປະທຳ) ອັນປະກອບດ້ວຍ ວັບປະ ແລະ ທຳ. ຄຳວ່າ ວັບປະ ມາຈາກພາສາປາລີ ແປວ່າ ການຫວ່ານພືດ (ວັປປະ, vappa) ສ່ວນ ທຳ ມີເຄົ້າເໝືອນຄຳວ່າ ທຳ ໃນພາສາລາວ ຄື ທັມມະ.
ທຳມະຊາດ (ຄຳເຄົ້າ: ທັມຊາຕ) ແມ່ນ ປາກົດການທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນທາງກາຍະພາບ ແລະກ່າວເຖິງຊີວິດໂດຍຮວມ ເຊິ່ງແມ່ນຂອບເຂດຂອງການເສິກສາຕັ້ງແຕ່ລະດັບພາຍໃນອະຕອມໄປຈົນຮອດລະດັບຈັກກະວານ
ອ້າງອີງດ.
__STATICREDIRECT__
__NOEDITSECTION__
__DISAMBIG__
ເສືອ (ອັງກິດ: tiger) ແມ່ນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມໃນວົງຟິລິດີ ອັນເປັນວົງດຽວກັບແມວໂດຍຊະນິດທີ່ເອີ້ນວ່າເສືອມັກມີຂະໜາດລຳໂຕຄ່ອນຂ້າງໃຫຍ່ກວ່າ ແລະອາໄສຢູ່ພາຍໃນປ່າ. ຂະໜາດຂອງລຳໂຕປະມານ ໑໖໘-໒໒໗ ຊັອງຕິແມັດແລະໜັກປະມານ ໑໘໐-໒໔໕ ກິໂລກຳ, ຮູມ່ານຕາກົມ ເປັນສັດກິນຊີ້ນກຸ່ມໜຶ່ງ ມີລັກສະນະແລະຮູບຮ່າງຮວມທັງພຶດຕິກຳອັນເປັນເອກະລັກ ແຕກຕ່າງແຕ່ສັດໃນກຸ່ມອື່ນ. ຫາກິນຍາມກາງຄືນ ມີຖິ່ນກຳເນີດໃນປ່າ. ເສືອສ່ວນຫຼາຍຍັງມີຄວາມສາມາດໃນການປີນປ່າຍກົກໄມ້ ເຊິ່ງຍົກເວ້ນເສືອຊີຕ້າ. ເສືອທຸກຊະນິດມີກາມທີ່ສັ້ນແລະແຂງແຮງ ມີແຂ້ວ ໒ ຄູ່ສຳລັບກັດເຫຍື່ອ. ທົ່ວທັງຫຼ້າມີສັດທີ່ຢູ່ໃນວົງເສືອແລະແມວປະມານ ໓໗ ຊະນິດ ອັນຮວມທັງແມວບ້ານນຳ.
ເສືອຈັດເປັນສັດນັກລ່າທີ່ມີຄວາມສະຫງ່າງາມໃນໂຕເອງ ໂດຍສະເພາະແມ່ນເສືອສ່ຳໃຫຍ່ທີ່ເບິ່ງເປັນຕາເກງຂາມ ບໍ່ວ່າຊິເປັນເສືອໂຄ່ງຫຼືເສືອດາວ.ຜູ້ທີ່ພໍ້ເຫັນເສືອໃນເທື່ອທຳອິດມັກເກີດຄວາມປະທັບໃຈໃນຄວາມສະຫງ່າງາມ ແຕ່ໃນຂະນະດຽວກັນກໍເກີດຄວາມຫວາດຫວັ່ນເກງຂາມໃນພະລະອຳນາດພາຍໃນໂຕຂອງພວກມັນ. ເສືອຈັ່ງໄດ້ຮັບການຍົກຍໍໃຫ້ເປັນລາຊາແຫ່ງສັດປ່າ ແລະເປັນເຈົ້າແຫ່ງນັກລ່າຢ່າງແທ້ຈິງ.
ຮູປຮ່າງທົ່ວໄປ.
ເສືອສ່ວນຫຼາຍຢູ່ໃນປ່າແລະທົ່ງຫຍ້າ ສ່ວນຫຼາຍບໍ່ມັກນ້ຳຄືກັບແມວທົ່ວໄປ. ມີພຽງແຕ່ເສືອໂຄ່ງແລະເສືອຈາກົວທໍ່ນັ້ນທີ່ມັກນ້ຳ. ຍິ່ງກວ່ານັ້ນບ່ອນທີ່ພໍ້ເສືອໂຄ່ງຫຼາຍເທື່ອກວ່າໝູ່ມັກຈະເປັນແອ່ງນ້ຳ ທະເລສາບ ຫຼືແມ່ນ້ຳ. ເສືອເປັນສັດທີ່ຫາກິນໂດຍໂຕດຽວ ຂອງກິນຫຼັກມັກຊິເປັນສັດກິນຜັກສ່ຳກາງ ຄື ກວາງ ໝູປ່າ ແລະ ຄວາຍ ອັນຊິລ່າເຫຍື່ອດ້ວຍແນວທາງການຍ່າງ ຍ່ອງ ແລ່ນໄລ່ແລະຈັບເຫຍື່ອ ຢ່າງໃດກໍດີພວກມັນອາດຈະອອກລ່າສັດທີ່ສ່ຳໃຫຍ່ກວ່າບໍ່ກໍນ້ອຍກວ່າໃນສະຖານະການຄັບຂັນ.
ເສືອມີຮູບຮ່າງພິເສດ ແມ່ນສາມາດຊ່ອນເລັບໄວ້ໃນປາຍນິ້ວໄດ້ ເມື່ອຕ້ອງການຈັບເຫຍື່ອຈະກາງເລັບຕີນໜ້າອອກ. ສ່ວນເລັບຕີນທາງຫຼັງຈະໃຊ້ເປັນອາວຸດສຳລັບຈີກກະຊາກເຫຍື່ອ ແລະໃນຍາມທີ່ເສືອແລ່ນເລັບຕີນຫຼັງຈະຊ່ອຍຍຶດເກາະ. ເຮັດໃຫ້ສາມາດຕະກຸຍພື້ນເລ່ງຄວາມໄວໄດ້ໄວຂຶ້ນ. ນອກຈາກນີ້ແນວທາງການຫົດຊ່ອນເລັບຂອງເສືອນັ້ນ ຍັງແມ່ນແນວທາງການຮັກສາຄວາມແຫຼມຄົມຂອງເລັບໄວ້ ເພື່ອປ້ອງກັນການຂູດຂີດຍາມຍ່າງບໍ່ກໍເຄື່ອນໄຫວຕາມທຳມະດາ. ສັດຕູພຽງຢ່າງດຽວຂອງເສືອກໍແມ່ນຄົນ ຍາມນີ້ເສືອຖືກລ່າຢ່າງຜິດກົດໝາຍເພື່ອເອົາໄປເຮັດເສື້ອຂົນສັດ ແລະແມ່ນຄວາມເຊື່ອໃນການເຮັດຢາປິ່ນປົວແຮງຂອງຜູ້ຊາຍ.
ເມື່ອງບໍແຕນ ເປັນເມື່ອງໜື່ງທີ່ຢູ່ໃຕ້ສຸດຂອງແຂວງໄຊຍະບູລີ ຕິດກັບຊາຍແດນປະເທດໄທທັງ3ດ້ານ ການໄປມາຫາສູ່ກັນແມ່ນສະດວກສະບາຍຫລາຍບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງໃຊ້ໜັງສືຜ່ານແດນຫລືບັດປະຊາຊົນແຕ່ຢ່າງໃດ ກໍ່ສາມາດຂ້າມໄປມາຫາສູ່ກັນໄດ້ ງ່າຍກວ່າ ບ້ານຂ້ອຍກັບບ້ານເຈົ້າຊ້ຳນາ ເພາະມັນຄາ ກຳແພງບ້ານທີ່ສູງ ໃສ່ລວດໜາມ ໃສ່ແກ້ວ ໃສ່ເຫລັກແຫລມ ສາລະພັດຢ່າງ ລອງຄຶດພາບເບິ່ງໂລດ,
ທີ່ສຳຄັນເມືອງນີ້ກຳລັງຖືກພັດທະນາຫລາຍໆດ້ານ ເຊັ່ນແຫ່ລງທ່ອງທ່ຽວ ຢູ່ບ່ອນນີ້ສວຍງາມຫລາຍມີພູຜາປາໄມ້,ແລະໄດ້ຊື່ວ່າເປັນເມືອງທີ່ມີນ້ຳຕົກຕາດຫລາຍກວ່າໝູ່ໃນແຂວງດຽວກັນ ຕາດທີ່ຢູ່ໃກ້ກວ່າໝູ່ແມ່ນຕາດຮຳເດີ ແລະ ມີແກ້ງທຽນນຳອີກງາມຫຼາຍໆໃດ.
ອາຫານການກີນ ກໍ່ແຊບຫລາຍ ຮ້ານອາຫານທີ່ແຊບເປັນຮ້ານອາຫານທີ່ຢູ່ຕິດກັບຫ້ວຍສະງື້ເດີ ໄປຖາມຫາໂລດຄົນທີ່ຢູ່ບ່ອນນີ້ ແລະ ຄົນທີ່ໄປເມືອງບໍ່ແຕນມາ ຮູ້ໝົດ ແຂກລາວ ແຂກໄທ ກໍ່ໄປແວ່ກີນຢູ່ຮ້ານນີ້ ແຊບຫລາຍ ຂໍໂທດທີ່ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ຈື່ຊື່ຮ້ານ ດົນໆກັບໄປບ້ານເທື່ອໜື່ງ ເສັ້ນທາງກໍ່ສະດວກສະບາຍຫລາຍ ແຕ່ວຽງຈັນໄປ5-6 ຊົ່ວໂມງກໍ່ຮອດແລ້ວ.
ບ້ານຫນອງລີເປັນບ້ານຫນື່ງຕັ້ງຢູ່ໃນເມືອງຫນອງບົກທາງເຂດທາງໄຕ້ ມີຫລັງຄາເຮືອນຮ້ອຍກວ່າຫລັງຄາ ມີວັດ ມີໂຮງຮຽນປະຖົມສົມບູນ ຊາວບ້ານມີ ອາຊີບເຮັດນາເປັນຕົ້ນຕໍ ພືືນທີອ້ອມຮອບໄປດວ້ຍທົ່ງພຽງ
ພຣະທາດຕຸມພະວັງເຊື່ງເປັນພຣະທາດທີ່ສ້າງພ້ອມພຣະທາດພະນົມ ເຊີ່ງເພີນເອົາດີນເຫລືອຈາກການສ້າງທາດພະນົມມາສ້າງທາດແຫ່ງນີ້ ໃນ ພໍສໍ 8 ແລະ ຫ່າງໄກຈາກ ບ່ອນຕັ້ງອານາຈັກສີໂຄດຕະບອງແຫ່ງທຳອິດ ປະມານຫ້າຫລັກກີໂລແມັດ ຄວາມເຊື່ອແມ່ນວັດທະນະທຳດັ້ງເດີມແລະສາສະຫນາພູດ
ວັດປ່າໂພນເພົາ ເປັນວັດນ້ອຍໆ ທີ່ສ້າງຂຶ້ນໂດຍພຣະອາຈານສາຍສະໝຸດ ມີສາດສະໜາສະຖານສ່ວນໃຫຍ່ຢູ່ບໍລິເວນເນີນພູ ຈຸດເດັ່ນທີ່ໜ້າຊົມຢູ່ທີ່ສັນຕິເຈດີ ເທິງຍອດເນີນພູສ້າງຂຶ້ນໃນ ປີ ຄ.ສ.1988 ລັກສະນະເປັນອາຄານຊົງພະທາດ ພາຍນອກຊັ້ນເທິງທາ ສີທອງ ສ່ວນຊັ້ນລຸ່ມເປັນໂຖງຊົງຫລ່ຽມອ້ອມຮອບ ພະທາດ ມີປ່ອງຢ້ຽມແກະສະຫລັກເລົ່າເລື່ອງພຸດທະປະຫວັດ ພາຍໃນແບ່ງເປັນ 4 ຊັ້ນ ແຕ່ລະຊັ້ນຈະປະດັບພາບຝາເປັນເລື່ອງລາວກ່ຽວກັບ ນາຮົກ-ສະຫວັນ ແລະ ພຸດທະສາດສະໜາສະຖານທີ່ສຳຄັນ ໆ ຫລາຍແຫ່ງທົ່ວໂລກ ບໍລິເວນລະບຽງຊັ້ນສອງ ສາມາດເບິ່ງເຫັນທິວທັດນະເມືອງຫລວງພະບາງໄດ້ກວ້າງໄກ ຕັ້ງແຕ່ສະໜາມບິນ ຕົວເມືອງສະພານເຫລັກ ແມ່ນ້ຳຄານ ພະທາດພູສີ ແລະ ພູເຂົາທີ່ອ້ອມຮອບດ້ານຫລັງ ມີປະຕູທາງເຂົ້າທັງສີ່ທິດ
ຄວາມສຳຄັນຂອງ ວັດປ່າໂພນເພົາ ນອກຈາກຈະເປັນຈຸດຊົມວິວຂອງເມືອງຫລວງພະບາງແລ້ວ ໃນເດືອນອ້າຍ(ທັນວາຂອງທຸກໆປີ) ມີການຈັດງານປະເພນີ "ບຸນເຂົ້າກຳ" ເປັນກິດຈະກຳຂອງສົງ ເອີ້ນວ່າ “ເຂົ້າປະລິວາດສະກຳ” ໂດຍໃຫ້ພຣະສົງທີ່ຕ້ອງອາບັດ (ກະທຳຜິດ) ສັງຄາທິເສກ ໄດ້ສາລະພາບຕໍ່ໜ້າຄະນະສົງ ເພື່ອເປັນການຝຶກຈິດສຳນຶກເຖິງຄວາມບົກຜ່ອງຂອງຕົນ ແລ້ວປັບຕົວປະພຶດຕົນໃຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມພຣະວິໄນ ພິທີເຂົ້າປະລິວາດສະກຳ ກຳນົດໄວ້ 9 ລາຕີ(ຄືນ) ກຳນົດໃຫ້ພັກຢູ່ໃນສະຖານທີ່ສະຫງົບ ບໍ່ມີຄົນແອອັດ (ອາດເປັນບໍລິເວນວັດກໍໄດ້) ໂດຍມີກຸດຕິຊົ່ວຄາວເປັນຫລັງໆ ພະສົງເຂົ້າປະລິວາດສະກຳ ຄາວໜຶ່ງໆ ຈະມີຈຳນວນເທົ່າໃດກໍຕາມ ແຕ່ຕ້ອງໄດ້ແຈ້ງໃຫ້ພະສົງຈຳນວນ 4 ອົງ ໄວ້ກ່ອນວ່າຕົນເອງຈະເຂົ້າກຳ ແລະ ເມື່ອເຖິງເວລາອອກກຳຈະມີພະສົງ 20 ອົງມາຮັບອອກກຳ ເອີ້ນວ່າ “ສວດອັບພານ” ແປວ່າ ຮັບກັບເຂົ້າພວກ ພິທີເຮັດບຸນເຂົ້າກຳ ບໍ່ຖືວ່າເປັນການລ້າງບາບ ແຕ່ເປັນການປະວາລະນາຕົນ ວ່າຈະບໍ່ກະທຳຜິດອີກ ສ່ວນກິດຂອງຊາວພຸດ ໃນບຸນເຂົ້າກຳນີ້ຄືການຫາເຂົ້າຂອງເຄື່ອງອຸບປະໂພກ-ບໍລິໂພກ ມາຖວາຍພະສົງ ເຊື່ອວ່າຈະໄດ້ບຸນຫລາຍກວ່າການເຮັດບຸນຕັກບາດທົ່ວໄປ.
ຕົວວັດໃນອະດີດຕັ້ງຢູ່ໃນເຂດເມືອງຊັ້ນໃນ ດ້ານທິດໃຕ້ຄູ່ກັບວັດພະບາດເໜືອ ຈາກຫລັກຖານຮ່ອງຮອຍທີ່ພົບເຫັນເຊື່ອວ່າສ້າງໃນ ລາຊະສະໄໝ ພຣະເຈົ້າສາມແສນໄທ ເນື່ອງຈາກການບູລະນະວັດ ໃນປີ ຄ.ສ.1960 ສະພາບວັດໄດ້ ປ່ຽນແປງໄປຈາກເດີມເກືອບທັງໝົດ ສ່ວນໃຫຍ່ເປັນສິລະປະຈີນ-ຫວຽດນາມ ຊຶ່ງໃນສະໄໝ ນັ້ນມີເຈົ້າອາວາດເປັນຊາວວຽດນາມ ທີ່ເກີດ ແລະ ອາໄສຢູ່ໃນຫລວງພະບາງ (ຫວຽດ-ກຽວ) ແລະຊາວບ້ານ ທີ່ຖວາຍປັດໄຈຮ່ວມບູລະນະສ່ວນໃຫຍ່ ມີເຊື້ອຊາດດຽວກັນ ຈຶ່ງມີຊື່ຮຽກອີກຊື່ໜຶ່ງວ່າ “ວັດຫວຽດ” (ຈາກຄຳວ່າຫວຽດນາມນັ້ນເອງ) ຈຸດເດັ່ນທີ່ໜ້າສົນໃຈຂອງວັດນີ້ຢູ່ທີ່ພະພຸດທະຮູບ ແລະ ສະຖາປັດຕະຍະກຳພາຍໃນຈະເປັນ ແບບຈີນປະສົມຫວຽດນາມ ມີຮອຍພະພຸດທະບາດປະດິດສະຖານ ຢູ່ບໍລິເວນແຄມແມ່ນ້ຳຂອງ ຈາກບໍລິເວນນີ້ສາມາດເບິ່ງເຫັນທິວທັດຂອງແມ່ນ້ຳຂອງ ແລະ ເມືອງຝັ່ງກົງກັນຂ້າມໄດ້ຢ່າງຊັດເຈນ ນັບເປັນຈຸດຊົມຕາເວັນຕົກດິນທີ່ສວຍງາມທີ່ສຸດແຫ່ງໜຶ່ງຂອງຫລວງພະບາງ.
ວັດນີ້ສ້າງຂື້ນໃນສະໄໝພຣະເຈົ້າຟ້າງຸ່ມມະຫາຣາຊ, ຮອຍພຣະພຸດທະບາດທີ່ເຫັນໃນປະຈຸບັນແມ່ນ ສ້າງທັບຮອຍພຣະບາດຂອງພຣະມະຫາປັດສະມັນ ຜູ້ທີ່ນຳເອົາພຸດທະສາດສະໜາເຂົ້າມາໃນລາວ ພ້ອມດ້ວຍພຣະບາງ ຈາກປະເທດກຳປູເຈ້ຍ...ກະລຸນາຫາຂໍ້ມູນເພີ່ມເດີມໃດ້ຈາກປື້ມປະຫວັດສາດທີ່ກ່າວເຖິງ
ພະລາຊະວັັງຫລວງພະບາງເປັນອາຄານແບບຝຣັ່ງແຕ່ຫລັງຄາ ເປັນແບບຊົງລາວຕັ້ງຢູ່ແຄມແມ່ນ້ຳຂອງ ຫັນໜ້າເຂົ້າສູ່ພະທາດພູສີ ຕົວພະລາຊະວັັງເປັນໝູ່ອາຄານເຕີ້ຍໆ ຊັ້ນດຽວ ຕັ້ງຢູ່ເທິງພື້ນຍົກສູງ ມີຄວາມງົດງາມລົງຕົວຂອງສິນລະປະ ຍຸກອານານິຄົມປະສົມກັບສິລະປະ ແບບລ້ານຊ້າງ ສະພາບໂດຍຮອບມີຄວາມຮົ່ມເຢັນດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ ທີ່ບໍ່ໜາຈົນເກີນໄປ
ປະຫວັດຂອງຫໍພິພິດທະພັນ ແຫ່ງນີ້ສ້າງຂຶ້ນໃນປີ ຄ.ສ.1904 ສະໄໝເຈົ້າມະຫາຊີວິດສີສະຫວ່າງວົງ ສືບທອດຕໍ່ມາເຖິງສະໄໝ ເຈົ້າມະຫາຊີວິດສີສະຫວ່າງວັດນາ ເຈົ້າມະຫາຊີວິດອົງສຸດທ້າຍຂອງຣາຊາອານາຈັກລາວ
ຢູ່ທາງປີກດ້ານຂວາສຸດຂອງອາຄານ ຜູ້ເຂົ້າຊົມສາມາດກາບບູຊາຂ້າງນອກໄດ້ຂ້າງໆ ມົນທົບພະບາງມີງາຊ້າງຄູ່ໜຶ່ງແກະສະຫລັກເປັນຮູບພະພຸດທະເຈົ້າຫລາຍອົງ ເປັນຂອງເກົ່າບູຮານທີ່ນຳມາຈາກວັດວິຊຸນນະຣາດ ພ້ອມກັບພະບາງ ເມື່ອຕອນຍ້າຍຫໍພິພິທະພັນ ມາພະລາດຊະວັັງຫລວງ.
ເປັນສິລະປະຂະເໝນສະໄໝຫລັງບາຍົນ ອາຍຸປະມານ 3000 ປີມາແລ້ວຫລໍ່ດ້ວຍທອງຄຳບໍລິສຸດ 90% ໜັກ 54 ກິໂລກຣາມ, ສູງ 80-85 ຊມ. ຊຶ່ງເປັນທີ່ມາຂອງຊື່ “ເມືອງຫລວງພະບາງ” ອັນໝາຍເຖິງເມືອງທີ່ມີ “ພະບາງ” ປະດິດສະຖານຢູ່ນັ້ນເອງ
ທຸກມື້ຂຶ້ນປີໃໝ່ລາວ (ເດືອນເມສາ) ຈະມີການອັນເຊີນ “ພະບາງ” ລົງມາປະດິດຖານທີ່ “ວັດໃຫມ່” ເພື່ອໃຫ້ປະຊາຊົນສົງນ້ຳສັກກາລະບູຊາ ເພື່ອຄວາມເປັນສິລິມົງຄົນຂອງຊາວຫລວງພະບາງ ແລະ ຊາວລາວທົ່ວປະເທດ ພາຍໃນຫ້ອງພຣະນີ້ຍັງເປັນທີ່ປະດິດສະຖານພຣະພຸດທະຮູບນາກປົກ ສະຫລັກດ້ວຍຫີນ.
ໃນຮູບແບບສິລະປະຂະເໜນອີກ 4 ອົງ ແລະ ມີກອງມະໂຫລະທຶກອີກຫລາຍໜ່ວຍ ຊຶ່ງບໍ່ຮູ້ຊັດເຈນວ່າມາຈາກທີ່ໃດນອກຈາກນັ້ນຍັງມີພວງມາລາຂອງສົມເດັດພະເທບພະລັດລາຊະສຸດາຯ ຊຶ່ງຖວາຍເປັນພຸດທະບູຊາໄວ້ເມື່ອຕອນທີ່ສະເດັດ ມາຍັງປະເທດລາວແລະ ເມືອງຫລວງພະບາງ ເມື່ອເດືອນມີນາ ຄ.ສ 1990.
ເຖິງວ່າ ໃນຫລວງພະບາງ ຈະເປັນເມືອງທີ່ມີວັດຢູ່ຢ່າງຫລວງຫລາຍ ແຕ່ວັດທີ່ເບິ່ງແປກຕາທີ່ສຸດຕ້ອງຍົກໃຫ້ວັດນີ້ ດ້ວຍພະທາດຮູບຮ່າງໂຄ້ງມົນເໝືອນໝາກໂມ ໂດດເດັ່ນເບິ່ງເຫັນແຕ່ໄກ ແມ່ນພຽງແຕ່ນັ່ງລົດຜ່ານໄປຍັງຖະໜົນວິຊຸລົນລາດ.
ຈະເຫັນພະທາດຮູບຊົງໝາກໂມຜ່າເຄິ່ງນີ້ສະດຸດຕາ ຈົນມີຊື່ເອີ້ນ ຂອງຊາວຫລວງພະບາງວ່າ “ວັດພະທາດໝາກໂມ” ແລະ ພະທາດຮູບຊົງແປກຕານີ້ເອງທີ່ກະຊວງຖະແຫຼງຂ່າວ ແລະ ວັດທະນະທຳ ຍົກໃຫ້ມີຄວາມສຳຄັນ ວັດພະທາດໝາກໂມ ເຄີຍເປັນທີ່ປະດິດສະຖານ ພະບາງ ຊຶ່ງໄດ້ອາລາດທະນາຂຶ້ນມາຈາກເມືອງວຽງຄຳ ມີປະທຸມເຈດີ ຫລື ພະທາດດອກບົວໃຫຍ່ ຊຶ່ງພະນາງພັນຕີຊຽງ ພະອັກຄະລະມະເຫສີຂອງພະເຈົ້າວິຊຸນະລາດໂປດ ໃຫ້ສ້າງຂຶ້ນໃນ ປີ ຄ.ສ.1864 ຫລັງຈາກສ້າງວັດສຳເລັດແລ້ວ ທີ່ມາຂອງຊື່ພະທາດໝາກໂມ ມາຈາກການທີ່ຊາວຫລວງພະບາງເຫັນຮູບຊົງຂອງພະທາດຄ້າຍໝາກໂມຜ່າເຄິ່ງ ຫລື ເປັນຊົງໂອຄວ່ຳຄ້າຍສະຖູບ ແບບຟອງນ້ຳ ທີ່ເມືອງສານຈີ ປະເທດອິນເດຍ ຍອດພະທາດມີລັກສະນະຄ້າຍລັດສະໝີແປວໄຟ ຂອງພະພຸດທະຮູບແບບລັງກາຫລື ສຸໂຂໄທ ບໍລິເວນມຸມຖານຊັ້ນກາງ ແລະ ຊັ້ນເທິງ ມີພະທາດທິດຊົງດອກບົວຈູມທັງສີ່ມຸມ ພະທາດໝາກໂມນີ້ເຄີຍຖືກ ບູລະນະປະຕິສັງຂອນມາແລ້ວ 2 ຄັ້ງຄື: ໃນປີ ຄ.ສ.1859 ລາຊະສະໄໝຂອງເຈົ້າມະຫາຊີວິດສັກກະລິນ (ຄຳສຸກ) ຊຶ່ງເປັນພະລາຊະບິດາ ຂອງເຈົ້າມະຫາຊີວິດສີສະຫວ່າງວົງ ແລະ ບູລະນະອີກເທື່ອໃນປີ ຄ.ສ.1914 ໃນລາຊະສະໄໝ ຂອງເຈົ້າມະຫາຊີວິດສີສະຫວ່າງວົງ ໃນການບູລະນະເທື່ອນີ້ໄດ້ມີການຄົ້ນພົບບູຮານສິລະປະວັດຖຸຫລວງຫລາຍຢ່າງ ເຊັ່ນ:ເຈດີຄຳ, ພະພຸດທະຮູບຫລໍ່ສຳລິດ, ພະພຸດທະຮູບຄຳ, ພະພຸດທະຮູບເງິນ ໂດຍສະເພາະພະພຸດທະຮູບທີ່ແກະສະຫລັກຈາກແກ້ວ ເຊັ່ນດຽວກັບພະແກ້ວມໍລະກົດ. ບູຮານວັດຖຸນີ້ໄດ້ນຳຖວາຍເຈົ້າມະຫາຊີວິດສີສະຫວ່າງວົງ ແລະ ເກັບຮັກສາໄວ້ໃນ ພະລາດຊະວັັງຫລວງພະບາງຈົນເຖິງປັດຈຸບັນ
ຖັດມາທີ່ຕົວ ພຣະອຸໂປສົດ ຫລື ທີ່ເອີ້ນວ່າ “ສິມ” ສ້າງຂຶ້ນເພື່ອໃຊ້ເປັນທີ່ປະດິດສະຖານ ພະບາງ ຕົວອຸໂປສົດ ມີຮູບຊົງແບບອາຄານໄທລື້ສິບສອງປັນນາ ຈຸດເດັ່ນຢູ່ທີ່ສ່ວນຄໍຊັ້ນສອງຈະຍົກລະດັບສູງຂຶ້ນໄປ ສ່ວນເທິງຫລັງຄາປະດັບດ້ວຍ“ໂຫງ່” ຮູບພະຍານາກ 3 ຫົວ ເຄິ່ງກາງສັນຫລັງຄາມີຊໍ່ຟ້າ ເປັນຮູບປາສາດຍອດສັດນ້ອຍໆ ຫຼຸດລື່ນຫລາຍຊັ້ນປະດັບຢູ່ ປ່ອງຢ້ຽມອຸໂປສົດ ປະດັບດ້ວຍລູກຕິ່ງຂະໜາດໃຫຍ່ ບານປະຕູດ້ານໜ້າທັງ 3 ຊ່ອງ ແກະສະຫລັກລົງຮັກປິດທອງຮູບພະສິວະ, ພະວິດສະນຸ, ພະພົມແລະ ພະອິນ ຢ່າງສວຍງາມຕາມແບບສິລະປະຊຽງຂວາງ ພາຍໃນອຸໂປສົດ ມີພະປະທານຂະໜາດໃຫຍ່ ດ້ານຫລັງພະປະທານມີບູຮານວັດຖຸທີ່ເກັບລວບລວມຈາກວັດຮ້າງຕ່າງໆ ໃນຫລວງພະບາງ ເຊັ່ນ ພະພຸດທະຮູບສຳລິດໄມ້ຈຳຫລັກລວດລາຍຕ່າງໆ, ພະພຸດທະຮູບໄມ້ແກະສະຫລັກລົງຮັກປິດທອງສູງເທົ່າຄົນແທ້ຈຳນວນຫລວງຫລາຍ.
"ວັດຊຽງທອງ" ຊຶ່ງເປັນວັດທີ່ສຳຄັນ ແລະ ມີຄວາມງົດງາມທີ່ສຸດແຫ່ງນີ້ ຈົນໄດ້ຮັບການຍົກຍ້ອງຈາກນັກບູຮານຄະດີ ວ່າເປັນດັ່ງອັນຍະມະນີແຫ່ງສະຖາປັດຕະຍະກຳລາວ ວັດຊຽງທອງຖືກສ້າງຂຶ້ນໃນລາຊະສະໄໝພຣະເຈົ້າໄຊເສດຖາທິລາດ ຫລັງຈາກສ້າງວັດນີ້ບໍ່ດົນພະອົງກໍຊົງຍ້າຍເມືອງຫລວງໄປຍັງນະຄອນວຽງຈັນ ແລະ ວັດນີ້ຍັງໄດ້ຮັບການອຸບປະຖຳເບິ່ງແຍງ ຈາກເຈົ້າມະຫາຊີວິດສີສະຫວ່າງວົງ ແລະ ເຈົ້າມະຫາຊີວິດສີສະຫວ່າງວັດທະນາ
ເຈົ້າມະຫາຊີວິດ ສອງພະອົງສຸດທ້າຍຂອງລາວ ເມື່ອເດິນທາງມາເຖິງວັດນີ້ສິ່ງທຳອິດກໍຄືການໄປຊົມພຣະອຸໂປສົດ ຫລື ທີ່ເອີ້ນວ່າ “ສິມ” ແມ່ນຂະໜາດ ຈະບໍ່ໃຫຍ່ ແຕ່ກໍສະແດງເຖິງສະຖາປັດຕະຍະກຳທາງສາດສະຫນາແບບຫລວງພະບາງແທ້ໆ ດ້ວຍຫລັງຄາພຣະອຸໂປສົດ ທີ່ແອ່ນໂຄ້ງຊ້ອນກັນຢູ່ 3 ຊັ້ນ ຫຼຸດລື່ນເກືອບຮອດຖານຈົນເບິ່ງຄ່ອນຂ້າງເຕີ້ຍ ສ່ວນກາງຂອງຫລັງຄາມີເຄື່ອງຍອດສີທອງຊຶ່ງຊາວລາວຈະຮຽກວ່າ “ຊໍ່ຟ້າ ” ປະກອບດ້ວຍ 17 ຊໍ່ ອັນມີຄວາມຫມາຍວ່າເປັນ "ສິມ” (ອຸໂປສົດ) ທີ່ເຈົ້າມະຫາຊີວິດຊົງສ້າງຂຶ້ນ ສ່ວນ “ສິມ” ທີ່ຄົນສາມັນສ້າງຈະມີຊໍ່ຟ້າພຽງ 1-7 ຊໍ່ເທົ່ານັ້ນ ເຊື່ອກັນວ່າບໍລິເວນປ່ອງສີ່ຫລ່ຽມນ້ອຍໆ ເຄິ່ງກາງຂອງຊໍ່ຟ້າເຄີຍໃຊ້ເປັນທີ່ເກັບຂອງມີຄ່າ ປະຈຸບັນເຫລືອພຽງປ່ອງວ່າງເປົ່າ ຖັດມາທີ່ສ່ວນຂອງໜ້າບັນມີ “ໂຫງ່” ຮູບຮ່າງຄ້າຍຫົວນາກເປັນສ່ວນປະດັບຕາມຄະຕິທຳທາງພຸດທະສາດສະຫນາເມື່ອຍ່າງເຂົ້າຕໍ່ມາທີ່ປະຕູພະອຸໂປສົດ ຈະສະດຸດຕາກັບລວດລາຍແກະສະຫລັກອັນສວຍງາມ ເຊັ່ນດຽວກັບທີ່ປ່ອງຢ້ຽມ.
ຝາພາຍໃນກໍສວຍງາມດ້ວຍລວດລາຍປິດທອງສະຫລຸເທິງພື້ນສີດຳ ເລົ່າເລື່ອງພຸດທະປະຫວັດ, ທ້າວສີທົນ, ພະເຈົ້າ10ຊາດ ແລະ ພາບນິທານເພື່ອນບ້ານ ເລິກເຂົ້າໄປຄືພະປະທານຊຶ່ງມີຊື່ວ່າ “ພະອົງຫລວງ” ນອກຈາກວັດຊຽງທອງຈະມີພະອຸໂປສົດທີ່ໂດດເດັ່ນດ້ວຍສະຖາປັດຕະຍະກຳແບບລ້ານຊ້າງແລ້ວ ການຕົບແຕ່ງລວດລາຍຕາມຝາພາຍໃນກໍສວຍງາມຄືກັນ ບໍລິເວນຝາດ້ານຫລັງຂອງພະອຸໂປສົດກໍມີການຕົບແຕ່ງດ້ວຍການເອົາແກ້ວສີມາຕັດຕໍ່ກັນເປັນຮູບຕົ້ນໂພຂະໜາດໃຫຍ່ ດ້ານຂ້າງກໍຕິດເປັນຮູບສັດໃນວັນນະຄະດີ ຍາມບ່າຍທີ່ແສງແດດສ່ອງສະທ້ອນລົງມາເບິ່ງງົດງາມ.
ຖັດມາບໍລິເວນດ້ານຂ້າງ ແລະ ດ້ານຫລັງຂອງພະອຸໂປສົດ ເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງວິຫານນ້ອຍໆ 2 ຫລັງ ຈຸດເດັ່ນຂອງວິຫານດ້ານໜ້າຄື ທີ່ຝາດ້ານນອກ ແຕ່ລະຫລັງຕົບແຕ່ງດ້ວຍແກ້ວສີ ຕັດເປັນຊິ້ນສ່ວນນ້ອຍໆ ແລ້ວນຳມາຕໍ່ກັນເປັນຮູບຮ່າງຕ່າງໆ ເລົ່າເປັນນິທານພື້ນບ້ານ ລົງເທິງຝາສີບົວ ເບິ່ງສວຍງາມໜ້າຮັກຕາມແບບສະບັບຫລວງພະບາງ ວິຫານຫລັງນ້ອຍດ້ານຂ້າງພະອຸໂປສົດ ທີ່ມີຊື່ວ່າ “ວິຫານແດງ” ພາຍໃນເປັນທີ່ປະດິດຖານພະພຸດທະຮູບປາງໄສຍາດທີ່ງົດງາມ
ດ້ວຍພະຫັດ ທີ່ຮອງຮັບພະສຽນໄວ້ຢ່າງົດງາມ ແລະ ອອນຊອນ ພະພຸດທະຮູບນີ້ເຄີຍນຳໄປຈັດສະແດງ ທີ່ນະຄອນປາຣີ ປະເທດຝຣັ່ງ ໃນປີ ຄ.ສ.1931 ແລະ ໄປປະດິດສະຖານຢູ່ທີ່ນະຄອນວຽງຈັນ ຫລາຍສິບປີ ກ່ອນນຳກັບມາຍັງຫລວງພະບາງ ໃນປີ ຄ.ສ.1964 ສ່ວນວິຫານດ້ານຫລັງພະອຸໂປສົດຄື “ຫໍພະມ່ານ” ພາຍໃນປະດິດສະຖານ “ພະມ່ານ” ຊຶ່ງມີລັກສະນະຄ້າຍກັບ "ພະບາງ" ຈົນຫລາຍຄົນເຂົ້າໃຈຜິດຄິດວ່າເປັນອົງດຽວກັນ.
ໃນຊ່ວງມື້ບຸນຂຶ້ນປີໃໝ່ຂອງລາວ (ຊ່ວງມື້ສົງການ) ຈະມີການອັນເຊີນ “ພະມ່ານ” ລົງມາເພື່ອໃຫ້ປະຊາຊົນໄດ້ສົງນ້ຳ ແລະ ກາບໄຫວ້ ເລື່ອງພາຍໃນຝາດ້ານຫລັງວິຫານນີ້ເປັນພາບປະດັບແກ້ວສີ ເລົ່າເລື່ອງວິຖີຊີວິດຂອງຜູ້ຄົນ ສ້າງຂຶ້ນໃນປີ ຄ.ສ.1950 ເພື່ອສະເຫລີມສະຫລອງ ທີ່ໂລກກ້າວສູ່ຍຸກເຄິ່ງພຸດທະການ ດ້ານຫລັງຫໍພະມ່ານ ເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງພະທາດສີສະຫວ່າງວົງ ຊຶ່ງເປັນທີ່ເກັບອັດຖິຂອງເຈົ້າມະຫາຊີວິດສີສະຫວ່າງວົງແລະ ດ້ານທິດຕະເວັນອອກສຽງໃຕ້ຕິດກັບຮົ້ວເປັນໂຮງເກັບເຮືອໃກ້ກັບແຄມແມ່ນ້ຳຂອງ ສ່ວນດ້ານໜ້າພະອຸໂປສົດ ເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງຫໍກອງມີລວດລາຍລົງຮັກປິດທອງສວຍງາມເທິງເສົາ ນອກຈາກນັ້ນໃນບໍລິເວນວັດຊຽງທອງເມື່ອທ່ານຍ່າງເຂົ້າໄປທາງດ້ານຖະໜົນໂພທິສາລາດ ດ້ານຂວາມືຈະຕ້ອງສະດຸດຕາກັບອາຄານຊົງບູຮານມີລວດລາຍແກະສະຫລັກທາສີຄຳ. ຂະໜາດໃຫຍ່ຊຶ່ງເອິ້ນວ່າ “ໂຮງມ້ຽນໂກດ” ຫລືເປັນໂລງເກັບພະໂກດ, ພະລາຊະລົດ, ລາຊະຍານຂອງເຈົ້າຊີວິດສີສະຫວ່າງວັດທະນາ ຊຶ່ງສິ້ນພະຊົນເມື່ອປີ ຄ.ສ.1959 ແລະ ໄດ້ສ້າງໂຮງມ້ຽນໂກດແຫ່ງນີ້ຂຶ້ນໃນປີ ຄ.ສ.1962 ພາຍໃນມີລັກສະນະເປັນໂຖງກວ້າງ ຝາດ້ານໜ້າຕັ້ງແຕ່ໜ້າບັນລົງມາຈົນເຖິງພື້ນສາມາດຖອດອອກເພື່ອໃຫ້ສາມາດເຄື່ອນລາຊະລົດອອກມາໄດ້ ບໍລິເວນກາງໂຮງມ້ຽນໂກດເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງລາຊະລົດໄມ້ແກະສະຫລັກປິດຄຳແປວຮອບຄັນ ມີພະໂກດ 3 ອົງສູນກາງເປັນໂກດອົງໃຫຍ່ ຂອງເຈົ້າສີສະຫວ່າງວັດທະນາ ອົງນ້ອຍດ້ານຫລັງເປັນຂອງພະລາຊະມານດາ ສ່ວນອົງນ້ອຍດ້ານໜ້າເປັນຂອງພະເຈົ້າອາ ໂຮງມ້ຽນໂກດນີ້ອອກແບບໂດຍເຈົ້າມະນີວົງ ແລະ ແກະສະຫລັກໂດຍຊ່າງຫລວງພະບາງ ທີ່ຊື່ “ເພຍຕັນ” ເມື່ອຄັ້ງທີ່ ຮັບລາຊະການຢູ່ໃນພະມະຫາລາຊະວັງ ນັບເປັນຊ່າງຝີມືຊັ້ນເອກປະຈຳພະອົງຂອງເຈົ້າມະຫາຊີວິດສີສະຫວ່າງວັດທະນາ ມີຄວາມຊຳນານທັງດ້ານການຂຽນ ແລະ ການແກະສະຫລັກ ຈຸດເດັ່ນອີກຢ່າງໜຶ່ງຂອງໂຮງມ້ຽນໂກດ ຄືບໍລິເວນຝາດ້ານນອກທີ່ “ເພຍຕັນ” ແກະສະຫລັກໄວ້ຢ່າງງົດງາມລົງດ້ວຍສີທອງສຸກ ເລົ່າເລື່ອງພະລັກພະລາມ ຕອນສຳຄັນ ໆ ເຊັ່ນດ້ານເທິງສຸດເປັນ ຕອນພິເພກກຳລັງບອກຄວາມລັບເລື່ອງທີ່ຊ່ອນຫົວໃຈຂອງທົດສະກັນກັບພະລາມ, ພະລັກ ແລະ ນາງສີດາ ຖັດລົງມາເປັນຕອນທີ່ທົດສະກັນຖືກທະນູຂອງພະລາມສຽບເຂົ້າທີ່ຫົວໃຈເປັນຕົ້ນ ເດີມພາບແກະສະຫລັກເຫລົ່ານີ້ເປັນລັກສະນະການລົງຮັກປິດທອງທີ່ສວຍງາມຕໍ່ມາມີການບູລະນະໃໝ່ ໂດຍທາສີທອງທັບລົງໄປດັ່ງທີ່ເຫັນໃນປະຈຸບັນ ນອກຈາກນີ້ພາຍໃນວັດຊຽງທອງຍັງມີເຂດສັງຄາວາດ ປະກອບດ້ວຍກຸດຕິ, ສະຖູບເຈດີ ດັ່ງວັດທົ່ວໆໄປ ແລະ ຍັງມີພະສົງຈຳພັນສາຢູ່.
ວັດໃໝ່ສຸວັນນະພູມາລາມ ຫລືວ່າ "ວັດໃໝ່" ເຄີຍເປັນທີ່ປະທັບຂອງສົມເດັດພະສັງຄະລາດບຸນທັນ ຊຶ່ງເປັນສົມເດັດພະສັງຄະລາດອົງສຸດທ້າຍຂອງລາວ ແລະ ຍັງເຄີຍເປັນທີ່ປະດິດສະຖານ ພະບາງ ພະພຸທົດຮູບຄູ່ເມືອງຫລວງພະບາງ ໃນລັດຊະສະໄໝຂອງເຈົ້າມະຫາຊີວິດສັກກະລິນ ຈົນເຖິງປີ ຄ.ສ 1894 ຈຶ່ງໄດ້ອັນເຊີນ ພະບາງ ໄປປະດິດສະຖານ ໃນຫໍພະບາງພາຍໃນພະລາຊະວັັງຈົນເຖິງປັດຈຸບັນ ເມື່ອມາວັດແຫ່ງນີ້ສິ່ງທີ່ເຮົາຈະສັງເກດເຫັນເຖິງຄວາມແຕກຕ່າງຈາກວັດອື່ນໆ ຄືຕົວອຸໂປສົດ (ສິມ) ລັກສະນະຈະເປັນອາຄານຊົງໂລງ ຫລັງຄາມີຂະໜາດໃຫຍ່ ມີຊາຍຄາປົກຄຸມທັງສີ່ດ້ານສອງລະດັບຕໍ່ເນື່ອງກັນ.
ດ້ານຂ້າງມີຖານຍື່ນອອກມາຮັບກັບຊາຍຄາ ທີ່ທອດຍາວລົງເກືອບຮອດພື້ນດິນ ເທິງຍອດຫລັງຄາເປັນໜ້າຈົ່ວຂະໜາດໃຫຍ່ໂດຍມີຫລັງຄານ້ອຍໆ ຊ້ອນຢູ່ອີກຊັ້ນໜຶ່ງ ເຄິ່ງກາງຂອງຫລັງຄານ້ອຍປະດັບຊໍ່ຟ້າ ດ້ານຫລັງມີຫໍຂວາງສ້າງຂຶ້ນຕິດກັນ ເຊື່ອວ່າມາຕໍ່ເຕີມໃນພາຍຫລັງ ທີ່ລະບຽງດ້ານໜ້າມີອາຄານຄ້າຍສາລາຂວາງຄອບຢູ່ ມີຫລັງຄາຕິດກັບຫລັງຄາອຸໂປສົດ ທີ່ເສົາລົງຮັກປິດທອງຢ່າງສວຍງາມ ຝາດ້ານໜ້າພະອຸໂບສົດຕົກແຕ່ງດ້ວຍພາບລົງຮັກປິດທອງເບິ່ງເຫລືອງອາລ່າມງາມຕາຍາວຕະຫລອດຝາ ເລົ່າເລື່ອງພະເວດສັນດອນຊາດົກ ໂດຍຝີມືຊ່າງຫລວງປະຈຳລາຊະການເຈົ້າມະຫາຊີວິດສີສະຫວ່າງວົງ ດ້ານລຸ່ມເປັນຮູບສັດຊະນິດຕ່າງໆ ມີຮູບຊ້າງນ້ຳຢູ່ດ້ານລຸ່ມຂວາຂອງພາບ ສ່ວນບານປະຕູແກະສະຫລັກເປັນຮູບເທວະດາສິລະປະແບບຊຽງຂວາງ
ພາຍໃນພະອຸໂປສົດມີພະພຸດທະຮູບນັບໝື່ນນັບແສນອົງ ເທິງຝາສີແດງ ຄ້າຍກັບທີ່ເຄີຍພົບເຫັນໃນວັດບາງແຫ່ງຂອງແຂວງຊຽງໃໝ່ ສູນກາງເປັນພະພຸດທະຮູບຊົງເຄື່ອງ ມີພະພັກທີ່ງົດງາມ ຈັດເປັນກຸ່ມພະພຸດທະຮູບຫລວງພະບາງແບບໜຶ່ງ ກົງກັນຂ້າມດ້ານໜ້າພະອຸໂປສົດມີອາຄານກໍ່ອິດໂບກປູນຫລັງນ້ອຍໆ 2 ຫລັງຂະໜາດຕ່າງກັນ ເອິ້ນວ່າ "ອູບມຸງ" ຂະໜາບຂ້າງພະທາດຊົງດອກບົວສີ່ຫລ່ຽມ ອູບມຸງຫລັງໃຫຍ່ຫັນໜ້າມາທາງພະອຸໂປສົດ ພາຍໃນມີພະພຸດທະຮູບປາງມານວິໄຊຂະໜາດຂ້ອນຂ້າງໃຫຍ່ປະດິດສະຖານຢູ່ ສ່ວນອູບມຸງຫລັງນ້ອຍຫັນໜ້າອອກຖະໜົນ ບໍລິເວນພາຍໃນວັດໃຫມ່ ມີການຈັດວາງຜັງອາຄານກຸ່ມພຸດທະວາດ ແລະ ສັງຄາວາດແຍກອອກເປັນສັດສ່ວນ ມີແນວຕົ້ນໄມ້ນ້ອຍໆກັ້ນຢູ່
ໃນຊ່ວງປີໃໝ່ລາວ (ເດືອນເມສາຂອງທຸກປີ) ທາງການໄດ້ມີການອັນເຊີນ "ພະບາງ" ຊຶ່ງເປັນພະຄູ່ບ້ານຄູ່ເມືອງຂອງຫລວງພະບາງ ມາໄວ້ທີ່ລານດ້ານໜ້າຂອງວັດໃໝ່ແຫ່ງນີ້ ເພື່ອໃຫ້ປະຊາຊົນໄດ້ສົງນ້ຳອີກດ້ວຍ.
ຈາກຕົວເມືອງໄລຍະທາງປະມານ 15 ກິໂລແມັດ ໄປຕາມເສັ້ນທາງສາຍຫລວງພະບາງ - ວຽງຈັນ (ຖະໜົນເລກທີ 13 ເໜືອ) ບໍລິເວນປາກທາງເຂົ້າຈະມີປ້າຍຂະໜາດໃຫຍ່ບອກລ້ຽວຊ້າຍ (ຫາກມາຈາກຕົວເມືອງຫລວງພະບາງ) ໄປຕາມຖະໜົນເສັ້ນດັ່ງກ່າວຈົນມາເຖິງບ່ອນຈອດລົດຂອງຫມູ່ບ້ານທີ່ມີຊື່ວ່າ"ເຮືອນແອນ" ຊຶ່ງຈະຕ້ອງຝາກລົດໄວ້ບ່ອນນີ້ ແລ້ວຈຶ່ງຍ່າງຕີນຕໍ່ໄປອີກປະມານ 100 ແມັດ ເພື່ອຈະນັ່ງເຮືອຕໍ່ ໃຊ້ເວລາໃນການນັ່ງເຮືອໄປຕາມແມ່ນ້ຳຄານ ອີກປະມານ 10 ນາທີ ກໍຈະແນມເຫັນທ່າເຮືອດ້ານຂວາມື ລົງຈາກເຮືອແລ້ວຍ່າງຕີນອີກປະມານ 200 ແມັດ ກໍຈະເຖິງ ນ້ຳຕົກຕາດແສ້
ນ້ຳຕົກຕາດແສ້ ເປັນນ້ຳຕົກຫີນປູນຂະໜາດກາງ ຊັ້ນຂອງນ້ຳຕົກອາດບໍ່ສູງຊັນເທົ່າໃດເມື່ອທຽບກັບນ້ຳຕົກຕາດກວາງຊີ ແຕ່ຄວາມສວຍງາມຂອງນ້ຳຕົກຕາດແສ້ ນີ້ຢູ່ກົງກັບສາຍນ້ຳທີ່ໄຫລມາຕາມລານຫີນກວ້າງຊັບຊ້ອນລົງມາເປັນຊັ້ນໆ ລົງສູ່ແອ່ງເບື້ອງລຸ່ມເຫມືອນເປັນສະລອຍຕາມທຳມະຊາດຂະໜາດໃຫຍ່ ເໝາະແກ່ການລົງຫລິ້ນນ້ຳເປັນຢ່າງຍິ່ງ ໂດຍສະເພາະໃນຊ່ວງລະດູຝົນຊຶ່ງຈະມີນ້ຳຫລາຍເປັນພິເສດ ນອກຈາກນັ້ນບໍລິເວນຮອບນອກຂອງຕົວນ້ຳຕົກຍັງມີສະຖານທີ່ສຳລັບຈັດສະແດງ ໂຊຊ້າງແສນຮູ້ ຊຶ່ງການສະແດງຈະມີ 2 ຮອບ / ມື້ ຄືໃນເວລາ 11:00 ແລະ 15:00 ແລະ ຫາກນັກທ່ອງທ່ຽວທ່ານໃດທີ່ມັກການຜະຈົນໄພແບບກາງແຈ້ງ ກໍສາມາດຂີ່ຊ້າງຊົມຄວາມງາມຂອງສະພາບປ່າໂດຍຮອບໄດ້ດ້ວຍເຊັ່ນກັນ ທາງດ້ານຂ້າງຕິດກັບນ້ຳຕົກຕາດແສ້ ມີຮ້ານອາຫານຕາມສັ່ງໄວ້ຄອຍຖ້າບໍລິການອີກດ້ວຍ.
ນ້ຳຕົກຕາດກວາງຊີ ແມ່ນນ້ຳຕົກຕາດໜຶ່ງທີ່ສວຍງາມທີ່ສຸດໃນແຂວງຫລວງພະບາງ, ເປັນນ້ຳຕົກຫີນປູນຂະໜາດໃຫຍ່ສູງປະມານ 7 0 ແມັດ ມີສາຍນ້ຳໄຫລອາບມາຕາມໜ້າຜາຜ່ານໂຂດຫີນນ້ອຍໃຫຍ່ ຮູບຊົງແປກຕາລົງສູ່ແອ່ງນ້ຳເບື້ອງລຸ່ມ ມີນ້ຳຕະຫລອດປີແຕ່ໃນລະດູຮ້ອນນ້ຳຂ້ອນຂ້າງນ້ອຍ ສະພາບປ່າມີຄວາມຮົ່ມເຢັນ ດ້ານລຸ່ມມີຂົວ ແລະ ເສັ້ນທາງເດີນຊົມອ້ອມຮອບນ້ຳຕົກ
ນ້ຳຕົແຫ່ງນີ້ຢູ່ຫ່າງຈາກຕົວເມືອງຫລວງພະບາງໄປທາງທິດຕະເວັນຕົກສຽງໃຕ້ປະມານ 32 ກິໂລແມັດ ເມື່ອເຖິງບ່ອນຈອດລົດຕ້ອງຍ່າງຕີນຂຶ້ນໄປອີກປະມານ 300 ແມັດຈະເຖິງຕົວນ້ຳຕົກຕາດ
ສາມາດເໝົາລົດ 3 ລໍ້ ຫລື ລົດສອງແຖວ ຈາກໃນຕົວເມືອງຫລວງພະບາງ ຫລື ຖ້າຢາກສະດວກສະບາຍໄປກວ່ານັ້ນກໍສາມາດເຊົ່າລົດຕູ້ປັບອາກາດ ຊຶ່ງມີທັງແບບເຊົ່າເໝົາຄັນ ຫລື ຫາກເດິນທາງມານ້ອຍຄົນກໍສາມາດຊື້ປີ້ໂດຍສານລົດຕູ້ ຈາກຕົວແທນບໍລິສັດທ່ອງທ່ຽວໄດ້ທຸກແຫ່ງ ຊຶ່ງກໍຈະຕ້ອງໄປກັບຜູ້ຮ່ວມທາງຄົນອື່ນໆ ທີ່ມີຈຸດໝາຍດຽວກັນ ຕະຫລອດເສັ້ນທາງເປັນຖະໜົນປູຢາງ ສາມາດຊົມວິວທິວທັດນະ ຫມູ່ບ້ານຊົນນະບົດຕ່າງໆ ໃຊ້ເວລາເດິນທາງປະມານ 45 ນາທີ
ຕາດ​ທອງ​ໃນ​ເມືອງ​ພູ​ຄູນແຂວງ​ຫລວງ​ພະ​ບາງເປັນ​ອີກ​ເຂດ​ຫນຶ່ງ​ທີ່​ສຳ­ຄັນ​ຂອງ​ຫລາຍໆນ້ຳ­ຕົກ­ຕາດ, ແຕ່​ບ່ອນ​ນີ້ ອາດ​ຈະແຕກ​ຕ່າງ​ຈາກ​ບ່ອນ​ອື່ນ​ຍ້ອນເປັນ​ແຫລ່ງ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທີ່​ສາ­ມາດ ເຂົ້າ​ເຖິງ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ໃນ​ເຂດ​ປ່າ­ດົງ​ດິບ​ໄດ້​ຕາມ​ອັດ­ທະ­ຍາ­ໄສ ດ້ວຍ​ການ​ບໍ­ລິ­ການ​ອັນ​ເປັນ​ກັນເອງ​ຂອງ​ພໍ່­ຄ້າ​ຊາວ​ຂາຍ​ໃນ​ເຂດນັ້ນ, ພ້ອມ​ທັງ​ອາບ ແລະ ເບິ່ງ​ນ້ຳທີ່​ໄຫລ​ມາ​ຈາກ​ຕີນ​ພູ​ຜ່ານ​ໂງ່ນ​ຫີນ​ລົງ​ມາ ແລະ ກິນ​ອາ­ກາດ​ສົດໆ​ພາຍ​ໃນ​ປ່າ​ພາຍ​ໃຕ້​ຮົ່ມ​ສີ­ຂຽວ​ທີ່​ຫາ​ເບິ່ງ​ຍາກ​ໃນ​ເຂດ​ເມືອງ​ເຫມືອ.
ສະ­ຖານ­ທີ່​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ແຫ່ງ​ນີ້ ເປັນ​ຈຸດ​ດຶງ​ດູດ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ແຫ່ງສຳ­ຄັນ​ຍ້ອນ​ອາ­ກາດ​ເຢັນ​ສະບາຍ​ປະ­ກອບ​ກັບ​ພູ­ຜາ​ປ່າ­ໄມ້​ທີ່ປົກ​ຄຸມ​ເປັນ​ຜູ້​ຜະ­ລິດ​ອາ­ກາດ​ສົດໆທັງ​ສອງ​ຟາກ​ທາງ​ນັບ​ຕັ້ງ­ແຕ່ ບ່ອນ​ຈອດ​ລົດ​ຈົນ​ຮອດ​ນ້ຳ­ຕົກປະ­ມານ 200 ແມັດ, ຮົ່ມ​ເຢັນ​ສະບາຍ​ບວກ​ກັບ​ສາຍ​ນ້ຳ​ທີ່​ທະ­ຍອຍກັນ​ຢັງ​ຢາຍ​ລົງ​ມາ​ຈາກ​ຕີນ​ພູ​ສູງຄ່ອຍໆ​ໄຫລ​ລີນ​ລົງ​ມາ​ຕາມ​ຮ່ອງຫ້ວຍ​ລົງ​ຕາມ​ຮ່ອງ​ຫີນ​ເປັນ​ຊັ້ນໆບັນ­ດາ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ສາ­ມາດອາບ­ນ້ຳ​ໄດ້​ຢ່າງ​ສະ­ບາຍ​ຢູ່​ກ້ອງນ້ຳ­ຕົກ, ເປັນ​ນ້ຳ​ທີ່​ໄຫລ​ຜ່ານຮາກ​ໄມ້​ທຳ​ມະ​ຊາດ, ໄຫລ​ຜ່ານຕົ້ນ­ໄມ້​ແບບ​ສົດໆ​ຄື​ຈັ່ງ​ຊີ້, ນັກທ່ອງ​ທ່ຽວ​ບາງ​ກຸ່ມ​ພະ­ຍາ­ຍາມ ຍ່າງ​ຂຶ້ນ​ໄປ​ຕາມ​ເນີນ​ພູ ເພື່ອ​ໄປ ເບິ່ງ​ຈຸດ​ທີ່​ນ້ຳ​ໄຫລ​ອອກ​ມາ​ຈາກຜາ​ຫີນ, ເພາະ​ສາຍ​ນ້ຳ​ດັ່ງ­ກ່າວ ແມ່ນ​ໄຫລ​ໂຮມ​ເອົາ​ນ້ຳ​ຫລາຍ​ຕໍ່ຫລາຍ​ບ່ອນ​ມາ​ຈວບ​ກັນ​ຢູ່​ບ່ອນດຽວ​ເປັນ​ນ້ຳ​ທີ່​ໄຫລ​ມາ​ຈາກ​ແຕ່ລະ​ຮ່ອມ​ພູ ແລະ ຜາ​ຫີນ​ມາ​ລົງໃສ່​ບ່ອນ​ພະ­ລາດ​ຫີນ​ໃຫຍ່​ທາງເບື້ອງ​ເທິງ​ເຮັດ​ໃຫ້​ສັດ­ປ່າ​ນາໆ ຊະ­ນິດ​ທີ່​ອາ​ໃສ​ໃນ​ເຂດ​ນັ້ນ ອອກມາ​ກິນ​ນ້ຳ, ອັນ​ຫລາຍ​ກວ່າ​ຫມູ່ແມ່ນ​ນົກ ແລະ ແມງ­ກະ­ ເບື້ອ​ນາໆຊະ­ນິດ​ມີ​ຫລາກ​ຫລາຍ​ສີ​ນັບ​ວ່າ ເປັນ​ແມງ­ໄມ້​ທີ່​ປະ­ດັບ​ເອ້​ຢ້ອງ​ໃນ​ຕາດ​ແຫ່ງ​ນີ້ ໃນ​ເມື່ອ​ມັນ​ພົບ​ຜູ້​ຄົນ​ທີ່​ຂຶ້ນ​ໄປ​ມັນ​ກໍ່​ຈະ​ແຕກ​ຕື່ນ​ເປັນ​ບາງ​ຄັ້ງ​ຄາວ, ແຕ່​ໂດຍ​ລວມ ແລ້ວ​ມັນ​ຈະ​ຄຸ້ນ​ໃຫ້​ຄົນ​ເຮົາ​ໄດ້​ໃກ້ກັບ​ມັນ​ຫລາຍ​ຂຶ້ນ​ເພາະ​ໃນ​ສະຖານ​ທີ່​ແຫ່ງ​ນີ້ ເປັນ​ເຂດ​ອາ​ນຸ​ຮັກມັນ​ບໍ​ເຄີຍ​ຖືກ​ທຳ­ຮ້າຍ ສະ­ນັ້ນ ຈິ່ງ​ບໍ່​ເປັນ​ອຸ­ປະ­ສັກ​ໃດ​ເລີຍ​ໃນຍາມ​ພໍ້​ຄົນ​ຜ່ານ​ໄປ-ມາ, ສຽງ​ນ້ຳປະ­ສານ​ກັບ​ສຽງ​ນົກ ແລະ ແມງ­ໄມ້​ຮ້ອງ​ສະ­ຫນັ່ນ​ຫວັ່ນ­ໄຫວ​ປາກົດ​ວ່າ ເວົ້າ​ກັນ​ຈົນ​ຊິ​ບໍ່​ໄດ້​ຍິນ​ພຸ້ນລະ! ສິ່ງ​ເຫລົ່າ­ນັ້ນ ຈະ​ເຮັດ​ໃຫ້ທ່ານ​ເພີດ­ເພີນ​ກັບ​ມັນ​ຈົນ​ບາດຂາ​ກັບ​ຮອດ​ຊິ​ບໍ່​ຈື່​ທາງ​ເພາະ​ມັນຈະ​ມີ​ຫລາຍ​ທາງ​ຂຶ້ນລົງ ແຕ່​ກໍ່ຕ້ອງ​ໄດ້​ລະ­ວັງ​ຢ້ານ​ມື່ນ​ຫີນ​ຕົກລົງ​ມາ​ກໍ່​ເປັນ​ໄດ້ ສະ­ນັ້ນ ກໍ່​ຕ້ອງ​ອາ​​ໄສ​ຜູ້​ສຳ​ນານ​ທາງ​ເປັນ​ພິເສດ​ພາ​ໄປ.
ຕາດ​ທອງ​ເປັນ​ຕາດ​ທີ່​ຖືກສ້າງ​ຂຶ້ນ​ໂດຍ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ໄດ້​ຮັບການ​ພັດ­ທະ­ນາ​ມາ​ເປັນ​ສະ­ຖານ­ທີ່​ການ­ທ່ອງ­ທ່ຽວ​ໃຫມ່​ຂອງ​ເຂດເທ­ດສະ​ບານ​ເມືອງ​ພູ​ຄູນ ແຂວງຫລວງ​ພະ​ບາງ ແຕ່​ປີ 2006 ເປັນຕົ້ນ​ມາ ເພື່ອ​ຂະ­ຫຍາຍ​ສະ­ຖານ­ທີ່ດັ່ງ­ກ່າວ ໃຫ້​ເປັນ​ສະ­ຖານ­ທີ່​ທ່ອງທ່ຽວ​ທີ່​ຫນ້າ​ຈັບ­ໃຈ​ຂອງ​ຜູ້​ທີ່​ໄດ້ເຫັນ​ໃນ​ແຕ່​ລະ​ປີ ດັ່ງ­ນັ້ນ ທາງ​ພາກ­ສ່ວນ​ທີ່​ກ່ຽວ­ຂ້ອງ​ຈິ່ງ​ໄດ້​ບູລະ­ນະ​ປົວ­ແປງ ແລະ ກໍ່​ອາ​ນຸ​ຍາດໃຫ້​ພໍ່­ຄ້າ​ຊາວ​ຂາຍ, ນັກ­ທຸ­ລະ­ກິດມາ​ລົງ­ທຶນ​ດ້ານ​ການ​ບໍ­ລິ­ການ​ໃນເຂດ​ອ້ອມ​ຮອບ​ບໍ­ລິ­ເວນ​ນ້ຳ­ຕົກ ເພື່ອ​ຮັບ​ໃຊ້​ໃຫ້​ແກ່​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວທັງ​ເປັນ​ການ​ສົ່ງ­ເສີມ​ຕະ­ຫລາດການ­ທ່ອງ­ທ່ຽວ​ພາຍ​ໃນ​ແຂວງໃຫ້​ມີ​ບາດ­ກ້າວ​ຂະ­ຫຍາຍ­ຕົວໃຫມ່, ເຮັດ​ໃຫ້​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທີ່ ເຂົ້າ​ມາ​ທ່ຽວ​ໃນ​ເມືອງ​ຫລວງ​ພະບາງ​ໄດ້​ຮູ້­ຈັກ​ສະ­ຖານ­ທີ່​ດັ່ງ­ກ່າວນີ້​ຕື່ມ​ອີກ.
ການເດິນທາງ ສາມາດເຊົ່າເໝົາເຮືອຂ້າມໄປທີ່ບ້ານຈານເຫນືອໄດ້ໂດຍກົງໃຊ້ເວລາປະມານ 15 ນາທີ (ຄ່າເຊົ່າເໝົາເຮືອປະມານ 500 ບາດ) ຫລືນັ່ງເຮືອຂ້າມຟາກໄປທີ່ເມືອງຊຽງແມນ ແລ້ວຍ່າງຊົມທຳມະຊາດລຽບຝັ່ງ ແມ່ນ້ຳຂອງໄປປະມານ 25 ນາທີ (ຄ່ານັ່ງເຮືອຂ້າມຟາກຄົນລະ 3,000 ກີບ)
ບ້ານຈານເຫນືອ ເປັນຫມູ່ບ້ານຫັດຖະກຳເຄື່ອງປັ້ນດິນເຜົາທີ່ໃຫຍ່ ແລະ ມີຊື່ສຽງທີ່ສຸດ ໃນຫລວງພະບາງ ແລະ ພາກເໜືອຂອງລາວ ນັກທ່ອງທ່ຽວສາມາດຊົມຂັ້ນຕອນວິທີການຜະລິດເຄື່ອງປັ້ນດິນເຜົາ ແບບບູຮານ ນັ້ນຄືໃຊ້ແຮງງານຄົນທັງໝົດລວມເຖິງເບິ່ງເຕົາດິນເຜົາແບບດັ້ງເດີມທີ່ຢູ່ກາງບ້ານ ໂຄມໄຟດິນເຜົາປະດັບຖະໜົນຫົນທາງໃນເມືອງຫລວງພະບາງທັງໝົດລ້ວນແລ້ວແຕ່ຜະລິດມາຈາກບ້ານຈານເຫນືອແຫ່ງນີ້.
ທີ່ຕັ້ງ ຈາກຕົວເມືອງຫລວງພະບາງໄປທາງທິດຕະເວັນຕົກສຽງເໜືອ (ຖະໜົນເລກທີ 13 ເໜືອ) ໃຊ້ເສັ້ນທາງດຽວກັນກັບທາງໄປວັດປ່າໂພນເພົາ, ເຮືອນຜານົມ ອອງລີ ມູໂອດ ເກີດເມື່ອວັນທີ່ 15 ພຶດສະພາ ຄ.ສ.1826 ທີ່ເມືອງມອງເບລຽດ ປະເທດຝຣັ່ງ ພໍ່ມີອາຊີບຮັບລາຊະການ ສ່ວນແມ່ມີອາຊີບເປັນຄູສອນຫນັງສື ໃນໄວສຶກສາ ອອງລີ ມູໂອດ ສົນໃຈໃນວິຊາພາສາສາດ ຄວບຄູ່ໄປກັບການຮຽນວິທະຍາສາດ ໃຊ້ຊີວິດຕະເວນໄປໃນປະເທດຣັດເຊຍ, ໂປໂລບ, ເຢຍລະມັນ, ແບນຊິກ ແລະ ອື່ນໆ.
ເລີ່ມວຽກຖ່າຍພາບບັນທຶກເລື່ອງລາວຕ່າງໆ ທຸກເທື່ອເມື່ອເດິນທາງຜ່ານປະເທດຕ່າງໆຈຸດປ່ຽນແປງໃນຊີວິດຂອງ ອອງລີ ມູໂອດ ມາຈາກການທີ່ພວກເຂົາໄດ້ມີໂອກາດຍ້າຍໄປຢູ່ໃນປະເທດອັງກິດ ແລະ ໄດ້ແຕ່ງງານກັບຫລານສາວຂອງ ມັນໂກ ພາກ ນັກເດີນທາງຜູ້ມີຊື່ສຽງໂດ່ງດັງ ຈາກການສຳຫລວດແມ່ນ້ຳໄນເຈີ ໃນທະວີບອາຟຣິກາ ກ່ອນທີ່ຫນັງສືຂອງ ທ່ານ ເຊີຈອນ ເບົາລິງ ຈະຈຸດປະກາຍໄຟໃນໃຈຂອງພວກເຂົາໃຫ້ລຸກໂຊນຂຶ້ນ ໃນປີ ຄ.ສ.1858 ອອງລີ ມູໂອດ ຂໍທຶນຈາກລາຊະສະມາຄົມພູມສາດແຫ່ງລອນດອນ ເດິນທາງໂຊເຊສຳຫລວດປະເທດໃນແຖບສຸວັນນະພູມ ເຊັ່ນ: ສະຫຍາມ, ກຳເຈຍ ແລະ ລາວ. ໂດຍພະເນຈອນໄປເທິງຫລັງຊ້າງ, ທາງກວຽນ, ປ່າດົງດິບ ເພື່ອສຳຫລວດໂລກ ແລະ ບັນທຶກຄວາມເປັນໄປ ຂອງທຳມະຊາດວິຖີຊີວິດ ແລະ ອາລິຍະທຳໃນຖິ່ນອັນໄກ ຈາກບ້ານເກີດເມືອງນອນຂອງພວກເຂົາເອງ ໂດຍໃຊ້ກຸງເທບເປັນປະຕູສູ່ດິນແດນສຸວັນນະພູມ ອອງລີ ມູໂອດ ໄດ້ມີໂອກາດເຂົ້າເຝ້າ ພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ແລະ ພະບາດສົມເດັດພະປິ່ນເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ກ່ອນເດິນທາງເຂົ້າສູ່ປະເທດກຳປູເຈຍ ໂດຍໃຊ້ຊ້າງ ແລະ ກວຽນເປັນພາຫະນະ ລະຫວ່າງການເດິນທາງພະເນຈອນໄປໃນປ່າພວກເຂົາໄດ້ພົບກັບສັດຫາຍາກ ແລະ ແມງໄມ້ພັນໃໝ່ໆ ອີກຫລາຍສິບຊະນິດ ແຕ່ທັງໝົດທີ່ພວກເຂົາຄົ້ນພົບນັ້ນຍັງບໍ່ເທົ່າກັບການທີ່ພວກເຂົາໄດ້ຄົ້ນພົບຜາສາດນະຄອນວັດອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ເຖິງວ່າໃນຊ່ວງເວລາທີ່ພວກເຂົາໄດ້ຄົ້ນພົບນັ້ນອານາຈັກຂອມອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ແລະ ກຽງໄກ ໄດ້ຫຼົ່ມສະຫລາຍໄປດົນແລ້ວ ບາງດ້ານຂອງມະຫາຜາສາດນະຄອນວັດ ຖືກປົກຄຸມດ້ວຍພືດພັນໄມ້ຂະໜາດໃຫຍ່ ແຕ່ພວກເຂົາກໍຍັງຢືນຢັນຄວາມຄິດໃນບັນທຶກຂອງພວກເຂົາປານກັບວ່າ ມີຄວາມຄິດທີ່ຂັດແຍ້ງກັບບາດຫລວງໝໍສອນສາດສະຫນາຊາວແອດສະປາຍ ທີ່ກ່າວວ່າມະຫາຜາສາດນະຄອນວັດສ້າງຂຶ້ນຈາກຝີມືຂອງຊາວໂລມັນ ແຕ່ ອອງລີ ມູໂອດ ກັບມີຄວາມເຫັນວ່າ ມະຫາຜາສາດນະຄອນວັດ ສ້າງຂຶ້ນຈາກຝີມືຂອງຊົນຊາດຂອມບູຮານ ແລະ ສາມາດຍືນທຽບຄຽງກັບສິ່ງກໍ່ສ້າງທີ່ມະຫັດສະຈັນທີ່ສຸດ ຂອງໂລກຕະເວັນຕົກໄດ້ຢ່າງເຕັມພາກພູມ ມັນຍິ່ງໃຫຍ່ກວ່າສິ່ງໃດໆ ທີ່ຊາວເກຣັກ ແລະ ຊາວໂຣມັນ ຖິ້ມໄວ້ເປັນມໍລະດົກແກ່ຊາວໂລກ“ມັນເຮັດໃຫ້ນັກເດິນທາງຢ່າງຂ້າພະເຈົ້າຫາຍເມື່ອຍ ໃນຈິດໃຈເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມເບີກບານ ປານກັບຄົນເດິນທາງໃນທະເລຊາຍໄດ້ພົບໂອເອຊິດ ກໍບໍ່ຜິດຄືກັນ” ບົດບັນທຶກຂອງອອງລີ ມູໂອດ ປະສົມປະສານ ກັບພາບຕົວຢ່າງ ອັນຊົງພະລັງຂອງພວກເຂົາສົ່ງຜົນໃຫ້ລັດຖະບານຝຣັ່ງຕັດສິນໃຈສົ່ງ ນັກບູຮານຄະດີ ຈາກຝຣັ່ງ ມາບູລະນະມະຫາຜາສາດນະຄອນວັດ ແລະ ກຸ່ມຜາສາດຫີນພາຍໃນເມືອງພະນະຄອນທີ່ມີຢູ່ຫລາຍຮ້ອຍແຫ່ງ ກໍໃຫ້ເກີດເສັ້ນທາງສາຍວັດທະນະທຳສາຍໃໝ່ ນຳພານັກເດິນທາງທົ່ວທຸກມຸມໂລກມຸ້ງໜ້າກົງມາພິສູດຄວາມຈິງທີ່ໜ້າມະຫັດສະຈັນ ຂອງມະຫາຜາສາດ ນະຄອນວັດ-ນະຄອນທົມ ຈົນເທົ່າທຸກມື້ນີ້ ໃນປີ ຄ.ສ.1861 ພວກເຂົາອອກເດີນທາງຈາກກຸງເທບ ຜ່ານພູເຂົາດົງພະຍາໄຟ,ໄຊຍະພູມ, ເລຍ, ນ່ານ ຂ້າມແມ່ນ້ຳຂອງ ສູ່ເມືອງຫລວງພະບາງລາຊະທານີ ແຄມຝັ່ງແມ່ນ້ຳຂອງແຫ່ງອານາຈັກລ້ານຊ້າງ ໂດຍຮອນແຮມໄປເທິງຫລັງຊ້າງ, ທາງກວຽນ, ປ່າດົງດິບ ແລະ ລ່ອງໄປຕາມລຳນ້ຳຂອງ ໃຊ້ເວລາເດີນທາງທັງໝົດ ດົນເຖິງສາມເດືອນເຕັມ ອອງລີ ມູໂອດ ໄດ້ມີໂອກາດເຂົ້າເຝົ້າເຈົ້າມະຫາຊີວິດແຫ່ງອານາຈັກລ້ານຊ້າງ ຫລັງຈາກນັ້ນກໍອອກຕະເວນສຳຫລວດພັນພືດ ແລະ ສັດປ່າບໍລິເວນສອງຟາກຝັ່ງລຳນ້ຳຄານ ທາງທິດຕະເວັນອອກຂອງຫລວງພະບາງ ແຕ່ໂຊກຮ້າຍທີ່ພວກເຂົາຕ້ອງລົ້ມປ່ວຍດ້ວຍພິດໄຂ້ມາລາເຣຍ ກ່ອນຈະຈາກໂລກໄປດ້ວຍອາຍຸພຽງ 35 ປີເທົ່ານັ້ນ ຖິ້ມໄວ້ແຕ່ຂໍ້ຄວາມສຸດທ້າຍໃນສະໝຸດບັນທຶກດ້ວຍລາຍມືຫຍຸ້ງໆເພາະພິດໄຂ້ມາລາເຣຍ
ປະຈຸບັນສຸສານຂອງອອງລີ ມູໂອດ ຕັ້ງຢູ່ໂດດດ່ຽວເທິງເນີນດິນແຄມຝັ່ງ ແມ່ນ້ຳຄານບໍລິເວນທີ່ຮຽກວ່າ “ແກ່ງນູນ” ສະຖານທີ່ໆເທື່ອໜຶ່ງເມື່ອພວກເຂົາຍັງມີຊີວິດຢູ່ພວກເຂົາເຄີຍມາຕັ້ງຄ້າຍພັກແຮມພັນລະນາເຖິງຄວາມງາມ ຂອງລຳນ້ຳຄານໃນຄືນມື້ເພັງ ໄວ້ໃນສະໝຸດບັນທຶກຂອງພວກເຂົາ ມີນັກເດີນທາງພຽງບໍ່ເທົ່າໃດຄົນຮູ້ເລິກເຊິ່ງ ແລະ ຮູ້ຊຶ້ງໃນຄຸນຄ່າຂອງພວກເຂົາເດີນທາງມາວາງດອກໄມ້ຄາລະວະຫລຸມສົບຂອງພວກເຂົາ ຄຳຈາລຶກເທິງຫລຸມສົບຈາກເພື່ອນຮ່ວມຊາດ ຊຶ່ງເດິນທາງມາຈາກເມືອງ ມອງເບລຽດ ບ້ານເກີດຂອງພວກເຂົາ ດ້ວຍຄຳຈາລຶກທີ່ຈະເລິກຊຶ້ງໄປຈົນຊົ່ວນິລັນດອນ “ມາຕຸພູມ ພາກພູູມໃຈໃນຕົວລູກຊາຍຄົນນີ້ ອອງລີ ມູໂອດ ”.
ທີ່ຕັ້ງ ທາງທິດເໜືອຂອງບ້ານຊຽງແກ້ວ (ພາຍໃນບໍລິເວນໂຮງແຮມ ເດິແກນ ຫລວງພະບາງ) ວັງຊຽງແກ້ວ ເປັນອາຄານກໍອິດໂບກປູນ ໃນຮູບຊົງສະຖາປັດຕະຍະກຳແບບຕະເວັນຕົກ ໃກ້ກັບຕົວອາຄານມີຫ້ອງໂຖງຂະໜາດໃຫຍ່ ແລະ ຄອກມ້າເປັນວັງທີ່ສະເດັດເຈົ້າມະຫາອຸປະຣາດເພັດຊະລາດ ຊື້ຈາກສັດຕະວະແພດ ຊາວຝຣັ່ງ ຫລັງຈາກທີ່ສະເດັດ ຈາກວຽງຈັນ ເມື່ອວັນທີ່ 20 ທັນວາ ຄ.ສ 1941.
ເພື່ອເຂົ້າພິທີອະພິເສກທີ່ຫລວງພະບາງ ແລະ ໄດ້ເຂົ້າພຳນັກຢູ່ທີ່ວັງແຫ່ງນີ້ ເຫດຜົນທີ່ສະເດັດເຈົ້າມະຫາອຸປະຣາດເພັດຊະລາດ ຊົງເລືອກສະຖານທີ່ແຫ່ງນີ້ເປັນທີ່ພຳນັກເນື່ອງຈາກພະອົງຊົງມັກຄວາມຫງຽບສະຫງົບເປັນທຳຊາດ ແລະ ໄດ້ໃຊ້ເວລາວ່າງເກືອບທັງໝົດໄປກັບການຊົງພະອັກສອນ ລວມທັງໃຊ້ເປັນສະຖານທີ່ພົບປະ ເສວະນາກັບບັນດາກຸ່ມບຸກຄົນ ທີ່ມີໃຈຮັກຊາດ ມີເຈດຈຳນົງໃນການສ້າງສັນຄວາມເປັນເອກະລາດ ອິດສະຫລະພາບ ແລະ ລວມປະເທດລາວໃຫ້ເປັນເອກພາບ ພາຍຫລັງຈາກທີ່ກອງທັບຍີ່ປຸ່ນເຂົ້າຍຶດຄອງວຽງຈັນ ແລະ ກຽມເຂົ້າຍຶດຫລວງພະບາງ ເຈົ້າເພັດຊະລາດໄດ້ໃຫ້ ເສນາບໍດີ 2 ນາຍ ພ້ອມດ້ວຍເຈົ້າແຂວງຫລວງພະບາງໄປເຊີນທະຫານຍີ່ປຸ່ນເຂົ້າມາໃນເມືອງ. ຈາກນັ້ນ, ເຈົ້າມະຫາຊີວິດພະເຈົ້າສີສະຫວ່າງວົງສ໌ ກໍໄດ້ປະກາດໃຫ້ລາວເປັນເອກະລາດ ແລະ ເຂົ້າຮ່ວມວົງໄພບູນ ໃນສົງຄາມມະຫາອາຊີບູລະພາ ກັບກອງທັບຍີ່ປຸ່ນ ແຕ່ເມື່ອຍີ່ປຸ່ນປະລາໄຊ ໃນສົງຄາມ ແລະ ຝຣັ່ງໄດ້ຫວນກັບຄືນເຂົ້າມາປົກຄອງລາວອີກຄັ້ງ ໂດຍການຍິນຍອມຂອງເຈົ້າມະຫາຊີວິດ ສະເດັດພະເຈົ້າສີສະຫວ່າງວົງສ໌ ແຕ່ເຈົ້າເພັດຊະລາດ ຊົງບໍ່ເຫັນດ້ວຍ ແລະ ໄດ້ໃຫ້ ທ້າວ ໂງ່ນ ຊະນະນິກອນ ໄປຕິດຕໍ່ກັບແຂວງຄຳມ່ວນ, ສະຫວັນນະເຂດ, ປາກເຊ ແລະ ສາລະວັນ ເພື່ອລວມກັນເປັນໜຶ່ງດຽວ ກັບ ອານາຈັກຫລວງພະບາງ ເມື່ອໄດ້ຮັບຄຳຕອບ ເຈົ້າເພັດຊະລາດ ໄດ້ຊົງປະກາດຢ່າງເປັນທາງການໃນການລວມປະເທດລາວ ມີລັດຖະບານຕັ້ງຢູ່ທີ່ນະຄອນວຽງຈັນເຈົ້າມະຫາຊີວິດສະເດັດເຈົ້າສີສະຫວ່າງວົງສ໌ ໄດ້ໃຫ້ລັດຖະມົນຕີມຫາດໄທ ຂອງລັດບານຫລວງພະບາງ ຊຶ່ງມີເຈົ້າເພັດຊະລາດ ເປັນນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ໂທລະເລກມາຍັງ ເຈົ້າເພັດຊະລາດ ເພື່ອແຈ້ງຄຳສັ່ງປົດອອກຈາກຕຳແໜ່ງ ມະຫາອຸປະຣາດ ແລະ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ
ໃນວັນທີ່ 10 ທັນວາ ຄ.ສ 1945 ເຈົ້າເພັດຊະລາດ ກັບມາພຳນັກທີ່ວັງຊຽງແກ້ວຕາມເດີມ ເມື່ອກອງທັບຝຣັ່ງຍຶດໄດ້ ທ່າແຂກ, ວຽງຈັນ ແລະ ກຽມເຂົ້າຍຶດຫລວງພະບາງ ເຈົ້າເພັດຊະລາດ, ເຈົ້າບຸນຍະວັດ ເຈົ້າແຂວງຫລວງພະບາງ ພ້ອມທັງສະມາຊິກໃນຄະນະກູ້ຊາດທັງໝົດ ໄດ້ຫລົບລີ້ໜີໄພເຂົ້າມາຢູ່ໃນປະເທດໄທ ແລະ ເຈົ້າເພັດຊະລາດໄດ້ຕັ້ງລັດຖະບານລາວອິດສະຫລະ ທີ່ກຸງເທບ ເພື່ອກູ້ຊາດຈາກຝຣັ່ງ ພາຍຫລັງຈາກທີ່ປະເທດລາວໄດ້ຮັບເອກກະລາດ. ເຈົ້າສຸວັນນະພູມາ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ແລະ ພະຍາເພັງ ພົງສະຫວັນ ປະທານສະພາຜູ້ແທນລາຊະດອນ ລວມທັງອົງສັງຄະນາຍົກຂອງລາວ ໄດ້ມີຫນັງສືໄປເຊີນ ເຈົ້າເພັດຊະລາດ ກັບຄືນສູ່ປະເທດໂດຍໃຫ້ເຫດຜົນວ່າ ບັດນີ້ປະເທດລາວ ເປັນເອກກະລາດ ມີອິດສະຫຼະພາບ ແລະ ມີຄວາມເປັນເອກະພາບຕາມທີ່ພະອົງປາດຖະຫນາທຸກປະການແລ້ວ ເຈົ້າເພັດຊະລາດ ກັບມາພຳນັກທີ່ວັງຊຽງແກ້ວ ຫລັງເຂົ້າໄປກາບບັງຄົມທູນລາ ພະບາດສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວພູມິພົນອະດຸນຍະເດດແລະ ຈອມພົນປ.ພິບູນສົງຄາມ ໂດຍໃຊ້ເວລາພຳນັກລີ້ໄພທາງການເມືອງຢູ່ໃນປະເທດໄທ ເປັນໄລຍະເວລາເຖິງ 10 ປີ ເມື່ອສະເດັດມາເຖິງເມືອງຫລວງພະບາງໄດ້ຮັບແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ເປັນມະຫາອຸປາດດັ່ງເດີມ
ວັນທີ່ 14 ຕຸລາ ຄ.ສ 1959 ເຈົ້າເພັດຊະລາດ ສິ້ນພະຊົນດ້ວຍພະອາການເສັ້ນເລືອດໃນສະຫມອງແຕກ ທີ່ວັງຊຽງແກ້ວ ຫລື ທີ່ພະລາດຊະວັັງສີສຸວັນ ທີ່ຫໍຄຳແຫ່ງນີ້ ຂະນະມີພະຊົນມາຍຸ 69 ປີ 7 ເດືອນ 12 ມື້. ປັດຈຸບັນ ວັງຊຽງແກ້ວ ໄດ້ຖືກດັດແປງເປັນໂຮງແຮມ ເດິແກນດ໌ ຫລວງພະບາງ ແລະ ຍັງຄົງຮັກສາຕົວອາຄານທີ່ປະທັບໃນສະພາບເດີມ ແລະ ເປີດໃຫ້ນັກທ່ອງທ່ຽວທົ່ວໄປເຂົ້າຊົມໄດ້ຕະຫລອດມື້.
ເຊລີນ້າ ມາຣີ ໂກເມຊ () ເກີດເມື່ອວັນທີ່ 22 ກໍລະກົດ ຄ.ສ. 1992 ເປັນທັງນັກຮ້ອງແລະນັກສະແດງຊາວອະເມລິກັນ. ຜົນງານທີ່ມີຊື່ສຽງຂອງນາງແມ່ນ ຊີຣີ້ສຸດດັງທາງຊ່ອງ ດິສນີຍ໌ແຊນໂນລເລື່ອງ "ຄອບຄົວພະລັງໂອມພ້ຽງ!" () ທີ່ຮັບບົດເປັນ ອະເລັກຊ໌ ຣູສໂຊ້ ແລະຍັງມີຮູບເງົາເລື່ອງ Another Cinderella Story ແລະ Princess Protection Program.
ກ່ອນໜ້າທີ່ນາງຈະມາເປັນດາລານັກສະແດງໃນດິສນີ້ ນາງເຄີຍເປັນ ນັກສະແດງໃນເລື່ອງ ບາຣ໌ນີ້ແລະພ້ອງເພື່ອນ ໃນປີ 2008 ແລະຍັງອອກເພງໃຫ້ແກ່ Hollywood Records ຍົກໂຕຢ່າງເຊັ່ນ Tinker Bell, Another Cinderella Story and Wizards of Waverly Place soundtracks. ເຊລີນ້າອອກອັລບັ້ມດ່ຽວອັລບັ້ມທຳອິດຂອງນາງໃນຊື່ "Selena Gomez & the Scene" ອອກວາງຂາຍເມື່ອວັນທີ່ 29 ພະຈິກ ຄ.ສ. 2009. ໂດຍມີເພງ Falling Down ໃນອັລບັ້ມ ຮິດຕິດທັອບຊາດຫຼາຍຫຼວງ ແລະນາງກໍໄດ້ອອກອັລບັ້ມດ່ຽວອັລບັ້ມທີ່ສອງ ຊື່ວ່າ A Year Without Rain ອັນແຮງບໍ່ແພ້ກັນໃນວັນທີ່ 21 ກັນຍາ ຄ.ສ. 2010.
ກາຕາການະ (ຄາຕາຄານະ).
ໃຊ້ຂຽນຄຳຍືມມາຈາກພາສາຕ່າງປະເທດ ຊື່ ເຊັ່ນ ホテル (ໂຮເທລຸ ໝາຍເຖີງ ໂຮງແຮມ)
1. ດ້ານທິດຕາເວັນອອກ ເປັນທີ່ຢູ່ຂອງທ້າວຕະຖະຣະຖະ ມີພວກຄັນທັບເປັນບໍຣິວານ, ພວກຄັນທັບນີ້ເປັນເທວະດາພວກໜຶ່ງ ເຊິ່ງມີຄວາມຖະໜັດໃນການດົນຕຣີ, ສີລະປະການຂັບລໍາ ຟ້ອນ ຕຸຣິຍາງຄະສີນ, ເມື່ອໃດເທວະດາທັງຫຼາຍຊຸມນຸມກັນເພື່ອຄວາມບັນເທິງສະໜຸກສະໜານ ເມື່ອນັ້ນພວກຄັນທັບ ກໍຈະໄປທຳໜ້າທີ່ຂັບກ່ອມບັນເລງເພງ ແລະຟ້ອນລຳເພື່ອຄວາມສຳລານຂອງເທວະດາເຫຼົ່າອື່ນ.
2. ດ້ານທິດໃຕ້ ເປັນທີ່ຢູ່ຂອງທ້າວວິຣູປັກຂະ ມີພວກນາຄເປັນບໍຣິວານ ນາກໜີເປັນພວກກາຍທິບພວກໜຶ່ງ ມີຣິດເດດມາກ ເພາະພຽງແຕ່ພົ່ນພິດຂອງນາກຕ້ອງບຸກຄົນໃດບຸກຄົນໜຶ່ງ ກໍສາມາດຕັດເອົາຜິວໜັງຂອງບຸກຄົນນັ້ນ ແລະທຳໃຫ້ເຖິງແກ່ຄວາມຕາຍໄດ້ໃນພິບຕາດຽວ, ພວກນາກຮູ້ຈັກນິຣະມິດເປັນມະນຸດ, ສັດ, ແລະເປັນເທວະດາ, ເພື່ອທ່ອງທ່ຽວໄປຕາມ ສະຖານທີ່ຕ່າງໆ ຕາມອັດທະຍາໄສໄດ້ຢ່າງສະໜຸກສຳລານ, ຫາກບຸກຄົນໃດໄດ້ຍິນໄດ້ຟັງວວ່າພວກນາກມີອາຍຸຍືນ ມີວັນນະງາມ ມີຄວາມສຸກມາກ ທຳໃຫ້ຊອບໃຈ ແລ້ວທຳຄວາມງາມຄວາມດີດ້ວຍກາຍ ວາຈາ ແລະໃຈ ພ້ອມທັງປາຖະໜາໄປເກີດເປັນນາກ ບຸກຄົນນັ້ນລະໂລກນີ້ແລ້ວກໍຈະໄປເກີດເປັັນນາຄໃນຊາດຕໍ່ໄປຕາມຄວາມປາຖະໜາ.
4. ດ້ານທິດເໜືອ ເປັນທີ່ຢູ່ຂອງທ້າວເວດສຸວັນ ຫຼືທ້າວເວດສະຫວັນ, ທ້າວເວດສຸວັນມີພວກຍັກເປັນບໍຣິວານ ຍັກນີ້ເປັນພວກກາຍທິບພວກໜຶ່ງ ມີສັນດານແຕກຕ່າງກັນໄປ ບາງຕົນກໍມີສັນດານດີປະກອບດ້ວນສິນທັມ, ບາງຕົນມີສັນດາຮ້າຍເຕັມໄປດ້ວຍ ໂລພະ ໂທສະ ໂມຫະ ເປັນອັນທະພານມີຈິດໃຈກ້າຫານ ຮ້າຍກາຍກາດ.
- ທ້າວເວດສຸວັນ ມີຊື່ອີກຢ່າງຮຽກອີກຢ່າງໜຶ່ງວ່າ ທ້າວກຸເວນ ເພາະສະໄໝທີ່ທີ່ໂລກຍັງວ່າງຈາກພຣະພຸດທະສາສນາ ບໍ່ມີພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ສະເດັດອຸບັດນັ້ນ ມີພຣາມຜູ້ໜຶ່ງມີນາມວ່າ ກຸເວຣະ ເປັນຄົນມີຈິດໃຈເມດຕາກະຣຸນາ ປະກອບສັມມາຊີບດ້ວຍ ການທຳໄຮ່ອ້ອຍ ນຳຕົ້ນອ້ອຍຕັດໃສ່ລົງໄປໃນຫີບເຄື່ອງຍົນ ແລ້ວບີບນ້ຳອ້ອຂາຍລ້ຽງຊີບ ແລະບຸດພັນລະຍາ ຕໍ່ມາກິດຈະການຈະເຣີນຂຶ້ນ ຈົນເປັນເຈົ້າຂອງຫີບອ້ອຍເຖິງ 7 ເຄື່ອງ ຈຶ່ງສ້າງທີພັກຮັບຄົນເດີນທາງ ແລະບໍຣິຈາກນ້ຳອ້ອຍຈາກຫີບເຄື່ອງຍົນນັ້ນ ເຄື່ອງມີປະຣິມານອ້ອຍ ຫຼາຍກວ່າເຄື່ອງຍົນເຄື່ອງອື່ນໆ ໃນເປັນທານແກ່ຄົນເດີນທາງຜ່ານໄປມາຕລອດອາຍຸໄຂຍ໌.
- ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບຸນກຸສົນທີ່ບໍຣິຈາກນໍ້າອ້ອນໃຫ້ເປັນທານນັ້ນ ທຳໃຫ້ກຸເວຣະໄດ້ໄປອຸບັດເປັນເທພບຸດຢູ່ເທິງສະຫວັນຊັ້ນ ຈາຕຸມມະຫາຣາຊິ ການມີນາມວ່າ "ກຸເວຣະເທບພະບຸດ" ຕໍ່ມາກຸເວຣະເທພບຸດ ໄດ້ເທວາພິເສກເປັນຜູ້ປົກຄອງເບິ່ງແຍງພຣະນະຄອນດ້ານທິດເໜືອ ຈຶ່ງໄດ້ມີພຣະ ນາວ່າ "ທ້າວເວສສຸວັນ ຫຼືເສສະຫວັນ"
- ທ້າວມະຫາຣາດທັງ 4 ຍັງມີໜ້າທີ່ເປັນຈະຕຸໂລກະບານທັງ 4 ຄືເປັນຜູ້ຄຸ້ມຄອງ ແລະກວດກາເບິ່ງໂລກເຊິ່ງເປັນທີ່ຢູ່ຂອງມະນຸດ 4 ທິດ ອີກ, ໂດຍວັນ 8 ຄ່ຳ ອຳມາດຂອງທ້າວມະຫາຣາດທັງ 4 ຈະເປັນຜູ້ກວດເບິ່ງໂລກ; ສ່ວນວັນ 15 ຄ່ຳ ທ້າວມະຫາຣາດທັງ 4 ຈະເປັນຜູ້ກວດການ ເບິ່ງແຍງໂລກເອງ ວ່າພວກມະນຸດພາກັນບໍຳຣຸງບິດາມານດາ, ສະມະນະຊີພຣາວມວັດວາພຸດທະສາສນາ ໄຫວ້ພຣະສູດມົນ, ທັງເປັນຜູ້ນອບນ້ອມຜູ້ໃຫຍ່ໃນຕະກູນ ຮັກສາອຸໂປສົດສິນ ແລະທຳບຸນກຸສົນເປັນຈຳນວນຫຼາຍຫຼືນ້ອນຫຼືບໍ່.
- ຄັນກວດກາເບິ່ງແລ້ວ ຈະໄປບອກແກ່ພວກເທບຊັ້ນດາວະດຶງ ເຊິ່ງມາປະຊຸມກັນໃນສຸທັມມສເທວະສະພາ, ຖ້າໄດ້ຟັງວ່າພວກມະນຸດທຳດີນ້ອຍ ພວກເທບະດາຊັ້ນກໍມີໃຈຫົດຫູ່ ເພາະກາຍທີບຈະລົດນ້ອຍຖອຍລົງ, ອະສຸຣະກາຍຈະເພິ່ມພູນຂຶ້ນ ແຕ່ຖ້າໄດ້ຟັງວ່າພວກມະນຸດທຳດີຫຼາຍ ພວກເທຍຊັ້ນດາວະດິງ ກໍມີໃຈຊື່ນບານ ເພາະທິພການຈະເພີ່ມພູນ ອະສຸຣະກາຍຈະລົດນ້ອຍ ຖອຍລົງ.
- ໃນສະໄໝໜຶ່ງ ເມື່ອພຣະພຸດທະເຈົ້າປະທັຍ ນະທີ່ເຂົາຄິຊກູຕ ເມືອງຣາຊະຄືຫະ ທ້າວຈາຕະມະຫາຣາດມາເຝົ້າ, ຄືທ້າວທະຕະຣະຖະ, ທ້າວວິຣຸລະຫະກະ, ທ້າວວິຣູປັກຂະ ແລະທ້າວກຸເວຣະ, ພ້ອມດ້ວຍບໍຣິວານອັນໄດ້ແກ່ ຄັນທັພພະ, ກຸມພັນດະ, ນາຄະ ແລະຍັກຂ໌ ມາເຝົ້າ ພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ທ້າວມະຫາຣາຊເຫຼົ່ານີ້ບາງຄັ້ງກໍຮຽກວ່າ ຈະຕຸໂລກະບານ(ຜູ້ຮັກສາຍັງໂລກທັງ 4) ເຊິ່ງເປັນຜູ້ນັບຖືພຣະພຸດທະສາສນາ, ເມື່ອໄດ້ເຂົ້າເຝົ້າພຣະພຸດທະເຈົ້າທ້າວກຸເວຣະຂາບທູນວ່າ ອະມະນຸດທີ່ເປັນບໍຣິວານຂອງຈະຕຸໂລກະບານ ບາງພວກກໍເຫຼື້ອມໃສພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ບາງພວກກໍບໍ່ເຫຼື້ອມໃສ ເພາະພຣະອົງຊົງສະແດງທັມໃຫ້ຖືສິນ 5 ຄືໃຫ້ລະເວັ້ນຈາກການຂ້າສັດ, ການລັກຊັບ, ການປະພຶດຜິດໃນກາມ, ການເວົ້າຕົວະ ແລະການດື່ມສຸຣາແຕ່ ອະມະນຸດ ແລະຍັກຍັງມັກທຳບາບເຫຼົ່ານີ້ ຈຶ່ງຂັດໃຈ ບໍ່ຄ່ອຍເຫຼື້ອມໃສ ພວກສາວົກຂອງພຣະອົງທີ່ປະກອບວິປັດສະນາທຸຣະ ໄປບໍເພັງສະມະຖະທັມໃນເສນາສະນະປ່າປ່ຽວ ເມື່ອບໍ່ມີສິ່ງປ້ອງຫັນ ອະມະນຸດກໍຈະຣົບກວນບຽດບຽນໃຫ້ລຳບາກ ຂໍພຣະອົງທົງຮັບເອົາເຄື່ອງປ້ອງກັນຮັກສາຄື ອາຕານາຕິປະຣິຕຳໄວ້ ຈະໄດ້ປະທານສາວົກສູດຈະທຳໃຫ້ອະມະນຸດເຫຼື້ອມໃສ ບໍ່ບຽດບຽຣພິກຂຸ, ພິກຂຸນີ, ອຸປາສົກ, ອຸປາສິກາ ແລະກັບມາຊ່ວຍຄຸ້ມຄອງຮັກສາໃຫ້ຢູ່ຢ່າງຜາສຸກແລ້ວ ຈຶ່ງກ່າວ ອາຕານາຕິຍະປະຣິຕ ຂຶ້ນໃນເວລານັ້ນວ່າ ວິປັສສິສສະ ນະມັຕຖຸ ເປັນຕົ້ນ.
- ເມື່ອພຣະອົງຊົງຮັບແລ້ວ ທ້າວກຸເວຣະຈຶ່ງຂາຍທູນຕໍ່ໄປອີກວ່າ ຜູ້ທີ່ຈະເຣີນອານາຕິຍະປະຣິດດີແລ້ວ ອະມຸນຸດຈະບໍ່ທໍາຮ້າຍ ຖ້າອະມະນຸດຜູ້ ຍັງຝືນກະທຳຈະຜ່າຍແພ້ປາຣາໄຊໄພຕົວເອງ ຈາກນັ້ນພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຈຶ່ງນໍາມາຕັດເລົ່າໃຫ້ແຫ່ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍຟັງໃນພາຍຫຼັງ.
ຂຽນໂດຍ: ລູກຊາວດອນ ທີ່ 7/10/2011 08:33:00 AM
Microsoft Windows (ໄມໂຄຣຊອບ ວິນໂດ)ແມ່ນລະບົບປະຕິບັດການເຊິ່ງພັດທະນາໂດຍບໍລິສັດໄມໂຄຣຊອບສະເໜີປີ ພ.ສ. 2528 (ຄ.ສ. 1985 ໂດຍລຸ້ນທຳອິດຂອງວິນໂດວສ໌ ແມ່ນ ວິນໂດ 1.0) ແລະຄອບງໍາຄວາມນິຍົມໃນຕະຫຼາດຄອມພິວເຕີສ່ວນໂຕ ຫຼາຍກວ່າ 90% ຂອງການໃຊ້ງານທົ່ວໂລກ ລາຍລະອຽດໂດຍແບບສັ້ນໆ ຂອງວິນໂດລຸ້ນຕ່າງໆ ລຽນຕາມລໍາດັບການສະເໜີປີ ເປັນດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້.
Windows 1.0.
Windows 1.0 ແມ່ນສະພາບການເຮັດວຽກລຸ້ນທຳອິດຂອງ Windows ຖືກສະເໜີຢ່າງເປັນທາງການໃນວັນທີ່ 20 ເດືອນພະຈິກ ພ.ສ. 2528, ເຊິ່ງມີສະພາບການເຮັດວຽກແບບ 16-bit ເຊິ່ງຖືກເອີ້ນວ່າ ສະພາບການເຮັດວຽກ (Operating Environments) ເພາະວ່າ Windows 1.0 ຍັງບໍ່ສາມາດເຮັດວຽກໄດ້ດ້ວຍໂຕເອງ, ແລະຈຳເປັນຕ້ອງມີລະບົບປະຕິບັດການແຍກມາດ້ວຍ, ເຊິ່ງລະບົບດັ່ງກ່າວແມ່ນ DOS, ເຊິ່ງ Windows ເຮັດໄດ້ພຽງການຕິດຕໍ່ກັບຜູ້ໃຊ້ເທົ່ານັ້ນ, ເມື່ອຜູ້ໃຊ້ປ້ອນຄຳສັ່ງໃດໆແລ້ວ, Windows ຊິເອີ້ນໃຊ້ຄຸນສົມບັດຕ່າງໆຈາກ DOS, ເມື່ອໄດ້ຜົນການເຮັດວຽກອອກມາແລ້ວ, Windows ກໍຊິສະແດງຜົນອອກມາໃຫ້ກັບຜູ້ໃຊ້ອີກເທື່ອໜຶ່ງ, Windows ໃນຕອນນັ້ນສາມາດເອີ້ນວ່າແມ່ນລະບົບປະຕິບັດການໄດ້, ແຕ່ແມ່ນໂຕສະແດງຜົນສ່ວນໜ້າຂອງ DOS ເທົ່ານັ້ນ, ເຊິ່ງຊ່ວຍໃຫ້ຜູ້ໃຊ້ສາມາດໃຊ້ງານຄອມພິວເຕີງ່າຍກວ່າການຕິດຕໍ່ກັບ DOS ໂດຍກົງ. ແລະຕັ້ງແຕ່ລຸ້ນທຳອິດ, Windows ກໍໄດ້ເປັນຄູ່ແຂ່ງກັບ Macintosh, ເຊິ່ງເປັນຜະລິດຕະພັນທີ່ມີລັກສະນະຄ້າຍກັນ ຈາກ Apple, ແຕ່ໃນຊ່ວງທຳອິດ ພາບການແຂ່ງຂັນຍັງບໍ່ຊັດເຈນຫຼາຍ
Windows 1.0 ຢູ່ໃນໄລຍະການສະໜັບສະໜູນຂອງ Microsoft ຈົນເຖິງວັນທີ່ 31 ເດືອນທັນວາ ພ.ສ. 2544.
Windows 2.0.
Windows 2.0 ຖືກສະເໜີເມື່ອວັນທີ່ 1 ເດືອນພະຈິກ ພ.ສ. 2530, Windows 2.0 ຍັງຕ້ອງໃຊ້ DOS ເຊັ່ນດຽວກັບ Windows 1.0. ແຕ່ມີຄວາມສາມາດຫຼາຍກວ່າ Windows 1.0 ແມ່ນ ສາມາດເປີດຫຼາຍໆໂປຣແກຣມໄດ້, ແລະມີໂປຣແກຣມ Microsoft Word ແລະ Microsoft Excel ລວມທັງປຸ່ມ Minimize, Maximize ແລະປຸ່ມລັດອື່ນໆຂຶ້ນເປັນຄັ້ງທຳອິດ, ເຊິ່ງໃນຊ່ວງຂອງ Windows 2.0 ຄ້າຍກັບ Macintosh ຫຼາຍ, ຈົນເກີດຄະດີຟ້ອງຮ້ອງກັນລະຫວ່າງບໍລິສັດເຈົ້າຂອງລິຂະສິດ 2 ແຫ່ງ ໄດ້ແກ່ Microsoft ແລະ Apple.
Windows 2.0 ຍັງບໍ່ປະສົບຄວາມສຳເລັດຫຼາຍ, ແຕ່ກໍມີກະແສຕອບຮັບແລະການສະໜັບສະໜູນຈາກຜູ້ພັດທະນາຊອບແວຫຼາຍກວ່າ Windows 1.0, ແລະຢູ່ໃນໄລຍະການສະໜັບສະໜູນຂອງ Microsoft ຈົນເຖິງວັນທີ່ 31 ເດືອນທັນວາ ພ.ສ. 2544.
Windows 2.1.
Windows 2.1 ຖືກສະເໜີໃນວັນທີ່ 27 ເດືອນພຶດສະພາ ພ.ສ. 2531, ເຊິ່ງຍັງເປັນສະພາບການເຮັດວຽກທີ່ຕ້ອງອາໄສ DOS, Windows ລຸ້ນນີ້ມີ 2 ລຸ້ນຍ່ອຍ ແມ່ນ 286 ແລະ 386 ເຊິ່ງເຮັດວຽກກັບໜ່ວຍປະມວນຜົນ Intel 80286 ແລະ 80386 ເຊິ່ງຖືວ່າປະສົບຄວາມສຳເລັດຢູ່, ແຕ່ບໍ່ຫຼາຍ.
ໃນປີ ພ.ສ. 2532, ທາງບໍລິສັດ Microsoft ໄດ້ສະເໜີລຸ້ນປັບປຸງຂອງ Windows 2.1 ເຊິ່ງແມ່ນ Windows 2.11, ເຊິ່ງຄ້າຍກັບລະບົບ Service Pack ໃນປັດຈຸບັນ ແລະຢູ່ໃນໄລຍະການສະໜັບສະໜູນຂອງ Microsoft ຈົນເຖິງວັນທີ່ 31 ເດືອນທັນວາ ພ.ສ. 2544.
Windows 3.0.
Windows 3.0 ຖືກສະເໜີໃນວັນທີ່ 22 ເດືອນພຶດສະພາ ພ.ສ. 2533, ເຊິ່ງຍັງເປັນສະພາບການເຮັດວຽກທີ່ຕ້ອງອາໄສ DOS, ແລະໃຊ້ໜ່ວຍປະມວນຜົນອັນດຽວກັບ Windows 2.1, ແຕ່ໃນ Windows 3.0 ກໍໄດ້ມີການອອກແບບສ່ວນຕິດຕໍ່ກຣາຟິກກັບຜູ້ໃຊ້ (Graphical User Interface: GUI) ໃໝ່, ແລະມີລະບົບການບໍລິຫານ ROM ແລະ RAM ທີ່ມີປະສິດທິພາບຫຼາຍກວ່າລຸ້ນກ່ອນໜ້າ, ແລະປ່ຽນໂປຣແກຣມຈັດການໄຟລ໌ (File Manager) ແລະໂປຣແກຣມຕ່າງໆ ໃນ DOS ໃໝ່ທັງໝົດ. ເຮັດໃຫ້ການແລ່ນໂປຣແກຣມຕ່າງໆງ່າຍຂຶ້ນ ແລະຍັງມີປະສິດທິພາບທີ່ສູງຂຶ້ນຢ່າງຫຼາຍ, ລວມທັງຍັງມີໂປຣແກຣມໃໝ່ໆຕິດຕັ້ງມາກັບ Windows ດ້ວຍ ແມ່ນ Notepad ແລະເກມຕ່າງໆ, ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ Windows 3.0 ປະສົບຄວາມສຳເລັດຢ່າງຫຼາຍ, ແລະເປັນຄູ່ແຂ່ງກັບ Macintosh ຂອງ Apple ຢ່າງຊັດເຈນ.
Windows 3.0 ຢູ່ໃນໄລຍະການສະໜັບສະໜູນຂອງ Microsoft ຈົນເຖິງວັນທີ່ 31 ເດືອນທັນວາ ພ.ສ. 2544.
Windows 3.1.
Windows 3.1 ຖືກສະເໜີເມື່ອວັນທີ່ 6 ເດືອນເມສາ ພ.ສ. 2535, ເຊິ່ງຍັງເປັນສະພາບການເຮັດວຽກທີ່ຕ້ອງອາໄສ DOS, ເຊິ່ງ Windows ລຸ້ນນີ້ໄດ້ຖືກອອກແບບມາສຳລັບລະບົບການພິມຫຼາຍຂຶ້ນ, ເຊິ່ງເລີ່ມມີແບບອັກສອນ (Font) ແບບທຣູໄທປ໌ (TrueType), ແລະມີເກມ Minesweeper ຕິດຕັ້ງພ້ອມກັບ Windows ເປັນຄັ້ງທຳອິດ, ຫຼັງຈາກນັ້ນກໍໄດ້ມີລຸ້ນປັບປຸງ ແມ່ນ Windows 3.11 ເຊິ່ງຖືກສະເໜີເມື່ອວິນທີ່ 31 ເດືອນທັນວາ ພ.ສ. 2536, ເຊິ່ງຖືວ່າ Windows ໃນຊ່ວງນີ້ປະສົບຄວາມສຳເລັດຢ່າງຫຼາຍ. ແລະໃນລຸ້ນນີ້ກໍໄດ້ມີການຈຳໜ່າຍ Windows for Workgroups, ເຊິ່ງມີຄວາມສາມາດສູງກວ່າ Windows 3.1 ລຸ້ນທົ່ວໄປ, ນອກຈາກນີ້ທາງບໍລິສັດ Microsoft ກໍຍັງໄດ້ສະເໜີ Windows 3.2 ເຊິ່ງເປັນລຸ້ນພາສາຈີນ, ແລະຖືກສະເໜີເພື່ອຈຳໜ່າຍໃນປະເທດຈີນເທົ່ານັ້ນ.
Windows 3.1 ຢູ່ໃນໄລຍະການສະໜັບສະໜູນຂອງ Microsoft ຈົນເຖິງວັນທີ່ 31 ເດືອນທັນວາ ພ.ສ. 2544.
Windows NT 3.1.
Windows NT 3.1 ຖືກສະເໜີເມື່ອວັນທີ່ 27 ເດືອນກໍລະກົດ ພ.ສ. 2536, ເຊິ່ງແມ່ນລະບົບປະຕິບັດການລຸ້ນທຳອິດຂອງ Windows. ເຊິ່ງສາມາດເຮັດວຽກໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງ. ຄອມພິວເຕີທີ່ມີ Windows ນີ້ບໍ່ຕ້ອງຕິດຕັ້ງ DOS ອີກແລ້ວ. NT ອອກແບບມາສຳລັບທຸລະກິດທີ່ຕ້ອງການປະສິດທິພາບໂດຍສະເພາະ. ແລະກໍຍັງເປັນລະບົບປະຕິບັດການ 32-bit, ເຊິ່ງ Windows ລຸ້ນກ່ອນໆນັ້ນ, ແມ່ນສະພາບການເຮັດວຽກແບບ 16-bit ໂປຣແກຣມ 32-bit, ເຊິ່ງໃນຕອນນັ້ນມັກເປັນໂປຣແກຣມຂັ້ນສູງ ກໍສາມາດນຳໃຊ້ເທິງ Windows NT ໄດ້, ແຕ່ຊິນຳໃຊ້ເທິງ Windows 3.1 ບໍ່ໄດ້, ແຕ່ໂປຣແກຣມ 16-bit ຊິນຳໃຊ້ເທິງ Windows NT 3.1 ໄດ້, ເພາະວ່າລະບົບ NT ມີລະບົບການແປສະພາບໂປຣແກຣມໃຫ້ນຳໃຊ້ເທິງລະບົບ NT ໄດ້. ໂດຍຄຳວ່າ NT ຫຍໍ້ມາຈາກຄຳວ່າ New Technology ເຊິ່ງແປວ່າ ເຕັກໂນໂລຊີແບບໃໝ່, ແລະສາມາດຮອງຮັບລະບົບສະຖາປັດຕະຍະກຳຂອງຄອມພິວເຕີໄດ້ຫຼາຍໆປະເພດ, ເຊິ່ງໃນຊ່ວງນັ້ນຜູ້ໃຊ້ລະບົບ Windows NT ບໍ່ແມ່ນຜູ້ໃຊ້ທຳມະດາ, ແຕ່ຊິແມ່ນຜູ້ໃຊ້ຄອມພິວເຕີໃນລະດັບສູງແລະກຸ່ມນັກທຸລະກິດ, ສ່ວນຜູ້ໃຊ້ທົ່ວໄປ ກໍຍັງໃຊ້ Windows 3.1 ເຊັ່ນເດີມ.
Windows NT 3.1 ຢູ່ໃນໄລຍະການສະໜັບສະໜູນຂອງ Microsoft ຈົນເຖິງວັນທີ່ 31 ເດືອນທັນວາ ພ.ສ. 2543.
Windows NT 3.5.
Windows NT 3.5 ຖືກສະເໜີເມື່ອວິນທີ່ 21 ເດືອນກັນຍາ ພ.ສ. 2537 ເຊິ່ງແມ່ນລຸ້ນຖັດຈາກ Windows NT 3.1, ໂດຍຈຸດປະສົງຫຼັກຂອງ Microsoft ໃນການພັດທະນາ Windows NT 3.5 ແມ່ນການຕື່ມຄວາມໄວໃນການເຮັດວຽກຂອງລະບົບ Windows, ລວມທັງໃສ່ຄວາມສາມາດອື່ນໆອີກ ເຊັ່ນ VFAT ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ສາມາດຕັ້ງຊື່ໄຟລ໌ຕ່າງໆໄດ້ສູງສຸດ 255 ໂຕອັກສອນ, ແລະຄວາມຕ້ອງການຂັ້ນຕ່ຳຂອງລະບົບຍັງນ້ອຍກວ່າ Windows NT 3.1, ເຮັດໃຫ້ Windows NT 3.5 ສາມາດຄອບຄຸມເຄື່ອງຄອມພິວເຕີໄດ້ຫຼາຍຂຶ້ນ.
ແຕ່ Windows NT 3.5 ບໍ່ສາມາດຕິດຕັ້ງໄດ້ໃນຄອມພິວເຕີທີ່ບໍ່ມີໄດຣເວີສຳລັບອະແດັບເຕີກາດ PCMCIA, ແລະບໍ່ສາມາດຕິດຕັ້ງໃນຄອມພິວເຕີໃດໆທີ່ໃຊ້ໜ່ວຍປະມວນຜົນລຸ້ນທີ່ໃໝ່ກວ່າ Intel P4 ໄດ້.
Windows NT 3.5 ຢູ່ໃນໄລຍະການສະໜັບສະໜູນຂອງ Microsoft ຈົນເຖິງວັນທີ່ 31 ເດືອນທັນວາ ພ.ສ. 2544
Windows 95.
Windows 95 ຖືກສະເໜີເມື່ອວັນທີ່ 24 ເດືອນສິງຫາ ພ.ສ. 2538, ເຊິ່ງແມ່ນລຸ້ນຖັດຈາກ Windows 3.1, ແລະແມ່ນ Windows ລຸ້ນທຳອິດທີ່ມີກຸ່ມເປົ້າໝາຍເປັນຜູ້ໃຊ້ທົ່ວໄປ, ເຊິ່ງລວມ DOS ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງ Windows (ຍັງມີ DOS ຢູ່ໃນລະບົບ, ແຕ່ບໍ່ໄດ້ແຍກກັນໃຊ້), ແລະສາມາດເຮັດວຽກໄດ້ທັງແບບ 16-bit ແລະ 32-bit, ອີກທັງມີການນຳໃຊ້ Start Menu (ປຸ່ມເລີ່ມ ຢູ່ດ້ານຊ້າຍລຸ່ມ) ແລະແຖບງານ (ເປັນກ່ອງຢູ່ຂ້າງລຸ່ມຂອງໜ້າຈໍ ເຊິ່ງໃຊ້ສະແດງໂປຣແກຣມຕ່າງໆທີ່ໃຊ້) ເປັນຄັ້ງທຳອິດ, ເຊິ່ງ Windows ລຸ້ນປັດຈຸບັນກໍຍັງໃຊ້ຮູບແບບດຽວກັບ Windows 95, ພຽງແຕ່ປັບປຸງຮູບໂສມພາຍນອກໃຫ້ທັນສະໄໝຂຶ້ນເທົ່ານັ້ນເອງ, ແລະຄວາມສາມາດໃໝ່ໆທີ່ໃສ່ມາຫຼວງຫຼາຍ ສຳລັບຜູ້ໃຊ້ທົ່ວໄປ, ເຮັດໃຫ້ Windows 95 ປະສົບຜົນສຳເລັດຢ່າງຍິ່ງ, ເຮັດໃຫ້ຈຳນວນຜູ້ໃຊ້ Windows 95 ສູງທີ່ສຸດໃນປະຫວັດການຂອງ Windows.
Windows 95 ຢູ່ໃນໄລຍະການສະໜັບສະໜູນຂອງ Microsoft ຈົນເຖິງວັນທີ່ 31 ເດືອນທັນວາ ພ.ສ. 2544
Windows 7.
Windows 7 ຫຼື Windows NT 6.1 ຖືກສະເໜີໃນວັນທີ່ 22 ເດືອນຕຸລາ ພ.ສ. 2552, ສ່ວນອີກລຸ້ນໜຶ່ງແມ່ນ Windows Server 2008 R2 ເຊິ່ງມີເປົ້າໝາຍເປັນກຸ່ມຜູ້ໃຊ້ລະດັບສູງ, ແລະຖືກສະເໜີໃນວັນດຽວກັບ Windows 7, ເຊິ່ງໃນ Windows 7 ກໍມີການແກ້ໄຂຈຸດບົກພ່ອງ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ Windows Vista ບໍ່ປະສົບຜົນສຳເລັດ, ແລະຄວາມຕ້ອງການຂັ້ນຕ່ຳຂອງລະບົບກໍບໍ່ໜ້ອຍກວ່າ Windows Vista ຫຼາຍ, ຍົກເວັ້ນ Ram ແລະ Graphic Card ເຊິ່ງຕ້ອງຕື່ມ, ແຕ່ທີ່ຜ່ານມາຈາກການສະເໜີ Windows Vista ນັ້ນ, ພົບວ່າ ລະຫວ່າງການສະເໜີ Windows 7, ກໍມີຜູ້ຜະລິດຮາດແວຫຼາຍຄົນ ມາຕື່ມຄວາມສາມາດໃນຫຼາຍດ້ານໃຫ້ກັບຄອມພິວເຕີລຸ້ນຕ່າງໆ ຫຼັງຈາກສະເໜີ Windows Vista ແລ້ວ, ແລະພ້ອມທີ່ຈະຮອງຮັບລຸ້ນທີ່ສູງກວ່າ Windows XP ໄດ້, ເຊິ່ງໃນ Windows 7 ກໍມີການບໍລິຫານຈັດການດີ, ເຮັດວຽກມີປະສິດທິພາບໄດ້ສູງກວ່າ Windows Vista, ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ມີຜູ້ໃຊ້ Windows 7 ຫຼາຍກວ່າ Windows Vista.
Windows 7 ແລະ Windows Server 2008 R2 ຈະໄດ້ຮັບການສະໜັບສະໜູນຈາກ Microsoft ຈົນເຖີງວັນທີ່ 14 ເດືອນມັງກອນ ພ.ສ. 2563.
A kernel connects the application software to the hardware of a computer.
ແກນກາງ(ພາສາອັງກິດ Kernel) ແມ່ນສ່ວນປະກອບຫຼັກຂອງລະບົບປະຕິບັດການ, ແມ່ນຂົວລະຫວ່າງຊອຟຕ໌ແວຣ໌ການສະໝັກ ແລະ ຮາດແວ.
ທຳ​ມະ​ຊາດ​ໃນ​ເຂດ​ປ່າ​ສະຫງວນ​ແຫ່ງ​ຊາດ​ພູ​ຊຽງ​ທອງ ເມືອງ​ຊະ­ນະ​ສົມ­ບູນ ແຂວງ​ຈຳປາ​ສັກ ກໍ່​ເປັນ​ແຫ່ງ​ຫນຶ່ງ​ໃນຫລາຍໆ​ບ່ອນ​ຂອງ​ເຂດ​ພາກ​ໃຕ້ຂອງ​ລາວ, ແຕ່​ສິ່ງ​ສຳ­ຄັນ​ໃນ​ສະຖານ​ທີ່​ດັ່ງ­ກ່າວ​ແມ່ນ​ມີ​ສັດ­ປ່າອາ­ໄສ​ຢູ່​ຫລາຍ​ກວ່າ​ບ່ອນ​ອື່ນໆ ເຊິ່ງ​ມີ​ພື້ນ​ທີ່​ສ່ວນ​ໃຫຍ່​ກວມ​ເອົາແຄມ​ຝັ່ງ​ແມ່­ນ້ຳ​ຂອງ​ບ້ານ​ໃຫມ່ສິງ​ສຳ­ພັນ ແຂວງ​ຈຳ­ປາ​ສັກ ຈົນຮອດ​ຫມູ່​ບ້ານ​ຈວບ​ກັນ​ແຫ່ງຫນຶ່ງ​ລະ­ ຫວ່າງ​ເມືອງ​ຊະ­ນະ​ສົມບູນ​ກັບ​ເມືອງ​ນະ­ຄອນ​ເພັງ ແຂວງ​ສາ­ລະ​ວັນ.
ປ່າສະຫງວນແຫ່ງຊາດພູຊຽງທອງ ເປັນສວນປ່າໄມ້ຂະໜາດໃຫຍ່ກວມພື້ນທີ່ 995 ຕາລາງກິໂລແມັດ ເປັນແຫລ່ງຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດ ແລະ ຕົ້ນນ້ຳລຳທານທີ່ສຳຄັນ ເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງສັດປ່າຫາຍາກ ນັກທ່ອງທ່ຽວສາມາດຍ່າງເສັ້ນທາງສຶກສາທຳມະຊາດໄດ້ ແຕ່ຄວນມີຄົນນຳທາງເພາະມີສັດປ່າຫລາຍຊະນິດ ແລະ ຍັງເປັນຈຸດຊມ ປາກົດການທຳມະຊາດທີ່ເປັນເອກະລັກຂອງບ່ອນນີ້ ຄືເມື່ອຍ່າງຂຶ້ນພູເຂົາໄປເຖິງຍອດໜ້າຜາ ຈະເຫັນພາບຂຽນສີຍຸກກ່ອນປະຫວັດສາດເປັນລາຍແດງເທິງໜ້າຜາພິ້ວໄຫວສວຍງາມເໝືອນທີ່ຜາແຕ້ມ ຢູ່ແຂວງອຸບົນຣາຊະທານີ ປະເທດໄທ.
ສະ­ພາບ​ພື້ນ​ທີ່​ຂອງ​ປ່າ​ດັ່ງກ່າວ​ປົກ​ຄຸມ​ໄປ​ດ້ວຍ​ປ່າ­ດົງ​ດິບ​ທີ່ອຸ­ດົມ­ສົມ­ບູນ​ໄປ​ດ້ວຍ​ຕົ້ນ­ໄມ້ນ້ອຍ-ໃຫຍ່​ທີ່​ມີ​ລາ­ຄາ​ແພງ​ຍັງຮັກ­ສາ​ໄວ້​ຢ່າງ​ຫລວງ­ຫລາຍ ກາຍ­ເປັນ​ທີ່​ເພິ່ງ​ພາ​ອາ­ໄສ​ຂອງຝູງ​ລີງ, ທະ­ນີ, ກະ­ຮອກ, ກະ­ແຕ, ບັນ­ດາ​ສັດ​ປີກ​ອື່ນໆ​ອີກ ເມື່ອ​ທ່ານຫາກ​ໄດ້​ຍ່າງ​ເຂົ້າ​ໄປ​ໃນ​ປ່າ­ດົງອັບ​ຕຶບ­ຫນາ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ນີ້ ຈະ​ຮູ້­ສຶກເຢັນ​ສະ­ບາຍ​ພ້ອມ​ເຕັມ​ອີ່ມ​ກັບ​ອາກາດ​ສົດໆ​ຈາກ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ທີ່​ຜະລິດ​ຂຶ້ນ​ຈາກ​ປ່າ​ສີ­ຂຽວ ເຖິງ​ແມ່ນວ່າ​ຈະ​ເປັນ​ລະ­ດູ­ແລ້ງ​ກໍ່​ຍັງ​ຮູ້­ສຶກອົບ​ອຸ່ນ​ເປັນ​ພິ­ເສດ ສຽງ​ຮ້ອງຄວນ​ຄາງ​ຂອງ​ຝູງ​ລີງ, ທະ­ນີ, ນົກ​ເຂົາ​ກູດ ປະ­ສານ​ກັບ​ສຽງ ແມງ­ອີ ແລະ ຈັກ­ກະ​ຈັ່ນ​ໃນ​ຍາມເດືອນ 3 ເປັ່ງ­ສຽງ​ອອກ​ເປັນບົນໆ​ຕະ­ຫລອດ​ທາງເຫມືອນ​ມັນຮ້ອງ​ບອກ​ຍິນ​ດີ​ຕ້ອນ­ຮັບ​ຜູ້​ຄົນ​ທີ່ເຂົ້າ​ມາ​ເບິ່ງ​ບ້ານ​ເຮືອນ ແລະ ຊີ­ວິດ​ການ​ເປັນ​ຢູ່​ຂອງ​ພວກ​ມັນເມື່ອ​ອອກ​ຈາກ​ປ່າ​ຍ່າງ​ຕາມ ທາງ​ໂຄ້ງ​ໄປ​ຕາມ​ຈ້າຍ​ພູ ໄດ້​ພົບກັບ​ກ້ອນ​ຫີນ​ນ້ອຍ​ໃຫຍ່​ສະ­ຫລັບກັນ​ໄປ​ຕາມ​ເນີນ​ພູ­ມີ​ລັກ­ສະ­ນະສູງ​ຊັນ​ເປັນ​ຊັ້ນໆ ເປັນ​ຫີນ​ເກຣດດີ ເຫມາະ​ສຳ­ລັບ​ການ​ປຸງ​ແຕ່ງ ເພື່ອ​ເປັນ​ສິນ­ຄ້າ​ເຂົ້າ​ໂຮງ ­ງານອຸດ­ສາ­ຫະ­ກຳ, ສາຍ​ນ້ຳ​ຫ້ວຍນ້ອຍ​ມີ​ນ້ຳ​ໄຫລ​ຕະ­ຫລອດ​ປີ ເປັນບ່ອນ​ລົງ​ກິນ​ນ້ຳ­ຂອງ​ພວກ​ສັດໃນປ່າ, ນອກ​ນັ້ນ ຍັງ​ມີ​ໂຫງ່ນ​ຫີນທີ່​ຄ້າຍ­ຄື​ຮູບ​ສັດ​ເກີດ​ຂຶ້ນ​ຕາມ​ທຳມະ​ຊາດ​ຈາກ​ການ​ທັບ​ຖົມ​ກັນຂອງ​ດິນ, ຫີນ ແລະ ຊາຍ​ສະ​ສົມ ແລະ ຖືກ​ກັດ​ເຊາະ​ຈາກ​ກະ­ແສ­ນ້ຳ ແລະ ລົມ​ມາ​ຫລາຍ​ປີ ເປັນ­ຕົ້ນ​ກໍ່ແມ່ນ​ຫີນ​ຂ້ອງ, ຫີນ​ເຕົ່າ, ຫີນ​ສີລາ​ລຶກ​ເປັນ​ຮູບ​ສິງ, ດ່ານ​ຜາ​ເພີງ, ບາງ​ບ່ອນ​ເນີນບາງ​ບ່ອນ​ເປັນລານ​ກວ້າງ​ເຫມາະ​ສົມ​ກັບ​ຕັ້ງແຄ້ມ ເພື່ອ​ພັກ­ຜ່ອນ​ຢ່ອນ​ໃຈ ເມື່ອໄດ້​ໄປ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ ຫລື ທັດ­ສະ­ນະກ່ຽວ​ກັບ​ລະ­ບົບ​ນິ­ເວດ​ວິ­ທະ­ຍາໃນ​ເຂດ​ດັ່ງ­ກ່າວ.
ນອກ​ນັ້ນ ຍັງ​ມີ​ເຂດ​ບໍ­ລິ­ເວນຂອງ​ປ່າ​ທາມ​ເຕັມ​ໄປ​ດ້ວຍ​ກົກປ່າ​ດຸກ​ຫນາມ ແລະປ່າ​ກະ­ຖິນ ນ້ຳ​ເປັນ​ທີ່­ຢູ່​ອາ­ໄສ​ຂອງ​ສັດ​ນ້ຳ, ເຈົ້າ​ຫນ້າ­ທີ່​ຮັກ­ສາ​ປ່າ​ສະ­ຫງວນເລົ່າ​ສູ່​ຟັງ​ວ່າ: ໃນ​ປ່າ​ທາມ​ຂອງ ປ່າ​ສະ­ຫງວນ​ມີ​ທັງ​ຫມົດ 3 ບ່ອນ ແຕ່​ລະ​ບ່ອນ​ແມ່ນ​ມີ​ສັດ​ນ້ຳ​ອາ­ໄສເປັນ​ສ່ວນ​ຫລາຍ ແຕ່​ທີ່​ຫລາຍກວ່າ​ຫມູ່​ກໍ່​ແມ່ນ​ປາ­ຄໍ່, ປາ​ກະ​ໂດ ແລະ ປາ​ຂະ​ແຍງໃນ​ຍາມ​ຝົນ ແຕ່​ຍາມ​ແລ້ງ​ນ້ຳ​ບົກ​ລົງ​ດິນ​ຕົມແຕກ­ເຫີບ​ກາຍ­ເປັນ​ຮັງ​ຂອງພວກ​ຫນູ, ຍາມ­ຫນາວ ອາ­ກາດຈະ​ເຢັນ​ມີ​ຫມອກ​ປົກ​ຄຸມ​ໄປ​ທົ່ວສະ­ຫລັບ­ຊັບ­ຊ້ອນ​ຄ້າຍ­ຄື​ກັບ​ຄື້ນຂອງ​ຟອງ​ໃນ​ມະ­ຫາ​ສະ­ຫມຸດ ແລະ ຖ້າ​ເປັນ​ຍາມ​ແລ້ງ​ກໍ່​ສາມາດ​ເຫັນ​ທິວ​ທັດ​ຊ່ອງ​ພະ​ອາ­ທິດລັບ​ຂອບ​ຟ້າ​ໄດ້​ຢ່າງ​ຊັດ​ເຈນ.
ນ້ຳ​ລີກ ເປັນ​ປາຍ­ທາງຂອງ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທີ່​ນິ­ຍົມ​ກັນຫລາຍ​ອີກ​ບ່ອນ​ຫນຶ່ງ​ໃນ​ສະ­ຖານທີ່​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ໃນ​ເຂດ​ເມືອງ​ວັງວຽງ ບໍ່​ວ່າ​ຈະ​ໃນ​ລະ­ດູ­ແລ້ງ ຫລື ລະ­ດູ­ຝົນສາຍ​ນ້ຳ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ເປັນສະ­ ຖານ­ທີ່​ສວຍ​ງານ ແລະ ກວ້າງຂວາງ ຕະ­ຫລອດ​ຕາມ​ສາຍ​ທາງທີ່​ລຽບ​ຕາມ​ແຄມ​ຝັ່ງ​ທັງ​ສອງຂ້າງ ເປັນ​ແມ່­ນ້ຳ​ທີ່​ໄຫລ​ມາ​ຈາກຕີນ​ພູ​ສູງ​ລົງ​ສູ່​ແມ່­ນ້ຳ​ນ້ອຍ-ໃຫຍ່ຫລາຍ​ສາຍ​ລວມ​ຕົວ​ກັນ​ປ່ອງ​ໃສ່ນ້ຳ​ລີກ​ອັນ​ກວ້າງ­ຂວາງ​ສະຫວາດ​ສະ­ເຫວີຍ ເມື່ອ​ໄດ້​ສຳ­ຜັດມັນ, ເຫມາະ​ສົມ​ສຳ­ລັບ​ການ​ລ່ອງເຮືອ, ລອຍ­ນ້ຳ ແລະ ຕັ້ງ​ແຄ້ມຕາມ​ແຄມ​ຂອງ​ໃນ​ຍາມ​ຕາ­ເວັນໃກ້​ຈະ​ຕົກ​ດິນ ຊົມ​ພາບ​ທຳ​ມະ ຊາດທີ່​ເປັນ​ເອ­ກະ­ລັກ​ສະ­ເພາະທ່ານ​ສາ­ມາດ​ຄົ້ນ​ພົບ​ດ້ວຍ​ຕົວເອງ​ໄດ້​ຫລາຍ​ກວ່າ​ທີ່​ຄິດ.
ການ​ລ່ອງ​ເຮືອ​ຕາມ​ລຳ​ນ້ຳດັ່ງ­ກ່າວ​ນີ້ ເປັນ​ບັນ­ຍາ­ກາດ​ອັນແສນ​ສົດ­ຊື່ນ​ເຮັດ​ໃຫ້​ມ່ວນ­ຊື່ນ​ໄປກັບ​ຄວາມ​ຫລາກ​ຫລາຍ​ຂອງ​ຊີວະ​ນາໆພັນ​ໃນ​ພື້ນ​ນ້ຳ ແລະ ເທິງບົກພູ­ຜາ​ປ່າ­ໄມ້​ທີ່​ຊົງ​ຄວາມ​ຂຽວງາມ​ປະ­ດັບ​ເອ້​ທັງ​ສອງ​ຟາກຂອງ​ແມ່­ນ້ຳ​ລີກ​ບວກ​ກັບ​ແສງແດດ​ເປັນ​ສີ­ຂຽວ​ອຸ່ມ​ທຸ່ມ ຈົນ​ສັງ ເກດ​ເຫັນ​ໄດ້​ໃນ​ນ້ຳ, ປູ​ປາ​ໃນ​ນ້ຳເປັນ​ແຫລ່ງ​ອາ­ຫານ​ທີ່​ຫລໍ່­ລ້ຽງປະ­ຊາ­ຊົນ​ທີ່​ອາ­ໄສ​ຢູ່​ຕາມ​ແຄມ ແມ່­ນ້ຳ​ດັ່ງ­ກ່າວ, ຄວາມ​ເຍືອກ ເຢັນໆ​ຂອງ​ແມ່­ນ້ຳ​ໃນ​ຍາມ­ແລງອັນ​ສ້າງ​ຄວາມ​ປະ​ທັບ​ໃຈ ທັງເປັນ​ຈຸດ​ດຶງ​ດູດ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ມັກລ່ອງ​ເຮືອ​ໄປມາ​ບໍ່​ຂາດ​ສາຍ​ໃນລະ­ດູ­ແລ້ງ​ຈະ​ມີ​ເຮືອ​ຢາງ​ທີ່​ນິ­ຍົມ ກັນ​ຂີ່​ເປັນ​ສ່ວນ​ຫລາຍ ອາດຈະ​ເປັນ​ເຮືອ​ຄູ່ ຫລື ເຮືອ​ດ່ຽວ​ກໍ່​ມີການ​ລ່ອງ​ເຮືອ​ເປັນ​ສ່ວນໆ​ກັນກັບ​ການ​ຕຶກ­ແຫ​ຫາ​ປາ​ຂອງ​ປະຊາ​ຊົນ​ໃນ​ຍາມ­ແລງ​ໃກ້​ຕາ­ເວັນອັດ­ສະ­ດົງ, ແສງ​ແດດ​ອ່ອນໆ ເຫລື້ອມ​ຍິບ­ຍັບໆ​ປະ­ສານ​ກັບຟອງ­ນ້ຳ​ທີ່​ເຮືອ​ຫາງ​ຍາວ​ແລ່ນ ກາຍ​ສາດ​ໃສ່​ຊາຍ​ຫາດ​ແຄມ​ຝັ່ງ ຫລື ໂຫງ່ນ​ຫີນ​ເຮັດ​ໃຫ້​ຝູງ​ປານ້ອຍ-ໃຫຍ່​ທີ່​ພວມ​ຫາ​ທີ່​ພັກ​ກ່ອນຈະ​ມືດ​ແຕກ​ຕື່ນໄດ້​ອອກ​ເຫລື້ອມ ວິບ​ວາບ​ໃຫ້​ເຫັນ​ຢູ່​ບໍ່​ຂາດ​ສາຍພໍ​ຮອດ​ຕອນ​ແລງ​ກໍ່​ໄດ້​ຕັ້ງ​ແຄ້ມ ເປັນ​ຂະ​ບວນ​ພໍ​ໃຜ​ພໍ​ລາວ ບາງເທື່ອ​ກໍ່​ມີ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ, ນັກ​ເດີນເຮືອ​ທີ່​ມາ​ກັນ​ແບບ​ຫມູ່​ຄະ­ນະຕັ້ງແຄ້ມ​ຢັງ​ຢາຍ​ຕາມ​ໂຫງ່ນ​ຫີນ, ຊາຍ​ຫາດ ແລະ ຕາມ​ເກາະ­ດອນນ້ອຍ-ໃຫຍ່.
ການ​ລ່ອງ​ເຮືອ ແລະ ຕັ້ງແຄ້ມ ເປັນ​ຈຸດ​ເລີ່ມ​ຕົ້ນ​ສຳ­ລັບການ​ເດີນ­ທາງ​ຂອງ​ນັກ​ທ່ອງທ່ຽວ​ໃນ​ເຂດ​ເມືອງ​ວັງ​ວຽງ ແມ່ນ້ຳ​ລີກ​ຫາ​ນ້ຳ​ງື່ມ​ທີ່­ຢູ່​ອ້ອມ​ຮອບ ຕາມ​ສາຍ​ທາງສາຍ​ນ້ຳ​ລີກ​ເປັນຫນຶ່ງ​ໃນ​ສາມ​ແມ່­ນ້ຳ​ສຳ­ຄັນ​ໄຫລຜ່ານ​ສາຍ­ພູ​ສູງ ບາງ​ບ່ອນ​ຕື້ນບາງ​ບ່ອນ​ເລິກ ເຮົາ​ສາ­ມາດ​ລອຍນ້ຳ​ຫລິ້ນ​ໄດ້​ຕາມ​ສະ­ບາຍ ຫລື ບາງ­ເທື່ອ​ກໍ່​ມີ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ຈຳນວນ​ຫນຶ່ງ​ໄດ້​ທົດ​ລອງ​ມຸດ​ຫາ​ປາ ກັບ​ປະ­ຊາ­ຊົນ​ໃນ​ເຂດ​ດອນ​ກາງນ້ຳ, ສຳ­ຜັດ​ແບບ​ວິ­ຖີ​ຊີ­ວິດ​ອັນແບບ​ປະ­ຖົມ​ປະ​ຖານ​ຂອງ​ຊາວ ບ້ານເຮົາ​ຂີ່​ເຮືອ​ລົງ​ໄປ​ທາງ​ທິດໃຕ້​ຕາມ​ສາຍ​ນ້ຳ​ລີກ​ໃກ້ໆ​ກັບ​ນ້ຳຕົກ​ຍັງ​ມີ​ຫໍ­ສະ­ຫມຸດ​ທີ່​ພາກ­ສ່ວນ ທີ່​ກ່ຽວ­ຂ້ອງ​ໄດ້​ສ້າງ​ຂຶ້ນ ແລະ ບັນ­ຈຸ​ເອົາ​ປຶ້ມ​ແນະ­ນຳ​ກ່ຽວ​ກັບການ­ທ່ອງ­ທ່ຽວ​ຫລາຍໆ​ບ່ອນ​ໃນຂອບ​ເຂດ​ທົ່ວ​ປະ­ເທດ​ມາ​ໄວ້​ໃຫ້ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ໄດ້​ເບິ່ງ ມີ​ທັງ​ພາສາ​ລາວ ແລະ ພາ­ສາ​ອັງ­ກິດ​ນຳ ອີກທາງ​ເຈົ້າ​ຫນ້າ­ທີ່​ຮັກ­ສາ​ສະຖານ​ທີ່​ດັ່ງ­ກ່າວ​ໄດ້​ອຳ­ນວຍຄວາມ​ສະ­ດວກ​ສຳ­ລັບ​ນັກ​ທ່ອງທ່ຽວ​ແບບ​ເປັນ​ກັນ​ເອງ​ຄອຍ​ໃຫ້ຄຳ​ປຶກ­ສາ​ໃນ​ການ​ສອບ​ຖາມ, ສຳ​ລວດ​ຂໍ້​ມູນ ແລະ ຄຳ​ແນະ­ນຳກ່ຽວ​ກັບ​ພືດ, ສັດ­ປ່າ​ໃນ​ອາ­ນາເຂດ​ສີ­ຂຽວ​ແຫ່ງ​ນີ້​ຢ່າງ​ລະ­ອຽດ.
ນ້ຳ­ຕົກ­ຕາດ​ຊະ­ເນາະ​ເປັນສະ­ຖານ­ທີ່​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ອີກ​ແຫ່ງຫນຶ່ງ​ຂອງ​ຫລາຍໆ​ແຫ່ງ​ໃນແຂວງ​ວຽງ​ຈັນ ທີ່​ຕັ້ງ​ຢູ່​ເຂດ​ເທດສະ​ບານ​ເມືອງ​ຫີນ​ເຫີບ ຫ່າງ​ຈາກເສັ້ນ­ທາງ​ເລກ​ທີ 13 ເຫນືອ​ໄປ​ປະ ມານ 20 ກວ່າ​ກິ­ໂລ­ແມັດ ໄປທາງ​ທິດ­ເຫນືອ​ເບື້ອງ​ທາງ​ທິດ​ຕາເວັນ​ຕົກ​ເສັ້ນ­ທາງ​ເຂົ້າ​ອອກ​ເປັນສາຍ​ທາງ​ດິນ​ແດງ​ຄົດ​ໂຄ້ງ​ຕາມເນີນ​ພູ ແລະ ຕີນ​ພູ ເຊິ່ງ​ໄດ້​ຜ່ານບ້ານ​ຂອງ​ປະ­ຊາ­ຊົນ​ເປັນ​ຍ່ານໆ ກ່ອນ​ຈະ​ຮອດ​ສະ­ຖານ­ທີ່​ນັ້ນ.
ນ້ຳ­ຕົກ​ແຫ່ງ​ນີ້ ມີ​ຄວາມ​ສູງປະ­ມານ 80 ກວ່າ​ແມັດ ມີ​ລັກ​ສະນະ​ສູງ​ຊັນ​ຕົກ​ຈາກ​ຫນ້າ­ຜາ​ທີ່​ເດ່ອອກ​ມາ​ສ່ວນ​ໃຕ້​ຜາ​ນັ້ນ​ຈະ​ໂກນເຂົ້າ​ ເບິ່ງ​ແລ້ວ​ຄ້າຍ­ຄື​ກັນ​ກັບ​ຫົວ​ງູຈົງ­ອາງ​ວາດ­ໃດ­ວາດ­ຫນຶ່ງ​ທຳອິດ​ມັນ​ຈະ​ຕົກ​ຈາກ​ຈອມ​ຜາ​ຕົກໃສ່​ຜະ​ລານ​ຫີນ ປະ­ມານ 10 ແມັດ ແລ້ວ​ໄຫລ​ຕົກ­ລົງ​ມາ​ອີກ 3 ຂັ້ນ​ທີ່​ຜ່ານ​ຜາ​ຫີນ​ເປັນ​ຊັ້ນໆ ຈາກນັ້ນ​ມັນ​ຈະ​ຜ່ານ​ພັກ​ຜະ​ລານ​ຫີນນ້ອຍໃຫຍ່​ລົງ​ມາ​ແລ້ວ​ໄຫລ​ໄປຕາມ​ຮ່ອມ​ຫີນ​ລົງ​ມາ​ທາງ​ດ້ານລຸ່ມ​ມີ​ບ່ອນ​ໃຫ້​ຫລິ້ນ​ນ້ຳ​ເພາະ​ຜະລານ​ຫີນ​ໄດ້​ລວມ​ຕົວ​ກັນ​ເປັນອ່າງ­ເກັບ­ນ້ຳ​ໄວ້​ທາງ​ດ້ານ​ລຸ່ມກ່ອນ​ຈະ​ລົງ​ຕາມ​ສາຍ​ຫ້ວຍ​ອີກສາຍ​ທາງ​ດ້ານ​ລຸ່ມ​ຖັດ​ໄປ​ເຮົາ​ສາມາດ​ຂຶ້ນ​ໄປ​ທາງ​ດ້ານ​ເທິງ​ບ່ອນນ້ຳ​ຕົກ­ລົງ​ຈາກ​ຫນ້າ­ຜາ​ສູ່​ຜະລານ​ຫີນ​ທຳ​ອິດ​ໄດ້​ເພາະ​ເປັນຜະ​ລານ​ຫີນ​ເນີນ ສ່ວນ​ບ່ອນ​ຫີນຊັນ​ເຮົາ​ຈະ​ໄປ​ອີກ​ທາງ ໂດຍ​ອາໄສ​ຕົ້ນ­ໄມ້​ທີ່​ເກີດ​ລຽບ​ຕາມ​ແຄມນ້ຳ­ຕົກ​ທັງ​ສອງ​ຟາກ​ຂ້າງ​ເປັນໂຕ​ຊ່ວຍ, ຖ້າ​ຫາກ​ເຮົາ​ຂຶ້ນ​ໄປ​ຢືນຢູ່​ກາງ​ຜະ​ລານ​ແລ້ວ ແນມ​ລົງ​ມາປາ­ກົດ​ວ່າ ເຫັນ​ຄົນ​ສ່ຳ​ແຂນ​ນີ້ ແຫລະ, ພິ­ເສດ​ສຸດ​ແມ່ນ​ເຮົາ​ຈະລົມ​ກັນ​ບໍ່​ຮູ້​ເລື່ອງ​ກໍ່​ຍ້ອນ​ຄວາມແຮງ​ຂອງ​ນ້ຳ​ຖອກ​ລົງ​ມາ​ຈາກຫນ້າ­ຜາ​ກະ­ທົບ​ໃສ່​ຫີນ​ເຮັດ​ໃຫ້ຫີນ​ເຟືອນ​ເປັນ​ບາດໆ, ສຽງ​ຮ້ອງຄວນ​ຄາງ​ຂອງ​ຫີນ​ນ້ອຍໃຫຍ່ດັງ​ຢູ່​ຮື່ນໆ​ບວກ​ກັບ​ສຽງ​ນົກ ແລະ ແມງ­ໄມ້​ທີ່​ອາ­ໄສ​ຕາມ​ທຳ​ມະ​ຊາດປະ­ສານ​ກັນ​ກາຍ­ເປັນ​ສຽງ​ດັງອອນ­ຊອນ​ປະ­ດັບ​ເອ້​ໃນ​ເຂດ​ສາຍພູ​ກ້ອຍ​ແຫ່ງ​ນີ້.
ຍ້ອນ​ສະ­ຖານ­ທີ່​ດັ່ງ­ກ່າວ ປົກຄຸມ​ໄປ​ດ້ວຍ​ຕົ້ນ­ໄມ້​ນ້ອຍໃຫຍ່ຫລາຍ​ຊະ­ນິດ​ພະ­ນັກ­ງານ​ອະ­ນຸຮັກ​ນ້ຳ­ຕົກ​ແຫ່ງ​ນີ້ ເລົ່າ​ສູ່​ຟັງ​ວ່າ: ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ເຂົ້າ​ມາ​ທ່ຽວ​ໃນສະ­ຖານ­ທີ່​ແຫ່ງ​ນີ້ ຫລາຍ​ກວ່າຫມູ່​ຈະ​ແມ່ນ​ຍາມ​ແລ້ງ ແລະ ຫລາຍ​ເປັນ​ພິ­ເສດ​ແມ່ນ​ວັນ​ພັກ ຫລື ງານ​ບຸນ​ສຳ­ຄັນ ເພາະ​ຈະ​ມີລົດ​ທົວ​ຂົນ­ສົ່ງ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທັງພາຍ​ໃນ ແລະຕ່າງ­ປະ­ເທດ​ເຂົ້າມາ​ທ່ຽວ​ເປັນ​ປະ­ຈຳ ສ່ວນ​ຍາມຝົນ​ກໍ່​ບໍ່​ຫລາຍ​ປານ­ໃດນັບ​ແຕ່​ໄດ້ຮັບ​ການ​ບູ­ລະ­ນະ​ປົວ­ແປງ ແລະ ຈັດ​ສັນ​ໃຫ້​ສະ­ອາດ​ງາມ​ຕາ ແລະ ປະ­ດັບ​ປາ​ດາ​ໂດຍ​ຮັກ­ສາ​ຮູບ­ຊົງຂອງ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ໄວ້​ຄື­ເກົ່າ ເຮັດໃຫ້​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ໄດ້​ເຂົ້າ​ມາ ທ່ຽວ​ຊົມ​ນ້ຳ­ຕົກ​ແຫ່ງ​ນີ້ ນັບ​ມື້​ນັບຫລາຍ​ຂຶ້ນ ນ້ຳ­ຕົກ­ຕາດ​ຊະ­ເນາະຈະ​ມີ​ໄມ້­ເຮ້ຍ​ຫລາກ​ຫລາຍ​ສີ​ປົກຄຸມ​ຕາມ​ບໍ­ລິ­ເວນ​ນ້ຳ­ຕົກກວ່າ​ໄມ້ຊະ­ນິດ​ອື່ນໆ ນັບ​ແຕ່​ລານ​ຈອດ​ລົດລົງ​ໄປ​ຕາມ​ທາງ​ຍ່າງ​ທັງ​ສອງຟາກ​ຮອດ​ເຂດ​ນ້ຳ­ຕົກ ແລະ ສະຖານ​ທີ່​ພັກ​ເຊົາ ສິ່ງ​ສຳ­ຄັນ​ເຂົາເຈົ້າ​ໄດ້​ມີ​ກະ​ຕູບ​ນ້ອຍ​ທີ່​ປູ ແລະ ມຸງ​ດ້ວຍ​ໄມ້­ເຮ້ຍ​ທັງ​ຫມົດ​ເປັນ 10 ກວ່າ​ຕູບ​ໄວ້​ໃຫ້​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວໄດ້​ພັກ​ເຊົາ​ຕາມ​ອັດ­ທະ­ ຍາ­ໄສ, ເຊິ່ງ​ເຫມາະ​ສົມ​ທີ່​ສຸດ​ໃນ​ການ​ກິນເຂົ້າ​ປ່າ ຫລື ບໍ່​ຢາກ​ກິນ​ກັບ​ຕູບ ທ່ານ​ກໍ່​ສາ­ມາດ​ເອົາ​ສາດ​ໄປ​ປູນອນ ຫລືກິນ​ເຂົ້າ, ໂອ້​ລົມ​ກັນ, ອາດ​ຈະ​ເປັນ​ການ​ສ້າງ​ສີ­ສັນ​ເລັກນ້ອຍ​ຢູ່​ເທິງ​ຜະ​ລານ​ຫີນ​ກໍ່​ໄດ້ ແຕ່ກໍ່​ຕ້ອງ​ໄດ້​ລະ­ມັດ­ລະ­ວັງ​ນຳ​ອີກ, ທາງ​ດ້ານ​ລຸ່ມ​ຂອງ​ນ້ຳ­ຕົກ​ນອກຈາກ​ມີ​ອ່າງ​ນ້ຳ​ໄວ້​ໃຫ້​ອາບ​ແລ້ວ ຍັງ​ມີ​ຜະ​ລານ​ຫີນ​ນ້ອຍໃຫຍ່​ພໍບັນ­ຈຸ​ຄົນ​ໄດ້​ປະ­ມານ 8-10 ຄົນຂຶ້ນ​ໄປ ສາຍ​ລົມ​ເຢັນໆ​ໄດ້​ຫອບອູ້ມ​ເອົາ​ອາຍ​ນ້ຳ​ມາ­ສູ່​ເປັນ​ບາດໆ ຈົນ​ຮູ້­ສຶກ​ຫນາວ​ເຖິງ​ແມ່ນ​ໃນຍາມ​ຮ້ອນ​ປາ­ກົດ​ວ່າ ຮູ້­ສຶກ​ອົບອຸ່ນ​ບວກ​ກັບ​ອາ­ກາດ​ສົດໆ​ທີ່​ທຳມະ​ຊາດ​ສ້າງ​ຂຶ້ນ​ໄຕ້​ຮົ່ມ​ປ່າ­ໄມ້ອັນ​ຂຽວ​ສະ​ອຸ້ມ​ຕະ­ ຫລອດ​ປີ ພ້ອມ​ກັນ​ນັ້ນ ກໍ່​ຍັງ​ມີ​ເດີ່ນ​ຫຍ້າ, ເດີ່ນ​ກາງ­ແຈ້ງ​ເພື່ອ​ຫລິ້ນ​ກິດ​ຈະກຳ ແລະ ສວນ​ດວກ​ໄມ້​ໃຫ້​ທ່ານໄດ້​ທ່ຽວ​ຊົມ​ກັນ.
ພູ­ເຂົາ​ຄວາຍ ຫລື ບັບ​ຝາ​ໂລເມົາ​ເທີນ () ເປັນ​ອຸ­ທິ­ຍານ​ເຂດ​ປ່າ​ສະຫງວນ​ແຫ່ງ​ຊາດ ທີ່​ເປັນ​ຫນ້າ​ສົນໃຈ ແລະ ເປັນ­ຄວາມ​ພາກ­ພູມ​ໃຈອີກ​ແຫ່ງ​ຫນຶ່ງ​ຂອງ​ປະ­ເທດ​ລາວ ເຮົາ, ພູ­ຜາ, ແມ່­ນ້ຳ ແລ ປ່າ­ໄມ້ ອັນ​ບໍ­ລິ­ສຸດ​ແສນ​ງາມ​ແຫ່ງ​ນີ້ ຢູ່​ບໍ່ໄກ​ຈາກ​ນະ­ຄອນ­ຫລວງ​ພໍ​ປານໃດ ຈິ່ງ​ເຫັນ​ວ່າ ເຫມາະ​ສຳ­ລັບຊາວ​ນະ­ຄອນ­ຫລວງ​ວຽງ​ຈັນ​ທຸກທ່ານ​ທີ່​ຕ້ອງ­ການ​ຈະ​ຫລີກ​ຫນີ ຈາກ​ຝຸ່ນ​ຄວັນ​ຂອງ​ເຄື່ອງ​ຈັກ​ໄປສຳ­ຜັດ​ກັບ​ບັນ­ຍາ­ກາດ​ອັນ​ແສນສົດ­ຊື່ນ​ລື່ນ​ລົມ ໂດຍ​ໃຊ້​ເວ­ລາ​ພຽງບໍ່​ເທົ່າ­ໃດ​ຊົ່ວ­ໂມງ​ໃນ​ການ​ເດີນທາງ​ໄປ​ກໍ່​ຈະ​ເຖິງ​ຈຸດ­ຫມາຍ.
ພູ­ເຂົາ​ຄວາຍ​ອຸ­ທິ­ຍານ​ເຂດປ່າ​ສະ­ຫງວນ​ແຫ່ງ​ຊາດ ທີ່​ແສນງົດ​ງາມ​ແຫ່ງ​ນີ້ ກວມ​ເອົາ​ເນື້ອ­ທີ່ຫລາຍ​ກວ່າ 2.000 ກິ​ໂລ​ຕາແມັດ, ຢູ່​ຫ່າງ​ຈາກ​ນະ­ຄອນຫລວງ​ວຽງ​ຈັນ ໄປ​ທາງ​ທິດຕາ­ເວັນ​ອອກ­ສຽງ​ເຫນືອ,ໄລ­ຍະທາງ​ປະ­ມານ 40 ກິ­ໂລ­ແມັດ ຈາກ​ນະ­ຄອນ­ຫລວງ​ວຽງ​ຈັນ ທ່ານ​ກໍ​ຈະ​ເຫັນ​ພູ​ຫີນ​ສູງ​ເດັ່ນ​ທີ່ເກີດ​ຂຶ້ນ​ມາ​ເອງ​ຕາມ​ທຳ​ມະ​ຊາດ ເປັນ​ຫນ້າ​ເຊີຍ​ຊົມ​ທີ່​ປົນ​ເປ​ໄປ​ດ້ວຍປ່າ­ ໄມ້​ຕາມ​ລະ­ດູ​ການ​ທີ່​ຂຽວ​ສະອຸ່ມ​ຊຸ່ມ​ເຢັນ​ຕະ­ຫລອດ​ປີ. ສະຖານ​ທີ່​ນີ້ ເປັນ​ແຫ່ງ​ອະ­ນຸ​ຮັກ​ທຳມະ​ຊາດ​ທີ່​ສວຍ​ງາມ​ທີ່​ສຸດ​ແຫ່ງຫນຶ່ງ​ໃນ​ລາວ, ມີ​ທັງ​ຕົ້ນ​ດອກເຜີ້ງ ແລະ ພືດ​ນາໆພັນ​ຫລາຍຮ້ອຍ​ຊະ­ນິດ, ແຂ່ງ­ຂັນ​ກັນ​ເບັ່ງບານ​ໄປ​ຕະ­ຫລອດ​ລະ­ດູ­ຝົນ, ແລະ ທັງ​ເປັນ​ບ່ອນ​ອາ­ໄສ​ຂອງສັດ­ປ່າ​ທີ່​ລ້ຽງ​ລູກ​ດ້ວຍ​ນ້ຳ​ນົມຫລາຍ​ຊະ­ນິດ​ເຊັ່ນ: ຊ້າງ, ເສືອ, ຫມີ ແລະ ຊະ­ນີ ນອກ­ຈາກ​ນີ້ແລ້ວ​ພວກ​ເຮົາ​ຍັງ​ຈະ​ໄດ້​ເຫັນສັດ​ເລືອ​ຄານ​ຕ່າງໆ​ເຊັ່ນ: ງູ, ແລນ ພວກ​ສັດ​ເຄິ່ງ​ບົກ​ເຄິ່ງ​ນ້ຳ ແລະ ພວກ​ນົກ ເຊິ່ງ​ເຮັດ​ໃຫ້​ພູ­ເຂົາຄວາຍ​ກາຍ­ເປັນ​ບ່ອນ​ທີ່​ຖືກ​ອົກຖືກ​ໃຈ​ສຳ­ລັບ​ຜູ້​ທີ່​ຮັກ­ສາ​ປ່າ ແລະເຫມາະ​ສຳ­ລັບ​ກິດ­ຈະ­ກຳ​ກາງແຈ້ງ​ເຊັ່ນ: ການ​ຍ່າງ​ປ່າ, ພາຍເຮືອ, ຊົມ​ວິ­ຖີ​ຊີ­ວິດ​ປ່າ, ກິນ​ເຂົ້າປ່າ ແລະ ຕັ້ງ​ແຄ້ມ​ໄປ​ແບບ​ຄອບຄົວ ຫລື ແບບ​ຫມູ່​ພວກ​ກໍ່​ຈະ​ເປັນການ​ດີ ເພາະ​ສະ­ຖານ­ທີ່​ແຫ່ງ​ນີ້ ຢູ່​ບໍ່​ໄກ​ຈາກ​ນະ­ຄອນ­ຫລວງ​ທ່ານສາ­ມາດ​ໄປ​ກັບ​ໄດ້​ຢ່າງ​ບໍ່​ເຮງຮ້ອນ ແຕ່​ຖ້າ­ວ່າ ທ່ານ​ຈະ​ພັກ​ຄ້າງຄືນ​ໃນ​ບ້ານ​ລາວ​ແບບ​ເກົ່າ​ແກ່, ການ​ຕ້ອນ­ຮັບ​ດ້ວຍ​ມິດ​ໄມ­ຕີ​ ກໍ່ເປັນ​ໄປ​ໄດ້ ເພື່ອ​ເປັນ​ການ​ສະ​ສົມປະ­ສົບ​ການ​ໃຫ້​ຊີ­ວິດ​ໃນ​ບ້ານຊົນ­ນະ­ບົດ​ເພາະ​ການ​ໄປ​ຍ່າງ​ປ່າໃນ​ເຂດ​ປ່າ​ສະ­ຫງວນ​ມັນ​ຈະ​ນຳ ທ່ານ​ໄປ​ສູ່​ການ­ທ່ອງ­ທ່ຽວ​ແບບອະ­ນຸ​ຮັກ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ຕາມ​ແຜນຂອງ​ລັດ­ຖະ­ບານ​ລາວ​ເຮົາ​ໄປພ້ອມ.
ອະນຸສາວະລີປະທານໄກສອນ ພົມວິຫານ: ຕັ້ງຢູ່ຫ່າງຈາກວັດຫລວງລັດຕະນາລາມ 300 ແມັດ ອະນຸສາວະລີປະທານໄກສອນ ພົມວິຫານ ເປັນອະນຸສາວະລີສີຂາວຕັ້ງເດັ່ນຢູ່ກາງສະຫນາມກວ້າງ ທີ່ຊາວບ້ານໃຊ້ຈັດພິທີການສຳຄັນໆ ຂອງເມືອງ ໂດຍ ອະນຸສາວະລີສູນກາງທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດສະຫລັກຄຳວ່າ “ປະເທດຊາດ ຈາລຶກ ບຸນຄຸນ“ ດ້ານຊ້າຍມືສະຫລັກຄຳວ່າວີລະຊົນ ນາງແຮ່ວ ທາດນ້ອຍ ແລະ ດ້ານຂວາສະຫລັກຄຳວ່າ ຈາລຶກວີລະຊົນ ຈັນທາ ທາດນ້ອຍ ວາງເດັ່ນມີຮົ້ວສີຂາວອ້ອມຮອບ ຖັດມານອກຮົ້ວມີລານເວທີ ຊິງຊ້າສະຫວັນໃຫ້ເດັກຫລິ້ນ ແລະ ມີຮູບປັ້ນທ່ານປະທານໄກສອນ ພົມວິຫານ ອະດີດປະທານປະເທດຂອງລາວ ເຄິ່ງຕົວຕັ້ງຢູ່ ຫາກໄດ້ມາກ່ອນຕາເວັນຕົກດິນ ແສງຕະເວັນຈາກທິດຕະເວັນຕົກຈະສ່ອງເຂົ້າມາຍັງຕົວ ອະນຸສາວະລີ ເປັນແສງສີສົ້ມອົມເຫລືອງຕັດກັບສີຂາວຂອງອະນຸສາວະລີສວຍງາມຫລາຍ
(ປະຈຸບັນໄດ້ມີການປັບປຸງໂຄງລ່າງຕົວເມືອງ ແລະ ອະນຸສາວະລີນັກຮົບນິລະນາມ ໄດ້ປະດິດສະຖານຢູ່ກ້ຳຂວາມື ຂອງວະນຸສາວະລີປະທານໄກສອນ ພົມວິຫານ ແລະ ໄດ້ປັບແຕ່ງວໍລີເວນອ້ອມຂ້າງ ຢ່າງສວຍງາມ ແລະ ສົມກຽດ).
ເມືອງດັກຈຶງ ເມືອງຊາຍແດນ ລາວ-ຫວຽດນາມ ຢູ່ທີ່ແຂວງເຊກອງ ເມືອງດັກຈຶງເປັນອີກເມືອງໜຶ່ງຊຶ່ງຈະເປັນເມືອງເອກຂອງເຊກອງໃນອະນາຄົດ ເມືອງດັກຈຶງ ທີ່ມີຄົນເວົ້າເຖິງພາສາດັກກັງ ທີ່ເປັນພາສາປະຈຳເຜົ່າຕຣຽງ ຊາວຕຣຽງທີ່ມີຢູ່ຫລາຍ ທີ່ແຂວງເຊກອງ ໂດຍສະເພາະເມືອງດັກຈຶງ ຄຳວ່າ ດັກ ແປວ່ານ້ຳ ເມືອງດັກຈຶງ ຢູ່ຫ່າງຈາກເມືອງລະມາມແຂວງເຊກອງປະມານ 100 ກິໂລແມັດ (ເບິ່ງການເດິນທາງໄປເມືອງດ໊າການເດິນທາງສະໄໝກ່ອນຕ້ອງໃຊ້ເວລາເປັນອາທິດກວ່າຈະເຂົ້າເຖິງເມືອງນີ້ໄດ້ ແຕ່ທຸກມື້ນີ້ເຮັດຖະໜົນສຳເລັດແລ້ວ ໃຊ້ເວລາໃນການເດິນທາງປະມານ 2 ຊົ່ວໂມງ
ເມືອງດັກຈຶງ ໄດ້ຖືກວາງໄວ້ໃຫ້ເປັນເມືອງເອກຂອງເຊກອງ ເປັນເສັ້ນທາງທີ່ຈະໄປຫວຽດນາມໄດ້ໄວທີ່ສຸດ ໄປເຂົ້າວຽດນາມໄປຍັງດານັງ ບໍ່ຕ້ອງຂົນຂອງທາງເຮືອມາທີ່ທ່າເຮືອຄອງເຕີຍກໍໃຊ້ເສັ້ນທາງນີ້ທະລຸຜ່ານຈາກອຸບົນມາເຊກອງ ມາດັກຈຶງ ເຂົ້າດານັງປະເທດຫວຽດນາມ ໄລຍະທາງຈາກຊາຍແດນຊ່ອງເມັກ ອຸບົນລາຊະທານີໄປເຖິງເມືອງດານັງ ຫວຽດນາມ ຜ່ານເສັ້ນທາງນີ້ ໄລຍະທາງພຽງ 300 ກິໂລແມັດເທົ່ານັ້ນ.
ເມືອງຄູນຄຳ ເຊິ່ງເປັນເມືອງໃໝ່ຂອງແຂວງຄຳມ່ວນ ສ້າງຕັ້ງຂື້ນໃນວັນທີ 22 ກໍລະກົດ 2011.
ເມືອງຄູນຄຳ ມີປະຊາກອນ 18.954 ຄົນ, ຍິງ 9.562 ຄົນ ມີສອງເຜົ່າຄື:ລາວລຸ່ມ ແລະ ມະກອງ, ມີ 37 ບ້ານ, 3.501 ຄອບຄົວ, ແບ່ງອອກເປັນ 3 ກຸ່ມບ້ານພັດທະນາ ໂດຍກຸ່ມບ້ານຄູນຄຳມີ 17 ບ້ານ,ມີພົນລະເມືອງ 9.530 ຄົນ. ກຸ່ມບ້ານກູບມີ 10 ບ້ານ,ມີພົນລະເມືອງ 3.891 ຄົນ. ກຸ່ມບ້ານທ່ານາ ມີ 8 ບ້ານ,ພົນລະເມືອງ 3.488 ຄົນ ແລະ ມີ 2 ບ້ານໃຫຍ່ຂື້ນກັບເມືອງຄື ບ້ານກອງລໍ ແລະ ບ້ານນາກາງ.
ເນື້ອທີ່ທັງໝົດ 995,6 ກິໂລຕາແມັດ. ສຳນັກງານປົກຄອງເມືອງຕັ້ງຢູ່ບ້ານຄູນຄຳ ລະຫວ່າງ 3 ແຍກທາງໄປຖ້ຳກອງລໍ ເສັ້ນທາງເລກ 8A ຫ່າງຈາກສຳນັກງານປົກຄອງເມືອງຫີນບູນ ໄປທາງທິດຕາເວັນອອກສ່ຽງເໜືອ 132 ກິໂລແມັດ ແລະ ຫ່າງຈາກສຳນັກງານປົກຄອງແຂວງ 170 ກິໂລແມັດ, ມີຊາຍແດນຕິດກັບເມືອງປາກກະດິງ ແລະ ເມືອງຄຳເກີດ ແຂວງບໍລິຄຳໄຊ ຍາວ 70 ກິໂລແມັດ. ໄດ້ຖືກກຳນົດເປັນເມືອງປະເພດ 2 ໃນການຜະລິດກະສິກຳ-ປ່າໄມ້ ແລະ ອີງໃສ່ 3 ທ່າແຮງຄື: ທ່າແຮງດ້ານການຜະລິດກະສິກຳ-ປ່າໄມ້, ອຸດສາຫະກຳ-ພະລັງງານໄຟຟ້າ ແລະ ການບໍລິການ.
ມີເນື້ອທີ່ການຜະລິດທັງໝົດ 6.127 ເຮັກຕາ, ນາແຊງ 48 ເຮັກຕາ, ສວນ 60 ເຮັກຕາ, ສາມາດຜະລິດເຂົ້າປີໜຶ່ງ 12,222 ໂຕນ ສະເລ່ຍໃສ່ຫົວຄົນ 640 ກິໂລຕໍ່ຄົນຕໍ່ປີ, ຍັງມີເນື້ອທີ່ສາມາດຂະຫຍາຍນາໄດ້ 9-10 ພັນເຮັກຕາ. ສີນຄ້າທີ່ສຳຄັນມີການປູກເຂົ້າ, ຢາສູບ, ຜັກ ແລະ ສັດລ້ຽງຕ່າງໆ. ປະຈຸບັນ ເມືອງຄູນຄຳ ມີຕະຫຼາດຖາວອນ
1 ແຫ່ງ ແລະ ຕະຫຼາດຊຸມຊົນ 2 ແຫ່ງ, ມີເນື້ອທີ່ປ່າສະຫງວນນ້ຳກະດິງ, ນ້ຳເທີນນາກາຍ, ພູຫີນປູນ, ພູໜາມໜໍ່ 84.433 ເຮັກຕາ, ມີໂຮງງານຜະລິດກະແສໄຟຟ້ານ້ຳເທີນຫີນບູນ 1 ແຫ່ງ, ໂຮງງານປຸງແຕ່ງໄມ້ 1 ແຫ່ງ, ໂຮງງານນ້ຳດື່ມ 2 ແຫ່ງ, ໂຮງງານນ້ຳກ້ອນ 2 ແຫ່ງ ແລະ ໂຮງສີເຂົ້າ 100 ແຫ່ງ.
ເມືອງຫ້ວຍຊາຍ ເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງເທດສະບານແຂວງ ຫຼື ເມືອງເອກຂອງແຂວງບໍ່ແກ້ວ. ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກຂອງນັກທ່ອງທ່ຽວ ໃນນາມ ເປັນເມືອງທ່າສຳຄັນ ໃນການທ່ອງທ່ຽວ ແລະ ຂົນສົ່ງສິນຄ້າໃນລຳນ້ຳຂອງ.
ເມືອງຫ້ວຍຊາຍ, ແຂວງບໍ່ແກ້ວ ປະກອບມີ 89 ບ້ານ, 14 ກຸ່ມບ້ານພັດທະນາ ແລະ 1 ບ້ານໃຫຍ່ ປະກອບມີ 11,004 ຄອບຄົວ,
ໃນວັນແຮມ 14 ຄໍ່າ ເດືອນ 9 ປະຊາຊົນລາວໃນທົ່ວປະເທດ,ໄດ້ພາກັນທຳບຸນຫໍ່ເຂົ້າປະດັບດິນ ຕາມຮີດຄອງປະເພນີ,ເຊິ່ງບັນພະບຸຣຸດລາວເຮົາໄດ້ປະຕິບັດສືບກັນມາເປັນເວລາຍາວນານ,ຈົນກາຍເປັນຮີດຄອງປະເພນີແລະວັດທະນາທຳປະຈຳຊາດ, ເຊິ່ງມີບັນຍັດໄວ້ໃນຮີດ 12 ຄອງ14 ວ່າ,ເດືອນ 9 ດັບເອົາບຸນຫໍ່ປະດັບດິນ.
ກ່ຽວກັບຮີດຄອງປະເພນີ ການທຳບຸນຫໍ່ເຂົ້າປະດັບດິນຂອງຄົນໂບຮານ,ທີ່ໄດ້ປະຕິບັດກັນມາຈົນເຖິ່ງປັດຈຸບັນນີ້,ກ່ອນມີການທຳບຸນ ປະຊາຊົນກໍມີການຫ້າງຫາກະກຽມເຄື່ອງໄທຍະທານຕ່າງໆ ເປັນຕົ້ນວ່າ,ຫໍ່ເຂົ້າຕົ້ມເຂົ້າໜົມ ແລະ ວັດຖຸໄທຍະທານອື່ນໆໄວ້ພ້ອມ,ເຂົ້າຕົ້ມເຂົ້າໜົມເຫລົ່ານັ້ນຈະແບ່ງອອກເປັນສ່ວນຄືສ່ວນໜື່ງແບ່ງໄວ້ຮັບປະທານພາຍໃນຄອບຄົວ,ອີກສ່ວນທີ່ສອງແບ່ງໃຫ້ຍາດພີນ້ອງ ແລະ ມິດສະຫາຍຮັບປະທານ ສ່ວນທີ່ສາມແບ່ງໄວ້ທຳບຸນຕັກບາດ ຖວາຍໃຫ້ແກ່ພຣະສົງສາມະເນນ ອຸຸທິດຢາດນໍ້າໄປໃຫ້ເປຕະຊົນ ສ່ວນທີ່ສີ່ເອົາໃບຕອງກ້ວຍມາຫໍ່ເຂົ້າຕົ້ນເຂົ້າໜົມແລະວັດຖຸທານຕ່າງໆລວມກັນ ເຮັດເປັນຫໍ່ນ້ອຍຫໍ່ໃຫຍ່ຕາມຄວາມຕ້ອງການ,ແລ້ວກໍເອົາໄປວາງໄວ້ຕາມລະບຽງສີມ ທາດເຈດີ ຕາມຫຍ້າ,ຕັ້ງແຕ່ເຊົ້າມືດປະມານ 4-5 ໂມງເຊົ້າຂອງມື້ເດືອນ 9 ດັບ,ເພື່ອໃຫ້ເປຕະຊົນມາຮັບເອົາຕາມຄວາມເຊື່ອຖືຂອງຄົນໂບຮານ-ກ່ອນນັບຖືພຣະພຸດທະສາສະໜາ, ຫໍ່ສິ່ງຂອງເຫຼົ່ານັ້ນເມື່ອຖືກຝົນ ແດດລົມ ນົກາ ໝູໝາ ເປັດໄກ່ ກັບຈິກຕອດ ກໍຈະຕົກເຮັ່ຍສະຊາຍຕາມດິນ ຕາມຫຍ້າ ຄົນກໍເລີ່ຍພາກັນຮຽກວ່າຫໍ່ເຂົ້າປະດັບດິນ.ປະເພນີອັນນີ້ສືບເນືອງຈາກຮີດພີຄອງພາມ,ເລື່ອງມີຢູ່ວ່າ ມີພາມຄອບຄົວໜື່ງ ມີລູກຊາຍຄົນດຽວ ພໍ່ແມ່ຮັກເໝືອນແກ້ວຕາດວງໃຈ ເມື່ອລູກຊາຍອາຍຸໄດ້16ປີກໍມາຕາຍ,ພໍ່ແມ່ໂສກເສົ້າເສຍໃຈຫຼາຍ ກິນບໍ່ໄດ້ນອນບໍ່ຫລັບເພາະຮິດຮອດລູກ ຫລັງຈາກຕາຍແລ້ວກໍນຳໄປຝັງໄວ້ທີ່ປ່າຊ້າ ປູກເຮືອນໃຫ້ຫລັງໜື່ງພ້ອມທັງເຄືອງໃຊ້ສອຍທີ່ຢູ່ທີ່ນອນຄົບ,ແລ້ວແຕ່ງຄົນໃຊ້ໄປສົ່ງເຂົ້າທຸກວັນໆ ຢູ່ມາວັນໜື່ງຝົນຕົກແຮງນໍ້າຫລາຍ ຄົນໃຊ້ຂ້າມໄປສົ່ງເຂົ້າບໍ່ໄດ້ ເລີ່ຍກັບມາເຫັນພິກຂຸໄປບິນທະບາດ ຈິງຕັດສິນໃຈເອົາເຂົ້າໃສ່ບາດແລ້ວອຸທິດສ່ວນບຸນໄປໃຫ້ລູກຊາຍຂອງພາມ ໃນຄືນວັນນັ້ນພາມຜູ້ເປັນພໍ່ຝັນເຫັນລູກຊາຍມາບອກວ່າ ຕັ້ງແຕ່ລູກຕ່າຍໄປກໍ່ໄດ້ມາກິນເຂົ້າແຕ່ວັນວານນີ້ເທົ່ານັ້ນ ພາມຕື່ນຂື້ນນຶກປະຫລາດໃຈໃນຄວາມຝັນນັ້ນ ຈືງຮຽກຄົນໃຊ້ນັ້ນມາຖາມວ່າ ກູໃຫ້ມືໄປສົ່ງເຂົ້າໃຫ້ລູກຊາຍຢູ່ໃນປ່າຊ້າ ມືງໄດ້ໄປທຸກມື້ບໍ່? ຄົນໃຊ້ກໍຕອບວ່າໄປທຸກມື້ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ມື້ວັນວານນີ້ບໍ່ໄດ້ໄປ ເພາະຝົນຕົກແຮງນໍ້າຫລາຍຂ້າມໄປສົ່ງເຂົ້າບໍ່ໄດ້ ຂ້ານ້ອຍກັບມາພົບພິກຂຸໄປບິນທະບາດ ຂ້ານ້ອຍຈິງໄດ້ເອົາເຂົ້າໃສ່ບາດໃຫ້ພິກຂຸແລ້ວອຸທິດສ່ວນບຸນກຸສົນໄປໃຫ້ລູກຊາຍຂອງທ່ານ ເມື່ອພາມໄດ້ຟັງຄົນຕອບກໍນຶກປະຫລາຍໃຈ ຈື່ງເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຂາບທຸນເລື່ອງນັ້ນໃຫ້ຊົງຊາບ ພຣະພຸດ ທະເຈົ້າກໍໄດ້ຕັດເທດສະນາແກ່ພາມວ່າ ທ່ານພາມເຮັດຢ່າງນີ້ບໍ່ຖືກຕ້ອງ ເຮົາຈະສະແດງໃຫ້ທ່ານຟັງຜູ້ມີສັດທາຢາກຈະອະນຸເຄາະແກ່ເປຕະຊົນທີ່ລວງຫລັບໄປແລ້ວໃຫ້ທຳບຸນຖວາຍທານແກ່ພຣະສົງຜູ້ມີສິນ ມີກັນ ລະຍານະທັມແລ້ວອຸທິດສ່ວນບຸນໄປໃຫ້ຜູ້ຕາຍໄປຍ່ອມມີໄດ້ຮັບຜົນທານນັ້ນເໝືອນດັ່ງຄົນໃຊ້ຂອງທ່ານເອົາເຂົ້າໃສ່ບາດໃຫ້ພຣະສົງແລ້ວອຸທິດສ່ວນບຸນໄປໃຫ້ ລູກຂອງທ່ານຈືງໄດ້ຮັບປະທານອາຫານ ເຊິ່ງປະກົດໃນຄວາມຝັນຂອງທ່ານນັ້ນ ເມື່ອພາມໃດ້ຟັງແລ້ວກໍເຂົ້າໃຈ ເກີດສັດທາເລື້ອມໃສສະແດງຕົນເປັນພຸດທະມາ ມະກະນັບຖືພຣະພຸດທະສາສະໜາຕະຫລອດຊີວິດ.
ໃນເລື່ອງນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າກ່ອນພຣະພຸດທະເຈົ້າຕັດສະຮູ້ນັ້ນ ລູກຫລານຄິດຮອດພໍ່,ແມ່ປູ່ຍາຕາທວດທີ່ຕາຍໄປແລ້ວກໍຈະພາກັນເອົາເຂົ້າປາອາຫານຫວານຄາວຫຼືສິ່ງຂອງທີ່ເພີ່ນມີພ້ອມວ່າງໄວ້ຕາມຂຸມຝັງສົບທີ່ປ່າຊ້າຫຼືສະຖານທີ່ອື່ນໆຕາມຄວາມເໝາະສົມ ເພື່ອໃຫ້ວິນຍານຂອງທ່ານມາຮັບເອົາ ປະເພນີອັນນີ້ກໍຍັງໄດ້ສືບທອດກັນມາຈົນເຖິງທຸກວັນນີ້ແລະມີອີກເລື່ອງໜື່ງມີກ່າວໄວ້ໃນທຳມະບົດວ່າໃນອາດິດຕະການນັບຍອນຫຼັງໄປຈາກພຣະພຸດທະເຈົ້າຂອງເຮົາອຸບັດເກີດຂື້ນໃນໂລກປະມານ ­92 ກັບ ຍາດຂອງພຣະເຈົ້າພິມພິສານລັກກິນຂອງທີ່ຈະຖວາຍແກ່ພຣະສົງຢູ່ໃນໂຮງທານພ້ອມທັງເງິນຢູ່ໃນພຣະຄັງຫລວງແລ້ວກໍໂຮງທານແລະບັນຊີເງິນຢູ່ໃນຄັງຫລວງ ຕາຍຈາກຊາດນັ້ນແລ້ວໄປເກີດເປັນເພດຜີເປືອຍອືດຢາກຫອດຫິວອາຫານຮ່າງ ກາຍຈ່ອຍຜອມໂຕດຳຄືຖ່ານ ປາກແຫຼມຄືເຂັມ ກິນ-ດື່ມລຳບາກ ຢ້ອນຜົນກຳຕາມສະໜອງທົນທຸກ ທໍລະມານເປັນເວລາຍາວນານ ຄືຕັ້ງແຕ່ສາສະໜາຂອງພຣະເຈົ້າກັດສະປະ ລວງມາຈົນເຖິງສາສະໜາຂອງພຣະໂຄດົມສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ພຣະເຈົ້າພິມພິສານເຊິ່ງເປັນຍາດຂອງເຜດເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະອົງກໍບໍ່ຮູ້ວ່າຍາດຂອງເພີ່ນຕາຍໄປເປັນເຜດ ຕາມປົກກະຕິແລ້ວ ພຣະເຈົ້າພິມພິສານໄດ້ອຸປະຖໍາຄໍ້າຊູພຣະພຸດທະສາສະໜາແລະໄດ້ທຳບຸນໃຫ້ທານແກ່ພຣະສົງສາວົກທຸກວັນ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ຍາດນໍ້າອຸທິດສ່ວນບູນໄປໃຫ້ເປຕະຊົນ ຢູ່ມາຄືນມື້ໜື່ງເຜດເຫຼົ່ານັ້ນທົນລໍຄອຍຮັບຜົນທານຈາກພຣະເຈົ້າພິມພິສານບໍ່ໄຫວ ຈື່ງໄດ້ພາກັນໄປສະແດງປະຕິກິຣິຍາຢູ່ໄດ້ຜາສາດທີ່ບັນທົມ ຄືພາກັນຮ້ອງໃຫ້ສົ່ງສຽງເຍັນເປັນຕາຢ້ານກົວ ຈົນຂົນຫົວລຸກ ໜັງຫົວຟອງປະກົດແກ່ພຣະເຈົ້າພິມພິສານ ພຣະອົງຕື່ນຈາກບັນທົມສົງໄສວ່າແມ່ນເຫດອັນໃດ ຈື່ງໄດ້ນຳເອົາເຫດການອັນນັ້ນໄປ
ການທຳບຸນຫໍ່ເຂົ້າປະດັບດິນ ກໍເປັນສ່ວນໜື່ງໃນການສົ່ງເສີມພຣະພຸດທະສາສະໜາໃຫ້ຈະເລີນ ເພາະສະນັ້ນ ພວກເຮົາຄວນອະນຸຣັກຮັກສາຮີດຄອງປະເພນີແລະວັດທະນາທຳອັນດີງາມນີ້ເອົາໄວ້ໃຫ້ອະ ນຸຊົນຮຸ້ນຫລັງ ໄດ້ສືບທອດຕໍ່ໄປ.
ສະຫຼຸບເລື່ອງປະເພນີການຫໍ່ເຂົ້າປະດັບດິນ ບຸນຫໍ່ເຂົ້າປະດິນ ເປັນ ບຸນປະເພນີປະຈຳເດືອນ 9 ດັບ ບັນພະບຸລຸດລາວເຮົາໄດ້ປະຕິບັດສືບທອດກັນມາເປັນເວລາຍາວນານ ຈົນກາຍເປັນຮີດຄອງປະເພນີປະຈຳຊາດໃນເມື່ອກ່ອນເຊິ່ງມີບັນຍັດໄວ້ຮີດ 12 ຄອງ 14 ເວົ້າວ່າ ເດືອນ9 ດັບເອົາບຸນຫໍ່ເຂົ້າປະດັບດິນ.
ຄຳວ່າຫໍ່ເຂົ້າປະດັບດິນ ຖືເອົາຕາມລັກສະນະການກະທຳຂອງຄົນໂບຮານກ່ອນການນັບຖືພຣະພຸດ ທະສາສະໜາ ຄືການເອົມໃບຕອງກ້ວຍມາຫໍ່ເຂົ້າຕົ້ມເຂົ້າໜົມ ກ້ວຍ,ອ້ອຍ,ຊີ້ນແຫ້ງ,ປາແຫ້ງ ໝາກພູ ຢາສູບ ລວມກັນເຮັດເປັນຫໍ່ນ້ອຍຫໍ່ໃຫຍ່ຕາມຄວາມຕ້ອງການຂອງໃຜລາວ ແລ້ວກໍເອົາໄປວາງໄວ້ຕາມ ພຣະທາດ ເຈດີ ລະບຽງສີມ ຕ້າຍວັດ ທາດພໍ່ແມ່ ປູ່ຍາຕາທວດ ຫຼື ເອົາໄປວາງໄວ້ຕາມ ຕົ້ນໄມ້ ຕາມ ດິນຕາມຫຍ້າ ຕັ້ງແຕ່ເວລາເຊົ້າມືດປະມານ 4-5 ໂມງເຊົ້າຂອງມືເດືອນ 9ດັບ ເພື່ອໃຫ້ພໍ່ແມ່ ປູ່ຍາຕາທວດມາຮັບເອົາຂອງທານຕາມຄວາມເຊື່ອຖືຂອງໂບຮານ ຫໍ່ສິ່ງຂອງເຫລົ່ານັ້ນເມື່ອຖືກຝົນລົມ ແດດນົກກາ ໝູ ໝາເປັດໄກ່ ກັດຈິກຕອດ ກໍຈະຕົກເຮັຍສະຊາຍຕາມດິນຕາມຫຍ້າ ຄົນກໍເລີ່ຍພາກັນເຮັດທຳມາເທົ້າທຸກວັນນີ້
ຂໍອະໄພນຳນັກປາດອາຈານ (ພຣະເຈົ້າພຣະສົງ ຄູບາ ອ້າຍຈົວ ຂະນ້ອຍ) ຂະນ້ອຍບໍ່ໄດ້ຮຽນບາລີ ພຽງແຕ່ເປັນຊຽງຊື່
ເພງຊາດໄທ ຫຼື ເພງຊາດສະຫຍາມ (ຄຳເຄົ້າ: ເພລງຊາຕໄທຍ໌) ເປັນເພງຊາດຂອງປະເທດໄທແລະສະຫຍາມ ປະພັນທຳນອງໂດຍ ພຣະເຈນດຸຣິຢາງ(ປິຕິ ວາດຍະກອນ) ໃນຊ່ວງຫຼັງການປ່ຽນແປງການປົກຄອງ ເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1932 ຄຳຮ້ອງສະບັບທຳອິດໂດຍຂຸນວິຈິດມາດຕາ (ສະຫງ່າ ການຈະນາຄະພັນ) ເຊິ່ງແຕ່ງຂຶ້ນພາຍຫຼັງໃນປີດຽວກັນ ຕໍ່ມາໄດ້ມີການແກ້ໄຂຕື່ມເນື້ອຮ້ອງອີກຫຼາຍເທື່ອແລະໄດ້ປ່ຽນມາໃຊ້ເນື້ອຮ້ອງປັດຈຸບັນເມື່ອ ຄ.ສ. 1939
ກຳເໜີດຂອງເພງຊາດໄທ.
ໃນສະໄໝສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດ ໄດ້ມີການໃຊ້ເພງສັນເສີນພະບາຣະມີເປັນເພງຖະຫວາຍຄວາມເຄົາຮົບພະມະຫາກະສັດຕ່າງຊາດທີ່ມາເຍືອນປະເທດສະຫຍາມຕາມທຳນຽມສາກົນ ແມ້ນເພງດັງກ່າວບໍ່ແມ່ນເພງຊາດຂອງປະເທດສະຫຍາມຢ່າງເປັນທາງການກໍຕາມ ແຕ່ກໍຖືອະນຸໂລມວ່າເປັນເພງຊາດໂດຍພຶດຕິໄນຕາມຫຼັກດັງກ່າວ
ເມື່ອເກີດການປ່ຽນແປງການປົກຄອງໃນ ຄ.ສ. 1932 ຄະນະລາສະດອນໄດ້ປະກາດໃຊ້ເພງຊາດມະຫາໄຊ ເຊິ່ງປະພັນທຳນອງໂດຍເຈົ້າພະຍາທຳມະສັກມົນຕີ (ສະໜັ່ນ ເທບຫັດສະດິນ ນະ ອະຍຸດທະຍາ) ເປັນເພງຊາດຢູ່ 7 ວັນ (ໃຊ້ຊົ່ວຄາວ ລະຫວ່າງລໍພຣະເຈນດຸຣິຍາງແຕ່ງເພງຊາດໃໝ່) ແຕ່ບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມຈາກປະຊາຊົນ ຕໍ່ມາຈຶງໄດ້ປ່ຽນມາເປັນເພງຊາດສະບັບທີ່ແຕ່ງທຳນອງໂດຍພະເຈນດຸຣິຍາງເປັນເພງຊາດຢ່າງເປັນທາງການແທນເພງສັນເສີນພະບາຣະມີ
ເກີດທີ່ ບ້ານຫາດຊຽງດີ ເມືອງ ຫນອງບົກ ແຂວງຄຳມ່ວນ ປະເທດລາວ
ການສືກສາຈົບ ຊ້້ນກາງ ກ່ຽວກັບຂົວທາງ ຢຸ່ ຮຮ ຄົມມະນາຄົມ ໂສກປ່າຫລວງ
ທານ ອັນ ບໍຣິສຸທ ຂອງ ຂະນ້ອຍ ນີ້
ຈົ່ງເປັນ ປັຈໃຈ ສູ່ ນິພພານ ອັນ ບໍຣົມະສຸກ ເທີ້ນ.
ສັງຄະທານ ແມ່ນ ທານ ໃຫ້ ພຣະສົງ ໂດຍບໍ່ ຈຳເພາະຈະຈົ່ງ ວ່າ ຈະໃຫ້ ພຣະສົງອົງໄດ ອົງໜື່ງ. ມີ ອານິສົງ ມາກ.
ສັພພະທານັງ ທັມມະທານັງ ຊິນາຕິ. ການໃຫ້ ທັມມະ ເປັນທານ ມີອານິສົງ ກວ່າ ທານທັງຫຼາຍ.
ບໍ­ລິ­ສັດ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ກຣີນ ດິດ​ສະ​ໂກ​ເວີ​ຣີ (Green discovery) ໄດ້​ເປີດ​ຈຸດ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ຜະຈົນ​ໄພ​ໃນ​ຮູບ​ແບບ​ໃຫມ່​ທີ່​ເຂດສາຍ­ພູ​ດົງ​ຫົວ​ສາວທີ່­ຢູ່​ໃກ້​ກັບເມືອງ​ປາກ​ເຊ ນັ້ນ​ກໍ່​ຄື​ການ​ຂີ່​ຊີບ ລາຍ (Zip-Line) ຈາກ​ຟາກຫນຶ່ງ​ໄປ​ຫາ​ອີກ​ຟາກ​ຫນຶ່ງ​ນັ້ນເອງ ນັບ​ວ່າ​ເປັນ​ວິ­ທີ​ການ​ທ່ອງທ່ຽວ​ອີກ​ແບບ​ຫນຶ່ງ​ທີ່​ສ້າງຄວາມ​ປະ​ທັບ​ໃຈ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທີ່ມັກ​ໃນ​ສິ່ງ​ທ້າ​ທາຍ​ແບບ​ບໍ່​ເຄີຍ​ມີມາ​ກ່ອນ​ໃນ​ເຂດ​ນີ້​ທັງ​ເປັນ​ການສ້າງ​ຄວາມ​ສົນ­ໃຈ​ໃຫ້​ນັກ​ທ່ອງທ່ຽວ​ເຂົ້າ​ມາ​ທ່ຽວ​ໃນ​ບ່ອນ​ນີ້​ໃຫ້ຫລາຍ​ຂຶ້ນ​ເລື້ອຍໆ.
ຖ້າ​ຫາກ​ມາ​ຮອດ​ບ່ອນ​ທີ່​ເພິ່ນກະ­ກຽມ​ໄວ້​ແລ້ວ​ກໍ່​ຈະ​ໄດ້​ພົບ​ກັບຄວາມ​ຕື່ນ­ເຕັ້ນ​ນັ້ນ​ກໍ່​ຄື​ຈະ​ໄດ້​ຂີ່ເຊືອກ​ສາຍ​ຊີບ​ລາຍ ພ້ອມ​ສຳ­ຜັດດ້ວຍ​ຕົນ​ເອງ ເມື່ອ​ເຫັນ​ທຳ​ອິດທ່ານ​ອາດ​ຈະ​ຮູ້­ສຶກ​ຕົກ­ໃຈ​ຢ່າງໃຈ​ຫາຍ­ໃຈ​ຂ້ວມ​ກັບ​ຄວາມ​ສູງຂອງ​ມັນ ຕົ້ນ­ໄມ້​ໃຫຍ່​ສູງ​ຊັນ​ສີຂຽວ​ອຸ່ມ​ທຸ່ມ​ທາງ​ດ້ານ​ລຸ່ມ​ເປັນຕົວ​ຊີ້​ວັດ​ເພາະ​ທ່ານ​ຈະ​ໄດ້​ຜ່ານປາຍ​ໄມ້​ເຫລົ່າ­ນັ້ນ​ໄປ ແຕ່​ກໍ່​ບໍ່​ເປັນຫຍັງ​ເພາະ­ວ່າ​ສາຍ​ລວດ​ນັ້ນ​ຮັບປະ­ກັນ​ຢ່າງ​ເຕັມ­ທີ່​ຢູ່​ແລ້ວ ເມື່ອທ່ານ​ໃສ່​ຊຸດ​ຮຽບ​ຮ້ອຍ​ແລ້ວ​ກໍ່​ກະໂດດ​ລົງ​ຈະ​ຜ່ານ​ຮ່ອມ​ພູ​ທີ່​ສູງ​ຊັນວົນ​ໄປ​ວຽນ­ມາ​ຈາກ​ຂ້າງ​ນີ້​ໄປຫາ​ຂ້າງ​ນັ້ນ ນັບ​ວ່າ​ເປັນ​ການ​ຜະຈົນ​ໄພ​ທີ່​ສຽວ​ທີ່​ສຸດພໍ​ໄປ​ຮອດ​ຕໍ່ຫນ້າ​ຂອງ​ນ້ຳ­ຕົກ​ດົງ​ຫົວ​ສາວທ່ານ​ຮູ້­ສຶກ​ຫນາວ ເພາະ​ອາຍ​ນ້ຳມັນ​ຟົ້ງ​ອອກ​ມາ​ເປັນ​ບາດໆ, ນອກ​ນັ້ນຈະ​ເຫັນ​ພາບ​ທິວ​ທັດຂອງ​ຮຸ້ງ​ກິນ​ນ້ຳ ແລະ ສຽງ​ນ້ຳຕົກ​ຄ້າຍ­ຄື​ກັນ​ກັບ​ຟ້າ­ຮ້ອງ​ທ່ານ ຈະ​ຮູ້­ສຶກ​ມ່ວນ­ຊື່ນ​ກັບ​ທິວ​ທັດ​ທຳມະ​ຊາດ​ບວກ​ກັບ​ຜູ້​ເຝົ້າ​ຄອຍ​ເບິ່ງແຍງ​ຂອງ​ຜູ້­ນຳ​ທ່ຽວ​ທີ່​ຊຳ­ນານງານ​ຢ່າງ​ຮອບ​ຄອບ.
ເຮົາ​ເດີນ­ທາງ​ໄປ​ບ່ອນ​ນັ້ນ​ກໍ່ບໍ່​ໄກ​ຈາກ​ຕົວ​ເມືອງ​ປາກ​ເຊ ຫລາຍ​ປານ­ໃດ ພຽງ​ຂີ່​ລົດ​ໄປ ທາງ​ເຂດ​ພູ​ພຽງ​ບໍ­ລິ­ເວນ ເຂດ​ກາເຟ​ບ່ອນ​ທີ່​ມີ​ຊື່​ສຽງ​ທາງ​ພາກ​ໃຕ້ ໃນ​ເມື່ອ​ກ່ອນ​ເຂດ​ນີ້​ເປັນ​ເຂດ​ພູ ໄຟ​ເກົ່າ ແຕ່​ໃນ​ປະ­ຈຸ​ບັນ​ໄດ້​ກາຍເປັນ​ເຂດ​ປູກ​ກາ­ເຟ​ສ້າງ​ລາຍ​ໄດ້ ເປັນ​ກອບ​ເປັນ​ກຳ​ຂອງ​ແຂວງຈຳ­ປາ​ສັກ, ຫົວ​ລົດ​ເລີ່ມ​ຕັ້ງ­ຫນ້າຂຶ້ນ​ຕາມ​ເນີນ​ພູ​ຂຶ້ນ​ບໍ່​ຮອດ 50 ກິ­ໂລ­ແມັດ​ຊ້ຳ, ເກືອບ​ໄປ​ຮອດເມືອງ​ປາກ​ຊ່ອງ​ແລ້ວ​ລ້ຽວ​ຂວາລົງ​ຕາມ​ທາງ​ດິນ​ແດງ​ເຂົ້າ​ຫາບ້ານ​ຫນອງ​ຫລວງ ພ້ອມ​ກັບ​ໄດ້ເຫັນ​ຫມູ່​ບ້ານ​ຂອງ​ປະ­ຊາ­ຊົນລາວ​ລຸ່ມ​ທີ່​ຕັ້ງ​ລຽບ​ຕາມ​ແຄມສາຍ​ທາງ​ເຂົ້າ​ນັ້ນ ແລະ ກໍ່​ມີ​ຜູ້­ນຳ ທ່ຽວ​ລໍ­ຖ້າ, ກ່ອນ​ຈະ​ເຂົ້າ​ປ່າ​ຜູ້­ນຳທ່ຽວ​ໄດ້​ແນະ­ນຳ​ໃຫ້​ຮູ້​ກ່ອນ​ລ່ວງຫນ້າ ແລະ ຕ້ອງ​ກຽມ​ອຸ­ປະ­ກອນທີ່​ຈຳ­ເປັນ, ຕ້ອງ​ປອດ​ໄພ​ໄວ້​ກ່ອນ ສ່ວນ​ການ​ເດີນ­ທາງ​ຈະ​ໄດ້​ຂຶ້ນໂນນ​ພູ​ຜ່ານ​ສວນ​ຜັກ​ຕ້ອງ​ກຽມ​ອຸປະ­ກອນ​ທີ່​ຈຳ­ເປັນ, ຕ້ອງ​ປອດໄພ​ໄວ້​ກ່ອນ ສ່ວນ​ການ​ເດີນ­ທາງຈະ​ໄດ້​ຂຶ້ນ​ໂນນ​ພູ​ຜ່ານ​ສວນ​ຜັກ ແລະ ປ່າ​ກາ­ເຟ​ທີ່​ຖືກ​ບົວ­ລະ­ບັດເປັນ​ຢ່າງ​ດີ​ຂອງ​ຊາວ​ສວນ​ໃນເຂດ​ນັ້ນ, ນອກ­ຈາກ​ນັ້ນ ຍັງ​ຈະໄດ້​ພົບ​ກັບ​ນ້ຳ­ຕົກ­ຕາດ, ຜາ​ຊັນ, ປ່າ­ຕຶບ​ຫນາ ແລະ ຊີ­ວະ​ນາໆພັນຢ່າງ​ເຕັມ​ອີ່ມ.
ຫນອງ​ຟ້າ ເປັນ​ແຫລ່ງ​ທ່ອງທ່ຽວ​ທີ່​ມີ​ຊື່​ສຽງ ແລະ ໄດ້​ຮັບຄວາມ​ສົນ­ໃຈ​ຈາກ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວທັງ​ພາຍ​ໃນ ແລະ ຕ່າງ­ປະ­ເທດອັນ​ເນື່ອງ​ມາ​ຈາກ​ຄວາມ​ສວຍງາມ​ນີ້​ເອງ ຈິ່ງ​ເຮັດ​ໃຫ້​ຜູ້​ຄົນ​ສົນ ໃຈ​ຕໍ່​ແຫລ່ງ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ແຫ່ງ​ນີ້ຫລາຍ​ຂຶ້ນ ເຊິ່ງ​ຕັ້ງ​ຢູ່​ບໍ­ລິ­ເວນ​ວັງຕັດຫ່າງ​ຈາກ​ເທດ­ສະ­ບານ​ເມືອງສາ­ມັກ­ຄີ​ໄຊ ປະ­ມານ 60 ກິ​ໂລແມັດ ຫນອງ​ຟ້າ​ເກີດ​ມາ​ຈາກສາຍ​ນ້ຳ​ເຊ​ຂະ​ຫມານໄຫລ​ມາ ປະ­ສົມ​ກັບ​ນ້ຳ​ເຊ​ກອງຢູ່​ບໍ­ລິ­ເວນ ທ່າ​ຂ້າມ​ເຮືອ​ໄປ​ເມືອງ​ພູ​ວົງສະ­ຖານ­ທີ່​ບ່ອນ​ນັ້ນ​ເປັນ​ສາຍ​ນ້ຳທີ່​ລ່ອງ​ລົງ​ໃສ່​ປະ­ເທດ​ກຳ­ປູ­ເຈຍຫນອງ​ຟ້າ​ເກີດ​ຂຶ້ນ ແລະ ຢູ່​ລະຫວ່າງ​ກາງ​ຫົວ​ພູ​ຈຸ້ມ​ເຂົ້າ​ຫາ​ກັນ ຈາກ​ເສັ້ນ­ທາງ 18B ລະ­ຫວ່າງ ກິ­ໂລ­ແມັດ 100 ເຂົ້າ​ໄປ​ປະ­ມານ 64 ກິ­ໂລ­ແມັດ ໄປ​ເຖິງ​ບໍ­ລິ­ເວນຫນອງ​ຟ້າ​ຖື​ວ່າ​ເປັນ​ຫນອງ​ນ້ຳ​ທີ່ໃຫຍ່​ມີ​ນ້ຳ​ສີ­ຟ້າ​ຕະ­ຫລອດ​ປີ​ມີຄວາມ​ກວ້າງ​ປະ­ມານ 1 ກິ​ໂລແມັດ ສ່ວນ​ຄວາມ​ເລິກ​ຍັງ​ບໍ່​ທັນຮູ້​ເທື່ອ.
ແຕ່​ຈາກ​ການ​ສັນ­ນິ­ຖານ​ວ່າ: ຫນອງ​ຟ້າອາດ​ເກີດ​ຈາກ​ພູ​ໄຟ ລະ­ເບີດ​ຂຶ້ນ​ເມື່ອ​ຫລາຍ​ພັນ​ປີກ່ອນ​ຈົນ​ເກີດ​ເປັນ​ປ່ອງ​ພູ­ເຂົາ​ໄຟຂະ­ຫນາດ​ໃຫຍ່​ກາຍ​ມາ​ເປັນຫນອງ​ຟ້າ​ໃຫ້​ພວກ​ເຮົາ​ເຫັນ​ໃນປະ­ຈຸ​ບັນ​ນີ້ ຊາວ­ບ້ານ​ໃຫ້​ຄວາມເຊື່ອ​ຖື​ວ່າ​ມີ​ແສງ​ໄຟ​ທີ່​ສົ່ງ​ແສງຂຶ້ນ​ມາ​ຈາກ​ພື້ນ​ນ້ຳ​ໃນ​ຍາມ​ວັນສິນ ຫລື ມີ​ນ້ຳ​ປູນ​ສີ­ຂາວ​ຂຶ້ນ​ມາຫນ້າ­ນ້ຳ, ແຕ່​ພິ­ເສດ​ໄປ​ກວ່າ​ນັ້ນໃນ​ຫນອງ​ແຫ່ງ​ນີ້​ມີ​ພຽງ​ແຕ່​ປາ­ຄໍ່ ກັ້ງຊະ­ນິດ​ດຽວ​ເທົ່າ​ນັ້ນ, ຖ້າຫາກ​ທ່ານ​ໃດ​ສົນ­ໃຈ​ຢາກ​ໄປ​ສຶກສາ​ຕົວ​ຈິງ​ກໍ່​ສາ­ມາດ​ໄປ​ຊົມ​ໄດ້ດ້ວຍ​ຕົວ​ເອງ ເຊິ່ງ​ພາກ­ສ່ວນກ່ຽວ­ຂ້ອງ​ກໍ່​ພ້ອມ​ທີ່​ຈະ​ໃຫ້​ຂໍ້​ມູນ-ຂ່າວ­ສານ​ກ່ຽວ​ກັບ​ສະ­ຖານ­ທີ່ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ໃນ​ເຂດ​ເຫລົ່າ​ນີ້. ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ ເມືອງ ຊານໄຊ ແຂວງ ອັດຕະປື ນີ້ເອງ
ອຸ­ດທິ­ຍານ​ບາ​ຈຽງ​ ແມ່ນອຸທິຍານໃນແຂວງຈຳ­ປາ​ສັກ ເຕັມ​ໄປ​ດ້ວຍ​ຄວາມສວຍ​ງາມ​ຂອງ​ນ້ຳ­ຕົກ­ຕາດ, ປ່າໄມ້​ທຳ​ມະ​ຊາດ, ເອ­ກະ­ລັກ​ວັດ​ທະນະ​ທຳ​ແບບ​ບູ­ຮານ​ຂອງ 11 ຊົນເຜົ່າ ໂຄງ­ການ​ຈັດ​ສັນ​ອອກ​ແບບເຮືອນ​ບູ­ຮານ​ຊົນ­ເຜົ່າ​ຢ່າງ​ສວຍງາມ, ມີ​ການ​ບໍ­ລິ­ການ​ດີ​ຖືກ​ໃຈລູກ​ຄ້າ, ຮ້ານ​ອາ­ຫານ​ປອດ​ສານເຄ​ມີ, ໃຫ້​ຄວາມ​ປອດ​ໄພ​ກັບ​ການທ່ຽວ​ຊົມ​ສາ­ມາດ​ດຶງ​ດູດ​ນັກ​ທ່ອງທ່ຽວ​ພາຍ​ໃນ ແລະ ຕ່າງ­ປະ­ເທດໄດ້​ຫລາຍ​ພັນ​ຄົນ​ຕໍ່​ປີ.
ຫລັງ​ການ​ກໍ່­ສ້າງ​ອຸ­ທິ­ຍານ​ບາຈຽງ​ສຳ­ເລັດ​ທ່ານ ວິ­ມົນ ກິດ​ບຳລຸງ ເຈົ້າ​ຂອງ​ຜູ້​ສຳ​ປະ­ທານ​ໂຄງການ​ອຸ­ທິ­ຍານ​ບາ​ຈຽງ​ໃຫ້​ຮູ້​ວ່າ: “ແຕ່​ປີ 2005 ເປັນ­ຕົ້ນ​ມາ​ອຸ​ທິຍານ​ບາ​ຈຽງ​ດຶງ​ດູດ​ແຂກ​ເຂົ້າ ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ເພີ່ມ​ຂຶ້ນ​ເປັນ​ສະ­ຖິ­ຕິທຽບ​ກັບ​ປີ​ກ່ອນ​ທີ່​ຫາ­ກໍ່​ເປີດ​ໃຫມ່ການ​ຢ້ຽມ­ຢາມ​ເປັນ​ແຂກ​ລັດ​ຖະບານ​ຊັ້ນ​ນຳ​ທີ່​ສາ­ມາດ​ຮູ້​ໄດ້​ມີຫລາຍ​ກວ່າ 3 ພັນ​ຄົນ​ຕໍ່​ປີ” ໃນນັ້ນ ທ່ານ​ບໍ່​ສາ­ມາດ​ບອກ​ໄດ້​ວ່າ ລາຍ​ຮັບ ແລະ ນອກ​ແຂກ​ລັດ​ຖະບານ​ເປັນ​ແຂກ​ພາຍ​ໃນ ແລະ ຕ່າງປະ­ເທດ​ເຂົ້າ​ມາ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ຫລາຍ ຫລື ຫນ້ອຍ, “ທ່ານ​ກ່າວ​ຕື່ມ​ວ່າ ຖ້າ​ຫາກ​ຈະ​ເກັບ​ຄ່າ​ການ​ບໍ​ລິການ​ສຸ​ຂະ​ນາ​ໄມ​ລ້າໆ​ຈະ​ມີ​ລາຍຮັບ​ເພີ່ມ​ອີກ 7 ລ້ານ​ກວ່າ​ກີບ​ຕໍ່ເດືອນ”.
ພ້ອມ​ດຽວ​ກັນ​ນັ້ນ ທ່ານ​ກໍ່ ເນັ້ນ​ຕື່ມ​ອີ​ກວ່າ ເພື່ອ​ຄວາມ​ສວຍງາມ​ເປັນ​ລະ­ບຽບ ແລະ ເປັນເອ­ກະ­ລັກ​ຂອງ​ໂຄງ­ການ​ຈະ​ເອົາ ໃຈ​ໃສ່​ການ​ບໍ­ລິ­ການ ແລະ ຄວາມປອດ​ໄພ​ຂອງ​ແຂກ​ທີ່​ເຂົ້າ​ມາທ່ອງ​ທ່ຽວ​ໄດ້​ເປັນ​ຢ່າງ​ດີ​ໂຄງການ​ບໍ່​ນຳ​ເຫລົ້າ, ເບຍ, ສາວ​ບໍ​ລິ ການ​ເຂົ້າ​ມາ​ຮັບ​ໃຊ້​ຢ່າງ​ເດັດຂາດ, ການ​ປຸງ​ແຕ່ງ­ອາ­ຫານ​ແມ່ນໃຫ້​ຖືກ­ຕ້ອງ​ຕາມ​ຫລັກ​ອະ­ນາ­ໄມໄດ້​ມາດ­ຖານ​ສາ­ກົນ ໂດຍ​ປາ​ສະຈາກ​ແປ້ງ​ນົວ ຫລື ສານ​ເຄ​ມີ​ອື່ນໆພິ­ເສດ​ໂຄງ­ການ​ໃຫ້​ໂອ­ກາດ​ກັບຄົນ​ພິ­ການ ແລະ ບາງ​ຄອບ­ຄົວຊົນ­ເຜົ່າ​ໄດ້​ຮຽນ​ຮູ້​ພາ­ສາ​ອັງ­ກິດ, ພາ­ສາ​ເຢຍ​ລະ​ມັນ, ພາ­ສາ​ໄທ ເພື່ອ​ບໍ­ລິ­ການ​ແຂກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ, ໂຄງ­ການ​ໃຫ້​ທີ່​ພັກ​ເຊົາ ພ້ອມ​ມີໂອ­ກາດ​ຫາ​ລາຍ​ໄດ້​ເຂົ້າ​ຄອບ­ຄົວອີກ​ເຊັ່ນ ເຜົ່າ​ແງະ ມີ​ລາຍ​ຮັບ​ຈາກການ​ຕ່ຳ​ແພ​ປະ­ຈຳ​ເຜົ່າ​ທີ່​ຂາຍ​ໃຫ້ກັບ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ 5-6 ແສນ​ກີບຕໍ່​ເດືອນ ແລະ ມີ​ພະ­ນັກ­ງານ ຫລາຍ​ຄົນ​ເຮັດ​ວຽກ​ກັບ​ໂຄງການ​ເຫັນ​ວ່າ​ຄອບ­ຄົວ​ດີ​ຂຶ້ນ.
ໃນ​ເວ­ລາ​ດຽວ​ກັນ​ນັ້ນ​ ນັກທ່ອງ​ທ່ຽວ​ຄົນ​ຕ່າງ​ຊາດ​ໃຫ້​ສຳພາດ​ກັບ​ທີມ​ຂ່າວ​ເສດ­ຖະ­ກິດ-ສັງ­ຄົມ​ວ່າ: ອຸ­ທິ­ຍານ​ບາ​ຈຽງ​ເປັນແຫລ່ງ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທີ່​ພໍ­ໃຈ ແລະ ປະ​ທັບ​ໃຈ​ໄປ​ກັບ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ນ້ຳ ຕົກ​ຕາດ, ທິວ​ທັດ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ວັດທະ­ນະ​ທຳ​ຊົນ­ເຜົ່າ​ພ້ອມ​ກັບ​ການກິນ​ດື່ມ​ປອດ​ສານ​ເຄ​ມີ ແລະ ສິ່ງມຶນ­ເມົາ.
ທ່ານ ກ່າວ​ຕື່ມ​ອີ​ກວ່າ: ເມື່ອກ່ອນ​ໃນ​ເຂດ​ອຸ­ທິ­ຍານ​ນີ້ ລ້ວນ​ແຕ່ແມ່ນ​ປ່າ­ດົງ​ດິບ ແລະ ໂຄ້ນ​ຂອນໃຫຍ່​ເຕັມ​ໄປ​ຫມົດ ​ຫລັງ​ຈາກ​ນັ້ນ ນັບ​ແຕ່​ປີ 1996 ເປັນ­ຕົ້ນ​ມາ​ໄດ້​ມີການ​ຄົ້ນ­ຄວ້າ​ສຳ​ຫລວດ​ອອກແບບ ແລະ ກໍ່­ສ້າງ​ໃນ​ປີ 1999 ໃຫ້​ກາຍ­ເປັນ​ແຫລ່ງ​ອາ­ລະ­ຍະ​ທຳ ດ້ານ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ກັບ​ເອ­ກະ­ລັກວັດ­ທະ­ນະ­ທຳ​ບູ­ຮານ​ຂອງ​ຊົນເຜົ່າ, ໃນ​ການ​ກໍ່­ສ້າງ​ທັງ​ຫມົດ​ນີ້ ມີ​ມູນ​ຄ່າ​ຫລາຍ​ກວ່າ 5 ແສນ​ໂດລາ​ສະ­ຫະ­ລັດ ​ໃນ​ນັ້ນ ທັງ​ແຂວງຈຳ­ປາ​ສັກ​ຖື​ຮຸ້ນ 20% ເສຍ​ອາກອນ​ໃຫ້​ລັດ 100 ລ້ານ​ກີບ​ຕໍ່​ປີ, ໂຄງ­ການ​ນີ້ ລວມ​ມີ​ພະ­ນັກ­ງານບໍ­ລິ­ການ​ທັງ​ຫມົດ 80 ຄົນ ມີ​ຄົນພິ­ການ 8 ຄົນ​ກັບ 11 ເຜົ່າ​ທີ່​ຕັ້ງເປັນ​ບ້ານ​ຈັດ​ສັນ​ເປັນ​ເອ­ກະ­ລັກວັດ­ທະ­ນະ­ທຳ​ຂອງ​ເຜົ່າ​ເພື່ອ​ດຶງດູດ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ.
ນອກ­ຈາກ​ຈະ​ໄດ້​ທ່ຽວ ເບິ່ງ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ພູ​ຫີນ​ປູນ​ປ່າ​ສະຫງວນ​ແຫ່ງ​ຊາດ​ຂອງ​ແຂວງຄຳ​ມ່ວນ ຢ່າງ​ເຕັມ​ອີ່ມ​ແລ້ວ​ຖັດ ຈາກ​ນັ້ນ​ ກໍ່​ແມ່ນ​ຖ້ຳ​ຫລວງ​ທີ່​ເປັນຈຸດ​ເຊື່ອມ​ຕໍ່​ກັບ​ໂລກ​ພາຍ​ນອກ ລະ­ຫວ່າງ​ປ່າ​ເລິກ​ກັບ​ເສັ້ນ­ທາງດິນ​ແດງ​ແລ້ວ​ຢາກ​ຂໍ​ແນະ­ນຳ​ໃຫ້​ຂີ່​ເຮືອ​ລອດ​ກ້ອງ​ເບິ່ງ​ສິ່ງ​ມະ­ຫັດ­ສະ­ຈັນ​ພາຍ​ໃນ​ຖ້ຳ ແລ້ວ­ໄປ​ແວ່​ກິນ​ເຂົ້າ​ປ່າ​ຢູ່​ແຄມ​ຝັ່ງ​ນ້ຳ​ປະ­ກັນຢູ່​ເບື້ອງ​ໃຕ້​ຂອງ​ຖ້ຳ​ຫລວງ.
ຖ້ຳ​ຫລວງ ກໍ່​ແມ່ນ​ຫນຶ່ງ​ໃນເຂດ​ປ່າ​ສະ­ຫງວນ​ແຫ່ງ​ຊາດ​ທີ່​ມີນ້ຳ​ປະ­ກັນ​ໄຫລ​ຜ່ານ​ລອດ​ກ້ອງກ່ອນ​ນ້ຳ​ຈະ​ເຂົ້າ​ລອດ​ຕີນ​ພູ​ແມ່ນຈະ​ໄຫລ​ຜ່ານ​ນ້ຳ​ປະ­ກັນ​ອ້ອມ​ຮອບຮ່ອມ​ພູ​ນ້ອຍໆ ໂດຍ​ສະ­ ເພາະ​ໃນຍາມ​ແລ້ງ​ໃນ​ທາງ​ຮ່ອມ​ບ່ອນ ຫລັງ​ພູທ່ານ​ສາ­ມາດ​ຍ່າງ​ໄປ​ໄດ້ ທີ່­ຢູ່​ໃນ​ເຂດ​ຂອງ​ບ້ານ​ບູມ​ລູ ເຊິ່ງຫ່າງ​ຈາກ​ຖ້ຳ​ໄປ​ປະ­ມານ 7 ກິໂລ​ແມັດ, ຖ້ຳ​ຫລວງ​ມີ​ຄວາມຍາວ​ລອດ​ພື້ນ​ພູ​ປະ­ມານ​ກິ​ໂລແມັດ​ກວ່າໆ, ຖ້າ​ຫາກ​ທ່ານ​ໄດ້​ຂີ່ເຮືອ­ພາຍ​ລອດ​ຖ້ຳ​ນີ້​ໃນ​ລະ­ດູ­ຝົນ ທ່ານ​ຈະ​ສັງ­ເກດ​ເຫັນ​ແມ່­ນ້ຳ​ເປັນສີ­ຂຽວ​ປະ­ສານ​ກັບ​ແສງ​ແດດ ເປັນ​ບາງ​ບ່ອນ​ເຮັດ​ໃຫ້​ແນມ​ເຫັນຮອດ​ໂຕ​ປາ​ໃນ​ເຂດ​ນ້ຳ​ຕື້ນ, ອັນ​ທີ່ສັງ­ເກດ​ເຫັນ​ໄດ້​ຊັດ​ເຈນ​ກໍ່​ແມ່ນ​ຜາ​ຖ້ຳ​ຢູ່​ທາງ​ເບື້ອງ​ເທິງ​ເປັນ​ລັກສະ​ນະ​ຫີນ​ໂຢດ​ລົງ​ມາ​ເປັນ​ຊັ້ນໆ​ບາງ​ບ່ອນ​ຍາວ, ບາງ​ບ່ອນ​ກໍ່​ສັ້ນ ແຕ່​ມີ​ລັກ­ສະ­ນະ​ລວ­ດລາຍ​ແຕກຕ່າງ​ກັນ​ໄປ​ເປັນ​ຮ່ອງ​ລົງ​ມາ, ແຕ່ຈຳ­ພວກ​ຫີນ​ເຫລົ່າ­ນັ້ນ​ປະ­ກອບດ້ວຍ​ຫລາກ​ຫລາຍ​ສີ​ໄດ້​ເບິ່ງ​ຈົນເລືອກ​ບໍ່​ຖືກ​ອັນ​ນີ້​ບໍ່​ແມ່ນ​ຄົນ​ສ້າງໄວ້​ແຕ່​ມັນ​ແມ່ນ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ສ້າງຂຶ້ນ​ເອງ, ແສງ​ແດດ​ສ່ອງ​ຕາມປ່ອງ​ຜາ​ຫີນ​ເຮັດ​ໃຫ້​ມີ​ບາງ​ບ່ອນແຈ້ງ, ບາງ​ບ່ອນ​ມືດ​ຈົນ​ໄດ້​ໄຕ້ໄຟ. ພາຍ​ໃນ​ຖ້ຳ​ຫລວງ​ເຮົາ​ຈະໄດ້​ຍິນ​ສຽງ​ຂອງ​ນົກ ແລະ ຝູງເຈຍ ເປັນ​ບາງ​ຄັ້ງ​ຄາວ​ທີ່​ແຕກ​ຕື່ນບິນ​ພັດ​ຜ່ານ​ເມື່ອ​ມັນ​ພໍ້​ຄົນ​ອອກຈາກ​ບ່ອນ​ຖ້ຳແລ້ວ​ກໍ່​ມີ​ວັງ​ນ້ຳ ທຳ​ມະ​ຊາດ​ທີ່​ນ້ຳ​ປະ­ກັນ (ຢູ່ເບື້ອງ​ໃຕ້​ຂອງ​ຖ້ຳ​ຫລວງ) ເປັນສະ­ຖານ­ທີ່​ເຫມາະ​ສົມ​ເພື່ອ​ກິນເຂົ້າ​ປ່າ ແລະ ລົງ​ລອຍ­ນ້ຳ.
ຈາກ ພູ​ຫີນ​ປູນ ໄປ​ຫາ​ຖ້ຳ ຫລວງ​ກໍ່​ບໍ່​ໄກ​ປານ­ໃດ ແຕ່​ຈະ​ກັບຄືນ​ມາ​ທາງ​ເລກ​ທີ 13 ໃຕ້​ກໍ່​ໃຊ້ເວ­ລາ​ພຽງ​ນ້ອຍ​ດຽວ, ຖ້າ​ຫາກຂີ່​ລົດ​ກໍ່​ສາ­ມາດ​ພົບ​ເຫັນ​ສະ­ຖານທີ່​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທີ່​ຫນ້າ​ສົນ­ໃຈ​ມີ ປ້າຍ​ບອກ​ລຽນ​ກັນ​ຢູ່​ແຄມ​ທາງທ່ານ​ຈະ​ມີ​ໂອ­ກາດ​ໄດ້​ພົບ​ກັບຊາວ­ບ້ານ​ທີ່​ຕ້ອນ­ຮັບ​ດ້ວຍ​ຮອຍຍິ້ມ​ທີ່​ເປັນ​ກັນ​ເອງ​ສະ­ຖານ­ທີ່ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທີ່​ແນະ­ນຳ​ນີ້​ທ່ານ​ຈະເດີນ­ທາງ​ແບບ​ເອ­ກະ­ລາດ ກໍ່​ສາມາດ​ເຂົ້າ​ໄປ​ໄດ້ ແຕ່​ຫາ​ກວ່າ​ທ່ານຕ້ອງ­ການ​ໄປ​ບ່ອນ​ສອກ­ຫລີກ ຫລື ຈະ​ເປັນ​ບ່ອນ​ຜະ­ຈົນ​ໄພ​ນັ້ນ ທ່ານ​ຄວນ​ຈະ​ມີ​ຜູ້­ນຳ​ພາ​ທ່ຽວ​ໃນ​ທ້ອງ­ຖິ່ນ​ນັ້ນ​ໄປ​ນຳ ຫລື ຈະ​ໃຊ້​ບໍ­ລິ­ການ​ຂອງ​ບັນ­ດາ​ບໍ­ລິ­ສັດ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ພາຍ​ໃນ​ແຂວງ​ນັ້ນ​ກໍ່​ໄດ້.
ປ່າ​ສະ­ຫງວນ​ແຫ່ງ​ຊາດພູ​ຫີນ​ປູນ (ຄຳເຄົ້າ: ປ່າສງວນແຫ່ງຊາຕພູຫີນປູນ) ຕັ້ງ​ຢູ່​ແຂວງ​ຄຳ​ມ່ວນ ພາກ​ກາງ­ຂອງ​ລາວ​ເປັນ​ດິນແດນ​ທີ່​ອຸ­ດົມ­ສົມ­ບູນ​ໄປ​ດ້ວຍ​ທຳມະ​ຊາດ ແລະ ຊີ­ວະ​ນາໆພັນ ມີຫີນ​ປູນ​ທີ່​ເປັນ​ຈອມ​ຊໍ່​ຊອນ​ສະຫລັບ​ຊັບ­ຊ້ອນ​ກັນ ແລະ ມີ​ຮ່ອມ​ພູທີ່​ລຶກ​ລັບ ຫ່າງ​ໄກ​ຈາກ​ໂລກ​ພາຍ ນອກບັນ­ດາ​ຖ້ຳ ແລະ ສາຍ​ນ້ຳລຳ​ທານ​ທີ່​ເກີດ​ຂຶ້ນ​ແບບ​ມະ​ຫັດສະ​ຈັນ ພ້ອມ​ທັງ​ນ້ຳ​ອອກ​ບໍ່​ຕ່າງໆນຳ​ອີກ.
ພູ​ຫີນ​ປູນ ເປັນ​ເຂດ​ພູ​ສູງ​ລຽນກັນ​ຂຶ້ນ​ເປັນ​ຊັ້ນໆ​ມີ​ລັກ­ສະ­ນະ​ສູງຊັນ​ມີ​ເຫວ​ເປັນ​ບາງ​ບ່ອນ ແລະ ມີນ້ຳ​ອອກ​ບໍ່​ທີ່​ໄຫລ​ມາ​ຕາມ​ຮ່ອມ​ພູລົງ​ສູ່​ຫ້ວຍ​ດ້ານ​ລຸ່ມທັງ​ຫມົດ​ນີ້ ແມ່ນ​ປົກ​ຄຸມ​ໄປ​ດ້ວຍ​ປ່າ­ໄມ້​ຂຽວສະ​ອຸ່ມ​ຕະ­ຫລອດ​ປີ ນັບ​ວ່າ​ເປັນບ່ອນ​ເຕົ້າ­ໂຮມ​ຂອງ​ຝູງ​ສັດ​ທຸກຊະ­ນິດ​ກໍ່​ວ່າ​ໄດ້​ທີ່​ອາ­ໄສ​ໃນ​ເຂດປ່າ­ດົງ​ອັນ​ຕຶບ­ຫນາ​ແບບ​ນີ້, ທັງເປັນ​ເຮືອນ​ຮັງ​ຂອງ​ພວກ​ມັນ​ມາແຕ່​ດຶກ​ດຳ​ບັນ, ນອກ​ນັ້ນ ຍັງ​ມີຖ້ຳ​ນຳ​ອີກເປັນ​ທີ່​ພັກ​ອາ­ໄສ​ຂອງຊີ­ວະ​ນາໆພັນ​ທີ​ປະ­ກອບ​ດ້ວຍ​ພືດຜັກ ແລະ ພັນ​ສັດຫລາກ​ຫລາຍຊະ­ນິດ, ນອກ­ຈາກ​ເສືອ, ທະ­ນີ ທີ່ຫນ້າ​ຮັກ ແລະ ເຈຍ​ຫລາຍ​ຊະ­ນິດແລ້ວ ໃນ​ເຂດ​ສາຍ­ພູ​ແຫ່ງ​ນີ້​ຍັງ​ມີສັດ​ປະ­ເພດ​ຕ່າງໆ​ທີ່​ລ້ຽງ​ລູກດ້ວຍ​ນ້ຳ​ນົມ​ຜ່ານ​ການ​ສຳ​ຫລວດ ໂດຍ​ຄະ­ນະ​ທີມ​ງານ​ນັກ​ວິ­ທະ­ຍາສາດ ເມື່ອ​ບໍ່​ດົນ​ມາ​ນີ້​ຊີ້​ໃຫ້​ເຫັນ​ວ່າແຂວງ​ຄຳ​ມ່ວນ​ມີ​ຊື່​ສຽງແລະທ່າ­ແຮງ ​ທາງ​ດ້ານ​ຊັບ​ພະ­ຍາກອນ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ທີ່​ຫລາກ​ຫລາຍເປັນ​ພື້ນ­ຖານ​ໃຫ້​ແກ່​ການ​ພັດ​ທະນາ​ເສດ­ຖະ­ກິດ-ສັງ­ຄົມ​ຂອງແຂວງ, ທັງ​ເປັນ​ທາງ​ຜ່ານ​ສິນ­ຄ້າຂອງ​ບັນ­ດາ​ປະ­ເທດ​ອ້ອມ​ຂ້າງນຳ​ອີກ.
ເຂດ​ປ່າ​ສະ­ຫງວນ​ແຫ່ງ​ຊາດພູ​ຫີນ​ປູນ ປະ­ກອບ​ດ້ວຍ​ທິວ​ທັດຂອງ​ພູ​ທີ່​ຊໍ່​ຊ້ອນ​ຢ່າງ​ຫລວງຫລາຍ​ຕາມ​ຮ່ອມ​ພູ ຖ້າ​ຫາກ​ເຮົາຈະ​ເດີນ­ທາງ​ເຂົ້າ​ໄປ​ໃນ​ຈຸດ​ທີ່​ຕັ້ງ ແລະ ສະ­ຖານ­ທີ່​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ອື່ນໆ ທ່ານ​ສາ­ມາດ​ເຂົ້າ​ໄປ​ເຖິງ​ໄດ້ ໂດຍ​ໃຊ້​ທາງ​ເລກ​ທີ 13 ໃຕ້ ຫລື ຈາກ​ບ້ານ​ນາ​ຫີນຕາມ​ທາງ​ເລກ 8 ບາງ​ຄັ້ງ​ອາດ​ຈະ​ຂີ່​ລົດ​ຈາກເມືອງ​ທ່າ​ແຂກ​ຕາມ​ທາງ​ເລກ​ທີ 12 ຢູ່​ທາງ​ທິດ­ໃຕ້ ຖ້າ​ຈະ​ເດີນທາງ​ຈາກ​ນະ­ຄອນ­ຫລວງ​ວຽງຈັນ ໄປ​ທ່ຽວ​ຊົມ​ເຂດ​ພູ​ຫີນ​ປູນທ່ານ​ສາ­ມາດ​ຂັບ​ລົດ​ໄປ​ຕາມທາງ​ເລກ​ທີ 13 ໃຕ້ ປະ­ມານ 4 ຫລື 5 ຊົ່ວ­ໂມງ​ກໍ່​ເຖິງ​ແລ້ວ ພິ­ເສດຈະ​ໄດ້​ເຮັດ​ກິດ­ຈະ­ກຳ​ໄດ້​ບໍ່​ວ່າ​ຈະເປັນ​ການ​ທ່ຽວ​ປ່າ, ລ່ອງ​ແພ, ປີນ​ເຂົາ ແລະ ທ່ຽວ​ຊົມ​ຖ້ຳ​ພູ​ຫີນປູນ​ໄດ້​ຕາມ​ສະ­ບາຍ ເພາະ​ເປັນສະ­ຖານ­ທີ່​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທີ່​ມີ​ຊື່​ສຽງແລະມີ​ຖ້ຳ​ໃຫຍ່​ທີ່​ມະ­ຫັດ­ສະ­ຈັນໃນ​ເຂດ​ປ່າ​ສະ­ຫງວນ ​ແຫ່ງ​ນີ້.
ສະ­ຖານ­ທີ່​ທ່ອງ​ທ່ຽວຫລາຍ​ແຫ່ງ​ຂອງ​ແຂວງ​ໄຊ​ຍະ​ບູລີ ມີ​ຫລາຍ​ບ່ອນ​ກໍ່​ໄດ້​ຮັບ​ການ​ຍົກລະ­ດັບ​ໃຫ້​ເປັນ​ແຫລ່ງ​ທ່ອງ​ທ່ຽວທີ່​ໄດ້​ຮັບ​ຄວາມ​ນິ­ຍົມ​ຈາກ​ນັກທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທັງ​ພາຍ​ໃນ ແລະ ຕ່າງ​ຊາດ, ຄຽງ​ຄູ່​ກັນ​ນັ້ນ ກໍ່​ຍັງ​ມີທຳ​ມະ​ຊາດ​ທີ່​ຫນ້າ​ສົນ­ໃຈ​ອີກຫລາຍ​ບ່ອນ ທີ່​ຍັງ​ບໍ່​ທັນ​ໄດ້​ຮັບການ​ບູ­ລະ­ນະ​ເທື່ອ ຕາດ​ຮຳ ກໍ່​ແມ່ນຫນຶ່ງ​ໃນ​ຫລາຍໆ​ຕາດ​ທີ່​ຍັງ​ບໍ່​ທັນໄດ້​ຮັບ​ການ​ບຸກ­ເບີກ, ປົວ­ແປງ​ໃຫ້ກາຍ­ເປັນ​ບ່ອນ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທີ່​ດຶງດູດ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ໃຫ້​ຫລາຍ​ຂຶ້ນເທື່ອ.
ຕາດ​ຮຳ ເປັນ​ຕາດ​ທີ່​ເກີດ​ຂຶ້ນຕາມ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ມາ​ແຕ່​ດຶກ​ດຳບັນ​ຢູ່​ທີ່​ບ້ານ​ເມືອງ​ຮຳ ເມືອງ​ບໍ່ແຕນ ແຂວງ​ໄຊ​ຍະ​ບູ​ລີ ຕາດ​ດັ່ງກ່າວ​ມີ​ລັກ­ສະ­ນະ​ສູງ​ຊັນມີ​ຫີນ ເປັນ​ເຫີບນ້ຳ​ທີ່​ຕົກ­ລົງ​ມາ​ກະ­ ທົບໃສ່​ຫີນ​ເປັນ​ຊັ້ນໆ​ມີ​ລັກ­ສະ­ນະເປັນ​ອາຍ​ຟົ້ງ​ກະ­ຈາຍ​ໄປ​ທົ່ວ ເຮັດໃຫ້​ເຮົາ​ປຽກ ເມື່ອ​ຢືນ​ເບິ່ງ​ມັນດົນໆ; ສ່ວນ​ອ້ອມ​ຮອບ​ຕາດ ມີໂງ່ນ ແລະ ພະ​ລານ​ຫີນ ສະ­ຫລັບກັນ​ເປັນ​ບ່ອນ​ຢືນ​ຖ່າຍ­ຮູບ ຫລື ລົງ​ອາບ­ນ້ຳ​ໃນ​ບ່ອນ​ນັ້ນ​ກໍ່​ໄດ້ສ່ວນ​ດ້ານ​ເທິງ​ກໍ່​ມີ​ຕົ້ນ­ໄມ້​ນ້ອຍ-ໃຫຍ່ ເປັນ​ຮົ່ມ​ໃຫ້​ນັ່ງ​ຫລິ້ນ ເຊິ່ງຈະ​ມີ​ສາ­ລາ ແລະ ຕັ່ງ​ເຮັດ​ດ້ວຍປີກ​ໄມ້​ໄວ້​ໃຫ້​ທ່ານ​ນັ່ງ​ຊົມ​ນ້ຳ­ຕົກຢ່າງ​ສະ­ບາຍ, ສິ່ງ​ສຳ­ຄັນ​ທັງສອງ​ຟາກ​ຂ້າງ​ນ້ຳ­ຕົກ ຈະ​ມີ​ປ່າໄມ້​ທີ່​ປົກ​ຄຸມ​ໄປ​ດ້ວຍ​ປ່າ­ໄມ້​ສົນ ແລະ ປ່າ­ດົງ​ດິບ, ນ້ຳ​ສ່ວນ​ໃຫຍ່ ແມ່ນ​ໄຫລ​ມາ​ຈາກ​ນ້ຳ​ຫ້ວຍຫລາຍ​ສາຍ​ທີ່​ໄຫລ​ມາ​ຈາກ​ສາຍ ພູນາ​ກອກ, ນາ​ກາຍ ແລ້ວ​ໄຫລ ຜ່ານ​ບ້ານ​ເມືອງ​ຮຳ ມາ​ປ່ອງ​ລົງ ໃສ່​ບ່ອນ​ດຽວ ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ມາທ່ຽວ​ຊົມ​ສ່ວນ​ຫລາຍ​ກໍ່​ຈະ​ເປັນຍາມ​ບຸນ​ສຳ­ຄັນ ຫລື ວັນ​ເສົາ​ອາທິດ, ຖ້າ​ເຮົາ​ຂີ່​ລົດ​ຈາກ​ບ້ານ​ດັ່ງກ່າວ​ກໍ່​ປະ­ມານ 1 ກິ­ ໂລ­ແມັດ ແຕ່ຫາກ​ຍ່າງ​ໄປ​ຈາກ​ບ້ານ​ເມືອງ​ຮຳໄປ​ຫາ​ຕາດ​ນັ້ນ​ກໍ່​ບໍ່​ໄກ ເພາະ​ມັນຈະ​ມີ​ທາງ​ລັດ, ທາງ​ເຂົ້າ​ໄປ​ເປັນທາງ​ດິນ​ແດງ ໂດຍ​ຈະ​ຕ້ອງ​ໄດ້ຍ່າງ​ຂ້າມ​ຂົວ​ໄປ​ອີກ​ບ່ອນ​ຫນຶ່ງປະ­ມານ 50 ແມັດ ຈິ່ງ​ຮອດ​ເຖິງວ່າ​ຈະ​ເປັນ​ຍາມ​ຮ້ອນ ແຕ່​ກໍ່​ຍັງ​ຮູ້ ສຶກ​ອົບ​ອຸ່ນ​ຢູ່ ເພາະ​ປ່າ­ໄມ້​ປົກ​ຄຸມໃນ​ເຂດ​ບໍ­ລິ­ເວນ​ອ້ອມ​ຮອບ​ນັບແຕ່​ທາງ​ເຂົ້າ​ຈົນ​ຮອດ​ນ້ຳ­ຕົກ ສະນັ້ນ ຈິ່ງ​ເຮັດ​ໃຫ້​ທ່ານ​ໄດ້​ຍ່າງ​ແບບສະ­ ບາຍ ພ້ອມ​ກິນ​ອາ­ກາດ​ສົດໆໄປ​ພ້ອມໆ​ກັນ.
ນ້ຳ­ຕົກ­ຕາດ​ເມືອງ​ຮຳ ເປັນສະ­ຖານ­ທີ່​ຍັງ​ບໍ່​ທັນ​ໄດ້​ຮັບ​ການ​ບູລະ­ນະ​ສ້າງ­ສາ ຫລື ບຸກ­ເບີກ​ໃຫ້ເປັນ​ສະ­ຖານ­ທີ່​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ຄື​ກັນກັບ​ບ່ອນ​ອື່ນໆ​ເທື່ອ ສະ­ນັ້ນ ພາບທຳ​ມະ​ຊາດ​ກໍ່​ຍັງ​ຄົງ​ຄວາມ​ງົດງາມ​ຂອງ​ມັນ​ໄວ້​ໃຫ້​ທ່ານ​ທີ່​ຢາກໄດ້​ເຫັນ​ຕົນ​ໂຕ​ທີ່­ແທ້​ຈິງ​ຂອງ​ມັນວ່າ​ເປັນ​ແນວ­ໃດ ກໍ່​ຢາກ​ໃຫ້​ສຳຜັດ​ດ້ວຍ​ທ່ານ​ເອງ, ສົມ­ມຸດ​ຖ້າ ທ່ານ​ຂີ່​ລົດ​ຈາກ​ສະ­ຖາ­ນີ​ລົດ​ໂດຍສານ​ສາຍ​ເຫນືອ-ວຽງ​ຈັນ ໄປ​ສູ່ສະ­ຖາ­ນີ​ລົດ​ເມືອງ​ແກ່ນ​ທ້າວແລ້ວ­ໄປ​ຈອດ​ທີ່​ຄິວ​ລົດ​ຕະ­ຫລາດບ້ານ​ນາ​ກອກ ແລ້ວ​ຂີ່​ກາຍ​ບ້ານ ເມືອງ​ຮຳ​ໄປ ກໍ່​ຈະ​ມີ​ຂົວ​ຂ້າມທາງ​ແຍກ​ເບື້ອງ​ຂວາ​ແລ້ວ​ຍ່າງຕາມ​ທາງ​ດິນ​ແດງ​ເຂົ້າ​ໄປ​ສູ່​ຕາດເລີຍ. (ຂີ່ລົດອອກຈາກບ້ານເມືອງຮຳປະມານ 2 ກິໂລແມັດກໍ່ຈະຮອດທາງເຂົ້າຕາດຮຳ, ຕາດຮຳສູງປະມານ30ແມັດ ກວ້າງປະມານ20ແມັດ ເຊີ່ງອ້ອມຮອບດ້ວຍກ້ອນຫີນນ້ອຍໃຫຍ່ ແລະຕົ້ນໄມ້ ເຮັດໃຫ້ອາກາດໃນຕາດແມ່ນເຢັນສະບາຍ)
ຖ້າ​ຫາກ​ຈະ​ທ່ຽວ​ແບບ​ຊົມທຳ​ມະ​ຊາດ​ຕາມ​ສະ­ຖານ­ທີ່ຕ່າງໆ​ໃນ​ເມືອງ​ປາກ​ກະ­ດິງ ແຂວງ​ບໍ​ລິ​ຄຳ​ໄຊ ກໍ່​ມີ​ຫລາຍ​ບ່ອນທີ່​ປະ​ທັບ​ໃຈ ແລະ ມີ​ອີກ​ບ່ອນຫນຶ່ງ​ທີ່​ຢາກ​ແນະ­ນຳ​ໃຫ້​ໄດ້​ເບິ່ງນັ້ນ​ກໍ່​ຄື​ພູ​ໂນນ​ຫີນ, ທີ່​ຕັ້ງ​ຢູ່​ບ້ານໂນນ, ຖ້າ​ເຮົາ​ຂີ່​ລົດ​ກາຍ​ທາງເຂົ້າ​ຫລັກ 20 ເມືອງ​ຄຳ​ເກີດ​ໄປ ປະ­ມານ 20 ກວ່າ​ກິ­ໂລ­ແມັດ ກໍ່ຈະ​ເຫັນ​ພູ​ໂນນ​ຫີນທີ່​ຕັ້ງ​ຢູ່​ບ້ານດັ່ງ­ກ່າວ ແລະ ແປະ​ກັບ​ສາຍ​ທາງ ເລກ​ທີ 13 ໃຕ້, ພູ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ມີ​ລັກສະ​ນະ​ສູງ​ເນີນ ແລະ ມີ​ທາງ​ຂຶ້ນຫລາຍ​ທາງ ພ້ອມ​ປົກ​ຄຸມ​ດ້ວຍປ່າ­ໄມ້​ສີ­ຂຽວ​ອຸ່ມ​ທຸ່ມ​ຕະ­ຫລອດ​ປີທັງ​ເປັນ​ບ່ອນ­ຢູ່​ຂອງ​ຝູງ​ນົກຫລາຍ​ພັນ​ໂຕ​ອາ­ໄສ​ໃນ​ພູ​ແຫ່ງ​ນີ້.
ພູ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ມີ​ຕົ້ນ­ໄມ້​ໃຫຍ່ຫລາຍ​ຊະ­ນິດ​ທີ່​ເປັນ​ລາ­ຄາ​ແພງຍັງ​ຮັກ­ສາ​ໄວ້​ໃຫ້​ຜູ້​ຄົນ​ໄດ້​ເຫັນ​ໃນ ເມື່ອ​ກາຍ­ໄປ-ມາທັງ​ເປັນ​ປ່າ­ຕຶບຫນາ, ເປັນ​ບ່ອນ­ຢູ່​ອາ­ໄສ​ຂອງພວກ​ສັດ­ປ່າ​ທຸກ​ຊະ­ນິດອັນ​ທີ່ ຫລາຍ​ກວ່າ​ຫມູ່​ກໍ່​ແມ່ນ​ຝູງ​ນົກອ້ຽງ, ນົກ­ແຂກ ແລະ ນົກ​ກະ­ຈິບທີ່​ບິນ​ເຈີດ​ໄປ-ມາ​ເປັນ​ຝູງ ທັງ​ສົ່ງສຽງ​ຮ້ອງ​ເປັນ​ບົນໆ ເປັນ​ການເຕີມ​ສີ­ສັນ​ໃຫ້​ປ່າ​ສີ­ຂຽວ​ແຫ່ງ​ນີ້​ມີໂສມ​ຫນ້າ​ໃຫມ່ເຮັດ​ໃຫ້​ຜູ້​ຄົນ​ທີ່ ຜ່ານ​ໄປ-ມາ​ໄດ້​ເຫັນ​ຄວາມຫລາກ​ຫລາຍ​ຂອງ​ສັດ​ປີກ​ທີ່​ອາໄສ​ໃນ​ພູ​ແຫ່ງ​ນີ້, ໃນ​ຂະ­ນະ​ທີ່​ທ່ານຂີ່​ລົດ​ໂດຍ­ສານ ຫລື ລົດ​ສ່ວນ​ຕົວຜ່ານ​ໄປ-ມາ, ຖ້າ​ຫາກ​ໄດ້​ຈອດລົດ ເພື່ອ​ເຮັດ​ກິດ­ຈະ­ກຳ​ສ່ວນ​ຕົວໃນ​ແຄມ​ທາງ​ຕາມ​ບ່ອນ​ພູ​ໂນນແຫ່ງ​ນີ້ ​ທ່ານ​ກໍ່​ຈະ​ໄດ້​ຍິນ​ສຽງ​ນົກຮ້ອງ​ຫນ້າ​ອອນ­ຊອນ​ປະ­ສານ​ກັບສາຍ​ລົມ​ເຢັນໆ​ພັດ​ຜ່ານ​ເຮັດ​ໃຫ້ໄດ້​ຍິນ​ໄປ​ທົ່ວ​ບໍ­ລິ­ເວນ​ບ້ານ​ດັ່ງກ່າວ, ແມ່​ປ້າ​ຜູ້​ຫນຶ່ງ ເຮືອນ​ຕັ້ງແຄມ​ທາງ​ໃກ້​ກັບ​ພູ​ຫນ່ວຍ​ນີ້​ເວົ້າ ສູ່​ຟັງ​ວ່າ: ຈຳ­ພວກ​ຝູງ​ນົກ​ທີ່ຫລາຍ​ກວ່າ​ຫມູ່​ສັງ­ເກດ​ເຫັນ​ໄດ້ ແມ່ນ​ຍາມ​ອອກ​ພັນ​ສາ ຈົນ​ຮອດເດືອນ 3 ມີ​ຝູງ​ນົກ​ນັບ​ເປັນ​ພັນ​ໂຕມາ​ເຕົ້າ­ໂຮມ​ກັນ​ຢູ່​ບ່ອນ​ດຽວ, ສົ່ງ​ສຽງ​ຮ້ອງ​ບວກ​ກັບ​ແມງ­ໄມ້ ຊະ­ນິດ​ອື່ນໆ, ໂດຍ​ສະ­ເພາະ​ແມ່ນຍາມ​ເດືອນ 2 ຫາ​ເດືອນ 3 ໃນຍາມ​ນັ້ນ​ກໍ່​ເປັນ​ຍາມ​ຂອງ​ແມງ​ຈັກ ກະ​ຈັ່ນ ແລະ ແມງ­ອີ​ສົ່ງ​ສຽງຮ້ອງ​ຕ້ອນ­ຮັບ​ຍາມ­ຫນາວ, ມີ​ແຕ່ຈຳ­ພວກ​ນົກ​ມາ​ຮ້ອງ​ໃຫ້​ຟັງ​ຫມົດປີ​ກໍ່​ພໍ­ແຮງ​ແລ້ວ, ຊ້ຳ​ຜັດ​ມີ​ແມງໄມ້​ຊະ­ນິດ​ນີ້​ເຂົ້າ​ມາ​ກໍ່​ແຮ່ງ​ຍິ່ງເພີ່ມ​ທະ­ວີ​ຄວາມ​ບົນ​ຂຶ້ນ​ເປັນສອງ​ເທົ່າ, ແຕ່​ທາງ​ອົງ​ການ­ຈັດ­ຕັ້ງພາຍ​ໃນ​ບ້ານ​ເພິ່ນ​ກໍ່​ໄດ້​ມີ​ການຫວງ​ຫ້າມ​ບໍ່​ໃຫ້​ຄົນ​ເຂົ້າ​ໄປ​ໃສ່ ແຫ້ວ ຫລື ກາງ​ແຍງ​ແຕ່​ຢ່າງ­ໃດ, ທັງ​ນີ້ ​ກໍ່​ເພື່ອ​ເປັນ​ການ​ອະ­ນຸ​ຮັກ ສັດ​ຈຳ­ພວກ​ນີ້​ໃຫ້​ກາຍ­ເປັນ​ບ່ອນຢູ່​ອາ­ໄສ​ຂອງ​ພວກ​ມັນ​ພາຍ​ໃນ​ພູໂນນ​ຫີນ​ຂອງ​ບ້ານ​ພວກ​ເຮົາ.
ອາດ​ເວົ້າ​ໄດ້​ວ່າ ພູ​ໂນນ​ຫີນ ທີ່ປົກ​ຄຸມ​ໄປ​ດ້ວຍ​ປ່າ­ໄມ້​ທີ່​ຫລາຍໆຊະ­ນິດ​ນັ້ນ​ນັບ​ວ່າ​ລ້ວນ​ແຕ່​ເປັນບ່ອນ­ຢູ່​ອາ­ໄສ​ຂອງ​ພວກ​ນົກ​ທັງນັ້ນ, ບັນ­ດາ​ທ່ານ​ທີ່​ກາຍ­ໄປມາໃນ​ເຂດ​ແຫ່ງ​ນີ້ ກໍ່​ຢ່າ​ລືມ​ແວ່​ເບິ່ງຝູງ​ນົກ​ທີ່​ຈັບ​ຕາມ​ງ່າ­ໄມ້​ຂອງເຂດ​ພູ​ດັ່ງ­ກ່າວ, ບາງ​ຄັ້ງ​ເຮົາອາດ​ຈະ​ເຫັນ​ມັນ​ບິນ​ກາຍ­ໄປ ແລະ ສົ່ງ​ສຽງ​ເຫມືອນ​ກັບ​ມັນ​ມີຄວາມ­ສຸກ​ທີ່​ໄດ້​ສົ່ງ​ສຽງ​ຮ້ອງຕ້ອນ­ຮັບ​ຜູ້​ຄົນ​ທີ່​ຜ່ານ​ໄປມາ.
ແຂວງ​ຄຳ​ມ່ວນ ທີ່​ເປັນ​ເຂດລື ຊື່​ທາງ​ດ້ານ​ທຳ​ມະ​ຊາດ ແລະ ວັດ­ທະ­ນະ­ທຳ​ທີ່​ຫລາກ​ຫລາຍບໍ່​ວ່າ​ຈະ​ເປັນ​ພະ­ທາດ​ສີ​ໂຄດ​ຕະບອງ, ຖ້ຳ​ກອງ​ລໍ ແລະ ອື່ນໆ ນອກ­ຈາກ​ນັ້ນ ຍັງ​ມີ​ຖ້ຳ​ອີກ​ແຫ່ງຫນຶ່ງ​ຄື​ກັນ, ແຕ່​ມັນ​ຈະ​ເປັນ​ຖ້້ຳ​ທີ່ກວມ ແລະ ໂອບ​ກອດ​ເອົາ​ແມ່­ນ້ຳຢູ່​ທາງ​ກ້ອງ​ທີ່​ໄຫລ​ຜ່ານ, ນັ້ນ​ກໍ່​ຄືຂຸນ​ນ້ຳ​ໂດນທີ່​ເປັນ​ຊື່​ເອີ້ນ​ຂອງ ຖ້ຳ​ແຫ່ງ​ນີ້​ມາ​ແຕ່​ສະ­ໄຫມ​ບູ­ຮານ ທັງ​ເປັນ​ສະ­ຖານ­ທີ່​ທ່ອງ​ທ່ຽວທາງ​ດ້ານ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ທີ່​ມີ​ປາແປກ​ປະ­ຫລາດ​ຫລາຍ​ຊະ­ນິດ​ອາໄສ​ຢູ່​ພື້ນ​ແມ່­ນ້ຳ, ເຮົາ​ອາດ​ຈະ​ໄດ້ເຫັນ​ເມື່ອ​ຜ່ານ​ເຂົ້າ​ໄປ​ໃນ​ຖ້ຳແຫ່ງ​ນີ້.
ໃນ​ລະ­ດູ­ແລ້ງ ສາຍ​ນ້ຳ​ດັ່ງກ່າວ​ໄຫລ​ໃສ​ເຢັນ​ຜ່ານ​ລອດກ້ອງ​ປາກ​ຖ້ຳ​ຂຸນ​ນ້ຳ​ໂດນ ມີຄວາມ​ຍາວ​ປະ­ມານ 3 ກິ​ໂລແມັດ ບາງ​ບ່ອນ​ຕື້ນ​ຈົນ​ແນມ​ເຫັນຮອດ​ໂຕ​ປາ ຫລື ບາງ​ບ່ອນ​ເລິກແນມ ​ລົງ​ໄປ​ເປັນ​ສີ­ຂຽວ​ອຸ່ມ​ທຸ່ມ, ພິ­ເສດເຮົາ​ຈະ​ໄດ້​ເຫັນ​ປາ​ທີ່​ແປກໃຫມ່​ຄ້າຍ­ຄື​ກັນ​ກັບ​ປາ​ກາ​ລັງ, ປາ­ປ່ານ ແລະ ອື່ນໆ. ນອກ​ນັ້ນ ເຮົາ​ຍັງ​ຈະ​ໄດ້​ເຫັນ​ປາ​ບໍ່​ມີ​ຕາຫລືປາ​ຕາ­ບອດ. ປາ​ຊະ­ນິດ​ດັ່ງ­ກ່າວ ຄ້າຍ­ຄື​ກັນ​ກັບ​ປາ­ສ້ອຍ​ມີ​ຂະຫນາດ​ນ້ອຍ ແລະ ໂຕ​ອ່ອນແຫລວ ມັນ​ສາ­ມາດ​ຍຶດ​ເກາະ​ກັບສະ­ຖານ­ທີ່​ໃດ​ກໍ່​ໄດ້​ໃນ​ພື້ນ​ນ້ຳ ເພື່ອ​ຫາ​ອາ­ຫານ ແລະ ຫລົບ​ລີກ ຈາກ​ສັດ​ທີ່​ມາ​ທຳ­ຮ້າຍ​ໄດ້​ດີ, ສ່ວນ​ໂຕ​ຂອງ​ມັນ​ເປັນ​ສີ­ຂາວແຊກ​ເຫລືອງ​ອ່ອນ​ແຕ່​ຫົວ​ຮອດຫາງ, ເຖິງ​ວ່າ​ມັນ​ຈະ​ແນມ​ບໍ່​ເຫັນ ແຕ່​ມັນ​ອາ­ໄສ​ປະ­ສາດ​ສຳ­ຜັດ​ທີ່ມະ­ຫັດ­ສະ­ຈັນ​ຂອງ​ມັນ​ເປັນ​ຕົວຊ່ວຍ​ໃນ​ການ​ຫາ​ອາ­ຫານ, ປາຊະ­ນິດ​ນີ້ ມັນ​ຢູ່​ກັນ​ເປັນ​ຫມູ່ ແລະ ອາ­ໄສ​ໃນ​ຖ້ຳ​ຢູ່​ເຂດ​ນ້ຳ​ເລິກ​ປະມານ 150 ແມັດ ຫລື ຫລາຍກວ່າ​ນັ້ນ ແຕ່​ບາງ​ຄັ້ງ​ມັນ​ຈະ​ຂຶ້ນມາ​ບ່ອນ​ຕື້ນໆ​ໃຫ້​ເຮົາ​ເຫັນ​ ຖ້າຫາກ​ເຮົາ​ບໍ່​ກວນ​ນ້ຳ​ແຮງ, ສາເຫດ​ຄົງ​ເປັນ​ຍ້ອນ​ພວກ​ມັນ​ດຳລົງ​ຊີ­ວິດ​ໃນ​ສະ­ພາບ​ແວດ​ລ້ອມທີ່​ຄວບ​ຄຸມ​ໄປ​ດ້ວຍ​ຄວາມ​ມືດນັ້ນ​ເອງ, ຕາມ​ການ​ບອກ­ເລົ່າຂອງ​ຊາວ­ບ້ານ​ຜູ້​ຊຳ­ນານ​ໃນເຂດ​ນີ້​ເພິ່ນ​ເວົ້າ​ວ່າ ເມື່ອ​ປີ 1998 ນັກ​ສຳ​ຫລວດ ຊາວ​ຝຣັ່ງກຸ່ມ​ຫນຶ່ງ​ໄດ້​ຄົ້ນ​ພົບ​ຕະ­ກຸນ​ສັດ​ຊະນິດ​ຫນຶ່ງ ທີ່​ບໍ່​ມີ​ເຂດ​ໃດ​ຄ້າຍ­ຄື ໂດຍ​ສະ­ເພາະ​ກໍ່​ເປັນ​ປາ​ຕາ­ບອດຊະ­ນິດ​ນີ້​ເປັນ​ເທື່ອ​ທຳ​ອິດ​ທີ່​ໄດ້ຄົ້ນ​ພົບ​ໃນ​ແຂວງ​ຄຳ​ມ່ວນ ເຊິ່ງເປັນ​ປາ​ສາຍ​ພັນ​ທີ່​ຫາ​ຍາກ​ໃນ ສປປ ລາວ, ພາຍ​ໃນ​ຖ້ຳ​ຈະ​ໄດ້ຍິນ​ສຽງ​ຂອງ​ນົກ ແລະ ເຈຍ​ບາງ ຊະ­ນິດ​ທີ່​ສົ່ງ​ສຽງ​ຮ້ອງ​ໃຫ້​ໄດ້​ຍິນ ແລະ ຈະ​ມີ​ສຽງ​ສະ­ທ້ອນ​ກັບ​ຄືນມາ​ເມື່ອ​ເຮົາ​ລົມ​ກັນ​ແຮງ​ແດ່​ຈັກຫນ້ອຍ, ແຕ່​ກໍ່​ເປັນ­ຕາ​ຢ້ານ​ເພາະຖ້ຳ​ມັນ​ມືດ​ມິດ​ອ້ອມ​ໄປ​ດ້ວຍ​ອຸບມົງ​ຂອງ​ເພ­ດານ​ຖ້ຳ, ບາງ​ຄັ້ງ​ກໍ່ໄດ້​ໃຊ້​ໄຟ​ເຍືອງ​ທາງ​ເຖິງ​ວ່າ​ຈະເປັນ​ຍາມ​ກາງ­ເວັນ​ກໍ່​ຕາມ.
ຫນ້າ­ຜາ​ຫີນ​ປູນ​ສູງ​ຊັນ​ປະມານ 300 ແມັດ ຢູ່​ຂ້າງ​ນອກ​ທາງ ເຂົ້າ​ຖ້ຳບັນ­ດາ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ສາມາດ​ຂີ່​ເຮືອ​ທ່ຽວ​ປ່າ​ນາໆ​ຊະ­ນິດໄດ້​ໃນ​ລະ­ດູ­ແລ້ງ ສະ­ຖານ­ທີ່​ດັ່ງກ່າວ​ເຫມາະ​ສົມ​ກັບ​ການ​ເຂົ້າ​ໄປໃນ​ຖ້ຳ​ດ້ວຍ​ການ​ລົງ​ອາບ­ນ້ຳ, ລອຍ­ນ້ຳ​ຫລິ້ນ​ຢ່າງ​ສະ­ບາຍ ແລະ ບໍ່​ເປັນ​ເງື່ອນ­ໄຂ​ອັນ​ແສນ​ສຳ­ລານສຳ­ລັບ​ການ​ກິນ​ເຂົ້າ​ປ່າ​ຢູ່​ໃນອ້ອມ​ກອດ​ຂອງ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ທີ່ເຕັມ​ໄປ​ດ້ວຍ​ປ່າ­ໄມ້​ໃຫ້​ຄວາມ​ຮົ່ມເຢັນ ແລະ ສົດ­ຊື່ນ​ຊີ­ວິດ​ຊີ­ວາ. ສະເພາະ​ລະ­ດູ­ຝົນ​ເຊັ່ນ​ນີ້ ປະ­ລິ­ມານນ້ຳ​ເພີ່ມ​ຂຶ້ນ​ອັນ​ເປັນ​ເຫດ​ໃຫ້​ແມ່ນ້ຳ​ກວ້າງ ແລະ ເລິກນັບ​ວ່າ​ເປັນຄວາມ​ສະ­ດວກ​ອີກ​ຢ່າງ​ຫນຶ່ງ​ໃນການ​ຂີ່​ເຮືອ​ເລາະ​ຊົມ ແລະ ກໍ່​ມີ​ຫໍບູ­ຊາ​ຂະ­ຫນາດ​ນ້ອຍ​ຕັ້ງ​ຢູ່​ເປັນຈຸດ​ທີ່​ຊາວ­ບ້ານ​ໃນ​ທ້ອງ­ຖິ່ນ​ເຊື່ອກັນ​ວ່າ ເປັນ​ສະ­ຖານ­ທີ່​ສັກ­ສິດ​ໃນເຂດ​ຖ້ຳ​ແຫ່ງ​ນີ້.
ການ​ປີນ​ໄຕ່​ຕາມ​ຜາ​ກໍ່ແມ່ນ​ການ­ທ່ອງ­ທ່ຽວ​ທີ່​ມີ​ລັກ­ສະ­ນະ​ທ້າ​ທາຍ​ອີກ​ຢ່າງ​ຫນຶ່ງ​ທີ່​ກຳ­ລັງ​ໄດ້​ຮັບ​ຄວາມ​ນິ­ຍົມ​ສູງ​ຈາກ ບັນ­ດາ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ຈຳ­ນວນຫລາຍ​ເພາະ​ການ­ທ່ອງ­ທ່ຽວ​ລັກສະ​ນະ​ນີ້ ຕ້ອງ​ໃຊ້​ຄວາມ​ອົດ­ທົນ ແລະ ມີ​ສະ­ມາ­ທິ​ສູງ, ສຳ­ລັບ ສປປ ລາວ ກໍ່​ໄດ້​ເປີດ​ໂອ­ກາດ​ໃຫ້​ບັນດາ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທີ່​ເຂົ້າ​ມາ​ທ່ຽວພາຍ​ໃນ​ປະ­ເທດ ສາ­ມາດ​ສະ​ສົມປະ­ສົບ​ການ​ໃຫມ່​ໃນ​ການ​ປີນ​ຜາ ເຊິ່ງ​ຖື​ວ່າ​ເປັນ​ການ​ຜະ­ຈົນ​ໄພ​ທີ່ທ້າຍ​ທາຍ​ຫລາຍ​ອີກ​ແບບ​ຫນຶ່ງ.
ຜູ້­ນຳ​ທ່ຽວ​ຂອງ​ບໍ­ລິ­ສັດ​ທ່ອງທ່ຽວ​ກຣີນ ດິ​ສ​ໂຄ​ເວີ​ຮີ ປະ­ຈຳ​ຢູ່ ວັງ​ວຽງ​ແຂວງ​ວຽງ​ຈັນ ໃຫ້​ທັດສະ​ນະ​ສູ່​ຟັງ​ວ່າ: ບໍ­ລິ­ສັດ​ຂອງພວກ​ເຮົາ​ເປັນ​ບໍ­ລິ­ສັດ​ຫນຶ່ງ​ດຽວເທົ່າ​ນັ້ນ​ທີ່​ເປີດ​ບໍ­ລິ­ການ​ດ້ານ​ການ ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ແບບ​ຄົບ​ວົງ​ຈອນ ແຕ່ເວົ້າ​ສະ­ເພາະ​ສຳ­ລັບ​ຜູ້​ທີ່​ມີ​ຄວາມສົນ­ໃຈ​ໃນ​ການ​ປີນ​ໄຕ່​ຫນ້າ­ຜາ ເພື່ອ​ຊອກ​ຫາ​ປະ­ສົບ​ການ​ດ້ວຍໂຕ​ທ່ານ​ເອງ​ທ່ານ​ສາ­ມາດ​ເຮັດໄດ້​ໃນ​ສະ­ຖານ­ທີ່​ແຫ່ງ​ນີ້, ດັ່ງ­ ນັ້ນ ສະ­ຖານ­ທີ່​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ໃນ​ວັງ​ວຽງນັບ​ວ່າ​ເປັນ​ສະ­ຖານ­ທີ່​ຊັບ­ຊ້ອນທັງ​ເປັນ​ເຂດ​ຫນຶ່ງ​ທີ່​ມີ​ຊື່​ສຽງດ້ານ​ການ​ປີນ​ຜາ ເນື່ອງ​ຈາກ​ສະຖານ​ທີ່​ດັ່ງ­ກ່າວ​ນັ້ນ​ມີ​ພູ​ສູງ​ຊັນ​ປະກອບ​ດ້ວຍ​ຫນ້າ­ຜາ​ທີ​ເປັນ​ຮ່ອມຫີນ, ເຫວ​ເລີກ​ເຫມາະ​ສຳ­ລັບການ​ປີນ​ໄຕ່​ແບບ​ທ້າ​ທາຍ, ໃນທ່າມ­ກາງ​ການ​ຫຸ້ມ​ລ້ອມ​ຂອງບັນ­ດາ​ປ່າ­ໄມ້​ອັນ​ອຸ­ດົມ­ສົມ­ບູນຂຽວ​ສົດ​ງົດ​ງາມ​ພາ­ໃຫ້​ມີ​ຊີ­ວິດຊີ­ວາ, ພ້ອມ​ກັນ​ນັ້ນ​ການ​ປີນ​ຫນ້າ ຜາ​ບາງ​ຄັ້ງ​ອາດ​ຈະ​ມີ​ແສງ​ແດດກ້າ, ບາງ­ເທື່ອ​ກໍ່​ມີ​ຝົນ­ຕົກ ຫລື ຫມອກ​ເຮັດ​ໃຫ້​ໜາວ​ຈົນ​ຄາງ​ກະໄຕ​ສັ່ນ, ທັງ​ນີ້​ທັງ​ນັ້ນ​ກໍ່​ຂຶ້ນ​ກັບການ​ໂຊກ​ດີ​ຂອງ​ໃຜ​ຂອງ​ລາວໃນ​ການ​ປີນ ແຕ່​ລະ​ຄັ້ງ​ການ​ໄປປີນ​ບາງ​ຄົນ​ມັກ​ຮ້ອນ ຫລື ມັກຫນາວ​ເອົາ​ແຕ່​ຄວາມ​ຖະ­ຫນັດຂອງ​ໃຜ​ມັນ, ພ້ອມ​ກັນ​ນັ້ນ ​ການປີນ​ຜາ​ເປັນ​ເລື່ອງ​ແປກ​ສຳ­ລັບ​ຜູ້ທີ່​ມັກ​ຄົນ​ຫາ​ປະ­ສົບ​ການ​ອັນແປກ​ໃຫມ່, ໂດຍ​ສະ­ເພາະ​ໃນການ ​ປີນ​ຜາ​ແບບ​ນີ້​ບັນ­ດາ​ນັກທ່ອງ​ທ່ຽວ​ຕ່າງ­ປະ­ເທດ​ກໍ່​ໃຫ້ ຄວາມ​ສົນ­ໃຈ​ເປັນ​ພິ­ເສດ, ຢາກສຳ­ຜັດ, ຢາກ​ທົດ​ສອບ​ສິ່ງ​ທ້າທ້າຍ​ດ້ວຍ​ຕົນ​ເອງ​ອີກ​ຢ່າງ​ຫນື່ງກັບ​ສິ່ງ​ໃຫມ່ໆ.
ສຳ­ລັບ​ຜູ້​ທີ່​ສົນ­ໃຈ​ຕ້ອງ­ການຢາກ​ສະ­ແຫວງ­ຫາ​ປະ­ສົບ​ການດ້ານ​ການ​ປີນ​ໄຕ່​ຜາ​ຄື​ນັກ​ທ່ອງທ່ຽວ​ຊາວ​ຕ່າງ​ຊາດ​ທ່ານ​ກໍ່​ສາມາດ​ເດີນ­ທາງ​ໄປ​ໄດ້​ໂດຍ​ມຸ່ງຫນ້າ​ເຂົ້າ​ສູ່​ດິນ­ແດນ​ວັງ​ວຽງ ເມືອງ​ແຫ່ງ​ມົນ​ຂັງ​ຂອງ​ຜາ​ຕັ້ງ ແລະ ສາຍ​ນ້ຳ​ຊອງ ເຊິ່ງ​ເປັນ​ສະຖານ​ທີ່​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທີ່​ໂດ່ງ​ດັງ ແລະ ລື​ຊື່​ໃນ​ແຂວງ​ວຽງ​ຈັນ​ອີກ​ບ່ອນຫນຶ່ງ ແຕ່​ການ​ທີ່​ຈະ​ໄປ​ພົບ​ເຫັນດ້ວຍ​ຕົວ​ທ່ານ​ເອງ​ບໍ່​ວ່າ​ຈະ​ເປັນ ການ​ເດີນ­ທາງ​ແບບ​ໃດ​ກໍ່​ແລ້ວ ແຕ່​ກໍ່​ຄົງ​ເປັນ​ການ​ຍາກ ຖ້າ​ຫາກຈະ​ໃຫ້​ດີ ແລະ ສະ­ດວກ​ສະ­ບາຍທັງ​ມີ​ຜູ້­ນຳ​ທາງ​ນັ້ນ ກໍ່​ແມ່ນ​ໄປຫາ​ຫ້ອງ​ການ­ທ່ອງ­ທ່ຽວ​ຂອງ​ບໍລິ​ສັດ ກຣີນ ດິ​ສ​ໂຄ​ເວີ​ຮີ ປະ­ ຈຳ ເມືອງ​ວັງ​ວຽງ​ນີ້​ເອງ.
ຣີ​ສອດ​ເມືອງ​ຫລາ ເປັນ​ຊື່ເອີ້ນ​ຂອງ​ເມືອງຕັ້ງ​ຢູ່​ບ້ານ​ນ້ອຍ ແຫ່ງ​ຫນຶ່ງ​ທາງ​ທິດ­ຕາ­ເວັນ­ອອກສຽງ​ເຫນືອ​ຂອງ​ເມືອງ​ຫລາ ແຂວງ​ອຸ­ດົມ​ໄຊ ທີ່­ຢູ່​ລຽບ​ຕາມ​ລຳແມ່­ນ້ຳ​ຂອງ​ທີ່​ໂອບ­ອ້ອມ​ໄປ​ດ້ວຍ ພູ­ຜາ​ປ່າ­ໄມ້ ແລະ ທົ່ງ​ນາ​ສີ­ຂຽວ ສະ​ອູ່ມ ເປັນ​ສະ­ຖານ­ທີ່​ມີ​ຊື່​ສຽງແຫ່ງ​ຫນຶ່ງ ທັງ​ເປັນ​ບ່ອນ​ພັກ­ຜ່ອນທີ່​ສະ­ຫງົບ​ແບບ​ພິ­ເສດ ເຫມາະສົມ​ສຳ­ລັບ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ຕ່າງຊາດ ແລະ ຜູ້​ທີ່​ມັກ​ຢູ່​ແບບ​ມິດໆທັງ​ຫມົດ​ມີ​ປະ­ມານ 10 ເຮັກ­ຕາ ເຊິ່ງ​ສະ­ຖານ­ທີ່​ແຫ່ງ​ນີ້ ແຕກ​ຕ່າງຈາກ​ບ່ອນ​ອື່ນ​ຍ້ອນ​ມີ​ຕົ້ນ​ດອກໄມ້​ຫລາຍໆ​ຊະ­ນິດ​ປູກ​ອ້ອມ​ທົ່ວ​ຣີສອດ.
ຣີ​ສອດ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ນີ້ ຖືກ​ສ້າງຂຶ້ນ​ແຕ່​ປີ 2006 ດ້ວຍ​ນັກ​ອອກແບບ​ອັນ​ປາ­ນີດ​ຂອງ​ຄົນ​ລາວ ໂດຍ​ກົງເຊິ່ງ​ນຳ​ໃຊ້​ເຕັກ­ນິກ​ທີ່​ທັນສະ­ໄຫມ​ປະ­ສານ​ສົມ­ທົບ​ກັບແບບ​ເຮືອນ​ດັ້ງ­ເດີມ​ຂອງ​ຊາວ ບ້ານ​ມາ​ປະ­ຍຸກ​ໃຊ້​ໃຫ້​ເຂົ້າ​ກັບ​ສະພາບ​ທຳ​ມະ​ຊາດ ແລະ ດິນ​ຟ້າ​ອາກາດ​ຂອງ​ເຂດ​ເມືອງ​ເຫນືອ, ຮູບເຮືອນ​ທາງ​ນອກ​ຈະ​ເປັນ​ລັກ​ສະນະ​ແບບ​ເຮືອນ​ບູ­ຮານ ເຮັດ​ດ້ວຍໄມ້​ລາ­ຄາ​ແພງ ເຮັດ​ເປັນ​ຕູບ ນ້ອຍໆ​ມີ 2 ຫ້ອງ​ນອນທັງ​ຫມົດ ມີ 45 ຫລັງ​ນ້ອຍ ແລະ 3 ຫລັງໃຫຍ່ ເປັນ​ຫລັງ​ຫ່າງໆ​ກັນ​ລຽນກັນ​ລ້າຍ​ຊ້າຍ​ຕາມ​ແຄມ​ຂອງເຫມາະ​ສົມ​ສຳ­ລັບ​ຊົມ​ວິວ​ໄດ້​ທຸກຍາມ, ມີ​ສີ­ສັນ​ລອດ​ລາຍ ເປັນຂອງ​ຊົນ­ເຜົ່າ ເຊິ່ງ​ແຕ່​ລະ​ຫ້ອງ​ຈະມີ​ສິ­ລະ​ປະ​ລາຍ​ລາວ​ທີ່​ຖືກ​ຮ້ອງ​ຊື່ຕາມ​ກຸ່ມ​ຂອງ​ຊົນ­ເຜົ່າ​ນັ້ນໆ​ເຊັ່ນ: ມົ້ງ, ອາ​ຄາ, ຂະ­ມຸ ສ່ວນ​ທາງດ້ານ​ໃນ​ເປັນ​ລັກ­ສະ­ນະ​ແບບຫ້ອງ​ໂອ​ໂຖງ​ຕົບ­ແຕ່ງ, ປະ­ດັບ​ປະດາ​ດ້ວຍ​ດອກ​ໄມ້, ດອກ­ໄຟ ແລະ ເຄື່ອງ​ເຟີ​ນີ​ເຈີ​ຄົບ​ຊຸດ​ທີ່​ທັນ​ສະໄຫມ​ໄດ້​ອອກ​ແບບ​ມາ​ຢ່າງ​ລະອຽດ​ອ່ອນ ແລະ ສົມ­ບູນ​ແບບສຸດໆ​ເລີຍ ດ້ວຍ​ຊ່າງ​ສີ­ມື​ອາ­ຊີບຂອງ​ຄົນ​ທ້ອງ­ຖິ່ນ​ນັ້ນໆ. ສ່ວນທາງ​ອີກ​ດ້ານ​ຫນຶ່ງ​ຂອງ​ຣີ​ສອດກໍ່​ເປັນ​ສະ​ຫນາມ​ກ໊ອຟ, ເດີ່ນບານ, ບານ­ບ້ວງ, ເປ​ຕັງ ແລະ ສູນ​ລວມ​ການ​ອອກ­ກຳ­ລັງ​ກາຍ, ສ່ວນ​ການ​ບໍ­ລິ­ການ​ກໍ່​ເປັນ​ກັນເອງ, ນອກ­ ຈາກ​ນັ້ນ ເຂົາ­ເຈົ້າ​ຍັງມີ​ເຮືອ​ນຳ​ທ່ຽວ​ໄວ້​ຄອຍ​ບໍ­ລິ­ການທ່ານ​ທີ່​ຢາກ​ລ່ອງ​ເຮືອ​ຕາມ​ລຳນ້ຳ​ອູ ຫລື ຈະ​ເປັນ​ຄາ​ລະ​ວານ​ນຳທ່ຽວ​ຂຶ້ນ​ພູ​ເດີນ​ປ່າ ຫລື ອາດ​ຈະມັກ​ເປັນ​ແບບ​ໃດ​ໃນ​ສະ­ຖານ­ທີ່ແຫ່ງ​ນີ້ ແມ່ນ​ຕອບ​ສະ­ຫນອງ​ໄດ້ຕາມ​ຄວາມ​ຕ້ອງ­ການ​ສຳ­ລັບການ­ທ່ອງ­ທ່ຽວ ແລະ ພັກ­ຜ່ອນ.
ໃນ​ຍາມ­ແລງ​ແສງ​ແດດອ່ອນໆ ຄວາມ​ງາມ​ຂອງ​ດອກ​ໄມ້ທີ່​ເບັ່ງ​ບານ​ຫລາຍ​ສີ ໄດ້​ກາຍ­ເປັນຈຸດ​ຫນ້າ​ສົນ­ໃຈ ແລະ ເປັນ​ອາຫານ​ຂອງ​ພວກ​ແມງ­ກະ­ເບື້ອ, ແມງ​ເຜີ້ງ ແລະ ອື່ນໆບິນ​ຕອມ ດອກ​ໄມ້​ຢູ່​ບໍ່​ຂາດ​ສາຍ​ໃນ​ບໍ​ລິເວນ​ອ້ອມ​ຮອບ​ນັ້ນ, ຣີ​ສອດ​ເມືອງ ຫລາ​ເປັນ​ສະ­ຖານ­ທີ່​ທ່ອງ​ທ່ຽວ ແບບ​ອະ­ນຸ​ຮັກ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ຂອງ ເຂດ​ເມືອງ​ຫລາ ແຂວງ​ອຸ­ດົມ​ໄຊ ເປັນ​ອີກ​ບ່ອນ​ຫນຶ່ງ​ທີ່​ຫນ້າ​ປະ​ທັບໃຈ​ດ້ວຍ​ຮອຍ​ຍິ້ມ​ທີ່​ສົດ­ໃສ, ການບໍ­ລິ­ການ​ທີ່​ເປັນ​ກັນ​ເອງ​ດ້ວຍຄວາມ​ອົບ​ອຸ່ນ ແລະ ສະ­ຫງົບຂອງ​ຣີ​ສອດ​ແຫ່ງ​ນີ້​ທີ່​ຕ້ອນ­ຮັບແຂກ​ທີ່​ເຂົ້າ​ມາ​ຢາມ.
ຕາດ​ຫ້ວຍ​ລື​ສີ ເປັນ​ຕາດ​ທີ່​ມີນ້ຳ​ໄຫລ​ລົງ​ມາ​ຈາກ​ຮ່ອມ​ຫ້ວຍຫລາຍ​ສາຍ​ປ່ອງ​ລົງ​ໃສ່​ສາຍດຽວ, ສ່ວນ​ໃຫຍ່​ກໍ່​ແມ່ນ​ນ້ຳ​ທີ່ໄຫລ​ມາ​ຈາກ​ຕີນ​ພູ​ທາງ​ເບືອງ ທິດ­ຕາ­ເວັນ­ອອກ​ຂອງ​ຄ້າຍ​ທະຫານ​ກອງ​ພົນ​ທີ 5, ແລ້ວ​ລອດ ຂົວ​ຜ່ານ​ທາງ​ເລກ​ທີ 13 ໃຕ້​ຂອງບ້ານ​ຫລັກ 12, ເປັນ​ຫ້ວຍ​ທີ່​ມີນ້ຳ​ໄຫລ​ຕະ­ຫລອດ​ປີ, ຕາດ​ດັ່ງກ່າວ​ແມ່ນ​ພວມ​ໄດ້​ຮັບ​ການ​ບູ​ລະນະ, ປົວ­ແປງ ນັບ​ແຕ່​ເສັ້ນ­ທາງ ເຂົ້າ​ຈົນ​ຮອດ​ນ້ຳ­ຕົກ​ປະ­ມານ 4 ກວ່າ​ກິ­ໂລ­ແມັດ ເປັນ​ເສັ້ນ­ທາງດິນ​ແດງ ແລະ ສະ­ຖານ­ທີ່​ພັກ​ເຊົາກໍ່​ເປັນ​ຕູບ​ມຸງ​ດ້ວຍ​ຫຍ້າ​ປະ­ມານ 10 ກວ່າ​ຕູບ ເພື່ອ​ໃຫ້​ນັກ​ທ່ອງທ່ຽວ​ໄດ້​ພັກ​ເຊົາ​ຕາມ​ສະ­ ບາຍ, ທັງ​ຫມົດ​ນີ້​ເປັນ​ການ​ສຳ​ປະ­ທານຂອງ​ໂຮງ­ງານ​ປຸງ​ແຕ່ງ​ໄມ້​ເສີດໄຊ ບ້ານ​ຫລັກ 12 ນີ້​ເອງ ເຊິ່ງເພິ່ນ​ໄດ້​ເຫັນ​ຄວາມ​ສຳ­ຄັນ​ຂອງການ​ປົກ​ປັກ​ຮັກ­ສາ​ແຫລ່ງ​ທ່ອງທ່ຽວແລະສິ່ງ­ແວ­ດລ້ອມ ​ໃຫ້​ມີຄວາມ​ສວຍ​ງາມ, ຕາດ​ດັ່ງ­ກ່າວ ພວມ​ເປັນ​ທີ່​ຮູ້­ຈັກ​ຂອງ​ນັກ​ທ່ອງທ່ຽວ​ທີ່​ມາ​ຈາກ​ທຸກ​ສາ­ລະ​ທິດນັບ​ມື້​ນັບ​ເພີ່ມ​ຂຶ້ນ ສະ­ຖານ­ທີ່​ນີ້​ໄດ້ກາຍ­ເປັນ​ບ່ອນ​ພັກ­ຜ່ອນ​ຂອງ​ຜູ້ທີ່​ມາ​ທ່ຽວ​ຊົມ​ໄດ້​ໃນ​ທຸກໆ​ຍາມ, ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ ຫລື ຜູ້​ຄົນ​ມັກ​ມາຫລາຍ​ກວ່າ​ຫມູ່​ແມ່ນ​ງານ​ບຸນປະ­ເພ­ນີ, ບຸນ​ປະ­ຈຳ​ປີ, ບຸນ­ປີ­ໃຫມ່ແມ່ນ​ຫລາຍ​ເປັນ​ພິ­ເສດ​ຜູ້​ຄົນສ່ວນ​ໃຫຍ່​ມັກ​ອາບ­ນ້ຳ, ນັ່ງ​ລົມກັນ​ຕາມ​ໂງ່ນ​ຫີນ ແລະ ຍ່າງ­ເລາະປ່າ​ໃນ​ເຂດ​ບໍ­ລິ­ເວນ​ອ້ອມ​ຮອບ​ທີ່ມີ​ປ່າ­ໄມ້​ແປກ ແລະ ຕົ້ນ​ຍາງ​ເປັນສ່ວນ​ຫລາຍ, ສາຍ​ນ້ຳ​ທີ່​ໄຫລ​ມາຕາມ​ຫ້ວຍ ແລະ ໄຫລ​ໂຮມ​ກັນເປັນ​ອ່າງ​ຂະ­ຫນາດ​ໃຫຍ່​ທາງຕອນ​ເທິງ​ກ່ອນ​ມັນ​ຈະ​ແຍກ​ເປັນສາຍ​ຕົກ​ຕາມ​ຜາ​ຫີນ​ເປັນ​ຊັ້ນໆ, ແຕ່​ສິ່ງ​ສຳ­ຄັນ​ຢູ່​ທີ່​ກ້ອງ​ຜາ​ຫີນນັ້ນ​ຈະ​ມີ​ພະ​ພຸດ​ທະ​ຮູບ​ນ້ອຍເກືອບ 10 ອົງ​ເປັນ​ພະ​ພຸດ​ທະ​ຮູບເກົ່າ​ແກ່​ບູ­ຮານ, ຊາວ­ບ້ານ​ໃຫ້ຄວາມ​ເຊື່ອ​ຖື.
ພໍ່​ໃຫຍ່​ທີ່​ເປັນ​ສາ­ລະ­ວັດ ພາຍໃນ​ບ້ານ​ທ່ານ​ຫນຶ່ງ​ໄດ້​ເລົ່າ​ສູ່​ຟັງວ່າ: ທີ່​ມາ​ຂອງ​ຕາດ​ລື​ສີ​ມີ​ເລື່ອງເລົ່າ​ຂານ​ກັນ​ມາ​ວ່າ: ສະ­ຖານ­ທີ່ແຫ່ງ​ນີ້​ເປັນ​ບ່ອນ​ບຳ­ເພັນ​ພາ­ວະນາ​ຂອງ​ພະ​ລື​ສີ ແຕ່​ຕອນ​ນີ້​ຍັງ​ມີພຽງ​ແຕ່​ພະ​ພຸດ​ທະ​ຮູບ​ອົງ​ນ້ອຍຫລາຍ​ອົງ ເຂົາ­ເຈົ້າ​ເອີ້ນ​ວ່າ​ເປັນພະ​ພຸດ​ທະ​ຮູບ​ລື​ສີບັນ­ຈຸ​ຢູ່​ກ້ອງພະ​ລານ​ຫີນ​ບ່ອນ​ນ້ຳ­ຕົກ​ແຫ່ງ​ນີ້, ປະ­ຊາ­ຊົນ​ພາຍ​ໃນ​ບ້ານ​ກໍ່​ໃຫ້ຄວາມ​ເຄົາ­ລົບ​ບູ­ຊາ, ເຊື່ອ​ຖື​ເປັນພະ​ພຸດ​ທະ​ຮູບ​ທີ່​ຄົງ​ເປັນ​ຫລັກບ້ານ​ຕັ້ງ­ແຕ່​ໃດ​ມາໃນ​ຍາມ​ບຸນ ສິນ​ກິນ​ທານ​ຕ່າງໆ ຫລື ງານບວງ­ສວງ​ຕາມ​ປະ­ເພ­ນີ​ກໍ່​ໄດ້​ສັກກາ­ລະ​ບູ­ຊາ, ປະ­ຕິ­ບັດ​ກັນ​ມາທຸກໆ​ປີ ຜູ້​ຄົນ​ທີ່​ກາຍ­ໄປມາ​ກໍ່ ມັກ​ຈະ​ມາ​ນົບ​ຂາບ ເພື່ອ​ເປັນ​ສິ­ລິມຸງ­ຄຸນ​ໃຫ້​ແກ່​ຕົນ​ເອງ ແຕ່​ພໍ​ມີ​ບໍ​ລິສັດ​ຕ່າງ­ປະ­ເທດ​ເຂົ້າ​ມາ​ລົງ­ທຶນປູກ​ຢາງ­ພາ­ລາ ແລະ ຕົ້ນ­ໄມ້​ຊະນິດ​ດີໆ, ເຮັດ​ໃຫ້­ການ​ບຸກ­ເບີກ​ປ່າເຫລົ່າ​ນີ້​ກາຍ­ເປັນ​ທົ່ງ​ຫົວ­ ລ້ານຈົນ​ຫມົດ, ຝູງ​ສັດ­ປ່າ​ນາໆ​ຊະ­ນິດກໍ່​ບໍ່​ຄ່ອຍ​ຈະ​ມີ​ໃຫ້​ເຫັນ​ຄື​ແຕ່​ກ່ອນອີກ.
ສະ­ຖານ­ທີ່​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທຳມະ​ຊາດ ແລະ ວັດ­ທະ­ນະ­ທຳ​ໃນນະ­ຄອນ­ຫລວງ​ກໍ່​ມີ​ຫລາຍ​ບ່ອນ, ແຕ່​ຫາກ​ທ່ານ​ຢາກ​ໄປ​ທ່ຽວ​ກິນອາ­ກາດ​ແບບ​ສົດໆ​ເຂດ​ຊານ ເມືອງ​ໃນ​ວັນ​ພັກຂໍ​ແນະ­ນຳ​ສະ ຖານ​ທີ່​ເຫມາະ​ສົມ​ທີ່​ສຸດ​ໃນ​ຍາມຝົນ​ເຊັ່ນ​ນີ້​ກໍ່​ແມ່ນ​ຕາດ​ຫ້ວຍ​ຊາຍຂາວ ເປັນ​ສະ­ຖານ­ທີ່​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທີ່ສຳ­ຄັນ​ທາງ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ອີກ​ບ່ອນຫນຶ່ງ​ຢູ່​ໃນ​ເຂດ​ບ້ານ​ນາ​ຄາຍ ເມືອງ​ໄຊ​ທາ­ນີນະ­ຄອນ­ຫລວງ ເຮົາ​ນີ້​ເອງ, ເປັນ​ສະ­ຖານ­ທີ່​ພວມໄດ້​ຮັບ​ການ​ພັດ­ທະ­ນາ, ປົວ­ແປງໃຫ້​ເປັນ​ສະ­ຖານ­ທີ່­ພັກ­ຜ່ອນ​ຢ່ອນໃຈ​ຂອງ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທັງ​ພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງ­ປະ­ເທດ, ແຕ່​ມັນເປັນ​ສະ­ຖານ­ທີ່​ໃຫມ່​ຍັງ​ບໍ່​ທັນເປັນ​ທີ່​ຮູ້­ຈັກ​ພໍ​ປານ­ໃດ.
ຕາດ​ຊາຍ​ຂາວ​ເປັນ​ຕາດ​ທີ່​ມີລັກ­ສະ­ນະ​ເນີນກະ­ແສ­ນ້ຳ​ໄຫລ ຕາມ​ພະ​ລານ​ຫີນ​ບໍ່​ແຮງ​ປານ­ໃດໃນ​ລະ­ດູ­ແລ້ງ ທ່ານ​ສາ­ມາດ​ລົງຫລິ້ນ​ນ້ຳ​ໄດ້​ຢ່າງ​ສະ­ບາຍ ແຕ່​ກໍ່ຕ້ອງ​ລະ­ວັງ​ເພາະ​ໄຄ​ຫີນ​ອາດ ເຮັດ​ໃຫ້​ທ່ານ​ພະ­ລາດ​ມື່ນ​ກໍ່​ເປັນ ໄດ້ນ້ຳ​ໄຫລ​ຈຸ້ມ​ກັນ​ເປັນ​ບາງບ່ອນ​ກະ­ທົບ​ໃສ່​ຫີນ​ເປັນ​ອາຍບວກ​ກັບ​ລົມ​ພັດ​ຜ່ານ​ມາ​ເປັນ​ໄລຍະ​ເຮັດ​ໃຫ້​ທ່ານ​ຮູ້­ສຶກ​ເຢັນ​ສະບາຍ​ໃນ​ຍາມ​ຮ້ອນ, ສ່ວນ​ຍາມຝົນ​ຈະ​ໄຫລ​ແຮງ ແລະ ໄວ​ເປັນພິ­ເສດ​ເພາະ​ມັນ​ເປັນ​ຄ້ອຍ​ລົງ, ສາຍ​ນ້ຳ​ຍູ­ທ່າງ​ຖີບ​ຕົວ ແລະ ເພີ່ມຄວາມ​ໄວ​ຂຶ້ນ​ຢ່າງ​ແຮງ, ແຕ່​ກໍ່​ມີໂງ່ນ​ຫີນ​ຫລາຍ​ຫນ່ວຍ​ທີ່​ທ່ານສາ­ມາດ​ນັ່ງ​ຊົມ​ໃກ້ໆ​ກັບ​ມັນ​ໄດ້ຕາມ ​ສະ­ບາຍ, ບາງ​ຄັ້ງ​ທ່ານ​ອາດຈະ​ເຫັນ​ຫມູ່​ປາ​ທີ່​ມີ​ຟຸ່ມ​ເຟືອຍຫລາຍ​ບ່ອນ​ເຫມາະ​ສຳ­ລັບ​ທີ່­ຢູ່ອາ­ໄສ​ຂອງ​ມັນ​ສະ­ຖານ­ທີ່​ແຫ່ງນີ້ ​ພວມ​ໄດ້​ຮັບ​ການ​ພັດ­ທະ­ນາຂອງ​ພະ­ແນກ­ການ​ທີ່​ກ່ຽວ­ຂ້ອງຮ່ວມ​ກັບ​ການ​ປົກ​ປັກ​ຮັກ­ສາ​ສິ່ງແວດ​ລ້ອມ​ຂອງ​ຊາວ­ບ້ານ​ໃນເຂດ​ນັ້ນ​ນັບ​ວ່າ​ເປັນ​ໂສມ​ຫນ້າໃຫມ່​ທີ່​ເຮັດ​ໃຫ້​ຜູ້​ຄົນ​ເລີ່ມ​ຮູ້­ຈັກກັບ​ສະ­ຖານ­ທີ່​ແຫ່ງ​ນີ້​ຫລາຍ​ຂຶ້ນ.
ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ ແລະຜູ້​ຄົນສ່ວນ​ຫລາຍ​ຈະ​ໃຫ້​ຄວາມ​ສົນ­ໃຈເປັນ​ພິ­ເສດ​ໃນ​ທຸກໆ​ຍາມ​ຫລາຍກວ່າ​ຫມູ່​ກໍ່​ແມ່ນ​ຍາມ​ບຸນ​ປະ­ເພ­ນີທາງ​ສາ­ສະ­ຫນາ, ບຸນ​ສຳ­ຄັນຂອງ​ຊາດ​ເຊັ່ນ: ບຸນ​ອອກ​ພັນ​ສາ, ບຸນ­ປີ­ໃຫມ່ ແລະ ອື່ນໆ ຜູ້​ຄົນ​ເປັນຈຳ­ນວນ​ຫລວງ­ຫລາຍ​ຈະ​ມາຫລິ້ນ​ໃນ​ຕາດ​ແຫ່ງ​ນີ້​ສ່ວນ​ໃຫຍ່ແມ່ນ​ຖື​ອຸ­ປະ­ກອນ​ຮັບ​ໃຊ້​ເຂົ້າ​ໃນການ​ເດີນ​ປ່າ, ຫລິ້ນ​ນ້ຳ​ຈົນ­ກະ­ທັ້ງຮອດ​ປູ​ສາດ​ກິນ​ເຂົ້າ​ສາ­ມັກ­ຄີ ຕາມ​ຮົ່ມ​ໄມ້, ພະ​ລານ​ຫີນ​ຟາກເບື້ອງ​ເທິງ​ໃນ​ແຄມ​ປ່າ​ເພາະ​ຈະມີ​ຫຍ້າ​ແຝດ, ກົກ​ສາມ​ສາ​ເປັນຮົ່ມ​ໃຫ້​ທ່ານ​ພັກ­ຜ່ອນ​ໄດ້​ຢ່າງສະ­ບາຍ, ຕົ້ນ­ໄມ້​ຫລາຍ​ຊະ­ນິດຢືນ​ລຽນ​ກັນ​ລ້າຍ​ຊ້າຍ​ຄື​ກັນ​ກັບທະ­ ຫານ​ຍາມ​ເຝົ້າ​ຕາດ​ນີ້​ແຫລະ! ຖ້າ​ຫາກ​ທ່ານ​ໄດ້​ໄປ​ສະ­ຖານ­ທີ່ແຫ່ງ​ນີ້​ໃນ​ຕອນ​ກັບ​ກໍ່​ມາ​ແວ່​ວັດພະ​ບາດ​ແອວ​ຂັນ​ອີກ​ນັບ​ວ່າ​ເປັນການ​ທ່ຽວ​ທີ່​ກຸ້ມ​ຄ່າ.
ພິ­ເສດ​ສຸດ​ກໍ່​ແມ່ນ​ວັນ​ພັກເສົາອາ­ທິດ​ໃນ​ຍາມ​ໃດ​ກໍ່​ແລ້ວ ແຕ່ສະ­ຖານ­ທີ່​ແຫ່ງ​ນີ້​ແມ່ນ​ເຫມາະສົມ​ທີ່​ສຸດ​ໃນ​ການ​ພັກ­ຜ່ອນ​ນ້ຳ​ດັ່ງກ່າວ​ສືບ​ເນື່ອງ​ມາ​ຈາກ​ສາຍ­ພູຜ່ານ​ພູ­ເຂົາ​ຄວາຍ​ລົງ​ມາ​ຫາ​ບ້ານ ນາ​ຄາຍ ເມືອງ​ໄຊ​ທາ­ນີ, ສະ­ຖານທີ່​ດັ່ງ­ກ່າວ​ແມ່ນ​ເດີນ­ທາງ​ຕາມວັດ​ພະ​ບາດ​ແອວ​ຂັນເຊິ່ງ​ຫ່າງຈາກ​ເສັ້ນ­ທາງ​ເລກ​ທີ 13 ໃຕ້ລ້ຽວ​ຊ້າຍ​ເຂົ້າ​ໄປ​ທາງ​ທ່າ​ງ່ອນປະ­ມານ 10 ກວ່າ​ກິ­ໂລ­ແມັດເປັນ ເສັ້ນ­ທາງ​ດິນ​ແດງ​ທີ່​ຍັງ​ບໍ່​ທັນ​ໄດ້ຮັບ​ການ​ບຸ­ລະ­ນະ​ເທື່ອ.
ວັງ​ສະ­ຫງວນ​ເປັນ​ເຂດ​ທີ່ຫວງ​ຫ້າມ​ຂອງ​ປະ­ຊາ­ຊົນ​ໃນ​ທຸກຫມູ່​ບ້ານ​ໄດ້​ພາ­ກັນ​ປົກ​ປັກ​ຮັກ­ສາໄວ້​ໃຫ້​ເປັນ​ບ່ອນ​ເພາະ​ພັນ​ຂອງສັດ​ນ້ຳ​ທຸກ​ຊະ­ນິດ ໂດຍ​ສະ­ເພາະກໍ່​ແມ່ນ​ຈຳ­ພວກ​ປາ​ທີ່​ອາ­ໄສ​ໃນ ພື້ນ​ສາຍ​ນາ­ທີ​ອັນ​ດຽວ​ກັນ ບ່ອນ ທີ່​ມີ​ປາ​ຫລາຍ​ໃນ​ເຂດ​ມະ­ຫາ​ນາ ທີ​ສີ​ພັນ​ດອນ​ກໍ່​ມີ​ຫລາຍ​ບ້ານ ສ່ວນ​ຫລາຍ​ຈະ​ເຫັນ​ໄດ້​ໃນ​ຍາມ ແລ້ງ​ມີ​ຫລາຍໆ​ບ່ອນ ຕອນ​ຂີ່​ເຮືອກາຍ​ປາ­ກົດ​ເຫັນ​ປາ​ຈະ​ວີ​ຫາງ ອອກ​ວີບ​ວາບ​ໃຫ້​ເຫັນ​ຢູ່​ບໍ່​ຂາດ ສາຍ, ແຕ່​ສຳ­ລັບ​ບ້ານ​ດອນ​ສົມ, ມີ​ຝູງ​ປາ​ເປັນ​ຈຳ­ນວນ​ຫລາຍກວ່າ​ທຸກໆ​ບ້ານ ເພາະ​ມັນ​ຈະ​ມີ ປາ​ອອກ​ໃຫ້​ເຫັນ​ໃນ​ທຸກ​ຍາກບໍ່ວ່າ​ຈະ​ເປັນ​ຍາມ​ແລ້ງ ຫລື ຍາມຝົນ.
ວັງ​ສະ­ຫງວນ​ບ້ານ​ດອນ​ສົມເມືອງ​ໂຂງ ແຂວງ​ຈຳ­ປາ​ສັກແມ່ນ​ຢູ່​ທາງ​ເບື້ອງ​ທິດ­ຕາ­ເວັນ­ຕົກຂອງ​ບ້ານ ທີ່​ອາ­ໄສ​ແມ່­ນ້ຳ​ສາຍດຽວ​ກັນ​ທີ່​ໄຫລ​ຜ່ານ​ບ້ານ​ລົບ​ປາດີ, ດອນ​ເປືອຍ ແລະ ດອນ​ຊ້າງເປັນ​ແມ່­ນ້ຳ​ວັງ​ໃຫຍ່​ມີ​ຄວາມກວ້າງ​ປະ­ມານ 500 ແມັດ ເປັນແມ່­ນ້ຳ​ທີ່​ເລິກ​ກວ່າ​ບ່ອນ​ອື່ນໆ ຖ້າ​ທຽບ­ໃສ່​ວັງ​ນ້ຳ­ຂອງ​ແຕ່​ລະບ້ານ ມັນ​ເປັນ​ບ່ອນ​ທີ່​ລວມ​ຕົວກັນ ທັງ​ເປັນ​ຈຸດ​ນັດ​ພົບ​ຂອງ​ປາ ທຸກ​ຊະ­ນິດ​ທີ່​ຂຶ້ນ​ມາ​ຈາກ​ເຫວຄອນ​ເກາະ, ຄອນ​ຊວງ, ຄອນຂາມໂດຍ​ຜ່ານ​ຫລີ່​ຂອງ​ປະ­ຊາຊົນ​ທີ່​ລັດ​ກັກ​ເອົາ​ປາ​ພວມ​ຂຶ້ນ​ໃນທ້າຍ​ເດືອນ​ທັນ­ວາ ຫາ​ເດືອນ​ມີນາ, ໃນ​ຍາມ​ແລ້ງ​ເທົາ​ທີ່​ເກີດຕາມ​ ໂງ້ນ​ຫີນ, ປ່າ​ໄຄ້​ກາງ​ນ້ຳ ແລະຕາມ​ເກາະ­ດອນ​ນ້ອຍ​ໃຫຍ່ເປັນ​ອາ­ຫານ​ຊັ້ນ​ດີ​ຂອງ​ພວກ​ມັນທັງ​ເປັນ​ບ່ອນ​ລີ້​ໄພ​ຂອງ​ນັກ​ລ່າປາ​ວັງ​ສະ­ຫງວນ​ໃນ​ຕອນ​ກາງຄືນທີ່​ນຳ​ເອົາ​ອຸ­ປະ­ກອນ​ທີ່​ທັນ​ສະໄຫມ ​ເຂົ້າ​ມາ​ຊ່ວຍ​ໃນ​ການ​ຫາປາ, ໃນ​ຍາມ​ແລ້ງ​ເຂດ​ນີ້​ເປັນ​ເຂດທີ່​ຫວງ​ຫ້າມ ເຊິ່ງ​ມີ​ເຈົ້າ​ຫນ້າ­ທີ່ປະ­ຈຳ​ອອກ​ລາດ­ຕະ­ເວນ​ໃນ​ຍາມກາງ­ຄືນ ສ່ວນ​ກາງ­ເວັນ​ໄດ້​ກາຍເປັນ​ເສັ້ນ­ທາງ​ຄົມ­ມະ­ນາ­ຄົມ​ທາງ ນ້ຳ, ເຮືອ­ຈັກ​ຫາງ​ຍາວ​ແລ່ນສ່ວນ​ສົນ​ກັນ​ໄປ​ມາ​ຕະ­ຫລອດ ບໍ່ວ່າ​ຈະ​ເປັນ​ເຮືອ​ຂົນ­ສົ່ງ​ນັກ​ທ່ອງທ່ຽວ ແລະ ເຮືອ​ຂົນ­ສົ່ງ​ສິນ­ຄ້າ ໂດຍ​ຜ່ານ​ວັງ​ສະ­ຫງວນ​ນີ້​ໄປ​ສູ່ຕະ­ຫລາດ​ນາ​ກະ­ສັງ.
ສ່ວນ​ຍາມ​ຝົນ​ເລີ່ມ​ຕັ້ງ­ແຕ່ເດືອນ​ຫົກ​ລາວ, ນ້ຳ­ຂອງ​ໄດ້​ເພີ່ມຂຶ້ນ​ປ່ຽນ​ເປັນ​ສີ­ແດງ ແຕ່​ຊ້ຳ­ຜັດອະ­ນຸ­ຍາດ​ໃຫ້­ຫາ​ປາ​ໃນ​ເຂດ​ນີ້​ໄດ້ ແຕ່​ສະ­ເພາະ​ໄຫລ​ມອງ​ເທົ່າ​ນັ້ນເພື່ອ​ເອົາ​ປາ​ໄປ​ເຮັດ​ປາ­ແດກ, ປາຈາວ, ປາ​ເຄັມ ແລະ ອື່ນໆ ກະກຽມ​ໄວ້​ເພື່ອ​ລົງ​ນາ ສ່ວນ​ຫລາຍຈະ​ເປັນ​ປາ​ປ່ຽນ, ເພ້ຍ, ປາ​ສະ​ອີ ເປັນ​ສ່ວນ​ໃຫຍ່ ເຮືອ​ເປັນ​ສ່ວນໆ ກັນຄົນ​ນັບ​ເປັນ​ພັນ​ຄົນຈົນເກືອບ​ຊິ​ບໍ່​ມີ​ຮອດ​ບ່ອນ​ລົງ​ມອງ ເພື່ອ​ແຂ່ງ­ຂັນ​ກັນ​ເອົາ​ປາ​ລົງ​ໃນ ຍາມ​ປາ​ລ່ອງ​ຍາມ​ນີ້ ແຕ່​ເຊົ້າ​ຈົນ ຄ່ຳ ເພື່ອ​ໃຫ້​ທັນ​ກັບ​ນ້ຳ​ທີ່​ເພີ່ມ​ຂຶ້ນ ເລື້ອຍໆ ແຕ່​ຍ້ອນ​ຄວາມ​ຫລາກ ຫລາຍ​ຂອງ​ປາ​ນາໆ​ຊະ­ນິດ​ໃນ ເຂດ​ວັງ​ສະ­ຫງວນ​ແຫ່ງ​ນີ້, ເຖິງວ່າ​ນ້ຳ​ຈະ​ເຕັມ​ຕາ­ຝັ່ງ​ໃນ​ຍາມເດືອນ​ສິບ ແຕ່​ປາ​ກໍ່​ຍັງ​ອອກ​ໃຫ້ເຫັນ​ເປັນ​ສ່ວນ​ຫລາຍ​ໃນ​ຍາມ​ຂີ່ເຮືອ​ຜ່ານ.
ສາຍການບິນເອກະຊົນຖືຫຸ້ນ 100% ແຫ່ງທຳອິດ ຂອງລາວ ໄດ້ປະກາດປ່ຽນຊື່ ຈາກ ພົງ​ສະ­ຫວັນ ແອ​ລາຍ ມະ­ຫາ­ຊົນ ເພື່ອ​ໃຫ້​ສອດ­ຄ່ອງ​ກັບ​ແນວ­ທາງ​ແຜນ​ພັດ­ທະ­ນາ​ເສດ­ຖະ­ກິດ-ສັງ­ຄົມ​ແຫ່ງ​ຊາດ​ຂອງ​ລັດ­ຖະ­ບານ​ເຮົາ ແລະ ວິ­ໄສ​ທັດ​ຂອງ​ບໍ­ລິ­ສັດ​ທີ່​ມີ​ຄວາມ​ມຸ້ງ​ຫວັງ​ເປັນ​ທ່າ­ແຮງ​ປະ­ກອບ­ສ່ວນ​ເຂົ້າ​ໃນ​ການ​ພັດ­ທະ­ນາ ການ​ບໍ­ລິ­ການ​ການ­ບິນ​ພົນ​ລະ​ເຮືອນ ແລະ ບໍ­ລິ­ການ​ຂົນ­ສົ່ງ​ສິນ­ຄ້າ​ທາງ​ອາ­ກາດ​ຂອງ​ປະ­ເທດ​ເຮົາ ໃຫ້​ນັບ​ມື້​ນັບ​ຂະ­ຫຍາຍ­ຕົວ​ເຂັ້ມ­ແຂງ ເພື່ອ​ໃຫ້​ກາຍ­ເປັນ​ສູນ​ກາງ​ບໍ­ລິ­ການ​ການ­ບິນ​ທີ່​ທັນ​ສະ­ໄໝ​ໄປ​ສູ່​ລະ­ດັບ​ສາ­ກົນ ດັ່ງ­ນັ້ນ ຈຶ່ງ​ໄດ້​ປ່ຽນ​ຊື່​ມາ​ເປັນ​ ບໍ­ລິ­ສັດ ລາວເຊັນ​ໂທຣແອ​ລາຍ ມະ­ຫາ­ຊົນ.
ບໍ­ລິ­ສັດ ພຣາຍ ວໍ​ເຕີ ເຮົາ​ສ໌ ກຣຸບ(PricewaterhouseCoopers) ຈະ​ໃຫ້­ການ​ບໍ­ລິ­ການ​ທີ່​ປຶກ­ສາ​ດ້ານ​ການ​ສ້າງ​ບົດ​ວິ­ພາກ ແຜນ​ທຸ­ລະ​ກິດ ແລະ ແຜນ​ຕົວ​ແບບ​ທາງ​ການ​ເງິນ ໃຫ້​ກັບ​ບໍ­ລິ­ສັດ ລາວ ເຊັນ​ໂທຣ ແອ​ລາຍ ມະ­ຫາ­ຊົນ ຊຶ່ງ​ບໍ­ລິ­ສັດ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ນີ້​ເມື່ອ​ກ່ອນ​ຊື່­ວ່າ ບໍ­ລິ­ສັດ ພົງ​ສະ­ຫວັນ ແອ​ລາຍ ມະ­ຫາ­ຊົນ ເພື່ອ​ໃຫ້​ສອດ­ຄ່ອງ​ກັບ​ແນວ­ທາງ​ແຜນ​ພັດ­ທະ­ນາ​ເສດ­ຖະ­ກິດ-ສັງ­ຄົມ​ແຫ່ງ​ຊາດ​ຂອງ​ລັດ­ຖະ­ບານ​ເຮົາ ແລະ ວິ­ໄສ​ທັດ​ຂອງ​ບໍ­ລິ­ສັດ​ທີ່​ມີ​ຄວາມ​ມຸ້ງ​ຫວັງ​ເປັນ​ທ່າ­ແຮງ​ປະ­ກອບ­ສ່ວນ​ເຂົ້າ​ໃນ​ການ​ພັດ­ທະ­ນາ ການ​ບໍ­ລິ­ການ​ການ­ບິນ​ພົນ​ລະ​ເຮືອນ ແລະ ບໍ­ລິ­ການ​ຂົນ­ສົ່ງ​ສິນ­ຄ້າ​ທາງ​ອາ­ກາດ​ຂອງ​ປະ­ເທດ​ເຮົາ ໃຫ້​ນັບ​ມື້​ນັບ​ຂະ­ຫຍາຍ­ຕົວ​ເຂັ້ມ­ແຂງ ເພື່ອ​ໃຫ້​ກາຍ­ເປັນ​ສູນ​ກາງ​ບໍ­ລິ­ການ​ການ­ບິນ​ທີ່​ທັນ​ສະ­ໄໝ​ໄປ​ສູ່​ລະ­ດັບ​ສາ­ກົນ ດັ່ງ­ນັ້ນ ຈຶ່ງ​ໄດ້​ປ່ຽນ​ຊື່​ມາ​ເປັນ​ບໍ­ລິ­ສັດ ລາວ ເຊັນ​ໂທຣ ແອ​ລາຍ ມະ­ຫາ­ຊົນ.
ສາຍການບິນລາວ ເຊັນໂທຣ ແອລາຍ ໄດ້ວາງຕົວ ເປັນສາຍກິນບິນແບບຕົ້ນທຶນຕ່ຳ ມີທັງຊັ້ນທຸລະກິດ ແລະ ຊັ້ນປະຫຍັດ. ກ່ອນໜ້ານີ້ ທາງສາຍການບິນ ລາວ ເຊັນໂທຣ ແອລາຍ ໄດ້ສັ່ງຊື້ຍົນ ຊູຄອຍ ຊຸບເປີ ເຈັດ(Sukhoi Superjet-100) ຈາກ ຣັດເຊຍ ຈຳນວນ 9 ລຳ
ສຳ­ລັບ​ການ​ເປີດ​ການ​ບໍ­ລິ­ການ​ສາຍ​ການ­ບິນ​ຂອງ​ບໍ­ລິ­ສັດ​ດັ່ງ­ກ່າວ ຄາດ​ວ່າ​ຈະ​ມີ​ຂຶ້ນ​ໃນ​ທ້າຍ​ປີ​ນີ້ ເພາະ​ປັດ­ຈຸ­ບັນ ບໍ­ລິ­ສັດ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ໄດ້​ຊື້​ຍົນ​ເຂົ້າ​ມາ​ແລ້ວ ແລະ ກຳ­ລັງ​ຕົບ­ແຕ່ງ​ສີ​ໃຫ້​ເປັນ​ເຄື່ອງ­ໝາຍ​ຂອງ​ບໍ­ລິ­ສັດ ຊຶ່ງ​ມີ​ນັກ​ບິນ 2 ຄົນ ເປັນ​ນັກ​ບິນ​ມື​ອາ­ຊີບ​ມາ​ຈາກ​ປະ­ເທດ​ອິນ​ເດຍ ເປັນ​ສັນ­ຊາດ​ໄທ ສຳ­ເລັດ​ການ​ເຝິກ­ອົບ­ຮົມ​ໃຫ້​ລາວ​ບໍ­ລິ­ການ​ເທິງ​ເຮືອ­ບິນ ຈຳ­ນວນ 10 ຄົນ ໃນ​ເບື້ອງ​ຕົ້ນ ແລະ ການ​ເປີດ​ບໍ­ລິ­ການ​ເບື້ອງ​ຕົ້ນ ຈະ​ເປີດ​ສາຍ​ການ­ບິນ ລາວ-ບາງ­ກອກ ຕໍ່​ໄປ ຮ່າ​ໂນ້ຍ-ຄຸນ​ໝິງ ກຳ­ປູ­ເຈຍ ກໍ​ຄື​ຈະ​ເປີດ​ບິນ​ບັນ­ດາ​ປະ­ເທດ​ອ້ອມ​ຂ້າງ​ເສຍ​ກ່ອນ ຈາກ​ນັ້ນ​ກໍ​ຈະ​ບິນ​ໄປ​ບັນ­ດາ​ປະ­ເທດ​ອາ​ຊຽນ ແລະ ການ​ເປີດ​ບໍ­ລິ­ການ​ເບື້ອງ​ຕົ້ນ​ຈະ​ໃຊ້​ ຍົນ​ A320-200 ຂະໜາດ 150 ບ່ອນນັ່ງ ຈຳ­ນວນ 2 ລຳ ເພື່ອ​ບໍ­ລິ­ການ​ບິນ​ແຕ່​ນະ­ຄອນ­ຫຼວງ​ວຽງ​ຈັນ-ບາງ­ກອກ ມື້​ລະ 4 ຖ້ຽວ.
ແລະ ສາຍການບິນມີແຜນຈະເປີດທ້ຽວບິນ ຈາກວຽງຈັນ ໄປ ຮາໂນ້ຍ, ຄຸນໝິງ, ສຽມຣຽບ ແລະ ບັນດານະຄອນຫຼວງຂອງປະເທດອາຊຽນ ໃນອະນາຄົດ.
ການບິນລາວ ເປັນສາຍການບິນແຫ່ງຊາດ ຂອງ ສປປລາວ ໃຫ້ບໍລິການທາງດ້ານການຂົນສົ່ງທາງອາກາດ ໃນເສັ້ນທາງພາຍໃນປະເທດ 7 ແຫ່ງ, ແລະ ໃຫ້ບໍລິການການບິນໄປສູ່ບັນດາປະເທດອ້ອມຂ້າງຄື: ສາທາລະນະລັດປະຊາຊົນຈີນ, ຣາຊະອານາຈັກໄທ, ຣາຊະອານາຈັກກຳປູເຈຍ,ສາທາລະນະລັດສັງຄົມນິຍົມຫວຽດນາມ,ສິງກະໂປ,ເກົາຫຼີ.
ສຳນັກງານໃຫຍ່ຕັ້ງຢູ່ທີ່ ສະໜາມບິນສາກົນວັດໄຕ ຕູ້ ປ.ນ 6441 ໂທລະສັບ +856 21 513 150 ແຟັກ +856 21 512 004
ສາຍດ່ວນ: 1626 ຫຼື +856 21 212051-54
ການຂົນສົ່ງທາງອາກາດ ຂອງລາວໄດ້ກຳເນີດເກີດຂຶ້ນໃນຊຸມປີ 1960 ເປັນຕົ້ນມາ  ເຊິ່ງພາກສ່ວນໜຶ່ງ ແມ່ນການບິນຂອງ ລະບອບເກົ່າສ້າງຂຶ້ນ ແລະ ອີກພາກສ່ວນໜຶ່ງແມ່ນການບິນຂອງແນວລາວຮັກຊາດ ​ເຊິ່ງ​ພະນັກງານ​ໄດ້​ຮັບ​ການ​ກໍ່ສ້າງຢູ່ບັນດາປະເທດສັງຄົມນິຍົມ.  ພາຍຫຼັງປະເທດຊາດໄດ້ຮັບການປົດປ່ອຍ ​ໃນ​ປີ 1975 ຈຶ່ງໄດ້ເຕົ້າໂຮມເອົາພາຫະນະ ​ແລະ​ພະນັກງານ​ຂອງທັງ 2 ຝ່າຍເຂົ້າກັນ ແລະ ສ້າງຕັ້ງການບິນລາວ ຂຶ້ນໃນວັນທີ 19 ມັງກອນ 1976 ທີ່​ເປັນ​ພາກສ່ວນ​ນຶ່ງ​ຂອງ​ກົມ​ການບິນ​ພົນລະ​ເຮືອນ​ແລະ​ ຢູ່ພາຍໃຕ້ການຊີ້ນຳຂອງກະຊວງປ້ອງກັນປະເທດ.  ໜ້າທີ່ຂອງການບິນລາວ ໃນໄລຍະນັ້ນແມ່ນຮັບໃຊ້ວຽກງານປ້ອງກັນຊາດ ປ້ອງກັນຄວາມສະຫງົບ ແລະ ພົນລະເຮືອນທົ່ວໄປ. ເຮືອບິນທີ່ນຳໃຊ້ແມ່ນ ເຊ 123 (C-123), ເຊ 47 (C-47), ເດເຊ 4 (​DC-4), ອ່ານ 2(AN-2), ມີ 8(MI-8), ອ່ານ 24 (AN-24) ແລະ ອ່ານ 26 (AN-26).
ໃນປີ 1977 ຍ້ອນຄວາມຮຽກຮ້ອງຕ້ອງການຂອງສົງຄົມຜູ້ຊົມໃຊ້ບໍລິການເພິ່ມຂຶ້ນ ບໍລິສັດ ການບິນລາວ ຈຶ່ງໄດ້ເປີດກວ້າງເສັ້ນທາງບິນສູ່ຕ່າງປະເທດເຊັ່ນ ຮ່າໂນ້ຍ, ບາງກອກ ແລະ ພະນົມເປັນ ແລະ ໃນປີ 1985 ການບິນລາວຈຶ່ງໄດ້ເລີ່ມຫັນຈາກລະບົບການ ບໍລິຫານໃຫ້ເປັນແບບວິຊາການ ເພື່ອເປັນການສ້າງລາຍຮັບ ແລະ ການເພີ່ມພາລະບົດບາດ. ການບິນຮັບໃຊ້ວຽກງານປົກປັກຮັກສາ ແລະ ສ້າງສາປະເທດຊາດ ພັກ-ລັດໄດ້ເລັງເຫັນເຖິງຄວາມສຳຄັນດັ່ງກ່າວ ຈຶ່ງໄດ້ແບ່ງເຮືອບິນ AN-24 (ອ່ານ ຊາວສີ່) ຈຳນວນ 4 ລຳ, AN-2 (ອ່ານ 2) ຈໍານວນ 4 ລຳ ແລະ Mi-8 (ມີ່ 8) ຈໍານວນ 2 ລຳ​ໃຫ້ພ້ອມດ້ວຍພາຫານະ ຮັບໃຊ້ພາກພື້ນດິນໃຫ້ແກ່ການບິນລາວເພື່ອໃຊ້ເຂົ້າໃນວຽກງານການບິນ. ມາເຖິງວັນທີ 18 ມີນາ 1989 ການບິນລາວທີ່ຂຶ້ນກັບກະຊວງປ້ອງການປະເທດກໍໄດ້ຖືກໂອນໄປໃຫ້ກະຊວງຄົມມະນາຄົມ ຂົນສົ່ງ ໄປສະນີ ແລະ ກໍ່ສ້າງ ແລະ ວັນທີ່ 23 ພຶດສະພາ 1989 ການບິນລາວຈຶ່ງໄດ້ແຍກຕົວ ອອກຈາກກົມການບິນພົນລະເຮືອນ ສ້າງຕັ້ງ​ເປັນບໍລິສັດການບິນລາວ ທີ່ເປັນຫົວໜ່ວຍທຸລະກິດ ຢ່າງຂາດຕົວຂຶ້ນຢ່າງເປັນທາງການ ​ໂດຍມີການໄລ່ລຽງລາຍຮັບລາຍຈ່າຍດ້ວຍຕົນເອງ.
​ໃນປີ 1990 ບໍລິສັດການບິນລາວ ໄດ້ເຊັນສັນຍາການຮ່ວມທຶນກັບ ບໍລິສັດ ແດນຈາງ ຂາເຂົ້າ-ຂາອອກ ເພື່ອສ້າງຕັ້ງ​ເປັນ​ບໍລິສັດ​ການບິນ​ລາວ (ສາຍ​ຕ່າງປະ​ເທດ) ໂດຍເຊົ່າເຮືອບິນ TU154 (ຕູ ຮ້ອຍຫ້າສິບສີ່) ນຳສາຍການບິນ ບານການ ແອລາຍສ໌ - ບຸນກາລີ ​ເປັນ​ເວລາ​ນຶ່ງ​ປີ ຫລັງ​ຈາກ​ນັ້ນ​ໄດ້ເຊົ່າ BOEING 737 (ໂບອິງ ເຈັດ ສາມ ເຈັດ) ຈາກ IAL Miami America (ໄອເອແອລ ໄມອາມີ ອາເມລິກາ) ມາ​ນຳ​ໃຊ້​ແຕ່​ບໍ່​ມີ​ປະສິດທິ​ຜົນ. ບໍລິສັດ​ແດນ​ຈາງ ຂາ​ເຂົ້າ-ຂາ​ອອກ ​ໄດ້​​ໄປ​ຊອກ​ຄູ່ຮ່ວມທຶນ​​ໃໝ່​ຄື: ​ບໍລິສັດ ຊີ​ທີ​ເອ ​ເອສ໌ (CTAS) ຈາກ​ຮົງ​ກົງ ​ແລະ​ໄດ້​ດຳ​ເນີນ​ທຸລະ​ກິດ​ຮອດ​ປີ 1994. ​ເນື່ອງ​ຈາກ​ທຸລະ​ກິດ​ບໍ່​ມີ​ປະສິດທິ​ຜົນ ບໍລິສັດ ​ແດນ​ຈາງ ຈຶ່ງ​ໄດ້​ຖອນ​ຕົວ ​ແລະ​ບໍລິສັດ ຊີ​ທີ​ເອ​ເອສ໌ ຈຶ່ງ​ໄດ້ຮ່ວມກັບສາຍການບິນຢຸນນານແອລາຍສ໌ ເພື່ອ​ບິນ​ເສັ້ນ​ບິນ​ສາຍຕ່າງປະເທດ ຈົນ​ຮອດ ວັນ​ທີ 30 ທັນວາ 1996​. ​ໃນວັນທີ 1 ມັງກອນ 1997 ຈຶ່ງໄດ້ລວມເອົາເສັ້ນບິນສາຍພາຍໃນ ປະເທດເຂົ້ານຳກັນ ແລ້ວເອີ້ນຊື່ວ່າ ການບິນລາວຮ່ວມພັດທະນາຈຳກັດ (Lao Aviation Joint Development Company Limited),​ ໄດ້​ດຳ​ເນີນ​ທຸລະ​ກິດ​ເປັນ​ເວລາ 1 ປີກັບ 4 ເດືອນ ດ້ວຍ​ຮູບ​ການ​ເຊົ່າ​ພາຫະນະ​ການ​ຜະລິດ​ທັງ​ໝົດ​ນຳ​ລັດຖະບານ. ​ແຕ່​ວ່າການ​ດຳ​ເນີນ​ທຸລະ​ກິດບໍ່ມີປະສິດທິຜົນ   ຈາກນັ້ນການບິນລາວຮ່ວມພັດທະນາຈຳກັດກໍ່ໄດ້ຢຸດຕິ​ການ​ເຄື່ອນ​ໄຫວ ແລະ ໃນວັນທີ 14 ພຶດສະພາ 1998 ​ໄດ້​ຖືກໂອນກັບມາເປັນ ລັດວິສາຫະກິດ ການບິນລາວ ຄືເກົ່າຈົນເຖິງປະຈຸບັນ. ໃນປີ 2007 ແລະ 2008 ໃນ ລັດວິສາຫະກິດການບິນລາວໄດ້ຮັບລາງວັນ ດີເດັ່ນ http://www.laoairlines.com/?contentkey=pages&id=55
ອຸ­ດົມ​ໄຊ ເປັນ​ແຂວງ​ຫນຶ່ງຕັ້ງ​ຢູ່​ທາງ​ພາກ​ເຫນືອ​ຂອງ​ລາວ ມີ​ຊາຍ​ແດນ​ຕິດ​ຈອດ​ກັບ​ຫລາຍແຂວງ ແລະ ປະ­ເທດ​ເພື່ອນ​ບ້ານນຳ​ອີກ ເປັນ​ຫນຶ່ງ​ໃນ​ແຂວງ​ທີ່​ອຸດົມ​ສົມ­ບູນ​ໄປ​ດ້ວຍ​ຊັບ​ພະ­ ຍາກອນ​ທຳ​ມະ​ຊາດ, ມີ​ຮ່ອງ­ຮອຍປະ­ຫວັດ­ສາດ​ປູ­ຊະ­ນີ­ຍະ­ສະ­ຖານດ້ານ​ວັດ­ທະ­ນະ­ທຳ​ຫລາຍ​ແຫ່ງ, ສິ່ງ​ສຳ­ຄັນ ຖ້າ​ຫາກ​ທ່ານ​ໄດ້​ໄປ​ທີ່ອຸ­ດົມ​ໄຊ ກໍ່​ຢ່າ​ລືມ​ແວ່​ຊົມ​ທີ່​ພະທາດ​ໄຊ​ມຸງ­ຄຸນ​ໃນ​ເຂດ​ເມືອງ​ໄຊ ພ້ອມ​ທັງ​ເບິ່ງ​ທິວ​ທັດ​ທີ່​ສາ­ມາດແນມ​ເຫັນ​ໄດ້​ເທດ­ສະ­ບານ​ແຂວງຢ່າງ​ຈະ­ແຈ້ງ ແລະ ເຕັມ​ອີ່ມ ໂດຍສະ­ເພາະ​ໃນ​ຍາມ​ເຂົ້າ​ພັນ​ສາ​ຄືຈັ່ງ​ຊີ້.
ອີງ​ຕາມ​ເອ­ກະ­ສານ​ປະ­ຫວັດຫຍໍ້ ຂອງ​ພະ­ທາດ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ໄດ້​ລະບຸ​ໄວ້​ວ່າ: ຫລາຍ​ຮ້ອຍ​ປີ​ຄືນ​ຫລັງທີ່​ສ້າງ​ມາ​ແຕ່​ພະ​ເຈົ້າ​ໄຊ​ຍະ​ເສດຖາ​ແຫ່ງ​ນີ້​ໄດ້​ຮັບ​ຜົນ​ກະ­ທົບ​ຍ້ອນສົງ­ຄາມ​ທຳ­ລາຍ ສະ­ນັ້ນ ຈິ່ງ​ມີແຕ່​ຫຍ້າ, ປ່າ­ໄມ້​ໂອບ­ອ້ອມ​ເອົາ ໂດຍ​ທຳ​ມະ​ຊາດດ້ວຍ​ແຮງ​ທີ່​ສັດ ທາ​ຂອງ​ພະ​ພຸດ​ສະ​ນິ​ກະ​ຊົນ​ກໍ່​ຄືປວງ​ຊົນ​ຊາວ​ແຂວງ​ອຸ­ດົມ​ໄຊ ແລະອົງ­ການ​ພຸດ​ທະ​ສາ­ສະ­ຫນາ ພ້ອມ​ກັນ​ປັບ­ປຸງແລະ ສ້າງ​ທາດຄືນ­ໃຫມ່​ໃນ​ປີ 1996 ແລະ ສໍາເລັດ​ໃນ​ປີ 1997, ສູງ​ປະ­ມານ 18 ແມັດ, ທຸກໆ​ປີ​ໄດ້​ຈັດ​ງານ​ສະຫລອງ​ກັນ​ຈົນ​ຄົບ 3 ມື້ 3 ຄືນ ໃນ​ທຸກໆ​ເດືອນ 3 ເພັງ​ຂອງ​ທຸກປີ.
ລັກ­ສະ­ນະ​ຂອງ​ພະ­ທາດ​ເປັນຮູບ​ສີ່​ລ່ຽມ​ມີ​ຂັ້ນ​ໃດ​ຂຶ້ນ 4 ດ້ານຖ້ານ​ລຸ່ມ​ສຸດ​ປະ­ດັບ​ດ້ວຍ​ກີບ​ບົວໃຫຍ່ ສ່ວນ​ຖ້ານ​ທີ 2 ເປັນ​ຮູບ 4 ຫລ່ຽມ ທັງ 4 ແຈ​ມີ​ທາດ​ນ້ອຍສູງ 2 ແມັດ​ເຊັ່ນ​ກັນ, ສ່ວນຖ້ານ​ທີ 3 ແລະ ທີ 4 ເປັນ​ຮູບ​ແອວ ຂັນ, ຖ້ານ​ທີ 5 ເປັນ​ຮູບ​ໂອ​ຂວ້ຳ, ຖ້ານ​ທີ 6 ເປັນ​ຮູບ​ແອວ​ຂັນ​ປະ ດັບ​ດ້ວຍ​ກີບ​ບົວ​ໃຫຍ່ 3 ດ້ານ ຈຳນວນ 16 ກາບ, ສ່ວນ​ຖ້ານ​ທີ 7 ເປັນ​ຮູບ​ແອວ​ຂັນ​ດວງ­ປີ ສ່ວນເທິງ​ເປັນ​ຍອດ​ລວ­ດລາຍ​ສິ­ລະ​ປະທ້ອງ­ຖິ່ນ​ເປັນ​ຊົງ​ຍອດ​ລວ­ດລາຍສິ­ລະ​ປະ​ຂອງ​ຊົນ­ເຜົ່າ​ລື້, ເວົ້າລວມ​ແລ້ວ​ຄວາມ​ສູງ​ແມ່ນ​ບໍ່ຫລຸດ​ລື່ນ​ກັນ​ກັບ​ຄວາມ​ກວ້າງຂອງ​ຕີນ​ພະ­ທາດ.
ໃນ​ຍາມ​ບຸນ​ສຳ­ຄັນ​ຂອງ​ຊາດ ແລະ ບຸນ​ປະ­ຈຳ​ປີ ທາງ​ສາ​ສະຫນາ​ມີ​ຜູ້​ຄົນ​ສ່ວນ​ຫລວງ­ຫລາຍມັກ​ມາ​ທ່ຽວ​ເລາະ​ເບິ່ງ​ໃນ​ສະຖານ​ທີ່​ເຂດ​ພະ­ທາດ​ໄຊ​ມຸງ­ຄຸນ, ສ່ວນ​ສົນ​ກັນ​ໄປມາ​ຈົນ​ຊິ​ບໍ່​ມີຮອດ​ບ່ອນ​ຈອດ​ລົດອາດ​ເວົ້າ​ໄດ້ ວ່າ​ເປັນ​ຈຸດ​ນັດ​ພົບ​ຂອງ​ຄົນ​ສ່ວນຫລາຍ​ໃນ​ຍາມ​ເຂົ້າ​ພັນ​ສາ ໂດຍສະ­ເພາະ​ໃນ​ທຸກໆ​ວັນ​ສິນ ເປັນຈຸດ​ເດັ່ນ​ຂອງ​ວັດ​ແຫ່ງ​ນີ້​ເລີຍເພາະ​ຈະ​ມີ​ຜູ້​ຄົນ​ທີ່​ມາ​ຈາກ​ທຸກ ສາ­ລະ​ທິດ​ມັກ​ມາ​ໃສ່​ບາດ​ທີ່​ວັດແລ້ວ​ຊົມ​ທິວ​ທັດ​ກິນ​ອາ­ກາດສົດໆ​ໃນ​ຍາມ​ເຊົ້າ, ນັບ​ວ່າ​ເປັນຈຸດ​ດຶງ​ດູດ​ຄວາມ​ສົນ­ໃຈ​ຂອງ​ນັກທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທັງ​ພາຍ​ໃນ ແລະ ຕ່າງ​ຊາດ​ທີ່​ເຂົ້າ​ມາ​ສັກ­ກາ­ລະ​ບູຊາ​ພະ­ທາດ​ດັ່ງ­ກ່າວ ນອກ​ນັ້ນ​ກໍ່ ຈະ​ໄດ້​ສຳ­ຜັດ​ບັນ­ຍາ­ກາດ​ໃນ​ເຂດພູ​ສູງ ກໍ­ລະ­ນີ​ຂຶ້ນ​ໄປ​ເທິງ​ຫໍ​ທີ່​ຕັ້ງຂອງ​ພະ­ທາດ​ທີ່​ສາ­ມາດ​ແນມເຫັນ​ພາບ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ອັນ​ສວຍງາມ​ໃນ​ເຂດ​ເທດ­ສະ­ບານ​ແຂວງ ໄດ້​ຢ່າງ​ຊັດ​ເຈນ, ໃນ​ລະ­ດູ​ຫນາວຈະ​ແຕກ​ຕ່າງ​ຈາກ​ຍາມ​ແລ້ງ ຖ້າຈະ​ແນມ​ໄປ​ອີກ​ຟາກ​ພູ​ເບື້ອງ​ຕາເວັນ​ອອກ​ກໍ່​ຈະ​ເຫັນ​ພູ​ຫົວ​ຂາວນ້ອຍ-ໃຫຍ່​ລຽນ​ກັນ​ເປັນ​ແຖວສະ­ຫລັບ­ຊັບ­ຊ້ອນ​ໃນ​ເຂດ​ຊາຍ ແດນ​ລາວ-ຫວຽດ­ນາມ ທີ່​ປົກຄຸມ​ດ້ວຍ​ຫມອກ​ໃນ​ຍາມ​ເຊົ້າ ແລະ ຄ່ອຍໆ​ຈາງ​ອອກ​ເມືອງແສງ​ອາ­ທິດ​ເລີ່ມ​ເປັ່ງ​ປະ­ກາຍ​ສີຂອງ​ມັນ​ອອກ​ມາ ເນື່ອງ​ຈາກ​ພະທາດ​ໄຊ​ມຸງ­ຄຸນ​ລັດ­ຕະ­ນະ​ມິ່ງ ເມືອງ​ຕັ້ງ​ຢູ່​ຈຸດ​ສູງ ຈິ່ງ​ບໍ່​ເປັນເລື່ອງ​ແປກ​ທີ່​ຜູ້​ຢູ່​ບໍ­ລິ­ເວນ​ອ້ອມຂ້າງ​ສາ­ມາດ​ແນມ​ເຫັນ​ພະ­ທາດໄດ້​ຕັ້ງ​ຫລາຍ​ກິ­ໂລ­ແມັດ​ຢ່າງ​ງົດງາມ.
ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ພາຍ​ໃນ ແລະ ຕ່າງ­ປະ­ເທດ​ໄດ້​ໄປ​ເມືອງ​ອຸ­ດົມໄຊ ຈຳ­ນວນ​ຫນຶ່ງ​ມັກ​ຂຶ້ນ​ໄປ​ສັກກາ­ລະ​ບູ­ຊາ ຫລື ທ່ຽວ​ຊົມ​ຄວາມງາມ​ຂອງ​ພະ­ທາດ, ສະ­ເພາະຊາຍ​ຫນຸ່ມ-ຍິງ​ຫນຸ່ມ ອາດ​ຈະ​ຖືວ່າ​ເປັນ​ການ​ພັກ­ຜ່ອນ​ກໍ່​ວ່າ​ໄດ້ທີ່​ແນ່­ນອນ​ຄົງ​ເປັນ​ເພາະ­ວ່າ​ພະທາດ​ແຫ່ງ​ນີ້​ຕັ້ງ​ຢູ່​ເຂດ​ຕົວ​ເມືອງສະ­ດວກ​ຕໍ່​ການ​ໄປ-ມາ ສາ­ມາດຂີ່​ລົດ​ຂຶ້ນ​ຈອດ​ບໍ­ລິ­ເວນ​ອ້ອມ​ຮອບ ຫລື ຍ່າງ​ຂຶ້ນ​ຕາມ​ຂັ້ນ­ໄດ​ທີ່​ຖືກສ້າງ​ໄວ້​ປະ­ມານ 100 ກວ່າ​ຂັ້ນ, ຕິ​ຕາງ​ເປັນ​ການ​ອອກ­ກຳ­ລັງກາຍ​ແລ້ວ​ຈິ່ງ​ພັກ­ຜ່ອນ​ໃຕ້​ຮົ່ມ​ໄມ້ແນມ​ເບິ່ງ​ທັດ­ສະ­ນີ​ຍາ​ພາບ​ຂອງຕົວ​ເມືອງ​ໄຊ ແຂວງ​ອຸ­ດົມ​ໄຊ ທີ່ຕັ້ງ​ຢູ່​ອ້ອມ​ຮອບ​ໃນ​ຂະ­ນະ​ດຽວກັນ​ກໍ່​ມີ​ລົມ​ພັດ​ຄ່ອຍໆ​ພັດ​ຜ່ານ ເປັນ​ໄລ­ຍະ​ເຢັນ​ສະ­ບາຍ​ຜ່ອນຄາຍ​ຄວາມ​ອິດ­ເມື່ອຍ​ຈະ​ເປັນຕອນ​ໃດ​ກໍ່​ໄດ້ ຖ້າ​ຫາກ​ທ່ານ​ໄດ້ເຫັນ​ດ້ວຍ​ຕົນ​ເອງ​ຄວາມ​ຈິງ​ຈະເກີດ​ຂຶ້ນ​ກັບ​ວ່າ​ທ່ານ​ຈະ​ກຸ້ມ​ຄ່າ ກັບ​ເວ­ລາ​ທີ່​ໄດ້​ມາ​ໃນ​ສະ­ຖານ­ທີ່ແຫ່ງ​ນີ້.
ແຫລ່ງ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ໃນ​ບ້ານເຮົາ​ບໍ່​ວ່າ​ຈະ​ຢູ່​ທາງ​ພາກ​ເຫນືອ, ກາງ ແລະ ໃຕ້ ລ້ວນ​ແຕ່​ມີ​ຄວາມຫລາກ​ຫລາຍ​ຂອງ​ທຳ​ມະ​ຊາດທີ່​ຫນ້າ​ປະ​ທັບ​ໃຈ​ຈົນ​ນັບ​ບໍ່​ຖ້ວນ, ແຕ່​ຍັງ​ມີ​ອີກ​ແຫລ່ງ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ ອີກ​ແຫ່ງ​ຫນຶ່ງ​ອັນ​ທີ່​ພິ­ເສດ​ສຸດໆ ບໍ່​ແມ່ນ​ແຫລ່ງ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທາງປະ­ຫວັດ­ສາດ ຫລື ວັດ­ທະ­ນະ­ທຳ ແຕ່​ຢ່າງ­ໃດ, ແຕ່​ມັນ​ເປັນ​ບ່ອນ​ທີ່ທ່ານ​ຈະ​ໄດ້​ຄົ້ນ​ພົບ​ອັນ​ແປກ​ໃຫມ່ ເບິ່ງ​ຄວາມ​ສວຍ​ງາມ​ຂອງ​ມັນດ້ວຍ​ຕົວ​ເອງ ຈົນ​ຜູ້​ທີ່​ບໍ່​ເຄີຍ​ໄດ້ ພົບ​ເຫັນ​ບໍ່​ຫນ້າ​ຈະ​ເຊື່ອ​ເລີຍ​ວ່າ ເປັນ​ໄປ​ໄດ້​ແນວ­ໃດ ເພາະ​ທະ­ເລສາບ​ແຫ່ງ​ນີ້​ບໍ່​ໄດ້​ເປັນ​ສະ­ຖານ­ທີ່ເປົ່າ­ແປນ​ມີ​ພຽງ​ນ້ຳ, ແຕ່​ເປັນບ່ອນ­ຢູ່​ອາ­ໄສ​ຂອງ​ນົກ​ປ່າ ແລະ ສັດ​ນ້ຳ​ຫລາຍ​ຊະ­ນິດ, ທີ່​ອາ­ໄສຫນອງ​ແຫ່ງ​ນີ້​ຍ້ອນ​ມີ​ນ້ຳ​ຂັງ ຄ້າງ​ຢູ່ຕະ­ຫລອດ​ລະ­ດູ​ການ​ທັງແລ້ງ ແລະ ຝົນ ຈະ​ມີ​ນົກ​ປ່າ ຫລາຍ​ພັນ​ໂຕ ໂດຍ​ສະ­ເພາະ​ເປັນນົກ­ຍາງ, ນົກ​ເປັດ​ນ້ຳ​ທີ່​ຫລາຍກວ່າ​ຫມູ່ ແລະ ນົກ​ອື່ນໆ​ອີກ​ພາກັນ​ດຳ­ລົງ​ຊີ­ວິດ​ຢູ່​ໃນ​ຫນອງ​ນ້ຳແຫ່ງ​ນີ້.
ທະ­ເລ­ສາບ​ທີ່​ກ່າວ​ມາ​ຂ້າງເທິງ​ນັ້ນ​ຕາມ​ຄົນ​ທ້ອງ­ຖິ່ນ​ແຖບ ນັ້ນ​ເຂົາ­ເຈົ້າ​ມັກ​ເອີ້ນ​ເປັນ​ສອງ​ຊື່ວ່າ: ຫນອງ​ນົກ ຫລື ທະ­ເລ­ສາບຂອງ​ນົກ, ເຫດ­ຜົນ​ທີ່​ເອີ້ນ​ທະ­ເລສາບ​ນີ້ ກໍ່​ຍ້ອນ​ໃຫ້​ສົມ​ກັບ ຄວາມ​ຍິ່ງ​ໃຫຍ່, ຫລາກ​ຫລາຍຂອງ​ນົກ​ນາໆ​ຊະ­ນິດ​ທີ່​ມາ​ຈາກຫລາຍ​ບ່ອນ​ມາ​ເຕົ້າ­ໂຮມ​ກັນ​ຢູ່ບ່ອນ​ນີ້ ເຊິ່ງ​ຈະ​ບໍ່​ເຄີຍ​ເຫັນ​ບ່ອນໃດ​ຫລາຍ​ເທົ່າ​ນີ້, ຫນອງ​ແຫ່ງ​ນີ້ ລັກ­ສະ­ນະ​ເປັນ​ປ່າ​ທາມມີ​ນ້ຳ​ຂັງ ຕະ­ຫລອດ​ປີ ແລະ ເປັນ​ບ່ອນ​ອາໄສ​ຂອງ​ນົກ ແລະ ສັດ​ນ້ຳ​ທຸກ​ຊະນິດ​ຫລາຍ​ກວ່າ​ບ່ອນ​ອື່ນ ເຊິ່ງ​ຢູ່ບໍ່​ໄກ​ປານ­ໃດ​ໃນ​ເຂດ​ບ້ານ​ສິ­ວິ­ໄລ ເມືອງ​ໂທລະ​ຄົມ ແຂວງ​ວຽງ​ຈັນນີ້​ເອງ ຕາມ​ປົກ­ກະ­ຕິ​ແລ້ວ​ເຄີຍ​ໄດ້ຍິນ​ແຕ່​ຫນອງ​ປາ​ບໍ່​ຮູ້​ວ່າ​ຫນອງນົກ​ເປັນ​ແນວ­ໃດ, ຫນອງ​ນົກ​ເປັນສະ­ຖານ­ທີ່​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ທີ່​ເກີດ​ຂຶ້ນເອງ ເປັນ​ບ່ອນ​ອາ­ໄສ​ນອນ​ຢູ່ຕາມ​ພຸ່ມ­ໄມ້, ກົກ​ຫນາມ​ປາ­ດຸກ​ທີ່ເກີດ​ຕາມ​ຫນອງ​ກາງ​ນ້ຳ ມັນ​ຈະເຕົ້າ­ໂຮມ​ກັນ​ໃນ​ຕອນ​ໃກ້​ຕາ­ເວັນ ຈະ​ຕົກ​ດິນທັງ​ເປັນ​ເຂດ​ທີ່​ໄດ້​ຮັບການ​ອະ­ນຸ​ຮັກ​ໄວ້​ເປັນ​ຢ່າງ​ດີ, ເພື່ອ​ຮັບ­ປະ­ກັນ​ບໍ່​ໃຫ້​ມີ​ການ​ລ່ານົກ​ມາ​ເປັນ​ອາ­ຫານ ຫລື ເປັນ​ສິນຄ້າ​ໃນ​ທ້ອງ​ຕະ­ຫລາດ​ທາງ​ພາກສ່ວນ​ທີ່​ກ່ຽວ­ຂ້ອງ​ໄດ້​ຮັກ­ສາ​ສາຍພັນ​ຂອງ​ນົກ​ນາໆ​ຊະ­ນິດ​ໃຫ້​ຂະຫຍາຍ​ສືບ​ພັນ​ໄປ ຫນອງ​ນົກ​ທີ່ວ່າ​ນີ້​ມີ​ເນື້ອ­ທີ່​ປະ­ມານ 60 ເຮັກຕາ ໃນ​ບໍ­ລິ­ເວນ​ຄູ​ກັນ​ນ້ຳ​ມີ​ປາເປັນ​ຈຳ­ນວນ ​ຫລາຍ​ພາ­ກັນ​ອາໄສ​ຢູ່, ຫນອງ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ເປັນ​ບ່ອນແພ່​ພັນ​ຂອງ​ພວກ​ນົກ​ປ່າ​ທີ່​ອາ­ໄສ ພ້ອມ​ກັນ​ນັ້ນ ຫນອງ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ຍັງເປັນ​ບ່ອນ​ແພ່​ພັນ​ຂອງ​ສັດ​ທີ່​ດຳລົງ​ຊີ­ວິດ​ທ່າມ­ກາງ​ດິນ­ແດນ​ທີ່ປຽກ​ຊຸ່ມ​ໄປ​ດ້ວຍ​ນ້ຳ, ຜູ້​ຮັບ​ຜິດຊອບ​ປ່າ​ທາມ​ແຫ່ງ​ນີ້​ໃຫ້​ຮູ້​ວ່າ: ໃນ​ເຂດ​ຫນອງ​ບ່ອນ​ນີ້​ມີ​ນົກ­ຍາງປະ­ມານ 8.000 ກວ່າ​ໂຕ, ນົກເປັດ​ນ້ຳ​ອີກ​ປະ­ມານ 2.000 ກວ່າ​ໂຕ ແລະ ນົກ​ປະ­ເພດ​ອື່ນ​ອີກຈຳ­ນວນ​ຫນຶ່ງ, ຖ້າ​ຫາກ​ທ່ານ​ຢາກໄປ​ສະ­ຖານ­ທີ່​ດັ່ງ­ກ່າວ​ກໍ່​ບໍ່​ຍາກພຽງ​ແຕ່​ເດີນ­ທາງ​ອອກ​ໄປ​ຈາກຕົວ​ເມືອງ​ວຽງ​ຈັນ ມຸ່ງ​ຫນ້າ​ໄປຕາມ​ຖະ­ຫນົນ​ເລກ​ທີ 13 ໃຕ້ເຂົ້າສູ່​ຫລັກ 12, ໃນ​ເມື່ອ​ກ່ອນ​ແມ່ນຫລັກ 10 ພໍ​ໄປ​ຮອດ​ໄລ­ຍະ​ຫນຶ່ງລ້ຽວ​ໄປ​ຕາມ​ທາງ​ເບື້ອງ​ຂວາ​ມືຂ້າມ​ນ້ຳ​ງື່ມ ໂດຍ​ຜ່ານ​ຂົວ​ທ່າງ່ອນ, ມາ​ຮອດ​ຫລັກ 56 ລ້ຽວຊ້າຍ​ເຂົ້າ​ທາງ​ດິນ​ແດງ​ສາຍຫນຶ່ງ (ບໍ່​ມີ​ປ້າຍ​ບອກ) ແຕ່​ມີຮ້ານ​ອາ­ຫານ ແລະ ໂຮງ­ຮຽນ ຫລັງ​ຫນຶ່ງ​ຕັ້ງ​ຢູ່​ເບື້ອງ​ແຈ​ມຸມຂອງ​ຂອບ​ທາງ​ເປັນ​ສິ່ງ​ບອກທາງ​ແທນ, ຂີ່​ລົດ​ໄປ​ຕາມ​ທາງ​ດິນແດງ​ປະ­ມານ 7 ກິ­ໂລ­ແມັດ ກໍ່ເຖິງ​ບ້ານ​ສີ­ວິ­ໄລ, ເມື່ອ​ໄປ​ຮອດສະ­ຖານ­ທີ່​ນັ້ນ​ກໍ່​ສາ­ມາດ​ຍ່າງທ່ຽວ​ຊົມ​ຫນອງ​ນົກ​ທ່າມ­ກາງທຳ​ມະ​ຊາດ​ຂອງ​ຟຸ່ມ​ໄມ້​ນ້ອຍ-ໃຫຍ່​ຢັ່ງ­ຢາຍ ຕາມ​ບໍ­ລິ­ເວນ​ແຄມຫນອງ, ສະ­ຖານ­ທີ່​ດັ່ງ­ກ່າວ ເຫມາະ​ສຳ­ລັບ​ການ​ສ້າງ​ທີ່​ພັກໂຮງ­ແຮມ​ນອນ​ຄ້າງ​ຄືນ, ເພື່ອເບິ່ງ​ນົກ​ຈຳ­ນວນ​ຫລາຍ​ພັນ​ໂຕບິນ​ຕາມ​ພູ­ຜາ​ປ່າ­ໄມ້​ມາ​ພັກ​ຢູ່​ທີ່​ນີ້ ໃນ​ຍາມ​ຕາ­ເວັນ​ໃກ້​ຈະ​ອັດ​ສະດົງ.
ຫາກ​ທ່ານ​ສົນ­ໃຈ​ຢາກ​ໄປ​ສຳຜັດ​ຄວນ​ສຶກ​ສາ​ຂໍ້​ມູນ​ລະ­ອຽດດ້ວຍ​ການ​ສອບ​ຖາມ​ຜູ້­ນຳ​ທ່ຽວ ພາຍ​ໃນ​ບ້ານ​ກໍ່​ໄດ້ ສຳ­ລັບ​ລະ­ດູ​ທີ່ເຫມາະ​ສົມ​ທີ່​ສຸດ​ໃນ​ການ​ໄປທ່ຽວ​ເຊັ່ນ​ນີ້​ກໍ່​ແນະ­ນຳ​ເລີຍ​ລະ­ດູ ແລ້ງ​ແມ່ນ​ດີ​ທີ່​ສຸດ, ສ່ວນ​ລະ­ດູ­ຝົນທາງ​ເຂົ້າ ອາດ​ຈະ​ລຳ­ບາກ​ແດ່ເພາະ​ເປັນ​ທາງ​ດິນ​ແດງ, ສະຫລຸບ​ງ່າຍໆ​ກໍ່​ຄື​ຖ້າ​ຫາກ​ທ່ານ​ຈະໄປ​ໃນ​ລະ­ດູ​ໃດ​ກໍ່​ໄດ້​ເຊັ່ນ​ກັນ​ເພາະພາບ​ຫມູ່​ນົກ​ປ່າ​ຈຳ­ນວນ​ຫລາຍ ລ້ວນ​ແຕ່​ສ້າງ​ຄວາມ​ຕື່ນ​ຕາ​ຕື່ນໃຈ​ໃຫ້​ແກ່​ຜູ້​ຊົມ​ບໍ່​ຫນ້ອຍ​ເລີຍ, ໃນ​ຫນອງ​ນົກ​ກໍ່​ມີ​ນົກ​ຫລາຍ​ສົມຄວນ​ຈົນ​ໄດ້​ຮັບ​ຄວາມ​ຍ້ອງ­ຍໍ​ວ່າ ສະ­ຖານ­ທີ່​ງົດ​ງາມ​ຂອງ​ທິວ​ທັດທຳ​ມະ​ຊາດ​ແຫ່ງ​ທະ­ເລ­ ສາບ​ທີ່ເຕັມ​ໄປ​ດ້ວຍ​ນົກ​ປ່າ​ກໍ່​ວ່າ​ໄດ້, ຖ້າໃຜ​ໄດ້​ເຫັນ​ຮັບ­ຮອງ​ວ່າ​ຖືກ​ໃຈແນ່­ນອນ.
ຖ້ຳ​ນາງ​ອັ່ນ​ເປັນ​ຖ້ຳ​ທຳ​ມະຊາດ​ຢູ່​ໃກ້ໆ​ບ້ານ​ນາ​ສົມ ເຂດ​ເທດສະ​ບານ​ຂອງ​ເມືອງ​ຈອມ​ເພັດ ແຂວງ​ຫລວງ​ພະ​ບາງ​ໄປ​ທາງຟາກ​ຝັ່ງ​ຂວາ​ແມ່­ນ້ຳ​ຂອງ​ຫ່າງ ຈາກ​ຕົວ​ເມືອງ​ຫລວງ​ພະ​ບາງ​ໄປ ປະ­ມານ 20 ກິ­ໂລ­ແມັດ ຖ້ຳ​ດັ່ງກ່າວ​ຕັ້ງ​ຢູ່​ຕີນ​ພູ​ສູງ​ໃກ້ໆ​ກັບ​ທົ່ງນາ​ຂອງ​ປະ­ຊາ­ຊົນ ເຊິ່ງ​ມີ​ຄວາມສູງ​ປະ­ມານ 320 ກວ່າ​ແມັດ, ຈາກ​ພື້ນ​ພຽງ​ຂອງ​ທົ່ງ​ນາ​ໄລ­ຍະທາງ​ຈາກ​ບ້ານ​ນາ​ສົມໄປ​ສູ່​ຕີນ ພູ​ປະ­ມານ 1 ກິ­ໂລ­ແມັດ.
ທິວ​ທັດ​ທຳ​ມະ​ຊາດ ຖືກ​ປົກຄຸມ​ໄປ​ດ້ວຍ​ປ່າ­ໄມ້​ສີ­ຂຽວ​ອຸ່ມ​ທຸ່ມສົດ­ຊື່ນ​ທີ່​ເບັ່ງ​ບານ​ຕະ­ຫລອດ​ປີ ເພາະ​ມັນ​ເປັນ​ເຂດ​ພູ​ສູງ ແລະ ຫມອກ​ປົກ​ຄຸມ​ເກືອບ​ວ່າ​ຫມົດ​ປີ, ຖ້າ​ຫາກ​ທ່ານ​ໄດ້​ໄປ​ທີ່​ນັ້ນ​ແມ່ນຈະ​ໄດ້​ຂ້າມ​ຫ້ວຍ​ໄມ້­ໄຜ່​ລຽນ​ລຳເຮັດ​ເປັນ​ຂົວ​ຂ້າມ​ຂອງ​ປະ­ຊາ­ຊົນໃນ​ເຂດ​ນັ້ນ ແລະ ຜ່ານ​ທົ່ງ​ນາດ້ວຍ​ການ​ຍ່າງ ຫລື ຂີ່​ລົດ­ຖີບ​ເທົ່ານັ້ນ ທີ່​ຈະ​ໄດ້​ຜ່ານ​ປ່າ​ເຂົ້າ​ໄປ​ຫາຖ້ຳ​ມີ​ພຽງ​ທາງ​ຍ່າງ​ນ້ອຍໆ​ພໍ­ໄດ້ຫມົ້ນ​ເຂົ້າ​ໄປ​ໄດ້ ເພາະ​ປ່າ­ໄມ້ນາໆ​ຊະ­ນິດ​ປົກ​ຄຸມ​ຫມົດ​ທັງສອງ​ຟາກ​ທາງ​ເຮັດ​ໃຫ້​ເຮົາ​ຮູ້­ສຶກເຢັນ​ສະ­ບາຍ ເມື່ອ​ໄດ້​ເຂົ້າ​ມາ​ໃນທີ່​ນີ້, ພໍ​ໄປ​ຮອດ​ຈະ​ສັງ­ເກດ​ເຫັນປາກ​ຖ້ຳ​ດັ່ງ­ກ່າວ ກວ້າງ​ປະ­ມານ 12 ແມັດ ສູງ​ປະ­ມານ 20 ແມັດ ຕັ້ງ​ຢູ່​ກ້ອງ​ຫນ້າ­ຜາ​ສູງ​ຊັນ ແຕ່​ສິ່ງສຳ­ຄັນ​ແມ່ນ​ມີ​ຕົ້ນ​ໄຮ​ໃຫຍ່​ໂອບກອດ​ກ້ອນ​ຫີນ​ນ້ອຍ-ໃຫຍ່​ດ້ວຍຮາກ​ຂອງ​ມັນ​ຢັ່ງ­ຢາຍ​ໄປ​ນັບ​ແຕ່ປາກ​ຖ້ຳ​ຈົນ​ຮອດ​ຫນ້າ­ຜາຢູ່​ທີ່​ນີ້ ກ້ອນ​ຫີນ​ນ້ອຍ-ໃຫຍ່​ຫລາຍຫນ່ວຍ​ເປັນ​ບ່ອນ​ພັກ​ເຊົາ​ແຮງຂອງ​ຜູ້​ທີ່​ເຂົ້າ​ມາ​ເຖິງ​ສະ­ຖານ­ທີ່ແຫ່ງ​ນີ້, ຈະ​ສັງ­ເກດ​ເຫັນ​ໄດ້​ຢູ່ປາກ​ຖ້ຳ​ມີ​ໂຕ​ຫນັງ­ສື​ຖືກ​ຂຽນ​ໄວ້ ເປັນ​ໂຕ​ທຳ​ມະ​ບາ​ລີສີ­ຂຽວ​ເຂັ້ມ ຢູ່​ສອງ​ຈຸດ​ຄື: ຂຽນ​ໄວ້​ທາງ​ເທິງ ຫນ້າ­ຜາທາງ​ເທິງ​ຈະ​ລຽນ​ກັນເປັນ​ຕົວຫນັງ­ສື​ສອງ​ແຖວ​ສ່ວນ​ຢູ່ກ້ອງ​ຈະ​ເປັນ​ໂຕ​ຫນັງ­ສື 3 ແຖວ ຊາວ­ບ້ານ​ເຂດ​ນັ້ນ​ເຊື່ອ​ວ່າ​ແມ່ນບົດ​ບັນ­ທຶກ​ທີ່​ຈາ­ລຶກ​ປະ­ຫວັດສາດ​ຂອງ​ນາງ​ອັ່ນ, ນາງ​ອັ່ນເປັນ​ສາວ​ງາມ​ປະ­ຈຳ​ຫມູ່​ບ້ານໃນ​ສະ­ໄຫມ​ນັ້ນ ເກີດ​ຢູ່​ບ້ານ​ສົມ ເມືອງ​ຊຽງ​ແມນດິນ­ແດນ​ແຫ່ງອາ­ນາ­ຈັກ​ຊຽງ​ທອງໃນ​ໄລ­ຍະນັ້ນ, ຈຸດ​ພິ­ເສດ​ຂອງ​ນາງ​ເປັນ​ຄົນງາມນິດ​ໄສ​ດີ ເປັນ​ຜູ້​ທີ່​ໄດ້​ຮັບການ​ຍ້ອງ­ຍໍ​ສັນ­ລະ­ເສີນ​ຈາກ​ທຸກ ຄົນ​ໃນ​ຫມູ່​ບ້ານ ເຊິ່ງ​ເລື່ອງ​ລາວ ກໍ່​ບໍ່​ແຕກ​ຕ່າງ​ຫຍັງ​ກັບ​ທ້າວ​ບາຈຽງ ແລະ ນາງ​ມະ­ໂລງສຸດ ທ້າຍ​ເລື່ອງ​ລາວ​ກໍ່​ຈົບ​ດ້ວຍ​ການຂ້າ​ໂຕ​ຕາຍ​ຄື​ກັນ.
ນາຍ­ບ້ານ ບ້ານ​ນາ​ໂຮມ​ໃຫ້​ຮູ້ວ່າ: ອີງ​ຕາມ​ເຫດ­ການ​ທາງ​ປະຫວັດ​ສາດ​ໃນ​ປາງ​ກ່ອນຂົງ­ເຂດນີ້ ​ມີ​ຕົວ​ອັກ­ສອນ​ເທວະ​ນາ​ຄຣີ ໄດ້​ແຜ່​ຈາກ​ປະ­ເທດ​ອິນ​ເດຍທາງ​ພາກ​ເຫນືອ​ເຂົ້າ​ມາ­ສູ່​ທາງ ພາກ​ເຫນືອ​ຂອງ​ລາວ ແລະ ບົດຈາ­ລຶກ​ອັນ​ປິດ­ສະ­ຫນາ​ດັ່ງ­ກ່າວ ບໍ່​ໄດ້​ບອກ​ຊື່​ຂອງ​ຜູ້​ຈາ­ລຶກ ແລະ ວັນ​ທີເດືອນ ປີ​ຢ່າງ​ລະ­ອຽດ​ແຕ່ຢ່າງ­ໃດ ມີ​ພຽງ​ແຕ່​ຕົວ​ອັກ­ສອນລາວ​ບູ­ຮານ​ທີ່​ຈັດ​ວາງ​ທີ່​ຫນ້າ­ຜາປາກ​ຖ້ຳ​ເທົ່າ​ນັ້ນ ທີ່​ໄດ້​ຕົ້ນ​ແບບມາ​ຈາກ​ພາ­ສາ​ອິນ​ເດຍ​ບູ­ຮານທີ່ມີ​ຊື່­ວ່າ: ອັກ­ສອນ​ເທວະ​ນາ​ຄຣີທີ່​ໃຊ້​ຂຽນ​ເປັນ​ພາ­ສາ​ສັນ­ສະ­ກິດ ເຊິ່ງ​ຄວາມ​ຫມາຍ​ຂອງ​ມັນ​ກໍ່ແມ່ນ​ເປັນ​ຖ້ຳ​ຂອງ​ນາງ​ອັ່ນ​ຫລົບຫນີ​ຈາກ​ການ​ບັງ­ຄັບ​ໃຫ້​ແຕ່ງດອງ​ກັບ​ຄົນ​ທີ່​ຕົນ​ບໍ່​ໄດ້​ຮັກ ດ້ວຍການ​ຂ້າ​ໂຕ​ຕາຍ​ຢູ່​ທີ່​ນັ້ນ.
ກ່ອນ​ເຂົ້າ​ຖ້ຳ​ແຫ່ງ​ນີ້ ຜູ້​ພາ​ໄປ ເພິ່ນ​ບອກ​ວ່າ: ຕ້ອງ​ໃຊ້​ໄຟ​ເຍືອງທາງ ເພາະ​ມັນ​ເປັນ​ຖ້ຳ​ມືດ​ມີຫລາຍ​ທາງ​ຍ່າງ​ເຂົ້າ​ໄປ​ໃນ​ຕ້ອງຍ່າງ​ໄປ​ເປັນ​ຫມູ່​ຄະ­ນະ, ຖ້າ​ຫາກຍ່າງ​ໄປ​ຄົນ​ດຽວ​ອາດ​ຈະ​ຫລົງທາງ​ໄດ້, ຢູ່​ທາງ​ໃນ​ຖ້ຳ​ມີ​ເຫວເລິກ​ທີ່​ອັນ­ຕະ­ລາຍ ເຊິ່ງ​ຕ້ອງ​ມີ​ຜູ້ສຳ​ນານ​ທາງ​ເທົ່າ​ນັ້ນ​ພາ​ໄປ ເພື່ອຄວາມ​ປອດ​ໄພ​ຂອງ​ນັກ​ທ່ອງທ່ຽວ, ພາຍ​ໃນ​ຖ້ຳ​ອາ­ກາດ​ເຢັນ, ພື້ນ​ຮາບ​ພຽງ​ດີ, ບາງ​ບ່ອນ​ເປັນຫີນ​ງອກ​ຕັ້ງ​ຢູ່​ສູງ​ຊັນ​ຂຶ້ນ​ໄປ​ດັ່ງຮູບ​ທາດ ຢູ່​ເພ­ດານ​ດ້ານ​ເທິງ​ເປັນຫີນ​ຍ້ອຍ​ໂຕ່ງ​ໂຕ່ຍ​ລົງ​ມາ ເຊິ່ງຄົນ​ທ້ອງ­ຖິ່ນ​ນີ້​ເອີ້ນ​ວ່າ: ນົມ​ຜາ, ທີ່​ຜາ​ຜະ­ຫນັງ​ຖ້ຳ​ກໍ່​ມີ​ຫີນ​ຍ້ອຍ​ລົງ ມາ​ເກາະ​ຢູ່​ຕາມ​ຜາ​ຜະ­ຫນັງ​ຖ້ຳມີ​ຫລາຍ​ຮູບ​ຫລາຍ​ສີ​ເຫັນ​ແລ້ວ ສຸດ​ທີ່​ອອນ­ຊອນ​ເຫລືອ​ທີ່​ຈະ​ພັນລະ​ນາ​ໃນ​ຄວາມ​ງາມ​ຂອງ​ທຳ ມະ​ຊາດ​ສ້າງ​ໄວ້, ທັງ​ເປັນ​ບ່ອນ ນອນ​ຂອງ​ຈຳ­ພວກ​ເຈຍ ແລະ ນົກ​ອື່ນໆ​ອີກ ຫລາຍ​ຊະ­ນິດ​ພວກເຮົາ​ໃຊ້​ເວ­ລາ​ປະ­ມານ 30 ນາ­ທີ ທ່ຽວ​ຊົມ​ຄວາມ​ງາມ​ຢູ່​ພາຍ​ໃນຖ້ຳ​ທີ່​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ສ້າງ​ໄວ້​ຢ່າງປາ­ນີດ ຈົບ­ງາມ​ມີ​ສີ­ສັນ​ຮູບ​ລັກສະ​ນະ​ຕ່າງໆ​ຫລາກ​ຫລາຍ​ເມື່ອໄດ້​ເຫັນ​ຮູ້­ສຶກ​ວ່າ​ເຫມືອນ​ມີ​ສິ່ງມະ­ຫັດ­ສະ­ຈັນ​ທີ່​ຖືກ​ສ້າງ​ຂຶ້ນ​ໃນຖ້ຳ​ແຫ່ງ​ນີ້.
ຫາກ​ມີ​ໂອ­ກາດ​ໄປ​ໃນ ແຂວງ​ຫລວງ​ນ້ຳ​ທາ ບໍ່​ວ່າ​ຈະ​ໄປທ່ອງ​ທ່ຽວ, ຢາມ​ພີ່­ນ້ອງ, ເຮັດກິດ­ຈະ­ກຳ, ພົວ­ພັນ​ວຽກ​ງານທາງ​ດ້ານ​ໃດ​ກໍ່​ຕາມ ແມ່ນ​ແຕ່​ນັກສຶກ​ສາ​ນັບ​ຫລາຍ​ພັນ​ຄົນ​ທີ່​ເດີນ ທາງ​ກັບ​ບ້ານ​ໃນ​ຍາມ​ພັກ​ຮຽນຕ່າງ​ກໍ່​ມ່ວນ­ຊື່ນ​ກັບ​ການ​ໄດ້​ໄປເລາະ​ຕະ­ຫລາດ, ເຊິ່ງ​ແຕກ​ຕ່າງຈາກ​ບ່ອນ​ອື່ນ​ເພາະ​ມັນ​ເປັນ​ຕະຫລາດ​ກາງ­ຄືນ ທີ່​ຕັ້ງ​ຢູ່​ໃຈ­ກາງເມືອງ​ນັ້ນ​ກໍ່​ຄື ຕະ­ຫລາດ​ຂອງ ບ້ານ​ໂພນ​ໄຊນັ້ນ​ເອງ.
ພຽງ​ແຕ່​ທ່ານ​ເດີນ­ທາງ​ບໍ່​ໄກຈາກ​ເທດ­ສະ­ບານ​ເມືອງ​ ທ່ານ​ຈະພົບ​ກັບ​ຕະ­ຫລາດ​ໃນ​ຕອນ​ຄ່ຳເປັນ​ຈຸດ​ເດັ່ນ​ຂອງ​ຕະ­ຫລາດ​ກາງຄືນ​ມີ​ແມ່​ຄ້າ​ຊາວ​ຂາຍ​ທັງ­ຫລາຍຕ່າງ​ກໍ່​ອຶກ​ກະ​ທຶກ​ໃນ​ສະ­ຖານ ­ທີ່ແຫ່ງ​ນີ້ ເຊິ່ງ​ມີ​ຜູ້​ຄົນ​ເປັນ​ຈຳ­ນວນຫລາຍ​ໃຫ້​ຄວາມ​ສົນ­ໃຈ​ກັບ​ອາຫານ​ຄ່ຳ, ນັບ​ວ່າ​ເປັນ​ຈຸດ​ນັດ​ພົບຂອງ​ຄົນ​ສ່ວນ​ຫລາຍ​ກໍ່​ວ່າ​ໄດ້ ເພາະ​ເຂົ້າ​ມາ​ໃນ​ຕະ­ຫລາດ​ແຫ່ງນີ້ ເວົ້າ​ເລື່ອງ​ອາ­ຫານ​ການ​ກິນເກືອບ​ວ່າ​ຄົບ​ມີ​ທັງ​ອາ­ຫານ​ພື້ນບ້ານ​ທີ່​ເປັນ​ເອ­ກະ­ລັກ​ຂອງ​ຄົນ​ໃນທ້ອງ­ຖິ່ນ ແລະ ອາ­ຫານ​ຕ່າງ​ປະເທດ, ສຳ­ຄັນ​ຍັງ​ມີ​ອາ­ຫານ​ແບບລາວໆ​ຂອງ​ແຕ່​ລະ​ແຂວງ​ນຳ​ອີກ ເຊັ່ນ: ຕົ້ມ​ໄກ່­ລາດ (ຊຽງ​ຂວາງ) ປີ້ງ​ໄກ່­ນາ​ປົ່ງ (ສາ­ລະ​ວັນ), ເອາະ­ຫລາມ, ແຈ່ວ​ບອງ, (ຫລວງພະ​ບາງ) ຈົນ​ຮອດ​ກ້ອຍ​ປາ​ເປັນອາ­ຫານ​ຊັ້ນ​ດີ​ຂອງ​ແຂວງ​ຈຳ­ປາສັກ​ນຳ​ອີກ, ເຊິ່ງ​ມີ​ທັງ​ຊີ້ນ​ສັດ­ປ່າບາງ​ຊະ­ນິດ​ແມ່ນ​ແຕ່​ປາ​ເພ້ຍ, ປາພອນ ທີ່­ຢູ່​ທາງ​ຈຳ­ປາ​ສັກ​ກໍ່​ມີ ຖ້າ​ຫາກ​ທ່ານ​ໄດ້​ເຂົ້າ​ມາ​ໃນ​ຕະຫລາດ​ແຫ່ງ​ນີ້ ບໍ່​ຕ້ອງ​ເປັນ​ຫ່ວງວ່າ​ຈະ​ບໍ່​ໄດ້​ກິນ​ອາ­ຫານ​ຕາມ​ທີ່ຕົນ​ມັກ ເພາະ​ໃນ​ຕະ­ຫລາດ​ນີ້ ເຂົາເຈົ້າ​ມີ​ຮ້ານ​ອາ­ຫານ ແລະ ຕອບສະ­ຫນອງ​ໄດ້​ຕາມ​ທຸກ​ຄວາມຕ້ອງ­ການ​ທີ່​ທ່ານ​ສັ່ງ, ຢາກ​ກິນກ້ອຍ​ປາ​ເຄິງ​ທີ່​ຫາ​ໄດ້​ຍາກ​ໃນນະ­ຄອນ­ຫລວງ ຢູ່​ທາງ​ຫລວງນ້ຳ​ທາ​ນີ້​ກໍ່​ມີ ນອກ​ນັ້ນ ທ່ານ​ຍັງຈະ​ໄດ້​ລອງ​ຊິມ​ອາ­ຫານ​ແບບ​ດັ້ງເດີມ​ຂອງ​ເຂດ​ເມືອງ​ເຫນືອ​ອີກດ້ວຍ.
ຄົນ​ເລີ່ມ​ຫລາຍ​ຂຶ້ນ​ເລື້ອຍໆປານ​ວ່າ​ນົກ­ອ້ຽງ​ຊິ​ເຂົ້າ​ຮັງ, ຫົວເປັນ​ກ່ຳໆ​ຍ່າງ​ຈົນ​ຊິ​ຫລີກ​ກັນ​ບໍ່ມົ້ມ​ໃນ​ເວ­ລາ 4-8 ໂມງ​ແລງ ຈະ ມີ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ, ຜູ້​ຄົນ​ສົນ​ລະວົນ.
ໃນ​ເມື່ອ​ກ່ອນ ກໍ່​ຍາກ​ທີ່​ຈະ​ຫາກິນ​ອາ­ຫານ​ແບບ​ພິ­ເສດ​ຄື​ຈັ່ງ​ຊີ້ ໄດ້​ໃນ​ເຂດ​ເມືອງ​ຫລວງ​ຂອງແຂວງ, ສ່ວນ​ໃຫຍ່​ຈະ​ເປັນ​ຍາມເຊົ້າ ເພາະ​ຜູ້​ຂາຍ​ຈະ​ວາງ​ຂາຍຕາມ​ແຄມ​ທາງ ແລະ ທ້ອງ​ຖະຫນົນ, ຕອນ​ນີ້ ພຽງ​ແຕ່​ທ່ານ​ເດີນທາງ​ບໍ່​ໄກ​ຈາກ​ຕົວ​ເມືອງ​ທ່ານສາ­ມາດ​ຕື່ມ​ເຕັມ​ຄວາມ​ອິດ​ຫິວຂອງ​ທ່ານ​ດ້ວຍ​ອາ­ຫານ​ທີ່​ແຊບຊ້ອນ ອັນ​ເປັນ​ເອ­ກະ­ລັກ​ດັ່ງ​ເດີມຂອງ​ປະ­ຊາ­ຊົນ​ໃນ​ເຂດ​ນັ້ນ ເຊິ່ງສ້າງ​ຄວາມ​ປະ​ທັບ​ໃຈ​ໃຫ້​ແກ່​ນັກທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທີ່​ໄດ້​ເຂົ້າ​ມາ​ທ່ຽວ​ຊົມທີ່​ຜ່ານ​ຕາມ​ທາງ​ເລກ​ທີ 3 ອາການ​ປັບ­ປຸງ​ຖືກ​ລິ​ເລີ່ມ ໂດຍ​ທະນາ​ຄານ​ພັດ­ທະ­ນາ​ອາ­ຊີ ໃນ​ປີ 2008 ແລະ 2009 ເຊິ່ງ​ໄດ້​ຮັບການ​ຕອບ​ຮັບ​ຈາກ​ຄົນ​ໃນ​ທ້ອງຖິ່ນ ແລະ ຕ່າງ​ຊາດ​ເປັນ​ຢ່າງ​ດີ.
ນອກ­ຈາກ​ຈະ​ຕື່ນ­ເຕັ້ນ​ໃນການ​ຂີ່​ຊີບ​ລາຍຜ່ານ​ຍອດ​ຕົ້ນ­ໄມ້ ໃຫຍ່, ປ່າ­ດົງ ແລະ ນ້ຳ­ຕົກ​ກັບ​ທຳມະ​ຊາດ​ໃນ​ເຂດ​ສາຍ­ພູ​ດົງ​ຫົວ ສາວ​ກັນ​ຢ່າງ​ມ່ວນ­ຊື່ນ​ແລ້ວ ເຮັດໃຫ້​ພວກ​ເຮົາ​ຊັກ​ຊ້າ​ຈົນ​ລືມ​ເວ­ລາກັບ ຫລັງ​ຈາກ​ທີ່​ໄດ້​ຜ່ານ​ການ​ຜະຈົນ​ໄພ​ຢ່າງ​ເຕັມ­ທີ່ ສຸດ​ທ້າຍ​ກໍ່ແມ່ນ​ການ​ເດີນ­ທາງ​ຍ່າງ​ກັບ​ຄືນທາງ​ເກົ່າ ເນື່ອງ​ຈາ​ກວ່າ ຕອນກັບ​ກໍ່​ຄ່ຳ​ພໍ­ດີ ຈິ່ງ​ໄດ້​ພັກ​ແຮມ​ຄືນ​ທີ່ໂຮງ­ແຮມ​ໃນ​ປ່າ ນັ້ນ​ກໍ່​ຄື​ກະ​ຕູບຮັງ​ນົກ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ນັ້ນ​ເອງ.
ກະ​ຕູບ​ຮັງ​ນັກ­ທຳ​ມະ​ຊາດ​ທີ່ວ່າ​ນີ້ ເປັນ​ເຮືອນ​ພັກ​ທີ່­ຢູ່​ເທິງ​ຕົ້ນໄມ້​ໃຫຍ່ ມຸງ​ດ້ວຍ​ຫຍ້າ, ແອ້ມດ້ວຍ​ໄມ້­ໄຜ່​ບ້ານ ຫລື ບາງ​ຫລັງ ກໍ່​ແອ້ມ​ດ້ວຍ​ໄມ້­ເຮ້ຍມີ​ການ​ຕົກແຕ່ງ​ປະ­ດັບ​ປະ­ດາ​ພາຍ​ໃນ​ຢ່າງຄັກ­ແນ່, ນຳ​ໃຊ້​ອຸ­ປະ­ກອນ​ເຄື່ອງໃຊ້​ທີ່​ທັນ​ສະ­ໄຫມ​ເຫມືອນ​ກັບ ເຮືອນ​ພັກ​ທົ່ວ​ໄປຕ່າງ​ແຕ່​ມັນ​ຢູ່ໃນ​ປ່າ​ເທົ່າ​ນັ້ນ ເວົ້າ​ລວມ​ແລ້ວ ແມ່ນ​ເຮັດ​ດ້ວຍ​ໄມ້​ທັງ​ຫມົດ​ນັບແຕ່​ຂັ້ນ­ໄດ​ທາງ​ຂຶ້ນ ໃນ​ນີ້ ມີ​ຢູ່​ປະມານ 6 ຫລັງ ເຊິ່ງ​ຕັ້ງ​ຢູ່​ຕາມ​ຮ່ອມ ພູນັບ​ວ່າ​ເປັນ​ບ້ານ​ແບບ​ນະ­ວະ​ນິຍາຍ ແສນ​ຈະ​ໂລ​ແມນ​ຕິກ ມີ​ແສງສະ­ຫວ່າງ​ຂອງ​ແມງ​ຫິງ​ຫ້ອຍອອກ​ມາ​ປະ­ດັບ​ເອ້​ປ່າ​ແຫ່ງ​ນີ້ ບວກ​ກັບ​ແສງ​ໄຟ­ຟ້າ​ທີ່​ຜະ­ລິດດ້ວຍ​ຈັກ​ກາ​ສ່ວນ​ໃນ​ຕອນ​ກາງຄືນ, ສ່ວນ​ອາ­ຫານ​ຄ່ຳ​ທີ່​ຮ້ານ​ອາຫານ​ປະ­ຈຳ​ທີ່​ນີ້​ໄດ້​ໃຫ້​ບໍ­ລິ­ການແບບ​ເປັນ​ກັນ​ເອງ ບໍ່​ວ່າ​ຈະ​ເປັນອາ­ຫານ​ພື້ນ​ບ້້ານ​ແບບ​ລາວໆ ແລະ ອາ­ຫານ​ສາ­ກົນ​ນຳ​ອີກ. ຕູບບາງ​ຫລັງ​ປິ່ນ​ຫນ້າ​ໃສ່​ນ້ຳ­ຕົກຕາດ​ທີ່​ມະ­ຫັດ­ສະ­ຈັນ ຫລື ປິ່ນ​ເຂົ້າ ປ່າ​ກໍ່​ມີ, ທິ​ວ​ທັດ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ຈາກບ່ອນ​ພັກ​ຫາ​ທົ່ງ­ພຽງ​ແຄມ​ຂອງໄກ​ປະ­ມານ 25 ກິ­ໂລ­ແມັດ ໃນຍາມ​ນອນ​ໄດ້​ຮັບ​ກິ່ນ​ຫອມ​ຈາກ ຕົ້ນ­ໄມ້​ບໍ­ລິ­ສຸດ ຫລື ດອກ​ໄມ້​ໃນ ປ່າ​ທີ່​ສົ່ງ​ອາຍ​ຂອງ​ມັນ​ມາ​ພ້ອມໆ ກັບ​ສາຍ​ລົມ​ເຢັນໆ​ພັດ​ຜ່ານ ເຮັດ ໃຫ້​ຮູ້­ສຶກ​ຜ່ອຍ​ຄາຍ​ໄປ​ໃນ​ຕົວ ເຮັດ​ໃຫ້​ເຮົາ​ນອນ​ຫລັບ​ສະ­ບາຍ. ສຳ­ລັບ​ຫ້ອງ​ນ້ຳ​ແລ້ວ​ເຖິງ​ຈະ​ບໍ່ແມ່ນ​ຫ້ອງ​ນ້ຳ​ສ່ວນ​ຕົວ​ກໍ່​ຕາມ ແຕ່​ສາ­ມາດ​ນຳ​ໃຊ້​ໄດ້​ທັງ​ນ້ຳຮ້ອນ ແລະ ນ້ຳ​ເຢັນ​ທີ່​ຕັ້ງ​ຢູ່​ໃກ້ຮ້ານ​ອາ­ຫານ ດ້ວຍ​ຈັກ​ໄຟ­ຟ້າ​ຂະຫນາດ​ນ້ອຍ​ທີ່​ຕັ້ງ​ເຊື່ອງ​ໄວ້​ຢູ່​ໃກ້ບ່ອນ​ນ້ຳ­ຕົກ​ໄດ້​ສົ່ງ​ກະ­ແສ​ໄຟ­ຟ້າ ແລະ ແສງ​ສະ­ຫວ່າງ ເພື່ອ​ອຳນວຍ​ຄວາມ​ສະ­ດວກ​ຕ່າງໆ​ໃຫ້ແກ່​ຕູບ ແລະ ເຂດ​ຄ້າຍ​ພັກ​ແຮມ.
ໃນ​ຕອນ​ເຊົ້າ​ຈະ​ໄດ້​ຍິນ​ສຽງນ້ຳ­ຕົກ​ດັງ​ຮື່ນໆ​ເປັນ​ບາດບວກກັບ​ຫມອກ​ທີ່​ປົກ​ຄຸມ​ໄປ​ທຸກ​ພື້ນ​ທີ່ແນມ​ຈົນ​ຊິ​ບໍ່​ເຫັນ​ກັນ ແລະ ມັນ​ກໍ່ຈາງ​ອອກ​ເມື່ອ​ແດດ​ອອກ ເປັນພຽງ​ມຸມ​ຫນຶ່ງ​ທີ່​ໄດ້​ພົບ​ຄວາມ ງຽບ​ສະ­ຫງັດ​ທີ່​ຫນ້າ​ຊົງ​ຈຳ​ໃນຍາມ​ເຊົ້າ​ທີ່​ພວກ​ເຮົາ​ໄດ້​ພັກ­ຜ່ອນ ແລະທ່ຽວ​ອ້ອມ​ສະ­ຖານ­ທີ່ ເພື່ອຊົມ​ສິ່ງ​ທີ່​ມີ​ຊີ­ວິດ​ຕົວ​ນ້ອຍໆ​ຕາມພຸ່ມ­ໄມ້ ແຕ່​ສະ­ຖານ­ທີ່​ນີ້​ຍັງ​ມີ​ສີ­ສັນໄປ​ດ້ວຍ​ແມງ­ກະ­ເບື້ອ ແລະ ຍັງ​ມີດອກ​ໄມ້ ແລະ ກິ່ນ​ອາຍ​ຂອງ​ປ່າໄມ້​ອີກ​ດ້ວຍ ສຸດ​ທ້າຍ​ກໍ່​ແມ່ນການ​ໂຕນ​ລົງ​ສະ​ລອຍ­ນ້ຳ​ທຳ​ມະຊາດ ເຮັດ​ໃຫ້​ພວກ​ເຮົາ​ຮູ້­ສຶກ​ສະບາຍ​ຈາກ​ຫ້ວຍ​ນ້ຳ​ໃນ​ປ່າຄວາມດີ­ໃຈ​ພ້ອມ​ກັບ​ສົ່ງ​ສຽງ​ຫົວ​ຢອກໄຍ​ຢ່າງ​ມ່ວນ­ຊື່ນ​ປະ­ສານ​ກັບສຽງ​ນ້ຳ­ຕົກ­ຕາດ​ທີ່­ຢູ່​ບໍ­ລິ­ເວນ​ນັ້ນ ທີ່​ຍາກ​ທີ່​ຈະ​ພັນ​ລະ​ນາ.
ເມືອງ​ນາ​ຊາຍ​ທອງ ນະຄອນ​ຫລວງ​ວຽງ​ຈັນ​ນີ້​ ປະ­ກອບດ້ວຍ​ສະ­ຖານ­ທີ່​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທາງດ້ານ​ທຳ​ມະ​ຊາດ ແລະ ວັດ​ທະນະ​ທຳ ເຊິ່ງ​ມີ​ຮ່ອງ­ຮອຍ​ປະ­ຫວັດສາດ​ທີ່​ຫນ້າ​ສົນ­ໃຈ​ຫລາຍໆ​ບ່ອນບໍ່​ວ່າ​ຈະ​ເປັນ​ນ້ຳ­ຕົກ­ຕາດ​ຖ້ຳ​ເສືອຕາດ​ມູນ, ຫ້ວຍ​ຫີນ​ຄັນ­ນາ, ຕາດຊອນ, ນ້ຳ​ຫຸມ, ນ້ຳ​ຊວງ ເຊິ່ງ​ສະຖານ​ທີ່​ເຫລົ່າ​ນີ້​ເປັນ​ບ່ອນ​ທີ່​ໄດ້ຮັບ​ຄວາມ​ນິ­ຍົມ​ຈາກ​ຊາວ​ນະຄອນ​ຫລວງ​ເປັນ​ສ່ວນ​ໃຫຍ່, ຕ່າງ​ແຂວງ ແລະ ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວຊາວ​ຕ່າງ­ປະ­ເທດ​ນຳ​ອີກ ສິ່ງ​ທີ່ກ່າວ​ມາ​ຂ້າງ​ເທິງ​ນີ້​ເປັນ​ສະ­ຖານທີ່​ພັກ­ຜ່ອນ​ແບບ​ສະ­ບາຍ​ດ້ວຍການ​ຫລິ້ນ​ນ້ຳ​ກັນ​ຢ່າງ​ຄຶກ­ຄັກມ່ວນ­ຊື່ນ, ນອນ​ພັກ­ຜ່ອນ​ໃນ​ຕູບພະ​ລານ​ຫີນ​ຈົນ​ຮອດ​ປູ​ສາດ​ກິນເຂົ້າ​ປ່າ ແລະ ກິດ­ຈະ­ກຳ​ອື່ນໆ​ອີກ ຫລາຍ​ຢ່າງ ທ່ານ​ສາ­ມາດ​ເຮັດໄດ້​ໃນ​ເຂດ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ນີ້​ທັງ​ຫມົດ​ທີ່ໄດ້​ເລົ່າ​ມາ​ແມ່ນ​ເຫມາະ​ສົມ​ກັບບຸກ­ຄົນ ຫລື ຄອບ­ ຄົວ​ຜູ້​ທີ່​ບໍ່​ຄ່ອຍມີ​ເວ­ລາ​ໄປ​ທ່ຽວ​ຕ່າງ​ແຂວງ ຫລື ໄປ​ທ່ຽວ​ບໍ່​ໄກ ແຕ່​ກໍ່​ສາ­ມາດ​ມ່ວນໄດ້​ແບບ​ຄຸ້ມ​ຄ່າ ພ້ອມ​ໄດ້​ລົດ​ຊາດດ້ວຍ​ການ​ໄປ​ຫລາຍ​ບ່ອນ​ໃນ​ວັນດຽວ​ກັນ ທັງ​ໄລ­ຍະ​ທາງ​ກໍ່​ບໍ່​ໄກປານ­ໃດ ເພາະ​ເປັນ​ສະ­ຖານ­ທີ່​ຢູ່ໃນ​ຂອບ​ເຂດ​ນະ­ຄອນ­ຫລວງທ່ານ​ສາ­ມາດ​ພັກ­ຜ່ອນ​ໄດ້​ຕາມອັດ​ທະ​ຍາ​​ໄສ.
ສະ­ຖານ­ທີ່​ດັ່ງ­ກ່າວ​ ນັ້ນ​ແມ່ນໄປ​ທາງ​ເລກ​ທີ 13 ເຫນືອ ທາງເມືອງ​ນາ​ຊາຍ​ທອງ ເປັນ​ບ່ອນ​ຮູ້ຈັກ​ກັນ​ດີ​ຂອງ​ຊາວ​ນະ­ຄອນຫລວງ​ວຽງ​ຈັນ, ສຳ­ລັບ​ສະ­ຖານທີ່​ນ້ຳ­ຕົກ­ຕາດ​ຖ້ຳ​ເສືອ, ຕາດ​ມູນແມ່ນ​ຕັ້ງ​ຢູ່​ທາງ​ເຂົ້າ​ບ້ານ​ຫນອງແຕ່ງ ໄກ​ປະ­ມານ 9 ກິ­ໂລ­ແມັດ, ຕາດ​ຫ້ວຍ​ຫີນ​ຄັນ­ນາຕັ້ງ​ຢູ່​ທາງເຂົ້າ​ຫ້ອງ​ການ­ເມືອງ​ນາ​ຊາຍທອງ ກິ­ໂລ­ແມັດ 16 ແລ້ວ​ລ້ຽວ ຊ້າຍ​ເຂົ້າ​ໄປ​ປະ­ມານ 9 ກິ​ໂລແມັດ ສ່ວນ​ນ້ຳ­ຕົກ­ຕາດ​ຊອນ ຢູ່​ທີ່ຫລັກ​ກິ­ໂລ­ແມັດ​ທີ 22 ບ້ານ​ຫົວຂົວ ເມືອງ​ນາ​ຊາຍ​ທອງ ເຊັ່ນ​ກັນ ແລະ ລ້ຽວ​ຊ້າຍ​ປະ­ມານ 8 ກິ​ໂລ ແມັດ​ກໍ່​ຈະ​ຮອດ
ທ່ານ​ນາງ ປານີ ຢາ​ທໍ່​ຕູ້ ເກີດວັນທີ 18 ກຸມພາ 1951 ຢູ່ບ້ານສາມແຈ, ເມືອງໜອງແຮດ, ແຂວງຊຽງຂວາງ. ຊົນເຜົ່າມົ້ງ. ປະຈຸບັນ ຢູ່ບ້ານໜອງບົວທອງເໜືອ, ເມືອງສີໂຄດຕະບອງ, ນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ. ຊັ້ນຕຳແໜ່ງ ແລະ ໜ້າທີ່ຮັບຜິດຊອບ: ກຳມະການກົມການເມືອງສູນກາງພັກ, ກຳມະການ ຄະນະປະຈຳ, ຜູ້ປະຈຳການຄະນະປະຈຳ ສະພາແຫ່ງຊາດ.
ການເຄື່ອນໄຫວໂດຍຫຍໍ້ໃນແຕ່ລະໄລຍະ.
1971- 1975 ເປັນນັກສຶກສາທີ່ ສາທາລະນະລັດ ສັງຄົມນີຍົມ ຫວຽດນາມ.
1977-1978 ເປັນພະນັກງານຂົນຂວາຍ ຢູ່ນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ ແລະ ເປັນຫົວໜ້າ ສູນຝຶກອົບຮົມວິຊາການ ທະນາຄານ ແຫ່ງລັດ.
1982-1983 ເປັນຫົວໜ້າກົມເສດຖະກິດ ແລະ ແຜນການ.
1983-1986 ເປັນຫົວໜ້າກົມລົງທຶນ ກໍ່ສ້າງພື້ນຖານ.
1986-1987 ເປັນຮອງຜູ້ວ່າການທະນາຄານ ແຫ່ງ ສປປ ລາວ.
1987-1992 ເປັນກຳມະການສຳຮອງສູນກາງພັກ, ຜູ້ວ່າການທະນາຄານ ແຫ່ງ ສປປ ລາວ.
1996-1997 ເປັນກຳມະການສູນກາງພັກ, ຜູ້ວ່າການທະນາຄານ ແຫ່ງ ສປປ ລາວ.
1997-2001 ເປັນກຳມະການສູນກາງພັກ, ສະມາຊິກສະພາແຫ່ງຊາດຊຸດທີ IV, ກຳມະການຄະນະປະຈຳ,
2002-2006 ເປັນກຳມະການສູນກາງພັກ, ສະມາຊິກສະພາແຫ່ງຊາດຊຸດທີ V, ຮອງປະທານສະພາແຫ່ງຊາດ,
21/3/2006 ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຄັ້ງທີ VIII ຂອງພັກປະຊາຊົນ ປະຕິວັດລາວ ຖືກເລືອກຕັ້ງ ເປັນກຳມະການກົມ ການເມືອງສູນກາງພັກ.
2006 – 2010 ເປັນກຳມະການກົມການເມືອງສູນກາງພັກ, ຮອງປະທານສະພາແຫ່ງຊາດ, ຄະນະປະຈຳ ສະພາແຫ່ງຊາດ.
ໃນວັນທີ 23 ທັນວາ 2010 ໄດ້ຮັບການເລືອກຕັ້ງເປັນປະທານສະພາແຫ່ງຊາດ ​ຊຸດທີ VI.
21/3/2011 ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ ຄັ້ງທີ IX ຂອງພັກປະຊາຊົນ ປະຕິວັດລາວ ຖືກເລືອກຕັ້ງ ເປັນກຳມະການກົມ ການເມືອງສູນກາງພັກ.
15/6/2011 ໃນກອງປະຊຸມຄັ້ງປະຖົມມະລືກ ຂອງສະພາແຫ່ງຊາດ ຊຸດທີ VII ກໍໄດ້ຮັບການເລືອກຕັ້ງເປັນປະທານສະພາແຫ່ງຊາດ ​ຊຸດທີ VII.
ຂົວມິດຕະພາບ ລາວ-ໄທ ແຫ່ງທີ່ 2 (ອັງກິດ: Second Lao-Thai Friendship Bridge) ເປັນຂົວທີ່ເຊື່ອມຕໍ່ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ປະເທດລາວ ກັບ ແຂວງມຸກດາຫານ ປະເທດໄທ ຊຶ່ງມີຄວາມຍາວທັງໝົດ 1,600 ແມັດ ມີຄວາມກວ້າງ 12 ແມັດ ແລະ ມີຊ່ອງທາງຈະລາຈອນ 2 ເລນ
ຕົວຂົວ ເລີ່ມກໍ່ສ້າງຕັ້ງແຕ່ 21 ມີນາ ຄ.ສ 2004 ລະຫວ່າງນັ້ນມີອຸບັດເຫດຈາກເຄື່ອງເຄນ ແລະ ຂົວແຫ່ງນີ້ ເປີດໃຊ້ເມື່ອວັນທີ 9 ມັງກອນ ຄ.ສ 2007 ໃນລະຫວ່າງການຂັບລົດມາຍັງຝັ່ງໄທ ຄົນຂັບລົດມາຈາກຝັ່ງລາວຕ້ອງປ່ຽນຝັ່ງການຂັບ ເນື່ອງຈາກປະເທດລາວ ຂັບລົດທາງຂວາມື ສ່ວນປະເທດໄທຂັບລົດທາງຊ້າຍມື ດັ່ງນັ້ນຄົນໄທ ຈຶ່ງຕ້ອງປ່ຽນຝັ່ງການຂັບລົດໄປເປັນທາງຂວາເມື່ອເຂົ້າປະເທດລາວ.
ຫາດສາ ເປັນບ້ານນ້ອຍໆ ທີ່ຢູ່ຕິດແມ່ນ້ຳອູ ທີ່ໄຫລຈາກຕອນເໜືອສຸດຂອງປະເທດລາວ ທາງຕອນໃຕ້ຂອງຈີນ ໄຫລຜ່ານຫາດສາ ແລະ ຜ່ານໄປຍັງເມືອງຂວາ, ເມືອງງອຍ, ໜອງຂຽວ ແລະ ໄຫລໄປລົງແມ່ນ້ຳຂອງ ທີ່ບໍລິເວນຖ້ຳປາກອູ ທີ່ຫລວງພະບາງ ຫາດສາເປັນຫມູ່ບ້ານສຳຄັນ ໃນອະດີດ ເພາະການເດີນທາງ ໃນສະໄໝກ່ອນຕ້ອງອາໄສທາງນ້ຳເປັນຫລັກ ແລະ ຂຶ້ນຕໍ່ໄປເຖິງ ແຂວງຜົ້ງສາລີ ອາໄສທາງນ້ຳເປັນຫລັກ.
ຫາດສາຢູ່ຫ່າງຈາກເມືອງຜົ້ງສາລີ 20 ກິໂລແມັດ ຊຶ່ງຈາກເມືອງຂວາ ຈະຂີ່ລົດຕໍ່ໄປຫລວງພະບາງ ອຸດົມໄຊ ກໍໄດ້ ຫລື ຈະຂີ່ເຮືອຕໍ່ໄປເມືອງງອຍ ໄປຫລວງພະບາງກໍໄດ້
ຈັງຫວັດຊົນບຸລີ ຫຼື ເມືອງຊົນ(ໄທ: จังหวัดชลบุรี "ຈັງຫວັດຊົລບຸຣີ")ແມ່ນຊື່ຈັງຫວັດທີ່ຕິດນຳອ່າວໄທແຫ່ງໜຶ່ງໃນພາກຕາເວັນອອກຂອງປະເທດໄທ ເຊີ່ງມີບ່ອນທ່ອງທ່ຽງທີ່ມີຊື່ສຽງຫຼາຍແຫ່ງຂອງປະເທດໄທຕັ້ງຢູ່ ນອກແຕ່ດ້ານອຸດສາຫະກຳການທ່ອງທ່ຽວແລ້ວ ໃນຂະໜະດຽວກັນນັ້ນຍັງຖືແມ່ນຈັງຫວັດທີ່ມີຄວາມສຳຄັນທາງເສດຖະກິດເປັນຢ່າງຫຼາຍທີ່ສຸດ ຊີ່ງລອງແຕ່ບາງກອກ ທັ້ງໃນດ້ານພານິຊະຍະກຳແລະອຸດສາຫະກຳຕ່າງໆ ຂອງປະເທດແຫ່ງໜຶ່ງດ້ວຍໃນອະດີດຈັງຫວັດຊົນບຸລີນັ້ນເຄີຍແມ່ນແຫຼ່ງທີ່ຕັ້ງຂອງເມືອງທ່າທີ່ມີຄວາມສຳຄັນຫຼາຍ ແມ້ແຕ່ໃນປັດຈຸບັນນີ້ກໍຍັງຄົງເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງທ່າເຮືອທີ່ມີຄວາມສຳຄັນຂອງປະເທດລອງແຕ່ທ່າເຮືອບາງກອກ ນັ່ນກໍຄືທ່າເຮືອແຫຼມສະບັງ ເນື່ອງແຕ່ມີທຳເລທີ່ຕັ້ງເໝາະສົມ ຈັງຫວັດຊົນບຸລີນັ້ນມີອານາເຂດຕິດນຳຈັງຫວັດສະເຊີງເຊົາ ຈັງຫວັດລະຍອງ ແລະຈັງຫວັດຈັນທະບຸລີ
ຈັງຫວັດຊັນບຸລີນັ້ນເຄີຍແມ່ນຊຸມຊົນບູຮານທີເຄີຍມີມະນຸດຍຸກຫິນໃໝ່ອາໄສຢູ່ມາແຕ່ສະໄໝກ່ອນປະຫວັດສາດແລ້ວ ເພາະວ່າເຄີຍມີການຂຸດຄົ້ນດ້ານບູຮານຄະດີແລ້ວພໍ້ລ່ອງລອຍຂອງຊຸມຊົນບູຮານກ່ອນປະຫວັດສາດກົງແຖວບ່ອນລາບລຸ່ມແມ່ນ້ຳພານທອງຊຶ່ງຢູ່ໃນບໍລິເວນວັດໂຄກພະນົມດີ ຕຳບົນທ່າຂ້າມ ອຳເພີພະນັດນິຄົມ
ຊຶ່ງແຫຼ່ງບູຮານຄະດີທີ່ຄົ້ນພົບໃນເທື່ອຫັ້ນໄດ້ພໍ້ສິ່ງມີຄຸນຄ່າທາງບູຮານຄະດີຫຼາຍຢ່າງ ຄື ຂວານຫິນຂັດ ເຄື່ອງປະດັບຈຳພວກກຳໄລ ລູກປັດ ເຄື່ອງປັ້ນດິນເຜົາ ແນວໃຊ້ເຊືອກທາບ ແລະໄດ້ພໍ້ຊາກຂອງອາຫານທະເລຕື່ມນຳ ຈຶງເຮັດໃຫ້ຊາບວ່າບໍລິເວນນີ້ຢູ່ໃກ້ຊາຍຝັ່ງທະເລຫຼາຍກວ່າປັດຈຸບັນຫຼາຍ ແຫຼ່ງບູຮານຄະດີທີ່ກ່າວອ້າງທັງໝົດທາງຕັ້ນຫັ້ນຈຶງແມ່ນຫຼັກຖານຢືນຢັນສ່ວນໜຶ່ງທີ່ສະແດງໃຫ້ເຫັນຮອດຄວາມເປັນມາອັນແສນດົນຂອງຈັງຫວັດຊົນບຸລີ ອະດີດເຄີຍແມ່ນບ່ອນທີ່ຕັ້ງເມືອງບູຮານທີ່ມີຄວາມຮຸ່ງເຮືອງເຖີງ ໓ ເມືອງຄື ເມືອງພະລົດ ເມືອງສີພະໂລ ແລະເມືອງພະຍາແລ່ ໂດຍອານາເຂດຂອງ ໓ ເມືອງນີ້ໂຮມກັນເປັນຈັງຫວັດຊົນບຸລີໃນປັດຈຸບັນ
ໃນສະໄໝທະວາລະວະດີນຳສະໄໝລົບບຸລີ ປະມານ ໑,໔໐໐-໗໐໐ ປີກ່ອນ ບໍລິເວນຕຳບົນໜ້າພະທາດ ອຳເພີພະນັດນິຄົມໃນປັດຈຸບັນ ມີຮ່ອງຮອຍເມືອງໃຫຍ່ຊື່ "ເມືອງພະລົດ" ຕັ້ງຢູ່ໃນຮາບລຸ່ມຊຶ່ງແມ່ນ້ຳຫຼາຍສາຍໄຫຼມາບັນຈົບກັນເປັນແມ່ນ້ຳພານທອງ ໂດຍສາມາດໃຊ້ແມ່ນ້ຳສາຍນີ້ເປັນທາງຄະມະນາຄົມຕິດຕໍ່ນຳເມືອງສີມະໂຫສົດໃນຈັງຫວັດປາຈີນບຸລີ (ປັດຈຸບັນຄືບໍລິເວນສະມະເຂືອ ບ້ານໂຄກວັດ ແລະບ້ານໜອງສະແກ ອຳເພີສີມະໂຫສົດ) ຈົນໄປຮອດອຳອະລັນປະເທດໄດ້ ຕື່ມທັ້ງຍັງມີເສັ້ນທາງຍ່າງຕີນເຊື່ອມໄປຮອດຈັງຫວັດລະຢອງແລະຈັນທະບຸລີ ກາຍເມືອງພະຍາເລ່ອັນແມ່ນເມືອງສຳຄັນຕື່ມບ່ອນໜຶ່ງຂອງຊົນບຸລີ ເມືອງພະລົດຈຶງກາຍເປັນສູນກາງການຄະມະນາຄົມຂອງຊົນບຸລີໃນຍຸກນັ້ນ
ນອກຈາກນີ້ ນັກບູຮານຄະດີຍັງສຳລວດພໍ້ວ່າ ເມືອງພະລົດແມ່ນເມືອງຍຸກບູຮານດຽວນຳເມືອງສີພະໂລ ຫຼືເກົ່າກວ່າເລັກໜ້ອຍ ເນື່ອງຈາກປາກົດວ່າ ມີທາງຍ່າງບູລານເຊື່ອມຕໍ່ສອງເມືອງນີ້ໃນໄລຍະທາງປະມານ ໒໐ ກິໂລແມັດ
ເມືອງສີພະໂລ ຕັ້ງຢູ່ບໍລິເວນບ້ານອູ່ຕະເພົາ ຕຳບົນໜອງໄມ້ແດງ ອຳເພີເມືອງຊົນບຸລີ ໜ້າເມືອງມີອານາເຂດຈົດຕຳບົນບາງຊາຍໃນປັດຈຸບັນ ເຄີຍມີຜູ້ຂຸດພໍ້ບູຮານວັດຖຸຫຼາຍຢ່າງ ຄືພະພຸດທະຮູບທອງຄຳ ສຳລິດ ແກ້ວຜະຫຼຶກ ຂັນທອງຄຳ ຈອກຊາມສັງຄະໂຫຼກຄ້າຍຂອງສຸໂຂໄທ ຈະເຂ້ປູນ ແລະກ້ອນສິລາມີລອຍຕີນໜາ ເປັນຕົ້ນ ນັກບູຮານຄະດີສັນນິຖານວ່າ ເມືອງສີພະໂລແມ່ນເນືອງສະໄໝຂອມເລືອງອຳນາດແຫ່ງພາກອຸສາຄະເນ ແລະອາດຊິມີອາຍຸໂຮມສະໄໝນຳລົບບຸລີອັນຢູ່ຫຼັງອູ່ທອງ ແລະກ່ອນຍຸກອະຍຸດທະຍາຄືປະມານປີ ຄ.ສ. ໑໐໕໗-໑໓໕໗
ຈາກການຂຸດຄ້ນທາງບູຮານຄະດີເຮັດໃຫ້ຊາບວ່າ ຕົວເມືອງສີພະໂລຕັ້ງຢູ່ໃກ້ນຳປາກນ້ຳບາງປະກົງ ໂດຍເມື່ອປະມານ ໖໐໐ ປີກ່ອນໃນສະໄໝສຸໂຂໄທ ເມືອງນີ້ມີຖານະເປັນເມື່ອງທ່າຊາຍທະເລທີມັ່ນຄັ່ງ ເປີດຮັບເຮືອສຳເພົາແຕ່ຈີນ ກຳປູເຈຍ ແລະຫວຽດນາມ ໃຫ້ມາຈອດພັກກ່ອນເດີນທາງຕໍ່ໄປຍັງປາກນ້ຳເຈົ້າພະຍາ (ແມ່ນທີ່ນ່າເສຍດາຍວ່າ ກຳແພງເມືອງສີພະໂລໄດ້ຖືກທຳລາຍໄປໝົດສິ້ນຈາກການກໍ່ສ້າງຖະໜົນສຸຂຸນວິດ ຈຶງບໍ່ເຫຼືອຮ່ອງຮອຍທາງບູຮານຄະດີໄວ້ໃຫ້ສຶກສາ) ຕໍ່ມາໃນສະໄໝອະຍຸດທະຍາເມືອງສີພະໂລກໍ້ຄ່ອຍໆ ໝົດຄວາມສຳຄັນລົງ ອາດເພາະແມ່ນ້ຳຕີ້ນເຂີນຈາກການພັດພາສະສົມຂອງຕະກອນຈຳນວນມະຫາສານ ປະຊາຊົນຈຶງຍ້າຍຖິ່ນຖານລົງມາສ້າງເມືອງໃໝ່ທີ "ບາງປາສ້ອຍ" ຊຶ່ງກໍ້ຄື "ເມືອງຊົນບຸລີ" ໃນປັດຈຸບັນ (ວັດໃຫຍ່ອິນທາລາມໃນເມືອງຊົນບຸລີປັດຈຸບັນ ຍັງປາກົດພາບຈິດຕະກຳຝາຜະໜັງການຄ້າຂາຍລະຫວ່າງຄົນໄທ ຈີນ ແລະຝະຫຼັ່ງ ບົ່ງບອກຮອດບັນຍາກາດການຄ້າຂາຍອັນຄຶກຄັກຂອງອະດີດ)
ເມືອງພະຍາເລ່ ຕັ້ງຢູ່ໃນເຂດບໍ່ທອງ ຕຳບົນບໍ່ທອງ ແມ່ນເມືອງຍຸກທະວາລະວະດີເຊັ່ນດຽວນຳເມືອງພະລົດ ເມືອງນີ້ຕັ້ງຢູ່ໃນເຂດທີ່ສູງ ຫ່າງແຕ່ເມືອງພະລົດປະມານ ໓໒ ກິໂລແມັດ ລັກສະໜະຜັງເມືອງແມ່ນຮູບວົງລີ ໒ ຊັ້ນ ຊັ້ນຕົ້ນມີເສັ່ນຜ່າສູນກາງ ໑,໑໐໐ ແມັດ ສ່ວນຊັ້ນໃນປະມານ ໖໐໐ ແມັດ ໂດຍຄູເມືອງແລະຄັນດິນຂອງຕົວເມືອງຊັ້ນນອກດ້ານເໜືອຍັງຄົງປາກົດເຫັນໄດ້ຄັກໃນປັດຈຸບັນ
ເມືອງພະຍາເລ່ມີຕິດຕໍ່ນຳເມືອງພະລົດເນືອງໆ ໂດຍໃຊ້ຄອງຫຼວງເປັນເສັ້ນທາງສັນຈອນ ປັດຈຸບັນລຳຄອງນີ້ຍັງຄົງຢູ່ ໂດຍແມ່ນຄອງສາຍສຳຄັນແລະມີຄວາມຍາວກວ່າໝູ່ຂອງຈັງຫວັດຊົນບຸລີ ທຸກເວັນນີ້ການເຮັດນາໃນອຳເພີພະນັດນິຄົມແລະອຳເພີພານທອງ ຍັງຄົງອາໄສນ້ຳແຕ່ຄອງນີ້ ເນືອງຈາກມີແຄວຫຼາຍສາຍແຕກສາຂາອອກໄປ ແຄວໃຫຍ່ກວ່າໝູ່ຄື ແຄວທີ່ເກີດແຕ່ທິວເຂົາປ່າແດງ
ສະໄໝກຸງສີອະຍຸດທະຍາ.
ເມືອງຊົນບຸລີປາກົດແມ່ນຫຼັກຖານໃນທຳນຽບສັກດິນາຫົວເມືອງ ກາເມື່ອ ຄ.ສ. ໑໓໗໖ ມີຖານະແມ່ນເມືອງຈັດຕະວາ ຜູ້ຮັກສາເມືອງຄື “ອອກເມືອງຊົນບຸລີສີມະຫາສະໝຸດ” ສັກດິນາ ໒,໔໐໐ ໄຮ່ ສົ່ງສ່ວຍໄມ້ແດງໃນລັດຊະການສົມເດັດພະບະລົມມະລາຊາທິລາດ (ຂຸນຫຼວງພະງົ່ວ) ໃນປີ ຄ.ສ. ໑໗໖໖ ຂະໜະທີ່ກຸງສີອະຍຸດທະຍາໂດນທັບພະມ້າລ້ອມຢູ່ນັ້ນ ກົມໝື່ນພິພິດຜູ້ເປັນພະເຈົ້າລູກຍາເທີອົງໜຶ່ງໃນພະບາດສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວບະລົມມະໂກດ ແຕ່ໂດນເນລະເທດໄປລັງກາ ໄດ້ເມື່ອມາເກ້ຍກ່ອມຮວບໂຮມຊາຍສະກັນທາງຫົວເມືອງພາກຕາເວັນອອກ ຄື ຈັນທະບຸລີ ລະຢອງ ບາງລະມຸງ ຊົນບຸລີ ແລະປາຈີນບຸລີ ເຂົ້າຮ່ວມກອງທັບ ອ້າງວ່າຊີຍົກໄປຊ່ວຍກຸງສີອະຍຸດທະຍາລົບພະມ້າ ໃນເທື່ອນັ້ນຊາວຊົນບຸລີໄດ້ໃຫ້ການສະໜັບສະໜຸນເຂົ້າຮ່ວມທັບແມ່ນຈຳນວນຫຼາຍ ຈົນກະທັ່ງເມືອງຊົນບຸລີແທບຊີກາຍແມ່ນເມືອງຮ້າງ
ເມື່ອກົມໝື່ນເທບພິພິດຍົກໄພ່ພົນໄປຕັ້ງມັ່ນທີ່ປາຈີນບຸລີແລ້ວ ຈຶງມີໜັງສືກາບບັງຄົມທູນພະເຈົ້າຢູ່ຫົວເອກກະທັດ ນະ ກຸງສີອະຍຸດທະຍາ ຂໍອາສາຊ່ວຍປ້ອງກັນພະນະຄອນ ແຕ່ພະເຈົ້າຢູ່ຫົວເອກກະທັດຊົງພະລາດຊະດຳລິວ່າ ກົມໝື່ນເທບພິພິດແມ່ນຄົນມັກໃຫຍ່ໄຝ່ສູງຈົນໂດນເນລະເທດມາແລ້ວເທື່ອໜຶ່ງ ການທີ່ມາຮຽກລະດົມຜູ້ຄົນເຂົ້າແມ່ນກອງທັບໂດຍພົນການເທື່ອນີ້ກໍ້ແມ່ນການເຮັດຜິດກົດມົນເທຍລະບານ ຈຶງໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ຍົກກອງທັບແຕ່ກຸງສີອະຍຸດທະຍາໄປປາບກົມໝື່ນເທບພິພິດຈົນບອບຊ້ຳ ແຕ່ນັ້ນພະມ້າຍັງໄດ້ສົ່ງກອງທັບເຂົ້າໂຈມຕີກອງທັບກົມໝື່ນພິພິດຈົນແຕກພ່າຍ ຈົນກະທັ່ງກຸງສີອະຍຸດທະຍາເສຍແກ່ພະມ້າເມື່ອ ຄ.ສ. ໑໗໖໗ ຊາວຊົນບຸລີໄດ້ໃຫ້ຄວາມຮ່ວມມືນຳສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນມະຫາລາດໃນການກອບກູ້ອິດສະລະພາບຢ່າງໃກ້ຊິດ ຈົນສາມາດກອບກູ້ເອກກະລາດເມື່ອຄືນມາໄດ້ສຳເລັດ
ສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະນັ່ງເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ລັດຊະການທີ່ ໓ ພະອິນທະອາສາຊາວເມືອງວຽງຈັນ ໄດ້ພາຊາວລາວຈຳນວນໜຶ່ງອົບພະຍົບເຂົ້າມາຂໍພຶ່ງພະບໍລົມມະໂພທິສົມມະພານ ພະອົງຈຶງຊົງໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ໄປຕັ້ງຖິ່ນອາໄສຢູ່ລະຫວ່າງເມືອງຊົນບຸລີແລะສะເຊີງເຊົາ (ບໍລິເວນເມືອງພະນັດນິຄົມໃນປັດຈຸບັນ) ເມື່ອຕໍ່ມາສະໄໝລັດຊະການທີ່ ໔-໖ ພະມະຫາກະສັດແລะພະບໍລົມມະວົງສານຸວົງຂອງສະຫຍາມ ໄດ້ສະເດັດປະພາດຊົນບຸລີຫຼາຍເທື່ອ ເນື່ອງຈາກຊົນບຸລີແມ່ນເມືອງຊາຍທะເລທີ່ມີທັດສະນີຍະພາບງົດງາມ ເໝາะແກ່ການພັກຜ່ອນຫຍ່ອນໃຈ ອີກທັ້ງບໍ່ໄກຈາກບາງກອກຫຼາຍເຕີບ
ຈົນຮອດປີ ຄ.ສ. ໑໘໐໗ ພະສຸນທອນໂວຫານ (ສຸນທອນພູ່) ລັດຕະນະກະວີຂອງໄທ ໄດ້ຍ່າງທາງແຕ່ບາງກອກ ໄປຢາມບິດາທີ່ເມືອງແກງ ຈັງຫວັດລະຍອງໄດ້ຂຽນໄວ້ໃນນິລາດເມືອງແກງກ່າວຮອດເມືອງຕ່າງໆ ເມື່ອເຂົ້າຮອດເຂດຈັງຫວັດຊົນບຸລີຕາມລຳດັບແຕ່ເໜືອຫາໃຕ້ ຄື ບາງປາສ້ອຍ ໜອງມົນ ບ້ານໄຮ່ ບາງພະ ບາງລะມຸງ ນາເກືອ ພັດທະຍາ ນາຈອມທຽນ ຫ້ວຍຂວາງ ແລะໜອງຊะແງ້ວ (ປັດຈຸບັນເອີ້ນບ້ານຊາກແງ້ວ ຢູ່ໃນເຂຕອຳເພີບາງລะມຸງ ຊຶ່ງແມ່ນທາງທີ່ຊິໄປອຳເພີແກງ ຈັງຫວັດລะຍອງໄດ້)
ໃນຊ່ວງ ຄ.ສ. ໑໘໙໔ ລັດສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະຈຸນລະຈອມເກ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ລັດຊະການທີ່ ໕ ໄດ້ຊົງປ່ຽນແປງລะບົບການປົກຄອງລາດຊະອານາຈັກທີ່ແມ່ນຫົວເມືອງນ້ອຍໆແບບບູຮານ ຍຸບໂຮມເຂົ້າດ້ວຍກັນ ໃຫ້ຢູ່ພາຍໃຕ້ບັງຄັບບັນຊາຂອງກະຊວງມະຫາດໄທໜ່ວຍງານດຽວ ດັງມີບັນທຶກວ່າ “ໂຮມຫົວເມືອງທາງລຳນ້ຳບາງປะກົງ ຄື ເມືອງປາຈີນບຸລີ ໑ ເມືອງນະຄອນນາຍົກ ໑ ເມືອງພະນົມມະສາລະຄາມ ໑ ເມືອງສะເຊີງເຊົາ ໑ ໂຮມ ໔ ຫົວເມືອງ ແມ່ນເມືອງມົນທົນ ໑ ເອີ້ນວ່າ ມົນທົນປາຈີນ” ຕັ້ງທີ່ວ່າການມົນທົນ ນະ ເມືອງປາຈີນ ຕໍ່ເມື່ອໂອນຫົວເມືອງໃນກົມມະທ່າມາຂຶ້ນກະຊວງມະຫາດໄທ ຈຶງຍ້າຍທີ່ເຮັດການມົນທົນລົງມາຕັ້ງທີ່ເມືອງສะເຊີງເຊົາ ເພາะຂະຫຍາຍອານາເຂດມົນທົນຕໍ່ລງໄປທາງຊາຍທะເລ ໂຮມເມືອງພະນັດນິຄົມ ເມືອງຊົນບຸລີ ແລะເມືອງບາງລะມຸງ ເພີ່ມໃຫ້ຕື່ມ ໓ ໂຮມແມ່ນ ໗ ເມືອງດ້ວຍກັນ ແຕ່ຄົງເອີ້ນຊື່ວ່າມົນທົນປາຈີນຢູ່ຕາມເດີມ
ເມື່ອຮອດຊ່ວງປີ ຄ.ສ. ໑໙໑໕ ໃນສະໄໝລັດຊະການທີ່ ໖ ໄດ້ຊົງໂຮມມົນທົນຈັດຕັ້ງຂຶ້ນແມ່ນ “ພາກ” ໂດຍມີອຸບປະລາດເປັນຜູ້ປົກຄອງ ມີອຳນາດເໜືອສະໝຸຫະເທສາພິບານ ມີດ້ວຍ ກັນ ໔ ພາກ ຄື ພາກພາຍັບ ພາກປັກໃຕ້ ພາກອີສານ ແລะພາກຕາເວັນຕົກ ສຳຫຼັບພາກກາງໃຫ້ຄົງແມ່ນມົນທົນຢູ່ຢ່າງເດີມ ເອີ້ນວ່າມົນທົນອະຍຸດທະຍາ ມີອຸບປະລາດປົກຄรອງແທນສະໝຸຫະເທສາພິບານ ການປົກຄรອງຫົວເມືອງແບບແບ່ງແມ່ນພາກແລะມີຕຳແໜ່ງອຸບປະລາດເຊົ່ນນີ້ຍົກເລີກເມື່ອມື້ອທີ່ ໓໑ ມີນາ ຄ.ສ. ໑໙໒໕ ໃນສະໄໝລັດຊະການທີ່ ໗ ໂດຍເມື່ອໄປໃຊ້ໃນລັກສະໜะແມ່ນມົນທົນຢ່າງເດີມ ໃນລັກສະໜะທີ່ມີຈຳນວນຫຼາຍຮອດ ໒໐ ມົນທົນ ແລะພາຍໃນ ໑໐ ປີຕໍ່ມາ ຄືກ່ອນ ຄ.ສ. ໑໙໓໒ ໄດ້ຍຸບລົງເຫຼືອພຽງ ໑໐ ມົນທົນແມ່ນເທື່ອສຸດທ້າຍ
ການປົກຄອງແບ່ງອອກແມ່ນ ໑໑ ອຳເພີ ໙໒ ຕຳບົນ ໖໘໗ ໝູ່ບ້ານ
ຈັງຫວັດຊົນບຸລີແມ່ນຈັງຫວັດທີ່ມີເສ້ນທາງຄະມະນາຄົມດີກວ່າໝູ່ຈັງຫວັດໜຶ່ງຂອງປະເທດໄທ ໂດຍມີລະບົບການຄະມະນາຄົມຂົນສົ່ງທົ່ວເຖິງແລະສະດວກໃນທຸກດ້ານ ທັງການຂົນສົ່ງທາງບົກ ທາງເຮືອ ແລະທາງອາກາດ ໂຮມທັງມີການຂົນສົ່ງທາງທໍ່ສຳຫຼັບສິນຄ້າເຫຼວ ໄດ້ແກ່ ນ້ຳມັນແລະສານເຄມີ ການຄະມະນາຄົມແລະຂົນສົ່ງຂອງຈັງຫວັດຊົນບຸລີໃນປັດຈຸບັນອາໄສທາງບົກເປັນຫຼັກ ນອກຈາກນັ້ນຍັງມີການຂົນສົ່ງທ່າເຮືອແລະທາງອາກາດ ຊຶ່ງສາມາດພັດທະນາກສັກກະຍະພາບໃຫ້ເພີ່ມຂຶ້ນໄດ້ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ
ຈັງຫວັດຊົນບຸລີມີທ່າອາກາດຍານ ໒ ແຫ່ງຄື ທ່າອາກາດຍານບາງພະ ນຳ ທ່າອາກາດຍານນານາຊາດອູ່ຕະເພົາ ໂດຍທ່າອາກາດຍານບາງພະຕັ້ງຢູ່ໃນ ອຳເພີສິລາຊາ ແມ່ນສະໜາມເຝິກຝົນສຳຫຼັບເຮືອບິນລຳໜ້ອຍ ຈຶງບໍ່ໄດ້ເປີດໃຫ້ບໍລິການພານິດທົ່ວໄປ
ເນື່ອງຈາກຈັງຫວັດຊົນບຸລີມີສະພາບພູມິສາດເອື້ອອຳນວຍຕໍ່ການຂົນສົ່ງທາງທະເລ ກ່າວຄືດ້ານຕາເວັນຕົກຂອງຈັງຫວັດແມ່ນຊາຍຝັ່ງທີ່ມີແນວຍາວໄລຍະທາງຫຼາຍຮ້ອຍກິໂລແມັດ ໂດຍຫຼາຍແຫ່ງແມ່ນຊາຍຫາດທີ່ງົດງາມ ແລະລາງບ່ອນເໝາະຊິແມ່ນທ່າຈອດເຮືອ ສົ່ງພົນໃຫ້ຊາຍຝັ່ງທະເລຂອງຈັງຫວັດມີທ່າທຽບເຮືອປະມົງນຳທ່າທຽບເຮືອສິນຄ້າ ທັງທີ່ແມ່ນທ່າທຽບເຮືອຂອງເອກກະຊົນນຳທ່າທຽບເຮືອພານິດສຳຫຼັບຂົນສົ່ງສິນຄ້າລຽບຕາມຊາຍຝັ່ງທະເລຕາເວັນອອກເຂົ້າສູ່ທ່າເຮືອບາງກອກ
ການຂົນສົ່ງທາງລົດໄຟຂອງຈັງຫວັດຊົນບຸລີອາໄສເສ້ນທາງລົດໄຟສາຍຕາເວັນອອກ ໂດຍເລິ່ມຕ້ນແຕ່ບາງກອກ-ສະເຊີງເຊົາ-ອຳເພີສີລາຊາ ເມື່ອລັດຖະບານມີໂຄງການພັດທະນາພື້ນທີ່ບໍລິເວນຊາຍຝັ່ງທະເລຕາເວັນອອກ ການລົດໄຟແຫ່ງປະເທດໄທຈຶງດຳເນີນການກໍ່ສ້າງທາງລົດໄຟສາຍນີ້ຂຶ້ນ ເພື່ອຮອງຮັບການຂົນສົ່ງສິນຄ້າແຕ່ທ່າເຮືອນ້ຳລຶກສັດຕະຫີບ ທ່າເຮືອນ້ຳລຶກນິຄົມອຸດສາຫະກຳແຫຼມສະບັງ ນຳທ່າເຮືອນ້ຳລຶກນິຄົມອຸດສາຫະກຳມາບຕາພຸດ
ການຂົນສົ່ງທາງລົດຈັກແມ່ນລະບົບການຄະມະນາຄົມສຳຄັນກວ່າຂອງຈັງຫວັດຊົນບຸລີ ແລະມີບົດບາດຫຼາຍຂຶ້ນເລື່ອຍໆໃນປັດຈຸບັນ ໂຄງຂ່າຍນີ້ຢູ່ໃນຄວາມຮັບຜິດຊອບຂອງກົມຫຼວງ ໂດຍປັດຈຸບັນມີຖະໜົນທີ່ສ້າງເສັດແລ້ວເປັນໄລຍະທາງ ໗໔໕.໔໙໗ ກິໂລແມັດ ແມ່ນທາງຫຼວງແຜ່ນດິນໂຮມໄລຍະທາງ ໗໔໕.໔໙໗ ກິໂລແມັດ ແລະໄລຍະທາງຕໍ່ ໒ ຊ່ອງຈະລາຈອນຄຶດເປັນໄລຍະທາງ ໑,໑໙໑.໔໐໘ ກິໂລແມັດ
ຈັງຫວັດຊົນບຸລີທີທີມເຕະບານອາຊີບອັນມີຊື່ສຽງ ແລະ ເຊິ່ງປັດຈຸບັນຫຼິ້ນຢູ່ໃນໄທຍ໌ແລນດ໌ພຣີເມຍຣ໌ລີກ3 ທີມ ຄື ສະໂມສອນຟຸດບອນຊົນບຸລີ ເຊິ່ງແມ່ນທີມໃນອຳເພີເມືອງຊົນບຸລີ. ປັດຈຸບັນຫຼິ້ນຢູ່ໃນໄທຍ໌ແລນດ໌ພຣີເມຍຣ໌ລີກ. ມີຜົນງານໄດ້ເປັນແຊມປະເທດໄທນຶ່ງສະໄໝໃນປີ ຄ.ສ. 2007 ແລະ ແມ່ນໂຕແທນໄປແຂ່ງໃນເຂດອາຊີໃນເອເອຟຊີແຊມປຽນສ໌ລີກ. ນອກຈາກນີ້ຍັງມີທີມສະໂມສອນຟຸດບອນພັດທະຍາຢູໄນເຕັດ ໃນ ເມືອງພັດທະຍາ ແລະ ສະໂມສອນຟຸດບອນສີລາຊາ-ສັນນິບາດຯ ໃນເທດສະບານເມືອງສີລາຊາ ອຳເພີສີລາຊາ. ສຳຫຼັບການແຂ່ງຂັນກິລາໃນມະຫາວິດທະຍາໄລພາກຕະເວັນອອກໃນຊື່ ກິລາມະຫາວິດທະຍາໄລພາກຕະເວັນອອກ.
ສົ່ງຂໍ້ມູນຂ່າວສານທີ່ມີຄວາມໄວໃນລະບົບສູງເຖິງ 14,4​ ເມກາໃບບໍ່ວ່າຈະເປັນການນຳໃຊ້ອິນເຕີເນັດຜ່ານມືຖື, ໂທລະສັບເຫັນພາບ ຫລື ການຊອກຫາຂໍ້ມູນ
ຊຶ່ງນຳໃຊ້ລະບົບ 3 ຈີ ຜ່ານ Aircard ແລະ 3 ຈີ Mobile ໂດຍນຳໃຊ້ 3 ຈີ ຜ່ານມືຖື.
ຍ້ອນ​ມີ​ພອນ​ສະ­ຫວັນ​ດ້ານ​ການ​ຂີດ​ຂຽນ ແລະ ການ​ແຕ່ງ​ກາບ­ກອນ ບົດ​ເລື່ອງ​ຕ່າງໆ ແລະ ມີ​ແວວ​ດ້ານ​ສິ­ລະ​ປະ​ວັນ­ນະ­ຄະ­ດີ ປີ 1967 ທ່ານ​ໄດ້​ຖືກ​ແຕ່ງ­ຕັ້ງ​ໃຫ້​ເປັນ ຄະ­ນະ​ກອງ​ສິ­ລະ​ປະ­ກອນ​ກຳ­ລັງ​ເປັນ­ກາງ​ຮັກ​ຊາດ ທີ່​ສັນ­ພູ​ເລັງ ແລະ ໃນ​ໜ້າ­ທີ່​ດັ່ງ­ກ່າວ ທ່ານ​ໄດ້​ສຳ​ພັດ​ກັບ​ວຽກ​ງານ​ສິ­ລະ​ປະ​ວັນ­ນະ­ຄະ­ດີ ເຊິ່ງ​ເປັນ​ອາ­ຊີບ​ໜຶ່ງ​ທີ່​ທ່ານ​ມັກ ຮັກ​ມາ​ແຕ່​ນ້ອຍ ແລະ ຍ້ອນ​ທ່ານ​ໄດ້​ຮັບ​ຜົນ​ສະ­ທ້ອນ​ດ້ານ​ສຽງ​ເພງ ໂດຍ​ການ​ຕິດ​ພັນ​ກັບ​ການ​ຮັບ​ໃຊ້​ຢູ່​ໃນ​ໂຮງ​ຮູບ­ເງົາ​ໃນ​ຕອນ​ເຍົາ​ໄວ ຈາກ​ການ­ເຄື່ອນ­ໄຫວ ແລະ ຕິດ​ພັນ ກັບ​ວຽກ​ງານ​ສິ­ລະ​ປະ​ດ້ານ​ສຽງ​ເພງ​ດັ່ງ­ກ່າວ ໃນ​ປີ 1963 ທ່ານ​ອາ­ຍຸ​ໄດ້ 21 ປີ ທ່ານ​ເລີ່ມ​ແຕ່ງ​ເພງ​ທີ່​ມີ​ເນື້ອ​ໃນ​ປະ­ຕິ­ວັດ ປຸກ­ລະ­ດົມ​ນ້ຳ­ໃຈ​ຮັກ​ຊາດ ເພງ​ທຳ​ອິດ​ມີ​ຊື່­ວ່າ: "ປະ­ເທດ​ລາວ​ເປິງ​ດຶກ​ດຳ​ບັນ" ເພງ​ທີ​ສອງ "12 ຕຸ­ລາ ໝັ້ນ­ຍືນ" ສະ­ເຫຼີມ­ສະ­ຫຼອງ​ວັນ​ທີ 12 ຕຸ­ລາ ຄົບ­ຮອບ 18 ປີ ແລະ ເພງ​ອື່ນໆ​ທະ­ຍອຍ​ອອກ​ຮັບ​ໃຊ້​ສັງ­ຄົມ ປຸກ ລະ­ດົມ​ກຳ­ລັງ​ໃຈ​ຕໍ່­ສູ້​ກູ້​ຊາດ ໃນ​ຂອບ​ເຂດ​ແຂວງ​ຊຽງ​ຂວາງ ແລະ ທົ່ວ​ເຂດ​ປົດ​ປ່ອຍ ແນວ​ເພງ​ຂອງ​ທ່ານ​ເປັນ​ເພງ​ລຳ­ວົງ ຟັງ​ງ່າຍ ຕິດ​ໃຈ ອາດ​ເວົ້າ​ໄດ້​ວ່າ: "ລາ­ຊາ" ນັກ ປະ­ພັນ​ເພງ​ຈັງ­ຫວະ​ລຳ­ວົງ​ທີ່​ອະ­ມະ­ຕະ.
ຕະ­ຫຼອດ​ໄລ­ຍະ​ເວ­ລາ​ຕິດ​ພັນ​ກັບ​ວຽກ​ງານ​ສິ­ລະ​ປະ​ການ­ສະ­ແດງ ທ່ານ ສຸ­ບັນ ສຸ­ວັນ­ນະ​ວົງ ໄດ້​ສຸມ​ສະ­ຕິ​ປັນ­ຍາ ເຫື່ອ­ແຮງ​ຂອງ​ຕົນ​ເຂົ້າ​ໃນ​ການ​ປະ­ດິດ​ຄິດ​ແຕ່ງ​ເພງ​ຢ່າງ​ບໍ່​ຮູ້ ອິດ​ຮູ້​ເມື່ອຍ ແລະ ມີ​ຄວາມ​ຮັກ​ອາ­ຊີບ​ສິ­ລະ​ປະ​ການ­ສະ­ແດງ ເວົ້າ​ລວມ ເວົ້າ​ສະ­ເພາະ ການ​ປະ­ດິດ​ຄິດ​ແຕ່ງ​ເປັນ​ຊີ­ວິດ​ຈິດ­ໃຈ ທ່ານ​ປະ­ພັນ​ເພງ​ໄດ້​ທັງ​ໝົດ 109 ບົດ ກາບ ກອນ 4 ບົດ ບົດ​ລະ­ຄອນ​ເວົ້າ 7 ບົດ ເພງ​ທີ່​ໄດ້​ຮັບ​ຄວາມ​ນິ­ຍົມ​ຈາກ​ມວນ​ຊົນ​ມີ​ເພງ "ເຜົ່າ​ລາວ​ເອີຍ" "ເຢັນ​ສະ­ບາຍ​ຊາວ­ນາ" "ຣາ​ຕີ​ແນວ​ໜ້າ" "ດາວ​ລ້ອມ​ເດືອນ" "ພູມ​ພາບ​ຊຽງ​ຂວາງ" "ຈຳ­ປາ​ບານ" "ປາກ​ເຊ​ແດນ​ງາມ" ແລະ ຍັງ​ມີ​ອີກ​ຫຼາຍໆ​ເພງ.
ສະ​ຖາ​ບັນ​ເສດ­ຖະ­ກິດ-ການ​ເງິນ ຄວາມ​ເປັນ​ມາ​ຂອງ​ໂຮງ­ຮຽນ​ການ​ເງິນ ໃນ​ເມື່ອ​ກ່ອນ​ມີ​ຊື່­ວ່າ: ໂຮງ­ຮຽນ​ການ​ເງິນ ໄດ້​ສ້າງ­ຕັ້ງ​ຂຶ້ນ​ໃນ​ປີ 1971 ຢູ່​ເມືອງ​ກ້າງ ແຂວງ​ຫົວ­ພັນ ໄດ້​ເປີດ​ສອນ​ນັກ­ຮຽນ​ການ​ເງິນ​ຊັ້ນ​ກາງ 3 ລຸ້ນ ມີ​ນັກ​ສຶກ​ສາ​ຮຽນ​ທັງ​ໝົດ 138 ຄົນ ມາ​ຮອດ​ປີ 1978 ໂຮງ­ຮຽນ​ການ​ເງິນ ໄດ້​ຍ້າຍ​ມາ​ຕັ້ງ​ຢູ່​ນະ­ຄອນ­ຫຼວງ​ວຽງ​ຈັນ ສະ­ຖານ­ທີ່​ຕັ້ງ​ຢູ່​ບ້ານ​ທ່າ​ງ່ອນ ເມືອງ​ໄຊ​ທາ­ນີ.
ນັບ​ແຕ່​ປີ 1987 ເຖິງ​ປັດ­ຈຸ­ບັນ ໂຮງ­ຮຽນ​ໄດ້​ກໍ່­ສ້າງ​ນັກ​ສຶກ​ສາ ຂະ­ແໜງ­ການ​ເງິນ-ການ​ບັນ­ຊີ ໃນ​ລະ­ດັບ​ຊັ້ນ​ກາງ ລະ­ບົບ​ກໍ່­ສ້າງ 15 ລຸ້ນ ມີ​ນັກ​ສຶກ​ສາ​ຮຽນ​ຈົບ 8.116 ຄົນ ລະ­ບົບ​ບຳ­ລຸງ 5 ລຸ້ນ ນັກ​ສຶກ​ສາ​ຮຽນ​ຈົບ 1.335 ຄົນ ຊັ້ນ​ສູງ ລະ­ບົບ​ກໍ່­ສ້າງ 2 ລຸ້ນ ນັກ​ສຶກ​ສາ​ຈົບ 1.069 ຄົນ ຍິງ 439 ຄົນ ລະ­ບົບ​ຕໍ່​ເນື່ອງ 2 ລຸ້ນ ນັກ​ສຶກ​ສາ​ຮຽນ​ຈົບ 476 ຄົນ ຍິງ 144 ຄົນ ພ້ອມ​ດຽວ​ກັນ​ນັ້ນ ວິ­ທະ­ຍາ­ໄລ​ການ​ເງິນ​ພາກ​ກາງ ມີ​ການ​ພັດ­ທະ­ນາ​ຍົກ​ລະ­ດັບ​ຫຼັກ­ສູດ​ລະ­ບົບ​ຊັ້ນ​ສູງ ເຂົ້າ​ສູ່​ປະ­ລິນ­ຍາ​ຕີ ແລະ ເປີດ​ການ​ຮຽນ-ການ​ສອນ​ໃນ​ລະ­ດັບ​ປະ­ລິນ­ຍາ​ຕີ ແລະ ລະ­ບົບ​ກໍ່­ສ້າງ ຮຽນ 5 ປີ ແລະ ລະ­ບົບ​ຕໍ່​ເນື່ອງ 2 ປີ ມີ​ນັກ­ຮຽນ​ພວມ​ເຂົ້າ​ຮຽນ​ທັງ​ໝົດ 2.376 ຄົນ ນີ້​ກໍ​ເພື່ອ​ເປັນ​ການ​ປັບ­ປຸງ​ພັດ­ທະ­ນາ​ການ​ສຶກ​ສາ ເຝິກ­ອົບ­ຮົມ ຍົກ​ລະ­ດັບ​ຂອງ​ສະ​ຖາ​ບັນ​ໃຫ້​ມີ​ຄຸນ​ນະ​ພາບ ໃນ​ການ​ສ້າງ​ບຸກ​ຄະ­ລາ​ກອນ​ດ້ານ​ການ​ເງິນ ມີ​ຄວາມ​ຮູ້​ຄວາມ​ສາ­ມາດ ມີ​ຈັນ​ຍາ​ບັນ​ວິ­ຊາ​ຊີບ ມີ​ຄຸນ​ນະ​ພາບ​ສູງ ເພື່ອ​ປະ­ກອບ­ສ່ວນ​ໃນ​ການ​ເສີມ​ສ້າງ​ທ່າ­ແຮງ​ພູມ​ປັນ­ຍາ ເຂົ້າ​ໃນ​ການ​ພັດ­ທະ­ນາ​ຂະ­ແໜງ­ການ​ເງິນ ໃຫ້​ມີ​ຄວາມ​ເຂັ້ມ­ແຂງ ໜັກ​ແໜ້ນ ຕອບ​ສະ­ໜອງ​ກັບ​ຄວາມ​ຮຽກ­ຮ້ອງ​ຕ້ອງ​ຂອງ​ການ​ພັດ­ທະ­ນາ​ເສດ­ຖະ­ກິດ-ສັງ­ຄົມ​ຂອງ​ປະ­ເທດ​ຊາດ.
ກອງ​ປະ­ຊຸມ​ໃຫຍ່​ຜູ້​ແທນ​ພຣະ​ສົງ​ລາວ​ທົ່ວ​ປະ­ເທດ ສະ­ໄໝ​ທີ VIຂອງ​ອົງ­ການ​ພຸດ​ທະ​ສາດ­ສະ­ໜາ​ສຳ­ພັນ​ລາວ ໄດ້​ໄຂ​ຂຶ້ນ​ຕອນ​ເຊົ້າ​ວັນ​ທີ 8 ມີ­ນາ 2011 ນີ້ ທີ່​ຫໍ​ທຳ​ມະ​ສະ­ພາ​ວັດ​ທາດ­ຫຼວງ​ເໜືອ ນະ­ຄອນ­ຫຼວງ​ວຽງ​ຈັນ ໂດຍ​ເປັນ​ປະ­ທານ​ຂອງ​ພຣະ​ອາ­ຈານ​ໃຫຍ່ ມະ­ຫາ​ຜ່ອງ ສະ​ມາ​ເລິກ ວ່າ­ການ​ປະ­ທານ​ສູນ​ກາງ​ອົງ­ການ​ພຸດ​ທະ​ສາດ­ສະ­ໜາ​ສຳ­ພັນ​ລາວ (ອພສ) ໃຫ້​ກຽດ​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ຂອງ​ທ່ານ ຕົງ​ເຢີ​ທໍ ກຳ­ມະ­ການ​ສູນ​ກາງ​ພັກ ຮອງ​ປະ­ທານ​ຜູ້​ປະ­ຈຳ­ການ​ສູນ​ກາງ​ແນວ​ລາວ​ສ້າງ​ຊາດ ຜູ້­ຕາງ­ໜ້າ​ຈາກ​ກະ­ຊວງ ອົງ­ການ ຜູ້​ຊົງ​ຄຸນ​ວຸດ​ທິ ອອກ​ຕົນ​ຍາດ​ໂຍມ ລວມ​ທັງ​ໝົດ 300 ທ່ານ/ອົງ ໃນ​ນັ້ນ ມີ​ຜູ້​ແທນ​ສົມ­ບູນ​ທັງ​ໝົດ 93 ອົງ ມີ​ແຂກ​ຖືກ​ເຊີນ​ຝ່າຍ​ສົງ 100 ອົງ ຝ່າຍ​ຄະ​ຣາ​ວາດ 107 ທ່ານ.
ໃນ​ພິ­ທີ ພາຍ­ຫຼັງ​ພຣະ​ອາ­ຈານ​ໃຫຍ່​ ມະ­ຫາ​ຜ່ອງ ສະ​ມາ​ເລິກ ກ່າວ​ໄຂ​ກອງ​ປະ­ຊຸມ​ຢ່າງ​ເປັນ​ທາງ​ການ​ແລ້ວ ພຣະ​ອາ­ຈານ ມະ­ຫາ​ເຫວດ ມະ​ເສ​ໄນ ຮອງ​ປະ­ທານ​ສູນ​ກາງ ອພສ ກໍ​ໄດ້​ຂຶ້ນ​ຜ່ານ​ບົດ​ລາຍ​ງານ​ການ­ເຄື່ອນ­ໄຫວ​ວຽກ​ງານ​ຂອງ​ສູນ​ກາງ ອພສ ໃນ 5 ປີ­ຜ່ານ­ມາ ແລະ ທິດ​ທາງ​ໜ້າ­ທີ່​ສຳ­ລັບ 5 ປີ​ຕໍ່­ໜ້າ ໂດຍ​ລວມ​ແລ້ວ ຈຸດ­ປະ­ສົງ​ຄາດ­ໝາຍ​ຂອງ​ກອງ​ປະ­ຊຸມ​ໃຫຍ່​ເທື່ອ​ນີ້ ຈະ​ໄດ້​ພ້ອມ​ກັນ​ຮັບ​ຟັງ​ການ​ລາຍ​ງານ​ຜົນ­ສຳ­ເລັດ​ຂອງ​ການ­ຈັດ­ຕັ້ງ​ປະ­ຕິ­ບັດ​ມະ­ຕິ​ກອງ​ປະ­ຊຸມ​ໃຫຍ່ ຄັ້ງ​ທີ Vຂອງ ອພສ ໃນ​ນັ້ນ​ຈະ​ໄດ້​ພ້ອມ​ກັນ​ສັງ­ເກດ​ຕີ​ລາ­ຄາ​ຈຸດ​ດີ ກໍ​ຄື​ຜົນ­ງານ​ທີ່​ຍາດ​ມາ​ໄດ້ ພ້ອມ​ທັງ​ຊອກ​ຮູ້​ຈຸດ​ອ່ອນ ຂໍ້­ຄົງ­ຄ້າງ ຂໍ້​ຫຍຸ້ງ­ຍາກ ບັນ­ດາ​ສາ­ເຫດ ແລະ ບົດ­ຮຽນ​ທີ່​ຖອດ​ຖອນ​ໄດ້​ໃນ​ໄລ­ຍະ 5 ປີ​ທີ່​ຜ່ານ​ມາ ຫຼັງ​ຈາກ​ນັ້ນ ກອງ​ປະ­ຊຸມ​ໃຫຍ່​ຈະ​ໄດ້​ຮັບ​ຟັງ​ການ​ສະ­ເໜີ​ທິດ​ທາງ​ໜ້າ­ທີ່​ຂອງ ອພສ ສຳ­ລັບ 5 ປີ​ຕໍ່­ໜ້າ ບັນ­ດາ​ຜູ້​ແທນ​ພຣະ​ສົງ​ແຕ່​ລະ​ແຂວງ ນະ­ຄອນ­ຫຼວງ ພ້ອມ​ດ້ວຍ​ແຂກ​ຜູ້​ມີ​ກຽດ ຈະ​ໄດ້​ປະ­ກອບ​ຄຳ​ຄິດ​ຄຳ​ເຫັນ​ຢ່າງ​ກົງ​ໄປ​ກົງ​ມາ​ຕໍ່​ບົດ​ລາຍ​ງານ​ທັງ 2 ພາກ ແລະ ໜ້າ­ທີ່​ສຳ­ຄັນ​ອີກ​ປະ­ການ​ໜຶ່ງ​ຂອງ​ກອງ​ປະ­ຊຸມ​ໃຫຍ່ ແມ່ນ​ຈະ​ໄດ້​ຮັບ­ຮອງ​ເອົາ​ການ​ເລືອກ​ຕັ້ງ​ຄະ­ນະ​ກຳ­ມະ­ການ​ບໍ­ລິ­ຫານ​ງານ​ສູນ​ກາງ ອພສ ຊຸດ​ໃໝ່ ລວມ​ທັງ​ປະ­ທານ ຮອງ​ປະ­ທານ ພ້ອມ​ທັງ​ຈະ​ໄດ້​ຮັບ​ຟັງ​ການ​ໂອ້​ລົມ​ຈາກ​ຂັ້ນ​ເທິງ​ຕື່ມ​ອີກ ຕະ­ຫຼອດ​ໄລ­ຍະ​ການ​ດຳ­ເນີນ​ກອງ​ປະ­ຊຸມ​ໃຫຍ່ 3 ວັນ.
ຕະ­ຫຼອດ​ໄລ­ຍະ 5 ປີ­ຜ່ານ­ມາ ອພສ ຂັ້ນ​ຕ່າງໆ ໄດ້​ເຮັດ​ໜ້າ­ທີ່​ຂອງ​ຕົນ ຕາມ​ພາ­ລະ​ບົດ­ບາດ​ໃນ​ການ​ເຕົ້າ­ໂຮມ​ຄວາມ​ສາ­ມັກ­ຄີ​ພຣະ​ສົງ-ສາ­ມະ­ເນນ ພຸດ​ທະ​ສາ​ສະ​ນິ​ກະ​ຊົນ ແລະ ອອກ​ຕົນ​ຍາດ​ໂຍມ​ລາວ​ບັນ­ດາ­ເຜົ່າ ອັນ​ໄດ້​ເຮັດ​ໃຫ້​ພຣະ​ສົງ-ສາ­ມະ­ເນນ ພໍ່​ແມ່​ປະ­ຊາ­ຊົນ​ລາວ​ບັນ­ດາ­ເຜົ່າ ຊັ້ນ​ຄົນ ແລະ ທຸກ​ເພດ​ທຸກ​ໄວ ໃນ​ຂອບ​ເຂດ​ທົ່ວ​ປະ­ເທດ ເປັນ​ເຈົ້າ​ການ​ເສີມ​ຂະ­ຫຍາຍ​ມູນ­ເຊື້ອ​ອັນ​ດີ­ງາມ​ຂອງ​ຊາດ ມີ​ຄວາມ​ສາ­ມັກ­ຄີ.
ບັນ­ດາ ອພສ ຂັ້ນ​ຕ່າງໆ ໄດ້​ເອົາ­ໃຈ­ໃສ່​ເທ­ສະ­ໜາ​ສັ່ງ­ສອນ​ພຣະ​ສົງ-ສາ­ມະ­ເນນ​ທາງ​ດ້ານ​ຫຼັກ​ສິ­ລະ​ທຳ ແລະ ໃຫ້​ນັບ­ຖື​ກົດ​ລະ­ບຽບ​ຂອງ​ບ້ານ​ເມືອງ​ຢ່າງ​ເຄັ່ງ​ຄັດ ຢຶດ​ພຣະ​ທຳ​ມະ​ວິ­ໄນ​ເປັນ​ຫຼັກ ທຸງ­ໄຊ​ໃນ​ການ​ດຳ­ລົງ​ຊີ­ວິດ ຕິດ​ພັນ​ກັບ​ນ້ຳ­ໃຈ​ຮັກ​ຊາດ ພ້ອມ​ດຽວ​ກັນ​ນັ້ນ ກໍ​ເລົ່າ­ຄືນ​ມູນ­ເຊື້ອ​ອັນ​ສະ­ຫງ່າ​ລາ­ສີ​ຂອງ ອພສ ເພື່ອ​ໃຫ້​ພຣະ​ສົງ​ລຸ້ນ​ໃໝ່​ໄດ້​ຮູ້­ຈັກ ແລະ ສືບ​ທອດ​ມູນ­ເຊື້ອ​ອັນ​ດີ­ງາມ​ຂອງ​ຊາດ.
ຮອດ​ປັດ­ຈຸ­ບັນ​ນີ້​ມີ​ກຳ­ມະ­ການ ອພສ ທັງ​ໝົດ​ທົ່ວ​ປະ­ເທດ ຈຳ­ນວນ 4.559 ອົງ ໃນ​ນັ້ນ​ມີ​ກຳ­ມະ­ການ​ສູນ​ກາງ ອພສ 85 ອົງ ຂັ້ນ​ແຂວງ ນະ­ຄອນ­ຫຼວງ 170 ອົງ ຂັ້ນ​ເມືອງ 452 ອົງ ແລະ ຂັ້ນ​ວັດ/ບ້ານ 3.860 ອົງ ມີ​ພຣະ​ສົງ-ສາ­ມະ­ເນນ ທັງ​ໝົດ 24.253 ອົງ ໃນ​ນັ້ນ​ມີ​ພຣະ​ສົງ 9.582 ອົງ ສາ­ມະ­ເນນ 14.672 ອົງ ພໍ່​ຂາວ 13 ຕົນ ແມ່​ຂາວ 478 ຕົນ ສັງ​ກະ­ລີ​ວັດ 539 ຄົນ ມີ​ວັດ​ທັງ​ໝົດ 4.894 ວັດ ໃນ​ນັ້ນ ວັດ​ທີ່​ມີ​ພຣະ​ສົງ​ອາ­ໄສ​ຢູ່ 3.860 ວັດ ແລະ ວັດ​ທີ່​ຂາດ​ພຣະ​ສົງ​ຊົ່ວ­ຄາວ 1.034 ວັດ.
ສຳ­ລັບ​ວຽກ​ງານ​ສ້າງ­ສາ ແລະ ປົກ​ປັກ​ຮັກ­ສາ​ວັດ­ຖຸ­ບູ­ຮານ ຈຳ­ນວນ​ທຶນ­ຮອນ​ທີ່​ສຸມ​ໃສ່​ການ​ກໍ່­ສ້າງ ແລະ ສົງ­ເຄາະ​ຊ່ວຍ­ເຫຼືອ​ສັງ­ຄົມ​ຂອງ​ບັນ­ດາ ອພສ ແຕ່​ລະ​ຂັ້ນ ແລະ ພຣະ​ສົງ​ທີ່­ຢູ່​ແຕ່​ລະ​ທ້ອງ­ຖິ່ນ​ສາ­ມາດ​ປຸກ­ລະ­ດົມ​ຂົນ­ຂວາຍ​ທຶນ­ຮອນ ສ້າງ­ສາ​ພັດ­ທະ­ນາ ແລະ ຊ່ວຍ­ເຫຼືອ​ສັງ­ຄົມ ທັງ​ພາຍ​ໃນ ແລະ ຕ່າງ­ປະ­ເທດ ໄດ້​ເປັນ​ຈຳ­ນວນ​ຫຼວງ­ຫຼາຍ ຕົກ​ເປັນ​ມູນ​ຄ່າ​ທັງ​ໝົດ 492,81 ຕື້​ກີບ.
ໂຄງ­ການ​ກໍ່­ສ້າງ​ຫໍ​ພິ​ພິ​ທະ​ພັນ ປກສ ຫຼັງ​ໃໝ່ ໄດ້​ດຳ­ເນີນ​ມາ​ແຕ່​ວັນ​ທີ 22/6/2010 ແລະ ສຳ­ເລັດ​ໃນ​ວັນ​ທີ 24 ມີ­ນາ 2011 ໂດຍ​ໃຊ້​ເວ­ລາ 9 ເດືອນ ເປັນ​ອາ­ຄານ 4 ຊັ້ນ ປະ­ກອບ​ມີ​ຫ້ອງ​ສະ­ໝຸດ ຫ້ອງ​ປະ­ຊຸມ ຫ້ອງ​ຄວບ​ຄຸມ ITແລະ ອື່ນໆ ຢູ່​ຊັ້ນ​ທີ 1 ສ່ວນ​ຊັ້ນ​ທີ 2-3 ແລະ 4 ເປັນ​ສະ­ຖານ­ທີ່​ຈັດ​ວາງ­ສະ­ແດງ​ຮູບ​ພາບ ແລະ ວັດ­ຖຸ​ພັນ​ທີ່​ເປັນ​ມູນ­ເຊື້ອ​ຂອງ​ກຳ­ລັງ ປກສ ແລະ ສະ­ຖານ­ທີ່​ກາງ­ແຈ້ງ​ຍັງ​ໄດ້​ມີ​ກາ­ນວາງ­ສະ­ແດງ​ວັດ­ຖຸ​ພັນ ລົດ​ຕັງ ລົດ​ດັບ​ເພີງ ແລະ ອື່ນໆ ມີ​ຄວາມ​ສາ­ມາດ​ຮັບ­ແຂກ​ເຂົ້າ​ຊົມ ຄັ້ງ​ໜຶ່ງ​ໄດ້ 100-150 ຄົນ.
ເພື່ອ​ຂ່ຳ­ນັບ​ຮັບ​ຕ້ອນ​ວັນ​ສ້າງ­ຕັ້ງ​ກຳ­ລັງ​ປ້ອງ​ກັນ​ຄວາມ​ສະ­ຫງົບ​ປະ­ຊາ­ຊົນ​ລາວ ຄົບ­ຮອບ 50 ປີ ທີ່​ຈະ​ມາ​ເຖິງ ບໍ­ລິ­ສັດ​ດາ­ລາ​ຈະ­ເລີນ​ກໍ່­ສ້າງ ຍັງ​ໄດ້​ມອບ​ເງິນ​ຊຸກ­ຍູ້​ວັນ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ຈຳ­ນວນ 100 ລ້ານ​ກີບ.
ບໍ­ລິ­ສັດ​ຫຼັກ​ຊັບ​ລ້ານ​ຊ້າງ​ມະ­ຫາ­ຊົນ ເປັນ​ບໍ­ລິ­ສັດ​ຮ່ວມ​ທຸ­ລະ​ກິດ ​ລະ­ຫວ່າງ​ ທະ­ນາ­ຄານ​ພັດ­ທະ­ນາ​ລາວ ແລະ ບໍ­ລິ­ສັດ​ຫຼັກ​ຊັບ​ຊາ​ຄອມ​ແບັງ ແຫ່ງ ສ.ສ ຫວຽດ­ນາມ ໄດ້​ຮັບ​ອະ­ນຸ­ຍາດ​ດຳ­ເນີນ​ທຸ­ລະ​ກິດ​ຈາກ​ຄະ­ນະ​ກຳ­ມະ­ການ​ຄຸ້ມ​ຄອງ​ຫຼັກ​ຊັບ ແລະ ຕະ­ຫຼາດ​ຫຼັກ​ຊັບ ໃນ​ວັນ​ທີ 1 ທັນ­ວາ 2010 ມູນ​ຄ່າ​ທຶນ​ຈົດ​ທະ­ບຽນ​ທັງ​ໝົດ 100 ຕື້​ກີບ ໄດ້​ເປີດ​ໂຕ​ຢ່າງ​ເປັນ​ທາງ​ການ ໃນ​ວັນ​ທີ 25 ມີ­ນາ 2011 ທີ່​ໂຮງ­ແຮມ​ດອນ​ຈັນ​ພາ​ເລດ.
ບໍ­ລິ­ສັດ​ຫຼັກ​ຊັບ​ລ້ານ​ຊ້າງ​ມະ­ຫາ­ຊົນ ຖື​ຫຸ້ນ 50,05% ທະ­ນາ­ຄານ​ພັດ­ທະ­ນາ​ລາວ ຖື​ຫຸ້ນ 48,05% ພະ­ນັກ­ງານ​ບໍ­ລິ­ສັດ​ຫຼັກ​ຊັບ​ຊາ​ຄອມ​ແບັງ ຖື​ຫຸ້ນ 0,5% ແລະ ພະ­ນັກ­ງານ​ທະ­ນາ­ຄານ​ພັດ­ທະ­ນາ​ລາວ ຖື​ຫຸ້ນ 0,5% ບໍ­ລິ­ສັດ​ໃຫ້​ບໍ­ລິ­ການ​ໃຫ້​ຄຳ​ປຶກ­ສາ​ດ້ານ​ການ​ເງິນ​ບໍ­ລິ­ການ​ຄ້ຳ­ປະ­ກັນ​ການ​ຂະ­ຫຍາຍ​ຫຼັກ​ຊັບ ບໍ­ລິ­ການ​ນາຍ​ໜ້າ​ຊື້-ຂາຍ​ຫຼັກ​ຊັບ ແລະ ບໍ­ລິ­ການ​ຊື້-ຂາຍ​ຫຼັກ​ຊັບ ບໍ­ລິ­ສັດ​ໄດ້​ດຳ­ເນີນ​ການ­ເຄື່ອນ­ໄຫວ​ມາ​ໄດ້ 3 ເດືອນ ເຊິ່ງ​ໄດ້​ສຳ­ເລັດ​ການ​ເປັນ​ທີ່​ປຶກ­ສາ​ໃຫ້​ທະ­ນາ­ຄານ​ການ​ຄ້າ​ຕ່າງ­ປະ­ເທດ ໃນ​ການ​ຫັນ​ເປັນ​ມະ­ຫາ­ຊົນ ແລະ ຄ້ຳ­ປະ­ກັນ​ການ​ຂາຍ​ຫຸ້ນ​ໃຫ້​ທະ­ນາ­ຄານ ພ້ອມ​ນັ້ນ​ຍັງ​ໄດ້​ເຊັນ​ບົດ​ບັນ­ທຶກ​ຄວາມ​ເຂົ້າ­ໃຈ ແລະ ສັນ­ຍາ​ກັບ​ບັນ­ດາ​ບໍ­ລິ­ສັດ​ຈຳ­ນວນ​ໜຶ່ງ​ທີ່​ຕ້ອງ­ການ​ເປັນ​ທີ່​ປຶກ­ສາ ໃນ​ການ​ຫັນ​ເປັນ​ບໍ­ລິ­ສັດ​ມະ­ຫາ­ຊົນ ເປັນ​ທີ່​ປຶກ­ສາ​ດ້ານ​ການ​ເງິນ ການ​ລະ­ດົມ​ທຶນ​ຜ່ານ​ຕະ­ຫຼາດ​ຫຼັກ​ຊັບ ໂດຍ​ການ­ຈຳ­ໜ່າຍ​ຫຸ້ນ ແລະ ອື່ນໆ.
ບໍ­ລິ­ສັດ​ເຂື່ອນ​ໄຟ­ຟ້າ​ນ້ຳ​ທາ III ພວມ​ເລັ່ງ​ກໍ່­ສ້າງ​ປັບ­ປຸງ​ເຂື່ອນ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ຄືນ­ໃໝ່ ໂດຍ​ຈະ​ໃຫ້​ສຳ­ເລັດ​ໃນ​ເດືອນ​ກໍ­ລະ­ກົດ 2011 ນີ້ ເພື່ອ​ສາ­ມາດ​ຜະ­ລິດ​ກະ­ແສ​ໄຟ­ຟ້າ​ຂາຍ​ໃຫ້​ລັດ​ວິ​ສາ​ຫະ​ກິດ​ໄຟ­ຟ້າ​ລາວ ຕາມ​ສັນ­ຍາ​ຂອງ​ທັງ​ສອງ​ຝ່າຍ​ໄດ້​ຕົກ­ລົງ​ກັນ.
ໂຄງ­ການ​ເຂື່ອນ​ໄຟ­ຟ້າ​ນ້ຳ​ທາ III ຕັ້ງ​ຢູ່​ແຂວງ​ຫຼວງ​ນ້ຳ​ທາ ໂດຍ​ແມ່ນ​ບໍ­ລິ­ສັດ​ເຂື່ອນ​ໄຟ­ຟ້າ​ນ້ຳ​ທາ III ເປັນ​ເຈົ້າ​ຂອງ​ໂຄງ­ການ ເປັນ​ໂຄງ­ການ​ທີ່​ຖືກ​ປັບ­ປຸງ​ສ້ອມ­ແປງ ແລະ ກໍ່­ສ້າງ​ຄືນ­ໃໝ່ ພາຍ­ຫຼັງ​ທີ່​ໄດ້​ຮັບ​ຜົນ​ກະ­ທົບ​ຈາກ​ໄພ​ນ້ຳ​ຖ້ວມ​ໃ ນ​ປີ 2004 ຜ່ານ​ມາ ໂດຍ​ມີ​ກຳ­ລັງ​ຕິດ​ຕັ້ງ 1,25 ເມ​ກາ​ວັດ (MW) ສາ­ມາດ​ຜະ­ລິດ​ພະ­ລັງ­ງານ​ໄດ້ 7,5 ລ້ານ​ກິ​ໂລ​ວັດ​ໂມງ​ຕໍ່​ປີ ພະ­ລັງ­ງານ​ໄຟ­ຟ້າ​ທັງ​ໝົດ​ນີ້​ຈະ​ໄດ້​ສົ່ງ​ເຂົ້າ​ລະ­ບົບ​ຕາ​ຂ່າຍ​ພາຍ​ໃນ​ແຂວງ​ຫຼວງ​ນ້ຳ​ທາ ໃນ​ລະ­ດັບ​ແຮງ​ກາງ 22 ກິ​ໂລ​ໂວນ (KV) ລາ­ຄາ​ສະ­ເລ່ຍ​ໃນ​ໄລ­ຍະ 30 ປີ​ແມ່ນ 6,00 ໂດ​ລາ ຕໍ່​ກິ​ໂລ​ວັດ​ໂມງ ແລະ ຈະ​ເພີ່ມ​ຂຶ້ນ​ໃນ​ປີ​ລະ 1% ຮອດ​ປີ​ທີ 10 ສ່ວນ​ປີ​ທີ 11 ແມ່ນ​ຢູ່​ໃນ​ລາ­ຄາ 5,50 ໂດ​ລາ ຕໍ່​ກິ​ໂລ​ວັດ​ໂມງ ເພີ່ມ​ຂຶ້ນ 1% ຕໍ່​ປີ ແລະ ປີ​ທີ 21 ຫຼຸດ​ລົງ​ເປັນ 5,00 ໂດ​ລາ ຕໍ່​ກິ​ໂລ​ວັດ​ໂມງ ເພີ່ມ​ຂຶ້ນ 1% ຕໍ່​ປີ
ປະກາດ​ກຽດ​ຕິ​ຍົດ​ໃຫ້​ແກ່​ບັນດາ​ນັກ​ປະພັນ​ເພງ, ນັກ​ສິລະ​ປິນ ທີ່​ໄດ້​ສ້າງ​ຜົນງານ​ອອກ​ສູ່​ສັງຄົມ ​ເພື່ອ​ໃຫ້​ຜູ້​ສ້າງສັນ​ຜົນງານ​ເພງ, ນັກ​ສິລະ​ປິນ​ ໄດ້​ມີ​ໂອກາດ​ສະ​ເໜີ​ຜົນງານ ​ທີ່​ມີ​ຄຸນ​ນະພາ​ບອອກ​ສູ່​ສາຍຕາ​ມະຫາຊົນ​ ທັງ​ພາຍ​ໃນ ​ແລະ ຕ່າງປະ​ເທດ, ທັງເປັນ​ເວ​ທີ​ການສະ​ແດງ​ ທາງ​ດ້ານ​ສິລະ​ປະ ວັນນະຄະດີ​ ທີ່​ເປັນ​ເອກະລັກ​ຂອງ​ຊາດ​ລາວ ​ແລະ ດົນຕີ​ລາວ,​ສາກົນ ທັງ​ເປັນ​ການ​ສົ່ງເສີມ​ສິລະ​ປະ ວັດ​ທະນະ​ທຳ​ລາວ ​ອີກ​ດ້ວຍ.
ສຳລັບ​ລາງວັນ ລາວ​ມິ​ວສິກ​ອະ​ວອດ 2008 ນີ້ ປະກອບ​ມີ 14 ລາງ ວັນຄື: ອາ​ລະ​ບ້ຳ​ຜົນງານ​ເພງ​ດີ​ເດັ່ນ​ແຫ່ງ​ປີ, ​ເພງ​ຍອດ​ນິຍົມ​ແຫ່ງ​ປີ, ສິ ລະ​ປິນຍອດ​ນິຍົມ​ແຫ່ງ​ປີ, ສິລະ​ປິນ ຊາຍ​ດ່ຽວ​ດີ​ເດັ່ນ, ສິລະ​ປິນຍິງ​ດ່ຽວ ດີ​ເດັ່ນ, ສິລະ​ປິນຄູ່​ ຫລື​ ກຸ່ມດີ​ເດັ່ນ, ສິລະ​ປິນໜ້າ​ໃໝ່​ດີ​ເດັ່ນ, ນັກ​ຮ້ອງ​ເພງ​ລູກ​ທົ່ງ​ບ້ານ​ນາ, ນັກ​ຮ້ອງ​ຂັບ​ລຳ​ດີ​ເດັ່ນ, ນັກ​ຮ້ອງ​ເພງ ປ໊ອບ (POP) ດີ​ເດັ່ນ, ນັກ​ຮ້ອງ​ເພງ ຣ໋ອກ (Rock) ດີ​ເດັ່ນ, ຮິບ​ຮອບ (HIP-HOP) ດີ​ເດັ່ນ, ນັກ​ຜະລິ​ດ ເພງ​ ​ແລະ ນັກ​ປະພັນ​ເພງ​ດີ​ເດັ່ນ ໂດຍ​ຈະ​ໃຫ້​ລາງວັນ​ ຕາມ​ຈາກ​ການ​ໃຫ້​ຄະ​ແນນ​ ຂອງ​ຜູ້​ຊົງ​ຄຸນ​ວຸດ​ທິທາງ​ຕົນ​ຕີ ໂດຍ​ມີ ບໍລິສັດ KPMG ຈຳກັດ ເປັນ​ຄົນ​ກາງ​ຮວບ​ຮວມຄະ​ແນນ​ທັງ​ໝົດ, ການ​ໂຫວດ​ຈາກ​ປະຊາຊົນ​ໃນ​ທົ່ວ​ປະ​ເທດ, ການ​ສົ່ງ​ສະຫລາກ​ຜະລິດ​ຕະພັນ​ ຂອງ​ຜູ້​ສະໜັບສະໜູນ ​ແລະ ການ​ໂຫວດ​ຜ່ານ​ໂທລະສັບ​ມື​ຖື ຊຶ່ງຈະ ເລີ່ມຮັບ​ໃບ​ສະໝັກ​ຈາກ​ບັນດາ​ຄ້າຍ​ເພງ, ນັກ​ຜະລິດ​ ແລະ ນັກປະພັນ​ເພງ
ປະເທດເກົາຫຼີໃຕ້ (South Korea) (대한민국, 大韓民國) ຫຼື ສາທາລະນະລັດເກົາຫຼີ ແມ່ນປະເທດໃນທະວີບອາຊີຕາເວັນອອກ ຕັ້ງຢູ່ທາງພາກໃຕ້ຂອງແຫຼມເກົາຫຼີ ໂດຍທາງ ພາກຕາເວັນອອກ, ຕາເວັນຕົກ ແລະ ພາກໃຕ້ ແມ່ນອ້ອມຮອບດ້ວຍທະເລ. ເກົາຫຼີໃຕ້ ແມ່ນປະເທດ ທີ່ບໍ່ມີຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດ, ຮູບຮ່າງຂອງປະເທດ ແມ່ນມີພູສູງຢູ່ທາງພາກຕາເວັນອອກ ແລະ ຄ່ອຍໆຕ່ຳລົງໄປທາງພວກຕາເວັນຕົກ, ໂດຍທົ່ງພຽງສ່ວນຫຼາຍ ແມ່ນຢູ່ລຽບຕາມແຄມທະເລທາງພາກຕາເວັນຕົກ.
ປະເທດເກົາຫຼີໃຕ້ ເປັນປະເທດທີ່ມີຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ ແລະ ມີພັດທະນາການຄ້າຍຄືກັບສະຫະລັດອະເມລິກາ, ເປັນປະເທດທຶນນິຍົມຍັກໃຫຍ່ອີກປະເທດໜຶ່ງໃນອາຊີ, ປະຊາກອນພາຍໃນປະເທດແມ່ນມີຄວາມເຂັ້ມແຂງໃນການພັດທະນາປະເທດຊາດ, ສ່ວນໜຶ່ງກໍມາຈາກສະເຖຍລະພາບທາງດ້ານການເມືອງທີ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ນັກລົງທຶນເຂົ້າມາລົງທຶນຢູ່ເກົາຫຼີໃຕ້ຫຼາຍ ໂດຍສະເພາະແມ່ນຂະແໜງການບໍລິການ ເວົ້າໄດ້ເປັນລາຍໄດ້ຫຼັກຂອງປະເທດ. ພາຍຫຼັງທີ່ປະເທດເກົາຫຼີໃຕ້ໄດ້ຮັບເອກະລາດຈາກຍີ່ປຸ່ນໃນວັນທີ 15 ສິງຫາ 1945 ເກົາຫຼີໃຕ້ບຸກໜ້າພັດທະນາ ແລະ ສ້າງສາປະເທດຕາມລະບອບການເມືອງແບບທຶນນິຍົມ, ດຶງດູດນັກລົງທຶນມາລົງທຶນພາຍໃນປະເທດຢ່າງກວ້າງຂວາງ ພ້ອມດຽວກັນນັ້ນກໍເຫັນໄດ້ວ່າ ເກົາຫຼີໃຕ້ກໍໃສ່ໃຈຕໍ່ການສຶກສາ ໂດຍເນັ້ນການພັດທະນາການສຶກສາເປັນບາດກ້າວທໍາ ຍ້ອນເກົາຫຼີໃຕ້ມີແນວບຄິດວ່າ ຖ້າປະຊາຊົາຫາກມີຄວາມຮູ້, ຄວາມສາມາດແລ້ວ ການພັດທະນາປະເທດກໍເປັນເລື່ອງງ່າຍດາຍ ແລະ ສາ ມາດພັດທະນາໄດ້ໄວສົມຄວນ.
ເສັ້ນທາງສາຍ R3A ພາຍໃຕ້ໂຄງການພັດທະນາພື້ນທີ່ເສດຖະກິດຕາມແນວເໜືອ-ໃຕ້ (North-South Economic Corridor) ຂອງພູມີພາກອິນດູຈີນ ເຊື່ອມໄທ, ລາວ ແລະ ສ.ປ ຈີນ. ຊຶ່ງລ່າສຸດ ເມື່ອວັນທີ່ 20 ມີນາ 2008 ທາງການໄທ ແລະ ທາງການ ສປປລາວ ໄດ້ຮ່ວມກັນເປີດໃຊ້ເສັ້ນທາງດັ່ງກ່າວແລ້ວ. ທັງນີ້, ການເປີດໃຊ້ເສັ້ນທາງ R3A ຄາດວ່າຈະຊ່ວຍກະຕຸ້ນໃຫ້ເສດຖະກິດໃນພື້ນທີ່ເສັ້ນທາງດັ່ງກ່າວຕັດຜ່ານ ໂດຍສະເພາະບໍລິເວນຈຸດເຊື່ອມຕໍ່ທີ່ ອຳເພີຊຽງຂອງ ແຂວງຊຽງຣາຍ ຂອງໄທ ແລະເມືອງຫ້ວຍຊາຍ ແຂວງບໍ່ແກ້ວ ຂອງ ສປປລາວ ຂະຫຍາຍຕົວຂຶ້ນຫລາຍ ອັນເປັນຜົນມາຈາກການຄ້າ, ການລົງທືນ ແລະ ການທ່ອງທ່ຽວທີ່ຈະຫລັ່ງໄຫລເຂົ້າມາ ໂດຍສະເພາະຈາກນັກລົງທືນ ແລະ ນັກທ່ອງທ່ຽວຕ່າງປະເທດ. ນອກຈາກນີ້, ການເປີດໃຊ້ເສັ້ນທາງ R3A ຍັງຊ່ວຍກະຊັບຄວາມສຳພັນທີ່ໃກ້ຊິດລະຫວ່າງໄທ ແລະ ສປປລາວ ທັງໃນດ້ານເສດຖະກິດ ແລະ ສັງຄົມອີກດ້ວຍ.
ພາບລວມເສັ້ນທາງ R3A ແບ່ງຕາມປະເທດ ທີ່ຖະໜົນຕັດຜ່ານໄດ້ເປັນ ເສັ້ນທາງ R3A ໃນໄທ ໄລຍະທາງລາວ 110 ກິໂລແມັດ ມີຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຊ່ວງລະຫວ່າງຕົວເມືອງຊຽງຣາຍ ກັບ ອຳເພີຊຽງຂອງ ແຂວງຊຽງຣາຍ (ເປັນສ່ວນຫນຶ່ງຂອງເສັ້ນທາງຫລວງ ໝາຍເລກ 1152 ແລະ ເສັ້ນທາງຫລວງໝາຍເລກ 1020) ມີລັກສະນະເປັນຖະໜົນລາດຢາງ ກວ້າງ 10 ແມັດ ລົດແລ່ນສວານກັນ 2 ເລນ ຊຶ່ງໄທມີນະໂຍບາຍທີ່ຈະປັບປຸງຖະໜົນເປັນ 4 ເລນ ໃນຊ່ວງຈາກຕົວເມືອງຊຽງຣາຍ ເຖິງ ອຳເພີພະຍາເມັງຣາຍ ໄລຍະທາງ 50 ກິໂລແມັດ ໃນປີ 2008 ແລະ ຈາກອຳເພພີພະຍາເມັງຣາຍເຖິງອຳເພີຊຽງຂອງອີກ 60 ກິໂລແມັດ ໃນປີ 2009 ເສັ້ນທາງ R3A ໃນ ສປປລາວ ໄລຍະທາງປະມານ 228 ກິໂລແມັດ ມີຈຸດເລີ່ມຕົ້ນທີ່ ຫຼັກກິໂລແມັດທີ 1 (ຫ່າງຈາກສົ້ນຂົວຂ້າມແມ່ນ້ຳຂອງແຫ່ງທີ 4 ຝັ່ງ ສປປລາວ ປະມານ 5.41 ກິໂລແມັດ) ຕໍ່ໄປຮອດ ຫຼັກກິໂລແມັດທີ 84 ບ້ານສອດ ແຂວງບໍ່ແກ້ວ ໄລຍະທາງປະມານ 85 ກິໂລແມັດ, ຫຼັກກິໂລແມັດທີ 159 ບ້ານນ້ຳລັງ ແຂວງຫລວງນ້ຳທາ ໄລຍະທາງປະມານ 74 ກິໂລແມັດ (ພື້ນທີ່ມີລັກສະນະເປັນພູເຂົາສູງຈຶ່ງຕ້ອງກໍ່ສ້າງຖະໜົນລຽບຕາມໄຫລ່ພູເປັນຫລັກ ໃຊ້ເວລາເດິນທາງປະມານ 3 ຊົ່ວໂມງ 30 ນາທີ ຫລື ສະເລ່ຍປະມານ 21 ກິໂລແມັດຕໍ່ຊົ່ວໂມງ). ດ່ານບໍ່ເຕັນ ໄລຍະທາງປະມານ 69 ກິໂລແມັດ (ພື້ນທີ່ສ່ວນໃຫຍ່ເປັນພູພຽງ ໃຊ້ເວລາເດີນທາງປະມານ 1 ຊົ່ວໂມງ) ຢູ່ຕິດກັບຊາຍແດນຈີນທີ່ບໍ່ຫານ (ມົນທົນຍູນນານ). ນອກຈາກນີ້ ປະຈຸບັນກຳລັງມີການກໍ່ສ້າງຂົວຂ້າມແມ່ນ້ຳຂອງແຫ່ງທີ 4 ເພື່ອສະໜັບສະໜູນໃຫ້ການຄົມນາຄົມຜ່ານເສັ້ນທາງ R3A ຄ່ອງຕົວ ແລະ ສະດວກຍິ່ງຂຶ້ນ ທັງນີ້ ທາງການໄທ ແລະ ທາງການ ສປປລາວ ໄດ້ຮ່ວມກັນກຳນົດຈຸດກໍ່ສ້າງຂົວຂ້າມແມ່ນ້ຳຂອງແຫ່ງທີ 4 ທີ່ບໍລິເວນບ້ານດອນມະຫາວັນ ອຳເພີຊຽງຂອງ ແຂວງຊຽງຣາຍຂອງໄທ ຊຶ່ງຢູ່ກົງກັນຂ້າມກັບ ທາງໃຕ້ຂອງເມືອງຫ້ວຍຊາຍ ແຂວງບໍ່ແກ້ວ ຂອງ ສປປລາວ ໂຄງການປະກອບດ້ວຍຕົວຂົວຊຶ່ງມີຄວາມກວ້າງ 13.7 ແມັດ ຍາວ 630 ແມັດ ແລະ ຖະໜົນຊຶ່ງເຊື່ອມຕໍ່ກັບຖະໜົນສາຍຫລັກ (R3A) ໃນຝັ່ງໄທໄລຍະທາງ 4.45 ກິໂລແມັດ ແລະ ໃນຝັ່ງ ສປປລາວ ໄລຍະທາງ 5.41 ກິໂລແມັດ ມູນຄ່າກໍ່ສ້າງລວມ 1,600 ລ້ານບາດ ໂດຍໄທ ແລະ ຈີນ ອະນຸມັດເງີນທືນສະໜັບສະໜູນການກໍ່ສ້າງຝ່າຍລະເຄິ່ງໜຶ່ງ ຂອງມູນຄ່າກໍ່ສ້າງລວມ ໃນເບື້ອງຕົ້ນຄາດວ່າຂົວຈະກໍ່ສ້າງແລ້ວສຳເລັດໃນ ປີ 2012.
ບໍລິສັດດອກງິ້ວຄຳ ເປັນບໍລິສັດທີ່ຈົດທະບຽນໃນ ສປປ ລາວ ມີ ທ່ານ ຈ້າວ ເຫວີ່ຍ ເປັນປະທານ ມີເງີນລົງທຶນເບື້ອງຕົ້ນ ຕາມທີ່ແຈ້ງແກ່ລັດຖະບານລາວ ຈຳນວນ 86 ລ້ານໂດລາສະຫະລັດ ຫລື ປະມານເກືອບ 3,000 ລ້ານບາດ ນອກຈາກໂຄງການທີ່ກຳລັງກໍ່ສ້າງແລ້ວ ບໍລິເວນເກາະດອນຊາວທີ່ຢູ່ແຄມແມ່ນ້ຳຂອງຫ່າງຈາກຄາສິໂນພຽງບໍ່ເທົ່າໃດຮ້ອຍແມັດ ກໍເປັນພື້ນທີ່ເຊົ່າຂອງບໍລິສັດດອກງິ້ວຄຳ ເກາະດອນຊາວມີພື້ນທີ່ປະມານ 100 ໄຮ່.
ບໍລິສັດດອກງິ້ວຄຳ ໜ້າຈະເປັນການຮ່ວມລົງທືນ ຂອງກຸ່ມທຸລະກິດຄາສິໂນຈີນ ທີ່ມາເກົ໊າ ເພາະທຸລະກິດປະເພດນີ້ບໍ່ແມ່ນໃຜມີເງີນແລ້ວຈະເຂົ້າມາເຮັດໄດ້ງ່າຍໆ ຕ້ອງມີປະສົບການ ມີທີມງານບໍລິຫານທີ່ຊ່ຽວຊານ ເລື່ອງທຸລະກິດຄາສິໂນ ມີຖານະການເງີນທີ່ຫມັ້ນຄົງ ມີປະຫວັດທີ່ດີ ບໍ່ດັ່ງນັ້ນລູກຄ້າກໍບໍ່ເຊື່ອຖື ແຖມຍັງອາດຖືກພວກຊຽນໂກງໄດ້ງ່າຍໆ ເພາະປະຈຸບັນນີ້ມີການໃຊ້ເຄື່ອງມືໄຮເທັກໃໝ່ໆ ມາໂກງ ທີ່ຄາສິໂນເມືອງປອຍເປດ ກໍເຄີຍມີການໂກງຈົນບ່ອນເຈັ໊ງໄປເກືອບຮ້ອຍລ້ານບາດ ຈົນຫາກໍ່ມາຈັບໄດ້ໃນ ຕອນຫລັງເປັນຂ່າວດັ່ງເມື່ອບໍ່ດົນມານີ້.
ຫລັກທຸລະກິດ ຂອງຄາສິໂນ ຢູ່ທີ່ການເຮັດໃຫ້ລູກຄ້າເຊື່ອຖື ມີບໍລິການທີ່ດີ ດຶງດູດໃຫ້ລູກຄ້າເຂົ້າມາຫລິ້ນປະຈຳ ຫລືຫລິ້ນດົນໆ ເພາະຍິ່ງຫລິ້ນດົນ ໂອກາດທີ່ລູກຄ້າຈະພ່າຍແພ້ ຫລື ຫລິ້ນເສຍກໍມີຫລາຍຂຶ້ນ ແລະ ທຳມະຊາດ ຂອງການພະນັນ ຄົົນທີ່ຫລິ້ນເສຍກໍຢາກຈະເອົາຄືນ ຄົົນທີ່ໄດ້ນ້ອຍກໍຢາກຈະໄດ້ຫລາຍໆ ນີ້ຄືຫລັກການທີ່ຄືກັນທຸກບ່ອນ ຜູ້ຊ່ຽວຊານເລື່ອງຄາສິໂນ ອະທິບາຍ ແລະ ບອກວ່າ ຄາສິໂນຈີນ ທີ່ສາມຫລ່ຽມຄຳ ຖືວ່າຢູ່ໃນທຳເລທີ່ດີ ມີທິວທັດສວຍງາມ ມີນັກທ່ອງທ່ຽວເດີນທາງມາຕະຫລອປີ ທີ່ສຳຄັນຄື ເລື່ອງຮວງຈຸ້ຍ ຊຶ່ງພວກທີ່ເຮັດທຸລະກິດຄາສິໂນ ໃຫ້ຄວາມສຳຄັນຫລາຍ ບ່ອນນີ້ຖືວ່າເໝາະສົມຖືກຕ້ອງຕາມສາດ ເພາະດ້ານໜ້າຕິດກັບແມ່ນ້ຳ ດ້ານຫລັງກໍມີພູເຂົາ ເໝືອນກັບ ຄາສິໂນເປີດໃໝ່ ໃນມາເກົ໊າ ທີ່ຈຳລອງເອົາຄອງເວນິດ ໃນອິຕາລີມາໄວ້ໃນບ່ອນນີ້ ເພື່ອດຶງດູດນັກທ່ອງທ່ຽວ ແຕ່ທີ່ຈິງເປັນເລື່ອງຂອງຮວງຈຸ້ຍນຳ ເພາະກະແສນ້ຳ ຖືເປັນພະລັງໃນດ້ານດີ ທີ່ຈະຊ່ວຍໜຸນເສີມທຸລະກິດໃຫ້ຮຸ່ງເຮືອງ ແຕ່ຢ່າງໃດກໍຕາມ ຕ້ອງເບິ່ງຕໍ່ໄປວ່າຝີມືການບໍລິຫານຂອງຄາສິໂນແຫ່ງນີ້ຈະເປັນຢ່າງໃດ ຈະດຶງດູດໃຫ້ນັກທ່ອງທ່ຽວ ແລະ ນັກຫລິ້ນເຂົ້າມາສ່ຽງໂຊກໄດ້ຫລາຍນ້ອຍສ່ຳໃດ.
ນ້ຳຕົກທີ່ສູງ ຂອງປະເທດລາວ ມີຄວາມສູງ 120 ແມັດ ຕັ້ງຢູ່ໃນເຂດບ້ານຫລັກ 52 ຫ່າງຈາກຕົວເມືອງ ມາທາງທິດໃຕ້ ປະມານ 40 ກິໂລແມັດ ການເດິນທາງຄວນເໝົາລົດກະບະ 4 WD ເພາະເປັນທາງດິນແດງ ຍາວກວ່າ 15 ກິໂລແມັດ.
ນ້ຳຕົກຕາດເຊກະຕາມ ມີທາງຂຶ້ນພຽງທາງດຽວ ທາງລົງໄປສູ່ຕົວນ້ຳຕົກຕາດ ລຳບາກແລະ ອັນຕະລາຍຫລາຍ ຍັງບໍ່ມີການເປີດໃຫ້ຍ່າງຢ່າງເປັນທາງການ ຕົວນ້ຳຕົກຕາດຢູ່ຝັ່ງກົງກັນຂ້າມກັບຈຸດຊົມວິວ ຈຸດຊົມວິວສາມາດເຫັນຕົວນ້ຳຕົກໄດ້ທັງຜາ ເພາະຕັ້ງຢູ່ສູງກວ່າຕົວນ້ຳຕົກ ເຮັດໃຫ້ເຫັນສາຍນ້ຳໄຫລລັດເລາະໂຂດຫິນເປັນກຽວຍາວໃສໄຫລຜ່ານໜ້າຜາສູງ 120 ແມັດ ຕົກລົງສູ່ຫິນດ້ານລຸ່ມ.
ພະທາດໂພນ: ຕັ້ງຢູ່ເສັ້ນທາງດຽວກັນ ທີ່ຈະໄປຜາສາດເຮືອນຫີນ ຫ່າງຈາກສະຫະຫວັນນະເຂດ ປະມານ 65 ກິໂລແມັດ. ພະທາດໂພ່ນ ປະດິດສະຖານຢູ່ວັດເຈຕິຍາຣາມ ບ້ານໂພນທາດ ເມືອງໄຊພູທອງ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ.ພະທາດໂພນເປັນສະຖານທີ່ສັກສິດຂອງເມືອງໄຊພູທອງ ອົງເຈດີ ເປັນຊົງກົມສີຂາວຂະໜາດໃຫຍ່ ລັກສະນະຄ້າຍພະທາດໝາກໂມທີ່ຫລວງພະບາງ ກ່າວກັນວ່າສ້າງມາ 2000 ກວ່າປີແລ້ວ.
ສະໄໝພະເຈົ້າລ້ານຊ້າງຊຽງທອງ ສະເຫວີຍລາຊະສົມບັດ ແມ່ນສົມເດັດພະເຈົ້າພຸດທະວົງສາ ໄດ້ມີສັດທາພ້ອມໄພ່ຟ້າຂ້າແຜ່ນດິນ ໄດ້ກໍ່ສ້າງພະທາດໂພ່ນລູກນີ້ຂຶ້ນ ເພື່ອໄວ້ເປັນປູ
ຊະນິຍະສະຖານອັນສຳຄັນແກ່ກຸລະບຸດຜູ້ເກີດສຸດທ້າຍພາຍຫຼັງ ແລະ ເປັນບ່ອນສັກກາລະບູຊາ ເຄົາລົບນົບໄຫວ້ຂອງຊາວພຸດທະສາສະນິກະຊົນທົ່ວໄປ ແລະ ຍັງທຳນາຍໄວ້ວ່າ ຈັກມີເມືອງເກີດຂຶ້ນໃນສະຖານທີ່ນັ້ນ
ດັ່ງຕຳນານກ່າວໄວ້ວ່າ: ເມື່ອພະພຸດທະອົງສະເດັດປະລິນິບພານລ່ວງໄດ້ 8 ປີ ປາຍ 7ເດືອນ ມີພະອໍລະຫັນສາວົກທັງຫຼາຍ 500 ຮູບ ພ້ອມກັນກັບທ້າວພະຍາທັງຫຼາຍໃນຊົມພູທະວີບ ໄດ້ແບ່ງປັນກັນມາສ້າງພະທາດ
ສີ່ລູກນີ້ຂຶ້ນ ມື້ໜຶ່ງວັນດຽວກັນຕາມພູມແດນຂອງໃຜລາວ ທາດສີ່ລູກນັ້ນຄື: 1. ພະທາດພະນົມ ບໍຣົມເຈດີ 2. ພະທາດອີງຮັງ 3. ພະທາດໂພ່ນ 4. ພະທາດເຊີງຊຸນ (ຢູ່ໃກ້ໜອງຫານປະເທດໄທ); ສ່ວນພະທາດ
ໂພ່ນລູກນີ້ ໄດ້ມີລູກທາດອ້ອມຢູ່ຖ້ານລຸ່ມ 7 ລູກ ປະເສີດຍິ່ງໜັກ ໄດ້ສ້າງເມື່ອເດືອນ 12 ວັນພຸດ ພ.ສ 236 ໂດຍມີສົມເດັດພະພຸດທະວົງສາເປັນລາຊະອຸປະຖຳສືບຕໍ່ມາ
ເພິ່ນຈະຈັດງານບຸຸນສະເຫຼີມສະຫຼອງພະທາດໃນມີ້ຂນ 15 ຄໍ່າ ເດືອນສາມ (ເດືອນສາມເພັງ) ຂອງທຸກໆປີ ພ້ອມກັບງານບຸຸນສະເຫຼີມສະຫຼອງພະທາດສີໂຄດຕະບອງ, ຜາສາດຫີນວັດພູ,ເຮືອນຫີນ, ພະທາດພະນົມ ໆລໆ. ພ້ອມນັ້ນຍັງມີການຈັດງານຕະຫຼາດນັດ ແລະ ການປະກວດນາງສາວໝາກໂມຫວານອີກດ້ວຍ.
ຈາກທາງເລກທີ 13 ເຂົ້າໄປຫາບ້ານທາດຕາມທາງຮາບພຽງທີ່ລາດຢາງໃໝ່ໆ ປະມານ 12-13 ກິໂລແມັດ ໃຊ້ເວລາບໍ່ດົນປະມານ 20-30 ນາທີກໍ່ຮອດວັດບ້ານທາດ
ສະຖານທີ່ປະດິດສະຖານພຣະທາດໂພ່ນ. ສິ່ງແຮກທີ່ປະທັບໃຈເມື່ອເຫັນເມື່ອຮອດບ້ານ ນອກ ຈາກຖະໜົນຫົນທາງທີ່ສວຍງາມ ມີໄຟຟ້າເຍືອງທາງທີ່ບົ່ງບອກເຖິງຄວາມຈະເລີນຂອງບ້ານນີ້ແລ້ວ ຍັງເຫັນວັດທີ່ກວ້າງຂວາງ
ບ້ານຜາຕັ້ງ: ຕັ້ງຢູ່ຫຼັກກິໂລແມັດທີ 173 ເປັນຫມູ່ບ້ານນ້ອຍໆ ທີ່ງຽບສະຫງົບ ປະຈຸບັນທີ່ບ້ານຜາແດງ ແລະ ບ້ານຜາຕັ້ງ ມີຜູ້ເລີ່ມເຮັດເຮືອນພັກຂະໜາດນ້ອຍຂຶ້ນແລ້ວ ນັກທ່ອງທ່ຽວສາມາດ ເລືອກພັກໄດ້ຫາກບໍ່ມັກຄວາມສັບສົນຂອງເມືອງວັງວຽງ.
ຜາຕັ້ງ ທີ່ວັງວຽງມີພູເຂົາຫລາຍໜ່ວຍມີໜ້າຜາອັນສວຍງາມໃຫ້ຊື່ນຊົມເຊັ່ນ: ຜາແດງ, ຜາຮອມ (ຜາຮອມ), ຜາປວກ, ຜານາງຮົ່ວ ແລະ ຜາຕັ້ງ ທີ່ຢູ່ນອກເມືອງອອກໄປປະມານ 20 ກົມ. ຜາຕັ້ງ ມີສາຍນ້ຳຊອງໄຫລເລາະລຽບຜ່ານ ມີບ້ານຜາຕັ້ງ ບ້ານນ້ອຍຕັ້ງອ້ອມແອ້ມຢູ່ ຊຶ່ງຜາແຫ່ງນີ້ຕາມຕຳນານເລົ່າວ່າ ທ້າວສີທົນ (ມະໂນລາ) ໃຊ້ງ້າວຟັນພູເຂົາເກີດເປັນຜາຕັ້ງຂຶ້ນມາ ດັ່ງນັ້ນຊາວບ້ານຈຶ່ງຖືວ່າເປັນຜາສັກສິດ ຫ້າມຫາປາບໍລິເວນນັ້ນ
ຕຳນານຂອງ ປູ່ເຍີ ຍ່າເຍີ ນັ້ນເປັນຜູ້ມີບຸນຄຸນກັບຄົນລາວຫລາຍ ເລົ່າກັນວ່າ ດົນມາແລ້ວມີເມືອງໜຶ່ງຊື່ວ່າ ເມືອງແຖນ ເກີດອາເພດມີພູເຂົາລູກໜຶ່ງເຕີບໂຕ ພູເຂົາລູກນີ້ໄດ້ໃຫຍ່ຂຶ້ນ ແລະ ສູງຂຶ້ນໄປເລື່ອຍໆ ຈົນເຖິງເມືອງສະຫວັນເປັນເຫດໃຫ້ແສງອາທິດ ບໍ່ສາມາດສາດສ່ອງລົງມາໃຫ້ຄວາມອົບອຸ່ນ ແກ່ຜືນດິນໄດ້ ຜູ້ຄົນໃນເມືອງແຖນຕ່າງກໍໄດ້ຮັບຄວາມເດືອດຮ້ອນຈາກຄວາມໜາວເຢັນ ຂຸນບູລົມ ເຈົ້າເມືອງແຖນຈຶ່ງໄດ້ຮຽກບັນດາເສນາອາມາດ ມາປຶກສາວ່າຈະເຮັດຢ່າງໃດຈຶ່ງຈະຕັດພູເຂົາທີ່ສູງໃຫຍ່ນີ້ໄດ້ ປຶກສາກັນແລ້ວ ບໍ່ມີໃຜສາມາດເຮັດການນີ້ໄດ້ ກໍເລີຍຕົກລົງໃຈ ປະກາດຫາອາສາສະໝັກໃຫ້ໄປຕັດພູເຂົານີ້ ແຕ່ຈົນແລ້ວຈົນເລົ່າ ກໍບໍ່ມີໃຜອາສາ ໃນທີ່ສຸດກໍມີສອງເຖົ້າຜົວເມຍ ຊື່ ປູ່ເຍີ ຍ່າເຍີ ເຂົ້າມາອາສາໄປຕັດພູເຂົາລູກນີ້ເອງ ຂຸນບູລົມດີໃຈເປັນຢ່າງຍິ່ງ ທີ່ລົງປະກາດໄປແລ້ວມີຄົນມາຮັບອາສາ ເຖິງແມ່ນວ່າໃນໃຈຈະບໍ່ຄາດຫວັງວ່າສອງເຖົ້າ ທີ່ແກ່ເຖົ້າ ຈະໄປກໍ່ການຕັດພູເຂົານີ້ຈະສຳເລັດຫລືບໍ່.
ຂຸນບູລົມ ຊື່ນຊົມໃນຄວາມກ້າຫານ ຂອງສອງເຖົ້າ ຈຶ່ງປະກາດວ່າ ຈະປະທານໃຫ້ທຸກສິ່ງຕາມທີ່ສອງເຖົ້າຂໍມາ ດັ່ງນັ້ນເມື່ອກ່ອນທີ່ທັງສອງຈະອຳລາໄປຕັດພູເຂົາ ສອງເຖົ້າກໍທູນຂໍໄວ້ຢ່າງໜຶ່ງວ່າ ຖ້າພວກຕົນປະຕິບັດງານນີ້ຈົນສຳເລັດ ແຕ່ເກີດເສຍຊີວິດລົງ ຂໍໃຫ້ປະຊາຊົນທຸກຄົນຢ່າໄດ້ລືມຊື່ຂອງພວກຕົນ ວ່າແລ້ວສອງເຖົ້າ ກໍເດີນທາງມຸ້ງໜ້າໄປຍັງພູເຂົາສູງ ແລະ ລົງມືໃຊ້ຂວານຄົນຍັກຕັດພູເຂົາລູກນີ້ທັນທີ ປູ່ເຍີ ຍ່າເຍີ ໃຊ້ເວລາຕັດພູເຂົາເປັນເວລາ 3 ເດືອນ ກັບອີກ 3 ມື້ ຈົນໃນທີ່ສຸດພູເຂົາລູກນີ້ກໍໂຄ່ນພັງທະລາຍ ແສງສະຫວ່າງ ແລະ ຄວາມອົບອຸ່ນກໍກັບຄືນສູ່ເມືອງແຖນຕາມເດີມ ແຕ່ເປັນເລື່ອງທີ່ໜ້າເສົ້າໃຈ ພູເຂົາລູກນີ້ໄດ້ລົ້ມລົງທັບປູ່ເຍີ ຍ່າເຍີ ຕາຍທັນທີ ເຮັດໃຫ້ຊາວບ້ານສັດທາເຖົ້າທັງສອງສືບຕໍ່ມາຈົນເຖິງທຸກມື້ນີ້ ເມື່ອຊາວບ້ານຈະກິນເຂົ້າ ຈະທຳການສິ່ງໃດ ມັກຮຽກຫາສອງເທົ່ານີ້ດ້ວຍຄຳວ່າ “ ປູ່ມາເຍີ ຍ່າມາເຍີ ” “ ປູ່ກິນເຍີ ຍ່າກິນເຍີ ” ກ່ອນສະເໝີ ແລະ ຈະກໍ່ທຳສັກກາລະບູຊາທຸກປີ ໃນຂະບວນແຫ່ວໍ ຈະເຫັນ ຊຸດປູ່ເຍີຍ່າເຍີ ມີໜ້າກົມໆ ຂະໜາດໃຫຍ່ ເຮັດດ້ວຍໄມ້ປະດູ່ ທາສີແດງ ຕາມຕົວມີຂົນຍາວລຸງລັງເຮັດຈາກປໍ້ ແລະ ມີຕົວ “ ສີງແກ້ວ ” ເປັນສັດລ້ຽງ ຊຸດປູ່ເຍີຍ່າເຍີ ແລະ ສີງແກ້ວນີ້ເປັນຂອງທີ່ຕົກທອດຄູ່ບ້ານຄູ່ເມືອງ ມາແຕ່ບູຮານນະການ ແລະ ມີການສ້ອມແຊມ ກັນມາຕະຫລອດ ເພາະທຸກປີປູ່ເຍີຍ່າເຍີ ມັກຖືກຊາວບ້ານດຶງຂົນອອກໄປຄົນຫຍິບສອງຫຍິບ ຄົນຫລວງພະບາງ ຖືເຄັດວ່າຖ້າໃຊ້ຂົນ ຂອງປູ່ເຍີຍ່າເຍີ ຜູກຂໍ້ມືໃຫ້ເດັກ ຈະຊ່ວຍປ້ອງກັນພູດຜີ ແລະ ສິ່ງຊົ່ວຮ້າຍບໍ່ໃຫ້ລ້ຳກາຍເດັກໄດ້ ເດັກຄົນໃດມັກຮ້ອງໄຫ້ ພໍ່ແມ່ຈະຫາຂົນຂອງປູ່ເຍີຍ່າເຍີມາຜູກຂໍ້ມືໃຫ້
ຜູ້ທີ່ຫລິ້ນເປັນ ປູ່ເຍີຍ່າເຍີ ແລະ ສີງແກ້ວ ຕ້ອງມາຈາກຄົນໃນສາຍມູນເຊື້ອດຽວກັນ ຊຶ່ງສືບທອດມາແຕ່ອະດີດ ທັງຍັງຕ້ອງເຮັດພິທີເຊັ່ນໄຫວ້ ແລະ ຄວບຄູ່ກັນທຸກເທື່ອກ່ອນສວມຊຸດ ປູ່ເຍີຍ່າເຍີ ມີບົດບາດໃນພິທີກຳຊ່ວງບຸນປີໃໝ່ຫລາຍ ຕ້ອງຮ່ວມໃນຂະບວນແຫ່ວໍ ທັງຂາໄປວັດຊຽງທອງ ແລະ ກັບວັດມະຫາທາດ ຕ້ອງຢູ່ໃນຂະບວນແຫ່ພະບາງອອກຈາກຫໍພິພິທະພັນ ລວມທັງເປັນຜູ້ຂຶ້ນສົງນ້ຳພະບາງ ເປັນຄູ່ແຮກໃນ ວັດໃໝ່ ປູ່ເຍີຍ່າເຍີ ຈຶ່ງເປັນເຫມືອນໜຶ່ງຕົວແທນບັນພະບຸລຸດຂອງຊາວລາວທັງໝົດ.
ບ້ານຜານົມ: "ບ້ານໄທລື ຕ່ຳແຜ່ນແພຂອງເຈົ້າມະຫາຊີວິດລາວ" ທີ່ຕັ້ງ ຢູ່ຫ່າງຈາກສູນກາງເມືອງຫລວງພະບາງປະມານ 5 ກິໂລແມັດ
ມີຕຳນານກ່າວວ່າ ລືສີສອງອ້າຍນ້ອງຄື ອາມະລະລືສີ ແລະ ໂຍທິກະລືສີ ໄດ້ເດິນທາງໄປເສາະສະແຫວງ ຫາສະຖານ ທີ່ສຳລັບຕັ້ງບ້ານເມືອງ ເມື່ອມາເຫັນໄຊຍະພູມ ບ່ອນນີ້ດີ ເປັນທົ່ງຮາບກວ້າງ ແລະ ມີໂນນພູຢູ່ກາງ ຈຶ່ງເລືອກໂນນພູນີ້ເປັນ ໃຈກາງເມືອ ຊາວບ້ານຈຶ່ງ ເອີ້ນຮອດທຸກມື້ນີ້ວ່າ: ພູລືສີ ຫລື ພູສີ ສ່ວນນັກບູຮານຄະດີບາງຄົນເຊື່ອວ່າ ພູສີ ໜ້າຈະມາຈາກຄຳວ່າ ພູສີ ຊຶ່ງໝາຍເຖິງຄວາມເປັນສີສະຫງ່າຂອງເມືອງຫລວງພະບາງ
ບ້ານຜານົມ ເປັນຈຸດທ່ອງທ່ຽວຊຶ່ງ ຜູ້ມາເຍືອນຫລວງພະບາງ ມັກຖືກກຳຊັບວ່າ "ພາດບໍ່ໄດ້" ເພາະບ້ານຜານົມ ມີຊື່ສຽງໃນການເຮັດຜ້າຕ່ຳດ້ວຍມື ດ້ວຍຈັກກະຕຸກແບບດັ້ງເດີມ ຜ້າແພ ບ້ານຜານົມມີທັງຜ້າແພບ່ຽງ ລວດລາຍແບບລື້ແທ້ໆ ແລະ ຜ້າທີ່ປະຍຸກເປັນຂອງໃຊ້ໃນຊີວິດປະຈຳວັນ ເຊັ່ນ: ຜ້າປູໂຕະ, ຜ້າປູຕຽງ, ຜ້າຮອງແກ້ວ, ຮອງຈານແລະ ອື່ນໆ. ດຽວນີ້ຊາວບ້ານຜານົມ ນຳຜ້າແພມາວາງຈຳໜ່າຍ ໃຫ້ນັກທ່ອງທ່ຽວເລືອກຊື້ທີ່ສູນຫັດຖະກຳກາງຫມູ່ບ້ານ
ແຕ່ເດີມນັ້ນ ບັນພະບຸລຸດຂອງໄທລື້ ບ້ານຜານົມ ຖືກກວາດຕ້ອນມາຈາກດິນແດນສິບສອງປັນນາ ເທື່ອທຳອິດ ໃນ ຄ.ສ 1847 ຊຶ່ງຂະນະນັ້ນຍັງເປັນປະເທດສະຣາດ ຂອງໄທຢູ່ ໃນເທື່ອນັ້ນ ກອງທັບໄທ ຍົກທັບຂຶ້ນໄປປາບຈະລາຈົນ ຊຶ່ງເກີດຂຶ້ນໃນເມືອງຫລວງຊຽງຮຸ່ງ ຂອງແຄວ້ນສິບສອງປັນນາ ໂດຍເກນທັບເມືອງຫລວງພະບາງ ຊຶ່ງພະເຈົ້າສຸກກະເສີມ ເປັນເຈົ້າຄອງນະຄອນ ຂຶ້ນໄປຊ່ວຍ ຫລັງປາບຈະລາຈົນຮຽບຮ້ອຍແລ້ວ ໄດ້ກວາດຕ້ອນຄອບຄົວ ອຸປະຣາດຊຽງຮຸ່ງ ແລະ ບ່າວໄພ່ໄທລື້ ມາໄວ້ໃນເຂດເມືອງຫລວງພະບາງ
ເທື່ອທີ່ສອງເກີດຂຶ້ນໃນປີ ຄ.ສ 1852 ສະໄໝພະເຈົ້າຈັນທະຣາດ ອະນຸຊາ ຂອງພະເຈົ້າສຸກກະເສີມ ເປັນເຈົ້າຄອງນະຄອນຫລວງພະບາງ ເມື່ອພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ຣາຊະການທີ 4 ໂປດໃຫ້ພະເຈົ້ານ້ອງຢານາງ ກົມຫລວງວົງສາທິລາດສະນິດ ເປັນແມ່ທັບໃຫຍ່ຍົກໄປຕີເມືອງຊຽງຕຸງ ພະເຈົ້າຈັນທະຣາດ ໂປດໃຫ້ເຈົ້າສິລິສາ ໂອລົດ ຂອງເຈົ້າອຸ່ນແກ້ວ ອະດີດເຈົ້າອຸປະຣາດ ໃນສະໄໝພະເຈົ້າສຸກກະເສີມ ຍົກກອງທັບເມືອງຫລວງພະບາງໄປຊ່ວຍຮົບ ໂດຍທັບຫລວງພະບາງເດີນທັບ ຜ່ານເຂດສິບສອງປັນນາ ເພື່ອຕີໂອບເມືອງຊຽງຕຸງ ທາງທິດຕະເວັນອອກ ການເສິກເທື່ອນີ້ແມ່ນແມ່ທັບໄທ ແລະ ຫລວງພະບາງ ຈະພ່າຍແພ້ກັບມາ ຈົນເຖິງຂະໜາດເຈົ້າສິລິສາແມ່ທັບຝ່າຍຫລວງພະບາງສິ້ນພະຊົນ ໃນການຮົບ ແຕ່ໃນການເດີນທັບກັບ ກໍໄດ້ກວາດຕ້ອນຄອບຄົວໄທລື້ ຈາກເມືອງຫຼ້າ ໃນເຂດສິບສອງປັນນາ ລົງມານຳ ສ່ວນຫນຶ່ງມາຢູ່ໃນເຂດບໍລິເວນເມືອງເງີນ ແຂວງໄຊຍະບຸລີ ບາງສ່ວນເຂົ້າມາເຖິງປະເທດໄທ ຕັ້ງບ້ານເຮືອນຢູ່ແຖບ ອຳເພີປົວ ແຂວງນ່ານ ແລະ ອຳເພີຊຽງຄຳ ແຂວງພະເຍົາ ສຳລັບໄທລື້ທີ່ຫລວງພະບາງ ຖືກໃຫ້ຍ້າຍໄປຕັ້ງບ້ານເຮືອນຢູ່ແຄມແມ່ນ້ຳຄານ ນອກເມືອງຫລວງພະບາງ ແລະ ຮຽກບ້ານຂອງຕົນວ່າ ບ້ານຜານົມ ໃຊ້ຝີມືຕຳແຜ່ນຊຶ່ງມີມາແຕ່ຕອນຢູ່ໃນດິນແດນສິບສອງປັນນາ ຮັບໃຊ້ຣາຊະສຳນັກຫລວງພະບາງ ໂດຍເປັນຜູ້ຕຳແຜ່ນສົ່ງໃຫ້ເຈົ້ານາຍໃນຣາຊະສຳນັກ ໃຊ້ນຸ່ງໃນຣາຊະພິທີຕ່າງໆ.
ທຸກມື້ນີ້ ຊາວບ້ານຜານົມ ຈະບໍ່ໄດ້ຕຳແຜ່ນຮັບໃຊ້ຣາຊະສຳນັກແລ້ວ ແຕ່ຫັດຖະກຳຜ້າແພ ຈາກບ້ານຜານົມ ກໍມີຊື່ສຽງເລື່ອງລືໄປໄກໃນຄວາມງາມ ຂອງຝີມື ແລະ ລວດລາຍ ຈົນເປັນສິນຄ້າຊຶ່ງມີຊື່ສຽງທີ່ສຸດຂອງເມືອງຫລວງພະບາງ
ການເດິນທາງ ແຍກຈາກເສັ້ນທາງເລກທີ 13 ເໜືອກ່ອນເຖິງຂົວຂ້າມນ້ຳຄານ ພຽງເລັກນ້ອຍ ພຽງບໍ່ເຖິງ 2 ກິໂລແມັດ ຈາກທາງແຍກເທິງຖະໜົນເສັ້ນທາງເລກທີ 13 ເໜືອ ກໍຈະເຖິງບ້ານຜານົມ.
ພະບາງ ເປັນພະພຸດທະຮູບປາງຫ້າມທະເລ ສູງສອງສອກເຈັດນິ້ວ (ປະມານ 1.14 ແມັດ) ຫລໍ່ດ້ວຍທອງສຳລິດ (ທອງຄຳປະສົມ 90 ເປີເຊັນ) ໂດຍມີພຸດທະລັກສະນະຄື ປະທັບຍືນຍົກພະຫັດຂຶ້ນ ນິ້ວພະຫັດລຽບສະເໝີກັນ ພະພັກຂ້ອນຂ້າງເປັນຮູບສີ່ຫລ່ຽມ ພະນະລາດກວ້າງ ພະຂະໜົງເປັນຮູບປີກກາ ພະເນຕົນລຽວ ພະນາສິກຂ້ອນຂ້າງແບນ ພະໂອດບາງ ພະສຽນ ແລະ ພະເກດມາລາກ້ຽງ ສຳລັບສວມເຄື່ອງຊົງປັ້ນພະອົງນ້ອຍ ພະໂສພີໃຫຍ່ ຄອງຈີວົນຫົ່ມຄຸມ ແລເຫັນແຖບົດບົງ ແລະ ໜ້ານາງ.
ຕາມຕຳນານວ່າ ພະເຈົ້າກຸງອິນທະປັດ ຫລື ກຳປູເຈຍ ໄດ້ມາຈາກລັງກາທະວີບ ພະອໍລະຫັນ ນາມວ່າ ຈຸນນາກຄະເຖລະ ເປັນຜູ້ຫລໍ່ຂຶ້ນ 107 ປີ ກ່ອນ ຄ.ສ ໂດຍອັນເຊີນພະບໍລົມສາລີລິກະທາດ ມາປະດິດສະຖານ ໃນອົງພະບາງ ເຖິງຫົກຕຳແໜ່ງ ວັດຖຸທີ່ໃຊ້ ຫລໍ່ເປັນຄຳ ປະສົມທອງແດງ ແລະ ເງີນ ໂດຍມີເນື້ອຄຳເຖິງ 90%.
ຈົນເມື່ອ ຄ.ສ 1359 ພະເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ ກະສັດແຫ່ງອານາຈັກລ້ານຊ້າງ ຊຶ່ງມີຄວາມກ່ຽວພັນທາງເຄືອຍາດ ກັບພະເຈົ້າກຸງຂະເໝນ ໄດ້ຕີເມືອງຊຽງດົງຊຽງທອງແລ້ວ ມີພະຣາຊະ ປະສົງທີ່ຈະເຜີຍແຜ່ພະພຸດທະສາດສະຫນາ ໃຫ້ປະດິດສະຖານຫມັ້ນຄົງ ໃນພະຣາຊະອານາຈັກ ຈຶ່ງໄດ້ທູນຂໍພະບາງຕໍ່ ພະເຈົ້າກຸງອິນທະປັດ ຊຶ່ງເປັນພໍ່ເຖົ້າ ເພື່ອມາປະດິດສະຖານ ທີ່ເມືອງຊຽງທອງ ອັນເປັນນະຄອນຫລວງ ຂອງອານາຈັກລ້ານຊ້າງໃນຂະນະນັ້ນ
ແຕ່ເມື່ອອັນເຊີນພະບາງມາໄດ້ເຖິງ ເມືອງວຽງຄຳ ເພື່ອໜີເສີກກັບພະມ້ານັ້ນ ກໍມີເຫດອັດສະຈັນຂຶ້ນ ຈົນບໍ່ສາມາດເດິນທາງຕໍ່ໄປໄດ້ ພະບາງຈຶ່ງໄດ້ປະດິດສະຖານຢູ່ທີ່ເມືອງນີ້ ຈົນເຖິງ ຄ.ສ 1512 ອັນເປັນສະໄໝຂອງພະເຈົ້າວິຊຸນນະຣາດ ຜູ້ຊຶ່ງເຄຍເປັນເຈົ້າເມືອງວຽງຄຳມາກ່ອນ ຄັ້ນປີ ຄ.ສ 1560 ພະເຈົ້າໄຊຍະເຊດຖາທິລາດ ຍ້າຍເມືອງຫລວງລົງມາ ວຽງຈັນ ພ້ອມໄດ້ອັນເຊີນພະແກ້ວມໍລະກົດ ມາວຽງຈັນນຳ ຈຶ່ງສາມາດນຳເອົາພະບາງ ຂຶ້ນໄປປະດິດຖານໄວ້ ທີ່ວັດວິຊຸນນະຣາດ ໃນນະຄອນຊຽງທອງຕໍ່ໄປ ພ້ອມກັບປ່ຽນຊື່ເມືອງຊຽງທອງ ເປັນນະຄອນຫລວງພະບາງ ເຮັດໃຫ້ເມືອງຊຽງທອງຖືກເອີ້ນວ່າ ຫລວງພະບາງ ນັບແຕ່ນັ້ນເປັນຕົ້ນມາ.
ຕໍ່ມາໃນສະໄໝ ທີ່ ສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນມະຫາລາດ ໄດ້ຍົກທັບເຂົ້າຍຶດຄອງອານາຈັກລ້ານຊ້າງໄວ້ໄດ້ ຈຶ່ງໄດ້ອາລາດທະນາພະບາງ ພ້ອມທັງພະແກ້ວມໍລະກົດ ລົງມາປະດິດສະຖານ ທີ່ກຸງທົນບຸລີ ຕໍ່ມາໃນສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະພຸດທະຍອດຟ້າຈຸລາໂລກມະຫາລາດ ຈຶ່ງໄດ້ພະຣາຊະທານ ພະບາງຄືນໃຫ້ແກ່ລ້ານຊ້າງດັ້ງເດີມ ສ່ວນພະແກ້ວມໍລະກົດນັ້ນ ປະດິດສະຖານຢູ່ທີ່ວັດພະແກ້ວໃນປະຈຸບັນ.
ເຖລະວາດ, sthaviravada "ສະຖະວິລິວາດ" ໂດຍສັບແປວ່າ "ຕາມແນວທາງຂອງພະເຖລະ" ເປັນຊື່ຂອງ ນິກາຍ ທີ່ເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດໃນ ສາດສະຫນາພຸດ ໃນພຸດທະສາສະຫນາຝ່າຍມະຫາຍານ ຮຽກນິກາຍນີ້ວ່າ ຫິນະຍານ ຫລື ຫີນະຍານ.
ນິກາຍເຖລະວາດ ເປັນນິກາຍຫລັກ ທີ່ໄດ້ຮັບການນັບຖືໃນ ປະເທດສີລັງກາ (ປະມານ 70% ຂອງປະຊາກອນທັງໝົດ ແລະ ປະເທດໃນແຜ່ນດິນ ອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ໄດ້ແກ່ ໄທ ກຳປູເຈຍ ລາວ ແລະ ມຽນມາ ນິກາຍເຖລະວາດໄດ້ຮັບການນັບຖືເປັນສ່ວນນ້ອຍໃນ ປະເທດຈີນ ແລະ ຫວຽດນາມ ໂດຍສະເພາະໃນ ແຂວງຢູນນານ ເນປານ ບັງຄະລາເດດ ທີ່ ເຂດຈິດຕະກອງ ຫວຽດນາມ ທາງຕອນໃຕ້ໃກ້ຊາຍແດນ ກຳປູເຈຍ ມາເລເຊຍ ມີນັບຖືທາງຕອນເໜືອຂອງປະເທດ ມີສາສະນິກະຊົນ ສ່ວນໃຫຍ່ເປັນເຊື້ອສາຍ ໄທ ແລະ ສິງຫົນ ຕົວເລກຜູ້ນັບຖືສາສະຫນາພຸດ ນິກາຍເຖລະວາດມີຢູ່ປະມານ 100 ລ້ານຄົນ.
ຄວາມເປັນມາຂອງນິກາຍເຖລະວາດ.
ຫລັງຈາກ ພະພຸດທະເຈົ້າ ສະເດັດດັບຂັນປະລິນິບພານໄດ້ 3 ເດືອນ ພະສາວົກຜູ້ໄດ້ເຄຍໄດ້ສະດັບຄຳສັ່ງສອນຂອງພະອົງຈຳນວນ 500 ຮູບ ກໍປະຊຸມເຮັດ ສັງຄາຍະນາ ເທື່ອທຳອິດ ທີ່ ຖ້ຳສັດຕະບັນຄູຫາ ໃກ້ເມືອງ ລາຊະຄຶ ແຄວ້ນ ມະຄົດ ໃຊ້ເວລາສອບທານຢູ່ 7 ເດືອນ ຈຶ່ງປະມວນຄຳສອນຂອງພະພຸດທະເຈົ້າໄດ້ສຳເລັດເປັນເທື່ອທຳອິດ ນັບເປັນບໍ່ເກີດຂອງຄຳພີ ພະໄຕຣປິດົກ ຄຳສອນທີ່ລົງມະຕິກັນໄວ້ໃນຄັ້ງ ປະຖົມສັງຄາຍະນາ ແລະ ໄດ້ນັບຖືກັນສືບມາ ເອີ້ນວ່າ ເຖລະວາດ ແປວ່າ ຄຳສອນທີ່ວາງໄວ້ເປັນຫລັກການໂດຍພະເຖລະ ຄຳວ່າ ເຖລະ ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງ ພະເຖລະຜູ້ປະຊຸມເຮັດສັງຄາຍະນາເທື່ອແຮກ ແລະ ພະພຸດທະສາສະຫນາຊຶ່ງຖືຕາມຫລັກທີ່ໄດ້ສັງຄາຍະນາເທື່ອແຮກດັ່ງກ່າວ ເອີ້ນວ່າ ນິກາຍເຖລະວາດ ອັນໝາຍເຖິງ ຄະນະສົງກຸ່ມທີ່ຍຶດຄຳສັ່ງສອນຂອງພະພຸດທະເຈົ້າ ທັງຖ້ອຍຄຳ ແລະ ເນື້ອຄວາມທີ່ທ່ານສັງຄາຍະນາໄວ້ໂດຍເຄັ່ງຄັດ ຕະຫລອດຈົນຮັກສາ ແມ່ນແຕ່ຕົວພາສາດັ້ງເດີມຄື ພາສາບາລີ ຫລື
ພຣະບາດສົມເດັດພຣະເຈົ້າເຊດຖາຂັດຕິຍະວົງສາ ພຣະມະຫາສີສວ່າງວັດທະນາ (ຄຳເຄົ້າ: ພຣະບາທສົມເດັຈພຣະເຈົ້າເຊສຖາຂັຕິຍວົງສາ ພຣະມຫາສຣີສວ່າງວັທນາ) ຫຼື ເຈົ້າມະຫາຊີວິດສີສວ່າງວັດທະນາ (ຄຳເຄົ້າ: ເຈົ້າມຫາຊີວິຕສຣີສວ່າງວັທະນາ) ຊົງເປັນພຣະມະຫາກະສັດອົງສຸດທ້າຍແຫ່ງຣາຊອານາຈັກລາວ ກ່ອນທີ່ຈະຖືກຝ່າຍພວກປະຕິວັດລາວ ຍຶດອຳນາດປ່ຽນແປງການປົກຄອງ ເປັນ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ໃນ ຄ.ສ 1975
26 ພະຈິກ ຄ.ສ 1975 ພຣະເຈົ້າມະຫາຊີວິດສີສວ່າງວັດທະນາ ຊົງສລະຣາຊບັນລັງ ກ່ອນການສະຖາປະນາ ສປປລາວ 1 ອາທິດ ຫຼັງຈາກນັ້ນພຣະອົງ ຍັງຄົງປະທັບ ທີ່ພະຣາຊວັງຫຼວງພຣະບາງຕາມເດີມ ຈົນກະທັ້ງ ຄ.ສ 1977 ພຣະອົງຖືກຣັຖບານລາວ ສົ່ງຕົວໄປທີ່ຄ້າຍສຳມະນາ ທີ່ເມືອງວຽງໄຊ ພ້ອມກັບພຣະຣາຊວົງສ໌ ດ້ວຍຂໍ້ຫາວ່າຊົງກ່ຽວຂ້ອງກັບພວກ "ປະຕິການ" ແລະ ສະເດັດສວັນຄົດ ເມື່ອປະມານ ຄ.ສ 1978 ຫຼື ຄ.ສ 1984 ໃນເຣື່ອງນີ້ຣັຖບານ ສປປລາວ ບໍ່ເຄີຍເປີດເຜີຍ ເຣື່ອງການສວັນຄົດ ຂອງພຣະອົງຄ໌ແຕ່ປະການໃດເລີຍ.
ນັກຂ່າວຊາວຣັດເຊຍໄດ້ຂຽນລາຍລະອຽດ ແລະ ເຮັດເປັນປຶ້ມ ພາສາຣັດເຊຍ ແລະ ພາສາອັງກິດ ໄດ້ອ່ານທີ່ຫໍສະມຸດເລນິນ ເມືອງຕາສະເກັນ ປີ 1991
ພະອັກຄະລະມະເຫສີເຈົ້າຍິງຄຳຜູຍ ອັງກິດ: Queen Kamabuy ປະສູດ ເມື່ອວັນທີ 12 ກໍລະກົດ ຄ.ສ 1912 ທີ່ຫລວງພະບາງ ປະເທດລາວ — ສິ້ນພະຊົນ ເມື່ອວັນທີ 12 ທັນວາ ຄ.ສ 1981 ຄ້າຍສຳມະນາໃກ້ບ້ານສົບຮາວ ເມືອງຊຽງຄໍ້ ແຂວງຫົວພັນ ປະເທດລາວ ເປັນ ພະອັກຄະລະມະເຫສີ ໃນພະບາດສົມເດັດພະເຈົ້າມະຫາຊີວິດສີສະຫວ່າງວັດທະນາ ພະມະຫາກະສັດອົງສຸດທ້າຍແຫ່ງລາຊະອານາຈັກລາວ
ພະນາງໄດ້ດຳລົງ ພະອິດສິຍະຍົດເປັນ "ສົມເດັດພະລາຊິນີແຫ່ງລາຊະອານາຈັກລາວ" (Queen of Laos) ພະນາງ ແລະ ພະສະຫວາມີ ໄດ້ປະກອບພະລາຊະກໍລະນີຍະກິດ ທາງສາທາລະນະ ແລະ ງານປະເພນີການກຸສົນຢ່າງສະຫມ່ຳສະເໝີ ໃນວັນທີ 26 ພະຈິກ ຄ.ສ 1975 ພະເຈົ້າມະຫາຊີວິດສີສະຫວ່າງວັດທະນາ ຊົງສະລະລາຊະບັນລັງ ກ່ອນການສະຖາປະນາ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ 1 ອາທິດ ໂດຍຝ່າຍປະເທດລາວໄດ້ກໍ່ການລັດຖະປະຫານຍຶດອຳນາດ ແລະ ປ່ຽນແປງການປົກຄອງ ພະນາງ ແລະ ພະລາຊະວົງ ຊົງຖືກສົ່ງໄປຈອງຈຳທີ່ຄ້າຍສຳມະນາ ທີ່ບ້ານສົບຮາວ ພາຍຫລັງພະນາງກໍສິ້ນພະຊົນໃນວັນທີ່ 12 ທັນວາ ຄ.ສ 1981 ສິລິພະຊົນມາຍຸ 69 ພັນສາ.
ພຣະບາດສົມເດັດພຣະເຈົ້າມະຫາຊີວິດສີສວ່າງວົງສ໌ ຊົງເປັນພຣະມະຫາກະສັດອົງທີ 12 ແຫ່ງຣາຊອານາຈັກລ້ານຊ້າງຫຼວງພຣະບາງ ແລະ ພຣະມະຫາກະສັດພຣະອົງແຮກ ແຫ່ງພຣະຣາຊອານາຈັກລາວ ສະເດັດພຣະຣາຊສົມພົບ ທີ່ນະຄອນຫຼວງພຣະບາງ ເມື່ອວັນທີ 14 ກໍຣະກົດ ຄ.ສ 1885 ຊົງເປັນພຣະຣາຊໂອຣົດ ໃນ ພຣະເຈົ້າສັກກະຣິນ ແລະ ພຣະນາງທອງສີ
ພຣະບາດສົມເດັດພຣະເຈົ້າມະຫາສີວິທາ ລ້ານຊ້າງຮົ່ມຂາວ ພຣະຣາຊອານາຈັກລາວ ບໍຣົມມະເຊດຖາ ຂັດຕິຍະສຸຣິຍະວໍຣະມັນ ພຣະມະຫາສີສວ່າງວໍຣະມັນ (ອັງກິດ: Samdach Brhat Chao Maha Sri Vitha Lan Xang Hom Khao Phra Rajanachakra Lao Parama Sidha Khattiya Suriya Varman Brhat Maha Sri Savangsa Varman) ຫຼື ພຣະເຈົ້າມະຫາຊີວິດສີສວ່າງວົງສ໌
ເຈົ້າມະຫາຊີວິດສີສວ່າງວົງສ໌ ສະເດັດຂຶ້ນຄອງຣາຊສົມບັດ ເປັນພຣະມະຫາກະສັດແຫ່ງຣາຊອານາຈັກລ້ານຊ້າງຫຼວງພຣະບາງ ເມື່ອວັນທີ 15 ເມສາ ຄ.ສ 1904 ເມື່ອປະເທດລາວໄດ້ຮັບເອກກະຣາດ ຈາກຝຣັ່ງ ພຣະອົງຈິ່ງຊົງເປັນພຣະມະຫາກະສັດພຣະອົງທຳອິດ ແຫ່ງຣາຊອານາຈັກລາວ
ເຈົ້າມະຫາຊີວິດສີສວ່າງວົງ ສະເດັດສວັນຄົດ ເມື່ອວັນທີ 29 ຕຸລາ ຄ.ສ 1959.
ເຂດ​ເສດຖະກິດ​ພິ​ເສດ​ຄອນ​ພະ​ເພັງ ທີ່​ຕັ້ງ​ຢູ່​ໃນ​ເຂດ​ເມືອງ​ໂຂງ ​ແຂວງ​ຈໍາປາ​ສັກ ​​ມີ​​ບໍລິ​ເວນ​ກວ້າງ​ເຖິງ 39,000 ​ເຮັກ​ຕາ ​ໂດຍ​ທາງ​ການ​ແຂວງ​ຈໍາ​ປາ​ສັກ​ ໄດ້​ຈັດ​ແບ່ງ​ພື້ນ​ທີ່​ອອກ​ເປັນ 5 ​ເຂດ​ຄື ​ພື້ນ​ທີ່​​ອ້ອມ​ນໍ້າຕົກ​ຄອນ​ພະ​ເພງ ຈະ​ຖືກ​ພັດທະນາ​ໃຫ້​ເປັນ​ເຂດ​ຮອງ​ຮັບ​ ການທ່ອງທ່ຽວ​ ແລະ ​ທຸລະ​ກິດ​ທີ່​ກ່ຽວຂ້ອງ​ກັບ ​ການທ່ອງທ່ຽວ​ ໂດຍ​ສະ​ເພາະ ​ແລະ​ ໂຮງ​ແຮມ, ຣີສອດ, ບ້ານ​ພັກ​ຕາກ​ອາກາດ ​ແລະ ​ສວນສາທາລະນະ​ທີ່ຢູ່​ພາຍ​​ໃນ​ເຂດ​ສວນ​ປ່າ​ ຫລື​ ເຂດ​ອຸດທິຍານ​ແຫ່ງ​ຊາດ.
ສ່ວນ​ນອກ​ນັ້ນ ກໍ​ຈະ​ເປັນ​ເຂດ​ສູນ​ການ​ຄ້າ​ປອດ​ພາສີ ສະໝາ​ມບິນ​ຮອງ​ຮັບ​ ທັງ​ເຮືອບິນ​ສ່ວນ​ຕົວ ​ແລະ ​ເຮືອບິນ​ໂດຍສານ ສະໜາມ​ກ໊ອບ ລະດັບ​ມາດຕະຖານ​ສາກົນ ​ແລະ ​ສູນ​ບໍລິການ​ທາງ​ທຸລະ​ກິດ ​ຢ່າງ​ຄົບ​ວົງ​ຈອນ​ທີ່​ຈະ​ມີ ຕະຫລາດ​ການ​ຄ້າ​ເສລີ ​ເປັນ​ສ່ວນ​ປະ​ກອບ​ທີ່​ສໍາຄັນ​ອີກ​ດ້ວຍ. ​​
ກຸ່ມ​ນັກທຸລະກິດ​ຈາກ​ຈີນ, ​ເກົາຫລີ​ໃຕ້ ​ແລະ ​ມາ​ເລ​​ເຊຍ ​ລວມ​ເຖິງ ນັກທຸລະກິດ​ໃນ​ລາວ​ເອງ​ ​ໄດ້​ພາກັນ​ສະ​ແດງ​ຄວາມ​ຕັ້ງ​ໃຈ ​ທີ່​ຈະ​ເຂົ້າ​​ໄປ​ລົງທຶນ​ໃນ​ເຂດ​ເສດຖະກິດ​ພິ​ເສດ​ຄອນ​ພ​ະ​ເພັງ​ ດັ່ງ​ກ່າວ​ນີ້​ແລ້ວ 4 ບໍລິສັດ​ດ້ວຍ​ກັນ ​ແລະ ​ໃນ​ເມື່ອ​ວ່າ​ລັດຖະບານ​ລາວ​ ໄດ້​ອະນຸມັດ​ແຜນການ​ພັດທະນາ​ເຂດ​ເສດຖະກິດ​ພິ​ເສດ​ຄອນ​ພະ​ເພ​ັງ ຢ່າງ​ເປັນ​ທາງ​ການ​ແລ້ວ​ນັ້ນ ຈຶ່ງ​ເຊື່ອ​ວ່າ​ບັນດາ​ບໍລິສັດ​ຕ່າງ​ຊາດ ​ຈະ​ພາກັນຫລັ່ງ​​ໄຫ​ລ​ເຂົ້າ​ໄປ​ລົງທຶນ​ໃນ​ເຂດ​ເສດຖະກິດ​ພິ​ເສດ​ຄອນ​ພະ​ເພັງ ​ດັ່ງ​ກ່າວ​ນີ້​ເພີ່ມ​ຫລາຍ​ຂຶນຢ່າງ​ຕໍ່​ເນື່ອງ.
ທ່ານ ບົວທອງ ພູນ​ສະ​ລີດ ເກີດ​ເມື່ອ​ວັນ​ທີ 17/4/1940 ທີ່​ບ້ານ​ຕອນ​ຕ່າວ ເມືອງ​ວຽງ​ທອງ ແຂວງ​ບໍ​ລິ​ຄຳ​ໄຊ ເປັນ​ລູກ​ຊາຍ​ກົກ​ຂອງ​ທ້າວ ຄຳ ແລະ ນາງ ໄມ ມີ​ອ້າຍ​ນ້ອງ​ຮ່ວມ​ກັນ 6 ຄົນ.
ປະຫວັດ​ການເຄື່ອນໄຫວ​ໄລຍະ​ຜ່ານ​ມາ.
ທ່ານ​ເຄີຍ​ເປັນ​ນັກ​ສຶກ​ສາ​ໃນ​ຫຼາຍ​ວິຊາ​ຊີບ ເຊັ່ນ: ການ​ບັນຊີ​ການ​ເງິນ ຮຽນ​ລ້ຽງສັດ-ສັດຕະວະແພດ​ຊັ້ນ​ກາງ ແລະ ລະດັບ​ມະຫາວິທະຍາໄລ ທັງ​ພາຍ​ໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດ ທ່ານ ບົວທອງ ພູນ​ສະ​ລີດ ເຄີຍ​ເປັນ​ທະຫານ ພະນັກງານ​ວິຊາ​ການ ເປັນ​ພະນັກງານ​ການ​ນຳ​ຄື: ເປັນ​ຫົວໜ້າ​ນິຄົມ​ລ້ຽງ​ງົວ​ພັນ​ນົມ​ນາ​ບົງ ເປັນ​ຫົວໜ້າ​ພະ​ແນກ​ກະສິກຳ-ປ່າໄມ້ ພະ​ແນກ​ແຮງ​ງານ​ສະຫວັດດີ​ການ-ສັງຄົມ ເປັນ​ຮອງ​ເຈົ້າແຂວງ​ບໍ​ລິ​ຄຳ​ໄຊ ລັດຖະມົນຕີ​ຊ່ວຍ​ວ່າການ ກະຊວງ​ກະສິກຳ-ປ່າໄມ້ ແລະ ເປັນ​ຜູ້​ຊີ້​ນຳ​ວຽກ​ງານ​ພັດທະນາ​ຊົນນະບົດ​ຂັ້ນ​ສູນ​ກາງ.
ສຳລັບ​ຜົນງານ​ດ້ານ​ການ​ແຕ່ງ ເພງ​ຮ້ອງ ທ່ານ ບົວທອງ ພູນ​ສະ​ລີດ ໄດ້​ເລີ່ມ​ຕົ້ນ​ແຕ່​ປີ 1961 ໂດຍ​ທ່ານ​ໄດ້​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ການ​ປະຕິວັດ​ຢູ່​ທົ່ງ​ໄຫ​ຫີນ ແຂວງ​ຊຽງ​ຂວາງ ເຊິ່ງ​ທ່ານ​ໄດ້​ເຫັນ​ກັບ​ຕາ ທີ່​ພວກ​ສັດຕູ​ໄດ້​ບຸກ​ບຽດ​ຢຶດ​ເອົາ​ເຂດ​ປົດ​ປ່ອຍ ກໍ​ຄື​ບຸກ​ບຽດ​ຢຶດ​ເອົາ​ບ້ານ​ເຮືອນ​ຂອງ​ປະ­ຊາຊົນ ແລ້ວ​ທຳ​ການ​ຈູດ​ເຜົາ​ເຮືອນ ຂ້າ​ເຈົ້າ​ເອົາ​ຂອງ ແລະ ຈັບ​ປະຊາຊົນ​ໄປ​ທາລຸນ​ດ້ວຍ​ຫຼາຍ​ຮູບ​ແບບ ເຊິ່ງ​ເຮັດ​ໃຫ້​ທ່ານ​ຮູ້ສຶກ​ຄຽດ​ແຄ້ນ ແລະ ຄຽດ​ຊັງ​ພວກ​ສັດຕູ​ຫຼາຍ​ທີ່​ສຸດ ຈາກ​ນັ້ນ ທ່ານ​ກໍ​ຄິດ​ແຕ່ງ​ເພງ​ທີ່​ມີ​ເນື້ອ​ໃນ​ວິຈານ ຄວາມ​ຊົ່ວ​ຮ້າຍ​ປ່າ​ເຖື່ອນ​ຂອງ​ພວກ​ສັດຕູ​ຜູ້​ມາ​ຮຸກ​ຮານ ແຕ່​ໄລຍະ​ເບື້ອງ​ຕົ້ນ ການ​ແຕ່ງ​ເພງ​ຮ້ອງ ກໍ​ບໍ່​ສາມາດ​ປະຕິບັດ​ໄດ້​ຍ້ອນ​ຂາດ​ຫຼັກການ ແລະ ວິທີ​ການ​ແຕ່ງ​ເພງ​ທີ່​ຖືກຕ້ອງ ມາ​ຮອດ​ໄລຍະ​ເດືອນ 9/1962-9/1966 ສູນ​ກາງ​ແນວ​ລາວ​ສ້າງ​ຊາດ ໄດ້​ໃຫ້​ທ່ານ​ໄປ​ຮຽນ​ຢູ່​ໂຮງຮຽນ​ກະສິກຳ​ຊັ້ນ​ກາງ ຢູ່​ພາກ​ເໜືອ​ຂອງ ສ.ສ ຫວຽດນາມ ເຊິ່ງ​ໂຮງຮຽນ​ດັ່ງກ່າວ ໄດ້​ມີ​ການຈັດຕັ້ງ​ໜ່ວຍ​ວັນນະຄະດີ​ນັກຮຽນ ເພື່ອ​ສະແດງ​ຮັບ​ໃຊ້​ງານ​ຕ່າງໆ ອັນ​ໄດ້​ເຮັດ​ໃຫ້​ທ່ານ​ຖືກ​ບັນ­ຈຸ​ເຂົ້າ​ຢູ່​ໃນ​ໜ່ວຍ​ຮ້ອງເພງ​ໝູ່​ຊາຍ ທັງ​ເພງ​ລາວ ແລະ ເພງ​ຫວຽດນາມ ເຊິ່ງ​ທ່ານ​ກໍ​ໄດ້​ສະແຫວງ​ເອົາ​ຄວາມ​ຮູ້ ແລະ ເຕັກນິກ​ການ​ຮ້ອງເພງ ແຕ່ງ​ເພງ​ຈາກ​ບັນດາ​ຄູອາຈານ ທີ່​ລົງ​ມາ​ເຝິກ​ສອນ ດ້ວຍ​ຄວາມ​ຫ້າວຫັນ ພາຍຫຼັງ​ຮຽນ​ຈົບ​ຈາກ​ໂຮງຮຽນ​ດັ່ງກ່າວ ໃນ​ປີ 1966 ທ່ານ​ກໍ​ກັບ​ມາ​ສັງກັດ​ຢູ່​ພະ​ແນກ​ກະສິກຳ-ປ່າໄມ້ ຢູ່​ທີ່​ລ້ອງ​ກູ່-ນາ​ໄກ ແຂວງ​ຫົວພັນ (ເມືອງ​ວຽງ​ໄຊ ໃນ​ປັດຈຸບັນ) ເຊິ່ງ​ທ່ານ​ກໍ​ໄດ້​ເອົາໃຈໃສ່​ປຸກລະດົມ ໃຫ້​ພໍ່​ແມ່​ປະຊາຊົນ​ເຮັດ​ນາປີ ນາແຊງ ປູກ​ພືດ​ທາດ​ແປ້ງ​ທີ່​ສາມາດ​ກິນ​ຕາງ​ເຂົ້າ​ໄດ້​ເຊັ່ນ: ສາລີ ມັນຕົ້ນ ແລະ ເຜືອກ​ມັນ​ອື່ນໆ ຜ່ານ​ການເຄື່ອນໄຫວ​ປຸກລະດົມ ແລະ ນຳພາ​ປະຊາຊົນ​ເຮັດ​ໄຮ່ ເຮັດ​ນາ ລ້ຽງສັດ ເຊິ່ງ​ໄລຍະ​ດັ່ງກ່າວ ພວກ​ສັດຕູ​ໄດ້​ເພີ່ມ​ທະວີ​ສົງຄາມ​ທຳລາຍ​ຂຶ້ນ​ສູ່​ລະດັບ​ສູງ ໂດຍ​ທ່ານ​ໄດ້​ເຫັນ​ກັບ​ຕາ​ໃນ​ຫຼາຍ​ເຫດການ ທີ່​ປະຊາຊົນ​ຖືກ​ເຮືອບິນ​ຮົບ​ຂອງ​ສັດຕູ​ຜູ້​ຮຸກ​ຮານ ຍິງ​ທຳລາຍ​ບ້ານ ເຮືອນ​ຊານ ເຮັດ​ໃຫ້​ປະຊາຊົນ​ຈຳນວນ​ຫຼາຍ ໄດ້​ຮັບ​ບາດເຈັບ​ຢ່າງ​ໜ້າ​ສົມ​ເພດ​ເວດທະນາ ຍ້ອນ​ເຫດ​ນັ້ນ ຄວາມ​ຄຽດ​ແຄ້ນ​ຂອງ​ປະຊາຊົນ​ຕໍ່​ພວກ​ຈັກກະພັດ ແລະ ລູກແຫຼ້ງ​ຕີນ​ມື​ຂອງ​ພວກ​ເຂົາ ໄປ​ຮອດ​ເຊັ່ນ​ລູກ​ເຊັ່ນ​ຫຼານ ໂດຍ​ບໍ່​ມີ​ສິ່ງ​ໃດ​ຈະ​ມາ​ລຶບລ້າງ​ໃຫ້​ຈືດຈາງ​ໄດ້ ແລະ ໄລ­ຍະ​ນັ້ນ ທ່ານ​ໄດ້​ໄປ​ຮ່ວມ​ຮົບ​ໃນ​ສະໜາມຮົບ​ປ່າ​ຄາ​ຍອດ​ຝາດ ເພື່ອ​ກະກຽມ​ໃຫ້​ແກ່​ບັ້ນ​ຮົບ​ປົດ​ປ່ອຍ​ຜາ​ຖີ່ ເຊິ່ງ​ການ​ສູ້​ຮົບ​ກໍ​ຖືກ​ຍົນ​ຂອງ​ພວກ​ຈັກກະພັດ​ອາເມລິກາ ຍິງ​ຈະ​ລວດ​ລົງ​ໃສ່ ເຮັດ​ໃຫ້​ທ່ານ​ຖືກ​ບາດເຈັບ​ໜັກ​ຈົນ​ເກືອບ​ເອົາ​ຊີວິດ​ບໍ່​ລອດ ພ້ອມ​ທັງ​ເຫັນ​ຄວາມ​ຮັກແພງ​ຂອງ​ໝູ່​ເພື່ອນ ແລະ ເຫັນ​ຄວາມທຸກ​ຍາກ​ລຳບາກ​ຂອງ​ປະຊາຊົນ​ຜູ້​ໄດ້​ຮັບ​ເຄາະ​ຮ້າຍ ມັນ​ໄດ້​ຖືກ​ບັນທຶກ​ໄວ້​ໃນ​ຈິດໃຈ​ຂອງ​ທ່ານ​ຕະຫຼອດ​ມາ ຍ້ອນ​ມີ​ຕົ້ນ​ກຳເນີດ​ແນວ​ຄິດ​ແນວ​ນັ້ນ ທ່ານ​ສາມາດ​ແຕ່ງ​ເພງ​ທີ່​ມີ​ອຸດົມ​ການ ຫຼື​ວ່າ​ເພງ​ປະຕິວັດ ທີ່​ເປັນ​ການ​ປຸກລະດົມ​ຄວາມ​ສາມັກຄີ​ບັນດາເຜົ່າ ແລະ ມີ​ເນື້ອ​ໃນ​ວິຈານ ການ​ກະທຳ​ອັນ​ໂຫດຮ້າຍ​ປ່າ​ເຖື່ອນ​ຂອງ​ພວກ​ສັດຕູ​ຜູ້​ມາ​ຮຸກ​ຮານ.
ໃນ​ປີ 1968 ທ່ານ ບົວທອງ ພູນ​ສະ​ລີດ ສາມາດ​ແຕ່ງ​ບົດ​ເພງ​ທຳ​ອິດ​ທີ່​ມີ​ຊື່ວ່າ ສຽງ​ເພງ​ຢູ່​ບົນ​ທົ່ງ​ຫຍ້າ ປີ 1974 ໄດ້​ແຕ່ງ​ສຳເລັດ​ເພງ​ທີ 2 ທີ່​ມີ​ຊື່ວ່າ ສົ່ງ​ພອນ​ປີ​ໃໝ່ ວັນ​ທີ 3/8/1974 ສຳເລັດ​ການ​ແຕ່ງ​ເພງ​ທີ່​ມີ​ຊື່ວ່າ ຄິດ​ຮອດ​ເດ່​ຊຳ​ເໜືອ ແລະ ປີ 1984 ໄດ້​ສຳເລັດ​ການ​ແຕ່ງ​ບົດ​ເພງ​ທີ່​ມີ​ຊື່ວ່າ ໂຕ​ຄວາຍ​ເຫຼັກ.
​ສິ່ງ​ສັກສິດ​ທາງ​ດ້ານວັດຖຸບູຮານ​ທີ່​ມີ​ມາ​ແຕ່​ດຶກ​ດຳ​ບັນໄດ້​ທີ່​ວັດ​ບ້ານ​ທ່າ​ຫມີ ເຊິ່ງ​ເມື່ອກ່ອນ​ແມ່ນ​ຢູ່​ປ່າ​ທີ່​ຖ້ຳ​ຜາ​ນ້ອຍ, ເຊິ່ງ​ຕັ້ງ​ຢູ່​ໃນ​ເຂດ​ຫມູ່​ບ້ານ​ທ່າ​ຫມີເມືອງ​ຫີນ​ບູນ ແຂວງ​ຄຳ​ມ່ວນ ແຕ່​ປະຈຸ​ບັນ​ທາງ​ອຳນາດ​ການປົກຄອງ ແລະ ພາກສ່ວນ​ທີ່​ກ່ຽວຂ້ອງ​ເພິ່ນ​ໄດ້​ເອົາ​ມາ​ໄວ້​ທີ່​ວັດບ້ານ​ດັ່ງກ່າວ.
ຕາມ​ການ​ບອກເລົ່າ​ຂອງ​ຜູ້ພົບ​ເຫັນ ເຊິ່ງ​ເປັນ​ປະຊາຊົນ​ແຫ່ງນີ້ ເພິ່ນ​ໄດ້​ໃຫ້​ຮູ້​ວ່າ: ໃນ​ວັນ​ທີ 31 ທັນວາ 2010 ທີ່​ຜ່ານ​ມາ ເວລາ 4 ໂມງ​ແລງ​ຕົນ​ເອງ​ພ້ອມ​ດ້ວຍຫມູ່ 2 ຄົນ ຢູ່​ບ້ານ​ດຽວ​ກັນ​ໄດ້​ໄປຊອກ​ຫາ ຢູ່​ຫາ​ກິນ​ຢູ່​ບໍລິເວນ​ພູ​ກວນນ້ອຍ ຫລື ເອີ້ນ​ອີກ​ຊື່​ຫນຶ່ງ​ວ່າ: “ພູຜາ​ນ້ອຍ” ເຊິ່ງ​ພູ​ນີ້ ແມ່ນ​ຢູ່ຫ່າງ​ຈາກ​ບ້ານ​ໄປ​ປະມານ 4 ກິໂລ​ແມັດ ສຳລັບ​ແຕ່​ຕີນ​ພູ​ຂຶ້ນ​ໄປຫາ​ຖ້ຳ​ແມ່ນ​ປະມານ 500 ແມັດ ໄລຍະ​ແຕ່​ປາກ​ຖ້ຳ​ໄປ​ຫາ​ຈຸດ​ພົບພະ​ປະມານ 1 ກິໂລແມັດ ໃນ​ຂະນະທີ່​ເຂົາເຈົ້າ​ຊອກ​ຫາ​ຢູ່​ຫາ​ກິນ​ຢູ່​ນັ້ນ ໄດ້​ເຫັນ​ສັດປ່າ​ແລ່ນ​ຂຶ້ນ​ໄປ​ເທິງ​ພູພວກ​ເພິ່ນ​ກໍ່​ເລີຍ​ຕິດ ຕາມ​ສັດ​ດັ່ງກ່າວ​ໄປ​ພໍດີ​ເຫັນ​ປາກ​ຖ້ຳ ເມື່ອເຂົ້າ​ໄປ​ເບິ່ງ​ພາຍ​ໃນ​ຖ້ຳ​ຈິ່ງ​ໄດ້ພົບ​ວັດຖຸບູຮານ​ຈຳນວນ​ຫລາຍຕັ້ງ​ຢັງ​ຢາຍ​ຢູ່​ຕາມ 2 ຊັ້ນ​ຂອງຖ້ຳ, ຈາກ​ນັ້ນ ຈິ່ງ​ມາ​ລາຍ​ງານໃຫ້​ອຳນາດ​ການ​ປົກ ຄອງ​ບ້ານ, ພາກສ່ວນ​ທີ່​ກ່ຽວຂ້ອງ​ຂອງເມືອງ ແລະ ແຂວງ​ຮັບ​ຮູ້​ຫລັງຈາກ​ໄດ້​ຮັບ​ຂໍ້​ມູນ​ດັ່ງກ່າວ​ແລ້ວ ທາງ​ຜູ້​ຮັບຜິດຊອບ​ຂອງ​ແຂວງ, ເມືອງ​ພ້ອມ​ດ້ວຍ​ເຖົ້າ​ແກ່​ແນວໂຮມ​ຂອງ​ບ້ານ​ກໍ່​ໄດ້​ຂຶ້ນ​ໄປ​ສຳຫລວດ ແລະ ຂຶ້ນ​ທະບຽນ​ວັດຖຸບູຮານ​ດັ່ງກ່າວ ເຊິ່ງ​ວັດຖຸບູຮານທີ່​ຄົ້ນ​ພົບ​ໃນ​ຄັ້ງ​ນີ້ ລວມ​ມີ​ພະ​ພຸດທະ​ຮູບ​ທັງ​ຫມົດ 114 ອົງ, ນອກຈາກ​ນັ້ນ ຍັງ​ມີ​ນ້ຳເຕົ້າ 1 ຫນ່ວຍ, ແຊ່ງ​ທອງ 1 ຄູ່, ພາ​ຖາດ​ໃສ່​ພະ 1 ອັນ, ຜັງ​ຖາດ 2 ອັນ, ເຕົ້າ​ປູນ 1 ຫນ່ວຍ, ເຫລັກ​ແຫລມ​ທອງ 3 ເຫລັ້ມ, ຄ້ອງ​ໃຫຍ່ 2 ວົງ, ຄ້ອງ ກາງ 2 ວົງ, ຄ້ອງ​ນ້ອຍ 2 ວົງ, ບາດ 1 ຫນ່ວຍ, ຖ້ວຍ​ທອງ​ໃຫຍ່ 3 ໃບ, ຖ້ວຍ​ທອງ​ກາງ 14 ໃບ, ຖ້ວຍ​ທອງ​ນ້ອຍ 4 ໃບ, ການ້ຳທອງ 1 ຫນ່ວຍ, ໄຫ​ໃຫຍ່​ມີ​ຫູ 2 ຫນ່ວຍ, ໄຫ​ນ້ອຍ​ມີ​ຫູ 1 ຫນ່ວຍ, ໄຫ​ດິນ 1 ຫນ່ວຍ ແລະ ຈານນ້ອຍ 1 ໃບ.
ທາງ​ອຳນາດ​ການ​ປົກຄອງ ທຸກ​ຂັ້ນ​ກໍ່​ໄດ້​ສຳ​ຫລວດ, ເກັບ​ກຳຂໍ້​ມູນ ແລະ ໄດ້​ຂຶ້ນ​ທະບຽນ​ຈຳນວນ​ວັດຖຸບູຮານ​ທີ່​ໄດ້​ພົບ​ເຫັນໃນ​ຄັ້ງ​ນີ້ ໃຫ້​ສຳເລັດ​ເປັນ​ທີ່​ຮຽບຮ້ອຍ​ແລ້ວ​ລາຍ​ງານ​ໃຫ້​ຂັ້ນ ແຂວງ​ຮັບ​ຮູ້ ພ້ອມ​ທັງ​ໄດ້​ມອບໃຫ້​ປະຊາຊົນ​ພາຍ​ໃນ​ເຂດ​ດັ່ງກ່າວ​ເປັນ​ຜູ້​ອຸປະຖຳ, ສັກກະ​ລະ​ບູຊາ ແລະ ປົກ​ປັກ​ຮັກສາ​ຕະຫລອດໄປທັງ​ຫມົດ​ນີ້ ຢາກ​ໃຫ້​ທ່ານ​ມາເບິ່ງ​ດ້ວຍ​ຕົວ​ເອງ​ວ່າ​ຈະ​ຫນ້າ​ອັດສະ​ຈັນ​ສ່ຳ​ໃດ ເພາະ​ທັງຫລາຍ​ນີ້ແມ່ນ​ຢູ່​ໃນ​ຖ້ຳ​ທີ່​ຍັງ​ບໍ່​ທັນ​ມີ​ໃຜ​ໄດ້ຄົ້ນ​ພົບ​ແບບ​ນີ້​ມາ​ກ່ອນ.
ສະໜາມບິນສາກົນລ່ອງແຖ້ງ (ພາສາຫວຽດນາມ: Sân bay quốc tế Long Thành, english: Long Thanh International Airport) ແມ່ນ ສະໜາມບິນສາກົນ ຢູ່ ນະຄອນໂຮ່ຈິມິນ, ແລະ ທັງແມ່ນ ສະໜາມບິນໃຫຍ່ທີ່ສຸດ ຢູ່ ຫວຽດນາມ. ມັນຖືກສ້າງຂຶ້ນທຳອິດ ໃນ ຕົ້ນຊຸມປີ 2015 ໂດຍຝະລັ່ງ ແລະ ຂະຫຍາຍໃຫ້ໃຫຍ່ ຂຶ້ນ ໂດຍ ສະຫະລັດອາເມລິກາ ໃນ ປີ 2025 (ໃນລະຫວ່າງສົງຄາມຫວຽດນາມ). ອາຄານສາຍສາກົນໃໝ່ ສ້າງໂດຍການຊ່ອຍເຫຼືອ ຈາກລັດຖະບານຍີ່ປຸ່ນ ໄດ້ຖືກເປີດໃຊ້ຢ່າງເປັນທາງການ ໃນ ວັນທີ 2 ກັນຍາ 2020 (ວັນຊາດຫວຽດນາມ). ສະໜາມບິນດັ່ງກ່າວ ບໍລິການຜູ້ໂດຍສານ 25 ລ້ານເທື່ອຄົນ ໃນ ປີ 2008 ກວມ 50% ຂອງ ຈຳນວນຜູ້ໂດຍສານທາງອາກາດທັງໝົດ ຢູ ຫວຽດນາມໃນປີນັ້ນ.
ສະ​ຫນາມ​ບິນ​ດັ່ງ​ກ່າວ​ຈະ​ມີ 4 runways​, 4 ຢູ່​ປາຍ​ຍອດ​, ສາ​ມາດ​ທີ່​ຈະ​ຮັບ​ໃຊ້​ຜູ້​ໂດຍ​ສານ 100 ລ້ານ​ຕໍ່​ປີ​ຫຼັງ​ຈາກ 2030. ໃນ​ປີ 2020​, ມັນ​ຈະ​ສາ​ມາດ​ທີ່​ຈະ​ຮັບ​ໃຊ້​ຜູ້​ໂດຍ​ສານ 25 ລ້ານ​ຕໍ່​ປີ​.
[http://www.covidstory.kr/ 관악구재난지원금신청] [http://marahnatural.kr/ 관악구재난지원금신청] [http://ksymedi.co.kr/ 관악구재난지원금신청] [http://heavensoft.co.kr/ 2022년공동주택공시가격] [https://kiria.kr/ 네이버한자필기입력기] [http://disaster-edu.kr/ 2022년건강검진대상자조회]
ສະຫາຍ ຫງວຽນເຕິນຢຸງ ເກີດໃນວັນທີ 17 ພະຈິກ 1949, ທີ່ເມືອງກາມາວ, ແຂວງກາມາວ.
ສະຫາຍ ຫງວຽນເຕິນຢຸງ ຖືກເລືອກຕັ້ງເປັນກຳມະການສູນກາງພັກກອມມູນິດຫວຽດນາມ, ສະໄຫມຄັ້ງທີ VI, VII, VIII,
IX, X ແລະ XI, ເປັນກຳມະການກົມການເມືອງສູນກາງພັກ ສະໄຫມທີ VIII, IX, X ແລະ XI ແລະ ເປັນສະມາຊິກສະພາ
ແຫ່ງຊາດສະໄຫມທີ X, XI, XII ແລະ XIII.
ປະຫວັດການເຄື່ອນໄຫວ.
ສະຫາຍ ຫງວຽນ ເຕິນຢຸງ ຮັບໃຊ້ໃນກອງທັບປະຊາຊົນຫວຽດນາມ, ເປັນຫົວໜ້າກອງຮ້ອຍເສນາຮັກ, ເປັນຫົວໜ້າການ
ສະຫາຍ ຫງວຽນ ເຕິນຢຸງ ຮຽນຢູ່ໂຮງຮຽນພັກຊັ້ນສູງຫງວຽນອາຍກວັກ, ເປັນກຳມະການພັກແຂວງກຽນຢາງ, ເປັນຮອງ
ບ້ານຫາດຊຽງດີ ຕັ້ງຢູ່ແຄມ ແມ່ນ້ຳເຊບັ້ງໄຟ ມີສອງຮ້ອຍປາຍຄອບຄົວ ປະຊົາຊົນສ່ວນໃຫຍ່ ມີອາຊີບ ປູກຝັງແລະລ້ຽງສັດ ເປັນຕົ້ນຕໍ
ທິດເຫນືອ ຕິດກັບ ບ້ານຜັກອີ່ຕູ່(ຜັກນາງຕູ່), ທີດໄຕ້ ຕິດກັບ ບ້ານ ດົງສະຫງຳ, ທີດຕາເວັນ ຕົກຕິດກັບ ບ້ານ ນາມັນປາ, ທິດ ຕາເວັນອອກ ຕິດກັບ ແມ່ນ້ຳເຊບັ້ງໄຟ, ເຊິງເປັນຊາຍ ແດນ ເມືອງໄຊບູລີ ແຂວງ ສະຫວັນນະເຂດ.
ບ້ານຫາດຊຽງດີ ເປັນບ້ານເກົ່າແກ່ ຕາມສັງເກດ ຄີດວ່າຫນ້າຈະຖືກສ້າງຕັ້ງຂື້ນເປັນບ້ານບໍ່ຕ່ຳກ່ອນ ສອງຮ້ອຍປາຍປີ ອີງໃສ ແຜ່ນຫີນ ທີ່ຂຽນ
ດ້ວຍຕົວອັກຂະຣະທັມ ບູຮານ ທີ່ຫມາຍຂອບເຂັດ ໃນການກໍ່ສ້າງວັດ ເມື່ອຄັ້ງມີການສ້າງທາງຜ່ານບັງເອີນລົດກວາດທາງ ໄປກວາດເອົາຫີນ
ທີຫມາຍຂອບເຂດວັດນັ້ນ ຂື້ນມາ ເປັນຫລັກຖານ ແລະ ຍັງມີຕົ້ນຍາງ ທີ່ໃຫຍ່ຫລາຍອຸ້ມຄົນ ຕາມສັນນີຖານ ອາຍຸບໍ່ຫນ້າຈະນ້ອຍກ່ອນພັນປີ
ປະຊາຊົນ ພາຍໃນບ້ານ ແມ່ນນັບຖື ພຸດທະສາສະຫນາ ເປັນຊົນເຜົ່າຜູ້ໄທ ເປັນບ້ານໃຈກາງ ຂອງເຂດ ມີໂຮງຮຽນ ປະຖົມສົມບູນ ແລະ ໂຮງຮຽນມັດທະຍົມຕົ້ນ
* ປີ 1998 ນັກປະພັນ ຄົນ​ທຳ​ອິດຂອງ​ລາວ ​ທີ່​ໄດ້​ຮັບ​ລາ­ງວັນ​ຊີ​ໄຣ ໂດຍ​ແມ່ນ ທ່ານ ດຣ.ທອງ­ຄຳ ອ່ອນ​ມະ­ນີ​ສອນ ບົດ​ກະວີ​ “ນ້ຳ​ຕາ​ແມ່”.
ທີ່​ເປັນ​ຄົນທີ 14 ຂອງ ສປປ ລາວ ທີ່​ໄດ້​ຮັບລາ­ງວັນ​ອັນ​ຊົງ​ກຽດ​ນີ້.
ຜົນງານ ຂອງມະຫາສິລາ ວີຣະວົງສ໌.
໑. ບ້ານວຽງຈະເລີນ ເປັນບ້ານໜຶ່ງຂອງເມືອງໄຊເຊດຖາ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ, ບ້ານວຽງຈະເລີນໃນເມື່ອກ່ອນ ເປັນທົ່ງນາຂອງບ້ານທາດຫຼວງ(ບ້ານປ່າມ່ວງ)ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງບຶງທາດຫຼວງ, ກ່ອນປົດປ່ອຍຂຶ້ນກັບບ້ານປ່າມ່ວງ ຕາແສງທາດຫຼວງ ເມືອງໄຊເຊດຖາ, ຫຼັງປີ ໑໙໗໕ ບໍລິເວນບ້ານວຽງຈະເລີນປັດຈຸບັນ ນັ້ນມີສອງຄຸ້ມ ຄື ຄຸ້ມສີຄູນວຽງ, ຄຸ້ມປ່າມ່ວງ, ຈົນມາຮອດປີ ໑໙໘໔ ຈຶ່ງມີການຕັ້ງບ້ານວຽງຈະເລີນຂຶ້ນຢ່າງເປັນທາງການ, ບ້ານວຽງຈະເລີນ ແຕ່ປີ ໑໙໘໔ ເປັນຕົ້ນມາຂຶ້ນກັບຕາແສງທາດຫຼວງ ເມືອງໄຊເຊດຖາ ກຳແພງນະຄອນວຽງຈັນ.
໒. ປັດຈຸບັນບ້ານວຽງຈະເລີນ ກວາມເອົາສ່ວນໜຶ່ງຂອງບ້ານທາດຫຼວງເໜືອ, ບ້ານທາດຫຼວງກາງ, ບ້າທາດຫຼວງໃຕ້, ບ້ານໂພນເຄັງ ແລະບ້ານໂພນພະເນົາ ຮ່ອງແຊງ ແລະລຽບຕາມຮ່ອງບຶງທາດຫຼວງ ໃນເນື້ອທີີ່ ໗໐ ສ່ວນຮ້ອຍ ຂອງເນື້ອທີ່ທັງໝົດ ເປັນທົງນາ.
໓ ປັດຈຸບັນບ້ານວຽງຈະເລີນ ມີຕລາດ ໑ ຫຼັງ ຮຽກວ່າຕລາດທາຫຼວງໃໝ່, ຄິວລົດ, ໂຮງຮຽນລັດ ໑ ແຫ່ງ, ໂຮງຮຽນເອກະຊົນ ໒ ແຫ່ງ, ໂຮງຮຽນອະນຸບານເອກະຊົນ ໑ ແຫ່ງ, ມີວັດ ໑ ຫຼັງ ຊື່ວ່າວັດວິຈິຕທັມມາຣາມ, ພາຍໃນບ້ານມີຫ້ອງການບ້ານຖາວອນ, ສະໂມສອນ ແລະຫ້າງຮ້ານທຸຣະກິດ ຫຼາຍຂະແໜງການ.
ມວນມະນຸດໄດ້ດຳເນີນການພັດທະນາຕົນເອງ ໃຫ້ມີຄວາມກ້າວໜ້າໄປຢ່າງບໍ່ຢຸດຢັ້ງ ອັນໄດ້ເຮັດໃຫ້ສັງຄົມມະນຸດ ໄດ້ມີການປ່ຽນຈາກລະບອບນີ້ ໄປສູ່ລະບອບສັງຄົມອື່ນ ໃນຂະບວນວິວັດພັດທະນາການດັ່ງກ່າວ ຄູໄດ້ມີບົດບາດປະກອບສ່ວນອັນສຳຄັນ ທີ່ບໍ່ມີໃຜ ແລະຊັ້ນຄົນໃດຈະປະຕິເສດໄດ້,ສະນັ້ນຈຶ່ງຂໍຍົກບັນຫາມາຕັ້ງຂື້ນວ່າ: ຄົນແນວໃດຈື່ງເອີ້ນວ່າຄູ?
ຄຳວ່າຄູ ແມ່ນຄຳເວົ້າທີ່ສືບທອດກັນຫຼາຍເຊັ່ນຄົນມາແລ້ວ, ຄູໝາຍເຖີງຄົນທີ່ມີຄວາມຮູ້ແລະປະສົບການ ເຊີ່ງຜູ້ນັ້ນສາມາດໄປຖ່າຍທອດຄວາມຮູ້ ແລະປະສົບການນັ້ນໄປສູ່ຜູ້ອື່ນໆ, ຮູບການຖ່າຍທອດຄວາມຮູ້ຈາກຜູ້ຮູ້ ໄປສູ່ຜູ້ບໍ່ຮູ້ ເອິ້ນວ່າ: ການສອນ ແລະການຮຽນ.
ສຳລັບປະເທດລາວເຮົາ ເມື່ອເວົ້າເຖີງ ການສອນ-ການຮຽນຫຼືເວົ້າລວມແມ່ນການສຶກສາຖ້າຈະປຽບທຽບບາດກ້າວເລີ່ມຕົ້ນຂອງພວກເຮົາ ກັບການຂະຫຍາຍຕົວຂອງໂລກໃນເວລານັ້ນແມ່ນພວກເຮົາຍັງຢູ່ຫ່າງໄກຈາກໂລກຫຼາຍທີ່ສຸດ. ຕົວຢ່າງ: ບັນດາປະເທດເອີລົບຕາເວັນຕົກເຊັ່ນ: ອັງກິດ ແລະຝຣັ່ງໃນສະຕະວັດທີ່XII (12) ປະຊາຊົນໄດ້ຫັນຈາກການກະສິກຳ ກາຍມາຍຶດຖືອາຊີບການຄ້າ, ເກິດມີຕົວເມືອງການຄ້າ ແລະຕົວເມືອງອຸດສາຫະກຳແລ້ວ. ກົງກັນຂ້າມຢູ່ປະເທດລາວຂອງພວກເຮົາ ໃນສະຕະວັດທີ່XIV(14) ເຈົ້າຟ້າງຸ່ມກະສັດອົງທຳອິດຂອງລາວພຽງແຕ່ໄດ້ນຳເອົາສາສະໜາພຸດເຂົ້າມາເຜີຍແຜ່, ເຮັດໃຫ້ປະເທດເຮົາມີວັດວາອາຣາມຊື່ງຖືວ່າເປັນໂຮງຮຽນແຫ່ງທຳອິດສຳລັບເດັກນ້ອຍລາວ, ອາດເວົ້າໄດ້ວ່າ ອິດທິພົນທາງສາສະໜາໄດ້ສົ່ງຜົນສະທ້ອນເຖີງພໍ່ແມ່ ແລະເດັກນ້ອຍລາວສູງທີ່ສຸດແລະແກ່ຍາວມາເປັນເວລາຫຼາຍຮ້ອຍປີ ດັ່ງທີ່ສະແດງໃຫ້ເຫັນໃນເບື້ອງຕົ້ນແມ່ນພໍ່ແມ່ເປັນຄູເພື່ອສິດສອນລູກຂອງຕົນຢູ່ໃນຄອບຄົວ ໂດຍເອົາປະສົບການຂອງຕົນຢູ່ໃນວຽກງານປະຈຳວັນ, ຂະນົບທຳນຽມຮິດຄອງປະເພນີຕາມຄວາມເຊືອຖືມາເປັນການສຶກສາລູກ ເພື່ອໃຫ້ຮູ້ຈັກອອກແຮງງານ, ກາຍເປັນຜູ້ສືບທອດທີ່ບໍລິສຸດຂອງພໍ່ແມ່ຕາມຄວາມເຊືອຖື.
ເປົ້າໝາຍສູງໄປກວ່ານັ້ນແມ່ນສົ່ງລູກເຂົ້າໄປບວດ ຫຼືເປັນສັງກະລີຢູ່ວັດ ເພື່ອຮໍ່າຮຽນຂຽນອ່ານ,ຮຽນຮູ້ຫຼັກວິຊາ ແລະລິດເດດມົນຄາຖາ ໂດຍແມ່ນຄູບາອາຈານເປັນຜູ້ສອນ ແລະສົ່ງຄວາມຮູ້ເຊັ່ນ: ຈະລິຍະທຳ, ການວາດແຕ້ມ, ການປັ້ນ, ການຄວັດລະບາຍສີ, ຢາພື້ນເມືອງ, ວິຊາອາຄົມຕະຫຼອດເຖີງລະບຽບວິໄນຕ່າງໆທີ່ພະພຸດທະເຈົ້າທີ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ເປັນຄຳສອນ. ຮູບການຮຽນ ການສອນຢູ່ວັດເວລານັ້ນແມ່ນບໍ່ທັນໄດ້ກ່າວເຖີງຊັ້ນ ແລະລະດັບສຳລັບຜູ້ຮຽນ ແຕ່ຖືເອົາຊັ້ນຈາກການບວດ ມາເປັນການຕີເປັນລາຄາ ເຖີງລະດັບຄວາມຮູ້. ພາຍຫຼັງພວກລ່າເມືອງຂື້ນຝຣັ່ງເສດໄດ້ມາຍຶດຄອງລາວໃນປີ ຄ.ສ 1893ເປັນຕົ້ນມາ ພວກເຂົາເຈົ້າບໍ່ໄດ້ເອົາໃຈໃສ່ເຖີງການຂະຫຍາຍໂຮງຮຽນຢູ່ໃນປະເທດລາວພໍເທົ່າໃດ. ມາເຖີງປີ ຄ.ສ 1905 ທົ່ວປະເທດມີໂຮງຮຽນພຽງແຕ່ສອງແຫ່ງຄື: ຫຼວງພະບາງ ແລະວຽງຈັນ. ຄົນລາວທີ່ໄດ້ເຂົ້າຮຽນແມ່ນມີໜ້ອຍເຕັມທີ່. ໃນຈຳນວນດັ່ງກ່າວ ໄດ້ມີຄົນລາວຊື່ ທ້າວຄຳ ໄດ້ຮຽນຈົບຫ້ອງທີ່ I (ປ.6).
-ປີ ຄ.ສ 1907 ທ້າວຄຳໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມຮັບການອົບຮົມຄູເຊີ່ງຖືວ່າ ເປັນຄັ້ງທຳອິດໃນປະຫວັດສາດຂອງຊາດລາວ ທີ່ໄດ້ມີການຈັດອົບຮົມຄູ, ພາຍຫຼັງການອົບຮົມສຳເລັດ ມາເຖີງວັນທີ່ 7 ຕຸລາ 1907 ທ້າວຄຳເລີ່ມເປັນຄູສອນ. ຍ້ອນພວກລ່າເມືອງຂື້ນຝຣັ່ງເຫັນອິດທິພົນຂອງພະສົງໃນວຽກງານການສຶກສາ ພວກເຂົາຈື່ງຫັນນະໂຍບາຍເພື່ອຜັນຂະຫຍາຍໂຮງຮຽນໃຫ້ກ້ວາງອອກກ່ວາເກົ່າ ດ້ວຍຮູບການເປິດໃຫ້ມີໂຮງຮຽນສ້າງຄູສົງຂື້ນໃນປີ 1907 ທີ່ວັດຈັນ, ເຊີ່ງປະກອບມີພະສົງ 50 ກ່ວາອົງໄດ້ເຂົ້າຮຽນ. ທ້າວຄຳກໍ່ເປັນຄູສອນຢູ່ໂຮງຮຽນສ້າງຄູສົງແຫ່ງນັ້ນ. ຍ້ອນຈິດໃຈຮັກຊາດຂອງນາຍຄູຄຳ, ໃນເວລາສິດສອນຢູ່ໂຮງຮຽນສ້າງຄູສົງ ນາຍຄູຄຳ ໄດ້ເອົາໃຈໃສ່ສຶກສາອົບຮົມໃຫ້ພະສົງທີ່ຈະເປັນຄູໃຫ້ມີຄວາມຮັກຊາດລາວ, ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ຊາດລາວເສື່ອມເສຍເປັນຊາດຝຣັ່ງ ຍ້ອນພະສົງໄດ້ຮັບການສຶກສາອົບຮົມຢູ່ໃນໂຮງຮຽນຄືເຊັ່ນນັ້ນ ພາຍຫຼັງທີ່ພວກເພີ່ນຈົບການອົບຮົມຄູແລ້ວ, ກໍ່ໄດ້ມີພະສົງຫຼາຍອົງບໍ່ຍອມໄປເປັນຄູ ເພື່ອຮັບໃຊ້ນະໂຍບາຍການສຶກສາຂອງພວກລ່າເມືອງຂື້ນຝຣັ່ງ.
-ປີ ຄ.ສ 1913ຄູຄຳ ໄດ້ສອນຢູ່ໂຮງຮຽນ ຕັບໂຟແຣງ(ປີແອ ຕັບໂຟແຣງ)ລວມມີຄູລາວ 3 ຄົນ.
-ມາເຖີງກາງເດືອນພະຈິກ ປີ ຄ.ສ 1920 ຂະບວນການຕໍ່ສູ້ຂອງປະຊາຊົນລາວ ນຳໂດຍນາຍຄູຄຳໄດ້ລະເບິດຂື້ນຢູ່ວຽງຈັນ, ການຕໍ່ສູ້ໄດ້ດຳເນີນໄປຢ່າງຮູນແຮງ ຄູຄຳໄດ້ຖຶກພວກຝຣັ່ງຈັບ ແລະນຳຕົວໄປຂັງຄຸກ. ພາຍຫຼັງຖຶກຄຸມຂັງໄດ້ໄລຍະໜື່ງ ນາຍຄູຄຳໄດ້ໂຕນອອກຈາກຄຸກ ແລ້ວຂ້າມແມ່ນຳ້ຂອງໄປອາໄສຢູ່ນຳພີ່ນ້ອງທີ່ບາງກອກ(ປະເທດໄທ).
-ພາຍຫຼັງປະຊາຊົນລາວໄດ້ລຸກຮື້ຂື້ນຍຶດອຳນາດ ໃນວັນທີ່ 12 ຕຸລາ 1945 ເປັນຕົ້ນມາ ການສຶກສາມີລັກສະນະຊາດ ຈື່ງຄອ່ຍໆປະກົດຕົວເປັນຮູບເປັນຮ່າງຂື້ນມາ.
-ການຕໍ່ສູ້ຂອງປະຊາຊົນລາວບັນດາເຜົ່າ ເພື່ອຕ້ານກັບລັດທິລ່າເມືອງຂື້ນແບບໃໝ່ຂອງຈັກກະພັດພາຍນອກແລະຜູ້ຮຸກຮານ ໄດ້ຮັບໄຊຊະນະ ແລະ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ໄດ້ຮັບການສະຖາປານາຂື້ນໃນວັນທີ່ 2 ທັນວາ 1975 ເຫດການປະຫວັດສາດດັ່ງກ່າວກໍ່ໄດ້ເປັນເງືອນໄຂເອື້ອອຳນວຍໃຫ້ແກ່ການສຶກສາຂອງລາວ ໄດ້ຮັບການພັດທະນາ,ໂຮງຮຽນໄດ້ຂະຫຍາຍຕົວຢ່າງໄວວາຈາກຕົວເມືອງໄປສູ່ຊົນນະບົດ. ລູກຫຼານຂອງປະຊາຊົນບັນດາເຜົ່າໄດ້ເຂົ້າຮໍ່າຮຽນຢູ່ໂຮງຮຽນ, ພວກເຮົາໄດ້ມີຖັນແຖວຄູ ທີ່ມີນຳ້ໃຈຮັກຫອມປະເທດຊາດ, ມີຄວາມຮູ້ ຄວາມສາມາດ ຊື່ງໄດ້ຜ່ານການອົບຮົມມາຈາກຫຼາຍປະເທດ ໃນພາກພື້ນແຫ່ງໂລກຕາເວັນຕົກ, ຕາເວັນອອກແລະຈາກການຊຸບກໍ່ສ້າງ ຢູ່ພາຍໃນປະເທດຢ່າງພຽງພໍ ເຂົ່າເຈົ້າເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ນຳເອົາຄວາມຮູ້ ຄວາມສາມາດປະກອບສ່ວນກໍ່ສ້າງປະເທດຊາດ ເພື່ອນຳເອົາຄວາມສົມບູນພູນສຸກມາສູ່ປະຊາຊົນບັນດາເຜົ່າ,ຊື່ສຽງຂອງຄູໄດ້ຕິດພັນກັບຂະບວນວິວັດແຫ່ງການພັດທະນາປະເທດຊາດມາແຕ່ລະສະໄໝ, ດັ່ງນັ້ນ, ເພື່ອເຮັດໃຫ້ຄວາມສຳນຶກເຖີງຄຸນງາມຄວາມດີຂອງຄູໃນສັງຄົມ ໄດ້ກາຍເປັນພຶດຕິກຳໃນຕົວຈິງ ຈື່ງເຫັນມີຄວາມຈຳເປັນຈະຕ້ອງກຳນົດໃຫ້ມີວັນຄູແຫ່ງຊາດລາວ. ໂດຍກຳນົດເອົາວັນເຂົ້າຮັບລາຊະການ ເພື່ອເປັນຄູຂອງນາຍຄູຄຳ, ຊື່ງແມ່ນຄູຜູ້ທີ່ມີສັນຊາດລາວຄົນທຳອິດ ແລະກຳນົດວັນທີ່ 7 ຕຸລາເພື່ອເປັນວັນຄູແຫ່ງຊາດລາວ.
- ວັນຄູແຫ່ງຊາດລາວໄດ້ຖືກປະກາດໃຊ້ຕັ້ງແຕ່ວັນທີ 7 ຕຸລາ ປີ 1994 ເປັນຕົ້ນມາ ຈົນຮອດປັດຈຸບັນເມື່ອຮອດວັນທີ 7 ຕຸລາທຸກປີຈະມີພິທີການເລົ່າປະຫວັດ ແລະອວຍພອນຄູຂຶ້ນໃນທຸກໂຮງຮຽນທົ່ວປະເທດ
ວັນຊາດ ແມ່ນວັນທີ່ກຳໜົດເປັນວາລະສະເຫຼີມສະຫຼອງຄວາມເປັນຊາດຂອງປະເທດນັ້ນໆ ໂດຍສ່ວນຫຼາຍແມ່ນຈະຖືເປັນວັນພັກທາງລັດຖະການນຳ ວັນຊາດສ່ວນໃຫຍ່ຈະເປັນວັນກໍ່ຕັ້ງລັດ,ເປັນວັນສະຖາປະນາປະເທດ ຫຼື ວັນທີ່ມີເອກະລາດໃນລັດ (ຫຼື ໄດ້ຮັບເອກະລາດຄືນຈາກຜູ້ຢຶດຄອງ)ນອກຈາກນີ້ຍັງອາດແມ່ນວັນທີ່ມີຄວາມສຳຄັນໃນປະຫວັດສາດ ຫຼື ສາສະໜາ ເປັນວັນຊາດກໍ່ໄດ້ ບາງລັດກໍ່ຖືເອົາວັນເກີດຂອງປະມຸກລັດເປັນວັນຊາດ ໂດຍສະເພາະແມ່ນລະບົບກະສັດເປັນປະມຸກ ໃນກໍລະນີປ່ຽນປະມຸກວັນຊາດກໍ່ປ່ຽນນຳ.
ປະເທດສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນຈະມີວັນຊາດພຽງວັນດຽວໃນ ໜຶ່ງປີ ແຕ່ບາງປະເທດ ເຊັ່ນ ປາກີສະຖານ ມີວັນຊາດຫຼາຍກວ່າໜຶ່ງວັນ, ນອກຈາກນີ້ເຂດບໍລິຫານພິເສດຂອງຈີນ ເຊັ່ນ ຮ່ອງກົງ ແລະ ມາເກົາ ຈະສະຫຼອງວັນທີ່ກໍ່ຕັ້ງເຂດບໍລິຫານພິເສດແລະສະຫຼອງໃນວັນຊາດຈີນນຳ.
ຄວາມສຳຄັນຂອງວັນຊາດແຕ່ລະປະເທດນັ້ນຍ່ອມແຕກຕ່າງກັນໄປ ບາງປະເທດກໍ່ເຫັນວ່າມີຄວາມສຳຄັນຫຼາຍ ສ່ວນບາງປະເທດກໍ່ບໍ່ເນັ້ນຄວາມສຳຄັນປານໃດ ເຊັ່ນ ຈີນ ຫວຽດນາມ ອາເມຣິກາ ແລະ ຝຣັ່ງ ຈະມີການສະເຫຼີມສະຫຼອງຢ່າງຍິ່ງໃຫຍ່ ສ່ວນອັງກິດກໍ່ບໍ່ໄດ້ສະເຫຼີມສະຫຼອງຢ່າງຍິ່ງໃຫຍ່ແຕ່ຢ່າງໃດ, ນອກຈາກນີ້ວັນຊາດໃນບາງປະເທດອາດປ່ຽນໄດ້ຕາມເຫດການສຳຄັນ.
ສຳຫຼັບປະເທດລາວເຮົາ ແມ່ນ ວັນທີ 02 ທັນວາ ປີ ຄ.ສ 1975 ນັບເປັນ ວັນສະຖາປະນາປະເທດ ຫຼື ວັນຊາດ,ເພາະເປັນປີທີ່ຍາດໄດ້ເອກະລາດຈາກຈັກກະພັດອາເມຣິກາມາໄດ້.
- ຄວາມເຂົ້າໃຈຂັ້ນພື້ນຖານໃນເລື່ອງຂອງພຸດທະສາສະໜານັ້ນມີຄົນສ່ວນຫລາຍເຂົ້າໃຈວ່າ: ມີຄວາມມຸ່ງຫມາຍຈະນໍາຄົນໄປສູ່ເມີືອງສະຫວັນຊັ້ນຟ້າອັນເປັນແດນແຫ່ງຄວາມສຸຂທີ່ສຸດ ເພາະເຊື່ອວ່າຕົນເອງຈະໃດ້ເສບກາມະຣົມອັນວິເສດຕາມທີ່ປາຖະໜາ ແລະຕັ້ງໃຈໄວ້ໃນຊາດໜ້າ - ເປັນເມືອງທີ່ຕົນຈະຫາຄວາມສຸຂຄວາມສໍາລານໄດ້ຢ່າງສຸດຫວ່ຽງທີ່ດຽວ ແບບສະຫວັນນິຣັນຂອງສາສນາອື່ນໆ ທີ່ເຂົ້າໄຊ້ສະຫວັນເປັນເຄື່ອງລໍໃຫ້ຄົນເຮັດຄວາມດີ ຕ່າງກັບສາສນາພຸທ ແມ່ນນຳຄົນໄປດັບທຸກຂ໌ ແຕ່ໃຫ້ຢູ່ໃນກອງທຸກຂ໌ນັ້ນໄດ້ຄືດັບກິເລດ - ຕັນຫາ ອອກຈາກຄົນໃຫ້ຫມົດໄປ ຫລື ຢ່າງນ້ອຍກໍເບົາບາງລົງ. ສະນັ້ນຄົນຈຶ່ງບໍມັກບໍສົນໃຈຈະໄປດັບທຸກຂ໌ ເພາະບໍຖືກກັບຈິດໃຈ ຊືງຍັງຢາກມີກິເລດແລະຕັນຫາຢູ່. ຕາມຄວາມມຸ່ງ ໝາຍອັນແທ້ຈິ່ງຂອງພຸທະສາສນານັ້ນອຸປະສັກອັນສຳຄັນທີ່ເຮັດໃຫ້ຄົນເຮົາບໍ່ເຂົ້າເຖິງເປົ້າຫມາຍຂອງພຸທະສາສນານັ້ນໄດ້ກໍເພາະໄປຫມາຍຫມັ້ນເອົາແຕ່ຕັນຫາແລະອຸປະທານກັນຈົນຫມົດ.
- ສະນັ້ນຈະຕ້ອງທຳຄວາມເຂົ້າໃຈໃຫ້ຖືກຕ້ອງເສຍກ່ອນວ່າ: ເມືອງສະຫວັນຊັ້ນຟ້າດັງທີ່ກ່າວຂ້າງຕົ້ນນັ້ນວ່າເປັນເມືອງທີ່້ຈະຕ້ອງໄປໃຫ້ເຖິງໃຫ້ຈົນໄດ້ນັ້ນມັນ່ເປັນການກ່າວສົມມຸດຢ່າງບຸຄະລະທິດຖານເທົ່ານັ້ນ ຄືກ່າວເຖິງສິ່ງທີ່ເປັນນານທັມ ໃຫ້ເປັນຮູປະທັມ ຫລື ໃຫ້ເປັນວັດຖຸຂື້ນມາ - ເປັນການກ່າວແບບໂຄຊະນາຊວນເຊື່ອໃນຂົ້ນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ ເພາະສໍາຫລັບບຸກຄົນທີ່ຍັງມີສະຕິສຳປັນຍາອ່ອນບໍ່ພໍທີຈະເຂົ້າໃຈເຖິງຄວາມຫມາຍທີ່ແທ້ຈິງຂອງພຸທະສາສນາໄດ້ ແມ່ນແຕ່ຄຳວ່າ: “ ນິພພານ ” ຊຶ່ງຫມາຍເຖິງການດັບທຸກຂ໌ກໍຍັງກາຍເປັນເມືອງແກ້ວ ຫືລ ນະຄອນແຫ່ງຄວາມບໍ່ຕາຍ ຢ່າງດຽວກັບທຽນໄທ້ ຫືລ ສຸຂາວະດີ ຂອງພວກຖືສິລກິນເຈ໋ທົ່ວໄປ - ຄໍາວ່າ “ ສຸຂາວະດີ ” ນັ້ນຕາມຄວາມຫມາຍທີ່ແທ້ຈິ່ງແລ້ວ ຫມາຍເຖິງ“ ນິພພານ ” ຄືຄວາມວ່າເປົ່າ ຈາກກິເລດ - ວ່າງເປົ່າຈາກທຸກຂ໌ ບໍ່ໄດ້ຫມາຍເຖິງບ້ານເມືອງ ອັນສວຍສົດ ງົດງາມດັ່ງອາລິຍະທັມ ທາງສາສນາອື່ນເຊື່ອກັນນັ້ນ - ເຂົາເຊື່ອກັນວ່າມີພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຊື່ວ່າ: “ ອາມິຕະພະ ” ປະທັບຢູ່ເປັນປະທານ ຖ້າໃຜໆ ໄປຢູ່ທີ່ນັ້ນແລ້ວຈະໄດ້ຮັບຄວາມພໍໃຈທຸກຢ່າງຕາມທີຕົນຫວັງເພາະແວດລ້ອມໄປດ້ວຍສິ່ງຈົບງາມ ແລະຊື່ນຊົມທີສຸດອັນນີ້ເປັນຄຳກ່າວຂອງບຸຄະລະທິດຖານທັງນັ້ນ ສ່ວນພວກນິກາຍເຊັນບໍຍ້ອມເຊື່ອແນວນັ້ນ ແຕ່ໄດ້ເອົາຄຳວ່າ “ ອະມິຕະພະ ” ນັ້ນມາເປັນຊື່ຂອງ “ ຈິເດິມ ” ຊຶ່ງເພີ່ນເອີນວ່າ: “ ຄວາມວ່າງ ” ຄືວ່າງຈາກກິເລດ ຫືລ ວ່າງຈາກຄວາມທຸກຂ໌ນັ້ນເອງ. ເມື່ອເປັນດັ່ງນີ້ອາມິຕະພະ ຫືລ ສຸຂາວະດີຂອງພວກຖືສິລກິນເຈທັງຫລາຍຈຶ່ງກາຍເປັນສິ່ງທີ່ບໍມີຄວາມຫມາຍຫຍັງໄປ.
- ສະນັ້ນເມື່ອຖາມວ່າ:ພຸທະສາສນານັ້ນມີຄວາມມຸ່ງຫມາຍຫຍັງໄປຢ່າງໃດ ? ກໍຕອບວ່າ: ມຸ່ງຫມາຍຈະແກ້ບັນຫາຊີວິດປະຈຳວັນຂອງທຸກຄົນໃນໂລກນີ້ໂດຍບໍມີຄວາມທຸກຂ໌ເລີຍ - ເວົ້າສັ້ນໆວ່າ: ອຸປະມາຢູ່ໃນໂລກນີ້ບໍເປັນກ້າງຂວາງໂລກຄືໃຫ້ຢູ່ເປັນກາງບໍ່ເຄັງບໍ່ຍານ ຫືລ ຈະປຽບທຽບກໍຄືໃຫ້ຢູ່ໃນທ່າມກາງຂອງເຕົາຫລອມເຫລັກອັນໃຫຍ່ທີ່ກຳລັງຮ້ອນແດງໂຊນຢູ່ກັບນໍ້າກ້ອນທີມີຄວາມເຍືອກເຢັນທີສຸດ - ສຸລບວ່າ ພຸທະສາສນາມຸ່ງຫມາຍທີ່ຈະຂະຈັດຄວາມທຸກຂ໌ໃຫ້ຫມົດໄປ ຈາກຄົນໃນທີ່ນີ້ ແລະດຽວນີ້ ບໍແມ່ນ ມຸ່ງຫມາຍທີ່ຈະພາຄົນໄປຢູ່ເມືອງສະຫວັນຊັ້ນຟ້າອັນບໍຮູ້ວ່າເມືອງນັ້ນຢູ່ທີ່ໃດມີຈິ່ງຫລືບໍ່ມີຈິ່ງເພາະມີຄົນພິສຸດໄດ້ນອກຈາກການກ່າວກັບມາຢ່າງລົມໆແລ້ງໆແລ້ວກໍຍ່ອມເຊື່ອກັນໄປໂດຍບໍມີເຫຕຜົລຈົນກາຍເປັນຄວາມງົມງາຍໄປອີກຢ່າງນຶ່ງ.
- ບາງຄົນອາຈຈະຖຽງວ່າ: ຄຳສອນຂອງພະພຸທະສາສນານັ້ນຄວນມີເປັນຂັນໆຄວາມມຸ່ງຫມາຍກໍຄວນເປັນຂັນໆໄປເຊັນໃຫ້ມີຄວາມຈະເລີນໃນໂລກນີ້ແລະມີຄວາມຈະເລີນໃນໂລກຫນ້າແລ້ວຈຶ່ງເຖິງຄວາມຈະເລີນຢ່າງເຫນືອໂລກທີ່ເຄີຍເວົ້າກັນມາ: ມະນຸດສົມບັດ - ສຫວັນສົມບັດ ແລະ ນິພພານສົມບັດ ທີ່ເປັນເຊັ່ນນີ້ກໍໍເພາະ ເຂົາບໍຮູ້ວ່າ ສົມບັດ ທັງ ໓ ປະການນີ້ແມ່ນຫຍັງແທ້ ທີ່ຈິ່ງແລ້ວເປັນພຽງລະດັບຕ່າງໆທີ່ຕ້ອງບັນລຸໃຫ້ໄດ້ໃນໂລກນີ້ ແລະ ດຽວນີ້ ຫລື ໃນຊາຕເທົ່ານັ້ນບໍ່ແມ່ນເອົາສຫວັນເມື່ອຕາຍແລ້ວ ແລະ ເອົານິພພານ ຫລັງຈາກນັ້ນບໍ່ຮູ້ວ່າອີກກີສິບຊາດຈຶ່ງຈະເຖິງ - ຄວາມຫມາຍທີ່ຖືກຕ້ອງກໍຄື: ມະນຸດສົມບັດ ຫມາຍເຖິງການໄດ້ປະໂຍດຢ່າງມະນຸດທັມມະນຸດສາມັນຈະບັນລຸເຖິງໄດ້ດ້ວຍການເອົາເຫື່ອເອົາໄຄ ເຂົ້າແລກຈົນໄດ້ມາ ແລະຊົມໄຊ້ຢ່າງຜາສຸກຢ່າງຄົນທັມມະດາສາມັນທີ່ມີຢູ່ທົ່ວໄປໃນຄະນະນີ້. ສຫວັນສົມບັດນັ້ນ ຫມາຍເຖິງ ປະໂຍດທີ່ຄົນມີສະຕິປັນຍາມີບຸນ - ມີອຳນາຈ - ວາສນາທີ່ໃຊ້ຫົວຄິດເອົາ ສິ່ງທີ່ຕ້ອງການມາໄດ້ ໂດຍບໍຕ້ອງເອົາເຫືອເອົາໄຄ ເຂົ້າແລກກໍຫຍັງໄດ້ ແລະມີຊີວິດຢູ່ຢ່າງຮູ່ງເຮື່ອງຜາສຸກທາມກາງສົມບັດ - ກຽດຕິຍົດ - ຊື່ສຽງ ແລະຄວາມເຕັມປ່ຽມທາງກາມຄຸນ. ສ່ວນນິພພານສົມບັດຫມາຍເຖິງການໄດ້ ມາຈາກຄວາມສງົບຮົ່ມເຢັນທາງດ້ານຈິດໃຈ ເພາະບໍຖຶຣາຄະ- ໂທສະ - ໂມຫະບຽດບຽນຈັດເປັນປະໂຍດຊນິດທີ່ຄົນສອງພວກຂ້າງຕົ້ນນັ້ນບໍອາຈຈະໄດ້ຮັບ ເພາະເຂົາເຫົ່ລານັ້ນຍັງເຮັງຮ້ອນ ເພາະພິດຮ້າຍຂອງຣາຄະ - ໂທສະ - ໂມຫະຢ່າງໃດຢ່າງນຶ່ງທີ່ເຮົາຄວນພິຈາລະນາ ໃຫ້ເຫັນວ່າ ສົມບັດທັງສາມ ເປັນປະໂຍດຢູ່ໃນລະດັບຊັ້ນຕ່າງ ຂອງຕົນໃນຊາຕນຶ່ງເທົ່ານັ້ນ.
- ບັນຫາທີ່ຈະຕ້ອງພິຈາລະນາກັນ ຢ່າງຣອບຄອບທີ່ສຸດ ໃນບັນດາປະໂຍດ ທັງສາມນັ້ນຄື: ມະນຸດສົມບັດ - ສະຫວັນສົມບັດ ແລະ ນິພພານສົມບັດນັ້ນ ອັນໃດ້ເປັນ ປະໂຫຍກທີ່ມຸ່ງຫມາຍ ຢ່າງແທ້ຈິ່ງຂອງພຸທະສາສນາ ເຣື່ອງນີ້ຄົນທີ່ມີ ສຕິປັນຍາຢູ່ແລ້ວ ຍ່ອມແລເຫັນ ດ້ວຍຕົນເອງວ່າ: ມະນຸດສົມບັດ ແລະ ສຫວັນສົມບັດ ເຫມືອນປາມີກ້າງ- ປ່າງຫລຽວເຫັນແດ່ ແລະ ຊັບຊ້ອນຢູ່ເບື້ອງໃນ ຢ່າງບໍເຫັນແດ່ ຫລື ຢ່າງດີແດ່ ຢ່າງບໍດີແດ່ ຕາມຊັນເຊີງຂອງມັນ ຄົນເຮົາຈຶ່ງມີທຸກຂ໌ທີ່ເປັນທຸກຂ໌ແດ່ ແລະ ສນຸກ ສນາມແດ່ ປະປົນກັນໄປ ຢ່າງຊໍ້າໆ ຊາກໆກໍເພາະສັມບັດທັງ ໒ ຢ່າງນີ້ ກໍເປັນທຸກຂ໌ ໂດຍຕ້ອງ ເມື່ອ ສແວງຫາມັນໃຫ້ໄດ້ມາກໍເປັນທຸກຂ໌ ໂດຍທາງອ້ອມ ໃນເມື່ອໄດ້ມັນມາສົມປະສົງແລ້ວ ຫລື ກຳລັງບໍລິໂພກມັນຢູ່ ຫລື ກຳລັງລັກສາມັນຢູ່ ຕ້ອງທົນທຸກຂ໌ ໃນທາມກາງ ຂອງສິ່ງທີ່ຫລົງວ່າສຳຄັນ ຄິດວ່າເປັນຄວາມສຸຂຕ່າງກັນກັບໃນເມື່ອໄດ ສົມບັດອັນທີ່ ໓ ຄື ນິພພານສົມບັດນັ້ນ ເຂົ້າໄດ້ມາໂດຍ ຄວາມບໍຣິສຸດ ທາງໃຈ ຈຶ່ງສາມາຈປົດເປື້ອງ ພິດສົງ ຫລື ຄວາມ ບິບຄັ້ນ ຂອງສົມບັດທັງ ໒ ປະເພດ ຂ້າງຕົ້ນນັ້ນອອກໄປໄດ້ - ມີຊີວິດຢູ່ຢ່າງມີອິສສາຣະພາບ ໂດຍປະສະຈາກ ການບິບຄັ້ນໂດຍອຳນາຈ ຣາຄະ -ໂທສະ - ໂມຫະ ອັນເນື່ອງດ້ວຍສົມບັດທັງ ໒ ທີ ກ່າວມາຂ້າງຕົ້ນນັ້ນ./.
໔. ວັນທີ່ປະຊຸມກົງກັບວັນເພັງເດືອນ ໓ ດວງຈັນໂຄຈອນມາເຖິງດາວຣິທຊື່ ມາຄະ ເອີ້ນວ່າ
໒. ຄວາມດີ: ຄຶພາວະທີ່ດີສິ່ງທີ່ດີສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ຜູ້ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສບາຍອົກສບາຍໃຈ ແມ່ນແຕ່ນຶກເຖິງຄວາມທີ່ດີເຮັດໄປແລ້ວກໍ່ເກີດຄວາມສບາຍໃຈບໍ່ເດຶອດຮ້ອນບໍ່ເກີດຄວາມຢ້ານກົວຕໍ່ໄພຕ່າງໆ ເພາະຄວາມທີ່ດີເຮັດໄວ້ ເຮັດໃຫ້ຜູ້ເຮັດເກິດຄວາມແກ່ກ້າອາດຫານບໍ່ມີສັຕຣູທຳລ້າຍ ເຖິງມີຜູ້ອື່ນມາປອງຮ້າຍກໍບໍ່ສາມາດທຳໃຫ້ພິນາດຍ່ຽບຍັບໄດ້ກັບຈະເຮັດໃຫ້ຄົນເຮົາເດັ່ນຂື້ນມີຄວາມສາມາດຫລາຍຂື້ນນັ້ນຫມາຍຄວາມວ່າສັຕຣູຂຶງຄົນດີຈະສົງເສີມໃຫ້ຄົນດີເກິດຄວາມສຳເລັດ ໃນຫນ້າການງານ ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມຍັກຍ້ອງສັນລະເສີນຈາກຜູ້ອື່ນ ເປັນທີ່ເຄົາຣົບຮັກຂອງຄົນທົ່ວໄປຜູ້ທີ່ຢູ່ໄກ້ຄົນເຮັດດີຈະເກີດຄວາມສບາຍໃຈ ເອີບອື່ມໃຈຣ່າເຣີງເບິກບານໃຈ ເຫມືອນກັບເດັກນ້ອນທີ່ຢູ່ໄກ້ພໍ່ແມ່ ໄດ້ຮັບຄວາມອົບອຸ່ນຂອງພໍ່ແມ່ຄວາມຊື່ງເກີດຈາກບຸນປາຣະມີຂອງຄົນດີ ເຮັດໃຫ້ຄົນຢູ່ໄກ້ເຄົາຣົບນັບຖຶ ຢາກທຳຄວາມຮູ້ຈັກຄຸ່ນເຄິຍເຖິງແມ່ນບໍ່ທັນເຫັນຫນ້າກໍ່ເກີດຄວາມສັດທາກອນແລ້ວພຣະພຸທເຈົ້າຊົງສແດງລັກຊນະຂອງຄວາມດີກັບຄວາມຊົ່ວທີ່ຄົນຍາກເຮັດໄວ້ໃນຄາຖາພຣະທັມມະບົດພາກຫ້າວ່າ “ ຄວາມຊົ່ວຄົນຊົ່ວເຮັດງ່າຍ - ຄວາມຊົ່ວຄົນດີເຮັດໄດ້ຍາກຄວາມດີຄົນຊົ່ວເຮັດໄດ້ຍາກ ” ເຮົາຈະຮູ້ວ່າຄົນຊົ່ວເບິ່ງທີ່ການກະທຳຂອງເຂົາຊຶ່ງບາງຄົນທີເຮົາເຫັນເຂົາກຳລັງທຳຢູ່ເປັນການເຮັດໃຫ້ຜູ້ອື່ນ ເດືອດຮ້ອນທົ່ວໄປນັ້ນແຫລະຄືຄວາມຊົ່ວທີ່ມີຄວາມຮູ້ສຶກສາວ່າຄົນຊົ່ວເຮັດໄດ້ງ່າຍແຕ່ຄົນດີເຮັດໄດ້ຍາກເພາະມັນຝືນກັບຄວາມຮູ້ສຶກຂອງຕົນ ແຕ່ຖ້າຫາກເຮົາຮູ້ວ່າສິ່ງນີ້ດີຄະນະທີ່ຈະເຮັດຈະທຳລົງໄປກໍ່ເກີດຄວາມຄິດທີ່ບໍ່ຕໍ່ຕ້ານຢູ່ຕະຣອດເວລາ ບໍ່ຢ້ານເກິດຄວາມເສັຍຫາຍທີ່ຈະຕິດຕາມມາພາຍຫລັງຈົ່ງຮູ້ໄວ້ເຖີດວ່ານັ້ນແຫລະຄືຄວາມດີທີ່ຄວນທຳ.
໓.ການປະຕິບັດຕົນໃຫ້ຜ່ອງໃສ: ຄືການເຮັດໃຈໃຫ້ເປັນສາມາທິ ເຮັດໃຫ້ໃຈປອດໂປ່ງປະສະຈາກຄວາມໂລບ - ຄວາມໂກດ - ຄວາມຫລົງ ສາມາດຄວບຄຸມຈິດໃຈຂອງ ຕົນ ບໍ່ໃຫ້ເກິດຄວາມໂລບໄນການຢາກໄດ້ຂອງຜູ້ອື່ນ ຊຶ່ງເຮັດຄວາມບໍ່ດີບໍ່ງາມຕໍ່ເຮົາ ຫລືບໍ່ຜູກພະຍາບາດປອງຮ້າຍຜູ້ອື່ນ ໃຫ້ອາໄພຕໍ່ຜູ້ອື່ນທີ່ທຳລາຍເຮົາ. ຄວບຄຸມຈິດໃຈບໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມຫລົງມົວເມົາໃນສິ່ງຕ່າງໆ ເຊັ່ນການຄຸນຫ້າຢ່າງອັນມີ: “ ຮູບ-ສຽງ-ກິ່ນ-ຣົດ-ສຳພັດ ”. ປະຕິບັດໃຈໃຫ້ມີປັນຍາ ພິຈາລະນາສິ່ງຕ່າງໆຢ່າງເປັນຈິ່ງ ບໍ່ຕົວະຍົວະຫລອກລວງຕົນເອງ ແລະ ຜູ້ອື່ນ. ມີປັນຍາຄວາມສາມາດ ໃນການແກ້ໃຂບັນຫາຊີວິດ ໃຫ້ຖຶກຕ້ອງຕາມທຳນອງຄອງທັມ ຄົນທີ່ມີສາມາທິຈິດດີຈະບໍ່ວຸນວາຍໃຈ ຫລືໃຈສັບສົນວຸ່ນວາຍບໍ່ຟຸ່ງຊ່ານ ເຮັດອັນໃດກໍ່ປະສົບຜົນສຳເຣັດຕລອດເວລາ.
໑. ຕຽມພ້ອມດ້ວຍຄວາມຫມັ່ນ ໃນການປະກອບອາຊີບ - ໃນການສຶກສາເລົ່າລຽນ - ແລະທຸຣະຫນ້າທີ່ຂອງຕົນ.
໕. ວິຈິກິຈສາ ຄວາມລັງເລສົງໄສ ຕົກລົງໃຈບໍ່ໄດ້ເຊັ່ນສົງໄສ ໃນພຣະພຸທເຈົ້າວ່າ: ເປັນ ແນວທາງສູ່ຄວາມພົ້ນທຸກແທ້ບໍ ? ສົງໄສໃນພຣະສົງວ່າ: ດຳຣົງຢູ່ໃນທັມມະຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າຈົນກະທັ່ງບັນລຸພຣະນິບພານໄດ້ຫລືບໍ່ ? ດັງນີ້ເປັນຕົ້ນ.
ຫົວໃຈພຸທສາສນານັບວ່າເປັນຫລັກການ ທີ່ເຮົາຊາວພຸທຄວນໃສ່ໃຈໄວ ເພາະເປັນຫລັກການທີ່ສາມາດຍົກລະດັບຄວາມເປັນມະນຸດໃຫ້ສົມບຸນໄດ້. ການປະຕິບັດທັມບໍ່ແມ່ນປະຕິບັດຕາມວັນສຳຄັນທາງພຸທສາສນາຢ່າງດຽວ ແຕ່ຕ້ອງປະຕິບັດທັມຢູຕຣອດເວລາຊົ່ວຊີວິດ ທຸກຂະນະແຫ່ງການກະທຳຂອງເຮົາ ຈຳຕ້ອງຮຽນຮູ້ເຂົ້າໃຈຕົນເອງຢູ່ສະ ເມີ ຫມັ່ນສຳຫລວດຕົວເອງວ່າ ຄະນະນີ້ຈິດໃຈຂອງເຮົາເປັນຢ່າງໃດ ເຮັດຄວາມດີອັນໃດແດ່ແລ້ວ ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ເຮັດຫຍັງແດ່ ທັມະນັ້ນບໍ່ແມ່ນຢູ່ທີ່ວັດ ຫລືຕາມສະຖາບັນປະຕິບັດທັມ ແຕ່ທັມະມັນຢູ່ທີ່ໃຈຂອງເຮົາເອງ ຖ້າເຮົາຮູ້ຈັກໄຜ່ຝັນຫາ ໃຫ້ທັມະມາຢູ່ທີ່ໃຈເຮົາ ເຮົາກໍຈະໄດ້ຜົນປະໂຍດຈາກທັມະຕຣອດອາຍຸການຂອງເຮົາ. ພຣະພຸທເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ: “ ເຮົາຕະຖາຄົດເປັນພຽງຜູ້ບອກທາງເທົ່ານັ້ນ ສ່ວນການປະຕິບັດນັ້ນຢູ່ທີ່ທ່ານທັງຫລາຍຈະກະທຳກັນເອງ ” ນັ້ນຫມາຍຄວາມວ່າ ພຣະພຸທເຈົ້າຊົງຊີ້ແນະນຳທາງໃນການເຂົ້າເຖິງ ຫົວໃຈພຸທສາສນາແລ້ວ. ບໍ່ແມ່ນຈະຫຍິບຍື່ນໃຫ້ ເຫມືອນດັ່ງຫຍິບຍື່ນສິ່ງຂອງກັນຕາມທຳມະດານັ້ນເປັນໄປບໍ່ໄດ້ ນອກຈາກຈະປະຕິບັດຕາມການປະຕິບັດໃຈໃຫ້ຜ່ອງໃສ ມີສາມະທິກຳຈັດຄວາມຊົ່ວຕ່າງໆເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງສາມາດພົບຄວາມດີ ອັນເປັນຫົວໃຈຂອງພຣະພຸທສາສນາດ້ວຍຕົນເອງ.
“ ຜູ້ສລາດກ່າວວ່າ ປັນຍາແລປະເສີດສຸດ ເຫມືອນດວງຈັນສ່ອງແສງສວ່າງຍິ່ງກ່າວດາວທັງຫລາຍ ສິລສີສະງ່າຕຣອດຈັນທັມະ ຂອງຄົນດີມີມາກຕາມຫລັງຜູ້ມີປັນຍາ”
-‚‚ພຣະພຸທສາສນາ ເມື່ອກ່າວໂດຍທົ່ວໄປ ເປັນສາສນາແຫ່ງປັນຍາ ຄວາມສລາດ ເພາະຈຸດມຸ່ງຫມາຍຂອງພຣະພຸທສາສນາຄືການຕໍ່ສູ້ ຄວາມມຸ່ງຮ້າຍຈອງຜານກັບ ຄວາມວຸ່ນວາຍຂອງສັງຄົມເກີດຈາກອະວິຊາ ຄືຄວາມໂງ່ເຂົ້າເບົາປັນຍາຂອງມະນຸດ ຈາກອະວິຊານັ້ນກໍ່ເກີດຕັນຫາ ຄືຄວາມທະຍານຢາກແລະອະກຸສົນມຸນທັງ ໓ ຄື: ຄວາມໂກດ ຄວາມໂລບຄວາມຫລົງ ສົມເດັດພຣະສຳມາສຳພຸທເຈົ້າຊົງສັງສອນໃຫ້ເຮົາທັງຫລາຍໃຫ້ດັບທຸຂທັງປວງ ດ້ວຍການພະຍາຍາມກຳຈັດຄວາມບໍ່ຮູ້ຈິ່ງແລະຄວາມທະຍານຢາກ ເພາະວ່າເມື່ອກຳຈັດຄວາມບໍ່ຮູ້ຈິ່ງແລະຄວາມທະຍານຢາກໄດ້ ອະກຸສົນມຸນທັງປວງກໍ່ຈະຕັ້ງຢູ້ບໍ່ໄດ້ ຈະພຽງຖືກກຳຈັດທຳລາຍລົງເຊັນດຽວກັນ. ປະຊາຊົນສ່ວນໃຫຍ່ຂອງໂລກທຸກວັນນີ້ ອາດຮູ້ສຶກພາບພູມໃຈໃນສິດທິແລະເສຣິພາບຂອງຕົນ ໃນການເວົ້າການຂຽນແລະຄວາມຄິດອື່ນໆ ແຕ່ນ້ອຍຄົນດອກທີ່ຈະຮູ້ວ່າຕົນຍັງຄົງເປັນທາດຂອງກິເລດຕ່າງໆຂອງຕົນເອງ ເປັນກິເລດທີ່ທຳຄວາມລຳບາກເດືອດຮ້ອນໃຈກັບທັງກາຍແລະໃຈ ຄົນເຫລົ່ານັ້ນເປັນອິດສລະຢ່າງແທ້ຈິງຈາກການເປັນທາດຂອງເງີນແລະສິ່ງຢົ້ວຢວນອື່ນໆແລ້ວຫລືືຶ ! ເປີເຊັນສົງຄາມໂລກນັ້ນບໍ່ແມ່ນອື່ນໄກ ນອກຈາກເປັນຜົນແຫ່ງຄວາມໂງ່ເຂົາເບົາປັນຍາຂອງມະນຸດ ຄວາມໂງ່ເຂົາເບົາປັນຍານັ້ນຂຫຍາຍຕົວຂຶ້ນເປັນກິເລດຕ່າງໆ ເຊັນຄວາມທະຍານຢາກ ຄວາມໂກດ ແລະໃນທີ່ສຸດກໍ່ນຳຄວາມເສົ້າສລົດແລະນຳຄວາມພິນາດສິບຫາຍມາສູ່ສັງຄົມ.
- ສົມເດັດພຣະສັມມາສັມພຸທເຈົ້າໄດ້ຊົງຊີ້ໄຫ້ເຫັນວ່າການຈະປົດເປື້ອງມະນຸດຊາຕໄຫ້ພົນຈາກຄວາມທຸຂນັ້ນເປັນການຈຳເປັນທີ່ຈະຕ້ອງໃຫ້ພວກເຂົາຮູ້ຄວາມຈິ່ງວ່າ ໃນທາງກາຍເຂົ້າອາດເປັນອິດສລະຈິ່ງ ແຕ່ຕາບໃດທີ່ເຂົາຍັງຖືກຜູກມັດດ້ວຍຄວາມຍຶດຖື ຄວາມຖືຕົວ ຄວາມອາຄາດພະຍາບາດແລະຄວາມທະເຍີທະຍານຢາກຕ່າງໆແລ້ວ ຕາບນັ້ນເຂົາກໍ່ຍັງເຊື່ອວ່າເປັນທາດທາງຈິດໃຈ ແລະອາດຖືກກິເລດຂອງຕົນເອງບັງຄົບໃຫ້ປະກອບອາດຊະຍາກັມໄດ້ທຸກສະນິຫລືແມ່ນແຕ່ຂ້າຕົວຕາຍກໍ່ໄດ້ແລ້ວແຕ່ກໍລະນີ ເຮັດແນວໃດພວກເຂົາຈຶ່ງຈະຊ່ວຍຕົວເອງໃຫ້ເປັນອິດສລະຈາກຄວາມເປັນທາດພາຍໃນໄດ້ ເປັນບັນຫາທີ່ບຸກຄົນຜູ້ຮັກເສຣິພາບແລະຄວາມສຫງົບ ໂດຍສເພາະຜູ້ຮັບຜິດຊອບຕໍ່ຄວາມປອດໄຟຂອງສັງຄົມແລະຂອງໂລກຈະຕ້ອງແກ້ໄຂບັນຫາໃຫ້ຕົກໄປ
- ທີ່ປະຊຸມຫລືສັນຕິພາບຫລືສວັດດີພາບຂອງສັງຄົມໃດໆກໍ່ຕາມ ຖ້າຜູ້ມີສ່ວນໃນການປະຊຸມນັ້ນ ກ່ອນອື່ນບໍພະຍາຍາມເຮັດໃຫ້ຕົນເອງມີຄວາມສງົບ ແລະບໍພະຍາຍາມທາງໃດທາງນຶ່ງທີ່ຈະບັນເທົາຄວາມທະຍານຢາກແລະຄວາມເຫັນແກ່ຕົວຂອງຕົນເອງໃຫ້ລົດນ້ອຍລົງ ຜົລທີມຸ່ງຫວັງກໍຈະບໍສົມໃຈນຶກ ແລະຈຸດປະສົງກໍຈະເປັນອຳມະພາດ ພຸທາສນາສຸພາສິດບົດນຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ: ໂລກຂອງຄວາມຂາດແຄນ ບໍ່ຮູ້ຈັກອີ່ມ ເປັນທາດຂອງຄວມທະຍານຢາກຄວາມສັບສົນອັນລະເວງຂອງໂລກທຸກວັນນີ້ເປັນຜົນຂອງການລ້າຫາສິ່ງໆດຽວເທົ່ານັ້ນ ແລະ ສິໆດຽວອີກເມືອນກັນລັດທິເສດທະກິດເຫລືອຫລາຍຈືງໄດ້ຖືກສເນີໃຫ້ແກ່ໂລກ ສິ່ງໆນຶງທີ່ກ່າວນັ້ນ ຄືການເພີມຄວາມຕ້ອງການຂອງມະນຸດທັງຫລາຍໃຫ້ເຕັມລຫືໃຫ້ເປັນທີພໍປາຖນາ ໂດຍບໍ່ເລືອກວ່າຄວາມຕ້ອງການເຫລົ່ານັ້ນຈະຈຳເປັນຫລືຈຳເປັນ ຈະເປັນຄວາມຕອງການທີສລາດຫລືໂງ່ ກ່າວຕາມປົກກະຕິວິໄສຄວາມຕ້ອງການທັງຫລາຍເປັນຂອງບໍມີຂອບເຂດແລະບໍອາດທຳໄຫ້ເຕັມໃດ້ ພາຍຫລັງທີ່ໄດ້ຮັບສິງຊຶງປາຖນາແລ້ວຄວາມຕ້ອງການກໍ່ປ່ຽນໄປຫາສິງອຶນອີກເມືອຄວາມຕ້ອງການແຮງກ້າຂຶ້ນມັນກໍ່ກາຍເປັນຄວາມທະຍານຢາກແລະຖ້າຖືກອຸປະສັກໃດໆກີດຂວາງກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມຣະທົມຂົມຂຶນແກ່ຜູ້ມີຄວາມຕ້ອງການເປັນຢ່າງຍິ່ງຄົນຈົນກັບເສດຖີກໍເຫມືອນໆກັນໃນການແລ່ນຕາມຫລັງຄວາມທະຍາມຢາກຂອງຕົນຍ ິ່ງຮັ່ງມີຫລາຍກໍຍິ່ງຢາກໄດ້ຫລາຍຂື້ນ ແມ່ນຄວາມຈີງຂໍ່ນີ້ຈະບໍ່ແມ່ນເລື່ອງລືກລັບອັນໃດ ແລະເບີ່ງຄືຈະຮູ້ຈັກກັນດີ ໃນທຸກເລົ່າຜູ້ມີສາມັນສຳນຶກເຖີງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມແທນທີ່ຈະທຳລາຍຄວາມທະຍານຢາກ ເຂົາກັບພັດນຳຄວາມທະຍານຢຢາກນັ້ນກັບມາທຳລາຍເຜົາຕົນເອງ ແລະໃນຄນະດຽວກັນນັ້ນກໍຮ້ອງຂໍຄວາມຊ່ວຍເຫືລອດດ້ວຍສຽງອັນດັງ.
ພຣະສັມມາສັມພຸທເຈົ້າຊົງສັ່ງສອນຣາມກຸຕທັນຕະຊຶງເປັນຜູ້ປົກຄອງເມືອງ ໃຫ້ຈັຕມາຕຖານການຄອງຊີພຊີພໃຫ້ດີຂື້ນ ແກ້ໄຂເລື່ອງຄົນບໍ່ມີງານເຮັດ ໃຫ້ສນັບສນູນຂ້າຣາຊການທີ່ຊື່ສັຕມີຄວາມສາມາຕຄ່ອງແຄ່ວມີການງານດ້ວຍການເພີ່ມເງີນເດືອນ ໃຫ້ຊ່ວຍພໍ່ຄ່າດ້ວຍການໃຫ້ທືນແລະຊ່ວຍຊາວນາດ້ວຍການແຈກແນວພືດແລະເຄື່ອງມືກະສິກັມ ເມື່ອທຸກຄົນມີງານເຮັດແລະລ້ຽງຊີພ ໂດຍສດວກຄວາມດີຂື້ນຂອງສັງຄັມກໍ່ຫວັງໄດ້ນີ້ສແດງໃຫ້ເຫັນວ່າພຣະພຸທສາສນາຍອມຮັບສ່ວນນື່ງເຖີງຄວາມສຳຄັນຄວາມຈະເຣີນທາງວັຕຖຸ ໃນເລື່ອງແຫ່ງຄວາມປອດໄພຂອງມະນຸດ ແຕ່ວັດຖຸບໍແມ່ນມີພຽງສິ່ງດຽວທີ່ມີສ່ວນສຳຄັນໃນຊີວິດ ເພາະເຮົາມັກໄດ້ຍີນເລື່ອງເສດຖີຂ້າຕົວຕາຍ, ປະວັດສາດກໍບອກເຮົາດ້ວຍກັນວ່າ ພະມະຫາກາສັດ ນັກຣົບບາງພະອົງ ຜູ້ບໍອີມດ້ວຍເຂດແຄ້ວແລະຊັພສົມບັດຂອງຕົນເອງ ຈຶ່ງສນອງຄວາມທະຍານຢາກ ດ້ວຍການຮຸກຮານດີນແດນອື່ນໆ ແລະກໍ່ສົງຄວາມຂື້ນ, ໃນທີ່ສຸດກໍ່ສິ້ນສຸດຊີວິດໃນສັງຄວາມນັ້ນກ່ອນຄວາມກະຫາຍກໍ່ຄວາມຍິ່ງໃຫ່ຍ ກຽດຍົດດີນແດນແລະຊັພສົມບັດຈະທຳເຕັມຕາມປະສົງ ເຮົາບໍອາດເຮັດໃຫ້ໄຟອີ່ມດ້ວຍຟືນຫລືເຊື່ອເພີງອື່ນໆ ສັນໃດ ຄວາມທະຍານຢາກດ້ວຍອາຣົມທີ່ປາຖນາເຮົາກໍບໍອາດໃຫ້ເຄັມດ້ວຍສັນນັ້ນ ຂາດສັນໂດດຄືຄວາມພໍໃຈດ້ວຍຂອງໆຕົນເສັຍແລ້ວເຮົາກໍຂາດຄວາມສຸຂການປູກຝັງໃຫ້ເກີດຄວາມພໍໃຈດ້ວຍຂອງຕົນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນນາຍເໝືອນຄວາມທະຍານຢາກ ການລັກຂໂມຍ ການປຸ້ນສະດົມ ແລະກຸສົນກຳ ປະເພດຕ່າງໆ ເນື່ອງຈາກຂາດສັນໂດດຄືຄວາມພໍໃຈດ້ວຍຂອງທີ່ມີຢູູ່ ແຕ່ກໍຄວນສັງເກດໃວ້ໃນທີ່ນີ້ດ້ວຍວ່າການບັນເທົ່າຄວາມທະຍານຢາກນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ວ່າການຂັດຂວາງຄວາມກ້າວໜ້າຂອງເຮົາ ບໍ່ພຽງແຕ່ເຮົາຈະຄຸມກ້າວໜ້າໃຫ້ເປັນໄປໃນທາງທີ່ຖືກເທົ່ານັ້ນ ດ້ວຍສຳມາອະຊິວະ (ການລ້ຽງຊີພທີ່ຊອບ) ຄວາມກ້າວໜ້າຂອງເຮົາຈະບໍໄດ້ຮັບສົ່ງເສີ່ມໃນທາງທີ່ຖືກແລະບໍເປັນອັນຕະລາຍແກ່ໃຜດ້ວຍ.
- ພຣະສັມມາສັມພຸທເຈົ້າຄົງສັ່ງສອນໃນເລື່ອງການຈັດການກັບທັມະຊາດພາຍໃນຂອງມະນຸດເພາະທັມະຊາດພາຍໃນນັ້ນເປັນແຫລ່ງສຳຄັນຂອງຄວາມສຸຂແລະຄວາມທຸກທັງສອງຢ່າງພຣະອົງໄດ້ຕັຣດໃວ້ວ່າ“ທັມທັງຫລາຍມີໃຈເປັນຫົວໜ້າມີໃຈເປັນໃຫ່ຍສຳເລັດດ້ວຍໃຈບຸຄຄົນໃດມີໃຈຊົ່ວ ເວົ້າກໍຕາມ ເຮັດກໍຕາມ ທຸກຍ່ອມຕິດຕາມຜູ້ນັ້ນບຸກຄົນໃດມີໃຈຜ່ອງໃສແລ້ວ ເວົ້າກໍຕາມ ເຮັດກໍ່ຕາມຄວາມສຸຂຍ່ອມຕິດຕາມນັ້ັນໄປ”.”ຜູ້ສລາດຍ່ອມຮັກສາຈິດຂອງຕົນອັນກັວດແກ່ວງສແວງຫາອາຣົມທີ່ຕົນມັກເປັນເນື່ອງນິດຈິດນັ້ນຄຸ້ມຄອງດີແລ້ວນຳຄວາມສຸຂມາໃຫ້” ຄົນທີ່ກຽດກັນຈະເຮັດສິ່ງໃດແກ່ຄົນທີ່ຕົວຊັງຫລືຄົນຈອງເວນ ເຮັດໃດໃຫ້ແກ່ຄົນທີ່ຕົນຈອງເວນກໍຕາມຈິດທີ່ຕັ້ງໃວ້ນັ້ນຜິດແລ້ວຈະນຳຄວາມທຸກມາໃຫ້ຫລາຍ ກ່ວານັ້ນ” ”ບໍແມ່ນບິດາຫລືມານດາຫລືຍາດອື່ນໃດຈະເຮັດຈະເຮັດໃຫ້ຄົນປະເສີດຂື້ນໄດ້ຍີ່ງກ່ວາຈິດໃຈທີ່ຕັ້ງໃວ້ແລ້ວ” ”ມີເລື່ອງເລົ່າໃນສໃໜນື່ງເປັນລະດູໜາວ ເມື່ອສັມມາສັມພຸເຈັ້າປະທັບແຮມຣາຕີຣໃນປ່າແຫ່ງນື່ງບັນທົມເໝືມທີ່ຣານໃບໃມ້ມະນົບຜູ້ນື່ງ ເຂົ້າໄປເຝົ້າທຸນຖາມວ່າພຣະອົງບັນທົມເປັນສຸຂໃນທີ່ນັ້ນບໍພຣະອົງວ່າ ”ດຸກ່ອນມານົບເປັນຢ່າງນັ້ນ ເຮົານອນເປັນສຸຂບັນດາຄົນທີ່ນອນເປັນສຸຂໃນໂລກເຮົາເປັນຄົນນຶ່ງ”ເມື່ອຖືກຂໍຮ້ອງໃຫ້ຊົງອະທິບາຍຕໍ່ໄປອີກພຣະອົງຈຶ່ງຕັສວ່າຕາບໃດຜູ້ຄົນຫຍັງຖືກຜຸກມັດ ແລະເຜົາລົນຢູ່ດ້ວຍຄວາມໂລບຄວາມໂກບຄວາມຫລົງຟຸ້ງຊ້ານຕາຍນັ້ນເຂົາຊື່ວ່າເປັນໄຂ້ທາງຈິດໃຈແລະບໍອາດນອນເປັນສຸຂ ໃດ້ແມ່ນເຂົາຈະນອນເຖິງທີ່ນອນອັນອ່ອນນຸ່ມມີຄົນຄໍຮັບໃຊ້ແວດລ້ອມໄປດ້ວຍຣູປສຽງກິ່ນເປັນຕົ້ົ້ນອັນນ້າຮຶນຮົມໃຈ ແຕ່ບຸຄຄົນທີ່ເປັນອິດສລະຈາກຄວາມເຈັບໄຂ້ທາງໃຈຍ່ອມອາດຈະນອນໄດ້ຢ່າງເປັນສຸຂຄວາມສງົບທີ່ແທ້ຈິງນັ້ນບໍໄດ້ຢູ່ຂ້າງນອກຫາກຢູ່ພາຍໃນຈິດໃຈຂອງຄໄນເຮົາການສຳຣະຈິດໃຫ້ສອາດຈຶ່ງເປັນຫລັກມູນຖານອັນນື່ງແຫ່ງພຣະພຸທສາສນາການຊນະຈິດໃຈໄດ້ກໍຄຶການຊນະໂລກໄດ້ ແລະໄຊຊນະເຊັ່ນນັ້ນຍ່ອມບໍກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມແຕກແຍກໃດໆມີແຕ່ນຳຄວາມຜາສຸຄືຄວາມສມັກສມານເປັນອັນນື່ງອັນດຽວກັນ ແລະຄວາມຮູ້ຈັກອົດທັນຕໍ່ຄວາມຄິດຂອງຄົນອື່ນມາແທນທີ່.
໔. ອຸເປກຂາຄືຄວາມວາງເສີຍບໍ່ຕິດໃນບຸກຄົນຫນ້າທີ່ຂອງອຸເປກຂາຄືເບິງຄົນອື່ນໂດຍບໍ່ລ້ຽງ ສພາບຂອງໃຈ ໓ ຢ່າງທີ່ກ່າວແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນນັ້ນຄື: ເມຕຕາກະຣຸນາແລະມຸທິຕານັ້ນເປັນການມີສ່ວນຮ່ວມໃນຄວາມຮູ້ສືກະເທືອນໃຈມາສູ່ຄວາບໍ່ຍືດຖືອັນສງົບຣະງັບ.
- ພຣົມວິຫານເຫລົ່ານີ້ຈະຊ່ວຍເຫລືອໃຫເກີດສັນຕິພາບຂອງສັງຄົມຂອງໂລກໃດຢ່າງຫລວງ ຫລາຍແຕ່ຖ້າບໍ່ນຳມາປະຕິບັດກັນກໍ່ຈະເຫມືອນທີ່ກັບເກັບໄວ້ໃນຕູ້ບໍ່ນຳອອກມາໃຊ້ມີຄຳກ່າວວ່າໂລກນັ້ນບໍ່ອາດຮັກສາໃດ້ດ້ວຍພຽງການອ່ານຊື່ຢາສັນໃດເລື່ອງທີ່ກຽວກັບລັກທັມທີ່ກ່າວເປັນສັນນັ້ນເຫມືອນກັນ ພຣະສຳມາສຳພຸທະເຈົ້າຊົງປະກາດພຣະອົງເອງວ່າເປັນພຽງຜູ້ຊີ້ທາງເທົ່ານັ້ນບຸກຄົນຈະຕ້ອງຮັບຜິດ ຊອບຕົນເອງ. ເຮັດແນວໃດຈື່ງຈະກຳຈັດຄວາມບໍ່ຮູ້ຈິງຄືອະວິຊາເສຍໃດ້ດັງກ່າວໄວ້ໃນເບື້ອງຕົນແລ້ວວ່າອະວິຊາເປັນເຫດດັງເດີມຂອງຄວາມມຸ່ງຮ້າຍຈອງຜານກັນ ແລະຄວາມວຸ່ນວາຍຂອງສັງຄົມເມື່ອເກີດອະວິຊາກໍ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມທະຍານຍາກແລະກິເລດທຸກຊະນິດ. ໃນພຸທສາສນາວິຊາຄວາມຮູ້ຈຶ່ງມີຄຳຈຳກັດຄວາມບໍ່ຮູ້ອະລິຍະສັດຄືຄວາມຈິງ ໔ປະການກ່າວຄື: ທຸຂ໌ຄວາມບໍ່ສະບາຍກາຍສະບາຍໃຈຫັດ, ສະມຸໄທເຮັດໄຫ້ເກີດທຸຂ໌, ນິໂລດຄວາມດັບທຸຂ໌, ມັກທາງທີ່ນຳໄປສູ່ຄວາມດັບທຸກ. ກ່າວອີກໃນນຶ່ງໃນການຮູ້ອະຣິຍະສັດ ໔ ນັ້ນເຮົາຍ່ອມຮູ້ທັງສອງດ້ານຄື - ດ້ານປະຕິເສດເຮັດແນວໃດຈຶ່ງຈະເຮັດສິ່ງທີສຸດຂອງທຸຂ໌ທັງປວາງ (ທຳລາຍຄວາມທຸກ) - ດ້ານຮັບເຮັດແນວໃດຈຶ່ງຈະບັນລຸສັນຕິພາບອັນແທ້ຈິງຫລືຄວາມສຸຂ໌ຊົ່ວນິຣັນດອນ.
- ເມື່ອຣູ້ອະຣິຍສັຈ ໔ ປະການທຸກຄົນຍ່ອມບໍ່ຕື່ນເຕັນໃນຄວາມທຸຂ໌ຂອງຕົນເຂົາຈະຄົ້ນຫາຕົນເຫຕທີ່ໃກ້ສິດທຸຂ໌ນັ້ນຊຶ່ງໃດ້ແກ່ຄວາມທະຍານຢາກຂອງເຮົາເອງແລ້ວພະຍາຍາມກຳຈັດຄວາມທະຍານຢາກນັ້ນເສັຍດ້ວຍການຄຸມວາຈາການກະທຳແລະຄວາມຄິດນຶກໃຫ້ເປັນໄປໃນທາງທີ່ຖືກຄຳວ່າທາງທີ່ຖືກໃນທີນີ້ໃດ້ແກ່ທາງອັນປະເສີດປະກອບດ້ວຍອົງ ໘ ຄື: ຄວາມເຫັນຊອບ, ຄວາມດຳຣິຊອບ, ການເຈລະຈາຊອບ, ການກະທຳຊອບ, ການລ້ຽງຊີວິດຊອບ, ຄວາມພະຍາຍາມຊອບ, ການຣະລຶກຊອບ, ແລະການຕັ້ງໃຈຫມັ້ນຊອບ. ທາງອັນປະເສີດປະກອບດ້ວຍອົງ ໘ ນີ້ເປັນຂອງຈຳເປັນສຳຫລັບທຸກຄົນຕາມພູມຕາມຊັ້ນ.ການບໍຮູ້ຄວາມຈິງເລື່ອງຂອງຄວາມທຸຂ໌ພ້ອມທັງຕົນເຫດແຫ່ງທຸຂ໌ກັບທັງວິທີກຳຈັດເຫດແຫ່ງຄວາມທຸກບາງຄັ້ງບຸກຄົນມີຄວາມຕ້ອງການຈະນຳຄວາມສຸຂມາສູ່ຕົນແຕ່ກັບນຳຄວາມທຸຂ໌ມາແທນກໍ່ມີບຸກຄົນຍິ່ງເພີ່ມຄວາມທະຍານຢາກແລະຫລັບຫູຫລັບຕາເຕີມຄວາມທະຍານຢາກນັ້ນໃຫ້ເຕັມຫລາຍຂຶ້ນພຽງໃດເຂົາກໍ່ເຊື່ອວ່າຜູກມັ ດຕົນເອງດ້ວຍຄວາມທຸກຫລາຍຂຶ້ນພຽງນັ້ນເມື່ອລົງມືປະຕິບັດຕາມຄວາມເຫັນຊອບ ດຳຣິຊອບຈົນເຖິງການຕັ້ງໃຈຊອບ ແລ້ວກໍຈະເປັນເຫດໃຫ້ໄດ້ບັນລຸປັນຍາອັນສົມບູນຫລືການຕັດສຣູ້ແລ້ວອະວິຊາຄວາມບໍ່ຮູ້ຈິງກໍຈະຖືກທຳລາຍໄປເຊັ່ນກັນກັບຄວາມມືດຍ່ອມຫາຍໄປເມື່ອແສງສະວ່າງປາກົດແລະເມື່ອປັນຍາທຳຫນາທີ່ຂອງມັນແລ້ວສິລສິສງ່າແລະຄວາມດີງາມທັງຫມົດກໍ່ຈະຕາມມາເປັນບໍລິວານຂອງປັນຍານັ້ນ.
- ໃນການສຶກສາພຣະພຸທສາສນາເຮົາເລີ່ມດ້ວຍເສຣິພາບຄືເສຣິພາບໃນຄວາມຄິດເສຣິພາບໃນການຕັດສິນໃຈດ້ວຍຕົວເອງເພາະເຮົາໄດ້ຮັບສັງສອນບໍ່ໃຫ້ເຊື່ອໃນສິ່ງງ່າຍໆເຫດທີ່ໄດ້ຍິນໃດ້ພັງມາຫລືເພາະເຫຕທີ່ມີຄຳກ່າວໄວເຊັ່ນໃນຄຳພີຫລືເພາະນຳສືບມາຕໍ່ກັນມາຈາກໂບຮານຫລືຈາກຍຸກນຶ່ງໄປສູ່ອີກຍຸກນຶງຍານທັດສນະ (ຄວາມເຫັນປະຈັກດ້ວຍຍານ) ຂອງຕົນເອງພາຍຫລັງການພິຈາຣະນາແລະປະຕິບັດຢ່າງຣອບຄອບຖີ່ຖ້ວນແລ້ວຈະບອກເຮົາໄດ້ເຖິງຄວາມຈິງນັ້ນ. ອັນນຶງໃນການປະຕິບັດຕາຄຳສອນຂອງພຣະພຸທສາສນານັ້ນກໍ່ເລີ້ມດ້ວຍເສຣພາບອີກເຫມືນກັນໂດຍການຮັດໃຫຕົວເຮົາເປັນອິດສລະຈາກຄວາມເປັນທາດພາຍໃນຫລືກິເລດຈົນກ່ວາເຮົາຈະບັນລຸຈຸດຫມາຍປາຍທາງກ່າວຄືການຕັດສຣູ້. ຂໍໃຫ້ທ່ານຜູ້ອ່ານທັງຫລາຍຈົ່ງແຜ່ຄວາມປາຖນາດີຄວາມມີໄມຕີຈິດຄວາມກະລຸນາແລະຄວາມພຽງຍິນດີເຫັນອົກເຫັນໃຈໄປຍັງສັດໂລກທັງຫລາຍໂດຍບໍ່ຈຳແນກເຜົ່າພັນເຊື້ອຊາດສາສນາຜູ້ມີຄວາມທຸຂ໌ຈົ່ງມີຄວາມສຸຂເຖີດຜູ້ມີຄວາມກົວຈົງຫາຍກົວເຖີດຜູ້ມີຄວາມເສົ້າໂສກຈົງຍິນດີເຖີນຂໍສັນຕິຈົງມີແດ່ສັພພະສັຕທັງຫລາ ຍ. ຯ.
- ຄວາມມຸງຫມາຍອັນແທ້ຈິງຂອງການປະຕິບັດທັມນັ້ນແມ່ນເພື່ອຈຸດປະສົງອັນໃດ ? ກໍ່ຕອບວ່າ: ການປະຕິບັດທັມທຸກຢ່າງນັ້ນແມ່ນເພື່ອ “ ດັບຕັນຫາ ” ນັ້ນເອງ. ແຕ່ການດັບຕັນຫານັ້ນມີຢູ່ສອງຢ່າງຄື: ດັບຈິງກັບດັບບໍຈິງສຳລັບການດັບທີ່ບໍຈິງນັ້ນຕົວຢ່າງມັນດັບໄປເອງຕາມທຳມະຊາຕຂອງມັນຄືເມື່ອຕັນຫາໄດ້ເສບເຫຍື່ອທີ່ຕ້ອງການໄປແລ້ວມັນກໍດັບໄປເອງເພື່ອໄປຫາເຫຍື່ອອັນໃຫມ່ຫລືອາລົມອັນໃຫມ່ທີ່ສູງຂຶ້ນມານ້ອຍນຶ່ງກໍ່ຄືດັບດ້ວຍຄວາມຈວມພໍ້ທີ່ສູງຂຶນມາອີກ ກໍຄືການພ
- ບັນຫາທີ່ຈະຕ້ອງພິຈາລະນາກັນ ຢ່າງຣອບຄອບທີ່ສຸດ ໃນບັນດາປະໂຍດ ທັງສາມນັ້ນຄື: ມະນຸດສົມບັດ - ສະຫວັນສົມບັດ ແລະ ນິພພານສົມບັດນັ້ນ ອັນໃດ້ເປັນ ປະໂຫຍກທີ່ມຸ່ງຫມາຍ ຢ່າງແທ້ຈິ່ງຂອງພຸທະສາສນາ ເຣື່ອງນີ້ຄົນທີ່ມີ ສຕິປັນຍາຢູ່ແລ້ວ ຍ່ອມແລເຫັນ ດ້ວຍຕົນເອງວ່າ: ມະນຸດສົມບັດ ແລະ ສຫວັນສົມບັດ ເຫມືອນປາມີກ້າງ- ປ່າງຫລຽວເຫັນແດ່ ແລະ ຊັບຊ້ອນຢູ່ເບື້ອງໃນ ຢ່າງບໍເຫັນແດ່ ຫລື ຢ່າງດີແດ່ ຢ່າງບໍດີແດ່ ຕາມຊັນເຊີງຂອງມັນ ຄົນເຮົາຈຶ່ງມີທຸກຂ໌ທີ່ເປັນທຸກຂ໌ແດ່ ແລະ ສນຸກ ສນາມແດ່ ປະປົນກັນໄປ ຢ່າງຊໍ້າໆ ຊາກໆກໍເພາະສັມບັດທັງ ໒ ຢ່າງນີ້ ກໍເປັນທຸກຂ໌ ໂດຍຕ້ອງ ເມື່ອ ສແວງຫາມັນໃຫ້ໄດ້ມາກໍເປັນທຸກຂ໌ ໂດຍທາງອ້ອມ ໃນເມື່ອໄດ້ມັນມາສົມປະສົງແລ້ວ ຫລື ກຳລັງບໍລິໂພກມັນຢູ່ ຫລື ກຳລັງລັກສາມັນຢູ່ ຕ້ອງທົນທຸກຂ໌ ໃນທາມກາງ ຂອງສິ່ງທີ່ຫລົງວ່າສຳຄັນ ຄິດວ່າເປັນຄວາມສຸຂຕ່າງກັນກັບໃນເມື່ອໄດ ສົມບັດອັນທີ່ ໓ ຄື ນິພພານສົມບັດນັ້ນ ເຂົ້າໄດ້ມາໂດຍ ຄວາມບໍຣິສຸດ ທາງໃຈ ຈຶ່ງສາມາຈປົດເປື້ອງ ພິດສົງ ຫລື ຄວາມ ບິບຄັ້ນ ຂອງສົມບັດທັງ ໒ ປະເພດ ຂ້າງຕົ້ນນັ້ນອອກໄປໄດ້ - ມີຊີວິດຢູ່ຢ່າງມີອິສສາຣະພາບ ໂດຍປະສະຈາກ ການບິບຄັ້ນໂດຍອຳນາຈ ຣາຄະ -ໂທສະ - ໂມຫະ ອັນເນື່ອງດ້ວຍສົມບັດທັງ ໒ ທີ ກ່າວມາຂ້າງຕົ້ນນັ້ນ.
ຫົວໃຈພຸທະສາສນາ.
໔. ວັນທີ່ປະຊຸມກົງກັບວັນເພັງເດືອນ ໓ ດວງຈັນໂຄຈອນມາເຖິງດາວຣິທຊື່ ມາຄະ ເອີ້ນວ່າ.
“ ຜູ້ສລາດກ່າວວ່າ ປັນຍາແລປະເສີດສຸດ ເຫມືອນດວງຈັນສ່ອງແສງສວ່າງຍິ່ງກ່າວດາວທັງຫລາຍ ສິລສີສະງ່າຕຣອດຈັນທັມະ ຂອງຄົນດີມີມາກຕາມຫລັງຜູ້ມີປັນຍາ”.
- ສົມເດັດພຣະສັມມາສັມພຸທເຈົ້າໄດ້ຊົງຊີ້ໄຫ້ເຫັນວ່າການຈະປົດເປື້ອງມະນຸດຊາຕໄຫ້ພົນຈາກຄວາມທຸຂນັ້ນເປັນການຈຳເປັນທີ່ຈະຕ້ອງໃຫ້ພວກເຂົາຮູ້ຄວາມຈິ່ງວ່າ ໃນທາງກາຍເຂົ້າອາດເປັນອິດສລະຈິ່ງ ແຕ່ຕາບໃດທີ່ເຂົາຍັງຖືກຜູກມັດດ້ວຍຄວາມຍຶດຖື ຄວາມຖືຕົວ ຄວາມອາຄາດພະຍາບາດແລະຄວາມທະເຍີທະຍານຢາກຕ່າງໆແລ້ວ ຕາບນັ້ນເຂົາກໍ່ຍັງເຊື່ອວ່າເປັນທາດທາງຈິດໃຈ ແລະອາດຖືກກິເລດຂອງຕົນເອງບັງຄົບໃຫ້ປະກອບອາດຊະຍາກັມໄດ້ທຸກສະນິຫລືແມ່ນແຕ່ຂ້າຕົວຕາຍກໍ່ໄດ້ແລ້ວແຕ່ກໍລະນີ ເຮັດແນວໃດພວກເຂົາຈຶ່ງຈະຊ່ວຍຕົວເອງໃຫ້ເປັນອິດສລະຈາກຄວາມເປັນທາດພາຍໃນໄດ້ ເປັນບັນຫາທີ່ບຸກຄົນຜູ້ຮັກເສຣິພາບແລະຄວາມສຫງົບ ໂດຍສເພາະຜູ້ຮັບຜິດຊອບຕໍ່ຄວາມປອດໄຟຂອງສັງຄົມແລະຂອງໂລກຈະຕ້ອງແກ້ໄຂບັນຫາໃຫ້ຕົກໄປ.
ຄວາມມຸ່ງຫມາຍຂອງການປະຕິບັດທັມ.
- ຄວາມມຸງຫມາຍອັນແທ້ຈິງຂອງການປະຕິບັດທັມນັ້ນແມ່ນເພື່ອຈຸດປະສົງອັນໃດ ? ກໍ່ຕອບວ່າ: ການປະຕິບັດທັມທຸກຢ່າງນັ້ນແມ່ນເພື່ອ “ ດັບຕັນຫາ ” ນັ້ນເອງ. ແຕ່ການດັບຕັນຫານັ້ນມີຢູ່ສອງຢ່າງຄື: ດັບຈິງກັບດັບບໍຈິງສຳລັບການດັບທີ່ບໍຈິງນັ້ນຕົວຢ່າງມັນດັບໄປເອງຕາມທຳມະຊາຕຂອງມັນຄືເມື່ອຕັນຫາໄດ້ເສບເຫຍື່ອທີ່ຕ້ອງການໄປແລ້ວມັນກໍດັບໄປເອງເພື່ອໄປຫາເຫຍື່ອອັນໃຫມ່ຫລືອາລົມອັນໃຫມ່ທີ່ສູງຂຶ້ນມານ້ອຍນຶ່ງກໍ່ຄືດັບດ້ວຍຄວາມຈວມພໍ້ທີ່ສູງຂຶນມາອີກ ກໍຄືການພ.
ທະຫະຣາ ຈະ ມະຫັນຕາ ຈະ ເຍພາລາ ເຍຈະ ປັນດິຕາ ສັບເພມັດຈຸ ວະສັງຍັນຕິ ສັບເພມັດຈຸ ປະຣາຍະນາ ເຊິ່ງຈະແປເປັນສຳນວນກະວີໃຫ້ເຂົ້າໃຈງ່າຍ ມີໃຈຄວາມວ່າ: “ທັງຄົນໜຸ່ມແກ່ເຖົ້າເຂົ້າສັງຂານ ທີ່ສຸດແນ່ນອນກໍຕ້ອງອັນຕະຣະທານກາຍເປັນຜີ, ທັງຄົນໂງ່ຄົນສະຫຼາດນັກປາດແລະເມທີ, ທັງທຸກຍາກໄຮ້ຮັ່ງມີຫຼືເສດຖີ ກໍຕ້ອງເຂົ້າໂລງຜີ ດ້ວຍກັນເສກສັນດຽວ”.
ເພາະຫຍັງ ? ກໍເພາະວ່າ “ອັນຄວາມຕາຍ ເປັນສະຫາຍເພື່ອນສະໜິດ, ມີຊີວິດຄວນກຽມພ້ອມເພື່ອອຳລາ ທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງ ພຽນພ່ຳພາວະນາ, ເປັນມົນຕາ ເພື່ອກີດກັ້ນ ແລະກັນລືມ.
“ໜຶ່ງເຮົາໜີແກ່ບໍ່ໄດ້, ສອງເຮົາໜີເຈັບໄຂ້ບໍ່ພົ້ນ, ສາມໝົດທຸກຄົນຈັກຕ້ອງຕາຍ, ສີ່ສັບພະສິ່ງທັງຫຼາຍ ຫຼືຄົນຮັກຕ້ອງຈາກຈິງ, ຫ້າສັບພະສິ່ງໃນໂລກລ້ວນ ຍ່ອມເປັນໄປຕາມວັດຕະຈັກຂອງກັມ.
ສິ່ງທັງຫຼາຍທີ່ກ່າວນັ້ນ ເປັນສິ່ງມະນຸດຕ້ອງກຳນົດຈົດຈຳໄວ້ເນື່ອງໆ ເພື່ອເຕືອນສະຕິໄວ້ ເພື່ອໃຫ້ຕົນບໍ່ພາດພັ້ງ ໄປທຳຄວາມຊົ່ວ ສ້າງແຕ່ຄວາມດີ ທັງໝົດທີ່ກ່າວນັ້ນມັນເປັນບ້ວງແຫ່ງວັດຕະ ຄືກຳມະວັດຕະ, ເພາະກຳມະວັດຕະນີ້ແລ້ວ ມັນເຮັດໃຫ້ມະນຸດຕ້ອງພົບກັບຂອງ ໔ ປະການໃນ ໕ ຢ່າງທີ່ກ່າວແລ້ວ, ສິ່ງທັງຫ້າຢ່າງມັນເກີດຂຶ້ນຈຶ່ງ ເຮັດໃຫ້ມີການວຽນວາຍຕາຍເກີດ ອັນໃດເຮັດໃຫ້ວຽນວາຍຕາຍເກີດ ອັນນັ້ນກໍຄືກິເລດ ຜູ້ຕັດກິເລດໄດ້ກໍສິ້ນກຳ ກ​ໍຄືພົ້ນຈາກວັຕ ຕະ ຫຼືຕັດວັຕຕະໄດ້ໂດຍສິ້ນເຊີງ.
ເມື່ອທຸກຊີວິດຈຳຕ້ອງປະສົບພົບພໍ້ກັບຄວາມຕາຍເຊັ່ນນີ້ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນປາໝາດມົວເມົາໃນຊິວີດ ຮີບຫາທາງແກ້ໄຂ ກຽມຕົວກຽມໃຈໃຫ້ພ້ອມ ຊັກຊ້ອມໄວ້ໃຫ້ດີ ຈະບໍ່ເສັຍທີພາດທ່າ ໃນເມື່ອຄວາມຕາຍເຂົ້າມາເຖິງ ຕ້ອງກຽມສະບຽງ ຄືຄຸນນະທຳ ສິນທັມ ພໍ່າຄວາມດີ ເປັນເຂົ້າໄຖ່ເຂົ້າຖົງໄປສຳປາລະຍະພົບ ຄືພົບເບື້ອງໜ້າໃຫ້ພຽບພ້ອມ ດັ່ງກັບສຳນວນບູຮານກ່າວໄວ້ວ່າ “ກຽມຕົວກໍຕາຍ, ກຽມກາຍກ່ອນແຕ່ງງານກຽມແຫຼ່ງນ້ຳລຳທານກ່ອນແຫ້ງແລ້ງ, ກຽມເຂົ້າຂອງເງິນແດງກ່ອນອອກເດີນທາງ”.
ອັນໃດກໍຕາມ ຫາກບໍ່ກຽມຕົວກ່ອນໃຫ້ສົມບູນບໍລິບູນແລ້ວ ກໍຈະເກີດຄວາມຫຍຸ້ງຍາກສັບສົນແທບທັງນັ້ນ ເຊັ່ນຕົວຢ່າງ “ນັກກິລາ ບໍ່ກຽມຕົວກ່ອນແຂ່ງຂັນກິລາ, ຄົນຢາກມີເງິນຄ່າດອງແຫວນໝັ້ນ ບໍ່ກຽມເງິນຊື້, ທະຫານບໍ່ກຽມສັບພາວຸດກ່ອນຈະອອກຮົບ, ນັກຮຽນນັກ ສຶກສາບໍ່ກຽມວິຊາກ່ອນເຂົ້າສອບເສງ”.
ຈະໄປແຂ່ງຂັນ, ຈະໄປບໍ່ຂໍໝັ້ນສາວ, ຈະອອກສູ້ຮົບ ແລະຈະສອບເສງ ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ມີແຕ່ເສັຍກັບເສັຍຫາຄວາມສຳເລັດບໍ່ໄດ້ແນ່ນອນ.
ເພາະສະນັ້ນບຸນກຸສົນ ເປັນສົມບັດແທ້ ທີ່ມະນຸດຄວນໄຄວ່ຄວ້າສະແຫວງຫາ ມາໄວ້ປະດັບຕົນ ເຊັ່ນວ່າ. “ບຸນກຸສົນເປັນສົມບັດແທ້, ເຖິງຄາວຕາຍກາຍດັບບໍ່ດັບຫາຍ, ຈະເປັນສິ່ງສະຖິດ ສະໜິດ ແໜ້ນແທນຮ່າງກາຍ, ເຖິງຄາວຕາຍ ຊື່ຍັງຢູ່ ເຊີດຊູຄຸນ.
ວັດຖຸຂອງເຄື່ອງໃຊ້ ໃນໂລກເມືອງມະນຸດ, ເງິນໂກດກືກອງຫຼາຍ ເພິ່ງກັນກະພໍໄດ້, ອັນວ່າຄວາມດີນັ້ນ ເຖິງມີໃນໂລກບິແບ່ງກັນບໍ່ໄດ້ ໃຜສ້າງຍ່ອມມີ, ບາບກໍເປັນດັ່ງນີ້ ສະເໝີດັ່ງບຸນຍະກຳ, ໃຜຫາກທຳກຳໜັກບາບກໍຕາມຕິດຕື້, ຕີນມືທັງກາຍນັ້ນ ຂອງໃຊ້ສັນຫຼາຍຫຼາກ, ແບ່ງປັນກັນຊ່ວງໃຊ້ ຍາມຮ້ອນເຫືອດຫາຍ, ຄວາມຕາຍໃຜຫ່ອນຫາມຫອບຫິ້ວ ສິນຊັບໄປນຳ ບໍ່ໄດ້ແລ້ວ, ເງິນໂກດກືກອງຫຼາຍ ເອົາໄປນຳບໍ່ມີໄດ້ລົດລາງໂຮງເຮືອນຮ້ານ ຫໍຫຼວງຕຶກໃຫຍ່, ກະບະເກັ່ງຄັນໃຫຍ່ເຫຼື້ອມ ຍັງບໍ່ໄດ້ແກ່ໃສ່ໂລງ ທ່ານເອີຍ, ອັດຕາຕົນທີ່ບອກໄວ້ ອາໄສເພິ່ງຕົນເອງ, ໃຜຫາກມີປັນຍາ ຈົ່ງພິຈານວິໄຈແຈ້ງ, ອັດຕາຄົນຄວນຄົ້ນ ຄົນເອົາໃຫ້ຮູ້ເຫດ ເພື່ອໃຫ້ສົມມາດແມ້ງ ເຫັນແຈ້ງແຫ່ງຕົນ, ຍາມຕາຍຕາຍມອດມ້ຽນ ອັດຕາແຈບໝົດສິດ, ສິ່ງຂອງມີພຽງໃດ ກໍເອົາໄປບໍ່ມີໄດ້, ໝູ່ກອງຜົວເມັຍນັ້ນ ຈະຫາມໂລງນຳສົ່ງ, ໄປຮອດພຽງປ່າຊ້າ ເຫຼືອນັ້ນແມ່ນຕົນເອງ, ອັນນີ້ບົງບອກໃຫ້ ເຫັນເຫດແຫ່ງອັດຕາ, ການທີ່ເຄີຍທຳການ ບາບບຸນຈັ່ງໃດແທ້, ຊົ່ວດີຈັກຕາມຕື້ ອັດ ຕາຕົນຄົນປະກອບ, ບໍ່ມີໃຜແບ່ງໃຫ້ ໃຜສ້າງກໍຮັບເອງ ທ່ານເອີຍ.
ເພາະເຮົາຮູ້ແທ້ແນ່ນອນວ່າ ສັງຂານທັງຫຼາຍບໍ່ທ່ຽງສົມກັບ ພຣະປາລີວວ່າ: “ອະນິຊຈາ ວະຕະ ສັງຂາຣາ ອຸປາທະວະຍະທັມມິໂນ, ອຸປັຊຊິຕະວາ ນິຣຸຊຊັນຕິ ເຕສັງ ວູປະສະໂມ ສຸໂຂ, ແປໄດ້ວ່າ “ອະນິຈຈາ ວະຕະ ສັງຂາຣາ: ສັງຂານທັງຫຼາຍບໍ່ທ່ຽງໜໍ, ອຸປາທະວະຍະທັມມິໂນ: ມີອັນເກີດຂຶ້ນ ແລະເສື່ອມໄປເປັນທັມມດາ, ອຸປັຊຊິ ຕະວາ ນິຣຸຊຊັນຕິ: ບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວຍ່ອມດັບໄປ, ເຕສັງ ວູປະສະໂມ ສຸໂຂ: ການເຂົ້າໄປລະງັບສັງຂານເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ ຍ່ອມເປັນຄວາມສຸກ.
ບົດສູດມົນທຸກບົດ ເປັນຄຳສອນຂອງສົມເດັດພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າທັງສິ້ນ, ຖ້າເຮົາສູດໄດ້ເຂົ້າໃຈພ້ອມ ໃນຂະນະທີ່ເຮົາສູດ ຫຼືໄດ້ຍິນໄດ້ຟັງ ຮູ້ຊຶ້ງເຊິ່ງຄຳແປແລະຄວາມໝາຍຂອງຄຳແປນັ້ນ, ກໍຈະກໍ່ໃຫ້ເກີດປັນຍາ ມີປະໂຫຍດຫຼາຍ ຄືເປັນວິປັດສະນາຍານ ໄປດ້ວຍ, ຖ້າສູດຫຼືຟັງບໍ່ຮູ້ເລື່ອງ ກໍໄດ້ແຕ່ສມາທິ(ສະມະຖະ)ແລະຍານ ຄືຄວາມສະຫງົບຈິດໃຈເທົ່ານັ້ນ, ສະນັ້ນເຮົາເຫັນວ່າ ພຣະສົງເຮົາໄຫວ້ ພຣະເຊົ້າ ໄຫວ້ພຣະເດິກ ໄຫວ້ພຣະແລງນັ້ນ ເປັນການອົບຮົມສະ ມະຖະກຳມັດຖານ, ການນັ່ງສະມາທິເຂົ້າຊານ ກໍເປັນວິປັດສະນາກຳມັດຖານ ພຣະສົງກໍມີໜ້າທີ່ ອົບຮົມສະມັດຖະ ແລະວິປັດສະນາ ເຊິ່ງຮຽກວ່າ ວິປັດສະນາທຸລະ ແລະວຽກຄັນຖະທຸລະ ກໍຄືການສຶກສາພັດທະນາ ແລະປົກຄອງຄະນະສົງ.
ໃນບົດສູດບັງສະກຸນຕາຍ ທີ່ຍົກຂຶ້ນມາ ເຊິ່ງມີບົດຕົ້ນວ່າ “ອະນິດຈາ ວະຕະສັງຂາຣາ” ນັ້ນມີຄຳວ່າ ສັງຂານ ແລະການລະງັບສັງຂານ, ທີ່ນີ້ເຮົາມາສຶກສາ ຄວາມໝາຍຂອງຄຳວ່າສັງຂານ ແລະການລະງັບສັງຂານ, ສັງຂານໝາຍເຖິງຫຍັງ ແລະການລະງັບສັງ ຂານຄືຫຍັງ ?
ສັງຂານນັ້ນ ຄື ຂັນທັງ ໕ ອັນໄດ້ແກ່ (ຮູບ-ເວທະນາ-ສັນຍາ-ສັງຂານ-ວິນຍານ), ເປັນສັງຂະຕະ ຫຼືສັງຂະຕະທັມ ໝາຍເຖິງສິ່ງທີ່ຖືກປັດໄຈປຸງແຕ່ ສິ່ງທີ່ເກີດຈາກເຫດປັດໄຈ ເປັນທັງຮູບທຳ, ນາມະທຳ, ສະພາບທີ່ປຸງແຕ່ງໃຫ້ດີຫຼືຊົ່ວ ກົງກັບສັງຂານຂັນ ໃນຂັນ ໕.
ສະພາບປຸງແຕ່ງຊີວິດ ຄືກາຍະສັງຂານ(ປຸງແຕ່ງທາງກາຍ ຫຼືລົມຫາຍໃຈເຂົ້າ-ອອກ) ວະຈີສັງຂານ (ປຸງແຕ່ງທາງວາຈາ ຄືວິຕົກ “ວິຈານ” ວິຈາຣະນະ) ຈິຕຕະສັງຂານ(ປຸງແຕ່ງທາງໃຈ ຄື ສັນຍາ ແລະເວທະນາ).
ສັງຂາລະທຸກ ທຸກເພາະເປັນສັງຂານ ຄື ເພາະເປັນສະພາບອັນຖືປັດໄຈປຸງແຕ່ງຂຶ້ນ ຈຶ່ງຕ້ອງຜັນແປໄປຕາມເຫດ-ປັດໄຈ ເປັນສະ ພາບອັນປັດໄຈບີບຄັ້ນ ຂັດແຍ້ງ ຄົງທົນຢູ່ບໍ່ໄດ້.
ການລະງັບສັງຂານ ຄື ການລະງັບ ຫຼືດັບຄວາມຄິດປຸງແຕ່ງເຫຼົ່ານີ້ສາໂດຍສິ້ນເຊິງ (ເຄື່ອງມືໃນການທີ່ຈະລະງັບສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ຄືວາງກັບປົງ) ປົງວາງໂດຍການໃຊ້ຫຼັກພິຈາລະນາວ່າ.
ສັບເພ ສັງຂາຣາ ອະນິດຈາ: ສິ່ງທັງຫຼາຍເປັນຂອງບໍ່ທ່ຽງ, ສັບເພ ສັງຂາຣາ ທຸກຂາ: ສິ່ງທັງຫຼາຍເປັນທຸກ, ສັບເພ ທັມມາ ອະ ນັດຕາ: ທຳທັງຫຼາຍ ບໍ່ແມ່ນຕົວຕົນ (ຫຼືໄຮ້ຕົວຕົນ), ອາຕະມາກໍປະ ພັນເປັນກອນ ເພື່ອອະທິບາຍເພີ່ມຕື່ມຕໍ່ພຣະປາລີ ທີ່ຍົກມານັ້ນ ດັ່ງນີ້ “ສັບພະສິ່ງໃນໂລກລ້ວນ ມີມາກອະນັນນັບ, ຫາກຮູ້ທັນປ່ອຍວາງ ຍ່ອມກະເສີມກະສັນແທ້, ຈິດກໍສຸຂີລົ້ນ ໃຈບານເບີຍເບີກ, ຄວາມທຸກຫາຍເຫດແຫ້ງ ຄວາມສຸກແຈ້ງຢູ່ກະເສີມ, ສັບພະສິ່ງຫຼາກລ້ວນ, ມວນມາກເກີດແລ້ວດັບ, ບໍ່ມີໃຜບັງຄັບທຸກອັນໃຫ້ຄົງໄດ້, ທຸກອັນມວນມີລົ້ນ “ອະນັດຕາ” ຫາຮູບ ບໍ່ມີແລ້ວ, ຄວາມຄົງຢູ່ທີ່ຢືດໝັ້ນ ກໍສູນສ້ຽງບໍ່ເຫຼືອ, ຄວາມຢືດໝັ້ນມາກລົ້ນ ໃຈກໍໝົ່ນບໍ່ກະເສີມ, ຄວາມທຸກວຽນວົນກັບ, ທັບປັນຍາໃຫ້ຕັນຕຶ້ງ, ໃຈກໍກາຍເປັນເສົ້າ ໃຈບໍ່ທັນທຽບເທົ່າ, ຄວາມທຸກຫຼາຍມັນກໍໍ່ກາຍເປັນເສົ້າ ຄວາມອຸກເອົ້າກໍເຂົ້າແທນ, ຍືດໝັ້ນລົດຄ່ອຍຄ້ອຍ ໜ້ອຍນິດຕາມຈັງຫວະ, ຄວາມທຸກຄາກໍຫຼຸດລົດ ເສື່ອມລົງປົງໄດ້, ຄວາມທາລຸນໃຈບໍ່ມາໄກ້ ປັນຍາໃສຮູ້ກະຈ່າງ, ການປ່ອຍວາງເພີ່ມຂຶ້ນເລື້ອຍ ຄວາມທຸກແທ້ກໍເຫືອດຫາຍ, ຄວາມທຸກໃນໂລກນີ້ ບໍ່ທຽມເທົ່າກັບທຸກໃຈ ດອກນາທຸກກາຍພໍພຽງຍາມ ອາດບັນ ເທົາລົງໄດ້, ທຸກທາງໃຈເໝືອນໄຟໄໝ້ສຸມຊວງໃນມັນດັບຍາກ, ການປ່ອຍວາງເທົ່ານັ້ນ ເປັນຢາແກ້ທຸກໃຈ, ຈົ່ງປ່ອຍວາງໃຫ້ໄດ້ ເຫັນຊ່ອງທາງສຸກມີ, ທານສີນພາວະນານຶກ ສ້າງກຸສົນເລີງເລື້ອຍ, ອະໄພທານນຳພ້ອມ ພົມວິຫານກໍໍ່ກຳເນີດ, ຈິດເມດຕາພ່ຳພ້ອມກຸສົນເພີ່ມເປັນຍອດຄົນ, ທັມປະຫານຄວາມທຸກນັ້ນ ຄືອະຣິຍະສັດທັງສີ່, ຄັນທຸກມີເກີດຂຶ້ນ ຈົ່ງຫາຕົ້ນເຫດແຫ່ງມັນ, ພ້ອມວິທີການດັບທຸກນັ້ນ ຈຶ່ງຊິເຫັນທາງສຸກແທ້, ມັກທັງແປດເປັນທຳແກ້ ໃຫ້ເຮົາຮູ້ປ່ອງເດີນ, ທາງແປດເສັ້ນບອກແຈ້ງເຫັນປ່ອງທາງທຽວ, ອະໂຫສິກຳທຳບຸນນຳ ໃຫ້ຄົບສາມສະເໝີດ້າມ, ການປ່ອຍວາງລົງໄວ້ ໂລກີຍະທຳເປັນທີ່ທ່ອງ, ໂລກຸດຕະຣະທຳເປັນບ່ອນມຸ້ງ ທາງສຸກແທ້ແມ່ນນິບພານ ທ່ານເອີຍ.
ແຕ່ສິ່ງທີ່ຢາກຈະໃຫ້ເຂົ້າໃຈ ແລະມີຄວາມເຫັນເປັນອັນດຽວກັນກໍຄື ການໄປງານສົບ ເຮົາຈະໄດ້ຫຍັງຈາກງານສົບນັ້ນ ເຊິ່ງມີສິ່ງທີ່ຄວນພິຈາລະນາຢູ່ ໔ ຢ່າງ ດັ່ງນີ້.
ຂໍ້ທີ່ວ່າ ໄປງານສົບ ເພື່ອໃຫ້ພົບສັດຈະທຳນັ້ນ ໝາຍຄວາມວ່າ ປົກກະຕິເຮົາບໍ່ໄດ້ນຶກເຖິງ ຄວາມຕາຍເທົ່າໃດ ເພາະມີສິ່ງອື່ນມາເຮັດໃຫ້ເຮົາຕ້ອງຄິດຫຼາຍກວ່າ ມົວສົນລະວົນຢູ່ກັບການທຳມາຫາກິນ ລ້ຽງປາກລ້ຽງທ້ອງ ລ້ຽງລູກລ້ຽງຫຼານ ທຳໜ້າທີ່ການງານ ເພື່ອປະດັບກຽດ ສັກສີ ຍົດຖາບັນດາສັກ ຮຽກວ່າໃຊ້ເວລາສ່ວນໃຫຍ່ເພື່ອກິນ, ກາມ, ກຽດ.ເມື່ອມີງານສົບ ເຮົາກໍຈະໄດ້ພົບວ່າ ໂອ….ຄວາມຕາຍນັ້ນມີຈິງ ເມື່ອເຮົາຮູ້ສິ່ງນີ້ ອາດບັນເທົາຄວາມຢືດໝັ້ນຖືໝັ້ນລົງໄດ້, ເມື່ອຄວາມຕາຍມາມາເຖິງ ມີຍົດກໍຕ້ອງຖິ້ມຍົດ, ມີກຽດຕ້ອງຖິ້ມກຽດ, ມີຊັບສົບບັດພັດສະຖານ ມີລູກ ຜົວ ເມັຍ ກໍບໍ່ສາມາດທີ່ເປັນເຈົ້າຂອງຢຶດຄອງເປັນຂອງຕົນໄດ້ ແລະອື່ນໆ.
ຂໍ້ທີ່ວ່າ ນຳນ້ຳໃຈມາສະແດງ ໃຫ້ແກ່ຜູ້ຕາຍ ແລະຍາດພີ່ນ້ອງ, ໝາຍເຖິງວ່າ ເຮົາຄວນຈະສະແດງນໍ້າໃຈໃຫ້ກັນແລະກັນ ທ່ານກ່າວວ່າ ການສະແດງນ້ຳໃຈໃຫ້ກັນ ແລະກັນມີ ໔ ສະຖານ ຄື.
໑. ຍາມທຸກຈົນ, ໒. ຍາມຈາກພາກໄປໄກ, ໓, ຍາມເຈັບໄຂໄດ້ພະຍາດ, ແລະ ໔. ແລະຍາມຕາຍ, ສະຖານທັງສີ່ທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຄົນເຮົາຄວນສະແດງນ້ຳໃຈ ໃຫ້ກັນ ແລະກັນໃຫ້ຫຼາຍໆ.
ຂໍ້ທີ່ວ່າສວຍໂອກາດທຳບຸນ ເພີ່ມຄວາມດີໃຫ້ແກ່ຊີວິດຕົນ, ໝາຍເຖິງວ່າ ການທຳບຸນອຸທິດສົ່ງຜົນຫາຜູ້ຕາຍນັ້ນມີການໃຫ້ທານ, ການຮັກສາສີນ ແລະການຟັງທຳ ຈະເລີນພາວະນາ, ການທີ່ເຮົາທຳເພື່ອຜູ້ຕາຍກໍຈິງ ແຕ່ຜົນທີ່ໄດ້ເຕັມສ່ວນບໍລະບວນກໍແມ່ນເຮົາ ເປັນຜູ້ທຳເອງເຮັດເອງ, ເຮົາມາງານສົບ ກໍມາເຮັດບຸນເຮົາໄດ້ສະຫຼະຊັບທຳທານ, ໄດ້ສະຫງົບກາຍ ວາຈາ ແລະໄດ້ຟັງທັມ ຊື່ວ່າການເຮັດບຸນເພື່ອເຮົາເອງດ້ວຍ.
ຂໍ້ທີ່ວ່າ ການຮັກສາພັດທະນາ ຈາຮີດອັນດີງານຂອງຊາດ ຂອງພຸດທະສາສນາໄວ້, ຂໍ້ນີ້ເຮົາຈະເຫັນໄດ້ຈະແຈ້ງວ່າງານຊານະປະກິດສົບຂອງໃຜໆກໍຕາມ ຈະເປັນຄົນຮັ່ງມີເປັນດີ ທຸກຈົນທົນແຄ້ນ ຫຼືເຈົ້າຄົນນາຍຄົນ ກໍຕ້ອງໄດ້ເຮັດງານສົບແບບດຽວກັນໝົດ ຊາວລາວເປັນຊາວພຸດ ກໍໄດ້ທຳແບບພຸດທະສາສະໜາ ແລະມີພຣະສົງນຳໜ້າທັງນັ້ນ, ນອກຈາກນັ້ນ ຍັງມີພິທີກຳອື່ນໆອີກທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນງານສົບ ທີ່ເປັນວັດທະທຳ ປະເພນີທາງວັດຖຸ ປະເພນີວັດທະນະທຳທາງຈິດໃຈ ກໍມີຫຼາຍຢ່າງ ບໍ່ວ່າຊິເປັນການເຄົາລົບ ນອບນ້ອມ ຊ່ວຍເຫຼືອເກື້ອກູນ ການມີເມດຕາ ກາລຸນາ ແລະຫວັງໃຫ້ຄົນອື່ນພົ້ນທຸກ ແລະອື່ນໆ.
ໃນທີ່ສຸດແຫ່ງພຣະສັດທຳມະເທດສະໜານີ້ ຂໍອ່ວຍພອນ ໃຫ້ ເຈົ້າພາບສັດທາ ຈົ່ງປະສົບພົບພໍ້ແຕ່ຄວາມສຸກ ຄວາມຈະເລີນ ມີອາຍຸ ວັນນະ ສຸຂະ ພະລະ ທຸກທີພາລາຕີການ ດັ່ງຮັບປະທານມາ ກໍສົມ ຄວນແກ່ການເວລາ ນິດຖີຕາ.
[https://hoatuoi9x.com/hoa-tang-le/ Hoa tang lễ] Roach, Mary (2004). "Stiff: The Curious Lives Of Human Cadavers". Penguin.
[https://hoatuoi9x.com/hoa-khai-truong/ Hoa khai trương] Long, Thomas G. (2009). "Accompany Them with Singing: The Christian Funeral". Louisville, KY: Westminster John Knox Press.
ກົວລາລຸມປູ (, ອັກສອນຢາວີ:, ອອກສຽງຕາມພາສາມາເລວ່າ ກົວລາລຸມປູຣ໌) ແມ່ນນະຄອນຫຼວງຂອງປະເທດມາເລເຊຍແລະແມ່ນເມືອງໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນປະເທດ. ພາຍໃນປະເທດນັ້ນ ກົວລາລຸມປູມັກຈະເອີ້ນຫຍໍ້ ໆ ວ່າ KL.
ກົວລາລຸມປູແມ່ນນຶ່ງໃນສາມດິນແດນສະຫພັນຂອງມາເລເຊຍ (Malaysian Federal Territories) ລ້ອມຮອບດ້ວຍລັດສະລັງງໍເທິງຊາຍຝັ່ງຕາເວັນຕົກຕອນກາງຂອງຄາບສະໝຸດມະລາຢູ.
ຝ່າຍບໍລິຫານຂອງລັດຖະບານປະເທດໄດ້ຍ້າຍໄປຢູ່ເມືອງໃໝ່ ແມ່ນ ປູຕະລາຈາຢາ. ຢ່າງໃດກໍດີ ພະລາຊະຖານຂອງເຈົ້າຊີວິດຂອງມາເລເຊຍ ລັດຖະສະພາມາເລເຊຍ ແລະຝ່າຍນິຕິບັນຍັດຍັງຄົງຢູ່ກົວລາລຸມປູ.
ນັກປະພັນເພງ ກາບກອນ ເລື່ອງສັ້ນ ສິລະປິນດີເດັ່ນຂອງຊາດ ສາຂາ ວັນນະກຳ
ຮຽນຈົບວິທະຍາໄລຄູຈຳປາສັກແລ້ວກໍຂຶ້ນມາ “ສ່ຽງໂຊກຜະຈົນຊີວິດ” ທີ່ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ໂດຍເລີ່ມຕົ້ນຈາກການເປັນນັກຂ່າວສັງກັດໜັງສືພິມ “ສຶກສາໃໝ່”. ດ້ວຍອຸປະນິດໄສ ໃຈຮ້ອນບໍ່ຍອມຄົນ ແລະແນວຄິດເສລີຈຶ່ງໄດ້ລາຈາກວຽກລັດຖະການມາດຳເນີນຊີວິດແບບເສລີຊົນ, ລ້ຽງຊີບດ້ວຍການເປັນນັກຖ່າຍຮູບ, ການສ້າງຄ້າຍມວຍ, ການແຕ່ງບົດເລື່ອງສັ້ນ, ກະວີ, ບົດເພງ.
ຜົນງານຮວມເຫຼັ້ມທີ່ເປັນເລື່ອງສັ້ນແລະບົດກະວີ: ທີ່ລະນຶກ (1990), ຂອງຝາກ, ປຣັຊຍາຫາງອື່ງ, ບັກໂຄນຄົນໄທໃຕ້(ຂຽນຮ່ວມ ປັນຍາ ພັນທະພານິດ), ເຝີຖ້ວຍສຸດທ້າຍ (ພາສາໄທ), ຊີວິດແລະບົດເພງ, ຫິ່ງຫ້ອຍ… ຂຽນເພງປະມານ 300ເພງ (ມີຫຼາຍເພງດັງຊຶ່ງນັກຮ້ອງລາວແລະໄທນຳໄປຮ້ອງ).
ອຸດົມຄະຕິໃນຊີວິດ: “ ຄົນອື່ນເຂົາອາດຈະມີສຸກກັນດ້ວຍການມີເງິນຫຼາຍ, ມີເຮືອນຫຼັງໃຫຍ່, ມີລົດຄັນງາມໆຂີ່, ມີຖານະຕຳແໜ່ງດີ, ແຕ່ສ່ວນຕົວຂ້າພະເຈົ້າ ເມື່ອໃດໄດ້ຈັບຄັນປາກກາຂີດເນັ້ນໃສ່ໜ້າເຈ້ຍ-ຂຽນບົດປະພັນ,ກັ່ນເປັນກອນກະວີ, ຄົ້ນຄິດ, ອຸທິດປຣັຊຍາຊີວິດເພື່ອຄົນແລ້ວ, ຮູ້ຕົວວ່າຂ້າພະເຈົ້າເປັນສຸກທີ່ສຸດໃນໂລກ”.
- ໂຮມເຣື່ອງ­ສັ້ນ ແລະ­ກະ­ວີ ຊື່ "ທີ່ລະ­ນຶກ" ປີ ໑໙໙໐.
- ໂຮມເຣື່ອງ­ສັ້ນ ຊື່ "ຂອງ­ຝາກ" ປີ ໑໙໙໒.
- ຂຽນເພງ­ລູກ­ທົ່ງ ໝໍລໍາ ຫຼາຍ­ກວ່າ ໕໐໐ ບົດ. ສາວດົງໂດກ, ສາວສີເມືອງ, ຈົດ­ໝາຍ­ລອຍ­ລົມ, ຊີວິດເດັກເສີບ, ຜູ້­ຊາຍ­ປາຍແຖວ, ຊື່ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນ­ອາ­ຣະ­ບັ້ມເພງ­ທີ່­ມີຊື່­ສຽງ ແລະ­ເປັນ­ຕໍານານ.
- ມີອ້າຍນ້ອງຮ່ວມ­ກັນ ໑໑ ຄົນr />- ຈົບ­ຊັ້ນປະ­ຖົມ­ປີ ໑໙໖໘
- ນັກກະ­ວີໃນ­ດວງໃຈ (ລູງມະ­ຫາແກ້ວ ຫົວໂຂງພຣະ­ໃຫຍ່, ທ່ານ­ທອງ­ຄໍາ ອ່ອນມະ­ນີສອນ)
ຊີວະປະຫວັດຫຍໍ້ ຂອງສະຫາຍ ດຣ. ບໍ່ສາຍຄຳ ວົງດາລາ ກຳມະການສູນກາງພັກ, ລັດຖະມົນຕີວ່າການ, ເລຂາຄະນະພັກ ກະຊວງພະລັງງານ ແລະ ບໍ່ແຮ່.
- ປີ 1974-1975: ເປັນພະນັກງານວິຊາການຢູ່ຫ້ອງການເສດຖະກິດສູນກາງ ທີ່ເມືອງວຽງໄຊ, ແຂວງຫົວພັນ.
- ປີ 1978-1982: ໄປຄົ້ນຄວ້າປະລິນຍາເອກ ຝ່າຍທໍລະນີສາດບໍ່ແຮ່ ຢູ່ອະດີດສະຫະພາບໂຊວຽດ ແລະ ທັງເປັນເລຂາຊາວໜຸ່ມນັກສຶກສາລາວຢູ່ມົດສະກູ.
- ປີ 1983-1990: ເປັນຫົວໜ້າກົມທໍລະນີສາດ ແລະ ທັງເປັນຮອງເລຂາໜ່ວຍພັກຂອງກົມ.
- ປີ 1990-1996: ເປັນຫົວໜ້າກົມຄຸ້ມຄອງອຸດສະຫະກຳ ແລະ ຫັດຖະກຳ, ທັງເປັນຫົວໜ້າກົມທໍລະນີສາດບໍ່ແຮ່ ແລະ ເປັນຄະນະພັກກະຊວງ.
- ປີ 1996-1999: ເປັນຫົວໜ້າຫ້ອງການກະຊວງ, ທັງເປັນຄະນະພັກກະຊວງອຸດສະຫະກຳ ແລະ ຫັດຖະກຳ.
- 23/6/2000: ໄດ້ຖືກເລືອກຕັ້ງຈາກກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຄັ້ງທີ IV ຂອງສູນກາງສະຫະພັນກຳມະບານລາວ ເປັນຄະນະສູນກາງກຳມະບານລາວ ແລະ ໄດ້ຮັບແຕ່ງຕັ້ງເປັນຮອງປະທານ ທັງເປັນຄະນະພັກ ສູນກາງສະຫະພັນກຳມະບານລາວ.
- ປີ 2006: ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຄັ້ງທີ VIII ຂອງພັກ ໄດ້ຮັບເລືອກຕັ້ງເປັນກຳມະການສູນກາງພັກ, ເປັນລັດຖະມົນຕີວ່າການກະຊວງ ພະລັງງານ ແລະ ບໍ່ແຮ່ ທັງເປັນເລຂາຄະນະພັກກະຊວງ ພະລັງງານ ແລະ ບໍ່ແຮ່, ເປັນສະມາຊິກສະພາແຫ່ງຊາດຊຸດທີ VI ເຂດເລືອກຕັ້ງແຂວງຫຼວງພະບາງ, ເປັນປະທານສະມາຄົມມິດຕະພາບລາວ-ຈີນ.
ພະລັງງານຂັ້ນຕົ້ນ ແມ່ນ ຮູບແບບພະລັງງານພົບເຫັນໄດ້ໃນທຳມະຊາດ ທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຜ່ານຂັ້ນຕອນການປ່ຽນຮູບເທື່ອ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ພະລັງງານບັນຈຸ ໃນ ນຳ້ມັນດິບ ເປັນຕົ້ນ.
ພະລັງງານຂັ້ນຕົ້ນ ລວມມີທັງ ພະລັງງານທົດແທນ ແລະ ພະລັງງານບໍ່ທົດແທນ. ໃນ ພະລັງງານສາດ, ພະລັງງານຂັ້ນຕົ້ນ ແມ່ນ ແຫຼ່ງພະລັງງານ ທີ່ ເປັນວັດຖຸດົບເພື່ອຜະລິດໃຫ້ເປັນ ຕົວນຳສົ່ງພະລັງງານ (EC) ທີ່ມະນຸດຊາດສາມາດນຳໄປໃຊ້ໄດ້ໃນສັງຄົມ.
ການປ່ຽນຮູບເປັນ ຕົວຂົນສົ່ງພະລັງງານ (ຫຼື ພະລັງງານຂັ້ນສອງ).
ພະລັງງານຂັ້ນຕົ້ນ ຖືກຫັນປ່ຽນໃຫ້ເປັນ ຮູບແບບພະລັງງານທີ່ນຳໃຊ້ແບບສະດວກກວ່າໃນສັງຄົມມະນຸດ ເຊັ່ນ ພະລັງງານໄຟຟ້າ, ເຊື້ອໄຟກັ່ນ, ຫຼື ເຊື້ອໄຟປະສົມ ເຊັ່ນ ເຊື້ອໄຟຮີໂດຼແຊນ. ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ ເອີ້ນກັນວ່າ ຕົວນຳສົ່ງພະລັງງານ ໃນວິຊາ ພະລັງງານສາດ.
1. ແຂວງຄຳມ່ວນ ຄຳມ່ວນດິນແດນທຳມະຊາດ ປະຫວັດສາດວິລະຊົນ ຕົ້ນກຳເນີດລຳພະຫຍາມະຫາໄຊ ກິນຊຸບໜໍ່ໄມ້ ແກງໄກ່ໃສ່ສານ ນະມັດສະການພະທາດສີໂຄດຕະບອງ ເປັນເຈົ້າຂອງເຂົ້າໜົມປ່ານ ປະສານປວງປະຊາ ເລັ່ງລັດພັດທະນາ ຊ່ວຍປະຊາໃຫ້ມີສຸກ
2. ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ສະຫວັນນະເຂດຜືນແຜ່ນດິນຄຳ ພະທາດອີງຮັງສະຖານບູຮານງາມສະຫງ່າ ສັດໂລກໄດໂນເສົາຮ້ອຍລ້ານປີ ປະເພນີວັດທະນະທຳລ້ຳເລີດ ກຳເນີດຂັບລຳ 4 ຈັງຫວະ
3. ແຂວງສາລະວັນ ໝາກພ້າວນາໄຊ ປີ້ງໄກ່ນາປົ່ງ ເຫຼົ້າຂາວເມືອງຄົງ ລຳວົງສາລະວັນ
4. ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ມາວຽງຈັນ ຊົມຂົວມິດຕະພາບ ກາບໄຫ້ວຫໍພຼະແກ້ວ ຊົມສວນປະຕູໄຊ ໄຫ້ວພຼະທາດຫຼວງມິ່ງຂວັນ ຊົມວີວທີວທັດແຄມຂອງ ຫາດຊາຍສີທອງດອນຈັນ ຊີມລົດອາຫານນາໆຊາດ ເທີງຫໍຜາສາດສີ່ສິບຊັ້ນ ພັກຜ່ອນເທີງວິມານສະຫວັນ ໂຮງແຮມດອນຈັນພາເລດ ລືນາມ
5. ແຂວງຊຽງຂວາງ ພູກູດມີໄຊ ທົ່ງໄຫຫີນລືນາມ ສາວງາມເມືອງພວນ ເຊີນຊວນທ່ຽວຊົມແຂວງວິລະຊົນ
6. ແຂວງໄຊຍະບູລີ ງາມທາດປວກ ເມືອງຄອບ ປະນົມນ້ອມພະທາດມັດຄຳ ເມືອງ ເງິນແສນເພີດເພີນພະທາດຊຽງລົມ ເມືອງຊຽງຮ່ອນ ອອນຊອນບຸນບັ້ງໄຟ ເມືອງ ປາກລາຍ ງາມເຫຼືອຫຼາຍ ສາວດອກຝ້າຍຈັນເມືອງ ແກ່ນທ້າວ ຫວານນ້ຳໝາກພ້າວ ເມືອງ ບໍ່ແຕນ ແດນພູເຂົາຊ້າງ ເມືອງ ຫົງສາ - ເມືອງ ທົ່ງ ຮວງເຂົ້າກົ່ງເມືອງພຽງ ສຽງຂັບລຳລ່ອງຮຸ່ງ ເມືອງ ໄຊຍະບູລີ
7. ແຂວງເຊກອງ ເອກະລັກພູນາງລາວ ແວວວາວຄ່ານ່າຊື່ນໃຈ ທ່ຽວວັງໄງດື່ມເຫົ້ຼາໄຫ ເມືອງ ດາກຈຶງ ຄະນຶງຫາ ສາຍທາລາຕົກຕາດແສກ ແປດພະໄທຢ່າລືມໄປຂໍປັນກອບ ບອກຄວາມສາມັກຄີ ໄປຮູ້ຈັກບຸນປະເພນີບັນດາເຜົ່າ
8. ແຂວງບໍ່ແກ້ວ ບໍ່ແກ້ວມະນີລ້ຳຄ່າ ຊົມປ່າດອກງີ້ວບານ ເທດສະການບັນດາເຜົ່າ ຖິ່ນເມືອງເກົ່າສຸວັນນະໂຄມຄຳ ຊົມຖ້ຳນ້ຳຍູ້ ອູ້ສາວລາວຢວນ ຊວນຊົມວັດຈອມເຂົາມະນີລັດ ໄຫວ້ພະທາດສຸວັນນະຜາຄຳ
9. ແຂວງບໍລິຄຳໄຊ ຖິ່ນອາໃສສາວເມີ້ຍຜູ້ໂສພາ ຖິ່ນຢູ່ໂຕເສົາຫຼາ ໄມ້ເກດສະໜາຄ່າແພງ ທົ່ງນາແຊງກ້ວາງໃກ ພະບາດໃຫຍ່ໂພນສັນ ຄົນຊ່າລືກ່າວເອີ້ນ ແດນກຸຫຼາບປາກຊັນ
10. ແຂວງຜົ້ງສາລີ ຜົ້ງສາລີ ປຽບຄືດັ່ງສະຫວັນສັ່ງ ວິມານດ່ານແດນພູດອຍ ເປັນດິນແດນວິລະຊົນ ຮັກຄອນພົງພັນເຊື້ອ ງາມເຫຼືອຫຼາຍພູຟ້າ ທະເລຫຼວງໝອກໃຫຍ່ ເຊີນຊີມປາພູຟ້າ ດື່ມເຫຼົ້າຂຽວເອ່ວສະຖານທີ່ ເບີ່ງຮີດຄອງປະເພນີ ເອກະລັດຫຼາຍເຜົ່າເຊື້ອ ເປັນຂອງຕ້ອນທ່ານຜູ້ຊົມ!
11. ແຂວງຫຼວງນ້ຳທາ ບັ້ນຮົບຫຼວງນ້ຳທາ ພະທາດໃຫຍ່ຊຽງເປງ ຊາບຊື້ງກັບວັດທະນະທຳຫຼາຍເຜົ່າ ເຂົ້າຊອຍແຊບເມືອງສິງ ລີງລາຍແພໄໝມ້ອນ ເມືອງ ຫຼວງນ້ຳທາ ທ່ຽວປ່າສະຫງວນແຫ່ງຊາກນ້ຳຮ່າ ເຂດພັດທະນາເສດຖະກິດພິເສດບໍ່ເຕັນແດນຄຳ ຮ່ວມເຕັ້ນແຊນຳສາວໄຕດຳ ງາມແທ້ລະ ກ໋າ
12. ແຂວງຫຼວງພະບາງ ຫຼວງພະບາງເມືອງງາມ ອາຮາມຮຸ່ງເຮືອງ ງາມພູຕັ້ງຢູ່ກາງເມືອງ ເລືອງລືວັດທະນະທຳ ເມືອງນຸ່ງສິ້ນໄໝ ຂວັນໃຈນັກທ່ອງທ່ຽວ ເອາະຫຼາມໃສ່ສະຂ່ານ ງານຊ່ວງເຮືອເດືອນ 9 ເມືອງກ້ຽວຄຳຫວານ ຕຳນານເມືອງຂຳທຸ່ມ ວັດເກົ່າແກ່ມາກມີ ຕາດກວາງຊີ ແລະ ຖ້ຳຕີ່ງເປັນເມືອງມໍລະດົກໂລກ.
13. ແຂວງວຽງຈັນ ເມືອງເກົ່າໄຜ່ໜາມ ລືນນາມອ່າງນ້ຳງື່ມ ຕຳນານເດີນລາຍງ້າວ ອູ່ເຂົ້າຊາວເມືອງ ຄົນເຮືອງຂັບງື່ມ ດື່ມດຳທຳມະຊາດ ປະຊາລາດສາມັກຄີ
14. ແຂວງຫົວພັນ ງົດງາມພູຜາ ນ້ຳມ້າສ່ອງໃສ ວຽງໄຊປະຫວັດສາດ ຜ້າໃໝຊຳໃຕ້ ຫີນຕັ້ງຫົວເມືອງ ຖິ່ນພູສາມເສົ້ຄົກເຂົ້ານ້ຳລິນ ແຜ່ນດິນວິລະຊົນ
15. ແຂວງອຸດົມໄຊ ທ່ຽວອຸດົມໄຊ ໄປຊົມທຳມະຊາດ ນ້ຳຕົກຕາດຫົວນ້ຳກັດ ຊົມວັດທະນະທຳຊົນເຜົ່າ ໄຫ້ວພຼະເຈົ້າສິງຄຳ ດື່ມນ້ຳຊາພັນປີ ຂີ່ເຮືອທ່ອງທ່ຽວ ຊົມທຳມະຊາດແຄມຂອງ
16. ແຂວງອັດຕະປື ລຳນ້ຳໃສປ່າໄມ້ຂຽວ ທ່ອງທ່ຽວໜອງຟ້າ ຊົມຜາຮຽງຊານໄຊ ໄຫ້ວພະອົງແສນ ພັກແດນສາມັກຄີ
17. ແຂວງຈຳປາສັກ ເອກະລັກວັດພູ ກຸຫລາບປາກເຊ ກະເຟປາກຊ່ອງ ນ້ຳຂອງໂຕນຄອນ ສີພັນດອນລືນາມ
ພຣະທາດຫຼວງວຽງຈັນຕັ້ງຢູ່ສົ້ນສຸດທາງທິດຕາເວັນອອກຂອງຖະໜົນທາດຫຼວງ ບ້ານ ທາດຫຼວງ ເມືອງໄຊເສດຖາ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ. ເປັນປູຊະນິຍະສະຖານບູຮານອັນເປັນສັນ ຍະລັກຂອງປະເທດລາວ ແລະ ເປັນມິ່ງຂວັນຂອງປະຊາຊົນລາວກໍຄືຊາວພຸດທັງສອງຟາກຝັ່ງ ແມ່ນ້ຳຂອງ.
ຕາມຕຳນານອຸລັງຄະທາດ ພຣະທາດຫຼວງຖືກສ້າງຂຶ້ນເທື່ອທີໜຶ່ງໃນປີພສ 236 (ກ່ອນ ຄສ 307 ປີ) ສະໄໝສ້າງເມືອງວຽງຈັນ,ໂດຍພຣະເຈົ້າ ຈັນທະບຸຣີ ປະສິດທິຈັກ ພ້ອມດ້ວຍພຣະ ອໍຣະຫັນຫ້າອົງ (ພຣະສົງລາວ) ທີ່ກັບມາຈາກການສຶກສາທຳມະ ແລະ ໄດ້ນຳເອົາພຣະບໍຣົມມະ ທາດ(ກະດູກ)ຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າມາຈາກປະເທດອິນເດຍ. ການສ້າງພຣະທາດຫຼວງເທື່ອທຳ ອິດນັ້ນພຽງແຕ່ກໍ່ເປັນອຸມຸງຫິນກວມພຣະບໍຣົມມະທາດເທົ່ານັ້ນ ແລະ ມີຮູບສີ່ລ່ຽມ, ກວ້າງດ້ານ ລະຫ້າວາ, ໜາສອງວາ ແລະ ສູງສີ່ວາສາມສອກ.
ປີຄສ 1566 ພາຍຫຼັງການຍ້າຍນະຄອນຫຼວງຈາກຫຼວງພຣະບາງລົງມາຕັ້ງຢູ່ວຽງຈັນ(ຄສ 1560) ພຣະເຈົ້າໄຊຍະເສດຖາທິລາດ ໄດ້ກໍ່ສ້າງພຣະທາດຫຼວງເປັນເທື່ອທີສອງ ແລະ ໄດ້ສ້າງ ເປັນທາດໃຫຍ່ກວມອຸມຸງຫິນອັນເກົ່າ ເຊິ່ງມີພຣະທາດນ້ອຍສາມສິບອົງອ້ອມພຣະທາດໃຫຍ່ ເປັນບໍລິວານ ພ້ອມດ້ວຍກົມມະລຽນ ແລະ ຫໍໄຫວ້ທັງສີ່ທິດ. ໃນທາດນ້ອຍແຕ່ລະອົງນັ້ນເພິ່ນ ໄດ້ເອົາຄຳໜັກສີ່ບາດຫຼໍ່ເປັນທາດນ້ອຍໆບັນຈຸໄວ້ເຊິ່ງມີໃບລານທີ່ເຮັດດ້ວຍຄຳຍາວສອກປາຍ(ສອກກຳ) ແລະ ຈາລຶກພາສາບາລີດ້ວຍອັກສອນທຳຮອງໄວ້ທຸກອົງ. ເມື່ອກໍ່ສ້າງສຳເລັດເພິ່ນໄດ້ ໃສ່ຊື່ພຣະທາດວ່າ”ພຣະເຈດີໂລກະຈຸລາມະນີ” ແຕ່ຄົນສ່ວນຫຼາຍມັກເອິ້ນວ່າທາດຫຼວງ ເຊິ່ງມີ ຄວາມໝາຍວ່າທາດທີ່ໃຫຍ່. ພາຍຫຼັງສ້າງສຳເລັດລົງໃນປີຄສ 1570 ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ສະຫຼອງ, ພຣະເຈົ້າໄຊຍະເສດຖາທິລາດໄດ້ເດິນທາງລົງໄປເມືອງອັດຕະປືແລ້ວຫາຍສາບສູນໄປໃນ ປີ ຄສ1571.
ປີຄສ 1827ສະໄໝຂອງພຣະເຈົ້າອະນຸວົງ(ວິລະກະສັດ), ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນຖືກສັກດິ ນາຕ່າງດ້າວທຳລາຍລົງຢ່າງຮາບກ້ຽງ, ກຳແພງນະຄອນຖືກມ້າງເພ, ຫໍໂຮງ ແລະ ວັດວາອາຮາມ ນັບເປັນຮ້ອຍໆວັດຖືກຈູດເຜົາເປັນເທົ່າຖ່ານ, ອົງພຣະທາດຫຼວງທີ່ສະຫງ່າງາມມາແຕ່ບູຮານນະ ການຈຶ່ງກາຍເປັນທາດຮ້າງຢູ່ກາງປ່າ.
ປີຄສ 1876 ໂຈນຫໍ້ໄດ້ມາມ້າງເພພຣະທາດນ້ອຍອ້ອມພຣະທາດໃຫຍ່ນັ້ນເພື່ອຊອກຫາ ເງິນຄຳ ແລະ ວັດຖຸມີຄ່າທີ່ຝັງຢູ່ໃນພຣະທາດ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ພຣະທາດຫຼວງທີ່ເປ່ເພຢູ່ແລ້ວນັ້ນຍິ່ງເປ່ ເພລົງຕື່ມອີກ.
ປີຄສ 1900 ເມື່ອຝຣັ່ງໄດ້ປະເທດລາວແລ້ວພວກເຂົາໄດ້ທຳການສ້ອມແປງສ່ວນຍອດ ຂອງພຣະທາດ ແຕ່ມີຮູບຊົງແຕກຕ່າງຈາກຮູບເກົ່າ ແລະ ໃນເທື່ອນີ້ ມີຜູ້ເຖົ້າເລົ່າວ່າຜູ້ສ້ອມແປງ ໄດ້ເອົາຄຳຈາກຍອດພຣະທາດໄປ. ອີກຕໍ່ມາ ປີຄສ 1929 ລາຊະການຝຣັ່ງໄດ້ມີການສ້ອມແປງ ຄັ້ງໃຫຍ່ຈົນຮອດປີຄສ 1935 ຈຶ່ງສຳເລັດ. ການສ້ອມແປງເທື່ອນີ້ແມ່ນໄດ້ສ້ອມແປງຍອດພຣະ ທາດ, ສ້ອມແປງກົມມະລຽນ, ຫໍໄຫວ້ທາງຕາເວັນຕົກ ແລະ ທາດນ້ອຍທີ່ເພພັງໃຫ້ມີຮູບ ຊົງຄື ເກົ່າ.
ປີຄສ 1957 ເມື່ອປະເທດລາວໄດ້ຮັບອິດສະລະພາບເປັນເອກະລາດສົມບູນ ລັດຖະ ບານລາວພາຍໄຕ້ພຣະບໍລົມມະຊູປະຖຳຂອງພຣະເຈົ້າສີສະຫວ່າງວົງ ໄດ້ນຳພາປະຊາຊົນເຮັດ ບຸນສະເຫຼີມສະຫຼອງອາຍຸພຣະພຸດທະສາດສະໜາຄົບຮອບ 2500ປີ (ພສ 2500) ຈຶ່ງໄດ້ທຳການ ຟອກຄຳແຕ່ສ່ວນກາງຂຶ້ນໄປ ແລະ ໄດ້ປັ້ນພຣະບໍລົມມະຮູບ ຂອງພຣະເຈົ້າໄຊຍະເສດຖາທິລາດ ປະດິດສະຖານໄວ້ທາງດ້ານຕາເວັນຕົກ ຊື່ກັບປະຕູເຂົ້າກົມມະລຽນ ເພື່ອເປັນອະນຸສາວະລີ ທີ່ ພຣະອົງໄດ້ຊົງສ້າງພຣະທາດຫຼວງຂຶ້ນໃຫ້ເປັນທີ່ສັກກະລະບູຊາຕໍ່ມາ.
ພຣະທາດຫຼວງສູງ 45 ແມັດ, ມີໃບສີມາອ້ອມ 228ໃບ, ມີບໍລິວານ(ທາດນ້ອຍ) 30ອົງ ອ້ອມຮອບ ເອິ້ນວ່າປາລະມີສາມສິບທັດ, ຕີນພຣະທາດແຕ່ດ້ານຕາເວັນອອກຫາດ້ານຕາເວັນ ຕົກຍາວ 69 ແມັດ, ແຕ່ດ້ານເໜືອເຖິງດ້ານໃຕ້ຍາວ 68 ແມັດ ແລະ ກົມມະລຽນດ້ານນອກອ້ອມ ພຣະທາດຫຼວງແຕ່ລະດ້ານຍາວ 91.75 ແມັດ.
area_rank = 3/4
population_density_rank = 53
ປະເທດຈີນ ມີຊື່ເປັນທາງການວ່າ ສາທາລະນະລັດປະຊາຊົນຈີນ (ຈີນຕົວຫຍໍ້: 中华人民共和国; ຈີນຕົວເຕັມ: 中華人民共和國; ພິນອິນ: "Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó"; ອັງກິດ: People's Republic of China (PRC)) ເປັນລັດເອກະລາດໃນອາຊີຕາເວັນອອກ ເປັນປະເທດທີ່ມີປະຊາກອນຫຼາຍທີສຸດໃນໂລດ ກວ່າ 1.4 ພັນລ້ານຄົນ ເປັນລັດພັກການເມືອງດຽວປົກຄອງໂດຍພັກກອມມູນິສຕ໌ຈີນ ມີເມືອງຫລວງຄືປັກກິ່ງ ປະເທດຈີນແບ່ງການປົກຄອງອອກເປັນ 22 ມົນທົນ (ບໍ່ລວມພື້ນທີ່ພິພາດໄຕ້ຫວັນ) 5 ເຂດປົກຄອງຕົນເອງ 4 ເທດສະບານນະຄອນ (ປັກກິ່ງ ທຽນຈິນ ຊຽງໄຮ້ ແລະ ສົງຊິ່ງ) ແລະ 2 ເຂດບໍລິຫານພິເສດ ຮົງກົງ ແລະ ມາເກົ້າ
ປະເທດຈີນ ມີພື້ນທີ່ 9.6 ລ້ານຕາລາງກິໂລເມັດ ນັບເປັນ ປະເທດທີ່ມີພື້ນທີຂະໜາດໃຫຍ່ເປັນອັນດັບ 3 ຫຼື 4 ຂອງໂລກ ລັກສະນະພູມິສາດຂອງປະເທດຈີນມີຫລາກຫລາຍຕັ້ງແຕ່ທົ່ງຫຍ້າແລະທະເລຊາຍໃນພື້ນທີແຫ້ງແລ້ງທາງເໜືອຂອງປະເທດຕິດກັບบປະເທດມົງໂກເລຍແລະເຂດຊີເບຣີ່ຂອງຣັດເຊັຍ ແລະປ່າຝົນເຄິ່ງຮ້ອນຊຸ່ມທາງຕອນໃຕ້ຊຶ່ງຕິດກັບຫວຽດນາມ ລາວ ແລະມຽນມາ ສ່ວນພູມິປະເທດທາງຕາເວັນຕົກນັ້ນເປັນພູສູງໂດຍມີສາຍພູຫິມາໄລແລະສາຍພູທຽນຊານກັ້ນເປັນພົມແດນທຳມະຊາດກັບປະເທດອິນເດຍ ເນປານ ແລະອາຊີກາງ ໃນທາງກົງກັນຂ້າມແນວຊາຍຝັ່ງດ້ານຕາເວັນອອກຂອງແຜ່ນດິນໃຫຍ່ນັ້ນເປັນຮາບພຽງແລະມີຊາຍຝັ່ງຍາວ 14,500 ກິໂລເມັດ (ຍາວເປັນອັນດັບທີ 11 ຂອງໂລກ) ຊຶ່ງຕິດຕໍ່ກັບທະເລຈີນໃຕ້ທາງໃຕ້ ແລະທະເລຈີນຕາເວັນອອກ ທາງຕາເວັນອອກ ນອກຈາກນີ້ຍັງມີປະເທດທີເປັນເກາະຢູ່ໃກ້ຄຽງ ຄື ເກົາຫລີ ແລະຍີປຸ່ນ
ປະເທດໃນທະວີບອາຊີ ປັດຈຸບັນມີປະຊາກອນ 1,000,000,000 ຄົນ
ວັນທີ 09 ມິຖຸນາ 1995, ໂດຍປະຕິບັດຕາມມະຕິຄຳສັ່ງຂອງລັດຖະບານ ສະບັບເລກທີ 50/ນຍ, ຄະນະວິສະວະກຳ ແລະ ສະຖາປັດຕະຍະກຳສາດ (ຄວສ) ໄດ້ຮັບການສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໂດຍການລວມເອົາ 5 ສະຖາບັນຊັ້ນສູງຄື: ມະຫາວິທະຍາໄລສັບພະວິຊາ2ທັນວາ (1984), ໂຮງຮຽນ ອີເລັກໂຕຣນິກ (1977), ໂຮງຮຽນຄົມມະນາຄົມ ແລະ ການຂົນສົ່ງ (1983), ໂຮງຮຽນສະຖາປັດຕະຍະກຳສາດ (1979) ແລະ ໂຮງຮຽນ ຊົນລະປະທານ ຕາດທອງ (1983).
ຄະນະວິສະວະກຳສາດ ໄດ້ເຕີບໃຫຍ່ເປັນຄະນະທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງ ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດ. ນັບແຕ່ເດືອນ ມິຖຸນາ ປີ 2004 ພາກວິຊາ ສະຖາປັດຕະຍະກຳສາດ ໄດ້ແຍກອອກຈາກ ຄະນະວິສະວະກຳ ແລະ ສະຖາປັດຕະຍະກຳ ສາດ ແລ້ວປ່ຽນເປັນຄະນະສະຖາປັດຕະຍະກຳສາດ. ດັ່ງນັ້ນ, ຄະນະວິສະວະກຳ ແລະ ສະຖາປັດຕະຍະກຳສາດ ໃນປັດຈຸບັນຈິ່ງໄດ້ ປ່ຽນຊື່ເປັນ ຄະນະວິສະວະກຳສາດ (ຄວສ).
ພາລະໜ້າທີ່.
- ເພື່ອສ້າງວິສະວະກອນທີ່ມີຄວາມສາມາດ, ຄວາມຊຳນິຊຳນານ, ປະສົບການ ແລະ ມີຈະລະຍະທຳ.
- ເພື່ອໂຄສະນາ ແລະ ຮັກສາໄວ້ໃນສິນລະປະ ແລະ ວັດທະນາທຳຂອງຊາດ.
ຕາມຄຳສອນຂອງສາສະໜາພຸດ.
ຕາຍແລ້ວໄປໃສ…ສະຖານທີ່ໆມະນຸດແລະສັດທັງຫຼາຍຕ້ອງວຽນວາຍຕາຍເກີດມີຢູ່ 31 ພູມ ຖ້າຢາກຮູ້ວ່າ ໃຜຕາຍແລ້ວໄປໃສຫຼືຢາກຮູ້ວ່າຕົວເຮົາເອງເມື່ອຕາຍໄປແລ້ວຈະຕ້ອງໄປຢູ່ທີ່ໃດ ກໍ່ມີວິທີສັງເກດງ່າຍໆ ຄື ເມື່ອຕົນຍັງມີຊີວິດຢູ່ເຮົາມັກເຮັດອິຫຍັງ ພໍເມື່ອຕາຍແລ້ວກໍ່ຕ້ອງໄປຮັບຜົນແຫ່ງການກະທໍາຂອງຕົນເອງຢ່າງນັ້ນ ຮຽກວ່າ “ຕາຍແລ້ວ ກໍ່ໄປສູ່ທີ່ຊອບ…ທີ່ຊອບ” ເຊັ່ນ
ຕາຍດ້ວຍ ຕາຍແລ້ວກໍ່ຕ້ອງໄປຕົກນະຣົກຂຸມທີ ໑ ຊື່ວ່າ ສັນຊີວະນະຣົກ ເຊິ່ງນາຣົກຂຸມນີ້ເກີດຂຶ້ນມາເພື່ອຮອງ
ສົງແຕກແຍກກັນ ຫຼື ເຮັດໃຫ້ພຣະພຸດທະເຈົ້າໃຫ້ຫໍ່ພຣະໂລຫິດ ຕາຍແລ້ວກໍ່ຕ້ອງໄປຕົກນະຣົກຂຸມທີ ໘ ຊື່ວ່າອະ
ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ ຖ້າມັກເຮັດບຸນ ໃຫ້ທານ ຮັກສາສີນ ນັ່ງສະມາທິ ຈະເລີນເມດຕາພາວະນາ ຫຼື ມັກບໍາ
ເພັນບຸນກິລິຍາວັດຖຸ ໑໐ ປະການ ກໍ່ຈະມີ ສະຫວັນ ໖ ຊັ້ນ ພົມ ໑໖ ຊັ້ນ ອະຣູບປະພົມ ໔ ຊັ້ນ ເປັນທີ່ໄປສະເຫວີຍ
ຄະນະວັນເສົາ.
ນະຮົກຍັງບໍ່ມີເທື່ອ. ຄົນຕາຍຢູ່ໃນສະພາບດັບສູນ, ບໍ່ຮັບຮູ້ຫຍັງເລີຍ. (ສ່ວນຜີນັ້ນ ເປັນວິນຍານຊົ່ວຮ້າຍຕ່າງຫາກ ທີ່ມີຢູ່ແລ້ວ, ບໍ່ແມ່ນວິນຍານຂອງຄົນທີ່ຕາຍໄປແລ້ວ)
ເມື່ອພຣະເຢຊູຄຣິດສະເດັດມາເປັນຄັ້ງທີ່ສອງ (ຄືວັນສິ້ນໂລກ), ຄົນອະທຳຈະຕາຍໝົດ ແລະຄົນຊອບທຳຈະຂຶ້ນສະຫວັນໝົດ. ຈະບໍ່ເຫລືອມະນຸດຢູ່ໃນໂລກເປັນເວລາ 1,000 ປີ. ໃນລະຫວ່າງ 1,000 ປີນັ້ນພຣະເຈົ້າຈະຕອບຄຳຖາມທີ່ຄ້າງຄາ ໃນໃຈ ແລະຈະມີການພິພາກສາກຳນົດໂທດໃຫ້ຄົນອະທຳ ກັບບັນດາພູດຜີປີສາດ. ຈາກນັ້ນຄົນອະທຳຈະຟື້ນຈາກຄວາມຕາຍ ແລ້ວພຣະເຈົ້າຈະສາຍໃຫ້ແຕ່ລະຄົນໄດ້ເຫັນເຖິງຄວາມບາບຂອງຕົນ ແລະຄົນບາບທຸກຄົນຈະຍອມຮັບວ່າ ການພິພາກສາຂອງພຣະເຈົ້າຍຸຕິທຳ. ແລ້ວຈະມີໄຟຕົກລົງມາເຜົາຄົນບາບ. ຄວາມຮ້ອນຂອງໄຟແລະຄວາມທໍຣະມານຈະຂຶ້ນຢູ່ກັບວ່າ ບາບຫລາຍບາບນ້ອຍຂອບແຕ່ລະຄົນ. ແຕ່ເມື່ອທຸກຄົນໄດ້ຮັບໂທດໝົດແລ້ວ, ຖືກທໍຣະມານແລະຖືກເຜົາຈົນໝົດແລ້ວ ຈະເຫລືອແຕ່ເຖົ້າຖ່ານ. ແລ້ວພຣະເຈົ້າຈະສ້າງໂລກໃໝ່. ດັ່ງນັ້ນ ສະຫລຸບວ່າ ນະຮົກຍັງບໍ່ມີເທື່ອ ແຕ່ຈະມີຢູ່ສັ້ນໆ ຫລັງ 1,000 ປີ ເມື່ອຄົນບາບຮັບໂທດ ຫລັງຈາກຄົນອະທຳຮັບໂທດແລ້ວກໍຈະບໍ່ມີນະຮົກອີກ.
ທີ່ແຕກ ແລະຕົກລົ່ງສູ່ຫນ້າໂລກ ຂຶ່ງສາມາດພົບເຫັນໃນຫລາຍແຫ່ງ. ສະເພາະຢູ່ ສປປລາວ ແມ່ນພົບເຫັ້ນຫລາຍທີ່ສຸດໃນແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ຊຶ່ງສາມາດພົບເຫັນທົ່ວໄປຕາມແຄມທາງ,ແຄມນອງສະ ແລະແຄມຄອງຊົນລະປະທານ ທີ່ມີຫີນນແຫ່ລາຍ, ປົກກະຕິສະເກັດດາວໃນຂົງເຂດດັ່ງກ່າວຈະຢູ່ໜ້າໂລກເລິກລົງໄປມານ0,3-3ແມັດ ເພາະດາວສະເດັດດ່ວງດັ່ງກາວຕົກລົງສູ່ໜ້າໂລກໄດ້ຫຼາຍແສນປີ ແລະຖືກປົກຫຸ້ມດ້ວຍຊັນດິນໃຫມ່, ໃນເມື່ອມີການຈົກຫນອງ ສະເກັດດາວຈະຖືກຂຸດຂື້ນມາ ແລະຖ້າຖືກລ້າງດ້ວຍນໍ້າຝົນລາຍປີມັນຈະມີສີສັນຂືນ ເມື່ອຕ້ອງກັບແສງແດດຈະເປັ່ງປະກາຍເປັນສີດຳເຫຼື້ອມຄືແກ້ວສີດຳ.
1.ດາວສະເດັດທີ່ເປັນທາດເຫຼັກ Iron-meteorite. ດາວສະເດັດໝວດນີ້ມີສ່ວນປະກອບດ້ວຍ ທາດເຫຼັກ ແລະນິກເກັນຫຼອມປົນກັນຊຶ່ງມີສ່ວນປະກອບຂອງ ກາມາໄຊ Kamacite ແລະ ຕາເອໄນ Taenite ຊຶ່ງເປັນສ່ວນປະກອບທີ່ສຳຄັນ ແລະນອກຈາກນີ້ຍັງຈັດແບ່ງອອກເປັນ ອັນຍ່ອຍໆອີກຫຼາຍຊະນິດ.
2.ດາວສະເດັດທີ່ເປັນຫີນ Stone-meteorite ໝວດນີ້ພົບເຫັນເປັນຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍກ່ວາໝວດອື່ນໆ, ມັນມີສ່ວນປະກອບຄ້າຍຄືກັນກັບຫີນໃນໂລກພວກເຮົາຊຶ່ງໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວຈັດອອກເປັນ ສອງໝວດເຊັ່ນ: ໝວດຊົນໄດຣ chondrites ແລະໝວດ ອາຊົນໄດຣ achondrites. ໝວດຊົນໄດຣປະກອບດ້ວຍທາດ ວັດຖຸທີ່ເອີ້ນວ່າ ຊົນດຣູນ chondrules ສ່ວນໝວດ ອາຊົນໄດຣ ບໍ່ມີທາດວັດຖຸ ຊົນດຣູນປະກອບຢູ່ນຳ
3.ດາວສະເດັດເປັນຫີນ-ເຫຼັກ Stony-Irons meteorite ດາວສະເດັດໝວດນີ້ ມີສ່ວນປະກອບທີ່ ກ້ຳເກິ່ງກັນ ຂອງທາດເຫຼັກ ແລະນິກແກນລະລາຍເຂົ້າກັນ ແລະມີແຮ່ຊີລີກາ. ຕາມສິ່ງປະກອບ ສ້າງໝວດດັ່ງກ່າວນີ້ ຍັງຈັດແບ່ງອອກເປັນສອງໝວດຍ່ອຍອີກຄື: ໝວດ ປານລາໄຊ Pallasite ຊຶ່ງມີແຮ່ໂອລີວິນເປັນສ່ວນ ປະກອບ ແລະຖືກຫຸ້ມອ້ອມດ້ວຍໂຄງສ້າງຂອງນິກແກນ-ເຫຼັກ. ໝວດ ເມໂຊໄຊເດໄຣ Mesosiderites ປະກອບດ້ວຍແຮ່ ປຼາຊີໂອກຼາດ ແລະແຮ່ ພາຍຣອກເຊັນນີ Plagioclase & pyroxene ເປັນສ່ວນໃຫຍ່.
ເຕັກໄຕເປັນວັດຖຸ ທຳມະຊາດ ເກີດຈາກການຕົກກະທົບຂອງດາວສະເດັດໃສ່ຜິວໜ້າໂລກ, ເຕັກໄຕຈັດ ເປັນປະເພດຫີນທີ່ແຫ້ງກະແດ້ງທີ່ສຸດ, ມັນມີສີດຳ ແຕ່ເວລາເຍືອງໃສ່ແສງຕາມຂອບແຄມບ່ອນແສງລອດ ຜ່ານໄດ້ແດ່ ມັນກໍຈະເຫຼື້ອມຄ້າຍຄືສີຄຳ, ລຽບຕາມຜິວໜ້າມີຮອຍຂາດວິ່ນເປັນຂຸມກະຈາຍຢູ່ພໍເບົາບາງ. ເຕັກໄຕທີ່ພົບເຫັນຢູ່ໄທ ເຂົາເຈົ້າໃສ່ຊື່ວ່າ ອິນໂດຊີໄນ “Indosinite” ແລະຖືກນຳໄປວິໄຈທາງວິທະຍຸ ລັງສີຕາມວິທີການວິໄຈແບບ(ເຄ-ອາກອນ K-Ar) ໄດ້ບອກໃຫ້ຮູ້ວ່າມັນມີອາຍຸປະມານ ແປດແສນປີ. ນັກວິທະຍາສາດເຊື່ອວ່າ ເຄົ້າເດີມຂອງເຕັກໄຕ ເກີດມາຈາກດາວສະເດັດຕົກໃສ່ຜິວໜ້າໂລກ. ເຕັກໄຕ ເກີດຂຶ້ນເມື່ອຫີນຖືກເປື່ອຍເຍື່ອຍ ເມື່ອຕອນຍັງເປັນດາວສະເດັດເດີນແຫກຜ່ານຊັ້ນບັນຍາກາດດ້ວຍຄວາມໄວສູງ ສິ່ງຮ້ອນເປື່ອຍຕາມຜິວໜ້າຖືກສຽດທານ ກັບອາກາດຢ່າງຮຸນແຮງ ອັນພາໃຫ້ເກີດເປັນຜິວວຸ້ມວາກ ຂາດວິ່ນເປັນຂຸມຫຼຸບໂນນ. ຄົນເຮົານຳຫີນທີ່ເກັບໄດ້ນີ້ ມາເຈັຍຣະໄນເປັນເຄື່ອງປະດັບເອ້ ແລະບາງພື້ນທີ່ ກໍມີຄວາມເຊື່ອທີ່ແຕກຕ່າງກັນໄປ ບາງພວກເຊື່ອວ່າເປັນຫີນສັກສິດ ຖືເປັນສິ່ງຢຽວຢາ ໂລກໄພໄຂ້ເຈັບໄດ້, ບາງພວກເຊື່ອວ່າ ມັນຊ່ວຍຮັກສາໃຫ້ກິ່ນອາຍຂອງຕົນຕົວ ປ້ອງກັນສັດຕູມາຈາກນະນຸດນອກໂລກທີ່ເຂົ້າມາ ຮຸກຮານໄດ້, ຊ່ວຍໃນການຖ່າຍເທ ເຄື່ອນຍ້າຍພະລັງງານເຂົ້າມາໃສ່ຕົວ ເຮັດໃຫ້ຕົນເອງມີຄວາມປອດໄພ ປ້ອງກັນຕົວໄດ້, ບາງຄົນກໍເຊື່ອວ່າມັນຊ່ວຍໃຫ້ຕົວເອງມີສະເໜ່ ມີພູມປັນຍາເຂັ້ມແຂງ ແລະອື່ນໆດັ່ງນີ້ເປັນ ຕົ້ນ. ສະເພາະຫີນດາວສະເດັດເມືອງນອງ ນັກຄົ້ນຄ້ວາໄດ້ຈັດໃຫ້ເປັນປະເພດ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ເຕັກໄຕ ແບບ ອົດສຕຣາເລຊຽນ Australasian tektites. ມັນເກີດເທິງຜິວໜ້າໂລກບ່ອນທີ່ດາວສະເດັດຕົກກະທົບໃສ່ ໃນບໍລິເວນພື້ນທີ່ ອິນດູຈີນໃນຊ່ວງຍຸກ ປຼິດສະໂຕເຊັນ ຕອນຕົ້ນຫາຕອນກາງ early-middle Pleistecene (ປະມານ
ຂ້າພະເຈົ້າເຄີຍພົບຊິ້ນສ່ວນຫີນດັ່ງກ່າວນີ້ ໃນຊ່ວງປີ1998 ທີ່ບໍລິເວນຕີນພູຊ້າງແຫ່ ທາງເບື້ອງຕາວັນ ອອກ ບໍລິເວນຍອດເຊໄບ ຊຶ່ງບໍ່ໄກຈາກບ້ານນາຜິລາງ ຊຶ່ງຫ່າງໄກຈາກເມືອງພິນປະມານ 35Km. ໃນຂະນະທີ່ກຳລັງລໍຖ້າຍົນເຮລີກອບເຕີ ກັບຄືນຄ້າຍພັກສຳຫຼວດທໍລະນີສາດ ມີເດັກນ້ອຍອາຍຸປະມານ 11ປີ ທີ່ບ້ານນາຄັງຜູ້ນຶ່ງ ຖືກ້ອນຫີນສີດຳ 3ກ້ອນ ຊຶ່ງແຕ່ລະກ້ອນມີຂະໜາດເຕັມກໍາມືພໍດີ. ເດັກນ້ອຍເລົ່າ ວ່າເກັບໄດ້ ເວລາລົດດຸດທີ່ກຳລັງດຸດທາງຢູ່ຕໍ່ໜ້າບ້ານດັ່ງກ່າວ. ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນຳເດັກນ້ອຍ ໄດ້ກ້ອນນຶ່ງ ເມື່ອສັງເກດເບິ່ງຄ້າຍຄືຫີນພູໄຟ ອົບຊີດຽນ obsidian ມີຮ່ອງຮອຍ ຂອງຄວາມເປັນຊັ້ນຂອງຫີນ ແຕ່ມີຈຸດວຸ້ມວໍ້າປັນຂຸມກະຈາຍຕາມຜິວໜ້າກ້ອນຫີນ ເກືອບທຸກກ້ອນ. ຂ້າພະເຈົ້າຄິດ ບໍ່ອອກວ່າ ມັນເປັນໄປໄດ້ຢ່າງໃດ ຈຶ່ງປະກົດພົບວ່າມີຫີນພູໄຟ ຢູ່ໃນພື້ນທີ່ຂອງໝວດຫີນ ຊຸດໂຄລາດ Khorat formation ຊຶ່ງໝວດ ຫີນດັ່ງກ່າວມີແຕ່ຫີນຈັບກ້ອນ, ຫີນດິນດານ ແລະຫີນຊາຍສີແດງເທົ່ານັ້ນ. ຈົນມາຮອດປີ 2004 ເມື່ອໄດ້ພົບກັບພະນັກງານຕາງໜ້າລັດຖະບານ 3 ຄົນທີ່ມາຈາກຫ້ອງການ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ຊຶ່ງມາເຮັດວຽກປະຈຳຜຽນກວດກາໃນແຕ່ລະຊຸດ. ເຂົາເຈົ້າເຫຼົ່ານີ້ເປັນຜູ້ເຄີຍໄປສຳຫຼວດກ່ຽວກັບ ຫີນດາວສະເດັດຢູ່ເມືອງນອງມາແລ້ວ ແລະເຂົາເຈົ້າກໍສົ່ງຕົວແບບຂອງຫີນດາວສະເດັດຈາກເມືອງນອງ ມາໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າ ແລະເມື່ອສົມທຽບເບິ່ງກັບໂຕທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຈາກເດັກນ້ອຍເມື່ອ6ປີກ່ອນນັ້ນ ກໍມີ ລັກສະນະທີ່ຄ້າຍຄືກັນ. ປະຈຸບັນຫີນດາວສະເດັດເມືອງນອງຍັງມີຫຼາຍບັນຫາທີ່ເປັນຂໍ້ໂຕ້ແຍ້ງກັນຢູ່ ລະຫວ່າງນັກຄົ້ນຄ້ວາ ເພາະຍັງບໍ່ທັນຕົກລົງກັນໄດ້ ກ່ຽວກັບ ປາກຂຸມທີ່ແທ້ຈິງວ່າ ມັນຕົກຢູ່ບ່ອນໃດແທ້. ນັກຄົ້ນຄ້ວາຫຼາຍຄົນເຊື່ອວ່າ ທີ່ສຳພັນກັບຄວາມມີລັກສະນະເປັນຊັ້ນໆ layered tektites (ສັງເກດເບິ່ງຮູບ ລຸ່ມ) ໄດ້ເກີດຂຶ້ນໃນເງື່ອນໄຂຂອງອຸນນະພູມຕໍ່າ ແລະຖືເປັນສ່ວນທີ່ເຫຼືອຢູ່ໃກ້ກັບປາກຂຸມ. ໂດຍອີງຕາມ ລັກສະນະການພົບເຫັນທີ່ກະແຈກກະຈາຍໃນສະຖານທີ່ຫ່າງໆກັນນັ້ນ ຫີນດາວສະເດັດເມືອງນອງ ມີ ລັກສະນະທາງເຄມີ ທີ່ຄ້າຍຄືກັນກັບທີ່ພົບເຫັນຢູ່ລຽບຕາມສາຍແດນລາວ ແລະໄທ. ຫວ່າງບໍ່ດົນມານີ້ ນັກຄົ້ນຄ້ວາໄດ້ສຶກສາ ເບິ່ງການ ເກີດຂອງແຮ່ທາດໃນຫີນດາວສະເດັດແບບປະເພດເມືອງນອງ ແລະໄດ້ໃຫ້ ທັດສະນະວ່າໂຕທີ່ ເກັບໃດ້ຢູ່ເມືອງພິນໃກ້ກັບເມືອງເຊໂປນນັ້ນອາດຢູ່ໃກ້ກັບປາກຂຸມຫຼາຍກ່ວາ (ສັງເກດ ເບິ່ງແຜນທີ່ຮູບເທິງ) ເພາະເມື່ອທຽບໃສ່ທາງດ້ານທີ່ ຕັ້ງຫຼືພູມສັນຖານທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ແລະອີໂຊໂທບ ຂອງທາດເບີຣິນລຽມ (10Be) ທີ່ບັນຈຸຢູ່ພາຍໃນ ເນື້ອຫີນຕົວຢ່າງແບບຂອງ ອົດສຣາເລເຊັຍແລ້ວ ມັນອາດ ນຳພາໄປສູ່ການພົບຮ່ອງຮອຍຂອງບ່ອນທີ່ເປັນປາກຂຸມແທ້ຈິງຂອງມັນໄດ້.
1. ວິວັດທະນາການຂອງດວງດາວ- ຫີນດາວສະເດັດບາງກ້ອນບັນຈຸທາງເຄມີທີ່ເປັນເມັດ, ເປັນຝຸ່ນ ຊຶ່ງເປັນຜົນຜະລິດຂອງການເກີດຂຶ້ນກ່ອນທີ່ຈະປະກອບເປັນດວງດາວໃນລະບົບຕາເວັນຂອງພວກ ເຮົາ, ການຮຽນຮູ້ໂຄງປະກອບສ້າງຂອງທາດເຄມີໃນຫີນຕົວແບບດັ່ງກ່າວພາໃຫ້ພວກເຮົາເພີ່ມ ຄວາມເຂົ້າໃຈບົດບາດຂອງດວງດາວໃນຈັກກະວານ.
2. ວິວັດທະນາການຂອງລະບົບຕາເວັນ- ພວກເຮົາສາມາດຮຽນຮູ້ເງື່ອນໄຂຂອງການປ່ຽນແປງຂອງ ທາດມູນເຄມີ, ອຸນນະພູມ ແລະຄວາມກົດດັນໃນຊ່ວງການເກີດລະບົບຕາເວັນຕອນຕົ້ນ ໂດຍການ ສຶກສາຄວາມແຕກຕ່າງກັນທາງດ້ານການປະກອບສ້າງຂອງຫີນດາວສະເດັດ.
3. ອາຍຸ ແລະສິ່ງປະກອບສ້າງຂອງລະບົບຕາເວັນ- ໂດຍການສຶກສາວັດແທກຈຳນວນທາດປະກອບ ສ້າງທີ່ແນ່ນອນ, ພວກເຮົາສາມາດຄຳນວນອາຍຸຂອງລະບົບຕາເວັນ ແລະຈັດຮຽງລຳດັບຄວາມ ແຕກຕ່າງທາງສິ່ງປະກອບສ້າງເຫຼົ່ານັ້ນ ແລະເປັນຫົນທາງພາໄປສູ່ຄວາມເຂົ້າໃຈການເກີດລະບົບ ຕາເວັນ.
4. ປະຫັວດທາງທໍລະນີຂອງໂລກ ແລະດວງເດືອນ- ດາວສະເດັດຂະໜາດໃຫຍ່ທີ່ຕົກກະທົບໃສ່ໂລກ ໃນຄັ້ງທີ່ຜ່ານມາສາມາດຊ່ວຍພາໃຫ້ພວກເຮົາເຂົ້າໃຈຮູບລັກສະນະຂອງຜິວໜ້າໂລກເຮົາ ແລະ ເຂົ້າໃຈ ກ່ຽວກັບຜິວໜ້າດວງເດືອນ, ນັກວິທະຍາສາດສ່ວນຫຼາຍເຊື່ອວ່າ ດາວສະເດັດກ້ອນໃຫຍ່ໆ ນັ້ນມີສ່ວນຊ່ວຍຮັບຜິດຊອບໃນການສ້າງຜິວໜ້າຂອງດວງຈັນໃຫ້ມີຮູບຊົງປ່ຽນແປງຢ່າງໃດ.
ດາວສະເດັດສ່ວນໃຫຍ່ທີ່ຕົກລົງໃສ່ຜິວໜ້າໂລກ ເຊື່ອວ່າມີເຄົ້າກຳເນີດມາແຕ່ ວົງວຽນຂອງຫີນອຸກາບາດ, ທີ່ຢູ່ລະຫວ່າງກາວຂອງວົງໂຄຈອນຂອງດາວອັງຄານ ແລະດາວພະຫັດ; ດາວສະເດັດເຫຼົ່ານີ້ເກີດຈາກການ ກະທົບຕຳກັນກັບວັດຖຸອື່ນໆ ແລະຟົ້ງແຕກອອກໄປນອກວົງໂຄຈອນ, ຫຼືອາດຖືກດຶງດູດອອກໄປຈາກວົງ ຈອນ ດ້ວຍທົ່ງແຮງດຶງດູດຂອງຕາເວັນ. ພວກອຸກາບາດເຫຼົ່ານີ້ຖືເປັນເສດ ເຫຼືອໃນລັກສະນະທີ່ເປັນສ່ຽງເປັນຕອນ ຊຶ່ງມີສິ່ງປະກອບສ້າງແບບດາວເຄາະ ທີ່ຄ້າຍຄືກັນກັບໂລກ, ແຕ່ພວກມັນບໍ່ສາມາດເຕົ້າຮວມ ກັນໃຫ້ເປັນໜ່ວຍກ້ອນກົມມັນຄືນໄດ້. ດາວສະເດັດຂະໜາດເຕັມກຳມືທີ່ ປະກົດໃຫ້ເຫັນມາຈາກດວງເດືອນ ແລະດາວອັງຄານ. ດາວສະເດັດເຫຼົ່ານີ້ ຖືກຟົ້ງແຕກກະຈາຍ ເມື່ອເວລາມີວັດຖຸຕົກລົງມາຊົນຕຳກັບຜິວໜ້າດວງເດືອນ ຫຼືດາວອັງຄານ ຊຶ່ງມັນຖືກຟົ້ງອອກໄປດ້ວຍ ຄວາມແຮງພຽງພໍ ກາຍເປັນຊິ້ນສ່ວນທີ່ເດີນໜີ ຈາກດວງດາວເຄາະເຫຼົ່ານັ້ນ ແລ້ວກໍຖືກຕົກໄປຢູ່ໃຕ້ອຳນາດແຮງດຶງດູດ ແລ້ວກໍໝູນອ້ອມຕາເວັນ.
ດາວສະເດັດທີ່ມາຈາກວົງແຫວນອຸກາບາດ asteroid belt ມີອາຍຸສໍ່າດຽວກັນກັບອາຍຸຂອງລະບົບ ຕາເວັນ, ມັນມີອາຍຸປະມານ 4.5ພັນລ້ານປີ. ຫີນໃນໂລກເຮົາ ບໍ່ມີອາຍຸໄດ້ສໍ່ານີ້, ເພາະຫີນໂລກເຮົາຖືກ ຮວມກັນແລ້ວກໍເກີດໃໝ່ຊ້ຳແລ້ວ ຊ້ຳເລົ່າ ຄືນອີກຫຼາຍໆເທື່ອ ຍ້ອນການກັດເຊາະ ຜຸພັງ ແລະຍ້ອນການ ນ ເກີດລະບົບເຄື່ອນເໜັງແປສັນຖານຂອງແທ່ນແຜ່ນດິນ Earth’s tectonic plate system. ດາວສະເດັດ ຈາກດາວອັງຄານ ແລະເດືອນກໍມີຄວາມແຕກຕ່າງ ຈາກຫີນຂອງໂລກເຮົາ ແລະດາວສະເດັດອື່ນໆໃນທາງ ເຄມີ ແລະແຮ່ທາດປະກອບສ້າງ ແລະອາຍຸການຂອງມັນ. ດາວສະເດັດຈາກດວງເດືອນກໍສາມາດຮູ້ຈັກໄດ້ ໂດຍທຽບໃສ່ຄວາມຄ້າຍຄືກັນກັບຫີນຕົວຢ່າງທີ່ເກັບມາຈາກດວງຈັນ.
ໃນເລຂາຄະນິດ geometry, ສູດເຮລົງ Heron's (ຫຼື Hero's) formula, ແມ່ນຖືກຕັ້ງຊື່ຕາມ ເຮລົງ ອະເລັກຊານເດຍ(Heron of Alexandria), ໂດຍວ່າ ເນື້ອທີ່ "S" ຂອງ ຮູບສາມແຈ ທີ່ປະກອບດ້ວຍຂ້າງ "a", "b", ແລະ "c" ແມ່ນ
ສູດນີ້ແມ່ນຜົນງານຂອງທ່ານ ເຮລົງ ອາເລັກຊານເດຍ, ແລະມີບົດພິສູດຢູ່ໃນປື້ມຂອງລາວຊື່ວ່າ ເມຕຣິກາ "Metrica", ຂຽນຂື້ນໃນ ຄ.ສ 60. ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ທ່ານ ອາຄີມີດີດArchimedes ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກ, ແລະນັບແຕ່ ປື້ມເມຕຮິກາ"Metrica" ໄດ້ລວບລວມຄວາມຮູ້ກ່ຽວກັບຄະນິດສາດໃນຍຸກບູຮານ,ມັນເປັນໄປໄດ້ວ່ານີ້ເປັນປັດໃຈສຳຄັນໃນການຖືກຳເນີດໃນຜົນງານນີ້..
ຖືກຄົ້ນພົບໂດຍຄົນຈີນໃນປະເທດເກຣັກ.ແລະຖືກຕີພິມໃນປື້ມຊູຊູ ຈິວຈາງ "Shushu Jiuzhang" (“Mathematical Treatise in Nine Sections”), ຂຽນໂດຍ ທ່ານ ຊິນ ຈິວຊາວ Qin Jiushao ພິມໃນປີ ຄ.ສ. 1247.
Proof using the Pythagorean theorem.
Heron's original proof made use of cyclic quadrilaterals, while other arguments appeal to trigonometry as above, or to the incenter and one excircle of the triangle [http://www.math.dartmouth.edu/~doyle/docs/heron/heron.txt]. The following argument reduces Heron's formula directly to the Pythagorean theorem using only elementary means.
In the form 4"T" 2 = 4"s"("s" − "a")("s" − "b")("s" − "c"), Heron's formula reduces on the left to ("ch")2, or
using "b" 2 − "d" 2 = "h" 2 by the Pythagorean theorem, and on the right to
via the identity ("p" + "q") 2 − ("p" − "q") 2 = 4"pq". It therefore suffices to show
and that reduces to formula_1 by substituting "2s" = ("a" + "b" + "c") and simplifying. Submitting for "s" the latter "s"("s" − "a") − ("s" − "b")("s" − "c") reduces only as far as ("b" 2 + "c" 2 − "a" 2)/2. But if we replace "b" 2 by "d" 2 + "h" 2 and "a" 2 by ("c" − "d") 2 + "h" 2, both by Pythagoras, simplification then produces "cd" as required.
Numerical Stability.
Heron's formula as given above is numerically unstable for triangles with a very small angle. A stable alternative involves arranging the lengths of the sides so that formula_1 and computing
The brackets in the above formula are required in order to prevent numerical instability in the evaluation.
Generalizations.
Heron's formula is a special case of Brahmagupta's formula for the area of a cyclic quadrilateral. Heron's formula and Brahmagupta's formula are both special cases of Bretschneider's formula for the area of a quadrilateral. Heron's formula can be obtained from Brahmagupta's formula or Bretschneider's formula by setting one of the sides of the quadrilateral to zero.
Heron's formula is also a special case of the formula of the area of the trapezoid based only on its sides. Heron's formula is obtained by setting the smaller parallel side to zero.
Expressing Heron's formula with a Cayley–Menger determinant in terms of the squares of the distances between the three given vertices,
illustrates its similarity to Tartaglia's formula for the volume of a three-simplex.
Another generalization of Heron's formula to pentagons and hexagons inscribed in a circle was discovered by David P. Robbins.
Heron-type formula for the volume of a tetrahedron.
If "U", "V", "W", "u", "v", "w" are lengths of edges of the tetrahedron (first three form a triangle; "u" opposite to "U" and so on), then
ຊຸດຈຳນວນແມ່ນຜົນບວກລວມຂອງອັນດັບຈຳນວນໃດໜຶ່ງ. Finite sequences and series have defined first and last terms, whereas infinite sequences and series continue indefinitely.
The terms of the series are often produced according to a certain rule, such as by a formula, or by an algorithm. As there are an infinite number of terms, this notion is often called an infinite series. Unlike finite summations, infinite series need tools from mathematical analysis to be fully understood and manipulated. In addition to their ubiquity in mathematics, infinite series are also widely used in other quantitative disciplines such as physics and computer science.
Definition.
For any sequence formula_1 of rational numbers, real numbers, complex numbers, functions thereof, etc., the associated series is defined as the ordered formal sum
The sequence of partial sums formula_1 associated to a sequence formula_1 is defined for each formula_1 as the sum of the sequence formula_1 from formula_1 to formula_1
By definition the series formula_1 converges to a limit formula_1 if and only if the associated sequence of partial sums formula_1 converges to formula_1. This definition is usually written as
More generally, if formula_1 is a function from an index set I to a set G, then the series associated to formula_1 is the formal sum of the elements formula_1 over the index elements formula_1 denoted by
When the index set is the natural numbers formula_1, the function formula_1 is a sequence denoted by formula_1. A series indexed on the natural numbers is an ordered formal sum and so we rewrite formula_1 as formula_1 in order to emphasize the ordering induced by the natural numbers. Thus, we obtain the common notation for a series indexed by the natural numbers
When the set formula_1 is a semigroup, the sequence of partial sums formula_1 associated to a sequence formula_1 is defined for each formula_1 as the sum of the sequence formula_1 from formula_1 to formula_1
When the semigroup formula_1 is also a topological space, then the series formula_1 converges to an element formula_1 if and only if the associated sequence of partial sums formula_1 converges to formula_1. This definition is usually written as
Convergent series.
A series  ∑"an"  is said to 'converge' or to 'be convergent' when the sequence "S'N" of partial sums has a finite limit. If the limit of "S'N" is infinite or does not exist, the series is said to diverge. When the limit of partial sums exists, it is called the sum of the series
An easy way that an infinite series can converge is if all the "a'n" are zero for "n" sufficiently large. Such a series can be identified with a finite sum, so it is only infinite in a trivial sense.
Working out the properties of the series that converge even if infinitely many terms are non-zero is the essence of the study of series. Consider the example
It is possible to "visualize" its convergence on the real number line: we can imagine a line of length 2, with successive segments marked off of lengths 1, ½, ¼, etc. There is always room to mark the next segment, because the amount of line remaining is always the same as the last segment marked: when we have marked off ½, we still have a piece of length ½ unmarked, so we can certainly mark the next ¼. This argument does not prove that the sum is "equal" to 2 (although it is), but it does prove that it is "at most" 2. In other words, the series has an upper bound. Proving that the series is equal to 2 requires only elementary algebra, however. If the series is denoted "S", it can be seen that
Mathematicians extend the idiom discussed earlier to other, equivalent notions of series. For instance, when we talk about a recurring decimal, as in
we are talking, in fact, just about the series
But since these series always converge to real numbers (because of what is called the completeness property of the real numbers), to talk about the series in this way is the same as to talk about the numbers for which they stand. In particular, it should offend no sensibilities if we make no distinction between 0.111… and 1/9. Less clear is the argument that, but it is not untenable when we consider that we can formalize the proof knowing only that limit laws preserve the arithmetic operations. See 0.999... for more.
Calculus and partial summation as an operation on sequences.
Observe that partial summation takes as input a sequence, and gives as output another sequence, – partial summation is thus a unary operation on sequences. Further, this function is linear, and thus is a linear operator on the vector space of sequences, denoted Σ. The inverse operator is the finite difference operator, Δ. These behave as discrete analogs of integration and differentiation, only for series (functions of a natural number) instead of functions of a real variable. For example, the sequence has series as its partial summation, which is analogous to the fact that formula_1
In computer science it is known as prefix sum.
Properties of series.
Series are classified not only by whether they converge or diverge, but also by the properties of the terms an (absolute or conditional convergence); type of convergence of the series (pointwise, uniform); the class of the term an (whether it is a real number, arithmetic progression, trigonometric function); etc.
Non-negative terms.
When "an" is a non-negative real number for every "n", the sequence "SN" of partial sums is non-decreasing. It follows that a series ∑"an" with non-negative terms converges if and only if the sequence "SN" of partial sums is bounded.
and a telescopic sum argument implies that the partial sums are bounded by 2.
Absolute convergence.
is said to converge absolutely if the series of absolute values
converges. It can be proved that this is sufficient to make not only the original series converge to a limit, but also for any reordering of it to converge to the same limit.
Conditional convergence.
A series of real or complex numbers is said to be conditionally convergent (or semi-convergent) if it is convergent but not absolutely convergent. A famous example is the alternating series
which is convergent (and its sum is equal to ln 2), but the series formed by taking the absolute value of each term is the divergent harmonic series. The Riemann series theorem says that any conditionally convergent series can be reordered to make a divergent series, and moreover, if the "a'n" are real and "S" is any real number, that one can find a reordering so that the reordered series converges with sum equal to "S".
Abel's test is an important tool for handling semi-convergent series. If a series has the form
then the series is convergent. This applies to the pointwise convergence of many trigonometric series, as in
with 0 < "x" < 2π. Abel's method consists in writing "b'n"+1 = "B'n"+1 − "B'n", and in performing a transformation similar to integration by parts (called summation by parts), that relates the given series to the absolutely convergent series
Series of functions.
A series of real- or complex-valued functions
converges pointwise on a set "E", if the series converges for each "x" in "E" as an ordinary series of real or complex numbers. Equivalently, the partial sums
converge to "ƒ"("x") as "N" → ∞ for each "x" ∈ "E".
A stronger notion of convergence of a series of functions is called uniform convergence. The series converges uniformly if it converges pointwise to the function "ƒ"("x"), and the error in approximating the limit by the "N"th partial sum,
can be made minimal "independently" of "x" by choosing a sufficiently large "N".
Uniform convergence is desirable for a series because many properties of the terms of the series are then retained by the limit. For example, if a series of continuous functions converges uniformly, then the limit function is also continuous. Similarly, if the "ƒ'n" are integrable on a closed and bounded interval "I" and converge uniformly, then the series is also integrable on "I" and can be integrated term-by-term. Tests for uniform convergence include the Weierstrass' M-test, Abel's uniform convergence test, Dini's test.
More sophisticated types of convergence of a series of functions can also be defined. In measure theory, for instance, a series of functions converges almost everywhere if it converges pointwise except on a certain set of measure zero. Other modes of convergence depend on a different metric space structure on the space of functions under consideration. For instance, a series of functions converges in mean on a set "E" to a limit function "ƒ" provided
Power series.
Many functions can be represented as Taylor series; these are infinite series involving powers of the independent variable and are also called power series. For example, the series
converges to formula_1 for all "x".
In general, a power series is any series of the form
Unless it converges only at "x"="c", such a series converges on a certain open disc of convergence centered at the point "c" in the complex plane, and may also converge at some of the points of the boundary of the disc. The radius of this disc is known as the radius of convergence, and can in principle be determined from the asymptotics of the coefficients "a'n". The convergence is uniform on closed and bounded (that is, compact) subsets of the interior of the disc of convergence: to wit, it is uniformly convergent on compact sets.
Historically, mathematicians such as Leonhard Euler operated liberally with infinite series, even if they were not convergent.
When calculus was put on a sound and correct foundation in the nineteenth century, rigorous proofs of the convergence of series were always required.
However, the formal operation with non-convergent series has been retained in rings of formal power series which are studied in abstract algebra. Formal power series are also used in combinatorics to describe and study sequences that are otherwise difficult to handle; this is the method of generating functions.
Laurent series.
Laurent series generalize power series by admitting terms into the series with negative as well as positive exponents. A Laurent series is thus any series of the form
If such a series converges, then in general it does so in an annulus rather than a disc, and possibly some boundary points. The series converges uniformly on compact subsets of the interior of the annulus of convergence.
Dirichlet series.
A Dirichlet series is one of the form
where "s" is a complex number. For example, if all "a'n" are equal to 1, then the Dirichlet series is the Riemann zeta function
Like the zeta function, Dirichlet series in general play an important role in analytic number theory. Generally a Dirichlet series converges if the real part of "s" is greater than a number called the abscissa of convergence. In many cases, a Dirichlet series can be extended to an analytic function outside the domain of convergence by analytic continuation. For example, the Dirichlet series for the zeta function converges absolutely when Re "s" > 1, but the zeta function can be extended to a holomorphic function defined on formula_1  with a simple pole at 1.
This series can be directly generalized to general Dirichlet series.
Trigonometric series.
The most important example of a trigonometric series is the Fourier series of a function.
Development of infinite series.
Greek mathematician Archimedes produced the first known summation of an infinite series with a
method that is still used in the area of calculus today. He used the method of exhaustion to calculate the area under the arc of a parabola with the summation of an infinite series, and gave a remarkably accurate approximation of π.
The idea of an infinite series expansion of a function was conceived in India by Madhava of the Kerala school of astronomy and mathematics in the 14th century, who also developed precursors to the modern concepts of the power series, the Taylor series, the Maclaurin series, rational approximations of infinite series, and infinite continued fractions. He discovered a number of infinite series, including the Taylor series of the trigonometric functions of sine, cosine, tangent and arctangent, the Taylor series approximations of the sine and cosine functions, and the power series of the radius, diameter, circumference, angle θ, π and π/4. His students and followers in the Kerala School further expanded his works with various other series expansions and approximations, until the 16th century.
In the 17th century, James Gregory worked in the new decimal system on infinite series and published several Maclaurin series. In 1715, a general method for constructing the Taylor series for all functions for which they exist was provided by Brook Taylor. Leonhard Euler in the 18th century, developed the theory of hypergeometric series and q-series.
Convergence criteria.
The study of the convergence criteria of a series began with Madhava in the 14th century, who developed tests of convergence of infinite series, which his followers further developed at the Kerala school.
In Europe, however, the investigation of the validity of infinite series is considered to begin with Gauss in the 19th century. Euler had already considered the hypergeometric series
on which Gauss published a memoir in 1812. It established simpler criteria of convergence, and the questions of remainders and the range of convergence.
Cauchy (1821) insisted on strict tests of convergence; he showed that if two series are convergent their product is not necessarily so, and with him begins the discovery of effective criteria. The terms "convergence" and "divergence" had been introduced long before by Gregory (1668). Leonhard Euler and Gauss had given various criteria, and Colin Maclaurin had anticipated some of Cauchy's discoveries. Cauchy advanced the theory of power series by his expansion of a complex function in such a form.
Abel (1826) in his memoir on the binomial series
corrected certain of Cauchy's conclusions, and gave a completely
scientific summation of the series for complex values of formula_1 and formula_1. He showed the necessity of considering the subject of continuity in questions of convergence.
Cauchy's methods led to special rather than general criteria, and
the same may be said of Raabe (1832), who made the first elaborate
investigation of the subject, of De Morgan (from 1842), whose
logarithmic test DuBois-Reymond (1873) and Pringsheim (1889) have
shown to fail within a certain region; of Bertrand (1842), Bonnet
(1843), Malmsten (1846, 1847, the latter without integration);
Stokes (1847), Paucker (1852), Chebyshev (1852), and Arndt
General criteria began with Kummer (1835), and have been
studied by Eisenstein (1847), Weierstrass in his various
contributions to the theory of functions, Dini (1867),
DuBois-Reymond (1873), and many others. Pringsheim's memoirs (1889) present the most complete general theory.
Uniform convergence.
The theory of uniform convergence was treated by Cauchy (1821), his
limitations being pointed out by Abel, but the first to attack it
successfully were Seidel and Stokes (1847-48). Cauchy took up the
problem again (1853), acknowledging Abel's criticism, and reaching
the same conclusions which Stokes had already found. Thomae used the
doctrine (1866), but there was great delay in recognizing the
importance of distinguishing between uniform and non-uniform
convergence, in spite of the demands of the theory of functions.
Semi-convergence.
A series is said to be semi-convergent (or conditionally convergent) if it is convergent but not absolutely convergent.
Semi-convergent series were studied by Poisson (1823), who also gave a general form for the remainder of the Maclaurin formula. The most important solution of the problem is due, however, to Jacobi (1834),
who attacked the question of the remainder from a different standpoint and reached a different formula. This expression was also worked out, and another one given, by Malmsten (1847). Schlömilch ("Zeitschrift", Vol.I, p. 192, 1856) also improved Jacobi's remainder, and showed the relation between the remainder and Bernoulli's function
Genocchi (1852) has further contributed to the theory.
Among the early writers was Wronski, whose "loi suprême" (1815) was hardly recognized until Cayley (1873) brought it into
Fourier series.
Fourier series were being investigated
as the result of physical considerations at the same time that
Gauss, Abel, and Cauchy were working out the theory of infinite
series. Series for the expansion of sines and cosines, of multiple
arcs in powers of the sine and cosine of the arc had been treated by
Jacob Bernoulli (1702) and his brother Johann Bernoulli (1701) and still
earlier by Vieta. Euler and Lagrange simplified the subject,
as did Poinsot, Schröter, Glaisher, and Kummer.
Fourier (1807) set for himself a different problem, to
expand a given function of "x" in terms of the sines or cosines of
multiples of "x", a problem which he embodied in his "Théorie analytique de la chaleur" (1822). Euler had already given the
formulas for determining the coefficients in the series;
Fourier was the first to assert and attempt to prove the general
theorem. Poisson (1820-23) also attacked the problem from a
different standpoint. Fourier did not, however, settle the question
of convergence of his series, a matter left for Cauchy (1826) to
attempt and for Dirichlet (1829) to handle in a thoroughly
scientific manner (see convergence of Fourier series). Dirichlet's treatment ("Crelle", 1829), of trigonometric series was the subject of criticism and improvement by
Riemann (1854), Heine, Lipschitz, Schläfli, and
du Bois-Reymond. Among other prominent contributors to the theory of
trigonometric and Fourier series were Dini, Hermite, Halphen,
Krause, Byerly and Appell.
Asymptotic series.
Asymptotic series, otherwise asymptotic expansions, are infinite series whose partial sums become good approximations in the limit of some point of the domain. In general they do not converge. But they are useful as sequences of approximations, each of which provides a value close to the desired answer for a finite number of terms. The difference is that an asymptotic series cannot be made to produce an answer as exact as desired, the way that convergent series can. In fact, after a certain number of terms, a typical asymptotic series reaches its best approximation; if more terms are included, most such series will produce worse answers.
Divergent series.
Under many circumstances, it is desirable to assign a limit to a series which fails to converge in the usual sense. A summability method is such an assignment of a limit to a subset of the set of divergent series which properly extends the classical notion of convergence. Summability methods include Cesàro summation, ("C","k") summation, Abel summation, and Borel summation, in increasing order of generality (and hence applicable to increasingly divergent series).
A variety of general results concerning possible summability methods are known. The Silverman–Toeplitz theorem characterizes "matrix summability methods", which are methods for summing a divergent series by applying an infinite matrix to the vector of coefficients. The most general method for summing a divergent series is non-constructive, and concerns Banach limits.
Series in Banach spaces.
The notion of series can be easily extended to the case of a Banach space. If "x'n" is a sequence of elements of a Banach space "X", then the series Σ"x'n" converges to "x" ∈ "X" if the sequence of partial sums of the series tends to "x"; to wit,
More generally, convergence of series can be defined in any abelian Hausdorff topological group. Specifically, in this case, Σ"x'n" converges to "x" if the sequence of partial sums converges to "x".
Summations over arbitrary index sets.
Definitions may be given for sums over an arbitrary index set "I". There are two main differences with the usual notion of series: first, there is no specific order given on the set "I"; second, this set "I" may be uncountable.
Families of non-negative numbers.
When summing a family, "i" ∈ "I", of non-negative numbers, one may define
When the sum is finite, the set of "i" ∈ "I" such that "ai" > 0 is countable. Indeed for every "n" ≥ 1, the set formula_1 is finite, because
If "I"  is countably infinite and enumerated as "I" = then the above defined sum satisfies
provided the value ∞ is allowed for the sum of the series.
Any sum over non-negative reals can be understood as the integral of a non-negative function with respect to the counting measure, which accounts for the many similarities between the two constructions.
Abelian topological groups.
Let "a" : "I" → "X", where "I"  is any set and "X"  is an abelian Hausdorff topological group. Let "F"  be the collection of all finite subsets of "I". Note that "F"  is a directed set ordered under inclusion with union as join. Define the sum "S"  of the family "a" as the limit
if it exists and say that the family "a" is unconditionally summable. Saying that the sum "S"  is the limit of finite partial sums means that for every neighborhood "V"  of 0 in "X", there is a finite subset "A"0 of "I"  such that
Because "F"  is not totally ordered, this is not a limit of a sequence of partial sums, but rather of a net.
For every "W", neighborhood of 0 in "X", there is a smaller neighborhood "V"  such that "V" − "V" ⊂ "W". It follows that the finite partial sums of an unconditionally summable family "ai", "i" ∈ "I", form a "Cauchy net", that is: for every "W", neighborhood of 0 in "X", there is a finite subset "A"0 of "I"  such that
When "X"  is complete, a family "a" is unconditionally summable in "X"  if and only if the finite sums satisfy the latter Cauchy net condition. When "X"  is complete and "ai", "i" ∈ "I", is unconditionally summable in "X", then for every subset "J" ⊂ "I", the corresponding subfamily "aj", "j" ∈ "J", is also unconditionally summable in "X".
When the sum of a family of non-negative numbers, in the extended sense defined before, is finite, then it coincides with the sum in the topological group "X" = R.
If a family "a" in "X"  is unconditionally summable, then for every "W", neighborhood of 0 in "X", there is a finite subset "A"0 of "I"  such that "a'i" ∈ "W"  for every "i" not in "A"0. If "X"  is first-countable, it follows that the set of "i" ∈ "I"  such that "ai" ≠ 0 is countable. This need not be true in a general abelian topological group (see examples below).
Unconditionally convergent series.
Suppose that "I" = N. If a family "a'n", "n" ∈ N, is unconditionally summable in an abelian Hausdorff topological group "X", then the series in the usual sense converges and has the same sum,
By nature, the definition of unconditional summability is insensitive to the order of the summation. When ∑"a'n" is unconditionally summable, then the series remains convergent after any permutation "σ" of the set N of indices, with the same sum,
It can be proved that the converse holds: is a series ∑"a'n" converges after any permutation, then it is unconditionally convergent. When "X"  is complete, then unconditional convergence is also equivalent to the fact that all subseries are convergent; if "X"  is a Banach space, this is equivalent to say that for every sequence of signs "ε'n" = 1 or −1, the series
converges in "X". If "X"  is a Banach space, then one may define the notion of absolute convergence. A series ∑"a'n" of vectors in "X"  converges absolutely if
If a series of vectors in a Banach space converges absolutely then it converges unconditionally, but the converse only holds in finite dimensional Banach spaces (theorem of).
Well-ordered sums.
and for a limit ordinal "α",
if this limit exists. If all limits exist up to "α"0, then the series converges.
ປັກກິ່ງ ຫຼືເປີຍຈິ່ງ (Beijing) (ພາສາຈີນ:, ພິ່ນອິ່ນ: Běijīng) ເປັນນະຄອນຫຼວງຂອງສາທາລະນະລັດປະຊາຊົນຈີນ ມີຊື່ຫຍໍ້ວ່າ ກິ່ງ(ຫຼືວ່າ ຈິ່ງ)ຕັ້ງຢູ່ທິດຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອຂອງ ພູພຽງຫວາເປີຍ ຊື່ເດີມຄື ຈີ້ ສະໄໝຊຸນຊິວຈ້ານກົ໋ວເປັນເມືອງຫຼວງຂອງແຄວ້ນຢັ່ນ ສະໄໝລາຊະວົງຫຼຽວ ເປັນເມືອງຫຼວງຮອງຊື່ຢັ່ນຈິ່ງ ເປັນເມືອງຫຼວງຂອງເມືອງຈີນຕັ້ງແຕ່ສະໄໝລາຊະວົງຈິ້ນ ຢ໋ວນ ໝິງ ຊິງຈົນເຖິງສາທາລະນະລັດຈີນ ເຄີຍໃຊ້ຊື່ຈົ່ງຕູ່ ຕ້າຕູ່ ເປີຍຜິງແລະເປີຍຈິ່ງ ໂດຍມີຊື່ເອີ້ນທັງໝົດ 60 ກວ່າຊື່. ເລີ່ມຕົ້ນເປັນເມືອງຕັ້ງແຕ່ປີ 1928 ປັດຈຸບັນແບ່ງເປັນ16 ເຂດແລະ 2 ເມືອງນ້ອຍ ເປັນນະຄອນທີ່ຂື້ນກັບອຳນາດການປົກຄອງຂັ້ນສູນກາງໂດຍກົງ. ປັກກິ່ງມີເນື້ອທີ່ທັງໝົດ 16,800 ກິໂລແມັດມົນທົນ ຮອດທ້າຍປີ 2002 ທົ່ວນະຄອນມີປະຊາກອນ 1,136,300 ຄົນ ນະຄອນປັກກິ່ງເປັນໃຈກາງການເມືອງ ວັດທະນະທຳ ວິທະຍາສາດ ການສຶກສາແລະ ການຄົມມະນາຄົມທົ່ວປະເທດຈີນແລະກໍເປັນເມືອງທ່ອງທ່ຽງທີ່ມີຊື່ສຽງໃນປະເທດຈີນກໍຄືໃນໂລກ, ແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວທີ່ສຳຄັນມີກຳແພງຍັກເມືອງຈີນ ພະລາຊະວັງບູຮານ ຫໍສັກກະລະຟ້າທ່ຽນຖັນ ສຸສານຮ່ອງເຕ້ລາຊະວົງໝິງ ວັງພັກຮ້ອນອີ໋ເຫີຢ໋ວນແລະພູຊ່ຽງຊ່ານ ເປັນຕົ້ນ.ປັດຈຸບັນ, ປັກກິ່ງເປັນເຂດປົກຄອງພິເສດແບບມະຫານະຄອນ 1 ໃນ 5 ແຫ່ງຂອງຈີຍ,ເຊິ່ງມີຖານະທຽບເທົ່າກັບແຂວງ, ຫຼັງຈາກປັກກິ່ງໄດ້ຮັບການຈັດຕັ້ງເປັນນະຄອນຫຼວງຂອງສາທາລະນະລັດປະຊາຊົນຈີນໃນ 1949 ແລ້ວ ໂດຍສະເພາະພາຍຫຼັງຊຸມປີ 80 ສະຕະວັດທີ 20, ເມືອງປັກກິ່ງໄດ້ພັດທະນາຢ່າງໄວວາຢ່າງເຫຼືອເຊື່ອ ມີການປ່ຽນແປງຢ່າງພິກແຜ່ນດິນປີ້ນແຜ່ນຟ້າ. ປັດຈຸບັນ, ນະຄອນປັກກິ່ງບໍ່ພຽງແຕ່ຮັກສາສະພາບເມືອງບູຮານໄວ້, ຍັງສະແດງເຖິງສະພາບເມືອງທີ່ທັນສະໄໝ, ຈົນກາຍເປັນເມືອງໃຫຍ່ຂອງໂລກ.
ທີ່ມາຂອງຊືຶ່.
ປັກກິ່ງ ແມ່ນມີຊື່ເມືອງຫຼາຍຊື່. ຄຳວ່າ ປັກກິ່ງ ຫຼືເປີຍຈິ່ງ ໝາຍເຖິງ ນະຄອນຫຼວງທາງພາກເໜືອ (ມາຈາກອັກສອນຈີນ 北 ທີ່ີແປວ່າເໜືອ ແລະ 京 ທີ່ແປວ່ານະຄອນຫຼວງ). ປັກກິ່ງໃຊ້ອັກສອນຫຍໍ້ພາສາອັງກິດຄື BJ.
ການຂົນສົ່ງ.
ປັກກິ່ງໄດ້ມີການຈັດການຂົນສົ່ງມວນຊົນ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ, ລົດໄຟໃຕ້ດິນປັກກິ່ງ ໂດຍເລີ່ມກໍ່ສ້າງທາງລົດໄຟໃຕ້ດິນເມື່ອວັນທີ່ 1 ກໍລະກົດ ຄ.ສ. 1965, ແລະສົມບູນເມື່ອວັນທີ່ 1 ຕຸລາຄົມ ຄ.ສ. 1969, ໂດຍມີສະຖານີລົດໄຟທັງໝົດ 270 ແຫ່ງແລະມີໄລຍະທາງທັງໝົດ 456 ກິໂລແມັດ.
ເຈຄິວຣີ (jQuery)ແມ່ນ Libary ຂອງໂຄດ ຈາວາສະຄຣິບ ທີ່ເປັນສ່ວນໜື່ງໃນການຮຽກໃຊ້ຈາວາສະຄຣິບໃຫ້ງ່າຍຂື້ນ ເປິດໂຕທຳອິດໃນງານບາແຄມນິວຢອກ ໂດຍ ຈອນ ເຣຊິກ (John Resig) ເມື່ອວັນທີ 14 ມັງກອນ 2549 ໂຄດຂອງ ເຈຄິວຣີ ມີລິຂະສິດ ແລະ ສັນຍາອະນຸຍາດແບບ ໂອເພັນຊອດ ໂດຍສັນຍາອະນຸຍາດຂອງ GFDL and MIT License
ພື້ນຖານເຈຄິວຣີ ==.
ນີ້ແມ່ນການສອນເຈຄິວຣີພື້ນຖານ ອອກແບບເພື້່ຊ່ວຍໃຫ້ທ່ານສາມາດນຳໃຊ້ເຈຄິວຣີໄດ້. ຖ້າຫາກທ່ານຍັງບໍ່ເຄີຍທົດລອງໃຊ້ເທື່ອ ທ່ານສາມາດເລີ່ມຕົ້ນກັບ ໜ້າ HTML ກັບເນື້ອໃນຕໍ່ໄປນີ້ໄດ້
ທ່ານສາມາດດາວໂຫຼດຟາຍເຈຄິວຣີໄດ້ທີ່ http://docs.jquery.com/Downloading_jQuery
ມືອງ ອາດສະພອນ ເປັນເມືອງໜຶ່ງ ໃນ ຈຳນວນ 15 ເມືອງ ຂອງ ແຂວງ ສະຫວັນນະເຂດ, ສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນ ໃນ ປີ 1993. ເມືອງ​ ອາດ​ສະ​ພອນ​ ເຄີຍ​ ເປັນ ພາກສ່ວນ ​​​​ຂອງ ​ເມືອງ ອາດສະພັງທອງ, ເມືອງ ອາດສະພອນ ຕັ້ງຢູ່ຫ່າງຈາກ ເທດສະບານແຂວງ ໄປທາງທິດຕາເວັນອອກ ສ່ຽງ ເໜືອປະມານ95 ກິໂລແມັດ, ທິດເໜືອຕິດກັບເມືອງໄຊບົວທອງແລະເມືອງເຊບັ້ງໄຟ, ແຂວງ ຄຳມ່ວນ. ທິດຕາເວັນອອກຕິດກັບເມືອງວິລະບູລີ, ທິດໃຕ້ແລະທິດຕາເວັນອອກສ່ຽງ ໃຕ້ຕິດກັບເມືອງອາດສະພັງທອງແລະເມືອງພະລານໄຊ, ທິດຕາເວັນ ຕົກຕິດກັບເມືອງອຸ ທຸມພອນແລະເມືອງໄຊບູລີ. ເມືອງອາດສະພອນມີເນື້ອທີ່ທັງໝົດ1,496.5 ຕາລາງກິ ໂລແມັດ, ເນື້ອທີ່ທົ່ງພຽງກວມເຖິງ80% ແລະ20% ແມ່ນເນື້ອທີ່ພູຜາປ່າດົງແລະປ່າໂຄກ.
ເມືອງອາດສະພອນປະກອບ​ມີ56 ບ້ານແລະ​ແບ່ງອອກ​ເປັນ12 ກຸ່ມ​ບ້ານ, ມີ8,060 ຫຼັງຄາເຮືອນ, ມີພົນລະເມືອງທັງໝົດ51,775 ຄົນ, ຍິງ25,701 ຄົນ, ປະກອບດ້ວຍ2 ເຜົ່າໃຫຍ່ຄື: ເຜົ່າຜູ້ໄທ75% ແລະເຜົ່າລາວເທິງ25%. ປະຊາຊົນດຳລົງຊີວິດດ້ວຍການ ເຮັດນາເປັນຕົ້ນຕໍແລະລ້ຽງສັດ, ປູກພືດສຳຮອງຕ່າງໆ, ການ​​​​ຫັດຖະກຳເປັນອາຊີບສຳ ຮອງ. ມີ​ພຽງ​ 26 ບ້ານ​ທີ່ມີ​ໄ​​ຟຟ້າ​ໃຊ້ແລະ95% ຂອງຈຳນວນ​ຄອບຄົວທັງ​​ໝົດທີ່ໄດ້ນໍາໃຊ້​​​​​ນ້ຳ​ສະອາດ​.
ຂໍ້ມູນຈາກ: [http://www.normai-site.org/normai/index.php?option=com_content&view=article&id=64:atsaphone&catid=52:atsaphone&Itemid=75&lang=lo normai], 2/11/2018.
ນາງ ມາໄລທິບ ສິງສະຫະນາດ ໄດ້ຮັບຕຳແໜ່ງ ນາງສາວລາວ ປະຈຳປີ 2010 ໝາຍເລກ M4 ເປັນຕົວແທນຂອງ ແຂວງບໍ່ແກ້ວ ແລະ ເປັນປີທຳອິດທີ່ ຕົວແທນຈາກແຂວງບໍ່ແກ້ວ ສາມາດຜ່ານເຂົ້າຮອບ ແລະ ຄວ້າຕຳແໜ່ງໄດ້ສຳເລັດ.
ນາງ ມາໄລທິບ ສິງສະຫະນາດ ອາຍຸ 23 ປີ, ສູງ 170 ຊມ, ນ້ຳຫນັກ 56 ກິໂລກຣາມ ເປັນນັກສຶກສາ ຢູ່ຄະນະວິທະຍາສາດທຳມະຊາດ ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດ.
ຈາກການປະກວດຄັ້ງນີ້ ນາງ ມາໄລທິບ ສິງສະຫະນາດ ສາມາດຄວ້າຕຳແຫນ່ງນາງສາວລາວປະຈຳປີ 2010 ມາຄອງ ພ້ອມດ້ວຍ ສາຍສະພາຍ, ມົງກຸດເພັດ ແລະ ຂອງລາງວັນເປັນເງິນສົດ 25 ລ້ານກີບ, ຈາກບໍລິສັດເບຍລາວ ແລະ ດື່ມນ້ຳກາຫົວເສືອລ້າໆ 1 ປີ ແລະ ອີກ 25 ລ້ານກີບ ພ້ອມເບີໂທງາມ ແລະ ມູນຄ່າໂທ 1.200.000 ກີບ ຈາກລາວໂທລະຄົມ ແລະຂອງລາງວັນອື່ນໆອີກທີ່ໃຫ້ການ ສະຫນັບສະຫນູນລວມມູນຄ່າເກືອບ 400 ລ້ານກີບມາຄອງຢ່າງຊົງກຽດ ແລະ ຕຳແຫນ່ງນີ້ ກໍ່ສາມາດກາລັງຕີໄດ້ແລ້ວວ່າສາວຄົນນີ້ຄື ຜູ້ທີ່ມີຄຸນສົມບັດຄົບມາດຖານທີ່ທາງຜູ້ຈັດກອງປະກວດຄະນະກຳມະການກຳນົດໄວ້.
ນາງ ພອນມະນີ ສີດາ ໄດ້ຮັບຕຳແໜ່ງ ຮອງອັນດັບສາມ ໝາຍເລກ M10 ຂອງການປະກວດນາງສາວລາວ ປະຈຳປີ 2011 ແລະ ເປັນສາວງາມຈາກແຂວງບໍ່ແກ້ວ ຄົນທີ່ສອງ ທີ່ສາມາດຜ່ານເຂົ້າຮອບສຸດທ້າຍ ແລະ ໄດ້ຮັບຕຳແໜ່ງ ຮອງອັນດັບສາມ ຮ່ວມກັບສາວງາມຈາກແຂວງຈຳປາສັກ.
ນາງ ພອນມະນີ ສີດາ ອາຍຸ 19 ປີ, ນ້ຳໜັກ 55 ກິໂລກຣາມ, ລວງສູງ 172 ຊມ, ສັດສ່ວນ 32-24-35.5 ສຶກສາຢູ່ທີ່ ສະຖາບັນການທະນາຄານ. ພອນມະນີ ສີດາ
ກອງ​ປະ­ຊຸມ​ອາ​ເຊັມ 9 ແມ່ນ​ຊື່​ຫຍໍ້​ຂອງ​ກອງ​ປະ­ຊຸມ​ສຸດ​ຍອດ​ອາ­ຊີ-ເອີ​ຣົບ ຫຼື ອາ​ເຊັມ ຄັ້ງ​ທີ 9 ເຊິ່ງ​ຈັດ​ຂຶ້ນ​ທີ່​ນະ­ຄອນ­ຫຼວງ​ວຽງ​ຈັນ ສາ­ທາ­ລະ­ນະ​ລັດ ປະ­ຊາ­ທິ­ປະ­ໄຕ ປະ­ຊາ­ຊົນ​ລາວ ໃນ​ເດືອນ​ພະ­ຈິກ 2012 ກອງ​ປະ­ຊຸມ​ດັ່ງ­ກ່າວ ຈະ​ເປັນ​ກອງ​ປະ­ຊຸມ​ຜູ້­ນຳ​ຂັ້ນ​ສູງ ແລະ ໃຫຍ່​ທີ່​ສຸດ​ເທົ່າ​ທີ່​ເຄີຍ​ຈັດ​ຢູ່​ໃນ​ປະ­ເທດ​ນີ້.
ການ​ຕ່ຳ­ຫູກ ແລະ ຖັກ​ໄໝ ແມ່ນ​ຮີດ­ຄອງ​ປະ­ເພດ​ນີ​ອັນ​ຍາວ​ນານ​ຂອງ​ລາວ ຮີດ­ຄອງ​ປະ­ເພ­ນີ​ດັ່ງ­ກ່າວ ໄດ້​ສ້າງ​ຂຶ້ນ​ຈາກ​ການ​ປະ­ສົມ​ປະ­ສານ​ຂອງ​ແນວ​ຄວາມ​ຄິດ​ດ້ານ​ສິ­ລະ​ປະ ແລະ ຫັດ­ຖະ­ກຳ​ທີ່​ປາ­ນີດ ສັນ­ຍະ­ລັກ​ຂອງ​ກອງ​ປະ­ຊຸມ​ອາ​ເຊັມ 9 ແມ່ນ​ສ່ອງ​ແສງ​ໃຫ້​ເຫັນ​ເຖິງ​ຮີດ­ຄອງ​ປະ­ເພ­ນີ​ດັ່ງ­ກ່າວ ດ້ວຍ​ການ​ນຳ​ໃຊ້​ເສັ້ນ​ໄໝ​ຫຼາຍ​ສີ ໃນ​ການ​ວາດ​ລວ­ດລາຍ​ເປັນ​ຕົວ​ໜັງ­ສື A ໝາຍ​ເຖິງ​ອາ­ຊີ ແລະ E ໝາຍ​ເຖິງ​ເອີ​ຣົບ ໃນ​ຮູບ​ແບບ​ສັນ­ຍະ­ລັກ​ທີ່​ງ່າຍ­ດາຍ​ແຕ່​ງົດ​ງາມ ພວກ​ເຮົາ​ຍັງ​ເຫັນ​ໄດ້​ເຖິງ​ການ​ປະ­ສົມ​ປະ­ສານ​ຂອງ​ສີ­ແດງ ສີ­ເຫຼືອງ ແລະ ສີ­ຟ້າ​ຂອງ​ອາ­ຊີ ແລະ ເອີ​ຣົບ ເສັ້ນ​ໄໝ 9 ເສັ້ນ ແມ່ນ​ໝາຍ​ເຖິງ​ກອງ​ປະ­ຊຸມ​ອາ​ເຊັມ 9.
ດອກ​ຈຳ­ປາ ແມ່ນ​ດອກ​ໄມ້​ປະ­ຈຳ​ຊາດ​ຂອງ​ລາວ ເຊິ່ງ​ເປັນ​ດອກ​ໄມ້​ທີ່​ສົ່ງ​ກິ່ນ​ຫອມ​ຈັບ­ໃຈ ອັນ​ສະ­ແດງ​ເຖິງ​ຄວາມ​ຍິນ​ດີ​ຕ້ອນ­ຮັບ​ບັນ­ດາ​ຄະ­ນະ​ຜູ້​ແທນ​ຈາກ​ບັນ­ດາ​ປະ­ເທດ​ສະ­ມາ­ຊິກ​ອາ​ເຊັມ ສູ່​ກອງ​ປະ­ຊຸມ​ອາ​ເຊັມ 9.
ໂບ​ສີ­ຂຽວ ຢູ່​ໃນ​ສັນ­ຍະ­ລັກ​ນັ້ນ ໝາຍ​ເຖິງ​ຄວາມ​ອຸ­ດົມ­ສົມ­ບູນ​ທາງ​ທຳ​ມະ​ຊາດ-ປ່າ­ໄມ້​ຢູ່​ໃນ​ລາວ ຄວາມ​ຂຽວ​ອຸ່ມ​ທຸ່ມ​ຢູ່​ໃນ​ປະ­ເທດ ແມ່ນ​ຊຸກ­ຍູ້​ໃຫ້​ປະ­ຊາ­ຊົນ​ຫັນ​ມາ​ປູກ​ຕົ້ນ­ໄມ້​ຫຼາຍ​ຂຶ້ນ ພ້ອມ​ດຽວ​ກັນ​ນີ້ ໂບ​ສີ­ຂຽວ ຍັງ​ໝາຍ​ເຖິງ​ແນວ​ຄວາມ​ຄິດ​ໃນ​ການ​ພັດ­ທະ­ນາ​ສີ­ຂຽວ ໂບ​ສີ­ຂຽວ​ນັ້ນ ໄດ້​ຮັດ​ແໝ້ນ​ສອງ​ທະ­ວີບ­ອາ­ຊີ ແລະ ເອີ​ຣົບ ເພື່ອ​ພ້ອມ​ກັນ​ເສີມ​ຂະ­ຫຍາຍ​ສາຍ​ພົວ­ພັນ​ອັນ​ສະ​ໝິດ​ແໝ້ນ​ຂອງ​ສອງ​ທະ­ວີບ ແລະ ຄຽງ​ຄູ່​ກັບ​ການ​ສະ­ເຫຼີມ­ສະ­ຫຼອງ​ໃນ​ໂອ­ກາດ​ກອງ​ປະ­ຊຸມ​ອາ​ເຊັມ 9 ຄຳ​ຂວັນ​ຂອງ​ກອງ​ປະ­ຊຸມ​ອາ​ເຊັມ 9 "ເພື່ອນ​ມິດ ເພື່ອ​ສັນ­ຕິ­ພາບ ຄູ່​ຮ່ວມ​ມື ເພື່ອ​ຄວາມ​ສົມ­ບູນ​ພູນ​ສຸກ" ແມ່ນ​ໄດ້​ສະ­ຫຼັກ​ໄວ້​ຢູ່​ທັງ​ສອງ​ຂ້າງ​ຂອງ​ໂບ​ສີ­ຂຽວ.
ສຳ­ລັບ​ຕົວ​ໜັງ­ສື "ອາ​ເຊັມ 9" ຢູ່​ໃນ​ສັນ­ຍະ­ລັກ ແມ່ນ​ສ່ອງ​ແສງ​ໃຫ້​ເຫັນ​ການ​ປະ­ສົມ​ປະ­ສານ​ລະ­ຫວ່າງ​ອັກ­ສອນ​ລາວ ແລະ ອັນ​ສອນ​ລາ​ຕິນ.
ລອນດອນ () ແມ່ນນະຄອນຫຼວງຂອງສະຫະລາຊະອານາຈັກ ແມ່ນເມືອງໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນສະຫະພາບເອີລົບ ເປັນໜຶ່ງໃນສູນກາງສຳຄັນທາງທຸລະກິດ ການເມືອງ ວັດທະນະທຳ ແລະປະຫວັດສາດຂອງໂລກ ເປັນຜູ້ນຳດ້ານການເງິນການເມືອງ ການສື່ສານ ການບັນເທີງ ແຟຊັ້ນ ແລະສິລະປະ. ເປັນສູນກາງການຄະມະນາຄົມໃນລະດັບນານາຊາດ ແລະເປັນເມືອງທ່ອງທ່ຽວສຳຄັນຂອງເອີລົບ ໂດຍເດີ່ນບິນທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນລອນດອນ ແມ່ນ ເດີ່ນບິນນານາຊາດຮີດທະໂລ. ຈີດີພີຂອງລອນດອນ ຄິດເປັນຮ້ອຍລະ 19.5 ຂອງສະຫະລາຊະອານາຈັກ.
ມີປະຊາກອນປະມານ 7.5 ລ້ານຄົນ (ຂໍ້ມູນເມື່ອ ຄ.ສ. 2006) ແລະປະມານ 12 - 14 ລ້ານຄົນຖ້າລວມນະຄອນຫຼວງລອນດອນແລະປະລິມົນທົນ. ເປັນເມືອງທີ່ປະກອບດ້ວຍຫຼາຍຊົນຊາດ ວັດທະນະທຳ ສາສະໜາ ແລະພາສາ ເຊິ່ງມີຫຼາຍກວ່າ 300 ພາສາ.
ໃນອະດີດ ລອນດອນເປັນນະຄອນຫຼວງຂອງໂລກ ເປັນເມືອງທີ່ຈະເລີນທີ່ສຸດໃນໂລກ ແລະ ຕັ້ງແຕ່ອະດີດຫາປັດຈຸບັນ ກໍເປັນເມືອງທີ່ມີອິດທິພົນໄປທົ່ວໂລກ ເຊິ່ງຖືກັນວ່າ ເປັນເມືອງສາກົນຫຼັກຂອງໂລກ.
ໂຄງ­ການ​ກໍ່­ສ້າງ​ສະ­ໜາມ​ບິນ​ສາ­ກົນ​ຢູ່​ເຂດ​ເສດ­ຖະ­ກິດ​ພິ­ເສດ​ສາມ­ຫຼ່ຽມ​ຄຳ ເມືອງ​ຕົ້ນ​ເຜີ້ງ ແຂວງ​ບໍ່​ແກ້ວ ແມ່ນ​ເປົ້າ​ໝາຍ​ໜຶ່ງ​ຂອງ​ການ​ພັດ­ທະ­ນາ​ພື້ນ­ຖານ​ໂຄງ​ລ່າງ​ຢູ່​ທ້ອງ­ຖິ່ນ ແລະ ນອນ​ຢູ່​ແຜນ​ແມ່​ບົດ​ຂອງ​ການ​ພັດ­ທະ­ນາ​ເຂດ​ເສດ­ຖະ­ກິດ​ພິ­ເສດ​ສາມ­ຫຼ່ຽມ​ຄຳ (ຂສພຄ) ເພື່ອ​ແນ­ໃສ່​ການ​ພັດ­ທະ­ນາ ແລະ ສົ່ງ­ເສີມ​ວຽກ​ຄົມ­ມະ­ນາ­ຄົມ​ທາງ​ອາ­ກາດ​ໃຫ້​ມີ​ຄວາມ​ເຂັ້ມ­ແຂງ ພ້ອມ​ເປັນ​ເສັ້ນ­ທາງ​ເຊື່ອມ​ຕໍ່​ສາ­ກົນ ຫຼື ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ ແລະ ດຶງ​ດູດ​ນັກ​ລົງ­ທຶນ​ເຂົ້າ​ມາ​ຢ້ຽມ­ຢາມ ສປປ ລາວ ໃຫ້​ຫຼາຍ​ຂຶ້ນ​ກ່ວ​າ​ເກົ່າ ຊຶ່ງ​ຈະ​ກາຍ­ເປັນ​ທ່າ­ແຮງ​ໃນ​ການ​ພັດ­ທະ­ນາ​ເຂດ​ພາກ​ເໜືອ​ຂອງ ສປປ ລາວ.
ການ​ສ້າງ​ສະ­ໜາມ​ບິນ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ແມ່ນ​ປະ­ຕິ­ບັດ​ຕາມ​ກົດ 4C (Code 4C) ຂອງ​ອົງ­ການ​ການ­ບິນ​ພົນ​ລະ​ເຮືອນ ລະ­ຫວ່າງ​ປະ­ເທດ (ICAO) ຊຶ່ງ​ປະ­ກອບ​ມີ​ເສັ້ນ­ທາງ​ຂຶ້ນ-ລົງ (runway)ຂອງ​ເຮືອນ​ບິນ 2.700 ແມັດ ແລະ ສາ­ມາດ​ຂະ­ຫຍາຍ​ເປັນ 3.000 ແມັດ ໃນ​ນັ້ນ ຈະ​ປະ­ກອບ​ມີ​ອາ­ຄານ​ຜູ້­ໂດຍ­ສານ​ອາ­ຄານ​ຄວບ​ຄຸມ​ການ­ບິນ ແລະ ສິ່ງ​ອຳ­ນວຍ​ຄວາມ​ສະ­ດວກ​ໃນ​ການ​ຄົມ­ມະ­ນາ­ຄົມ​ທາງ​ອາ­ກາດ​ຢ່າງ​ເປັນ​ລະ­ບົບ​ຄົບ​ຊຸດ.
ສຳ­ລັບ​ຮູບ​ແບບ​ຂອງ​ໂຄງ­ການ​ລົງ­ທຶນ​ກໍ່­ສ້າງ​ສະ­ໜາມ​ບິນ​ສາ­ກົນ​ເມືອງ​ຕົ້ນ​ເຜີ້ງ ແຂວງ​ບໍ່​ແກ້ວ ແມ່ນ​ພາຍ​ໃຕ້​ຮູບ​ແບບ​ກໍ່­ສ້າງ ແລ້ວ​ມອບ​ໂອນ (Built and Transfer) ແນວ­ໃດ​ກໍ​ດີ ມາ​ຮອດ​ປັດ­ຈຸ­ບັນ​ນີ້ ແຂວງ​ບໍ່​ແກ້ວ ຈະ​ມີ​ສະ­ໜາມ​ບິນ 2 ແຫ່ງ ແຫ່ງ​ທີ 1 ຕັ້ງ​ຢູ່​ໃຈ­ກາງ​ເມືອງ​ຫ້ວຍ​ຊາຍ ແລະ ອີກ 1 ແຫ່ງ ຈະ​ສ້າງ​ຢູ່​ເຂດ​ເສດ­ຖະ­ກິດ​ພິ­ເສດ​ສາມ­ຫຼ່ຽມ​ຄຳ​ຢູ່​ເມືອງ​ຕົ້ນ​ເຜີ້ງ.
ເດອະຮອບບິດ (ຊື່ພາສາອັງກິດ "The Hobbit" ຫຼືອີກຊື່ໜຶ່ງວ່າ "There and Back Again") ແມ່ນນິຍາຍແຟນຕາຊີສຳລັບເດັກ, ປະພັນໂດຍເຈ. ອາຣ໌. ອາຣ໌. ໂທລຄີນ ໃນລັກສນະກຶ່ງເທບນິຍາຍ. ໂທລຄີນຂຽນເລື່ອງນີ້ໃນຮາວຊ່ວງປາຍທົດສະວັດທີ່ 1920 ໂດຍທຳອິດລາວພຽງໃຊ້ເລົ່າເປັນນິທານມ່ວນໆ ໃຫ້ລູກຟັງ ກັບໃຊ້ເຫຼິ້ນຄຳໃນພາສາຕ່າງໆ ທີ່ລາວສົນໃຈ ໂດຍສະເພາະພາສາອັງກິດບູຮານ. ນິຍາຍເລື່ອງນີ້ໄດ້ຕີພິມເທື່ອທຳອິດໃນປະເທດອັງກິດ ເມື່ອວັນທີ່ 21 ກັນຍາ ຄ.ສ.1937. ເຫດການໃນເລື່ອງ "ເດອະຮອບບິດ" ຢູ່ໃນຍຸກກ່ອນເກີດເຫດການໃນ"ເດອະລອຣ໌ດອອຟເດອະຣິງສ໌". ເນື້ອຫາກ່ຽວກັບການປະຈົນໄພຂອງຮອບບິດທີ່ຊື່ບິລໂບ ແບັກກິ້ນສ໌ ໄປຍັງດິນແດນຕາເວັນອອກໃນມິດເດິລເອີຣ໌ທກັບໝູ່ ໆ ຄົນແຈ້ ແລະໝໍມົດຊື່ແກນດັລ໌ຟ. ລະຫວ່າງທາງລາວໄດ້ພໍ້ເລື່ອງແປກປະຫຼາດຫຼາຍຫຼວງ. ຈົນໃນທ້າຍທີ່ສຸດໄດ້ຕໍ່ສູ້ນຳມັງກອນສະມັອກ ແລະໄດ້ຮັບຊັບສົມບັດຈຳນວນຫຼາຍເມືອມາ. "ເດອະຮອບບິດ" ປະສົບຄວາມສຳເລັດຢ່າງສູງຈົນສຳນັກພິມຕ້ອງພິມຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ ແລະສົ່ງຈົດໝາຍມາຂໍໃຫ້ໂທລຄີນຟ້າວສົ່ງນິຍາຍກ່ຽວກັບ "ຮອບບິດ" ໄປໃຫ້ພິຈາລະນາຕື່ມໂດຍໄວ, ອັນເປັນຕົ້ນກຳເນີດຂອງງານຂຽນຊິ້ນຕໍ່ມາຂອງໂທລຄີນທີ່ປະສົບຄວາມສຳເລັດແຮງກວ່າ ແມ່ນເລື່ອງ "ເດອະລອຣ໌ດອອຟເດອະຣິງສ໌". ປະຈຸບັນ "ເດອະຮອບບິດ" ໄດ້ແປເປັນພາສາຕ່າງໆ ແລ້ວຫຼາຍກວ່າ 40 ພາສາ ແລະຕິດອັນດັບປຶ້ມຂາຍດີ ໂດຍມີຍອດຈຳໜ່າຍທົ່ວໂລກຮວມແລ້ວກວ່າ 90 ລ້ານຫົວ
ໂຄງເລື່ອງ.
ໝໍມົດແກນດັລ໌ຟ ແກ້ງຫຼອກບິລໂບ ແບັກກິ້ນສ໌ ຮອບບິດຄົນໜຶ່ງໃຫ້ຈັດງານລ້ຽງຕ້ອນຮັບທໍຣິນ ນຳໝູ່ຄົນແຈ້ຂອງລາວ ທີ່ພວມກະກຽມການເດີນທາງໄປຍັງພູໂລນລີ້ເພື່ອຊິງອານາຈັກ ແລະ ຊັບສົມບັດຂອງພວກຕົນຄືນຈາກມັງກອນສະມັອກ. ລະຫວ່າງງານລ້ຽງ ແກນດັລ໌ຟຈິ່ງເຜີຍແຜນທີ່ເສ້ນທາງລັບໃນເທືອກພູ ແລະ ເກ້ຍກ່ອມໃຫ້ບິລໂບເຂົ້າຮ່ວມການເດີນທາງໄປນຳໃນຖານະ "ຫົວຂະໂມຍຜູ້ເກັ່ງກາດ" ພວກຄົນແຈ້ເຫັນພ້ອງນຳ. ສ່ວນບິລໂບຕົກກະໄດພອຍໂຈນເຂົ້າຮ່ວມການເດີນທາງໄປແບບງຸນງງ.
ທັງຄະນະເດີນທາງເຂົ້າໄປໃນປ່າ. ໄດ້ພໍ້ກັບພວກໂທຣລລ໌, ຊຶ່ງແກນດັລ໌ຟມາຊ່ອຍໄວ້ໄດ້ທັນ ແລ້ວຈິ່ງເດີນທາງເຂົ້າໄປໃນເທືອກພູມິສຕີ້. ພວກກໍບຼິນຈັບຕົວພວກເຂົາໄວ້ໄດ້. ແກນດັລ໌ຟຕາມມາຊ່ອຍອີກຕື່ມແຕ່ທັງຄະນະກໍ່ແຕກກະຈາຍຫາກັນບໍ່ພົບ. ບິລໂບຫຼົງຈາກກຸ່ມ ລາວເກັບແຫວນວົງໜຶ່ງໄດ້ລະຫວ່າງທາງ ແລະ ໄດ້ພົບກັບກອລລັມ, ສັດປະຫຼາດຮູບຮ່າງຂີ້ຮ້າຍທີ່ອາໄສຢູ່ໃຕ້ເທືອກພູ ຊຶ່ງທ້າໃຫ້ລາວຫຼິ້ນເກມທາຍບັນຫາບໍ່ເຊ່ນນັ້ນຊິຂ້າເສຍ. ບິລໂບໃຊ້ແຫວນວິເສດຫຼົບລີ້ອອກມາໄດ້ຈົນມາພໍ້ພວກຄົນແຈ້ອີກເທື່ອ. ແລ້ວທັງໝົດຈິ່ງເດີນທາງຕໍ່ເຂົ້າໄປໃນປ່າທຶບແຫ່ງເມີຣ໌ຄວູ້ດຕາມລຳພັງໂດຍບໍ່ມີແກນດັລ໌ຟ. ບິລໂບໄດ້ຊ່ອຍເຫຼືອພວກຄົນແຈ້ຈາກແມງມຸມຍັກ ແລະ ຊ່ອຍພວກເຂົາຫຼົບລີ້ຈາກຄຸກຂອງພວກເອລຟ໌ປ່າໄດ້ອີກຕື່ມ, ເຮັດໃຫ້ກາຍເປັນທີ່ນິຍົມນັບຖືຫຼາຍ.
ເມື່ອເດີນທາງໄປໃກ້ພູໂລນລີ້ ທັງໝົດເຂົ້າໄປຮອດອານາຈັກມະນຸດມໍ່ເລຄທາວນ໌ ເຊິ່ງຕ້ອງການຄວາມຊ່ວຍເຫຼືອຈາກພວກຄົນແຈ້ໃຫ້ຂ້າມັງກອນສະມັອກ. ເມື່ອພວກເຂົາໄປຮອດໄດ້ພໍ້ປະຕູລັບເຂົ້າໄປໃນພູ ບິລໂບລອບເຂົ້າໄປໃນຮັງມັງກອນແລະລັກຈອກຄຳອອກມາ, ພ້ອມກັບສືບຮູ້ຈຸດອ່ອນຂອງມັງກອນ. ຝ່າຍມັງກອນ, ເມື່ອຮູ້ໂຕ, ກໍໄປເຜົາເມືອງເລຄທາວນ໌ຍ້ອນຄຶດວ່າຊາວເມືອງໃຫ້ຄວາມຊ່ວຍເຫຼືອຜູ້ບຸກລຸກ. ບິລໂບໃຫ້ຂໍ້ມູນແກ່ບາຣ໌ດ ນັກທະນູ ເຮັດໃຫ້ລາວສັງຫານມັງກອນລົງໄດ້.
ຄົນແຈ້ຟ້າວໄປຍຶດເມືອງໃນເທືອກເຂົາຄືນ. ບິລໂບຈວບເພັດອາຣ໌ເຄນສະໂຕນແລ້ວແອບເກັບເອາໄວ້ຄົນດຽວ. ຝ່າຍເອລຟ໌ແລະມະນຸດຊາວເລຄທາວນ໌ຮຽກຮ້ອງຂໍຄ່າຊົດເຊີຍຄວາມເສຍຫາຍແລະສ່ວນແບ່ງໃນຄວາມຊ່ວຍເຫຼືອຂອງພວກຕົນ. ຄນແຈ້ປະຕິເສດ ແລະລະດົມພັກພວກຂອງຕົນມາແຕ່ດິນແດນທາງເໜືອ. ບິລໂບພະຍາຍາມຈະລີ້ອອກມາແຕ່ບໍ່ສຳເລັດ. ທໍຣິນລົງໂທດບິລໂບແລະກັກໂຕໄວ້.
ແກນດັລ໌ຟປາກົດໂຕອີກເທື່ອພ້ອມແຈ້ງຂ່າວວ່າ ພວກກໍບຼິນແລະວອຣ໌ກກພວມຍົກທັບມາ. ເຮັດໃຫ້ຄົນແຈ້ ມະນຸດ ແລະເອລຟ໌ ຮວມພະລັງກັນເພື່ອຕໍ່ສູ້. ຈົນເມື່ອກອງກຳລັງຂອງອິນຊີ ແລະກອງກຳລັງຂອງບີຢອຣ໌ນຍົກມາຊ່ວຍຈິ່ງສາມາດເອົາຊະນະໄດ້. ສົງຄາມເທື່ອນີ້ເອີ້ນວ່າ ສົງຄາມຫ້າທັບ. ທໍຣິນໄດ້ຮັບບາດເຈັບສາຫັດຈາກການຮົບ, ແຕ່ລາວໄດ້ປັບຄວາມເຂົ້າໃຈນຳບິລໂບກ່ອນຊິເສຍຊີວິດ. ຊັບສົມບັດໃນຂຸນເຂົາຈິ່ງໄດ້ຈັດແບ່ງຢ່າງຍຸຕິທຳ, ແຕ່ບິລໂບບໍ່ຕ້ອງການຊັບສົມບັດຫຼາຍຫຼວງເຫຼົ່ານັ້ນ, ຈິ່ງເດີນທາງເມືອພ້ອມຂອງທີ່ລະລຶກພຽງເລັກນ້ອຍ, ແຕ່ນັ້ນກໍຫຼາຍພໍຈະເຮັດໃຫ້ບິລໂບກາຍເປັນຮອບບິທຜູ້ຮັ່ງມີໃນໄຊຣ໌.
ຄຳວ່າ "ຮອບບິດ" ແມ່ນຊື່ທີ່ໂທລຄີນຄຶດຂຶ້ນມາຊື່ໆ ເມື່ອຄາວໜຶ່ງ ລະຫວ່າງທີ່ລາວສອນຢູ່ວິດທະຍາໄລເພມໂບຣຄ (ຊ່ວງທົດສະວັດ 1920). ຂະໜະພວມກວດຂໍ້ສອບຂອງນັກສຶກສາອັນເປັນງານທີ່ແສນຈະເປັນຕາໜ່າຍ. ໂທລຄີນກໍ່ຂຽນຂໍ້ຄວາມລົງເທິງເຈ້ຍຄຳຕອບອັນຫວ້າງເປົ່າຂອງນັກສຶກສາຜູ້ໜຶ່ງວ່າ "In a hole in the ground there lived a hobbit." ແຕ່ກໍ່ບໍ່ໄດ້ນຶກຫຍັງຫຼາຍໄປກວ່ານັ້ນ. ຫຼາຍປີຕໍ່ມາລາວຈິ່ງຄ່ອຍຂຽນແຜນທີ່ຂອງທຣອຣ໌, ວາງເຄົ້າໂຄງແຜນທີ່ພູມສາດຂອງໂລກແຫ່ງນັ້ນ ແລະເລີ່ມແຕ່ງເລື່ອງຕໍ່ໃນຊ່ວງຕົ້ນທົດສະວັດ 1930. ນິຍາຍໄດ້ຮັບການຕີພິມດ້ວຍຄວາມບັງເອີນເມື່ອສິດແລະສະຫາຍຜູ້ຫນຶ່ງຂອງໂທລຄີນ ແມ່ນ ເອໄລນ໌ ກຣິຟຟິທ (Elaine Griffiths) ໄດ້ອ່ານຕົ້ນສະບັບໃນປີ ຄ.ສ.1936. ນາງແນະນຳໃຫ້ ຊູຊານ ດັກແນລ (Susan Dagnall) ໝູ່ຜູ້ໜຶ່ງທີ່ເຮັດວຽກໃນສຳນັກພິມ ຈອຣ໌ຈ ອັລເລນແອນດ໌ ອັນວິນ ໄປຂໍຕົ້ນສະບັບແຕ່ໂທລຄີນ. ຊູຊານເຮັດຕາມຄຳແນະນຳນັ້ນ ແລະພໍ້ວ່າຕົນປະທັບໃຈຫຼາຍ. ຊູຊານນຳຕົ້ນສະບັບໄປໃຫ້ ສະແຕນລີ້ຍ໌ ອັນວິນ ຫຸ້ນສ່ວນສຳນັກພິມພິດຈາລະນາ. ອັນວິນໃຫ້ລູກຊາຍຂອງລາວ ເຣຍ໌ເນີຣ໌ ອັນວິນ ອາຍຸ 10 ປີ ເປັນຜູ້ອ່ານທົດສອບ, ແລກກັບເງິນຄ່າຈ້າງ 1 ຊິລລິງ ຜົນຈາກລາຍງານສັ້ນໆ ຂອງເຣຍ໌ເນີຣ໌ເຮັດໃຫ້ປຶ້ມໄດ້ຕີພິມໃນເວລາຕໍ່ມາ.
- ທາງທິດເໜືອຕັ້ງແຕ່ແຄມນ້ຳດຳ ແຄວ້ນສິບສອງຕິດກັບໄທ ແລະ ສ່ວນໜຶ່ງຂອງສິບສອງປັນນາລື້ຢູ່ເຂດຜົ່ງສາລີ, ບໍ່ແກ້ວ, ຫ້ວຍຊາຍ ແລະ ອີກສ່ວນໜຶ່ງຢູ່ໃນເຂດພະມ້າ ແລະ ຈີນປະຈຸບັນ.
- ທາງທິດຕາເວັນຕົກຕັ້ງແຕ່ໂຄລາດ, ນະຄອນລາຊະສີມາ, ໄຊຍະພູມ, ເພັດຊະບູນ, ນະອນໄທ, ເມືອງແພ່ຈົນເຖິງເມືອງນານ.
ອານາຈັກລ້ານຊ້າງ ໄດ້ມີລະບຽບວິໄນໃນການປົກຄອງຄັກແນ່ ໂດຍແບ່ງເຂດປົກຄອງອອກເປັນຫົວເມືອງຕ່າງໆ ຢ່າງເປັນລະບົບ ແລະ ຢູ່ພາຍໃຕ້ການປົກຄອງ ແບບລວມສູນອຳນາດຂອງກະສັດ.
ອານາຈັກລ້ານຊ້າງ ເປັນອານາຈັກທີ່ມີຄວາມເຂັ້ມແຂງທາງດ້ານການເມືອງ, ການທະຫານ, ມີພື້ນຖານເສດຖະກິດໝັ້ນຄົງ, ມີວັດທະນະທຳ ແລະ ມີອະລິຍະທຳທີ່ເປັນເອກະລັກຂອງຊາດ.
ຍ້ອນວ່າອານາຈັກລ້ານຊ້າງເປັນອານາຈັກໃຫຍ່, ມີຄວາມເຂັ້ມແຂງ ແລະ ມີຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຄືດັ່ງກ່າວຂ້າງເທິງນັ້ນໄດ້ເຮັດໃຫ້ອານາຈັກອື່ນໆທີ່ຢູ່ອ້ອມຂ້າງ ແລະ ໃນໂລກຮັບຮູ້ອານາຈັກລ້ານຊ້າງແລະພ້ອມກັນນັ້ນເຂົາເຈົ້າກໍ່ໄດ້ສ້າງສາຍພົວພັນ ແບບສະເໝີພາບຖານບ້ານພີ່ນ້ອງ ບ້ານໃກ້ເຮືອນຄຽງອັນດີກັບອານາຈັກລ້ານຊ້າງ ຊຶ່ງຕ່າງຝ່ຍຕ່າງກໍ່ຮັບຮູ້ເຂດນ້ຳ ດິນແດນຂອງກັນ ແລະກັນ.
2.1 ໄລຍະແຕ່ປີ ຄ.ສ 1535 ---- ຄ.ສ 1695
ເລີ່ມແຕ່ເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ ໄດ້ທ້ອນໂຮມແຜ່ນດິນລາວ ເປັນອານາຈັກລ້ານຊ້າງສຳເລັດຜົນ ໃນ ປີ1353 ເປັນຕົ້ນມາເຖິງ ປີ 1695 ເປັນໄລຍະເວລາເຖິງ 342 ປີ ໃນໄລຍະເວລາດັ່ງກ່າວ ແມ່ນໄລຍະເວລາທີ່ອານາຈັກລ້ານຊ້າງໄດ້ຮັບການປົກປັກຮັກສາ ແລະ ພັດທະນາໃຫ້ມີການຂະຫາຍາຍຕົວຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ, ມີຄວາມເຂັ້ມແຂງ ແລະ ມີຄວາມຈະເລີນຮູ່ງເຮືອງ ໂດຍມີກະສັດລາວຜູ້ທີ່ມີຄວາມປີຊາສາມາດສະຫຼາດສະຫຼຽວນຳພາສືບຕໍ່ກັນມາເຊັ່ນ: ຕໍ່ຈາກເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ ແມ່ນເຈົ້າອຸ່ນເຮືອນ ຫຼື ເຈົ້າສາມແສນໄທເຊິ່ງເປັນລູກຊາຍຂອງເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ, ເຈົ້າໂພທິສະລາດ, ເຈົ້າໄຊເສດຖາທິລາດ, ພະຍາວໍລະວົງສາ ແລະ ເຈົ້າສຸລິຍະວົງສາ ທຳມະທິລາດ.
2.2 ໄລຍະແຕ່ປີ ຄ.ສ 1695 - ຄ.ສ 1779
ໄລຍະດັ່ງກ່າວນີ້ ແມ່ນໄລຍະທີ່ອານາຈັກລາວລ້ານຊ້າງເກີດຄວາມວຸ້ນວາຍສັບສົນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ, ແຕກແຍກ ແລະ ຖືກສັກດີນາສະຫຍາມ (ໄທ) ເຂົ້າມາຮຸກຮານ ແລະ ໄດ້ຖືກສະຫຍາມຕີແຕກເລີຍກາຍໄປເປັນຫົວເມືອງຂື້ນຂອງສະຫຍາມ.
ເມື່ອສະຫຍາມຍືດຄອງນະຄອນວຽງຈັນໄດ້ແລ້ວພວກເຂົາກໍ່ໄດ້ປຸ້ນລະດົມເອົາຊັບສົມບັດ, ວັດຖຸວັດມີຄ່າ, ວັດຖຸບູຮານ ແລະ ວັດຖຸສີລະປະຕ່າງໆເປັນຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍເອົາໄປບາງກາກສະຫຍາມ ໃນນັ້ນມີທັ່ງພະແກ້ວມໍລະກົດ, ພະບາງ ແລະ ພະແຊກຄຳລວມຢູ່ດ້ວຍເຊິ່ງເປັນຊັບສົມບັດທີ່ມີຄວາມສຳຄັນຫຼາຍຕໍ່ປະເທດລາວໃນຄະນະນັ້ນ ຍັງບໍ່ພໍພວກໄທສະຫຍາມ(ໄທໃຫຍ່)ຍັງເຂົ້າປຸ້ນສະດົມເອົາປຽບແມ່ຍິງ ແລະຍັງກວດຕ້ອນເອົາປະຊາຊົນບັນດາເຜົ່າເພື່ອໄປເຮັດວຽກຮັບໃຊ້ພວກເຂົາຢ່າງແບບຂ້າທາດ ເຊັ່ນ: ການໃຫ້ປະຊາຊົນລາວໄປຂຸດຄອງແສນແສບພາໃຫ້ປະຊາຊົນນັ້ນລົ້ມຕາຍເປັນຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍ ສ້່າງຄວາມເຈັບແຄ້ນແໜ້ນໃຈຢ່າງສຸດອົກສຸດໃຈໃຫ້ແກ່ປະຊາຊົນລາວເຮົາຈົນຮອດປັດຈຸບັນ.
ຜ່ານຂະບວນວິວັດແຫ່ງການຂະຫຍາຍຕົວຂອງອານາຈັກຊ້າງນີ້ ມັນໄດ້ຊີ້ໃຫ້ເຮົາເຫັນວ່າຖ້າຫາກວັນທີ່ປະຊາຊົນລາວມີຄວາມສະມັກຄີກັນບໍ່ຟັງຄຳຕົວະຍົວະຍຸແຍ່ຂອງພວກຄົນໄທ ບໍ່ມີຄວາມຂັດແຍ່ງກັນເອງ ແລະ ມີຄວາມສະເໝີພາບເອກະພາບກັນ ເວລານັ້ນຊາດເຮົາຈະມີຄວາມແຂງແກ່ນພວກໄທສະຫຍາມບໍ່ສາມາດເຂົ້າມາຮຸກຮານໄດ້ ຫຼື ປະເທດອື່ນໆກໍ່ຕາມ.
ເຮົາຮູ້ໆກັນຢູ່ແລ້ວວ່າພວກລັດທິທຶນນິຍົມນັ້ນ ເປັນພວກທີ່ນິຍົມຜູກຂາດຂອງນາຍທຶນຂ້າມຊາດ ທີ່ມີການສົ່ງທຶນອອກຕ່າງປະເທດ, ຈຸດປະສົງຂອງການລົງທຶນນັ້ນກໍ່ເພື່ອຈະກົດຂີ່ຂູດຮີດບັນດາປະເທດທີ່ດ້ອຍພັດທະນາ ຂູດຮີດແຮງງານໃນລາຄາຖືກ. ໝາຍຄວາມວ່າພວກມັນຂູດຮີດພາຍໃນປະເທດຂອງຕົນເອງຍັງບໍ່ພໍ ຍັງອອກໄປລົງທຶນຢູ່ຈ່າງປະເທດເພື່ອຂູດຮີດຕື່ມອີກ ເພື່ອສ້າງຄວາມຮັ່ງຄູນມີໃຫ້ແກ່ພວກມັນຢ່າງບໍ່ວິນສິ້ນສຸດ.
ເມື່ອຝຣັ່ງສຳເລັດການແບ່ງດິນແດນກັບອັງກິດແລ້ວ ມັນກໍ່ເລີ່ມສ້າງຕັ້ງລະບອບການປົກຄອງຫົວເມືອງຂຶ້ນຢ່າງເປັນລະບົບໃນທົ່ວປະເທດ ໂດຍເອົາຄົນມັນເອງມາປົກຄອງໂດຍກົງສ່ວນຄົນລາວແມ່ນໄດ້ເປັນແຄ່ລູກນ້ອງມັນຕະຫຼອດ ການປົກຄອງແບບນີ້ເອີ້ນວ່າ: ການປົກຄອງແບບລ່າເມືອງຂຶ້ນແບບເກົ່າຄຽງຄູ່ກັບການປົກຄອງທີ່ໂຫດຮ້າຍປ່າເຖື່ອນ ແລະ ການໃຊ້ແຮງງານຄົນລາວແບບໜັກໜ່ວງທີ່ສຸດແລ້ວນັ້ນ ພວກມັນຍັງຂຸດຄົ້ນເອົາຊັບພະຍາກອນອັນມີຄ່າກອບໂກຍ ແລະ ປຸ້ນເອົາຊັບສິນເງິນຄຳ ສິ່ງຂອງທີ່ມີຄ່າຂອງຊາດລາວໄປຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ.
ນັບແຕ່ມື້ຝຣັ່ງເຂົ້າມາຮຸກຮານລາວໃນ ປີ 1893 ເປັນຕົ້ນມາປະຊາຊົນລາວບັນດາເຜົ່າກໍ່ໄດ້ລຸກຕໍ່ສູ້ກັບຝຣັ່ງຫຼາຍຮູບການ ຫຼາຍໆຂະບວນການຈົນຮອດ ຂະບວນການຕໍ່ສູ້ຂອງເຜົ່າລື້ໃນເມືອງສິງໃນ
ຈາກຂະບວນການຕໍ່ສູ້ນີ້ມິນໄດ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່ານ້ຳໃຈຮັກຊາດອັນດູດດື່ມ ແລະ ຄວາມບໍ່ຍອມຈຳນົນເປັນຂ້ອຍຂ້າມ້າຮັບໃຊ້ໃຫ້ຄົນຕ່າງຊາດຢ່າງເດັດຂາດ. ເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ຝຣັ່ງເຂົ້າມາຮຸກຮານກໍ່ເລີ່ມມີຂະບວນການຕໍ່ສູ້ຂອງປະຊາຊົນບັນດາເຜົ່າຢ່າງລຽນຕິດ ແຕ່ຍ້ອນວ່າ ຍັງບໍ່ມີພັກນຳພາແບບມີຮູບການທີ່ຊັດເຈນຈິ່ງຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຮັບໄຊຊະນະ.
ໂດຍຊອກເຫັນສັດຈະທອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຈາກການປະຕິວັດເດືອນຕຸລາທີ່ວ່າ “ຢາກກູ້ຊາດ ແລະ ປົດປ່ອຍຊາດບໍ່ມີເສັ້ນທາງໃດອື່ນ ນອກຂາກເສັ້ນທາງຂອງການປະຕິວັດກຳມະຊີບ” ປະທານໂຮຈີມິນ, ນັກຮົບຜູ້ດີເລີດຂອງຂະຊວນການຄອມມູນິດສາກົນ ໄດ້ນຳເອົາສັດຂະທຳອັນຍິ່ງໃຫຍ່ດັ່ງກ່າວນັ້ນເຂົ້າມາໃນອິນດູຈີນ ໂດຍສົມທົບລັດທິຮັກຊາດອັນແທ້ຈິງ ກັບລັດທິມາກເລນິນເຮັດໃຫ້ຂະບວນການປະຕິວັດອິນດູຈີນ ຕິດພັນກັບຂະບວນການປະຕິວັດຂອງໂລກ.
- ເພື່ອຢາກເອົາປະເທດລາວ,ຫວຽດນາມ ແລະ ກຳປູເຈຍເປັນເມືອງຂື້ນແບບໃຫມ່ຂອງຈັກກະພັດອາເມລິກາເຊິ່ງກ່ອນອື່ນຫມົດແມ່ນຢາກຂູດຮີດແຮງງານ, ຢາກເອົາບັນດາປະເທດດັ່ງກ່າວນີ້ ກາຍເປັນຈະຫຼາດຈຳໜ່າຍສິນຄ້າຂອງພວກມັນ ແລະ ປຸ່ນເອົາຊັບສິນທີ່ມີຄ່າໃນບັນດາປະເທດອິນດູຈີນ ເພື່ອສ້າງຮັ່ງຄູນມີໃຫ້ແກ່ພວກນາຍທຶນຂອງສະຫະລັດອາເມລິການັ້ນເອງ.
- ເພື່ອຫັນເອົາປະເທດລາວກາຍເປັນຖານທັບ ຂອງອາເມລິກາເພື່ອປິດລ້ອມ ແລະ ບຸກໂຈມຕີບັນດາປະເທດສັງຄົມນິຍົມ ເປົ້າໝາຍແລກແມ່ນປະເທດຈີນ ແລະ ຫວຽດນາມ ເພື່ອຕ້ານ ແລະ ສະກັດກັ້ນບໍ່ໃຫ້ກະແສຟອງປະຕິວັດແຜ່ລາມອອກໃນອາຊີອາຄະເນ.
ແມ່ນໄລຍະຕໍ່ຕ້ານກັບຍຸດທະສາດ 2 ໜ້າຝືນປະຕິວັດ ຂອງຈັກກະພັດອາເມລິກາ ຄື: ຫຼອກລວງທາງດ້ານການເມືອງ ເພື່ອຫັນປ່ຽນໂດຍສັນຕິ ແລະ ນຳໃຊ້ກຳລັງຮຸນແຮງຝືນປະຕິວັດເພື່ອປາບປາມກຳລັງປະປະຕິວັດ.
2.2.2 ໄລຍະແຕ່ກາງປີ 1964 - ຕົ້ນປີ 1973
ແມ່ນໄລຍະຕໍ່ສູ້ຜາບແພ້ຢຸດທະສາດ “ສົງຄາມພິເສດຂອງໂຢນເຊີນ” ແລະ ຢຸດທະສາດ “ສົງຄາມພິເສດເພີ່ມທະວີຕາມທິດສະດີນິກເຊີນ” ຂອງຈັກກະພັດອາເມລິກາ.
ວັນທີ 17/5/1964 ອຳນາດປົກຄອງຈອນເຊີນໄດ້ໃຊ້ກຳລັງນຳທັບອາກາດອາເມລິກາຖິ້ມລະເບີດໃສ່ເຂດປົດປ່ອຍລາວເປັນຄັ້ງທຳອິດ ພວກເຂົາປະກອບອາວຸດທີ່ທັນສະໄໝໃຫ້ແກ່ກອງກຳລັງຝ່າຍຂວາ, ເພີ່ມຈຳນວນທະຫານຫຸ່ນ, ທີ່ມີປືກສາທະຫານອາເມລິກາເປັນພັນໆຄົນບັນຊາໂດຍກົງ, ມີທະຫານໄທຫຼາຍກອງພັນພາຍໃຕ້ການຄຸ້ມກັນຂອງກອງທັບອາກາດອາເມລິກາເພື່ອມາຮຸກຮານປະເທດລາວເຮົາ.
ແມ່ນໄລຍະຕໍ່ສູ້ ເພືື່ອສຳເລັດການປະຕິວັດຊາດປະຊາທິປະໄຕໃນຂອບເຂດທົ່ວປະເທດດ້ວຍກຳລັງແຮງສັງລວມຂອງທົ່ວທັງຊາດທີ່ພວມຢູ່ໃນທ່າມີໄຊ ແລະ ດຳເນີນໄປດ້ວຍເງື່ອນໄຂສັນຕິພາບໄດ້ຮັບການຟື້ນຟູ ແລະ ດ້ວຍຈຸດພິເສດທີ່ພົ້ນເດັ່ນຄື ປະເທດຊາດຂອງພວກເຮົາຖືກແບ່ງອອກເປັນ3ເຂດຊົ່ວຄາວ ເຊັ່ນ: ເຂດປົດປ່ອຍ, ເຂດກວດກາຂອງສັດຕູ ແລະ ເຂດເປັນກາງເຊິ່ງມີ 03 ອຳນາດປົກຄອງ: ອຳນາດປົກຄອງປະຕິວັດ, ອຳນາດຝ່າຍວຽງຈັນເຊິ່ງເປັນສັດຕູ ແລະ ອຳນາດການປົກຄອງປະສົມສູນກາງ.
ພາຍຫຼັງທີ່ໄດ້ເຊັນສັນຍາວຽງຈັນແລ້ວ, ໂດຍເຫັນແຈ້ງຕໍ່ທາດແທ້ປະຕິການທີບໍ່ປ່ຽນແປງຂອງສັກຕູ, ຈາກບົດຮຽນການເຂົ້າຮ່ວມລາວໃນ 2 ຄັ້ັງກ່ອນ ແລະ ເພື່ອສ້າງເງື່ອນໄຂ ແລະ ກາລະໂອກາດອັນສຸກງອມໃຫ້ແກ່ການຢຶດອຳນາດໃນທົ່ວປະເທດ, ພວກເຮົາໄດ້ກັນປຽ່ນແບບວິທີການຕໍ່ສູ້ກັບສັດຕູ ໂດຍຖືເອົາການຕໍ່ສູ້ທາງດ້ານການເມືອງຂອງມະຫາຊົນຊັ້ນຄົນຕ່າງໆ, ການຕໍ່ສູ້ທາງດ້ານກົດໝາຍຢູ່ໃນສະຖາບັນປະສົມ ແລະ ຕໍ່ສູ້ທາງດ້ານການຕ່າງປະເທດເປັນສຳຄັນ ເພື່ອບັງຄັບໃຫ້ສັດຕູ (ຝ່າຍກົງກັນຂ້າມ) ປະຕິ ບັດຕາມສັນຍາວຽງຈັນທີ່ໄດ້ເຊັນກັນນັ້ນຢ່າງເຂັ້ມງວດ.
ພາຍໃຕ້ຄຳຂວັນຕໍ່ສູ້ທີ່ສົມເຫດສົມຜົນຂອງພັກ, ຂອງປະຊາຊົນຄັນຕ່າງໆຢູ່ໃນປະເຂດຂອງຝ່າຍກົງ ກັນຂ້າມ ແລະ ເຂດເປັນກາງ ໄດ້ລຸກຂຶ້ນຕໍ່ສູ້ເປັນຕົ້ນແມ່ນກຳມະກອນ, ຊາວໜຸ່ມ, ນັກຮຽນ, ນັກສຶກສາ ທີ່ຢູ່ໃນຕົວເມືອງສຳຄັນຕ່າງໆ.
ຄຽງຄູ່ກັບໄຊຊະນະຂອງການລຸກຮືຂຶ້ນຕໍ່ສູ້ ເພື່ອຂັບໄລ່ຈັກກະພັດອາເມຣິກາ ແລະ ພວກປະຕິການຂາຍຊາດ ເພື່ອຍາດເອົາສິດເປັນເຈົ້າ ແຕ່ລະພາກສ່ວນມາໃນກຳມືຂອງປະຊາຊົນເຮົານັ້ນ, ປະຊາຊົນຫວຽດນາມ ແລະ ກຳປູເຈຍ ກໍໄດ້ຮັບໄຊຊະນະອັນໃຫຍ່ຫຼວງເຊັ່ນດຽວກັນ ເປັນຕົ້ນແມ່ນ ກອງທັບ ແລະ ປະຊາຊົນຫວຽດນາມ ສາມາດຕີເອົາຊະນະຈັກກະພັດອາເມຣິກາ ແລະ ລູກມື ໃນເດືອນ ເມສາ ປີ 1975, ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ພວກປະຕິການຝ່າຍຂວາຢູ່ລາວທີ່ອ່ອນແອຢູ່ນັ້ນແລ້ວ ຍັງພວມຈະຖືກພວກຈັກກະພັດອາເມຣິກາປະຖິ້ມອີກດ້ວຍ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພັກປະຊາຊົນລາວຈຶ່ງໄດ້ນຳພາປະຊາຊົນຢຶດອຳນາດດ້ວຍ 03 ບາດຄ້ອນຍຸດທະສາດຄື: ການລຸກຮືຂຶ້ນຕໍ່ສູ້ຂອງມະຫາຊົນ; ການໜູນໜີບຢ່າງແຂງແຮງຂອງກຳລັງປະກອບອາວຸດປະຕິວັດ ແລະ ການລຸກຮືຂຶ້ນແຍກຕົວອອກຈາກກົມກອງເກົ່າຂອງທະຫານສັດຕູ ສົມທົບກັບການຕໍ່ສູ້ຢ່າງຄົມແຫຼມທາງດ້ານກົດໝາຍ.
ບົນພື້ນຖານດັ່ງກ່າວ ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຜູ້ແທນປະຊາຊົນທົ່ວປະເທດໄດ້ໄຂຂຶ້ນຢ່າງສະຫງ່າຜ່າເຜີຍທີ່ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ໃນວັນທີ 1 ທັນວາ ປີ 1975. ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ໄດ້ຮັບຮອງເອົາໃບສະລະລາສະສົມບັດຂອງເຈົ້າຊີວິດ, ໃບຂໍຍຸບຕົວຂອງຄະນະມົນຕີປະສົມການເມືອງແຫ່ງຊາດ ແລະ ລັດຖະບານປະສົມຊົ່ວຄາວແຫ່ງຊາດ. ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ໄດ້ເປັນເອກະສັນກັນຜ່ານບັນດາມັດຕິອັນເປັນປະຫວັດການຄື: ຕົກ ລົງລົບລ້າງລະບອບາຊາທິປະໄຕທີ່ລ້າສະໄໝ ແລະ ສະຖາປະນາລະບອບ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ, ສ້າງຕັ້້ງສະພາປະຊາຊົນສູງສຸດ, ແຕ່ງຕັ້ງປະທານປະເທດ ແລະ ສ້າງຕັ້ງລັດຖະບານ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ, ກຳນົດທຸງຊາດ, ເພງຊາດ ແລະ ພາສາທາງລັດຖະການ. ວັນທີ 2 ທັນວາ ປີ 1975 ກອງປະຊຸມໄດ້ອັດລົງດ້ວຍຜົນສຳເລັດອັນສະຫງ່າລາສີ ໃນທ່າມກາງບັນຍາກາດແຫ່ງຄວາມຊົມຊື່ນຍິນດີຢ່າງສຸດອົກສຸດໃຈຂອງປະຊາຊົນລາວບັນດາເຜົ່າໃນເທື່ອປະເທດ ແລະ ປະເທດເພື່ອນມິດໃນທົ່ວໂລກ.
ເຫດການດັ່ງກ່າວນີ້ ໄດ້ເປັນຂີດໝາຍແຫ່ງການສິ້ນສຸດລົງຢ່າງສົມບູນຂອງການປະຕິວັດຊາດ -ປະຊາທິປະໄຕ ແລະ ໄດ້ໄຂສັງກາດໃໝ່ແຫ່ງການຂະຫຍາຍຕົວຂອງຊາດລາວ, ແມ່ນໄລຍະທີ່ປະຊາຊົນລາວບັນດາເຜົ່າ ໄດ້ເປັນເຈົ້າຂອງປະເທດຊາດຢ່າງແທ້ຈິງ ແລະ ພ້ອມພຽງກັນປົກປັກຮັກສາ ແລະ ພັດທະນາປະເທດຊາດກ້າວຂຶ້ນຕາມເສັ້ນທາງສັງຄົມນິຍົມ ໂດຍພາຍໃຕ້ການນຳພາຂອງພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ.
ໃນຊະພາວະທີ່ໂລກຄວາມປຽ່ນແປງຢ່າງວ່ອງໄວ ບໍ່ວ່າຈະເປັນດ້ານເສດຖະກິດ ການເມືອງ ຫຼືສັງຄົມເຮັດໃຫ້ອົງກອນທຸກແຫ່ງຕ້ອງມີຄວາມພ້ອມຕື່ນຕົວແລະເທົ່າທັນຢູ່ຕະຫຼອດເວລາ ຈຶ່ງຕ້ອງອາໃສຄວາມແຂງແກ່ນຂອງບຸກຄະລາກອນໃນຝ່າຍຕ່າງໆ ຮ່ວມມືກັນຊ່ວຍໃຫ້ອົງກອນຂັບເຄື່ອນໄປໄດ້ຢ່າງມີປະສິດທິ ພາບ ເປັນອົງກອນທີ່ເຂັ້ມແຂງ ແລະ ບັນລຸເປົ້າໝາຍສູງສຸດທີ່ຕັ້ງໄວ້.
ມະນຸດປະກອບດ້ວຍ 2 ສ່ວນ ຄື ກາຍ ແລະ ໃຈຄົນທີ່ມີພຽງແຕ່ກາຍ ບໍ່ມີໃຈກໍ່ບໍ່ຕ່າງຫຍັງຈາກສົບເຊັ່ນດຽວກັນກັບການເຮັດວຽກ ຖ້າອົງກອນໃດນັ້ນໆ ພະນັກງານບໍ່ມີໃຈໃຫ້ກັບການເຮັດວຽກ ຜົນທີ່ອອກມາກໍ່ຍ່ອມເປັນໄປໄດ້ບໍ່ດີປານໃດ ສະນັ້ນກາຍກັບໃຈຈະຕ້ອງຄວບຄູ່ກັນໄປ
T Teach Trust ຕ້ອງສອນ ແລະ ຕ້ອງສ້າງຊັດທາ
E Endurance Efficiency ຕ້ອງມີຄວາມພາກພຽນ ແລະ ຕ້ອງມີປະສິດທິພາບ
O Orientation ຕ້ອງມີການປະຖົມນິເທດ ທີມ ຫຼື ກຸ່ມ
K Knowledge Keen ຕ້ອງມີຄວາມຮູ້ ແລະ ເຊື່ອຖືໄດ້
ໂດຍພື້ນຖານແລ້ວ ມະນຸດເປັນສັດສັງຄົມຈຶ່ງຕ້ອງມີການພຶ່ງພາອາໃສ ຕິດຕໍ່ສື່ສານ ຊຶ່ງກັນ ແລະ ກັນເຫດຜົນໜຶ່ງກໍ່ຄື ຄວາມຈຳກັດທາງດານສະຕິປັນຍາ ແລະຄວາມສາມາດໃນການເຮັດກິດຈະກຳຕ່າງໆ ໃນການເຮັດວຽກແຕ່ລະປະເພດຕ້ອງການຄວາມສາມາດໃນຫຼາຍໆດ້ານມາລວມໂຕກັນເປັນກຸ່ມກ້ອນ ເຮັດວຽກເພື່ອໃຫ້ເປັນໄປຕາມວັດຖຸປະສົງຮ່ວມກັນ ເຮັດໃຫ້ຕ້ອງມີການເຮັດວຽກຮ່ວມກັນ ໂດຍສະເພາະໃນສັງຄົມປັດຈຸບັນທີ່ມີການແຂ່ງຂັນກັນຢ່າງຮຸນແຮງ ຫຼືທີ່ເຮົາເອີ້ນວ່າ: “ທີມງານ”
ບໍ່ວ່າການເຮັດວຽກຄົນດຽວ ຫຼື ການເຮັດວຽກເປັນທີມ ຍ່ອມເປົ້າໝາຍຂອງວຽກນັ້ນໆ ຫາກຜົນທີ່ອອກມາຈະມີຢູ່ສອງຢ່າງຄື: ປະສົບຄວາມສຳເລັດ ຫຼື ລົ້ມເຫຼວ ແຕ່ຄຳຕອບຢ່າງດຽວທີ່ເຮົາຕ້ອງການຄືຄວາມສຳເລັດ ມີເງື່ອນໄຂຫຼາຍປະການທີ່ຈະນຳພາທີມງານໄດ້ລິ້ມລົດຂອງຄວາມສຳເລັດເຊັ່ນທີ່ໄດ້ວາງໄວ້.
ນະໂຍບາຍ: ໃນແຕ່ລະອົງກອນຈະດຳເນີນງານໄປໄດ້ດ້ວຍດີ ຈະຕ້ອງມີທັດສະນະຄະຕິທີ່ດີຕໍ່ວຽກ ຈະຕ້ອງມີນະໂຍບາຍທີ່ຊັດເຈນ ເພື່ອບອກທິດທາງໃນການດຳເນີນງານແລະໜ່ວຍງານໃນອົງກອນໃຫ້ເປັນທິດທາງດຽວກັນ ບໍ່ກະຈາຍອອກໄປຢ່າງບໍ່ມີລະບົບທັງນີ້ເພື່ອໃຫ້ບັນລຸເປົ້າໝາຍຮ່ວມກັນ
ທັດສະນະຄະຕິ: ສາມາຊິກໃນທີມງານຂອງອົງກອນ ຕ້ອງມີທັດສະນະຄະຕິຕໍ່ວຽກ ຕໍ່ຜູ້ຮ່ວມງານ ຕໍ່ອົງກອນ ໆລໆ ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຜູກພັນ ການທຸ້ມເທ ແລະຄວາມໄວ້ວາງໃຈໃນທີມງານ ເຮັດໃຫ້ມີບັນຍາກາດທີ່ດີສົ່ງເສີມຕໍ່ການເຮັດວຽກ
ຄວາມສາມາດສະເພາະໂຕ: ທີມງານແຕ່ລະທີມ ເປັນການລວມຄົນເຮັດວຽກຫຼາຍຄົນມາເຮັດວຽກຮ່ວມກັນ ເຊິ່ງແຕ່ລະຄົນມາຈາກຕ່າງສະຖານທີ່ ຕ່າງຄວາມຄິດ ຕ່າງມີຄວາມສາມາດສະເພາະໂຕ ເປັນການນຳຂໍ້ດີຂອງຫຼາຍໆຄົນມາໃຊ້ໃຫ້ເປັນປະໂຫຍດກັບທີມ ໂດຍທຸກຄົນໃນທີມຈະຕ້ອງມີຄວາມສົນໃຈຮ່ວມກັນ ຫຼືມີຈຸດມຸ້ງໝາຍດຽວກັນ
ມາເຖິງບ່ອນນີ້ກໍ່ຕຽມຕົວຮັບຄວາມສຳເລັດຂອງທີມງານໄດ້ເລີຍ ແຕ່ຖ້າຜົນອອກມາກາຍເປັນອີກຢ່າງໄປ ກໍ່ຄິດຢ່າງຄົນທີ່ເບິ່ງໂລກໃນແງ່ດີວ່າ ເຮົາໄດ້ພົບກັບຜົນຂອງການເຮັດວຽກທີ່ນອກເໜືອໄປຈາກທີ່ຄົນທົ່ວໄປພົບ ເຮົາບໍ່ປະສົບຄວາມສຳເລັດ ແຕ່ກໍ່ບໍ່ລົ້ມເຫຼວ ເພາະເຮົາພົບກັບແບບເຝິກຫັດສູ່ຄວາມສຳເລັດຕ່າງຫາກ.
ເລື່ອງບາງເລື່ອງ ບາງທີເຮົາອາດເບິ່ງວ່າມັນເປັນສິ່ງເລັກໆ ນ້ອຍໆ ຈົນບໍ່ເຫັນຄວາມສຳຄັນ ມື້ໃດມື້ໜຶ່ງ ສິ່ງນ້ອຍໆເຫຼົ່ານັ້ນອາດຂະກາຍມາເປັນອຸປະສັກໄດ້ແຕ່ຖ້າເຮົານຳມາເປັນຂໍ້ສັງເກດ ເພື່ອຫາຈຸດອ່ອນ ແລະເສີມຈຸດແຂງ ອຸປະສັກທີ່ວ່າກໍ່ກາຍເປັນເຮື່ອງເລັກໆນ້ອຍໆ ທີ່ພັກດັນໃຫ້ທີມງານຂອງເຮົາປະສົບຄວາມສຳເຮັດໄດ້.
ສັນຍາມາດຕະຖານ (Incoterms) ເປັນພຽງຖ້ອຍຄຳໃນທາງການຄ້າລະຫວ່າງປະເທດ (International Commercial Terms) ດັ່ງນັ້ນຈິ່ງມີຊື່ທີ່ເອີ້ນກັນທົ່ວໄປວ່າ “Incoterms” ຖ້ອຍຄຳນີ້ແຕ່ລະຄຳຈະກຳນົດຢ່າງຊັດເຈນວ່າ ພັນທະກໍລະນີເປັນຜູ້ຊື້? ແລະໃນທາງຕ່າງຕອບແທນ ພັນທະກໍລະນີໃດຕົກເປັນຂອງຜູ້ຂາຍ?
ເປັນທີ່ຮູ້ກັນວ່າ ສັນຍາມາດຕະຖານ ເປັນກົດໝາຍຂອງພໍ່ຄ້າ (Mercantile Law ໃນພາສາອັງກິດ ຫຼື Droit desmarchandes, ໃນພາສາຝຣັ່ງຊຶ່ງມັກຈະຖືກເອີ້ນວ່າ “Lex Mercatoria” ຈາກນັກກົດໝາຍທຸລະກິດລະຫວ່າງປະເທດ), ສັນຍາມາດຕະຖານ (Incoterms) ຈຶ່ງເປັນສະເໝືອນພາສາສາກົນສຳຫຼັບພໍ່ຄ້າລະຫວ່າງປະເທດ ເຊິ່ງເວົ້າພາສາຕ່າງກັນ ຕົກຢູ່ພາຍໃຕ້ກົດໝາຍຂອງລັດທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ຫຼືມີທຳນຽມປະຕິບັດທາງການຄ້າທີ່ແຕກຕ່າງກັນ. ສັນຍາມາດຕະຖານ ຖືກສ້າງຂຶ້ນຈາກທາງປະຕິບັດໃນທາງການຄ້າລະຫວ່າງປະເທດ ສັນຍາມາດຕະຖານ ຈຶ່ງເປັນຜົນງານສ້າງສັນຂອງນັກກົດໝາທີ່ສອດຄ່ອງກັບຄວາມຕ້ອງການທີ່ແທ້ຈິງຂອງສັງຄົມ, ເປັນຜົນງານທີ່ນັກກົດໝາຍສ້າງຂຶ້ນເພື່ອແກ້ປັນຫາຂອງນັກທຸລະກິດລະຫວ່າງປະເທດ, ເປັນຜົນງານຂອງຫໍການຄ້າລະຫວ່າງປະເທດທີ່ເຮັດຂຶ້ນໃນປີ ຄ.ສ 1936 ແລະ ເພື່ອໃຫ້ເທັກນິກນີ້ທັນຕໍ່ການພັດທະນາຕໍ່ການຄ້າລະຫວ່າງປະເທດ ຫໍການຄ້າລະຫວ່າງປະເທດກໍ່ໄດ້ປັບປຸງແກ້ໄຂເປັນໄລຍະໆ ສະເໝີມາການແກ້ໄຂຄັ້ງສຸດທ້າຍໃນປີ ຄ.ສ 2010.
ໃນການເຮັດສັນຍາຊື້-ຂາຍສິນຄ້ານັ້ນ ການກຳນົດລາຄາຊື້ຂາຍເທົ່ານັ້ນບໍ່ໄດ້ເຮັດສັນຍາຊື້ຂາຍສຳຫຼິດຜົນ ມີຂໍ້ເທັດຈິງທີ່ຈະຕ້ອງຕົກລົງກັນອີກ ກ່າວຄື ພາລະໜ້າທີ່ໃນການຂົນສົ່ງສິນຄ້າຈາກຜູ້ຂາຍໄປຫາຜູ້ຊື້ ພາລະໜ້າທີ່ໃນການປະກັນໄພສິນຄ້າໃນຄະນະຂົນສົ່ງສະຖານທີ່ທີ່ຜູ້ຂາຍຈະຕ້ອງສົ່ງມອບສິນຄ້າໃຫ້ແກ່ຜູ້ຊື້ ແລະ ປັນຫານີ້ຈະທະວີຫຼາຍຂຶ້ນ ຫາກສັນຍາຊື້ຂາຍມີລັກສະນະຂ້າມຊາດ ຫຼາຍປັນຫາເປັນເລື່ອງທີ່ສຳຄັນຢ່າງຍິ່ງທີ່ຄູ່ສັນຍາຈະຕ້ອງຮູ້ເຊັ່ນ: ໃນປະການທຳອິດ ພາລະຫນ້າທີ່ໃນການຂົນສົ່ງສິນຄ້າຈາກຜູ້ຂາຍໄປຫາຜູ້ຊື້ ແລະ ການປະກັນໄພສິນຄ້າໃນຄະນະຂົນສົ່ງກາຍເປັນພາລະທີ່ສຳຄັນຫຼາຍ ເພາະຄ່າໃຊ້ຈ່າຍນີ້ມີມູນຄ່າສູງຫຼາຍ ແຕ່ກໍ່ມັກຈະເປັນປັນຫາຂຶ້ນວ່າ ຄູ່ສັນຍາຝ່າຍໃດຈະເປັນຜູ້ແບກຮັບຄ່າໃຊ້ຈ່າຍນີ້ ຄ່າໃຊ້ຈ່າຍນີ້ຈະເປັນຂອງຜູ້ຊື້ ຫຼື ຜູ້ຂາຍ ຖ້າຄ່າໃຊ້ຈ່າຍນີ້ເປັນຂອງຜູ້ຂາຍ ລາຄາສິນຄ້າກໍ່ຈະສູງຂຶ້ນໄປ ຖ້າຄ່າໃຊ້ຈ່າຍນີ້ເປັນຂອງຜູ້ຊື້ລາຄາສິນຄ້າກໍ່ຈະມາຈາກມູນຄ່າຂອງວັດຖຸດິບ ແລະ ການຜະລິດເທົ່ານັ້ນ. ນອກຈາກນັ້ນ ຄວາມສ່ຽງໄພກໍ່ເປັນເລື່ອງທີ່ສຳຄັນຫຼາຍໃນສັນຍາຊື້ຂາຍມີລັກສະນະຂ້າມຊາດ ຂະນະທີ່ສິນຄ້າກຳລັງເດີນທາງ ການຈະຊີ້ວ່າໄພໃນສິນຄ້າຕົກເປັນຂອງຜູ້ຊື້ ຫຼື ຜູ້ຂາຍຈຶ່ງເປັນເລື່ອງທີ່ສຳຄັນໃນເວລາທີ່ຜິດພາດກັນ ຫຼື ປັນຫາເອກະສານທີ່ວ່າ ເອກະສານໃດແດ່ຈະຕ້ອງສົ່ງມອບຕໍ່ກັນໃນການສົ່ງມອບສິນຄ້າກໍ່ສຳຄັນຫຼາຍ ການສົ່ງມອບສິນຄ້າທີ່ຂົນສົ່ງຂ້າມຊາດໂດຍສ່ວນໃຫຍ່ຜູ້ຊຶ້ຈະບໍ່ອາດກວດສອບຕົວສິນຄ້າໄດ້ເອງ ການຈະຮູ້ວ່າສິນຄ້າຕົງຕາມສັນຍາ ຫຼື ບໍ່? ຈະຕ້ອງກວດສອບຈາກເອກະສານທີ່ສະແດງເຖິງການກວດສອບສິນຄ້າຂອງຜູ້ທີ່ມີໜ້າທີ່ກວດສອບຄຸນນະພາບຂອງສິນຄ້າ ການຊຳລະເງິນຂອງຜູ້ຊື້ກໍ່ຂຶ້ນຢູ່ກັບຄວາມຄົບຖ້ວນຂອງເອກະສານທີ່ສົ່ງມອບ ປັນຫາທີ່ຈະຕ້ອງຕອບກໍ່ຄື ເອກະສານໃດແດ່ທີ່ຈະຕ້ອງສົ່ງມອບຕໍ່ກັນ? ໃນທ້າຍທີ່ສຸດ ປັນຫາທີ່ຜູ້ປະກອບການຄ້າລະຫວ່າງປະເທດຈະຕ້ອງປະເຊີນກໍ່ຄື ຄວາມແຕກຕ່າງຂອງກົດໝາຍ ຂອງລັດທີ່ເຂົ້າມາກ່ຽວຂ້ອງກັບສັນຍາຊື້ຂາຍສິນຄ້າລະຫວ່າງປະເທດ. ຂໍໃຫ້ສັງເກດວ່າ ໃນສັນຍາຊື້ຂາຍທີ່ບໍ່ມີລັກສະນະລະຫວ່າງປະເທດ ການທີ່ຜູ້ຊື້ ແລະ ຜູ້ຂາຍບໍ່ໄດ້ລະບຸລາຍລະອຽດກ່ຽວກັບການຂົນສົ່ງ ການປະກັນໄພ, ການສ່ຽງໄພ ແລະ ສະຖານທີ່ສົ່ງມອບ ບໍ່ແມ່ນປັນຫາທີ່ຮ້າຍແຮງ ເພາະກົດໝາຍທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບສັນຍາມີພຽງກົດໝາຍດຽວ ແລະ ກົດໝາຍແພ່ງ ແລະ ພານິດຂອງທຸກປະເທດກໍກຳນົດພາະລໜ້າທີ່ຂອງລູກໜີ້ ແລະ ເຈົ້າໜີ້ໃນສັນຍາຊື້ຂາຍເມື່ອຄູ່ສັນຍາບໍ່ໄດ້ສະແດງເຈດຕະນາໂດຍສະເພາະເຈາະຈົງໄວ້ທັງນັ້ນ ແລະ ເມື່ອມີກົດໝາຍກົດໝາຍດຽວທີ່ມີຜົນຕໍ່ສັນຍາ ຄູ່ສັນຍາຈຶ່ງບໍ່ມີປັນຫາໃນການຮູ້ເຖິງສິດໜ້າທີ່ຂອງຕົນໃນສັນຍາ ການກຳນົດລາຍລະອຽດກ່ຽວກັບຜົນຂອງສັນຍາຈຶ່ງບໍ່ສຳຄັນເທົ່າໃດສຳຫຼັບຄູ່ສັນຍາ. ຕົວຢ່າງ: ສັນຍາຊື້ຂາຍລະຫວ່າງນາງສາວເມ ຊຶ່ງມີສັນຊາດໄທ ແລະ ມີພູມລຳເນົາໃນປະເທດໄທ ແລະ ຮ້ານນຳສິນຄ້າທີ່ເປັນນິຕິບຸກຄົນຕາມກົດໝາຍໄທ ແລະ ມີສຳນັກງານຢູ່ປະເທດໄທ ໂດຍມີການເຮັດສັນຍາທີ່ປະເທດໄທ ແລະ ສິນຄ້າທີ່ຕົກລົງຊື້ຂາຍກັນກໍ່ຕັ້ງຢູ່ໃນປະເທດໄທ ທັງການສົ່ງມອບກໍ່ເຮັດສັນຍາໃນປະເທດໄທ ຈະເຫັນວ່າ ສັນຍານີ້ຈຶ່ງມີຈຸດເກາະກ່ຽວແຕ່ພຽງກັບປະເທດໄທ ດັງນັ້ນ ສິດໜ້າທີ່ຂອງນາງສາວເມ ແລະ ຮ້ານນຳສິນຄ້າຕາມສັນຍາຊື້ຂາຍຈຶ່ງຕົກຢູ່ພາຍໃຕ້ກົດໝາຍໄທ ກ່າວຄື ປະມວນກົດໝາຍແພ່ງ ແລະ ພານິດວ່າດ້ວຍຊື້ຂາຍ ຄູ່ສັນຍາຈຶ່ງບໍ່ມີປັນຫາໃນການຮູ້ເຖິງສິດໜ້າທີ່ຂອງຕົນໃນສັນຍາ ເຖິງວ່າຄູ່ສັນຍາບໍ່ໄດ້ກຳນົດລາຍລະອຽດກ່ຽວກັບສິດໜ້າທີ່ຂອງຕົນ.
ໃນສັນຍາເອົາໄວ້ໃນສັນຍາ ສິດໜ້າທີ່ຂອງນາງສາວເມ ແລະ ຮ້ານນຳສິນກໍ່ຈະເປັນໄປຕາມກຳນົດຂອງປະມວນກົດໝາຍແພ່ງ ແລະ ພານິດວ່າດ້ວຍຊື້ຂາຍ ແລະ ນາງສາວເມ ແລະ ຮ້ານນຳສິນກໍ່ຍ່ອມຮູ້ເຖິງຂໍ້ກຳນົດດັ່ງກ່າວໄດ້ຢ່າງແນ່ນອນ ການກຳນົດລາຍລະອຽດກ່ຽວກັບຜົນຂອງສັນຍາຈຶ່ງບໍ່ສຳຄັນປານໃດ. ສຳຫຼັບຄູ່ສັນຍາໃນສັນຍາທີ່ມີລັກສະນະລະຫວ່າງປະເທດດັ່ງກ່າວມານີ້ ແຕ່ໃນກໍລະນີຂອງສັນຍາທີ່ມີລັກສະນະຂ້າມຊາດ ການປະຕິບັດການຕາມສັນຍາຈະມີລັກສະນະທີ່ຄູ່ສັນຍາຈະຕ້ອງປະຕິບັດການຂ້າມປະເທດກ່າວຄື ການສົ່ງມອບຂອງຊື້ຂາຍ ແລະ ການຊຳລະລາຄາຕໍ່ກັນຍ່ອມເຮັດໂດຍຄູ່ສັນຍາຢູ່ໃນປະເທດທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ດັງນັ້ນປະເທດທີ່ເຂົ້າມາກ່ຽວຂ້ອງກັບສັນຍາຈຶ່ງມີຫຼາຍກວ່າປະເທດດຽວ ແລະ ການຈະຮູ້ວ່າມີປະເທດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງທັງໝົດມີຈຳນວນເທົ່າໃດກໍ່ເປັນສິ່ງທີ່ລະບຸຢ່າງແນ່ນອນບໍ່ໄດ້ໃນບາງກໍລະນີ ເພາະຄູ່ສັນຍາໃນສັນຍາຊື້ຂາຍລະຫວ່າງປະເທດຍັງປ່ຽນແປງໄປໄດ້ໃນຊ່ວງເວລາທີ່ສືບຕໍ່ຈາກຊ່ວງທີ່ສັນຍາເກີດຂຶ້ນ ການຊື້ຂາຍອາດຈະບໍ່ແມ່ນການຊື້ມາຈຳໜ່າຍໃຫ້ຜູ້ບໍລິໂພກເອງ ແຕ່ເປັນການຊື້ມາຈຳໜ່າຍຕໍ່ ເຊັ່ນວ່າ: ບໍລິສັດແສງທອງຈຳກັດ ຊຶ່ງເປັນນີຕິບຸກຄົນໄທ ຊື້ສຸລາບໍລິສັດເລມີມາແຕງ ຊຶ່ງເປັນນິຕິບຸກຄົນຝຣັ່ງ ສັນຍານີ້ຈຶ່ງມີຄວາມກ່ຽວພັນໃນເວລາທີ່ເກີດຂຶ້ນຂອງສັນຍາກັບກົດໝາຍຂອງປະເທດໄທ ໃນຖານະຂອງກົດໝາຍຂອງລັດເຈ້າຂອງສັນຍາຂອງຜູ້ຊື້ ແລະ ກົດໝາຍຂອງປະເທດຝຣັ່ງໃນຖານະຂອງກົດໝາຍຂອງລັດເຈົ້າຂອງສັນຊາດຂອງຜູ້ຂາຍ ແຕ່ຄວາມແນ່ນອນທາງກົດໝາຍຍ່ອມຈະໝົດໄປຫາກສັນຍານີ້ເຮັດໃນທຸລະກິດທີ່ຜູ້ຊື້ບໍ່ໄດ້ຊື້ມາເພື່ອຂາຍປີກເອງ ໃນເວລາທີ່ສັນຍາເກີດ ຜູ້ຊື້ອາດຍັງບໍ່ຮູ້ວ່າຂາຍຕໍ່ໃຫ້ແກ່ໃຜ ຈາກຕົວຢ່າງເດີມ ຫາກບໍລິສັດແສງທອງຈຳກັດຂາຍສຸລາ ນັ້ນຕໍ່ໃຫ້ບໍລິສັດທອງຄຳດຳຈຳກັດຊຶ່ງເປັນນິຕິບຸກຄົນລາວ ສັນຍາຊື້ຂາຍທີ່ເກາະກ່ຽວກົດໝາຍໄທ ແລະ ຝຣັ່ງກໍ່ຈະປ່ຽນມາເກາະກ່ຽວກັບກົດໝາຍໄທ ແລະ ລາວແທນ ຈະເຫັນໄດ້ວ່າ ກົດໝາຍລາວເຂົ້າມາກ່ຽວຂ້ອງໃນສັນຍາໂດຍຜູ້ຂາຍບໍ່ອາດຮູ້ໄດ້ເລີຍວ່າ ກົດໝາຍນີ້ຈະເຂົ້າມາກ່ຽວຂ້ອງກັບສັນຍາຂອງຕົນ ແລະ ຕົນກໍ່ບໍ່ສາມາດຮູ້ໄດ້ວ່າ ສິດໜ້າທີ່ຂອງຕົນຕາມກົດໝາຍລາວນັ້ນເປັນແນວໃດໂດຍທັນທີ? ເພາະຄຳວ່າກົດ
ໝາຍລາວໃນທີ່ນີ້ຄວາມໝາຍໃນເບື້ອງຕົ້ນເຖິງກົດໝາຂັດກັນຂອງລາວ ແລະ ກົດໝາຍນີ້ອາດຈະຊີ້ໄປໃຫ້ກ່ຽວຂ້ອງກັບກົດໝາຍອື່ນໆໄດ້ອີກ ນອກຈາກນັ້ນ ການທີ່ສິນຄ້າທີ່ເປັນສັງຫາລິມະຊັບ ຈຶ່ງເຄື່ອນທີ່ໄດ້ ແລະ ຈະຕ້ອງເຄື່ອນທີ່ຜ່ານພົມແດນຂອງນານາລັດ ຈຶ່ງເປັນໄປໄດ້ທີ່ສິນຄ້າຈະໄປຕົກຢູ່ໃນຖິ່ນທີ່ຜູ້ຊື້ ແລະ ຜູ້ຂາຍບໍ່ໄດ້ຄາດໝາຍເອົາໄວ້ມາກ່ອນ ກົດໝາຍຖິ່ນນັ້ນຈຶ່ງເຂົ້າມາກ່ຽວພັນຕົວຊັບສິນອັນເປັນວັດຖຸແຫ່ງການຊື້ຂາຍໄດ້ອີກ ຄວາມບໍ່ແນ່ນອນຂອງກົດໝາຍທີ່ເຂົ້າມາກ່ຽວພັນກັບສັນຍາຊື້ຂາຍທີ່ມີລັກສະນະຂ້າມຊາດຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ຄູ່ສັນຍາມີຄວາມຈຳເປັນທີ່ຈະກຳນົດສິດໜ້າທີ່ຂອງຕົນໃນສັນຍາຊື້ຂາຍເອົາໄວ້ກ່ອນ ຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ເຮັດສັນຍາການກຳນົດເຈດຕະນາເອາໄວ້ກ່ອນຂອງຄູ່ສັນຍາເປັນທາງອອກທີ່ດີ ແລະ ທາງປະຕິບັດຂອງນານາລັດກໍ່ຍອມຮັບເຈດຕະນາຂອງເອກະຊົນ ຄູ່ສັນຍາເທົ່າທີ່ບໍ່ຂັດຕໍ່ຫຼັກຄວາມສະຫງົບຮຽບຮ້ອຍຕາມກົດໝາຍຂອງຕົນ.
ຫຼັກກົດໝາຍທີ່ຊື່ວ່າ “ຄວາມສັກສິດແຫ່ງການເຈດຕະນາຂອງເອກະຊົນ” ເປັນທີ່ຍອມຮັບຢ່າງບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສໃນທຸກໆປະເທດ ສິດໜ້າທີ່ຂອງຄູ່ສັນຍາໃນສັນຍາຊື້ຂາຍທີ່ກຳນົດເອາໄວ້ກ່ອນຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ເຮັດສັນຍາ ກໍ່ຈະທອກມາເຖິງຜູ້ຮັບຊ່ວງສິດ ຫຼື ຜູ້ຮັບໂອນສິດ. ໃນສັນຍາຊື້ຂາຍ ເຖິງວ່າຜູ້ຮັບການສົ່ງມອບຊຶ່ງເຂົ້າມາສວມສິດຂອງຜູ້ຊື້ຈະປ່ຽນໄປຫຼາຍທອດຊ່ຳໃດກໍ່ຕາມ ສິດຂອງຜູ້ຂາຍກໍ່ຈະບໍ່ປ່ຽນແປງໄປແຕ່ໃນສັນຍາຊື້ຂາຍທີ່ມີລັກສະນະຂ້າມຊາດ ຜູ້ຊື້ ແລະ ຜູ້ຂາຍຈະຢູ່ຫ່າງກັນໂດຍໄລຍະທາງ ແລະ ໃນຫຼາຍກໍລະນີທີ່ມັກເກີດຂຶ້ນກໍ່ຄື: ການຕິດຕໍ່ລະຫວ່າງຜູ້ຊື້ ແລະ ຜູ້ຂາຍຈະເຮັດໂດຍຜ່ານນາຍໜ້າ ຫຼື ຕົວແທນ ການກຳນົດລາຍລະອຽດຂອງສັນຍາຈຶ່ງເຮັດຂຶ້ນຢ່າງບໍ່ຄ່ອງຕົວປານໃດ ເພາະຈະຕ້ອງເຮັດໂດຍການສະແດງເຈດຕະນາຂອງບຸກຄົນຈຳນວນຫຼາຍທີ່ຢູ່ຫ່າງກັນ ແລະ ມັກຈະໃຊ້ພາສາຕ່າງກັນ.
ສັນຍາມາດຕະຖານ ຈຶ່ງເປັນທາງອອກທີ່ຫໍການຄ້າຕົກລົງເລືອກຈຶ່ງມີປະໂຫຍດໃນທາງປະຕິບັດ ໂດຍບໍ່ມີສະຖານະບັງຄັບໃນຖານະຂອງກົດເກນຂອງກົດໝາຍແຕ່ຢ່າງໃດພໍ່ຄ້າໃນໂລກຕາເວັນຕົກ ແລະ ຕາເວັນອອກຕ່າງກໍ່ຍອມຮັບໃຊ້ ສັນຍາມາດຕະຖານ ພໍ່ຄ້າໄທເອງກໍ່ຍອມຮັບໃຊ້ ສັນຍາມາດຕະຖານ ໃນການປະກອບ ທຸລະກິດລະຫວ່າງປະເທດ ສ່ວນລັດນັ້ນເຖິງຈະບໍ່ຂັດຂວາງການໃຊ້ ສັນຍາມາດຕະຖານ ແທນກົດໝາຍຂອງລັດ ແຕ່ການຍອມຮັບ ສັນຍາມາດຕະຖານ ຂອງລັດກໍ່ຢູ່ໃນຂອບເຂດທີ່ຈຳກັດ.
ສັນຍາມາດຕະຖານມີວັດຖຸປະສົງເພື່ອກົດເກນ (Rule) ລະຫວ່າງປະເທດສຳຫຼັບການຕີຂໍ້ຄວາມການຄ້າ (Trade Terms) ທີ່ໃຊ້ກັນຫຼາຍໃນທາງການຄ້າລະຫວ່າງປະເທດ ທັງນີ້ເພື່ອແກ້ໄຂບັນຫາເຮື່ອງການຕີຄວາມທີ່ແຕກຕ່າງກັນກ່ຽວກັບຂໍ້ຕົກລົງນັ້ນໃນແຕ່ລະປະເທດ ຫຼື ຢ່າງໜ້ອຍກໍ່ໜ້າຈະຊ່ວຍຫຼຸດປັນຫາດັ່ງກ່າວເບື້ອງຕົ້ນໄດ້ ເນື່ອງຈາກຄູ່ສັນຍາໃນແຕ່ລະປະເທດອາດມີຄວາມເຂົ້າໃຈກ່ຽວກັບທາງປະຕິບັດໃນການຄ້າລະຫວ່າງປະເທດທີ່ແຕກຕ່າງກັນຊຶ່ງອາດນຳໄປສູ່ຂໍ້ຜິດພາດ (Dispute) ຫຼຶ ການຟ້ອງຄະດີ (Litigation) ໄດ້ຊຶ່ງເຮັດໃຫ້ເສຍເວລາ ແລະ ເສຍຄ່າໃຊ້ຈ່າຍຢ່າງບໍ່ອາດຫຼີກຫຼ່ຽງໄດ້ ເພື່ອລົດປັນຫາດັ່ງກ່າວ ICC ຈຶ່ງເຜີຍແຜ່ ສັນຍາມາດຕະຖານ ເພື່ອກຳນົດກົດເກນສຳຫຼັບການຕີຄວາມຂໍ້ຕົກລົງທາງການຄ້າລະຫວ່າງປະເທດໃຫ້ມີຄວາມຊັດເຈນຖືກຕ້ອງຕົງກັນ.
ICC ເຜີຍແຜ່ ສັນຍາມາດຕະຖານ ເປັນຄັ້ງແລກໃນປີ ຄ.ສ 1936 ເພື່ອກຳນົດກົດເກນໃນການຕີຄວາມຂໍ້ຕົກລົງທາງການຄ້າລະຫວ່າງປະເທດຊຶ່ງເອີ້ນວ່າ Incoterms1936 ແລະ ມີການແກ້ໄຂເພີ່ມເຕີມໃນເວລາຕໍ່ມາເປັນໄລຍະໃນປີ ຄ.ສ 1953, 1967, 1976, 1980, 1990, 2000 ແລະ ຄັ້ງລ່າສຸດແມ່ນໃນປີ ຄ.ສ 2010 ຕາມລຳດັບ, ຊຶ່ງ ສັນຍາມາດຕະຖານ ປີ 2010 ນີ້ໃນຖືກນຳໃຊ້ໃນວັນທີ 1 ມັງກອນ ປີ 2011.
5.1 CIP – Carriage and Insurance Paid
ເງື່ອນໄຂການສົ່ງມອບນີ້ ຜູ້ຂາຍຈະສິ້ນສຸດພາລະການສົ່ງມອບສິນຄ້າເມື່ອ ຜູ້ຂາຍໄດ້ສົ່ງມອບສິນຄ້າ ໃຫ້ຜູ້ຮັບຂົນສົ່ງທີ່ລະບຸໂດຍຜູ້ຊື້ ທີ່ ສະຖານທີ່ຂອງຜູ້ຮັບຂົນສົ່ງສິນຄ້າທີ່ເມືອງທ່າຕົ້ນທາງ ຜູ້ຂາຍເປັນຜູ້ຮັບຜິດຊອບໃນການເຮັດພິທີການສົ່ງອອກ ຈ່າຍຄ່າໃຊ້ຈ່າຍລະຫວ່າງຂົນສົ່ງສິນຄ້າ ແລະ ຄ່າປະກັນໄພຂົນສົ່ງສິນຄ້າ ເພື່ອຄຸ້ມຄອງຄວາມສ່ຽງໄພໃນການຂົນສົ່ງສິນຄ້າຈົນເຖິງມືຜູ້ຊື້ໃຫ້ແກ່ຜູ້ຊື້ອີກດ້ວຍ
5.2 CPT - Carriage Paid To
ເງື່ອນໄຂ ການສົ່ງມອບນີ້ ຜູ້ຂາຍຈະສິ້ນສຸດພາລະການສົ່ງມອບສິນຄ້າ ເມື່ອຜູ້ຂາຍໄດ້ສົ່ງມອບສິນຄ້າ ໃຫ້ຜູ້ຮັບຂົນສົ່ງທີ່ລະບຸໂດຍຜູ້ຊື້ ທີ່ສະຖານທີ່ຂອງຜູ້ຮັບຂົນສົ່ງສິນຄ້າທີ່ເມືອງຕົ້ນທາງ ຜູ້ຂາຍເປັນຜູ້ຮັບຜິດຊອບໃນການ ເຮັດພິທີການສົ່ງອອກ ແລະ ຈ່າຍຄ່າລະຫວ່າງຂົນສົ່ງສິນຄ້າສ່ວນຄ່າໃຊ້ຈ່າຍອື່ນໆ ລວມທັງຄວາມສ່ຽງໄພ ໃນການຂົນສົ່ງເປັນພາລະ ຂອງຜູ້ຊື້ໃນທັນທີທີ່ສິນຄ້າຖືກສົ່ງ ມອບໃຫ້ແກ່ຜູ້ຮັບຂົນສົ່ງສິນຄ້າທີ່ເມືອງຕົ້ນທາງ.
5.3 DAP - Delivered At Place
ເປັນເງື່ອນໄຂໃໝ່ແທນ DAF (Delivered At Frontier), DES (Delivery Ex Ship), DEQ (Delivered Ex Quay) ແລະ DDU (Delivered Duty Unpaid) ຊຶ່ງທາງຫໍການຄ້ານານາຊາດເຫັນວ່າ ເງື່ອນໄຂທັງສີ່ເງື່ອນໄຂດັ່ງກ່າວຂ້ອນຂ້າງຄ້າຍກັນຫຼາຍແຕກຕ່າງກັນເລັກນ້ອຍ ຈຶ່ງຍຸບລວມກັນເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມສະດວກຍິ່ງຂຶ້ນ ແລະ ຕາມຂໍ້ມູນເບື້ອງຕົ້ນ ຜູ້ຂາຍຕາມເງື່ອນໄຂ DAP ຈະຕ້ອງຮັບຜິດຊອບໃນຄ່າໃຊ້ຈ່າຍຕ່າງໆ ຍົກເວັ້ນຄ່າພາສີ ແລະ ພິທີການນຳເຂົ້າ ແລະ ຕ້ອງຮັບຄວາມສ່ຽງໄພຈົນສິນຄ້າເຖີງຈຸດໝາຍປາຍທາງ.
5.4 DAT - Delivered At Terminal
ເປັນເງື່ອນໄຂໃໝ່ແທນ DEQ (Delivered Ex Quay) ຈາກຂໍ້ມູນເບື້ອງຕົ້ນ ເງື່ອນໄຂ DAT ສາມາດໃຊ້ກັບການຂົນສົ່ງແບບໃດກໍ່ໄດ້ລວມທັງໃຊ້ໄດ້ກັບການຂົນສົ່ງທີ່ຕ້ອງໃຊ້ທັງສອງ ໂໝດ ສຳຫຼັບການສົ່ງມອບສິນຄ້ານັ້ນ ຖືວ່າຜູ້ຂາຍໄດ້ສົ່ງມອບສິນຄ້າ ເມື່ອມີການຂົນຖ່າຍສິນຄ້າລົງຈາກຍານພາຫະນະທີ່ບັນທຸກ ໄປໄວ້ສະຖານທີ່ທີ່ຜູ້ຊື້ຈັດໄວ້ໃຫ້ ຢ່າງເຊັ່ນ: ອາຄານຂົນຖ່າຍສິນຄ້າ ໃນທ່າເຮືອ ຫຼື ປາຍທາງຕາມທີ່ລະບຸໄວ້.
ຕາມທີ່ກ່າວໄປແລ້ວວ່າ ສັນຍາມາດຕະຖານບໍ່ແມ່ນກົດໝາຍທັງກົດພາຍໃນ ແລະ ກົດລະຫວ່າງປະເທດຈຶ່ງບໍ່ມີຜົນບັງຄັບກັບສັນຍາໂດຍຕົງ ໂດຍສັນຍາມາດຕະຖານຈະມີຜົນບັງຄັບໃຊ້ກັບສັນຍາໄດ້ກໍ່ຕໍ່ເມື່ອຄູ່ສັນຍາຕົກລົງກັນໂດຍຊັດແຈ້ງວ່າໃຫ້ນຳສັນຍາມາດຕະຖານມາໃຊ້ບັງຄັບສັນຍາເທົ່ານັ້ນ ໂດຍລະບຸໃນສັນຍາໃຫ້ຊັດເຈນວ່າ“This contract is subjected to the Incoterms2010” ຫຼື “Subjected to Incoterms2010” ຫຼື “Incoterms2010” ເຊັ່ນ: FOB, Bangkok Port(Incoterms2010) ຫຼື ລະບຸຂໍ້ຄວາມອື່ນຊຶ່ງມີຄວາມ ໝາຍທຳນອງດຽວກັນລາຍລະອຽດຂອງສັນຍາມາດຕະຖານໄດ້ກຳນົດໜ້າທີ່ຂອງຜູ້ຊື້ ແລະ ຜູ້ຂາຍໄວ້ໂດຍສະເພາະ ດັ່ງນັ້ນ ສັນຍາມາດຕະຖານຈຶ່ງບັງຄັບໃຊ້ກັບສັນຍາຊື້ຂາຍສິນຄ້າລະຫວ່າງປະເທດ ອີກຢ່າງ ສັນຍາຊື້ຂາຍສິນຄ້າລະຫວ່າງປະເທດທີ່ຈະນຳເອົາສັນຍາມາດຕະຖານມາບັງຄັບໃຊ້ໄດ້ຕ້ອງເປັນສັນຍາຊື້ຂາຍສິນຄ້າທີ່ຈັບຕ້ອງໄດ້ເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ລວມເຖິງສິນຄ້າຊະນິດທີ່ຈັບຕ້ອງບໍ່ໄດ້ເຊັ່ນ ໂປຣແກຣມຄອມພິວເຕີ້ ເຖິງວ່າສັນຍາມາດຕະຖານຈະກຳໜົດໜ້າທີ່ຂອງຜູ້ຊື້ ແລະ ຜູ້ຂາຍຕາມສັນຍາຊື້ຂາຍສິນຄ້າລະຫວ່າງປະເທດໄວ້ໂດຍສະເພາະກໍ່ຕາມ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າສັນຍາມາດຕະຖານຈະກຳໜົດໜ້າທີ່ຂອງຜູ້ຊື້ ແລະ ຜູ້ຂາຍໄວ້ຄົບທຸກເລື່ອງ ຊຶ່ງບໍ່ສາມາດເຮັດໄດ້ໂດຍສະພາບດັ່ງນີ້: ເລື່ອງໃດທີ່ສັນຍາມາດຕະຖານບໍ່ໄດ້ກຳໜົດໄວ້ກໍ່ເປັນເລື່ອງທີ່ຜູ້ຊື້ ແລະ ຜູ້ຂາຍຕ້ອງໄປຕົກລົງກັນເອງ ຫຼື ເປັນໄປຕາມກົດໝາຍທີ່ນຳມາບັງຄັບໃຊ້ແລ້ວແຕ່ກໍລະນີ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ ເຖິງວ່າສັນຍາມາດຕະຖານຈະຖືກຮ່າງຂຶ້ນໂດຍມີເຈດຕະນາໃຫ້ໃຊ້ບັງຄັບກັບສັນຍາຊື້ຂາຍສິນຄ້າທີ່ຕ້ອງມີການຂົນສົ່ງສິນຄ້າລະຫວ່າງປະເທດແຕ່ໃນທາງປະຕິບັດຄູ່ສັນຍາກໍ່ສາມາດຕົກລົງກັນໃຫ້ນຳສັນຍາມາດຕະຖານມາໃຊ້ບັງຄັບກັບສັນຍາຊື້ຂາຍສິນຄ້າພາຍໃນປະເທດກໍ່ໄດ້ ເຊິ່ງກໍລະນີເຊັ່ນວ່າ: ຂໍ້ຕົກລົງກ່ຽວກັບການຂໍໃບອານຸຍາດ ຫຼື ຫນັງສືຍິນຍອມ ຫຼື ພິທີການສູນລະກາກອນ ຫຼື ຂໍ້ອື່ນໆທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບການຳເຂົ້າ ແລະ ສົ່ງອອກສິນຄ້າກໍ່ບໍ່ຕ້ອງນຳມາໃຊ້ບັງຄັບກັບສັນຍາ.
ບອກກ່າວໃຫ້ຜູ້ຊື້ໃນເວລາອັນຄວນວ່າສິນຄ້າໄດ້ສົ່ງມອບຕາມ ຂໍ້ ກ,4 ແລ້ວ ແລະ ບອກກ່າວເລື່ອງອື່ນໆ ທີ່ຈຳເປັນເພື່ອໃຫ້ຜູ້ຊື້ສາມາດປະຕິບັດການທີ່ຈຳເປັນຕາມປົກກະຕິໃນການຮັບມອບສິນຄ້າ
documents) ຕາມປົກກະຕິສຳຫຼັບທ່າເຮືອປາຍທາງທີ່ກຳນົດເອກະສານດັ່ງກ່າວ(ເຊັ່ນ ໃນຕະລາງສົ່ງຊະນິດທີ່ສາມາດໂອນປ່ຽນມືໄດ້ ຫຼື Sea Waybill ຊະນິດຫ້າມໂອນ ຫຼື ເແກະສານຂົນສົ່ງທາງນ້ຳພາຍໃນ) ຕ້ອງລະບຸເຖິງສິນຄ້າຕາມສັນຍາລົງວັນທີພາຍໃນໄລຍະເວລາທີ່ກຳນົດສຳຫຼັບການຂົນສົ່ງສິນຄ້າ ອັນເຮັດໃຫ້ຜູ້ຊື້ສາມາດຮຽກຮ້ອງສິນຄ້າໄດ້ຈາກຜູ້ຂົນສົ່ງທີ່ທ່າເຮືອປາຍທາງ ແລະ ເວັ້ນແຕ່ຈະໄດ້ຕົກລົງກັນໄວ້ເປັນຢ່າງອື່ນ ເຮັດໃຫ້ຜູ້ຊື້ສາມາດຂາຍສິນຄ້ານັ້ນຕໍ່ໄປໃນຄະນະທີ່ສິນຄ້າຢູ່ໃນລະຫວ່າງການໂອນເອກະສານໃຫ້ແກ່ຜູ້ຊື້ລາຍຕໍ່ໄປ (ໃບຕະລາງຊະນິດປ່ຽນມືໄດ້) ຫຼື ໂດຍການແຈ້ງໃຫ້ຜູ້ສົ່ງກໍລະນີເອກະສານການມອບສົ່ງອອກເປັນຕົ້ນສະບັບຫຼາຍສະບັບ ຕ້ອງສົ່ງໃຫ້ແກ່ຜູ້ຊື້ທູກສະບັບ, ກໍລະນີທີ່ຜູ້ຂາຍ ແລະ ຜູ້ຊື້ຕົກລົງກັນທີ່ຈະໃຊ້ວິທີຊື່ສານທາງເອເລັກໂທນິກ ເອກະສານທີ່ກ່າວເຖິງດັ່ງກ່າວອາດໃຊ້ຂໍ້ຄວາມທາງ Electronic data interchange (EDI) ແທນ
ພາຍໃຕ້ຂໍ້ບັງຄັບຂໍ້ ກ,3 ຮັບພາລະໃຊ້ຈ່າຍທັງໝົດກ່ຽວກັບສິນຄ້າຕັ້ງແຕ່ສິນຄ້ານັ້ນໄດ້ສົ່ງມອບຕາມທີ່ລະບຸໄວ້ໃນ ຂໍ້ ກ,4 ແລະ ຮັບພາລະໃນຄ່າໃຊ້ຈ່າຍແລະ ຄ່າທຳນຽມກ່ຽວກັບສິນຄ້າຄະນະຢູ່ໃນລະຫວ່າງການຂົນສົ່ງຈົນກະທັ່ງເຖິງທ່າເຮືອປາຍທາງ ເວັ້ນແຕ່ຄ່າໃຊ້ຈ່າຍ ແລະ ຄ່າທຳນຽມນັ້ນໄດ້ລະບຸໄວ້ໃຫ້ເປັນຂອງຜູ້ຂາຍຕາມສັນຍາຮັບຂົນ ແລະ ຮັບພາລະຄ່າໃຊ້ຈ່າຍໃນການຂົນຖ່າຍສິນຄ້າລົງຈາກເຮືອ ລວມເຖິງຄ່າເຮືອລຳລຽງ ຄ່າທຳນຽມທ່າເຮືອເວັ້ນແຕ່ວ່າຄ່າໃຊ້ຈ່າຍ ແລະ ຄ່າທຳນຽມນັ້ນຈະລວມໄວ້ໃນບັນຊີຜູ້ຂາຍຕາມສັນຍາຮັບຂົນ ແລະ ຮັບພາລະໃນຄ່າໃຊ້ຈ່າຍທີ່ເພີ່ມຂືຶ້ນຫາກຜູ້ອື່ນບໍ່ໄດ້ບອກກ່າວຜູ້ຂາຍຕາມທີ່ລະບຸໄວ້ໃນ ຂໍ້ ກ,7 ອັນເກີດແກ່ສິນຄ້ານັບຕັ້ງແຕ່ວັນທີຕົກລົງ ຫຼື ວັນສິ້ນສຸດສຳຫຼັບໄລຍະເວລາເພື່ອສົ່ງສິນຄ້າ ໂດຍມີຂໍ້ແມ້ວ່າສິນຄ້ານັ້ນໄດ້ມີການກຳນົດໄວ້ແນ່ນອນໃຫ້ເປັນສິນຄ້າຕາມສັນຍາ.
ຮັບພາລະໃນຄ່າພາສີ ອາກອນ ແລະ ຄ່າທຳນຽມທັງປວງ ລວມທັງຄ່າໃຊ້ຈ່າຍໃນການຜ່ານພິທີການທາງສູນລະກາກອນ ອັນອາດຖືກຮຽກເກັບເພື່ອການນຳເຂົ້າ ແລະ ຫາກຈຳເປັນລວມເຖິງການສົ່ງສິນຄ້າຜ່ານປະເທດອື່ນ ເວັ້ນແຕ່ຈະໄດ້ລວມຢູ່ໃນຄ່າລະຫວ່າງເຮືອຕາມສັນຍາຮັບຂົນ.
ເງື່ອນໄຂຕ່າງໆດັ່ງກ່າວມາຄູ່ສັນຍາອາດດັດແປງ ຫຼື ເພີ່ມເຕີມໄດ້ຕາມຄວາມຈຳເປັນໃນສັນຍາCIFຄູ່ສັນຍາຈະລະບຸໃນສັນຍາເຖິງເອກະສານກ່ຽວກັບການສົ່ງສິນຄ້າຊຶ່ງຜູ້ຂາຍຈະຕ້ອງສົ່ງມອບໃຫ້ແກ່ຜູ້ຊື້ເງື່ອນໄຂອື່ນໃດ ໄລຍະເວລາ ສະຖານທີ່ ແລະ ສະກຸນເງິນຕາທີ່ໃຊ້ຊຳລະເປັນຄ່າສິນຄ້າ ແຕ່ຕ້ອງລະວັງທີ່ຈະບໍ່ປ່ຽນແປງເງື່ອນໄຂສຳຄັນອັນອາດເຮັດໃຫ້ສັນຍາດັ່ງກ່າວໝົດຄຸນລັກສະນະຕາມກົດໝາຍທີ່ຈະຖືໄດ້ວ່າເປັນສັນຍາ CIF.
1. ໃນຕະລາງສົ່ງ (Bill of Lading) ຊຶ່ງຕ້ອງບໍ່ມີຂໍ້ສະແດງບົກພ່ອງ (Clean) ກ່າວຄືບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສະແດງເຖິງຄວາມບົກພ່ອງຂອວສິນຄ້າ ຫຼື ຫີບຫໍ່ທີ່ໃຊ້ບັນຈຸສິນຄ້ານັ້ນ ຫາກມີຄວາມສະແດງຄວາມບົກພ່ອງ (Unclean) ທານາຄານອາດຈະປະຕິເສດບໍ່ຮັບເອກະສານກໍລະນີທີ່ຕົກລົງຊຳລະເງິນໂດຍເລດເຕີ້ອອປເຄດິດ ເຖິງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມກໍລະນີນີ້ບໍ່ໃຊ້ກັບການຂົນສົ່ງໂດຍຕູ້ຄອນເທນເນີ ຍົກເວັ້ນຜູ້ສົ່ງເປັນຜູ້ບັນຈຸສິນຄ້າເອງD
2. ກົມມະທັນປະກັນໄພທາງທະເລ (Marine Insurance policy) ຄຸ້ມຄອງໄພພິບັດຕາມປົກກະຕິ ຫຼື ທີ່ໄດ້ຕົກລົງກັນໄວ້ເປັນພິເສດ.
ໃນສັນຍາຊື້ຂາຍໃນເທີມ CIF ສິດໃນການປະຕິເສດເອກະສານ ແລະສິດໃນການປະຕິເສດສິນຄ້າແຕກຕ່າງກັນ ສິດໃນການປະຕິເສດເອກະສານເກີດຂຶ້ນເມື່ອມີການຢື່ນເອກະສານ ສ່ວນສິດໃນການປະຕິເສດສິນຄ້າເກີດເມື່ອຮັບມອບສິນຄ້າແລ້ວປະກົດວ່າສິນຄ້າບໍ່ຖືກຕ້ອງຕົງຕາມສັນຍາ.
ສິດໃນການປະຕິເສດເອກະສານຈະໝົດສິ້ນໄປເມື່ອຜູ້ຊື້ ຫຼື ທະນາຄານຊຶ່ງໄດ້ຮັບຄຳສັ່ງໃຫ້ຈ່າຍເງິນຕາມເລດເຕີອອບເຄດິດຮັບເອກະສານດັງກ່າວໂດຍບໍ່ໂຕ້ແຍ້ງ, ເຖິງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມຜູ້ຊື້ຍັງຄົງມີສິດທີ່ຈະປະຕິເສດບໍ່ຍອມຮັບສິນຄ້າໄດ້ອີກຄັ້ງໜຶ່ງ ຫາກສິນຄ້າບໍ່ຕົງຕາມສັນຍາ. ໃນກໍລະນີທີ່ຜູ້ຊື້ ຫຼື ຕົວແທນຂອງຜູ້ຊື້ບໍ່ອາດກວດສອບເຖິງຄວາມຜິດພາດໃນເອກະສານເພາະຄວາມຜິດຂອງຜູ້ຂາຍຜູ້ຊື້ຍັງຄົງມີສິດທີ່ຈະຮຽກຄ່າເສຍຫາຍຈາກການຜິດຂໍ້ຕົກລົງກຽ່ວກັບເອກະສານເປັນເຫດໃຫ້ຜູ້ຊື້ເສຍສິດໃນການປະຕິບັດເອກະສານ. ຄະດີ Kwei Tek Chao V British Traders and Shipper Ltd. ມີການປອມວັນທີໃນໃບຕະລາງສົ່ງລະບຸສົ່ງສິນຄ້າບໍ່ຕົງຕາມວາມເປັນຈິງ ສານອັງກິດກຳໜົດຄ່າເສຍຫາຍໃຫ້ເທົ່າກັບຄວາມແຕກຕ່າງຂອວສິນຄ້າທີ່ຊື້ຂາຍ ກັບລາຄາສິນຄ້າເມື່ອຜູ້ຊື້ພົບວ່າມີການຜິດສັນຍາ.
ເທີມ CIF ໜ້າທີ່ ແລະ ຄວາມຮັບຜິດຂອງຜູ້ຂາຍສິ້ນສຸດລົງເມື່ອໄດ້ສົ່ງມອບສິນຄ້າລົງເຮືອຢູ່ໃນຄວາມຄອຍຄອງຂອງຜູ້ຂົນສົ່ງ ນັບແຕ່ນັ້ນຄວາມສ່ຽງໄພໃນສິນຄ້າຕົກຢູ່ແກ່ຝ່າຍຜູ້ຊື້ ສ່ວນກຳມະສິດໃນສິນຄ້າຈະຍັງບໍ່ໂອນໄປແກ່ຜູ້ຊື້ທັນທີໂດຍປົກກະຕິກຳມະສິດຈະໂອນໄປກໍ່ຕໍ່ເມື່ຶອມີການສະຫຼັກຫຼັງສົ່ງມອບໃບຕະລາງສົ່ງໃຫ້ແກ່ຜູ້ຊື້ ຫຼື ແກ່ທະນາຄານໃນກໍລະນີຂໍ້ຕົກລົງໃຫ້ຊຳລະເງິນໂດຍວິທີເລດເຕີອອບເຄດິດ ເມື່ອຜູ້ຊື້ໄດ້ຮັບມອບໃນຕະລາງສົ່ງແລ້ວ ຜູ້ຊື້ຈຶ່ງມີສິດໂອນຈຳໜ່າຍສິນຄ້ານັ້ນຕໍ່ໄປ ເຖິງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມຜູ້ຊື້ຍັງມີສິດທີ່ຈະປະຕິເສດບໍ່ຮັບສິນຄ້າຫາກສິນຄ້ານັ້ນບໍ່ຕົງຕາມສັນຍາ. ຜູ້ຊື້ຕ້ອງຮັບຜິດຊອບກ່ຽວກັບພາສີນຳເຂົ້າ ແລະ ສູນລະກາອນ ສ່ວນຜູ້ຂາຍຕ້ອງຮັບຜິດຊອບໃນການຈັດຫາໃບອະນຸຍາດສົ່ງອອກ ຊຶ່ງລວມທັງການຊຳລະພາສີສົ່ງອອກອີກດ້ວຍຖ້າຫາກມີ.
ເທີມ CIF ຜູ້ຂາຍເປັນຄູ່ສັນຍາຮັບຂົນທາງທະເລກັບຜູ້ຂົນສົ່ງ ສິດທິ ແລະ ໜ້າທີ່ຕາມສັນຍາຈຶ່ງຕົກຢູແກ່ຄູ່ສັນຍາຈົນກວ່າຈະໄດ້ໂອນໄປຫາຜູ້ຊື້ ເມື່ອຜູ້ຂາຍໄດ້ໂອນໃບຕະລາງສົ່ງໄປຫາຜູ້ຊື້ແລ້ວ ເວັ້ນແຕ່ຈະມີການຕົກລົງກັນເປັນຢ່າງອື່ນ.
ເທີມ CIF ທົ່ວໄປຜູ້ຂາຍມັກຈະເປັນຜູ້ຂົນສິນຄ້າລົງເຮືອເອງ ແຕ່ບາງກໍລະນີອາດຈະຊື້ສິນຄ້າທີ່ຢູ່ເທິງເຮືອທີ່ລໍຖ້າການຂົນສົ່ງແລ້ວ ເຊັ່ນວ່າ: ກໍລະນີລັດຖະບານຫ້າມຂົນສົ່ງສິນຄ້າບາງປະເພດ ຜູ້ຂາຍຈຶ່ງມີຄວາມຈຳຕ້ອງຈັດຫາສິນຄ້າຈາກທີ່ອື່ນ ແຕ່ຖ້າສັນຍາກຳນົດໄວ້ສະເພາະໃຫ້ສົ່ງສິນຄ້າທີ່ທ່າເຮືອທີ່ກຳໜົດ ຜູ້ຂາຍກໍ່ຕ້ອງຜູກພັນໄປຕາມນັ້ນ ແລະ ຫາກສົ່ງບໍ່ໄດ້ເພາະການຊຳລະໜີ້ເປັນພົ້ນວິໄສ ຜູ້ຂາຍກໍ່ຫຼຸດພົ້ນຈາກການຮັບຜິດ ຫາກຜູ້ຊື້ຕົກລົງໃຫ້ຜູ້ຂາຍຊື້ສິນຄ້າເທິງເຮືອໄດ້ໃນສັນຍາຈະລະບຸຄຳວ່າ CIF afloat ແລະ ຄູ່ສັນຍາຄວາມເຮັດຂໍ້ຄວາມຕົກລົງໂດຍຊັດແຈ້ງນຳວ່າຈະໃຫ້ຄວາມສ່ຽງໄພໂອນມາໃຫ້ຜູ້ຊື້ເມື່ອໃດ ເພາະຫາກບໍ່ຕົກລົງກັນໄວ້ອາດຈະມີປັນຫາຫຍຸ້ງຍາກໃນການຕີຄວາມພາຍຫຼັງ.
ເຖິງຈະໄດ້ຄວາມວ່າສິນຄ້າໄດ້ສູນຫາຍໄປໃນລະຫວ່າງຂົນສົ່ງ ຜູ້ຂາຍຍັງຄົງມີສິດສະເໜີເອກະສານຕ່າງໆແກ່ຜູ້ຊື້ເພື່ອຂໍຮັບຊຳລະຄ່າສິນຄ້າ ສ່ວນຜູ້ຊື້ເມື່ອໄດ້ຮັບໂອນເອກະສານຕ່າງໆ ແລະ ຊຳລະລາຄາແລ້ວ ກໍ່ມີສິດຮຽກຄ່າເສຍຫາຍຈາກຜູ້ຂົນສົ່ງ ຫຼື ບໍລິສັດປະກັນໄພ ປົກກະຕິຜູ້ຊື້ຈະຮຽກເອົາຈາກບໍລິສັດປະກັນໄພຊຶ່ງຈະໃຊ້ສິດໄລ່ເບ້ຍເອາແກ່ຜູ້ຂົນສົ່ງອີກເທື່ອໜຶ່ງ. ສິດໃນການກວດຈັບສິນຄ້າຂອງຜູ້ຊື້ໃນສັນຍາ CIF ຄືກັນກັບ FOB.
CIF and CC = Commission (ນາຍໜ້າ)
CIF and E E = Exchange (ແລກປ່ຽນເງິນຕາ) ມີ 2 ຄວາມໝາຍ
CIF and I I = Interest (ດອກເບ້ຍ)
ກໍລະນີທີ່ຜູ້ຊື້ຂໍຢືດເວລາຊຳລະລາຄາອອກໄປ ເຊັ່ນ 6 ເດືອນ ນັບແຕ່ວັນຮັບມອບສິນຄ້າ ຜູ້ຊື້ຕ້ອງຮັບພາລະໃນດອກເບ້ຍ.
8. FOB: Free on board (named port of shipment)
9. CFR ຫຼື C and F: Cost and Freight (named port of destination)
ໝາຍເຖິງ ສັນຍາຊື້ຂາຍທີ່ມີກຳນົດລາຄາສິນຄ້າໂດຍລວມສະເພາະຄ່າລະວ່າງຂົນສົ່ງສິນຄ້າຈົນເຖິງປາຍທາງ ການຊື້ຂາຍແບບນີ້ ຜູ້ຂາຍມີໜ້າທີ່ຈັດສົ່ງສິນຄ້າໄປທີ່ທ່າເຮືອປາຍທາງ ໂດຍເປັນຜູ້ເສຍຄ່າໃຊ້ຈ່າຍເອງແຕ່ບໍ່ມີພາລະໃນການຈັດໃຫ້ມີການປະກັນໄພສິນຄ້າຊຶ່ງເປັນໜ້າທີຂອງຜູ້ຊື້ ສ່ວນໜ້າທີ່ ແລະ ຄວາມຮັບຜິດຊອບອື່ນໆຂອງຄູ່ສັນຍາມີລັກສະນະດຽວກັນກັບສັນຍາໃນເທີມ CIF ຊຶ່ງລວມທັງການຮັບພາລະໃນຄວາມສ່ຽງໄພດ້ວຍເທີມ C and F ບໍ່ຄ່ອຍນິຍົມໃຊ້ກັນໃນໝູ່ພໍ່ຄ້າສົ່ງອອກ ຍົກເວັ້ນລັດຖະບານໃນບາງປະເທດ ຊຶ່ງມີປັນຫາທາງດ້ານການເມືອງ.
CFR: Cost and Freight (… named port of destination)
ພາຍໃຕ້ຂໍ້ຕົກລົງ CFR ຊຶ່ງແຕ່ເດີມເອີ້ນວ່າ C&F (Cost and Freight) ຜູ້ຂາຍມີໜ້າທີ່ສົ່ງມອບສິນຄ້າໄປໄວ້ເທິງເຮືອ (On Board / On Shipment) ທີ່ ທ່າເຮືອໃນເວລາຕາມທີ່ໄດ້ຕົກລົງກັນໄວ້ໃນສັນຍາ ໂດຍຜູ້ຂາຍຕ້ອງເຮັດສັນຍາຮັບຂົນເຄື່ອງທາງທະເລ ແລະ ຊຳລະຄ່າລະຫວ່າງ (Freight) ແລະ ຄ່າໃຊ້ຈ່າຍຕ່າງໆທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍຕົນເອງ ແລະ ຕ້ອງແຈ້ງໃຫ້ຜູ້ຊື້ຮູ້ກ່ຽວກັບຊື່ເຮືອ ທ່າເຮືອ ຕົ້ນທາງ ແລະ ເວລາສົ່ງມອບເພື່ອໃຫ້ຜູ້ຊື້ສາມາດໄປຮັບສິນຄ້າທີ່ທ່າປາຍທາງໄດ້ດ້ວຍ ນອກຈາກນີ້ ຜູ້ຂາຍຍິງມີໜາທີ່ເຮັດພິທີການສູນລະກາກອນຂາອອກດ້ວຍຄວາມສ່ຽງໄພໃນຄວາມສູນເສຍຫາຍຂອງສິນຄ້າຕາມຂໍ້ຕົກລົງ CFR ຈະໂອນຈາກຜູ້ຂາຍໄປຫາຜູ້ຊື້ນັບແຕ່ເວລາທີ່ສິນຄ້າຜ່ານພົ້ນກາບເຮືອ (pass the Ship’s rail) ແລ້ວ ຫຼືກ່າວອີກໃນແບບໜຶ່ງວ່າ ຄວາມສ່ຽງໄພຂອງຜູ້ຂາຍມີຢູ່ຈົນເຖິງເວລາທີ່ສິນຄ້າພົ້ນກາບເຮືອ ແຕ່ຜູ້ຂາຍມີໜ້າທີ່ເສຍຄ່າໃຊ້ຈ່າຍ (Cost) ຈົນເຖິງເວລາທີ່ສິນຄ້າເຖິງທ່າປາຍທາງ ອີກຢ່າງໜຶ່ງ CFR ສາມາດນຳມາໃຊ້ໄດ້ກັບສັນຍາຊື້ຂາຍສິນຄ້າລະຫວ່າງປະເທດທີ່ມີການຂົນສົ່ງສິນຄ້າທາງທະເລ ຫຼື ທາງນ້ຳພາຍໃນປະເທດເທົ່ານັ້ນ ໂດຍລະບຸທ່າເຮືອປາຍທາງໄວ້ດ້ວຍ.
ຂໍ້ສັງເກດ ໜ້່າທີ່ຂອງຜູ້ຂາຍຕາມ CFR ເພີ່ມເຕີມຈາກ FOB ພຽງປະການດຽວຄື ຜູ້ຂາຍຕ້ອງເຮັດສັນຍາຮັບຂົນຂອງທາງທະເລອີກດ້ວຍ ໃນກໍລະນີທີ່ເປັນການຂົນສົ່ງທາງບົກຕ້ອງໃຊ້ຂໍ້ຕົກລົງ CPT.
10. ຈຸດຄ້າຍຄືກັນ ແລະ ແຕກຕ່າງກັນລະຫວ່າງສັນຍາມາດຕະຖານແບບ CIF, FOB
ສັນຍາມາດຕະຖານໃນແຕ່ລະແບບນັ້ນ ລ້ວນແຕ່ເກີດມາຈາກການຕົກລົງກັນລະຫວ່າງຜູ້ຊື້ ແລະ ຜູ້ຂາຍ ມີການເຮັດສັນຍາກັນເປັນລາຍລັກອັກສອນທີ່ຊັດແຈ້ງ, ເອກະສານນຳສົ່ງສິນຄ້ານັ້ນມີຄວາມຄົບຖ້ວນໃນຫຼາຍໆທາງບໍ່ວ່າຈະເປັນການປະກັນໄພ ການໂອນຄວາມສ່ຽງໄພໆລໆ.
ການຕົກລົງລະຫວ່າງຜູ້ຊື້ ແລະ ຜູ້ຂາຍໜ້າຈະມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມແຕ່ລະກໍລະນີ, ການກຳນົດໜ້າທີ່ລະຫວ່າງຜູ້ຊື້ ແລະ ຜູ້ຂາຍນັ້ນມີການກຳນົດຢ່າງລະອຽດ ຈະມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມແຕ່ລະກໍລະນີ.
ສັນຍາມາດຕະຖານນີ້ໃນທຸກໆແບບລ້ວນແຕ່ມີຄວາມສຳຄັນໃນການຊື້ - ຂາຍສິນຄ້າລະຫວ່າງປະະເທດ ມີຄວາມຈຳເປັນຈະນຳໃຊ້ສັນຍາແບບມາດຕະຖານດັ່ງກ່າວເພື່ອອຳນວຍຄວາມສະດວກໃນການຕົກລົງເຮັດສັນຍາກັນລະຫວ່າງຜູ້ຊື້ ແລະ ຜູ້ຂາຍເພື່ອເຮັດໃຫ້ເກີດປັນຫາຫຼື ຂໍ້ຜິດພາດໜ້ອຍທີ່ສຸດເທົ່າທີ່ຈະເປັນໄປໄດ້.
ສັນຍາມາດຕະຖານດັ່ງກ່າວນັ້ນມີຄວາມສົມບູນພໍສົມຄວນແລ້ວພຽງແຕ່ການນຳໃຊ້ສັນຍາດັ່ງກ່າວໃນປະເທດລາວເຮົາຍັງບໍ່ທັນເປັນທີ່ແຜ່ຫຼາຍ ສະນັ້ນ ຫາກວ່າເປັນໄປໄດ້ ກໍ່ຄວນມີການສ້າງກົດໝາຍໃໝ່ວ່າດ້ວຍ ສັນຍາແບບມາດຕະຖານ ຫຼື ກົດໝາຍໃດທີ່ໃຊ້ໄດ້ກ່ຽວກັບເລື່ອງດັ່ງກ່າວ.
ພັດທະຍາ ຫຼື ເມືອງພັດທະຍາ (ໄທ: พัทยา "ພັທຍາ") ແມ່ນເຂດປົກຄອງພິເສດເຂດໜຶ່ງໃນປະເທດໄທ ອັນຕັ້ງຕາມພະລາຊະບັນຍັດລະບຽບບໍລິຫານລາຊະການເມືອງພັດທະຍາ ສະບັບ ວັນທີ 29 ພະຈິກ ຄ.ສ. 1978 (ທຽບເທົ່າເທດສະບານນະຄອນ) ໃນຂົງເຂດຈັງຫວັດຊົນບຸລີ. ຈັດເປັນເມືອງທ່ອງທ່ຽວນານາຊາດ ອັນມີຊື່ສຽງລະດັບໂລກ ໂດຍສະເພາະຫາດຊາຍອັນທອດຍາວໄປຕາມແນວແຄມທະເລ. ຈັດໄດ້ວ່າ ມີຄວາມຈົບງາມອີກແຫ່ງຂອງປະເທດໄທ. ຢູ່ຫ່າງຈາກບາງກອກ ຫາທາງຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ປະມານ 140 ກິໂລແມັດ. ຕັ້ງຢູ່ເທິງຝັ່ງທະເລທາງທິດຕະເວັນອອກຂອງອ່າວໄທ, ເຊິ່ງພັດທະຍາແບ່ງຍ່ອຍເປັນ 4 ສ່ວນ ແມ່ນ ພັດທະຍາເໜືອ ພັດທະຍາກາງ ພັດທະຍາໃຕ້ ແລະຫາດຈອມທຽນ.
ພັດທະຍາມີລະຫັດມາດຕະຖານຕາມ ISO 3166-2 ວ່າ TH-S.
ປະຫວັດເມືອງພັດທະຍາ.
ເລີ່ມຮູ້ຈັກກັນຈາກຄຳບອກເລົ່າຕໍ່ກັນມາວ່າ ເມື່ອ ພ.ສ. 2310, ກ່ອນເສຍກຸງສີອະຍຸທະຍາໃຫ້ກັບພະມ້າ 3 ເດືອນ, ພະຍາຕາກ (ສິນ), ຂະນະນັ້ນ ຍັງເປັນພະຍາກຳແພງເພັດ, ລົງຄວາມເຫັນວ່າ ຫາກກຸງສີອະຍຸທະຍາຍັງຕໍ່ສູ້ນຳພະມ້າຢ່າງອ່ອນແອເຊັ່ນນີ້, ຕໍ່ໄປຈະຕ້ອງສູນເສຍເມືອງໃຫ້ພະມ້າຢ່າງແນ່ນອນ. ພະຍາກຳແພງເພັດ ຈຶ່ງຮວບຮວມສະໝັກພັກພວກອອກໄປຕັ້ງຫຼັກໃຫມ່. ໃຫ້ມີກຳລັງທັບເຂັ້ມແຂງຂຶ້ນ ຄ່ອຍຄືນມາກູ້ເມືອງ. ພະຍາກຳແພງເພັດໄດ້ ເລີ່ມເຄື່ອນທັບອອກຈາກຄ່າຍວັດພິໄຊມຸ່ງໜ້າໄປທາງທິດຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ສູ້ພ້ອມຮົ່ນຖອຍໜີການຕາມລ່າ ຂອງທະຫານພະມ້າໄປພ້ອມ ຈົນລື່ນເຂົ້າແຂວງເມືອງຊົນບຸລີ. ພະຍາກຳແພງເພັດ ພັກເຊົາທັບຢູ່ບໍລິເວນໜ້າວັດໃຫຍ່ອິນທາຣາມໃນປັດຈຸບັນ, ແລ້ວເດີນທັບມຸ່ງກົງໄປຍັງຈັນທະບຸລີ. ລະຫວ່າງທາງໄດ້ພັກເຊົາຢູ່ບ້ານໜອງໄຜ່ ຕຳບົນນາເກືອ ແຂວງເມືອງບາງລະມຸງ, ປັດຈຸບັນຢູ່ທາງຫຼັງສະຖານີຕຳຫຼວດພູທອນພັດທະຍາ.
ຕາມພະລາດຊະພົງສາວະດານສະບັບພະລາດຊະຫັດຖະເລຂາເຫຼ້ມ 2 ກ່າວເອົາໄວ້ວ່າ ຂະນະທີ່ ນາຍກົມ ເປັນນາຍຊຸມນຸມຄຸມໄພ່ພົນຢູ່ຫັ້ນ, ຕັ້ງທັບລໍຖ້າສະກັດຄຶດຈະຕໍ່ລອງພະຍາກຳແພງເພັດໃນຕອນນັ້ນ ຂຶ້ນຊ້າງພາຍຖືປືນນົກສັບລາງແດງ ພ້ອມດ້ວຍພົນທະຫານທີ່ຮ່ວມເດີນທາງມາແຫ່ລ້ອມໜ້າຫຼັງ ກົງເຂົ້າໄປໃນລະຫວ່າງພວກພົນນາຍກົມມາສະກັດຢູ່, ດ້ວຍເດຊະບາລະມີບັນດານໃຫ້ນາຍກົມເກີດຢ້ານກົວພະເດຊານຸພາບ ວາງອາວຸດສິ້ນ ພາພັກພວກພົນເຂົ້າຮ່ວມກອງທັບ ນຳພະຍາກຳແພງເພັດ. ຈາກນັ້ນ ພະຍາກຳແພງເພັດກໍ່ນຳທັບໄປຢຸດປະທັບຢູ່ສະຖານທີ່ ອັນມີໜອງນ້ຳເທື່ອຮຸ່ງຂຶ້ນ ຫຼືວັນອັງຄານແຮມ 6 ຄ່ຳ ເດືອນຍີ່.
ນາຍກົມຈຶ່ງນຳພາໄພ່ພົນໝື່ນໜຶ່ງກັບທັບໄປຮອດຢູ່ຕຳບົນໜຶ່ງ ແລະພັກເຊົາເສຍໜຶ່ງຄືນ. ມື້ຕໍ່ມາ ຈຶ່ງເດີນທັບມາຮອດນາຈອມທຽນແລະທົ່ງໄກ່ເຕ້ຍ ສັດຕະຫີບ ໂດຍຢຸດພັກແຮມແຫ່ງລະຄືນ. ຕໍ່ມາຊາວບ້ານກໍ່ເອີ້ນຕຳບົນນີ້ວ່າ ທັບພະຍາ ແລະປ່ຽນມາເອີ້ນໃຫມ່ ພັດທະຍາ, ຍ້ອນວ່າເຫັນວ່າ ກົງບໍລິເວນທີ່ພະຍາຕາກມາຕັ້ງທັບຫັ້ນ ທຳເລດີ ແລະມີລົມທະເລຊື່ ລົມພັດທະຍາ ເຊິ່ງກໍ່ແມ່ນລົມທີ່ພັດມາແຕ່ທິດຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ ຫາທິດຕາເວັນອອກສຽງເໜືອ ໃນຕົ້ນລະດູຝົນ, ຈຶ່ງເອີ້ນສະຖານທີ່ ແຫ່ງນີ້ວ່າ ໝູ່ບ້ານພັດທະຍາ.
ອີກເຫດການສຳຄັນ ທີ່ເຮັດໃຫ້ພັດທະຍາເປັນທີ່ຮູ້ຈັກໄປທົ່ວ ເກີດຂຶ້ນເມື່ອວັນທີ 29 ມິຖຸນາ ພ.ສ. 2502 ເມື່ອມີລົດບັນທຸກຂະໜາດໃຫຍ່ຂອງທະຫານອະເມລິກັນປະມານ 4-5 ຄັນ, ບັນທຸກທະຫານເຕັມຄັນລົດ ປະມານຄັນລະ 100 ຄົນ ຈາກຈັງຫວັດນະຄອນລາຊະສີມາ ເຊິ່ງບ່ອນຫັ້ນ ມີຖານທັບຂອງທະຫານອະເມລິກັນຢູ່ ມຸ່ງມາສູ່ພັດທະຍາ ແລະມາເຊົ່າບ້ານຕາກອາກາດຂອງພະຍາສຸນທອນ. ບໍລິເວນຕອນໃຕ້ຂອງຫາດ ໂດຍຜັດກັນມາພັກເຊົາເປັນງວດ, ງວດລະສັບດາ. ຈາກພຶຕິກຳຂອງທະຫາດອະເມລິກັນເຊັ່ນນີ້, ຈຶ່ງກາຍເປັນຈຸດເລີ່ມຕົ້ນ ການທ່ອງທ່ຽວເມືອງພັດທະຍາຕອນນີ້. ຈາກສະພາບໝູ່ບ້ານຊາຍທະເລອັນງຽບສະຫງົບ ພັດປ່ຽນກັບກາຍມາເປັນສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວຕາກອາກາດ.
ໃນເວລາຕໍ່ມາ ໝູ່ບ້ານພັດທະຍາ ກໍ່ຖືກພັດທະນາເປັນເມືອງທ່ອງທ່ຽວຂຶ້ນຊື່ ໃນລະດັບນານາຊາດ ແມ່ນທີ່ຮູ້ຈັກໄປທົ່ວໂລກ ຢ່າງເຊັ່ນປັດຈຸບັນ.
ອານາຈັກລ້ານນາ ແມ່ນອານາຈັກຂອງຊາວໄທຍວນໃນອະດີດອັນຕັ້ງຢູ່ບໍລິເວນພາກເໜືອຕອນເທິງຂອງປະເທດໄທ, ສິບສອງພັນນາເຊ່ນເມືອງຊຽງຮຸ່ງ (ຈິ່ງຫົງ), ມົນທົນຢູນນານ ພາກຕະເວັນອອກຂອງພະມ້າ ຝັ່ງຕະເວັນອອກຂອງແມ່ນ້ຳສາລະວິນ ອັນມີເມືອງຊຽງຕຸງເປັນເມືອງເອກ. ຝັ່ງຕະເວັນຕົກແມ່ນ້ຳສາລະວິນ ມີເມືອງນາຍເປັນເມືອງເອກ ແລະ 8 ແຂວງ (ຈັງຫວັດ) ໄດ້ແກ່ ຈັງຫວັດຊຽງໃໝ່ ລຳພູນ ລຳປາງ ຊຽງຮາຍ ພະເຍົາ ແພ່ ນ່ານ ແລະແມ່ຮ່ອງສອນ ໂດຍມີເມືອງຊຽງໃໝ່ ເປັນລາດຊະທານີ. ມີພາສາ ຕົວໜັງສື ວັດທະນະທຳ ແລະຮີດຄອງປະເພນີເປັນຂອງຕົນເອງ. ຕໍ່ມາຖືກປົກຄອງໃນຖານະລັດຖະບັນນາການຂອງອານາຈັກຕອງອູ ອານາຈັກອະຍຸທະຍາ ແລະອານາຈັກອັງວະ ຈົນສິ້ນຖານະອານາຈັກ ກາຍເປັນເມືອງສ່ວນໜຶ່ງຂອງອານາຈັກອັງວະໃນລາຊະວົງນຍອງຍານໄປໃນທີ່ສຸດ.
ລ້ານນາ ໝາຍເຖິງ ດິນແດນທີ່ມີນານັບລ້ານຫຼືມີທີ່ນາເປັນຈຳນວນຫຼາຍຄູ່ກັບລ້ານຊ້າງຄືດິນແດນທີ່ມີຊ້າງນັບລ້ານຕົວ ເມື່ອປີ ພ.ສ. 2530 ຄຳວ່າ "ລ້ານນາ" ກັບ "ລານນາ" ເປັນຫົວຂໍ້ໂຕ້ຖຽງກັນເຊິ່ງຄະນະກຳມະການຊຳຮະປະຫວັດສາດໄທ ເຊິ່ງມີ ດຮ. ປະເສີດ ນະ ນະຄອນ ເປັນປະທານ ໄດ້ໃຫ້ຫົວຂໍ້ຍຸດຕິວ່າ "ລ້ານນາ" ເປັນຄຳທີ່ຖືກຕ້ອງ ແລະເປັນຄຳທີ່ໃຊ້ກັນໃນວົງວິຊາການ
ປັນຫາທີ່ນຳໄປສູ່ການໂຕ້ຖຽງກັນນັ້ນ ສືບເນື່ອງມາຈາກໃນອະດີດການຂຽນມັກບໍ່ຄ່ອຍເຄັ່ງຄັດໃນເລື່ອງວັນນະຍຸກ ແຕ່ກໍເປັນທີ່ເຂົ້າໃຈກັນວ່າ ແມ້ນຈະຂຽນໂດຍບໍ່ມີຮູບວັນນະຍຸກໂທກຳກັບ ແຕ່ໃຫ້ອ່ານເໝືອນມີວັນນະຍຸກໂທ ສຳລັບຄຳ "ລານນາ" ນ່າຈະມາຈາກພະບໍລົມລາຊະວິນິດໄສຂອງພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວທີ່ວ່າ "ລານນາໝາຍເຖິງທຳເລທຳນາ" ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ຄຳວ່າລານນາໃຊ້ກັນມາເປັນເວລາເກືອບໜຶ່ງສະຕະວັດ ພາຍຫຼັງ ພ.ສ. 2510 ນັກວິຊາການລະດັບສູງພົບວ່າລ້ານນາເປັນຄຳທີຖືກຕ້ອງແລ້ວແລະຊັດເຈນຍິ່ງຂຶ້ນເມື່ອ ດຮ. ຮັນ ເພນ ຄົ້ນພົບຄຳວ່າ ລ້ານນາ ໃນສິລາຈາລຶກທີວັດຊຽງສາ ເຊິ່ງຂຽນຂຶ້ນໃນປີ ພ.ສ. 2096 ຢ່າງໃດກໍດີ ການກວດສອບຄຳວ່າ ລ້ານນາ ໄດ້ອາໄສສັບພາສາບາລີໂດຍພົບວ່າທ້າຍຄຳພີໃບລານຈາກເມືອງນ່ານແລະບ່ອນອື່ນໆ ຈຳນວນບໍ່ນ້ອຍກວ່າ 50 ແຫ່ງ ຂຽນວ່າ ສລກຂເຂຕຕນຄຣ () /ທະສະລັກຂະເຂດຕະນະຄອນ/ ແປວ່າ ເມືອງສິບແສນນາ ເປັນຄຳຄູ່ກັບເມືອງຫຼວງພະບາງທີ່ຊື່ອານາຈັກ ສີສັດຕະນາຄະນະຫຸດຫຼືຊ້າງຮ້ອຍໝື່ນ
ຄຳວ່າລ້ານນານ່າຈະເກີດຂຶ້ນຄັ້ງທຳອິດໃນສະໄໝພະຍາກືນາ ເນື່ອງຈາກພະນາມ "ກືນາ" ໝາຍເຖິງຈຳນວນຮ້ອຍລ້ານ ແລະຕໍ່ມາຄຳລ້ານນາໄດ້ໃຊ້ຮຽກກະສັດແລະປະຊາຊົນ ແພ່ຫຼາຍຫຼາຍໃນສະໄໝພະເຈົ້າຕິໂລກະລາດ
ອານາເຂດ.
ຫຼັກຖານທາງປະຫວັດສາດກ່າວໄວ້ວ່າ ດິນແດນລ້ານນານັ້ນໝາຍເຖິງດິນແດນບາງສ່ວນຂອງອານາເຂດບໍລິເວນ ລຸ່ມນ້ຳແມ່ໂຂງ ລຸ່ມນ້ຳສາລະວິນ ແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາ ຕະຫຼອດຈົນເມືອງທີ່ຕັ້ງຕາມລຸ່ມນ້ຳສາຂາເຊັ່ນ ແມ່ນ້ຳກົກ ແມ່ນ້ຳປິງ ແມ່ນ້ຳວັງ ແມ່ນ້ຳຍົມ ແມ່ນ້ຳນ່ານ ແມ່ນ້ຳປາຍ ແມ່ນ້ຳແຕງ ແມ່ນ້ຳງັດ ໂດຍມີອານາເຂດທາງທິດໃຕ້ເຖິງເມືອງຕາກ (ອຳເພີບ້ານຕາກໃນປັດຈຸບັນ) ແລະເຖິງເຂດດິນແດນດ້ານເໜືອຂອງອານາຈັກສຸໂຂໄທ ທິດຕາເວັນຕົກເລີຍລຶກເຂົ້າໄປໃນຝັ່ງຕາເວັນຕົກຂອງແມ່ນ້ຳສາລະວິນ ທິດຕາເວັນອອກຮອດຝັ່ງຕາເວັນຕົກຂອງແມ່ນ້ຳຂອງ ທິດເໜືອຮອດເມືອງຊຽງຮຸ່ງ (ຫຼືຄົນຈີນຮຽກໃນປັດຈຸບັນວ່າ ເມືອງຈິ່ງຫົງ) ເຊິ່ງບໍລິເວນທີ່ລັດລ້ານນາແຜ່ອິດທິພົນໄປເຖິງໃນເມືອງນັ້ນໆ
ໃນສະໄໝບູຮານໄດ້ກ່າວເຖິງເມືອງຂຶ້ນກັບດິນແດນລ້ານນາມີ 57 ເມືອງ ດັງປາກົດໃນຕຳນານ ພື້ນເມືອງຂອງຊຽງໃໝ່ວ່າ ໃນ ສັດຕະປັນຍາດລ້ານນາ 57 ຫົວເມືອງ ແຕ່ກໍບໍ່ໄດ້ລະບຸວ່າມີເມືອງໃດບ້າງ ປັດຈຸບັນມີຫຼັກຖານສະໄໝທີ່ພະມ້າປົກຄອງເມືອງຊຽງໃໝ່ (ພ.ສ. 2101-2317) ແລະໄດ້ແປເປັນພາສາພະມ້າ ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 2003 ທາງມະຫາວິທະຍາໄລ Yangon ໄດ້ແປເປັນພາສາອັງກິດ ຊື່ Zinme Yazawin ຫຼືຕຳນານພື້ນເມືອງຊຽງໃໝ່ສະບັບພາສາພະມ້າ ໄດ້ລະບຸເມືອງຕ່າງໆ 57 ຫົວເມືອງ ໂດຍແບ່ງອອກເປັນ 3 ກຸ່ມເມືອງ ຄື ກຸ່ມເມືອງຂະໜາດໃຫຍ່ ມີ 6 ເມືອງ ກຸ່ມເມືອງຂະໜາດກາງ ມີ 7 ເມືອງ ກຸ່ມເມືອງຂະໜາດນ້ອຍມີ 44 ເມືອງ ເຊັ່ນ ເມືອງຝາງ ເມືອງຊຽງຂອງ ເມືອງພ້າວ ເມືອງຊຽງດາວ ເມືອງລີ້ ເມືອງຍວມ ເມືອງສາດ ເມືອງນາຍ ເມືອງຊຽງຕຸງ ເມືອງຊຽງຄຳ ເມືອງຊຽງຕອງ ເມືອງນ່ານ ເມືອງເທິງ ເມືອງຍອງ ເມືອງລອງ ເມືອງຕຸ່ນ ເມືອງແຊ່ ເມືອງ ເມືອງອິງ ເມືອງໄລຄ່າ ເມືອງລອກຈັອກ ເມືອງປັ່ນ ເມືອງຍອງຫ້ວຍ ເມືອງໜອງບອນ ເມືອງສູ່ ເມືອງຈີດ ເມືອງຈາງ ເມືອງກິງ ເມືອງຈຳຄາ ເມືອງພຸຍ ເມືອງສີຊໍ ເມືອງແຫງຫຼວງ ເມືອງຫາງ ເມືອງພົງ ເມືອງດົ້ງ
ການກໍ່ຕັ້ງອານາຈັກ.
ພະຍາມັງຣາຍ ກະສັດແຫ່ງຫິລັນນະຄອນເງິນຍາງ ອົງທີ 25 ໃນລາຊະວົງລະວະຈັງລາດປູ່ເຈົ້າລາວຈົກ ໄດ້ເລິ່ມຕີເມືອງເລັກເມືອງນ້ອຍ ຕັ້ງແຕ່ລຸ່ມແມ່ນ້ຳກົກ ແມ່ນ້ຳອິງແລະແມ່ນ້ຳປິງຕອນເທິງ ຮວບຮວມເມືອງຕ່າງໆ ໃຫ້ເປັນປຶກແຜ່ນ ນອກຈາກເງິນຍາງແລ້ວ ເຊິ່ງພະຍາມັງຣາຍບໍ່ປະສົງຈະໄດ້ເມືອງພະເຍົາດ້ວຍການສົງຄາມ ແຕ່ຊົງໃຊ້ວິທີຜູກສັມພັນທະໄມຕີແທນ ຫຼັງຈາກຂະຫຍາຍອຳນາດໄລຍະໜຶ່ງ ພະອົງຊົງຍ້າຍສູນກາງການປົກຄອງໂດຍສ້າງເມືອງຊຽງຮາຍຂຶ້ນແທນເມືອງເງິນຍາງເນື່ອງດ້ວຍຊຽງຮາຍຕັ້ງຢູ່ຮິມແມ່ນ້ຳກົກເໝາະເປັນໄຊສະໝໍລະພູມ ຕະຫຼອດຈົນເຮັດການກະເສດແລະການຄ້າຂາຍ
ຫຼັງຈາກໄດ້ຍ້າຍສູນກາງການປົກຄອງມາຢູ່ທີ່ເມືອງຊຽງຮາຍແລ້ວ ພະອົງກໍໄດ້ຂະຫຍາຍອານາຈັກແຜ່ອິດທິພົນລົງມາທາງໃຕ້ ຂະນະນັ້ນກໍໄດ້ມີອານາຈັກທີ່ຮຸ່ງເຮືອງມາກ່ອນຢູ່ແລ້ວຄືອານາຈັກຫະລິພຸນໄຊ ມີນະຄອນລຳພູນເປັນນະຄອນຫຼວງຕັ້ງໃນໄຊສະໝໍລະພູມທີ່ເໝາະສົມປະກອບດ້ວຍມີແມ່ນ້ຳສອງສາຍໄຫຼຜ່ານໄດ້ແກ່ແມ່ນ້ຳກວງແລະແມ່ນ້ຳປິງເຊິ່ງເປັນລຳນ້ຳສາຍໃຫຍ່ໄຫຼລົງສູ່ທະເລເໝາະແກ່ການຄ້າຂາຍແລະປ້ອງກັນພະນະຄອນ ມີນະຄອນລຳປາງເປັນເມືອງໜ້າດ່ານຄອຍປ້ອງກັນສຶກສັດຕູ ສອງເມືອງນີ້ເປັນເມືອງໃຫຍ່ມີກະສັດປົກຄອງຢ່າງເຂັ້ມແຂັງ ການທີ່ຈະເປັນໃຫຍ່ໃນດິນແດນແຖບນີ້ໄດ້ຈະຕ້ອງຕີອານາຈັກຫະລິພຸນໄຊໃຫ້ໄດ້ ໂດຍເລິ່ມຈາກຕີເມືອງເຂລາງນະຄອນ ນະຄອນລຳປາງ ເມືອງໜ້າດ່ານຂອງອານາຈັກຫະລິພຸນໄຊກ່ອນ ເມື່ອໄດ້ເມືອງລຳປາງແລ້ວກໍຍົກທັບເຂົ້າຕີນະຄອນລຳພູນ (ແຄວ້ນຫະລິພຸນໄຊ) ພະອົງເປັນກະສັດຊາດນັກຮົບມີຄວາມສາມາດໃນການຮົບໄປທົ່ວທຸກສາລະທິດ ສາມາດເຮັດສຶກເອາຊະນະເມືອງເລັກເມືອງນ້ອຍແມ້ນກະທັ່ງອານາຈັກຫະລິພຸນໄຊແລ້ວຮວບຮວມເຂົ້າກັບອານາຈັກໂຍນົກຊຽງແສນໄດ້ຢ່າງສົມບູນ
ຫຼັງຈາກພະຍາມັງຣາຍຮວບຮວມອານາຈັກຫະລິພຸນໄຊເຂົ້າກັບໂຍນົກຊຽງແສນເສັດສິ້ນແລ້ວ ໄດ້ຂະໜານນາມລາຊະອານາຈັກແຫ່ງໃໝ່ນີ້ວ່າ "ອານາຈັກລ້ານນາ" ພະອົງມີດຳລິຈະສ້າງລາຊະທານີແຫ່ງໃໝ່ນີ້ໃຫ້ໃຫຍ່ໂຕເພື່ອໃຫ້ສົມກັບເປັນສູນກາງການປົກຄອງແຫ່ງອານາຈັກລ້ານນາທັງໝົດ ພ້ອມກັນນັ້ນກໍໄດ້ອັນເຊີນພະສະຫາຍສະນິດຮ່ວມນ້ຳສາບານສອງພະອົງໄດ້ແກ່ ພະຍາງຳເມືອງແຫ່ງເມືອງພະເຍົາ ແລະ ພໍ່ຂຸນຮາມຄຳແຫງມະຫາລາດແຫ່ງສຸໂຂໄທ ມາຮ່ວມກັນສະຖາປະນາລາຊະທານີແຫ່ງໃໝ່ໃນສະໝໍລະພູມບໍລິເວນລຸ່ມຮິມຝັ່ງມະຫານະທີແມ່ຣະມິງ (ແມ່ນ້ຳປິງ) ໂດຍຕັ້ງຊື່ແຫ່ງໃໝ່ນິ້ວ່າ "ນົບບຸລີສີນະຄອນພິງຊຽງໃໝ່" ແຕ່ກ່ອນທີ່ຈະຕັ້ງເມືອງ ພະອົງຊົງໄດ້ສ້າງລາຊະທານີຊົ່ວຄາວຂຶ້ນກ່ອນແລ້ວ ເຊິ່ງກໍຮຽກວ່າ ວຽງກຸມກາມແຕ່ເນື່ອງຈາກວຽງກຸມກາມປະສົບໄພທຳມະຊາດໃຫຍ່ຫຼວງເກີດນ້ຳທ່ວມເມືອງຈົນກາຍເປັນເມືອງບາດານດັງນັ້ນພະອົງຈຶ່ງໄດ້ຍ້າຍລາຊະທານີມາຢູ່ ນະ ນະຄອນຊຽງໃໝ່ ໃນປີ ພ.ສ. 1839 ແລະໄດ້ເປັນສູນກາງການປົກຄອງລາຊະອານາຈັກລ້ານນານັບແຕ່ນັ້ນ ນະຄອນຊຽງໃໝ່ມີອານາເຂດບໍລິເວນຢູ່ລະຫວ່າງເຊິງດອຍອ້ອຍຊ້າງ (ດອຍສຸເທບ) ແລະບໍລິເວນທີ່ຣາບຝັ່ງຂວາຂອງແມ່ນ້ຳປິງ (ພິງນະທີ) ນັບເປັນສະໝໍລະພູມທີ່ດີແລະເໝາະແກ່ການເພາະປູກເນື່ອງຈາກເປັນບໍລິເວນທີ່ຣາບລຸ່ມມີແມ່ນ້ຳໄຫຼຜ່ານ
ການເມືອງ-ການປົກຄອງໃນສະໄໝລາຊະວົງມັງຣາຍ.
ພະຍາມັງຣາຍຊົງສົ່ງພະຢາດວົງຂອງພະອົງ ໄປປົກຄອງຫົວເມືອງຕ່າງໆ ທີ່ເປັນເມືອງຂຶ້ນຫຼືເມືອງທີ່ສ້າງຂຶ້ນໃໝ່ ເຊັ່ນ ເມືອງເຂລາງ (ລຳປາງ) ເມືອງເຂມມະລັດຊຽງຕຸງ (ໃນພະມ້າ) ແລະ ຊຽງຮຸ້ງ (ສິບສອງປັນນາໃນຈີນ) ຊົງສົ່ງພະລາຊະໂອລົດໄປປົກຄອງທີເມືອງໃຫຍ່ແລະສຳຄັນໆ ໄດ້ແກ່ ເມືອງນາຍ (ຫົວເມືອງໄທໃຫຍ່) ແລະຊຽງຮາຍ ເຊິ່ງເຄີຍເປັນເມືອງລາຊະທານີຂອງລ້ານນາ
ລັດຊະສະໄໝຂອງພະເຈົ້າຕິໂລກະລາດ (ພ.ສ. 1985-2030) ພະມະຫາກະສັດພະອົງທີ 9 ໃນລາຊະວົງມັງຣາຍ ພະອົງໄດ້ຮັບການຍົກຍ່ອງໃຫ້ມີຖານະແມ່ນ "ລາຊາທິລາດ" ພະອົງໄດ້ຊົງແຜ່ຂະຫຍາຍຂອບຂັນທະສີມາຂອງອານາຈັກລ້ານນາໃຫ້ຍິ່ງໃຫຍ່ແລະກວ້າງຂວາງກວ່າເດີມ
ໃນລັດຊະສະໄໝພະເຈົ້າຕິໂລກະລາດ ອານາຈັກລ້ານນາ ຍັງໄດ້ເຮັດສົງຄາມກັບອານາຈັກອະຍຸດທະຍາເຊິ່ງຢູ່ທາງຕອນໃຕ້ກົງກັບລັດຊະສະໄໝຂອງສົມເດັດພະບໍລົມໄຕໂລກະນາດນານເຖິງ 25 ປີ ໂດຍມີສາເຫດມາຈາກຄວາມຕ້ອງການໃນການແຜ່ອິດທິພົນເຂົ້າໄປໃນສຸໂຂໄທຂອງສອງອານາຈັກ ແຕ່ບໍ່ມີຝ່າຍໃດໄດ້ໄຊຊະນະຢ່າງເດັດຂາດ ທັງສອງອານາຈັກຈຶ່ງຜູກສັມພັນທະໄມຕີຕໍ່ກັນ ຈົນກະທັ່ງອານາຈັກລ້ານນາຕົກເປັນປະເທດສະລາດຂອງພະມ້າໃນປີ ພ.ສ. 2101
ການລົ່ມສະຫຼາຍຂອງອານາຈັກ.
ອານາຈັກລ້ານນາເລິ່ມເສື່ອມລົງໃນປາຍລັດຊະສະໄໝ "ພະຍາແກ້ວ" ເມື່ອກອງທັບຊຽງໃໝ່ໄດ້ພ່າຍແພ້ແກ່ທັບຊຽງຕຸງໃນການເຮັດສົງຄາມຂະຫຍາຍອານາຈັກໄພ່ພົນໃນກຳລັງລົ້ມຕາຍເປັນຈຳນວນຫຼາຍປະກອບກັບປີນັ້ນເກີດອຸທົກກະໄພໃຫຍ່ຫຼວງຂຶ້ນໃນເມືອງຊຽງໃໝ່ ເຮັດໃຫ້ບ້ານເຮືອນລາດສະດອນເສຍຫາຍແລະມີຜູ້ຄົນເສຍຊີວິດເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ສະພາບບ້ານເມືອງເລິ່ມອ່ອນແອເກີດຄວາມບໍ່ມັ່ນຄົງ ຫຼັງຈາກ "ພະຍາແກ້ວ" ສິ້ນພະຊົນກໍເກີດການແຍ່ງຊິງລາຊະສົມບັດ ລະຫວ່າງຂຸນນາງມີອຳນາດຫຼາຍຂຶ້ນເຖິງກັບແຕ່ງຕັ້ງຫຼືຖອດຖອນເຈົ້າໄດ້ ເມື່ອນະຄອນຊຽງໃໝ່ສູນກາງອຳນາດເກີດສັ່ນຄອນ ເມືອງຂຶ້ນຕ່າງໆ ທີ່ຢູ່ໃນການປົກຄອງຂອງຊຽງໃໝ່ຈຶ່ງແຍກຕົວເປັນອິດສະລະ ແລະບໍ່ສົ່ງເຄື່ອງບັນນາການອີກຕໍ່ໄປ
เมื่อกรุงศรีอยุธยาแตกครั้งที่ 1 พระเจ้าบุเรงนอง แห่งอาณาจักรตองอูได้ทำศึกมีชัยชนะไปทั่วทุกทิศานุทิศ จนได้รับการขนานนามพระเจ้าผู้ชนะสิบทิศ พระเจ้าบุเรงนองได้ทำศึกยึดครองนครเชียงใหม่ไปประเทศราชได้สำเร็จ รวมทั้งได้เข้าได้ยึดเมืองลูกหลวงและเมืองบริเวณของเชียงใหม่ไปเป็นประเทศราชด้วย ในช่วงแรกนั้นทางพม่ายังไม่ได้เข้ามาปกครองเชียงใหม่โดยตรง เนื่องจากยุ่งกับการศึกกับกรุงศรีอยุธยา แต่ยังคงให้พระเจ้าเมกุฏิสุทธิวงศ์ ทำการปกครองบ้านเมืองต่อตามเดิม แต่ทางเชียงใหม่จะต้องส่งเครื่องราชบรรณาการไปให้หงสาวดี ต่อมาพระเจ้าเมกุฎิ ทรงคิดที่จะตั้งตนเป็นอิสระ ฝ่ายพม่าจึงปลดออกและแต่งตั้งมหาเทวีวิสุทธิ ผู้มีเชื้อราชวงศ์มังราย ซึ่งสันนิษฐานว่าอาจเป็นพระมารดาของพระเจ้าเมกุฏิ ขึ้นเป็นเจ้าเมืองเชียงใหม่แทน จนกระทั่งมหาเทวีวิสุทธิสิ้นพระชนม์ ทางฝ่ายพม่าจึงได้ส่งเจ้านายทางฝ่ายพม่ามาปกครองแทน เพื่อคอยดูแลความเรียบร้อยของเมืองเชียงใหม่ ในสมัยนั้นเมืองเชียงใหม่เกือบจะเป็นเมืองพระยามหานครของพม่าแล้ว อีกประการหนึ่งก็เพื่อที่จะเกณฑ์พลชาวเชียงใหม่ และเตรียมเสบียงอาหารเพื่อไปทำศึกสงครามกับทางกรุงศรีอยุธยา
อาณาจักรล้านนาในฐานะเมืองขึ้นของพม่า มีการกบฏแก่งแย่งชิงอำนาจกันอยู่ตลอดเวลา ไม่ใช่แต่เชียงใหม่อย่างเดียว แต่เมืองอื่น ๆ ในล้านนาก็ด้วย จนกระทั่งราชวงศ์นยองยาน สถาปนาอาณาจักรรัตนปุระอังวะอีกครั้งจึงหันมาปกครองเชียงใหม่โดยตรง
ໝາກນັດ (ຊື່ທາງວິທະຍາສາດ: Ananas comosus) ເປັນພືດລົ້ມລຸກຊະນິດໜຶ່ງອັນມີຕົ້ນກຳເນີດມາຈາກບໍລິເວນທະວີບອະເມລິກາໃຕ້. ລຳຕົ້ນມີຂະໜາດສູງປະມານ 80-100 ຊອງຕິແມັດ. ການປູກສາມາດປູກໄດ້ງ່າຍໂດຍການຝັງກົບໜໍ່ຫຼືສ່ວນຍອດຂອງລູກອັນເອີ້ນວ່າ ຈຸກ. ເປືອກຂອງໝາກນັດພາຍນອກມີລັກສະໜະຄ້າຍຄືຕາລ້ອມຮອບລູກ.
ໜ້າຕາຂອງໝາກນັດ.
ໝາກນັດແມ່ນໄມ້ລົ້ມລຸກອາຍຸຫຼາຍປີ. ສູງ 90-100 ຊມ, ມີລຳຕົ້ນຢູ່ໃຕ້ດິນ, ໃບດ່ຽວລຽງສະຫຼັບຊ້ອນກັນຖີ່ຫຼາຍຮອບຕົ້ນ, ກວ້າງ 6.5 ຊມ, ຍາວໄດ້ເຖິງ 1 ແມັດ, ບໍ່ມີກ້ານໃບ, ດອກຊໍ່ອອກແຕ່ກາງຕົ້ນ, ມີດອກຍ່ອຍຈຳນວນຫຼາຍ, ລູກເປັນລູກຮວມຮູບຊົງກະບອກ, ແລະ ມີໃບເປັນກະຈຸກຢູ່ປາຍ.
ໝາກນັດແມ່ນພືດໃບລ້ຽງດ່ຽວອັນສາມາດທົນຕໍ່ສະພາບແວດລ້ອມຕ່າງໆ ໄດ້ດີ. ແມ່ນພືດເສດຖະກິດອັນສຳຄັນ. ເມື່ອຈະເລີນເປັນຜົນແລ້ວຊິຈະເລີນຕໍ່ໄປໂດຍຕາຢູ່ລຳຕົ້ນຊິເຕີບໂຕເປັນຕົ້ນໃໝ່ໄດ້ຕື່ມ, ແລະ ສາມາດດັດແປງເປັນໄມ້ປະດັບໄດ້ອີກນຳ.
ໝາດນັດແບ່ງອອກຕາມລັກສະນະຄວາມເປັນຢູ່ໄດ້ 3 ແບບໃຫຍ່ໆ ຄື ພວກທີ່ມີລະບົບຮາກຫາກິນຢູ່ໃນດິນ, ຫຼືເອີ້ນວ່າໄມ້ດິນ, ພວກກິນຢູ່ຕາມຄາຄົບໄມ້ຫຼືລຳຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ ໄດ້ແກ່ ໄມ້ອາກາດຕ່າງ ໆ ອັນບໍ່ແຍ່ງຂອງກິນຈາກກົກໄມ້ທີ່ມັນເກາະກິນຢູ່. ພວກນີ້ສ່ວນຫຼາຍຈະເປັນໄມ້ປະດັບ, ແລະພວກທີ່ຈະເລີນເຕີບໂຕເທິງຜາຫີນຫຼືໂຂດຫີນ. ສ່ວນໝາກນັດທີ່ເຮົາໃຊ້ກິນຈັດເປັນໄມ້ດິນ ແຕ່ຍັງມີໜ້າຕາບາງປະການຂອງໄມ້ອາກາດເອົາໄວ້ ແມ່ນ ສາມາດເກັບນ້ຳໄວ້ຕາມຊອກໃບໄດ້ໜ້ອຍມີເຊລລ໌ພິເສດສຳລັບເກັບນ້ຳເອົາໄວ້ໃນໃບ. ເຮັດໃຫ້ທົນທານໃນຊ່ວງແລ້ງໄດ້.
ໝາກຫຸ່ງ (ຊື່ທາງວິທະຍາສາດ: Carica papaya) ເປັນໄມ້ຜົນຊະນິດໜຶ່ງ. ສູງປະມານ 5-10 ແມັດ ມີຖິ່ນກຳເນີດໃນອະເມລິກາກາງ. ລູກດິບມີສີຂຽວ. ເມື່ອສຸກແລ້ວເນື້ອໃນຈະມີສີເຫຼືອງເຖິງສົ້ມ. ມັກນຳມາກິນທັງສົດແລະນຳໄປປຸງກັບຂອງກິນ ເຊັ່ນ ຕຳໝາກຫຸ່ງ ເປັນຕົ້ນ. ຫຼືນຳໄປແປຮູບເປັນຜະຫຼິຕະພັນອື່ນ ໆ ກໍ່ໄດ້.
ໜ້າຕາຂອງໝາກຫຸ່ງ.
ໝາກຫຸ່ງແມ່ນໄມ້ລົ້ມລຸກ (ບາງເທື່ອອາດເຂົ້າໃຈຜິດວ່າເປັນໄມ້ຢືນຕົ້ນ). ໃບມີລັກສະນະເປັນໃບດ່ຽວ 5-9 ແສກ. ເກາະກຸ່ມຢູ່ທາງເທິງສຸດຂອງລຳຕົ້ນ. ພາຍໃນກ້ານໃບແລະໃບມີຍາງໜຽວສີຂາວຢູ່.
ໝາກຫຸ່ງບາງຕົ້ນອາດມີດອກພຽງເພດດຽວ. ແຕ່ບາງຕົ້ນອາດມີດອກໄດ້ທັງສອງເພດກໍ່ໄດ້. ລູກເປັນຮູບລີ. ອາດໜັກໄດ້ເຖິງ 9 ກິໂລກຳ. ລູກດິບມີສີຂຽວ ແລະມີນ້ຳຍາງສີຂາວສະສົມຢູ່ເປືອກ. ສ່ວນລູກສຸກ ເນື້ອໃນຈະມີສີເຫຼືອງເຖິງສົ້ມ. ມີເມັດສີດຳນ້ອຍ ໆ ຢູ່ພາຍໃນກິນບໍ່ໄດ້.
ໝາກກ້ຽງ ແມ່ນໄມ້ພຸ່ມຫຼືໄມ້ຕົ້ນສ່ຳນ້ອຍຫຼາຍຊະນິດ. ເປັນພືດໃບລຽງຄູ່. ສະກຸນ Citrus ວົງ Rutaceae. ມີນຳກັນນັບຮັອຍຊະນິດ. ເຕີບໂຕກະຈາຍຢູ່ທົ່ວຫຼ້າ. ໂດຍຫຼາຍຈະມີນ້ຳມັນຫອມລະເຫີຍໃນໃບ, ດອກ, ແລະລູກ. ແລະມີກິ່ນສຸນ. ຄັນນຳໃບຂຶ້ນສ່ອງກັບແສງແດດ, ຈະເຫັນຈຸດນ້ອຍໆ ເຕັມໄປໝົດ. ຈຸດເຫຼົ່ານັ້ນກໍ່ແມ່ນແຫຼ່ງນ້ຳມັນຫັ້ນເອງ. ໝາກກ້ຽງຫຼາຍຊະນິດກິນໄດ້. ລູກມີລົດສົ້ມຫຼືຫວານ. ມັກຈະມີແຄລຊຽມ, ໂປແທສຊຽມ, ໄວຕາມິນເອ, ແລະໄວຕາມິນຊີ ຫຼາຍເປັນພິເສດ.
ໝາກກ້າຍ (ອັງກິດ: Plantain) ແມ່ນພືດໂຕຊົ່ວລະດູໃນສະກຸນໝາກກ້ວຍ. ລູກມັກໃຊ້ໃນການເຮັດຂອງກິນ. ຕ່າງຈາກກ້ວຍບ່ອນຄວາມນຸ້ມແລະຄວາມຫວານ. ມີຄວາມແຕກຕ່າງທາງພຶກສະສາດຢ່າງເປັນທາງການລະຫວ່າງໝາກກ້ວຍແລະໝາກກ້າຍ, ແມ້ນວ່າຈະໄດ້ຮັບການຈັດຢູ່ໃນພັນປູກໃນຊະນິດດຽວກັນ.
ໝາກກ້າຍໄດ້ຮັບການຕັ້ງຊື່ວິທະຍາສາດວ່າ Musa acuminata, Musa balbisiana ຫຼືລູກປະສົມ Musa acuminata × balbisiana ຂຶ້ນກັບໂຄງສ້າງທາງພັນທຸກຳ ມີຊື່ວິທະຍາສາດເກົ່າ Musa paradisiaca ອັນບໍ່ມີການໃຊ້ວຽກມາດົນແລ້ວ. ໝາກກ້າຍສ່ວນໃຫຍ່ເປັນລູກປະສົມພັນປູກກຸ່ມ AAB ແລະ ABB.
ໜ້າຕາຂອງໝາກກ້າຍ.
ໜ້າຕາຈະຄ້າຍກັບພືດໃນສະກຸນໝາກກ້ວຍທົ່ວໄປ, ແຕ່ລູກໝາກກ້າຍຈະແຂງແລະມີນ້ຳຕານໜ້ອຍກວ່າໝາກກ້ວຍ. ໝາກກ້ວຍມັກຈະກິນລູກຂະນະທີ່ໝາກກ້າຍມັກຈະໃຊ້ໃນການປະກອບອາຫານ, ໂດຍໃຊ້ຂະນະທີ່ລູກຍັງມີສີຂຽວຫຼືຍັງເຫີ່ມ (ລົດຄ້າຍແປ້ງ) ຫຼືສຸກງອມ (ລົດຫວານ).
ບານເຢັນ ລາກແກ່ນ (14 ຕຸລາ 1952 -) ເປັນນັກຮ້ອງລູກທົ່ງຍິງສະໄຕລ໌ອີສານແນວໝໍລຳ. ໄດ້ຮັບຊື່ແຝງວ່າ "ລາຊິນີລູກທົ່ງໝໍລຳປະຍຸກ". ມີຊື່ສຽງໂດ່ງດັງທັງໃນແລະນອກເມືອງໄທ.
ບານເຢັນ ລາກແກ່ນ ມີຊື່ແທ້ແມ່ນ ນິດຕະຍາ ລາກແກ່ນ. ເກີດວັນທີ່ 14 ຕຸລາ 1952 ຢູ່ບ້ານກຸດຫຼອຍ, ຕຳບົນໂນນສະຫວ່າງ, ອຳເພີຕະການພືດຜົນ (ປະຈຸບັນແມ່ນ ອຳເພີກຸດເຂົ້າປຸ້ນ), ຈັງຫວັດອຸບົນລາຊະທານີ. ເປັນລູກສາວຂອງນາຍສຸດຕາແລະນາງເໝືອຍ ລາກແກ່ນ. ຫຼັງຈົບການຮຽນຊັ້ນປະຖົມສຶກສາປີທີ່ 4 ຈາກໂຮງຮຽນບ້ານທ່າວັງຫີນ ຈັງຫວັດອຸບົນລາຊະທານີ, ກໍໄດ້ຄຸກຄີຢູ່ນຳຄະນະໝໍລຳຂອງຄຸນປ້າໜູວຽງ ແກ້ວປະເສີດ ໝໍລຳກອນຊື່ດັງຂອງຈັງຫວັດ, ໂດຍເຝິກຝົນທັກສະການລຳ ແລະການຟ້ອນລຳທ່າຕ່າງໆ ຢ່າງຈົບງາມ ຈົນເປັນທີ່ຊື່ນຊົມຂອງຄູ ຄອບຄົວ ຍາຕິຜູ້ໃຫຍ່ ແລະຜູ້ຄົນໃນທ້ອງຖິ່ນ.
ບານເຢັນອອກສະແດງໝໍລຳເທື່ອທີ່ໜຶ່ງເມື່ອອາຍຸ 14 ປີ ດ້ວຍນ້ຳສຽງມະຫາສະເໜ່ ຮຸບຮ່າງໜ້າຕາຈົບງາມ. ມີລີລາໃນການລຳແລະຟ້ອນລຳອັນບໍ່ຄືຜູ້ໃດ. ເຮັດໃຫ້ ທອງຄຳ ເພັງດີ ພະເອກແລະເຈົ້າຂອງຄະນະໝໍລຳລັງສິມັນ ໝໍລຳໝູ່ຊື່ດັງໃນຂະໜະນັ້ນ ໄດ້ຊວນມາເປັນນາງເອກຂອງຄະນະ.
ຕໍ່ມາ ບານເຢັນແຍກໂຕມາເປັນຫົວໜ້າວົງດົນຕີລູກທົ່ງໝໍລຳ "ຄະນະບານເຢັນ ລາກແກ່ນ" ເມື່ອອາຍຸພຽງ 18 ປີ ໂດຍມີວຽກສະແດງຕາມຈັງຫວັດຕ່າງໆ ແລະນອກເມືອງໄທຢູ່ຫຼາຍເທື່ອ ເຊັ່ນ ຝະລັ່ງ ອົດສະຕາລີ. ອີກທັງຍັງໄດ້ສະແດງເພື່ອສາທາລະນະກຸສົນອີກຫຼາຍຫຼວງ. ເຮັດໃຫ້ມີຊື່ສຽງໃນລະດັບປະເທດແລະລະດັບໂລກ. ເນື່ອງຈາກໝໍລຳບານເຢັນໄດ້ປະຍຸກການແຕ່ງໂຕແລະການໂຊຢ່າງອະລັງການ ຈິ່ງໄດ້ຮັບການຍົກຍ່ອງໃຫ້ເປັນ "ລາຊິນີລູກທົ່ງໝໍລຳປະຍຸກ" ຄົນຫນຶ່ງຂອງເມືອງໄທ.
ຜົນງານເພງອັນສ້າງຊື່ໃຫ້ກັບ ບານເຢັນ ລາກແກ່ນ ໄດ້ແກ່ ເພງ "ງິ້ວຕ່ອງຕ້ອນອ້ອນຜູ້ບ່າວ" ຮວມທັງລຳເພີນ ແລະລຳເລື່ອງຕໍ່ກອນອີກຫຼາຍຫຼວງ. ເຄີຍອອກອະລະບັ້ມບັນທຶກສຽງຮ່ວມກັບ ປິສະໜາ ວົງສິຣິ ນັກຮ້ອງໝໍລຳ ແລະນັກສະແດງ ອະດີດນາງເອກຮູບເງົາໂທລະພາບເລື່ອງ ແມ່ນາກພະຂະໂໜງ.
* ສະໜາມບິນເມືອງຕົ້ນເຜິ້ງ ໄດ້ຮັບການລົງນາມກໍ່ສ້າງ ລະຫວ່າງ ທ່ານ ສົມມາດ ພົນເສນາ ລັດຖະມົນຕີວ່າການກະຊວງໂຍທາທິການ ແລະ ຂົນສົ່ງ ກັບ ທ່ານ ຈ້າວເຫວີຍ ປະທານບໍລິຫານງານເຂດເສດຖະກິດພິເສດສາມຫລ່ຽມຄຳ ໂດຍມີທ່ານ ບຸນມີ ສຸວັນນະລັງສີ ຫົວໜ້າບໍລິຫານງານເຂດເສດຖະກິດພິເສດສາມຫລ່ຽມຄຳ ລົງນາມເປັນສັກຂີພະຍານ.
ພິທີລົງນາມດັ່ງກ່າວ ໄດ້ຈັດຂື້ນໃນວັນທີ 16 ມັງກອນ 2012 ທີ່ໂຮງແຮມລາວພລາຊາ ໂດຍມີ ທ່ານ ສົມສະຫວາດ ເລັ່ງສະຫວັດ ຮອງນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ໃຫ້ກຽດເຂົ້າຮ່ວມ.
ໂຄງການກໍ່ສ້າງສະໜາມບິນດັ່ງກ່າວເປັນເປົ້າໝາຍຂອງການພັດທະນາໂຄງລ່າງພື້ນຖານ ພາຍໃນທ້ອງຖິ່ນ ແລະ ເປັນການພັດທະນາເຂດເສດຖະກິດພິເສດສາມຫລ່ຽມຄຳ ເສີມສ້າງການຄົມມະນາຄົມຂົນສົ່ງໃຫ້ມີຄວາມເຂັ້ມແຂງ ເພື່ອເຊື່ອມຕໍ່ເຂົ້າກັບສາກົນ ອຳນວຍຄວາມສະດວກໃນການລົງທຶນ, ການທ່ອງທ່ຽວ ທັງພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດ ເພື່ອເພິ່ມຂີດຄວາມສາມາດໃນການພັດທະນາພື້ນຖານໂຄງລ່າງຂອງພາກເໜືອ ໂດຍສະເພາະແຂວງບໍ່ແກ້ວ.
ສະໜາມບິນທີ່ຈະສ້າງນີ້ ຈະເປັນໄປຕາມກົດ 4C ຂອງອົງການການບິນພົນລະເຮືອນສາກົນ(ICAO) ຈະມີ ຣັນເວ ຍາວ 2.700 ແມັດ ແລະ ສາມາດຂະຫຍາຍໄດ້ເຖິງ 3.000 ແມັດ. ປະກອບດ້ວຍອາຄານຜູ້ໂດຍສານ, ອາຄານຄວບຄຸມການບິນ ແລະ ສິ່ງອຳນວຍຄວາມສະດວກຢ່າງເປັນລະບົບ.
ຮູບແບບຂອງການລົງທຶນນັ້ນ ເປັນແບບກໍ່ສ້າງ ແລ້ວມອບໂອນ (Built and Tranfer) ໂດຍຜູ້ລົງທຶນເປັນຜູ້ຮັບຜິດຊອບການກໍ່ສ້າງ ຫລັງຈາກນັ້ນລັດຖະບານຈະຊຳລະ ຫຼື ທົດແທນການກໍ່ສ້າງ ເຊິ່ງຈະກຳນົດໄວ້ໃນສັນຍາອີກສ່ວນໜຶ່ງ ສ່ວນພື້ນທີ່ການກໍ່ສ້າງລັດຖະບານຈະເປັນຜູ້ຈັດຫາ ແລະ ຊົດເຊີຍທັງໝົດ.
ພຣະພຸທສາສນາກັບຄວາມສະງົບສຸກຂອງສັງຄົມ.
- ທີ່ປະຊຸມຫລືສັນຕິພາບຫລືສວັດດີພາບຂອງສັງຄົມໃດໆກໍ່ຕາມ ຖ້າຜູ້ມີສ່ວນໃນການປະຊຸມນັ້ນ ກ່ອນອື່ນບໍພະຍາຍາມເຮັດໃຫ້ຕົນເອງມີຄວາມສງົບ ແລະບໍພະຍາຍາມທາງໃດທາງນຶ່ງທີ່ຈະບັນເທົາຄວາມທະຍານຢາກແລະຄວາມເຫັນແກ່ຕົວຂອງຕົນເອງໃຫ້ລົດນ້ອຍລົງ ຜົລທີມຸ່ງຫວັງກໍຈະບໍສົມໃຈນຶກ ແລະຈຸດປະສົງກໍຈະເປັນອຳມະພາດ ພຸທາສນາສຸພາສິດບົດນຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ: ໂລກຂອງຄວາມຂາດແຄນ ບໍ່ຮູ້ຈັກອີ່ມ ເປັນທາດຂອງຄວມທະຍານຢາກຄວາມສັບສົນອັນລະເວງຂອງໂລກທຸກວັນນີ້ເປັນຜົນຂອງການລ້າຫາສິ່ງໆດຽວເທົ່ານັ້ນ ແລະ ສິໆດຽວອີກເມືອນກັນລັດທິເສດທະກິດເຫລືອຫລາຍຈືງໄດ້ຖືກສເນີໃຫ້ແກ່ໂລກ ສິ່ງໆນຶງທີ່ກ່າວນັ້ນ ຄືການເພີມຄວາມຕ້ອງການຂອງມະນຸດທັງຫລາຍໃຫ້ເຕັມລຫືໃຫ້ເປັນທີພໍປາຖນາ ໂດຍບໍ່ເລືອກວ່າຄວາມຕ້ອງການເຫລົ່ານັ້ນຈະຈຳເປັນຫລືຈຳເປັນ ຈະເປັນຄວາມຕອງການທີສລາດຫລືໂງ່ ກ່າວຕາມປົກກະຕິວິໄສຄວາມຕ້ອງການທັງຫລາຍເປັນຂອງບໍມີຂອບເຂດແລະບໍອາດທຳໄຫ້ເຕັມໃດ້ ພາຍຫລັງທີ່ໄດ້ຮັບສິງຊຶງປາຖນາແລ້ວຄວາມຕ້ອງການກໍ່ປ່ຽນໄປຫາສິງອຶນອີກເມືອຄວາມຕ້ອງການແຮງກ້າຂຶ້ນມັນກໍ່ກາຍເປັນຄວາມທະຍານຢາກແລະຖ້າຖືກອຸປະສັກໃດໆກີດຂວາງກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມຣະທົມຂົມຂຶນແກ່ຜູ້ມີຄວາມຕ້ອງການເປັນຢ່າງຍິ່ງຄົນຈົນກັບເສດຖີກໍເຫມືອນໆກັນໃນການແລ່ນຕາມຫລັງຄວາມທະຍາມຢາກຂອງຕົນຍິ່ງຮັ່ງມີຫລາຍກໍຍິ່ງຢາກໄດ້ຫລາຍຂື້ນ ແມ່ນຄວາມຈີງຂໍ່ນີ້ຈະບໍ່ແມ່ນເລື່ອງລືກລັບອັນໃດ ແລະເບີ່ງຄືຈະຮູ້ຈັກກັນດີ ໃນທຸກເລົ່າຜູ້ມີສາມັນສຳນຶກເຖີງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມແທນທີ່ຈະທຳລາຍຄວາມທະຍານຢາກ ເຂົາກັບພັດນຳຄວາມທະຍານຢຢາກນັ້ນກັບມາທຳລາຍເຜົາຕົນເອງ ແລະໃນຄນະດຽວກັນນັ້ນກໍຮ້ອງຂໍຄວາມຊ່ວຍເຫືລອດດ້ວຍສຽງອັນດັງ.
- ເມື່ອຣູ້ອະຣິຍສັຈ ໔ ປະການທຸກຄົນຍ່ອມບໍ່ຕື່ນເຕັນໃນຄວາມທຸຂ໌ຂອງຕົນເຂົາຈະຄົ້ນຫາຕົນເຫຕທີ່ໃກ້ສິດທຸຂ໌ນັ້ນຊຶ່ງໃດ້ແກ່ຄວາມທະຍານຢາກຂອງເຮົາເອງແລ້ວພະຍາຍາມກຳຈັດຄວາມທະຍານຢາກນັ້ນເສັຍດ້ວຍການຄຸມວາຈາການກະທຳແລະຄວາມຄິດນຶກໃຫ້ເປັນໄປໃນທາງທີ່ຖືກຄຳວ່າທາງທີ່ຖືກໃນທີນີ້ໃດ້ແກ່ທາງອັນປະເສີດປະກອບດ້ວຍອົງ ໘ ຄື: ຄວາມເຫັນຊອບ, ຄວາມດຳຣິຊອບ, ການເຈລະຈາຊອບ, ການກະທຳຊອບ, ການລ້ຽງຊີວິດຊອບ, ຄວາມພະຍາຍາມຊອບ, ການຣະລຶກຊອບ, ແລະການຕັ້ງໃຈຫມັ້ນຊອບ. ທາງອັນປະເສີດປະກອບດ້ວຍອົງ ໘ ນີ້ເປັນຂອງຈຳເປັນສຳຫລັບທຸກຄົນຕາມພູມຕາມຊັ້ນ.ການບໍຮູ້ຄວາມຈິງເລື່ອງຂອງຄວາມທຸຂ໌ພ້ອມທັງຕົນເຫດແຫ່ງທຸຂ໌ກັບທັງວິທີກຳຈັດເຫດແຫ່ງຄວາມທຸກບາງຄັ້ງບຸກຄົນມີຄວາມຕ້ອງການຈະນຳຄວາມສຸຂມາສູ່ຕົນແຕ່ກັບນຳຄວາມທຸຂ໌ມາແທນກໍ່ມີບຸກຄົນຍິ່ງເພີ່ມຄວາມທະຍານຢາກແລະຫລັບຫູຫລັບຕາເຕີມຄວາມທະຍານຢາກນັ້ນໃຫ້ເຕັມຫລາຍຂຶ້ນພຽງໃດເຂົາກໍ່ເຊື່ອວ່າຜູກມັດຕົນເອງດ້ວຍຄວາມທຸກຫລາຍຂຶ້ນພຽງນັ້ນເມື່ອລົງມືປະຕິບັດຕາມຄວາມເຫັນຊອບ ດຳຣິຊອບຈົນເຖິງການຕັ້ງໃຈຊອບ ແລ້ວກໍຈະເປັນເຫດໃຫ້ໄດ້ບັນລຸປັນຍາອັນສົມບູນຫລືການຕັດສຣູ້ແລ້ວອະວິຊາຄວາມບໍ່ຮູ້ຈິງກໍຈະຖືກທຳລາຍໄປເຊັ່ນກັນກັບຄວາມມືດຍ່ອມຫາຍໄປເມື່ອແສງສະວ່າງປາກົດແລະເມື່ອປັນຍາທຳຫນາທີ່ຂອງມັນແລ້ວສິລສິສງ່າແລະຄວາມດີງາມທັງຫມົດກໍ່ຈະຕາມມາເປັນບໍລິວານຂອງປັນຍານັ້ນ.
- ໃນການສຶກສາພຣະພຸທສາສນາເຮົາເລີ່ມດ້ວຍເສຣິພາບຄືເສຣິພາບໃນຄວາມຄິດເສຣິພາບໃນການຕັດສິນໃຈດ້ວຍຕົວເອງເພາະເຮົາໄດ້ຮັບສັງສອນບໍ່ໃຫ້ເຊື່ອໃນສິ່ງງ່າຍໆເຫດທີ່ໄດ້ຍິນໃດ້ພັງມາຫລືເພາະເຫຕທີ່ມີຄຳກ່າວໄວເຊັ່ນໃນຄຳພີຫລືເພາະນຳສືບມາຕໍ່ກັນມາຈາກໂບຮານຫລືຈາກຍຸກນຶ່ງໄປສູ່ອີກຍຸກນຶງຍານທັດສນະ (ຄວາມເຫັນປະຈັກດ້ວຍຍານ) ຂອງຕົນເອງພາຍຫລັງການພິຈາຣະນາແລະປະຕິບັດຢ່າງຣອບຄອບຖີ່ຖ້ວນແລ້ວຈະບອກເຮົາໄດ້ເຖິງຄວາມຈິງນັ້ນ. ອັນນຶງໃນການປະຕິບັດຕາຄຳສອນຂອງພຣະພຸທສາສນານັ້ນກໍ່ເລີ້ມດ້ວຍເສຣພາບອີກເຫມືນກັນໂດຍການຮັດໃຫຕົວເຮົາເປັນອິດສລະຈາກຄວາມເປັນທາດພາຍໃນຫລືກິເລດຈົນກ່ວາເຮົາຈະບັນລຸຈຸດຫມາຍປາຍທາງກ່າວຄືການຕັດສຣູ້. ຂໍໃຫ້ທ່ານຜູ້ອ່ານທັງຫລາຍຈົ່ງແຜ່ຄວາມປາຖນາດີຄວາມມີໄມຕີຈິດຄວາມກະລຸນາແລະຄວາມພຽງຍິນດີເຫັນອົກເຫັນໃຈໄປຍັງສັດໂລກທັງຫລາຍໂດຍບໍ່ຈຳແນກເຜົ່າພັນເຊື້ອຊາດສາສນາຜູ້ມີຄວາມທຸຂ໌ຈົ່ງມີຄວາມສຸຂເຖີດຜູ້ມີຄວາມກົວຈົງຫາຍກົວເຖີດຜູ້ມີຄວາມເສົ້າໂສກຈົງຍິນດີເຖີນຂໍສັນຕິຈົງມີແດ່ສັພພະສັຕທັງຫລາຍ. ຯ.
ເກີດ ວັນທີ 5 ກັນຍາ 1949 ທີ່ບ້ານ ອຸທຸມໃຫມ່ ເມືອງ ສຸຂຸມາ ແຂວງ ຈຳປາສັກ. ປັດຈຸບັນຢູ່ບ້ານ ດົງປ່າແຫລບ ເມືອງ ຈັນທະບູລີ ນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ. ບ່ອນປະຈຳການ: ກະຊວງຖະແຫລງຂ່າວ ແລະ ວັດຖະນະທຳ. ອະດີດຫົວຫນ້າກົມວັນນະຄະດີ ແລະ ວັດທະນະທຳ ມະຫາຊົນ. ເຂົ້າຮ່ວມການປະຕິວັດ ເມື່ອວັນທີ 1 ສິງຫາ 1974 ທີ່ຊຳເຫນືອ ເມືອງວຽງໄຊ. ເຂົ້າຊາວຫນຸ່ມວັນທີ 1 ກໍລະກົດ 1976. ເຂົ້າສັງກັດລັດວັນທີ 1 ມິຖຸນາ 1980. ເຂົ້າກຳມະບານ ວັນທີ 5 ກຸມພາ 1982. ເຂົ້າພັກສຳຮອງ ເມື່ອວັນທີ 16 ທັນວາ 1991 ເຂົ້າພັກສົມບູນເມື່ອວັນທີ 13 ທັນວາ 1992. ລະດັບການສຶກສາ: ປະລິນຍາເອກສາຂາວິຊາ ວິທະຍາສາດສິລະປະ ແລະ ວັນນະຄະດີ ໃນຫົວຂໍ້ ”ສາຍພົວພັນ ລະຫວ່າງວັນນະຄະດີກັບສິລະປະກຳລາວ”.
1975 - 80 ຮຽນຢູ່ມະຫາວິທະຍາໄລເອີດເວີດໂລ່ຣານ ປຸດາແປັດ ຮົງກາຣີ ໃນສາຂາວິຊາພາສາສາດ ແລະ ວັນນະຄະດີ.
1980: ຈົບປະລິນຍາໂທ ແລະ ກັບຄືນປະເທດຊາດ. ເຂ້ົາເຮັດວຽກປະຈຳຄະນະກຳມະການຄົ້ນຄວ້າວິທະຍາສາດການສຶກສາ ກະຊວງສຶກສາ.
1987: ສຳເລັດການຄົ້ນຄວ້າ ແລະ ຮັບປະລິນຍາເອກ. ໄດ້ກຳຄືນປະເທດຊາດ ແລະ ໄດ້ຖືກແຕ່ງຕັ້ງເປັນຮອງຜູ້ອຳນວຍການສະຖາບັນຄົ້ນຄວ້າວິທະຍາສາດສັງຄົມ ກະຊວງສຶກສາ.
1990: ໄດ້ຖືກຍົກຍ້າຍໄປສັງກັດຢູ່ກະຊວງຖະແຫລງຂ່າວ ແລະ ວັດທະນະທຳ ຖືກແຕ່ງຕັ້ງເປັນຫົວຫນ້າກົມວັນນະຄະດີ ແລະ ເປັນເລຂາທິການສະມາຄົມມິດຕະພາບລາວ-ປາແລັດສະຕິນ.
1993: ໄດ້ຖືກແຕ່ງຕັ້ງເປັນເລຂາຫນ່ວຍພັກ ແລະ ຄະນະພັກຮາກຖານຂົງເຂດບໍລິຫານກະຊວງ ແລະ ເປັນຫົວຫນ້າກົມວັນນະຄະດີ-ວັດທະນະທຳ ມະຫາຊົນກ
ໄດ້ຖືກເລືອກຕັ້ງເປັນເລຂາຫນ່ວຍພັກກົມວັນນະຄະດີ ແລະ ວັດທະນະທຳມະຫາຊົນອີກເທື່ອໃຫມ່. ໄດ້ຖືກເລືອກຕັ້ງເປັນຄະນະກຳມະການກະກຽມຮ່າງມະຕິຂອງສູນກາງພັກ ວ່າດ້ວຍການພັດທະນາຊັບພະຍາກອນມະນຸດ. ໄດ້ໄປຮຽນແນວທາງນະໂຍບາຍຂອງພັກຢູ່ໂຮງຮຽນທິດສະດີຊັ້ນສູງພັກລັດ 2 ຄັ້ງ.
1995 - 1997: ໄດ້ຂຽນເອກະສານວ່າດ້ວຍການອະນຸລັກປົກປັກຮັກສາ ແລະ ພັດທະນາວັດທະນະທຳ ເພື່ອນຳໃຊ້ເປັນບົດປາຖະກະຖາ ແລະ ເປັນຄູ່ມືໃນການໂຄສະນາເຜີຍແຜ່ວັດທະນະທຳລາວ. ໄດ້ສ້າງໂຄງການບ້ານວັດທະນະທຳ ແລະ ເອກະສານວ່າດ້ວຍການສ້າງບ້ານວັດທະນະທຳ ແລະ ສູນວັດທະນະທຳເດັກ. ຊີ້ນຳນຳພາສ້າງໂຄງການໃບລານລາວ-ເຢຍລະມັນ ແລະ ໂຄງການໃບລານລາວ-ຝະຣັ່ງ. ພິເສດໄດ້ສ້າງລະບຽບຄຸ້ມຄອງວັດທະນະທຳ.
8. ສຸພາສິດສອນໃຈເຫລັ້ມ I 1995 ແລະ II 1996
10. ນິທານ ສຸພາສິດ 39 ເລື່ອງ 1997
12. ເພື່ອຮັກເພື່ອນາງ (ກະວີນິພົນທີ່ໄດ້ຮັບລາງວັນ ຊີໄຣ ປະຈຳປີ 1998)
17. ຄົມເດັດເຜັດເຄັມ 2004, ພິມຄັ້ງທີ2 ວັດຈະນານຸກົມພາສາລາວ 2008
ຈຸດພິເສດ ນັບແຕ່ປີ 1975 ເປັນຕົ້ນມາຈົນຮອດປີ 2008 ດຣ.ທອງຄຳ ອ່ອນມະນີສອນ ເພີ່ນໄດ້ສືບຕໍ່ຂຽນບົດກະວີປຸກລະດົມ ແລະ ຜັນຂະຫຍາຍແນວທາງຂອງພັກເຂົ້າໃນການເຄື່ອນໄຫວປົກປັກຮັກສາ ສ້າງສາພັດທະນາປະເທດຊາດ ຢ່າງບໍ່ຂາດໄລ.
Dr Thongkham Onemanisone (b 1949) was the first Lao writer to receive the prestigious SEAWrite Award in 1998 for his work Pheua Hak Pheua Nang ('For Love for Her').
oling)Dr Thongkham's numerous other works include Phoum Pannya Siawsawat ('Siawsawat's Wisdom', 1997), Nithan Suphasit ('39 Moral Tales', 1997), Dhamma's Path Poems (2000), The Memory of SEAWrite Award Poems (2000) and Sharp, Decisive, Hot and Salty Poems (2004); the Lao Language Dictionary (1992) and Lao Language: Terms and Meanings (1997); contributions to various collections; and a great number of poems and articles featured in daily newspapers and magazines. Now retired from the post of Director of the Ministry of Information and Culture's Department of Literature and Mass Culture, Dr Thongkham is a founder member and former Chairperson of the Lao Writers’ Association; he currently works as a columnist for Van Athit Weekly, Wattanatham (Culture) Magazine and Vannasin Magazine.
ການຄິດແບບຍ້ອງຍໍ(ພາສາອັງກິດຂຽນວ່າ: "Halo effect") ແປວ່າການຄິດແບບລຳອຽງ(Cognitive bias) ທີ່ເກີດຂຶ້ນເມື່ອສັນຊາດຍານຂອງບຸກຄະລິກກະພາບຫນຶ່ງສ້າງຕົວຂຶ້ນ ເນື່ອງອິດທິພົນ ຂອງບຸກຄະລິກກະພາບເກ່ົາ ຕາມຂັ້ນຕອນການຕີຄວາມຫມາຍ
ນັກຈິດຕະວິທະຍາ ຄົນອາເມລິການ ຊື່ວ່າ ແອດເວີດ ແອວ ທອນໄດ ເປັນຜູ້ທຳອິດທີ່ສະຫນັບສະຫນູນທິດສະດີ ”ການຄິດແບບຍ້ອງຍໍ” ທີ່ໄດ້ມາຈາກການຄົ້ນຄວ້າວິໄຈແບບທົດລອງ (Empirical research) ໃນການຄົ້ນຄວ້າວິໄຈດ້ານຈິດຕະວິທະຍາ ທີ່ໄດ້ພິມອອກເມື່ອປີ 1920
ການຄິດແບບຍ້ອງຍໍ ຫລື halo effect ນີ້ ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບທິດສະດີ ບຸກຄະລິກກະພາບແບບອະທິບາຍ (Implicit personality theory) ໂດຍນັກຈິດຕະວິທະຍາດ້ານສັງຄົມສາດ ແຮໂຣນ ເຄລີ ສະແດງໃຫ້ຮູ້ວ່າ: ບຸກຄະລິກກະພາບ ທຳອິດທີ່ເຮົາເຫັນ ຫລື ຮຽນຮູ້ຈາກຜູ້ອື່ນນັ້ນ ຈະມີອິທິພົນຕໍ່ການແປຄວາມຫມາຍ ແລະ ສັນຊາດຕະຍານ ຂອງບຸກຄະລິກກະພາບທີ່ມາຕາມຫລັງ ຍ້ອນວ່າ ມີການວາງມາດຕະການປຽນທຽບໄວ້ແລ້ວ ຕົວຢ່າງ: ຄົນທີ່ຫນ້າຕາງົດງາມ ມັກຈະເຮັດໃຫ້ຄິດໂດຍອະທິບາຍວ່າເປັນຄົນທີ່ມີບຸກຄະລິກກະພາບດີ ແລະ ມີຄວາມສາມາດ ຫລາຍກວ່າຜູ້ທີ່ມີຫນ້າຕາທຳມະດາ ດັ່ງນັ້ນ ເຮົາຈຶ່ງມັກພົບເຫັນ ການໃຊ້ຜູ້ທີ່ມີຊື່ສຽງເປັນຕົວສະຫນັບສະຫນູນສິນຄ້າ ທີ່ເຮົາເອງບໍ່ຮູ້ວ່າດີຫລືບໍ່ ເຫັນເພິ່ນມັກ ເຮົາກະມັກນຳເພີ່ນ.
ການຂະຫຍາຍຕົວທາງເສດຖະກິດດ້ວຍທຶນພາຍໃນ (ຂຽນເປັນພາສາອັງກິດວ່າ: Endogenous growth theory) ຖືວ່າ ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ການຂະຫຍາຍຕົວທາງເສດຖະກິດເກີດຂຶ້ນ ຍ້ອນຜູ້ຜະລິດສິນຄ້າເປັນຜູ້ໃຫ້ທຶນ ແລະ ບໍ່ໄດ້ເກີດຈາກແຮງຢູ້ຈາກພາຍນອກ. ການຂະຫຍາຍຕົວທາງເສດຖະກິດດ້ວຍທຶນພາຍໃນ ຖືວ່າ ການລົງທຶນດ້ານຊັບພະຍາກອນມະນຸດ, ຫົວຄິດປະດິດສ້າງ ແລະ ຄວາມຮູ້ ເປັນສິ່ງປະກອບສ່ວນທີ່ສຳຄັນ ຕໍ່ການຂະຫຍາຍຕົວທາງເສດຖະກິດ. ທິດສະດີດັ່ງກ່າວ ຍັງສຸມໃສ່ຜົນກະທົບພາຍນອກດ້ານບວກ ແລະ ຜົນກະທົບພາຍນອກດ້ານລົບ ຂອງເສດຖະກິດພູມປັນຍາ ເຊ່ິງສົ່ງຜົນຕໍ່ການພັດທະນາເສດຖະກິດ. ການຂະຫຍາຍຕົວທາງເສດຖະກິດດ້ວຍທຶນພາຍໃນ ຍັງຖືວ່າ ມາດຕະການທາງນະໂຍບາຍ ມີຜົນກະທົບຕໍ່ອັດຕາການການຂະຫຍາຍຕົວທາງເສດຖະກິດໃນໄລຍະຍາວ ຕົວຢ່າງ: ການໃຫ້ເງິນສະຫນັບສະຫນູນເພື່ອ ການຄົ້ນຄວ້າວິໄຈ ແລະ ການພັດທະນາ ແລະ ການສຶກສາ ຈະຊ່ວຍເພີ່ມອັດຕາການຂະຫຍາຍຕົວທາງເສດຖະກິດ ໃນຕົວແບບການຂະຫຍາຍຕົວທາງເສດຖະກິດດ້ວຍທຶນພາຍໃນ ຈຳນວນຫນຶ່ງ ໂດຍການເພີ່ມແຮງຈູງໄຈ ສຳລັບ ຫົວຄິດປະດິດສ້າງ.
ການຈຳແນກຕົວແປໃດຫນຶ່ງທີ່ໄດ້ຈາກຕົວແບບທາງສະຖິຕິ ທີ່ຖືກອະທິບາຍຈາກຄວາມສຳພັນ ລະຫວ່າງຕຳລາໃນຕົວແບບ ຕົວຢ່າງ: ລາຄາດຸນດ່ຽງຂອງສິນຄ້າໃນຕົວແບບເບື້ອງການສະຫນອງ ແລະ ເບື້ອງຄວາມຕ້ອງການ ມີຄວາມດຸ່ນດ່ຽງກັນ ຫລື ມີຄ່າເທົ່າທຽມກັນ ຍ້ອນວ່າມັນເປັນຄ່າທີ່ຜູ້ຜະລິດເປັນຜູ້ກຳນົດ ເພື່ອຕອບສະຫນອງຄວາມຕ້ອງການຂອງຜູ້ຊົມໃຊ້. ເຊິ່ງມັນເປັນຕົວແປທີ່ມີຄວາມຫມາຍກົງກັນຂ້າມກັບ ຕົວແປພາຍນອກ (exogenous variable)
ປະຈຸບັນ ກຳລັງສ້າງຜົນງານວິໄຈອັນຫນຶ່ງ ກ່ຽວກັບ ຄວາມສຳພັນ ລະຫວ່າງມົນລະພິດ ແລະ ອຸດສາຫະກຳ: ເຂດເສດຖະກິດພິເສດ ຢູ່ ສປປ ລາວ ໂດຍການນຳໃຊ້ທິດສະດີ ຂອງ ທ່ານ ໄຊມອນ ຄູເນັດ ນັກເສດຖະສາດລູກຊອດຣັດເຊຍ-ອາເມລິກາ
ເສັ້ນໂຄ້ງ ຄູເນັດ (Kuznets curve) ແມ່ນຕົວແທນຂອງສົມມຸດຖານ ຂອງທ່ານ ໄຊມອນ ຄູເນັດ
ເສັ້ນໂຄ້ງ ຄູເນັດ ມີຄວາມຫມາຍວ່າ: ເມື່ອປະເທດໃດຫນຶ່ງມີການພັດທະນາ ຫມາຍວ່າ ຮອບວຽນທາງດ້ານເສດຖະກິດຂອງຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດປະເທດນັ້ນ ຍ່ອມມີການຂັບເຄື່ອນດ້ວຍແຮງຊຸກດັນຂອງຕະຫລາດ ເຊິ່ງເປັນແຮງທຳອິດທີ່ຊຸກໃຫ້ມີການກະຈາຍຕົວຂອງລາຍໄດ້ ທີ່ບໍ່ເທົ່າທຽມກັນ(inequality) ແລະ ຈາກນັ້ນ ລາຍໄດ້ດັ່ງກ່າວຈະເພີ່ມຂຶ້ນ ເມື່ອລາຍໄດ້ສະເລ່ຍທີ່ແນ່ນອນ ເກີດຂຶ້ນ. ຄວາມຫມາຍ ຂອງ ”ລາຍໄດ້ທີ່ບໍ່ເທົ່າທຽມກັນ ຫລື inequality ຍັງຫມາຍຄວາມວ່າ: ເປັນຊ່ອງຫວ່າງລະຫວ່າງຄວາມຮັ່ງມີ ແລະ ຄວາມທຸກຈົນ...”
ຕົວຢ່າງ: ເປັນຫຍັງຈຶ່ງເກີດມີ ເສັ້ນໂຄ້ງດັ່ງກ່າວ, ມັນເກີດຂຶ້ນຍ້ອນວ່າ ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ໂອກາດການລົງທຶນ ພັດທະນາ ແມ່ນມີຫລາຍ ຍ້ອນມີເງິນຫລາຍ ໃນຄະນະທີ່ຄ່າແຮງງານຊ້ຳພັດຕ່ຳ ຕ່ຳກໍ່ຍ້ອນວ່າ ຄວາມບໍ່ເທ່ົາທຽມກັນຂອງລາຍໄດ້ ໄປແກ່ດຶງການຂະຫຍາຍຕົວຂອງເສດຖະກິດ ຍ້ອນວ່າຄົນທຸກບໍ່ມີເງິນຈ້າງຄ່າຮຽນ ແລະ ອື່ນໆ.
ເສັ້ນໂຄ້ງ ຄູເນັດ ສະແດງຄວາມໄນໃຫ້ຮູ້ວ່າ ເມື່ອປະເທດໃດຫນຶ່ງ ກຳລັງຫັນເປັນອຸດສາຫະກຳ ຫັນຈາກກົນໄກ ດ້ານກະສິກຳ - ສູນກາງເສດຖະກິດຂອງຊາດນັ້ນ ຈະຫຍັບເຂົ້າສູ່ຕົວເມືອງ ຈຶ່ງເກີດມີຊ່ອງຫວ່າງ ລະຫວ່າງ ຕົວເມືອງ-ຊົນນະບົດ (ເຈົ້າຂອງກິດຈະການ ຍ່ອມໄດ້ກຳໄລ ໃນຂະນະທີ່ລູກຈ້າງ ຍ່ອມເສຍລາຍຮັບ). ນອກນັ້ນ, ຄົນຊົນນະບົດ ອາດຫລຸດລົງ ເມື່ອຄົນເມືອງເພີ່ມຂຶ້ນ, ເຮັດໃຫ້ຄົນຫລັ່ງໄຫລເຂົ້າເມືອງ ເພື່ອສະແຫວງຫາລາຍໄດ້. ຄວາມບໍ່ເທົ່າທຽມກັນຂອງລາຍໄດ້ ຈະຫລຸດລົງ ເມື່ອລາຍໄດ້ສະເລ່ຍທີ່ແນ່ນອນໃດຫນຶ່ງເກີດຂຶ້ນ ແລະ ຄວາມເປັນອຸດສາຫະກຳ ຈະຊ່ວຍເພີ່ມສະຫວັດດີການຂຶ້ນ ເຮັດໃຫ້ໄດ້ປະໂຫຍດຈາກການຂະຫຍາຍຕົວໄວ ແລະ ຊ່ວຍເພີ່ມລາຍໄດ້ຕໍ່ຫົວຄົນ. ນີ້ແມ່ນຄວາມເຊື່ອຂອງທ່ານ ຄູເນັດ; ຄວາມບໍ່ເທົ່າທຽມກັນຂອງລາຍໄດ້ ຈະໄປຕາມຮູບ ຂອງອັກສອນຢູ ປີ້ນ ຫລື inverted “U” shape ໂດຍເສັ້ນໂຄ້ງແລ່ນຂຶ້ນ ແລະ ຈາກນັ້ນກໍຫລຸດລົງ ຕາມການເພີ່ມຂຶ້ນຂອງລາຍໄດ້.
ເສັ້ນໂຄ້ງ ຄູເນັດ ສະແດງດ້ວຍ ຕົວອັກສອນຢູ ປີ້ນ, ເຖິງແມ່ນວ່າ ບັນດາຕົວແປຕ່າງໆ ຈະແລ່ນໄປຕາມແກນຢ່າງງົດງາມ, ຄວາມບໍ່ເທົ່າທຽມກັນຂອງລາຍໄດ້ ເທິງແກນ Y ແລະ ເວລາ ຫລື ລາຍໄດ້ຕໍ່ຫົວຄົນເທິງ ແກນ X ກໍ່ຕ້ອງການ ບົດຄວາມກ່ຽວຂ້ອງເພື່ອຢັ້ງຢືນ.
ນັບແຕ່ປີ 1991, ເສັ້ນໂຄງ ກູເນັດ ດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມ ໄດ້ກາຍເປັນມາດຕະຖານສະເພາະ ໃນບົດຄວາມ ດ້ານວິຊາການ ກ່ຽວກັບ ນະໂຍບາຍດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມ ເຊິ່ງມີການນຳໃຊ້ມັນຢ່າງຫລວງຫລາຍ.
ຜົນກະທົບພາຍນອກ (ຂຽນເປັນພາສາອັງກິດວ່າ: Externality ຫລື spillover) ສາຂາເສດຖະສາດ ອະທິບາຍວ່າ: ຜົນກະທົບພາຍນອກ ແມ່ນຜົນກະທົບຕໍ່ບຸກຄົນ ຫລື ນິຕິບຸກຄົນ ທີ່ບ່ໍມີສ່ວນກ່ຽວຂ້ອງໂດຍກົງ ກັບວຽກງານທາງດ້ານເສດຖະກິດ.
ຜົນກະທົບພາຍໃນ ທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດປະໂຫຍດ ເອີ້ນວ່າ ຜົນກະທົບພາຍນອກດ້ານບວກ (Positive Externality ຫລື External Benefit) ຕົວຢ່າງ: ການສ້າງອ່າງເກັບນ້ຳເປື້ອນ ຈະກໍ່ໃຫ້ເກີດ ຜົນກະທົບດ້ານບວກແກ່ບ້ານອ້ອມຂ້າງ
ສ່ວນຜົນກະທົບພາຍໃນ ທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດຜົນເສຍຫາຍນັ້ນ ເອ້ີນວ່າ ຜົນກະທົບພາຍນອກດ້ານລົບ (Negative Externality ຫລື External Cost) ຕົວຢ່າງ: ໂຮງງານ(ພາຍໃນ)ຈະເກີດມົນລະພິດອອກສູ່ຊຸມຊົນ (ທີ່ຢູນອກໂຮງງານ)
ຕົ້ນທຶນ ຫລື ປະໂຫຍດຕໍ່ສັງຄົມ ທີ່ເກີດຈາກຜົນກະທົບພາຍນອກ ບໍ່ຄ່ອຍຖືກຄຳນວນເປັນຕົ້ນທຶນສິນຄ້າ ຫລື ການບໍລິການ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ລາຄາສິນຄ້າ ແລະ ການບໍລິການ ມີຄ່າສູງ ຫລື ຕ່ຳຫລາຍເກີນໄປ ສົ່ງຜົນໃຫ້ກົນໄກ ຕະຫລາດໃນປັດຈຸບັນ ຍັງບໍ່ສະທ້ອນເຖິງຜົນກະທົບຕໍ່ສັງຄົມ ຫລື ສິ່ງແວດລ້ອມທົ່ວໄປ.
LNCCI ຫຍໍ້ມາຈາກ Lao National Chamber of Commerce and Industry ຫຼືພາສາລາວທີ່ວ່າ: ສຄອ ແຫ່ງຊາດລາວ ຄື: ສະພາການຄ້າແລະອຸດສາຫະກຳແຫ່ງຊາດລາວ
ສະພາການຄ້າແລະອຸດສາຫະກຳແຫ່ງຊາດລາວ (ສຄອ ແຫ່ງຊາດ) ຖືກສ້າງຕັ້ງຂື້ນໃນປີ 1989 ເພື່ອເປັນຕົວແທນໃຫ້ແກ່ພາກທຸລະ
ກິດ. ສຄອ ແຫ່ງຊາດລາວ ຍັງເປັນຂົວຕໍ່ລະຫວ່າງ ອົງການລັດ ແລະ ຫົວຫນ່ວຍທຸລະກິດ, ເປັນຕົວແທນໃຫ້ແກ່ ຜູ້ໃຊ້ແຮງງານ, ກຸ່ມ
ທຸລະກິດ, ວິສາຫະກິດຕ່າງໆ ທີ່ສ້າງຕັ້ງ ແລະ ເຄື່ອນໃຫວ ຢູ່ໃນ ສປປ ລາວ. ປະຈຸບັນ, ສຄອ ແຫ່ງ ຊາດ ເປັນຕົວແທນ ໃຫ້ແກ່
1000 ກວ່າບໍລິສັດ ໂດຍຮວມມີ ສະມາຊິກຂອງ ສຄອ ແຂວງ ແລະ ສະມາຄົມ ແລະ ກຸ່ມ ທຸລະກິດ. ອັນນີ້ໄດ້ເຮັດໃຫ້ ສຄອ ແຫ່ງຊາດ ກາຍເປັນຕົວ ແທນທີ່ກ້ວາງຂວາງ ແກ່ທຸກພາກສ່ວນທຸລະກິດໃນ ສປປ ລາວ.
ເພື່ອໃຫ້ສົມກັບວ່າເປັນຂົວຕໍ່ລະຫວ່າງ ພາກລັດ ແລະ ທຸລະກິດ, ສຄອ ແຫ່ງຊາດ ລາວ ມີຫນ້າທີ່ ນຳສະເຫນີບັນຫາຕ່າງໆ ຂອງສະມາຊິກ ແລະ ພາກທຸລະກິດ ໃຫ້ ພາກລັດຮັບຮູ້, ແລະ ພິຈາລະນາທິດທາງແກ້ໄຂ. ການນຳສະເຫນີບັນຫາຕ່າງໆນັ້ນ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ ນະໂຍບາຍ ແລະ ກົົດຫມາຍທີ່ພົວພັນກັບທຸລະກິດໄດ້ຮັບການປ່ຽນແປງ ແລະ ປັບປຸງ ເພື່ອອຳນວຍ ຄວາມສະດວກ ໃຫ້ນັກລົງທຶນພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດ ຢູ່ໃນ ສປປລາວ.
ສຄອ ແຫ່ງຊາດ ລາວ ຍັງເປັນຕົວແທນໃຫ້ແກ່ພາກທຸລະກິດໃນການເຈລະຈາ ດ້ານທຸລະກິດ, ການຄ້າ ແລະ ແຮງງານ ໃນລະດັບພາກພື້ນ ແລະ ສາກົນ ເພື່ອຂົນຂວາຍ ແລະ ຂະຫຍາຍ ການຄ້າ ແລະ ການລົງທືນ.
ນອກຈາກນັ້ນ, ສຄອ ແຫ່ງຊາດຍັງສ້າງຄວາມເຂັ້ມແຂງໃຫ້ ການບໍລິການ ແລະ ການບໍ ລິຫານ ແກ່ບັນດາ ສຄອ ແຂວງ, ສຄອ ນະຄອນຫລວງ, ແລະ ບັນດາສະມາຄົມ ແລະ ກຸ່ມທຸລະກິດ ເພື່ອໃຫ້ອົງການຈັດຕັ້ງເຫລົ່ານັ້ນ ສາມາດຕອບສະຫນອງ ການບໍລິການຕໍ່ບັນ ດາຫົວຫນ່ວຍທຸລະກິດ. ສຄອ ແຫ່ງຊາດ ໄດ້ສ້າງໂອກາດພົບປະ, ແລກປ່ຽນຄຳຄິດ ຄຳເຫັນ ເພື່ອພັດທະນາທັກສະໃຫມ່ໆ ໃນການດຳເນີນ ທຸລະກິດໃຫ້ທັນຍຸກທັນສະໄຫມ ແລະ ໃຫ້ ເສດຖະກິດຂອງ ສປປລາວ ມີຄວາມສາມາດກຽມພ້ອມເຂົ້າໃນການເຊື່ອມໂຍງເສດຖະ ກິດໃນ ພາກພື້ນ ແລະ ສາກົນ.
ສຄອ ແຫ່ງຊາດ ມີຫນ້າທີ່ ເອື້ອອຳນວຍ ແລະ ຊ່ວຍສ້າງຄວາມເຂັ້ມແຂງ ໃຫ້ແກ່ ຜູ້ປະ ກອບການ ເພື່ອສ້າງບັນຍາກາດອັນດີໃຫ້ ແກ່ການດຳເນີນທຸລະກິດ ໃນ ສປປ ລາວ.
ການການເຄື່ອນໄຫວຂອງປ່າໄມ້ ແມ່ນເວົ້າເລື່ອງຄຸນລັກສະນະຂອງປ່າໄມ້ ມີການເຕີບໃຫຍ່, ຕາຍໄປ ແລະ ອື່ນໆ.
Stem-exclusion: ຕົ້ນໄມ້ສູງ ແລະ ແຕກກິ່ງກ້ານສາຂາອອກ ເຮັດໃຫ້ບັງແສງຕົ້ນໄມ້ຂ້າງຄຽງ. ເມື່ອເປັນແນວນັ້ນ, ຈະເຮັດໃຫ້ຕົ້ນໄມ້ດັ່ງກ່າວ ຄ່ອຍໆທຳລາຍຕົ້ນໄມ້ອື່ນໆທີ່ຖືກບັງແສງ ເຮັດໃຫ້ຄວາມຫນາແຫນ້ນຂອງປ່າໄມ້ຫລຸດລົງ. ເມື່ອເປັນແບບນີ້ ຈະເຮັດໃຫ້ຕົ້ນໄມ້ສູງດັ່ງກ່າວ ມີຂະຫນາດໃຫຍ່. ສຸດທ້າຍ ຈະເຮັດໃຫ້ຕົ້ນໄມ້ອື່ນໆໄດ້ຮັບແສງນ້ອຍ ເກີດມີຊັ້ນເນື້ອໄມ້ທີ່ນ້ອຍກວ່າ. ເມື່ອເປັນແນວນັ້ນ, ຈະເຮັດໃຫ້ຕົ້ນໄມ້ຂະຫນາດຕຳ່ສຸດຕາຍ ແລະ ເຮັດໃຫ້ຕົ້ນໄມ້ທີ່ມີຮົ່ມໃຫຍ່ຍັງຄົງຊີບຢູ່.
ຕົ້ນໄມ້ຂະຫນາດຕ່ຳສຸດເກີດຂຶ້ນໃຫມ່ (Understory reinitiation): ຕົ້ນໄມ້ທີ່ຕາຍໄປແລ້ວ ຖືກລົມພັດມາ ແລະ ເຊື້ອພະຍາດ, ເກີດມີຊ່ອງຫວ່າງຂອງຮົ່ມຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ ເຮັດໃຫ້ແສງສະຫວ່າງສ່ອງຜ່ານເຂົ້າສູ່ຊັ້ນປ່າທີ່ຢູ່ພື້ນ ເຮັດໃຫ້ຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ ສ້າງຕົ້ນໄມ້ຂະຫນາດຕຳ່ສຸດ.
ຕົ້ນໄມ້ອາຍຸແກ່(Old-growth): ເປັນຕົ້ນໄມ້ທີ່ມີຮົ່ມໃຫຍ່ ມີອາຍຸແກ່ ແລະ ຕາຍ ເຊິ່ງຈະເກີດມີຊ່ອງຫວ່າງໃຫ້ແສງລອດຜ່ານໄດ້. ເມື່ອແສງລອດຜ່ານໄດ້ໃນໄລຍະເວລາທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ກ່ໍຈະເກີດມີ ຕົ້ນໄມ້ທີ່ຈະເລີບເຕີບໂຕ ມີຂະຫນາດຕ່າງກັນໄປນຳ, ຕົ້ນໄມ້ຂະຫນາດຕຳ່ສຸດ ຈະເຕີບໃຫຍ່ແຕກຕ່າງກັນ. ນອກຈາກນັ້ນ, ແສງທີ່ລອດຜ່ານຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ ໄປສູ່ຕົ້ນໄມ້ຂະຫນາດຕ່ຳສຸດ ແມ່ນຂຶ້ນກັບທີ່ຕັ້ງຂອງຕົ້ນໄມ້ນ້ອຍ ສຳພັນກັບຊ່ອງຫວ່າງທີ່ແສງລອດຜ່ານໄດ້ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ຕົ້ນໄມ້ຂະຫນາດຕ່ຳສຸດ ແຕ່ລະຕົ້ນ ມີການຈະເລີນເຕີບໃຫຍ່ ໄວຊ້າຕ່າງກັນ ເຮັດໃຫ້ມີຂະຫນາດຕ່າງກັນນຳ. ສຸດທ້າຍຕົ້ນໄມ້ຂະຫນາດຕ່ຳສຸດທີ່ເກີດຂຶ້ນ ກ່ໍຈະສູງກາຍເປັນຕົ້ນໃຫມ່ສູງໃຫ້ຮົ່ມໃຫຍ່ ແລ້ວ ໄປເພີ່ມສ່ອງແສງລອດ. ຂະບວນການດັ່ງກ່າວນີ້, ແມ່ນຂັ້ນຕອນ ຂອງຕົ້ນໄມ້ອາຍຸແກ່. ແນວໃດກໍ່ຕາມ, ບໍ່ຫມາຍຄວາມວ່າຕົ້ນໄມ້ຈະອາຍຸແກ່ຕະຫລອດໄປ. ໂດຍທົ່ວໄປລ້ວ ສາມາດກຳນົດອານາຄົດຂອງຕົ້ນໄມ້ອາຍຸແກ່ ອອກເປັນ 3 ປະເພດຄື: (1)ປ່າໄມ້ຈະກະທົບຕົ້ນໄມ້ນ້ອຍ ເຊິ່ງສ່ວນໃຫຍ່ພວກມັນຈະຕາຍ. (2)ສຸດທ້າຍ, ບັນດາຕົ້ນໄມ້ຈະສ້າງເງື່ອນໄຂບໍ່ເຫມາະສົມໃຫ້ແກ່ຕົ້ນໄມ່ທີ່ຈະມາເກີດໃຫມ່. ໃນກໍລະນີດັ່ງກ່າວ, ຕົ້ນໄມ້ອາຍຸແກ່ ຈະຕາຍ ແລະ ມີຂະຫນາດນ້ອຍ ກາຍເປັນພື້ນທີ່ປ່າ. (3) ການເກີດໃຫມ່ຂອງຕົ້ນໄມ້ຂະຫນາດຕ່ຳສຸດ ຈະມີແນວພັນຫລາກຫລາຍ ກວ່າຕົ້ນໄມ້ຂະຫນາດໃຫຍ່ທີ່ໃຫ້ຮົ່ມ ເຊິ່ງເປັນເຫດເຮັດໃຫ້ກັບສູ່ຂັ້ນຕອນຕົ້ນໄມ້ມີກ້ານຫລາຍເກີນໄປ(Stem-Exclusion stage) ແລະ ມີຊະນິດພືດແຕກຕ່າງກັນ. ຕົ້ນໄມ້ອາຍຸແກ່ ສາມາດຄົງທີ່ ແຕ່ອາຍຸຂອງມັນຂຶ້ນກັບ ອົງປະກອບຕົ້ນໄມ້ທີ່ມີຢູ່ໃນປ່າ ແລະ ອຸຫະພູມໃນເຂດນັ້ນ. ຕົວຢ່າງ: ເກີດມີໄຟໄຫມ້ປ່າ ເລື້ອຍໆ.
ແຂວງຄຳມ່ວນ ເປັນແຂວງຫນຶ່ງທີ ມີຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດອຸດົມສົມ ທີ່ສຸດ ເປັນດິນແດນທີ່ມີພູມສັນຖານແບບຫລາກຫລາຍເຊັ່ນ: ພື້ນທີ່ມີທັງທົ່ງພຽງ, ເຂດພູຜາ, ເຂດສາຍນ້ຳລຳທານ
ປ່າສະຫງວນແຫ່ງຊາດ ເປັນເຂດປົກປັກຮັກສາ ຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດທຸກອັນ ບໍ່ວ່າຊິເປັນປ່າໄມ້ ສາຍນ້ຳລຳທານ ສັດປ່າ ເຄື່ອງປ່າຂອງດົງ ດີນດອນຕ່ອນຫຍ້າ ປ່າຫີນຫນາມຫນໍ່ກະເປັນ ສັນຍາລັກອີກອັນຫນຶ່ງທີ່ ເປັນເອກະລັກ ເປັນບ່ອນທອ່ງທ່ຽວທຳມະຊາດແບບດັ້ງເດີ່ມ, ການປົກປັກຮັກສາ ຖ້າຫາກຜູ້ນຳຮູ້ຄູນຄ່າ ບໍ່ອະນຸຍາດໃຫ້ ນາຍທືນຫລືກຸ່ມຄົນເຂົ້າໄປບຸກລຸກແມ່ນ ຈະເຮັດໃຫ້ຍືນຍົງຄົງຄູ່ ກັບ ຊຸມຊົນຕະຫລອດໄປ ຍ້ອນການພັດທະນາທີ່ ຂາດການອານຸລັກທຳມະຊາດຈິ່ງເຮັດໃຫ້ປ່າໄມ້ດົງດອນ ນັບມື້ຫລູດນ້ອຍລົງເລື້ອຍໆ ການຈັດສັນໃຫ້ມິປ່າສະຫງວນ ກໍເປັນເຫດອັນດີ ເພື່ອເປັນການປົກປັກຮັກສາຄູ້ມຄອງ ເຮັດໃຫ້ການຕັດໄມ້ທຳລາຍປ່າ ເປັນລະບຽບຫລາຍຂຶ້ນ.
ບ້ານ ນາຫອຍປັງ ເປັນເປັນໝູ່ບ້ານນ້ອຍແຫ່ງໜຶ່ງຕັ້ງຢູ່ເຂດຕາແສງລ່ອງນ້ຳສັງ-ນ້ຳຕອນ, ເມືອງ ນາຊາຍທອງ, ແຂວງ ວຽງຈັນ (ປັດຈຸບັນແມ່ນ ເມືອງ ສັງທອງ ແຂວງ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ), ຫ່າກຈາກນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນໄປທາງທິດຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອປະມານ 74 ກິໂລແມັດ, ພື້ນທີ່ພູມສັນຖານສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນທົ່ງຮາບສະຫຼັບກັບພູດອຍ, ໂດຍສະເພາະແມ່ນສາຍພູພະນັງຕັ້ງຍາວຢຽດຈົນເຖິງແຄມນ້ຳຂອງຊາຍແດນລາວ-ໄທ, ມີປ່າດົງຕຶບໜາ, ມີປະຊາຊົນອາໄສຢູ່ 30 ກວ່າຫຼັງຄາເຮືອນ, ມີພົນລະເມືອງ 150 ຄົນ, ປະຊາຊົນເກືອບທັງໝົດແມ່ນເຊື້ອຊາດລາວລຸ່ມ, ມີພື້ນຖານວັດທະນາທຳຮີດຄອງທີ່ດີງາມທີ່ໄດ້ຮັບການສືບທອດມານັບຫຼາຍເຊັ່ນຄົນ ນັ້ນແມ່ນການນັບຖືສາສະໜາພຸດ, ປະຊາຊົນມີມູນເຊື້ອຮັກຊາດ, ຮັກຄວາມເປັນເອກະລາດ, ດຸໝັ່ນຂະຫຍັນພຽນໃນການອອກແຮງງານສ້າງຖິ່ນຖານບ້ານເມືອງ ແລະ ຍັງເປັນເຂດທີ່ອຸດົມຮັ່ງມີທາງດ້ານຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດ, ເປັນເຂດດິນດຳນ້ຳຊຸ່ມອຸດົມດ້ວຍພືດພັນນາໆຊະນິດ, ປະຊາຊົນເກືອບທັງໝົດແມ່ນຖືອາຊີບເຮັດນາເປັນຫຼັກ. ນອກຈາກນັ້ນກໍ່ມີການລ້ຽງສັດ, ປູກຝັງພືດຜົນລະໄມ້ຕ່າງໆ, ຊອກຫາເຄື່ອງປ່າຂອງດົງ ເພື່ອເປັນສິນຄ້າສົ່ງອອກແລກປ່ຽນໃຫ້ແກ່ເມືອງວຽງຈັນ, ຜະລິດທັນຍາຫານເພື່ອແກ້ໄຂຊີວິດການເປັນຢູ່ຂອງຕົນໃຫ້ພໍຢູ່ພໍກິນ.
ບ້ານ ນາຫອຍປັງ, ຍ້ອນມີຖານທີ່ຕັ້ງຍຸດທະສາດທີ່ສຳຄັນແຫ່ງໜຶ່ງຢູ່ເຂດລ່ອງສັງ-ລ້ອງຕອນ ເປັນເຂດຕິດລຽນກັບບັນດາບ້ານ, ເມືອງທີ່ເປັນກຳແພງອ້ອມຮອບເມືອງວຽງຈັນ, ເຊິ່ງເປັນທີ່ຕັ້ງສູນກາງສຳຄັນດ້ານການເມືອງ-ການທະຫານ, ເສດຖະກິດ, ວັດທະນາທຳ-ສັງຄົມ(ເມືອງຫຼວງ)ຂອງປະເທດລາວ. ໃນຊຸມປີເລີ່ມມີການຕໍ່ສູ້ກູ້ຊາດຕ້ານລ່າເມືອງຂື້ນຝຮັ່ງເຂດລ້ອງສັງ-ລ້ອງຕອນ, ກຳລັງແນວລາວອິດສະຫຼະ(ຄະນະກູ້ຊາດ)ໄດ້ເຄື່ອນໄຫວສ້າງເຂດນີ້ເປັນເຂດທີ່ໜັ້ນກອງຫຼອນ, ທີ່ໝັ້ນຕໍ່ຕ້ານຢ່າງແຂງແກ່ນ ເພື່ອນຳພາ ແລະ ຊຸກຍູ້ຂະບວນການຕໍ່ສູ້ຂອງປະຊາຊົນຢູ່ຕົວເມືອງ. ສ້າງເປັນແນວປ້ອງຫັນສະກັດກັ້ນການແຜ່ລາມອຳນາດຂຸນເສິກຂອງສັດຕູອອກສູ່ຊົນນະບົດ ແລະ ປົກປັກຮັກສາໃຈກາງເມືອງວຽງຈັນ, ເນື່ອງຈາກທີ່ຕັ້ງສຳຄັນດັ່ງກ່າວ, ບໍລິເວນລ່ອງສັງ-ລ່ອງຕອນ ຈຶ່ງໄດ້ກາຍເປັນເຂດຍາດແຍ່ງລະຫວ່າງ 2 ກຳລັງ (ກຳລັງປະຕິວັດ ແລະ ກຳລັງຈັກກະພັດ) ທັງເປັນບ່ອນຈັກກະພັດຝຣັ່ງໄດ້ເອົາໃຈໃສ່ກວາດລ້າງ, ປາບປາມ, ຂົ່ມຂູ່ປະຊາຊົນຢ່າງໜັກໜ່ວງ. ມາຮອດສະໄໜຕໍ່ສູ້ກູ້ຊາດຕ້ານຈັກກະພັດອາເມຣິກາກໍ່ເຊັ່ນດຽວກັນປະຊາຊົນຢູ່ເຂດນີ້ລ້ວນແຕ່ຖືກກົດຂີ່ຂູດຮີດ, ຂົ່ມເຫັງ ແລະ ທາລຸນເໜືອນກັບປະຊາຊົນລາວໃນທົ່ວປະເທດ. ສັດຕູໄດ້ນຳກຳລັງບຸກຕີກວາດລ້າງ ແລະ ສ້າງອຳນາດການປົກຄອງຫຸ່ນທ້ອງຖິ່ນຂື້ນເພື່ອເປັນການຂູດຮີດປະຊາຊົນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ
ການຮ່ວມເພດ,ການມີເພດສຳພັນ ຫຼື ການເສບສົມ ໝາຍເຖິງ ການມີຄວາມສຳພັນທາງເພດລະຫວ່າງບຸກຄົນສອງຄົນ ມີຄວາມໝາຍຄວບຄຸມທັງລະຫວ່າງບຸກຄົນຕ່າງເພດ (ໃຊ້ໃນພາສາອັງກິດແບບເຈາະຈົງກວ່າການຮ່ວມເພດແຍຍນີ້ວ່າ coitus) ແລະ ບຸກຄົນເພດດຽວກັນເພື່ອສະໜອງຄວາມຕ້ອງການທາງເພດຂອງທັງສອງຝ່າຍ ສ່ວນພຶດຕິກຳຂອງສັດຈະເອີ້ນວ່າ: ການປະສົມພັນ ການຮ່ວມເພກ ຫຼື ການປະສົມພັນເປັນກິດຈະກຳປົກກະຕິຂອງສັດທີ່ສືບພັນໂດຍອາໄສເພດເປັນກິດຈະກຳທີ່ເລີ່ມຕົ້ນການປະຕິສົນທິເພື່ອໃຫ້ກຳເນີດຊີວິດໃໝ່
ຈາກການສຶກສາຂອງສຳນັກຂ່າວເອບີຊີ ໂດຍເຮັດແບບສຳຫຼວດພົບວ່າຜູ້ຊາຍຄິດເຖິງເລື່ອງການຮ່ວມເພດທຸກມື້ 70% ສ່ວນຜູ້ຍິງ 34% ຈຳນວນສະເລ່ຍຄູ່ນອນຕະຫຼອດຊີວິດຂອງຜູ້ຊາຍແມ່ຍ 20 ຄົນ ສ່ວນຜູ້ຍິງແມ່ນ 6 ຄົນ ຮ່ວມທັງສອງເພດແມ່ນ 13 ຄົນ ການເຂົ້າໄປເບິ່ງເວບໄຊ໌ລາມົກອະນາຈານຂອງຜູ້ຊາຍແມ່ນ 34% ຜູ້ຍິງແມ່ນ 10% ອາຍຸສະເລ່ຍຂອງການມີເພດສຳພັນຄັ້ງທຳອິດຂອງທັງສອງຝ່າຍແມ
ອຸດົມໄຊ - ບໍ່ເຕ່ນ - ບໍ່ຫ່ານ (ຊາຍແດນລາວ - ຈີນ)
- ທິດໃຕ້ ຕິດກັບ ເມືອງແບງ ແລະ ເມືອງງາ
ນອກຈາກນີ້ຍັງມີງານບຸນເທດສະການຕ່າງໆຂອງຊົນເຜົ່າພາຍໃນເມືອງເຊັ່ນ: ບຸນກິນທານ ຂອງເຜົ່າລື້, ບຸນເຕັດນຶມ ຂອງເຜົ່າຂະມຸ, ບຸນກິນຈຽງ ຂອງເຜົ່າມົ້ງ ແລະ ເຜົ່າອື່ນໆ.
- ທິດຕາເວັນອອກຕິດກັບ ເມືອງ ວາປີ, ເມືອງ ເລົ່າງາມ
+ ທົ່ວເມືອງ ມີເນື້ອທີ່ທັງໝົດ: 80,600 ຮຕ, ມີ 9 ກຸ່ມບ້ານ, ມີ 89 ບ້ານ. ມີພົນລະເມືອງ ທັງໝົດ: 59,496 ຄົນ,ຍິງ 30,041 ຄົນ, ມີ 11,321 ຄອບຄົວ ມີ 2 ຊົນເຜົ່າຄື: ລາວລຸ່ມ98% ແລະ ກະຕາງ 2%
ຈັງຫວັດເລີຍ () ແມ່ນຈັງຫວັດໜຶ່ງໃນພາກຕາເວັນອອກສຽງເໜືອຕອນເທິງ ໃນລາຊະອານາຈັກໄທ ຫ່າງຈາກບາງກອກປະມານ 520 ກິໂລແມັດ ມີສະພາບພູມິປະເທດອັນຈົບງາມ ອາກາດໜາວເຢັນ ເປັນແຫຼ່ງເພາະປູກໄມ້ດອກໄມ້ປະດັບທີ່ສຳຄັນແຫ່ງໜຶ່ງຂອງປະເທດ ແລະຍັງເປັນເມືອງທ່ອງເທີ່ຍວທີ່ສຳຄັນອີກນຳ.
ມີຫຼັກຖານກ່ຽວກັບປະຫວັດຄວາມເປັນມາວ່າ ກໍ່ຕັ້ງໂດຍຊົນເຜົ່າໄທທີ່ສືບເຊື້ອສາຍມາຈາກບັນພະບຸລຸດທີ່ກໍ່ຕັ້ງອານາຈັກໂຍນົກຊຽງແສນ ໂດຍພໍ່ຂຸນບາງກາງຫາວແລະພໍ່ຂຸນຜາເມືອງ (ເຊື່ອຖືກັນວ່າເປັນເຊື້ອສາຍລາຊະວົງສິງຫະນະວັດ). ໄດ້ມີຜູ້ຄົນອົບພະຍົບຈາກອານາຈັກໂຍນົກຊຽງແສນທີ່ຫຼົ້ມສະຫຼາຍແລ້ວ ຜ່ານດິນແດນລ້ານຊ້າງ ຂ້າມລຳນ້ຳເຫືອງຂຶ້ນໄປທາງຝັ່ງຂວາຂອງລຳນ້ຳໝັນຮອດບໍລິເວນທີ່ຮາບ. ພໍ່ຂຸນຜາເມືອງໄດ້ຕັ້ງບ້ານດ່ານຂວາ (ປັດຈຸບັນຢູ່ໃນບໍລິເວນຊາຍເນີນນາດ່ານຂວາ ເຊິ່ງມີຊາກວັດເກົ່າຢູ່ໃນແປງນາຂອງເອກະຊົນ ລະຫວ່າງໝູ່ບ້ານຫົວແຫຼມກັບໝູ່ບ້ານນາເບ້ຍ ອຳເພີດ່ານຊ້າຍ) ສ່ວນພໍ່ຂຸນບາງກາງຫາວໄດ້ແບ່ງໄພ່ພົນຂ້າມລຳນ້ຳໝັນໄປທາງຝັ່ງຊ້າຍ ສ້າງບ້ານດ່ານຊ້າຍ (ສັນນິດຖານວ່າຢູ່ໃນບໍລິເວນໝູ່ບ້ານເກົ່າ ອຳເພີດ່ານຊ້າຍໃນປັດຈຸບັນ). ຕໍ່ມາຈຶ່ງໄດ້ອົບພະຍົບເລື່ອນຂຶ້ນໄປຕາມລຳນ້ຳໄປສ້າງບ້ານໜອງຄູ ແລະໄດ້ນຳຊື່ໝູ່ບ້ານດ່ານຊ້າຍ ມາຂະໜານນາມໝູ່ບ້ານໜອງຄູໃຫມ່ເປັນ "ເມືອງດ່ານຊ້າຍ" ອົບພະຍົບໄປຢູ່ເມືອງບາງຢາງໃນທີ່ສຸດ ໂດຍມີພໍ່ຂຸນຜາເມືອງອົບພະຍົບຜູ້ຄົນຕິດຕາມໄປຕັ້ງເມືອງລາດ (ເຊື່ອວ່າເປັນເມືອງສີເທບ ຢູ່ໃນທ້ອງທີ່ອຳເພີສີເທບແລະອຳເພີວິຊຽນບຸລີ ຈັງຫວັດເພັດຊະບູນ) ແລະຕັ້ງເມືອງດ່ານຊ້າຍ ເປັນເມືອງໜ້າດ່ານທາງຕາເວັນອອກຂອງເມືອງບາງຢາງ.
ນອກຈາກນີ້ແລ້ວ ຍັງມີຊາວໂຍນົກອີກກຸ່ມໜຶ່ງໄດ້ອົບພະຍົບມາຕັ້ງບ້ານເຮືອນລະຫວ່າງຊາຍແດນຕອນໃຕ້ຂອງອານາເຂດ ລ້ານນາ ຕໍ່ແດນລ້ານຊ້າງຢູ່ຊົ່ວໄລຍະເວລາໜຶ່ງ ກ່ອນທີ່ຈະອົບພະຍົບລີ້ໄພສົງຄາມຂ້າມລຳນ້ຳເຫືອງມາຕັ້ງເມືອງເຊໄລຂຶ້ນ (ສັນນິດຖານວ່າຢູ່ໃນທ້ອງທີ່ໝູ່ບ້ານຊາຍຂາວ ຕຳບົນຊາຍຂາວ ອຳເພີວັງສະພຸງ). ຈາກຫຼັກຖານໃນສະໝຸດຂ່ອຍທີ່ມີການຄົ້ນພົບ ເມືອງເຊໄລຢູ່ດ້ວຍຄວາມສະຫງົບຮົ່ມເຢັນມາຈົນຮອດສະໄໝເຈົ້າເມືອງຄົນທີ 5 ເກີດທຸບພິກຂະໄພ ເຂົ້າຍາກໝາກແພງ ຝົນຟ້າບໍ່ຕົກ ຈຶ່ງໄດ້ພາຜູ້ຄົນອົບພະຍົບໄປຕາມລຳແມ່ນ້ຳເຊໄລຮອດບໍລິເວນທີ່ຮາບລະຫວ່າງປາກລຳຫ້ວຍໄຫຼຕົກແມ່ເຊໄລ ຈຶ່ງໄດ້ຕັ້ງບ້ານເຮືອນຂຶ້ນຂະໜານນາມວ່າ "ບ້ານແຮ່ " ສ່ວນລຳຫ້ວຍໃຫ້ຊື່ວ່າ "ຫ້ວຍໝານ".
ໃນປີ ຄ.ສ. 1853 ພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ຊົງພິຈາລະນາເຫັນວ່າ ໝູ່ບ້ານແຮ່ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ຮິມຝັ່ງຫ້ວຍນ້ຳໝານ ແລະຢູ່ໃກ້ກັບແມ່ນ້ຳເລີຍ ມີຜູ້ຄົນເພີ່ມຫຼາຍຂຶ້ນ ສົມຄວນຈະໄດ້ຕັ້ງເປັນເມືອງ ເພື່ອປະໂຫຍດໃນການປົກຄອງຢ່າງໃກ້ຊິດ ຈຶ່ງໄດ້ຊົງໃຫ້ຈັດຕັ້ງເປັນເມືອງເອີ້ນຊື່ຕາມຊື່ຂອງແມ່ນ້ຳເລີຍວ່າ ເມືອງເລີຍ. ຕໍ່ມາ ຄ.ສ. 1897 ໄດ້ມີເປົ່າປະກາດໃຊ້ພະລາຊະບັນຫຍັດລັກສະນະປົກຄອງພື້ນທີ່ ລ.ສ.116 ແບ່ງການປົກຄອງເມືອງເລີຍອອກເປັນ 3 ອຳເພີ ໄດ້ແກ່ ອຳເພີກຸດປ່ອງ ອຳເພີທ່າລີ່ ອຳເພີນາກອກ (ປັດຈຸບັນຢູ່ສາທາລະນະລັດປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນລາວ). ອຳເພີທີ່ຕັ້ງເມືອງແມ່ນ ອຳເພີກຸດປ່ອງ. ຕໍ່ມາ ຄ.ສ. 1899-1906 ໄດ້ປ່ຽນຊື່ເມືອງເລີຍເປັນ ບໍລິເວນລຳນ້ຳເລີຍ ຄ.ສ. 1906-1907 ປ່ຽນຊື່ບໍລິເວນລຳນ້ຳເລີຍເປັນບໍລິເວນລຳນ້ຳເຫືອງ ແລະໃນ ຄ.ສ. 1907 ໄດ້ມີເປົ່າປະກາດຂອງກະຊວງມະຫາດໄທລົງວັນທີ 4 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1907 ຍົກເລີກບໍລິເວນລຳນ້ຳເຫືອງ ໃຫ້ຄົງເຫຼືອໄວ້ສະເພາະ "ເມືອງເລີຍ " ໂດຍໃຫ້ປ່ຽນຊື່ອຳເພີກຸດປ່ອງເປັນ "ອຳເພີເມືອງເລີຍ ".
ບານໂປໂລຍ (Polandball), ຫຼື ບານປະເທດ (countryball), ແມ່ນ ຮູບກະຕູນ ທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກ ກະດານຮູບ (imageboard) ພາສາເຢຍລະມັນ ຊື່ວ່າ Krautchan.net ໃນເຄິ່ງຫຼັງຂອງ ປີ 2009. ຮູບດັ່ງກ່າວ ປະກົດຂຶ້ນຢູ່ ໃນຫຼາຍໆ ກະຕູນອອນລາຍ (online comics), ໂດຍທີ່ ແຕ່ລະປະເທດຈະຖືກສະແດງ ໂດຍ ທຸງຮູບຮ່າງກົມມົນ ທີ່ຈະເວົ້າສຽດສີກັນແລະກັນ ໂດຍພາສາອັງກິດແບບຜິດໆຖືກໆ.
ບານໂປໂລຍ ມີຈຸດເລີ່ມຕົ້ນ ໃນ Polandball has its roots in an August 2009 'ສົງຄາມໄຊເບີ' ໃນເດືອນສິງຫາ ລະຫວ່າງ ຜູ້ໃຊ້ອິນເຕີເນັດ ຢູ່ ໂປໂລຍ ກັບ ຜູ້ໃຊ້ ຢູ່ປະເທດອື່ນໃນໂລກ. ເວັບໄຊດັ່ງກ່າວ ຈະມີ ອຸປະກອນແຕ້ມ ທີ່ຜູ້ໃຊ້ອິນເຕີເນັດ ສາມາດໃຊ້ແຕ້ມຮູບຕາມໃຈຕົນເອງ ຫຼື ທັບໃສ່ຮູບທີ່ຜູ້ອື່ນແຕ້ມແລ້ວ.
Krautchan.net ແມ່ນ ກະດານຮູບສາກົນ ທີ່ມີຜູ້ໃຊ້ພາສາອັງກິດເຂົ້າຊົມເປັນຈຳນວນຫຼາຍ. ຄົນອັງກິດ ຊື່ "Falco" ເລີ່ມແຕ້ມ ບານໂປໂລຍ ໂດຍ MS Paint ເພື່ອສຽດສີ ຄົນໂປໂລຍ ຊື່ວ່າ 'Wojak" ທີ່ມັນອອກຄວາມເຫັນໂດຍພາສາອັງກິດທີ່ຜິດໆຖືກໆ.
ບານປະເທດອື່ນໆ.
ບານກຳປູເຈຍ ບານທີ່ແຕ້ມເປັນທຸງປະເທດອື່ນໆກໍ່ມີຫຼາຍ ເຊິ່ງບາງເທືອ່ກໍ່ຈະຖືກເອີ້ນວ່າ ບານປະເທດນັ້ນ ເອງ ຫຼື ບານໂປໂລຍ. ບາງເທື່ອຍັງມີບານ ຂອງ ລັດຂອງ ສະຫະລັດອາເມລິກາອີກ. ບານສິງກະໂປ ຈະເປັນຮູບສາມແຈ ແລະ ເອີ້ນເປັນພາສາອັງກິດວ່າ Tringapore. ບານກະຊັກຊະຖານ ເປັນຮູບກ້ອນດິນຈີ່ ແລະ ບານອັງກິດຈະໃສ່ໝວກ ແລະ ແວ່ນຕາດ່ຽວ ເປັນຕົ້ນ.
ພຣະ ທາດຕູມພະວັງ ຕັ້ງຢູ່ບ້ານນາວາງເຫນືອ ເມື່ອງ ຫນອງບົກ ແຂວງ ຄຳມ່ວນ ໃນເຂດແຄມ ແມ່ນ້ຳເຊບັ້ງໄຟ ເຊິ່ງເປັນແມ່ນ້ຳສາຍເລືອດທີ່ຫລໍ່ລ້ຽງ ຄົນລາວເຮົາມາແຕ່ບູຮານຫລືສະໄຫມດຶກດຳບັນ ຈົນເຖິງເທົ່າທຸກວັນນີ້ ແຕ່ສະພາບຫລາຍຢ່າງກໍວິວັດຈະເລີນຂຶ້ນຕາມການເວລາ ແຕ່ສີລະປະຮີດຄອງປະເພນີອັນດີງາມ ກໍວິວັດທະນາການຕາມການເວລາເຊັ່ນດຽວກັນ ແລະ ບາງໄລຍະບາງເວລາ ລະບົບການເມືອງ ຫລື ລະບອບການປົກຄອງ ກໍມີຜົນກະທົບຕໍ່ຮີດຄອງປະເພນີ ແລະ ວັດທະນະທັມຢ່າງປາສະຈາກບໍໄດ້,
ພຣະທາດຕູມພະວັງ ຕັ້ງຢູ່ໃນຂົງເຂດ ອານາຈັກສີໂຄດຕະບອງ ແຫ່ງທຳອິດ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ຫ່າງຈາກປາກແມ່ນ້ຳເຊບັ້ງໄຟ ປະມານ 15 ກີໂລແມັດ ໃນເຂດ ບ້ານສະດືແລະບ້ານຫນອງເຮືອທອງ ໃນບໍດົນມານີ້ມີການຂຸດພົບ ວັດຖຸມີຄ່າສະໄຫມຕັ້ງອານາຈັກ ສີໂຄດຕະບອງ ແລະສິ່ງທີ່ຍັງຫລົງເຫລືອຢູ່ກໍ ແມ່ນດີນຈີ່ ແລະສິ່ງເສດເຫລືອເລັກນ້ອຍ ແຕ່ຫນ້າເສຍດາຍພາກສວ່ນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ກັບລະເລີຍຍ້ອນຂາດແຫລ່ງທຶນຫລື ຄວາມຮູ້ວິຊາການ ໃນການປົກປັກຮັກສາ ມູນມໍລະດົກອັນດີງາມແນວນີ້ໄວ້.
ສ່ວນພຣະທາດຕູມພະວັງ ຕັ້ງຫຍັບຂຶ້ນມາຈາກ ອານາຈັກສີໂຄດຕະບອງ ບໍເຖິງ ສິບຫລັກກິໂລແມັດ ບາງເທື່ອອາດແມ່ນສ້າງສະໄຫມດຽວກັນ ຍ້ອນວ່າ ຕັ້ງຢູ່ໄກ້ກັບພຣະທາດພະນົມ ບໍເຖິງສີບຫລັກກີໂລແມັດ ເຊິ່ງ ແມ່ນພຣະທາດທີ່ຄົນລາວລ້ານຊ້າງສ້າງໄວ້ ແຕ່ດວ້ຍຜົນກະທົບຈາກເມືອງການປົກຄອງ ການລ່າອານານິຄົມຈິ່ງ ເຮັດໃຫ້ດິນລາວແຍກອອກເປັນສອງຕອນໃຫຍ່ໆ ຄືລາວຝັ່ງຊ້າຍປົກຄອງດວ້ຍຄົນລາວແທ້ໆ ແລະລາວຝັ່ງຂວາ ຄືໄທອີສານແມ່ນໄທປົກຄອງ ນັ້ນເອງ,
ຕາມການບອກເລົ່າຂອງຄົນເຖົ້າຄົນແກ່ ຕາມສອງຝາກຝັ່ງແມ່ນ້ຳຂອງບໍລິເວນໄກ້ຄຽງ ເລົ່າຂານສືບໆຕໍ່ກັນມາວ່າ: ການສ້າງພຣະທາດຕຸມພະວັງ ແມ່ນເອົາດິນເສດເຫລືອ ຈາກການສ້າງພຣະທາດພະນົມ ມາສ້າງ ຍ້ອນປະຊາຊົນທີເຫລື້ອມໃສສັດທາ ໃນພຣະພູດທະສາສະຫນາ ໄດ້ນຳເອົາດິນຈີ່ດີນຫນຽວ ນ້ຳປູນ ນ້ຳແຊ່ຫນັງ ເຊິ່ງເປັນສ່ວນປະກອບໃນການກໍ່ສ້າງ ຂອງຄົນລາວລ້ານຊ້າງ ສະໄຫມນັ້ນໃຊ້ກໍ່ສ້າງ ນ້ຳໄປສ້າງພຣະທາດພະນົມທີ່ມາຈາກທຸກສາລະທິດ ແຕ່ພວກທີ່ລ່ອງຕາມລຳເຊບັ້ງໄຟ ໄປຊ້າບໍທັນໄດ້ຂ່າວວ່າສ້າງສຳເລັດແລ້ວຈິ່ງໄດ້ ເອົາເຄືອງຂອງເຫລົ່ານັ້ນວາງໄວ້ແຄມເຊບັ້ງໄຟ ແລະເອົາແຕ່ເຄື່ອງຄ້ຳຂອງຄູນໄປສົມທົບໃນການສະຫລອງ, ແລະກັບມາສ້າງພຣະທາດຕຸມພະວັງ ໄວ້ເປັນສັນຍາລັກຈົນເທົ້າເຖິງທຸກວັນນີ້ ບໍລິເວນບ້ານດັ່ງກ່າວກໍ່ໄດ້ໃສ່ຊື່ວ່າ:ບ້ານນາວາງ ແລະບໍລິເວນບ້ານ ແຫ່ງນີ້ກໍເປັນບ້ານອຸປະຖາກອຸປະຖັມ ພຣະທາດພະນົມ ຍ້ອນສະໃຫມ່ນັ້ນແມ່ນເປັນຈຸດສູນກາງ ຂອງການສຶກສາຮ່ຳຮຽນຂອງຄົນລາວລ້ານຊ້າງ ສອງຝັ່ງຂອງຕະຫລອດມາ ຈົນຮອດສະໄຫມຝລັ່ງ ແລະ ສະຫຍາມແບ່ງແຍກດິນລາວ ສອງຝາກຝັ່ງປັນກັນປົກຄອງຈິງເຮັດໃຫ້ຄົນລາວ ຕັດແຍກທາງດ້ານການປົກຄອງຈົນເຖິງທຸກວັນນີ້, ສຳລັບພຣະທາດພະນົມ ຍັງມີບ້ານທີ່ຮັກສາບັ້ງຈຸ້ມຫລື ຫນັງສືຜູກໃບລານ ທີ່ເວົ້າເຖິງພິທີການສະເຫລີມສະຫລອງ ພຣະທາດພະນົມຫລືຜູ້ນຳພາພິທີນັ້ນກໍຄື:ຊາວບ້ານດົງທ່າ, ບ້ານດົງເທິງ ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ໃນຂົງເຂດ ດິນແດນແຂວງສະຫວັນນະເຂດ.,
ສຳລັບການສະເຫລີມສະຫລອງ ພຣະທາດພະນົມ, ພຣະທາດຕູມພະວັງ ແລະ ພຣະທາດສີໂຄດຕະບອງ ແມ່ນສະຫລອງມື້ດຽວກັນຄື: ເດືອນສາມເພັງຂອງທຸກໆປີ.
ຊື່ທາງວິທະຍາສາດ.
ດອກຈຳປາ ມີຊື່ທາງວິທະຍາສາດວ່າ Plumeria rubra, ຊື່ທົ່ວໄປເປັນພາສາອັງກິດ Frangipanil tree, Temple tree, Werst indian Jasmine ເຊິ່ງມີຕົ້ນກຳເນີດມາຈາກເຂດຮ້ອນຂອງທະວີບອາເມຣິກາ.
ໃນປະເທດລາວ.
ໃນປະເທດລາວດອກຈຳປາເປັນດອກໄມ້ທີ່ພົບເຫັນແຕ່ເໜືອຕະຫຼອດໃຕ້ຄືຕັ້ງແຕ່ແຂວງຜົ້ງສາລີ ຈົນຮອດ ແຂວງຈຳປາສັກ. ດອກຈຳປາມີລຳຕົ້ນສູງປະມານ 6-12 ແມັດ, ແຕກກ່ິງງ່າ ຄົດໂງ ພໍສົມຄວນ, ທຸກສ່ວນມີນ້ຳຢາງສີຂາວ,
ດອກ ມີລັກສະນະເປັນຊໍ່ໃຫຍ່ ເຕົ້າໂຮມກັນຢູ່ທ່ີປາຍກິ່ງ, ດອກເປັນຮູບຈວຍ,ປາຍແຍກເປັນ 5 ກີບ ເຊ່ິງແຕ່ລະກີບເອີ້ນວ່າ ກີບດອກ, ແຕ່ລະກີບດອກຊ້ອນເຫຼ່ືອມກັນ, ມີຫຼາຍສີໃນດອກດຽວກັນເຊ່ັນ ສີຂາວ ເຊ່ິງເພິ່ນມັກເຫັນຢູ່ແຄມດ້ານນອກ
ຂອງກີບດອກ, ຖັດເຂົ້າໄປຂ້າງໃນຂອງກີບດອກ ມີລັກສະນະເປັນສີເຫຼືອງ ແລະເຫຼືອງເຂັ້ມ ເມ່ືອລົງຮອດໃຈກາງຂອງດອກ. ຢູ່ພື້ນຂອງກີບດອກ ພົບວ່າມີສີແດງ,ສີບົວ ແຊກຢູ່ກັບສີຂາວ. ດອກມີກິ່ນຫອມ ແບບທຳມະຊາດ ຕະລອດທັງວັນ, ບໍ່ຫ່ຽວງ່າຍ, ເລີ້ມອອກດອກ ກ່ອນປີໃໝ່ລາວ ແລະ ໂດຍທົ່ວໄປ ດອກອອກກ່ອນໃບ.ນອກຈາກນັ້ນ ຍັງເປັນພືດ ທ່ີບໍ່ມັກເປັນພະຍາດ ແລະ ບໍ່ຄ່ອຍມີມອດ ແມງມາລົບກວນ. ບາງຄັ້ງ ຜູ້ຄົນຫຼົງດອກລັ່ນທົມ ເຊິ່ງມີຊື່ວິທະຍາສາດວ່າ “Plumeria obtusa” ເປັນດອກຈຳປາ ເພາະໃນຕົວຈິງ ຕົ້ນດອກໄມ້ສອງຊະນິດນີ້ກໍມີລັກສະນະໄກ້ຄຽງກັນຫຼາຍ ແຕ່ຖ້າສັງເກດຄັກໆ ກໍພໍຈຳແນກໄດ້ ດັ່ງ ຕົ້ນດອກລັ່ນທົມ ມີໃບແຜ່ກວ້າງຢູ່ສ່ວນປາຍຫຼາຍກວ່າສ່ວນກົກຂອງແຜ່ນໃບ (ຮູບໄຂ່ປີ້ນ) ແລະ ອອກສີຂຽວເຂັ້ມ,ແຜ່ນໃບເຫຼື້ອມ. ກີບດອກລັ່ນທົມ ອອກສີຂາວຈະແຈ້ງກວ່າດອກຈຳປາ, ກີບດອກບໍ່ຊ້ອນເຫຼ່ືອມກັນ, ທັງດອກກໍ່ໃຫຍ່ກວ່າ ແລະ ປາຍກີບດອກແອນ ແລະ ໂກບເຂົ້າຫາຕີນດອກເຫັນຢ່າງແຈ່ມແຈ້ງ. ໃນທ້ອງຕະຫຼາດ ກໍມີການພັດທະນາຫາພັນປະສົມໄປເລື້ອຍໆເຮັດໃຫ້ຜູ້ຄົນສັບສົນໄປຕາມໆກັນ. ເພ່ິນນິຍົມປູກດອກຈຳປາ ໄວ້ເປັນດອກໄມ້ປະດັບຕາມສະຖານທ່ີສາທະລະນະຕ່າງໆ ເຊັ່ນ ຢູ່ຕາມວັດວາອາຮາມ, ດັ່ງ ໃນກໍລະນີຢູ່ຕາມເດີ່ນຂອງ ວັດພູ ແຂວງຈຳປາສັກ; ໃນໄລຍະໃໝ່ ກໍໄດ້ມີການນິຍົມປູກຕາມແຄມຖະໜົນ ຫົນທາງ ແລະ ສະຖານທ່ີລັດຖະການອີກດ້ວຍ. ການປູກຕົ້ນດອກຈຳປາເປັນພືດປະດັບໃນເດີ່ນບ້ານເດີ່ນສວນຂອງຊາວລາວໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມຫຼາຍຂຶ້ນອັນເຮັດໃຫ້ພັນດອກຈຳປາປຸງແຕ່ງ ຫຼືພັນຊອດຂະຫຍາຍຕົວຫຼາຍຂຶ້ນ ໃນຊຸມທົດສະວັດຫຼັງມານີ້.ນັບແຕ່ ບູຮານນະການມາ ຊາວລາວທັງຫຼາຍ ນຳໃຊ້ດອກຈຳປາ ປະສົມກັບນ້ຳຫອມເພື່ອສົງພະ ໃນໂອກາດປີໃໝ່ລາວ, ໃຊ້ປະດັບປະດາພາຂວັນ, ຮ້ອຍ ຫຼື ແຊມໃສ່ເກົ້າຜົມ ໃນເວລາມີງານສະແດງສິນລະປະ ໂດຍສະເພາະ ແມ່ນການຟ້ອນ“ດອກຈຳປາ” ຢູ່ຕາມພິທີທາງການຕ່າງໆ ເຊັ່ນ ໃນພິທີຮັບແຂກບ້ານ ແຂກເມືອງ, ໃນໂຮງຮຽນ ຫຼື ບ່ອນອ່ືນໆ, ຮ້ອຍເປັນ-ພວງມາໄລ ເພ່ືອນຳມາຄ້ອງຄໍໃຫ້ແກ່ແຂກບ້ານແຂກເມືອງ ທ່ີມາຢ້ຽມຢາມ, ຄ້ອງຄໍໃຫ້ແກ່ເຈົ້າສາວ ເພ່ືອຈອງເປັນຄູ່ຟ້ອນລຳວົງຕາມງານ ບຸນປະເພນີຕ່າງໆ. ນອກຈາກນັ້ນ ດອກຈຳປາ ຍັງຖືກນຳໃຊ້ເປັນສະໝູນໄພເຊ່ັນວ່າ ຝັກ ຖືກນຳໃຊ້ ຝົນທາແກ້ລິດສະດວງທວານໜັກ. ເປືອກຂອງຕົ້ນ ໃຊ້ປະສົມກັບນ້ຳໝາກພ້າວ, ກັບນ້ຳນົມເຂົ້າ ເພ່ືອແກ້ອາການຖອກທ້ອງ, ຂັບຖ່າຍປັດສະວະ ແລະປະຈຳເດືອນ, ແກ້ອາການໄຂ້. ດອກ ມີລົດຂົມ ໃຊ້ປະສົມໃບພູ ກິນແກ້ໄຂ້ມາລາເລຍ.ສ່ວນຮາກ ມີລົດຂົມ ເປັນຢາຖ່າຍ ແກ້ໂລກໜອງໃນ, ໂລກໄຂຂ້ໍອັກເສບ ແລະ ຂັບລົມດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.
ຄວາມໜາຍຄວາມສໍາຄັນຂອງດອກຈໍາປາຕໍ່ປະເທດລາວ.
ແຕ່ລະສ່ວນຂອງດອກຈໍາປາກໍ່ມີສັນຍາລັກກ່ຽວກັບປະເທດລາວເຊັ່ນວ່າ ພາກສ່ວນ ”ດອກ” ທີ່ມີຫ້າກີບ ກໍ່ບົ່ງບອກໃຫ້ຄົນລາວຮູ້ວ່າປະເທດລາວມີຊາຍແດນຕິດຈອດກັບ 5 ປະເທດຄື ຫວຽດນາມ, ກໍາປູເຈຍ, ຈີນ, ມຽນມາ ແລະ ໄທ. ສ່ວນວ່າລໍາຕົ້ນທີ່ມີຫຼາຍກິ່ງຫຼາຍງ່າຕິດຕໍ່ກັນເປັນພຸ່ມໃຫຍ່ນັ້ນກໍ່ໄດ້ສື່ໃຫ້ເຫັນວ່າປະເທດລາວແມ່ນປະກອບມີຫຼາຍຊົນເຜົ່າ, ຫຼາຍເຜົ່າຊົນ ເຊິ່ງມີຄວາມສາມັກຄີປອງດອງກັນຕໍ່ສູ້ຕ້ານສັດຕູຜູ້ທີ່ຫວັງທໍາລາຍຊາດລາວຢ່າງພິລາອາດຫານ ແລະ ບໍ່ຍອມຈໍານົນຕໍ່ສັດຕູຜູ້ຮຸກຮານ. ດັ່ງທີ່ຄົນລາວເຄີຍໄດ້ຍິນ ແລະ ໄດ້ຮ້ອງເພັງ ດອກຈຳປາ ມາໄດ້ຫຼາຍທົດສະວັດແລ້ວທີ່ບົ້ງບອກເຖີງລັກສະນະຄວາມເປັນຊາດລາວ.
ສ່ວນໃບນັ້ນເປັນພຸ່ມເຕົ້າໂຮມກັນເປັນກຸ່ມເປັນກ່ອນກໍ່ສື່ໃຫ້ຄົນລາວຮູ້ວ່າປະຊາຊົນລາວມີຄວາມສາມັກຄີ ປອງດອງກັນຮູ້ຮັກແພງຈັກຊ່ວຍເຫຼືອເຊິ່ງກັນ ແລະ ກັນ, ມີນໍ້າໃຈເອື້ອເຜື້ອເພື່ອແຜ ສາມາດຢູ່ຮ່ວມກັນເປັນກຸ່ມເປັນກ້ອນເຊັ່ງດັ່ງໃບຈໍາປາ ແລະ ຈາກລັກສະນະທີ່ຂຽວສົດງົດງາມກໍ່ສະແດງໃຫ້ຮູ້ວ່າປະເທດລາວມີຄວາມອຸດົມສົມບູນເຕັມໄປດ້ວຍຊັບໃນດິນສິນໃນນໍ້າປຽບດັ່ງບົດກອນໄດ້ກ່າວໄວ້ວ່າ “ເມືອງລາວສວຍງາມ ແລະ ຮັ່ງມີ”. ສ່ວນວ່າພາກສ່ວນດອກຈໍາປານັ້ນກໍ່ມີຫຼາຍສີ ແລະ ແຕ່ລະສີກໍ່ມີຄວາມໝາຍໃນຕົວມັນເຊັ່ນວ່າ: ສີຂາວ ກໍ່ສື່ເຖິງຈິດໃຈຂາວສະອາດ ຊື່ສັດສຸດຈະລິດ ຂອງປະຊາຊົນລາວບັນດາເຜົ່າທີ່ມີຕໍ່ປະເທດຊາດ, ສ່ວນສີແດງ ກໍ່ໝາຍເຖິງນໍ້າອັນສູງສົ່ງຂອງນັກຮົບປະຕິວັດກໍ່ຄືປະຊາຊົນ ທີ່ມີນໍ້າໃຈຕໍ່ສູ້ ແລະ ເສຍສະລະເລືອດເນື້ອຕໍ່ສູ້ຕ້ານຈັກະພັດຜູ້ທີ່ມາຮຸກຮານຢ່າງບໍ່ຍອມຈໍານົນ.
_ພິທີບາສີ-ສູ່ຂັວນ_
_ຫຍິບໝາກເບັງ_
_ພາຂັວນ_
“ບາສີ” ເປັນພິທີການໜຶ່ງຂອງປະເພນີລາວ ເຊິ່ງຊາວລາວມັກ ເອີ້ນກັນ ວ່າ “ສູ່ຂວັນ”.
ປ່ວຍໃໝ່ໆ, ພິທີແຕ່ງງານ, ຂຶ້ນເຮືອນໃໜ່, ເດັກເກີດໃໝ່ ຫຼື ອອກກຳ, ຕ້ອນຮັບແຂກ
ບ້ານແຂກເມືອງ ຫຼື ຍາດພ່ີນ້ອງ ທ່ີເດີນທາງມາແຕ່ໄກເພ່ືອມາຢ້ຽມຢາມ ຫຼື ກຳລັງຈະ ເດີນຈາກໄປໄກ.
ສາສະໜາ ຄືອີງຕາມເດືອນແຮມ ຫຼື ເດືອນ ອອກໃໝ່... ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ແລະ ສ່ວນຫຼາຍ
ມັກຈັດຂຶ້ນກ່ອນທ່ຽງ ຫຼື ກ່ອນ ຕາເວັນຕົກດິນ ເພາະມີຄວາມເຊ່ືອວ່າ ຊີວິດຈະໄດ້ຮຸ່ງ
ການຈັດບາສີ ສູ່ຂວັນ ມີຢູ່ວ່າ: ປະຊາຊົນ ຄົນລາວມີຄວາມເຊ່ືອກັນວ່າ ທຸກຄົນເກີດມາ
ຈ່ຶງຖືວ່າເປັນຄົນ ທ່ີສົມບູນແຂງແຮງ ທັງຮ່າງກາຍ ແລະ ຈິດໃຈ; ຖ້າຂວັນ ຂອງອະໄວ
ຍະວະ ໃດໜຶ່ງຫາກຫາຍ ຫຼື ອອກຈາກໄປທ່ີອ່ືນ ກໍອາດເຮັດໃຫ້ ຄົນໆນັ້ນ ບໍ່ສະບາຍ
ເຈັບໄຂ້ໄດ້ປ່ວຍ ຫຼື ອາດໄດ້ຮັບເຄາະຮ້າຍ ຫຼື ບໍ່ມີໂຊກ ດ່ັງນີ້ ເປັນຕົ້ນ. ດ່ັງນັ້ນ
ມີໂຊກໄຊ ມີຄວາມສຳເລັດ ໃນການປະຕິບັດ ວຽກງານ ຫຼື ມີຄວາມປອດໄພໃນການເດນີ ທາງ.
ເຄື່ອງປະກອບໃນງານບາສີ ມີ ພາຂວັນ, ເຂົ້າຕົ້ມ ເຂົ້າໜົມ, ໄຂ່ຕົ້ມ, ໄກ່ຕົ້ມ, ເຫຼົ້າ, ນ້ຳ
ແລະ ຕິບເຂົ້າ,… ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ການກະກຽມພາຂວັນ ສ່ວນຫຼາຍ ແມ່ນຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່
ລັກສະນະສາມ ລ່ຽມຫຼາຍໆອັນ ແລ້ວຫຍິບຄັດຕິດ ແລະ ຊ້ອນເຫຼື່ອມກັນ ໃຫ້ເປັນຮູບ
ຈວຍ ຕາມຂະໜາດ ທ່ີຕ້ອງການ ແລ້ວເອ້ດ້ວຍດອກໄມ້ ຫຼາກຫຼາຍຊະນິດ ພ້ອມທັງໃບ
ດອກຈຳປາ, ດອກດາວເຮືອງ, ດອກສາມປີ, ດອກຄູນ, ໃບເງິນ ໃບຄຳ ເປັນຕົ້ນ.
ໃບເງິນ ໃບຄຳ ແລະ ໃບຄູນ ເປັນສ່ວນໃຫຍ່ ໂດຍ ອີງຕາມຄວາມໝາຍເຊິ່ງມາຈາກ
ຂາວນີ້ ເພ່ິນເອີ້ນວ່າ ຝ້າຍຜູກແຂນ. ຊົນເຜ່ົາລາວລຸ່ມ ຖືວ່າສີຂາວ ແມ່ນສະແດງເຖິງ
ເທິງພາເຂົ້າ ມີຖ້ວຍນ້ອຍ 4 ຫາ 6 ໃບ ວາງອ້ອມຢູ່ ເພ່ືອໃສ່ໄຂ່ຕົ້ມ, ເຂົ້າຕົ້ມ,
ເຂົ້າໜົມ ແລະ ໝາກໄມ້. ຢູ່ຂ້າງໆພາຂວັນ ມີໄກ່ຕົ້ມ ເຊ່ິງເພ່ິນເອິ້ີ້ນວ່າ ໄກ່ຂວັນ
ນັ້ນເອງ. ຕາມຄວາມຈິງ ພາບາສີ ກໍມີຫຼາຍແບບ ແຕ່ໂດຍສ່ວນໃຫຍ່ແລ້ວ ພາບາ
ສີຂອງຊາວລາວທົ່ວໄປ ຈະມີໃບສີ ຈຳນວນ 4 ຫາ 6 ຊໍ່ ປະດັບອອກທາງຂ້າງ ແລະ
ພິທີສູ່ຂັວນ. ຜູ້ທ່ີນຳພາພິທີສູ່ຂວັນ ເອີ້ນວ່າ “ໝໍພອນ”. ຂ້າງໜ້າຂອງໝໍພອນ ມີຂັນ
ພ້ອມບ້າງທ່ີເຮັດດ້ວຍໃບຕອງ ໃສ່ດອກໄມ້ 1 ຄູ່, ທຽນ 1 ຄູ່ ແລະ ເງິນຈຳນວນໜ່ຶງ
ເຊ່ັນ ພໍ່ແມ່, ປູ່ ຍ່າ, ພໍ່ເຖົ້າ, ແມ່ເຖົ້າ ຫຼື ຍາດພ່ີນ້ອງຜູ້ອາວຸໂສ ເພ່ືອຂໍອະໂຫສິກຳ
(ຂໍໂທດ, ຂໍອະໄພ) ໃນສ່ິງທ່ີຕົນເອງໄດ້ລ່ວງເກີນ ຫຼື ກະທຳຜິດພາດຜ່ານມາ. ໃນພິທີ
ເຄົາລົບນັບຖື. ຫຼັງຈາກນີ້ ກໍຖືວ່າ ພິທີທັງໝົດໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ ແລະ ທຸກຄົນກໍເຂົ້າຮ່ວມ
ເລື່ອງຫຍໍ້.
ມີເມືອງໜື່ງຊື່ວ່າ "ເປັງຈານ" ປົກຄອງໂດຍພະຍາອາທິດ, ພະອົງປາຖະໜາເອົາບຸດຍິງ, ຊາຍ ຜູ້ປະເສີດລົງມາເກີດນຳ. ຈາກນັ້ນພະອິນຈຶ່ງໄດ້ສົ່ງທ້າວ ສີທົນ ແລະ ນາງ ມະໂນລາລົງມາ. ແຕ່ເມື່ອຮອດກາງທາງຖືກລົມພາຍຸພັດ, ເຂົາທັງສອງຈຶ່ງໄດ້ພັດພາກຈາກກັນໄປຕົກຢູ່ຄົນລະແຫ່ງຫົນ, ທ້າວ.ສີທົນນັ້ນໄດ້ມາເກີດນຳພະຍາອາທິດ ຜູ້ປົກຄອງເມືອງເປັງຈານ, ສ່ວນນາງ.ມະໂນລາ ໄດ້ໄປເກີດນຳພະຍາຫຼວງຜູ້ຄອງເມືອງໄກລາດ ຢູ່ພູເງີນ.
ເມື່ອທ້າວ.ສີທົນ ໃຫຍ່ຂື້ນມາເປັນບ່າວກໍຄິດຢາກໄດ້ມະເຫສີມານອນຊ້ອນ. ຕໍໍ່ມາວັນຫນຶ່ງນາຍພານເນື້ອໄດ້ສັ່ງລາເມຍ ເພື່ອໄປທຽ່ວປ່າລ່າເນື້ອຢູ່ປ່າຫິມະພານພໍດີໄປເຫັນ ນາງ.ມະໂນລາ ພ້ອມດ້ວຍ ນາງ.ກິນນະລີທັງເຈັດ ລົງຫຼິ້ນນ້ຳຢູ່ໜອງສະພັງແຫ່ງໜຶ່ງ, ນາຍພານກໍຄິດຢາກໄດ້ ຈຶ່ງເຮັດບ້ວງແລ້ວໄປຫ້າງໄວ້ຢູ່ແຄມໜອງແຫ່ງນັ້ນ, ນ.ມະໂນລາໄປຖືກບ້ວງຂອງນາຍພານ, ນາຍພານຈຶ່ງເອົົານ.ມະໂນລາ ມາຖວາຍແກ່ທ້າວ.ສີທົນ. ທ້າວ.ສີທົນຈຶ່ງໄດ້ນາງມາເປັນມະເຫສີ ແລະຢູ່ຮ່ວມກັນຢ່າງມີຄວາມສຸກ.
ຫຼັງຈາກນັ້ນຕໍ່ມາ ບ້ານເມືອງໄດ້ເກີດມີສົງຄາມຮາວີ, ທ້າວ.ສີທົນ ຈຶ່ງນຳລີພົນໂຍທາອອກຕໍ່ສູ້; ໃນເວລາທີ່ທ້າວອອກໄປຕໍ່ສູ້ນັ້ນ, ມີຄືນໜຶ່ງທີ່ພໍ່ຂອງທ້າວສີທົນ(ພະຍາອາທິດ) ຝັນຮ້າຍວ່າໄສ້ຂອງຕົນຟົ້ງອອກໄປທົ່ວເມືອງ ເມື່ອເອົາໝໍໂຫນມາທຳນາຍເບຶ່ງວ່າຢູ່ເມືອງເປັງຈານຈະເກີດເຫດຮ້າຍ, ດັ່ງນັ້ນຈະຕ້ອງໄດ້ຂ້ານາງມະໂນລາ ຜູ້ເປັນລູກໃພ້ໄປບູຊາຜີຍັກຫຼວງ ແລ້ວຈຶ່ງຈະຫາຍເຄາະເຂັນໄດ້. ເມື່ອນາງ.ມະໂນລາຮູ້ຂ່າວ ຄິດຢ້ານກົວຫຼາຍຈຶ່ງໄປຂໍຮ້ອງນຳແມ່ຍ່າ(ແມ່ຂອງທ້າວສີທົນ) ເພື່ອບິນໄປເມືອງໄກລາດ. ສ່ວນທ້າວສີທົນກໍມີເຫດເກີດຂືຶ້ນ ຄືສາຍຄໍຂາດຕົກລົງເວລາກິນເຂົ້າ ແລະ ດອກໄມ້ທີີ່ນາງມະໂນລາມອບໃຫ້ກ່ອນຈະອອກເດີນທາງ ກໍຫຽ່ວແຫ້ງລົງ.
ໃນເມື່ອສົງຄາມໄດ້ສຶ້ນສຸດລົງ ທ້າວສີທົນກັບມາເມືອງເປັງຈານ ບໍ່ເຫັນມະເຫສີກໍເລີຍຫ້ອງໄຫ້ຂຶ້ນ. ຍ້ອນຄວາມຄິດຮອດຄິດເຖີງຫຼາຍ ທ້າວສີທົນຈຶ່ງຕັດສິນໃຈສັ່ງລາບິດາມານດາ ແລ້ວໄປນຳມະເຫສີ ໂດຍມີນາຍພານພ້ອມດ້ວຍໄພ່ພົນໃນເມືອງ ໄປສົ່ງທ້າວຮອດປ່າດົງແຫ່ງໜຶ່ງ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ, ທ້າວສີທົນໄດ້ຮັບການຊ່ວຍເຫຼືອຈາກພະລືສີ, ພະອິນແລະສັດອື່ນຯ ອີກ.
ໃນເວລາເດີນທາງ ທ້າວສີທົນພົບກັບອຸປະສັກນາຯປະການ ແຕ່ກໍຕໍ່ສູ້ຜ່ານຜ່າໄປຈົນໄດ້. ເວລາເດີນທາງຜ່ານໄປໄດ້ເຈັດກວ່າປີ ຈຶ່ງໄປຮອດເຂດຊານເມືອງໄກລາດ, ພໍດີມີນາງສະໜົມມາຕັກນ້ຳໄປໃຫ້ນາງມະໂນລາອາບ. ທ້າວສີທົນຈຶ່ງສວຍໂອກາດ ເອົາແຫວນທີ່ນາງຝາກໄວ້ນຳພະລືສີຢູ່ກາງປ່າ ລັກປ່ອນລົງໃນເຕົ້ານ້ຳ. ເມື່ອນາງມະໂນລາເອົານ້ຳມາອາບ ແຫວນເລີຍສູບເຂົ້ົ້ົ້າໄປຢູ່ໃນນິ້ວມືຂອງນາງ, ນາງນຶກຢູ່ໃນໃຈວ່າຕ້ອງແມ່ນ ພະສາມີຂອງຕົນນຳມາຫາ ແລ້ວຈຶ່ງໄປລາຍງານໃຫ້ພະບິດາຮັບຊາບນຳ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ນາງກໍແຕ່ງໂພຊະນາອາຫານ, ເຄື່ອງນຸ່ງຂອງຖຶຢ່າງຄົບຖ້ວນ ໃຫ້ຄົນເອົາໄປໃຫ້ທ້າວສີທົນ ຢູ່ໃນສາລາແຫ່ງນັ້ນ ແລ້ວກໍເຊີນທ້າວເຂົ້າໄປເມືອງໄກລາດ. ​ພະບິດາຂອງນາງມະໂນລາມາສືບຖາມຫາລາຍລະອຽດ ເມື່ອຊາບກົກປາຍສາເຫດແລ້ວກໍມອບ ນາງມະໂນລາຜູ້ເປັນລູກສາວ ໃຫ້ເປັນມະເຫສີຂອງທ້າວສີທົນຄືນຄືເກົ່າ. ຈາກນັ້ນທັງສອງຈຶ່ງຢູ່ຮ່ວມກັນຢ່າງມີຄວາມສຸກ ເມື່ອໝົດອາຍຸສັງຂານແລ້ວ ທັງສອງກໍໄດ້ຂຶ້ນສະເຫວີຍສຸກຢູ່ບົນສະຫວັນຊັ້ນຟ້າ.
ທາງ 3 ແຍກ ເມືອງຫິນເຫີບ ມຸ້ງໜ້າໄປທາງທິດຕາເວັນຕົກ ຕາມເສັ້ນທາງ ຫີນເຫີບ-ຊະນະຄາມ ພຽງແຕ່ໃຊ້ເວລາ ປະມານ 35 ນາທີກໍ່ໄປເຖີງແລ້ວ.ຕາມເສັ້ນທາງແມ່ນມີພູ!ປ່າໄມ້ແລະໄຮ່ສວນຂອງປະຊາຊົນທັງ 2 ເມືອງ
(ຫິນເຫີບ-ເມືອງເຟືອງ) ພໍລົດຂອງທ່ານໄປຮອດເມືອງເຟືອງ ທ່ານຈະໄດເຫັນ ທີວທັດທຳມະຊາດ ຜາທໍ່ໜໍ່ຄຳ ແລະທົ່ງນາທີ່ກວ້າງໃຫຍ່ ທີ່ອູ່ເຂົ້າອູ່ເຂົ້າອູ່ປາລ້ຽງຊີວິດປະຊາຊົນຊາວເມືອງເຟືອງ, ບ້ານທຳອິດທີ່ທ່ານເຫັນແມ່ນບ້ານດອນ
ຕໍ່ດ້ວຍບ້ານທ່າ(ບ້ານທີ່ມີ 3 ແຍກ) ຖ້າທ່ານຈະໄປທ່ຽວຫຼີນ ກຸດສົງການ ອາບນ້ຳລີກທີ່ໄຫຼເຢັນ ຫາດຊາຍ ດ່ືມນ້ຳ,ດ່ືມເບຍ ປີໃໝ່, ຫຼືທ່ານຢາກໄປທ່ຽວຊົມເຂື່ອນໄຟຟ້າ ກໍ່ເຊີນທ່ານລ້ຽວພວງມະໄລລົດຂອງທ່ານໄປທາງຂວາມື.ຖ້າທ່ານຈະໄປສຳນັກງານ,ຫ້ອງການຕ່າງໆແລະຕະລາດ ຂອງເມືອງ ຫຼືຢາກໄປ ເມືອງໝື່ນ,ຊະນະຄາມ,ແຂວງໄຊຍະບູລີ ແມ່ນໃຫ້ທ່ານລ້ຽວພວງມະໄລລົດຂອງທ່ານໄປທາງຊ້າຍມືຂອງທ່ານ.
ຄຳຂວັນຂອງເມືອງເຟືອງ ຜາທໍ່ໜໍ່ຄຳທລືຊ່າ ທົ່ງນາແສນກວ້າງໃຫຍ່ ປ່າໄມ້ດົກໜາ ພູຜາອ້ອມບັງ ສຽງດັງທົ່ວແຄວ້ນ ແດນເຊື້ອວິລະຊົນ (ຜູ້ສະເໜີ ທ.ໜູຄຳພົນໂຍທາ)
ການຕໍ່ຕັ້ງ.
ໂຮງຮຽນວາຮິນຊຳຮາບ ແມ່ນໂຮງຮຽນກົມສາມັນສຶກສາ ກະຊວງສຶກສາທິການ ກໍ່ຕັ້ງເມື່ອ ຄ.ສ. 2499 ເດີມນັ້ນໂຮງຮຽນຕັ້ງຢູ່ທາງທິດເໜືອຂອງຕະຫຼາດເທດສະບານວາຮິນຊຳຮາບ ໂດຍເປີດສອນລະດັບປະຖົມສຶກສາຕອນປາຍ ຈົນຮອດ ພ.ສ. 2520 ກະຊວງສຶກສາທິການ ໄດ້ປະກາດຈັດຕັ້ງໃຫ້ໂຮງຮຽນວາຮິນຊຳຮາບ ເປັນ "ໂຮງຮຽນມັດທະຍົມສຶກສາຕອນຕົ້ນ" ແຕ່ເນື່ອງຈາກສະຖານນັ້ນຄັບແຄບຈົນເກີນໄປ ບໍ່ສາມາດຂະຫຍາຍໂຮງຮຽນໄດ້ ດັງນັ້ນໃນປີ ພ.ສ. 2521 ໂຮງຮຽນໄດ້ຈັດຫາທີ່ດິນສາທາລະນະປະໂຫຍດ ໝູ່ບ້ານທ່າຂ້ອງເຫຼັກ ຕຳບົນຄຳນ້ຳແຊບ ມີເນື້ອປະມານ 28 ໄຮ່ເສດ ແລະໄດ້ຮັບທີ່ດິນເພີ່ມເຕີມຈາກ ຄຸນແມ່ປະໄມ ສຸກະວັດ ຈຳນວນ 4 ໄຮ່ ຮວມເນື້ອທີ່ປະມານ 32 ໄຮ່ເສດ
ຄ.ສ. 1997.
ກະຊວງສຶກສາທິການໄດ້ປະກາດຕັ້ງໂຮງຮຽນວາຮິນຊຳຮາບ (ສາຂາ) ຕຳບົນສະຫວ່າງ ແມ່ນໂຮງຮຽນສະຫວ່າງວີລະວົງ ກິ່ງອຳເພີສະຫວ່າງວີລະວົງ ຈັງຫວັດອຸບົນລາຊະທານີ
ຊີພີຢູ(CPU,ພາສາອັງກິດ:Central Processing Unit)ແມ່ນຮາດແວພາຍໃນລະບົບຄອມພິວເຕີທີ່ເຮັດວຽກ ຫຼື ປະມວນຜົນຕາມຄຳສັ່ງຈາກຊອຟແວ ເວົ້າໄດ້ວ່າຊີພີຢູເປັນສະໝອງຂອງຄອມພິວເຕີ ເຮັດໜ້າທີ່ຄຳນວນ ຈາກຄຳສັ່ງທີ່ໄດ້ຮັບ ເຊັ່ນ ການຄິດໄລ່ທາງຄະນິດສາດ ໆລໆ.
ການເຮັດວຽກຂອງຊີພີຢູແມ່ນໃຊ້ຫຼັກການຮັບຄຳສັ່ງຈາກຜູ້ໃຊ້ ຫຼື ອ່ານຄຳສັ່ງຈາກໜ່ວຍຄວາມຈຳ ແລ້ວແປຄວາມໝາຍ (ແປເັນພາສາເຄື່ອງ ເຊິ່ງເປັນເລກຖານສອງ) ແລ້ວເຮັດວຽກ ຫຼື ປະມວນຜົນຕາມຄຳສັ່ງນັ້ນໆ.
ກົນໄກການປະມວນຜົນຂອງຊີພີຢູແມ່ນຈະເປັນເລກຖານສອງ ໝາຍຄອາມວ່າຄຳສັ່ງ ຫຼື ຂໍ້ມູນທຸກຢ່າງ ຄອມພິວເຕີຈະເຫັນເປັນພຽງແຕ່ເລກ 1 ແລະ ເລກ 0 ເທົ່ານັ້ນ.
ອີນິແອັກ () ແມ່ນຄອມພິວເຕີເອເລັກໂຕຣນິກດິຈິຕອລແບບໃຫຍ່ທີ່ສາມາດຂຽນໂປຣແກຣມໃໝ່ເພື່ອແກ້ບັນຫາຄິດໄລ່ໄດ້ ເຊິ່ງ ສ້າງໂດຍມະຫາວິທະຍາໄລເພັນຊິລເວເນຍ ໂດຍຕົ້ນທຶນເກືອບ 500,000 ໂດລາ ແລະໄດ້ສຳເລັດເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1946.
ອີນິແອັກຖືກອອກແບບມາເພື່ອຄິດໄລ່ຕາລາງການຍິງປືນໃຫຍ່ຫ້ອງປະຕິບັດການວິໄຈກອງທັບສະຫລັດ ອະເໝລິກາ ເມື່ອອີນິແອັກຄືປະກາດໃນປີ 1946 ມັນເປັນເລື່ອງທຳມະດາໃນການກົດເປັນ "ສະຫມອງຄົນຍັກ" ມັນໂມ້ຄວາມໄວໜຶ່ງພັນເທື່ອໄດ້ໄວຂຶ້ນກວ່າເຄື່ອງກົນໄຟຟ້າກະໂດດໃນການຄິດໄລ່ພະລັງງານທີ່ບໍ່ມີເຄື່ອງດຽວທີ່ຈະມີຕັ້ງແຕ່ ນີ້ມີອຳນາດທາງົກນິດສາດຄອບຄູ່ກັບການຂຽນໂປແກມເພື່ອໃຊ້ງານທົ່ວໄປນັກວິທະຍາສາດຕື່ນເຕັ້ນແລະຄົວເຮືອນ ປະດິດເລື່ອນການແພ່ກະຈາຍຂອງຄວາມຄິດໃໝ່ ໆ ເຫລົ່ານີ້ໂດຍການດຳເນີນການຊຸດຂອງການບັນລະຍາຍກ່ຽວກັບສະຖາປັດຍະກຳຄອມພິວເຕີ
ການອອກແບບແລະຜະລິດເຄື່ອງອີນິແອັກແມ່ນເປັນທຸນໂດຍກອງທັບສະຫລັດອະເໝລິກາໃນຊ່ວງສົງຄາມໂລກເທື່ອທີ່ສອງ ສັນຍາ ກໍ່ສ້າງທີ່ລົງນາມໃນ 5 ມິຖຸນາຍນ 1943 ແລະເຮັດວຽກເທິງຄອມພິວເຕີເລີ່ມຕົ້ນຂຶ້ນໃນຄວາມລັບໂດຍມະຫາວິທະຍາໄລເພນຊິນ Moore ໂຮງຮຽນຂອງວິສວກລະລົມໄຟຟ້າເລີ່ມຕົ້ນເດືອນຖັດໄປພາຍໃຕ້ຊື່ລະຫັດ "ໂຄງການ PX" ເຄື່ອງ ສຳເລັດກໍປະກາດໃຫ້ປະຊາຊົນໃນຕອນເຢັນຂອງ 14 ກຸມພາ 1946 ແລະທຸ້ມເທຢ່າງເປັນທາງການໃນມື້ລຸ່ງຂຶ້ນ University of Pennsylvania, ມີຕົ້ນທຸນເກືອບ $ 500,000 (ປະມານ $ 6,000,000 ໃນມື້ນີ້) ມັນເປັນທີ່ຍອມຮັບຢ່າງເປັນທາງການໂດຍກອງທັບສະຫລັດປືນໃຫຍ່ກອງພົນໃນກະຫລົກດາກມ 1946 ENIAC ຖືກປິດເມື່ອ 9 ພະລືດຈິກາຍນ 1946 ສຳລັບຕົກແຕ່ງແລະອັບເກດຫນ່ວຍຄວາມຈຳແລະຖືກຍ້າຍໄປອາເບີລ໌ດີນພິສູດ Ground, ແມລີ່ແລນດ໌ໃນປີ 1947 ບ່ອນນັ້ນທີ່ກະຫລົກດາກມ 29, 1947, ມັນກໍຫັນເມື່ອແລະໃນການ-ເຮັດ-ວຽກງານຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງຈົນກວ່າຈະ 23:45 ເມື່ອ 2 ຕຸລາ 1955.
ອີນິແອັກຖືກຄິດແລະອອກແບບໂດຍຈອຫ໌ນ Mauchly ແລະ Eckert ເຈ Presper ຈາກມະຫາວິທະຍາໄລ University of Pennsylvania. ທີມວິສວກລະອອກແບບໃຫ້ຄວາມຊ່ວຍ-ເຫລືອໃນການພັດທະນາໂລ ບິລ໌ຕະຊອວ໌ນ (ຕາລາງ) ຟັງກ໌ຊັນເຈຟະຟະລີຍ໌ຊວນບຸນຊູ (divider / ຕາລາງ Rooter) ໂທມັດວ່າວ Sharpless (ປິນຍາໂທໂປແກມເມີລ໌), ອາເທີລ໌ Burks (ຕົວຄູນ), ແຮລ໌ລີ່ຮັດກີ້ (ອ່ານເຄື່ອງພິມ /) ແລະແຈັກເດວິດ (ສະສົມ) ENIAC ຄືຊື່ IEEE Milestone ໃນປີ 1987.
ເຮືອນແມ່ນເຮືອນທີ່ຖືກນໍາໃຊ້ປົກກະຕິສໍາລັບມະນຸດນິໄສເປັນ. ຄວາມຮູ້ສຶກທົ່ວໄປທີ່ສຸດ, ແມ່ນໂຄງປະກອບການທໍເປັນ - ຝາຜູ້ຊາຍໄດ້ແລະມຸງ. ເຮືອນພັກອາໄສສະຫນອງຈາກຝົນ, snow, ລົມ, ຄວາມຮ້ອນ, invaders ເຢັນແລະມະນຸດຕ່າງດາວ, ບໍ່ວ່າຈະປະຊາຊົນ - ຫຼື - ຊີວິດ.
ໃນຫຼາຍໆກໍລະນີ, ຄົນເຈັບ transferring ສ່ວນໃຫຍ່ຂອງລາວທີ່ໃຊ້ເວລາ, ແລະສ່ວນຫຼາຍທີ່ໃຊ້ເວລາຂອງລາວນອກເຮືອນ (ຕົວຢ່າງ: ຢູ່ບ່ອນເຮັດວຽກ), ແຕ່ຄົວເຮືອນໄດ້ນໍາໃຊ້ມັນນອນຢ່າງຕ່ໍ.
ສູ່­ຂວັນ ແລະ ບາ­ສີ ແມ່ນ​ພິ­ທີ­ກຳ​ທາງ​ຮີດ­ຄອງ​ປະ­ເພ­ນີ​ລາວ​ ເຊິ່ງ​ມີ​ມາ​ແຕ່ບູ­ຮານ​ນະ​ການ ມີ​ຄວາມ​ໝາຍ​ອັນ​ດຽວ​ກັນ ແຕ່​ໃຊ້​ບໍ່​ເໝືອນ​ກັນ ເພາະ​ຄຳ​ວ່າ​ສູ່­ຂວັນ ແມ່ນ​ໃຊ້​ກັບ​ບຸກ­ຄົນ​ທຳ​ມະ​ດາ​ສາ­ມັນ​ທົ່ວ​ໄປ ແຕ່​ຄຳ​ວ່າ​ບາ­ສີ ແມ່ນ​ໃຊ້​ກັບ​ບຸກ­ຄົນ​ຊັ້ນ​ສູງ​ທີ່​ມີ​ຖາ­ນະ​ຕຳ­ແໜ່ງ ເປັນ​ເຈົ້າ​ຄົນ​ນາຍ​ຄົນ ຫຼື ມີ​ຖາ­ນັນ­ດອນ​ສັກ​ເປັນ​ຜູ້​ໃຫຍ່​ໄມ້​ສູງ
ແຕ່​ມາ​ຮອດ​ປັດ­ຈຸ­ບັນ ຄຳ​ສັບ​ດັ່ງ­ກ່າວ​ສັບ­ປົນ​ຄົນ​ເລ ຖືກ​ບຸກ­ຄົນ​ຈຳ­ນວນ​ໜຶ່ງ​ໃຊ້​ຄວບ​ກັນ​ໂດຍ​ຮ້ອງ​ວ່າ ພິ­ທີ​ບາ­ສີ­ສູ່­ຂວັນ​ນຳ​ກັນ​ໄປ​ເລີຍ ໂດຍ​ສະ­ເພາະ​ໃນ​ບັດ​ເຊີນ​ກິນ​ດອງ​ຂອງ​ຄົນ​ຍຸກ​ນີ້ ມັກ​ຈະ​ໃຊ້​ຄຳ​ວ່າ “ບາ­ສີ­ສູ່­ຂວັນ ຈະ​ໄດ້​ຈັດ​ຂຶ້ນ...” ໝາຍ​ຄວາມ​ວ່າ ໃຊ້​ພ້ອມ​ກັນ​ທັງ​ສອງ​ໄປ​ເລີຍ ແລະ ກາຍ​ເປັນ­ຄວາມ​ເວົ້າ​ຍາວ​ຕື່ມ​ອີກ​ຄຳ​ໜຶ່ງ. ໃນ​ຄວາມ​ເປັນ​ຈິງ​ແລ້ວ ການ​ສູ່­ຂວັນ-ບາ­ສີ ແມ່ນ​ການ​ມັດ​ແຂນ​ດ້ວຍ​ຝ້າຍ​ສີ­ຂາວ​ບໍ­ລິ­ສຸດ ເປັນ​ຮີດ­ຄອງ​ປະ­ເພ­ນີ​ແຫ່ງ​ການ​ອວຍ­ພອນ​ທີ່​ບໍ່​ມີ​ຕົວ​ຕົນ ເພື່ອ​ໃຫ້​ຄວາມ​ມີ​ສີ​ລິ​ມົງ​ຄຸນ​ແກ່​ຜູ້​ທີ່​ຖືກ​ອວຍ­ພອນ ໄດ້​ບັນ­ລຸ​ຈຸດ­ປະ­ສົງ​ຕາມ​ທີ່​ປາດ​ຖະ​ໜາ ເຊັ່ນ: ຜູ້​ຈະ​ເດີນ­ທາງ​ໄປ​ຄ້າ ກໍ​ໃຫ້​ຊື້​ໄດ້​ຂາຍ​ໝານ ຜູ້​ເຈັບ​ໄຂ້ ກໍ​ໃຫ້​ສວ່າງ​ຫາຍ ຜູ້​ເປັນ​ນັກ­ຮຽນ-ນັກ​ສຶກ​ສາ ກໍ​ໃຫ້​ເສັງ​ໄດ້ ແລະ ອື່ນໆ.
ຕາມ​ປະ­ເພ­ນີ​ລາວ​ ການ​ສູ່­ຂວັນ​ຍັງ​ໃຊ້​ໃນ​ຫຼາຍ​ກໍ­ລະ­ນີ​ທີ່​ຕິດ​ພັນ​ກັບ​ການ​ດຳ­ລົງ​ຊີ­ວິດ​ຂອງ​ຄົນ​ລາວ ເປັນ­ຕົ້ນ ການ​ສູ່­ຂວັນ​ຂຶ້ນ​ເຮືອນ​ໃໝ່ ການ​ສູ່­ຂວັນ​ແຕ່ງ­ດອງ​ໃໝ່ ການ​ສູ່­ຂວັນ​ອອກ​ກຳ​ໃໝ່ ຄົນ​ເຈັບ​ໜັກ​ທີ່​ເຊົາ​ໃໝ່ ການ​ສູ່­ຂວັນ​ເລົ້າ​ເຂົ້າ ການ​ສູ່­ຂວັນ​ກວຽນ ການ​ສູ່­ຂວັນ​ງົວ-ຄວາຍ ການ​ສູ່­ຂວັນ​ຜູ້​ເຖົ້າ ການ​ສູ່­ຂວັນ​ໃນ​ໂອ­ກາດ​ວັນ​ຂຶ້ນ​ປີ​ໃໝ່ ການ​ບາ­ສີ​ພຣະ​ສົງ​ອົງ­ຄະ​ເຈົ້າ ການ​ບາ­ສີ​ແຂກ​ມາ​ຢ້ຽມ­ຢາມ ການ​ບາ­ສີ​ເຈົ້າ­ເມືອງ ເຈົ້າ­ແຂວງ-ລັດ­ຖະ­ມົນ­ຕີ ແລະ ຂັ້ນ​ສູງ​ອື່ນໆ​ມາ​ຢ້ຽມ­ຢາມ ເປັນ­ຕົ້ນ.
ການ​ສູ່­ຂວັນ-ບາ­ສີ ຈະ​ເກີດ​ຂຶ້ນ​ໄດ້​ກໍ​ຕໍ່​ເມື່ອ​ມີ​ການ​ເລົ່າ​ເອີ້ນ​ເຊີນ​ແຂກ ແລະ ຜູ້​ຄົນ​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ຕາມ​ຈຳ­ນວນ​ພໍ​ເໝາະ ມີ​ພາ​ຂວັນ​ທີ່​ປະ­ກອບ​ດ້ວຍ​ໝາກ­ເບັງ​ທຳ​ຈາກ​ໃບ​ກ້ວຍ ທີ່​ພັບ​ໃຫ້​ເປັນ​ຈວຍ​ສິ­ລະ​ປະ​ງົດ​ງາມ ເອ້​ຢ້ອງ​ດ້ວຍ​ດອກ​ໄມ້​ສົດ​ທີ່​ຊອກ​ຫາ​ມາ​ໄດ້​ໃນ​ທ້ອງ­ຖິ່ນ ມີ​ຝ້າຍ­ຜູກ­ແຂນ​ສີ­ຂາວ​ບໍ­ລິ­ສຸດ​ສອດ​ໃນ​ໄມ້​ກ້ານ​ພ້າວ ສຽບ​ສັບ­ຫວ່າງ​ກັບ​ດອກ​ໄມ້ ເຮັດ​ໃຫ້​ເກີດ​ຄວາມ​ສວຍ​ງາມ ບຸກ­ຄົນ​ສຳ­ຄັນ ນອກ­ຈາກ​ເປັນ​ແຂກ​ເປົ້າ​ໝາຍ​ແລ້ວ ໝໍ­ພອນ​ກໍ​ເປັນ​ບຸກ­ຄົນ​ສຳ­ຄັນ​ໃນ​ການ​ສູດ​ພອນ ທຳ​ການ​ມັດ​ແຂນ​ເປັນ​ສີ​ລິ​ມຸງ­ຄຸນ​ໃຫ້​ແກ່​ຜູ້​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ ຕິດ­ຕາມ​ດ້ວຍ​ຜູ້​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ຕ່າງ​ກໍ​ມັດ​ແຂນ​ໃຫ້​ແກ່​ແຂກ​ເປົ້າ​ໝາຍ. ໃນ​ຍຸກ​ປັດ­ຈຸ­ບັນ ຫຼັງ​ຈາກ​ມັດ​ແຂນ​ແລ້ວ ເພິ່ນ​ນິ­ຍົມ​ເຮັດ​ພາ­ເຂົ້າ​ສາ­ມັກ­ຄີ ແລະ ມີ​ການ​ມ່ວນ­ຊື່ນ​ຕາມ​ມາ ແຕ່​ຄາວ​ອະ­ດີດນັ້ນ ສູ່­ຂວັນ​ມັດ​ແຂນ​ແລ້ວ​ກໍ​ຖື​ວ່າ​ສິ້ນ​ພິ­ທີ ຢ່າງ​ດີ​ກໍ​ກິນ​ເຂົ້າ­ໜົມ​ເຂົ້າ​ຕົມ ຫຼື ຕົ້ມ​ໄກ່​ໃນ​ພາ​ຂວັນ​ນັ້ນ​ກໍ​ພໍ.
ຄຳ​ສູ່­ຂວັນ ຫຼື ເຊີນ​ຂວັນ​ຂອງ​ໝໍ­ພອນ ເບິ່ງ​ຕາມ​ເນື້ອ​ໃນ​ແລ້ວ ແມ່ນ​ການ​ປະ­ສົມ​ປະ­ສານ​ຄຳ​ເວົ້າ​ທີ່​ມາ​ຈາກ​ສາ­ສະ­ໜາ​ພຸດ ແລະ ສາ­ສະ­ໜາ​ພາມ ເປັນ​ຄຳ​ເວົ້າ​ທຳ​ມະ​ດາ​ແຕ່​ຈົບ­ງາມ ເພື່ອ​ອວຍ­ພອນ​ໃຫ້​ຄວາມ​ເປັນ​ສີ​ລິ​ມຸງ­ຄຸນ​ແກ່​ຊີ­ວິດ ກາຍ­ເປັນ​ຈິດ­ຕະ­ສາດ​ໜຶ່ງ​ທີ່​ເຮັດ​ໃຫ້​ຜູ້​ຖືກ​ໃຫ້​ພອນ​ມີ​ຄວາມ​ເຂັ້ມ­ແຂງ​ທາງ​ຈິດ­ໃຈ ແລະ ຕັ້ງ­ໜ້າ​ຕັ້ງ​ຕາ​ເອົາ­ໃຈ­ໃສ່​ກະ­ທຳ​ສິ່ງ​ທີ່​ດີ​ໃຫ້​ກັບ​ຕົນ​ເອງ ແລະ ສັງ­ຄົມ.
ພຸດທະສາດສະໜາເຂົ້າມາປະສົມໃສ່ ໝາກເບັງເປັນສັນຍາລັກຖືເປັນແກນກາງຂອງຈັກກະວານທີ່ມີຊື່ວ່າພຣະເຂົາສຸເມນ(ສຸເມຣຸຣາຊ) ແລ້ວມີພູເຂົາບໍລິວານອ້ອມ 7 ຊັ້ນທີ່ເອີ້ນວ່າເຂົາສັດຕະບໍລິພັນ ແວດລ້ອມ, ທັງ4ທິດຂອງຈັກກະວັນມີ 4 ທະວີບອ້ອມພູເຂົາສູເມນຢູ່ ມີລະບົບສຸລິຍາອັນດຽວທີ່ຖືກຈໍາລອງມາເປັນທຽນໄຊປັກໄວ້ຍອດໝາກເບັງ, ສ່ວນຂອງກິນໃສ່ພາຂວັນເພິ່ນກໍພາໃຫ້ໃສ່ແຕ່ໄກ່ກັບໄຂ່
ເຜົ່າທີ່ຍັງເຮັດຕາມຮີດຄອງແຕ່ເກົ່າຢູ່ນັ້ນກໍຈະບໍມີໝາກເບັງ ມີແຕ່ພາຂັວນແລະຕົ້ມໄກ່ ຫົວໝູ, ຜູ່ສູດຂວັນຫຼືຮ້ອງຂວັນນັ້ນກໍບໍ່ຈໍາກັດຈະເປັນຍິ່ງຫຼືຊາຍກໍໄດ້, ແຕ່ສັງຄົມປັດຈຸບັນ ການບາສີ-ສູຂວັນ
ເມືອງນານ ເປັນເມືອງທີ່ສຳຄັນຂອງແຂວງຫຼວງພະບາງເມືອງໜຶ່ງ. ຫ່າງຈາກຕົວເທດສະບານເມືອງຫຼວງພຣະບາງ ປະມານ 40 ກິໂລແມັດ ຈາກຕົວເມືອງຫຼວງພຣະບາງ. ສາມາດຂື້ນລົດໂດຍສານ ຫຼວງພຣະບາງ-ເມືອງນານ ຢູ່ ຄີວລົດເມືອງນານ ຫ່າງຈາກຕະລາດໂພສີ 2 ກິໂລແມັດ,
ໃຊ້ເວລາ ແລ່ນລົດປະມານ 2-3 ຊົ່ວໂມງ ລົດຈະແລ່ນຜ່ານເມືອງຊຽງເງິນ ແລ້ວລ້ຽວຂວາ ທາງສາມແຍກ ຕາມທາງ ຫຼວງພຣະບາງ - ໄຊຍະບຸລີ (ແຕ່ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນຫາ ແຂວງໄຊຍະບູລີ ກໍ່ແລ່ນສາຍທາງນີ້) ທາງສາຍນີ້ເປັນທາງປູຢາງສອງຊັ້ນ ມີຫຸບພູເຂົາ ສາມາດເຫັນທຳມະຊາດແລະວິຖີຊີວິດຊາວບ້ານໄດ້ສອງຂ້າງທາງ.
ເມືອງນານເປັນເມືອງທີ່ມີປະຊາກອນປະມານ(ຍັງບໍ່ມີຂໍ່ມູນ) ມີ ຈຳນວນໝູ່ບ້ານ(ຍັງບໍ່ມີຂໍ້ມູນ) ປະຊາຊົນສວນຫຼາຍນັບຖືສາສະໜາພຸດ ໂດຍມີພຣະພຸດທະຮູບທີສຳຄັນ ຄື ພຣະພູດທະຮູບສີຫິງ ທຸກໆ ວັນປີໃໝ່ລາວ ເຈົ້າເມືອງແລະປະຊາຊົນ ຕ່າງພາກັນໄປຫົດໄປສົ່ງນ້ຳທຸກໆປີ. ນອກຈາກນີ້ ຊາວເມືອງນານຍັງມີຄວາມເຊື່ອຜີ(ເປັນສ່ວນໜ້ອຍ),ມີແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວສຳຄັນ ທີ່ດືງດູດຊາວຕ່າງເມືອງແລະຕ່າງແຂວງ ມາທ່ອງທ່ຽວທຸກປີ ເຊັ່ນ ນ້ຳຕົກຕາດ ຫ່ຽນ ຜ່າດັ່ງຄວາຍ ແລະ ອື່ນໆ.
ພາສາແຟໂລ (ພາສາແຟໂລ: føroyskt [ˈføːɹɪst]) ແມ່ນພາສາກຸ່ມສະແກນດິເນເວຍຕະວັນຕົກພາສາໜຶ່ງ. ມີຄວາມຄ້າຍຄືກັບພາສາໄອຊແລນ. ມີຜູ້ເວົ້າພາສາແຟໂລເປັນພາສາແມ່ທົ່ວໂລກປະມານ 80,000
ຄົນ, ແບ່ງເປັນຜູ້ເວົ້າໃນໝູ່ເກາະແຟໂລປະມານ 48,000 ຄົນ, ຜູ້ເວົ້າໃນປະເທດເດນມາກປະມານ 25,000 ຄົນ. ນອກຈາກນີ້ ຍັງມີຜູ້ເວົ້າພາສາແຟໂລກຸ່ມນ້ອຍໆ (ປະມານ 5,000 ຄົນ) ໃນປະເທດໄອຊແລນຄືກັນ.
ເວັກເຕີແມ່ນປະລິມານທີ່ພຽງແຕ່ບອກໃຫ້ຮູ້ຄ່າ ຫຼື ຂະໜາດກໍ່ຈະສາມາດເຂົ້າໃຈໄດ້ເຊັ່ນ: ມວນສານ,ອຸນນະພູມ, ບໍລິມາດ ເປັນຕົ້ນ.
ປະລິມານເຫຼົ່ານີ້ເອີ້ນວ່າ: ປະລິມານບໍ່ມີທິດ ແຕ່ປະລິມານຟີຊິກຈຳນວນໜຶ່ງເຊັ່ນ: ຄວາມໄວ,ຄວາມແຮງຄວາມເລັ່ງຈະຕ້ອງໄດ້ຮູ້ຂະໜາດ,
ລວງ ແລະ ທິດ ຈຶ່ງຈະເຂົ້າໃຈຄວາມໝາຍໄດ້ຢ່າງສົມບູນປະລິມານເຫຼົ່ານີ້ເອີ້ນວ່າ ປະລິມານເວັກເຕີ.
ພາສາຈິກກະຊໍ("Chikashshanompa’", IPA [tʃikaʃːanompaʔ]) ແມ່ນພາສາອິນດຽນແດງຈາກຕະກູນພາສາມັສໂກເກຍພາສາໜຶ່ງ. ເວົ້າໂດຍຊົນເຜົ່າຈິກກະຊໍ ຜູ້ທີ່ຢູ່ໃນທາງທິດຕະເວັນອອກສຽງໃຕ້ຂອງລັດໂອກລາໂຮມາ ແຫ່ງສະຫະລັດອະເມລິກາ. ພາສານີ້ແມ່ນພາສາທີ່ໃກ້ຄຽງພາສາຈັອກທໍ. ຜູ້ເວົ້າພໍຟັງກັນເວົ້າໄດ້.
ພາສານີ້ເລີ້ມມີຄົນເວົ້າເຫຼືອຢູ່ໜ້ອຍຫຼາຍ. ມີຜູ້ເວົ້າປະມານ 1,000 ຄົນ ແລະ ພວມໜ້ອຍລົງເລື້ອຍໆ.
ພາສາໂຮປີ (ພາສາໂຮປີ: Hopílavayi) ແມ່ນພາສາຢູໂທ-ອາສະເທັກພາສາໜຶ່ງ ອັນເວົ້າໂດຍຄົນໂຮປີ (ຄົນກຸ່ມປວບໂລ) ຈາກລັດອາລິໂຊນາທາງຕະເວັນອອກສຽງເໜືອ ຂອງສະຫະລັດອາເມລິກາ, ແຕ່ວ່າມີບາງຄົນທີ່ເວົ້າພາສາອັງກິດເປັນຫຼັກ.
ຕັ້ງແຕ່ສະຕະວັດທີ່ 20 ເປັນຕົ້ນມາ ເລີ່ມມີຄົນເວົ້າພາສານີ້ໜ້ອຍລົງຂຶ້ນເລື້ອຍໆ, ໃນປີ 1990, ໄດ້ມີການຄຳນວນມາວ່າ ມີຄົນເວົ້າພາສານີ້ເປັນພາສາແມ່ປະມານ 5,000 ຄົນ (ປະມານ 75 ເປີຊອງຂອງປະຊາກອນຊາວໂຮປີທັງໝົດ), ຢ່າງໃດກໍດີ ມີຄົນພຽງແຕ່ 40 ຄົນເທົ່ານັ້ນ ທີ່ເວົ້າພາສານີ້ໄດ້ເປັນພາສາແມ່.
ຜັກ ແມ່ນພືດທີ່ຜູ້ຄົນເອົາສ່ວນໃດສ່ວນໜຶ່ງຂອງພືດ ເຊັ່ນ ລູກ ໃບ ຮາກ ດອກ ຫຼືລຳຕົ້ນ ມາປະກອບຂອງກິນ ເຊິ່ງບໍ່ນັບຮວມໝາກໄມ້ ໝາກຖົ່ວ ແລະເຄື່ອງເທດ. ແຕ່ເຫັດ ອັນໃນທາງຊີວະວິທະຍາຈັດເປັນພວກເຫັດຮາ ແມ່ນນັບຮວມເປັນຜັກນຳ.
ຫຼາຍບ້ານຫຼາຍເຮືອນມັກຈະປູກຜັກໄວ້ເພື່ອກິນພາຍໃນຄົວເຮືອນ ເອີ້ນວ່າເປັນ ຜັກສວນຄົວ ຫຼືບາງເທື່ອກໍ່ເພື່ອເປັນໄມ້ປະດັບ ໃຊ້ພື້ນທີ່ໃນການປູກບໍ່ຫຼາຍ. ພືດຜັກສ່ວນຫຼາຍແມ່ນພືດທີ່ມີອາຍຸສັ້ນພຽງໜ້າດຽວ ແຕ່ຜັກບາງພວກອາດມີອາຍຸຫຼາຍກວ່າ 1 ປີ. ຄັນມີຈຳນວນຫຼາຍເຫຼືອຈາກການກິນ ກໍ່ສາມາດນຳໄປຂາຍໄດ້.
ສົກຮຽນ 2012-2013 ໂຮງຮຽນ ມ ປາຍບໍ່ແຕນ ມີຄູ-ອາຈານທັງໝົດ 22 ຄົນ,ຍິງ 14 ຄົນ.ມີ ນັກຮຽນທັງໝົດ 268 ຄົນ. ປະກອບມີຊັ້ນ ມ5-ມ7 ຊັ້ນລະ 3 ຫ້ອງ.ໃນສົກຮຽນນີ້ ຜູ້ອຳນວຍການແມ່ນ: ອາຈານ ສຸດວິໄສ ບຸນຍາວົງ ແລະ ມີຜູ້ຮອງ 1 ທ່ານຄື: ອາຈານ ຈັນເພັງ ສີແສງລັດ.
1 ອ.ຈ ສຸດວິໄສ ບຸນຍາວົງ ສຶກສາພົນລະເມືອງ ມ7
2 ອ.ຈ ຈັນເພັງ ສີແສງລັດ ຟິຊິກສາດ ມ7
3 ອ.ຈ ທອງໝູນ ທຳມະວົງ ຄະນິດສາດ ມ7
4 ອ.ຈ ແຖມ ແກ້ວວົງສາ ປະຫວັດສາດ ມ6-7
5 ອ.ຈ ຄຳກອງ ວິໄລທອງ ຊີວະສາດ ມ6-7
6 ອ.ຈ ວັນດີ ທອງມາລິດ ເຄມີສາດ ມ6-7
7 ອ.ຈ ຈິນດາວັນ ຈັນທະຜອງ ພາສາລາວ-ວັນນະຄະດີ ມ7
8 ອ.ຈ ພຸດທະພອນ ພັນທະວົງ ພູມສາດ ມ7 ສຶກສາ ມ6
9 ອ.ຈ ອຸທູມພອນ ສີສຸວົງ ພາສາລາວ-ວັນນະຄະດີ ມ6
10 ອ.ຈ ສຸພາວັນ ສີດວງຈັນ ຄະນິດສາດ ມ6
11 ອ.ຈ ສິມທະລີ ໄຊອຸດົມ ພູມສາດ ມ5-6
12 ອ.ຈ ທໍລະນິນ ໄຊອຸດົມ ພາສາອັງກິດ-ເຕັກໂນ ມ6
13 ອ.ຈ ຄຳປ້ອງ ບຸດສະບາເມືອງ ພາສາອັງກິດ ມ7
ເມືອງກວ່າງໂຈວຕັ້ງຢູ່ປາກນ້ຳຈູງຈຽງ(ແມ່ນ້ຳໄຂ່ມຸກ), ມີເນື້ອທີ່ປະມານ 3.843,43 ກິໂລຕາແມັດ, ມີປະຊາກອນ 11,547 ລ້ານກ່ວາຄົນມີປະຫວັດສາດຍາວນານມາກ່ວາ 2.800 ປີເປັນເມືອງຈຸດເລີ່ມຂອງເສັ້ນທາງສາຍໃຫມທາງທະເລຕັ້ງແຕ່ອະດີດ ແລະ ຍັງເຄີຍເປັນເມືອງທ່າເສລີແຫ່ງທຳອິດແຫ່ງດຽວທີ່ເປີດຕ້ອນຮັບຊາວຕາເວັນຕົກທີ່
ຫນຶ່ງໃນ 3 ເມືອງທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດຂອງຈີນ, ທັງເປັນເມືອງທີ່ມີຜົນຜະລິດໂດຍລວມຫລາຍທີ່ສຸດດ້ວຍ. ນອກນັ້ນຍັງມີການຄົມມະນາຄົມຂົນສົ່ງທີ່ສະດວກ, ທັນສະ
ທີ່ບ້ານ: ເຊໂນ ເມືອງ ອຸທຸມພອນ ແຂວງ ສະຫວັນນະເຂດ
ປັດຈຸບັນຢູ່ບ້ານ: ໂພນສະຫວ່າງ ເມືອງ ສາມັກຄີໄຊ ແຂວງ ອັດຕະປື.
ອາດສະພອນ ເປັນເມືອງເກົ່າແກ່ທີ່ເຄີຍມີຊື່ເມືອງອາດສະພອນໃນສະໄໝພຣະຣາຊະນາຈັກລາວ ທີ່ປົກຄອງໂດຍຝຣັ່ງເສດ (ອ້າງໃນປະຫວັດແຂວງສະຫວັນນະເຂດກ່ອນ 1906), ແລະ ຍຸບໄປໄລຍະໜຶ່ງ. ຕົກມາຮອດໃນໄລຍະປ່ຽນແປງການປົກຄອງເປັນ ປະເທດສາທາລະນະລັດ ປະຊາຊທິໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ເມືອງອາດສະພອນໄດ້ຮັບການສ້າງຕັ້ງຄືນໄໝ່ໃນປີ 1993 ໂດຍແຍກອອກຈາກເມືອງອາດສະພັງທອງ (ດົງເຫັນ). ອາດສະພອນ ເປັນເມືອງທີ່ມີພູມສັນຖານເຄິ່ງທົ່ງພຽງ ແລະ ພູພຽງ ຕັ້ງຢູ່ທາງທິດຕາເວັນອອກຂອງແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ຫ່າງຈາກເທດສະບານແຂວງ 95 ຫຼັກ (ກິໂລແມັດ). ເມືອງອາດສະພອນ ມີສອງເສັ້ນທາງເຂົ້າ-ອອກໄດ້ ຄື 1) ຈາກເສັ້ນທາງເລກ 9 ລ້ຽວຊ້າຍຢູ່ສາມແຍກກ່ອນຈະເຂົ້າເທດສະບານເມືອງອາດສະພັງທອງ ໄລຍະທາງແຕ່ເສັ້ນທາງເລກ 9 ຫາເທດສະບານເມືອງອາດສະພອນ 25 ຫຼັກ ແລະ 2) ຈາກເສັ້ນທາງເລກ 13 ໃຕ້ ກ່ອນຈະຮອດເທດສະບານເມືອງອຸທຸມພອນ (ເຊໂນ) ລ້ຽວເຂົ້າເສັ້ນທາງເລກ 10 ໄລຍະທາງ 58 ຫຼັກ. ເມືອງອາດສະພອນ ມີຊາຍແດນຕິດກັບ 5 ເມືອງຂອງແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ຄື ທິດຕາເວັນອອກ ຕິດກັບເມືອງວິຣະບູຣີ ແລະ ເມືອງພະລານໄຊ, ທິດເໜືອ ຕິດກັບເມືອງໄຊບົວທອງ ແຂວງຄຳມ່ວນ, ທິດຕາເວັນຕົກ ຕິດກັບເມືອງອຸທຸມພອນ ແລະ ເມືອງໄຊບູລີ, ທິດໃຕ້ຕິດກັບເມືອງອາດສະພັງທອງ.
ເມືອງອາດສະພອນ ມີ 66 ບ້ານ ແລະ 5 ຈຸດສຸມ ຄື 1) ໂນນມີໄຊ, 2) ແກ້ງມົ້ມ-ແກ້ງຈອນ, 3) ໂພນງາມ, 4) ນາເລົາ, 5) ນາປອດ
ດິນແດນພູຊ້າງ ມີຮ່າງໃດໂນເສົາ ເຫຼົ້າໄຫແກ້ງແດງ ສຽງແຄນດອນກອງ ກະປູແດງສອງຫ້ອງ ຄ້ອງໃຫຍ່ດົງທະດາ ປິ້ງປາວັງໄຮ ຕົ້ນໄກ່ນາມົນ ລຳວົງສາວຜູ້ໄທ
ເນື້ອທີ່ ແລະ ປະຊາກອນ.
ເນື້ອທີທັງໝົດ 1.496,6 ກິໂລຕາແມັດ ປະຊາກອນທັງໝົດ 63.321 ຄົນ, ຍິງ 31.772 ຄົນ ສະເລ່ຍຄວາມໜາແໜ້ນ 0.02363 ກິໂລຕາແມັດ/ຄົນ.
75 ສ່ວນຮ້ອຍ ຂອງປະຊາກອນເມືອງອາດສະພອນ ເປັນຊົນເຜົ່າຜູ້ໄທ ແລະ 20 ສ່ວນຮ້ອຍແມ່ນຊົນເຜົ່າບຣູ (ມະກອງ)ແລະ 5 ສ່ວນຮ້ອຍ ເປັນລາວລຸ່ມ.
ພິ່ນອິ່ນ (ພາສາຈີນ: 汉语拼音方案; ພິ່ນອິ່ນ: Hànyǔ Pīnyīn Fāng'àn) ແມ່ນລະບົບໃນການຖ່າຍຖອດສຽງພາສາຈີນກາງ ຫຼື ພາສາຈີນສຳນຽມນະຄອນຫຼວງປັກກິ່ງ ດ້ວຍຕົວອັກສອນໂຣມັນ.
ຍົກຕົວຢ່າງ "北京" ອອກສຽງເປັນ "ເປີຍຈິ່ງ" ເຊິ່ງໝາຍຄວາມວ່າປັກກິ່ງໃນພາສາລາວ. ສຳລັບຄຳນີ້, ພິ່ນອິ່ນກໍເປັນ "Běijīng". ສ່ວນເຄື່ອງໝາຍທີ່ໃນຫົວ "e" ແລະ "i" ນັ້ນ, ແມ່ນເຄື່ອງໝາຍວັນນະຍຸກຂອງພາສາຈີນ.
ຄົນໄຕ້ຫວັນໃຊ້ທັງ 國語注音符號 (Guóyǔ Zhùyīn Fúhào) ແລະ 漢語拼音方案 (Hànyǔ Pīnyīn Fāng'àn) ເປັນລະບົບການຖອດສຽງຢ່າງເປັນທາງການ.
ພາສາຈີນມີສະຫຼະດ່ຽວ 7 ໂຕ ແລະ ສະຫຼະຜະສົມ 29 ໂຕ
ຈຳໂບ່ ລ່ຽມພະຈັນ (ອັງກິດ: Jumbo Liemphachanh), ເກີດເມື່ອວັນທີ 4 ເດືອນ ມີນາ ປີ 1989, ທີ່ບ້ານ ໂພນແຍງ, ເມືອງ ແກ້ວອຸດົມ, ແຂວງ ວຽງຈັນ
ເປັນລູກຂອງ ທ້າວ ຈັນທະບຸນ ລ່ຽມພະຈັນ ແລະ ນາງ ກາແກ້ວ ລ່ຽມພະຈັນ (ສະກຸນເດີມແມ່ນ ໄພວັນ ປັດຈຸບັນເສຍຊີວິດແລ້ວ), ມືອ້າຍ 1 ຄົນ ຊື່ ໂຈ້ຄຳ ລ່ຽມພະຈັນ (ເສຍຊີວິດແລ້ວ) ປັດຈຸບັນ ຢູ່ບ້ານ ໜອງບົວທອງ, ເມືອງສີໂຄດຕະບອງ, ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ
ຮຽນຈົບປະຖົມສົມບູນ ໂພນມ່ວງ ປີ 2000, ຈົບມັດທະຍົມຕອນຕົ້ນທ່າລາດ, ຈົບມັດທະຍົມຕອນປາຍ ທ່າຊັນ, ຈົບປະລິນຍາຕີ ທີ່ວິທະຍາໄລ ບີຊີທີ (ອັງກິດ: BCT College For Education)
ວິທະຍາສາດ.
ດ້ວຍຮຽນຈົບ ວິສາວະກຳຊອບແວ ຈຶ່ງມີຄວາມຮູ້ທາງດ້ານວິຊາການຕ່າງໆທີ່ກ່ຽວກັບໄອທີ ສາມາດພິມເອກະສານໄດ້ໄວພໍສົມຄວນ ທັງພາສາລາວແລະ ພາສາອັງກິດ ສ້ອມແປງຄອມພິວເຕີໄດ້ໃນລະດັບໜື່ງ ແລະ ມີຄວາມຮູ້ທາງດ້ານເຄືອຂ່າຍຄອມພິວເຕີພໍສົມຄວນ
ຂໍ້ມູນການຕິດຕໍ່.
ມືຖື: +856 20 JM XUL 11L, Email:jumbolpc@gmail.com
ໂຮງຮຽນອະຍຸດທະຍາວິທະຍາໄລ ແມ່ນໂຮງຮຽນປະຈຳຈັງຫວັດພະນະຄອນສີອະຍຸທະຍາ ເປີດທຳການສອນຕັ້ງແຕ່ ຄ.ສ. 1905 ປັດຈຸບັນໂຮງຮຽນອະຍຸດທະຍາວິທະຍາໄລເປີດສອນທັງມັດທະຍົມສຶກສາຕອນຕົ້ນແລະຕອນປາຍ ເຊິ່ງໃນປັດຈຸບັນເປັນການຈັດການສຶກສາແບບສະຫະສຶກສາເພື່ອໃຫ້ສອດຄ້ອງກັບຊີວິດຄວາມເປັນຢູ່ຂອງສັງຄົມປັດຈຸບັນຕາມນະໂຍບາຍຂອງກະຊວງສຶກສາທິການ ແລະໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມໂຄງການໂຮງຮຽນມາດຕະຖານສາກົນ (World-Class Standard School) ໃນປະເທດໄທ ໂດຍມຸ່ງເນັ້ນໃຫ້ນັກຮຽນມີສັກກະຍະພາບເປັນພົນລະໂລກ ເປັນເລີດທາງວິຊາການສື່ສານສອງພາສາ ລ້ຳໜ້າທາງຄວາມຄິດ ຜະລິດງານຢ່າງສ້າງສັນ ຮ່ວມກັນຮັບຜິດຊອບຕໍ່ສັງຄົມໂລກ ປັດຈຸບັນສັງກັດສຳນັກງານເຂດພື້ນທີ່ການສຶກສາມັດຖະຍົມສຶກສາ ເຂດ 3 (ນົນທະບຸລີ-ພະນະຄອນສີອະຍຸທະຍາ)
ສະຖາປະນາໂຮງຮຽນຕົວຢ່າງປະຈຳມົນທົນກຸງເກົ່າ.
ໃນແຜ່ນດິນ ພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາຈຸລາລົງກອນ ພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ (ລາຊະການທີ່ 5) ຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າໃຫ້ປະກາດພະບໍລົມລາຊະໂອງການຈັດຕັ້ງໂຮງຮຽນຫຼວງຂຶ້ນຕາມມົນທົນຕ່າງໆ ໂດຍທົ່ວກັນ ຍຶດແບບຢ່າງຂອງໂຮງຮຽນສວນກຸຫຼາບວິທະຍາໄລໂຮງຮຽນຫຼວງແຫ່ງທຳອິດຂອງປະເທດໄທ (ຈັດເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1882) ດ້ວຍສາຍພະເນດອັນຍາວໄກໃນພະອົງທີ່ມີພະກະລຸນາໂປດເກົ້າໃຫ້ຈັດຕັ້ງໂຮງຮຽນຫຼວງຂຶ້ນນີ້ເພາະພະອົງມີພະລາຊະປະນິທານອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ດັງປາກົດໃນພະລາຊະຫັດຖະເລຂາ ຄວາມຕອນໜຶ່ງວ່າ
ເໝ້ນ (ອັງກິດ: Porcupine, ອັນດັບຍ່ອຍ: Hystricomorpha) ແມ່ນອັນດັບຍ່ອຍຂອງສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມ ໃນອັນດັບສັດແຂ້ວແທະ (Rodentia). ໃຊ້ຊື່ວິທະຍາສາດວ່າ Hystricomorpha.
ໂດຍຄຳວ່າ Hystricomorpha ນັ້ນມາຈາກພາສາລາແຕັງ ຄຳວ່າ hystrix ໝາຍເຖິງ "ເໝ້ນ" ແລະພາສາເກັກຄຳວ່າ morphē ໝາຍເຖິງ "ຮູບຮ່າງ".
ໂດຍສັດທີ່ຮູ້ຈັກກັນເປັນຢ່າງດີຂອງອັນດັບຍ່ອຍນີ້ແມ່ນ ເໝ້ນ ອັນເປັນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມສ່ຳກາງຄ່ອນຂ້າງໄປທາງໃຫຍ່ ທີ່ມີຈຸດເດ່ນ ແມ່ນ ຂົນເທິງໂຕທີ່ເປັນໜາມແຫຼມ ໃຊ້ສຳລັບປ້ອງກັນໂຕ. ກະຈາຍພັນໄປໃນແຫຼ່ງຮ້ອນແລະແຫຼ່ງອົບອຸ່ນທົ່ວທັງໂລກ ຄື ທະວີບອາຊີ, ອາຟະລິກ, ອະເມລິກາເໜືອແລະອະເມລິກາໃຕ້ ອັນແບ່ງອອກໄດ້ຕື່ມເປັນ 2 ວົງ.
ເໝ້ນ ເປັນສັດທີ່ມີຄວາມເຊື່ອວ່າສະບັດຂົນເຂົ້າໃສ່ສັດຕູໄດ້ ແຕ່ຄວາມແທ້ແລ້ວບໍ່ໄດ້ເປັນເຊ່ນນັ້ນ. ເມື່ອເໝ້ນພໍ້ສັດຕູຈະຟ້າວຫັນຫຼັງໃຫ້ ແລ້ວແລ່ນໜີໄປພ້ອມທັງສັ່ນຂົນໃຫ້ເກີດສຽງດັງກາວໆ ເປັນການເຕືອນ ບໍ່ໃຫ້ຜູ້ເຮັດຮ້າຍເຂົ້າໃກ້. ແຕ່ຄັນຫາກສັດຕູຍັງແລ່ນໄລ່ຢູ່ ເໝ້ນຈະຟ້າວເຊົາທັນທີ ພ້ອມທັງພອງຂົນໃຫ້ຕັ້ງຊັນ ແລະແລ່ນຖອຍຫຼັງເຂົ້າຫາ. ສັດຕູທີ່ແລ່ນຕາມບໍ່ສາມາດຈະຢຸດໄດ້ທັນຈັ່ງຖືກຂົນເໝ້ນສຽບ. ຂົນເໝ້ນຈະຫຼົ່ນຈາກຕົວເມ່ນໄດ້ງ່າຍຫຼາຍ. ມັກຈະຕິດໄປກັບສັດທີ່ເຂົ້າມາເຮັດຮ້າຍທຸກເມື່ອແລະອາດເຮັດໃຫ້ສັດຕູຕາຍໄດ້. ໃນຍາມແຕ່ກ່ອນ ຜູ້ລ່າເນື້ອທີ່ເຂົ້າໄປລ່າສັດມັກຈະເອົາໝາໄປນຳເພື່ອຊ່ວຍດົມກິ່ນແລະຄົ້ນຫາສັດປ່າ ຄັນພໍ້ເຫັນ ເໝ້ນມັນຈະແລ່ນໄລ່ທັນທີ ເມື່ອເໝ້ນເຊົາແລ່ນ ໝາຈະແລ່ນຕຳເໝ້ນທັນທີຈັ່ງມັກໄດ້ຮັບບາດເຈັບແລະມີຂົນເໝ້ນຕິດຕາມຕົວ. ເມື່ອເຈ້າຂອງໝາພໍ້ເຂົ້າຈຶ່ງຄຶດວ່າເໝ້ນສະບັດຂົນເຂົ້າໃສ່ ເຮັດໃຫ້ມີຄວາມເຊື່ອຜິດໆ ສືບຕາມກັນມາ.
ເດັກມີສິດໄດ້ຮັບການປົກປ້ອງ ຈາກການຖືກຈຳແນກ ແລະ ລັງກຽດ. ເດັກຈະບໍ່ຖືກລັງກຽດຍ້ອນຮູບຮ່າງ, ສີຜິວ, ພາສາທີ່ເຈົ້າເວົ້າ. ສາສະໜາ, ຄວາມສາມາດໃນການຮຽນ, ຄວາມຄິດເຫັນ, ຍ້ອນສະພາບຄອບຄົວ ຫຼື ປະເທດຂອງເຈົ້າ.
ເດັກມີສິດໄດ້ຮັບການດູແລ, ອົບຮົມສັ່ງສອນຈາກພໍ່ແມ່ ແລະ ຄອບຄົວ, ລັດຖະບານຄວນໃຫ້ການຊ່ວຍເຫຼືອແກ່ພໍ່ແມ່, ຜູ້ປົກຄອງເພື່ອໃຫ້ເຂົາເຈົ້າໄດ້ດູແລເດັກ, ເຂົ້າໃຈ ແລະ ປະຕິບັດສິດຂອງເດັກຢ່າງເຕັມສ່ວນ.
ເດັກທຸກຄົນມີສິດດຳລົງຊີວິດ, ລັດຖະບານຄວນຮັບປະກັນໃຫ້ເດັກທຸກຄົນມີການດຳລົງຊີວິດທີ່ດີ ແລະ ໄດ້ຮັບການພັດທະນາ. ເດັກມີສິດດຳລົງຊີວິດໃນເຮືອນທີ່ມີຄວາມປອດໄພ ແລະ ມີຄວາມສຸກ.
ເມື່ອເດັກເກີດມາ ເດັກຕ້ອງໄດ້ຮັບການຈົດທະບຽນທັນທີ. ເດັກຍັງຕ້ອງມີສິດມີຊື່ ແລະ ສັນຊາດ. ເດັກຍັງມີສິດຮູ້ວ່າພໍ່ແມ່ຂອງຕົນແມ່ນໃຜ ແລະ ໄດ້ຢູ່ກັບພໍ່ແມ່ຖ້າເປັນໄປໄດ້.
ເດັກມີສິດຢູ່ນຳພໍ່ແມ່ ແລະ ຄອບຄົວ, ເວັ້ນເສຍແຕ່ວ່າພໍ່ແມ່ ແລະ ຄອບຄົວຫາກປະພຶດຢ່າງບໍ່ເໝາະສົມກັບເດັກ.
ເດັກທຸກຄົນມີສິດສະແດງຄວາມຄິດເຫັນ ແລະ ເວົ້າໃນສິ່ງທີ່ເຂົາເຈົ້າຄິດ. ເມື່ອຜູ່ໃຫຍ່ຕັດສິນບັຍຫາກ່ຽວກັບເດັກບໍ່ວ່າໃນຄອບຄົວ, ໂຮງຮຽນ, ຫ້ອງການຕ່າງໆ ແລະ ໃນສານ ເພີ່ນຕ້ອງໃຫ້ເດັກສະແດງຄວາມຄິດເຫັນ ແລະ ພິຈາລະນາຄວາມຄິດເຫັນຂອງເດັກ.
ເດັກມີສິດໃນການຄິດ, ເຊື່ອຖື ຫຼື ບໍ່ເຊື່ອຖືສາສະໜາໃດໜຶ່ງຕາບໃດທີ່ມັນຫາກບໍ່ຂັດກັບສິດຂອງຜູ້ອື່ນ. ພໍ່ແມ່, ຜູ້ປົກຄອງຂອງເດັກຄວນໃຫ້ຄຳແນະນຳແກ່ເດັກໃນເລື່ອງນີ້.
ເດັກມີສິດຮັກສາຄວາມເປັນສ່ວນຕົວ. ສະນັ້ນຄົນອື່ນບໍ່ຄວນອ່ານຈົດໝາຍ ແລະ ປື້ມບັນທຶກສ່ວນຕົວ ແລະ ບຸກລຸກສະຖານທີ່ພັກເຊົາຂອງເດັກໂດຍບໍ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດ.
ເດັກມີສິດໄດ້ຮັບຂໍ້ມູນຂ່າວສານຕ່າງໆ ທີ່ເໝາະສົມກັບເດັກ ແລະ ສາມາດເຂົ້າໃຈໄດ້ ຈາກໜັງສືພິມ, ປື້ມ, ວິທະຍຸ ແລະ ໂທລະພາບ, ແລະ ໄດ້ຮັບການປົກປ້ອງຈາກຂໍ້ມູນທີ່ເປັນໄພຕໍ່ເດັກ.
ທັງພໍ່ ແລະ ແມ່ ມີໜ້າທີ່ຮ່ວມກັນໃນການລ້ຽງດູ ແລະ ອົບຮົມສັ່ງສອນເດັກ, ແລະ ເດັກກໍ່ມີສິດທີ່ຈະຢູ່ກັບພໍ່ ແລະ ແມ່.
ເດັກມີສິດຮັບການປົກປ້ອງຈາກການໃຊ້ຄວາມຮຸນແຮງ ແລະ ການທາລຸນໃນທຸກຮູບການ. ລັດຖະບານຄວນຮັບປະກັນໃຫ້ເດັກທຸກຄົນໄດ້ຮັບການດູແລທີ່ດີ ແລະ ບໍ່ມີການໃຊ້ຄວາມຮຸນແຮງກັບເດັກ.
ເດັກຜູ້ທີ່ບໍ່ສາມາດຢູ່ນຳພໍ່ແມ່ໄດ້ຄວນໄດ້ຮັບການຊ່ວຍເຫຼືອ ແລະ ດູແລເປັນຢ່າງດີ, ຄຳນຶງເຖິງ ສາສະໜາທີ່ເດັກເຊື່ອຖື, ວັດທະນະທຳ ແລະ ພາສາຂອງເດັກ.
ເມື່ອເດັກຈຳເປັນຕ້ອງໄດ້ອອກຈາກປະເທດຂອງຕົນໄປຫຼີ້ໄພຢູ່ປະເທດອື່ນເດັກຄົນນັ້ນກໍ່ມີສິດເທົ່າທຽມກັບເດັກທີ່ຢູ່ໃນປະເທດນັ້ນ. ເດັກຈະໄດ້ຮັບການຊ່ວຍເຫຼືອ ແລະ ປົກປ້ອງ, ຖ້າເປັນໄປໄດ້ກໍ່ຈະຖືກພາກັບມາຫາພໍ່ແມ່ ແລະ ຄອບຄົວ.
ເດັກພິການທາງຈິດ ຫຼື ທາງຮ່າງກາຍມີສິດໄດ້ຮັບການຊ່ວຍເຫຼືອເປັນພິເສດ ເພື່ອວ່າເຂົາເຈົ້າຈະສາມາດເພິ່ງຕົນເອງໄດ້ ແລະ ດຳລົງຊີວິດຢ່າງມີສັກສີ.
ເດັກມີສິດດຳລົງຊີວິດ ໃນສະພາບແວດລ້ອມທີ່ຊ່ວຍໃຫ້ສາມາດພັດທະນາທາງດ້ານຮ່າງກາຍ ແລະ ຈິດໃຈ, ນີ້ໝາຍຄວາມວ່າເດັກຄວນໄດ້ກິນອາຫານພຽງພໍ, ມີເຄື່ອງນຸ່ງຮົ່ມ ແລະ ທີ່ພັກພາອາໄສ. ສຳລັບຄອບຄົວທີ່ບໍ່ສາມາດໃຫ້ສິ່ງດັ່ງກ່າວນີ້ແກ່ເດັກໄດ້ ລັດຖະບານຄວນໃຫ້ການຊ່ວຍເຫຼືອ.
ເດັກມີສິດໄດ້ຮັບການສຶກສາຂັ້ນປະຖົມ ໂດຍບໍ່ໄດ້ເສຍຄ່າ. ເດັກມີສິດສືບຕໍ່ການສຶກສາໃນຂັ້ນທີສູງຂື້ນໄປເທົ່າທີ່ສາມາດເຮັດໄດ້. ຄູໃນໂຮງຮຽນບໍ່ຄວນສັ່ງສອນດ້ວຍການທຸບຕີ, ປ້ອຍດ່າ ແລະ ເວົ້າຈາແບບດູໝິ່ນໃຫ້ເສຍກຳລັງໃຈ. ເດັກມີສິດໄດ້ຮັບການປົກປ້ອງຈາກການກະທຳເຫຼົ່ານີ້.
ເດັກມີສິດໄດ້ຮັບການສຶກສາທີ່ຊ່ວຍໃຫ້ເຂົາເຈົ້າໄດ້ພັດທະນາຄວາມສາມາດ ແລະ ພອນສະຫວັນຫຼາຍເທົ່າທີ່ຫຼາຍໄດ້. ການສຶກສານັ້ນຄວນສອນໃຫ້ເດັກຮູ້ຈັກນັບຖືພໍ່ແມ່, ຜູ້ປົກຄອງ, ນັບຖືວັດທະນະທຳຂອງຕົນ ແລະ ຂອງຜູ້ອື່ນ.
ເດັກທີ່ເປັນຊົນຊາດຊົນເຜົ່າມີສິດເຊື່ອຖື ຫຼື ບໍ່ເຊື່ອຖືສາສະໜາ, ຖືຮິດຄອງປະເພນີ ແລະ ນຳໃຊ້ພາສາຂອງເຂົາເຈົ້າ.
ເດັກທີ່ລະເມີດກົດໝາຍຈະບໍ່ຖືກທາລຸນ. ເດັກຈະບໍ່ຖືກກັງຂັງຮ່ວມກັບຜູ້ໃຫຍ່ ແລະ ມີສິດຕິດຕໍ່ກັບພໍ່ແມ່ ແລະ ຄອບຄົວ.
ມີທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃຈກາງເມືອງປາກຊັນ ແຂວງບໍລິຄຳໄຊ ຢູ່ລະຫວ່າງກາງຂອງຕົວເມືອງໃໝ່ ແລະ ຕົວເມືອງເກົ່າ (ຢູ່ໃກ້ກັບຕະຫລາດອິນດູຈີນ ຄິວລົດເມປາກຊັນ)
ອະນຸບານໄດ້ຮັບການສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນເມື່ອປີ 2002 ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ມີພຽງແຕ່ລ້ຽງເດັກພຽງຫ້ອງດຽວ ມາຮອດສົກຮຽນປະຈຸບັນນີ້ ມີນັກຮຽນທັງໝົດ 200 ກວ່າຄົນ
ປະຖົມໄດ້ຮັບການສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນ ໃນປີ 2007 ໃນເບື້ອງຕົ້ນມີພຽງແຕ່ ປ1 ເຖິງ ປ3 ເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ມາຮອດສົກຮຽນ 2012-2013 ນີ້ ມີນັກຮຽນ ຫລາຍກວ່າ 200 ຄົນ
ການທ່ອງທ່ຽວ ເປັນຂະແໜງການອຸດສາຫະກຳໜຶ່ງ ທີ່ມີການຂະຫຍາຍຕົວຢ່າງວ່ອງໄວ ແລະ ກ້ວາງຂວາງຢູ່ໃນບັນດາປະເທດໃນໂລກ. ໃນຍຸກປັດຈຸບັນ, ບັນດານາໆຊາດໄດ້ເອົາໃຈໃສ່ເປັນພິເສດຕໍ່ການພັດທະນາການທ່ອງທ່ຽວເຊິ່ງຖືເປັນຂະແໜງການເສດຖະກິດທີ່ສຳຄັນເພື່ອພັດທະ
ນາເສດ ຖະກິດ - ສັງຄົມແຫ່ງຊາດຂອງປະເທດຕົນ. ທັງນີ້ກໍ່ຍ້ອນວ່າ: ການທ່ອງທ່ຽວໄດ້ນຳເອົາເງິນຕາຕ່າງປະເທດເຂົ້າມາໃນປະເທດຕົນ, ຊຸກຍູ້ການລົງທຶນທາງທຸລະກິດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງໂດຍກົງ ແລະ ທາງອ້ອມເຊັ່ນ: ທຸລະກິດນຳທ່ຽວ, ທຸລະກິດການພັກແຮມ, ທຸລະກິດບໍລິການອາຫານ, ການຂົນສົ່ງ, ການຂາຍເຄື່ອງທີ່ລະນຶກ ແລະ ອື່ນໆ ຊຸກຍູ້ການລົງທຶນໃສ່ການສ້າງພື້ນຖານໂຄງລ່າງເຊັນ: ຖະໜົນຫົນທາງ, ສະໜາມບິນ, ທ່າເຮືອໂດຍ ສານ, ລະບົບໂທລະຄົມມະນາຄົມ, ໄຟຟ້າ, ນ້ຳປະປາ ແລະ ອື່ນໆ ສ້າງວຽກເຮັດງານທຳໃຫ້ແກ່ປະຊາຊົນ ໃນຂະແໜງການບໍລິການ ແລະ ການຜະລິດເປັນຕົ້ນແມ່ນການສົ່ງອອກ ທີ່ພາໃຫ້ມີການສະສົມເງິນຕາ, ມີການໜູນວຽນເງິນຕາພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດເປັນຢ່າງດີ, ກະຈາຍລາຍໄດ້ສູ່ທ້ອງຖິ່ນ, ຊົນນະບົດຫ່າງໄກສອກຫຼີກ.
ພາຍຫຼັງກອງປະຊຸມໃຫ່ຍຄັ້ງທີ IV ຂອງພັກປະຊາຊົນໃນປີ 1986 ໄດ້ກຳນົດແນວທາງປ່ຽນແປງໃໝ່ຮອບດ້ານ ແລະ ການເປີດກ້ວາງການຮ່ວມມືກັບຕ່າງປະເທດ, ການທ່ອງທ່ຽວໄດ້ມີບົດບາດໃນການພັດທະນາເສດຖະກິດ - ສັງຄົມ ຂອງປະເທດເຮົາ ລັດຖະບານແຫ່ງ ສປປ ລາວ ໄດ້ກຳນົດ ແລະ ປະກາດຈັດຕັ້ງປະຕິບັດການພັດທະນາ ແລະ ສົ່ງເສີມການທ່ອງທ່ຽວວັດທະນະທຳ, ທຳມະຊາດ ແລະ ປະຫວັດສາດ, ເພື່ອຮອງຮັບໃຫ້ແກ່ນັກທ່ອງທ່ຽວ ແລະ ການບໍລິການອື່ນໆ ໃຫ້ມີການຂະຫຍາຍຕົວ, ລັດຖະບານໄດ້ສຸມໃສ່ພື້ນຖານໂຄງລ່າງຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ດ້ວຍການສ້າງເສັ້ນທາງຄົມມະນາຄົມໃຫ້ເຊື່ອມຈອດກັນໃນທົ່ວປະເທດ ແລະ ເຊື່ອມຕໍ່ກັບບັນດາປະເທດເພື່ອນບ້ານນັບທັງຢູ່ພາກເໜືອ, ພາກກາງ ແລະ ພາກໃຕ້ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ນັກທ່ອງທ່ຽວສາມາດເຊື່ອມໂຍງກັບພາກພື້ນ ແລະ ສາກົນ.
ແຂວງບໍ່ແກ້ວເປັນແຂວງໜຶ່ງທີ່ປະກອບດ້ວຍຫຼາຍຊົນຊາດຊົນເຜົ່າ ທີ່ດຳລົງຊີວິດຢູ່ຮ່ວມກັນດ້ວຍຄວາມ ສາມັກຄີ, ປອງດອງ ແລະ ມີຄວາມດຸໝັ່ນຂະຫຍັນພຽນຫາລ້ຽງຊີບດ້ວຍຫຼາຍຮູບແບບທີ່ຖືກຕ້ອງຕາມກົດໝາຍເຊັ່ນ: ການປູກຝັງ, ການລ້ຽງສັດ, ການເຮັດສວນ, ລັດຖະກອນ ແລະ ການບໍລິການຕ່າງໆ. ປະຊາຊົນສ່ວນຫຼາຍແມ່ນອາໄສຢູ່ລຽບຕາມແຄມແມ່ນ້ຳໃຫ່ຍ ແລະ ແມ່ນ້ຳນ້ອຍບ່ອນທີ່ມີທົ່ງພຽງ, ບ່ອນເປີ້ນພູ, ຮ່ອມພູ. ເຖິງວ່າແຂວງບໍ່ແກ້ວຈະມີເນື້ອທີ່ໜ້ອຍ ແລະ ພົນລເມືອງກໍ່ມີຈຳນວນໜ້ອຍ ແຕ່ກໍ່ມີຫຼາຍຊົນເຜົ່າທີ່ຢູ່ສະຫຼັບຊັບຊ້ອນກໍຕາມ ປະຊາຊົນທຸກເຜົ່າແມ່ນມີຄວາມສາມັກຄີປອງດອງຢູ່ຮ່ວມກັນດ້ວຍສັນຕິວິທີ ພ້ອມນັ້ນມີສິດເສລີພາບເທົ່າທຽມກັນທາງດ້ານການດຳລົງຊີວິດ ແລະ ວັດທະນະທຳ ເຊິ່ງສະແດງອອກທາງການອະນຸລັກ ວັດທະນະທຳ ຮີດຄອງປະເພນີອັນດີງາມຂອງຊາດຄື: ງານບຸນປະເພນີວັດທະນະທຳ ການຫຼີ້ນບຸນກິນຈຽງ ຂອງເຜົ່າມົ້ງ, ການກິນບຸນວໍ້ຂອງເຜົ່າມູນເຊີນດຳ, ມູນເຊີນຂາວ, ເຜົ່າກຸ່ຍ, ການກິນຈຽງຂອງເຜົ່າອີມຽວ ການຫຼີ້ນກິນບຸນ ມະເກີ້ຣ ຂອງເຜົ່າກຶມມຸ ແລະ ການທຳບຸນທາງສາສະໜາພຸດຂອງຊົນເຜົ່າລາວຕາມລະດູການເຊັ່ນ: ບຸນເຂົ້າພັນສາ, ບຸນອອກພັນສາ, ບຸນເຂົ້າສະຫຼາກ, ບຸນມະຫາຊາດ, ບຸນພະເວດ, ບຸນກອງເຂົ້າ, ບຸນປີໃໝ່ລາວ, ການຈູດບັ້ງໄຟ, ການຕົບທາດແມ່ນຫຼີ້ນໃນຊ່ວງປີໃໝ່ລາວ. ນອກຈາກນັ້ນຍັງມີການຈັດເທດສະການອື່ນໆເຊັ່ນ: ງານວັດທະນະທຳຊົນເຜົ່າໄດ້ຈັດຂຶ້ນເປັນຄັ້ງທີ2 ແລະ ງານປະກວດນາງສາວເທດສະການພືດຊາວສວນ ໄດ້ຈັດຂຶ້ນເປັນຄັ້ງທີ 6. ງານເທດສະການວາຍຫຼວງ ໄດ້ຈັດໃນເດືອນເມສາຫາເດືອນມີນາຂອງທຸກໆປີ ທີ່ເມືອງເມິງແຂວງບໍ່ແກ້ວ. ພ້ອມນັ້ນທາງຊາວແຂວງບໍ່ແກ້ວຍັງມີງານເທດສະການທີ່ໂດ່ງດັງ ແລະໂດດເດັ່ນທີ່ມີຄວາມໝາຍຄວາມສຳຄັນທາງວັດທະນະທຳ, ທໍາມະຊາດ ທີ່ມີເອກະລັກ, ສັນຍາລັກ ແລະ ທັງມີຄວາມແຕກຕ່າງກັບແຂວງອື່ນເຊັ່ນ: ງານເທດສະການດອກງິ້ວບານທີ່ດອນຊາວ ເມືອງຕົ້ນເຜີ້ງ ແຂວງບໍ່ແກ້ວ ແມ່ນໄດ້ຈັດຂື້ນທຸກໆປີ, ງານເທດສະການດອກງິ້ວບານແມ່ນໄດ້ເລີ່ມມີແນວຄວາມຄິດຢາກຈະຈັດງານແຕ່ປີ 1997 ພາຍໃຕ້ການຊີ້ນຳຂອງທ່ານ ສຸກັນ ມະຫາລາດ ເຈົ້າແຂວງໆບໍ່ແກ້ວຮ່ວມກັບພະແນກຖະແຫຼງຂ່າວ ແລະ ວັດທະ ນະທຳໃນໄລຍະນັ້ນ ເພື່ອເປັນການອະນຸລັກ ແລະ ສົ່ງເສີມວັດທະນະທຳ, ທຳມະຊາດ, ສິ່ງແວດລ້ອມ, ຮີດຄອງປະເພນີຂອງປະຊາຊົນບັນດາເຜົ່າທົ່ວແຂວງບໍ່ແກ້ວ ມາຮອດປີ 2000 ທາງອຳນາດການປົກຄອງເມືອງຕົ້ນເຜີ້ງຮ່ວມກັບອົງການຈັດຕັ້ງສະຫະພັນແມ່ຍິງເມືອງ, ພໍ່ແມ່ປະຊາຊົນເມືອງຕົ້ນເຜີ້ງ ໄດ້ຕົກລົງເປັນເອກະພາບສືບຕໍ່ຈັດງານເທດສະການດອກງິ້ວບານຂຶ້ນຢ່າງເປັນທາງການ ເຊິ່ງ ນັບແຕ່ປີ 2000 ແມ່ນໄດ້ພ້ອມກັນຈັດງານເທດສະການນີ້ຂຶ້ນໃນທຸກໆປີ, ສະນັ້ນມາຮອດປີ 2012 ນີ້ເປັນຄັ້ງທີ່ 12 ງານເທດສະການດອກງິ້ວບານເຄີຍຈັດຂຶ້ນລະຫວ່າງກາງເດືອນຫາທ້າຍເດືອນມັງ ກອນຂອງແຕ່ລະປີ ເພາະວ່າຊ່ວງໄລຍະທີ່ຈັດງານດອກງິ້ວບານນັ້ນ ຕົ້ນງິ້ວກຳລັງອອກດອກ ຫຼື ເປັນດອກທີ່ເບັ່ງບານງາມຕາ ທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍສີແດງໄປທົ່ວເຂດດອນຊາວ ເມືອງຕົ້ນເຜີ້ງ ແຂວງບໍ່ແກ້ວ. ການຈັດງານເທດສະການດອກງິ້ວບານຄັ້ງທີ່ 12 ປີ 2012 ແມ່ນທາງບໍລິສັດດອກງິ້ວຄຳເປັນເຈົ້າພາບໂດຍການພົວພັນສົມທົບກັບອຳນາດການປົກຄອງແຂວງ ຄະນະປົກຄອງເມືອງຕົ້ນເຜີ້ງ ຄະນະພັກຮາກຖານ, ອຳນາດການປົກຄອງບ້ານຕະຫຼອດຮອດປະຊາຊົນໃນທົ່ວເມືອງຕົ້ນເຜີ້ງແຂວງບໍ່ແກ້ວເຂົ້າຮ່ວມ ໃນງານໄດ້ມີການຈັດກິດຈະກຳເຊັ່ນ: ການສະແດງສິລະປະວັນນະຄະດີຂອງແຕ່ ລະບ້ານ ການຮ້ອງເພງຈາກນັກຮ້ອງສູນກາງ ແລະ ກອງສິລະປະກອນຈາກເມືອງຊຽງຮຸ່ງ, ສິບສອງ ພັນນາ ສປຈີນ, ມີການປະກວດນາງສາວຊົນເຜົ່າ, ມີການແຂ່ງຂັນກິລາປະເພດຕ່າງໆ ມີການຂາຍຜະລິດຕະພັນດ້ານອຸດສາຫະກຳ, ຫັດຖະກຳ, ກະສິກຳ, ພືດຜົນຜະລິດຂອງຊາວບ້ານ, ການຂາຍເຄື່ອງສຳເລັດຮູບ ແລະ ການບໍລິການຕ່າງໆ.
ການສຶກສາຄັ້ງນີ້ໄດ້ກຳນົດພື້ນທີ່ສຶກສາຄື: ເຂດດອນຊາວ ເມືອງຕົ້ນເຜີ້ງ ແຂວງບໍ່ແກ້ວ ສປປ ລາວ ໂດຍກຳນົດກິດຈະກຳການຈັດງານເປັນກິດຈະກຳຫຼັກໃນການສຶກສາຄັ້ງນີ້.
ການສຶກສາຄັ້ງນີ້ ດຳເນີນການເກັບລວບລວມຂໍ້ມູນໃນເຂດດອນຊາວ ໃນລະຫວ່າງເດືອນພະຈິກ ປີ 2011 ເຖິງປີ 2012.
ການຄົ້ນຄ້ວາເອກະສານ, ການສຶກສາຂໍ້ມູນການນໍາໃຊ້ທິດສະດີ ແລະ ຫຼັກການຕ່າງໆມາຈາກແຫຼ່ງຂໍ້ມູນປະຖົມມະພູມ ແລະ ທຸຕິຍະພູມເຊັ່ນວ່າເປັນຂໍ້ມູນດິບ ແລະ ຂໍ້ມູນທີ່ມາຈາກເອກະສານທີ່ມີຄົນອື່ນຂຽນຂຶ້ນໄວ້ກ່ອນເນື້ອໃນຂອງບົດຄົ້ນຄ້ວາເພື່ອເປັນເຄື່ອງມືໃນການສຶກສາ.
ແບບການສຳພາດ ໂດຍໃຊ້ວິທີການສຳພາດແບບບໍ່ມີໂຄງສ້າງ, ໂດຍທີ່ຜູ້ສຳ ພາດໄດ້ໂອ້ລົມສົນທະນາກັບຜູ້ໃຫ້ຂໍ້ມູນຢ່າງເປີດກ້ວາງເພື່ອໃຫ້ໄດ້ຂໍ້ມູນສອດຄ່ອງກັບຈຸດປະສົງ ແລະ ບັນຫາທີ່ກຳລັງສຶກສາ.
ການເກັບກຳລວບລວມຂໍ້ມູນຫຼັກທີ່ໄດ້ເລີ່ມດຳເນີນໃນຊ່ວງເດືອນ 12 ເຖິງຕົ້ນເດືອນ 2 ເປັນຊ່ວງລະດູໜາວດອກງິ້ວກຳລັງເບັ່ງບານ ແລະ ໃນຊ່ວງທ້າຍເດືອນ 1 ເປັນໄລຍະການຈັດເທດ ສະການດອກງິ້ວບານຂຶ້ນທີ່ດອນຊາວ, ເມືອງຕົ້ນເຜິ້ງ, ແຂວງບໍ່ແກ້ວ.
- ມາຈາກແຫຼ່ງຂໍ້ມູນປະຖົມມະພູມ ເປັນຂໍ້ມູນຂັ້ນ 1 ເປັນຂໍ້ມູນດິບທີ່ໄດ້ມາຈາກການສຳ ພາດ ແລະ ການສັງເກດ.
- ມາຈາກແຫຼ່ງຂໍ້ມູນທຸຕິຍະພູມ ເປັນຂໍ້ຂັ້ນ 2 ເປັນຂໍ້ມູນທີ່ເອົາມາຈາກເອກະສານຕ່າງໆ ຫຼື ແມ່ນຂໍ້ມູນທີ່ມີຄົນອື່ນຂຽນ ຫຼື ສ້າງຂຶ້ນໄວ້ກ່ອນແລ້ວ.
ຂັ້ນຕອນທີ່ 1 ຂໍໜັງເກັບກໍາຂໍ້ມູນຈາກໜ່ວຍງານທີ່ຕົນເອງສຶກສາໄປຫາພະແນກຖະແຫຼງຂ່າວວັດທະນະທຳ ແລະ ທ່ອງທ່ຽວ ແຂວງບໍ່ແກ້ວ ເພື່ອຂໍຄວາມຮ່ວມມືໃນພື້ນທີ່ສຶກສາ.
ຂັ້ນຕອນທີ່ 2 ເກັບລວບລວມຂໍ້ມູນຈາກເອກະສານການທ່ອງທ່ຽວ, ຈາກໜັງສືພິມ, ວາລະສານທ່ອງທ່ຽວ, Internet ຄື: ປະຫວັດຄວາມເປັນມາໃນການຈັດງານເທດສະການດອກງິ້ວບານ ແລະ ການຈັດການກິດຈະກຳໃນງານເທດສະການດອກງິ້ວບານ.
ຂັ້ນຕອນທີ່ 3 ແມ່ນໄດ້ມາຈາກການສຳພາດ ແລະ ສັງເກດ ຄະນະຮັບຜິດຊອບໃນການຈັດງານ ແລະ ຊາວບ້ານທີ່ອາໄສຢູ່ເຂດນັ້ນ.
ການລວບລວມເອກະສານທີ່ກ່ຽວຂ້ອງໄດ້ແກ່ ບົດວິໄຈ, ບົດລາຍງານ, ວາລະ ສານການ ທ່ອງທ່ຽວ, ໜັງສືພິມ, Internet ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຫົວຂໍ້ທີ່ສຶກສາແລ້ວນໍາມາລວບລວມສະ ຫຼຸບເນື້ອໃນທີ່ສຳຄັນເພື່ອນນຳມາຂຽນບົດຈົບຊັ້ນ.
ກ. ບົດບາດຕໍ່ການຂະຫຍາຍຕົວຕໍ່ເສດຖະກິດ ໃນປັດຈຸບັນຕາໜ່າງການທ່ອງທ່ຽວ ໄດ້ສ້າງຂື້ນຢູ່ເກືອບທຸກໆປະເທດໃນໂລກ, ບັນດາຜົນປະໂຫຍດທາງດ້ານເສດຖະກິດທີ່ໄດ້ມາຈາກການທ່ອງທ່ຽວ, ແມ່ນບັນຫາທີ່ປະຕິເສດບໍ່ໄດ້ ໂດຍຜ່ານການໃຊ້ຈ່າຍຂອງນັກທ່ອງທ່ຽວຕໍ່ກັບບັນດາ ຜະລິດຕຳພັນ ແລະ ສິນຄ້າທ່ອງທ່ຽວ. ຂະຫຍາຍການທ່ອງທ່ຽວ, ກະຕຸກຊຸກຍູ້ການຂະຫຍາຍຕົວຂອງບັນດາເສດຖະກິດອື່ນໆ.
ຂ. ບົດບາດຕໍ່ການເມືອງ ການທ່ອງທ່ຽວແມ່ນຂົວຕໍ່ມິດຕະພາບ, ສັນຕິພາບລະຫວ່າງຊາດໃນທົ່ວໂລກ, ການທ່ອງທ່ຽວຊ່ວຍບັນດາປະຊາຊາດຫຍັບເຂົ້າໃກ້ກັນກ່ວາເກົ່າ ແລະ ເຂົ້າໃຈກ່ຽວກັບຄຸນຄ່າວັດທະນາທຳຂອງປະເທດໃຫ້ດີກ່ວາເກົ່າ. ແຕ່ລະປະເທດກໍ່ໄດ້ເນັ້ນໜັກເຖິງບັນຫາຄວາມສະຫງົບທາງດ້ານການເມືອງ ແລະ ຄວາມສະຫງົບປອດໄພທາງສັງຄົມ ແມ່ນເງື່ອນໄຂທີ່ຂາດບໍ່ໄດ້ເພື່ອຂະຫຍາຍວຽກງານການທ່ອງທ່ຽວ ໃນບັນດາຂົງເຂດສາຍພົວພັນເສດຖະກິດສາກົນແລກປ່ຽນການທ່ອງທ່ຽວກັບສາກົນນັບມື້ນັບເປີດກ້ວາງ ແລະ ການພັດທະນາການທ່ອງທ່ຽວເວົ້າລວມ, ທ່ອງທ່ຽວສາກົນເວົ້າສະເພາະ, ອາດຂະຫຍາຍຕົວໄດ້ໃນເງື່ອນໄຂສັນຕິພາບ, ມີຄວາມສະ ຫງົບປອດໄພ, ມີຈິດໃຈມິດຕະພາບລະຫວ່າງບັນດາປະຊາຊາດໃນໂລກ.
ຄ. ບົດບາດຕໍ່ວັດທະນາທຳ-ສັງຄົມ ການທ່ອງທ່ຽວພາໃຫ້ມີການສືບທອດວັດທະນາທຳ, ໃຫ້ເຈົ້່ບ້ານຕ້ອງຄຳນຶງເຖິງຄຸນຄ່າຂອງວັດທະນາທຳ ທີ່ເປັນເອກະລັກຂອງຕົນ, ມີຄວາມພາກ ພູມໃຈຮັກ ແລະ ຫວງແຫນວັດທະນາທຳປະຈຳທ້ອງຖິ່ນຂອງຕົນ, ພ້ອມໃຈກັນປົກປັກຮັກສາຊັບພະ ຍາກອນທ້ອງຖິ່ນ ໃຫ້ນັກທ່ອງທ່ຽວໄດ້ຮູ້ ແລະ ເຂົ້າໃຈຮີດຄອງປະເພນີອັນດີງາມຂອງຕົນ, ການທ່ອງທ່ຽວພາໃຫ້ຟື້ນຟູ ແລະ ອະນຸລັກສິລະປະວັດທະນາທຳເຊັ່ນ: ວັດທະນາທຳການນຸ່ງຖື, ສິ ລະປະຟ້ອນລຳພື້ນເມືອງ ແລະ ບຸນປະເພນີຕ່າງໆ. ການພັດທະນາການທ່ອງທ່ຽວນຳຄວາມຈະເລີນໄປສູ່ທ້ອງຖິ່ນ, ທາງດ້ານຄົມມະນາຄົມ, ການບໍລິໂພກ ແລະ ມາດຕະຖານການຄອງຊີບໂດຍສະເພາະທ້ອງຖິ່ນທີ່ເປັນແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວ, ການທ່ອງທ່ຽວພາໃຫ້ເກີດມີການພັດທະນາການດຳລົງຊີວິດໂດຍສະເພາະແມ່ນທ້ອງຖິ່ນທີ່ມີການທ່ອງທ່ຽວດ້ວຍນັກທ່ອງທ່ຽວ, ການທ່ອງທ່ຽວກໍ່ເປັນບ່ອນກຳເນີດສ້າງງວຽກເຮັດງານທຳ, ການກະຈາຍລາຍໄດ້ໃຫ້ແກ່ສັງຄົມພາຍໃນຂະແໜງບໍລິການຕ່າງໆໂດຍກົງ ແລະ ທາງອ້ອມ.
ອົງການທ່ອງທ່ຽວແຫ່ງຊາດ, (2006):ໃນພາລະກິດໃນການສືບຕໍ່ ແລະ ຂະ ຫຍາຍລະບອບປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນ, ການທ່ອງທ່ຽວມີຄວາມສຳຄັນຕໍ່ການພັດທະນາເສດຖະ ກິດ-ສັງຄົມໃນໄລຍະໃໝ່ດ, ໃນລາຍງານການເມືອງຕໍ່ກອງປະຊຸມໃຫ່ຍຄັ້ງທີ່ V ໄດ້ໃຫ້ທັດສະນະວ່າ: “ ໃນເວລາທີ່ພວກເຮົາເປີດກ້ວາງການພົວພັນກັບຕ່າງປະເທດ ພວກເຮົາຄວນເອົາໃຈໃສ່ຊຸກຍູ້ວຽກງານທ່ອງທ່ຽວ, ປະເທດເຮົາເປັນປະເທດໜຶ່ງທີ່ມີທິວທັດສວຍງາມ, ມີບູຮານສະຖານຫຼາຍຢ່າງ, ມີມູນເຊື້ອວັດທະນາທຳ ແລະ ປະເພນີອັນດີງາມ. ດັ່ງນັ້ນ, ການສົ່ງເສີມການທ່ອງທ່ຽວຈະເຮັດໃຫ້ຊາວຕ່າງປະເທດເຂົ້າໃຈປະເທດຊາດ ແລະ ປະຊາຊົນເຮົາເລິກເຊິ່ງຍິ່ງຂື້ນ. ພວກເຮົາຄວນລົງທຶນເຂົ້າໃຈໃນຂະແໜງການນີ້ຢ່າງເໝາະສົມດ, ສົ່ງເສີມການທ່ອງທ່ຽວຕາມທິດທີ່ວ່າ: ຮັບປະກັນຄຸນນະພາບດ້ານການບໍລິການ ແລະ ການຄຸ້ມຄອງເຮັດໃຫ້ຜູ້ມາທ່ຽວມີຄວາມເພິ່ງພໍໃຈດ ປົກປັກຮັກສາມູນເຊື້ອວັດທະນາທຳ ແລະ ປະເພ ນີອັນດີງາມຂອງຊາດ ”.
ເວົ້າລວມແລ້ວ, ໃນໄລຍະທີ່ຜ່ານມາໂດຍເຫັນໄດ້ຄວາມສຳຄັນຂອງການພັດທະນາອຸດສາຫະກຳທ່ອງທ່ຽວໃນ ສປປ ລາວ, ສະພາແຫ່ງຊາດໄດ້ພິຈາລະນາ ແລະ ຮັບຮອງເອົາກົດໝາຍຫຼາຍສະບັບ, ຊຶ່ງພົວພັນກັບຂະແໜງການທ່ອງທ່ຽວເວົ້າລວມ, ເວົ້າສະເພາະກໍ່ຄືແຜນດຳເນີນງານປີທ່ອງທ່ຽວລາວ.
ງານມະຫະກຳບຸນຊ້າງ. ແຂວງໄຊຍະບູລີ, (2007): ງານມະຫະກຳບຸນຊ້າງແຂວງໄຊຍະບູລີ ໄດ້ຖືກຈັດຂຶ້ນ ແລະ ເປັນຄັ້ງທຳອິດທີ່ມີຄວາມໝາຍຂຶ້ນໃນວັນທີ່ 17–19 / 2 / 2007. ທີ່ບ້ານວຽງແກ້ວເມືອງຫົງສາຈາກງານປະເພນີມະຫະກຳບຸນຊ້າງດັ່ງກ່າວເຫັນວ່າເປັນສິ່ງທີ່ແປກໃໝ່ ພ້ອມທັງໄດ້ສ້າງຄວາມສະເທືອນໃຈ ແລະ ຄວາມນິຍົມຊົມຊອບຈາກປວງຊົນລາວທັງພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດໂດຍສະເພາະແມານຊາວແຂວງໄຊຍະບູລີຈິ່ງໄດ້ຮັບກຽດເປັນເຈົ້າພາບຈັດງານມະຫະກຳບຸນຊ້າງຂຶ້ນທຸກໆປີໃນເດືອນກຸມພາ ຊຶ່ງການຈັດງານນັ້ນແມ່ນໄດ້ຈັດໝູນວຽນໄປຕາມ 3 ຕົວເມືອງຄື: ເມືອງຫົງສາ, ເມືອງປາກລາຍ ແລະ ເມືອງໄຊຍະບູລີ.
ລິນທາ ຈັນທະລີມາ, ປະຫວັດແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວ.ພາກວິຊາການທ່ອງທ່ຽວ ແລະ ການໂຮງແຮມ,ມ.ຊ, (2010):ເປັນການສຶກສາຫາຄວາມຮູ້ໃນພື້ນທີ່ ຫຼື ບໍລິເວນທີ່ມີຄຸນລັກສະນະທີ່ສຳຄັນ ທາງປະຫວັດສາດ ແລະ ວັດທະນາທຳ ມີການບອກເລົ່າເລື່ອງໃນການພັດທະນາທາງສັງຄົມ ແລະ ມະນຸດຜ່ານທາງປະຫວັດສາດອັນເປັນຜົນກ່ຽວຂ້ອງກັບວັດທະນາທຳຂອງຄວາມຮູ້ ແລະ ການໃຫ້ຄຸນຄ່າຂອງສັງຄົມ ໂດຍສະແດງເຖິງສະຖາປັດຕິຍະກຳທີ່ມີຄຸນຄ່າ ຫຼື ສະພາບແວດລ້ອມຢ່າງທຳມະຊາດ ທີ່ສາມາດສະແດງອອກໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມສວຍງາມ ແລະ ປະໂຫຍດທີ່ໄດ້ຮັບຈາກທຳມະຊາດ ສາມາດສະທ້ອນໃຫ້ເຫັນເຖິງວິຖີຊີວິດ ຄວາມເປັນຢູ່ຂອງຄົນໃນແຕ່ລະຍຸກ ແຕ່ລະສະໄໝໄດ້ເປັນຢ່າງດີ ບໍ່ວ່າຈະເປັນທາງດ້ານເສດກິດ ສັງຄົມ ຫຼື ຮີດຄອງປະເພນີ.
ລັດຊະນີກອນ ເສກໂສ, (2523:8) ໄດ້ເວົ້າ ວ່າວັດທະນະທຳຄືວິຖີການດຳລົງຊີວິດຂອງຊຸມຊົນໃດໜຶ່ງທີ່ລວມຕົວຢູ່ຮ່ວມກັນໃນຂົງເຂດໃດໜຶ່ງ ຫຼື ປະເທດໃດໜຶ່ງ ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ວັດທະນະທຳຂອງຄົນໄທກໍ່ຄື ວິຖີຊີວິດຂອງຄົນໄທໃນລັກສະນະທີ່ລວມກັນໃນບ່ອນໃດບ່ອນໜຶ່ງຄື ວັດທະນະທຳໃນປະເທດໄທໂດຍລວມຄວາມເປັນຢູ່ຂອງຄົນໄທ ບໍ່ແມ່ນສະເພາະບຸກຄົນດຽວເຮົາຈະຮູ້ໄດ້ວ່າຊາດໃດມີຄວາມເປັນຢູ່ ຫຼື ວັດທະນະທຳເປັນແນວໃດແມ່ນເບີ່ງຈາກສິ່ງຕ່າງໆຊຶ່ງຊົນຊາດນັ້ນສະແດງອອກມາມີລັກສະນະ ແລະ ການສະແດງອອກໃຫ້ເຫັນໃນຊົນຊາດເຊັ່ນ ປປະເພນີວັດທະນະທຳ, ສາສະໜາ ແລະ ຄວາມເຊື່ອ.
ກ. ດ້ານຊັບພະຍາກອນການທ່ອງທ່ຽວ ເປັນການພັດທະນາສະຖານທີ່ອັນເປັນຈຸດໝາຍທີ່ນັກທ່ອງທ່ຽວຈະເດີນທາງເຂົ້າມາທ່ອງທ່ຽວດ ພ້ອມທັງສິ່ງອຳນວຍຄວາມສະດວກທາງການທ່ອງ ທ່ຽວ, ໃຫ້ສາມາດດຶງດູດໃຈນັກທ່ອງທ່ຽວເດີນທາງເຂົ້າມາຢ້ຽມຢາມ, ໂດຍມີການປະເມີນຄວາມພ້ອມ ຂີດຄວາມສາມາດໃນການຮັບຮອງພື້ນທີ່ ແລະ ກຳນົດກິດຈະກຳໃນງານ ພ້ອມທັງໃຫ້ຄວາມຮູ້ກ່ຽວກັບການຈັດກິດຈະກຳໃນງານ.
ຂ. ດ້ານສະຖານທີ່ແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວ ເປັນການພັດທະນາສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວ ແລະ ຄວາມພ້ອມທີ່ຈະຮອງຮັບນັກທ່ອງທ່ຽວເຂົ້າມາທ່ຽວຊົມໃນງານ ແລະ ສ້າງຈຸດດຶງດູດໃຫ້ນັກທ່ອງທ່ຽວ ພ້ອມທັງປົກປັກຮັກສາສະພາບແວດລ້ອມໃຫ້ຢູ່ໃນສະພາບເດີມ ແລະ ປ້ອງກັນຜົນກະທົບຈາກການທ່ອງທ່ຽວ, ໂດຍຕ້ອງມີການຕິດຕາມປະເມີນຜົນຈາກການຈັດງານໃນແຕ່ລະຄັ້ງ.
ຄ. ດ້ານທຸລະກິດທ່ອງທ່ຽວ ເປັນການພັດທະນາທຸລະກິດດ້ານການບໍລິການ ອຳນວຍຄວາມສະດວກໃນເສັ້ນທາງເຂົ້າອອກໃຫ້ແກ່ນັກທ່ອງທ່ຽວ, ອຳນວຍຄວາມສະດວກດ້ານທີ່ພັກ ແລະ ອາ ຫານ, ເພື່ອຕອບສະໜອງຄວາມຕ້ອງການຂອງນັກທ່ອງທ່ຽວ.
ຈ. ດ້ານການມີສ່ວນຮ່ວມຂອງປະຊາຊົນທ້ອງຖິ່ນທາງການທ່ອງທ່ຽວ ເປັນການພັດທະນາການສ້າງໂອກາດໃຫ້ຊຸມຊົນທ້ອງຖິ່ນມີສ່ວນຮ່ວມທາງການທ່ອງທ່ຽວ, ເພື່ອໃຫ້ຊຸມຊົນສາລໄດ້ຮັບຜົນປະໂຫຍດຈາກການທ່ອງທ່ຽວ ແລະ ໄດ້ເຜີຍແຜ່ວັດທະນາທຳທ້ອງຖິ່ນຂອງຕົນ.
ຈາກອົງປະກອບຂ້າງເທິງ ປະຊາຊົນເຂດດອນຊາວ ແລະ ອົງການຈັດຕັ້ງທີ່ກ່ຽວຂ້ອງໃນການຈັດງານອາດຈະຄວບຄຸມການຈັດງານພຽງບາງອົງປະກອບເທົ່ານັ້ນ, ເນື່ອງຈາກຂໍ້ຈຳກັດຈາກ ການເຮັດການຕະຫຼາດການທ່ອງທ່ຽວອາດຈະບໍ່ສາມາດຮັບຮອງນັກທ່ອງທ່ຽວໄດ້ ຫຼື ອາດສາມາດດຳເນີນງານໄດ້ຄົບທັງໝົດທຸກອົງປະກອບ, ເນື່ອງຈາກການເນັ້ນໃຫ້ຄວາມຮູ້ຂອງໜ່ວຍງານທີ່ກ່ຽວ ຂ້ອງ, ຊຶ່ງຍັງຂາກຂໍ້ມູນທີ່ຊັດເຈນວ່າໃນແຕ່ລະອົງປະກອບມີການດຳເນີນງານທີ່ຢູ່ໃນລະດັບໃດ ບົດວິທະຍານິພົນບົດນີ້ ຈະເຮັດໃຫ້ເຫັນລະດັບຂອງຄວາມພ້ອມຂອງອົງປະກອບການຈັດງານ ແລະ ແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວໄດ່ຊັດເຈນຫຼາຍຂື້ນ.
ເຊົາ ໂລຈົນແສງ ແລະ ເພີ່ມ ອິນເມົ້າ, (2003: ບົດຂັດຫຍໍ້) ໄດ້ເຮັດການວິໄຈ “ການພັດທະນາຕະຫຼາດອຸດສາຫະກຳການທ່ອງທ່ຽວໃນພາກຕາເວັນອອກສ່ຽວເໜືອຕອນລ່າງຂອງປະເທດໄທໃນປີ ພ.ສ 2540 ຊຶ່ງໃຊ້ວິທີການວິໄຈ ຊຶ່ງສຳຫຼວດໂດຍການສຳພາດປະຊາຊົນເປົ້າໝາຍທັງໝົດ1,663 ຄົນໃນເຂດພື້ນທີ່ພາກຕາເວັນອອກສ່ຽງເໜືອຕອນລ່າງ 8 ຈັງຫວັດ ຊຶ່ງປະກອບດ້ວຍຮອງຜູ່ວ່າລາຊະການຈັ່ງຫວັດພານິດ, ຫົວໜ້າສຳນັກງານການທ່ອງທ່ຽວຈັ່ງຫວັດ, ຫົວໜ້າກຸ່ມໜ່ວຍງານທີ່ສົ່ງເສີມການປົກຄອງທ້ອງຖິ່ນຊຶ່ງ ຜົນການສຶກສາພົບວ່າ ແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວໃນລະດັບທ້ອງຖິ່ນຂອງພາກຕາເວັນອອກສ່ຽງເໜືອຕອນລ່າງສ່ວນໃຫ່ຍຍັງບໍ່ໄດ້ຮັບການພັດທະນາເປັນຈຳນວນຫຼາຍໂດຍສະເພາະໃນລະດັບທ້ອງຖິ່ນເຂດພື້ນທີ່ຈັ່ງຫວັດຊົນບູລີ, ສຸລິນ ແລະ ກາລະເກດ ແຫຼ່ງ ຫຼື ກິດຈະກຳທີ່ຄວນໄດ້ຮັບການພັດທະນາໃຫ້ເປັນແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວ ຫຼື ກິດຈະກຳທາງການທ່ອງທ່ຽວໃນລະດັບທ້ອງຖິ່ນໄດ້ແກ່ ສິນລະປະວັດທະນະທຳ ແລະ ຂະນົບທຳນຽມຮີດຄອງປະເພນີພື້ນບ້ານ.
ສຸພັນນາ ຫັດພາກ, (2002) ສຶກສາປັດໄຈທີ່ດຶງດູດນັກທ່ອງທ່ຽວຊາວຕ່າງປະເທດໃຫ້ເຂົ້າມາທ່ອງທ່ຽວຈັ່ງຫວັດຊຽງໃໝ່ ຜົນການສຶກສາພົບວ່າ ຫຼັງ ແລະ ກ່ອນຫຼັງຈາກການເດີນທາງມາຈັ່ງຫວັດຊຽງໃໝ່ນັກທ່ອງທ່ຽວຊາວຕ່າງປະເທດໃຫ້ຄວາມສຳຄັນກັບປັດໄຈດ້ານສິນລະປະວັດທະນະທຳເປັນອັນດັບໜຶ່ງ, ປະຈຸບັນຮອງລົງມາຄືປັດໄຈດ້ານແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວທາງທຳມະຊາດ ແລະ ປັດໄຈດ້ານຄ່າໃຊ້ຈ່າຍຕ່ຳຕາມລຳດັບບັນຫາທີ່ນັກທ່ອງທ່ຽວຊາວຕ່າງປະເທດພົບເຫັນຫຼາຍທີ່ສຸດຄື ແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວເຊື່ອມໂຊມ ແລະ ຮອງລົງມາຄື ບັນຫາດ້ານຜູ້ໃຫ້ບໍລິການດ້ານການທ່ອງທ່ຽວບໍ່ມີຄຸນນະພາບ.
3.1. ການທ່ອງທ່ຽວທາງວັດທະນາທຳ ໝາຍເຖິງການທ່ອງທ່ຽວເພື່ອເບິ່ງສິ່ງທີ່ສະແດງເຖິງຄວາມເປັນວັດທະນາທຳ ເຊັ່ນ: ຫໍພະລາດຊະວັງເກົ່າ, ວັດບູຮານສະຖານ, ປະເພນີ, ວິຖີການດຳລົງຊີວິດ, ສິນລະປະທຸກຂະແໜງ ແລະ ສິ່ງຕ່າງໆທີ່ສະແດງເຖິງຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງທີ່ມີການພັດທະນາໃຫ້ເໝາະສົມກັບສະພາບແວດລ້ອມ, ການດຳລົງຊີວິດຂອງບຸກຄົນໃນແຕ່ລະສະໄໝ. ຜູ້ທີ່ໄປທ່ອງທ່ຽວຈະໄດ້ຮູ້ເຖິງປະຫວັດ ຄວາມເປັນມາ, ຄວາມເຊື່ອຖື, ມຸມມອງຄວາມຄິດ, ຄວາມສັດທາ, ຄວາມນິຍົມຂອງບຸກຄົນໃນອາດີດທີ່ຖ່າຍທອດມາເຖິງປັດຈຸບັນ (ລິນທາ ຈັນທະລີມາ. ປະຫວັດແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວທາງວັດທະນະທຳ, ພາກວິຊາການທ່ອງທ່ຽວ ແລະ ການໂຮງແຮມ, ມ.ຊ, 2011).
3.2. ການຈັດງານເທດສະການດອກງິ້ວບານ ໝາຍເຖິງ ການຈັດງານທາງວັດທະນາທຳ ຊຶ່ງໄດ້ຈັດງານຕິດຕໍ່ກັນມາໄດ້ 12 ປີ ໂດຍຈັດຂື້ນລະຫວ່າງກາງເດືອນຫາທ້າຍເດືອນ ມັງກອນຂອງແຕ່ລະປີ ເພາະວ່າໄລຍະນີ້ດອກງິ້ວກຳລັງເບັ່ງບານງາມຕາເຕັມໄປດ້ວຍສີທອງເຫຼື້ອມໄປທົ່ວເຂດດອນຊາວຂອງເມືອງຕົ້ນເຜີ້ງ, ແຂວງບໍ່ແກ້ວ (ພະແນກຖະແຫຼງຂ່າວ, ວັດທະນະທຳ ແຂວງບໍ່ແກ້ວການຈັດງານເທດສະການດອກງິ້ວບານ, ທ້າຍເດືອນ 1 ຂອງທຸກໆປີ).
3.3. ການຈັດການ ໝາຍເຖິງ ພາລະກິດຂອງບຸກຄົນ ຫຼື ຫຼາຍຄົນທີ່ເຮັດໜ້າທີ່ປະສານໃຫ້ ການເຮັດວຽກໄດ້ດ້ວຍດີ ເປັນຂະບວນການເຮັດວຽກຂອງນັກບໍລິຫານເພື່ອໃຫ້ວຽກງານຕ່າງໆສຳເລັດລຸລ່ວງໄປດ້ວຍດີ ໂດຍອາໄສບຸກຄົນອື່ນເປັນຜູ້ເຮັດຮ່ວມກັນ.
- 3.4. ຊັບພະຍາກອນທ່ອງທ່ຽວປະເພດສິນລະປະວັດທະນະທຳປະເພນີລວມເຖິງກິດຈະກຳຕ່າງໆ ໝາຍເຖິງແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວທີ່ມະນຸດສ້າງໃນຮູບແບບຂອງການດຳລົງຊີວິດຂອງຄົນໃນສັງຄົມທີ່ປະຕິບັດຍຶດຖື ແລະ ສືບທອດຕໍ່ໆກັນມາຕະຫຼອດເຖິງກິດຈະກຳຕ່າງໆ ທີ່ມີຜົນຕໍ່ການດຶງດູດໃຫ້ຄົນໄດ້ເດີນທາງໄປຢ້ຽມຢາມ, ສຳພັດ ຫຼື ຮ່ວມກິດຈະກຳຕ່າງໆທີ່ຫຼາກຫຼາຍຊັບພະຍາກອນການທ່ອງທ່ຽວດ້ານນີ້ໄດ້ແກ່: ສະພາບວິຖີຊີວິດຂອງຄົນຊາວຊົນນະບົດ, ໝູ່ບ້ານຊົນເຜົ່າເຂດພູສູງ, ຊາວປະມົງ, ຕະຫຼາດນ້ຳ, ເຮືອແພ, ສູນວັດທະນະທຳ, ກຸດສົງການປີໃໝ່, ການແຂ່ງຂັນກິລາ, ສູນວາງສະແດງສິນຄ້າພື້ນເມືອງ, ຕະຫຼາດນັດ, ເທດສະການດ້ານປະເພນີຕ່າງໆ (ຄຳຜູ ເພັດໄຊສີ. ທ່ອງທ່ຽວເບື້ອງຕົ້ນ, ພາກວິຊາການ ທ່ອງທ່ຽວ ແລະ ການໂຮງແຮມ, ຄະນະວິທະຍາສາດສັງ, ມ.ຊ, 2009).
- 3.5. ການຈັດກິດຈະກຳທາງການທ່ອງທ່ຽວ ໝາຍເຖິງ ການສະແດງ ຫຼື ວ່າສາທິດໃຫ້ແຂກຄົນໄດ້ຮັບຊົມ ແລະ ໄດ້ສຳພັດເຊັ່ນ ໃນງານເທດສະການດອກງິ້ວບານເພີ່ນຈັດໃຫ້ມີ: ງານປະກວດນາງສາວດອກງິ້ວ, ການສະແດງສິນລະປະວັດທະນະທຳ, ການວາງສະແດງສິນຄ້າຫັດຖະກຳ-ກະສິກຳ ແລະ ອື່ນໆ.
- ຄຳຍິນ ສານຍາວົງ. ການພັດທະນາ ແລະ ການອະນຸລັກແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວ ແລະ ການໂຮງ ແຮມ, ຄະນະວິທະຍາສາດສັງຄົມ, ມ.ຊ, 2007.
- ລິນທາ ຈັນທະລີມາ. ທ່ອງທ່ຽວເບື້ອງຕົ້ນ, ພາກວິຊາການທ່ອງທ່ຽວ ແລະ ການໂຮງແຮມ, ຄະນະວິທະຍາສາດສັງຄົມ, ມ.ຊ, 2011.
- ລິນທາ ຈັນທະລີມາ, ປະຫວັດແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວ, ພາກວິຊາການທ່ອງທ່ຽວ ແລະ ການໂຮງ ແຮມ, ຄະນະວິທະຍາສາດສັງຄົມ, ມ.ຊ, 2010.
- ສະຖາບັນຄົ້ນຄ້ວາ ແລະ ວິໄຈແຫ່ງປະເທດໄທ. ການທ່ອງທ່ຽວຊຶ່ງວັດທະນະທຳຂອງຊຸມຊົນຊາວກວຍພາກອີ່ສານໃຕ້ລະລາວໃຕ້, 2007.
- ຄຳຜູ ເພັດໄຊສີ. ທ່ອງທ່ຽວເບື້ອງຕົ້ນ, ພາກວິຊາການທ່ອງທ່ຽວ ແລະ ການໂຮງແຮມ, ຄະນະວິທະຍາສາດສັງ, ມ.ຊ, 2009.
ເມືອງນາແລ ເປັນເມືອງທີ່ຕັ້ງຢູ່ທິດໃຕ້ ຂອງແຂວງຫຼວງນໍ້າທາ ຫ່າງຈາກເທດສະບານແຂວງ 78 ກິໂລແມັດ, ທິດເໜື່ອຕິດກັບແຂວງຫຼວງນໍ້າທາ ມີສາຍແດນຮ່ວມກັນ 19,86 ກິໂລແມັດ, ທິດໃຕ້ຕິດກັບເມືອງຜາອຸດົມ ແຂວງບໍ່ແກ້ວ ມີສາຍແດນຮ່ວມກັນ 35,06 ກິໂລແມັດ, ທິດຕາເວັນອອກຕິດກັບ 4 ເມືອງຂອງແຂວງອຸດົມໄຊຄື ເມືອງນາໝໍ້ ມີສາຍແດນຮ່ວມກັນ 34,87 ກິໂລແມັດ, ເມືອງໄຊ ມີສາຍແດນຮ່ວມກັນ 19,24 ກິໂລແມັດ, ເມືອງຮູນ ມີສາຍແດນຮ່ວມກັນ 33,44 ກິໂລແມັດ ແລະ ເມືອງແບງ ມີສາຍແດນຮ່ວມກັນ 30,51 ກິໂລແມັດ, ທິດຕາເວັນຕົກຕິດກັບເມືອງວຽງພູຄາ ມີສາຍແດນຮ່ວມກັນ 94,52 ກິໂລແມັດ.
ເມືອງນາແລ ມີເນື້ອທີ່ທັງໝົດ 162,400 ເຮັກຕາ, ເປັນເມືອງພູດອຍກວມ 98%, ມີ 2 ຊົນເຜົ່າໃຫຍ່ຄື: ເຜົ່າລາວລຸ່ມ(ລື້) ແລະ ລາວເທິງ(ກຶມມຸ), ມີປະຊາກອນທັງໝົດ 22 ພັນກວ່າຄົນ, ຍິງ 11 ກວາຄົນ, ມີ 70 ບ້ານ, ມີ 13 ກຸ່ມບ້ານພັດທະນາ, ມີບ້ານທົດລອງວຽກງານ 3 ສ້າງຄື: ບ້ານພູຈະແລ ແລະ ບ້ານ ລ້ອງແຄນ.
ມ້າລາຍ () ແມ່ນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມກີບຄີກທີ່ຈັດຢູ່ໃນສະກຸນມ້າ.
ການເປັນຢູ່ແລະການສືບເຊື້ອສາຍ.
ມັກກິນຢູ່ຢູ່ຕາມທີ່ຮາບໂລ່ງເປັນຫຍ້າ. ມັກຢູ່ຮວມກັນເປັນຝູງ. ຝູງໜຶ່ງມີຫຼາຍຮ້ອຍໂຕຈົນເຖິງເປັນພັນກໍມີ ໂດຍຈະເລັມຫຍ້າຫາກິນນຳກັບສັດອື່ນໃນທົ່ງກວ້າງ ເຊັ່ນ ນົກຈອກເທດ ກວາງຄໍຍາວ ແອນຕີໂລບ ແລະສັດກີບອື່ນໆ. ມ້າລາຍມັກຈະມີນົກກິນແມງຈັບເກາະຢູ່ເທິງຫຼັງ ເພື່ອຊ່ອຍລະວັງອັນຕະລາຍແລະກິນໝູ່ແມງທີ່ມາກໍ່ກວນ ແລະມີນົກຈອກເທດແລະກວາງຄໍຍາວຄອຍຊ່ອຍເປັນປ້ອມຍາມຄອຍເຕືອນໄພແລະລະວັງໄພໃຫ້ ຍ້ອນວ່າມ້າລາຍສາຍຕາບໍ່ດີປານໃດ. ແຕ່ຢ່າງໃດກໍດີ ດັງແລະຫູໄວຫຼາຍ ແຂ້ວກໍຄົມ.
ມ້າລາຍເລີ່ມປະສົມພັນໄດ້ເມື່ອມີອາຍຸປະມານ 2 ປີ ຖືພາປະມານ 345-390 ວັນ ອອກລູກເທື່ອລະ 1 ໂຕ. ລູກມ້າລາຍເກີດໃໝ່ໆ ຈະມີຂົນປຸກປຸຍແລະມີແຖບສີນ້ຳຕານສະຫຼັບຂາວ ມີອາຍຸຢືນປະມານ 25-30 ປີ.
ແກ້ງກຸ ເປັນແກ້ງຫີນກັ້ນລໍານໍ້າເຊໂດນ ເຖີງຈະມີນໍ້າຕົກທີ່ບໍ່ສູງຊັນຫຼາຍ ແຕ່ກໍ່ເປັນນໍ້າຕົກທີ່ມີບໍລິເວນກວ້າງ, ປະຊາຊົນຊາວເມືອງວາປີ, ສາລະວັນ ແລະ ຄົງເຊໂດນ ຈະພາກັນໄປຫຼີນໄປທ່ຽວຈໍານວນຫຼາຍໃນຊ້ວງເທດສະການປີໃໝ່ລາວ
ແກ້ງກຸ ມີທີ່ຕັ້ງ ຫ່າງຈາກເທດສະບານເມືອງວາປີ (ວາປີໃໝ່) ໄປທາງທິດຕາເວັນອອກຊ່ຽງເໜືອປະມານ 5 ກມ ແລະ ຫ່າງຈາກເສັ້ນທາງເລກ 15 ປະມານ 3 ກມ
ປະຫວັດສາດລາວ (ຄຳເຄົ້າ: ປວັຕິສາສຕຣ໌ລາວ) ແມ່ນປະຫວັດສາດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຊົນຊາດລາວຫຼືປະເທດລາວ.ປີ ຄ.ສ1934ຄະນະພັກແຄວ້ນລາວກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນໃນໄລຍະໃດໃຜເປັນຜູ້ນຳພາປະເທດລາວ
ຕາມພົງສາວະດານລາວ (ເລື່ອງການເກີດຂຶ້ນຂອງຊົນຊາດລາວ) ກ່າວໄວ້ວ່າ: ຟ້າຄືທີ່ສູງ ແລະ ຢູ່ເໜືອໂລກ ສິ່ງທີ່ເຮົາເຫັນຢູ່ເທິງທ້ອງຟ້າກໍຄືດາວ ຄົນລາວໃນບາງທ້ອງຖິ່ນ ຫລື ຄົນຈີນສ່ວນຫລາຍມັກຈະ ອອກສຽງຕົວ "ລ" ເປັນຕົວ "ດ" ດ້ວຍເຫດນີ້ຄຳວ່າ "ດາວ" ຈຶ່ງປ່ຽນມາເປັນລາວ ອັນນີ້ໄດ້ເຮັດໃຫ້ຄົນລາວຖືວ່າຕົນເປັນຄົນ ມາຈາກທີ່ສູງອັນມີຊັ້ນຟ້າດາວວະດິງສາເປັນຕົ້ນ ການທີ່ລາວນັບຖືຜີຟ້າ,ຜີແຖນ ແລະ ຜີໄທ້ໃນຍຸກຕໍ່ມານັ້ນ ສະແດງໃຫ້ເຫັນເປັນຫລັກຖານຢືນຢັນວ່າຄົນລາວເຄົາລົບນັບຖືບູຊາບັນພະບູລຸດຂອງຕົນທີ່ຈຸຕິລົງມາຈາກ ຊັ້ນຟ້າ ຜູ້ທີ່ຢູ່ໃນຊັ້ນຟ້ານັ້ນຖືກເອີ້ນ ວ່າ "ແຖນ" ດ້ວຍເຫດນີ້ແລເຊື້ອພະວົງຂອງລາວໃນອາດິດ ຈຶ່ງມີຊື່ວ່າ: ຂຸນຜີຟ້າກໍມີ, ແຖນລໍກໍມີ ຄຳວ່າ: "ແຖນລໍ" ກໍຄື ແຖນລາວ, ພະຍາລາວ ແລະ ຄຳວ່າໄທ້ແປວ່າເທບພະເຈົ້າ ເຊິ່ງເຮົາມັກເອີ້ນວ່າ: "ເທບພະໄທ້ນັ້ນເອງ". ຄຳວ່າຊາດລາວນີ້ບາງຕຳນານກ່າວວ່າເກີດມາຈາກໝາກນ້ຳເຕົ້າປຸງ ອັນນີ້ເປັນນິທານປະລຳປະລາບໍ່ມີຫລັກຖານມາຢັ້ງຢືນທີ່ໜ້າເຊື່ອຖືໄດ້.
ນີ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າອານາຈັກໜອງແສເປັນອານາຈັກທີ່ມີອານາເຂດກວ້າງໃຫຍໄພສານ ແລະ ເປັນລັດເອກະລາດໂດຍບໍ່ຂຶ້ນກັບໃຜ ພວກອ້າຍລາວໄດ້ຕັ້ງຕົວເປັນເອກະລາດປົກຄອງບ້ານເມືອງດ້ວຍຄວາມສະຫງົບສຸກເປັນເວລານານປະມານ 300 ຮ້ອຍກວ່າປີ. ພໍມາເຖິງ ຄສ 225 ຂົງເບັ້ງແມ່ທັບໃຫຍ່ຂອງຈີນໄດ້ຍົກທັບມາຕີອານາຈັກໜອງແສເຈົ້ານະຄອນໜອງແສໄດ້ທຳການຕໍ່ສູ້ເປັນເວລາຫລາຍປີສຸດທ້າຍກໍຕົກເປັນ ເມືອງຂຶ້ນຂອງຈີນຕໍ່ຈາກນັ້ນມາພວກອ້າຍລາວກໍຖືກຈີນບຽດບຽນກົດຂີ່ຂົ່ມເຫັງ ແລະ ອົບພະຍົບລົງມາທາງໃຕ້ເລື້ອຍໆ. ພໍຕົກມາເຖິງ ຄສ 395 ຄົນລາວທີ່ຍັງອາໄສໃນເມືອງທັງຫົກນັ້ນກໍໄດ້ຕັ້ງຕົວຂຶ້ນເປັນອິດສະຫລະອີກ ແລະ ໄດ້ປົກຄອງກັນເອງຈົນເຖິງ ຄສ 649 ໄດ້ມີກະສັດລາວອົງໜຶ່ງ ນາມວ່າ: ສີຫະນາລະ ຫລື ສີນຸໂລ ເຊິ່ງຈີນເອີ້ນວ່າ: ສ້ຽວໂນ່ລໍ້ ໄດ້ໂຮມເມືອງລາວທັງຫົກເຂົ້າດ້ວຍກັນເປັນລັດດຽວແຕ່ນັ້ນມາອານາຈັກໜອງແສຂອງລາວ ກໍໄດ້ຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຂຶ້ນມາອີກ... ຕິດຕາມປະຫວັດສາດລາວໄດ້ໃນອາທິດໜ້າ
ປະຫວັດສາດ ຄວາມເປັນມາຂອງອານາຈັກລາວລ້ານຊ້າງ ເກີດຂຶ້ນໃນສະໃໝ ຂອງເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ ທີ່ໄດ້ທ້ອນໂຮມເອົາອານາຈັກລ້ານຊ້າງໃຫ້ເປັນໜຶ່ງດຽວ ທີ່ຮຸ່ງເຮືອງເຫລືອງເຫລື້ອມທີ່ສຸດ
ໄທເໜືອ ເປັນຊົນເຜົ່າໜື່ງທີ່ ອາໄສຢູ່ ທາງພາກເໜືອຂອງລາວ,ພາກໃຕ້ຂອງຈີນ ແລະ ຢູ່ໃນຈຽງຕຸງຂອງ ປະເທດມ້ຽນມາ.ຊົນເຜົ່າໄທເໜື່ອ ເປັນຊົນເຜົ່າໜື່ງທີ ມີພາສາເວົ້າ ແລະ ພາສາຂຽນເປັນຂອງຕົນເອງ
ໄທເໜື່ອທີອາໄສຢູ່ໃນ ສ່ວນຫຼາຍຈະຢູ່ 2 ແຂວງຄື: ເມືອສີງ ແຂວງຫຼວງນ້ຳທາ ແລະ ເມືອງຍອດອູ ແຂວງຜົ້ງສາລີ. ແຕ່ວ່າ ໄທເໜືອ ທີຢູ່ ແຂວງຜົ້ງສາລີ ແລະ ແຂວງຫຼວງນ້ຳທາ ຈະແຕກຕ່າງກັນຢູ່ໃນ ການເຊື່ອຖື ສາສະໜາ ຄືວ່າ ໄທເໜືອທີ່ອາໄສຢູ ເມືອງສີງ ຈະນັບຖື ສາສະໜາພຸດ (ຜູ້ຊາຍທຸກຄົນ ແມ່ນເຄີຍບວດຮຽນຈາກວັດມາກ່ອນ) ສ່ວນໄທເໜືອທີອາໄສ່ຢູ່ເມືອງຍອດອູແມ່ນນັບຖືສາສະໜາຜີ
ອັດຕາສ່ວນຮ້ອຍຂອງພົນລະເມືອງ ທີ່ສຳເລັດການສຶກສາຊັ້ນມັດທະຍົມຕົ້ນ ແຕ່ ມ1 ຫາ ມ3 22.95
ອັດຕາສ່ວນຮ້ອຍຂອງພົນລະເມືອງ ທີ່ສຳເລັດການສຶກສາຊັ້ນປະຖົມ ແຕ່ ປໍ1 ຫາປໍ6 21.88
ອັດຕາສ່ວນເພດຂອງພົນລະເມືອງ ທີ່ສຳເລັດການສຶກສາຊັ້ນປະຖົມ ແຕ່ປໍ1 ຫາ ປໍ6 79.53
ຂຽນເມື່ອ: ກ.ຍ.. 28, 2010 | ມີ 8 ຄຳເຫັນ ແລະ 0 trackback(s)
- ໃນເລື່ອງລາມາຍະນະ ແລະຄວາມເຊື່ອຂອງສາສນາຮີນດູ ກ່າວເຖິງພຣະອິນວ່າມີຮ່າງສີຂຽວ ມີພາຫານະເປັນຊ້າງສາມເຊືອກ(ໂຕ) ເຊືອກໜຶ່ງພຣະສີວະເປັນຜູ້ປຣະທານໃຫ້ ຊື່ວ່າເອຣາວັນ ເຊືອກໜຶ່ງພຣະພຣົຫ໌ມເປັນຜູ້ປະທານໃຫ້ ຊື່ວ່າຄີຣີເມຂລາໄຕຣຕາຍຸຄ ແລະອີກເຊືອກໜຶ່ງພຣະວິສນຸເປັນຜູ້ປະທານໃຫ້ຊື່ວ່າເອກະທັນຕາ.
- ຊ້າງເອຣາວັນ ເປັນຊ້າງທີ່ມີພະລະກຳລັງຫຼາຍທີ່ສຸດໃນໝູ່ຊ້າງສາມເຊືອກ ແລະເປັນທີ່ໂຜດປານຫຼາຍທີ່ສຸດຂອງພຣະອິນ ເຊື່ອກັນວ່າຊ້າງເຊືອກນີ້ເປັນເທບພະບຸດອົງໜຶ່ງ ເມື່ອພຣະອິນຕ້ອງການຈະສະເດັດໄປໃສມາໃສເອຣາວັນເທບພະບຸດ ກໍຈະແປງກາຍເປັນຊ້າງເຜືອກ ຂະໜາດສູງເທົ່າພູເຂົາເອເວີຣ໌ເຣສ໌ຕ ມີ ໓໓ ສຽນ(ຫົວ) ແຕ່ລະສຽນ ມີ ໗ ງາ, ແຕ່ລະງາຍາວເຖິງ ໔ ລ້ານວາ, ງາມແຕ່ລະງາ ມີສະບົວ ໗ ສະ, ແຕ່ລະສະມີບົວ ໗ ດອກ, ແຕ່ລະດອກມີ ໗ ກີບ ແລະມີ ໗ ເກສອນ, ແຕ່ລະເກສອນມີປາສາດຢູ່ ໗ ຫຼັງ, ແຕ່ລະຫຼັງມີ ໗ ຊັ້ນ, ແຕ່ລະຊັ້ນມີ ໗ ຫ້ອງ, ແຕ່ລະຫ້ອງມີ ໗ ບັນລັງ, ແຕ່ລະບັນລັງມີເທບພະທິດາສະຖິດຢູ່ ໗ ອົງ ແຕ່ລະອົງ ມີເທພທິດາເປັນບໍຣິວານ ໗ ນາງ ມີທາງສີນາງລະ ໗ ທາສີ.
- ຣວມທັງນາງເທພອັປສນທັງໝົດປະມານ ໑໙໐.໒໔໘.໔໓໓ ນາງ, ເທພທິດາ ບໍຣິວານຣວມກັນທັງໝົດປະມານ ໑໓.໓໓໑.໖໖໙.໐໓໑ ນາງ, ສຽນທັງ ໓໓ ຂອງຊ້າງເອຣາວັນ ມີອຸເປນະທະເທພະດາ ສະຖິດສຽນລະ ໑ ອົງ, ໂດຍປົກກະຕິສີລະປະລາວບູຮານມັກຈະແຕ້ມຊ້າງເອຣາວັນ ພຽງແຕ່ ໓ ສຽນເທົ່ານັ້ນ, ເຫດທີ່ແຕ້ມ ໓ ສຽນ ເພາະຮັບປະກັນຄວາມງາມ ແລະຄື ຫາກແຕ້ມທັງ ໓໓ ສຽນ ຫົວຊ້າງໂຕບັກໃຫຍ່ຄົງຈະມອງເຫັນຫົວເທົ່າເຂັມນີ້ ມັນກະຊີງາມໄດ້ຈັ່ງໃດ ?
ຂຽນເມື່ອ: ມິ.ຖ.. 12, 2009 | ມີ 5 ຄຳເຫັນ ແລະ 0 trackback(s)
ເຖິງ: ທ່ານທັງຫຼາຍ ຫາກຕ້ອງການເອົາເຣື່ອງນີ້ໄປຕີພິມ ກະຣຸນາຕິດຕໍ່ຜູ້ຂຽນ, ຢ່າກ໊ອປປີໄປເປັນອັນຂາດ, ເພີຍແຜ່ໄດ້ສະເພາະທາງເນຕ ເທົ່ານັ້ນ.
ໃນອະດີດຕະການລ່ວງມາແລ້ວ ພຣະໂພທິສັດໄດ້ສະເຫວີຍຊາດເປັນພຣາມປຸໂຣຫິຕາ ຈາຣຍ໌ ໃນເມືອງພາຣາຣະສີ ເຊິ່ງມີພຣະຍາພຣົມມະທັຕະຣາຊ ສະເຫວີຍຣາຊະສົມບັດຢູ່ ໃນສະໄໝນັ້ນມີປູໃຫຍ່ໂຕໜຶ່ງ ໄດ້ຕາຍແລ້ວຖືກນ້ຳພັດເອົາຄີບປູມາແຄມຫາດ ຊາວເມືອໄດ້ເຫັນ ຈຶ່ງໄດ້ນຳຄີບປູມາຖວາຍພຣະຍາພຣົມມະທັຕຕະຣາຊ ພຣະອົງຊົງເຫັນວ່າຄີມປູມີຂະໜາດໃຫຍ່ ຈຶ່ງສັ່ງໃຫ້ ຊ່າງນຳໄປສ້າງເປັນກອງໄຊຍະມຸງຄຸນ ເມື່ອເຮັດສຳເຣັດແລ້ວຈຶ່ງນຳກອງນັ້ນມາຕີເບິ່ງ ປາກົດວ່າ ກອງທ່ີເຮັດຈາກຄີມປູນັ້ນດັງກ້ອງກັງວານໄປທົ່ວທຸກສາຣະທິດ ແລະດັງໄປທົ່ວເມືອງພາຣານະສີ ເຊິ່ງກວ້າງ 12 ໂຍດ, ບັນດາເສນາອຳມາດຈຶ່ງປຶກສາກັນແລ້ວຂາບທູນໃຫ້ພຣະຍາພຣົມມະທັດ ຊາບ ເມື່ອພຣະຍາພຣົມມະທັດຊາບແລ້ວ ຊົງເຫັນວ່າກອງໜ່ວຍນັ້ນມີເດຊານຸພາບຫຼາຍ ຄວນທີ່ ຈະປະດັບຕົກແຕ່ງໃຫ້ສວຍງາມຍິ່ງຂຶ້ນ ຄັນໄດ້ປະດັບຕົກແຕ່ງສຳເຣັດແລ້ວ ລອງຕີກອງເບິ່ງ ປາກົດວ່າກອງໄຊຍະມຸງຄຸນ ທີ່ເຄີຍດັງກັງວານສະໜັ່ນກອງໄປທົ່ວສາຣະທິດນັ້ນ ກັບບໍ່ໍດັງກັງວານເໝືອນເດີມ ພຣະຍາພຣົມມະທັດ ແລະເສນາອາມາດຈຶ່ງເກີດຄວາມສົງໄສ ຈຶ່ງໄດ້ປຶກສາກັບພຣາມປຸໂຣຫິຕຣາຈາຣຍ໌ ເມື່ອພຣາມປຸໂຣຫິຕຣາຈາຣຍ໌ໄດ້ພິຈາຣະນາເບິ່ງກອງແລ້ວ ກໍຂາບທູນວ່າ ແຕ່ເດີມກອງໜ່ວຍໜັ້ນ ກໍດັງກັງວານມີເດຊານຸພາບຢູ່ແລ້ວ ການທີ່ນຳເອົາສິ່ງຕ່າງໆ ທີ່ຄົນທົ່ວໄປຄິດວ່າ ສວຍງາມ ແລະມີຄ່າມາປະດັບຕົກແຕ່ງກອງນັ້ນຈະໃຫ້ເກີດເດຊານຸພາບ ຂອງກອງນັ້ນດີຂຶ້ນ ທ່ີແທ້ບໍ່ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເມື່ອຊາບເຊັ່ນນັ້ນພຣະຍາພຣົມມະທັດຕະຣາຊກໍສັ່ງໃຫ້ຊ່າງນຳເອົາສິ່ງປະ ດັບ ຕົກແຕ່ງກອງໄຊຍ໌ນັ້ນອອກໃຫ້ໝົດແລ້ວລອງຕີອີກຄັ້ງ ປາກົດວ່າກອງໄຊຍະມຸງຄນນັ້ນ ກໍມີສຽງດັງກັງວານເໝືອນເດີມ.
ພຣະພຸດທະເຈົ້າຊົງຕັດວ່າ ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ອັນວ່າກອງຄີບູນັ້ນ ປຽບເໝືອນພຣະພຸດທະວະຈະນະທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ດີແລ້ວ ຖືກຕ້ອງຕາມອັກຂະຣະວິທີປາລີແລ້ວ ຍ່ອມເປັນຄຳສອນທີ່ ປະເສີດ ສາມາດນຳສັດໂລກໃຫ້ບັນລຸພຣະນິບພານໄດ້ ການປະກັບຕົກແຕ່ງກອງຄີມປູນັ້ນ ປຽບ ເໝືອນການນຳຄຳສອນຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າໄປດັດແປງໃໝ່ ອອກສຽງບໍ່ຖືກຕ້ອງຈົນອັກຂະຣະວິ ບັດ ພິກຂຸອົງໃດມີອະວິຊຊາເຂົ້າວ່າການສູດມົນ ແລະການເທສນາທັມເປັນທຳນອງຕ່າງໆເຊັ່ນນັ້ນ ເປັນການສະແດງຄວາມສາມາດຂອງຕົນ ຜູ້ຄົນມັກຟັງ ເພາະຄວາມມ່ວນໜ້າຟັງ ມີການໃສ່ລຳ ນຳ ຂັບຊໍ ແລະປີ່ພາດ ເປັນສິ່ງທີ່ຜິດພຣະທັມມະວິໄນ ເປັນການທຳບາບທັງຜູ້ສູດມົນ ຫຼືຜູ້ເທດແລະຜູ້ຟັງ ເມື່ອຕາຍໄປແລ້ວຕ້ອງຕົກນະຣົກອະເວຈີເໝືອນກັບເຜດ 500 ຕົນ ທີ່ພຣະມະຫາອະນຸ ຣຸດເຖຣະເຫັນທີປ່າຫິມະພານນັ້ແລ.
໑. ກະວະລິງວະຣາຫາຣ: ອາຫານຄືຂອງກິນທັງປວງ (ເປັນຕົ້ນແມ່ນເຂົ້າ, ອາຫານຕ່າງໆ, ເຫຼົ້າຢາ ແລະອື່ນໆ)
໒. ຜັສສາຫາຣ: ອາຫານທີ່ສັມພັສໄດ້ດ້ວຍຫູ, ຕາ, ດັງ, ລິ້ນ ແລະການ (ການເບິ່ງອັນງາມ, ການໄດ້ກອດດົມຊົມຈູບ-ເຫັນຈຶ່ງຮູ້ ບໍ່ເຫັນບໍ່ຮູ້)
໓. ວິຍານາຫາຣ: ອາຫານຄືຄວາມສຳນຶກ, ຄວາມຄິດ, ການສຶກສາຮຳ່ຮຽນດ້ວຍຄວາມຮູ້ທີ່ເກີດຈາກການຮູ້ຂອງຕົນເອງ (ບໍ່ແມ່ນຄິດຕາມເຂົາຄິດ)
໔. ມະໂນສັນເຈຕະນາຫາຣ: ອາຫານທີ່ສູດຍອດ ຄືຄວາມໄດ້ສຳເຣັດຄວາມຮູ້ອັນແຈ້ງ ຊານ ແລະຄວາມແຕກສານໃນຊີວິດ
ແຂວງໜອງບົວລຳພູ (, ໄທນ້ອຍ:, ທຳອີສານ:, ອັງກິດ: Nongbua Lamphu Province, ຈີນ: 農磨喃普府 Nóng mó nán pǔ fǔ) ເປັນແຂວງໃນພາກຕາເວັນອອກສຽງເໜືອຕອນເທີງຂອງປະເທດໄທ ເປັນໜຶ່ງໃນສາມແຂວງທີ່ແຍກຕົວອອກມາຈາກແຂວງອຸດອນທານີ ພ.ສ. ໒໕໓໖ ພ້ອມກັນກັບແຂວງອຳນາດຈະເລີນແລະແຂວງສະແກ້ວ
ບັນດາເມືອງໃນການປົກຄອງ.
ຂົງເຂດໃນການປົກຄອງຂອງແຂວງແບ່ງໄດ້ 6 ເມືອງ/ອຳເພີ 59 ຕຳບົນ 636 ບ້ານ
ທາງຫຼວງໝາຍເລກ 210 ເປັນທາງຫຼວງຜ່ານ 3 ແຂວງ ໄດ້ແກ່ ອຸດອນທານີ ໜອງບົວລຳພູ ແລະເລີຍ
ສະໄໝກ່ອນປະຫວັດສາດ - ສະໄໝຂະແມ.
ແຂວງໜອງບົວລຳພູ ເຄີຍເປັນທີ່ຢູ່ຂອງມະນຸດຕັ້ງແຕ່ສະໄໝກ່ອນປະຫວັດສາດ ຈາກຫຼັກຖານການຂຸດພໍ້ໃນແຫຼ່ງບູຮານຄະດີກຸດກວາງສ້ອຍ-ກຸດຄໍ້ເມີຍ ຂຸດພໍ້ໂຄງກະດູກມະນຸດ ກຳໄລສຳລິດ ກຳໄລຫີນ ແມ່ພິມເຮັດມາຈາກຫີນຊາຍເອົາໄວ້ຜະລິດຫົວຂວານສຳລິດ ເຄື່ອງມືເຫຼັກ ລູກປັດແກ້ວ ເປັນຕົ້ນ ອາຍຸປະມານ 2500 ປີ ບ່ອນຂຸດພໍ້ຢູ່ບ້ານກຸດກວາງສ້ອຍແລະບ້ານກູດຄໍ້ເມີຍ ເມືອງໂນນສັງ ໃກ້ກັບຕີນພູພານດ້ານທິດຕາເວັນຕົກແລະຕີນພູເກົ້າດ້ານທິດຕາເວັນອອກ ເຊີ່ງແຫຼ່ງບູຮານຄະດີທັ້ງສອງນີ້ມີອາຍຸໃກ້ຄຽງກັບວັດທະນະທຳບ້ານຊຽງ ອຸດອນທານີ
ປະມານ ພ.ສ. 1100 - ພ.ສ. 1500 ໃນບໍລິເວນແຂວງໜອງບົວລຳພູໄດ້ພໍ້ວັດຖຸບູຮານສະໄໝທະວານວາດີ ເຊັ່ນ ໃບສີມາຢູ່ພູນ້ອຍ ວັດພະທາດເມືອງພິນ ເມືອງນາກາງ ແລະວັດປ່າໂນນຄຳວິເວກ ເມືອງສຸວັນນະຄູຫາ
ປະມານ ພ.ສ. 1500 - ພ.ສ. 1700 ໃນບໍລິເວນແຂວງໜອງບົວລຳພູໄດ້ຮັບວັດທະນະທຳຂະແມ ພໍ້ບູຮານສະຖານແລະບູຮານວັດຖຸທີ່ເປັນສິນລະປະຂະແມ ເຊັ່ນ ຖານສິມທີ່ເປັນສິລາແລງ ສິລາຈາເລກວັດພະທາດເມືອງພິນ ເມືອງນາກາງ ແລະຕົວໜັງສືຂະແມບູຮານທີ່ວັດປ່າໂນນຄຳວິເວກ ເມືອງສຸວັນນະຄູຫາ
ສະໄໝສຸໂຂໄທ.
ພ.ສ. 1796 - ພ.ສ. 1961 ໃນສະໄໝສຸໂຂໄທ ເປັນສະໄໝອານາຈັກລ້ານຊ້າງສ້າງຕັ້ງໃນບໍລິເວນນ້ຳຂອງ ເຊີ່ງກົງກັບສະໄໝພະເຈົ້າຟ້າງຸ້ມແລະພະເຈົ້າສາມແສນໄທ ພື້ນທີ່ສ່ວນຫຼາຍຂອງພາກຕາເວັນອອກສຽງເໜືອໄດ້ຮັບອິດທິພົນແລະຢູ່ໃນຂົງເຂດອານາຈັກລ້ານຊ້າງຄອບຄຸມພາກຕາເວັນອອກສຽງເໜືອຕອນເທີງໄປຫາແອ່ງໂຄຣາຊ ແລະກະຈາຍຊຸມຊົນຫາແອ່ງສະກົນນະຄອນຮອດບໍລິເວນພຣະທາດພະນົມແລະຕອນເທີງຂອງເຂດແດນຂະເໝນ ປັດຈຸບັນເອີ້ນວ່າ ອີສານໃຕ້ (ອີສານ ແປວ່າ ຕະເວັນອອກສຽງເໜືອ ຕາມຄວາມຫມາຍຂອງພາສາໄທ) ພື້ນທີ່ໃນແຂວງໜອງບົວລຳພູໄດ້ຮັບອິດທິພົນລ້ານຊ້າງເຊີ່ງແພ່ຫຼາຍບໍລິເວນແອ່ງສະກົນນະຄອນ ແລະຮັບສາດສະໜາພຸດລັດທິລັງກາວົງ ຫຼືນິກາຍເຖລະວາດ ເປັນສາດສະໜາປະຈຳເມືອງຕາມຜູ້ປົກຄອງອານາຈັກ
ສະໄໝອະຍຸດທະຍາ.
ປະມານ ພ.ສ. 2016 ພະເຈົ້າໄຊຍະເສດຖາ ຜູ້ປົກຄອງເມືອງສີສັດຕະນາຄະນະຫຸດ (ศรีสัตนาคนหุต) ຫຼືເມືອງວຽງຈັນ ໄດ້ນຳລາດສະດອນອົບພະຍົບຈາກເມືອງຫຼວງພະບາງແລະວຽງຈັນມາຊອກບ່ອນອາໄສໃນບໍລິເວນແຂວງໜອງບົວລຳພູ ເຊີ່ງຢູ່ໃນລະຫວ່າງຊ່ວງສ້າງພຣະທາດສີສອງຮັກກໍ່ແມ່ນຍັງຢູ່ໃນຂົງເຂດອານາຈັກລ້ານຊ້າງ ແມ່ນມີຫຼັກຖານປາກົດໃນຫຼັກສິລາຈາເລກແລະໄດ້ສ້າງພະພຸດທະຮູບໄວ້ໃນຖ້ຳສຸຫວັນນະຄູຫາ ເມືອງສຸວັນນະຄູຫາ ແລະພາລາດສະດອນມາສ້າງຕັ້ງນະຄອນໜອງບົວລຳພູຂຶ້ນໃໝ່ໃກ້ແຄມໜອງບົວ ຫຼືໜອງຊຳຊ້າງ ເຊີ່ງເປັນເມືອງເກົ່າໃນສະໄໝຂະແນຍັງມີອິດທິພົນໃນບໍລິເວນນີ້ ພະເຈົ້າໄຊຍະເສດຖາ ໄດ້ສ້າງພະພຸດທະຮູບ ສິມ ແລະກຸດນ້ຳບໍລິເວນວັດສີຄູນເມືອງ (ປັດຈຸບັນຕັ້ງຢູ່ໃນເຂດເທດສະບານເມືອງໜອງບົວລຳພູ ໃກ້ກັບຕະຫຼາດແມ່ສຳນຽງ) ແລະປ່ຽນຊື່ໃໝ່ເປັນ "ເມືອງວຽງຈຳປານະຄອນກາບແກ້ວບົວບານ" ມີຖານະເປັນເມືອງເອກໜ້າດ່ານຂອງເມືອງວຽງຈັນດ້ານທິດຕາເວັນຕົກ ຄົນສ່ວນຫຼາຍມັກເອີ້ນ "ໜອງບົວລຸ່ມພູ"
ພ.ສ. 2117 ສະໄໝກຸງສີອະຍຸດທະຍາ ຊ່ວງໄທເສຍເອກະລາດເທື່ອທີ່ 1 ໃຫ້ພະມ້າສະໄໝພະເຈົ້າຫົງສາວະດີ ສົມເດັດພະມະຫາທຳມະຣາຊາທິຣາຊໄດ້ຊ່ວຍພະມ່າລົບກັບວຽງຈັນ ເຊີ່ງມີສົມເດັດພະນະເຣສວນມານຳພະບິດາ ເຊິ່ງໃນໄລຍະເວລານັ້ນພະເຈົ້າໄຊຍະເສດຖາໄດ້ສູນຫາຍໄປໃນລະຫວ່າງເຮັດສົງຄາມລົບກັບຍວນ ວຽງຈັນກໍ່ໄດ້ເກີດການຍາດແຍ່ງສົມບັດ ກອງທັບພະມ່າຈຶງສັ່ງໃຫ້ກອງທັບໄທໄປຊ່ວຍລົບກັບວຽງຈັນ ກອງທັບຂອງສົມເດັດພະມະຫາທຳມະຣາຊາທິຣາຊແລະສົມເດັດພະນະເຣສວນໄດ້ແວພັກນອນຢູ່ບໍລິເວນແຄມໜອງບົວ ເພາະມີທັດສະນີຍະພາບທີ່ງາມແລະມີໜອງນ້ຳເອົາໄວ້ໃຊ້ ແຕ່ລະຫວ່າງນັ້ນສົມເດັດພະນະເຣສວນໄດ້ເກີດປ່ວຍຍ້ອນໄຂ້ປ່າ ພະເຈົ້າຫົງສາວະດີໄດ້ຮັບຂ່າວຈຶງສັ່ງໃຫ້ສົມເດັດພະນະເຣສວນກັບມາປິ່ນປົວຕົວເອງ
ປະມານ ພ.ສ. 2302 ກົງກັບສະໄໝພະເຈົ້າເອກະທັດກະສັດອົງສຸດທ້າຍຂອງກຸງສີອະຍຸດທະຍາ ພະເຈົ້າສຸວັນປາງຄຳປາຫຼັງພ້ອມເສນາບະດີຈາກເມືອງຊຽງຮຸ້ງແລະພະວໍມີຖານະເປັນພະວໍຣະຣາຊພັກດີ ແລະພະຕາ ຊາວບ້ານຫີນໂງມ ຖານະເສນາບະດີຂອງພະເຈົ້າກຸງວຽງຈັນມາຕັ້ງແຕ່ສະໄໝພະເຈົ້າອະນຸວົງ ພະວໍພະຕາໄດ້ອົບພະຍົບລາດສະດອນຂ້າມຂອງມາສ້າງຕັ້ງຊຸມຊົນຢູ່ "ເມືອງວຽງຈຳປານະຄອນກາບແກ້ວບົວບານ" ໃຫ້ເປັນເມືອງໃໝ່ແລະປ່ຽນຊື່ເປັນ "ວຽງໃໝ່ນະຄອນເຂື່ອນຂັນກາບແກ້ວບົວບານ" ເຊີ່ງບໍ່ຂຶ້ນຕໍ່ເມືອງໃດ ມີຮີດຄອງປະເພນີ ມີກະສັດປົກຄອງ ມີກຳແພງຄູນ້ຳອ້ອມເມືອງພ້ອມກັບປະຕູເມືອງ ມີແມ່ນ້ຳແມ່ພະນຽງເປັນສາຍຫຼັກ ມີເມືອງໜ້າດ່ານເປັນຂອງຕັວເອງ ໄດ້ແກ່ ເມືອງນາດ້ວງ ພູວຽງ ຜາຂາວ ພັນນາ ລາດສະດອນແລະຊ້າງດ່ອນຄູ່ວຽງ
ສະໄໝທົນບຸລີ.
ປະມານ ພ.ສ. 2310 ກົງກັບຕົ້ນສະໄໝສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນ ເຈົ້າເມືອງວຽງຈັນຍົກທັບມາຕີພະວໍພະຕາທີ່ເມືອງ "ນະຄອນເຂື່ອນຂັນກາບແກ້ວບົວບານ" ໄດ້ສູ້ລົບກັນຢູ່ຊ່ອງນ້ຳຈັ່ນ ຫຼືຕາດເຖົ້າໂຕ້ ເທີງພູພານຄຳ ໃຊ້ເວລາປະມານ ໓ ປີ ຝ່າຍວຽງຈັນຂໍກຳລັງທະຫານຈາກພະມ່າມາຊ່ວຍລົບ ຈຶງສາມາດຕີເມືອງແຕກໄດ້ ພະຕາຖືກກອງທັບວຽງຈັນຂ້າຕາຍໃນເດີ່ນລົບ ແລ້ວພະວໍໄດ້ອົບພະຍົບລາດສະດອນໄປຂໍເພີ່ງບາລະມີເຈົ້າເມືອງຈຳປາສັກ ແລະເຈົ້າເມືອງຈຳປາສັກໄດ້ໃຫ້ດີນສ້າງບ້ານແປງເມືອງຢູ່ດອນມົດແດງ (ປັດຈຸບັນແມ່ນແຂວງອຸບົນຣາຊທານີ) ແລະຂໍເພີ່ງບາລະມີພະເຈົ້າກຸງທົນບຸຣີ
ພ.ສ. 2321 ເຈົ້າເມືອງວຽງຈັນໄດ້ຍົກທັບມາຮຸກຮານພະວໍອີກ ແລະປາບພະວໍໄດ້ ພະເຈົ້າກຸງທົນບຸຣີຮູ້ ຈຶງສັ່ງໃຫ້ເຈົ້າພະຍາຈັກກຣີຍົກທັບໄປຊ່ວຍພະວໍ ແລະໄດ້ຕິດຕາມໄປຕີເມືອງວຽງຈັນຈົນໄດ້ຮັບໄຊຊະນະ
ສະໄໝລັດຕະນະໂກສິນ.
ພ.ສ. 2433 ໃນຣັຊການທີ່ 5 ໄດ້ໃຫ້ມີການຈັດລະບຽບການປົກຄອງເມືອງຕ່າງໆໃນແຖບແມ່ນ້ຳຂອງໃໝ່ ເຊີ່ງໃຫ້ອຳນາດແກ່ເຈົ້າເມືອງໜອງຄາຍ ໂດຍມີເມືອງໜອງບົວລຳພູຂຶ້ນກົງກັບເມືອງໜອງຄາຍ ຕໍ່ມາໃຫ້ແຕ່ງຕັ້ງຂ້າຫຼວງໃຫຍ່ທີ່ເປັນພະເຈົ້ານ້ອງຍາເທີ ປະຈຳພາກຕາເວັນອອກສຽງເໜືອ ໓ ພະອົງ ປີ ພ.ສ. 2434 ກົມມະຫຼວງພິຊິດປຣີຊາກອນ ເອີ້ນວ່າ "ຂ້າຫຼວງເມືອງລາວກາວ" ເປັນຂ້າຫຼວງປະທັບຢູ່ເມືອງອຸບົນຣາຊທານີ ປີ ພ.ສ. 2436 ກົມມະຫຼວງປຣະຈັກສິນລະປະຄົມ ເປັນຂ້າຫຼວງໃຫຍ່ປະທັບຢູ່ເມືອງອຸດອນທານີ ເອີ້ນວ່າ "ຂ້າຫຼວງເມືອງລາວພວນ" ແລະຕໍ່ມາໄດ້ມີຮັບສັ່ງໃຫ້ກົມມະຫຼວງສັບພະສິດປະສົງ ເປັນຂ້າຫຼວງໃຫຍ່ປະທັບເມືອງອຸບົນຣາຊທານີ ເອີ້ນວ່າ "ຂ້າຫຼວງເມືອງລາວກາວ" ເມືອງໜອງບົວລຳພູໄດ້ຂຶ້ນກົງຕໍ່ເມືອງລາວພວນ ແລະແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ "ພະວິຊະດະຍະດົມກະມຸດທະເຂດ" ມາປົກຄອງເມືອງນະຄອນເຂື່ອນຂັນກາບແກ້ວບົວບານ ເຊີ່ງມີຖານະເປັນເມືອງເອກຂອງມົນທົນລາວພວນແລະປ່ຽນຊື່ໃໝ່ວ່າ "ເມືອງກະມຸດທາໄສບຸຣີຣົມ" ແລະເປັນຂ້າຫຼວງຄົນສຸດທ້າຍຂອງເມືອງ
ພ.ສ. 2447 ໃນຣັຊການທີ່ 5 ໄດ້ປ່ຽນຊື່ມົນທົນຝ່າຍເໜືອເປັນມົນທົນອຸດອນແລະຮວມຜັງແປງເມືອງຕ່າງໆ ໃນມົນທົນອຸດອນເປັນ 5 ບໍລິເວນ ໄດ້ແກ່ ບໍລິເວນບ້ານໝາກແຂ້ງ ບໍລິເວນທາດພະນົມ ບໍລິເວນສະກົນນະຄອນ ບໍລິເວນພາຊີ ບໍລິເວນນ້ຳເຫືອງ ເມືອງກະມຸດທາໄສຖືກຮວມຢູ່ກັບບໍລິເວນບ້ານໝາກແຂ້ງມີ ໗ ເມືອງ ຄື ເມືອງໝາກແຂ້ງ ໜອງຄາຍ ກຸມພະວາປີ ກະມຸດທາໄສ ໂພນພິໄສ ແລະ ຣັດຕະນະວາປີ ຕັ້ງຫ້ອງການເມືອງຢູ່ບ້ານໝາກແຂ້ງ
ພ.ສ. 2449 ໄດ້ໃຫ້ປ່ຽນຊື່ເມືອງກະມຸດທາໄສ ເປັນ "ເມືອງໜອງບົວລຸ່ມພູແລະປະຊາຊົນໄດ້ອອກສຽງຜິດກາຍເປັນໜອງບົວລຳພູໃນປັດຈຸບັນ" ຂຶ້ນກັບບ້ານໝາກແຂ້ງ
ພ.ສ. 2450 ໄດ້ໃຫ້ກະຊວງມະຫາດໄທຮວມເມືອງຕ່າງໆ ໃນບໍລິເວນບ້ານໝາກແຂ້ງຕັ້ງເປັນເມືອງຈັດຕາວາ (ເມືອງຈັດຕາວາ ເປັນເມືອງຂະໜາດບໍ່ໃຫຍ່ຫຼາຍ) ເອີ້ນວ່າ "ເມືອງອຸດອນທານີ" ສ່ວນເມືອງໃນສັງກັດມີຖານະເປັນອຳເພີ ເມືອງໜອງບົວລຳພູ ຈຶງເປັນ ອຳເພີໜອງບົວລຳພູ ແລະມີການແຈກແບ່ງອຳເພີທີ່ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງອຳເພີໜອງບົວລຳພູ ເຊີ່ງຈັດຈັດຕັ້ງຕາມລຳດັບ 4 ກິ່ງອຳເພີ (ກິ່ງອຳເພີ ຄື ພື້ນທີ່ທີ່ກຳລັງກຽມແຍກຕົວອອກມາຈັດຕັ້ງເປັນອຳເພີໃໝ່) ຄື
2. ກິ່ງອຳເພີສີບຸນເຮືອງ ໃນວັນທີ່ 16 ກໍລະກົດ ພ.ສ. 2508
3. ກິ່ງອຳເພີນາກາງ ໃນວັນທີ່ 16 ກໍລະກົດ ພ.ສ. 2508
4. ກິ່ງອຳເພີສຸຫວັນນະຄູຫາ ໃນວັນທີ່ 17 ກໍລະກົດ ພ.ສ. 2516
ພ.ສ. 2536 ປະກາດຈັດຕັ້ງເປັນ ແຂວງໜອງບົວລຳພູ ໃນວັນທີ່ 1 ທັນວາ ພ.ສ. 2536 ເຊີ່ງປະກາດໃນປື້ມຣາຊກິດຈານຸເບກສາ ສະບັບພິເສດ ເລກທີ່ 110 ຕອນທີ່ 125 ລົງວັນທີ່ 2 ກັນຍາ 2536
ລັກສະນະພູມປະເທດ.
ແຂວງໜອງບົວລຳພູ ມີພື້ນທີສ່ວນຫຼາຍແມ່ນເປັນທີ່ລາບສູງ ບາງບ່ອນເປັນພື້ນທີ່ໂນນໂຄກຄ້ອຍລາດລຸ່ມໄປທາງທິດໃຕ້ແລະທິດຕາເວັນອອກ ມີຄວາມສູງຈາກລະດັບນ້ຳທະເລປານກາງປະມານ 200 ແມັດ ຕອນເທີງຂອງແຂວງແມ່ນເປັນພູສູງ ມີຍອດພູທີ່ສູງສຸດ ໄດ້ແກ່ ດອຍຜາວຽງ ພູສາມຍອດ ສູງປະມານ ໙໐໐ ແມັດ ແລະເປັນຕົ້ນແມ່ນ້ຳຫຼາຍສາຍ ພື້ນທີ່ສ່ວນຫຼາຍເປັນດີນປົນຊາຍແລະຂີ້ດີນແດງບໍ່ສາມາດເກັບນ້ຳແລະອຸ້ມນ້ຳໃນລະດູຮ້ອນໄດ້
ລັກສະນະອາກາດໃນແຂວງໜອງບົວລຳພູ ແບ່ງອອກເປັນ 3 ລະດູ ໄດ້ແກ່ ລະດູຮ້ອນ ລະດູຝົນ ລະດູໜາວ ສະພາບອາກາດສ່ວນຫຼາຍຂຶ້ນກັບມໍລະສຸມທີ່ພັດຜ່ານປະຈຳປີ ຈັດຢູ່ໃນປະເພດອາກາດເມືອງຮ້ອນສະເພາະລະດູ ຄື ຈະມີຝົນໃນລະດູຝົນ ສະລັບກັບຊ່ວງແລ້ງໃນລະດູໜາວແລະລະດູຮ້ອນ
ລັກສະນະສະເພາະຂອງແຂວງ.
ເຄື່ອງດິນເຜົາ ຄື ເອົາດິນໜຽວມາຕີແລ້ວປັ້ນເປັນເຄື່ອງໃຊ້ໃນຊີວິດປະຈຳວັນແລະເອົາໄປປະກອບພິທີກຳຕ່າງໆ ແຂວງໜອງບົວລຳພູມີມໍລະດົກທາງວັດທະນະທຳເຄື່ອງດິນເຜົາມາແຕ່ກ່ອນຍຸກປະຫວັດສາດປະມານ ໓,໕໐໐ - ໔,໐໐໐ ປີມາແລ້ວ ຈາກການຂຸດພໍ້ໂດຍຊາວບ້ານກ່ອນປີ ພ.ສ. ໒໕໑໔ ກົມສິລະປະກອນໄດ້ມາຂຸດເພື່ອການສຶກສາໃນ ພ.ສ. ໒໕໓໘ ຢູ່ປ່າພ້າວ ບ້ານກຸດຄໍ້ເມີຍ ຕຳບົນກຸດດູ່ ແລະບ້ານໂນນກ້ວຍ ບ້ານກຸດກວາງສ້ອຍ ເມືອງ/ອຳເພີໂນນສັງ ປັດຈຸບັນການເຮັດເຄື່ອງດິນເຜົາຢູ່ບ້ານໂຄ້ງສະຫວັນ ຕຳບົນໂນນທັນ ເມືອງ/ອຳເພີເມືອງໜອງບົວລຳພູ ສ່ວນຫຼາຍເຮັດເພື່ອໃຊ້ໃນຊີວິດປະຈຳວັນ
ລະດັບມັດຖະຍົມສຶກສາ ທັງໝົດໃນແຂວງແລະທຸກເມືອງ.
ໂຮງຮຽນລະດັບມັດຖະຍົມສົມບູນ ມໍ 1 - ມໍ 6 ໄດ້ແກ່
ໂດລາເອມອນ (ຍີ່ປຸ່ນ: ドラえもん) ແມ່ນກາຕູນຍີ່ປຸ່ນອັນແຕ່ງໂດຍ ຟຸຈິໂກະ F. ຟຸຈິໂອະ ຜູ້ເປັນນັກຂຽນຈາກປະເທດຍີ່ປຸ່ນ. ແມ່ນເລື່ອງລາວຂອງໂຣບົດແມວຫູດ້ວນ ຊື່ ໂດລາເອມອນ. ໄດ້ບອກກ່າວໄວ້ວ່າໂດລາເອມອນເກີດວັນທີ 3 ກັນຍາ ຄ.ສ. 2112. ມາແຕ່ອະນາຄົດເພື່ອກັບຄືນມາຊ່ອຍເຫຼືອໂນບິຕະ ຜູ້ເປັນເດັກຜູ້ຊາຍຜູ້ຂີ້ກຽດຂີ້ຄ້ານດ້ວຍເຄື່ອງວິເສດປະເສີດຊັ້ນເລີດຈາກອະນາຄົດ. ປຶ້ມໂດລາເອມອນລິເລີ່ມຕີພິມເທື່ອທຳອິດໃນປະເທດຍີ່ປຸ່ນເມື່ອເດືອນມັງກອນ ປິ 1970 ໂດຍສຳນັກພິມໂຊງະກຸກັງ ໂດຍມີຈຳນວນທັງໝົດ 1,344 ຕອນ. ຕໍ່ມາໃນວັນທີ 11 ມິຖຸນາ 1997 ໂດລາເອມອນໄດ້ຮັບລາງວັນ Tezuka Osamu Cultural Prize ເທື່ອທຳອິດໃນສາຂາກາຕູນດີເດັ່ນ ແຖມຍັງໄດ້ຮັບເລືອກຈາກວາລະສານໄທມ໌ອາຊີ ຜູ້ໃຫ້ເປັນໜຶ່ງໃນວີລະບຸລຸດຂອງທະວີບອາຊີ ຈາກປະເທດຍີ່ປູ່ນອີກຕື່ມ. ຈາກນັ້ນໃນວັນທີ 19 ມີນາ 2008 ໂດລາເອມອນໄດ້ຮັບເລືອກໃຫ້ເປັນທູດສັນຖະວະໄມຕີເພື່ອການປະຊາສຳພັນວັດທະນະທຳຂອງປະເທດຍີ່ປຸ່ນ. ນອກຈາກນີ້ ບໍລິສັດບັນໄດ ຜູ້ຜະລິດແລະຄ້າຂາຍສິນຄ້າກາຕູນອັນມີຊື່ສຽງຂອງຍີ່ປຸ່ນ ຍັງໄດ້ຜະລິດໂຣບົດໂດລາເອມອນຂອງແທ້ຈິງຂຶ້ນມາໃນຊື່ວ່າ "My ໂດລາເອມອນ" ໂດຍອອກວາງຂາຍເທື່ອທຳອິດໃນວັນທີ 3 ກັນຍາ 2009.
ເນື້ອເລື່ອງສ່ວນຫຼາຍຈະກ່ຽວກັບບັນຫາຂອງໂນບິຕະເດັກຊາຍຊັ້ນ ປ.4 ຜູ້ມັກຖືກບັນດາເພື່ອນໝູ່ຂົ່ມເຫັງຄະເນັງຮ້າຍ ໂດຍຫຼາຍເທື່ອຫຼາຍທີກໍເປັນຜູ້ທີ່ມັກຫາເລື່ອງໃສ່ໂຕເອງ ບໍ່ຄ່ອຍມັກເຮັດວຽກບ້ານ ຫຼືອ່ານປຶ້ມ ແລະມັກໄປໂຮງຮຽນສວາຍເນື່ອງໆ. ໂນບິຕະມີໝູ່ທີ່ເປັນໂຕລະຄອນສຳຄັນຍິ່ງໃນເລື່ອງລາວແມ່ນໂດລາເອມອນ. ໂນບິຕະເຮັດຫຍັງອັນໃດບໍ່ຄ່ອຍເປັນ ຈັ່ງຕ້ອງເພີ່ງພາອາໄສໂດລາເອມອນເກືອບໃນທຸກສິ່ງທຸກຢ່າງ. ໂດລາເອມອນນັ້ນເປັນໂຣບົດແມວມາຈາກໂລກອະນາຄົດຜູ້ເຝົ້າຄອຍເບິ່ງແຍງຊ່ອຍເຫຼືອໂນບິຕະຕະຫຼອດເວລາດ້ວຍເຄື່ອງວິເສດຈາກເມືອງອະນາຄົດ.
ໂຕລະຄອນຫຼັກອື່ນໆ ຈະມີນິໄສໃຈຄໍແຕກຕ່າງກັນໄປ. ໝໍຍັກ ຫຼື ບັກຍັກ ຜູ້ເປັນເດັກຊາຍທີ່ເບິ່ງເປັນນັກເລງ ແທ້ຈິງເປັນຄົນອາລົມອ່ອນໂຍນແລະຮັກແພງການຂັບຮ້ອງເພງ. ຊຶເນະໂອະຜູ້ມີຖານະຮັ່ງມີສີສຸກກວ່າໝູ່ໃນກຸ່ມ ມີນິໄສມັກອວດອົ່ງທະນົງຕົວ ເປັນສ່ຽວຂອງບັກຍັກຜູ້ເຝົ້າຄອຍລັງແກໂນບິຕະຢູ່ຕະຫຼອດເວລາ. ເດຄິສຸງິ ເປັນເດັກຊາຍຜູ້ຮ່ຳຮຽນເກັ່ງກາດ ນິໄສໃຈຄໍດີງາມ ຮັກຄວາມຖືກຕ້ອງປອງດອງ ມີນ້ຳໃຈກວ້າງຂວາງ ແຕ່ບໍ່ຄ່ອຍມີບົດບາດປານໃດ. ຊິຊຶກະຜູ້ເປັນຜູ້ຍິງຜູ້ດຽວໃນກຸ່ມເປັນເດັກເລົ່າຮຽນດີເດັ່ນແລະມັກຊ່ອຍເຫຼືອຜູ້ອື່ນ ເປັນເດັກສາວທີ່ໂນບິຕະຫຼົງຮັກ ໃນໂລກອະນາຄົດກໍໄດ້ມາເປັນເຈົ້າສາວຂອງໂນບິຕະນຳ. ໄຈໂກະຜູ້ເປັນນ້ອງສາວຂອງບັກຍັກບໍ່ຄ່ອຍມີບົດບາດປານໃດ. ໂຕລະຄອນສຳຄັນນອກຈາກນີ້ກໍມີໂດລາມີ ຜູ້ເປັນໂຣບົດແມວທີ່ມີຖົງມິຕິທີ່ 4 ແລະເຄື່ອງວິເສດ ຄືກັນກັບໂດລາເອມອນຜູ້ເປັນອ້າຍ. ແລະຍາພໍ່ຍາແມ່ຂອງໂນບິຕະ ເຊິ່ງແມ່ເບິ່ງຈະມີບົດບາດໃນເລື່ອງລາວຫຼາຍກວ່າພໍ່
ແມ້ນວ່າໂນບິຕະ, ຍັກ, ຊຶເນໂອະ, ແລະຜູ້ອື່ນຈະເບິ່ງຄືມີບັນຫາກັນຫຼາຍເທື່ອຫຼາຍທີແຕ່ເລິກແລ້ວກໍຮັກແພງແລະຊ່ອຍເຫຼືອກັນດີ ອັນຈະເຫັນແຈ້ງໄດ້ຈາກຕອນຄາວພິເສດຕ່າງໆ ທີ່ເດັກໆ ກຸ່ມນີ້ຈຳຕ້ອງອອກໄປຜະຈົນໄພ ແມ່ນ ບາງເທື່ອອອກໄປນອກໂລກ, ໃຕ້ນ້ຳໃຕ້ທະເລ ຫຼືບໍ່ກໍຍຸກໄດໂນເສົາ.
ໂດລາເອມອນ (ຍີ່ປຸ່ນ: ドラえもん) ເປັນໂຕລະຄອນກາຕູນເລື່ອງໂດລາເອມອນ. ເປັນໂຣບົດແມວຈາກໂລກອະນາຄົດ ໃນສະຕະວັດທີ່ 22. ເກີດວັນທີ່ 3 ກັນຍາ 2112. ຮູບຮ່າງຕຸ້ຍພີກົມສີຟ້າ (ທຳອິດເກີດມາຮ່າງຄີງສີເຫຼືອງ) ບໍ່ມີໃບຫູ ຍ້ອນຖືກໜູຂົບ. ມີໜ້າທີ່ເປັນໂຣບົດຜູ້ຄອຍເຝົ້າເບິ່ງແຍງ ເຊິ່ງຜູ້ທີ່ຊື້ໂດລາເອມອນມາແມ່ນເຊວາຊິຫຼ້ອນຊາຍຂອງໂນບິຕະ. ມື້ໜຶ່ງເຊວາຊິເກີດຢາກຮູ້ສາເຫດທີ່ຖານະທາງບ້ານຍາກຈົນ ຈຶ່ງໄດ້ຄືນເມືອໄປໃນອະດີດດ້ວຍເຄື່ອງຢ້ອນເວລາ ຈຶ່ງໄດ້ຮຽນຮູ້ວ່າໂນບິຕະ (ຜູ້ເປັນປູ່ມ່ອນ) ເປັນໂຕຕົ້ນເຫດ. ເຊວາຊິຈຶ່ງຕັດສິນໃຈໃຫ້ໂດລາເອມອນຢ້ອນເວລາຄືນໄປຄອຍເຝົ້າເບິ່ງແຍງຍາມໂນບິຕະຖືກຫົວຂວັນໂດຍໃຊ້ເຄື່ອງວິເສດຊັ້ນເລີດທີ່ຫຍິບຈາກຖົງສີ່ມິຕິ.
ໂດລາເອມອນເຄີຍໄດ້ຮັບເລືອກຈາກນິດຕະຍະສານໄທມ໌ອາຊີ ໃຫ້ເປັນໜຶ່ງໃນວີລະບຸລຸດຂອງທະວີບອາຊີ ແລະໃນວັນທີ່ 19 ມີນາ ຄ.ສ. 2008 ມາຊາຮິໂກະ ຄາມູຣະ ລັດຖະມົນຕີວ່າການກະຊວງການຕ່າງປະເທດຂອງຢີ່ປຸ່ນ ໄດ້ແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ໂດລາເອມອນເປັນທູດສັນຖະວະໄມຕີຢ່າງເປັນທາງການເພື່ອຊ່ວຍໃນການປະຊາສັມພັນວັດທະນະທຳຂອງປະເທດ ໂດຍນັບເປັນ "ທູດແອນິຊັ່ນ" ຕົວທຳອິດຂອງປະເທດຢີ່ປຸ່ນ
ຮັກອ່ຳຫຼ່ຳ ເປັນຮູບເງົາລາວແນວ ໂຣແມນຕິກ-ດຣາມ້າ-ຄອມເມດີ້ ອັນຜະລິດໃນສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ. ເດີມທີມີການວາງແຜນວ່າຈະອອກສາຍໃນວັນທີ 17 ພະຈິກ ປີ ຄ.ສ. 2012 ແຕ່ເນື່ອງຈາກບັນຫາທາງດ້ານຟີມຈຶ່ງເລື່ອນສາຍເປັນວັນທີ 27 ມິຖຸນາ ປີ ຄ.ສ. 2013.
ຮັກອ່ຳຫຼ່ຳເປັນເລື່ອງລາວຂອງນັກຮ້ອງຜູ້ມີຊື່ສຽງຂຶ້ນຊື່ລືຊາທີ່ເກີດຢູ່ຊົນນະບົດ ແຕ່ລາວພັດຄົ້ນພົບວ່າການເປັນນັກຮ້ອງທີ່ມີຊື່ສຽງຢູ່ໃນເມືອງນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ຕົນເອງມັກ. ລາວຈຶ່ງຕັດສິນໃຈກັບເມືອບ້ານ ໄປຫາຄົນຮັກ ແລະ ຄອບຄົວ ແຕ່ເລື່ອງຄວາມຮັກແບບຫຍຸ້ງໆກໍ່ເກີດຂຶ້ນກັບເຂົາ ແລະ ອ້າຍຂອງເຂົາກັບສາວນັກຮ້ອງຈາກໃນເມືອງ. ເລື່ອງດັ່ງບອກກ່າວເປັນການເລົ່າເຖິງຄວາມສໍາພັນຂອງສອງຄູ່ຮັກນີ້ຜ່ານການໃຊ້ຊີວິດຂອງຊາວບ້ານ ແລະ ບັນຍາກາດຂອງບ້ານນາອັນຈົບງາມ ຊ່ວຍເຮັດໃຫ້ຄວາມຮັກຂອງສອງຄູ່ນີ້ຈົບລົງຢ່າງອົບອຸ່ນ ແລະ ມີຄວາມສຸກ.
ຄວາມຮູ້ສຶກນັ້ນຖ່າຍທອດຂໍ້ມູນກ່ຽວກັບສະຖານະການ ທັງລະດັບຈິດສຳນຶກ ແລະ ຈິດໃຕ້ສຳນຶກ ຜ່ານຢ່າງໜ້ອຍ 30 ປະສາດເຄມີ ຊຶ່ງເຮັດປະຕິກິລິຍາດຽວຫຼືຮ່ວມກັນຢ່າງຊັບຊ້ອນ ຍົກຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ຄວາມຮູ້ສຶກຢ້ານ ແປແບບກວ້າງໆ ຄວາມຢ້ານເປັນການຄາດການເຖິງອັນຕະລາຍຫຼືຄວາມເຈັບປວດ ຄວາມຢ້ານເພີ່ມສານເຄມີໃນສະໝອງເຊັ່ນ ​adrenalin ແລະ cortisol ຄວາມຢ້ານນັ້ນມີປະໂຫຍດ ເພາະມັນເກີດຈາກສິ່ງຮອບກາຍຊຶ່ງບົ່ງບອກເຖິງຄວາມສ່ຽງຕໍ່ອັນຕະລາຍຫຼືການປະເຊີນກັບອັນຕະລາຍໂດຍກົງ ເຖິງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ ບາງຄັ້ງໃນສະຖານະການທີ່ບໍ່ມີໄພຄວາມນຶກຄິດ ຈິດໃຕ້ສຳນຶກ ແລະ ຈິນຕະນາການ ກໍ່ສາມາດກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມຢ້ານໄດ້
ຄວາມຄິດ ແລະ ຄວາມຮູ້ສຶກນັ້ນສ່ວນໃຫຍ່ຈະມາພ້ອມກັນ ຄວາມຄິດເປັນການປຽບທຽບຂໍ້ມູນຂອງບາງຢ່າງ ໃນລະຫວ່າງທີ່ຄວາມຮູ້ສຶກເປັນການວິເຄາະຄວາມແຕກຕ່າງຂອງຈາກພາຍໃນ ເມື່ອຄວາມຄິດເຊື່ອມໂຍງເຖິງສາເຫດຂອງຄວາມແຕກຕ່າງຂອງບາງສິ່ງ ຄວາມຮັບຮູ້ຈຶງເຊື່ມກັບລັກສະນະຊຶ່ງຖືກເລືອກໂດຍປະສັບການໃນອະດີດ ສິ່ງນີ້ເອີ້ນວ່າ: ອາລົມ
ໂຣບົດ ຫຼື ຫຸ່ນຍົນ (ອັງກິດ: robot) ແມ່ນເຄື່ອງຈັກກົນຊະນິດໜຶ່ງ ອັນເຄື່ອນໄຫວດ້ວຍໂຕເອງຕາມແຕ່ຄຳສັ່ງທີ່ມະນຸດໃສ່ເອົາໄວ້. ມີໜ້າຕາໂຄງກໍ່ສ້າງແລະຮູບຮ່າງແຕກຕ່າງກັນ. ໂຣບົດໃນແຕ່ລະປະເພດມີໜ້າທີ່ການເຮັດວຽກໃນດ້ານຕ່າງໆ ຕາມແຕ່ການຄວບຄຸມໂດຍກົງຂອງຜູ້ຄົນ. ການຄວບຄຸມລະບົບຕ່າງໆ ໃນການສັ່ງການລະຫວ່າງໂຣບົດແລະຜູ້ຄົນ ແມ່ນສາມາດເຮັດໄດ້ໂດຍທາງອ້ອມແລະອັດຕະໂນມັດ. ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ ໂຣບົດຖືກກໍ່ສ້າງຂຶ້ນເພື່ອສຳລັບວຽກອັນມີຄວາມຍາກລຳບາກ ແມ່ນ ວຽກສຳຫຼວດໃນສະຖານທີ່ບໍລິເວນແຄບ ຫຼື ວຽກສຳຫຼວດດວງຈັນດາວເຄາະອັນບໍ່ມີສິ່ງມີຊີວິດ. ບັດດຽວນີ້ເຕັກໂນໂລຊີຂອງໂຣບົດຮຸ່ງເຮືອງກ້າວໜ້າຢ່າງໄວວາ. ລິເລີ່ມເຂົ້າມາມີບົດບາດກັບຊີວິດຂອງຜູ້ຄົນໃນດ້ານຕ່າງໆ ຄື ດ້ານອຸດສາຫະກຳການຜະລິດ ອັນແຕກຕ່າງຈາກແຕ່ກີ້ແຕ່ກ່ອນ ເຊິ່ງໂຣບົດມັກຖືກນຳໄປໃຊ້ໃນວຽກອຸດສາຫະກຳເປັນສ່ວນຫຼາຍ. ບັດດຽວນີ້ມີການນຳໂຣບົດມາໃຊ້ງານຫຼາຍຫຼວງຂຶ້ນ ແມ່ນ ໂຣບົດອັນໃຊ້ໃນທາງການແພດ ໂຣບົດສຳລັບວຽກສຳຫຼວດ ໂຣບົດອັນໃຊ້ງານໃນອະວະກາດ ຫຼືແມ້ນແຕ່ໂຣບົດອັນຖືກສ້າງຂຶ້ນມາເພື່ອເປັນເຄື່ອງຫຼິ້ນຂອງຜູ້ຄົນ ຈົນຮອດບັດດຽວນີ້ ແມ່ນໄດ້ມີການພັດທະນາໃຫ້ໂຣບົດນັ້ນມີໜ້າຕາອັນຄ້າຍຄືຜູ້ຄົນ ເພື່ອໃຫ້ອາໄສຢູ່ຮ່ວມກັນນຳຜູ້ຄົນ ໃຫ້ໄດ້ໃຊ້ຊີວິດປະຈຳວັນ.
ເຄົ້າຄຳສັບ.
ຄຳວ່າ ໂຣບົດ ແມ່ນມາຈາກຄຳວ່າ ໂຣໂບຕ້າ ອັນເປັນພາສາເຊັກໂກ. ມີຄວາມໝາຍວ່າແຮງງານອັນແຂງແຮງຫຼືຂ້າຂ້ອຍ.ມີການໃຊ້ຄຳວ່າ ໂຣບົດ ເປັນເທື່ອທຳອິດໃນລະຄອນເວທີເລື່ອງລອດຊ້ຳ ຢູນີເວີໂຊ້ ໂຣບົດ (ອັງກິດ: Rossum's Universal Robots, 1920).
ໃນສະໄໝບູຮານເຄີຍມີການລອງຄຶດກໍ່ສ້າງໂຣບົດຂຶ້ນມາເປັນເຄື່ອງມືຕາມທາງຄຶດທາງດ້ານສາສະໜາ.​ ຫຼັງຈາກນັ້ນ ໃນຍຸກກາງມີການກໍ່ສ້າງເຄື່ອງຈັກສຳລັບເປີດ-ອັດປະຕູໃນໂຕເຮືອນ ຫຼືຕຸກກະຕາອັນຫຼິ້ນດົນຕີໄດ້. ໃນຍຸກນີ້ມີການປະດິດໂຣບົດໃນຍຸກທຳອິດໆ ຂຶ້ນ ເຊິ່ງເປັນໂຣບົດອັນກໍ່ສ້າງຊຶ້ນມາຈາກໄມ້ອັດກັບເຟືອງຈັກ. ພໍຮອດສະຕະວັດທີ 20 ໂຣບົດກໍໄດ້ຮັບການພັດທະນາໃຫ້ມີຄວາມລະອຽດລະອໍຊັບຊ້ອນຍິ່ງຂຶ້ນ.
ໂຮງຮຽນພົດພິທະຍະພະຍັດ ຫຼື ໂຮງຮຽນພຣົດພິທະຍະພະຍັດ (ໄທ: โรงเรียนพรตพิทยพยัต, "ໂຣງຣຽນພຣົຕພິທຍພຍັຕ",)
ກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນໃນປີ ພ.ສ. 2492 ກໍ່ຕັ້ງໂດຍຫຼວງພົດພິທະຍະພະຍັດ-ລ່ຽມ ພົດພິທະຍະພະຍັດ ຜູ້ອຳການຄົນທຳອິດຄື ນາຍຂຽນ ຂຳປັນຍາ ໂຮງຮຽນພົດພິທະຍະພະຍັດເປັນໜຶ່ງໃນ 500 ໂຮງຮຽນທີຢູ່ໃນໂຄງການໂຮງຮຽນມາດຕະຖານສາກົນ
ໂຮງຮຽນພົດພິທະຍະພະຍັດກໍ່ຕັ້ງເທິງທີ່ດິນ 1,041 ໄຣ່ຂອງ ຄຸນຍິງລ່ຽມ ບຸນນາກ ບຸນນາກທີ່ໄດ້ມອບທີ່ດິນໃຫ້ກະຊວງສຶກສາທິການ ໂດຍມີວັດຖຸປະສົງໃຫ້ສ້າງສະຖາບັນທາງການສຶກສາຂຶ້ນໃນທ້ອງທີ່ເຂດລາດກະບັງເພື່ອໃຫ້ເຍົາວະຊົນໃນເຂດລາດກະບັງໄດ້ມີການສຶກສາ
Windows 2000 (ເປັນ​ທີ່​ຮູ້​ຈັກ​ຍັງ​ເປັນ W​​in2K W2K​, ຫຼື Windows NT 5.0​) ແມ່ນ​ລະ​ບົບ​ປະ​ຕິ​ບັດ​ການ​ທີ່​ຖືກ​ອອກ​ແບບ​ມາ​ເພື່ອ​ເຮັດ​ວຽກ​ກັບ​ຄອມ​ພິວ​ເຕີ​ທີ່​ມີ​ໂຮງ​ງານ​ຜະ​ລິດ​ອາດ​ຈະ​ດຽວ​ຫຼື​ຫຼາຍ​ປະ​ການ​. ໄດ້​ມີ​ການ​ອອກ​ແບບ​ສໍາ​ລັບ​ການ 32​-ເລັກ​ຄອມ​ພິວ​ເຕີ Intel x86​. ມັນ​ເປັນ​ສ່ວນ​ຫນຶ່ງ​ຂອງ​ເສັ້ນ Microsoft Windows NT ຂອງ​ລະ​ບົບ​ປະ​ຕິ​ບັດ​ການ​ແລະ​ໄດ້​ປ່ອຍ​ອອກ​ມາ​ເມື່ອ​ເດືອນ​ກຸມ​ພາ 17​, 2000​. ປ່ອງ​ຢ້ຽມ​ປີ 2000 ມາ​ຢູ່​ໃນ​ສີ່​ສະ​ບັບ​: ວິ​ຊາ​ຊີບ​, ບໍ​ລິ​ການ​, ບໍ​ລິ​ການ​ແບບ​ພິ​ເສດ​, ແລະ​ການ​ບໍ​ລິ​ການ Datacenter​. ນອກ​ຈາກ​ນັ້ນ​, ສະ​ຫນອງ​ການ Microsoft Windows 2000 Server ແບບ​ພິ​ເສດ​ການ - ສະ​ບັບ​ຈໍາ​ກັດ​ແລະ​ບໍ​ລິ​ການ Datacenter - ສະ​ບັບ​ຈໍາ​ກັດ​, ເຊິ່ງ​ໄດ້​ຖືກ​ປ່ອຍ​ອອກ​ມາ​ໃນ​ປີ 2001 ແລະ​ເນັ້ນ​ໃສ່ 64​, ນ້ອຍ​, ຜູ້​ປຸງ​ແຕ່ງ Intel Itanium​.
Windows 2000 ໃຊ້​ສອງ 'ທິ​ບາຍ​ຮູບ​ແບບ​' - ເປັນ 'ໂມດ​ຜູ້​ໃຊ້​' ແລະ 'ໂມດ​ແກ່ນ​. ແບບ​ແກ່ນ​ເປັນ​ພິ​ເສດ​ສໍາ​ລັບ​ຄົນ​ຂັບ​ຮາດ​ແວ (ຄົນ​ຂັບ​ລົດ​ບອກ​ຄອມ​ພິວ​ເຕີ​ວິ​ທີ​ການ 'ເວົ້າ "ບາງ​ສິ່ງ​ບາງ​ຢ່າງ​) ແລະ​ອະ​ນຸ​ຍາດ​ໃຫ້​ຄົນ​ຂັບ​ກັບ​" ເວົ້າ​ພາ​ສາ "ກັບ​ສິ່ງ​ຕ່າງໆ​ໃນ​ຄອມ​ພິວ​ເຕີ​. ແບບ​ຜູ້​ໃຊ້​ແມ່ນ​ສໍາ​ລັບ​ໂຄງ​ການ​ຄອມ​ພິວ​ເຕີ​ດໍາ​ເນີນ​ການ​ໃນ​ໂດຍ​ບໍ່​ມີ​ຄວາມ​ຢ້ານ​ກົວ​ຂອງ​ເຊິ່ງ​ກໍ່​ໃຫ້​ເກີດ​ອັນ​ຕະ​ລາຍ​ຕໍ່​ຄອມ​ພິວ​ເຕີ​.
ສະ​ບັບ​ທັງ​ຫມົດ​ຂອງ Windows 2000 ມີ​ສິ່ງ​ໃນ​ທົ່ວ​ໄປ​, ລວມ​ທັງ​ງົບ​ປະ​ມານ​ຂອງ​ລະ​ບົບ​ຈໍາ​ນວນ​ຫຼາຍ​ເຊັ່ນ Microsoft ການ​ຄຸ້ມ​ຄອງ Console (MMC​) ແລະ​ການ​ນໍາ​ໃຊ້​ການ​ຄຸ້ມ​ຄອງ​ລະ​ບົບ​ມາດ​ຕະ​ຖານ​ດັ່ງ​ກ່າວ​ເປັນ​ຜົນ​ປະ​ໂຫຍດ defragmentation ແຜ່ນ​. ມີ lots ຂອງ​ການ​ສະ​ຫນັບ​ສະ​ຫນູນ​ສໍາ​ລັບ​ພາ​ສາ​ທີ່​ແຕກ​ຕ່າງ​ກັນ​ແລະ​ຄົນ​ພິ​ການ​ແມ່ນ​. Windows 2000 ສະ​ຫນັບ​ສະ​ຫນູນ​ຂອງ Windows NT filesystem NTFS 5​, ລະ​ບົບ​ໄຟລ​໌ Encrypted (EFS​)​, ​​ເຊັ່ນ​ດຽວ​ກັນ​ກັບ​ການ​ເກັບ​ຮັກ​ສາ​ແຜ່ນ​ພື້ນ​ຖານ​ແລະ​ການ​ເຄື່ອນ​ໄຫວ​. ການ​ເກັບ​ຮັກ​ສາ​ແຜ່ນ​ເຄື່ອນ​ໄຫວ​ອະ​ນຸ​ຍາດ​ໃຫ້​ປະ​ເພດ​ທີ່​ແຕກ​ຕ່າງ​ກັນ​ຂອງ​ປະ​ລິ​ມານ​ທີ່​ຈະ​ນໍາ​ໃຊ້ (ປະ​ລິ​ມານ​ທີ່​ເປັນ​ພື້ນ​ທີ່​ຂອງ​ການ​ເກັບ​ຮັກ​ສາ​ໃນ​ແຜ່ນ​ທີ່​ແຂງ​ທີ່​ໄດ້​ຖືກ​ຮູບ​ແບບ​ໄຟລ​໌​ທີ່​ມີ​ໂຄງ​ປະ​ກອບ​ການ​ລະ​ບົບ​ຂອງ​ຕົນ​ເອງ​)​. ສະ​ບັບ Windows Server 2000 ມີ​ລັກ​ສະ​ນະ​ເພີ່ມ​ເຕີມ​ຈໍາ​ນວນ​ຫຼາຍ​, ລວມ​ທັງ​ຄວາມ​ສາ​ມາດ​ສະ​ຫນອງ​ການ​ບໍ​ລິ​ການ​ລະ​ບົບ Active (ວິ​ທີ​ການ​ຂອງ​ການ​ຈ​ັ​ດ​ຊັບ​ພະ​ຍາ​ກອນ​ເຊັ່ນ​: ການ​ພິມ​, ຜູ້​ຊົມ​ໃຊ້​ແລະ​ກຸ່ມ​)​, ​​ລະ​ບົບ​ໄຟລ​໌​ແຈກ​ຢາຍ (ລະ​ບົບ​ໄຟລ​໌​ທີ່​ສະ​ຫນັບ​ສະ​ຫນູນ​ການ​ແລກ​ປ່ຽນ​ຂອງ​ໄຟລ​໌​) ແລະ​ຄວາມ​ຜິດ​, ປະ​ລິ​ມານ​ການ​ເກັບ​ຮັກ​ສາ redundant​.
Windows 2000 ຈະ​ສາ​ມາດ​ໄດ້​ຮັບ​ການ​ຕິດ​ຕັ້ງ​ແລະ deployed ກັບ​ວິ​ສາ​ຫະ​ກິດ​ການ​ໂດຍ​ຜ່ານ​ການ​ຕິດ​ຕັ້ງ​ບໍ່​ວ່າ​ຈະ​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ຫຼື unattended ເປັນ​. ການ​ຕິດ​ຕັ້ງ Unattended ອີງ​ໃສ່​ການ​ນໍາ​ໃຊ້​ໄຟລ​໌​ຂອງ​ຄໍາ​ຕອບ​ຕໍ່​ຄໍາ​ຕື່ມ​ຂໍ້​ມູນ​ໃສ່​ໃນ​ການ​ຕິດ​ຕັ້ງ​ຂໍ້​ມູນ​ຂ່າວ​ສານ​, ແລະ​ສາ​ມາດ​ປະ​ຕິ​ບັດ​ໂດຍ​ຜ່ານ CD bootable ໂດຍ​ໃຊ້ Microsoft ລະ​ບົບ​ການ​ຄຸ້ມ​ຄອງ​ບໍ​ລິ​ການ (SMS​)​, ​​ໂດຍ​ເຄື່ອງ​ມື​ກະ​ກຽມ​ລະ​ບົບ (Sysprep​)​.
1. ວັດສີຊົມຊື່ນໄຊຍະມັງຄະລາຣາມ (ວັດສ້າງລິນ)
3. ວັດໃຫຍ່ສີຊົມພູໄຊຍະມັງຄະລາຣາມ (ວັດໃນບ້ານ)
ໂຣບົດສັດລ້ຽງ ແມ່ນເຄື່ອງຈັກເຊິ່ງມີປັນຍາປະດິດ ຫຼື ເອີ້ນວ່າ ໂຣບົດອັນມີຮຸບຮ່າງໜ້າຕາຄ້າຍຄືສັດລ້ຽງ ເຊັ່ນ ໝາ ຫຼື ແມວ.​
ໂຣບົດສັດລ້ຽງໂຕທຳອິດຂອງໂລກແມ່ນ ໄອໂບ້ ອັນເປັນໂຣບົດເຊິ່ງນັກວິທະຍາສາດຊາວຍີ່ປຸ່ນກໍ່ສ້າງຂຶ້ນໃນປີ ຄ.ສ. 1999. ໃນຊ່ວງທຳອິດ ໄອໂບ້ຈະຍ່າງບໍ່ກົງປານໝາຫາກໍເກີດ. ເມື່ອປະຄອງດີໆ ກໍຈະສາມາດຍ່າງກົງໆ ໄດ້. ສຳລັບໂຣບົດສັດລ້ຽງທຳອິດຂອງປະເທດເກົາຫຼີໃຕ້ແມ່ນ ເຈນິໂບ້ ອັນກໍ່ສ້າງຂຶ້ນໃນປີ ຄ.ສ. 2006. ເຈນິໂບ້ສາມາດເຂົ້າອົກເຂົ້າໃຈຄຳສັບເຖິງ 100 ຄຳ ແລະ ສະແດງຄວາມຮູ້ສຶກໄດ້ 30 ແບບ.
ຊຸດໂຣບົດ ຫຼື ຊຸດຫຸ່ນຍົນ (ອັງກິດ: powered exoskeleton) ແມ່ນໂຣບົດອັນເຄື່ອນໄຫວໄດ້ເຊິ່ງຄົນສາມາດນຳມານຸ່ງປານເຄື່ອງນຸ່ງ.
ປະເທດສະຫະລັດອາເມລິກາເປັນຜູ້ພັດທະນາຊຸດໂຣບົດອັນນຸ່ງປານເຄື່ອງນຸ່ງເປັນເທື່ອທຳອິດ. ເມື່ອນຸ່ງຈະເຮັດໃຫ້ມີແຮງຫຼາຍຫຼວງຂຶ້ນ. ການພັດທະນາຊູດໂຣບົດໃນຍຸດທຳອິດນັ້ນ ແມ່ນມີເປົ້າໝາຍເພື່ອນຳໄປໃຊ້ໃນການທະຫານ. ແຕ່ຕໍ່ມາກໍໄດ້ພັດທະນາເພື່ອໃຊ້ສຳລັບຄົນພິການແລະຄົນເຖົ້າຜູ້ຍ່າງ ນັ່ງ ຫຼື ນອນບໍ່ຄ່ອຍສະດວກ.​ສຳລັບປະເທດເກົາຫຼີໃຕ້ ໃນປີ ຄ.ສ. 2005 ທີມນັກວິໄຈໄດ້ພັດທະນາຊຸດໂຣບົດເຊິ່ງໜັກພຽງ 3 ກິໂລຂຶ້ນມາ.
ຕຶກ ແມ່ນສິ່ງກໍ່ສ້າງເຊິ່ງສ້າງໂດຍມະນຸດ ໃນຮູບຊົງຂອງໂຮງ ເຮືອນ ຮ້ານ ຫຼືຮູບແບບຢ່າງອື່ນສຳລັບການນຳໃຊ້ ແຕ່ໃນກົດໝາຍຄວບຄຸມໄດ້ລວມ ເຂື່ອນ ຂົວ ອຸໂມງ ທໍ່ ປ້າຍແລະອື່ນໆ ໄວ້ໃນນິຍາມຄຳວ່າຕຶກນຳ. ເຫດຜົນໃນການບັງຄັບໃຊ້ຕຶກ ແມ່ນມັກມີສ່ວນປະກອບທາງດ້ານສະຖາປັດຕະຍະກຳຫຼາຍກວ່າໜຶ່ງຢ່າງແລະປົກກະຕິຈະຕັ້ງຢູ່ເທິງພື້ນດິນ. ຕຶດສາມາດເປັນໄດ້ຕັ້ງແຕ່ເຮືອນບ່ອນພັກອາໄສອັນມີໂຄງກໍ່ສ້າງລຽບງ່າຍຈົນຮອດຕຶກລະຟ້າ. ຕຶກຜູ້ໂດຍສານສະໜາມບິນອັນມີໂຄງສ້າງຊັບຊ້ອນ ຕະຫຼອດຈົນໂຮງສ້ອມແປງຍົນເຊິ່ງມີຊ່ວງເສົາຫຼາຍກວ່າ 100 ແມັດ.
ຕຶກສ່ຳໃຫຍ່ສະໄໝໃຫມ່ມີສ່ວນປະກອບຕ່າງໆ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ຕຶກໃຊ້ງານໄດ້ເອີ້ນວ່າລະບົບຕຶກນັບຕັ້ງແຕ່ລະບົບຂົນສົ່ງພາຍໃນຕຶກໄດ້ແກ່ ຂັ້ນໄດເລື່ອນ ແລະ ລິບ ໄປຈົນຮອດລະບົບໄຟຟ້າ ລະບົບນ້ຳໃຊ້ ລະບົບປັບອາກາດ ລະບົບປ້ອງກັນໄຟໄໝ້ ແລະອື່ນໆ ຕື່ມອີກເປັນຈຳນວນຫຼາຍ. ປົກກະຕິ ຕຶກແມ່ນຈະຖືກຈັດໄວ້ໃນໝວດສິ່ງກໍ່ສ້າງດ້ວຍເຫດຜົນດ້ານການບັງຄັບໃຊ້.
"ລົດໄຟຟ້າ ມາຫານະເທີ" ອັນແປວ່າ "ລົດໄຟຟ້າ ມາຫາເດີ້ເຈົ້າ" (ໄທ: รถไฟฟ้า มาหานะเธอ, ອັງກິດ: Bangkok Traffic Love Story) ແມ່ນຮູບເງົາໄທແນວໂຣແມນຕິກ-ຄອມເມດີ້ ອອກສາຍໃນໂຮງສາຍຮູບເງົາວັນທີ 15 ຕຸລາ 2009. ກຳກັບໂດຍ ອະດິສອນ ຕີສິລິກະເສມ ກຳກັບພາບໂດຍ ຈິລະ ມະລິກຸນ. ນຳສະແດງໂດຍທີລະເດດ ວົງພົວພັນ, ຄຣິສ ຫໍວັງ, ແລະອັງສຸມາລິນ ສິລະພັດສັກເມທາ.
ຮູບເງົານຳສະເໜີໃນມຸມມອງຂອງ "ເໝີຍລີ້" ພະນັກງານບໍລິສັດສາວໂສດໄວ 30 ປີ ຜູ້ພົບຮັກກັບວິສະວະກອນໄຟຟ້າຂອງລົດໄຟຟ້າບີທີເອສ. ບ່ອນເຊິ່ງຖ່າຍທຳສ່ວນຫຼາຍແມ່ນຖ່າຍທຳໃນລົດໄຟຟ້າ ສະຖານີລົດໄຟຟ້າ ບໍລິສັດລົດໄຟຟ້າບີທີເອສ ຮວມເຖິງສະຖານທີ່ອື່ນໃນບາງກອກ, ປະເທດໄທ ເຊັ່ນ ຖະໜົນຈັນ ສອງຝັ່ງຄອງຮິມແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາ ພະທີ່ນັ່ງອະນັນຕະສະມາຄົມ ເຍົາວະຣາດ ທ້ອງຟ້າຈຳລອງ ເປັນຕົ້ນ.
ຮູບເງົາໄດ້ຮັບການຕອບຮັບຢ່າງດີ. ເປີດໂຕລາຍໄດ້ໃນມື້ທຳອິດທີ 15.1 ລ້ານບາດ.​ ທຳລາຍສະຖິຕິລາຍໄດ້ມື້ເປີດໂຕໃນປີນີ້ຂອງຮູບເງົາ "ຫ້າແພ່ງ" ທີ 14.9 ລ້ານບາດ. ຕິດອັນດັບ 1 ດົນນານ 4 ສັບປະດາ. ເຮັດລາຍໄດ້ລວມ 147 ລ້ານບາດ. ນອກຈາກນັ້ນພາຍຫຼັງຮູບເງົາສາຍຍັງມີອອກໃນຮູບແບບກາຕູນ. ສ່ວນທາງດ້ານຮາງວັນເຊິ່ງຮູບເງົາເລື່ອງ "ລົດໄຟຟ້າ ມາຫານະເທີ" ໄດ້ຮັບ ແມ່ນສາຂາຮູບເງົາດີເດັ່ນ ຈາກ 2 ສະຖາບັນແມ່ນຮາງວັນຂວັນໃຈສື່ມວນຊົນແລະທັອບອະວອດ 2009 ຮວມເຖິງຍັງໄດ້ຮັບລາງວັນ ຮູບເງົາຍອດນິຍົມຈາກສະຕາພິກອະວອດ.​ ສ່ວນໃນດ້ານຮາງວັນການສະແດງ ຄຣິສ ຫໍວັງ ໄດ້ຮັບຮາງວັນປະເພດນັກສະແດງຍິງດີເດັ່ນຈາກຫຼາຍສະຖາບັນ.
ສາສະໜາອິສະລາມ (ອັງກິດ: Islam) ແມ່ນສາສະໜາເອກະເທວະນິຍົມ (monotheism, ນັບຖືພະເຈົ້າອົງດຽວ) ບັນຍັດໄວ້ໃນຄຳພີອັນກຸລະອານ ເຊິ່ງຜູ້ນັບຖືເບິ່ງວ່າເປັນພະວະຈະນະຄຳຕໍ່ຄຳຂອງພະເຈົ້າ (ອາຫຼັບ: الله‎ "ອັລລໍຮ") ແລະໂດຍຄຳສອນແລະໂຕຢ່າງອອກໄປທາງປະທັດສະຖານ (ເອີ້ນວ່າ ສຸນັດ ແລະ ປະກອບດ້ວຍຫະດີດ) ຂອງມຸຮຳມັດ ເຊິ່ງຜູ້ນັບຖືເບິ່ງວ່າເປັນສາສະດາຫຼືນະບີອົງຫຼ້າຂອງພະເຈົ້າ. ຜູ້ນັບຖືຂອງສາສະໜາອິສະລາມ ເອີ້ນວ່າ ມຸສະລິມ.
ພາສາໄທ.
https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%A1%E0%B8%B1%E0%B8%AA%E0%B8%A2%E0%B8%B4%E0%B8%94%E0%B8%A2%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B8%B4%E0%B8%AD%E0%B8%B2_%E0%B8%99%E0%B8%84%E0%B8%A3%E0%B8%AB%E0%B8%A5%E0%B8%A7%E0%B8%87%E0%B9%80%E0%B8%A7%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%87%E0%B8%88%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%97%E0%B8%99%E0%B9%8C
ພຣະພຸດທະສາສະໜາ (ຄຳເຄົ້າ: ພຣະພຸທທສາສນາ) ເປັນສາສະໜາເຊິ່ງຖືກຄົ້ນພົບໂດຍພຣະໂຄດົມສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ກ່ອນຄຣິດຕະສັກກະລາດ ໕໔໓ ປີ ຢູ່ປະເທດອິນເດຍ. ພຣະນາມເດີມຂອງພະພຸດທະເຈົ້າມີພະນາມວ່າ ສິດທັດຖະ ແປວ່າ ຜູ້ມີຄວາມສຳເລັດທຸກປະການ. ພຣະອົງເປັນພະລາຊະໂອລົດຂອງພຣະເຈົ້າສຸດໂທທະນະ ແລະພຣະມະເຫສີມີນາມວ່າ ສີລິມະຫາມາຍາແຫ່ງກຸງກະບີນລະພັດ(ປັດຈຸບັນເປັນດິນແດນປະເທດເນປານ).
ສາສະໜາພຸດແມ່ນສາສະໜາຂອງທ່ານຜູ້ຮູ້ ຄຳວ່າພຸດທະສາສະໜາ ມາຈາກຄຳວ່າ "ພຸດທະ" ແປວ່າ ຮູ້, ຕື່ນ, ເບີກບານ. ສະນັ້ນ, ພຣະພຸດທະສາສະໜາຈຶ່ງເປັນສາສະໜາຂອງຜູ້ຮູ້, ຜູ້ຕື່ນ, ຜູ້ເບີກບານ.
ຈຸດສູງສຸດຂອງພຣະພຸດທະສາສະໜາແມ່ນ "ຄວາມດັບບໍ່ເຫຼືອແຫ່ງເຊື້ອ" ຄວາມສິ້ນໄປເຊິ່ງອາສະວະ ຄືກິເລດທີ່ໝັກດອງຢູ່ໃນຂັນທະສັນດານຂອງປຸຖຸະຊົນທັງຫຼາຍ ບໍ່ວຽນວ່າຍຕາຍເກີດໃນໂລກທັງສາມອີກ ເພິ່ນເອີ້ນວ່ານິບພານ.
ການຈະເຂົ້າເຖິງເຊິ່ງຄວາມດັບບໍ່ເຫຼືອແຫ່ງເຊື້ອນີ້ ແມ່ນນິບພານນີ້ ຕ້ອງເປັນໄປຕາມຫຼັກແຫ່ງ ສີນ ສະມາທິ ປັນຍາທີ່ອົງສົມເດັດພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ໄດ້ຊົງຄົ້ນພົບ ແລະນຳມາເຜີຍແຜ່ໃຫ້ກັບເຫຼົ່າສັດທັງຫຼາຍເຊິ່ງວຽນວ່າຍຕາເກີດໃນສັງສາລະວັດ
ຫຼັກທຳຄຳສອນທາງພຸດທະສາສະໜາ ໄດ້ຖືກບັນທຶກຮວບຮວມໄວ້ໃນຄຳພີຊື່ ພຣະໄຕປິດົກ ອັນປະກອບໄປດ້ວຍ “ພຣະສູດ” ຄື ຄວາມຮູ້ໃນສັດຈະທຳຕ່າງໆ ເຊິ່ງພະພຸດທະເຈົ້າຊົງໄດ້ຕັດສະຮູ້ໄດ້ດ້ວຍພະອົງເອງ ແລ້ວນຳມາສະແດງແກ່ຊາວໂລກ ກັບ “ພຣະວິໄນ” ຄືຂໍ້ບັງຄັບຕ່າງໆ ທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ສຳລັບຜູ້ທີ່ບວດເປັນສາວົກໃນສາສະໜານີ້ ຜູ້ຖືກເອີ້ນວ່າ ພຣະພິກສຸສົງ (ຊາຍ) ແລະ ພຣະພິກສຸນີສົງ (ຍິງ) ແລະ ພະອະພິທຳ.
ພະພຸດທະເຈົ້າ ໄດ້ລິເລີ່ມອອກເຜີຍແຜ່ຄຳສອນດັງກ່າວໃນພາກພື້ນທີ່ເປັນປະເທດອິນເດຍໃນປັດຈຸບັນ ຕັ້ງແຕ່ເມື່ອ 45 ປີກ່ອນພຸດທະສັກກະລາດ. ປັດຈຸບັນ ສາສະໜາພຸດໄດ້ມີການຖືກເຜີຍແຜ່ທົ່ວໄປໃນທົ່ວ
ສາສະໜາຄິດ ຫຼືຊື່ອື່ນວ່າ ສາສະໜາຄຣິດ, ສາສະໜາຄະລິດ, ແລະ ຄິດຕະສາສະໜາ (ອັງກິດ: Christianity,) ແມ່ນສາສະຫນານຶ່ງ.
ຄວາມເຊື່ອ.
ສາສະໜາຄິດມີຄວາມເຊື່ອວ່າແມ່ນສາສະໜາແຫ່ງຄວາມຮັກ ຍ້ອນພະເຈົ້າຊົງຮັກມະນຸດ ຊົງຮັກປະຊາກອນຂອງພະອົງຊົງສ້າງສັດຕ່າງໆ ຂຶ້ນມາເພື່ອຮັບໃຊ້ ເປັນອາຫານແກ່ມະນຸດ ແລະຊົງໃຫ້ມະນຸດລົງສູ່ນແຮ່ເມື່ອບໍ່ສັດທາໃນພະເຈົ້າ. ສາສະໜາຄິດແມ່ນສາສະໜາທີ່ນັບຖືສັດທາໃນພະເຈົ້າອົງດຽວ ເຊື່ອວ່າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ສ້າງໂລກ ແລະ ທຸກສິ່ງທຸກຢ່າງລວມເຖິງມະນຸດໂດຍໃຊ້ເວລາພຽງ 6 ມື້ ແລະ ຢຸດພັກໃນວັນທີ 7 ເມື່ອບໍ່ເຖິງ 6000 ປີກ່ອນ.
ພະເຈົ້າ ແມ່ນ ພະເຊໂຮວາ (ພໍ່) ມີພະເຢຊູຄິດເປັນສາສະດາ ສາສະໜາຄິດເຊື່ອໃນພະເຈົ້າໜຶ່ງດຽວເຊິ່ງດຳລົງໃນສາມພະບຸກຄົນ ໃນພະລັກສະນະ "ຕີເອກະພາບ" ຫຼີ "ຕີເອການຸພາບ" (Trinité) ແມ່ນ ພະພໍ່, ພະບຸດ ແລະພະຈິດ (ພະວິນຍານບໍລິສຸດ). ມີພະຄຳພີແມ່ນ ພະຄິດຕະທຳຄຳພີ ຫຼື ຄຳພີໄບເບີນ (The Bible).
ສາສະໜາຄິດມີຮາກຖານມາຈາກສາສະໜາຊູດາ (ຫຼືສາສະໜາຢິວ) ໂດຍມີເນື້ອຫາແລະຄວາມເຊື່ອບາງສ່ວນຄືກັນ ໂດຍສະເພາະແມ່ນຄຳພີໄບເບີນເອເບີ ທີ່ຄິດຕະນິກະຊົນຮູ້ຈັກໃນຊື່ ພັນທະສັນຍາເດີມ (The Old Testament) ໂດຍໃນພະຄິດຕະທຳຄຳພີ 5 ເຫຼັ້ມທຳອິດຈາກທັງໝົດ 46 ເຫຼັ້ມໃນພາກພັນທະສັນຍາເດີມ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ປັງຕາເຕີກ (Pentateuque) ໄດ້ຮັບການນັບຖືເປັນພະຄຳພີຂອງສາສະໜາຊູດາ ແລະສາສະໜາອິສະລາມ ດ້ວຍເຊັ່ນກັນ ໂດຍໃນພະທຳຫຼາຍຕອນໄດ້ພະຍາກອນເຖິງພະແມັດຊີ (Messiah/Messie) ທີ່ຊາວຄິດເຊື່ອວ່າ ເປັນ ພະເຢຊູ ເຊັ່ນ ປຶ້ມປະກາດ ອີຊາຢາ ບົດທີ 53 ຯລຯ.
ຄິດຕະຊົນນັ້ນມີຄວາມເຊື່ອວ່າພະເຢຊູຄິດເປັນພະບຸດຂອງພະເຈົ້າທີ່ມາບັງເກີດເປັນມະນຸດ ຈາກຍິງພົນຫົມຈັນ (ສາວບໍລິສຸດ) ໂດຍລິດອຳນາດຂອງພະເຈົ້າ ເພື່ອໄຖ່ມະນຸດໃຫ້ພົ້ນຈາກຄວາມບາບໂດຍການສິ້ນພະຊົນຢູ່ໄມ້ກາງແຂນ ແລະຊົງຟື້ນຂຶ້ນມາຈາກຄວາມຕາຍໃນສາມມື້ຫຼັງຈາກນັ້ນ ແລະສະເດັດສູ່ສະຫວັນປະທັບເບື້ອງຂວາພະຫັດຂອງພະພໍ່ ຜູ້ທີ່ເຊື່ອແລະໄວ້ວາງໃຈໃນພະອົງຈະໄດ້ຮັບການອະໄພໂທດບາບ ແລະຈະເຂົ້າສູ່ການພິພາກສາໃນມື້ສຸດທ້າຍຄືກັນກັບທຸກຄົນ ແຕ່ຈະລອດພົ້ນຈາກການຖືກພິພາກສາໃຫ້ຕະກົນແຮ່ແຕ່ຈະເປັນການພິພາກສາເພື່ອຮັບບຳເໜັດລາງວັນແທນໃນມື້ສິ້ນໂລກ (Armageddon) ແລະໄດ້ເຂົ້າສູ່ພະລາຊະສະຫວັນ ແຕ່ຖ້າຜູ້ໃດບໍ່ເຊື່ອຈະຖືກປັບໂທດຫລັງຄວາມຕາຍ
ນິກາຍ.
ມະນຸດໄດ້ແບ່ງສາສະໜາຄິດໃຫ້ເປັນນິກາຍຕ່າງ ໆ ເຊິ່ງແປໄປຕາມພື້ນທີ່, ວັດທະນະທຳ, ແລະຄວາມຄິດຂອງຕົນ. ນິກາຍທີ່ສຳຄັນມີ 3 ນິກາຍແມ່ນ
ພິທີກຳສຳຄັນໃນສາສະໜາຄິດ.
ພິທີກຳໃນສາສະໜານີ້ ມີສຳຄັນໆ ຢູ່ 7 ພິທີ ເອີ້ນວ່າ ພິທີຮັບສິນສັກສິດ ມີດັ່ງນີ້
• ສີນລໍໄພບາບ ເປັນການສາລະພາບບາບກັບພະເຈົ້າໂດຍຜ່ານບາດຫຼວງ ບາດຫຼວງຈະເປັນຜູ້ຕັກເຕືອນສັ່ງສອນບໍ່ໃຫ້ເຮັດບາບນັ້ນອີກ ແລະເຮັດການອະໄພບາບໃຫ້ໃນນາມພະເຈົ້າ.
• ສິນມະຫາສະນິດ ເປັນພິທີກຳຮັບສິນໂດຍຮັບເຂົ້າຈີ່ແລະແວງມາຮັບປະທານ ໂດຍຄວາມເຊື່ອວ່າພະກາຍແລະພະເລືອດຂອງພະເຢຊູ.
• ສິນກຳລັງ ເປັນພິທີຮັບສິນໂດຍການເຈີມໜ້າຜາກ ເພື່ອຢືນຢັນຄວາມເຊື່ອວ່າຈະນັບຖືສາສະໜາຄິດຕະຫຼອດໄປແລະໄດ້ຮັບພະພົນຂອງພະຈິດເຈົ້າ ເຮັດໃຫ້ເຂັ້ມແຂງໃນຄວາມເຊື່ອຫຼາຍຂຶ້ນ.
ສຳລັບນິກາຍໂລມັງກາໂຕລິກແລະນິກາຍອອກໂຕດົກ ຈະມີພິທີກຳທັງ 7 ພິທີ ແຕ່ສຳລັບນິກາຍໂປແຕສະຕັງ ຈະມີພຽງ 3 ພິທີຄືພິທີບັບຕິດມາ, ພິທີມະຫາສະນິດ ແລະ ພິທີສົມລົດສັກສິດ
ສາສະໜາ (ຄຳເຄົ້າ: ສາສນາ) ໝາຍເຖິງ ຄວາມເຊື່ອໃນສິ່ງສັກສິດ ສິ່ງເໜືອທຳມະຊາດ ສະຖາບັນ ປະເພນີ ເຊິ່ງເປັນບ່ອນເຄົາລົບ ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວອາດກ່າວໄດ້ວ່າ ສາສະໜາ ເປັນສິ່ງເຊິ່ງຄວບຄຸມ ແລະປະສານຄວາມສຳພັນຂອງມະນຸດໃຫ້ຢູ່ຮ່ວມກັນໄດ້ຢ່າງເປັນສຸກ ແມ່ນ ຫຼັກການແລະວິຖີທາງເຊິ່ງມະນຸດເລືອກໃຊ້ໃນການດຳລົງຊີວິດ.
ພັດທະນາການຂອງສາສະໜາ.
ມີຄວາມເຊື່ອວ່າສາສະໜານັ້ນ ເກີດມາຈາກຄວາມຢ້ານກົວທຳມະຊາດ ກ່າວຄື ສິ່ງໃດເຊິ່ງມະນຸດຢ້ານກົວ ເຊື່ອ ເລື່ອມໃສ ແລະໃຫ້ຄວາມເຄົາລົບນັບຖື ໄດ້ຊື່ ວ່າເປັນສາສະໜາຂອງບຸກຄົນນັ້ນໆ
ນິກາຍໂບດທູຈີຊັດແປວ່າ ໂບດຂອງພະເຢຊູໂດຍແທ້ຈິງ ແມ່ນ ກຸ່ມຄວາມເຊື່ອທາງ ສາສະໜາຄິດ ເຊິ່ງແຕກຂະແໜງອອກມາຈາກຄິດຕະສາສະໜາ ນິກາຍໂປເຕດແຕນ ຕົ້ນສັງກັດຢູ່ ປະເທດຈີນ ໂດຍກຸ່ມເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ Pentecostal ເຊິ່ງຕັ້ງຂຶ້ນຢູ່ເມືອງ ປັກກິ່ງ ປະເທດຈີນ ໃນປີ ຄ.ສ.໑໙໑໗.
ປະທານຂອງກຸ່ມ ທີ່ໄດ້ຈາກການເລືອກຕັ້ງຄົນປັດຈຸບັນ ແມ່ນ ຫຼວງພໍ່ Yung-Ji Lin ກຸ່ມນີ້ມີຄວາມເຊື່ອທາງສາສະໜາຫຼັກ ເຊິ່ງວ່າມີພະເຈົ້າພຽງອົງດຽວ ແລະ ເຊື່ອໃນຄຳສອນຂອງພະເຢຊູ.
ອ໋າວຢາຍ ຫຼື ອາວສ້າຍ (ຫວຽດນາມ: áo dài) ແມ່ນຊຸດປະຈຳຊາດຂອງປະເທດຫວຽດນາມ ເຊິ່ງແມ່ນຊຸດທີ່ແມ່ຍິງນິຍົມຊົມຊື່ນນຸ່ງ.
ຄວາມໝາຍຂອງຊື່.
ອາວສ້າຍ ແມ່ນການອອກສຽງຂອງສຳນຽງຫວຽດນາມເໜືອ ສ່ວນ ອ໋າວຢາຍ ແມ່ນການອອກສຽງຂອງສຳນຽງຫວຽດນາມໃຕ້ ໂດຍ ອ໋າວ (áo) ແປວ່າ "ຜືນ" ແລະ ຢາຍ (dài) ແປວ່າ "ຍາວ". ສະນັ້ນ ອ໋າວຢາຍ ຄັນແປຄຳຕໍ່ຄຳ ຈະແປວ່າ "ຜືນຍາວ".
ເລີ້ງເຄີ້ງ ຫຼື ຄວ້ານໝໍ້ ຫຼື ມຸງກຸດຫຼວງພະບາງ ແມ່ນເຄື່ອງປະດັບ ເຊິ່ງໃນສະໄໝບູຮານຍິງສາວຜູ້ສູງສັກເທົ່ານັ້ນທີ່ຈະໃຊ້ໃນພິທີສໍາຄັນ. ແຕ່ພາຍຫຼັງ ປີ 1975 ເປັນຕົ້ນມາ ແມ່ນໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມ ແລະ ຖືກນໍາໃຊ້ຢ່າງກວ້າງຂວາງ, ໂດຍສະເພາະແມ່ນໃຊ້ເປັນເຄື່ອງອາພອນໃຫ້ແກ່ນາງສັງຂານ. ມີພຽງແຕ່ ນາຍຊ່າງຜູ້ໄດ້ຮັບການຝຶກຝົນ ແລະ ສືບທອດມາເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຈະສາມາດເກົ້າຜົມແລ້ວປະດັບເລີ້ງເຄີ້ງ ໃຫ້ອອກມາງາມສະຫງ່າຕາມແບບດັ້ງເດີມຂອງຫຼວງພະບາງ.
ໂຕເລີ້ງເຄີ້ງຈະເຮັດດ້ວຍຄໍາທັງຫມົດ ເຊິ່ງຕີເປັນລວດລາຍທີ່ອ່ອນຊ້ອຍ, ທາງຊັ້ນໃນຮອງດ້ວຍຜ້າໄໝເນື້ອດີ, ແລະ ໃນເວລາຈະໃຊ້ມີການຕໍ່າດອກຮັກສອງຊັ້ນນໍາອີກ.
ເລີ້ງເຄີ້ງຖືກປະດິດຂື້ນ ເພື່ອໃຊ້ສວມເທິງພະສຽນຂອງເຈົ້າຍິງ ແລະແມ່ຍິງຈາກລາຊະຕະກູນຊັ້ນສູງຂອງພະລາຊະສຳນັກຫຼວງພະບາງ, ເຊິ່ງຈະໃຊ້ສະຫຼອງພະອົງ ໃນງານພະລາຊະພິທີ ອະພິເສກສົມລົດ, ນາງສັງຂານ ອັນເປັນທີ່ນິຍົມຊົມຊື່ນຂອງສາວແລກລຸ້ນ, ມີຄວາມລຽບງ່າຍ, ນ້ຳໜັກເບົາກວ່າ ຖ້າທຽບໃສ່ພະລາຊະມຸງກຸດເກດສະດາໃນຍຸກດຶກດຳບັນ, ແຕ່ຈະຄົງຄວາມຫຼູຫຼາ ແລະເຫັນເດັ່ນເປັນສະຫງ່າ ດ້ວຍລວດລາຍອັນວິຈິດງົດງາມຕາ ທີ່ມີແສງແວວວາວຈາກເສັ້ນດ້າຍລິ້ມທອງຄຳ, ພະລາຊະສຳນັກຫຼວງພະບາງ ແມ່ນນຳເຂົ້າລິ້ມເງິນ, ລິ້ມທອງ ຈາກປະເທດອິນເດຍເປັນສ່ວນໃຫຍ່, ເຊິ່ງໃນປັດຈຸບັນ ຈະບໍ່ມີຂີດຈຳກັດທາງຊົນຊັ້ນ ໃນການແຕ່ງກາຍຂອງແຕ່ລະຄົນ.
ເສື້ອປັດ ຫຼື ເສື້ອຄໍປ້າຍ ແມ່ນເສື້ອຊະນິດໜຶ່ງທີ່ນິຍົມໃສ່ໂດຍຊາວລາວຫຼວງພະບາງ ໄທຍວນລ້ານນາ ໄທລື້ ແລະຊາວເຜົ່າອື່ນໆ ທີ່ອາໄສໃນບໍລິເວນພາກເໜືອຂອງປະເທດລາວແລະປະເທດໄທ.
ລັກສະນະຂອງເສື້ອປັດ.
ເສື້ອປັດແມ່ນເສື້ອແຂນຍາວ ຈະນຸ່ງຍາວເຖິງແອວ ຄໍເສື້ອມີແຂບຄຳ ບໍ່ມີກະດຸມ ແຕ່ຈະປ້າຍສຽງມາຜູກໄວ້ຢູ່ແອວດ້ານຂ້າງ ໂດຍນຳມາຜູກໄວ້ເບື້ອງຂວາ.
ຍຸກກາງ (ຄຳເຄົ້າ: ຍຸຄກລາງ,) ຫຼື ສະໄໝກາງ (ຄຳເຄົ້າ: ສມັຍກລາງ,) ແມ່ນຊ່ວງເວລາໃນປະວັດສາດເອີລົບຕັ້ງແຕ່ຄິດສະຕະວັດທີ 5 ຫາຄິດສະຕະວັດທີ 15 ໂດຍປົກກະຕິແລ້ວແມ່ນເລີ່ມນັບຕັ້ງແຕ່ການຫຼົ້ມສະຫຼາຍລົງຂອງຈັກກະວັດໂລມັນຕາເວັນຕົກ (ການສິ້ນສຸດຂອງສະໄໝຄາດສິກ) ຈົນເຖິງຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງສະໄໝຟື້ນຟູສິລະປະວິທະຍາແລະຍຸກແຫ່ງການສຳລວດ ເຊິ່ງແມ່ນຍຸກທີ່ນຳໄປສູ່ຍຸກສະໄໝໃໝ່ໃນເວລາຕໍ່ມາ. ສະໄໝກາງແມ່ນຊ່ວງເວລາກົງກາງຂອງກະບວນການປ່ຽນຜ່ານໃນປະວັດສາດຕາເວັນຕົກແມ່ນ ສະໄໝຄາດສິກ, ສະໄໝກາງ ແລະສະໄໝໃໝ່. ນອກຈາກນີ້ສະໄໝກາງຍັງຖືກແບ່ງອອກເປັນສາມຊ່ວງເວລາແມ່ນ ຍຸກກາງຕອນຕົ້ນ (Early Middle Ages), ຍຸກກາງຕອນກາງ (High Middle Ages) ແລະຍຸກກາງຕອນປາຍ (Late Middle Ages).
ໃນຍຸກກາງຕອນຕົ້ນ ການລຸດລົງຂອງປະຊາກອນ, ການຫົດໂຕຂອງເມືອງ ແລະການຮຸກຮານຈາກອະນາລະຍະຊົນ ເລີ່ມຕົ້ນຂຶ້ນໃນຍຸກບຸຮານຕອນປາຍແລະດຳເນີນໄປຢ່າງໄວວາເຫຼົ່າອະນາລະຍະຊົນຜູ້ບຸກລຸກເຂົ້າຕັ້ງອານາຈັກຂອງຕົນໃນສ່ວນທີ່ເຫຼືອຢູ່ຂອງຈັກກະວັດໂລມັນຕາເວັນຕົກ. ໃນຄິດສະຕະວັດທີ 7 ອາຟລິກກາເໜືອແລະຕາເວັນອອກກາງ ເຊິ່ງເຄີຍເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງຈັກກະວັດໂລມັນຕາເວັນອອກ ໄດ້ກາຍໄປເປັນຈັກກະວັດອິສະລາມຫຼັງຈາກຖືກຍຶດຄອງໂດຍຜູ້ສືບທອດຂອງນະບີມຸຮຳມັດ ແມ້ນວ່າຈະມີການປ່ຽນແປງທາງສັງຄົມແລະໂຄງສ້າງທາງການເມືອງຫຼາຍຫຼວງ ແຕ່ກໍບໍ່ໄດ້ປ່ຽນໄປຈາກຍຸກບຸຮານຄາດສິກຢ່າງສິ້ນເຊີງ. ຈັກກະວັດໂລມັນຕາເວັນອອກຫຼືຈັກກະວັດບິເຊນທີນຍັງຄົງຢູ່ລອດແລະຮັກສາອຳນາດຂອງຕົນເອົາໄວ້ໄດ້. ນອກຈາກນີ້ແລ້ວອານາຈັກເກີດໃໝ່ສ່ວນໃຫຍ່ຍັງຄົງກ່ຽວພັນຢູ່ກັບສະຖາບັນທີ່ຫຼົງເຫຼືອຢູ່ຂອງຊາວໂລມັນ ໃນຂະນະທີ່ວັດວາອາຮາມຂອງຄິດສາສະໜາໄດ້ແຜ່ຂະຫຍາຍໄປທົ່ວເອີລົບຕາເວັນຕົກ. ໃນຄິດສະຕະວັດທີ 7 ແລະ 8 ຊາວແຟງພາຍໃຕ້ການປົກຄອງຂອງລາຊະວົງຄາໂລແລັງຊຽງໄດ້ສະຖາປະນາຈັກກະວັດຂຶ້ນເຊິ່ງຄອບຄຸມພື້ນທີ່ສ່ວນໃຫຍ່ຂອງເອີລົບຕາເວັນຕົກມີນາມວ່າ ຈັກກະວັດຄາໂລແລັງຊຽງ ເຊິ່ງຍືນຍົງໄປຈົນຮອດຄິດສະຕະວັດທີ 9. ເມື່ອຈັກກະວັດຫຼົ້ມສະຫຼາຍລົງຈາກແຮງກົດດັນຂອງການຮຸກຮານຈາກພາຍນອກ ເຊັ່ນ ຊາວໄວກິງຈາກທາງເໜືອ, ຊາວມາດຢາຈາກທາງຕາເວັນອອກ ແລະຊາວຊາລາເຊນຈາກທາງໃຕ້.
ຊ່ວງຍຸກກາງຕອນກາງເຊິ່ງເລີ່ມຂຶ້ນຫຼັງຄິດສະຕະວັດທີ 10 ປະຊາກອນຂອງເອີລົບຂະຫຍາຍໂຕຢ່າງຫຼາຍຈາກການທີ່ນະວັດຕະກຳທາງເຕັກໂນໂລຊີແລະທາງການກະເສດເຮັດໃຫ້ການຄ້າຂາຍຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງແລະການເຮັດສວນໄຮ່ນາຂະຫຍາຍໂຕ ລະບົບມາເນີ້ - ອົງກອນຂອງຊາວນາຕາມໝູ່ບ້ານທີ່ຕິດຄ້າງຄ່າເຊົ່າທີ່ດິນແລະໜ້າທີ່ດ້ານແຮງງານແກ່ຂຸນນາງ ແລະລະບົບຟິວດັນ - ໂຄງສ້າງທາງການເມືອງທີ່ເຊິ່ງອັດສະວິນແລະຂຸນນາງສັກຕ່ຳກວ່າຕິດຄ້າງໜ້າທີ່ດ້ານການທະຫານແກ່ເຈົ້ານາຍຜູ້ມີສັກສູງກວ່າຂອງພວກເຂົາແລກກັບສິດໃນການເກັບຄ່າເຊົ່າທີ່ດິນແລະຊາວນາໃຕ້ປົກຄອງ. ສອງລະບົບນີ້ແມ່ນລະບຽບຂອງສັງຄົມທີ່ໃຊ້ກັນໃນຍຸກກາງຕອນກາງ. ຕໍ່ມາອານາຈັກເລີ່ມລວມສູນອຳນາດຫຼາຍຂຶ້ນພາຍຫຼັງການຫຼົ້ມສະຫຼາຍລົງຂອງຈັກກະວັດຄາໂລແລັງຊຽງ ສົງຄາມຄູເສດເຊິ່ງເລີ່ມຂຶ້ນເທື່ອທຳອິດໃນປີ ຄ.ສ. 1095 ແມ່ນຜະລິດຜົນຈາກຄວາມພະຍາຍາມທາງການທະຫານຂອງເຫຼົ່າຊາວຄິດໃນເອີລົບຕາເວັນຕົກທີ່ຕ້ອງການຈະທວງຄືນດິນແດນສັກສິດໃນຕາເວັນອອກກາງຄືນຈາກຊາວມຸສະລິມແລະມີອຳນາດເໜືອດິນແດນດັງກ່າວດົນນານພໍທີ່ຈະສະຖາປະນາລັດຄິດໃນຕາເວັນອອກໃກ້ ກຸ່ມປັນຍາຊົນເກີດຂຶ້ນຈາກລັດທິອັດສະມາຈານນິຍົມແລະການກໍ່ຕັ້ງມະຫາວິທະຍາໄລທົ່ວເອີລົບ ລວມໄປເຖິງການກໍ່ສ້າງໂບດວິຫານແບບກໍທິກ ເປັນໜຶ່ງໃນໂຕຢ່າງຄວາມສຳເລັດທາງດ້ານສິລະປະອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຈາກຍຸກກາງຕອນກາງ.
ຍຸກກາງຕອນປາຍຕ້ອງຜະເຊີນກັບຄວາມຫຍຸ້ງຍາກແລະຫາຍະນະຫຼາຍຫຼວງ ເຊັ່ນ ຄວາມອົດຢາກ, ໂລກລະບາດ ແລະສົງຄາມ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ຈຳນວນປະຊາກອນໃນເອີລົບຕາເວັນຕົກລຸດລົງເປັນຢ່າງຫຼາຍ. ໃນຊ່ວງເວລາສີ່ປີຕັ້ງແຕ່ ຄ.ສ. 1347 ຫາ ຄ.ສ. 1350 ກາລະໂລກລະບາດໃນເອີລົບເອົາຊີວິດຊາວເອີລົບໄປສາມໃນສີ່ໂດຍປະມານ. ຄວາມກັງຂາ, ຄວາມນອກຮີດ ແລະຄວາມແຕກແຍກພາຍໃນຄິດຕະຈັກດຳເນີນຄວບຄູ່ໄປກັບສົງຄາມລະຫວ່າງລັດ, ສົງຄາມກາງເມືອງ ແລະການລຸກຮື້ຂອງຊາວນາພາຍໃນອານາຈັກຕ່າງໆ. ພັດທະນາການທາງດ້ານວັດທະນະທຳແລະເຕັກໂນໂລຊີໄດ້ປ່ຽນແປງສັງຄົມຂອງເອີລົບອັນເປັນຈຸດຈົບຂອງຍຸກກາງແລະຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງສະໄໝໃໝ່ຕອນຕົ້ນ.
ມາລິໂອ້ ເມົາເລີ້ () ຊື່ຫຼິ້ນ ໂອ້ ເກີດເມື່ອວັນທີ 4 ທັນວາ ຄ.ສ. 1988 ເປັນນັກສະແດງຊາວໄທ ເລີ່ມເຂົ້າສູ່ວົງການບັນເທີງຕັ້ງແຕ່ອາຍຸ 16 ປີ ໂດຍໄດ້ຮັບການຕິດຕໍ່ຈາກໂມເດລລິ້ງໃນສະຫຍາມສະແຄວ ໂດຍເລີ່ມຈາກງານຖ່າຍແບບ ຖ່າຍໂຄສະນາ ເຊັ່ນ ໂຄສະນາເອັກຊິດ ໂລນອອນ ເຂົ້າໜົມແຈັກ ເດິພິດຊ້າຄອມປານີ ແລະຍັງໄດ້ຖ່າຍແບບຢູ່ເລື້ອຍມາ ຢ່າງ ເທີກັບສັນ ແລະປຶ້ມໄວລຸ້ນອີກຫຼາຍຫົວແລະຖ່າຍມິວສິກວິດີໂອ ອີກຫຼາຍໂຕເຊັ່ນ ກະແຈທີ່ຫາຍໄປ ຂອງ ປາມມີ້, ປາກດີຂີ້ເຫງົາເອົາແຕ່ໃຈ ຂອງ ມິລ້າ ເປັນຕົ້ນ.
ຈົນໃນປີ 2007 ມີຜົນງານສ້າງຊື່ຈາກຮູບເງົາໄທເລື່ອງ "ຮັກແຫ່ງສະຫຍາມ" ເຊິ່ງຈາກບົດບາດ "ໂຕ້ງ" ໃນ "ຮັກແຫ່ງສະຫຍາມ" ນີ້ ມາລິໂອ້ໄດ້ຮັບຮາງວັນນັກສະແດງນຳຊາຍຍອດຢ້ຽມ ຈາກວາລະສານສະຕາພິກ ຮັບຮາງວັນຈາກເທສະການໜັງຊີເນມະນິລາ ທີ່ຈັດຂຶ້ນຢູ່ປະເທດຟີລິບປິນ ສາຂານັກສະແດງຊາຍຍອດຢ້ຽມ ປະເພດຮູບເງົາອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ແລະໄດ້ຮັບການສະເໜີຊື່ເຂົ້າຊິງຈາກ ຮາງວັນເອຊ້ຽນຟິມ ສາຂານັກສະແດງສົມທົບຊາຍຍອດຢ້ຽມ ອີກທັງຍັງໄດ້ຮັບການສະເໜີຊື່ເຂົ້າຊິງຮາງວັນຊົມລົມວິຈານບັນເທີງເທື່ອທີ 16 ປະຈຳປີ 2007 ໃນສາຂານັກສະແດງນຳຊາຍຍອດຢ້ຽມ ແລະຮາງວັນສະຕາເອັນເທີເທນເມັນອະວອດ ເທື່ອທີ 6 ໃນສາຂາຜູ້ສະແດງນຳຊາຍຍອດຢ້ຽມ.
ມາລິໂອ້ໄດ້ຮ່ວມງານກິຈະກຳການກຸສົນຢູ່ຫຼາຍເທື່ອ ລວມເຖິງຍັງເປັນພີເຊັນເຕີ້ ໃນວັນຢຸດສູບຢາສູບໂລກ ປະຈຳປີ ຄ.ສ. 2008 ເຊິ່ງຈັດໂດຍ ກົມຄວບຄຸມໂລກ ກະຊວງສາທາລະນະສຸກ ແລະເປັນພີເຊັນເຕີ້ຕໍ່ຕ້ານຢາເສບຕິດໃຫ້ກັບທາງສຳນັກງານຄະນະກຳມະການປ້ອງກັນແລະປາບປາມຢາເສບຕິດ.
มาริโอ้เริ่มเข้าสู่วงการด้วยการถ่ายแบบตามนิตยสาร โดยเริ่มถ่ายจากนิตยสารเดอะบอย และมีผลงานภาพยนตร์โฆษณามากกว่า 30 เรื่อง มีผลงานถ่ายมิวสิกวิดีโออีกหลายตัว และมีผลงานภาพยนตร์เริ่มจากภาพยนตร์เรื่อง "รักแห่งสยาม" รวมทั้งมีละครเรื่องแรกคือ หมู่ 7 เด็ดสาระตี่ และอีกเรื่องคือ กลิ้งไว้ก่อน พ่อสอนไว้ ทางช่อง 7 สี รวมทั้งผลงานเพลงร่วมกับพี่ชาย และ ยังมีนางเอกคู่ขวัญ คือ ณฐพร เตมีรักษ์ ซึ่งเคยเล่นละครคู่กันจนมีชื่อเสียง ได้แก่ "เพลิงทระนง" ปี 2554 และ "รอยรักหักเหลี่ยมตะวัน" ปี 2557
ຟີລິບປິນ () ຫຼື ປິລິບປິນັດ (ຟິລິປີໂນ້: Pilipinas) ມີຊື່ທາງການວ່າ ສາທາລະນະລັດຟີລິບປິນ (; ຟິລິປີໂນ້: Republika ng Pilipinas) ແມ່ນປະເທດທີ່ປະກອບດ້ວຍດອນຈຳນວນ 7,107 ດອນ ຕັ້ງຢູ່ໃນມະຫາສະໝຸດປາຊີຟິກ ຫ່າງຈາກອາຊີແຜ່ນດິນໃຫຍ່ທາງຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ປະມານ 100 ກມ. ແລະມີລັກສະນະພິເສດແມ່ນເປັນປະເທດພຽງໜຶ່ງດຽວທີ່ມີພົມແດນທາງທະເລທີ່ຕິດຕໍ່ລະຫວ່າງກັນຍາວຫຼາຍທີ່ສຸດໃນໂລກ. ນູເອວາເອສະປາຍາ (ຄ.ສ. 1521-1898) ແລະສະຫະລັດອາເມລິກາ (ຄ.ສ. 1898-1946) ໄດ້ຄອງຟີລິບປິນເປັນອານານິຄົມເປັນເວລາ 4 ສະຕະວັດ ແລະເປັນສອງອິດທິພົນໃຫຍ່ທີ່ສຸດຕໍ່ວັດທະນະທຳຂອງຟີລິບປິນ.
ຟີລິບປິນແມ່ນໜຶ່ງໃນສອງຊາດໃນອາຊີ ທີ່ປະຊາກອນສ່ວນໃຫຍ່ນັບຖືສາສະໜາຄິດ (ອີກຊາດໜຶ່ງແມ່ນຕີມໍຕາເວັນອອກ) ແລະແມ່ນໜຶ່ງໃນຊາດທີ່ໄດ້ຮັບອິດທິພົນຈາກຕາເວັນຕົກຫຼາຍທີ່ສຸດ. ແມ່ນການປະສົມປະສານກັນລະຫວ່າງຕາເວັນຕົກກັບຕາເວັນອອກ ທີ່ເປັນເອກະລັກສະເພາະ. ອາໂນນ ໂຈເຊບ ທອຍບີ້ (Arnold Joseph Toynbee) ນັກປະຫວັດສາດຊາວອັງກິດ ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນຜົນງານຂອງເພິ່ນວ່າ ປິລິປິນັດແມ່ນປະເທດລາຕິນອາເມລິກາເຊິ່ງຖືກພັດພາໄປຍັງຕາເວັນອອກ ໂດຍຄື່ນທະເລຍັກ.
ສະມາຄົມປະຊາຊາດແຫ່ງອາຊຽນຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ (ຄຳເຄົ້າ: ສະມາຄົມປະຊາຊົນແຫ່ງອາຊຽນຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້,)ຫຼືອາຊຽນ (ASEAN) ເປັນອົງການຄວາມຮ່ວມມືທາງດ້ານເສດຖະກິດ ໃນຂົງເຂດອາຊຽນຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ສະມາຊິກປະຈຸບັນ 10 ປະເທດ ມີສຳນັກງານເລຂາທິການອາຊຽນຕັ້ງຢູ່ເມືອງຈາກາຕາ ປະເທດອິນໂດເນເຊຍ ມີເລຂາທິການອາຊຽນເປັນຜູ້ບໍລິຫານ ເຊິ່ງແມ່ນທ່ານ ສຸຣິນ ພິດສຸວັນ ຈາກປະເທດໄທ ເປັນເລຂາທິການຄົນປັດຈຸບັນ.
ມີຈຸດເລີ່ມຕົ້ນໃນເດືອນມັງກອນ ປິ ຄ.ສ 1961 ໂດຍປະເທດໄທ ມາເລເຊຍ ແລະ ຟິລິບປີນ ໄດ້ຮ່ວມກັນຈັດຕັ້ງສະມາຄົມອາສາ ຫຼື Association of South East Asia ຂື້ນເພື່ອຮ່ວມມືກັນທາງດ້ານເສດຖະກິດ ສັງຄົມ ແລະ ວັດທະນະທຳ ແຕ່ດຳເນີນການໄດ້ພຽງ 2 ກໍ່ຕ້ອງຢຸດຊະງັກລົງ ເນື່ອງຈາກການຜັນແປທາງດ້ານການເມືອງລະຫວ່າງ ອິນໂດເນເຊຍ ກັບ ມາເລເຊຍ.
ໃນໄລຍະຕໍ່ມາ ໄດ້ມີການຟື້ນຟູສາຍພົວພັນລະຫວ່າງປະເທດຂື້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຊອກຫາແນວທາງຈັດຕັ້ງ ອົງການຮ່ວມມືທາງດ້ານເສດຖະກິດ ຂື້ນໃນຂົງເຂດ "ສະມາຄົມປະຊາຊາດແຫ່ງອາຊີຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້" ແລະ ພັນເອກ(ພິເສດ) ດຣ.ຖະນັດ ຄໍມັນ ອາດີດລັດຖະມົນຕີກະຊວງການຕ່າງປະເທດສະໄໝລັດຖະບານ ຈອມພົນຖະໜອມ ກິດຕິຂະຈອນ ໂດຍໄດ້ມີການລົງນາມ "ປະລິນຍາບາງກອກ" ທີ່ວັງສະຣານລົມ ໃນຄັ້ງວັນທີ 8 ສິງຫາ ຄ.ສ. 1967 ຈາກ ຄຳປະກາດອາຊຽນ (ASEAN Declaration) ເຊິ່ງລົງນາມໂດຍ ລັດຖະມົນຕີກະຊວງການຕ່າງປະເທດຂອງປະເທດສະມາຊິກຜູ້ກໍ່ຕັ້ງ 5 ປະເທດ ໄດ້ແກ່ ໄທ, ອິນໂດເນເຊຍ, ຟິລິບປິນ, ມາເລເຊຍ ແລະ ສິງກະໂປ
ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1984 ປະເທດບູໄນ ໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມສະມາຊິກເປັນປະເທດທີ່ຫົກ ແລະ ມີ ກຳປູເຈຍ, ມຽນມາ, ລາວ, ແລະ ຫວຽດນາມ ເຂົ້າເປັນສະມາຊິກ.
ສັນຍາລັກ.
ສັນຍາລັກ ອາຊຽນ ຄື ຕົ້ນເຂົ້າ ສີເຫຼືອງ 10 ຕົ້ນມັດລວມກັນໄວ້ ໝາຍເຖິງປະເທດສະມາຊິກຮ່ວມກັນເພື່ອມິຕະພາບ ແລະ ຄວາມເປັນນ້ຳໜຶ່ງໃຈດຽວກັນ ສີຟ້າ ໝາຍເຖິງ ສັນຕິພາບ ແລະ ຄວາມໝັ້ນຄົງ, ສີແດງ ໝາຍເຖິງ ຄວາມກ້າຫານ ແລະ ຄວາມກ້າວໜ້າ, ສີຂາວ ໝາຍເຖິງ ຄວາມບໍລິສຸດ, ແລະ ສີເຫຼືອງ ໝາຍເຖິງ ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ.
ໂດຍມີ ປະເທດປາປົວຊີນູແວນກີເນ ເປັນປະເທດຜູ້ສັງເກດການ ສ່ວນ ປະເທດຕີມໍຕາເວັນອອກ ນັ້ນ ໄດ້ຮັບເຊີນໃຫ້ເຂົ້າຮ່ວມໃນກອງປະຊຸມອາຊຽນໃນຫຼາຍໂອກາດ ແຕ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ເປັນປະເທດຜູ້ສັງເກດການເທື່ອ.
ຊຸດລາວແມ່ນຊຸດປະຈຳຊາດຂອງຊາວລາວລຸ່ມ ນຸ່ງຫົ່ມໄດ້ໂດຍທັງຜູ້ຊາຍ ແມ່ຍິງ ແລະເດັກນ້ອຍ.
ຊຸດລາວແມ່ນປະກອບດ້ວຍຫຼາຍສ່ວນ ມີຫຼາຍແບບເຊິ່ງຂຶ້ນຢູ່ກັບວາລະ ສະຖານທີ່ ຫຼືເພດແລະໄວຂອງຜູ້ນຸ່ງຫົ່ມ. ມັກນຸ່ງໃນງານບຸນສຳຄັນ ເຊັ່ນ ເວລາໄປທຳ­ບຸນ, ຕັກ­ບາດ, ເຂົ້າ​ວັດ​ຟັງ​ທຳ, ງານກິນດອງ, ຫຼື ພິ­ທີ​ທາງ​ສາ­ສະ­ໜາ. ໃນງານກິນດອງນັ້ນ ເຈົ້າບ່າວມັກນຸ່ງເສື້ອ​ຂາວ, ​ຜ້າຫາງ, ແພ​ບ່ຽງ​ບ່າຍ, ບ່າ​ໄຫຼ່ພາຍ​ຖົງ, ງ້າວ, ຖົງຕີນສີຂາວຍາວເຖິງເຂົ່າ, ແລະເກີບ. ສ່ວນແມ່ຍິງກໍມັກເກົ້າ­ຜົມ ໂດຍ​ນຳສາຍຄຳ​ໄປຄຽນ​ຕາມ​ກົກ​ເກົ້າ­ຜົມແລ້ວ​ປັກ​ປິ່ນ​ເກົ້າ​ເໜັບ​., ທາງ​ດ້ານຫຼັງ​ຕີນ​ຜົມກໍຈະມີ​ສາຍ​ຄຳໂຄ້ງຢ່ອງ​ລົງ​ໄປ​ ສ່ວນໜ້າກໍຈະແຕ່ງຢ່າງ​ພໍ­ດີ​ພໍ­ງາມບໍ່​ໂລດ​ໂຜນ​ເກີນ​ໄປ, ສ່ວນຫູກໍຈະໃສ່​ຕຸ້ມ­ຫູຍອຍ​ດອກ​ໝາກ, ສ່ວນໂຕກໍຈະນຸ່ງ​ເສື້ອ​ປ້າຍມີ​ແຂບ​ຄຳຖັກ​ດ້ວຍ​ໄໝຄຳ​ຝັ້ນ ແລະ​ນຸ່ງ​ສິ້ນ​ເຊິ່ງມັກນຸ່ງໃຫ້​ເຂົ້າ​ກັບ​ຜ້າ­ແພບ່ຽງ, ໃສ່​ສາຍ​ຄໍ​ຄຳ ແລະ ເຄື່ອງປະ­ດັບ​ຕ່າງໆ.
ອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້, ອຸສາຄະເນ ຫຼື ອາຊີອາຄະເນ ຫຼື ເອເຊຍຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ແມ່ນອະນຸພາກພື້ນຂອງທະວີບອາຊີ. ປະກອບດ້ວຍປະເທດເຊິ່ງທິດເໜືອຕິດຈີນ ທິດຕາເວັນຕົກຕິດອິນເດຍ ທິດຕາເວັນອອກຕິດປາປົວນິວກິນີ ແລະທິດໃຕ້ຕິດອົດສະຕາລີ. ພາກພື້ນດັ່ງກ່າວຕັ້ງຢູ່ເທິງຮອຍຕໍ່ຂອງແຜ່ນທະວີບຫຼາຍແຜ່ນເຊິ່ງຍັງມີການໄຫວສະເທືອນຮຸນແຮງແລະການປະທຸຂອງພູໄຟຢູ່ເລື້ອຍໆ. ອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ແບ່ງໄດ້ພາກພູມສາດໄດ້ສອງພາກ ໄດ້ແກ່ ອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ແຜ່ນດິນໃຫຍ່ ຫຼືອິນດູຈີນ ປະກອບດ້ວຍ ກຳປູເຈຍ ລາວ ມຽນມາ ໄທ ຫວຽດນາມ ແລະມາເລເຊຍຕາເວັນຕົກ ແລະອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ສະໝຸດ ປະກອບດ້ວຍ ບູໄນ ມາເລເຊຍຕາເວັນອອກ ຕີມໍຕາເວັນອອກ ອິນໂດເນເຊຍ ຟີລິບປິນ ແລະສິງກະໂປ.
ວັດທະນະທຳໃນອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ເທິງແຜ່ນດິນໃຫຍ່ຈະມີການປະສົມປະສານກັນລະຫວ່າງວັດທະນະທຳອິນເດຍແລະຈີນ. ສ່ວນອິນໂດນີເຊຍ, ຟີລິບປິນ, ມາເລເຊຍ ແລະສິງຄະໂປ ແມ່ນປະກອບດ້ວຍວັດທະນະທຳອາຫຼັບ, ປອກຕູຍການ, ແອສະປາຍາ, ຈີນ, ອິນເດຍ ແລະວັດທະນະທຳພື້ນເມືອງມະລາຢູ. ສ່ວນບູໄນຈະຄ່ອນຂ້າງແຕກຕ່າງຈາກປະເທດອື່ນ ຍ້ອນໄດ້ຮັບອິດທິພົນຫຼວງຫຼາຍຈາກວັດທະນະທຳອາຫຼັບ.
ໃນພາກພື້ນນີ້ ມີການເຮັດນາເຂົ້າມາແລ້ວນັບພັນປີ ເຊັ່ນ ນາເຂົ້າບານົວຢູ່ເກາະລູຊອນ ໂດຍນາເຂົ້າຕ້ອງໃຊ້ຄວາມມຸມານະໃນການເບິ່ງແຍງຮັກສາຫຼາຍ ແລະສາມາດເຂົ້າກັບສະພາບພູມິອາກາດແບບມໍລະສຸມໄດ້ເປັນຢ່າງດີ.
ເຮືອນຍົກເທິງເສົາສູງສາມາດຊອກຫາໄດ້ທົ່ວໄປໃນພາກພື້ນອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ຕັ້ງແຕ່ລາວແລະໄທ, ເກາະບໍນຽວ, ເກາະລູຊອນໃນຟີລິປປິນ, ໄປເຖິງປາປົວຊີນູແວນກີເນ ໂດຍມີເຕັກນິກໃນການກໍ່ສ້າງບໍ່ຄືກັນ ໂດຍສະເພາະແມ່ນໃນອິນໂດນີເຊຍ ລວມໄປເຖິງດ້ານອາວຸດຍຸທະໂທປະກອນ ເຊັ່ນ ກິດ ແລະເຄື່ອງດົນຕີ ເຊັ່ນ ລະນາດ.
ໄມເຄິ້ນ ແຈັກຊັ້ນ () (29 ສິງຫາ ຄ.ສ. 1958 – 25 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 2009) ມີຊື່ເຕັມວ່າ ໄມເຄິ້ນ ໂຈເຊັບ ແຈັກຊັ້ນ () ໄດ້ຮັບການຂະໜານນາມວ່າເປັນ "ລາຊາເພງປັອບ (King of Pop)".
ລາວເປັນລູກຄນທີ 7 ຂອງຄອບຄົວແຈັກຊັ້ນ ປາກົດໂຕເທື່ອທຳອິດໃນລະດັບອາຊີບດ້ານດົນຕີຕັ້ງແຕ່ອາຍຸ 11 ປີ ໂດຍເປັນໜຶ່ງໃນສະມາຊິກວົງເດິແຈັກຊັ້ນຟາຍ ໃນປີ 1969. ລາວເລີ່ມມີຜົນງານດ່ຽວໃນປີ 1971 ຂະນະທີ່ຍັງຄົງເປັນສະມາຊິກຂອງວົງຢູ່ ໃນປີ 1982 ມີຜົນງານອະລະບ້ຳທີ່ຊື່ "Thriller" ເຊິ່ງຖືເປັນອະລະບ້ຳທີຂາຍດີທີ່ສຸດຕະຫຼອດການແລະສີ່ອະລະບ້ຳດ່ຽວທີ່ເຫຼືອກໍຍັງຖືວ່າແມ່ນອະລະບ້ຳທີ່ຂາຍດີທີ່ສຸດອະລະບ້ຳໜຶ່ງ ອັນປະກອບດ້ວຍຊຸດ "Off the Wall" (1979), "Bad" (1987), "Dangerous" (1991) ແລະ "HIStory" (1995).
ຕົ້ນຄິດທົດສະວັດ 1980 ລາວເລີ່ມມີຄວາມໂດດເດັ່ນໃນວົງການເພງປັອບ ແລະຖືເປັນຊາວອາຟິກັນ-ອາເມລິກັນ ຄົນທຳອິດທີ່ມີແຟນເພງຫຼາຍຫຼວງຜ່ານທາງຊ່ອງເອັມທີວີ. ຄວາມນິຍົມຊົມຊື່ນຂອງລາວມາຈາກການອອກອາກາດມິວສິກວິດີໂອທາງຊ່ອງເອັມທີວີ ຢ່າງເຊັ່ນເພງ "Beat It ", "Billie Jean " ແລະ "Thriller—ເພງນີ້ໄດ້ຮັບເອີ່ຍເຖິງວ່າແມ່ນການປ່ຽນແປງຮູບແບບມິວສິກວິດີໂອຈາກອຸປະກອນການປະຊາສຳພັນໄປເປັນຮູບແບບຂອງສິລະປະ— ມິວສິກວິດີໂອເຫຼົ່ານີ້ໄດ້ຊ່ອຍໃຫ້ຊ່ອງທີ່ຫາກໍເປີດໃໝ່ນີ້ມີຊື່ສຽງເພີ່ມຂຶ້ນ. ວິດີໂອເພງ "Black or White " ແລະ "Scream " ກໍຍັງຄົງເປີດບ່ອຍທາງຊ່ອງເອັມທີວີໃນຄິດທົດສະວັດ 1990 ດ້ວຍ ລີລາເທິງເວທີຂອງແຈັກຊັ້ນແລະມິວສິກວິດີໂອ. ແຈັກຊັ້ນສ້າງຄວາມໂດ່ງດັງກັບທ່າເຕັ້ນຊັບຊ້ອນໂດຍໃຊ້ຮ່າງກາຍຫຼາຍຫຼວງຫຼາຍ ໆ ທ່າ ຢ່າງເຊັ່ນທ່າເຕັ້ນໂຣບົດແລະທ່າເຕັ້ນມູນວອກ. ສ່ວນເອກະລັກດ້ານດົນຕີແລະສຽງຮ້ອງຂອງລາວຍັງເປັນອິດທິພົນໃຫ້ກັບສິລະປິນແນວຮິບຮັອບ ປັອບ ແລະອາແອນບີ ໃຫ້ອີກຫຼາຍຄົນ. ອິດທິພົນເພງຂອງລາວມີແພ່ກະຈາຍໄປສູ່ຄົນຫຼາຍລຸ້ນ.
ແຈັກຊັ້ນຫາເງິນຫຼາຍລ້ານໂດລາເພື່ອມູລະນິທິການກຸສົນຂອງລາວ. ມີຊິງເກິ້ນການກຸສົນຫຼາຍຫຼວງທີສະໜັບສະໜຸນໃຫ້ກັບ 39 ອົງກອນ. ຊີວິດສ່ວນໂຕຂອງລາວມັກປາກົດໂຕໂດຍການປັບປ່ຽນເສື້ອຜ້າແລະພຶດຕິກຳໃຫ້ຄົນອື່ນຈື່ບໍ່ໄດ້ ແຕ່ນີ້ກໍແມ່ນສິ່ງທີ່ທຳລາຍພາບລັກທີ່ດີຂອງລາວດ້ວຍເຊັ່ນກັນ. ລາວຍັງຖືກຂໍ້ກ່າວຫາລວນລາມທາງເພດເດັກໃນປີ 1993 ແຕ່ກໍປິດລົງໂດຍລາວບໍ່ມີຄວາມຜິດເນື່ອງຈາກມີຫຼັກຖານບໍ່ພຽງພໍ. ແຈັກຊັ້ນມີບັນຫາກ່ຽວກັບສຸຂະພາບຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນຄິດທົດສະວັດ 1990 ແລະຍັງມີຂໍ້ມູນລາຍງານຂັດແຍ້ງໃນເລື່ອງຖານະການເງິນຂອງລາວຕັ້ງແຕ່ປາຍຄິດທົດສະວັດ 1990. ແຈັກຊັ້ນແຕ່ງງານມາແລ້ວສອງເທື່ອ ມີລູກສາມຄົນ. ຕໍ່ມາໃນປີ 2005 ລາວມີຂໍ້ພິພາດອີກເທື່ອເລື່ອງລ່ວງລະເມີດທາງເພດແລະອີກຫຼາຍຄະດີ ແຕ່ລາວກໍບໍ່ມີຄວາມຜິດ (ເຊິ່ງໃນພາຍຫຼັງຄູ່ກໍລະນີຫຼາຍລາຍໄດ້ອອກມາຍອມຮັບວ່າ ແຈັກຊັ້ນ ບໍ່ໄດ້ເຮັດ ແລະທີ່ກ່າວຫາ ຍ້ອນເປັນເດັກ ແລະຖືກຜູ້ປົກຄອງບັງຄັບ ໂດຍຫວັງທີ່ຈະໄດ້ຮັບເງິນຄ່າເສຍຫາຍ.)
ລາວເປັນໜຶ່ງໃນບໍ່ຈັກສິລະປິນທີ່ມີຊື່ຢູ່ໃນ ລັອກແອນໂລນຮອນອອບເຟມ ເຖິງສອງເທື່ອ ຜົນງານຂອງລາວປະສົບຄວາມສຳເລັດໄດ້ຮັບສະຖິຕິຫຼາຍເທື່ອຈາກກິນເນສບຸກ ລວມເຖິງໃນຫົວຂໍ້ ເປັນໜຶ່ງໃນ "ສິລະປິນບັນເທີງທີ່ປະສົບຄວາມສຳເລັດທີ່ສຸດຕະຫຼອດການ." ລາວໄດ້ຮັບຮາງວັນແກມມີ້ 13 ເທື່ອ. ມີ 13 ຊິງເກິ້ນທີ່ຂຶ້ນອັນດັບ 1 ໃນຖານະນັກຮ້ອງດ່ຽວ ແລະມີຍອດຂາຍລວມກວ່າ 750 ລ້ານຊຸດທົ່ວໂລກ.ລາວຖືເປັນສ່ວນສຳຄັນໃນວັດທະນະທຳເພງປັອບຫຼາຍວ່າ 4 ທົດສະວັດ. ໄມເຄິ້ນ ແຈັກຊັ້ນເສຍຊີວິດເມື່ອວັນທີ 25 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 2009 ອາຍຸໄດ້ 50 ປີ.
ພະນະຄອນສີອະຍຸທະຍາ (ຄຳເຄົ້າ: ພຣະນຄຣສຣີອຍຸທຍາ, ໄທ:พระนครศรีอยุธยา) ຫຼື ແຂວງພະນະຄອນສີອະຍຸທະຍາ ແມ່ນນະຄອນຫຼວງເກົ່າຂອງປະເທດໄທ. ແມ່ນຈັງຫວັດໃນພາກກາງ ມີປະຫວັດສາດຍາວນານນັບເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ ອານາຈັກຂອມ ອານາຈັກລະໂວ້ ອານາຈັກອະໂຍທະຍາ ຈນສະໄໝກຸງສີອະຍຸທະຍາເປັນນະຄອນຫຼວງ.
250px
ແຕ່ກ່ອນແຂວງພະນະຄອນສີອະຍຸທະຍາແມ່ນທີ່ຕັ້ງຂອງອານາຈັກອະຍຸທະຍາ ເຊິ່ງສະຖາປະນາຂື້ນໃນປີ 1350 ໂດຍສົມເດັດພະລາມາທິບໍດີທີ 1 ຫຼືພະເຈົ້າອູ່ທອງ ກົງກັບສະໄໝສົມເດັດເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ ແຫ່ງອານາຈັກລ້ານຊ້າງ ຍັງມີອານາເຂດທີ່ບໍ່ໃຫຍ່. ຕໍ່ມາກະສັດແຫ່ງກຸງສີອະຍຸທະຍາສາມາດໄດ້ດິນແດນອ້ອມຂ້າງເປັນປະເທດລາດ ມີອານາເຂດກວ້າງຂວາງ ແຕ່ກໍ່ເສຍເມືອງເທື່ອທຳອິດໃຫ້ແກ່ພະມ້າໃນປີ 1569 ໃນສະໄໝສົມເດັດພະມະຫິນທາທິລາດ ແລະສາມາດກອບກູ້ເມືອງໄດ້ສຳເລັດໃນປີ 1592 ໂດຍສົມເດັດພະນະເລສວນມະຫາລາດ ເຮັດຍຸທະຫັດຖີ (ການສູ້ຮົບກັນຕົວຕໍ່ຕົວເທິງຫຼັງຊ້າງ) ກັບພະມະຫາອຸປະລາຊາ ແຫ່ງອານາຈັກຫົງສາວະດີ ເຮັດໃຫ້ພະມ້າບໍ່ມາຍຶດເມືອງກວ່າຮ້ອຍກວ່າປີ. ໃນສະໄໝສົມເດັດພະນາລາຍມະຫາລາດ ເປັນຍຸກສະໄໝທີ່ມີການຄ້າເສລີ ມີຊາວຕາເວັນຕົກມາຄ້າຂາຍເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ໂດຍສະເພາະແມ່ນຊາວຝະລັ່ງ. ສຸດທ້າຍພະມ້າກໍ່ກັບມາຕີຈົນເສຍກຸງສີອະຍຸທະຍາເປັນຄັ້ງທີສອງໃນປີ ພ.ສ. 2310 ໃນສະໄໝສົມເດັດພະທີ່ນັ່ງສຸລິຍາດອະມະລິນ ຫຼື ພະເຈົ້າເອກະທັດ ຕໍ່ມາຖືກຍົກໃຫ້ເປັນເມືອງຈັດຕະວາຊື່ວ່າ ເມືອງຫຼວງເກົ່າ.
ນະຄອນຫຼວງ (ຄຳເຄົ້າ: ນຄຣຫຼວງ) ຫຼື ເມືອງຫຼວງ ຫຼື ຣາດຊະທານີ (ຄຳເຄົ້າ: ຣາຊທານີ) ແມ່ນ ເມືອງຫຼັກທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບລັດຖະບານ. ສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນທີ່ຕັ້ງຂອງທຳນຽບລັດຖະບານ.
ໃນພາສາລາວ ມີຫຼາຍ ຄຳສັບ ເຊັ່ນ: ນະຄອນ, ທານີ, ສຳລັບຄຳວ່າ ນະຄອນຫຼວງນັ້ນຍັງມີຄວາມໝາຍເປັນເນື້ອໄນຄື ໝາຍເຖິງ ເມືອງໃຫຍ່(ຫຼວງ ແປວ່າ ໃຫຍ່). ຄຳວ່ານະຄອນຫຼວງ ບໍ່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າ ເມືອງໃຫຍ່ທີ່ສຸດ.
ເມືອງຫຼວງໃນບາງປະເທດ ມີຂະໜາດນ້ອຍກວ່າເມືອງອື່ນ ເຊັ່ນໃນ ສະຫະຣັດອາເມຣິກາ ອິນເດຽ ເບຣຊິລ. ສຳລັບຄຳວ່າເມືອງຫຼວງນີ້ ອາດເປັນນະຄອນຫຼວງຂອງລັດ (ໃນປະເທດທີ່ປົກຄອງແບບສາທາລະນະລັດ ເປັນຕົ້ນ) ຫຼືນະຄອນຫຼວງຂອງເຂດການປົກຄອງຣະດັບໃດໆ ກໍ່ໄດ້ ເຊັ່ນ ເມືອງເອກ ປຽບດັ່ງເປັນນະຄອນຫຼວງຂອງແຂວງ.
ຈັງຫວັດປາຈີນບຸລີ () ແມ່ນຈັງຫວັດໃນພາກຕາເວັນອອກຂອງປະເທດໄທ ນັບເປັນຈັງຫວັດແຫ່ງມໍລະດົກໂລກ ເນື່ອງຈາກມີອຸທະຍານແຫ່ງຊາດອັນເປັນມໍລະດົກໂລກເຖິງ 3 ແຫ່ງ ແລະເປັນເມືອງທີ່ມີປະຫວັດສາດດົນນານ. ມີການພົບຊາກບູຮານສະຖານໃນຫຼາຍພື້ນທີ່ຂອງຈັງຫວັດ. ນອກຈາກນີ້ຍັງມີແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວທາງທຳມະຊາດຫຼາຍແຫ່ງ ທັງຍັງເປັນຈັງຫວັດທີ່ມີພື້ນທີ່ປ່າຫຼາຍທີ່ສຸດໃນພາກຕາເວັນອອກອີກນຳ.
ແຕ່ເດີມຈັງຫວັດປາຈີນບຸລີມີພື້ນທີ່ກວ້າງໃຫຍ່ຫຼາຍ ເນື່ອງຈາກໃນອະດີດເຄີຍມີການຍຸບລວມຈັງຫວັດນະຄອນນາຍົກເຂົ້າກັບຈັງຫວັດປາຈີນບຸລີໃນປີ ຄ.ສ. 1943 ເພື່ອເປັນການປະຫຍັດງົບປະມານໃນສະພາວະທີ່ເສດຖະກິດຂອງປະເທດຕົກຕ່ຳລະຫວ່າງສົງຄາມ. ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1946 ຈຶ່ງມີພະລາຊະບັນຫຍັດຈັດຕັ້ງຈັງຫວັດນະຄອນນາຍົກຂຶ້ນອີກເທື່ອ. ຢ່າງໃດກໍດີພື້ນທີ່ຂອງຈັງຫວັດປາຈີນບຸລີກໍຍັງຄົງມີຄວາມກວ້າງໃຫຍ່ ເຮັດໃຫ້ເກີດບັນຫາໃນການປົກຄອງແລະໃຫ້ບໍລິການປະຊາຊົນເນື່ອງຈາກບາງອຳເພີຢູ່ຫ່າງໄກຈາກໂຕຈັງຫວັດຫຼາຍ ຈຶ່ງໄດ້ມີການກາພະລາຊະບັນຫຍັດຯ ໃຫ້ແຍກບາງອຳເພີທາງດ້ານທິດຕາເວັນອອກຂອງຈັງຫວັດປາຈີນບຸລີແລ້ວລວມກັນຈັດຕັ້ງເປັນຈັງຫວັດສະແກ້ວໃນປີ ຄ.ສ. 1993 ຈົນຮອດປັດຈຸບັນ.
ທຸງຊາດໄທ () ຫຼືເອີ້ນອີກຢ່າງໜຶ່ງວ່າ ທຸງໄຕລົງ () ແມ່ນທຸງປະຈຳຊາດຂອງລາຊະອານາຈັກໄທ. ມີລັກສະນະເປັນທຸງສີ່ຫຼ່ຽມຜືນຜ້າ ໃຊ້ສີຫຼັກໃນທຸງ 3 ສີ ແມ່ນ ສີແດງ ຂາວ ແລະຟ້າແກ່. ພາຍໃນແບ່ງເປັນແຖບ 5 ແຖບ ແຖບໃນສຸດສີຟ້າແກ່ ຖັດມາດ້ານນອກທັງດ້ານເທິງແລະກ້ອງແມ່ນສີຂາວແລະສີແດງຕາມລຳດັບ ແຖບສີຟ້າແກ່ມີສ່ຳໃຫຍ່ກວ່າແຖບສີອື່ນເປັນ 2 ເທົ່າ. ຄວາມໝາຍສຳຄັນຂອງທຸງໄຕລົງນັ້ນໝາຍເຖິງສະຖາບັນຫຼັກທັງສາມຂອງປະເທດໄທ ແມ່ນ ຊາດ (ສີແດງ) ສາສະໜາ (ສີຂາວ) ແລະພະມະຫາກະສັດ (ສີຟ້າແກ່). ສີທັງສາມນີ້ເອງແມ່ນທີ່ມາຂອງການເອີ້ນຊື່ທຸງນີ້ວ່າທຸງໄຕລົງ (ໄຕ (ໄຕຣ) = ສາມ, ລົງ (ຣົງຄ໌) = ສີ).
ພະບາດສົມເດັດພະມົງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ໃຊ້ທຸງນີ້ເປັນທຸງຊາດໄທ (ຂະນະນັ້ນຍັງເອີ້ນຊື່ປະເທດວ່າສະຫຍາມ) ເມື່ອຊ່ວງປາຍປີ ຄ.ສ. 1917 ເພື່ອດັດແກ້ບັນຫາການຊັກທຸງຊ້າງເຜືອກ (ອັນໃຊ້ເປັນທຸງຊາດມາຕັ້ງແຕ່ລັດຊະກາຍທີ 4) ກັບດ້ານ ແລະເພື່ອເປັນອະນຸສອນໃນການເຂົ້າຮ່ວມສົງຄາມໂລກເທື່ອທີ 1 ກັບຝ່າຍສຳພັນທະມິດ.
ພະມະຫາກະສັດໄທ (ຄຳເຄົ້າ: ພຣະມຫາກສັຕຣິຍ໌ໄທຍ໌) ແມ່ນປະມຸກຂອງປະເທດໄທຕັ້ງແຕ່ອະດີດຈົນຮອດປັດຈຸບັນຕາມລະບອບສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດແລະປະຊາທິປະໄຕ
ເຖິງແມ້ນວ່າພະລາຊະອຳນາດຂອງພະມະຫາກະສັດຈະຫຼຸດລົງລຸນຫຼັງການປະຕິວັດເມື່ອວັນທີ 24 ມິຖຸນາ 1932 ແລະຖືກຈຳກັດໂດຍລັດຖະທຳມະນູນແຫ່ງລາຊະອານາຈັກໄທ ແຕ່ສະຖາບັນພະມະຫາກະສັດກໍຍັງຄົງໄດ້ຮັບຄວາມເຄົາລົບນັບຖືຈາກປະຊາຊົນຊາວໄທສ່ວນໃຫຍ່. ລັດຖະທຳມະນູນແຫ່ງລາຊະອານາຈັກສະຫຍາມ ຄ.ສ. 1932 ກັບທັງລັດຖະທຳມະນູນແຫ່ງລາຊະອານາຈັກໄທທຸກສະບັບວ່າ ພະມະຫາກະສັດ "ຊົງດຳລົງຢູ່ໃນຖານະອັນເປັນທີ່ເຄົາລົບສັກກາລະ ຜູ້ໃດຈະລະເມີດບໍ່ໄດ້". ນອກຈາກນັ້ນ ພະມະຫາກະສັດຍັງຊົງໄດ້ຮັບຄວາມຄຸ້ມຄອງດ້ວຍກົດໝາຍອາຍາ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ການວິພາກວິຈານພະອົງເປັນຄວາມຜິດຕໍ່ອົງພະມະຫາກະສັດ.
ຕາມລັດຖະທຳມະນູນແຫ່ງລາຊະອານາຈັກໄທ ຄ.ສ. 2007 ອັນເປັນສະບັບປັດຈຸບັນ ພະມະຫາກະສັດຊົງເປັນປະມຸກແຫ່ງລັດ ຊົງໃຊ້ອຳນາດອະທິປະໄຕຜ່ານຄະນະລັດຖະມົນຕີ ລັດຖະສະພາ ແລະສານ ຊົງເປັນຈອມທັບໄທ ພຸດທະມາມະກະ ແລະອັກຄະລະສາສະນູປະຖຳມະພົກ. ມີພະລາຊະອຳນາດສະຖາປະນາແລະພະລາຊະທານເຄື່ອງລາຊະອິສະລິຍາພອນກັບຖານັນດອນສັກ ພະລາຊະທານອະໄພຍະໂທດ ປະກາດສົງຄາມແລະສະຫງົບເສິກ ລວມຕະຫຼອດເຖິງພະລາຊະອຳນາດອື່ນໆ ອັນຈະຊົງໃຊ້ໄດ້ກໍແຕ່ໂດຍຫຼັກເກນ ວິທີການ ແລະເງື່ອນໄຂທີ່ກົດໝາຍກຳໜົດໄວ້ ຍົກເວ້ນພະລາຊະອຳນາດບາງປະການທີ່ຊົງໃຊ້ໄດ້ຕາມພະລາຊະອັດທະຍາໄສ ແມ່ນ ຕັ້ງແລະຖອດອົງຄະມົນຕີກັບບັນດາຂ້າລາຊະການໃນພະອົງ.
ພະມະຫາກະສັດໄທພະອົງປັດຈຸບັນແມ່ນພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດ ເປັນພະມະຫາກະສັດລຳດັບທີ 9 ແຫ່ງລາຊະວົງຈັກກີ ແລະເປັນປະມຸກລາຊະວົງຈັກກີ. ມີບ່ອນປະທັບຢ່າງເປັນທາງການແມ່ນພະບໍລົມມະຫາລາຊະວັງບາງກອກ. ສະເຫວີຍລາດຕັ້ງແຕ່ວັນທີ 9 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1946 ແລະເປັນພະມະຫາກະສັດທີ່ຄອງລາດໃນຖານະປະມຸກແຫ່ງລັດທີ່ດົນທີ່ສຸດໃນໂລກ.
ລັດຊະທາຍາດຂອງພະມະຫາກະສັດໄທມີຕຳແໜ່ງເອີ້ນວ່າສະຫຍາມມຸງກຸດລາຊະກຸມານ. ພະອົງປັດຈຸບັນແມ່ນສົມເດັດພຣະບໍຣົມໂອຣະສາທິລາດ ເຈົ້າຟ້າມະຫາວະຊິຣາລົງກອນ ສະຫຍາມມຸງກຸດລາຊະກຸມານ. ການສືບມໍລະດົກຂອງພະມະຫາກະສັດເປັນໄປຕາມກົດມົນເທຍລະບານວ່າດ້ວຍການສືບລາຊະສັນຕິວົງ ຄ.ສ. 1924 ໂດຍມີລັກສະນະເປັນການໂອນຈາກບິດາສູ່ບຸດຕາມຫຼັກບຸກຄົນຫົວປີສະເພາະທີ່ເປັນຊາຍ ແຕ່ລັດຖະທຳມະນູນແຫ່ງລາຊະອານາຈັກສະບັບປັດຈຸບັນເປີດໃຫ້ສະເໜີພະນາມພະລາຊະທິດາຂຶ້ນສືບລາຊະບັນລັງກໍໄດ້ ໃນກໍລະນີທີ່ພະມະຫາກະສັດບໍ່ໄດ້ຊົງຕັ້ງລັດຊະທາຍາດໄວ້
ກຳເໜິດ.
ຮູບແບບການປົກຄອງແບບລາຊາທິປະໄຕຂອງປະເທດໄທໄດ້ພັດທະນາຂຶ້ນມາຕະຫຼອດ 800 ປີ ພາຍໃຕ້ການປົກຄອງແບບສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດໂດຍພະມະຫາກະສັດໄທພະອົງທຳອິດທີ່ຮວບຮວມດິນແດນຈົນເປັນປິກແຜ່ນເປັນອານາຈັກສຸໂຂໄທ ໂດຍມີພໍ່ຂຸນສີອິນທາທິດເປັນປະຖົມກະສັດ ແນວຄິດການປົກຄອງແບບລາຊາທິປະໄຕສະໄໝທຳອິດເລິ່ມຢູ່ບົນພື້ນຖານຂອງສາສະໜາພາມ (ເຊິ່ງຮັບເຂົ້າມາຈາກຈັກກະວັດຂະເໝນ) ແລະຫຼັກຄວາມເຊື່ອແບບພະພຸດທະສາສະໜານິກາຍເຖຣະວາດ ເຊິ່ງແນວຄິດທຳອິດນັ້ນມາຈາກວັນນະກະສັດຂອງສາສະໜາພາມ ເນື່ອງຈາກພະມະຫາກະສັດຈະໄດ້ຮັບອຳນາດມາຈາກອຳນາດທະຫານ ສ່ວນແນວຄິດທີ່ສອງມາຈາກແນວຄິດທຳມະລາຊາຂອງພະພູດທະສາສະໜານິກາຍເຖຣະວາດ ລຸນຫຼັງທີ່ພະພຸດເຂົ້າມາໃນປະເທດໄທໃນຮາວຄິດສະຕະວັດທີ່ 6 ອັນເປັນແນວຄິດທີ່ວ່າພະມະຫາກະສັດຄວນທີ່ຈະປົກຄອງປະຊາຊົນໂດຍທຳ
ສະໄໝກຸງສຸໂຂໄທມີການປົກຄອງແບບພໍ່ປົກຄອງລູກ ພະມະຫາກະສັດຈະມີພະນາມຂຶ້ນຕົ້ນວ່າ "ພໍ່ຂຸນ" ມີຄວາມໄກ້ຊິດລະຫວ່າງກະສັດກັບປະຊາຊົນຫຼາຍ ລຸນຫຼັງລາຊະການພໍ່ຂຸນຮາມຄຳແຫງມະຫາລາດແລ້ວ ພະມະຫາກະສັດສຸໂຂໄທມີພະນາມຂຶ້ນຕົ້ນວ່າ "ພະຍາ" ເພື່ອຍົກຖານະກະສັດໃຫ້ສູງຂຶ້ນ ໃນລາຊະການພະຍາລິໄທ ພະພຸດທະສາສະໜາລັດທິລັງກາວົງ ເຟື່ອງຟູຫຼາຍຈຶງມີແນວຄິດທຳມະລາຊາ ຕາມຄະຕິພຸດຂຶ້ນມາ ເຮັດໃຫ້ພະນາມຂຶ້ນຕົ້ນຂອງພະມະຫາກະສັດຕັ້ງແຕ່ລາຊະການພະຍາາລິໄທຮຽກວ່າ "ພະມະຫາທຳມະລາຊາ" ໃນສະໄໝກຸງສີອະຍຸທະຍາໄດ້ຮັບຄະຕິພາມມາຈາກຂອມຮຽກວ່າ ເທວະລາຊາ ຫຼື ສົມມຸດຕິມາດ ໝາຍເຖິງພະມະຫາກະສັດຊົງເປັນເທບພະມາອະວະຕານເພື່ອປົກປ້ອງມວນມະນຸດ ເຮັດໃຫ້ຊົນຊັ້ນກະສັດມີສິດອຳນາດຫຼາຍທີ່ສຸດໃນອານາຈັກແລະຫ່າງຈາກຊົນຊັ້ນປະຊາຊົນຫຼາຍຂຶ້ນ ຄຳຂຶ້ນຕົ້ນພະນາມຮຽກວ່າ "ສົມເດັດ" ຫຼັງການປ່ຽນແປງການປົກຄອງເປັນລະບອບປະຊາທິປະໄຕ ພະລາຊະອຳນາດດ້ານການປົກຄອງຖືກໂອນມາເປັນຂອງລັດຖະບານພົນລະເຮືອນແລະທະຫານ ພະມະຫາກະສັດຈະຊົງພະລາຊະອຳນາດຜ່ານຝ່າຍນິຕິບັນຍັດ ບໍລິຫານ ແລະຕຸລາການ
ໃນເດືອນມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1932 ກຸ່ມນັກສຶກສາເຊິ່ງໄດ້ຮັບການສຶກສາແບບຕາເວັນຕົກແລະນາຍທະຫານເອິ້ນ "ຜູ້ກໍ່ການ" ໄດ້ປະຕິວັດຍຶດອຳນາດແລະຮຽກຮ້ອງໃຫ້ພະບາດສົມເດັດພະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວພະລາຊະທານລັດຖະທຳມະນູນແກ່ຊາວສະຫຍາມໃນເດືອນທັນວາປີນັ້ນ ພະອົງຊົງພະລາຊະທານລັດຖະທຳມະນູນ ປ່ຽນຮູບແບບການປົກຄອງມາສູ່ລາຊາທິປະໄຕພາຍໃຕ້ລັດຖະທຳມະນູນແລ້ວຈາກນັ້ນບົດບາດຂອງພະມະຫາກະສັດກໍເຫຼືອພຽງປະມຸກແຫ່ງລັດເຊິງສັນຢາລັກເທົ່ານັ້ນ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີແລະສະພານິຕິບັນຍັດເປັນຜູ້ໃຊ້ພະລາຊະອຳນາດຂອງພະອົງແທນ
ໃນປີ ຄ.ສ. 1934 ພະບາດສົມເດັດພະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວຊົງສະຫຼະລາຊະສົມບັດ ຫຼັງຊົງບໍ່ລົງຮອຍກັບລັດຖະບານທີ່ເປັນອຳນາດນິຍົມຫຼາຍຂຶ້ນ ພະອົງຊົງປະທັບໃນສະຫະລາຊະອານາຈັກຈົນສະຫວັນຄົດ ພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະເມນມະຫາອານັນທະມະຫິດົນ ພະອັດມະຣາມາທິບໍດິນຊົງສືບລາຊະສັນຕະຕິວົງ ຂະນະພະອົງມີພະຊົນມາຍຸ 10 ພັນສາແລະສະເດັດຢູ່ຕ່າງປະເທດໃນປະເທດສະວິດເຊີແລນ ຈຶງມີການແຕ່ງຕັ້ງສະພາຜູ້ສຳເລັດລາຊະການແທນໃນຊ່ວງນັ້ນ ບົດບາດແລະພະລາຊະອຳນາດຂອງພະມະຫາກະສັດຖືກຍຶດໂດຍລັດຖະບານຟາສຊິສຕ໌ຈອມພົນ ແປກ ພິບູນສົງຄາມຜູ້ນຳສະຫຍາມເຂົ້າກັບຝ່າຍອັກສະລະລະຫວ່າງສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ່ສອງ ເມື່ອສົງຄາມຍຸດຕິຈອມພົນແປກຖືກຖອດອອກແລະພະມະຫາກະສັດສະເດັດກັບປະເທດ ລະຫວ່າງສົງຄາມພະຍາດຫຼາຍພະອົງຂອງພະມະຫາກະສັດເປັນຂະບວນການສະມາຊິກເສລີໄທ ເຂິ່ງຕໍ່ຕ້ານການຍຶດຄອງຂອງຕ່າງຊາດລະຫວ່າງສົງຄາມແລະຊ່ອຍກູ້ຖານະຂອງປະເທດໄທຫຼັງສົງຄາມ
ຫຼັງພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະເມນມະຫາອານັນທະມະຫິດົນ ພະອັດມະຣາມາທິບໍດິນສະເດັດສະຫວັນຄົດໃນປີ 1946 ສົມເດັດພະເຈົ້ານ້ອງຍາເທີ ເຈົ້າຟ້າພູມິພົນອະດຸນຍະເດດ ເຊິ່ງຂະນະນັ້ນມີພະຊົນມາຍຸ 19 ພັນສາກາຍເປັນພະມະຫາກະສັດລາຊະການຖັດມາ ປັດຈຸບັນພະອົງເປັນພະມະຫາກະສັດທີ່ຄອງລາດຢູ່ນານທີ່ສຸດຂອງໂລກ ພະອົງມີປະຖົມບໍຣົມລາຊະໂອງການດັງນີ້ "ເຮົາຈະຄອງແຜ່ນດິນໂດຍທັມ ເພື່ອປະໂຍດສຸກແຫ່ງມະຫາຊົນຊາວສະຫຍາມ"
ເລິ່ມເມື່ອປະມານ ຄ.ສ. 2000 ບົດບາດຂອງພະມະຫາກະສັດໄທຖືກນັກວິຊາການ ສື່ ຜູ້ສັງເກດການແລະນັກປະເພນີນິຍົມຄັດຄ້ານຫຼາຍຂຶ້ນ ແລະເມື່ອຜູ້ສົນໃຈນິຍົມທີ່ມີການສຶກສາເລິ່ມສະແດງອອກເຊິ່ງສິດທິຄຳເວົ້າຂອງເຂົາຫຼາຍຄົນຖືວ່າຊຸດກົດໝາຍແລະມາດຕະການກ່ຽວຂ້ອງກັບຄວາມຜິດຕໍ່ອົງພະມະຫາກະສັດໃນປະເທດໄທເຊິ່ງມຸ່ງຄຸ້ມຄອງພະມະຫາກະສັດແລະລາຊະວົງເປັນອຸປະສັກຕໍ່ເສລີພາບການສະແດງອອກ ມີການຈັບກຸມ ການສືບສວນອາຢາແລະຈຳຄຸກຫຼາຍເທື່ອໂດຍອາໄສກົດໝາຍເຫຼົ່ານີ້ ໃນປີ 2005 ພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດຊົງມີພະລາຊະດຳຣັດວ່າສາມາດວິຈານພະອົງໄດ້ຫາກສ້າງສັນແລະບໍ່ມີແຮງຈູງໃຈທາງການເມືອງ
ສຳນັກລາຊະເລຂາທິການແລະສະພາອົງຄະມົນຕີໄທສະນັບສະໜຸນພາລະໜ້າທີ່ຂອງພະມະຫາກະສັດໂດຍປຶກສາກັບນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ພະລາຊະວັງແລະພະລາຊະຊັບຂອງພະມະຫາກະສັດມີສຳນັກພະລາຊະວັງແລະສຳນັກງານຊັບສິນສ່ວນພະມະຫາກະສັດເປັນຜູ້ຈັດການຕາມລຳດັບ ໜ່ວຍງານເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ຖືເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງລັດຖະບານໄທແລະພະມະຫາກະສັດຊົງແຕ່ງຕັ້ງພະນັກງານທັງໝົດ
ລັດຊະທາຍາດຂອງພະມະຫາກະສັດໄທພະອົງປັດຈຸບັນຄື ສົມເດັດພະບໍຣົມໂອຣະສາທິລາດ ເຈົ້າຟ້າມະຫາວະຊິລາລົງກອນ ສະຫຍາມມຸງກຸດລາຊະກຸມານການສືບລາຊະສັນຕະຕິວົງເປັນໄປຕາມກົດກົດມົນເທຍລະບານວ່າດ້ວຍການສືບລາຊະສັນຕະຕິວົງພະພຸດທະສັກກະຫຼາດ 2467 ການແກ້ໄຂກົດມົນເທຍລະບານວ່າຍັງເປັນພະລາຊະອຳນາດຂອງພະມະຫາກະສັດ
ນາຍົກລັດຖະມົນຕີແຫ່ງລາຊະອານາຈັກໄທ () ແມ່ນຕຳແໜ່ງຫົວໜ້າລັດຖະບານຂອງປະເທດໄທ ມີຂຶ້ນຫຼັງການປະຕິວັດສະຫຍາມ ພ.ສ. 2475 (1932) ເຊິ່ງປ່ຽນແປງການປົກຄອງສູ່ລາຊາທິປະໄຕພາຍໃຕ້ລັດຖະທຳມະນູນແລະປະຊາທິປະໄຕລະບົບລັດຖະສະພາ
ປະຫວັດ​.
ຕຳແໜ່ງ​ນາຍົກລັດຖະມົນຕີມີຂຶ້ນພາຍຫລັງການປະຕິວັດ​ສະຫຍາມ
ຄ.​ສ.​ 1932 ຮຽກວ່າ "ປະທານຄະນະກຳມະການລາດຊະດອນ" ຕາມພະລາດຊະບັນຍັດລັດຖະທຳມະນູນການປົກຄອງແຜ່ນດິນສະຫຍາມຊົ່ວຄາວ ພຸດສັກກະຫຼາດ 2475 ແລະພາຍຫລັງພະບາດສົມເດັດພະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ຊົງລົງພະປໍຣະມາພິໄທໃນລັດຖະທຳມະນູນແຫ່ງລາຊະອານາຈັກສະຫຍາມ ພຸດສັກກະຫຼາດ 2475 ເມື່ອວັນທີ 10 ທັນວາ ຄ.​ສ.​ 1932 ກະປ່ຽນມາຮຽກ "ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ" ໂດຍມີກາປະຈຳສຳນັກນາຍົກລັດຖະມົນຕີແມ່ນກາລາຊະສີຄົດຊະສີຮັກສາລັດຖະທຳມະນູນ ແລະກາປະຈຳຕຳແໜ່ງນາຍົກລັດຖະມົນຕີໄທ
ການດຳລົງ​ຕຳແໜ່ງ​.
รัฐธรรมนุญแห่งราชอาณาจักรไทยบัญญัติที่มาของนายกรัฐมนตรี รัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบันระบุว่านายกรัฐมนตรีมาจากการเลือกของสภาผู้แทนราษฎร และมีบทเฉพาะกาลให้วุฒิสภามีชุดแรกตามรัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบัน (วาระปี 2562–67) ส่วนเลือกนายกรัฐมนตรีด้วย
ການປະຕິບັດ​ໜ້າທີ່​.
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 ซึ่งเป็นรัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบัน ได้กำหนดวาระของนายกรัฐมนตรีว่า "นายกรัฐมนตรีจะดำรงตำแหน่งรวมกันแล้วเกินแปดปีมิได้ ทั้งนี้ ไม่ว่าจะเป็นการดำรงตำแหน่งติดต่อกันหรือไม่ แต่มิให้นับรวมระยะเวลาในระหว่างที่อยู่ปฏิบัติหน้าที่ต่อไปหลังพ้นจากตำแหน่ง"
นายกรัฐมนตรีอาจพ้นจากตำแหน่งเพราะถูกอภิปรายไม่ไว้วางใจ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวนไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดมีสิทธิเข้าชื่อขอเปิดอภิปรายทั่วไปเพื่อลงมติไม่ไว้วางใจนายกรัฐมนตรี ญัตตินี้ต้องเสนอชื่อผู้สมควรดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีคนต่อไปไว้ด้วย เมื่อเสนอญัตติแล้วจะมีการยุบสภาผู้แทนราษฎรมิได้ ทั้งนี้ เพื่อป้องกันไม่ให้นายกรัฐมนตรีหลีกหนีการอภิปราย เว้นแต่จะมีการถอนญัตติหรือการลงมตินั้นไม่ได้เสียงครบ หากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรลงมติไม่ไว้วางใจ นายกรัฐมนตรีต้องพ้นจากตำแหน่ง และมีผลให้คณะรัฐมนตรีสิ้นสุดลงทั้งคณะด้วย
การรักษาราชการแทน.
ในกรณีที่นายกรัฐมนตรีไม่อาจปฏิบัติหน้าที่ได้ พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. 2534 มาตรา 41 กำหนดให้รองนายกรัฐมนตรีเป็นผู้รักษาราชการ ถ้ามีรองนายกรัฐมนตรีหลายคนให้คณะรัฐมนตรีมอบหมายให้รองนายกรัฐมนตรีคนใดคนหนึ่งเป็นผู้รักษาราชการแทน ถ้าไม่มีผู้ดำรงตำแหน่งรองนายกรัฐมนตรี หรือมีแต่ไม่อาจปฏิบัติราชการได้ ให้คณะรัฐมนตรีมอบหมายให้รัฐมนตรีคนใดคนหนึ่งเป็นผู้รักษาราชการแทน
ທີ່ທຳການແລະບ້ານພັກ.
นายกรัฐมนตรีของประเทศไทยปฏิบัติหน้าที่ ณ ทำเนียบรัฐบาล ซึ่งเป็นสถานที่ราชการสำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศไทย ตั้งอยู่ ณ เลขที่ 1 ถนนพิษณุโลก เขตดุสิต กรุงเทพมหานคร มีเนื้อที่ทั้งสิ้น 27 ไร่ 3 งาน 44 ตารางวา
สำหรับบ้านพักประจำตำแหน่งนายกรัฐมนตรีไทย คือ บ้านพิษณุโลก ซึ่งมีสถาปัตยกรรมที่สวยงาม ออกแบบและสร้างโดย มาริโอ ตามานโญ สถาปนิกประจำราชสำนักสยามชาวอิตาลี มีเนื้อที่ 25 ไร่ 3 งาน
ຮອງນາຍົກລັດຖະນົນຕີ.
รองนายกรัฐมนตรี มีหน้าที่ในการกำกับการบริหารราชการของกระทรวง หรือทบวงหนึ่งหรือหลายกระทรวงหรือทบวง ตามที่นายกรัฐมนตรีมอบหมาย รวมทั้งเป็นผู้รักษาราชการแทนนายกรัฐมนตรี ในกรณีที่นายกรัฐมนตรีไม่อาจปฏิบัติราชการได้ ตามพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน (เรียงตามลำดับรองนายกรัฐมนตรีดังนี้)
ໝາ ແມ່ນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມຫຼາຍຊະນິດຫຼາຍສະກຸນໃນວົງ Canidae ອອກລູກເປັນໂຕ ລຳໂຕມີຂົນປົກຄຸມ ມີແງ 2 ຄູ່ ຕີນໜ້າມີ 5 ນິ້ວ ຕີນຫຼັງມີ 4 ນິ້ວ ຊ່ອນເລັບບໍ່ໄດ້ ອະໄວຍະວະເພດຂອງໝາເຖິກມີດູກຢູ່ພາຍໃນ 1 ໜ່ວຍ. ໝາເຊິ່ງຍັງຄົງເປັນສັດປ່າ ເຊັ່ນ ໝາໃນ ("Cuon alpinus") ໝາທີ່ລ້ຽງເປັນສັດບ້ານ ແມ່ນ ຊະນິດ "Canis lupus familiaris". ໝາເປັນສັດທີ່ມີຫຼາຍພັນ ເຊັ່ນ ລາບາດໍ, ໂກນເດັ້ນ, ຊິວາວ້າ ແລະອີກຫຼາຍຫຼວງ ມີທັງຂະໜາດນ້ອຍແລະໃຫຍ່ ຮ້າຍແລະບໍ່ຮ້າຍ. ພັນທີ່ມີຂະໜາດໃຫຍ່ ເຊັ່ນ ໂກນເດັ້ນ ລາບາດໍ ທີ່ມີຂະໜາດນ້ອຍ ເຊັ່ນ ຊິວາວ້າ ຊິສຸ ສ່ວນທີ່ດຸ ໄດ້ແກ່ ລັອດໄວເລີ້ ອັນເຊຊ້ຽນ. ໝາແຕ່ລະພັນຈະມີນິໄສແຕກຕ່າງກັນ.
ໝາພັດທະນາມາຈາກສັດກິນຊີ້ນແລະລ່າເນື້ອ ດັ່ງນັ້ນວິວັດທະນາການຂອງແຂ້ວສຳລັບຄ້ຽວຊີ້ນແລະດູກຈຶ່ງຍັງຄົງມີຢູ່ ລວມທັງການມີປະສາດດົມກິ່ນແລະຕາມລ່າເນື້ອທີ່ດີຫຼາຍ. ນອກຈາກນີ້ໝາຍັງມີກ້າມເນື້ອທີ່ແຂງແຮງອັນເຮັດໃຫ້ແລ່ນໄດ້ໄວແລະເພີ່ມຄວາມໄວໄດ້ເທົ່າທີ່ຕ້ອງການ. ລັກສະນະການຍ່າງຂອງໝາຈະຖິ້ມນ້ຳໜັກໂຕເທິງນິ້ວຕີນ ເຊິ່ງສົ່ງຜົນໃຫ້ໝາເຄື່ອນໄຫວໄດ້ຄ່ອງແຄ້ວກວ່າສັດຊະນິດອື່ນ. ນອກຈາກນີ້ໝາຍັງມີສັນຊາຕະຍານໃນການເຮັດວຽກເປັນກຸ່ມ. ດັ່ງນັ້ນໝາຈຶ່ງສາມາດລ່າສັດທີ່ມີຂະໜາດໃຫຍ່ກວ່າໄດ້ຢ່າງມີປະສິດທິພາບ.
ຈັງຫວັດພິດສະນຸໂລກ () ແມ່ນຈັງຫວັດໜຶ່ງຂອງປະເທດໄທ. ມີຂະໜາດໃຫຍ່ຕັ້ງຢູ່ໃນເຂດພາກເໜືອຕອນລຸ່ມມີປະຫວັດສາດອັນຍາວນານຄວບຄູ່ກັບປະເທດໄທ ໂດຍມີຊື່ເອີ້ນຕ່າງໆ ກັນໃນສິລາຈາລຶກ ຕຳນານ ນິທານ ແລະພົງສາວະດານ ເຊັ່ນ ສອງແຄວ ແລະ ສອງແຄວທະວິສາຂະ.
ເດີມເມືອງພິດສະນຸໂລກແມ່ນເມືອງເກົ່າສະໄໝຂອມ ຢູ່ຫ່າງຈາກທີ່ຕັ້ງເມືອງປັດຈຸບັນລົງໄປທາງທິດໃຕ້ປະມານ 5 ກິໂລແມັດ ເອີ້ນວ່າ "ເມືອງສອງແຄວ". ທີ່ເອີ້ນເຊັ່ນນີ້ ຍ້ອນຕັ້ງຢູ່ລະຫວ່າງແມ່ນ້ຳສອງສາຍ ແມ່ນ ແມ່ນ້ຳນ່ານ ກັບແມ່ນ້ຳແຄວນ້ອຍ ແຕ່ປັດຈຸບັນແມ່ນ້ຳແຄວນ້ອຍປ່ຽນທາງຍ່າງອອກຫ່າງຈາກໂຕເມືອງໄປປະມານ 10 ກິໂລແມັດ.
ບ່ອນຕັ້ງໂຕເມືອງເກົ່າໃນປັດຈຸບັນແມ່ນ ບໍລິເວນວັດຈຸລາມະນີ ເຊິ່ງເປັນວັດເກົ່າແກ່ຂອງພິດສະນຸໂລກ ແຕ່ເມື່ອປະມານ ຄ.ສ. 1357 ພະມະຫາທຳມະລາຊາທີ 1 (ລິໄທ) ໄດ້ໂຜດ ໃຫ້ຍ້າຍເມືອງສອງແຄວ ມາຕັ້ງຢູ່ ໃນບໍລິເວນໂຕເມືອງໃນປັດຈຸບັນ ແລະຍັງຄົງເອີ້ນກັນຕິດປາກວ່າ ເມືອງສອງແຄວ ເລື້ອຍມາ.
ຕັກຊີ ແມ່ນການໂດຍສານສາທາລະນະປະເພດໜຶ່ງສຳລັບຜູ້ໂດຍສານຄົນດຽວ ຫຼືກຸ່ມນ້ອຍໆ. ລົດຕັກຊີແມ່ນຍານພາຫະນະໄວ້ສຳລັບວ່າຈ້າງໂດຍຜູ້ຂັບຈະສົ່ງຜູ້ໂດຍສານລະຫວ່າງບ່ອນໜຶ່ງໄປຍັງບ່ອນໜຶ່ງຕາມທີ່ຜູ້ໂດຍສານຢາກຈະໄປ.
ຕັກຊີ ແມ່ນຄຳຫຍໍ້ມາຈາກ ຕັກຊີ ແຄັບ (Taxicab) ຄິດຄົ້ນໂດຍແຮລີ້ ເອັນ ອັນເລນ ນັກທຸລະກິດຊາວນີວຢອກທີ່ນຳເຂົ້າລົດຕັກຊີມາຈາກປະເທດຝະລັ່ງ ໂດຍຫຍໍ້ມາຈາກຄຳວ່າ ຕັກຊີມິເຕີ້ ແຄັບ (Taximeter cab) ອີກທີ. ສ່ວນຄຳວ່າ cab ມາຈາກຄຳວ່າ cabriolet ແມ່ນລົດມ້າລາກຈູງ ແລະຄຳວ່າ taxi ເປັນຄຳເຄົ້າພາສາລາແຕັງໃນຍຸກກາງ ອັນມາຈາກ ຄຳວ່າ taxa ທີ່ໝາຍເຖິງ ພາສີຫຼືການຄິດເງິນ ແລະຄຳວ່າ meter ມາຈາກພາສາເກັກຄຳວ່າ metron ແປວ່າ ວັດໄລຍະທາງ.
ການຕໍ່າສາດ ແມ່ນການນຳວັດຖຸເຊັ່ນ ຜື ມາເຮັດເປັນສາດໂດຍໃຊ້ວິທີຕ່ຳ.
ສາດ.
ສາດ ແມ່ນສິ່ງທີ່ໃຊ້ໄວ້ປູຮອງນັ່ງ ຫຼື ນອນ, ສາດທີ່ຜະລິດໂດຍຊາວບ້ານເມືອງນ້ອຍຈະມີຂະໜາດກວ່າງປະມານ 80 ເຊັນ ແລະ ຍາວປະມານ2ແມັດ ເຊິ່ງສາມາດດັດແປງໄດ້ຕາມຄວາມຕ້ອງການຂອງຜູ້ຊົມໃຊ້. ສີ ແລະ ລາຍຂອງສາດແມ່ນແລ້ວແຕ່ຄວາມຄິດສ້າງສັນຂອງຜູ້ຕໍ່າ.
ວັດສະດຸທີ່ປະກອບເຂົ້າໃນການຕໍ່າສາດ.
ຜືແມ່ນຫຍ້າຊະນິດຫນຶ່ງທີ່ເກີດຂື້ນໃນບຶງທາດຫລວງ, ບໍ່ເຄີຍໄດ້ຍິນວ່າສາມາດບໍລິໂພກໄດ້ ເພາະແມ່ນແຕ່ສັດລ້ຽງກໍ່ບັງບໍ່ກິນ (ຍົກເວັ້ນເວລາຕາກແຫ້ງແລ້ວ ຫຍ້າຈະມີຄວາມຫອມສຳຫລັບງົວ, ງົວຈຶ່ງມັກກິນ). ຫຍ້າທີ່ເຮົາເອີ້ນກັນວ່າຜືນີ້ມີລຳກ້ານທີ່ສາມາດຍາວຮອດ 2ແມັດ(ລວມທັງດອກ), ລຳກ້ານເປັນ3ລ່ຽມ ແລະ ຄົມຖ້າຈັບບໍ່ຖືກຈັງຫວະສາມາດບາດມືໄດ້. ລຳກ້ານຫຍາບ, ລຳຕົ້ນຈະອອ່ນ ທາງປາຍດອກຈະນ້ອຍ. ມັກເກີດໃນລະດູຝົນ. ນອກຈາກຜືແລ້ວ ຍັງມີຫຍ້າຮັງກາອີກ ທີ່ຊາວບ້ານນິຍົມເອົາມາຕໍ່າສາດ. ຜື 1 ຕົ້ນສາມາດແບ່ງອອກເປັນ 3 ຫາ 6 ສວ່ນ ແລແວແຕ່ລຳຕົ້ນ(ຂອບນ້ອກທີ່ເປັນ 3 ລ່ຽມສາມາດຊອຍອອກ ແລ້ ຍັງ ໃຈທາງກາງອີກ ຖ້າມັນໃຫຍ່ພໍເຮົາສາມາດແບ່ງອອກອີກໄດ້). ແຕ່ຕາມມາດຕະຖານທົ່ວໄປແລ້ວ 1 ຕົ້າສາມາດຊອຍໄດ້ 4 ປ່ຽງ.
ເສລີພາບໃນການເວົ້າ () ຫຼື ເສລີພາບໃນການສະແດງອອກ () ແມ່ນສິດທິການເມືອງໃນການສື່ສານຄວາມຄຶດຂອງບຸກຄົນຜ່ານການເວົ້າ. ຄຳວ່າ ເສລີພາບໃນການສະແດງອອກ ບາງເທື່ອໃຊ້ເປັນຄຳໄວພົດ ແຕ່ຍັງລວມໄປເຖິງພຶຕິການໃດໆ ໃນການສະແຫວງຫາ ໄດ້ຮັບແລະນຳຂໍ້ສົນເທດຫຼືຄວາມຄຶດໂດຍບໍ່ຄຳນຶງຮອດສື່ທີ່ໃຊ້. ໃນທາງປະຕິບັດ ສິດທິໃນເສລີພາບການເວົ້າບໍ່ໄດ້ມີສົມບູນໃນທຸກປະເທດ ແລະສິດທິນີ້ໂດຍທົ່ວໄປມັກຖືກຈຳກັດ ເຊັ່ນດຽວກັບການໝິ່ນປະມາດ ການດູໝິ່ນຊຶ່ງໜ້າ ຄວາມລາມົກ ແລະການຍຸຍົງໃຫ້ກໍ່ອາຊະຍາກຳ.
ສິດທິໃນເສລີພາບການເວົ້າໄດ້ຮັບການຍອມຮັບເປັນສິດທິມະນຸດຊະຍະຊົນພາຍໃຕ້ຂໍ້ 19 ແຫ່ງປະຕິນຍາສາກົນວ່າດ້ວຍສິດທິມະນຸດຊະຍະຊົນ, ແລະໄດ້ຮັບການຍອມຮັບໃນກົດໝາຍສິດທິມະນຸດຊະຍະຊົນລະຫວ່າງປະເທດໃນກະຕິກາລະຫວ່າງປະເທດວ່າດ້ວຍສິດທິພົນລະເມືອງແລະສິດທິທາງການເມືອງ ໂດຍຂໍ້ 19 ແຫ່ງກະຕິກາ ບັນຍັດວ່າ "ທຸກຄົນຕ້ອງມີສິດທິອອກຄຳເຫັນໂດຍບໍ່ຖືກແຊກແຊງ." ແລະ "ທຸກຄົນຕ້ອງມີສິດທິໃນເສລີພາບການເວົ້າ, ສິດທິນີ້ຈະລວມເຖິງເສລີພາບໃນການສະແຫວງຫາ, ໄດ້ຮັບ, ແລະສົ່ງຕໍ່ຂໍ້ສົນເທດແລະຄວາມຄິດໃນທຸກໆຮູບແບບ ໂດຍບໍ່ຄຳນຶງເຖິງຂອບເຂດ, ບໍ່ວ່າຈະເປັນການເວົ້າ, ການຂຽນ ຫຼື ການພິມ ໃນຮູບຂອງສິລະປະ, ຫຼືຜ່ານສື່ອື່ນໃດທີ່ເປັນທາງເລືອກຂອງເຂົາ." ຖ້າຂໍ້ 19 ຍັງບັນຍັດຕໍ່ໄປວ່າການໃຊ້ສິດເຫຼົ່ານີ້ມີ "ໜ້າທີ່ແລະຄວາມຮັບຜິດຊອບພິເສດ", ແລະອາດ "ຕ້ອງຖືກຈຳກັດເລັກນ້ອຍ" ຖ້າຈຳເປັນ "ເພື່ອຄວາມເຄົາລົບເຖິງສິດທິຫຼືຊື່ສຽງຂອງຄົນອື່ນ" ຫຼື "ເພື່ອຄຸ້ມຄອງຄວາມໝັ້ນຄົງຂອງຊາດຫຼືຄວາມສະຫງົບຮຽບຮ້ອຍ, ຫຼືການສາທາລະນະສຸກ, ຫຼື ສີລະທຳ".
ອິສະລະພາບ ໃນຄວາມໝາຍທົ່ວໄປ ໝາຍເຖິງສະພາວະເຊິ່ງເປັນອິສະລະ (ແມ່ນ ບໍ່ຖືກຈຳກັດ ບໍ່ຖືກກັກຂັງຫຼືຖືກຕີຕວນ).
ໃນທາງປັດຍາແລະປະຫວັດສາດ.
ຊອງ-ຊາກ ລຸດໂຊ ນັກປັດຍາຊາວຝະລັ່ງ ໄດ້ຢືນຢັນວ່າສະພາບທີ່ເປັນອິສະລະນັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ຕິດມາກັບຄວາມເປັນມະນຸດ. ແມ່ນໜ້າທີ່ຫຼີກລ່ຽງບໍ່ໄດ້ຂອງການມີວິນຍານແລະຮ່າງກາຍ. ຜົນສືບເນື່ອງກໍແມ່ນການປະຕິສຳພັນຕໍ່ມາຫຼັງຈາກການເກີດ ລ້ວນແຕ່ເປັນການສູນເສຍຄວາມເປັນອິສະລະພາບໄປ ບໍ່ວ່າຈະເປັນທັງໂດຍຄວາມສະໝັກໃຈແລະບໍ່ສະໝັກໃຈ.
ຄຳວ່າ "ອາມາ-ກິ" ໂຕອັກສອນຂຽນຂອງຊາວສຸເມລຽນ ແມ່ນສັນຍະລັກຂຽນເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດທີ່ຮູ້ກັນ ທີ່ມີຄວາມໝາຍເຖິງອິສະລະພາບ.
ເນີຍແຂງ (,) ຫຼື ຟະໂລມາດ ແມ່ນ ຜະລິຕະພັນຈາກນົມເຊິ່ງສາມາດຜະລິດໄດ້ຈາກນົມງົວຫຼືແບ້ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຜ່ານກະບວນການຄັດແຍກປະໂລເຕອີນ ແລ້ວນຳໂປຕີນຂອງນົມມາເຮັດການປະສົມເຊື້ອຮາ ຫຼືແບກທີເລຍ ຫຼືສານອື່ນໆ ແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມແຕ່ລະປະເພດຂອງເນີຍແຂງ ເຊິ່ງແຕກຕ່າງຈາກເນີຍທີ່ເຮັດມາຈາກໄຂມັນຂອງນົມ.
ເນີຍແຂງແມ່ນອາຫານທີ່ມີປະຫວັດສາດຄວາມເປັນມາດົນນານ ໂດຍມີປາກົດຫຼັກຖານທາງປະຫວັດສາດທີ່ຊັດເຈນທີ່ສຸດໃນຄຳພີໄບເບິນ ກຸ່ມນັກຮົບທະຫານໂລມັນເປັນບຸກຄົກຜູ້ມີບົດບາດສຳຄັນໃນການເຜີຍແພ່ໃຫ້ຄົນທົ່ວໂລກໄດ້ຮູ້ຈັກເນີຍແຂງ ຍ້ອນບໍ່ວ່າຈະຍົກທັບໄປບ່ອນໃດກໍມັກຈະນຳເນີຍແຂງໄປນຳສະເໝີແລະມັກຈະແບ່ງປັນເນີຍແຂງທີ່ມີໃຫ້ກັບຄົນທ້ອງຖິ່ນນັ້ນໆ. ໂບດຈັດວ່າເປັນສະຖານທີ່ເກັບລວບລວມຂໍ້ມູນຄວາມຮູ້ກ່ຽວກັບເນີຍແຂງທີ່ເດັ່ນຊັດທີ່ສຸດໃນສະໄໝກາງ. ການຈຳໜ່າຍເນີຍແຂງເພື່ອຫາລາຍໄດ້ເຂົ້າໂບດຂອງບາດຫຼວງໃນສາສະໜາຄິດສົ່ງຜົນໃຫ້ເກີດເນີຍແຂງແບບດັ້ງເດີມທີ່ມີສະເພາະໃນແຕ່ລະທ້ອງຖິ່ນ ແລະໃນເວລາຕໍ່ມາເນີຍແຂງທ້ອງຖິ່ນນີ້ໄດ້ຖືກພັດທະນາປັບປຸງລົດຊາດໃຫ້ມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍ ຈົນໃນປັດຈຸບັນມີເນີຍແຂງຫຼາຍກວ່າ 3,000 ຊະນິດ.
ບອກໂດ (, [bɔʁ.do]) ແມ່ນເມືອງທ່າຕັ້ງຢູ່ທາງພາກຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ຂອງປະເທດຝະລັ່ງ. ແມ່ນເມືອງເອກຂອງແຂວງຢີລອງ (Gironde) ແລະຂອງແຄວ້ນອາກີແຕນ (Aquitaine). ມີຊື່ສຽງຢ່າງຫຼາຍຫຼວງຈາກໄຮ່ໝາກອະງຸ່ນທີ່ພົບເຫັນໃນຕະຫຼອດເສັ້ນທາງເຂົ້າສູ່ເມືອງແລະແວງປະຈຳແຄວ້ນຕັ້ງແຕ່ສະຕະວັດທີ 18.
ມີແມ່ນ້ຳກາລອນ (Garonne) ໄຫຼກາຍແລະອອກສູ່ມະຫາສະໝຸດແອດແລນຕິກ ແລະຍັງມີທ່າເຮືອປອກເດີລາລືນ (Port de la Lune) ທີ່ໄດ້ຮັບການແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ເປັນມໍລະດົກໂລກຈາກອົງການຢູເນດໂກຕັ້ງແຕ່ປີ ຄ.ສ. 2007 ອີກນຳ.
ເຄື່ອງໝາຍວັກ (ຂຽນຕາມເຄົ້າເດີມ: ເຄື່ອງໝາຍວັຄ) ແມ່ນເຄື່ອງໝາຍ ຫຼື ສັນຍະລັກທີ່ຂີດຂຽນຂຶ້ນເພື່ອໃຊ້ປະກອບການຂຽນອັກສອນໃນພາສາໜຶ່ງໆ ເພື່ອປະໂຫຍດໃນການແບ່ງວັກ. ມັກຈະບໍ່ກ່ວກັບລະບົບສຽງໃດ ໆ ທັງສິ້ນ.
ໃນແຕ່ລະພາສາຈະມີເຄື່ອງໝາຍວັກຕ່າງໆ ກັນ ແລະມີກົດເກນການໃຊ້ຕ່າງໆ ກັນ ເຊິ່ງຜູ້ໃຊ້ພາສານັ້ນໆ ຈະຕ້ອງຮູ້ ແລະໃຊ້ຕາມກົດທີ່ປະຕິບັດກັນມາ ເພື່ອໃຫ້ມີຄວາມເຂົ້າໃຈໃນພາສາໄປໃນທາງດຽວກັນ.
ລັດ (ຄຳເຄົ້າ: ຣັຖ) ແມ່ນ ກົນໄກທາງການເມືອງໂດຍມີອຳນາດອະທິປະໄຕປົກຄອງດິນແດນທາງພູມິສາດທີ່ມີອານາເຂດແລະມີປະຊາກອນແນ່ນອນ ໂດຍອຳນາດດັງກ່າວເບັດເສັດທັງພາຍໃນແລະພາຍນອກລັດ ບໍ່ຂຶ້ນກັບລັດອື່ນຫຼືອຳນາດອື່ນຈາກພາຍນອກ ແລະອາດກ່າວໄດ້ວ່າ ລັດສາມາດຄົງຢູ່ໄດ້ແມ້ນຈະບໍ່ໄດ້ຮັບການຮັບຮອງຈາກລັດອື່ນ ພຽງແຕ່ລັດທີ່ບໍ່ໄດ້ຮັບການຮັບຮອງເຫຼົ່ານີ້ ມັກຈະພົບວ່າຕົນປະສົບອຸປະສັກໃນການເຈລະຈາສົນທິສັນຍາກັບຕ່າງປະເທດແລະດຳເນີນກິຈະການທາງການທູດກັບລັດອື່ນ.
1. ປະຊາກອນ: ລັດທຸກລັດຈະຕ້ອງມີປະຊາກອນຈຳນວນນຶ່ງເຊິ່ງເປັນກຸ່ມຄົນທີ່ມີຈຸດມຸ່ງໝາຍແລະມີປະໂຫຍດຮ່ວມກັນ. ຈຳນວນປະຊາກອນຂອງແຕ່ລະລັດອາດມີຫຼາຍໜ້ອຍແຕກຕ່າງກັນໄປ ທີ່ສຳຄັນແມ່ນ ຈະຕ້ອງມີປະຊາກອນດຳລົງຊີບຢູ່ພາຍໃນຂອບເຂດຂອງລັດນັ້ນ.
2. ດິນແດນ: ລັດຕ້ອງມີດິນແດນອັນແນ່ນອນຂອງລັດນັ້ນ ກ່າວແມ່ນ ມີເສັ້ນເຂດແດນເປັນທີ່ຍອມຮັບຂອງນານາປະເທດທັງໂດຍຂໍ້ເທັດຈິງແລະໂດຍສົນທິສັນຍາ ທັງນີ້ລວມເຖິງພື້ນດິນ ພື້ນນ້ຳແລະພື້ນອາກາດ.
3. ອຳນາດອະທິປະໄຕ: ອຳນາດອະທິປະໄຕ ແມ່ນ ອຳນາດລັດ ໝາຍເຖິງ ອຳນາດສູງສຸດໃນການປົກຄອງປະເທດ ເຮັດໃຫ້ລັດສາມາດດຳເນີນການທັງໃນສ່ວນທີ່ກ່ຽວກັບການປົກຄອງພາຍໃນແລະພາຍນອກ.
4. ລັດຖະບານ: ລັດຖະບານແມ່ນ ອົງກອນຫຼືໜ່ວຍງານທີ່ດຳເນີນງານຂອງລັດໃນການປົກຄອງປະເທດ. ລັດຖະບານແມ່ນຜູ້ເຮັດໜ້າທີ່ສາທາລະນະສະໜອງເຈຕະນາລົມຂອງສາທາລະນະຊົນໃນລັດ ເພື່ອຮັກສາຜົນປະໂຫຍດຂອງປະຊາຊົນແລະປ້ອງກັນການຮຸກຮານຈາກລັດອື່ນ. ລັດຖະບານເປັນອົງກອນທາງການເມືອງທີ່ຂາດບໍ່ໄດ້ຂອງລັດ.
3. ເຫຕຸກັດຕຸວາຈົກ (ເຫຕຸກັຕຕຸວາຈົກ, reason active voice)
4. ເຫຕຸກຳວາຈົກ (ເຫຕຸກັມວາຈົກ, reason passive voice)
ກັດຕຸວາຈົກ.
ຄຳວ່າ ນັກຮົບ, ແມວ, ແລະ ຂ້ອຍ ເປັນຄຳໂຕຕັ້ງທີ່ເປັນຜູ້ກະທຳ.
1. ອຸທານອອກມາເປັນຄຳດຽວ ຫຼື ວະລີ (ອຸທານວະລີ): ໂອ! ໂອຍ! ໂທ! ເອີຍ! ຕາຍ! ຯລຯ
ສົມຈິຕ ພັນລັກ. (2012) "ພາສາລາວລ້ານຊ້າງ ກ່ອນປີ ພ.ສ 2478; ຄ.ສ 1935 ສະບັບຄົ້ນຄວ້າ". ສົມມະນາ ການພິມ ສປປ ລາວ.
ວິທະຍາສາດ (ຄຳເຄົ້າ: ວິທຍາສາສຕຣ໌) ໝາຍເຖິງ ຄວາມຮູ້ກ່ຽວກັບສິ່ງຕ່າງ ໆ ໃນທຳມະຊາດທັງທີ່ມີຊີວິດແລະບໍ່ມີຊີວິດ ລວມທັງກະບວນການປະມວນຄວາມຮູ້ຢ່າງປະຈັກ ທີ່ເອີ້ນວ່າກະບວນການທາງວິທະຍາສາດ ແລະກຸ່ມຂອງອົງຄວາມຮູ້ທີ່ໄດ້ຈາກກະບວນການດັ່ງກ່າວ).
ການສຶກສາໃນດ້ານວິທະຍາສາດຍັງຖືກແບ່ງຍ່ອຍອອກເປັນ ວິທະຍາສາດທຳມະຊາດ ແລະ ວິທະຍາສາດປະຍຸກ. ຄຳວ່າ science ໃນພາສາອັງກິດ ເຊິ່ງແປວ່າ ວິທະຍາສາດນັ້ນ ມາຈາກພາສາລາແຕັງ ຄຳວ່າ scientia ເຊິ່ງໝາຍຄວາມວ່າ ຄວາມຮູ້.
ປັດຊະຍາວິທະຍາສາດ.
ຄວາມສຳເລັດອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງວິທະຍາສາດໃນປະຫວັດມະນຸດ ໄດ້ສ້າງປະເດັນຄຳຖາມທາງປັດຊະຍາໄວ້ຫຼາຍຫຼວງ. ໂດຍນັກປັດຊະຍາວິທະຍາສາດໄດ້ຕັ້ງຄຳຖາມທາງປັດຊະຍາທີ່ສຳຄັນດັ່ງນີ້
ຮູບໂມນະລີຊາ ແມ່ນ ຮູບແຕ້ມທີ່ມີຊື່ສຽງທີ່ສຸດອັນໜຶ່ງ ໃນ ໂລກຕາເວັນຕົກ
ຈິຕະກຳ (ຄຳເຄົ້າ: ຈິຕຣກັມ) ແມ່ນ ສິລະປະການສະແດງ ອອກໂດຍ ການແຕ້ມ, ທາສີ ໃສ່ ເຈ້ຍ, ຜ້າ, ໜັງຮອດ ຝາ, ແກ້ວ ແລະອື່ນໆ. ໃນຍຸກທີ່ ຄອມພິວເຕີພວມຖືກນຳໃຊ້ ຢ່າແຜ່ຫຼາຍ ຄື ປະຈຸບັນ ການສ້າງຜົນງານ ທາງ ຈິດຕະກຳ ໂດຍ ບໍ່ໃຊ້ອຸປະກອນທີ່ກ່າວມາ ໃນ ຂ້າງເທິງ ເຊັ່ນ ການແຕ້ມ ໃນ ຄອມພິວເຕີເລີຍ ກໍ່ມີເຊັ່ນກັນ. ຜູ້ທຳການແຕ້ມ ຈະຖືກເອີ້ິ້ນ ວ່າ ຈິດຕະກອນ.
ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດລາວ (ຄຳເຄົ້າ: ມຫາວິທຍາລັຍແຫ່ງຊາຕລາວ, National University of Laos) ຊື່ຫຍໍ້ ມ.ຊ ຫຼື NUOL ແມ່ນມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງນຶ່ງໃນປະເທດລາວ.
ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດ ໂດຍຊື່ຫຍໍ້ ເອີ້ນວ່າ:"ມຊ"ນີ້ ເປັນມະຫາວິທະຍາໄລທົ່ວໄປ (ມີຫຼາຍສາຂາການສຶກສາ) ແຫ່ງທຳອິດ ໃນປະຫວັດສາດຂອງຊາດລາວ ໂດຍໄດ້ຮັບການສ້າງຕັ້ງ ຂື້ນໃນວັນທີ 5 ພະຈິກ 1996 ຕາມດຳລັດຂອງນາຍົກລັດຖະມົນຕີສະບັບເລກທີ 50/ນຍ,ລົງວັນທີ 09/06/1995, ໂດຍການເຕົ້າໂຮມເອົາບັນດາສະຖາບັນ ການສຶກສາຊັ້ນສູງ, ເຊີ່ງເມື່ອກ່ອນ ແມ່ນຂື້ນກັບ ຫຼາຍກະຊວງ ເຂົ້າເປັນ ມະຫາວິທະຍາໄລເອກະພາບ. ບັນດາສະຖາບັນດັ່ງກ່າວ ປະກອບດ້ວຍ 10 ສະຖາບັນຄື: ມະຫາວິທະຍາໄລສ້າງຄູ ວຽງຈັນ, ມະຫາວິທະຍາໄລ ສັບພະວິຊາ 2 ທັນວາ, ມະຫາວິທະຍາໄລ ວິທະຍາສາດສາທາລະນະສຸກ, ໂຮງຮຽນກະເສດຊັ້ນສູງ ນາບົງ, ໂຮງຮຽນປ່າໄມ້ຊັ້ນສູງ ດົງໂດກ, ໂຮງຮຽນ ຊົນລະປະທານ ຊັ້ນສູງຕາດທອງ, ໂຮງຮຽນ ກໍ່ສ້າງເຄຫະສະຖານ ຊັ້ນສູງ, ໂຮງຮຽນ ຄົມມະນາຄົມຂົນສົ່ງ ຊັ້ນສູງ, ໂຮງຮຽນ ການຊ່າງ ຊັ້ນສູງໄຟຟ້າເອເລັກໂຕຣນິກ ແລະ ສູນກຽມ ສ້າງຕັ້ງ ມະຫາວິທະຍາໄລກະສິກຳ-ປ່າໄມ້ ເວີນຄຳ.
ນັບແຕ່ ການເຕົ້າໂຮມເປັນມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດແລ້ວ, ກໍ່ໄດ້ເລີ່ມດຳເນີນ ວຽກການຮຽນ-ການສອນ ຢ່າງເປັນລະບົບ, ໂດຍໃນເບື້ອງຕົ້ນ ປະກອບມີພຽງ 7 ຄະນະວິຊາ ແລະ ວິທະຍາໄລວິທະຍາສາດພື້ນຖານ ສຳລັບ ກຽມນັກສືກສາເຂົ້າສາຍຮຽນ ແລະ ໄປຮຽນຕ່າງປະເທດ ເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ວ່າ ເພື່ອຕອບສະໜອງຕາມຄວາມຮຽກຮ້ອງຕ້ອງການຂອງ ເສດຖະກິດໃນສະໄໝໃໝ່, ໃນປັດຈຸບັນ ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດ ໄດ້ເພີ່ມຂື້ນເປັນ 11 ຄະນະວິຊາ, 2 ສະຖາບັນ, 1 ຫໍສະໝຸດກາງ, 5 ສູນ, 10 ຫ້ອງການ, ໂຮງໝໍ, ໂຮງຮຽນພອນສະຫວັນ ແລະ ຊົ່ນເຜົ່າກຽມ ມະຫາວິທະຍາໄລ.
ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດລາວ ຈະກາຍເປັນມະຫາວິທະຍາໄລນຳໜ້າຂອງ ສ.ປ.ປ.ລາວ ເປັນໃຈກາງທາງດ້ານການສຶກສາ, ວັດທະນະທຳ ແລະ ການວິໄຈ ທີ່ມີຄຸນະພາບສູງ, ເພື່ອພັດທະນາຊັບພະຍາກອນມະນຸດທີ່ມີຄຸນະພາບຕອບສະໜອງຄວາມຮຽກຮ້ອງຕ້ອງການ ຂອງການພັດທະນາເສດຖະກິດ - ສັງຄົມ ຂອງຊາດ ແລະ ການເຊື່ອມໂຍງເຂົ້າກັບພາກພື້ນ ແລະ ສາກົນ.
ສະໜອງການສຶກສາຊັ້ນສູງ ລະດັບອານຸປະລິນຍາຕີ, ປະລິນຍາຕີ ແລະ ເໜືອປະລີນຍາຕີ ເພື່ອກໍ່ສ້າງ ແລະ ພັດທະນາຊັບພະຍາກອນມະນຸດໃນສາຂາ ວິຊາຕ່າງໆ ຕອບສະໜອງໄດ້ທັງປະລິມານ ແລະ ຄຸນະພາບໃຫ້ແກ່ສັງຄົມ.
ປົກປັກຮັກສາ ແລະ ເສີມຂະຫຍາຍສິລະປະ, ວັດທະນະທຳ ແລະ ຮີດຄອງປະເພນີອັນດີງາມຂອງຊາດຂອງປະຊາຊົນ ບັນດາເຜົ່າຄຽງຄູ່ໄປກັບການ ສຶກສາຮຽນຮູ້ແລກປ່ຽນ ແລະ ຮັບເອົາວັດທະນະທຳສາກົນຢ່າງມີການເລືອກເຟັ້ນ.
ປະເທດຝຣັ່ງ (ຄຳເຄົ້າ: ປະເທດຝະຣັ່ງສ໌,) ຫຼື ສາທາລະນະລັດຝຣັ່ງ () ແມ່ນປະເທດທີ່ມີສູນກາງຕັ້ງຢູ່ໃນພາກພື້ນເອີຣົບຕາເວັນຕົກ ທັງຍັງປະກອບໄປດ້ວຍເກາະແລະດິນແດນອື່ນໆ ໃນຕ່າງທະວີບ ປະເທດຝະຣັ່ງແຜ່ນດິນໃຫຍ່ທອດໂຕຕັ້ງແຕ່ທະເລເມດິແຕຣາເນຈົນເຖິງຊ່ອງແຄບອັງກິດແລະທະເລເໜືອ ແລະຈາກແມ່ນ້ຳແລງຈົນເຖິງມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕິກ. ຊາວຝຣັ່ງມັກເອີ້ນແຜ່ນດິນໃຫຍ່ວ່າ ຫົກຫຼ່ຽມ ຫຼື ແລກຊາໂກນ " (L'Hexagone) " ເນື່ອງຈາກຮູບຊົງທາງກາຍະພາບຂອງປະເທດ. ປະເທດຝຣັ່ງປົກຄອງດ້ວຍຣະບອບກຶ່ງປະທານປະເທດ ໂດຍຍຶດອຸດົມການຈາກປະຕິນຍາວ່າດ້ວຍສິດທິຂອງມະນຸດແລະຂອງພົນລະເມືອງ.
ຄຳວ່າ ຝຣັ່ງ (France) ມາຈາກຄຳໃນພາສາລາແຕັງວ່າ "Francia" ເຊິ່ງແປຕາມກົງວ່າ ດິນແດນຂອງຊາວຝຣັ່ງ (Frankland) ແລະມີຫຼາຍທິສະດີທີ່ສັນນິດຖານເຖິງທີ່ມາຂອງຄຳວ່າ "ຟະລັງ (Franks) " ເຊິ່ງໜຶ່ງໃນນັ້ນແມ່ນຄຳໃນພາສາປະໂລໂຕ-ເຢຍລະມັນວ່າ "Frankon" ເຊິ່ງແປວ່າ ຫຼາວ ຫອກ ຫຼືທວນ ເຊິ່ງເປັນອາວຸດຂອງຊາວຟະລັງ ອັນເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນໃນຊື່ "ຟະລານຊິສະກາ" (Francisca).
ຄຳກຳມະ (ຄຳເຄົ້າ: ຄຳກັມມະ,) ແມ່ນຄຳສະແດງອາການຂອງນາມ ຫຼື ຄຳແທນນາມເຊັ່ນ: ຂ້ອຍໄປ, ເພິ່ນກິນ, ນົກບິນ, ຫຼື ແລ່ນ ເຊິ່ງ ໄປ, ກິນ, ບິນ, ແລະ ແລ່ນ ແມ່ນຄຳກຳມະ.
ຄຳນາມປະສົມ (ຄຳເຄົ້າ: ຄຳນາມປສົມ,) ໝາຍເຖິງການນຳຄຳນາມສອງໂຕ ມາຂຽນຕິດກັນເປັນຄຳດຽວ ຫຼື ຈະຂຽນແຍກກັນໂດຍມີເຄື່ອງໝາຍຂີດຕໍ່ (-) ມາຂັ້ນໄວ້ກໍໄດ້.
ປະເພດຂອງຄຳນາມປະສົມ.
1. ນຳເອົາຄຳນາມສອງໂຕມາຂຽນຕິດກັນ ແລ້ວກາຍເປັນນາມປະສົມ ເຊັ່ນ ເຮືອຊ່ວຍຊີວິດ, ແສງຈັນ, ງົວ-ຄວາຍ, ຫຼື ເປັດ-ໄກ່ ຯລຯ.
2. ນຳເອົາຄຳນາມສອງໂຕມາຂຽນຕິດກັນ ແຕ່ໂຕທາງໜ້າເປັນນາມຫຼັກ ແລະ ໂຕທີສອງເປັນນາມຮອງ ເຊັ່ນ
ປະດິດໃຊ້ເອງ (ຄຳເຄົ້າ: ປດິສຖ໌ໃຊ້ເອງ,) ແມ່ນວິທີການປະດິດ ສ້ອມແປງ ຫຼື ປັບປຸງ ບາງສິ່ງ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງພຶ່ງພາອາໄສຄວາມຊ່ອຍເຫຼືອຈາກຊ່າງຫຼືຜູ້ຊຳນານ.
ແຟຊັ້ນ.
ທາງດ້ານແຟຊັ້ນ ຜູ້ຄົນສາມາດຕັດເສື້ອຜ້າຫຼືນຳເສື້ອຜ້າມາແປຮູບເອງຕາມໃຈມັກ ເຊັ່ນ ການນຳເສື້ອແຂນຂາວມາຕັດແຂນເອງ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງພຶ່ງຊ່າງຕັດເສຶ້ອ.
ປະໂຫຍກ (ຄຳເຄົ້າ: ປໂຍຄ,) ແມ່ນເນື້ອຄວາມນຶ່ງທີ່ມີຄວາມສົມບູນໃນໂຕ ທີ່ມາຈາກຄຳປ່ຽວຄຳວະລີ ແລະມີຄຳປະກອບທີ່ສົມບູນ ຟັງແລ້ວໄດ້ເນື້ອຄວາມຄົບຖ້ວນເຊັ່ນ: ຂ້ອຍໄປໂຮງຮຽນ, ເຈົ້າກິນເຂົ້າປຸ້ນ, ຫຼື ແມວກິນປາ ຯລຯ.
ເຮືອດຳນ້ຳ (,) ແມ່ນເຮືອທີ່ໃຊ້ໃນສົງຄາມ ສ້າງຈາກເຫຼັກແຕ່ມີຄວາມສາມາດໃນການເຄື່ອນທີ່ພາຍໃຕ້ຜິວນ້ຳ. ເຮືອດຳນ້ຳ ຖືກນຳມາໃຊ້ໃນການສົງຄາມແລະການຄົ້ນຄວ້າສຳຫຼວດໃຕ້ທະເລເລິກໃນບໍລິເວນທີ່ມະນຸດບໍ່ສາມາດດຳລົງໄປໄດ້ດ້ວຍການສວມພຽງຊຸດດຳນ້ຳ ດ້ວຍຄຸນະສົມບັດທີ່ພິເສດເໜືອກວ່າຍານພາຫະນະຊະນິດອື່ນ ແມ່ນ ມັນສາມາດທີ່ຈະຢູ່ໄດ້ທັງເທິງຜິວນ້ຳແລະໃຕ້ນ້ຳ.
ນັບຕັ້ງແຕ່ ປີ ຄ.ສ. 1620 ທີ່ເຮືອດຳນ້ຳລຳທຳອິດຖືກສ້າງຂຶ້ນມາ ຂະນະນັ້ນເຮືອດຳນ້ຳສາມາດຈຸຄົນໄດ້ພຽງ 12 ຄົນ ດຳນ້ຳໄດ້ເລິກພຽງ 4.5 ແມັດ ແລະເຄື່ອນທີ່ໃຕ້ນ້ຳໄດ້ພຽງ 8 ກິໂລແມັດກ່ອນທີ່ຈະຕ້ອງຂຶ້ນສູ່ຜິວນ້ຳ. ປັດຈຸບັນເຮືອດຳນ້ຳສາມາດຈຸຄົນໄດ້ເຖິງ 150 ຄົນ ສາມາດຢູ່ໃຕ້ນ້ຳໄດ້ດົນນັບເດືອນ ດ້ວຍຂະໜາດທີ່ໃຫຍ່ໂຕຈົນສາມາດຈຸຄົນໄດ້ຫຼາຍຂະໜາດນີ້.
ການອອກແບບ.
ເຮືອດຳນ້ຳຖືກອອກແບບມາເພື່ອໃຫ້ສາມາດຢູ່ໃນນ້ຳເລິກໄດ້ ດ້ວຍໂຕລຳເຮືອທີ່ຖືກອອກແບບໃຫ້ມີຜະໜັງສອງຊັ້ນ ເປັນສ່ວນນຶ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ລູກເຮືອສາມາດຢູ່ໃນເຮືອໄດ້ຢ່າງປົກກະຕິ ເຖິງແມ່ນຈະຢູ່ໃນລະດັບຄວາມເລິກຫຼາຍພຽງໃດກໍຕາມ ແລະສາມາດຢູ່ໄດ້ດົນຈົນກວ່າອາກາດແລະອາຫານຈະບໍ່ພຽງພໍ.
ຮັກຕ່າງເພດ (ຄຳເຄົ້າ: ຮັກຕ່າງເພສ,) ໝາຍເຖິງ ຄວາມຮັກທັງໃນທາງໂລແມນຕິກແລະທາງເພດ ລະຫວ່າງສອງບຸກຄົນທີ່ເປັນເພດກົງຂ້າມ.
ຮັກຕ່າງເພດຖືເປັນລົດສະນິຍົມທາງເພດຢ່າງນຶ່ງ ເຊິ່ງກົງກັນຂ້າມກັບຮັກຮ່ວມເພດ ໂດຍຈະມີຄວາມຮັກໃນທັງທາງໂລແມນຕິກແລະທາງເພດ ກັບບຸກຄົກໃນເພດກົງຂ້າມ ຫຼືມີຄວາມຮັກສະເພາະໃນທາງໂລແມນຕິກພຽງຢ່າງດຽວ ໂດຍບໍ່ມີຄວາມສົນໃຈໃນເລື່ອງເພດເລີຍກໍໄດ້.
ພາສາລາວມີວັນນະຍຸດ 6 ສຽງ ສະແດງໃນຕາລາງດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້. ໃນຄໍລັມເສັ້ນສະແດງຮູບຮ່າງສຽງວັນນະຍຸດ 1 ໝາຍເຖິງລະດັບສຽງຕ່ຳ, 3 ໝາຍເຖິງລະດັບສຽງກາງ, ແລະ 5 ໝາຍເຖິງລະດັບສຽลาว-ไทย
ລົດຮັບສົ່ງເດີ່ນຍົນ (ຄຳເຄົ້າ: ຣົຖຮັບສົ່ງເດີ່ນຍົນ,) ແມ່ນລົດເມທີ່ໃຊ້ໃນການຮັບ-ສົ່ງຜູ້ໂດຍສານຢູ່ເດີ່ນຍົນ ຫຼືຮັບ-ສົ່ງລະຫວ່າງເດີ່ນຍົນ. ສ່ວນຫຼາຍ ລົດເຫຼົ່ານີ້ຈະມີບ່ອນຂະໜາດໃຫຍ່ເພື່ອໃສ່ກະເປົາເດີນທາງຂອງຜູ້ໂດຍສານ.
ລົດຮັບສົ່ງເດີ່ນຍົນນັ້ນ ແມ່ນເລີ່ມມີບໍລິການຕັ້ງແຕ່ຊຸມປິ 1960 ເມື່ອສານການບິນເອີລົບອັງກິດ (British European Airways) ໃຊ້ລົດເມຈາກລອນດອນໄປຍັງເດີ່ນຍົນຮີດໂລ (Heathrow Airport).
ຕູ້ໄປສະນີ (ຄຳເຄົ້າ: ຕູ້ໄປຣສນີຍ໌,) ແມ່ນຕູ້ສຳລັບໃຫ້ປະຊາຊົນນຳຈົດໝາຍເຊິ່ງຕິດສະແຕັມຄ່າສົ່ງແລ້ວ ມາຢອດເຂົ້າໄປໃນຕູ້ ແລະຈະມີບຸລຸດໄປສະນີມາຮິບໂຮມຈົດໝາຍຕາມເວລາທີ່ກຳໜົດ ເພື່ອສົ່ງເຂົ້າລະບົບໄປສະນີຕໍ່ໄປ.
ມີການນຳມາໃຊ້ໃນສະຫະລາຊະອານາຈັກຕັ້ງແຕ່ ຄ.ສ. 1855 ຄິດເປັນເວລາ 15 ປີນັບຈາກການເປີດບໍລິການໄປສະນີໂດຍໃຊ້ສະແຕັມ.
ບຸນພະເຫວດຂອງບ້ານເມືອງນ້ອຍທຸກເທື່ອແມ່ນຈັດຂື້ນຢູ່ວັດ (ບ້ານເມືອງນ້ອຍມີທັງຫມົດ 3 ວັດ, ສະນັ້ນໃນແຕ່ລະປີແຕ່ລະວັດຈະຜັດປ່ຽນກັນເຮັດ ແລ້ວແຕ່ຄວາມພ້ອມຂອງວັດ ແລະ ກຳມະການ).
ພາຍໃນວັດຈະມີການຄົບງັນກັນ, ຈະມີທັງແມ່ຄ້າຊາວຂາຍທີ່ມາຂາຍເຄື່ອງກິນ, ເຄື່ອງຫລີ້ນຕ່າງໆ. ຜູ້ທີ່ໄປວັດສ່ວນໃຫ່ຍແລ້ວຖ້າແມ່ນຜູ່ເຖົ້າຜູ້ແກ່ກໍ່ຈະມາຊ່ວຍຕົກແຕ່ງປະດັບປະດາວັດ ແລະ ກິນທານນຳວັດ.
ປະຊາຊົນໃນແຕ່ລະເຮືອນຈະພາກັນກະກຽມເຂົ້າປາອາຫານເພື່ອຕ້ອນຮັບແຂກທີ່ຈະມາເຢືອນເຮືອນ: ອາຫານທີ່ກະກຽມເປັນຕົ້ນຈະມີ ເຂົ້າປຸ້ນ, ລາບ, ແກງ ແລະ ອື່ນໆ
3. ເຮົາພົບອັກສອນລາວເດີມທີ່ມີອາຍຸເດີນ 800 ກວ່າປີ ໃນສີລາຈາຣືກເກົ່າແກ່ມາຫຼາຍທີ່ ແລະເຮົາຍອມຮັບກັນ 2 ແຫ່ງ ອັນໄດ້ແກ່ ສີລາຈາຣືກວັດວິຊຸນ ຈ.ສ 532 ແລະອັກສອນລາວເດີມທີ່ພຣະທາດບ້ານຮ້າງ ບ້ານນາແຮ່ ແຂວງສາກົນນະະຄອນ ຕາມການອ່ານໄດ້ຂອງທາງການໄທຍ໌ພົບວ່າ ຂຽນຂຶ້ນຫຼັງພຣະເຈົ້າຟ້າງຸ່ມຂຶ້ນຄອງຣາດທີ່ຊຽງທອງພຽງ 3 ປີ. ດັ່ງເຮົາຈະເຫັນໄດ້ວ່າອັກ ສອນລາວວັດວິຊຸນ ເປັນອັກສອນທີ່ມີອາຍຸເກົ່າກວ່າອັກສອນຕະກູນດຽວກັນໃນພູມີພາກອຸສາຄະເນ ໂດຍສະເພາະອັກສອນລາວຫຼັກດັ່ງກ່າວ ເທົ່າທີ່ຄົ້ນພົບວ່າມີອາຍຸເຖິງ 838 ກວ່າປີ ເປັນທີ່ຢືນຍັນທາງວິທະຍາສາດແລ້ວວ່າ "ມິອາຍຸເກົ່າກວ່າສີລາຈາຣືກຂອງຂຸນຣາມຄຳແຫງແຫ່ງສຸໂຂໄທ" ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນໜັງສືຂອງຂຸນຣາມຄຳແຫງຕ້ອງມີວິວັດທະນາການມາຈາກສອງແຫ່ງ ເມືອງຊວາ (ຫຼວງພຣະບາງ) ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນອັກສອນນີ້ຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ "ອັກສອນລາວເດີມ",
ຄຳວ່າອັກສອນລາວເດີມນີ້ແມ່ນຕັ້ງຂຶ້ນໃຫ້ຄຽງຄູ່ກັບ "ອັກສອນລາວບູຮານ" ທີ່ຊາວລາວເຮົາ ຫຼືນັກປະຫວັດສາດ, ອັກສອນສາດ ຂອງບັນດາປະເທດໃກ້ຄຽງເຮົາ ພະຍາຍາມບັນຍັດໃຫ້ເປັນອັກສອນທັມ ເລີຍເຮັດໃຫ້ອັກສອນເຫຼົ່ານີ້ກາຍເປັນອັກສອນພຣະພຸດທະເຈົ້າ ໃນຄວາມເຊື່ອຄົນໃນປັດຈຸບັນ, ເປັນອັກສອນຂອງຊັ້ນສູງບໍ່ມີໃຜກ້າເອົາລົງມາອ່ານ ໃນທີ່ສຸດໜັງສືເຫຼົ່ານີ້ກໍຖືກລືມໂດຍປະຊາຊົນທົ່ວໄປ ອີກທາງໜຶ່ງເນື້ອໃນແລະຄວາມໝາຍອັນເປັນທິດສະດີດັ້ງເດີມຂອງລາວ ກໍຖືກປິດຂັງໄວ້ໃນຕູ້ໂດຍທີ່ບໍ່ນຳອອກມາໃຊ້ ກາຍເປັນຄວາມຮູ້ເປັນໝັນໃຊ້ການບໍ່ໄດ້ໂດຍຄວາມເຄົາລົບສັດທາ.
ສີລາຈາຣືກວັດວິຊຸນ (ປັດຈຸບັນຖືກຍ້າຍໄປປະດິດສະຖານທີ່ພຣະຣາຊະວັງຫຼວງພຣະບາງແລ້ວ) ເປັນສີລາຈາຣືກວັດວິຊຸນ ທີ່ບັນທຶກດ້ວຍອັກສອນລາວເດີມ ມີ 11 ແຖວ, ຈຳນວນອັກສອນ 93 ອັກສອນ(ລວມສະຫຼະດ້ວຍ) ເຊິ່ງອ່ານພົບໂດຍ ທ່ານບຸນມີ ເທບສີເມືອງ, ຕາມຈາຣືກມີອາຍຸ 835 ປີ(2005) ເປັນອັກສອນທີ່ເກົ່າແກ່ກວ່າອັກສອນຂນຣາມຄຳແຫງ ສຸໂຂໄທ 113 ປີ.
ວິທີທຽບການຄິດໄລ່ ຄື 1. ສີລາຈາຣຶກ ວັດວິຊຸນ: ປີທີ່ປະກົດໃນສີລາຈາຣືກ ທີ່ປາກົດປີຈຸນລະສັງກຣາດ 532 ກົງກັບ ພ.ສ 1713.
ຈາຣືກຂຸນຣາມຄຳແຫງ: ທີ່ປາກົດໃນສີລາຈາຣືກ ປີ ມ.ສ 1205 ກົງກັບ ຈ.ສ 645 ກົງກັບ ພ.ສ 1826 ກົງກັບ ຄ.ສ 1283 ແລ້ວເອົາ ຄ.ສ ທີ່ປາກົດມາລົບ 1283-1170 = 113.(ສີລາຈາຣືກວັດວິຊຸນເກົ່າກວ່າສີລາຈາຣືກຂຸນຣາມຄຳແຫງ) ອັກສອນລາວເດີມ ທີ່ບັນທຶກຄັງຄວາມຮູ້ຂອງຄົນລາວບູຮານໄວ້ ແຕ່ອັກສອນເຫຼົ່ານີ້ ມີຄົນຈຳນວນໜ້ອຍອ່ານໄດ້ສິ່ງທີ່ໜ້າວິຕົກ ກໍຄືອັກສອນເຫຼົ່າຖືກກາໜ້າຈາກຜູ້ສືບທອດມໍ ລະດົກລາວຣຸ່ນໃໝ່(ຜູ້ທີ່ບໍ່ຮູ້ບາງຄົນ)ວ່າອັກສອນທັມ, ບາງຄົນກໍວ່າອັກສອນປາລີ, ບາງຄົນກໍວ່າພາສາ ພຣະພຸດທະເຈົ້າ ບາງຄົນກໍເວົ້າຄວບກັນໄປເລີຍ ໂດຍຂາດຫຼັກຖານວ່າ "ພາສາປາລີ-ສັນສະກິດ" ນອກ ຈາກນີ້ແລ້ວໄພອັນຕະລາຍອັນໜຶ່ງຂອງໜັງສືລາວບູຮານ ໃນຮູບແບບໃບລານກໍຕາມ, ຮູບແບບເຈັ້ຍສາກໍຕາມ ຫຼືໃນຮູບແບບປື້ມກໍຕາມອັກສອນເຫຼົ່ານີ້ ຍັງໄດ້ຂາຍໃນທ້ອງຕລາດໃນລາຄາທີ່ແພງ ແຕ່ບໍ່ເໝາະສົມກັບຄຸນຄ່າຂອງໜັງສືດ້ວຍ ທັງນີ້ທັງນັ້ນເກີດຈາກປັດໄຈຫຼາຍດ້ານຄື
ຢ່າງໃດກໍຕາມ ເຖິງວ່າໜັງສືເຫຼົ່ານີ້ບາງສ່ວນຈະຖືກທຳລາຍ ຫຼືຂາຍໄປກໍຕາມ ແຕ່ມັນຄືຫຼັກຖານໜຶ່ງ ທີ່ສະແດງເຖິງຄວາມອຸດົມສົມບູນຂອງ "ອັກຂະຫຼະພາສາ ແລະວັດຈະນະພາສາຂອງຊາດລາວ ທີ່ຄວນຫັນມາສົນໃຈສຶກສາ".
ອັກສອນລາວເດີມ ປາກົດໃຊ້ໃນກຸ່ມຊົນຊາດລາວທັງໃນ ແລະນອກປະເທດລາວປັດຈຸບັນ ຄຽງຄູ່ກັບອັກສອນລາວບູຮານ(ອັກສອນທັມ), ໂດຍສະເພາະແມ່ນຊົນຊາດລາວໃນອານາຈັກລ້ານຊ້າງ ແລະບັນດາຫົວເມືອງລ້ານຊ້າງ ທັງກ່ອນ ແລະຫຼັງລ້ານຊ້າງດ້ວຍ, ທີ່ວ່າກ່ອນລ້ານຊ້າງ ໝາຍເອົາບັນດາອານນາຈັກກ່ອນລ້ານຊ້າງ(ເອກະພາບ) ເຊິ່ງມີຫຼັກຖານສີລາຈາລຶກຂຸນຣາມຄຳແຫງ ເປັນຕົວແທນແຫ່ງອານາຈັກເກົ່າ ແກ່ກອນລ້ານຊ້າງເອກະພາບ ທີ່ເປັນຕົວແທນແຫ່ງອາຈັກຂອງຊົນ ຊາດຕະກູນໄຕ ທີ່ໃຊ້ອັກສອນລາວເດີມ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ດິນແດນແມ່ນຳ້ຂອງກ້ຳຕາເວັນຕົກ ແລະຫຼັກສີລາຈາລຶກວັດວິຊຸນ ເປັນຕົວແທນແຫ່ງອານາ ຈັກຊຂອງຊຸມຊົນຊາດຕະກູນໄຕ ທີ່ໃຊ້ອັກສອນລາວເດີມ ຢູ່ຝັ່ງຂອງດ້ານຕາເວັນອອກ, ນອກຈາກນີ້ເຮົາຍັງ ພົບຫຼັກຖານອັກສອນລາວ ທີ່ສະໜັບສະໜູນສີຄາຈາຣືກວັດວິຊຸນໃຫ້ພົ້ນເດັ່ນ ຄື ສີລາຈາຣືກອັກສອນພຣະ ທາດບ້ານຮ້າງບ້ານນາແຮ່ ເມືອງສາກົນນະຄອນ, ເຊິ່ງບໍ່ພຽງແຕ່ຢັ້ງຢືນດ້ານຄວາມເກົ່າແກ່ຂອງອັກສອນ ລາວເທົ່ານັ້ນ ຍັງຢັ້ງຢືນເຖິງອາຣະຍະທັມຊຸມຊົນລາວດ້ວຍ.
ສີລາຈາລຶກ 3 ຫຼັກນີ້ເປັນຫຼັກຖານພຽງພໍແລ້ວ ທີ່ໃຫ້ເຮົາສຶກສາເຖິງຄວາມເປັນມາຂອງອັກສອນລາວເດີມໄດ້ຢ່າງລະອຽດຖີ່ຖ້ວນ, ທີ່ສາມາດສືບທາວຫາຕົ້ນປາຍສາຍເຫດຂອງຄວາມເປັນ ມາຂອງອັກ ສອນລາວຊະນິດນີ້ ເທິງສອງຝາກຝັ່ງແມ່ນຳ້ຂອງໃນອຸສາຄະເນ ໂດຍສະເພາະດິນແດນອະດີດອານາຈັກລ້ານຊ້າງ ເຊິ່ງອັກສອນເຫຼົ່ານີ້ ໄດ້ຖືກກາໜ້າໃຫ້ສົມຍານາມວ່າ "ໄທນ້ອຍ" ເພາະເຫດໃດ? ຈິງບໍທີ່ວ່າໜັງສືລາວເດີມ ມີຊື່ວ່າໜັງສືໄທນ້ອຍມາແລ້ວ ເມື່ອ ໘໐໐ ກວ່າປີ ຫຼືວ່າ ຄຳວ່າ "ໜັງສືໄທນ້ອຍ" ໄດ້ກຳເນີດຈາກອຳນາດທາງການເມືອງ ທີ່ສະຫຍາມຕັ້ງຊື່ໃຫ້ ເມື່ອລາວຂາດອິດສະຫຼະພາບ ຫຼັງປີ ຄ.ສ ໑໘໒໘ ນີ້ເປັນຕົ້ນມາ.
ຮູບຂອງອັກສອນລາວເດີມລາວເດີມນັ້ນ ໂດຍລວມແລ້ວ ຄື ຮູບອັກສອນລາວເດີມ ທີ່ພັດທະນາເປັນໜັງສືມາດຕະຖານແລ້ວ ເປັນດັ່ງນີ້ຮູບອັກສອນລາວເດີມ ທີ່ຂຽນຂຶ້ນເປັນໄວຍາກອນມາດຕະຖານ ໂດຍມີພຣະຣາຊະບັນດິດສະພາຈັນທະບູຣີ ເຊິ່ງມີເຈົ້າເພັດຊະຣາດ ຣັດຕະນະວົງສາ ເປັນປະມຸກ ແລະມີມະຫາ ສິລາ ວິຣະວົງສ໌ ເປັນປະທານຮຽບຮຽງແຕ່ງຂຶ້ນ ໂດຍບັນຍັດອັກສອນໃຫ້ຄົບ 33 ຕົວ ແລະ ສາມາຂຽນໄດ້ທັງຄຳລາວ ແລະຄຳປາລີໄດ້ອັກສອນລາວບູຮານໃຊ້ຂຽນພາສາປາລີ ມີ 32 ຕົວ ແບ່ງອອກເປັນ 5 ວັກ ວັກລະ 5 ໂຕ ລວມ ມີ 25 ໂຕ ແລະ "ອະວັຄ ຫຼືເສດວັຄອີກ 7 ໂຕ
- ສະຫຼະເຄົ້າລາວບູຮານໃຊ້ຜະປະສົມອັກສອນ ເວລາຂຽນພາສາລາວມີ 9 ສຽງ ແລະ 9 ຮູບ ຫາກຂຽນໃນພາສາປາລີ ມີ 8 ສຽງ 7 ຮູບ, (ຄືໃນພາສາປາລີ ບໍ່ມີຮູບອະມີແຕ່ສຽງ).
- ໝາຍເຫດ: ສຣະຈົມແລະສຣະຟູນີ້ ເວລາເອົາໄປໃຊ້ນັ້ນ ໃຫ້ເບິ່ງຮູບການຂຽນ ວ່າຈະເໝາະ ສົມ ເອົາຮູບສຣະໃດໄປຂຽນ.
ອັກສອນລາວບູຮານ ຫຼື ອັກສອນທັມ ເປັນອັກສອນລາວອີກປະເພດໜຶ່ງ ຄົນລາວບັນດາເຜົ່າໃຊ້ອັກ ສອນນີ້ຄຽງຄູ່ກັນກັບອັກສອນລາວເດີມມາຕະຫຼອດໄລຍະປະຫວັດສາດ ຕາມການປ່ຽນແປງຂອງຍຸກສະໄໝ ຊາດລາວເປັນຊາດໜຶ່ງທີ່ເກົ່າແກ່ມີອາຣະຍະທຳເປັນຂອງຕົນຢ່າງມີເອກະລັກ ເຫັນໄດ້ຈາກບັນດາຊົນຊາດລາວເຮົາມີອາຣະຍະທຳຂອງຕົນຫຼາຍດ້ານ ສິ່ງທີ່ເອກະອ້າງອີກຢ່າງໜຶ່ງຄືອັກສອນ ຊາດລາວມີອັກ ສອນໃຊ້ ໒ ແບບ ຄື ອັກສອນລາວບູຮານ ແລະອັກສອນລາວເດີມ ອັກສອນລາວບູຮານ ເປັນອັກສອນຂອງຊົນຊາດລາວບັນດາເຜົ່າໃຊ້ກັນມາຄູ່ກັບຊົນຊາດລາວ ເມື່ອປີ ໑໙໑໐ ສະພາ ຈັນທະບູຣີໄດ້ເກີດຂຶ້ນ ແລະ ກຳນົດໃຫ້ອັກສອນລາວບູຮານໃຫ້ຂຽນອັກທາງພຸດທະຈັກ ແລະເອົາອັກສອນລາວເດີມ ພັດທະນາມາເປັນ ອັກສອນລາວ ໃຊ້ໃນຣາຊະອານາຈັກ ເອີ້ນວ່າອັກສອນທາງການລາວ ແຕ່ນັ້ນມາອັກສອນລາວບູຮານເຫຼົ່ານີ້ ຈຶ່ງຮູ້ຈັກໃນນາມອັກສອນທຳ.
ອັກສອນທຳ ສາມາດຂຽນໄດ້ ທັງພາສາປາລີ ແລະພາສາລາວ ອັກສອນທັມທີ່ຂຽນພາສາປາລີມີຈຳນວນ 32 ຕົວ ທັງທັງຕົວເຕັມ ແລະຕົວເຟື້ອງບາງຕົວດ້ວຍ, ອັກສອນລາວບູຮານໃຊ້ຂຽນພາສາປາລີ ມີ 32 ຕົວ ແບ່ງອອກເປັນ 5 ວັກ ວັກລະ 5 ໂຕ ລວມ ມີ 25 ໂຕ ແລະ "ອະວັກ ຫຼືເສດວັກອີກ 7 ໂຕ", ແຕ່ເມື່ອອັກສອນເລົ່ານີ້ເອົາໄປຂຽນເອົາໄປຂຽນພາສາລາວ ເຂົາຮຽກວ່າຄຳນິໄສ, ອັກສອນທັມຈະເພີ່ມຮູບ ຂຶ້ນ ຄືອັກສອນ ປ, ຟ, ຝ, ຮ ແລະອັກສອນຄວບອີກ 6 ຮູບ, ຣວມເປັນ 42 ຮູບ.
ອັກສອນລາວບູຮານ ເໝືອນກັບອັກສອນລາວເດີມຄືຕັ້ງຢູ່ທົ່ວທຸກທິດຂອງຕົວເຄົ້າ ແລະພິເສດກວ່າ ອັກສອນລາວເດີມ ກໍຄືອັກສອນບາງຕົວເມື່ອມາຜະສົມອັກສອນແລ້ວ ຕົວສະກົດມັກຈະປ່ຽນຮູບ, ປ່ຽນທີ່ໄປ ຕາມຮູບຂອງຄຳ.
ສະຫຼະລາວບູຮານໃຊ້ປະສົມ ເວລາຂຽນພາສາປາລີມີ ໘ ສຽງ ແລະ ໗ ຮູບ (ຄືໃນພາສາປາລີ ບໍ່ມີຮູບອະ ມີແຕ່ສຽງ), ໃນອັກສອນລາວບູຮານນັ້ນ ສະນັ້ນຈະມີສະຫຼະຈົມ ແລະສະຫຼະຟູ.
ໝາຍເຫດ: ສະຫຼະຈົມ ແລະສະຫຼະຟູນີ້ ເວລາເອົາໄປໃຊ້ນັ້ນ ໃຫ້ເບິ່ງຮູບການຂຽນ ວ່າຈະເໝາະສົມ ເອົາຮູບສະຫຼະໃດໄປຂຽນ.
ຕົວຢ່າງການຂຽນອັກສອນລາວບູຮານ(ອັກສອນທຳ)ໃນພາສາລາວ ການຂຽນນີ້ໄດ້ຂຽນແບບປະຍຸກ ຄືຂຽນໃຫ້ມີວັນນະຍຸດ ຄວາມຈິງແລ້ວ ແຕ່ເດີມອັກສອນລາວບູຮານ ຫຼືອັກສອນທຳນີ້ ບໍ່ປາກົດມີຮູບວັນນະຍູດແຕ່ມີສຽງວັນນະຍຸດ, ເຖິງປານນັ້ນໃນໜັງສືໃບລານບາງສະບັບ ກໍປາກົດມີຮູບວັນນະຍຸດ ທີ່ຈານໃນໃບລານດ້ວຍ ສ່ວນຫຼາຍວັນນະຍຸດ ຈະມີ ໒ ຮູບ ຄື ເອກ ແລະ ໂທ ໒.
ວິທີຂຽນອັກສອນລາວບູຮານ(ອັກສອນທຳ) ເປັນພາສາປາລີ ແລະຖ່າຍຖອດຮູບອັກສອນລາວບູຮານ ມາເປັນອັກສອນລາວເດີມ, ເພື່ອໃຫ້ເຫັນຮູບອັກສອນລາວບູຮານ ທີ່ຂຽນພາສາປາລີນັ້ນ ໃຊ້ອັກ ສອນ.
ໝາຍເຫດ: ອັກສອນລາວບູຮານແຕ່ລະຮູບ ເມື່ອຂຽນພາສາປາລີນັ້ນ ໄດ້ຖອດຮູບເປັນອັກສອນລາວເດີມແລ້ວ ຈະເປັນຮູບອັກສອນເຫຼົ່ານີ້ (ວິທີນີ້ບໍ່ແມ່ນແປພາສາ ແຕ່ປະຣິວັດຮູບອັກສອນ ຈາກອັກສອນແບບໜຶ່ງ ມາເປັນອັກສອນແບບໜຶ່ງ ແຕ່ຄົງເຄົ້າພາສາເດີມໄວ້ທຸກຢ່າງເອີ້ນວ່າ ປະຣິວັດຮູບອັກສອນ ຫຼືປະຣິວັດ).
ສິລະປະປະຍຸກ (ຄຳເຄົ້າ: ສິລປປຍຸກຕ໌,) ໝາຍເຖິງສິລະປະທີ່ສາມາດເຂົ້າໄປໝູນໃຊ້ໄດ້ ເປັນສິລະປະທີ່ອຳນວຍປະໂຫຍດທາງກາຍ ແລະ ຈິດໃຈມຸ່ງເນັ້ນການໃຊ້ສອຍຫຼາຍກວ່າຈິດໃຈ ຫຼື ເປັນສິ່ງທີ່ມະນຸດສ້າງຂື້ນເພື່ອຕອບສະໜອງທາງກາຍ ເຊັ່ນ ສະຖາປັດຕະຍະກຳ ພູມິສະຖາປັຕະຍະກຳ ມັນທະນະສິນ ລວມທັງເຄື່ອງປັນດິນເຜົາທີ່ໃຊ້ເປັນພາຊະນະ.
ປະເພດຂອງສິລະປະປະຍຸກ.
ສິລະປະປະຍຸກ ສາມາດແບ່ງອອກເປັນ 5 ສາຂາ ໄດ້ແກ່ ພານິດສິນ (Commercial Art) ມັນທະນະສິນ (Decorative Art) ອຸດສາຫະກຳສິນ (Industrial Art) ການອອກແບບ (Design) ສິນລະປະຫັດຖະກຳ.
ອາຫານລາວ ຫຼື ຂອງກິນລາວ (,) ໝາຍເຖິງ ອາຫານທີ່ແຕ່ງກິນ ຫຼື ມີການຄິດຄົ້ນສູດອາຫານໂດຍຊົນຊາດລາວ ຫຼື ຄົນທີ່ມາຈາກປະເທດລາວ.
ເຄື່ອງດື່ມ.
ຊາວລາວ ຫຼື ຊົນເຜົ່າລາວ (,) ເປັນກຸ່ມຊົນເຜົ່າ ຫຼື ຊາຕິພັນກຸ່ມນຶ່ງເຊິ່ງມີຈຸດກຳເນີດຈາກອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້. ເປັນກຸ່ມຊາຕິພັນເຊິ່ງເວົ້າພາສາລາວ ຫຼື ມີເຊື້ອຊາດລາວຕັ້ງແຕ່ສະໄໝອານາຈັກລ້ານຊ້າງ. ສ່ວນຫຼາຍອາໄສຢູ່ໃນປະເທດລາວ ແລະອາໄສກະຈັດກະຈາຍຢູ່ໃນປະເທດທົ່ວໂລກ. ຊົນເຜົ່າລາວສ່ວນຫຼາຍນັບຖືສາສະໜາພຸດ.
ຊົນເຜົ່າລາວໃນອະດີດໄດ້ຍ້າຍມາຈາກຂົງເຂດຈີນໃຕ້ໃນປັດຈຸບັນມາກໍ່ຮ່າງສ້າງໂຕໃນບໍລິເວນປະເທດລາວປັດຈຸບັນ. ຍັງມີຫຼາຍຄົນມີຄວາມເຊື່ອວ່າຊົນເຜົ່າລາວເປັນລຸກຫຼານຂອງຂຸນບໍລົມ. ພໍຍ້າຍມາອາໄສໃນບ່ອນນີ້ກໍໄດ້ມີການກໍຕັ້ງອານາຈັກລ້ານຊ້າງ ເຊິ່ງກໍໄດ້ພັດທະນາມາເປັນປະເທດລາວປັດຈຸບັນ.
ພາສາລາວ.
ພາສາລາວແມ່ນພາສາໄຕພາສານຶ່ງ. ເປັນພາສາທີ່ມີວັນນະຍຸດ ຈັດຢູ່ໃນຕະກູນພາສາໄທ-ກະໄດ (Tai-Kadai languages). ຄຳສັບມີຮາກເຫງົ້າຈາກຫຼາຍບ່ອນ ເຊັ່ນ ພາສາລາວບູຮານ ຫຼືເອີ້ນວ່າ ພາສາໄຕ (Proto-Tai), ພາສາຂະເໝນບຸຮານ, ພາສາປາລີ-ສັນສະກິດ (ຜ່ານພຸດທະສາສະໜາ) ແລະໃນປັດຈຸບັນກໍມີຄຳສັບຈາກພາສາຝະລັ່ງ (ແຕ່ສະໄໝປະເທດລາວເປັນຫົວເມືອງຝະລັ່ງ) ແລະພາສາອັງກິດອີກນຳ.
ຊົນເຜົ່າລາວສ່ວນຫຼາຍແຕ່ປະຖົມບູຮານແມ່ນນັບຖືຜີ,ນັບຖືຜີສາງນາງໄມ້ປະສົມປະສານກັບສາສະໜາພຸດ.ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ ຜີປູ່ຍ່າຕາຍາຍ,ຜີເຮືອນ ຜີໄຮ່ຜີນາ ຕ່າງໆ ຫລັງຈາກອິທິພົນຂອງສາດສະໜາພຸດແຜ່ລາມລົງມາໃນອາຊີ ຄົນລາວຈື່ງເລີ້ມມີການເຊື້ອຖືສາດສະໜາພຸດນັບມືນັບຫລາຍຂື້ນ ຈົນເຖິ່ງປັດຈຸບັນຄົນລາວສ່ວນໃຫ່ຍແມ່ນຖືສາສະໜາພຸດເປັນຫຼັກ.
ພາສາໄຕ (,) ໝາຍເຖິງບັນດາພາສາທີ່ຈັດຢູ່ໃນຕະກູນພາສາໄທ-ກະໄດ. ໂຕຢ່າງຂອງພາສາໄຕໄດ້ແກ່: ພາສາລາວ ພາສາໄທສະຫຍາມ ພາສາໂຍນ ພາສາໄທເໜືອ ພາສາໄທລື້ ພາສາໄທພວນ ພາສາຜູ້ໄທ ພາສາໄທດຳ ຯລຯ.
ພາສາໄຕທີ່ມີການໃຊ້ເປັນພາສາລາຊະການ ຫຼື ພາສາທີ່ມີການສະໜັບສະໜຸນໃຫ້ໃຊ້ໂດຍລັດຖະບານ ໄດ້ແກ່ ພາສາລາວ ໃນ ລາວ, ພາສາໄທ ໃນ ໄທ, ພາສາໄທເໜືອ ໃນລັດໄທເໜືອ ແຫ່ງມຽນມາ, ພາສາໄທລື້ ໃນສິບສອງພັນນາໃນແຫ່ງຢຸນນານ, ພາສາຈ້ວງ ໃນກວາງຊີ ຂອງຈີນ.
ພາສາແອສະປາໂຍນ ຫຼື ພາສາແອັສປາໂຍລ (español) ຫຼື ພາສາສະແປນ ແມ່ນພາສາໂລມັງພາສາໜຶ່ງ ອັນມີຕົ້ນກຳເນີດແຕ່ປະເທດສະແປນ. ມີຜູ້ເວົ້າປະມານ 387 ລ້ານຄົນເປັນພາສາແມ່ ອັນເຮັດໃຫ້ເປັນພາສາທີ່ເວົ້າຫຼາຍທີ່ສຸດອັນດັບທີ່ 2 ຂອງໂລກ ຕາມຫຼັງພາສາຈີນກາງ. ປະເທດແມກຊິໂກມີຜູ້ເວົ້າພາສາເອັສປາໂຍນຫຼາຍທີ່ສຸດ. ພາສາແອສະປາໂຍນແມ່ນໜຶ່ງໃນພາສາທາງກາງທັງ 6 ຂອງສະຫະປະຊາຊາດ ແລະມີການໃຊ້ເປັນພາສາທາງການໃນສະຫະພາບເອີລົບແລະໃນຕະລາດກາງຕອນໃຕ້.
ພາສາແອສະປາໂຍນແມ່ນພາສານຶ່ງເຊິ່ງຈັດຢູ່ໃນກຸ່ມພາສາອີເບໂລ-ໂລມັງ ເຊິ່ງມີການວິວັດທະນາການມາຈາກພາສາຖິ່ນຕ່າງໆ ຂອງພາສາລາແຕັງສາມັນໃນແຄວ້ນອີເບລີ ລຸນຫຼັງການຫຼົ້ມສະຫຼາຍຂອງອານາຈັກໂລມັງຕາເວັນຕົກໃນສະຕະວັດທີ 5. ພາສາແອສະປາໂຍນມີການບັນທຶກຂຽນເທື່ອທຳອິດໃນແຄວ້ນອີເບລີເໜືອກາງໃນສະຕະວັດທີ 9 ແລະມີການຂະຫຍາຍໂຕທີແລະໜ້ອຍໄປພ້ອມກັບການຂະຫຍາຍໂຕຂອງອານາຈັກກາສະຕີ ຈົນໄປຮອດພາກກາງແລະພາກໃຕ້ຂອງແຄວ້ນອີເບລີ. ທຳອິດຄຳສັບພາສາແອສະປາໂຍນໄດ້ຮັບອິດທິພົນຈາກພາສາບາດແລະພາສາອີເບໂລ-ໂລມັງອື່ນໆ ແລະພາຍຫຼັງພາສາແອສະປາໂຍນໄດ້ຮັບຄຳສັບຈາກພາສາອາລັບ ລະຫວ່າງທີ່ຊາວມຸສະລິມຄອງຄາບສະໝຸດອີເບລີ. ພາສາແອສະປາໂຍນຍັງໄດ້ຮັບຄຳສັບເຊິ່ງບໍ່ໄດ້ມາຈາກກຸ່ມພາສາອີເບລີອີກນຳ ເຊັ່ນພາສາອົກຊີຕັງ ພາສາຝະລັ່ງ ພາສາອິຕາລີ ພາສາຊາກ ແລະເລີ່ມມີຄຳຈາກພາສາອັງກິດໃນຍຸດປັດຈຸບັນອີກນຳ. ພາສາແອສະປາໂຍນໄດ້ມີການໃຊ້ແພ່ໄປຮອດຫົວເມືອງຂອງອານາຈັກແອສະປາຍໃນສະຕະວັດທີ 16 ທີ່ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີແມ່ນໃນພື້ນທີ່ໃນທະວີບອາເມລິກາ ແລະບ່ອນອື່ນໆ ໃນທະວີບອາຟະລິກ ທະວີບໂອຊີອານີ ແລະ ຟີລິບປິນ.
ປອກຕຸຍການ () ຫຼືຊື່ທາງການແມ່ນ ສາທາລະນະລັດປອກຕຸຍການ () ແມ່ນສາທາລະນະລັດເຊິ່ງມີລະບອບການປົກຄອງແບບປະຊາທິປະໄຕ. ຕັ້ງຢູ່ໃນພາກຕາເວັນຕົກແລະຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ຂອງຄາບສະໝຸດອີເບລີທາງຕອນໃຕ້ຂອງທະວີບເອີລົບ ແລະຖືວ່າເປັນປະເທດທີ່ຢູ່ທາງທິດຕາເວັນຕົກຫຼາຍທີ່ສຸດໃນບັນດາປະເທດໃນທະວີບເອີລົບທັງຫຼາຍ (ຍົກເວ້ນໝູ່ເກາະບະເຣຕາຍໃຫຍ່ແລະໝູ່ເກາະໃກ້ຄຽງ). ປອກຕຸຍການມີພົມແດນຕິດກັບແອສະປາຍໃນທາງທິດເໜືອແລະທິດຕາເວັນອອກ ແລະຢູ່ຕິດກັບມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕີກໃນທາງທິດຕາເວັນຕົກແລະທິດໃຕ້. ນອກຈາກນີ້ ປອກຕຸຍການຍັງປະກອບໄປດ້ວຍອານາເຂດໝູ່ເກາະຢູ່ຫຼາຍໝູ່ເກາະດ້ວຍກັນໃນມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕີກ ເຊັ່ນ ອາຊອກ (Azores ຫຼື Açores) ແລະເກາະມາເດລາແລະປອກຕຸຍຊັນຕູ (ລວມເຖິງໝູ່ເກາະຊາເວດດ້ວຍ).
ປອກຕຸການມີປະຊາກອນປະມານ 10,927,250 ຄົນ (ປີ ຄ.ສ. 2013) ໃນຈຳນວນນີ້ 3.13 % ເປັນຜູ້ຍ້າຍຖີ່ນເຂົ້າປະເທດຢ່າງຖືກກົດໝາຍ ເຊິ່ງສ່ວນຫຼາຍມາຈາກ ບະເຣຊິນ ອູກະແລນ ແລະ ອັງໂກລາ ໂດຍສ່ວນຫຼາຍນັບຖືສາສະໜາຄະຣິດນິກາຍໂລມັງກາໂຕລິກມີຄົນນັບຖືປະມານ 94 % ແລະຍັງມີນິກາຍປະໂລແຕສະຕັງແລະອື່ນ ໆ ລວມ 6 % ໂດຍທຸກສາສະໜາຢູ່ດ້ວຍກັນຢ່າງສະຫງົບ.
ພາສາປອກຕຸຍການແມ່ນພາສາທາງການຂອງປະເທດປອກຕຸຍການ. ແມ່ນພາສາຈັດຢູ່ໃນກຸ່ມພາສາໂຣມັງ ເຊິ່ງໃນກຸ່ມພາສານີ້ມີແອສະປາໂຍນ ຝະລັ່ງ ແລະ ອິຕາລີ ນຳ. ມີຜູ້ເວົ້າປະມານ 10,000,000 ຄົນ ພາຍໃນປະເທດປອກຕຸຍການ (ປີ ຄ.ສ. 2012) ແລະປະມານ 203,349,200 ຄົນ ທົ່ວໂລກ.
ໄອຣ໌ແລນດ໌ () ຄຳບັນຍາຍລະບອບການປົກຄອງຂອງປະເທດນີ້ (ບໍ່ແມ່ນຊື່ທາງການ) ແມ່ນ ສາທາລະນະລັດໄອຣ໌ແລນດ໌ (;) ນັບເປັນສະມາຊິກທີ່ຢູ່ໄກສຸດທາງຕາເວັນຕົກຂອງສະຫະພາບເອີລົບ. ມີປະຊາກອນ 4 ລ້ານກວ່າຄົນ. ເປັນປະເທດເທິງເກາະອຽກລັງ. ຢູ່ຫ່າງຈາກທະວີບເອີລົບໄປທາງຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອ ໂດຍຄອບຄຸມພື້ນທີ່ປະມານ 5 ໃນ 6 ຂອງເກາະດັ່ງກ່າວ (ສ່ວນທີ່ເຫຼືອອີກ 1 ໃນ 6 ຂອງເກາະອຽກລັງ ເອີ້ນວ່າ ອຽກລັງເໜືອ ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງສະຫະລາຊະອານາຈັກເບຕາຍໃຫຍ່ແລະອຽກລັງເໜືອ). ໃນການແຂ່ງຂັນລັກບີ້ລະດັບນານາຊາດ ນັກກິລາຈາກທັງສາທາລະນະລັກອຽກລັງ ແລະແຄວ້ນອຽກລັງເໜືອ ຈະເຂົ້າຮ່ວມໃນທີມດຽວກັນ ໃນຊື່ທີມສະຫະພັນລັກບີ້ອຽກລັງ. ນອກຈາກນີ້ອຽກລັງແມ່ນອີກປະເທດນຶ່ງທີ່ໃຊ້ເງິນຢູໂລ.
ປະເທດອຽກລັງມີປະຊາກອນປະມານ 4,832,765 ຄົນ (ກວດສອບເມື່ອປີ ຄ.ສ. 2014).
ປະເທດອຽກລັງມີພາສາທາງການສອງພາສາ ແມ່ນ ພາສາອຽກລັງ ແລະ ພາສາອັງກິດ.​ ພາສາອຽກລັງແມ່ນພາສາປະຈຳຊາດ ແຕ່ ມີແຕ່ພຽງ 39% ຂອງປະຊາກອນເທົ່ານັ້ນທີ່ເວົ້າພາສາອຽກລັງໄດ້. ພາສາອຽກລັງມີຜູ້ເວົ້າປະມານ 138,000 ຄົນ (ກວດສອບເມື່ອປີ ຄ.ສ. 2012) ແລະ ມີຜູ້ເວົ້າເປັນພາສາທີສອງປະມານ 1,000,000 ຄົນໃນປະເທດອຽກລັງ (ກວດສອບເມື່ອປີ ຄ.ສ. 2012). ປະຊາກອນສ່ວນຫຼາຍເວົ້າພາສາອັງກິດຍ້ອນປະເທດອຽກລັງເຄີຍເປັນສ່ວນນຶ່ງຂອງອານາຈັກອັງກິດໃນອະດີດ.​ ພາສາອັງກິດທີ່ເວົ້າໃນປະເທດອຽກລັງແມ່ນພາສາອັງກິດສຳນຽງອຽກລັງ.
ພາສາປອກຕຸຍການ (português) ແມ່ນພາສາໂລມັງພາສານຶ່ງ ມີການເວົ້າໃນຫຼາຍປະເທດໄດ້ແກ່ ປອກຕຸຍການ ບະເລຊິນ ອັງໂກລາ ຯລຯ. ພາສາປອກຕຸຍການມີຄົນເວົ້າເປັນພາສາແມ່ປະມານ 200 ລ້ານຄົນ ເຊິ່ງແມ່ນໜຶ່ງໃນບໍ່ຈັກພາສາທີ່ເວົ້າທົ່ວໂລກ ແລະຍັງແມ່ນພາສາທີ່ມີຜູ້ເວົ້າຫຼາຍເປັນອັນດັບທີ 5 ຫຼື 6 ຂອງໂລກໃນປັດຈຸບັນ.
Bergström, Magnus & Reis, Neves Prontuário Ortográfico Editorial Notícias, 2004.
ປະເທດຊູແອດ (,) ແມ່ນປະເທດນຶ່ງທີ່ຢູ່ໃນທະວີບເອີລົບ. ຫຼື ລາຊະອານາຈັກຊູແອດ (,) ເປັນປະເທດກຸ່ມນອກດິກຕັ້ງຢູ່ເທິງແຫຼມສະການດິນາວີ ໃນເອີລົບເໜືອ ເຂດແດນທາງຕາເວັນຕົກຕິດກັບປະເທດນອກແວດ ທາງຕາເວັນອອກສຽງເໜືອຕິກຕໍ່ປະເທດແຟງລັງ ແລະຊ່ອງແຄບ ສະແກເກີແລກ (Skagerrak) ທາງຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ຕິດກັບຊ່ອງແຄບແກຕີແກດ (Kattegat) ແລະທາງຕາເວັນອອກຕິດກັບທະເລບານຕິກ ແລະອ່າວບົດນີ. ມີສະຕອກໂຮມເປັນນະຄອນຫຼວງ. ປະເທດຊູແອດມີປະຊາກອນທີ່ເບົາບາງ ເວ້ນແຕ່ໃນເຂດເມືອງໃຫຍ່ ພື້ນທີ່ສ່ວນໃຫຍ່ຂອງປະເທດປະກອບດ້ວຍປ່າໄມ້ ແລະພູສູງ.
ປະເທດຊູແອດມີປະຊາກອນປະມານ 9,644,864 (ປີ ຄ.ສ. 2013) ໂດຍມີປະຊາກອນເກີນ 9 ລ້ານຄົນເມື່ອເດືອນສິງຫາ ປີ ຄ.ສ. 2004 ແລະເກີນ 9.5 ລ້ານຄົນເມື່ອປີ ຄ.ສ. 2012
ພາສາລັດຊະການຂອງປະເທດຊູແອດແມ່ນພາສາຊູແອດ ເຊິ່ງມີຜູ້ເວົ້າເປັນພາສາແມ່ໃນປະເທດປະມານ 8,840,000 ຄົນ (ປະມານ 92% ຂອງປະຊາກອນປະເທດ) ແມ່ນພາສາທີ່ຈັດຢູ່ໃນຕະກູນພາສາເຢຍລະມັນເໜືອ ແມ່ນພາສາທີ່ຄ້າຍຄຶງກັບພາສາດານມາກ ແລະພາສານອກແວດ ໂດຍຜູ້ເວົ້າທັງສາມພາສານີ້ສາມາດສົນທະນາກັນໄດ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີການສະກົດແລະສຳນຽງການເວົ້າທີ່ແຕກຕ່າງກັນແດ່.
ມົງເລອານ ຫລື ມົງເຣອາລ(, ອອກສຽງ [mɔ̃ʁeal]) ແມ່ນເມືອງທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນເຂດການປົກຄອງຂອງແຂວງເກແບັກ ແລະເປັນເມືອງທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດເປັນອັນດັບທີ 2 ຂອງປະເທດການາດາ. ມົງເລອານເຄີຍເປັນເມືອງທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດເຖິງໃນຍຸກທົດສະວັດ 1970 ຫຼັງຈາກນັ້ນເມືອງໂຕລອນໂຕກໍນຳໜ້າໄປ. ເດີມເມືອງນີ້ມີຊື່ວ່າ ວີນ-ມາລີ (Ville-Marie 'ເມືອງຂອງມາລີ').
ພາສາທາງການຂອງມົງເລອານແມ່ນ ພາສາຝະລັ່ງ ຈາກຂໍ້ມູນໃນເອກະສານທາງການ. ມົງເລອານຍັງເປັນເມືອງໃຫຍ່ທີ່ສຸດເປັນອັນດັບ 2 ທີ່ມີປະຊາກອນເວົ້າພາສາຝະລັ່ງຫຼາຍທີ່ສຸດໃນໂລກ ຮອງຈາກປາລີດ.
ໃນປີ 2007 ວາລະສານຟອບສ໌ຈັດອັນດັບໃຫ້ເມືອງມົງເລອານຢູ່ອັນດັບ 10 ຂອງເມືອງທີ່ສະອາດທີ່ສຸດໃນໂລກ.ແລະໃນປີ 2008 ວາລະສານໂມໂນເຄິນຈັດອັນດັບໃຫ້ເມືອງມົງເລອານຢູ່ທີ່ອັນດັບ 16 ໃນ 25 ເມືອງທີ່ໜ້າຢູ່ທີ່ສຸດໃນໂລກ.
ອ່ານຕື່ມ.
"2006 Census of Canada". "Statistics Canada. 2008." http://www12.statcan.ca/english/census/index.cfm. Retrieved May 28, 2008.
ເອີລົບ (ຫຼື ສະກົດ ເອີຣົບ;) ແມ່ນທະວີບໃນທິດຕາເວັນຕົກ. ມີຖານະເປັນທະວີບທັງໃນທາງປະຫວັດສາດແລະວັດທະນະທຳ. ໃນທາງພູມິສາດ ແມ່ນອະນຸທະວີບທີ່ຢູ່ທາງດ້ານຕາເວັນຕົກຂອງມະຫາທະວີບເອີລາຊີ. ມີພົມແດນທາງເໜືອຕິດກັບມະຫາສະໝຸດອາກຕິກ ທາງຕາເວັນຕົກຕິດກັບມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕິກ ທາງໃຕ້ຕິດກັບທະເລເມດີແຕກລາເນແລະທະເລດຳ ດ້ານຕາເວັນອອກຕິດກັບເທືອກເຂົາອູລັນແລະທະເລກາສະປຽນ.
ເອີລົບມີພື້ນທີ່ 10,180,000 ຕລ.ກມ. ນ້ອຍທີ່ສຸດເປັນອັນດັບສອງຮອງຈາກທະວີບອົດສະຕະລາລີ ແຕ່ມີຈຳນວນປະຊາກອນຫຼາຍທີ່ສຸດເປັນອັນດັບ 3 ຮອງຈາກອາຊີແລະອາຟະລິກ. ປີ ຄ.ສ. 2003 ເອີລົບມີປະຊາກອນປະມານ 799,566,000 ຄົນ ຫຼືປະມານ 1 ໃນ 8 ຂອງປະຊາກອນໂລກ.
ເມືອງສຳຄັນ.
ເອີລົບມີຫຼາຍເມືອງທີ່ແມ່ນສູນກາງທາງການເງິນຂອງໂລກ. ຈຶ່ງແມ່ນທະວີບທີ່ມີການຂົນສົ່ງທີ່ສະດວກຫຼາຍ ໂດຍສ່ວນຫຼາຍແມ່ນລະບົບຮາງ ເຊັ່ນ ລົດໄຟຟ້າ ລົດໄຟໃຕ້ດິນ ແລະລົດໄຟຄວາມໄວສູງ ເຊິ່ງຖືເປັນຫົວໃຈຫຼັກຂອງການຂົນສົ່ງລະຫວ່າງເມືອງແລະປະເທດ.
ເອີລົບມີຄວາມກ້າວໜ້າທາງເສດຖະກິດຫຼາຍ ໂດຍມີການລວມກຸ່ມເປັນປະຊາຄົມເສດຖະກິດຂະໜາດໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນໂລກ ເອີ້ນວ່າ ກຸ່ມສະຫະພາບເອີລົບ ເຊິ່ງມີບົດບາດຫຼາຍຕໍ່ເສດຖະກິດໂລກ. ນອກຈາກນີ້ ສະມາຊິກຈີ 8 ຈຳນວນ 8 ປະເທດ ມີສະມາຊິກໃນເອີລົບຫຼາຍເຖິງ 5 ປະເທດ ແມ່ນ ລັດເຊຍ ດອຍລັນ ຝະລັ່ງ ອິຕາເລຍ ແລະສະຫະລາຊະອານາຈັກ.
ມະຫາວິທະຍາໄລເອແດນບວກ (,) ກໍ່ຕັ້ງເມືອປີ ຄ.ສ. 1583 ແມ່ນມະຫາວິທະຍາໄລທີ່ມີຊື່ສຽງໃນດ້ານການສອນແລະການວິໄຈ ຕັ້ງຢູ່ເມືອງເອແດມບວກ ປະເທດເອກົດ ແຫ່ງ ສະຫະລາຊະອານາຈັກ. ເອແດມບວກແມ່ນນຶ່ງໃນມະຫາວິທະຍາໄລບູຮານຂອງເອກົດ ແລະແມ່ນນຶ່ງໃນມະຫາວິທະຍາໄລທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດແລະມີຊື່ສຽງທີ່ສຸດໃນສະຫະລາຊະອານາຈັກ.
ເອແດມບວກເປັນສະມາຊິກຂອງກຸ່ມລັດເຊນ ("Russell Group") ເຊິ່ງເປັນກຸ່ມມະຫາວິທະຍາໄລວິໄຈຂອງສະຫະລາຊະອານາຈັກ. ນອກຈາກນີ້ຍັງເປັນມະຫາວິທະຍາໄລດຽວຂອງເອກົດ (ແລະມະຫາວິທະຍາໄລດຽວໃນສະຫະລາຊະອານາຈັກ ນອກເໜືອຈາກ ແຄມບະລິດ ແລະອົກສະເຟີດ) ເຊິ່ງເປັນສະມາຊິກຂອງ "Coimbra Group" ແລະ LERU ສອງກຸ່ມມະຫາວິທະຍາໄລຊັ້ນນຳຂອງເອີລົບ ແລະຍັງເປັນສະມາຊິກຂອງເຄືອຂ່າຍມະຫາວິທະຍາໄລວິໄຈ "Universitas 21" ອີກນຳ.
ໃນຊ່ວງຄິດຕະສະຕະວັດທີ 18 ມະຫາວິທະຍາໄລເອແດມບວກໄດ້ກາຍເປັນສູນກາງຂອງຍຸກຮູ້ແຈ້ງຂອງເອີລົບ ("European Enlightenment") ແລະກາຍເປັນນຶ່ງໃນມະຫາວິທະຍາໄລທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດຂອງທະວີບເອີລົບ.
ເອແດມບວກເປັນນຶ່ງໃນສີ່ມະຫາວິທະຍາໄລເກົ່າແກ່ຂອງເອກົດ ເຊິ່ງປະກອບໄປດ້ວຍ ມະຫາວິທະຍາໄລແຊັງອັງ, ມະຫາວິທະຍາໄລກະລາສະໂກ, ມະຫາວິທະຍາໄລອາເບີດີນ, ແລະ ມະຫາວິທະຍາໄລເອແດມບວກ (ລຽນຕາມຄວາມເກົ່າແກ່ຈາກຫຼາຍໄປໜ້ອຍ). ກໍ່ຕັ້ງເມືອປີ ຄ. ສ. 1583 ໃນຊ່ວງແຫ່ງການປ່ຽນແປງຢ່າງໄວວາຂອງເມືອງເອແດມບວກ ແລະນັບເປັນມະຫາວິທະຍາໄລທຳອິດ ທີ່ໄດ້ເງິນທຶນສະໜັບສະໜູນມາຈາກສະພາເມືອງ (ແທນທີ່ຈະເປັນຈາກໂບດດັ່ງເຊັ່ນມະຫາວິທະຍາໄລທົ່ວໄປໃນສະໄໝນັ້ນ). ສາຂາວິຊາທຳອິດທີ່ເປີດສອນແມ່ນ ກາຍະວິພາຄະສາດ ແລະວິຊາເຊິ່ງຕໍ່ມາໄດ້ພັດທະນາກາຍເປັນວິຊາສັນຍະກຳ ຈາກນັ້ນກໍໄດ້ຂະຫຍາຍການຮຽນການສອນໄປສູ່ສາຂາອື່ນໆ.
ຕຶກຫຼັງທຳອິດຂອງມະຫາວິທະຍາໄລ ແມ່ນ ໂອນຄໍເລດ ("Old College") ຕັ້ງຢູ່ເທິງຖະໜົນເຊົາບິດ ບໍລິເວນເມືອງເກົ່າ (ໂອນທາວ; "Old town") ຂອງເມືອງ (ປັດຈຸບັນແມ່ນບ່ອນຕັ້ງຂອງຄະນະນິຕິສາດ ແລະສຳນັກງານຝ່າຍບໍລິຫານຂອງມະຫາວິທະຍາໄລ).
ບັດດຽວນີ້ມະຫາວິທະຍາໄລມີຫຼັກສູດຄອບຄຸມເກືອບທຸກສາຂາວິຊາ ຍົກເວ້ນດ້ານກະສິກຳ (ວິທະຍາໄລກະສິກຳເອກົດ. ມີຕຶກຕັ້ງຢູ່ໃນບໍລິເວນວິທະຍາເຂດຄິງບິນດິ້ງຂອງມະຫາວິທະຍາໄລ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ເປັນສ່ວນນຶ່ງຂອງມະຫາວິທະຍາໄລ) ແລະມີສຳນັກວິຊາວິທະຍາການສາລະສົນເທດທີ່ໃຫຍ່ຫຼາຍ ໂດຍເປັນນຶ່ງໃນຜູ້ນຳຂອງໂລກໃນສາຂານີ້ ໂດຍສະເພາະແມ່ນດ້ານປັນຍາປະດິດ, ພາສາສາດເຊີງຄຳນວນ, ຊີວະວິທະຍາລະບົບ, ແລະວິທະຍາການຄອມພິວເຕີເຊີງທິສະດີ.
. ຕຶກຂອງມະຫາວິທະຍາໄລຕັ້ງກະຈາຍຢູ່ໂດຍອ້ອມຮອບເມືອງ ໂດຍມີສອງວິທະຍາເຂດໃຫຍ່ແມ່ນ ຈອດສະແຄວ ແມ່ນບ່ອນຕັ້ງຂອງກຸ່ມຄະນະມະນຸສະຍະສາດແລະສັງຄົມມະສາດ ແລະ ຄິງບິນດິ້ງ ເປັນບ່ອນຕັ້ງຂອງກຸ່ມຄະນະວິທະຍາສາດແລະວິສະວະກຳສາດ. ນອກຈາກນີ້ຍັງມີວິທະຍາເຂດອື່ນໆ ຕື່ມອີກ ໄດ້ແກ່ ຄະນະເທວະວິທະຍາ ຢູ່ the Mound, ຄະນະສຶກສາສາດ ທີ່ປາຍຖະໜົນລໍຍັນໄມ, ຄະນະສັດຕະວະແພທະຍະສາດ ຢູ່ "Summerhall" ຕິດກັບສວນສາທາລະນະ the Meadows, ກຸ່ມຄະນະແພທະຍະສາດ ຢູ່ "Little France", ແລະ "Pollock Halls" ເຊິ່ງເປັນກຸ່ມຕຶກຫໍພັກນັກສຶກສາ.
ການກິລາຂອງນັກສຶກສາ.
ກິລາຂອງນັກສຶກສາຂອງມະຫາວິທະຍາໄລເອແດມບວກປະກອບດ້ວຍສະມາຄົມ 67 ສະມາຄົມ ໂດຍມີຕັ້ງແຕ່ບານແຕະແລະລັກບີ້ຈົນເຖິງຄອບບານ ("korfball"). ສະມາຄົມເຫຼົ່ານີ້ບໍລິຫານໂດຍສະຫະພາບການກິລາຂອງມະຫາວິທະຍາໄລເອແດມບວກ ("Edinburgh University Sports Union"). ໃນປີ 2006-07 ບັນດາສິດໄດ້ມີການແຂ່ງຂັນກິລາຊະນະເປັນອັນດັບທີ 4 ຂອງສະມາຄົມການກິລາແຫ່ງສະຫະລາຊະອານາຈັກ ("British Universities' Sports Association").
ລະຫວ່າງການແຂ່ງຂັນໂອລິມປິກລະດູຮ້ອນ 2008 ໃນນະຄອນຫຼວງປັກກິ່ງ ສິດເກົ່າແລະນັກສຶກສາຂອງມະຫາວິທະຍາໄລເອແດມບວກໄດ້ຫຼຽນຄຳ 3 ຫຼຽນ ແລະ ຫຼຽນເງິນ 1 ຫຼຽນ.
ຊື່ສຽງ.
ປີ ຄ. ສ. 2005 ມະຫາວິທະຍາໄລໄດ້ຮັບເລືອກຈາກໜັງສືພິມຊັນເດທາມ (ສະຫະລາຊະອານາຈັກ) ເປັນມະຫາວິທະຍາໄລເອກົດແຫ່ງປີ ("Sunday Times Scottish University of the Year").
ປີ ຄ. ສ. 2006 ໜັງສືແນະນຳມະຫາວິທະຍາໄລໂດຍໜັງສືພິມທາມ (ສະຫະລາຊະອານາຈັກ) ("The Times Good University Guide 2006") ຈັດອັນດັບມະຫາວິທະຍາໄລເອແດມບວກເປັນອັນດັບທີ 5 ຂອງສະຫະລາຊະອານາຈັກໃນພາບລວມ ແລະອັນດັບທີ 4 ໃນດ້ານຄຸນພາບການຮຽນການສອນ.
ສະຖາບັນອຸດົມສຶກສາຂອງລັດ ຫຼື ມະຫາວິທະຍາໄລລັດ (,) ແມ່ນ ສະຖາບັນສຶກສາເຊິ່ງໄດ້ຮັບອຸດໜຸນງົບປະມານສ່ວນຫຼາຍຈາກລັດ ໂດຍຜ່ານລັດຖະບານກາງຫຼືລັດຖະບານທ້ອງຖິ່ນ.
ໃນສະຫະລັດອາເມລິກາ ວິທີການສະໝັກເຂົ້າຮຽນໃນ ມະຫາວິທະຍາໄລລັດແລະມະຫາວິທະຍາໄລເອກະຊົນ ແມ່ນບໍ່ແຕກຕ່າງກັນ. ສິ່ງທີ່ແຕກຕ່າງກັນຢ່າງເຫັນໄດ້ຄັກແມ່ນຄ່າຮຽນ. ຊື່ເອີ້ນຢ່າງບໍ່ເປັນທາງການຂອງກຸ່ມມະຫາວິທະຍາໄລລັດຊັ້ນນຳໃນສະຫະລັດອາເມລິກາແມ່ນ ພັບລິກໄອວີ ໂດຍປຽບທຽບໃສ່ ໄອວີລີກ ເຊິ່ງເປັນກຸ່ມມະຫາວິທະຍາໄລເອກະຊົນຊັ້ນນຳ.
ໃນສະຫະລາຊະອານາຈັກ ສະຖາບັນອຸດົມສຶກສາເກືອບທັງໝົດແມ່ນມະຫາວິທະຍາໄລລັດ ເວ້ນແຕ່ພຽງບ່ອນດຽວ ແມ່ນມະຫາວິທະຍາໄລບັກກິ້ງແຮມ.
President: Guðni Th. Jóhannesson
ນອກແວດ () ຫຼື ນໍລະກະ (Norge) ມີຊື່ທາງການວ່າ ລາຊະອານາຈັກນອກແວດ () ແມ່ນປະເທດໃນເອີລົບເໜືອ. ທາງຕາເວັນຕົກຂອງແຫຼມສະກັງດີນາວີ ມີອານາເຂດຕິດກັບປະເທດຊູແອດ ແຟງລັງ ແລະລັດເຊຍ ແລະມີອານາເຂດທາງທະເລຕິດກັບມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕິກ ໃກ້ກັບປະເທດດານມາກແລະສະຫະລາຊະອານາຈັກ. ນອກແວດມີຊາຍຝັ່ງຍາວແລະແມ່ນບ່ອນຕັ້ງຂອງຟີຢອດອັນມີຊື່ສຽງ.
ດິນແດນໝູ່ເກາະທີ່ຢູ່ໃກ້ຄຽງ ໄດ້ແກ່ ສະວາລະບາດແລະຢານມາເຢນ ຕ່າງກໍຢູ່ພາຍໃຕ້ອຳນາດອະທິປະໄຕຂອງນອກແວດແລະຖືວ່າແມ່ນສ່ວນນຶ່ງຂອງປະເທດ. ໃນຂະນະທີ່ເກາະບູວາເທີຢາໃນມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕິກໃຕ້ ແລະເກາະພີເທີ ທີ 1 ໃນມະຫາສະໝຸດປາຊິຟິກໃຕ້ ມີຖານະເປັນຫົວເມືອງຂອງນອກແວດເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ຖືເປັນສ່ວນນຶ່ງຂອງນອກແວດ. ນອກຈາກນີ້ ນອກແວດຍັງອ້າງສິດເໜືອດິນແດນດະໂລນິງໂມດລັນໃນທະວີບອັງຕາກຕິກ ເຊິ່ງແມ່ນບ່ອນຕັ້ງຂອງສະຖານີວິໄຈອີກນຳ.
ສະວິດເຊີແລນດ໌ ເປັນໜຶ່ງໃນບັນດາປະເທດທີ່ບໍ່ມີທາງອອກສູ່ທະເລ ໂດຍມີທີ່ຕັ້ງ ຢູ່ສູນກາງຂອງ ທະວີບເອີຣົບ. ນັບແຕ່ໃດໆມາ ປະເທດນີ້ ແມ່ນມີສະເຖຍລະພາບ ທາງດ້ານການເມືອງ ທີ່ໝັ້ນຄົງ ແລະ ເປັນປະເທດທີ່ບໍ່ເຄີຍມີສົງຄາມເກີດຂື້ນຢູ່ພາຍໃນປະເທດ, ບໍ່ເຄີຍຖືກຈັກກະພັດອື່ນໆ ຮຸຸກຮານມາກ່ອນ, ເພາະສະນັ້ນ ສະວິດ ຈຶ່ງໄດ້ກາຍມາເປັນປະເທດທີ່ປອດໄພທາງດ້ານເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ ໂດຍໃນປະຈຸບັນ, ມີບັນດາຜູ້ນຳ, ປະທານປະເທດ, ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ, ປະທານາທິບໍດີ ແລະ ບັນດານາຍທືກຍັກໃຫຍ່ ຈາກ ຫຼາຍໆປະເທດໃນໂລກ ເອົາເງີນໄປຝາກໄວ້ ຢູ່ບັນດາທະນາຄານ ໃນປະເທດນີ້.
ພື້ນທີ່ຫຼາຍກວ່າ 70% ແມ່ນເຂດພູເຂົາ ແມ່ນ ເທືອກເຂົາແອັລປ໌. ມີແມ່ນ້ຳສາຍສຳຄັນ ແມ່ນ ແມ່ນ້ຳຣາຍ, ແມ່ນ້ຳໂຣນ, ແມ່ນ້ຳທີຊີໂນ, ແລະແມ່ນ້ຳອີນ. ຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດທີ່ສຳຄັນມີພຽງຫິນກຮານິດ, ຫິນປູນ, ແລະຫິນທີ່ໃຊ້ໃນການກໍ່ສ້າງເທົ່ານັ້ນ.
ປະເທດເກຣັກ (,) ຫຼື ປະເທດເອລາດາ () ມີຊື່ເຕັມວ່າ ສາທາລະນະລັດເຮລເລນິກ (,) ແມ່ນປະເທດຫນຶ່ງຈໃນທາງຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ຂອງທະວີບເອີຣົບ ຕອນໃຕ້ສຸດຂອງແຫຼມບານກັງ ມີຊາຍແດນທາງເໜືອຕິດກັບປະເທດບູນກາຣີ ມາເຊໂດນີ ແລະ ອານບານີ ມີພົມແດນທາງຕາເວັນອອກຕິດກັບປະເທດຕວກກີ ຢູ່ຕິດທະເລເອເຊທາງດ້ານຕາເວັນອອກ ຕິດທະເລອີໂອແລະເມດີແຕຣາເນທາງດ້ານຕາເວັນຕົກແລະໃຕ້.
ເກຣັກນັບວ່າເປັນແຫຼ່ງອາລະຍະທຳຕາເວັນຕົກອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ແລະມີປະຫວັດສາດອັນດົນນານ ເຊິ່ງໄດ້ແຜ່ອິດທິພົນໄປຍັງ 3 ທະວີບ.
ຣັສເຊຍ (ອັງກິດ: Russia; ຣັດເຊຍ: Росси́я, ອອກສຽງ [rɐˈsʲijə] ( ฟังเสียง)) ມີຊື່ເປັນທາງການວ່າ ສະຫະພັນທະລັດຣັສເຊຍ (ອັງກິດ: Russian Federation; ຣັດເຊຍ: Росси́йская Федера́ция, [rɐˈsʲijskəjə fʲɪdʲɪˈratsɨjə]) ເປັນປະເທດໃນເອີເຣເຊບເໜືອ ແລະເປັນປະເທດໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນໂລກ ກວ່າ 10,000,000 ຕາລາງກິໂລແມັດ ຄອບຄຸມພື້ນທີ່ທີ່ສາມາດອາໄສຂອງໂລກເຖິງໜຶ່ງໃນແປດ ຣັດເຊຍຍັງເປັນຊາດທີມີປະຊາກອນຫຼາຍທີສຸດອັນດັບ 9 ຂອງໂລກ ໂດຍມີປະຊາກອນ 143 ລ້ານຄົນ ຣັດເຊຍປົກຄອງດ້ວຍລະບອບສະຫະພັນສາທາລະນະລັດກຶ່ງປະທານນາທິບໍດີ ປະກອບດ້ວຍ 83 ເຂດການປົກຄອງ ໄລ່ຈາກທິດຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອເຖິງທິດຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ຣັດເຊຍມີພົມແດນຕິດກັບນອກແວ ແຟັງລັງ ແອັສໂຕເນຍ ລັດເວຍ ລິຕົວເນຍ ແລະໂປໂລຍ (ທັງສອງຜ່ານມົນທົນຄາລິນິນກຣາດ) ເບລາຣຸສ ອູແກຣນ ຈໍຣ໌ເຈຍ ອາເຊີໄບຈານ ຄາຊັກສະຖານ ຈີນ ມົງໂກເລຍແລະເກົາຫລີເໜືອ ນອກຈາກນີ້ຍັງມີພົມແດນທາງທະເລຕິດກັບຍີ່ປຸ່ນໂດຍທະເລໂອຄົດສກ໌ ແລະສະຫະລັດອາເມຣິກາໂດຍຊ່ອງແຄບແບຣິງ ອານາເຂດຂອງຣັດເຊຍກິນອາຊີເໜືອທັງໝົດແລະ 40% ຂອງເອີຣົບ ແຜ່ຂ້າມເກົ້າເຂດເວລາແລະມີສິ່ງແວດລ້ອມທໍລະນີສັນຖານຫຼາຍຫຼາຍ ຣັດເຊຍມີຊັບພະຍາກອນແຮ່ທາດ ແລະ ພະລັງງານສຳຮອງໃຫຍ່ທີສຸດໃນໂລກ ແລະເປັນຜູ້ຜະລິດກ໊າສທຳມະຊາດອັນດັບໜຶ່ງຂອງໂລກ ເຊັ່ນດຽວກັບເປັນຜູ້ຜະລິດນຳມັນອັນດັບໜຶ່ງຂອງໂລກ ຣັດເຊຍມີປ່າໄມ້ສຳຮອງໃຫຍ່ທີສຸດໃນໂລກແລະ ທະເລສາບໃນຣັດເຊຍບັນຈຸນ້ຳຈືດປະມານໜຶ່ງໃນສີ່ຂອງໂລກ
ຣັດເຊຍ (Russia) ຕັ້ງຢູ່ໃນສອງທະວີບຄື: ເອີລົບຕະວັນຕົກ ແລະທະວີບອາຊີ.
ປະເທດການາດາມີປະຊາກອນປະມານ 34,834,841 ຄົນ (ກວດສອບເມື່ອປີ ຄ.ສ. 2014).
ປະເທດການາດາມີພາສາລັດຊະການ 2 ພາສາ ແມ່ນ ພາສາອັງກິດ ແລະ ພາສາຝະລັ່ງ ໂດຍມີຜູ້ເວົ້າພາສາອັງກິດປະມານ 58.7% ແລະພາສາຝະລັ່ງປະມານ 22% ນອກເໜືອຈາກນີ້ປະຊາກອນຍັງເວົ້າພາສາປັນຈາບີປະມານ 1.4%, ພາສາອິຕາລີປະມານ 1.3%, ພາສາແອສະປາໂຍນປະມານ 1.3%, ພາສາເຢຍລະມັນປະມານ 1.3%, ພາສາຈີນກວາງຕຸ້ງປະມານ 1.2%, ພາສາຕາກາລັອກປະມານ 1.2%, ພາສາອາລັບປະມານ 1.1%, ແລະ ພາສາອື່ນ ໆ ລວມປະມານ 10.5% (ກວດສອບເມື່ອປີ ຄ.ສ. 2011).
ອາເມລິກາໃຕ້（;; ）ແມ່ນທະວີບທັງໝົດພາຍໃນຊີກໂລກໃຕ້ ແລະ ເກືອບທັງໝົດພາຍໃນຊີກໂລກຕາເວັນຕົກ. ມີປະຊາກອນທັງໝົດປະມານ 387.5 ລ້ານຄົນ (ກວດສອບເມື່ອປີ ຄ.ສ. 2011).
ປະເທດແລະດິນແດນ.
ທະວີບອາເມລິກາໃຕ້ມີ 12 ປະເທດ ແລະ 3 ດິນແດນ ໂດຍມີດິນແດນຫຼັກ​ ໆ ແມ່ນ ໝູ່ເກາະມາລູອິນ, ໝູ່ເກາະກາລາປາກົດ, ແລະ ກຸຍຢານຝະລັ່ງ.
ມອນເຕເນໂກຣ (ອອກສຽງ:; ມອນເຕເນໂກຣ: "Crna Gora"/Црна Гора, ອອກສຽງ:, ມີຄວາມໝາຍວ່າ "ພູຜາສີດຳ") ເປັນປະເທດເອກະລາດຊຶ່ງຕັ້ງຢູ່ໃນເອີຣົບຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້ ມີອານາເຂດຕິດກັບທະເລເອເດຣຍຕິກແລະໂຄຼເອເຊຍທາງທິດຕາເວັນຕົກ ຕິດກັບບອສເນຍແລະເຮີເຊໂກວີນາທິດເໜືອ ຕິດກັບແຊັກບີທາງທິດຕາເວັນອອກ ແລະຕິດກັບອາລບານີທາງທິດໃຕ້ ມີພອດໂກຣິຊາເປັນເມືອງຫຼວງແລະເມືອງໃຫຍ່ທີສຸດໃນປະເທດ
ໃນອະດຮດ ມອນເຕເນໂກຣມີສະຖານະເປັນສາທາລະນະລັດໜຶ່ງໃນສະຫະພັນສາທາລະນະລັດສັງຄົມນິຍົມຢູໂກສະລາເວັຍ ແລະຕໍ່ມາໄດ້ເປັນສ່ວນໜຶ່ງໃນສະຫະພາບການເມືອງຂອງແຊັກບີ-ມອນເຕເນໂກຣ ຫຼັງຈາກມີການລົງປະຊາມະຕິວັນທີ່ 21 ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 2006 ມຶນເຕເນໂກຣກໍ່ໄດ້ປະກາດເອກະລາດໃນວັນທີ 3 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 2006 ຕາມລັດຖະທຳມະນູນສະບັບປັດຈຸບັນ ມອນເຕເນໂກຣໄດ້ຮັບການກຳນົດໃຫ້ເປັນบับ "ລັດປະຊາທິປະໄຕ ສະຫວັດດີການ ແລະສິ່ງແວດລ້ອມ"
ຊັງດີຢົງ () ຫຼື ຊີນເດີເລລ້າ () ຫຼື ສາວນ້ອຍຂີ້ເທົ່າ ແມ່ນເທບນິຍາຍທີ່ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມເປັນຢ່າງສູງທົ່ວທັງໂລກ. ມີການດັດແປງເປັນຮູບແບບຕ່າງໆ ຫຼາຍກວ່າພັນເທື່ອ. ເນື້ອເລື່ອງກ່ຽວກັບເດັກນ້ອຍສາວກຳພ້າຜູ້ນຶ່ງທີ່ຢູ່ໃນອຸປະຖຳຂອງແມ່ລ້ຽງກັບເອື້ອຍລ້ຽງສອງຄົນ ແຕ່ຖືກທາລຸນແລະໃຊ້ງານຢ່າງຂ້າຂ້ອຍ. ລຸນຫຼັງ ນາງໄດ້ພົບຮັກກັບເຈົ້າເມືອງຫຼືເຈົ້າຊາຍຜູ້ສູງສັກ.
ຕຳນານຊັງດີຢົງ ມີປາກົດໃນເທບນິຍາຍ ຫຼືນິທານພື້ນບ້ານປະເທດຕ່າງໆ ທົ່ວທັງໂລກໂດຍມີຊື່ຂອງໂຕເອກແຕກຕ່າງກັນອອກໄປ ແຕ່ວ່າສະບັບທີ່ມີຊື່ສຽງທີ່ສຸດເປັນຂອງນັກຂຽນຊາວຝະລັ່ງຊື່ ຊາກ ແປກໂລນ ໃນປີ ຄ.ສ. 1697 ເຊິ່ງອີງມາຈາກວັນນະຄະດີ ຈິອຳບັດຕິສະຕາ ເບຊິນ ເລື່ອງ La Gatta Cenerentola ໃນປີ ຄ.ສ. 1634. ໃນເລື່ອງນີ້ໂຕເອກມີຊື່ວ່າ ເອນລາ (Ella) ແຕ່ແມ່ລ້ຽງກັບເອື້ອຍໃຈຮ້າຍຂອງນາງພາກັນເອີ້ນນາງວ່າ ຊິນເດເລນລ້າ (Cinderella) ອັນໝາຍເຖິງ "ເອນລາຜູ້ເປື້ອນເປີ" ເຊິ່ງກາຍເປັນຊື່ເອີ້ນເທບນິຍາຍໃນໂຄງເລື່ອງນີ້ໂດຍທົ່ວໄປ.
thumbnail
ຫໍແອບແຟນ () ຫຼື ຕວກແອບແຟນ ແມ່ນ ຫໍຄອຍໂຄງສ້າງເຫຼັກຕັ້ງຢູ່ເທິງຊັງ ເດີ ມາກ ບໍລິເວນແມ່ນ້ຳແຊນ ໃນນະຄອນຫຼວງປາລີ. ຫໍແອບແຟນແມ່ນສັນຍະລັກຂອງປະເທດຝະລັ່ງທີ່ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນທົ່ວໂລກ ທັງຍັງເປັນນຶ່ງໃນສິ່ງກໍ່ສ້າງທີ່ມີຊື່ສຽງທີ່ສຸດໃນໂລກອີກນຳ.
ແລປົງ () ຫຼື ລາພັນເຊນ () ຫຼື ສາວນ້ອຍຜົມຍາວ ແມ່ນເທບນິຍາຍເຢຍລະມັນ ໄດ້ຖືກເກັບຮິມໂຮມໂດຍອ້າຍນ້ອງຕະກູນກິມ. ລົງພິມເທື່ອທຳອິດໃນປີ ຄ.ສ. 1812 ແລປົງເປັນນຶ່ງໃນເທບນິຍາຍທີ່ມີຊື່ສຽງ ແລະເນື່ອເລື່ອງໄດ້ຖືກການນຳໄປໃຊ້ໃນການສະແດງໂດຍນັກແຕ້ມກາຕູນ ແລະນັກສະແດງຕະຫຼົກຫຼາຍຫຼວງ.
ເລື່ອງຫຍໍ້ເວີຊັ້ນວອນ ດິສະນີ.
ໂກແຕນລັກພາໂຕແລປົງໄປຊ່ອນໄວ້ໃນຫໍຄອຍສູງກາງປ່າ ແລ້ວລ້ຽງເບິ່ງແຍງປານລູກໂຕເອງ ເພື່ອໃຊ້ຜົມຂອງແລປົງຊ່ອຍໃຫ້ນາງຄົງຄວາມເຍົາໄວແລະຈົດງາມ. ນາງຮູ້ດີວ່າ ຄັນຕັດຜົມຂອງແລປົງອອກ ຜົມນັ້ນຈະເສື່ອມສັບພະຄຸນ ດັ່ງນັ້ນ ນາງຈຶ່ງປ່ອຍໃຫ້ຜົມຂອງແລປົງຍາວໂດຍບໍ່ໄດ້ຕັດເລີຍ ແລະບໍ່ໃຫ້ແລປົງອອກນອກຫໍຄອຍເລີຍ. ທັງນີ້ ທຸກ ໆ ປີ ໃນວັນຄ້າຍວັນເກີດຂອງແລປົງ ພະລາຊາແລະລາສະດອນຂອງພະອົງຈະປ່ອຍໂຄມລອຍນັບແສນດວງຂຶ້ນສູ່ຟ້າ. ເຂົາເຈົ້າຫວັງວ່າໂຄມລອຍຈະນຳພາພະທິດາຂອງເຂົາເຈົ້າເມືອມາອີກເທຶ່ອ. ເຊົ້າມື້ນຶ່ງເມື່ອໂກແຕນເມືອມາ ແລປົງຂໍໃຫ້ນາງໄປເກັບເປືອກຫອຍມາໃຫ້ເປັນຂອງຂວັນວັນເກີດ. ໂກແຕນຍອມໃຊ້ເວລາເດີນທາງສາມມື້ໄປເອາຂອງຂວັນມາໃຫ້. ລະຫວ່າງນັ້ນ ແລປົງຕົກລົງກັບຟິນວ່າ ໃຫ້ພານາງອອກໄປນອກຫໍຄອຍ ເພື່ອໄປຊົມດູເຫຼົາໂຄມລອຍ ທີ່ນາງເຂົ້າໃຈວ່າເປັນ "ໝູ່ດາວ". ລະຫວ່າງເດີນທາງ ໂກແຕນພົບມ້າແມກຊີມທີ່ບໍ່ມີຄົນຂີ່ ແລະເກີດກັງວົນຂຶ້ນມາວ່າຈະມີຄນໄປພົບພໍ້ແລປົງຂຶ້ນ. ນາງຟ້າວຄືນເມືອໄປຍັງຫໍຄອຍ ແຕ່ພໍ້ວ່າແລປົງບໍ່ຢູ້ແລ້ວ. ຟິນພາແລປົງໜີໄປໄດ້. ພໍບໍ່ດົນແລປົງກໍຖືກໂກແຕນຈັບໂຕໄປເມື່ອຟິນມາຮອດຫໍຄອຍ ໂກແຕນແທງເຂົາຈາກຂ້າງຫຼັງ ກ່ອນແລປົງຈະໄດ້ຊ່ອຍຟິນ ຟິນຄວ້າເສດແວ່ນມາຕັດຜົມຂອງແລປົງ. ຜົມຂອງແລປົງຈຶ່ງປ່ຽນເປັນສີນ້ຳຕານເຂັ້ມແລະສູນເສຍສັບພະຄຸນໄປ. ໂກແຕນຮ້າຍແລະຮ່າງກາຍນາງກໍປ່ຽນກັບສູ່ຄວາມຊະລາຢ່າງໄວວາ ຈົນນາງບໍ່ອາດຍອມຮັບເງົາຂອງຕົນໃນແວ່ນໄດ້ ແລະໃຊ້ຜ້າຄຸມປິດໜ້າຕົນເອງໄວ້ ດ້ວຍຄວາມຮ້າຍແລະຕົກໃຈ ນາງສະດຸດພຸ່ງອອກຈາກປະຕູຫໍຄອຍ ລົງສູ່ພື້ນທາງລຸ່ມ ຮ່າງກາຍຂອງນາງກໍຮ່ວງໂຮຍຂຶ້ນເລື້ອຍໆ ກ່ອນນາງຈະໂດນກັບພື້ນແລ້ວປົ່ນເປັນຂີ້ເທົ່າດູກໄປ. ຟິນຄ່ອຍ ໆ ຕາຍລົງໃນອ້ອມແຂນຂອງແລປົງ ດ້ວຍຄວາມເສຍໃຈ. ແລປົງຮ້ອງໄຫ້ແລະຮ້ອງເພງມົນ ຢາດນ້ຳຕາຂອງນາງຢົດລົງເທິງແກ້ມຂອງຟິນແລະຍັງໃຫ້ລາວຟື້ນຈາກຄວາມຕາຍອີກຄັ້ງ. ທັງສອງກອດແລະຈູບກັນ ແລ້ວພາກັນເມືອອານາຈັກ ພະໄທຂອງລາຊາແລະລາຊິນີນັ້ນລົ້ນໄປດ້ວຍນ້ຳຕາຂອງຄວາມປີຕິທີ່ໄດ້ພໍ້ພະທິດາອີກເທື່ອ. ຫຼາຍປີຕໍ່ມາ ຟິນແລະແລປົງໄດ້ສົມລົດກັນ.
ຈິຕະນິຍົມ (,) ມີສອງຄວາມໝາຍໃນທາງຈະລິຍະສາດໃຊ້ຄຳວ່າ Idealist ໝາຍເຖິງບຸກຄົນທີ່ມອງເຫັນເປົ້າໝາຍອັນສູງສົ່ງຂອງຊີວິດແລະພະຍາຍາມຈະເຂົ້າສູ່ເປົ້າໝາຍອັນນັ້ນໃຫ້ໄດ້ໃນພາສາລາວເອີ້ນບຸກຄົນແນວນີ້ວ່າ ນັກອຸດມຄະຕິນິຍົມ ແຕ່ໃນທາງອະພິປັດຊະຍາ Idealist ໝາຍເຖິງຜູ້ສຶກສາຄົ້ນຄວ້າວ່າອັນໃດແມ່ນຄວາມຈິງ ແມ່ນຫຍັງແມ່ນສະພາບມູນຖານຂອງສິ່ງທັງຫຼາຍທີ່ສົມໄນກັນຫຼືເຂົ້າກັນໄດ້ໃນຄວາມຮູ້ສຶກນຶກຄຶດແລະຈິດໃຈຂອງມະນຸດ ໃນພາສາລາວເອີ້ນບຸກຄົນເຊັ່ນນີ້ວ່າ ນັກຈິຕະນິຍົມ.
ກຸ່ມຈິຕະນິຍົມ ຖືວ່າຈິດເປັນຄວາມແທ້ຈິງສູງສຸດພຽງສິ່ງດຽວເທົ່ານັ້ນ ສະສານແມ່ນພຽງປາກົດການຂອງຈິດເທົ່ານັ້ນ ເຊັ່ນ ຮ່າງກາຍມະນຸດແມ່ນພຽງປາກົດການຊົ່ວຄາວຂອງຈິດ ເປັນບ່ອນຢູ່ອາໄສຊົ່ວຄາວຂອງຈິດ ເມື່ອຮ່າງກາຍສູນສະຫຼາຍຈິດສຳພັດກໍຍັງຄົງຢູ່ ເຊິ່ງບາງທີອາດເມືອຄືນສູ່ແຫຼ່ງເດີມຂອງຕົນແມ່ນຈິຕະສຳບູນອັນເປັນຕົ້ນຕໍຂອງສັບພະສິ່ງ ທຸກສິ່ງທຸກຢ່າງລ້ວນແຕ່ອະທິບາຍໄດ້ດ້ວຍອາການປາກົດຂອງຈິຕະສຳບູນທັງສິ້ນ. ຈິດເປັນທຳທີ່ມີພຽງຊື່ຫາຮູບບໍ່ໄດ້. ຜູ້ມີບັນຫາເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງຈະຮູ້ຈັກຈິດໄດ້.
ມະຫາວິຫານເຊັ້ນພອນ () ຫຼືມະຫາວິຫານແຊັງໂປນ () ແມ່ນມະຫາວິຫານນິກາຍອັງກິກັງ ຕັ້ງຢູ່ລອນດອນ ປະເທດອັງກິດ ມະຫາວິຫານທີ່ເຫັນໃນປັດຈຸບັນສ້າງເມື່ອຄິດຕະສະຕະວັດທີ 17 ແລະເຊື່ອກັນວ່າເປັນມະຫາວິຫານທີ 5 ຕັ້ງແຕ່ການສ້າງສາມະຫາວິຫານກັນມາ.
ສະໄໝກ່ອນນອກມັງ.
ສະໄໝໂລມັງຕອນປາຍ ລອນດອນມີຖານະເປັນສັງຄະມົນທົນ ແຕ່ມະຫາວິຫານແຊກຊອນທີ່ສ້າງເປັນວັດໄມ້ ເຊິ່ງອາດສ້າງໂດຍເມນລິທຸດ (Mellitus) ຫຼື ນັກບຸນອໍກັດຕິນແຫ່ງແຄນເຕີບຣີ ຢູ່ໂນນພູລັດເກດ (Ludgate Hill) ຂອງສັງຄະມົນທົນທີ່ກໍ່ຕັ້ງໃໝ່ໃນປີ 604 ເຊິ່ງຢູ່ທາງຕະເວັນຕົກຂອງລອນດອນ ແລະທາງຕາເວັນຕົກຂອງລັນເດນວິກ (Lundenwic) ການສ້າງມະຫາວິຫານພາຍໃນກຳແພງເມືອງໂລມັງເປັນປະເພນີທີ່ນັກສອນສາສະໜາເຮັດມາຕັ້ງແຕ່ແຜ່ນດິນໃຫຍ່ເອີລົບ.
ບ່ອນຕັ້ງຂອງມະຫາວິຫານ ປັດຈຸບັນກ່າວກັນວ່າເຄີຍເປັນບ່ອນຕັ້ງຂອງວັດຫິນບຸຮານ (stone circle) ແລະເປັນວັດທີ່ອຸທິດໃຫ້ເທພີໄດແອນນ້າ ເຊິ່ງກົງກັບວັດອະພອນໂລທີ່ປັດຈຸບັນເປັນບ່ອນຕັ້ງຂອງ ເວັດມິນສະເຕີແອບບີ ແຕ່ ເຊີຄິດໂຕເຟີ ເຣັນ (Christopher Wren) ຜູ້ເປັນສະຖາປະນິກບໍ່ພົບສິ່ງໃດເປັນຫຼັກຖານຢ່າງທີ່ກ່າວ ແຕ່ອາດຈະເປັນໄປໄດ້ວ່າວັດເດີມແມ່ນພຽງຊາເປນນ້ອຍ ໆ ແລະອາດຖືກທຳລາຍຫຼັງຈາກເມນລິທຸດຖືກໄລ່ອອກຈາກເມືອງໄປຊົ່ວຄາວໂດຍພວກນອກສາສະໜາທີ່ສືບເຊື້ອສາຍມາຈາກແຊເບີດ (Saeberht) ແລະ ວັດຖືກເຜົາໃນປີ 675. ວັດທີ່ສ້າງແທນເປັນວັດທີ່ສ້າງດ້ວຍຫິນ (ປີ 685) ພາຍໃນວັດເປັນບ່ອນຝັງພະເຈົ້າ/ນັກບຸນເຊບບີແຫ່ງເອັດເຊັກ. ຕໍ່ມາວັດນີ້ຖືກປຸ້ນທຳລາຍໂດຍໄວກິ້ງເມື່ອປີ 961 ຕາມທີ່ກ່າວໃນ “ຈົດໝາຍເຫດແອງໂກລ-ແຊັກຊອນ” (Anglo-Saxon chronicle).
ມະຫາວິຫານທີສາມ ແມ່ນສ້າງດ້ວຍຫີນເມື່ອປີ 962 ແລະ ໃຊ້ເປັນບ່ອນຝັງພະສົບຂອງ ພະເຈົ້າເອເທເຣັດທີ 2 (Ethelred the Unready) ແຕ່ຕໍ່ມາຖືກເຜົາໃນປີ 1087 ຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ໃນ “ຈົດໝາຍເຫດແອງໂກລ-ແຊັກຊອນ”.
ມະຫາວິຫານເຊັ້ນພອນເກົ່າ.
ມະຫາວິຫານເຊັ້ນພອນທີ 4 ເອີ້ນວ່າ “ມະຫາວິຫານເຊົ້ນພອນເກົ່າ” ຫຼື “ມະຫາວິຫານເຊັ້ນພອນກ່ອນໄຟໄໝ້” (ກ່ອນໄຟໄໝ້ຄັ້ງໃຫຍ່ໃນລອນດອນໃນປີ 1666) ສ້າງໂດຍຊາວນອກມັງ ຫຼັງຈາກໄຟໄໝ້ເມື່ອປີ 1087 ໄລຍະເວລາທີ່ໃຊ້ໃນການກໍ່ສ້າງລວມ 200 ປີ ຈຶ່ງແລ້ວ ແຕ່ກໍ່ມາເສຍຫາຍຈາກໄຟໄໝ້ໄປມາກເມື່ອປີ 1136 ຫຼັງຄາທີ່ສ້າງຕາງກໍຍັງເປັນໄມ້ທີ່ສາມາດຕິດໄຟໄດ້ຢ່າງດີ. ເມື່ອປີ 1240 ວັດໄດ້ຮັບການສະຖາປະນາຢ່າງເປັນທາງການ.
ແຕ່ຫຼັງຈາກການສະຖາປະນາໄດ້ພຽງ 16 ປີ ວັດກໍ່ມີໂຄງການຂະຫຍາຍເພີ່ມອີກເມື່ອປີ 1256 “ວຽກໃໝ່” ຄັ້ງນີ້ແລ້ວເມື່ອປີ 1314 ແຕ່ວັດໄດ້ຮັບການສະຖາປະນາອີກເທື່ອເມື່ອປີ 1300 -- 14 ປີກ່ອນການຂະຫຍາຍເພີ່ມຕື່ມຈະແລ້ວ. ມະຫາວິຫານເຊົ້ນພອນໃນຂະນະນັ້ນແມ່ນມະຫາວິຫານທີ່ເລີກເປັນທີສາມຊອງເອີລົບ ເມື່ອມີການຂຸດຄົ້ນທາງບູຮານຄະດີ ກໍພົບວ່າໂຕມະຫາວິຫານເຊັ້ນພອນເກົ່າເລິກ 585 ຟຸດ ກວ້າງ 100 ຟຸດ ຈາກແຂນກາງເຂນເໜືອເຖິງໃຕ້ກວ້າງ 290 ຟຸດ ແລະມີມົນທົບທີ່ສູງທີ່ສຸດໃນເອີລົບ ສູງປະມານ 489 ຟຸດ.
ພໍມາຮອດຊຸມປີ 1600 ມະຫາວິຫານຕົກຢູ່ໃນສະພາບເສື່ອມໂຊມຫຼາຍ ໃນສະໄໝສມເດັດພະເຈົ້າເຮນລີທີ 8 ແລະ ພະເຈົ້າເອັດເວີດທີ 6 ວັດກໍໄດ້ຮັບຄວາມເສຍຫາຍຢ່າງໜັກຈາກຜົນຂອງພະລາຊະກິຊະດີກາຍຸບອາຮາມ ແລະ ພະລາຊະກິຊະດີກາເວນຄືນຊັບຂອງອາຮາມເປັນຂອງຫຼວງ (Chantries Act) ໂດຍມີການທຳລາຍເຄື່ອງຕົກແຕ່ງພາຍໃນຂອງວັດ ລະບຽງຄົດ ຫ້ອງໃຕ້ດິນພາຍໃນວັດ ຄູຫາສວດມົນ ແລະ ບໍລິເວນທີ່ເຮັດພິທີ ລວມທັງສິ່ງກໍ່ສ້າງອື່ນ ໆ ຂອງວັດ ອະສັງຫາລິມະຊັບບາງສ່ວນຂອງມະຫາວິຫານທີ່ບໍ່ຖືກທຳລາຍ ກໍຖືກຍຶດເປັນຂອງຫຼວງ ຫຼືບໍ່ກໍຖືກຂາຍ ຫຼືຖືກບັງຄັບໃຫ້ເຊົ່າ ໂດຍສະເພາະໃຫ້ກັບໂຮງພິມແລະຮ້ານປຶ້ມຜູ້ເປັນນິກາຍປະໂລເຕສະຕັງ. ວັດສະດຸຈາກສິ່ງກໍ່ສ້າງທີ່ຖືກທຳລາຍກໍກາຍເປັນວັດສະດຸກໍ່ສ້າງສຳລັບສິ່ງກໍ່ສ້າງໃໝ່ ເຊັ່ນ ວັງຊອມເມີເຊ້ດ (Somerset House) ຂອງ ລອຣ໌ດຜູ້ພິທັກໂອລິເວອຣ໌ ຄຣອມເວລລ໌ (Lord Protector Oliver Cromwell).
ທາງຕະເວົນອອກສຽງເໜືອຂອງມະຫາວິຫານເອີ້ນວ່າ “St Paul's Cross” ກາຍມາເປັນບ່ອນເທສະໜາກາງແຈ້ງ ເມື່ອປີ 1561 ມົນດົບຂອງມະຫາວິຫານກໍຖືກຟ້າຜ່າແລະບໍ່ມີການສ້າງຕາງ. ເຫດການຄັ້ງນີ້ ເຮັດໃຫ້ຜູ້ນັບຖື ນິກາຍໂລມັງກາໂຕລິກ ແລະ ປະໂລເຕສະຕັງ ຖືກັນວ່າເປັນສັນຍານຈາກພະເຈົ້າທີ່ສະແດງຄວາມບໍ່ພໍໃຈໃນຄວາມແຕກແຍກຂອງນິກາຍທັງສອງ.
ມາຮອດປີ 1630 ອິນິໂກ ໂຈນສ໌ (Inigo Jones) ສະຖາປະນິກແບບກະລາສິກກໍສ້າງສາດ້ານໃໝ່. ແຕ່ມາຖືກທຳລາຍເສຍຫາຍໄປຫຼາຍລະຫວ່າງສົງຄາມກາງເມືອງອັງກິດ ພ້ອມເອກະສານຂອງວັດອີກນຳ. “ມະຫາວິຫານເຊັ້ນພອນເກົ່າ” ມາຖືກທຳລາຍໝົດລະຫວ່າງໄຟໄໝ້ຄັ້ງໃຫຍ່ໃນລອນດອນໃນປີ 1666 ເຖິງແມ່ນຈະເປັນໄປໄດ້ທີ່ຈະສ້ອມແປງຈາກສິ່ງທີ່ຫຼົງເຫຼືອຈາກໄຟໄໝ້ ແຕ່ກໍມີການຕັດສິນໃຈໃຫ້ກໍ່ສ້າງວັດໃໝ່ທັງໝົດເປັນຕາມສະຖາປັດຕະຍະກຳຮ່ວມສະໄໝຂອງສະໄໝນັ້ນ ເຊິ່ງໃນປັດຈຸບັນເອີ້ນວ່າ ສະຖາປັດຕະຍະກຳແບບບາໂລກ. ອັນທີ່ຈິງແລ້ວ ຄວາມຄຶດທີ່ຈະສ້າງມະຫາວິຫານໃໝ່ກໍມີມາຕັ້ງແຕ່ກ່ອນທີ່ໄຟຈະໄໝ້ແລ້ວ.
ການອອກແບບແລະການກໍ່ສ້າງ.
ກະລິສະໂຕເຟີ ເຣັນ (Christopher Wren) ເປັນສະຖາປະນິກທີ່ໄດ້ຮັບການແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ເປັນຜູ້ອອກແບບມະຫາວິຫານເຊັ້ນປອນໃໝ່ ພ້ອມກັບວັດອື່ນໃນລອນດອນອີກປະມານ 50 ແຫ່ງໃນຂະນະດຽວກັນເມື່ອປີ 1668 ແບບແລກທີ່ເຣັນອອກແບບເປັນການສ້າງມະຫາວິຫານໃໝ່ເທິງຖານເດີມ ແຕ່ແຜນນີ້ບໍ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດໃນປີ 1669 ຜັງທີສອງແມ່ນຮູບກາກະບາດ (Greek cross) ອອກແບບໃນຊ່ວງປີ 1670-1672 ແຕ່ບໍ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດອີກ ຍ້ອນຮູບທັນສະໄໝເກີນໄປ ເຊັ່ນດຽວກັບຜັງທີ່ເອົາມາດັດແກ້ທີ່ສ້າງຮູບຫຍໍ້ສ່ວນ 1:24 “Great Model” ທີ່ຕັ້ງສະແດງຢູ່ໃນຫ້ອງໃຕ້ດິນຂອງມະຫາວິຫານໃນປັດຈຸບັນ ຜັງທີ່ໃນທີ່ສຸດກໍໄດ້ຮັບການຍອມຮັບເປັນຜັງທີ່ອອກແບບເມື່ອປີ 1675 ແບບທີ່ຍອມຮັບປະກອບດ້ວຍໂດມນ້ອຍມີຍອດແຫຼມທາງເທິງ ແຕ່ສົມເດັດພະເຈົ້າຊານທີ 2 ແຫ່ງອັງກິດ ຊົງອະນຸຍາດໃຫ້ເຣັນແກ້ໄຂສິ່ງຕົກແຕ່ງຂອງຜັງທີ່ “ຍອມຮັບ” ໄດ້ ເຣັນຈຶ່ງດັດແກ້ປ່ຽນແປງຈາກເດີມຫຼວງຫຼາຍ ລວມທັງຂະຫຍາຍຂະໜາດໃຫ້ໂດມໃຫຍ່ຂຶ້ນ ແລະເພີ່ມຫໍສອງຫໍທາງດ້ານຕະເວັນຕົກ ໂຕອາຄານເລີ່ມກໍ່ສ້າງເມື່ອເດືອນມິຖຸນາ ໂດຍມີທໍມັດ ສະຕະລອງ ຜູ້ເປັນຫົວໜ້ານາຍຊ່າງຫີນຂອງເຣັນ ເປັນຜູ້ວາງສິລາເລິກ ເມື່ອປີ 1677.
ເຊັນ (ຍີ່ປຸ່ນ: 禅, ぜん; ຝະລັ່ງ, ອັງກິດ: Zen) ເປັນນິກາຍນຶ່ງໃນສາສະໜາພຸດຝ່າຍມະຫາຍານ ນັບຖືກັນຢ່າງແພ່ຫຼາຍໃນແຖບອາຊີຕາເວັນອອກ (ຈີນ, ຍີ່ປຸ່ນ, ເກົາຫຼີ).
ຄຳວ່າ ເຊັນ ແມ່ນຊື່ຍີ່ປຸ່ນຂອງຄຳວ່າ ສານ (ຈີນ: 禅, Chán). ໃນພາສາຈີນ ແຫຼ່ງກຳເນີດຈາກຄຳວ່າ ທຍານ ໃນພາສາສັນສະກິດອີກທອດນຶ່ງ (ກົງກັບຄຳວ່າ ຊານ ໃນພາສາປາລີ) ເຊິ່ງໝາຍເຖິງ ການເພ່ງອາລົມຈົນໃຈແນ່ວແນ່ເປັນອັບປະນາສະມາທິ ມີຈິດທີ່ສະຫງົບແລະປະນີດ.
"Formation of Chán in Tang & Song China"
ມະຫາຍານ ເປັນນິກາຍໃນສາສະໜາພຸດຝ່າຍອາຈະລິຍະວາດ ທີ່ນັບຖືກັນຢູ່ປະເທດແຖບຕອນເໜື້ອຂອງອິນເດຍ ເນປານ ຈີນ ຍີ່ປຸ່ນ ເກົາຫຼີ ຫວຽດນາມ ມົງໂກລີ ໄປຈົນຮອດບາງສ່ວນຂອງລັດເຊຍ.
ຈຸດເດັ່ນຂອງນິກາຍນີ້ຢູ່ທີ່ແນວຄິດເລື່ອງການບຳເພັນຕົນເປັນພະໂພທິສັດສ້າງບາລະມີເພື່ອຊ່ອຍເຫຼືອສັບພະຊີວິດໃນໂລກໄປສູ່ຄວາມພົ້ນທຸກ ດ້ວຍເຫດທີ່ມີຜູ້ນັບຖືຢູ່ຫຼາຍໃນປະເທດແຖບເໜືອຈຶ່ງເອີ້ນໄດ້ອີກຊື່ນຶ່ງວ່າ ອຸດຕະລະນິກາຍ. ປັດຈຸບັນພຸດທະສາສະນິກະຊົນສ່ວນໃຫຍ່ຂອງໂລກເປັນຜູ້ນັບຖືນິກາຍມະຫາຍານ.
ໃນດ້ານຊີວະວິທະຍາ ວິວັດທະນາການ (,) ແມ່ນການປ່ຽນແປງທາງພັນທຸກຳໃນປະຊາກອນຂອງສິ່ງມີຊີວິດ ຈາກລຸ້ນນຶ່ງສູ່ລຸ້ນນຶ່ງ.
ໂດຍອາໄສແຊນ (gène) ເປັນໂຕກາງໃນການສົ່ງຜ່ານລັກສະນະທາງພັນທຸກຳ ອັນເປັນພື້ນຖານຂອງການເກີດວິວັດທະນາການ ລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ ແມ່ນເກີດຂຶ້ນໃນປະຊາກອນເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມແປຜັນທາງພັນທຸກຳເມື່ອສິ່ງມີຊີວິດໃຫ້ກຳເນີດລູກຫຼານມັກເກີດລັກສະນະໃໝ່ ຫຼືປ່ຽນແປງລັກສະນະເດີມ.
ລັກສະນະໃໝ່ທີ່ເກີດຂຶ້ນນີ້ມີສາເຫດສຳຄັນ 2 ປະການ: ປະການນຶ່ງ ເກີດຈາກຂະບວນການກາຍພັນຂອງແຊນ, ສ່ວນປະການສອງ ເກີດຈາກການແລກປ່ຽນແຊນລະຫວ່າງປະຊາກອນ ແລະລະຫວ່າງແອສະແປດ (espèce) ໃນສິ່ງມີຊີວິດທີ່ມີການສືບພັນແບບອາໄສເພດ ສິ່ງມີຊີວິດໃໝ່ທີ່ເກີດຂຶ້ນຈະຜ່ານຂະບວນການແລກປ່ຽນແຊນ ອັນກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມແປຜັນທາງພັນທຸກຳທີ່ຫຼາກຫຼາຍໃນສິ່ງມີຊີວິດ.
ຢີນ () ຫຼື ແຊນ () ແມ່ນໜ່ວຍຄວບຄຸມລັກສະນະທາງກຳມະພັນຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ.ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງດີເອນເອ (DNA) ທີ່ຖອດລະຫັດມີຄວາມສາມາດໃນການຄວບຄຸມຈຸລັງລູກຫຼານມີຮູບຮ່າງລັກສະນະ ແລະ ໜ້າທີ່ຕ່າງໆຄືກັນກັບຈຸລັງຂອງພໍ່ແມ່, ປາກົດການທີ່ລູກຫຼານຄືກັນກັບ ພໍ່ແມ່ ເອີ້ນວ່າ ກຳມະພັນ. ດັ່ງນັ້ນ, ດີເອນເອໂມເລກຸນໜຶ່ງຈະມີແຊນຫຼາຍກວ່າໜຶ່ງແຊນຂຶ້ນໄປ.
ດີເອນເອໂມເລກຸນໜຶ່ງ ເປັນຄືລົດໄຟຄັນໜຶ່ງ ທີ່ບັນຈຸຕູ້ລົດໄຟຫຼາຍໆຕູ້ ແຕ່ລະຕູ້ຈະບັນຈຸສິນຄ້າ ຫຼື ຜູ້ໂດຍສານຕ່າງກັນ. ຕູ້ລົດໄຟປຽບເໝືອນແຊນ ສ່ວນລົດໄຟປຽບເໝືອນດີເອນເອ.
DNA ແລະ RNA ແມ່ນອາຊິດນິວເຄຼຍ, ແລະຮ່ວມກັນກັບທາດໂປຼຕີນ, lipids, ແລະ macromolecules (polysaccharides) ແມ່ນ macromolecules ຊີວະພາບທີ່ສໍາຄັນທີ່ມີຄວາມສໍາຄັນຕໍ່ທຸກຮູບແບບຊີວິດທີ່ຮູ້ຈັກ. ໂມເລກຸນ DNA ສ່ວນຫຼາຍແມ່ນປະກອບດ້ວຍຕ່ອງໂສ້ biopolymer ສອງອັນທີ່ກ້ຽວວຽນຢູ່ອ້ອມຮອບແກນຈິນຕະນາການທີ່ປະກອບເປັນ helix ສອງເທົ່າ. DNA ສອງສາຍນີ້ເອີ້ນວ່າ polynucleotides ເນື່ອງຈາກວ່າອົງປະກອບຂອງພວກມັນປະກອບດ້ວຍ nucleotide monomers.[3][4] ແຕ່ລະ nucleotide ແມ່ນປະກອບດ້ວຍຫນຶ່ງໃນສີ່ nucleobases ທີ່ມີໄນໂຕຣເຈນ - cytosine (C), guanine (G), adenine (A), ຫຼື thymine (T) - ເຊື່ອມຕໍ່ກັບນ້ໍາຕານ deoxyribose ແລະກຸ່ມຟອສເຟດ. Nucleotides ຖືກເຊື່ອມຕໍ່ເຂົ້າກັນເປັນສາຍ DNA ໂດຍການຜູກມັດ covalent ລະຫວ່າງໂມເລກຸນ້ໍາຕານຂອງ nucleotide ຫນຶ່ງແລະກຸ່ມຟອສເຟດຂອງ nucleotide ຕໍ່ໄປ, ປະກອບເປັນ "ກະດູກສັນຫຼັງ" ້ໍາຕານ - ຟອສເຟດ. ພື້ນຖານໄນໂຕຣເຈນລະຫວ່າງສອງ polynucleotides ສາຍດຽວເຊື່ອມຕໍ່ກັນໂດຍຫຼັກການຂອງຄວາມສົມບູນ (A ຫາ T, ແລະ C ຫາ G) ຜ່ານ…
ຄິດຕະຈັກອອກໂຕດົກ (,) ຫຼື ຄິດຕະຈັກບີຊັງແຕງ (The Byzantine Church) ແມ່ນນິກາຍນຶ່ງໃນຄິດຕະສາສະໜາ. ອອກໂຕດົກແມ່ນຄິດຕະຈັກທີ່ໃຫຍ່ເປັນທີສອງຂອງຄິດສາສະໜາໃນໂລກ.
ຄິດຕະຈັກນີ້ປະຕິບັດຕາມຫຼັກການທາງເທວະວິທະຍາຢ່າງບໍ່ມີການປ່ຽນແປງມາຕັ້ງແຕ່ສະໄໝສາສະໜາຄິດຍຸກທຳອິດ. ຄິດຕະຈັກອອກໂຕດົກແບ່ງເປັນຄິດຕະຈັກຍ່ອຍໆ ແຕ່ລະຄິດຕະຈັກມີອັກຄະລະບິດອນຫຼືມຸກນາຍົກເປັນຂອງຕົນເອງ ຜູ້ມີໜ້າທີ່ເປັນຜູ້ພິທັກປະເພນີຂອງສາສະນະຈັກ ແລະສາມາດສືບສາຍຄືນໄປໄດ້ເຖິງອັກຄະລທູດຂອງພະເຢຊູໂດຍສະເພາະນັກບຸນອັງເດ.
ນິກາຍອັງກະລິກັງ () ຫຼື ນິກາຍແອງກິຄັນ () ແມ່ນຄືຄຳທີ່ກ່າວເຖິງຄວາມເຊື່ອຫຼືການປະຕິບັດຂອງນິກາຍສາສະໜາຄິດທີ່ມີປະຫວັດກ່ຽວກັບ ຫຼື ມີການປະຕິບັດທີ່ຄ້າຍຄືກັບຄິດຕະຈັກແຫ່ງອັງກິດ.
ຄຳວ່າ “ອັງກິກັງ” ມາຈາກຄຳວ່າ “ecclesia anglicana” ໃນພາສາລາແຕັງຍຸກກາງທີ່ໃຊ້ກັນມາຕັ້ງແຕ່ ຄ.ສ. 1246 ໝາຍຄວາມວ່າ "ວັດອັງກິດ" (the English Church) ຜູ້ນັບຖືນິກາຍອັງກິຄັນສ່ວນໃຫຍ່ເປັນສະມາຊິກຂອງວັດໃນກຸ່ມທີ່ເອີ້ນວ່າ “ກຸ່ມອັງກິຄັນ” (Anglican Communion) ແຕ່ກໍຍັງມີວັດທີ່ເປັນອັງກິກັງແຕ່ບໍ່ໄດ້ເປັນສ່ວນໜື່ງຂອງ “ກຸ່ມອັງກິກັງ” ເຊັ່ນກຸ່ມທີ່ເອີ້ນຕົນເອງວ່າ “Continuing Anglican Churches”
ຄວາມເຊື່ອຂອງອັງກິຄັນຈະພົບໄດ້ໃນຄຳຂຽນໃນພະວໍລະສານ ປະເພນີຂອງໂບດສາວົກ ແລະຜູ້ສອນສາສະໜາແຕ່ເດີມ ລັກສະນະໂຄງສ້າງ ຄວາມເຊື່ອທາງຄິດຕະສາສະນະວິດທະຍາ ແລະລັກສະນະການທຳພິທີເປັນລັກສະນະເອກະລັກທີ່ເປັນສາຍກາງລະຫວ່າງ ນິກາຍໂລມັງກາໂຕລິກ ແລະ ນິກາຍໂປແຕສະຕັງ ຫຼືທີ່ເອີ້ນວ່າ “ທາງສາຍກາງ” ຂອງນິກາຍທັງສາມ.
ນິກາຍປະໂລແຕສະຕັງ ຫຼືສະກດ ປະໂຣແຕສະຕັງ ຫຼື ໂປຣແຕສະຕັງ (,) ແມ່ນນິກາຍນຶ່ງໃນສາສະໜາຄິດ ໃຊ້ໝາຍເຖິງຄິດຕະສາສະນິກະຊົນໃດໆ ທີ່ບໍ່ແມ່ນໂລມັງກາໂຕລິກແລະອອກໂຕດົກ. ປະໂລແຕສະຕັງແມ່ນຂະບວນການສາສະໜາທີ່ມີຈຸດເລີ່ມຕົ້ນທີ່ປະເທດເຢຍລະມັນຊ່ວງຕົ້ນຄິດຕະສະຕະວັດທີ 16 ເພື່ອຄັດຄ້ານຫຼັກຄວາມເຊື່ອແລະການປະຕິບັດແບບໂລມັງກາໂຕລິກ ໂດຍສະເພາະແມ່ນໃນປະເດັນທີ່ກ່ຽວກັບຄວາມລອດ ການເຮັດໃຫ້ຊອບທຳ ແລະຄິດຕະຈັກວິທະຍາ.
ນິກາຍຍ່ອຍ.
ປະໂລແຕສະຕັງແບ່ງອອກເປັນຫຼາຍນິກາຍຍ່ອຍ ເຊິ່ງຍຶດຫຼັກຄວາມເຊື່ອແຕກຕ່າງກັນໄປ ແຕ່ໂດຍທົ່ວໄປຈະຍອມຮັບຫຼັກການຄືກັນວ່າມະນຸດຈະເປັນຄົນຊອບທຳໄດ້ກໍໂດຍອາໄສພະຄຸນຈາກພະເຈົ້າຜ່ານທາງຄວາມສັດທາເທົ່ານັ້ນ (ເອີ້ນວ່າຫຼັກໂຊລາກາເຊຍແລະໂຊລາຟີເດ) ເຊື່ອວ່າຜູ້ເຊື່ອທຸກຄົນເປັນປຸໂລຫິດ ແລະຄຳພີໄບເບິນມີອຳນາດສູງສຸດໃນການກຳໜົດຫຼັກຄວາມສັດທາແລະສີລະທຳ (ເອີ້ນວ່າຫຼັກໂຊລາສະກິບຕູລາ).
ເຟດບຸກ (ອັງກິດ: Facebook) ແມ່ນບໍລິການເຄືອຂ່າຍສັງຄົມແລະເວັບໄຊ. ເປີດໃຊ້ການເມື່ອ 4 ກຸມພາ ຄ.ສ. 2004. ດຳເນີນການແລະມີເຈົ້າຂອງແມ່ນ ບໍລິສັດ ເຟດບຸກ (Facebook, Inc.) ຈາກຂໍ້ມູນເດືອນມັງກອນ ຄ.ສ. 2010. ເຟດບຸກມີຜູ້ໃຊ້ປະຈຳ 500 ລ້ານບັນຊີ. ຜູ້ໃຊ້ສາມາດສ້າງຂໍ້ມູນສ່ວນໂຕ. ເພີ່ມລາຍຊື່ຜູ້ໃຊ້ອື່ນໃນຖານະໝູ່ແລະແລກປ່ຽນຂໍ້ຄວາມ. ລວມເຖິງໄດ້ຮັບແຈ້ງໂດຍທັນທີເມື່ອພວກເຂົາເຈົ້າປັບປຸງຂໍ້ມູນສ່ວນໂຕ. ນອກຈາກນັ້ນຜູ້ໃຊ້ຍັງສາມາດຮ່ວມກຸ່ມຄວາມສົນໃຈສ່ວນໂຕ ຈັດລະບົບຕາມບ່ອນເຮັດວຽກ ໂຮງຮຽນ ມະຫາວິທະຍາໄລ ຫຼື ອື່ນ ໆ. ຊື່ຂອງເຟດບຸກແມ່ນມາຈາກຊື່ເອີ້ນຄຳປາກຂອງປຶ້ມທີ່ໃຫ້ກັບນັກຮຽນເມື່ອເລີ່ມຕົ້ນຮຽນໃນສະຖາບັນອຸດົມສຶກສາ ອັນມອບໃຫ້ໂດນຄະນະບໍລິຫານມະຫາວິທະຍາໄລໃນສະຫະລັດອເມລິກາ ເພື່ອຊ່ອຍໃຫ້ນັກຮຽນສາມາດຮູ້ຈັກຜູ້ອື່ນໄດ້ດີຫຼາຍຂຶ້ນ.ເຟດບຸກອະນຸຍາດໃຫ້ໃຜກໍ່ໄດ້ເຂົ້າສະມັກລົງທະບຽນນຳເຟດບຸກ, ໂດຍຕ້ອງມີອາຍຸຫຼາຍກວ່າ 13 ປີຂຶ້ນໄປ.
ເຟດບຸກກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນໂດຍ ມາຣ໌ກ ຊັກເຄີຣ໌ເບີຣ໌ກ. ຮ່ວມນຳໝູ່ຮ່ວມຫ້ອງໃນວິທະຍາໄລຂອງເຂົາເຈົ້າແລະເປັນນັກຮຽນວິທະຍາສາດຄອມພິວເຕີຜູ້ຊື່ ເອັດວາຣ໌ໂດ ຊາເວຣິນ, ດິສຕິນ ມອສໂຄວິຕຊ໌ ແລະຄຣິສ ອິວສ໌. ແຕ່ເກົ່າສະມາຊິກຂອງເວັບໄຊຈະຈຳກັດສະເພາະກຸ່ມຜູ້ກໍ່ຕັ້ງແລະນັກຮຽນມະຫາວິທະຍາໄລຮາເວີຣ໌ດ. ແຕ່ຕໍ່ມາຂະຫຍັບຂະຫຍາຍໄປສູ່ມະຫາວິທະຍາໄລອື່ນໃນແຖບບອສຕັ້ນ, ກຸ່ມໄອວີ້ລີກ, ແລະມະຫາວິທະຍາໄລສະແຕນຟອຣ໌ດ ແລ້ວຄ່ອຍ ໆ ເພີ່ມນັກຮຽນຈາກມະຫາວິທະຍາໄລອື່ນ ຈນເປີດໃຫ້ກັບນັກຮຽນຊັ້ນໄຮສະຄູລ ຈົນໃນທີ່ສຸດທຸກຄົນກໍ່ສາມາດເຂົ້າສະມັກໄດ້ໂດຍອາຍຸຫຼາຍກວ່າ 13 ປີຂຶ້ນໄປ.
ສົມເດັດພະລາຊິນີນາດເອລີຊາແບັດທີ 2 ແຫ່ງສະຫະລາຊະອານາຈັກ (;; ປະສູດ 21 ເມສາ ຄ.ສ. 1926) ເປັນພະລາຊິນີນາດແຫ່ງ 16 ຈາກ 53 ລັດສະມາຊິກໃນເຄືອຈັກກະພົບແຫ່ງຊາດ ພະອົງເປັນປະທານເຄືອຈັກກະພົບແລະຜູ້ປົກຄອງສູງສຸດແຫ່ງຄິດຕະຈັກແຫ່ງອັງກິດ
ເມື່ອສົມເດັດພະລາຊິນີນາດເອລີຊາແບັດທີ 2 ສະເດັດຂຶ້ນຄອງລາດເມື່ອວັນທີ່ 6 ກຸມພາ ຄ.ສ. 1952 ພະອົງເປັນປະທານເຄືອຈັກກະພົບແລະເຈົ້າມະຫາຊີວິດແຫ່ງເຈັດລັດ ເຄືອຈັກກະພົບເຈັດລັດ ໄດ້ແກ່ ສະຫະລາຊະອານາຈັກ ການາດາ ໂອຕະລິດ ນິວຊີແລນ ແອຟິກາໃຕ້ ປາກີສະຖານແລະຊີລອນ ພິທີລາຊາພິເສກຂອງພະອົງໃນປີຕໍ່ມາເປັນພິທີລາຊາພິເສກຄັ້ງທຳອິດທີ່ຖ່າຍທອດທາງໂທລະພາບລະຫວ່າງ ຄ.ສ. 1956 ເຖິງ ຄ.ສ. 1992 ຈຳນວນລາຊະອານາຈັກຂອງພະອົງແປຜັນເມື່ອດິນແດນຕ່າງໆ ໄດ້ຮັບເອກະລາດແລະບ້າງກາຍເປັນສາທາລະນະລັດໃນປະຈຸບັນ ນອກຈາກສີ່ປະເທດທຳອິດທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນ ສົມເດັດພະລາຊິນີນາດເອລີຊາແບັດທີ 2 ຍັງເປັນພະລາຊິນີນາດແຫ່ງຈາແມກາ ບາແບໂດດ ໝູ່ເກາະບາຮາມາດ ກາແນດາ ປາປົວຊີນູແວນກີເນ ໝູ່ເກາະໂຊໂລມອນ ຕູວາລູ ແຊນລູເຊຍ ແຊນວິນເຊັນແລະແກນາດີນ ແອນຕິກາແລະບາບູດາ ແບລີດແລະແຊນຄິດແນວິດ ພະອົງແມ່ນພະມະຫາກະສັດທີ່ຊົງພະຊົນມາຍຸຫຼາຍທີ່ຂອງເບຕາຍ ເມື່ອວັນທີ່ 9 ກັນຍາ ຄ.ສ. 2015 ພະອົງແມ່ນປະມຸກແຫ່ງລັດເບຕາຍທີ່ຊົງຄອງລາດດົນທີ່ສຸດ ແຊງໜ້າລັດຊະການຂອງສົມເດັດພະລາຊິນີນາດວິກຕໍເລຍ ຜູ້ເປັນພະມານດາຂອງພະໄປຍະກາ (ທວດ) ຂອງພະອົງ ແລະພະລາຊິນີນາດທີ່ຊົງຄອງລາດດົນທີ່ສຸດໃນປະຫວັດສາດ
ພະອົງເປັນພະລາຊະທິດາພະອົງທຳອິດຂອງດຸກແລະດັສເຊສແຫ່ງຍອກ (ຕໍ່ມາຄື ສົມເດັດພະເຈົ້າຈອດທີ່ 6ແລະສົມເດັດພະລາຊິນີເອລີຊາແບັດ) ພະລາຊະບິດາເປັນພະໂອລົດອົງທີ່ 2 ຂອງສົມເດັດພະເຈົ້າຈອດທີ່ 5ກັບສົມເດັດພະລາຊິນີແມລີ ພະລາຊະບິດາຂອງສະເດັດຂຶ້ນຄອງລາດເນື່ອງຈາກສົມເດັດພະເຈົ້າເອັດເວີດທີ່ 8 ພະລາຊະໂອລົດອົງໂຕຊົງສະຫຼະລາຊະສົມບັດ ພະອົງຈຶງໄດ້ຮັບຕຳແໜ່ງລາຊະທາຍາດໂດຍສັນນິດຖານແຫ່ງສະຫະລາຊະອານາຈັກ
ເມື່ອຄັ້ງຊົງພະເຍົາພະອົງປະທັບ ນະ ກຸງລອນດອນ ບໍລິເວນພີກຄາເດລລີ ໄວທ໌ລອດຈ໌ ຣິດມອນດ໌ ພາກ ແລະພະຕຳໜັກໃນຊົນນະບົດຂອງພະໄອຍິກາ (ຍ່າ) ເມື່ອພະອົງຊົງພະຊົນມາຍຸ 6 ພັນສາ ພະບິດາໄດ້ພະລາຊະທານຕຳໜັກໃນວິນເຊີເກດພາກໃຫ້ເປັນທີ່ປະທັບນອກເມືອງ ພະອົງຊົງໄດ້ຮັບການສຶກສາຊັ້ນຕົ້ນ ນະ ທີ່ປະທັບ ແລະເມື່ອພະບິດາສະເດັດຂຶ້ນຄອງລາດ ພະອົງຈຶງຕ້ອງຊົງສຶກສາ ທາງດ້ານປະຫວັດສາດແລະກົດໝາຍ ເພື່ອກຽມພ້ອມທີ່ເປັນກະສັດໃນອະນາຄົດ ນອກຈາກນີ້ພະອົງຍັງຊົງສຶກສາດ້ານສິລະປະ ດົນຕີ ແລະຮຽນການຂີ່ມ້າ ເຊິ່ງຕໍ່ມາກາຍເປັນກີລາທີ່ຊົງໂປດປານພະອົງມີພະສະຫາຍຊື່ ໂຣສເລແວນ່າ ມິໂນລາດ
ພະອົງຊົງເລິ່ມຕົ້ນປະຕິບັດພະລາຊະກໍລະນີຍະກິດຕັ້ງແຕ່ຍັງຊົງພະເຍົາ ຊົງພະລາຊະດຳລັດອອກອາກາດ ໃນລາຍການສຳລັບເດັກໃນປະເທດອັງກິດ ແລະເຄືອຈັກກະພົບຂອງບີບີຊີ ຕັ້ງແຕ່ພະຊົນມາຍຸໄດ້ 16 ພັນສາ ແລະຊົງບຳເພັນພະລາຊະກໍລະນີຍະກິດຄັ້ງທຳອິດ ເມື່ອພະຊົນມາຍຸ 16 ພັນສາ ໃນຖານະນາຍທະຫານຍົດພັນເອກແຫ່ງກອງທະຫານຣາບຮັກສາພະອົງໂດຍຊົງກວດພົນສວນສະໜາມແລະຍັງຊົງບຳເພັນພະລາຊະກໍລະນີຍະກິດຕ່າງໆ ທີ່ກ່ຽວກັບເດັກແລະເຍົາວະຊົນອີກຫຼາຍ ຫຼັງຈາກທີ່ຄົບຮອບພະຊົນມາຍຸ 18 ພັນສາໄດ້ບໍ່ດົນ ພະອົງຊົງໄດ້ຮັບການແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ເປັນທີ່ປຶກສາລັດຖະບານແລະໄດ້ເລິ່ມປະຕິບັດພະລາຊະກໍລະນີຍະກິດແຫ່ງອົງລາຊະທາຍາດເປັນຄັ້ງທຳອິດ
ພາຍຫຼັງສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ 2 ຊົງໄດ້ຮັບການແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ດຳລົງຕຳແໜ່ງຮອງຜູ້ບັນຊາການທະຫານນອກປະຈຳການ ພະລາຊະກໍລະນີຍະກິດຂອງພະອົງຕື່ມຂຶ້ນ ຮວມທັງການສະເດັດປະພາດພາຍໃນແລະນອກປະເທດ ພະລາຊະກໍລະນີຍະກິດໃນການເຍືອນນີ້ ແມ່ນຊ່ວງທີຄົບຮອບມື້ປະສູດປີທີ 21 ເຊິ່ງພະອົງໄດ້ຊົງຖະແຫຼງການອອກອາກາດ ປະກາດເຈດຕະນາລົມທີ່ຈະອຸທິດພະອົງ ເພື່ອພາລະກິດຂອງປະເທດໃນເຄືອຈັກກະພົບ ແລະໃນປີດຽວກັນນີ້ເອງ ທີ່ພະອົງຊົງປະກາດໝັ້ນກັບ "ເຮືອໂທຟິລລິບ ເມົາທ໌ແບດແທັນ" (ຕໍ່ມາຄືເຈົ້າຊາຍຟິລິບ ດຍຸກແຫ່ງເອແດມບວກ) ໂດຍພະລາຊະພິທີອະພິເສກສົມລົດຈັດຂຶ້ນທີ່ເວສຕ໌ມິນສະເຕີແອບບີ ເມື່ອວັນທີ່ 20 ພະຈິກ ຄ.ສ. 1947 ພະອົງຊົງຖະແຫຼງການຊ້ຳອີກຄັ້ງເຖິງເຈດຕະນາລົມ ທີ່ຈະອຸທິດພະອົງເພື່ອພາລະກິດຂອງປະເທດໃນມື້ສະເດັດຂຶ້ນຄອງລາດ
ສົມເດັດພະລາຊິນີນາດເອລີຊາແບັດທີ 2 ສະເດັດຂຶ້ນຄອງລາດເມື່ອວັນທີ 6 ກຸມພາ ຄ.ສ. 1952 ຫຼັງຈາກທີ່ພະລາຊະບິດາສະເດັດສະຫວັນຄົດ ຂະນະທີ່ພະອົງປະທັບຢູ່ທີປະເທດເຄນຍາ ເຊິ່ງເປັນປະເທດທຳອິດຕາມກົດໝາຍກຳໜົດການເຍືອນປະເທດໃນເຄືອຈັກກະພົບຂອງພະອົງ ພະລາຊະພິທີບໍລົມລາຊາພິເສກຈັດຂຶ້ນທີ່ມະຫາວິຫານເວສມິນສະເຕີ ເມື່ອວັນທີ 2 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1953 ເຊິ່ງເປັນຄັ້ງທຳອິດທີ່ພະລາຊະພິທີໄດ້ຖ່າຍທອດໄປທົ່ວໂລກ
ພະເຈົ້າເອດູອາກທີ 3 ແຫ່ງອັງກິດ (,; 13 ພະຈິກ ຄ.ສ. 1312 – 21 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1377) ຊົງເປັນກະສັດແຫ່ງລາຊະວົງປະລັງຕາເຊແນຂອງລາຊະອານາຈັກອັງກິດລະຫວ່າງປີ ຄ.ສ. 1327 ຫາປີ ຄ.ສ. 1377. ພະອົງນັບເປັນກະສັດອັງກິດຜູ້ປະສົບຄວາມສຳເລັດທີ່ສຸດພະອົງໜຶ່ງໃນຍຸກກາງ ໂດຍຊົງຟື້ນຟູຄວາມໝັ້ນຄົງຂອງລາຊະບັນລັງຫຼັງຈາກທີ່ເສື່ອມໂຊມລົງໄປຫຼາຍໃນລັດຊະສະໄໝຂອງພະລາຊະບິດາ ພະເຈົ້າເອດູອາກທີ 2 ແລະຊົງເປັນຜູ້ທີ່ເຮັດໃຫ້ລາຊະອານາຈັກອັງກິດເປັນລັດອັນມີອຳນາດທາງທະຫານຫຼາຍທີ່ສຸດໃນເອີລົບ ແລະເປັນລັດຊະສະໄໝທີ່ມີການວິວັດທະນາການທາງການປົກຄອງທາງນິຕິບັນຫຍັດ ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ງ ການວິວັດທະນາການຂອງລະບົບລັດຖະສະພາ. ແຕ່ໃນສະໄໝດຽວກັນນີ້ພະອົງກໍຊົງຕ້ອງຜະເຊີນກັບຄວາມຫາຍະນະຈາກກາລະໂລກລະບາດໃນເອີລົບ. ພະເຈົ້າເອັດເວີດຊົງຄອງລາດເປັນເວລາດົນນານເຖິງ 50 ປີເຊິ່ງບໍ່ມີພະເຈົ້າແຜ່ນດິນອົງໃດທີ່ຄອງລາດດົນນານເຊັ່ນນັ້ນຕັ້ງແຕ່ລັດຊະສະໄໝຂອງພະເຈົ້າຮັງລີທີ 2 ແລະຕໍ່ຈາກນັ້ນກໍບໍ່ມີພະອົງໃດຈົນມາເຖິງລັດຊະສະໄໝຂອງພະເຈົ້າເຊອັອກທີ 3 ໃນຖານະກະສັດແຫ່ງສະຫະລາຊະອານາຈັກ.
ພະເຈົ້າເອັດເວີດສະເດັດຂຶ້ນຄອງລາດເມື່ອພະຊົນມາຍຸໄດ້ພຽງ 14 ພັນສາ ຫຼັງຈາກທີ່ພະເຈົ້າເອັດເວີດທີ 2 ພະລາຊະບິດາ ຊົງຖືກຖອດຈາກການເປັນກະສັດ. ເມື່ອພະຊົນມາຍຸໄດ້ 17 ພັນສາ ພະອົງກໍຊົງເປັນຜູ້ນຳໃນລັດຖະປະຫານໂຄ່ນລົ້ມໂລເຊ ມອກຕີເມ ເອີນແຫ່ງມາດທີ 1 ຜູ້ເປັນຜູ້ສຳເລັດລາຊະການແທນພະອົງ ແລະຊົງເລີ່ມຄອງລາດດ້ວຍພະອົງຜູ້ດຽວ. ຫຼັງຈາກທີ່ຊົງໄດ້ຮັບໄຊຊະນະຕໍ່ລາຊະອານາຈັກສະກັອດແລນ ກໍຊົງປ່າວປະກາດອ້າງສິດຂອງພະອົງວ່າເປັນຜູ້ສືບທອດອັນຊອບທຳຕໍ່ລາຊະບັນລັງຝະລັ່ງເສດໃນປີ ຄ.ສ. 1340 ອັນເປັນຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງສົງຄາມເຊິ່ງເອີ້ນກັນວ່າ ສົງຄາມຮ້ອຍປີ. ຫຼັງຈາກທີ່ພ່ຽງພ້ຳໃນໄລຍະທຳອິດຂອງສົງຄາມ ສະຖານະການກໍດີຂຶ້ນຫຼາຍສຳລັບຝ່າຢອັງກິດ. ໄຊຊະນະທີ່ເຄຊີແລະປົວຕິເຢເຮັດໃຫ້ອັງກິດໄດ້ຮັບຜົນປະໂຫຍດເປັນຢ່າງຫຼາຍຈາກສົນທິສັນຍາບະເຕຕີຍີ (Treaty of Brétigny) ແຕ່ຕອນປາຍລັດຊະສະໄໝ ກໍຊົງປະສົບກັບຄວາມລົ້ມເຫຼວໃນກິຈະການລະຫວ່າງປະເທດແລະການເມືອງພາຍໃນ ເຊິ່ງສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນຍ້ອນຄວາມເສື່ອຍຊາແລະພະສຸຂະພາບພານາໄມອັນຊຸດໂຊມລົງຢ່າງຫຼາຍ.
ວິຕາມິນ (,) ແມ່ນສານອອກການິກທີ່ສິ່ງມີຊີວິດຈຳເປັນຕ້ອງໄດ້ຮັບໃນປໍລິມານເລັກນ້ອຍ ສຳລັບການເຕີບໂຕ ຂະຫຍາຍພັນ ແລະຊ່ອຍໃຫ້ມີສຸຂະພາບດີ.
ວິຕາມິນແບ່ງອອກເປັນ 2 ຈຳພວກ ແມ່ນ ວິຕາມິນທີ່ລະລາຍໃນໄຂມັນ ໄດ້ແກ່ A, D, E, K ແລະ ວິຕາມິນທີ່ລະລາຍໃນນ້ຳ ໄດ້ແກ່ B, C.
ກະລູຊິດ (,) ຫຼື ແມ່ນສານຊີວະໂມເລກູນທີ່ສຳຄັນທີ່ເປັນອົງປະກອບຂອງສິ່ງມີຊີວິດທຸກຊະນິດ.)
ຄຳວ່າ carbohydrate ໃນພາສາອັງກິດ ມີເຄົ້າມາຈາກຄຳວ່າ ກາກບົນ (carbone) ແລະຄຳວ່າຮີດະລັດ (hydrate) ອິ່ມໂຕໄປດ້ວຍນ້ຳ ເຊິ່ງລວມກັນກໍໝາຍເຖິ່ງກາກບົນທີ່ອິ່ມໂຕໄປດ້ວຍນ້ຳ ເນື່ອງຈາກສູດເຄມີຢ່າງງ່າຍກໍແມ່ນ (C•H2O) n ເຊິ່ງ n≥3 ໂດຍກະລູຊິດຈັດເປັນສານປະກອບອານເດຮິດ (aldéhyde) ຫຼຶເຊຕົນ (cétone) ທີ່ມີໝູ່ຮີດະລົກຊີນ (hydroxyle group, -OH) ເກາະຢູ່ເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ສານປະກອບໂປລີຮິດະລົກຊີອານເດຮິດ (polyhydroxyaldéhyde) ຫຼື (polyhydroxycétone) ເຊິ່ງການທີ່ມີໝູ່ຮີດະລົກຊີນໃນໂມເລກູນນັ້ນ ເຮັດໃຫ້ເກີດການວາງໂຕຂອງໝູ່ດັ່ງກ່າວທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ແລະຍັງສາມາດເຮັດປະຕິກິລິຍາຫຼືສ້າງພັນທະກັບສານອື່ນໆໄດ້. ດັ່ງນັ້ນ ກະລູຊິດຈຶ່ງມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍທັງໃນດ້ານຂອງໂຄງສ້າງທາງເຄມີ ແລະບົດບາດທາງຊີວະພາບອີກນຳ.
ໂກແລສະເຕໂລນ (,) ແມ່ນທັງສານ ສະເຕໂລອິດ (stéroïde) ລີປິດ (lipide) ແລະ ອານໂກໂອນ (alcool) ພໍ້ໃນ ເຍື່ອຫຸ້ມແຊນລູນຂອງທຸກເນື້ອເຍື້ອໃນຮ່າງກາຍແລະຖືກຂົນສົ່ງໃນກະແສເລືອດຂອງສັດ.)
ໂກແລສະເຕໂລນສ່ວນໃຫຍ່ບໍ່ໄດ້ມາກັບອາຫານແຕ່ຈະຖືກສັງເຄາະຂຶ້ນພາຍໃນຮ່າງກາຍ ຈະສະສົມຢູ່ຫຼາຍໃນເນື້ອເຍື້ອຂອງອະໄວຍະວະທີ່ສ້າງມັນຂຶ້ນມາເຊັ່ນ ຕັບ ໄຂສັນຫຼັງ (moelle épinière) ສະໝອງ ແລະ ຜະນັງຫຼອດເລືອດແດງ (athérome).
ໂກແລສະເຕໂລນມີບົດບາດໃນຂະບວນການທາງຊີວະເຄມີຫຼາຍຫຼາຍ ແຕ່ທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີແມ່ນ ມັນເປັນສາເຫດເຮັດໃຫ້ເກີດພະຍາດຫົວໃຈແລະລະບົບຫຼອດເລືອດ (les maladies cardiovasculaires) ແລະພາວະໂກແລສະເຕໂລນໃນເລືອດສູງ (hypercholestérolémie).
ໜູລ້າງນ້ຳ () ຫຼື ໝີລ້າງນ້ຳ ຫຼື ແລກຄູນ (ອັງກິດ: raccoon, common raccoon) ແມ່ນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນົມຊະນິດໜຶ່ງ ໃນອັນດັບສັດກິນຊີ້ນ. ມີຊື່ທາງວິທະຍາສາດວ່າ Procyon lotor ຢູ່ໃນວົງໜູລ້າງນ້ຳ (Procyonidae).
ລັກສະນະ.
ມີຄວາມຍາວລຳໂຕປະມານ 2 ຟຸດ, ມີຫາງເປັນພວງມີແຖບສີດຳຄາດເປັນປ້ອງໆ ຍາວປະມານ 10 ນິ້ວ. ຂົນຕາມລຳໂຕສີນ້ຳຕານປົນເທົາ. ໃບໜ້າສີຂາວມີແຖບສີດຳຄາດຈາກຕາໄປເປັນແຖບຕະຫຼອດແກ້ມ. ເບິ່ງຄືໂຈນສວມໜ້າກາກ.
ແມ່ນສັດທີ່ກະຈາຍພັນໄປທົ່ວໃນທະວີບອາເມລິກາເໜືອແລະອາເມລິກາກາງໃນຫຼາຍພື້ນທີ່ ທັງໃນປ່າ ຫຼືແມ້ນແຕ່ຊຸນຊົນຂອງຜູ້ຄົນ. ແມ່ນສັດທີ່ສາມາດປັບໂຕໄດ້ຢ່າງດີ. ກິນຂອງກິນໄດ້ຫຼາກຫຼາຍ ແບບທັງຊີ້ນແລະຜັກ. ອີກທັງຍັງມັກຢູ່ໃກ້ພື້ນທີ່ຊຸ່ມນ້ຳດ້ວຍການຈັບສັດນ້ຳກິນເປັນຂອງກິນ ເຊັ່ນ ກົບ, ປາ, ກຸ້ງ, ແລະ ປູ ຫຼືເຕົ່າສ່ຳນ້ອຍເປັນຂອງກິນ ຮວມທັງນົກຫຼືແມງປີກແຂງສ່ຳນ້ອຍກິນເປັນຂອງກິນໄດ້ນຳ. ແຕ່ໜູລ້າງນ້ຳນັ້ນ ບໍ່ສາມາດລອຍນ້ຳໄດ້ ຈະໃຊ້ວິທີການຈັບໃນນ້ຳຕື້ນໆ ທີ່ຂາຢັ່ງເຖິງແທນ. ໃນຊ່ວງໜ້າແລ້ງທີ່ຂອງກິນຂາດແຄນກໍຈະກິນລູກໄມ້, ໝາກໄມ້, ແລະດອກເຂົ້າສາລີເປັນຂອງກິນ ຫຼືອາດຈະບຸກເຂົ້າໄປໃນບ້ານເຮືອນຂອງຜູ້ຄົນ ຂຸດຄຸ້ຍຫາຂີ້ເຫຍື້ອຫຼືເສດຂອງກິນ ຫຼືແມ້ນກະທັ່ງເປີດຕູ້ເຢັນຫາກິນ.
ໜູລ້າງນ້ຳ ແມ່ນສັດທີ່ໃຊ້ຕີນໜ້າໄດ້ຢ່າງຄ່ອງແຄ່ວເໝືອນມືສຳລັບຢິບຈັບຂອງກິນ ອັນສາມາດເຮັດໄດ້ເຖິງຂະໜາດຄາຍປົມເຊືອກ ແລະຍັງເປັນສັດທີ່ມີການກະທຳແປກ ຄື ກ່ອນທີ່ຈະກິນຂອງກິນ ມັກຈະນຳໄປລ້າງນ້ຳເສຍກ່ອນ ຈຶ່ງມີຄວາມເຊື່ອວ່າແມ່ນສັດຮັກສະອາດ ແຕ່ຄວາມແທ້ຈິງແລ້ວນັ້ນ ແມ່ນການກະທຳທີ່ຈະນວດຂອງກິນໃຫ້ນິ່ມເສຍກ່ອນ ກ່ອນທີ່ຈະກິນ.
ໜູລ້າງນ້ຳ ແມ່ນສັດທີ່ປີນກົກໄມ້ເກັ່ງ. ເຮັດຮັງຢູ່ເທິງຍອດໄມ້ແລະໃຊ້ເວລາສ່ວນໃຫຍ່ຢູ່ເທິງກົກໄມ້. ໃນຍາມກາງວັນຈະນອນຂົດຢູ່ຕາມພົງໄມ້ ຫຼືຊອກຫີນ ຫຼືນອນຕາກແດດຢູ່ໃນຮັງ.​ໃນຕອນກາງຄືນຈະອອກຫາກິນ ໂດຍໃຊ້ເສ້ນທາງເກົ່າ ແລະມັກຈະໃຊ້ເສ້ນທາງທີ່ເປັນພື້ນແຂງ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ມີຮອຍຕີນ.
ໂຕເມຍອອກລູກເທື່ອລະ 4-6 ໂຕ ໃນໂພງໄມ້. ໃນຊ່ວງໜ້າໜາວທີ່ຫິມະຕົກແລະຂອງກິນຂາດແຄນ ໜູລ້າງນ້ຳຈະໃຊ້ເວລາຊ່ວງນີ້ໃນການຈຳສີນຊົ່ວລະດູການ.
ໜູລ້າງນ້ຳ ແມ່ນສັດທີ່ເປັນຕາຮັກ ຈຶ່ງມີຄົນນຳມາລ້ຽງເປັນສັດລ້ຽງ ອີກທັງຂົນແລະໜັງມີຄວາມໜານຸ່ມແລະສີງາມ ຈຶ່ງມີການລ່າເພື່ອເຮັດເປັນເສື້ອຂົນສັດອີກນຳ.
ໃນທາງອອກດີນາເຕີ ອັບໂຫຼດ () ແລະ ດາວໂຫຼດ () ຫຼື ເຕເລຊາກ () ແມ່ນການສົ່ງຜ່ານຂໍ້ມູນທາງເອເລັກໂຕນິກລະຫວ່າງອອກດີນາເຕີ 2 ເຄື່ອງ.
ການສົ່ງຂໍ້ມູນ ແຟ້ມຂໍ້ມູນຫຼືປະໂລກະລຳ ຈາກອອກດີນາເຕີທີ່ໃຊ້ຢູ່ ໝາຍເຖິງການອັບໂຫຼດ ຂະນະດຽວກັນ ການຮັບຂໍ້ມູນ ແຟ້ມຂໍ້ມູນຫຼືປະໂລກະລຳເຂົ້າສູ່ເຄື່ອງອອກດີນາເຕີທີ່ໃຊ້ອຢູ່ ໝາຍເຖິງການດາວໂຫຼດ. ໂຕຢ່າງເຊັ່ນວ່າກ່າຍຈາກອອກດີນາເຕີແມ່ຂ່າຍເຂົ້າມາເກັບໄວ້ໃນອອກດີນາເຕີຂອງເຮົາເອງ.
ສຳລັບທາງ ອີແອັດເປ ກຳໜົດການສົ່ງຂໍ້ມູນຈາກລູກຄ້າ ເອີ້ນວ່າການອັບໂຫຼດ ແລະການຮັບຂໍ້ມູນຖືເປັນການດາວໂຫຼດ.
ການດາວໂຫຼດຕ່າງໆ ໄດ້ທັງເລື່ອງການສຶກສາ ຄວາມບັນເທີງ ເຊັ່ນ ໃນກໍລະນີດາວໂຫຼດ ລົງເຄື່ອງອອກດີນາເຕີກໍສາມາດເຮັດໄດ້ ເຊັ່ນ ດາວໂຫຼດເພງ MP3 ດາວໂຫຼດປະໂລກະລຳຕ່າງໆ ຯລຯ ຫຼືໃນກໍລະນີດາວໂຫຼດລົງໂທລະສັບເຄື່ອນທີ່ກໍເຮັດໄດ້ ເຊັ່ນ ດາວໂຫຼດຊົນເນີລີ ດາວໂຫຼດປາເປຍແປງ ຕ່າງໆ ຫຼືຈະແມ່ນ ດາວໂຫຼດSMS ຯລຯ.
ເພງ (,) ໝາຍເຖິງ ຖ້ອຍຄຳທີ່ນັກປະພັນລຽນຮ້ອຍຫຼືຮຽບຮຽງຂຶ້ນ ເຊິ່ງປະກອບດ້ວຍ ເນື້ອຮ້ອງ ທຳນອງ ຈັງຫວະ ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມມ່ວນຊື່ນສ້າງຄວາມເພີດເພີນໃຫ້ແກ່ຜູ້ຟັງ. ມີຄຸນຄ່າດ້ານວັນນະສິນທັງດ້ານການເລືອກສັນຄຳທີ່ໃຊ້ໃນການແຕ່ງ ການຮຽບຮຽງປະໂຫຍກ ແລະການໃຊ້ໂວຫານ.
ເພງນັ້ນອາດໃຫ້ຂໍ້ຄຶດແກ່ຜູ້ຟັງໃນການດຳເນີນຊີວິດດ້ວຍສຳນຽງຂັບຮ້ອງ ທຳນອງດົນຕີ ຂະບວນວິທີລຳລະບຳ ໂດຍເພງສ້າງສັນຈາກເຄື່ອງດົນຕີຫຼືການຂັບຮ້ອງ.
ລາດາ () ຫຼື ເລດາ () ແມ່ນລະບົບທີ່ໃຊ້ຄື່ນແມ່ເຫຼັກໄຟຟ້າເປັນເຄື່ອງມືໃນການລະບຸໄລຍະ (range), ຄວາມສູງ (altitude) ລວມເຖິງທິດທາງຫຼືຄວາມໄວໃນການເຄື່ອນທີ່ຂອງວັດຖຸ.
ເດີມທີຕັ້ງແຕ່ປີ ຄ.ສ. 1941 ຄຳວ່າ "ລາດາ (ຣາດາຣ໌)" ໃນພາສາອັງກິດສະກົດດ້ວຍອັກສອນໂຕພິມໃຫຍ່ ແມ່ນ RADAR ແລະຫຍໍ້ມາຈາກຄຳວ່າ Radio Detection and Ranging ຢ່າງໃດກໍດີໃນໄລຍະຫຼັງ ຄຳນີ້ໄດ້ກາຍເປັນຄຳທົ່ວໄປໃນພາສາອັງກິດ ຈຶ່ງພົບພໍ້ເຫັນການສະກົດດ້ວຍໂຕພິມນ້ອຍແທນ. ສຳລັບໃນສະຫະລາຊະອານາຈັກ ຄຳວ່າລາດາ ແຕ່ເດີມເອີ້ນວ່າ RDF (Radio Direction Finder).
ອາໂດນ ຮິດແລ ຫຼື ເອດັອບ ຮິດເລີ (, 20 ເມສາ ຄ.ສ. 1889 – 30 ເມສາ ຄ.ສ. 1945) ເປັນນັກການເມືອງເຢຍລະມັນສັນຊາດໂອຕະລິດໂດຍກຳເໜີດ ຫົວໜ້າພັກແຮງງານສັງຄົມນິຍົມແຫ່ງຊາດເຢຍລະມັນ ຫຼືທີ່ຮູ້ຈັກກັນທົ່ວໄປໃນຊື່ ພັກນາຊີ. ຮິດແລດຳລົງຕຳແໜ່ງນາຍົກລັດຖະມົນຕີເຢຍລະມັນ ລະຫວ່າງ ຄ.ສ. 1933 - ຄ.ສ. 1945 ແລະຜູ້ຜະເດັດການຂອງນາຊີເຢຍລະມັນ (ຕຳແໜ່ງ ຟືແລ) ຕັ້ງແຕ່ ຄ.ສ. 1934 - ຄ.ສ. 1945. ຮິດແລຢູ່ ໃນສູນກາງຂອງນາຊີເຢຍລະມັນ ສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງໃນທະວີບເອີລົບ ແລະໂຮໂລໂກດ.
ຮິດເລີເປັນທະຫານຜ່ານສຶກສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ່ນຶ່ງຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບການປະດັບອິສະລິຍາພອນຈາກການຮົບຕໍ່ມາ ຮິດເລີໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມພັກກຳມະກອນເຍຍລະມັນໃນ ຄ.ສ. 1919 ເຊິ່ງເປັນພັກການເມືອງກ່ອນໜ້າພັກນາຊີ ກ່ອນຈະໄດ້ເປັນຫົວໜ້າພັກນາຊີໃນ ຄ.ສ. 1921 ເຂົາພະຍາຍາມກໍ່ລັດຖະປະຫານ ເຊິ່ງເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນວ່າ ກະບົດໂຮງເບຍ ໃນເມືອງມິວນິກ ດ້ວຍວາທະສິນອັນມີສະເໜ່ ເມື່ອວັນທີ່ 8-9 ພະຈິກ ຄ.ສ. 1923 ແຕ່ບໍ່ສຳເລັດ ຮິດເລີຖືກຈຳຄຸກເປັນເວລາໜຶ່ງປີ ເຊິ່ງໃນລະຫວ່າງນັ້ນເອງເຂົາຂຽນບັນທຶກຄວາມຊົງຈຳ ໄມນ໌ຄັມພ໌ (ການຕໍ່ສູ້ຂອງຂ້າພະເຈົ້າ) ຫຼັງໄດ້ຮັບການປ່ອຍຕົວເມື່ອ 20 ທັນວາ ຄ.ສ. 1924 ເຂົາໄດ້ຮັບສະນັບສະໜຸນຈາກປະຊາຊົນໂດຍໂຈມຕີສົນທິສັນຢາແວຊາຍແລະການສະເໜີອຸດົມການຮວມກຸ່ມເຍຍລະມັນ ການຕໍ່ຕ້ານຍິວ ແລະການຕໍ່ຕ້ານຄອມມິວນີສຕ໌ ດ້ວຍວາທະສິນອັນມີສະເໜ່ດຶງດູດແລະການໂຄສະນາຊວນເຊື່ອນາຊີ ຫຼັງໄດ້ຮັບແຕ່ງຕັ້ງເປັນນາຍົກລັດຖະມົນຕີເມື່ອ 30 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1933 ເຂົາປ່ຽນສາທາລະນະລັດໄວມາຣ໌ເປັນຈັກກະວັດໄຣຊ໌ທີ່ສາມ ລັດຜະເດັດການພັກການເມືອງດຽວ ພາຍໃຕ້ອຸດົມການນາຊີອັນມີລັກສະນະຜະເດັດການເບັດເສັດແລະອັດຕາທິປະໄຕ ເປົ້າໝາຍຂອງເຂົາຄື ລະບຽບໂລກໃໝ່ ທີ່ໃຫ້ນາຊີເຍຍລະມັນຄອບງຳເອີລົບພາກພື້ນທະວີບຢ່າງສົມບູນ
ນະໂຍບາຍຕ່າງປະເທດແລະໃນປະເທດຂອງຮິດເລີມີຄວາມມຸ່ງໝາຍເພື່ອຍຶດເລເບນສະເຮົາມ໌ ("ພື້ນທີ່ຢູ່ອາໄສ") ເປັນຂອງຊາວເຍຍລະມັນ ເຂົານຳການສ້າງເສີມກຳລັງອາວຸດຂຶ້ນໃໝ່ແລະການບຸກຄອງໂປແລນ ໃນເດືອນກັນຢາ ຄ.ສ. 1941 ອັນນຳໄປສູ່ການປະທຸຂອງສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ່ສອງໃນທະວີບເອີລົບ ພາຍໃນສາມປີໃຕ້ການນຳຂອງຮິດເລີ ກອງທັບເຍຍລະມັນແລະພັນທະມິດໃນເອີລົບຍຶດຄອງດິນແດນເອີລົບແລະແອຟິກາເໜືອສ່ວນໃຫຍ່ ສະຖານະການຄ່ອຍພິກຜັນຫຼັງ ຄ.ສ. 1941 ກະທັ່ງກອງສັມພັນທະມິດເອົາຊະນະກອງທັບເຍຍລະມັນໃນ ຄ.ສ. 1945 ນະໂຍບາຍຄວາມສູງສຸດແລະທີ່ກະຕຸ້ນດ້ວຍການຖືຊາດພັນຂອງຮິດເລີລົງເອີຍດ້ວຍການຄາດຕະກຳຜູ້ຄົນນັບ 17 ລ້ານຄົນຢ່າງເປັນລະບົບ ໃນຈຳນວນນີ້ແມ່ນຊາວຍິວເກືອບຫົກລ້ານຄົນ
ປາຍສົງຄາມ ລະຫວ່າງຍຸດທະການເບີລິນໃນ ຄ.ສ. 1945 ຮິດເລີແຕ່ງງານກັບເອວາ ບາວນ໌ ທັງສອງເຮັດອັດວິນິບາດກຳ ([http://www.scaniawebshop.co.kr/ ຂ້າຕົວຕາຍ]) ເມື່ອວັນທີ່ 30 ເມສາ ຄ.ສ. 1945 ເພື່ອຫຼີກລ່ຽງບໍ່ໃຫ້ຖືກກອງທັບແດງຂອງໂຊວຽດຈັບຕົວແລະສັ່ງໃຫ້ເຜົາຮ່າງຂອງຕົນ
ບັນພະບຸລຸດ.
ອາລົວສ໌ ຮິດແລ (Alois Hitler) ບິດາຂອງຮິດແລ ແມ່ນບຸດນອກກົດໝາຍຂອງມາເລຍ ແອນນາ ຊິກກູເບີ (Maria Anna Schicklgruber) ດັງນັ້ນຊື່ບິດາບໍ່ປາກົດໃນສູຕິບັດຂອງອາລົວສ໌ ເຂົາໃຊ້ນາມສະກຸນຂອງມານດາ ໃນ ຄ.ສ. 1842 ໂຍຮັນ ເກີກ ຮີດເລີ (Johann Georg Hiedler) ສົມລົດກັບມາເລຍ ຫຼັງມາເລຍເສຍຊີວິດໃນ ຄ.ສ. 1847 ແລະໂຍຮັນເສຍຊີວິດໃນ ຄ.ສ. 1856 ອາລົວໄດ້ຮັບການລ້ຽງດູໂດຍຄອບຄົວຂອງໂຍຮັນ ເນໂພມຸກ ຮີດເລີ ອ້າຍຂອງຮີດເລີ ກະທັ່ງ ຄ.ສ. 1876 ອາລົວຈຶງໄດ້ມາເປັນບຸດຊອບດ້ວຍກົດໝາຍແລະທະບຽນພິທີສີນຈຸ່ມຖືກນັກບວດປ່ຽນຕໍ່ໜ້າພະຍານສາມຄົນ ລະຫວ່າງລໍການພິຈາລະນາທີ່ເນີນແບກໃນ ຄ.ສ. 1945 ຂ້າລັດການນາຊີ ຮັນສ໌ ຟຣັງຄ໌ ສະເໜີການມີຢູ່ຂອງຈົດໝາຍທີ່ອ້າງວ່າ ມານດາຂອງອາລົວສ໌ໄດ້ຮັບການວ່າຈ້າງວ່າແມ່ນແມ່ບ້ານແກ່ຄອບຄົວຍິວໃນກຣາສ ແລະວ່າບຸດຊາຍວັຍ 19 ປີຂອງຄອບຄົວນັ້ນ ເລໂອໂປ ຟຣັນເຄນເບີເກີ (Leopold Frankenberger) ແມ່ນບິດາຂອງອາລົວສ໌ ຢ່າງໃດກໍດີ ບໍ່ມີຄອບຄົວຟຣັນເຄນເບີເກີ ຫຼືຊາວຍິວ ປາກົດໃນທະບຽນໃນກຣາສຊ່ວງນັ້ນ ນັກປະຫວັດສາດສົງໄສການອ້າງທີ່ວ່າ ບິດາຂອງອາລົວສ໌ແມ່ນຍິວ
ເມື່ອອາຍຸໄດ້ 39 ປີ ອາລົວສ໌ປ່ຽນໄປໃຊ້ນາມສະກຸນ "ຮິດເລີ" ເຊິ່ງສາມາດຍັງສະກົດໄດ້ເປັນ ຮີດເລີ ([http://www.covidstory.kr/ Hiedler]), ຮຶດເລີ (Hüttler,Huettler) ຊື່ນີ້ອາດຖືກໃຊ້ຕາມລະບຽບໂດຍສະໜຽນທຸລະການ ທີ່ມາຂອງຊື່ດັງກ່າວອາດໝາຍເຖິງ "ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນກະທ່ອມ" (ເຢຍລະມັນ: Hütte),"ຄົນລ້ຽງແກະ" (ເຢຍລະມັນ: Hüten; "ເຝົ້າ") ຫຼືມາຈາກພາສາສະລາຟ ຮິດລາ ແລະຮິດດາເລັກ
ວັຍເດັກ.
ເອດັອບ ຮິດເລີໃນວັຍທາລົກ (ປະມານ ຄ.ສ. 1889-1890)
ອາໂດນ ຮິດແລເກີດວັນທີ່ 20 ເມສາ ຄ.ສ. 1889 ທີ່ກັສທອຟ ຊຸມ ພອມແມຣ໌ (Gasthof zum Pommer) ໂຮງແຮມແຫ່ງໃນຮັນສ໌ຮໍເຟນ (Ranshofen) ໝູ່ບ້ານເຊິ່ງຖືກຮວມເຂົ້າກັບເບົາເນົາອຳອິນ (Braunau am Inn) ຈັກກະວັດໂອຕະລິດ-ຮົງກາລີ ໃນ ຄ.ສ. 1938 ເຂົາເປັນບຸດຄົນທີ່ສີ່ຈາກທັງໝົດຫົກຄົນຂອງອາລົວສ໌ ຮິດແລແລະຄາລາ ເພິລເຊັລ (Klara Pölzl) ພີ່ນ້ອງທັງສາມຄົນຂອງຮິດແລ ກຸສະຕາຟ ໄອ ດາ ແລະ ອັອດໂທ ເສຍຊີວິດຕັ້ງແຕ່ເປັນທາລົກ ເມື່ອຮິດແລອາຍຸໄດ້ສາມຂວບ ຄອບຄົວຂອງເຂົາຍ້າຍໄປພັດເຊົາ ເຢຍລະມັນ ທີ່ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ຮິດແລມີສຳນຽງທ້ອງຖິ່ນແບບບາວາເລຍລ່າງຫຼາຍກວ່າສຳນຽງເຢຍລະມັນ ໂອຕະລິດ ແລະແມ່ນສຳນຽງທີ່ຮິດແລໃຊ້ຕະຫຼອດຊີວິດ ໃນ ຄ.ສ. 1894 ຄອບຄົວໄດ້ຍ້າຍອີກເທື່ອໜຶ່ງໄປຍັງເລອອນດິງ ໄກ້ກັບລິນຊ໌ ແລະຕໍ່ມາ ເມື່ອເດືອນມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1895 ອາລົວສ໌ໄດ້ກະສຽນໄປຍັງທີ່ດິນໜ້ອຍໆ ທີ່ຮາເຟລດ໌ ໄກ້ລຳບັກ ທີ່ເຊິ່ງເຂົາພະຍາຍາມປະກອບອາຊີບກະສິກຳແລະລ້ຽງເຜິ່ງດ້ວຍຕົນເອງ ຮິດແລເຂົ້າສຶກສາໂຮງຮຽນທີ່ຟິດຮຳ (Fischlham) ໃນລະແວກໄກ້ຄຽງ ຂະນະທີ່ຍັງເປັນເດັກ ຮິດແລກາຍມາຕິດການສົງຄາມຫຼັງພົບໜັງສືພາບກ່ຽວກັບສົງຄາມຝະລັ່ງ-ປັດເຊຍ ທ່າມກາງບັນດາສົມບັດຂອງບິດາ
ການຍ້າຍໄປຍັງຮາເລຟດ໌ເກີດຂຶ້ນໄລ່ເລ່ຍກັບການເລິ່ມຕົ້ນຄວາມຂັດແຍ້ງຢ່າງຮຸນແຮງລະຫວ່າງພໍ່ລູກ ເຊິ່ງເກີດຈາກທີ່ຮິດແລປະຕິເສດບໍ່ເຊື່ອຟັງກົດລະບຽບອັນເຂັ້ມງວດຂອງໂຮງຮຽນເຂົາ ຄວາມພະຍາຍາມເຮັດກະສິກຳທີ່ຮາເຟລດ໌ຂອງອາລົວສິ້ນສຸດລົງດ້ວຍຄວາມລົ້ມເຫຼວ ແລະໃນ ຄ.ສ. 1897 ຄອບຄົວຮິດແລຍ້າຍໄປລຳບັກ ຮິດແລເຂົ້າສຶກສາທີ່ໂຮງຮຽນຄາທໍລິກແຫ່ງໜຶ່ງໃນລະບຽງສັນນະບົດເບເນດິກຕິນ (Benedictine) ຄິດສະຕະວັດທີ່ 11 ເຊິ່ງທີ່ບົນທຳມາດນັ້ນມີສັນຍາລັກສະຫວັດດິກະທີ່ຖືກປັບໃຫ້ເຂົ້າກັບແບບບົນກາອາມຂອງເທໂອໂດລິດ ຟອນ ຮາ ເກນ ອະດີດອະທິການວັດ ຮິດແລວັຍແປດຂວບເຂົ້າຮຽນຮ້ອງເພງ ຮ່ວມຢູ່ໃນວົງປະສານສຽງຂອງໂບດແລະກະທັ່ງ ວາດຝັນວ່າຕົນຈະເປັນນັກບວດ ຄອບຄົວຮິດແລກັບໄປອາໄສ ນະ ເລອອນດິງ ຢ່າງຖາວອນ ການເສຍຊີວິດແອັດມຸນ ນ້ອງຊາຍ ດ້ວຍໂຮກຫັດ ເມື່ອວັນທີ່ 2 ກຸມພາ ຄ.ສ. 1900 ກະທົບຕໍ່ຮິດແລຢ່າງລຶກຊຶ້ງ ຈາກທີ່ເຄີຍເປັນເດັກທີ່ມັ່ນໃຈ ເຂົ້າສັງຄົມ ແລະເປັນນັກຮຽນທີ່ຍອດຍ້ຽມ ຮິດແລເປັນເດັກອາລົມຂຸ່ນມົວ ເສີຍຊາ ແລະເຄີອດທີ່ມີປັນຫາກັບບິດາແລະຄູຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ
ອາລົວປະສົບຄວາມສຳເລັດໃນອາຊີບໃນສຳນັກງານສຸລະກາກອນ ແລະຕ້ອງການໃຫ້ລູກຊາຍເດິນຕາມຮອຍເຂົາ ພາຍຫຼັງ ຮິດແລເລົ່າເຖິງຊ່ວງນີ້ເກີນຄວາມຈິງເມື່ອບິດາພາເຂົາໄປຊົມທີ່ເຮັດການສຸລະກາກອນ ໂດຍບັນຍາຍວ່າ ມັນເປັນເຫດການທີ່ນຳໄປສູ່ການຕໍ່ຕ້ານຢ່າງບໍ່ອາດໃຫ້ອະໄພລະຫວ່າງພໍ່ລູກທີ່ຕ່າງມີຄວາມຕັ້ງໃຈແຮງກ້າທັງຄູ່ ໂດຍລະເລີຍຄວາມຕັ້ງການຂອງບຸດທີ່ຢາກເຂົ້າສຶກສາຍັງໂຮງຮຽນຄາສສິກແລະຈົບມາເປັນສິລະປິນ ໃນເດືອນກັນຍາ ຄ.ສ. 1900 ອາລົວສົ່ງຮິດແລໄປຍັງເລອັນຊູເລີ (Realschule) ໃນລິນ ຮິດແລຂັດຂືນຕໍ່ການຕັດສິນໃຈນີ້ ແລະໄນຄັມພ໌ ໄດ້ເປີດເຜີຍວ່າ "ເຂົາຮຽນໄດ້ເລວຫຼາຍໃນໂຮງຮຽນ" ດ້ວຍຫວັງວ່າເມື່ອບິດາເຫັນວ່າ "ຂ້າພະເຈົ້າມີຄວາມຄືບໜ້າໜ້ອຍພຽງໃດທີ່ໂຮງຮຽນອາຊີວະ ເຂົາຈະໄດ້ປ່ອຍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າອຸທິດຕົນແກ່ຄວາມໃຝ່ຝັນຂອງຂ້າພະເຈົ້າເອງ"
ຮິດແລເລິ່ມຫຼົງໄຫຼໃນລັດທິຊາດນິຍົມເຢຍລະມັນຕັ້ງເຍົາວັຍ ຮິດແລສະແດງຄວາມເຄົາຮົບຕໍ່ເຢຍລະມັນເທົ່ານັ້ນ ແມ້ນລາຊະວົງຮັບສະບູກແລະການປົກຄອງເໜືອຈັກກະວັດທີ່ມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍທາງເຊື້ອຊາດຈະເສື່ອມລົງກໍຕາມ ຮິດແລແລະເພື່ອນຂອງເຂົາໃຊ້ຄຳທັກທາຍພາສາເຢຍລະມັນ "ໄຮລ໌" ແລະຮ້ອງເພງຊາດເຢຍລະມັນ "ດອຍຊະລັນອືແບອັນເລ" ແທນເພງຊາດຈັກກະວັດໂອຕະລິດ
ຫຼັງກາຍເສຍຊີວິດກະທັນຫັນຂອງອາລົວສ໌ເມື່ອວັນທີ່ 3 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1903 ພຶດຕິກຳຂອງຮິດແລທີ່ໂຮງຮຽນອາຊີວະຍິ່ງເລວຮ້າຍໜັກຂຶ້ນໄປອີກ ມານດາເຂົາອະນຸຢາດໃຫ້ເຂົາລາອອກໃນລະດູໃບໄມ້ຜິ ຄ.ສ. 1905 ເຂົາລົງຮຽນທີ່ເລອັນຊູເລີໃນສະເທເຍີ (Steyr) ໃນເດືອນກັນຍາ ຄ.ສ. 1904 ພຶດຕິກຳແລະຜົນການຮຽນຂອງເຂົາສະແດງເຖິງພັດທະນາການເລັກໜ້ອຍແລະຕໍ່ເນື່ອງຢູ່ບ້າງ ໃນລະດູໃບໄມ້ຣ່ວງ ຄ.ສ. 1905 ຫຼັງຜ່ານຂໍ້ສອບສອບປາຍພາກ ຮິດແລກໍໄດ້ອອກຈາກໂຮງຮຽນໂດຍບໍ່ສະແດງຄວາມທະເຍີທະຍານໃດ ໆ ແກ່ການສຶກສາຕໍ່ ຫຼືແຜນທີ່ຊັດເຈນສຳລັບອາຊີບໃນອະນາຄົດ
ວັຍຜູ້ໃຫຍ່ໃນຊ່ວງຕົ້ນທີ່ວຽນນາແລະມິວນິກ.
ນັບຈາກ ຄ.ສ. 1905 ຮິດແລໄດ້ໃຊ້ຊີວິດແບບຮີມ່ຽນໃນວຽນນາດ້ວຍເງິນສົງເຄາະເດັກກຳພ້າແລະການສະນັບສະໜຸນຈາກມານດາ ເຂົາເຮັດວຽກເປັນກຳມະກອນຊົ່ວຄາວ ແລະທ້າຍສຸດ ເປັນຈິດຕະກອນຂາຍພາບວາດສີນ້ຳ ສະຖາບັນວິຈິດສິນວຽນນາປະຕິເສດເຂົາສອງຄັ້ງ ໃນ ຄ.ສ. 1907 ແລະ 1908 ເພາະຄວາມບໍ່ເໝາະສົມທີ່ຈະວາດພາບຂອງເຂົາ ຜູ້ອຳນວຍການແນະນຳໃຫ້ຮິດແລຮຽນສະຖາປັດຕະຍະກຳ ແຕ່ເຂົາຂາດເອກະສານສະແດງວິທະຍະຖານະ ວັນທີ່ 21 ທັນວາ ຄ.ສ. 1907 ມານດາຂອງເຂົາເສຍຊີວິດໃນວັຍ 47 ປີ ຫຼັງສະຖາບັນປະຕິເສດເປັນຄັ້ງທີ່ສອງ ຮິດແລກໍໝົດເງິນ ໃນ ຄ.ສ. 1909 ເຂົາອາໄສຢູ່ໃນບ່ອນພັກຄົນໄຣ້ບ້ານ ແລະໃນ ຄ.ສ. 1910 ເຂົາຍ້າຍເຂົ້າມາອາໄສຢູ່ໃນບ້ານພັກຊາຍຮັບຈ້າງຢາກຈົນບົນຖະໜົນເມລເດມັນສະທາເຊີ ຂະນະຮິດແລຢູ່ບ່ອນນັ້ນ ວຽນນາເປັນແຫຼ່ງເພາະພັນອະຄະຕິທາງສາດສະໜາແລະຄະຕິນິຍົມເຊື້ອຊາດແບບຄິດສະຕະວັດທີ່ 19 ຍ່ານວ່າຈະຖືກຜູ້ອົບພະຍົບຈາກຕາເວັນອອກລ່ວງລ້ຳແພ່ຂະຫຍາຍ ແລະນາຍົກເທດສະມົນຕີປະຊານິຍົມ ຄາວ ລື ເກີ (Karl Lueger) ໃຊ້ວາທະສິນກຽດຊັງຍິວຮຸນແຮງເພື່ອປະໂຫຍດທາງການເມືອງ ຄະຕິກຽດຊັງຍິວຮວມເຖິງເຢຍລະມັນຂອງເກີກ ເຊີເນເລີ (Georg Schönerer) ມີຜູ້ສະນັບສະໜຸນຢ່າງແຂັງແກ່ງແລະຖານໃນຍ່ານມາເລຍຮິວ ທີ່ຮິດແລອາໄສຢູ່ ຮິດແລອ່ານໜັງສືພິມທ້ອງຖິ່ນຢ່າງ "ດອຍເຊສ ໂຟລດ໌ ສະບັດ " ("Deutsches Volksblatt") ທີ່ກະພືອະຄະຕິແລະຫຼີ້ນກັບຄວາມຍ່ານຂອງຄຣິສຕຽນວ່າຈະຕ້ອງແບກພາລະຈາກການໄຫຼ່ບ່າເຂົ້າມາຂອງຍີວຕາເວັນອອກ ຄວາມເປັນປໍລະປັກຕໍ່ສິ່ງທີ່ຮິດແລເຫັນວ່າແມ່ນ "ໂຮກຍ່ານເຢຍລະມັນ" ຂອງຄາທໍລິກ ເຂົາຈຶງເລິ່ມຍົກຍ່ອງ ມາຣ໌ຕິນ ລູເທີ
ຈຸດກຳເໜີດແລະການສະແດງອອກຄັ້ງທຳອິດຂອງຮິດແລຕໍ່ຄະຕິກຽດຊັງຍິວຢາກຈະພົບ ຮິດແລຂຽນໃນ ໄມຄັມພ໌ວ່າ ເຂົາກຽດຊັງຍິວຄັ້ງທຳອິດໃນວຽນນາ ເພື່ອນສະນິດຂອງຮິດແລ ອູກຸດ ຄູບີແຊັກ (August Kubizek) ອ້າງວ່າ "ຮິດແລເປັນຜູ້ກຽດຊັງຍິວທີ່ຢັ້ງຢືນແລ້ວ" ຕັ້ງແຕ່ກ່ອນເຂົາອອກຈາກລິນ ບັນທຶກຂອງຄູບີແຊັກຖືກນັກປະຫວັດສາດ ບີຈິດເທີ ຮາມັນ (Brigitte Hamann) ຂຽນໂຕ້ແຍ້ງ ເຂົາຂຽນວ່າ "ໃນບັນດາພະຍານຄົນແຮກໆ ທັງໝົດ ທັງໝົດທີ່ສາມາດເຊື່ອຖືໄດ້ຢ່າງຈິງຈັງມີຄູບີແຊັກຄົນດຽວທີ່ບັນຍາຍຮິດແລວັຍໜຸ່ມວ່າ ກຽດຊັງຍິວ ແລະຊັດເຈນໃນປະເດັນນີ້ວ່າ ເຂົາເຊື່ອຖືບໍ່ຄ່ອຍໄດ້" ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນຫຼາຍແຫຼ່ງໃຫ້ຫຼັກຖານໜັກແໜ້ນວ່າຮິດແລມີເພື່ອນຍິວໃນຫໍພັກຂອງເຂົາແລະໃນທີ່ອື່ນໃນວຽນນາ ຮາມັນຍັງສັງເກດວ່າ ຮິດແລບໍ່ມີບັນທຶກຄວາມເຫັນກຽດຊັງຍິວລະຫວ່າງຊ່ວງນີ້ ນັກປະຫວັດສາດ ອຽນ ເຄີຊໍ (Ian Kershaw) ສະເໜີວ່າ ຫາກຮິດແລໄດ້ອອກຄວາມເຫັນເຊັ່ນນັ້ນຈິງ ຄວາມເຫັນເຫຼົ່ານັ້ນກໍອາດບໍ່ເປັນທີ່ສັງເກດ ເພາະຄະຕິກຽດຊັງຍິວທີ່ມີຢູ່ທົ່ວໄປໃນວຽນນາຂະນະນັ້ນ ນັກປະຫວັດສາດ ລິຊາດ ເຈ. ອີແວນ ວ່າ "ປັດຈຸບັນນັກປະຫວັດສາດສ່ວນຫຼາຍຍອມຮັບວ່າ ຄະຕິກຽດຊັງຍິວອັນສາວໂສ່ແລະການຄາດຕະກຳຕໍ່ຕ້ານຍິວຂອງເຂົານັ້ນ ເກີດຂຶ້ນຫຼັງຈາກຄວາມພ່າຍແພ້ຂອງເຢຍລະມັນ [ໃນສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ່ສອງ] ອັນເປັນຜົນຂອງຄຳອະທິບາຍມະຫັນຕະໄພວ່າ ເປັນເພາະ 'ການແທງຂ້າງຫຼັງ ປະເພກລະຫວາດລະແວງ"
ຮິດແລໄດ້ຮັບມໍລະດົກສ່ວນສຸດທ້າຍຈາກຊັບສິນຂອງບິດາໃນເດືອນພຶດສະພາ ຄ.ສ. 1913 ແລະຍ້າຍໄປມິວນິກ ນັກປະຫວັດສາດເຊື່ອວ່າຮິດແລຍ້າຍອອກຈາກວຽນນາເພື່ອຫຼົບລ່ຽງການເກນເຂົ້າສູ່ກອງທັບໂອຕະລິດ ພາຍຫຼັງ ຮິດແລອ້າງວ່າ ເຂົາບໍ່ປະສົງຈະຮັບໃຊ້ລັດຮັບບູກເພາະການຜະສົມຜະສານ
"ເຊື້ອຊາດ" ໃນກອງທັບ ຫຼັງເຂົາຖືກເຫັນວ່າບໍ່ເໝາະສົມກັບລາຊະການທະຫານ ເພາະບໍ່ຜ່ານການກວດຮ່າງກາຍໃນຊາລຊ໌ບູກເມື່ອວັນທີ່ 5 ກຸມພາ ຄ.ສ. 1914 ເຂົາກັບໄປຍັງມິວນິກ
ສົງຄານໂລກຄັ້ງທີ່ໜຶ່ງ.
ເມື່ອສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ່ໜຶ່ງປະທຸ ຮິດແລສະມັກເຂົ້າຮັບລາຊະການໃນກອງເຢຍລະມັນ ເຂົາໄດ້ຮັບການຕອບຮັບໃນເດືອນສິງຫາ ຄ.ສ. 1914 ເຊິ່ງມີແນວໂນ້ມວ່າເປັນຜົນມາຈາກຄວາມປ່ອຍປະລະເລີຍທາງທຸລະການເພາະເຂົາຍັງເປັນພົນລະເມືອງໂອຕະລິດ ເຂົາຖືກຈັດໄປຍັງກົມທະຫານຣາບກອງໜູນບາວາເລຍ 16 (ກອງຮ້ອຍທີ່ 1 ແຫ່ງກົມລິສທ໌) ເຂົາປະຕິບັດໜ້າທີ່ເປັນພົນນຳສານສົ່ງແນວຮົບດ້ານຕາເວັນຕົກໃນຝະລັ່ງແລະແບນຊິກ ໃຊ້ເວລາເກືອບເຄິ່ງໜຶ່ງຢູ່ຫຼັງແນວໜ້າ ເຂົາເຂົ້າຮ່ວມຍຸດທະການອີເປີຄັ້ງທີ່ໜຶ່ງ ຍຸດທະການແມ່ນ້ຳຊອມ ຍຸດທະການອາລັດແລະ ຍຸດທະການພັດແຊນແດເລີ ແລະໄດ້ຮັບບາດເຈັບທີ່ແມ່ນ້ຳຊອມ
ຮິດແລໄດ້ຮັບເຊີດຊູກຽດສຳລັບຄວາມກ້າຫານໄດ້ຮັບກາງເຂນເຫຼັກຊັ້ນທີ່ສອງ ໃນ ຄ.ສ. 1914 ແລະໂດຍການແນະນຳຂອງ ຮູໂກ ກຸດມັນ ເຂົາໄດ້ຮັບກາງເຂນເຫຼັກຊັ້ນທີ່ໜຶ່ງ ເມື່ອວັນທີ່ 4 ສິງຫາ ຄ.ສ. 1918 ອິສະລິຍາພອນໜ້ອຍຄັ້ງຫຼາຍທີ່ຈະມອບໃຫ້ແກ່ທະຫານຊັ້ນຜູ້ໜ້ອຍເຊັ່ນພົນທະຫານຢ່າງເຂົາ ຕຳແໜ່ງຂອງຮິດແລທີ່ກອງບັນຊາການກົມ ເຮັດໃຫ້ເຂົາມີປະຕິສັມພັນບ່ອຍຄັ້ງກັບນາຍທະຫານອາວຸໂສ ອາດຊ່ອຍໃຫ້ເຂົາໄດ້ຮັບເຄື່ອງອິສະລິຍາພອນນີ້ ແມ້ນພຶດຕິການທີ່ເຮັດໃຫ້ເຂົາໄດ້ຮັບຮາງວັນອາດເປັນຄວາມກ້າຫານ ແຕ່ກໍອາດບໍ່ແມ່ນເລື່ອງພິເສດຫຼາຍນັກ ເຂົາຍັງໄດ້ເຂັມການບາດເຈັບສີດຳ ເມື່ອວັນທີ່ 18 ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 1918
ລະຫວ່າງຮັບລາຊະການທີ່ກອງບັນຊາການ ຮິດແລຍັງສ້າງສັນງານສິລະປະຂອງຕົນຕໍ່ໄປ ໂດຍວາດກາຕູນແລະຄຳຊີ້ແຈງແກ່ໜັງສືພິມກອງທັບລະຫວ່າງຍຸດທະການແມ່ນ້ຳຊອມ ໃນເດືອນຕຸລາ ຄ.ສ. 1916 ເຂົາຮັບບາດເຈັບທີ່ບໍລິເວນຂາໜີບ ຫຼືຕົ້ນຂາຊ້າຍເມື່ອກະສຸນປືນໃຫຍ່ລະເບີດໃນຫຼຸມຂອງພົນນຳສານລະຫວ່າງຍຸດທະການແມ່ນ້ຳຊອມ ຮິດແລໃຊ້ເວລາເກືອບສອງເດືອນໃນໂຮງໝໍກາຊາດທີ່ບີລິດ ເຂົາກັບມາຍັງກົມຂອງເຂົາເມື່ອວັນທີ່ 5 ມີນາ ຄ.ສ. 1917
ວັນທີ່ 15 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1918 ຮິດແລຊົ່ວຄາວຈາກການໂຈມຕີດ້ວຍແກສມັສຕາດແລະຮັບການຮັກສາໃນໂຮງໝໍໃນພາເຊວັນ ຂະນະຮັກສາຕົວຢູ່ ຮິດແລຊາບຂ່າວການພ່າຍແພ້ຂອງເຢຍລະມັນ ແລະຈາກບັນທຶກຂອງເຂົາ ເມື່ອຊາບຂ່າວເຂົາກໍຕາບອດອີກເປັນຄັ້ງທີ່ສອງ
ຮິດແລຮູ້ສຶກຂົມຂື່ນຕໍ່ການພັງທະລາຍຂອງຄວາມພະຍາຍາມເຮັດສົງຄາມແລະການພັດທະນາອຸດົມການເລິ່ມເປັນຮູບເປັນຮ່າງຢ່າງມັ່ນຄົງ ເຂົາອະທິບາຍສົງຄາມວ່າເປັນ "ປະສົບການຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດເໜືອອື່ນໃດ" ແລະໄດ້ຮັບການຍົກຍ່ອງຈາກນາຍທະຫານຜູ້ບັງຄັບບັນຊາສຳລັບຄວາມກ້າຫານຂອງເຂົາ ປະສົບການນີ້ສົ່ງຜົນໃຫ້ຮິດແລເປັນຜູ້ຮັກຊາດເຢຍລະມັນຢ່າງຫຼົງໄຫຼແລະຮູ້ສຶກຊັອກເມື່ອເຢຍລະມັນຍອມຈຳນົນໃນເດືອນພະຈິກ ຄ.ສ. 1918 ເຊັ່ນດຽວກັບພວກຊາດນິຍົມເຢຍລະມັນທັງຫຼາຍ ເຂົາເຊື່ອໃນຕຳນານແທງຂ້າງຫຼັງ ເຊິ່ງອ້າງວ່າກອງທັບເຢຍລະມັນ "ບໍ່ແພ້ໃນສະໝໍລະພູມ" ໄດ້ຖືກ "ແທງຂ້າງຫຼັງ" ໂດຍຜູ້ນຳພົນລະເຮືອນແລະມາກຊິດຈາກແນວຫຼັງ ນັກການເມືອງເຫຼົ່ານີ້ພາຍຫຼັງຖືກຂະໜານນາມວ່າ "ອາດຊະຍາກອນພະຈິກ"
ສົນທິສັນຢາແວຊາຍກຳໜົດໃຫ້ເຢຍລະມັນຕ້ອງສະຫຼະດິນແດນຫຼາຍແຫ່ງແລະໃຫ້ໄຣນ໌ແລນປອດທະຫານ ສົນທິສັນຢາກຳໜົດການລົງໂທດທາງເສດຖະກິດແລະເອິ້ນເກັບຄ່າປະຕິກຳສົງຄາມຈາກປະເທດ ຊາວເຢຍລະມັນຈຳນວນຫຼາຍເຂົ້າໃຈວ່າສົນທິສັນຢານີ້ ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ງຂໍ້ 231 ເຊິ່ງປະກາດໃຫ້ເຢຍລະມັນຮັບຜິດຊອບຕໍ່ສົງຄາມເປັນຄວາມອັບປະຍົດອົດສູ ສະພາບທາງເສດຖະກິດ ສັງຄົມແລະການເມືອງໃນເຢຍລະມັນໄດ້ຮັບຜົນກະທົບຈາກສົງຄາມແລະສົນທິສັນຢາແວຊາຍ ພາຍຫຼັງຖືກຮິດແລໃຊ້ສະແຫວງປະໂຫຍດທາງການເມືອງ
ສະມາຊິກພັກກຳມະກອນ.
ຫຼັງສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ່ໜຶ່ງຍຸດຕິ ຮິດແລກັບມາຍັງມິວນິກ ເພາະບໍ່ມີແຜນຫຼືໂອກາດການສຶກສາແລະອາຊີບຢ່າງເປັນທາງການ ເຂົາຈຶງພະຍາຍາມຢູ່ໃນກອງທັບໃຫ້ດົນທີ່ສຸດເທົ່າທີ່ຈະເຮັດໄດ້ ເດືອນກໍລະກົດ ຄ.ສ. 1919 ເຂົາໄດ້ຮັບແຕ່ງຕັ້ງເປັນແວບິນດຸງສະມັນ (ເຈົ້າໜ້າທີ່ການຂ່າວ) ແຫ່ງເອາຟ໌ແຄລລຸງຄອມມັນໂດ (ຄອມມານໂດລາດຕະເວນ) ຂອງໄລທ໌ສະເວ ເພື່ອມີອຳນາດບັງຄັບທະຫານອື່ນແລະເພື່ອແຊກຊຶມພັກກຳມະກອນເຢຍລະມັນ (DAP) ລະຫວ່າງທີ່ເຂົາເຝົ້າຕິດຕາມກິດຈະກຳຂອງພັກ DAP ຮິດແລຖືກດຶງດູດໂດຍແນວຄິດຕໍ່ຕ້ານຍິວ ຊາດນິຍົມ ຕໍ່ຕ້ານທຸນນິຍົມ ແລະຕໍ່ຕ້ານມາກຊິດຂອງອັນທອນ ເເດັກ ແລ ຜູ້ກໍ່ຕັ້ງພັກ ເເດັກແລສະນັບສະໜຸນລັດຖະບານທີ່ມີສັກກະຍະແຂັງຂັນ ສັງຄົມນິຍົມລຸ້ນທີ່ "ບໍ່ແມ່ນຍິວ" ແລະຄວາມສາມັກຄີທ່າມກາງສະມາຊິກທັງໝົດຂອງສັງຄົມດ້ວຍປະທັບໃຈກັບທັກສະວາທະສິນຂອງຮິດແລ ເເດັກແລຈຶງເຊີນເຂົາເຂົ້າຮ່ວມ DAP ຮິດແລຍອມຮັບເມື່ອວັນທີ່ 12 ກັນຍາ ຄ.ສ. 1919 ເປັນສະມາຊິກພັກຄົນທີ່ 55
ທີ່ DAP ຮິດແລພົບດີທິດ ແອັກຄາດ ໜຶ່ງໃນສະມາຊິກຄົນແຮກ ໆ ຂອງພັກແລະສະມາຊິກຂອງລັດທິທູເລີໂຊໄຊຕີ (Thule Society) ແອັກຄາດໄດ້ກາຍມາເປັນຜູ້ໃຫ້ຄຳປຶກສາແກ່ຮິດແລ ແລກປ່ຽນຄວາມຄິດກັບເຂົາແລະແນະນຳໃຫ້ເຂົາຮູ້ຈັກກັບບຸກຄົນໃນສັງຄົມມິວນິກຢ່າງກວ້າງຂວາງ ເພື່ອຕື່ມຄວາມນ່າດຶງດູດແກ່ພັກ ທາງພັກໄດ້ປ່ຽນຊື່ເປັນ "ນາຊີໂຍນອັນໂຊຊີອັນລິດທີເຊີ ດອຍເຊີ ອາໄບແທພາໄທ" ຫຼື ພັກສັງຄົມນິຍົມກຳມະກອນແຫ່ງຊາດເຢຍລະມັນ (ຍໍ້ເປັນ NSDAP) ຮິດແລອອກແບບທຸງຂອງພັກເປັນສະຫວັດຕິກະໃນວົງກົມສີຂາວບົນພື້ນຫຼັງສີແດງ
ຫຼັງຖືກປົດປະຈຳການໃນເດືອນມີນາ ຄ.ສ. 1920 ຮິດແລເລິ່ມເຮັດວຽກກັບພັກເຕັມເວລາ ໃນເດືອນກຸມພາ ຄ.ສ. 1921 ຮິດແລເຊິ່ງສາມາດປາໄສຕໍ່ຜູ້ຟັງຈຳນວນຫຼາຍໄດ້ເປັນຜົນດີແລ້ວ ປາໄສແກ່ຝູງຊົນຫຼາຍກວ່າຫົກພັນຄົນໃນມິວນິກ ໃນການປະກາດເຜີຍແພ່ການຊຸມນຸມດັງກ່າວ ຜູ້ສະນັບສະໜຸນພັກສອງຄັນລົດບັນທຸກຂັບໄປຮອບເມືອງແລະໂບກທຸງສະຫວັດດິກະແລະໂຍນໃບປິວ ບໍ່ດົນຮິດແລກໍມີຊື່ສຽງໃນທາງບໍ່ດີຈາກຄວາມເອະອະໂວຍວາຍແລະການປາໄສໂຈມຕີສົນທິສັນຢາແວຊາຍນັກການເມືອງຄູ່ແຂ່ງ ແລະໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ງພວກມາກຊິດແລະຍິວ ຂະນະນັ້ນ NSDAP ມີສູນກາງຢູ່ໃນມິວນິກແຫຼ່ງເພາະຫຼັກຂອງລັດທິຊາດນິຍົມເຢຍລະມັນຕໍ່ຕ້ານລັດຖະບານເຊິ່ງຕັ້ງໃຈບົດຂະຍີ້ລັດທິມາກແລະບ່ອນທຳລາຍສາທາລະນະລັດໄວມາ
ໃນເດືອນມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1921 ລະຫວ່າງທີ່ຮິດແລແລະແອັກຄາດກຳລັງຢູ່ລະຫວ່າງການເດີນທາງໄປລະດົມທຸນຍັງເບີລິນ ໄດ້ເກີດການຈະລາຈົນຂຶ້ນພາຍໃນພັກ DAP ໃນມິວນິກ ສະມາຊິກຄະນະກຳມະການບໍລິຫານພັກ DAP ເຊິ່ງບາງຄົນມອງວ່າຮິດແລຍະໂສເກີນໄປ ຕ້ອງການຮວມກັບພັກສັງຄົມນິຍົມເຢຍລະມັນ (DSP) ຄູ່ແຂ່ງ ຮິດແລເດີນທາງກັບມິວນິກເມື່ອວັນທີ່ 11 ກໍລະກົດ ຄ.ສ. 1921 ແລະຍື່ນໃບລາອອກຈາກພັກດ້ວຍຄວາມໂກດ ສະມາຊິກກຳມະການຕະໜັກວ່າການລາອອກຂອງເຂົາຈະໝາຍເຖິງຈຸດຈົບຂອງພັກ ຮິດແລປະກາດຈະກັບເຂົ້າພັກອີກຄັ້ງເມື່ອເຂົາເປັນຫົວໜ້າພັກແທນແດັກແລະທີ່ເຮັດການພັກຈະຍັງຢູ່ໃນມິວນິກຕໍ່ໄປ ຄະນະກຳມະການຕົກລົງ ເຂົາເຂົ້າຮ່ວມພັກອີກຄັ້ງເປັນສະມາຊິກຄົນທີ່ 3,680 ເຂົາຍັງຜະເຊີນກັບການຄັດຄ້ານພາຍໃນພັກບ້າງ ແຮມັນ ແອສແຊແລະພັນທະມິດຂອງເຂົາພິມແຜ່ນພັບ 3,000 ແຜ່ນໂຈມຕີຮິດແລວ່າເປັນຜູ້ທໍລະຍົດພັກ ບໍ່ກີ່ວັນໃຫ້ຫຼັງ ຮິດແລກ່າວແກ້ຕ່າງແລະໄດ້ຮັບສຽງປົບມືດັງສະໜັ່ນຍຸດທະສາດຂອງເຂົາພິສູດແລ້ວວ່າປະສົບຜົນ ທີ່ການປະຊຸມໃຫຍ່ສະມາຊິກພັກ DAP ເຂົາໄດ້ຮັບອຳນາດເຕັມໃນຖານະຫົວໜ້າພັກ ໂດຍໄດ້ຮັບສຽງຄັດຄ້ານພຽງສຽງດຽວ ຮິດແລຍັງໄດ້ຮັບການຊົດໃຊ້ຈາກຄະດີໝິ່ມປະໝາດກັບໜັງສືພິມສັງຄົມນິຍົມ ມຶນ ແຊແນ ໂພສຕ໌ ເຊິ່ງຕັ້ງຄຳຖາມເຖິງວິຖີຊີວິດແລະລາຍໄດ້ຂອງເຂົາ
ສຸນທໍລະພົດໂຮງເບຍທີ່ເຜັດຮ້ອນຂອງຮິດແລເລິ່ມດຶງດູດຜູ້ຟັງຂາປະຈຳ ເຂົາເລິ່ມຊ້ຳຊອງໃນການໃຊ້ແກ່ນປະຊານິຍົມຕໍ່ຜູ້ຟັງຂອງເຂົາ ຮວມທັງການໃຊ້ແພະຮັບບາບຜູ້ເຊິ່ງສາມາດໃຊ້ກ່າວໂທດແກ່ຄວາມຢາກລຳບາກທາງເສດຖະກິດຂອງຜູ້ຟັງເຂົາ ນັກປະຫວັດສາດໄດ້ສັງເກດປາກົດຕະການສະກົດຈິດຂອງວາທະສິນທີ່ເຂົາໃຊ້ຕໍ່ຜູ້ຟັງກຸ່ມໃຫຍ່ແລະຂອງຕາເຂົາໃນກຸ່ມໜ້ອຍ ເເຄສເຊລຂຽນວ່າ "ຢ່າງລົ້ນຫຼາມ...ຊາວເຢຍລະມັນເອີ່ຍກັບການຮ່າຍມົນຂອງຄວາມດຶງດູດໃຈ 'ສະກົດຈິດ' ຂອງຮິດແລ ຄຳນີ້ປາກົດຂຶ້ນຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳເລົ່າ ຮິດແລກ່າວກັນວ່າໄດ້ສະກົດຈິດປະເທດຊາດ ຍຶດພວກເຂົາຢູ່ໃນພະວັງທີ່ຖອນຕົວບໍ່ຂຶ້ນ" ນັກປະຫວັດສາດ ຮິວ ເທເວີ-ໂລເປີ ອະທິບາຍວ່າ "ຄວາມມີສະເໝ່ຂອງດວງຕາຄູ່ນັ້ນ ເຊິ່ງສະກົດຊາຍທີ່ເບິ່ງສຸຂຸມມານັກຕໍ່ນັກ" ເຂົາໃຊ້ອຳນາດດຶງດູດສ່ວນຕົວຂອງເຂົາແລະຄວາມເຂົ້າໃຈໃນຈິດວິທະຍາຝູງຊົນເປັນປະໂຫຍດແກ່ເຂົາ ລະຫວ່າງເວົ້າໃນທີ່ສາທາລະນະ ອັນຟອນ ແຮັກ ອະດີດສະມາຊິກຍຸວະຊົນຮິດແລ ອະທິບາຍປະຕິກິລິຍາທີ່ມີຕໍ່ສຸນທໍລະພົດຂອງຮິດແລວ່າ "ເຮົາປະທຸເຂົ້າສູ່ຄວາມບ້າຄັ່ງຂອງຄວາມພູມໃຈຊາດນິຍົມທີ່ຢູ່ຕິດກັບຮິດທີເລຍເປັນເວລາຫຼາຍນາທີຕິດກັນ ເຮົາຕະໂກນສຸດປອນຂອງເຮົາ ຊີກ, ໄຮລ໌ ຊີກ, ໄຮລ໌ ຊີກ, ໄຮລ໌! ນັບແຕ່ຊົ່ວຂະນະນັ້ນຂ້າພະເຈົ້າເປັນອາໂດນ ຮິດແລທົ່ວຮ່າງກາຍແລະວິນຍານ" ແມ້ນທັກສະວາທະສິນແລະຄຸນນະສົມບັດສ່ວນຕົວຂອງເຂົາໂດຍທົ່ວໄປຈະໄດ້ຮັບການຕອບຮັບຈາກຝູງຊົນຂະໜາດໃຫຍ່ແລະໃນວຽກທາງການ ແຕ່ບາງຄົນທີ່ພົບຮິດແລເປັນການສ່ວນຕົວສັງເກດວ່າ ລັກສະນະພາຍນອກແລະບຸຄະລິກຂອງເຂົາບໍ່ອາດໃຫ້ຄວາມປະທັບໃຈສຸດທ້າຍແກ່ພວກເຂົາໄດ້
ຜູ້ຕິດຕາມຄົນແຮກ ໆ ມີຮູດັອບ ແຮສ,ອະດີດນັກບິນກອງທັບອາກາດ ແຮມັນ ເກີລິງ ແລະຮ້ອຍເອກກອງທັບບົກ ແອນ ເລີມ ຜູ້ເຊິ່ງຕໍ່ມາ ເປັນຫົວໜ້າອົງການກຳລັງກຶ່ງທະຫານຂອງນາຊີ ສະທຸມັບໄທລຸງ (SA, "ກອງພົນວາຍຸ") ເຊິ່ງຄອຍຄຸ້ມຄອງການປະຊຸມແລະໂຈມຕີຄູ່ແຂ່ງການເມືອງຢູ່ບ່ອຍຄັ້ງ ອິດທິພົນສຳຄັນຕໍ່ການຄິດຂອງເຂົາໃນຊ່ວງນີ້ຄື ອາຟເບົາ ແວໄລນີກຸງ ກຸ່ມສົມຄົບຄິດອັນປະກອບດ້ວຍກຸ່ມພວກລັດເຊຍຂາວເນລະເທດແລະພວກຊາດນິຍົມຊ່ວງແຮກ ໆ ກຸ່ມດັງກ່າວເຊິ່ງໄດ້ຮັບການສະນັບສະໜຸນດ້ານການເງິນຈາກກອງທຸນທີ່ມາຈາກນັກອຸສະຫະກຳອັນມັ່ງຄັ່ງຢ່າງເຮນລີ ຟອດ ແນະນຳເຂົາສູ່ແນວຄິດຂອງການສົມຄົບຄິດຍິວ ໂດຍເຊື່ອມໂຍງການເງິນລະຫວ່າງປະເທດກັບບານເຊວິກ
ກະບົດໂຮງເບຍ.
ຮິດແລຂໍການສະນັບສະໜຸນຈາກພົນເອກສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ່ໜຶ່ງ ອີລິດ ລູແດນດອບ ສຳລັບພະຍາຍາມກໍ່ລັດຖະປະຫານທີ່ເອິ້ນວ່າ "ກະບົດໂຮງເບຍ" ພັກນາຊີໄດ້ໃຊ້ລັດທິຟາສຊິດອິຕາລີເປັນແບບພາບລັກແລະນະໂຍບາຍ ແລະໃນ ຄ.ສ. 1923 ຮິດແລຕ້ອງການລຽນແບບ ການສວນສະໜາມແຫ່ງໂຣມຂອງແບນິໂຕ ມຸດໂສລິນີ (ຄ.ສ. 1922)ໂດຍຈັດລັດຖະປະຫານຂອງເຂົາເອງໃນບາວາເລຍ ຕາມດ້ວຍການທ້າທາຍລັດຖະບານໃນເບີລິນ ຮິດແລແລະລູແດນດອບສະແຫວງຫາການສະນັບສະໜຸນສະທາສຄອມນິວນີສຕ໌ແຊຣ໌ ແລະພົນເອກແຫ່ງໄຣຊ໌ແວ ອອດໂທ ຟອນ ລອດຊໍ ຕ້ອງການສະຖາປະນາລັດທິຜະເດັດການລັດທິຊາດນິຍົມໂດຍປາດສະຈາກຮິດແລ
ຮິດແລຕ້ອງການສວຍໂອກາດສຳຄັນເພື່ອການປຸກປັ່ນແລະການສະນັບສະໜຸນຂອງປະຊາຊົນຢ່າງໄດ້ຜົນ ວັນທີ່ 8 ພະຈິກ ຄ.ສ. 1923 ເຂົາແລະ SA ໂຈມຕີການປະຊຸມສາທາລະນະທີ່ມີຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມ 3,000 ຄົນ ເຊິ່ງຈັດໂດຍຄາໃນເບືແກບອຍແຄລແລ ໂຮງເບຍຂະໜາດໃຫຍ່ໃນມິວນິກ ຮິດແລຂັດຈັງຫວະຂອງຄາແລະປະກາດວ່າການປະຕິວັດແຫ່ງຊາດເລິ່ມຕົ້ນຂຶ້ນ ປະກາດຈັດຂຶ້ນລັດຖະບານໃໝ່ກັບລູແດນດັອບ ໂດຍຊັກປືນພົກອອກມາ ຮິດແລຕ້ອງການແລະໄດ້ຮັບການສະນັບສະໜຸນຈາກຄາ ໄຊແຊແລະລອດຊໍ ກອງກຳລັງຂອງຮິດແລປະສົບຄວາມສຳເລັດຊ່ວງທຳອິດໃນການຍຶດໄຣຊ໌ສະແວແລະກອງບັງຄັບການຕຳລວດທ້ອງຖິ່ນ ຢ່າງໃດກໍດີ ບໍ່ມີກອງທັບຫຼືຕຳລວດລັດເຂົ້າຮ່ວມກັບກອງກຳລັງຂອງເຂົາ ຄາແລະເພື່ອນຂອງເຂົາຮີບຖອນການສະນັບສະໜຸນຂອງຕົນແລະໜີໄປເຂົ້າກັບຝ່າຍຕໍ່ຕ້ານຮິດແລ ວັນຕໍ່ມາ ຮິດແລແລະຜູ້ຕິດຕາມເດີນຂະບວນຈາກໂຮງເບຍລະຫວ່າງ "ການສວນສະໜາມແຫ່ງເບີລິນ" ແຕ່ຕຳລວດສະຫຼາຍການຊຸມນຸມສະມາຊິກ NSDAP ສິບຫົກຄົນແລະເຈົ້າໜ້າທີ່ຕຳລວດສີ່ນາຍຖືກສັງຫານໄປໃນລັດທີ່ລົ້ນເຫຼວ
ຮິດແລຫຼົບໜີໄປຍັງບ້ານຂອງແອນ ຮັນສະທາແອງແລະຫຼັກຖານບາງຊິ້ນວ່າ ເຂົາຄິດເຮັດອັດວິນິບາດກຳ (ຂ້າຕົວຕາຍ) ເຂົາຮູ້ສຶກຫົດຫູ່ແຕ່ສະຫງົບລົງເມື່ອຖືກຈັບກຸມໃນວັນທີ່ 11 ພະຈິກ ຄ.ສ. 1923 ດ້ວຍຂໍ້ຫາກະບົດ ການພິຈາລະນາຄະດີຂອງເຂົາເລິ່ມຂຶ້ນໃນເດືອນກຸມພາ ຄ.ສ. 1924 ຕໍ່ໜ້າສານປະຊາຊົນພິເສດໃນມິວນິກ ແລະອັນເຟດ ໂຣແຊນແບກເປັນຜູ້ນຳຊົ່ວຄາວຂອງ NSDAP ແທນ ວັນທີ່ 1 ເມສາ ຮິດແລຖືກຕັດສິນຈຳຄຸກຫ້າປີໃນເຮືອນຈຳລັນສະແບກ ເຂົາໄດ້ຮັບການປະຕິບັດຢ່າງເປັນມິດຈາກຜູ້ຄຸມແລະໄດ້ຮັບອະນຸຢາດໃຫ້ຮັບຈົດໝາຍຈຳນວນຫຼາຍຈາກຜູ້ສະນັບສະໜຸນແລະມີການເຂົ້າຢ່ຽມເປັນປະຈຳຈາກເພື່ອນຮ່ວມພັກ ສານສູງສຸດບາວາເລຍອະໄພຍະໂທດແລະເຂົາຖືກປ່ອຍຕົວຈາກເຮືອນຈຳເມື່ອວັນທີ່ 20 ທັນວາ ຄ.ສ. 1924 ແຍ້ງຕໍ່ການທັດທານຂອງໄອຍະການລັດ ເຊິ່ງຫາກຮວມເວລາລະຫວ່າງຄຸມຂັງລໍການພິຈາລະນາຄະດີແລ້ວ ຮິດແລໄດ້ຮັບໂທດໃນເຮືອນຈຳທັງສິ້ນເກີນໜຶ່ງປີເລັກໜ້ອຍເທົ່ານັ້ນ
ຂະນະຖືກຈອງຈຳຢູ່ທີ່ເຮືອນຈຳລັນສະແບກ ເຂົາໄດ້ອຸທິດ ໄມຄັມພ໌ ("ການຕໍ່ສູ້ຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ເດີມຊື່ "ສີ່ປີເຄິ່ງກັບການຕໍ່ສູ້ກັບຄຳໂກຫົກ ຄວາມເຂົາແລະຄວາມຂາດ") ສະບັບຕີພິມຄັ້ງທຳອິດສ່ວນໃຫຍ່ ແກ່ຜູ້ຊ່ວຍຂອງເຂົາ ລູດອບ ເຮສ ໄມຄັມພ໌ ເຊິ່ງອຸທິດໃຫ້ກັບສະມາຊິກທູເລີໂຊໄຊຕີ ດີທິດ ແອັກຄາດໄດ້ຮັບອິດທີພົນຈາກໜັງສື The Passing of the Great Race ໂດຍແມດີສັນ ແກນ ເຊິ່ງຮິດແລເອິ້ນວ່າ "ໄບເບິລຂອງຂ້າພະເຈົ້າ" ໄມຄັມພ໌ໄດ້ຮັບການຕີພິມສອງຄັ້ງໃນ ຄ.ສ. 1925 ແລະ 1926 ຂາຍໄດ້ປະມານ 228,000 ເຫຼິ້ມລະຫວ່າງ ຄ.ສ. 1925 ແລະ 1932 ໃນຄ.ສ. 1933 ເຊິ່ງເປັນປີທີ່ຮິດແລເຂົ້າດຳລົງຕຳແໜ່ງນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ຂາຍໄດ້ໜຶ່ງລ້ານເຫຼິ້ມ
ການສ້າງພັກໃໝ່.
ເມື່ອຮິດແລຖືກປ່ອຍຕົວຈາກເຮືອນຈຳນັ້ນ ການເມືອງໃນເຢຍລະມັນສະຫງົບລົງແລະເສດຖະກິດເລິ່ມຟື້ນຕົວ ເຊິງຈຳກັດໂອກາດຂອງຮິດແລໃນການປຸກລະດົມທາງການເມືອງ ຜົນຂອງກະບົດໂຮງເບຍລົ້ມເຫຼວ ເຮັດໃຫ້ NSDAP ແລະອົງການສືບເນື່ອງຖືກກົດໝາຍຫ້າມໃນລັດບາວາເລຍ ໃນການປະຊຸມກັບນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ໄຮລິດ ເຮລດ໌ ເມື່ອວັນທີ່ 4 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1925 ຮິດແລຕົກລົງທີ່ຈະເຄົາຮົບອຳນາດໂດຍຊອບຂອງລັດ ແລະເຂົາຈະມຸ່ງມັ່ນສະແຫວງຫາອຳນາດທາງການເມືອງສະເພາະຜ່ານກະບວນການປະຊາທິປະໄຕເທົ່ານັ້ນ ການປະຊຸມດັງກ່າວນຳໄປສູ່ການຍົກເລີກການຫ້າມ NSDAP ຢ່າງໃດກໍດີ ຮິດແລຍັງຖືກຫ້າມບໍ່ໃຫ້ປາໄສຕໍ່ສາທາລະນະ ເຊິ່ງຍັງມີຜົນໄປຈົນຮອດ ຄ.ສ. 1927 ໃນການເດີນໜ້າຄວາມທະເຍີທະຍານທາງການເມືອງແມ້ນຈະມີການສັ່ງຫ້າມນີ້ ຮິດແລແຕ່ງຕັ້ງເກກໍ ສະທັດເຊີ,ອອດໂທ ສະທັດເຊີແລະໂຍແຊັບ ເກີບເບິລໃຫ້ຈັດການແລະຂະຫຍາຍ NSDAP ທາງຕອນເໜືອຂອງເຢຍລະມັນ ດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ຈັດທີ່ຍອດຍ່ຽມເກກໍ ສະທັດເຊີໄດ້ເດີນໜ້າວິຖີການເມືອງທີ່ເປັນອິສະຫຼະຫຼາຍຂຶ້ນ ໂດຍເນັ້ນອົງປະກອບຂອງສັງຄົມນິຍົມໃນໂຄງການພັກ
ຮິດແລປົກຄອງ NSDAP ໂດຍອັດຕະໂນມັດໂດຍອ້າງຟຶແລພິນຊິບ ("ຫຼັກການຜູ້ນຳ") ຕຳແໜ່ງພາຍໃນບໍ່ຖືກກຳໜົດໂດຍການເລືອກຕັ້ງ ແຕ່ຈະຖືກບັນຈຸຜ່ານການແຕ່ງຕັ້ງໂດຍຜູ້ມີຕຳແໜ່ງສູງກວ່າ ເຊິ່ງຕ້ອງການການເຊື່ອຟັງໂດຍບໍ່ມີຄຳຖາມຕໍ່ປະສົງຂອງຜູ້ນຳ
ຕະຫຼາດຫຼັກຊັບໃນສະຫະລັດອາເມລິກາຕົກເມື່ອວັນທີ່ 24 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1929 ຜົນກະທົບໃນເຢຍລະມັນນັ້ນເຫຼວຮ້າຍຫຼາຍ ຫຼາຍລ້ານຄົນຕົກງານແລະທະນາຄານຫຼັກຫຼາຍແຫ່ງຕ້ອງປິດກິຈະການ ຮິດແລແລະ NSDAP ກຽມສວຍໂອກາດຈາກເຫດສຸກເສີນເພື່ອຮຽກສຽງສະນັບສະໜຸນແກ່ພັກ ພວກເຂົາສັນຢາວ່າຈະບອກເລີກສົນທິສັນຢາແວຊາຍ ເສີມສ້າງເສດຖະກິດແລະຈັດຫາງານ
ລັດຖະບານບືນິງ.
ພາວະເສດຖະກິດຕົກຕ່ຳຄັ້ງໃຫຍ່ໃນເຢຍລະມັນເປັນໂອກາດທາງການເມືອງສຳລັບຮິດແລ ຊາວເຢຍລະມັນລັງເລຕໍ່ສາທາລະນະລັດລັດຖະສະພາ ເຊິ່ງຜະເຊີນກັບປັນຫາຄຸກຄາມສຳຄັນຈາກຈາກທັງພວກຂວາແລະຊ້າຍຈັດສຸດໂຕ່ງພັກການເມືອງສາຍກາງບໍ່ສາມາດຫຍຸດຍັ້ງກະແສແຫ່ງລັດທິສຸດໂຕ່ງເພິ່ມຂຶ້ນຕະຫຼອດເວລາແລະການລົງປະຊາມັດຕິເຢຍລະມັນ ຄ.ສ. 1929 ຊ່ອຍຍົກລະດັບອຸດົມການນາຊີ ການເລືອກຕັ້ງເມື່ອເດືອນກັນຍາ ຄ.ສ. 1930 ສົ່ງຜົນໃຫ້ລັດຖະບານຜະສົມຊຸດໃຫຍ່ແຕກຫັກແລະແທນທີ່ໂດຍຄະນະລັດຖະມົນຕີຂ້າງໜ້ອຍນາຍົກລັດຖະມົນຕີໄຮລິດ ບືນິງແຫ່ງພັກກາງ ຜູ້ນຳຄະນະລັດຖະມົນຕີຊຸດນັ້ນ ປົກຄອງໂດຍກິດສະດີກາສຸກເສີນຈາກປະທານາທິບໍດີ ເພົາ ຟອນ ຮິນແດນບູກ ການປົກຄອງໂດຍກິດສະດີກາຈະກາຍມາເປັນບັນທັດຖານໃໝ່ແລະປູທາງແກ່ລັດຖະບານແບບອຳນາດນິຍົມ NSDAP ເຕີບໂຕຈາກພັກທີ່ບໍ່ມີຜູ້ໃດຮູ້ຈັກແລະໄດ້ຄະແນນສຽງ 18.3 % ແລະ 107 ທີ່ນັ່ງໃນລັດຖະສະພາໃນການເລືອກຕັ້ງ ຄ.ສ. 1930 ກາຍມາເປັນພັກໃຫຍ່ທີ່ສຸດອັນດັບສອງໃນສະພາ
ຮິດແລປາກົດກາຍຄັ້ງສຳຄັນໃນການພິຈາລະນາຄະດີຂອງນາຍທະຫານໄຣຊ໌ສະແວສອງນາຍ ຮ້ອຍຕີລີຊາດ ເຊລິນແກແລະຮັນ ລູດິນ ໃນລະດູໃບໄມ້ຣ່ວງ ຄ.ສ. 1930 ທັງສອງຖືກຕັ້ງຂໍ້ຫາເປັນສະມາຊິກ NSDAP ເຊິ່ງຂະນະນັ້ນ ກົດໝາຍບໍ່ອະນຸຢາດໃຫ້ກຳລັງພົນໄຣຊ໌ສະແວເປັນສະມາຊິກ ໄອຍະການໃຫ້ເຫດຜົນວ່າ NSDAP ແມ່ນພັກສຸດໂຕ່ງ ທະນາຍຝ່າຍຈຳເລີຍ ຮັນ ຟັງ ຈຶງເອິ້ນຮິດແລມາໃຫ້ການເປັນພະຍານໃນສານ ວັນທີ່ 25 ກັນຍາ ຄ.ສ. 1930 ຮິດແລໃຫ້ການວ່າພັກຂອງເຂົາຈະສະແຫວງຫາອຳນາດທາງການເມືອງສະເພາະຜ່ານການເລືອກຕັ້ງຕາມວິຖີປະຊາທິປະໄຕເທົ່ານັ້ນ ການໃຫ້ການເຮັດໃຫ້ເຂົາໄດ້ຮັບການສະນັບສະໜຸນຫຼາຍໃນໝູ່ນາຍທະຫານໃນກອງທັບ
ມາດຕະການຮັດເຂັມຂັດຂອງບືນິງເຮັດເສດຖະກິດກະເຕື້ອງຂຶ້ນເລັກໜ້ອຍແລະບໍ່ເປັນທີ່ນິຍົມຢ່າງຍິ່ງຮິດແລສວຍຄວາມອ່ອນແອນີ້ໂດຍສົ່ງຂໍ້ຄວາມທາງການເມືອງຂອງເຂົາເຈາະຈົງໄປຍັງປະຊາຊົນທີ່ໄດ້ຮັບຜົນກະທົບຈາກພາວະເງິນເຟີ້ຊ່ວງຄິດທົດສະວັດ 1920 ແລະພາວະເສດຖະກິດຕົກຕ່ຳຄັ້ງໃຫຍ່ ເຊັ່ນ ຊາວນາ ທະຫານຜ່ານສຶກ
ຮິດແລສະຫຼະສັນຊາດໂອຕະລິດຂອງເຂົາຢ່າງເປັນທາງການເມື່ອວັນທີ່ 7 ເມສາ ຄ.ສ. 1925 ແຕ່ໃນຂະນະນັ້ນ ເຂົາຍັງບໍ່ໄດ້ສັນຊາດເຢຍລະມັນເປັນເວລາເກືອບເຈັດປີທີ່ບໍ່ມີສັນຊາດ ບໍ່ສາມາດເຂົ້າຊິງຕຳແໜ່ງທາງການເມືອງໄດ້ ແລະສ່ຽງຕໍ່ການຖືກເນລະເທດ ວັນທີ່ 25 ກຸມພາ ຄ.ສ. 1932 ລັດຖະມົນຕີມະຫາດໄທແຫ່ງບຸນສະວິກ ຜູ້ເປັນສະມາຊິກ NSDAP ແຕ່ງຕັ້ງຮິດແລເປັນຜູ້ບໍລິຫານຕົວແທນຂອງລັດໃນໄຣຊ໌ສະລັດໃນເບີລິນ ເຮັດໃຫ້ຮິດແລແມ່ນພົນລະເມືອງບຸນສະວິກແລະຈຶງເປັນພົນລະເມືອງເຢຍລະມັນອີກເທື່ອໜຶ່ງເຊັ່ນກັນ
ຄ.ສ. 1932 ຮິດແລລົງສະມັກຮັບເລືອກຕັ້ງເປັນປະທານາທິບໍດີແຂ່ງກັບຟອນ ຮິນແດນບູກ ເຂົາໄດ້ຮັບການສະນັບສະໜຸນຈາກນັກອຸສາຫະກຳທີ່ຊົງອຳນາດທີ່ສຸດຂອງເຢຍລະມັນຫຼາຍຄົນ ຫຼັງສຸນທໍລະພົດວັນທີ່ 27 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1932 ຕໍ່ສະພາອຸສາຫະກຳໃນດຶດເຊັລດັອບ ຢ່າງໃດກໍດີ ຮິນແດນບູກໄດ້ຮັບການສະນັບສະໜຸນຈາກພັກຊາດນິຍົມ ກະສັດນິຍົມຄາທໍລິກແລະສາທາລະນະລັດນິຍົມ ຕະຫຼອດຈົນສັງຄົມປະຊາທິປະໄຕບາງພັກ ຮິດແລໃຊ້ຄຳຂວັນລະຫວ່າງຫາສຽງວ່າ "ຮິດແລອືແບດອຍຊະລັນ" (ຮິດແລເໜືອເຢຍລະມັນ) ໂດຍອ້າງເຖິງຄວາມທະເຍີທະຍານທາງການເມືອງແລະການຫາສຽງໂດຍເຄື່ອງບິນຂອງເຂົາ ຮິດແລມາເປັນອັນດັບສອງໃນການເລືອກຕັ້ງທັງສອງຮອບ ໂດຍໄດ້ສຽງຫຼາຍກວ່າ 35% ໃນການເລືອກຕັ້ງຄັ້ງສຸດທ້າຍ ແມ້ນຈະພ່າຍຕໍ່ຮິນແດນບູກ ການເລືອກຕັ້ງຄັ້ງນີ້ເຮັດໃຫ້ຮິດແລເປັນກຳລັງສຳຄັນໃນການເມືອງເຢຍລະມັນ
ການໄດ້ຮັບແຕ່ງຕັ້ງເປັນນາຍົກລັດຖະມົນຕີ.
ການຂາດລັດຖະບານທີ່ມີປະສິດທິພາບເຮັດໃຫ້ນັກການເມືອງຊົງອິດທິພົນ ຟຣັນ ຟອນ ພາແພນ ແລະອັນແຟດ ຮູແກນແບກ ຕະຫຼອດຈົນນັກອຸສາຫະກຳແລະນັກທຸລະກິດຫຼາຍຄົນ ຂຽນຈົດໝາຍເຖິງຮິນແດນບູກ ຜູ້ລົງນາມກະຕຸ້ນໃຫ້ຮິນແດນບູກແຕ່ງຕັ້ງຮິດແລເປັນຫົວໜ້າລັດຖະບານ "ເຊິ່ງເປັນອິສະຫຼະຈາກພັກການເມືອງໃນລັດຖະສະພາ" ເຊິ່ງອາດປ່ຽນເປັນຂະບວນການເຊິ່ງອາດສ້າງຄວາມຍິນດີແກ່ປະຊາກອນຫຼາຍລ້ານຄົນ.
ຮິນແດນບູກຕົກລົງແຕ່ງຕັ້ງຮິດແລເປັນນາຍົກລັດຖະມົນຕີຢ່າງບໍ່ເຕັມໃຈ ຫຼັງການເລືອກຕັ້ງເປັນການທົ່ວໄປອີກສອງຄັ້ງຄື ໃນເດືອນກໍລະກົດແລະພະຈິກ ຄ.ສ. 1932 ບໍ່ມີພັກໃດຈັດຕັ້ງລັດຖະບານສຽງຂ້າງຫຼາຍໄດ້ ຮິດແລຈະເປັນຫົວໜ້າລັດຖະບານຜະສົມຊ່ວງສັ້ນ ໆ ຈັດຕັ້ງໂດຍ NSDAP ແລະພັກປະຊາຊົນແຫ່ງຊາດເຢຍລະມັນ (DNVP) ຂອງຮູແກນແບກ ວັນທີ່ 30 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1933 ຄະນະລັດຖະມົນຕີຊຸດໃໝ່ສາບານຕົນເຂົ້າຮັບຕຳແໜ່ງລະຫວ່າງພິທີການທີ່ກະຊັບແລະຮຽບງ່າຍໃນສຳນັກງານຂອງຮິນແດນບູກ NSDAP ນັ່ງຕັ່ງສາມຈາກສິບເອັດຕຳແໜ່ງ ຮິດແລເປັນນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ແຮມັນ ເກີລິງເປັນລັດຖະມົນຕີລອຍ ແລະວິນເຮມ ຟຣິກເປັນລັດຖະມົນຕີມະຫາດໄທ
ເຫດການເພີງໄໝ້ໄຣຊ໌ສະທັກ.
ຂະນະດຳລົງຕຳແໜ່ງນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ຮິດແລດຳເນີນການຕໍ່ຕ້ານຄວາມພະຍາຍາມຂອງຄູ່ແຂ່ງພັກ NSDAP ໃນການຈັດລັດຖະບານສຽງຂ້າງຫຼາຍ ເພາະການຄຸມເຊິງທາງການເມືອງ ຮິດແລຈຶງຂໍປະທານາທິບໍດີຮິນແດນບູກໃຫ້ຍຸບສະພາໄຣຊ໌ສະທັກອີກເທື່ອໜຶ່ງ ແລະກຳໜົດການເລືອກຕັ້ງໄວ້ຕົ້ນເດືອນມີນາວັນທີ່ 27 ກຸມພາ ຄ.ສ. 1933 ອາຄານໄຣຊ໌ສະທັກຖືກວາງເພີງ ເກີລິງກ່າວໂທດວ່າເປັນແຜນການຄອມມິວນິສ ເພາະມາລີນັສ ຟານ ເດີ ລູບເບ (Marinus van der Lubbe) ຖືກພົບຕົວໃນອາຄານທີ່ເພີງກຳລັງລຸກໄໝ້ຢູ່ນັ້ນດ້ວຍ ການກະຕຸ້ນຮິດແລ ຮິນແດນບູກຕອບສະໜອງໂດຍອອກກິດສະດີເພີງໄໝ້ໄຣຊ໌ສະທັກ 28 ກຸມພາ ເຊິ່ງຍັບຍັ້ງສິດທິຂັ້ນພື້ນຖານ ຮວມທັ້ງໝາຍສັ່ງໃຫ້ສົ່ງຕົວຜູ້ຖືກຄຸມຂັງມາສານ (habeas corpus) ກິດຈະກຳຂອງພັກຄອມມິວນິສເຢຍລະມັນຖືກປາບປາມແລະສະມາຊິກພັກຄອມມິວນິສເຢຍລະມັນຮາວ 4,000 ຄົນຖືກຈັບກຸມ ນັກວິໄຈ ຮວມທັງວິນລຽມ ແອລ. ຊິເລີ ແລະ ອະລັນ ບູລັອກ ເຫັນວ່າ NSDAP ເອງເປັນຜູ້ຮັບຜິດຊອບຕໍ່ການວາງເພີງນັ້ນ
ນອກເໜືອໄປຈາກລົນນະລົງທາງການເມືອງ NSDAP ຍັງມີສ່ວນກັບຄວາມຮຸນແຮງກຶ່ງທະຫານແລະການຂະຫຍາຍການໂຄສະນາຊວນເຊື່ອຕໍ່ຕ້ານຄອມມິວນິສໃນຊ່ວງກ່ອນການເລືອກຕັ້ງ ໃນວັນເລຶອກຕັ້ງ 6 ມີນາ ຄ.ສ. 1933 ສ່ວນແບ່ງຄະແນນສຽງຂອງ NSDAP ເພີ່ມຂຶ້ນເປັນ 43.9% ແລະພັກທີ່ໄດ້ຮັບບ່ອນນັ່ງຫຼາຍທີ່ສຸດໃນລັດຖະສະພາ ຢ່າງໃດກໍດີ ພັກຂອງຮິດແລບໍ່ສາມາດຄອງສຽງຂ້າງຫຼາຍຢ່າງສົມບູນໄດ້ ຈຳຕ້ອງຮ່ວມລັດຖະບານກັບ DNVP ອີກຄັ້ງ
ວັນພັອດສະດຳແລະລັດຖະບັນຍັດມອບອຳນາດ.
ວັນທີ່ 21 ມີນາ ຄ.ສ. 1933 ມີການຕັ້ງໄຣຊ໌ສະທັກໃໝ່ຂຶ້ນໃນພິທີເປີດທີ່ໂບດແກລິຊັນໃນພັອດສະດຳ "ວັນພັອດສະດຳ" ນີ້ຈັດຂຶ້ນເພື່ອສະແດງຄວາມສາມັກຄີລະຫວ່າງຂະບວນການນາຊີກັບອະພິຊົນແລະທະຫານປຣັສເຊຍເກົ່າ ຮິດແລປາກົດກາຍໃນຊຸດມໍນິງໂຄ້ດ ເຊິ່ງເປັນຊຸດພິທີການກາງວັນ ແລະທັກທາຍປະທານາທິບໍດີຟອນ ຮິນແດນບູກຢ່າງຖ່ອມຕົນ
ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ມາເຊິ່ງການຄວບຄຸມທາງການເມືອງເຕັມທີ່ໂດຍບໍ່ຕ້ອງກຸມສຽງຂ້າງຫຼາຍເດັດຂາດໃນລັດຖະສະພາ ລັດຖະບານຂອງຮິດແລນຳແອແມັກທິກຸງສະເກເຊັດ (ລັດຖະບັນຍັດມອບອຳນາດ) ຂຶ້ນອອກສຽງໃນໄຣຊ໌ສະທັກທີ່ເພິ່ງເລືອກຕັ້ງໃໝ່ ລັດຖະບັນຍັດດັງກ່າວມອບອຳນາດນິຕິບັນຍັດເຕັມໃຫ້ແກ່ຄະນະລັດຖະມົນຕີຂອງຮິດແລເປັນເວລາ 4 ປີແລະອະນຸຍາດໃຫ້ປ່ຽນວິທີປະຕິບັດຈາກລັດຖະທຳມະນູນໄດ້ (ໂດຍມີຂໍ້ຍົກເວັ້ນບາງປະການ) ຮ່າງລັດຖະບັນຍັດຕ້ອງການສຽງຂ້າງຫຼາຍສອງໃນສາມຈຶງຜ່ານພັກນາຊີໃຊ້ບົດບັນຍັດແຫ່ງກິດສະດີກາເພີງໄໝ້ໄຣຊ໌ສະທັກກັນບໍ່ໃຫ້ຜູ້ແທນສັງຄົມປະຊາທິປະໄຕຫຼາຍຄົນເຂົ້າປະຊຸມ ຂະນະທີ່ພັກຄອມມິວນິສຖືກຍຸບໄປກ່ອນແລ້ວ
ວັນທີ່ 23 ມີນາ ໄຣຊ໌ສະທັກປະຊຸມທີ່ໂຮງອຸປະລາກອນຄຣອລພາຍໃຕ້ສະຖານະການວຸ້ນວາຍ ຊາຍເອສເອເປັນແຖວປະຕິບັດໜ້າທີ່ຮັກສາຄວາມປອດໄພພາຍໃນອາຄານຂະນະທີ່ຄົນກຸ່ມໃຫຍ່ດ້ານນອກຄັດຄ້ານກົດໝາຍທີ່ສະເໜີຕະໂກນຄຳຂວັນແລະຄຸກຄາມສະມາຊິກລັດຖະສະພາກຳລັງມາເຖິງ ຖານະຂອງພັກກາງ ພັກໃຫຍ່ທີ່ສຸດອັນດັບສາມໃນໄຣຊ໌ສະທັກກາຍມາເປັນເດັດຂາດຫຼັງຮິດແລໃຫ້ຄຳໝັ້ນດ້ວຍວາຈາແກ່ ຜູ້ນຳພັກ ລຸດ ວິກ ຄາສ ວ່າ ປະທານາທິບໍດີຟອນ ຮິນແດນບູກຈະຍັງຄົງມີອຳນາດຍັບຍັ້ງ (veto) ຄາສຈຶງປະກາດວ່າພັກຈະສະນັບສະໜຸນລັດຖະບັນຍັດມອບອຳນາດ ທ້າຍສຸດລັດຖະບັນຍັດມອບອຳນາດຜ່ານດ້ວຍສຽງ 441-84 ໂດຍມີທຸກພັກ ຍົກເວັ້ນພັກສັງຄົມປະຊາທິປະໄຕເຫັນຊອບ ລັດຖະບັນຍັດມອບອຳນາດ ລັດຖະບັນຍັດມອບອຳນາດຮ່ວມກັບກິດສະດີກາເພີງໄໝ້ໄຣຊ໌ສະທັກປ່ຽນລັດຖະບານຂອງຮິດແລເປັນຜະເດັດການກົດໝາຍໂດຍພຶດຕິໄນ
ການປົດວິໄສທີ່ເຫຼືອ.
ເມື່ອມີອຳນາດຄວບຄຸມເຕັມເໜືອອຳນາດນິຕິບັນຍັດແລະບໍລິຫານແລ້ວ ຮິດແລແລະພັນທະມິດທາງການເມືອງຂອງເຂົາເລິ່ມການປາບຄູ່ແຂ່ງການເມືອງທີ່ເຫຼືອຢ່າງເປັນລະບົບພັກສັງຄົມປະຊາທິປະໄຕຖືກຍຸບຕາມພັກຄອມມິວນິສແລະສິນຊັບທັງໝົດຖືກຍຶດ ຂະນະທີ່ຕົວແທນສະຫະພາບແຮງງານທັງໝົດຖືກບີບໃຫ້ຍຸບແລະຜູ້ນຳຖືກຈັບກຸມ ບາງຄົນຖືກສົ່ງໄປຍັງຄ່າຍກັກກັນ ອົງການສະຫະພາບໃໝ່ຖືກຈັດຕັ້ງຂຶ້ນ ໂດຍເປັນຕົວແທນຂອງຄົນງານ ນາຍຈ້າງ ແລະເຈົ້າຂອງບໍລິສັດທຸກຄົນເປັນກຸ່ມດຽວ ສະຫະພາບແຮງງານໃໝ່ນີ້ສະທ້ອນແນວຄິດຊາດສັງຄົມນິຍົມໃນວິນຍານແຫ່ງ "ໂຟກສະເກໄມຊັບ" (ຊຸມຊົນເຊື້ອຊາດເຢຍລະມັນ) ຂອງຮິດແລ
ເມື່ອຮອດປາຍເດືອນມິຖຸນາ ພັກອື່ນໆ ກໍໄດ້ຖືກຍຸບໄປຈົນໝົດ ແລະດ້ວຍຄວາມຊ່ອຍເຫຼືອຂອງເອສເອ ຮິດແລກົດດັນໃຫ້ພັກລັດຖະບານຜະສົມໃນນາມຂອງເຂົາ ຮູແກນແບກ ລາອອກ ວັນທີ່ 14 ກໍລະກົດ ຄ.ສ. 1933 ພັກນາຊີຂອງຮິດແລໄດ້ຮັບການປະກາດໃຫ້ເປັນພັກການເມືອງຊອບດ້ວຍກົດໝາຍພັກດຽວໃນເຢຍລະມັນ ຂໍ້ຮຽກຮ້ອງຂອງເອສເອໃຫ້ມີອຳນາດທາງການເມືອງແລະການທະຫານເພີ່ມຂຶ້ນສ້າງຄວາມກັງວົນຢ່າງຫຼາຍໃນໝູ່ຜູ້ນຳທາງທະຫານ ອຸສາຫະກຳແລະການເມືອງ ຮິດແລສະໜອງໂດນກວາດລ້າງຜູ້ນຳເອສເອທັງໝົດ ໃນເຫດການເຊິ່ງຕໍ່ມາເອິ້ນວ່າ ຄືນແຫ່ງມີດຍາວ (Night of the Long Knives) ລະຫວ່າງວັນທີ່ 30 ມິຖຸນາເຖິງ 2 ກໍລະກົດ ຄ.ສ. 1934 ຮິດແລຕັ້ງເປົ້າໝາຍແອນ ເລີມ ແລະຄູ່ແຂ່ງການເມືອງຄົນອື່ນ (ເຊັ່ນ ເກກໍ ສະທຣັສແຊແລະອະດີດນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ຄຸດ ຟອນ ຊະໄລແຊ) ເລີມແລະຜູ້ນຳເອສເອຄົນອື່ນໆ ຮ່ວມກັບຄູ່ແຂ່ງການເມືອງຂອງຮິດແລຈຳນວນໜຶ່ງ ຖືກລ້ອມ ຈັບກຸມ ແລະຍິງຖິ່ມ ຂະນະທີ່ປະຊາຄົມລະຫວ່າງປະເທດແລະຊາວເຢຍລະມັນບາງຄົນຕະໜົກຕໍ່ການຄາດຕະກຳ ຊາວເຢຍລະມັນຫຼາຍຄົນມອງວ່າຮິດແລກຳລັງຟື້ນຟູລະບຽບ
ວັນທີ່ 2 ສິງຫາ ຄ.ສ. 1934 ປະທານາທິບໍດີຟອນ ຮິນແດນບູກເຖິງແກ່ກຳ ໜຶ່ງວັນກ່ອນໜ້ານັ້ນ ຄະນະລັດຖະມົນຕີໄດ້ຜ່ານກົດໝາຍໃຫ້ມີຜົນໃຊ້ບັງຄັບເມື່ອຮິນແດນບູກເສຍຊີວິດ ເຊິ່ງລົ້ມລ້າງຕຳແໜ່ງປະທານາທິບໍດີແລະຮວມອຳນາດຂອງປະທານາທິບໍດີນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ຮິດແລຈຶງກາຍມາເປັນທັງປະມຸກແຫ່ງລັດແລະປະມຸກລັດຖະບານ ມີຊື່ທາງການວ່າ ຟືແລອຸນໄຣຊ໌ສະຄັນຊະແລ (ຜູ້ນຳແລະນາຍົກລັດຖະມົນຕີ) ກົດໝາຍນີ້ແທ້ຈິງແລ້ວລະເມີດລັດຖະບັນຍັດມອບອຳນາດ ຂະນະທີ່ລັດຖະບັນຍັດມອບອຳນາດຈະໃຫ້ຮິດແລປ່ຽນວິທີປະຕິບັດຈາກລັດຖະທຳມະນູນໄດ້ແຕ່ຫ້າມເຂົາຊັດເຈນບໍ່ໃຫ້ຜ່ານກົດໝາຍໃດໆ ທີ່ຂັດກັບຕຳແໜ່ງປະທານາທິບໍດີ ໃນ ຄ.ສ. 1932 ມີການແກ້ໄຂລັດຖະທຳມະນູນເພື່ອໃຫ້ປະທານສານຍຸດຕິທຳສູງສຸດ ບໍ່ແມ່ນນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ຮັກສາການແທນປະທານາທິບໍດີລະຫວ່າງທີ່ມີການເລືອກຕັ້ງໃໝ່ດ້ວຍ ກົດໝາຍນີ້ ຮິດແລໄດ້ປົດທາງແກ້ສຸດທ້າຍຕາມກົດໝາຍທີ່ຈະຖອດເຂົາອອກຈາກຕຳແໜ່ງ
ໃນຖານະປະມຸກແຫ່ງລັດ ຮິດແລຈຶງເປັນຜູ້ບັນຊາການທະຫານສູງສຸດ ການມອບສັດປະຕິຍານຂອງທະຫານແລະກະສາສີຕາມປະເພນີຖືກປ່ຽນເປັນການຍືນຍັນຄວາມພັກດີຕໍ່ຮິດແລໂດຍກົງ ຫຼາຍກວ່າຕຳແໜ່ງຜູ້ບັນຊາການສູງສຸດ ວັນທີ່ 19 ສິງຫາ ການຮວມຕຳແໜ່ງປະທານາທິບໍດີກັບນາຍົກລັດຖະມົນຕີໄດ້ຮັບການອະນຸມັດໂດຍການລົງປະຊາມັດຕິ ເຊິ່ງໄດ້ຮັບສຽງສະນັບສະໜຸນ 90% ຂອງຜູ້ອອກມາໃຊ້ສິດ
ຕົ້ນ ຄ.ສ. 1938 ຮິດແລບັງຄັບໃຫ້ລັດຖະມົນຕີສົງຄາມ ຈອມພົນ ແວແນ ຟອນ ບອມແບກ ລາອອກ ເມື່ອສຳນວນຕຳລວດພົບວ່າ ພັນລະຍາໃໝ່ຂອງບອມແບກເຄີຍມີປະຫວັດເປັນໂສເພນີ ຮິດແລຖອດຜູ້ບັນຊາການທະຫານບົກ ພົນເອກ ແວແນ ຟອນ ຟິດ ຫຼັງຊຸທສະທັພເຟລ (ເອສເອສ) ສ້າງຂໍ້ກ່າວຫາວ່າເຂົາມີສ່ວນໃນຄວາມສັມພັນຮ່ວມເພດ ຊາຍທັງຄູ່ໄດ້ສູນເສຍຄວາມໂປດປານເມື່ອພວກເຂົາຄັດຄ້ານຂໍ້ຮຽກຮ້ອງຂອງຮິດແລທີ່ໃຫ້ທັງສອງກຽມກອງທັບບົກໃຫ້ພ້ອມເຂົ້າສູ່ສົງຄາມ ພາຍໃນ ຄ.ສ. 1938 ຮິດແລໃຊ້ກໍລະນີນີ້ທີ່ເອິ້ນວ່າກໍລະນີອື້ສາວບອມແບກ-ຟິດ ເພື່ອຮວມການຄວບຄຸມກອງທັບ ເຂົາດຳລົງຕຳແໜ່ງຜູ້ບັນຊາການທະຫານສູງສຸດແທນບອມແບກ ດັງນັ້ນ ຈຶງສາມາດບັງຄັບບັນຊາກອງທັບໄດ້ໂດຍກົງ ເຂົາປ່ຽນຕົວລັດຖະມົນຕີສົງຄາມກັບໂອແບຄອມມັນໂດແດເວມັກ (ກອງບັນຊາການທະຫານສູງສຸດ ຫຼື OKW) ນຳໂດຍ ພົນເອກ ວິນເຮມ ໄຄເທລ ວັນດຽວກັນ ພົນເອກ 16 ນາຍຖືກຖອດອອກຈາກຕຳແໜ່ງ ແລະ 44 ນາຍຖືກຍ້າຍ ທັງໝົດຖືກສົງໄສວ່າບໍ່ນິຍົມນາຊີພໍ ເມື່ອຮອດເດືອນກຸມພາ ຄ.ສ. 1938 ພົນເອກອື່ນອີກ 12 ນາຍຖືກປົດ
ຫຼັງໄດ້ເສີມສ້າງອຳນາດການເມືອງຂອງເຂົາແລ້ວ ຮິດແລປາບປາມຫຼືກຳຈັດຄູ່ແຂ່ງຂອງເຂົາດ້ວຍ ກະບວນການຊື່ ໄກຊັນທຸງ ("ຈັດແຖວ") ເຂົາພະຍາຍາມຫາການສະນັບສະໜຸນຈາກສາທາລະນະເພີ່ທເຕີມໂດຍສັນຢາຈະກັບຜົນຂອງພາວະເສດຖະກິດຕົກຕ່ຳແລະສົນທິສັນຢາແວຊາຍ
ເສດຖະກິດແລະວັດທະນະທຳ.
ໃນຄ.ສ. 1935 ຮິດແລແຕ່ງຕັ້ງຮະຈັນມາ ຊັກເປັນຜູ້ມີອຳນາດເຕັມດ້ານເສດຖະກິດສົງຄາມ ຮັບຜິດຊອບການກຽມເສດຖະກິດເພື່ອສົງຄາມ ການຟື້ນຟູບູລະນະແລະການຕິດອາວຸດໃໝ່ໄດ້ຮັບຈັດຫາເງິນທຸນຜ່ານເມໂຟບິນ ການພິມເງິນ ແລະການຍຶດສິນຊັບຂອງຜູ້ທີ່ຖືກຈັບກຸມໃນຂໍ້ຫາສ້ຽນໜາມແຜ່ນດິນຮວມທັງຍິວ ການວ່າງງານລົດລົງຢ່າງຫຼາຍ ຈາກຫົກລ້ານຄນໃນ ຄ.ສ. 1932 ເຫຼືອໜຶ່ງລ້ານຄົນໃນ ຄ.ສ. 1936 ຮິດເປັນຜູ້ດູແລໜຶ່ງໃນໂຄງການພັດທະນາສາທາລະນູປະໂພກໜຶ່ງໃນຄັ້ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນປະຫວັດສາດເຢຍລະມັນ ເຊິ່ງນຳໄປສູ່ການກໍ່ສ້າງເຂື່ອນ ທາງຫຼວງ ທາງລົດໄຟແລະງານສາທາລະນະອື່ນໆ ຄ່າຈ້າງລົດລົງເລັກໜ້ອຍໃນຊ່ວງປີກ່ອນສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ່ສອງເມື່ອທຽບກັບໃນສະໄໝໄວມາ ຂະນະທີ່ຄ່າຄອງຊີບເພີ່ມຂຶ້ນ 25%
ລັດຖະບານຮິດແລສະນັບສະໜຸນສະຖາປັດຕະຍະກຳຢ່າງກວ້າງຂວາງ ອັນແບດ ສະແພ ຜູ້ນຳການຕີຄວາມແບບຄາສສິກຂອງຮິດແລນຳໄປກັບວັດທະນະທຳເຢຍລະມັນຖືກກຳໜົດໃຫ້ຮັບຜິດຊອບການປະຕິສັງຂອນສະຖາປັດຕະຍະກຳໃນເບີລິນ ຮິດແລເປີດກີລາໂອລິມປິກລະດູຮ້ອນໃນເບີລິນ
ການສ້າງເສີມອາວຸດແລະພັນທະມິດໃໝ່.
ໃນການປະຊຸມກັບຜູ້ນຳທາງທະຫານຂອງເຢຍລະມັນເມື່ອວັນທີ່ 3 ກຸມພາ ຄ.ສ. 1933 ຮິດແລກ່າວເຖິງ "ການພິຊິດເພື່ອເລແບນສະເລົາໃນທາງຕາເວັນອອກແລະເຮັດໃຫ້ເປັນເຢຍລະມັນຢ່າງໄຣ້ຄວາມປານີ" ເປັນມຸ່ງໝາຍນະໂຍບາຍຕ່າງປະເທດສູງສຸດຂອງເຂົາ ໃນເດືອນມີນາ ເຈົ້າຊາຍແບນາດ ວິນແຮມ ຟອນ ບືໂລ ເລຂາທິການເອົາສວະແວທີເກສອັມ (ກະຊວງການຕ່າງປະເທດ) ອອກຖະແຫຼງການໃຫຍ່ເຖິງເປົ້າປະສົງຂອງນະໂຍບາຍຕ່າງປະເທດເຢຍລະມັນ ຄື ອັນຊະລູດກັບໂອຕະລິດ ການຟື້ນຟູພົມແດນແຫ່ງຊາດຂອງເຢຍລະມັນໃນ ຄ.ສ. 1914 ການປະຕິເສດການຈຳກັດທາງທະຫານພາຍໃຕ້ສົນທິສັນຢາແວຊາຍ ການໄດ້ອະດີດອານານິຄົມເຢຍລະມັນແອຟິກາຄືນແລະເຂດອິດທິພົນຂອງເຢຍລະມັນໃນເອີລົບຕາເວັນອອກ ຮິດແລພົບວ່າເປົ້າໝາຍຂອງບືໂລນັ້ນຖ່ອມເກີນໄປ ໃນສຸນທໍລະພົດຂອງເຂົາຊ່ວງນີ້ ເຂົາເນັ້ນຍ້ຳເປົ້າໝາຍຂອງນະໂຍບາຍແລະຄວາມເຕັມໃຈເຮັດງານພາຍໃນຄວາມຕົກລົງລະຫວ່າງປະເທດຢ່າງສັນຕິ ໃນການປະຊຸມຄະນະລັດຖະມົນຕີທຳອິດໃນ ຄ.ສ. 1933 ຮິດແລຈັດລຳດັບລາຍຈ່າຍທາງທະຫານມາກ່ອນເງິນຊ່ອຍເຫຼືອຜູ້ວ່າງງານ
ເຢຍລະມັນຖອນຕົວຈາກສັນນິບາດຊາດແລະການປະຊຸມປົດອາວຸດໂລກໃນເດືອນຕຸລາ ຄ.ສ. 1933 ໃນເດືອນມີນາ ຄ.ສ. 1935 ຮິດແລປະກາດຂະຫຍາຍກຳລັງພົນແວມັກເປັນ 600,000 ນາຍ ຫົກເທົ່າຂອງຈຳນວນສົນທິສັນຢາແວຊາຍອະນຸຍາດ ຮວມເຖິງການພັດທະນາກອງທັບອາກາດ (ລຸບວັບເຟີ)ແລະການຕື່ມຂະໜາດກອງທັບເຮືອ (ຄີກສະມາລີເນີ) ອັງກິດ ຝະລັ່ງ ອິຕາລີແລະສັນນິບາດຊາດປະນາມແຜນການເຫຼົ່ານີ້ວ່າເປັນການລະເມີດສົນທິສັນຢາແວຊາຍ ຄວາມຕົກລົງນາວິກອັງກິດ-ເຢຍລະມັນ ວັນທີ່ 18 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1935 ອະນຸຍາດລະວາງນ້ຳໜັກຂອງກອງທັບເຮືອເຢຍລະມັນເພີ່ມຂຶ້ນເປັນ 35% ຂອງລາຊະນາວີອັງກິດ ຮິດແລຮຽກການລົງນາມຄວາມຕົກລົງດັງກ່າວວ່າເປັນ "ວັນທີ່ສຸກທີ່ສຸດໃນຊີວິດເຂົາ" ດັງທີ່ເຂົາເຊື່ອວ່າຄວາມຕົກລົງນີ້ແມ່ນຈຸດເລິ່ມຕົ້ນຂອງພັນທະມິດອັງກິດ-ເຢຍລະມັນທີ່ເຂົາໄດ້ທຳນາຍໄວ້ໃນ"ໄມນ໌ຄັມພ໌" ຝະລັ່ງແລະອິຕາລີບໍ່ໄດ້ຮັບການປຶກສາກ່ອນລົງນາມ ເຊິ່ງເປັນການບັ່ນທອນສັນນິບາດຊາດໂດຍກົງ ແລະຖິ່ມສົນທິສັນຢາແວຊາຍບົນຫົນທາງສູ່ຄວາມບໍ່ລົງຮອຍກັນ
ເຢຍລະມັນຍຶດຄອງເຂດປອດທະຫານໃນໄຣນ໌ແລນອີກຄັ້ງໃນເດືອນມີນາ ຄ.ສ. 1936 ອັນເປັນການລະເມີດສົນທິສັນຢາແວຊາຍ ຮິດແລສົ່ງກຳລັງເຂົ້າໄປໃນແອສະປາຍເພື່ອສະນັບສະໜຸນພົນເອກຟຣັງ ໂກ ຫຼັງໄດ້ຮັບການຂໍຄວາມຊ່ອຍເຫຼືອໃນເດືອນກໍລະກົດ ຄ.ສ. 1936 ໃນຂະນະດຽວກັນ ຮິດແລພະຍາຍາມສ້າງພັນທະມິດອັງກິດ-ເຢຍລະມັນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ໃນສະໜອງຕໍ່ວິກິດເສດຖະກິດທີ່ລຸກລາມຂຶ້ນອັນເກີດຈາກຄວາມພະຍາຍາມສ້າງເສີມອາວຸດຂຶ້ນໃໝ່ ຮິດແລຈຶງອອກບັນທຶກຂໍ້ຄວາມສັ່ງແຮມັນ ເກີລິງເພື່ອດຳເນິນການແຜນການສີ່ປີເພື່ອໃຫ້ເຢຍລະມັນພ້ອມເຮັດສົງຄາມພາຍໃນສີ່ປີຂ້າງໜ້າ "ບັນທຶກຂໍ້ຄວາມແຜນການສີ່ປີ" ເດືອນສິງຫາ ຄ.ສ. 1936 ກຳໜົດການຕໍ່ສູ້ສຸດກຳລັງລະຫວ່າງ "ຍິວ-ບານເຊວິກ ກັບຊາດສັງຄົມນິຍົມເຢຍລະມັນ ເຊິ່ງໃນມຸມມອງຂອງຮິດແລຈຳເປັນຕ້ອງມີຄວາມພະຍາຍາມທີ່ຜູກມັດໃນການເສີມສ້າງອາວຸດໂດຍບໍ່ຄຳນຶງເຖິງມູນຄ່າເສດຖະກິດ
ເຄົາກາແລອັດໂຊ ຊີອາໂນ ລັດຖະມົນຕີຕ່າງປະເທດຂອງລັດຖະບານເບນິໂຕ ມຸສໂສລິນີ ປະກາດອັກສະລະຫວ່າງເຢຍລະມັນກັບອິຕາລີ ແລະໃນວັນທີ່ 25 ພະຈິກ ເຢຍລະມັນລົງນາມໃນສົນທິສັນຢາຕໍ່ຕ້ານອົງການຄອມມິວນີສສາກົນກັບຢີ່ປຸ່ນ ອັງກິດ ຈີນ ອິຕາລີແລະໂປແລນໄດ້ຮັບເຊີນໃຫ້ເຂົ້າຮ່ວມສົນທິສັນຢາດັງກ່າວດ້ວຍ ແຕ່ມີພຽງອິຕາລີເທົ່ານັ້ນທີ່ລົງນາມໃນ ຄ.ສ. 1937 ຮິດແລລະທິ້ງຄວາມຝັນພັນທະມິດອັງກິດ-ເຢຍລະມັນ ໂດຍກ່າວໂທດວ່າຜູ້ນຳອັງກິດ "ບໍ່ເໝາະສົມ" ເຂົາຈັດການປະຊຸມລັບທີ່ທຳນຽບລັດຖະບານໄຣຊ໌ກັບລັດຖະມົນຕີສົງຄາມແລະຕ່າງປະເທດ ຕະຫຼອດຈົນຫົວໜ້າທາງທະຫານໃນເດືອນພະຈິກປີນັ້ນ ຕາມບັນທຶກຂໍ້ຄວາມຮອສສະບັກ ຮິດແລຖະແຫຼງເຈດຕະນາໃນການໄດ້ມາເຊິ່ງເລແບນສະເຣາມ໌ສຳລັບຊາວເຢຍລະມັນແລະສັ່ງກຽມເຮັດສົງຄາມໃນທາງຕາເວັນອອກ ເຊິ່ງຈະເລິ່ມບໍ່ຊ້າກວ່າ ຄ.ສ. 1943 ເຂົາຖະແຫຼງບັນທຶກການປະຊຸມຖືວ່າເປັນ "ພິໄນກຳການເມືອງ" ໃນກໍລະນີເຂົາເສຍຊີວິດ ເຂົາຮູ້ສຶກວ່າວິກິດເສດຖະກິດເຢຍລະມັນໄດ້ມາຮອດຈຸດທີ່ມາດຕະຖານການຄອງຊີບໃນເຢຍລະມັນຖົດຖອຍຮຸນແຮງຈົນຕ້ອງໃຊ້ສະເພາະນະໂຍບາຍກ້າວຮ້າວທາງທະຫານ ຄື ຍຶດໂອຕະລິດແລະເຊໂກສະໂວເກຍເທົ່ານັ້ນ ຮິດແລກະຕຸ້ນການປະຕິບັດຢ່າງຣວດເຣັວ ກ່ອນທີ່ອັງກິດແລະຝະລັ່ງຈະເປັນຜູ້ນຳການແຂ່ງຂັນອາວຸດຢ່າງຖາວອນ ຕົ້ນ ຄ.ສ. 1938 ຕາມຕິດກໍລະນີອື້ສາວບອມແບກ-ຟຣິທ ຮິດແລຖືສິດຄວບຄຸມນະໂຍບາຍທາງທະຫານ-ຕ່າງປະເທດ ໂດຍປົດນອຍລັດຈາກຕຳແໜ່ງໂອແບສເທຍ ເບແຟລຊາແບ ແດ ເວມັກ (ຜູ້ບັນຊາການທະຫານສູງສຸດ) ຈາກຕົ້ນ ຄ.ສ. 1938 ສືບມາ ຮິດແລດຳເນິນນະໂຍບາຍຕ່າງປະເທດເຊິ່ງມີສົງຄາມເປັນເປົ້າໝາຍສູງສຸດ
ກາງລ້າງຊາດ.
ມະໂນທັດຫຼັກຂອງນາຊີ ຄື ແນວຄິດຄວາມສະອາດເຊື້ອຊາດ ວັນທີ່ 15 ກັນຍາ ຄ.ສ. 1935 ເຂົາສະເໜີກົດໝາຍສອງສະບັບ ເຊິ່ງຮູ້ຈັກກັນໃນຊື່ ກົດໝາຍເນືອນແບກ ແກ່ໄຣຊ໌ສະທັກ ກົດໝາຍນີ້ຫ້າມການສົມລົດລະຫວ່າງຜູ້ທີ່ບໍ່ແມ່ນຍິວກັບເຢຍລະມັນເຊື້ອສາຍຍິວ ແລະຫ້າມການຈ້າງສະຕີບໍ່ແມ່ນຍິວອາຍຸຕ່ຳກວ່າ 45 ປີໃນຄົວເຮືອນຍິວ ກົດໝາຍກີດກັນຜູ້ທີ່ "ບໍ່ແມ່ນອາລະຍັນ" ຈາກຜົນປະໂຫຍດພົນລະເມືອງເຢຍລະມັນ ນະໂຍບາຍສຸພັນທຸສາດຊ່ວງທຳອິດຂອງຮິດແລມຸ່ງໄປຍັງເດັກທີ່ບົກພ່ອງທາງກາຍແລະການພັດທະນາໃນໂຄງການທີ່ຖືກຂະໜານນາມວ່າ ການປະຕິບັດບຣັນ (Action Brandt) ແລະພາຍຫຼັງອະນຸມັດໂຄງການກາລຸນຍະຄາດແກ່ຜູ້ໃຫຍ່ທີ່ບົກພ່ອງທາງຈິດແລະກາຍຢ່າງຮ້າຍແຮງ ເຊິ່ງປັດຈຸບັນມັກເອິ້ນວ່າ ການປະຕິບັດເທ4 (Action T4)
ແນວຄິດເລແບນສະເຣາມ໌ຂອງຮິດແລ ເຊິ່ງຮັບຫຼັກການໃນໄມຄັມພ໌ ມຸ່ງການໄດ້ມາເຊິ່ງດິນແດນໃໝ່ສຳລັບການຕັ້ງຖິ່ນຖານຂອງຊາວເຢຍລະມັນໃນເອີລົບຕາເວັນອອກ ເຈເນຣັລ ພັນໂອສ ("ແຜນການທົ່ວໄປສຳລັບທາງຕາເວັນອອກ") ກຳໜົດໃຫ້ປະຊາກອນໃນເອີລົບຕາເວັນອອກແລະສະຫະພາບໂຊວຽດສ່ວນທີ່ຖືກຍຶດຄອງເນລະເທດໄປຍັງໄຊບີເລຍຕາເວັນຕົກ ເພື່ອໃຊ້ເປັນແຮງງານທາດຫຼືສັງຫານທິ້ງ ດິນແດນທີ່ຖືກພິຊິດຈະຖືກຕັ້ງເປັນອານານິຄົມຂອງຜູ້ຕັ້ງຖິ່ນຖານຊາວເຢຍລະມັນຫຼືທີ່ຖືກເຮັດໃຫ້ເປັນເຢຍລະມັນ ແຜນການເດີມກຳໜົດໃຫ້ກະບວນການນີ້ເລິ່ມຕົ້ນຫຼັງການພິຊິດສະຫະພາບໂຊວຽດ ແຕ່ບໍ່ເປັນຜົນ ຮິດແລຈຶງເລື່ອນແຜນການອອກໄປ ຈົນຮອດເດືອນມັງກອນ ຄ.ສ. 1942 ການຕັດສິນໃຈນີ້ໄດ້ນຳໄປຍັງການສັງຫານຊາວຍິວແລະຜູ້ຖືກເນລະເທດອື່ນເຊິ່ງຖືກພິຈາລະນາວ່າບໍ່ພຶງປາດຖະໜາ
ໂຮໂລໂກດ () ("Endlösung der jüdischen Frage" ຫຼື "ການແກ້ປັນຫາຊາວຍິວຄັ້ງສຸດທ້າຍ") ຈັດຂຶ້ນແລະດຳເນິນການໂດຍໄຮລິດ ຮິມເລີແລະໄຣນາດ ໄຮດິດບັນທຶກການປະຊຸມວັນເຊ ເຊິ່ງຈັດຂຶ້ນເມື່ອວັນທີ່ 20 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1942 ແລະນຳໂດຍໄຣນາດ ໄຮດິດ ຮ່ວມກັບເຈົ້າໜ້າທີ່ນາຊີອາວຸໂສອື່ນອີກສິບຫ້າຄົນເປັນຫຼັກຖານຊັດເຈນທີ່ສຸດເຖິງການວາງແຜນໂຮໂລໂກດຢ່າງເປັນລະບົບ ວັນທີ່ 22 ກຸມພາ ມີບັນທຶກຄຳກ່າວຂອງຮິດແລຕໍ່ເພື່ອນຮ່ວມວຽກ "ສຸຂະພາບດີຂອງເຮົາຈະຟື້ນຄືນກໍດ້ວຍການສັງຫານຍິວເທົ່ານັ້ນ" ມີຄ່າຍກັກກັນແລະຄ່າຍມໍລະນະນາຊີປະມານສາມສິບແຫ່ງໃຊ້ເພື່ອວັດຖຸປະສົງນີ້ຈົນຮອດລະດູຮ້ອນ ຄ.ສ. 1942 ບ່ອນຕັ້ງຄ່າຍກັກກັນເອົາວິດຖືກດັດແປງໃຫ້ສາມາດຮອງຮັບຜູ້ຖືກເນລະເທດຈຳນວນຫຼາຍເພື່ອສັງຫານຫຼືໃຊ້ແຮງງານທາດ
ແມ້ນບໍ່ປາກົດວ່າມີຄຳສັ່ງເຈາະຈົງຈາກຮິດແລທີ່ອະນຸມັດການສັງຫານໝູ່ ເຂົາໄດ້ອະນຸມັດໄອຊັດສະກຸບເພນ ໜ່ວຍສັງຫານເຊິ່ງຕິດຕາມກອງທັບເຢຍລະມັນຜ່ານໂປແລນແລະລັດເຊຍ ເຂົາຍັງໄດ້ຮັບລາຍງານຢ່າງດີກ່ຽວກັບພຶດຕິກຳຂອງໜ່ວຍນີ້ດ້ວຍ ລະຫວ່າງການສອບສວນໂດຍເຈົ້າໜ້າທີ່ສືບລາຊະການລັບໂຊວຽດ ບັນທຶກເຊິ່ງໄດ້ຮັບການເປີດເຜີຍໃນອີກວ່າຫ້າສິບປີໃຫ້ຫຼັງ ຄົນຂັບລົດຂອງຮິດແລ ໄຮ ລິນເກີ ແລະຜູ້ຊ່ວຍຂອງເຂົາ ອັອດໂທ ກຶນເຊີ ຖະແຫຼງວ່າຮິດແລມີຄວາມສົນໃຈໂດຍກົງໃນການພັດທະນາຫ້ອງຮົມແກສ
ລະຫວ່າງ ຄ.ສ. 1939 ເຖິງ 1945 ເອສເອສເຊິ່ງໄດ້ຮັບການສະນັບສະໜຸນຈາກລັດຖະບານຜູ້ໃຫ້ຄວາມຮ່ວມມືແລະທະຫານເກນຈາກປະເທດທີ່ຖືກຍຶດຄອງ ຮັບຜິດຊອບຕໍ່ການເສຍຊີວິດເຖິງຊາວເອັດເຖິງສິບເອັດເຖິງສິບສີ່ລ້ານຊີວິດ ຮວມທັງຊາວຍິວຫົກລ້ານຄົນ ຄິດເປັນສອງໃນສາມຂອງປະຊາກອນຍິວໃນເອີລົບ ແລະຊາວໂລມາລະຫວ່າງ 500,000 ເຖິງ 1,500,000 ຄົນ ການເສຍຊີວິດເກີດຂຶ້ນໃນຄ່າຍກັກກັນແລະຄ່າຍມໍລະນະຍ່ານຊາວຍິວ ແລະການປະຫານຊີວິດໝູ່ ເຫຍື່ອການລ້າງຊາດຫຼາຍຄົນຖືກຮົມແກສຈົນເສຍຊີວິດ ຂະນະທີ່ບາງຄົນເສຍຊີວິດເພາະຫິວໂຫຍຫຼືປ່ວຍຂະນະໃຊ້ແຮງງານທາດ
ນະໂຍບາຍຂອງຮິດແລຍັງສົ່ງຜົນໃຫ້ມີການສັງຫານຊາວໂປແລນແລະຊະເລີຍສຶກໂຊວຽດ ພວກຄອມມິວນີສແລະສັດຕູການເມືອງອື່ນ ພວກຮັກຮ່ວມເພດ ຜູ້ພິການທາງກາຍຫຼືໃຈ ຜູ້ນັບຖືລັດທິພະຍານພະຍະໂຮວານິກາຍແອດເວນຕິສ ແລະຜູ້ນຳສະຫະພາບແຮງງານຮິດແລບໍ່ເຄີຍປາກົດວ່າເຍືອນຄ່າຍກັກກັນແລະບໍ່ໄດ້ເວົ້າເຖິງການສັງຫານຢ່າງເປີດເຜີຍ
ຄວາມສຳເລັດທາງການທູດຊ່ວງຕົ້ນ.
ຮິດແລກັບລັດຖະມົນຕີຕ່າງປະເທດຢີ່ປຸ່ນ ໂຍສຶເກະ ມັດຊຸໂອກະ ທີ່ການປະຊຸມໃນກຸງເບີລິນເມື່ອເດືອນມີນາ ຄ.ສ. 1941 ທີ່ຍືນຢູ່ຂ້າງຫຼັງນັ້ນຄື ໂຈອາຄົມ ຟອນ ລິບແບນທອບ
ພັດທະມິດກັບຢີ່ປຸ່ນ.
ໃນເດືອນກຸມພາ ຄ.ສ. 1938 ດ້ວຍການແນະນຳຈາກລັດຖະມົນຕີຕ່າງປະເທດທີ່ເພິ່ງໄດ້ຮັບແຕ່ງຕັ້ງໃໝ່ ໂຈອາຄົມ ຟອນ ລິບແບນທອບ ຜູ້ນິຍົມຢີ່ປຸ່ນຢ່າງແຂັງຂັນ ຮິດແລຈຶງຍຸດຕິພັນທະມິດຈີນ-ເຢຍລະມັນກັບສາທາລະນະລັດຈີນແລະເຂົ້າເປັນພັນທະມິດກັບຢີ່ປຸ່ນທີ່ທັນສະໄໝແລະຊົງອຳນາດກວ່າ ຮິດແລປະກາດຮັບຮອງແມນຈູກົວ ລັດທີ່ຢີ່ປຸ່ນຍຶດຄອງໃນແມນຈູເລຍຂອງເຢຍລະມັນແລະສະຫຼະການອ້າງສິດຂອງເຢຍລະມັນເໜືອອະດີດອານານິຄົມໃນແປຊິຟິກທີ່ຢີ່ປຸນຖືຄອງຢູ່ ຮິດແລສັ່ງຍຸດຕິການສົ່ງອາວຸດໄປຍັງຈີນແລະເອິ້ນນາຍທະຫານເຢຍລະມັນທີ່ເຮັດວຽກກັບກອງທັບຈີນທັງໝົດກັບ ເພື່ອເປັນການຕອບໂຕ້ ພົນເອກ ຈຽງ ໄຄແຊັກຂອງຈີນຍົກເລີກຄວາມຕົກລົງເສດຖະກິດຈີນ-ເຢຍລະມັນທັງໝົດ ເຮັດໃຫ້ເຢຍລະມັນຂາດວັດຖຸດິບຈາກຈີນ ແມ້ນຈີນຈະຍັງຂົນສົ່ງທັງສະແຕນເຊິ່ງເປັນໂລຫະສຳຄັນໃນການຜະລິດອາວຸດ ຕໍ່ໄປຈົນກະທັ່ງ ຄ.ສ. 1939
ແຊັມເບີເລນພໍໃຈກັບການປະຊຸມມິວນິກ ໂດຍເອິ້ນຜົນວ່າ "ສັນຕິພາບໃນສະໄໝຂອງເຮົາ" ຂະນະທີ່ຮິດແລຄຽດກັບໂອກາດເຮັດສົງຄາມທີ່ພາດໄປໃນ ຄ.ສ. 1938
ອົດສະຕາລີແລະເຊໂກສະໂລວາເກຍ.
ວັນທີ່ 12 ມີນາ ຄ.ສ. 1938 ຮິດແລປະກາດຮວມອົດສະຕາລີເຂົ້າກັບນາຊີເຢຍລະມັນໃນອັນສະລູດ ຈາກນັ້ນຮິດແລມຸ່ງຄວາມສົນໃຈຂອງເຂົາໄປຍັງປະຊາກອນເຊື້ອຊາດເຢຍລະມັນໃນເຂດຊູເດເຕນແລນຂອງເຊໂກສະໂລວາເກຍ
ວັນທີ່ 28-29 ມີນາ ຄ.ສ. 1938 ຮິດແລຈັດການປະຊຸມລັບຂຶ້ນຫຼາຍຄັ້ງໃນກຸງເບີລິນກັບຄອນລັດ ແຮນໄລ ແຫ່ງຊູແດແຕນໄຮຟອນ (Heimfront, "ແນວສະໜັບສະໜຸນ") ພັກການເມືອງເຊື້ອຊາດເຢຍລະມັນໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນຊູແດແຕນແລນ ທັງສອງຕົກລົງວ່າແຮນໄລຈະຮຽກຮ້ອງສິດທິປົກຄອງຕົນເອງສຳລັບຊາວເຢຍລະມັນຊູແດແຕນຕື່ມຂຶ້ນຈາກລັດຖະບານເຊໂກສະໂລວາເກຍ ເຊິ່ງຈະເປັນຂໍ້ອ້າງສຳລັບການປະຕິບັດທາງທະຫານຕໍ່ເຊໂກສະໂລວາເກຍ ໃນເດືອນເມສາ ຄ.ສ. 1938 ແຮນໄລບອກລັດຖະມົນຕີຕ່າງປະເທດຮົງກະລີວ່າ "ບໍ່ວ່າລັດຖະບານແຊັກຈະສະເໜີອີ່ຫຍັງ ເຂົາຈະຮຽກຮ້ອງສູງຂຶ້ນສະເໝີ... ເຂົາຕ້ອງການບ່ອນທຳລາຍຄວາມເຂົ້າໃຈໃນທຸກວິຖີທາງ ເພາະນີ້ເປັນພຽງວິທີດຽວທີ່ຈະລະເບີດເຊໂກສະໂລວາເກຍຢ່າງຮວດເຮັວ ໂດຍສ່ວນຕົວ ຮິດແລມອງວ່າບັນຫາຊູແດແຕນບໍ່ສຳຄັນ ເຈດຕະນາທີ່ແທ້ຈິງຂອງເຂົານັ້ນຄືສົງຄາມພິຊິດເຊໂກສະໂລວາເກຍ
ເດືອນຕຸລາ ຄ.ສ. 1938 ຮິດແລ (ຍືນຢູ່ໃນເມີຊິເດສ) ຂັບຜ່ານຝູງຊົນໃນແຊັບ ສ່ວນນຶ່ງຂອງພູມິພາກຊູແດແຕນທີ່ມີປະຊາກອນຊາວເຢຍລະມັນອາໄສຢູ່ຫຼາຍຂອງເຊໂກສະໂລວາເກຍ ເຊິ່ງຖືກຮວມເຂົ້າກັບນາຊີເຢຍລະມັນຈາກຄວາມຕົກລົງມິວນິກ
ໃນເດືອນເມສາ ຄ.ສ. 1938 ຮິດແລສັ່ງໃຫ້ OKW ກຽມກາມສຳລັບຟັນກຶນ (Fall Grün, ກໍລະນີຂຽວ) ຊື່ລະຫັດສຳລັບການບຸກຄອງເຊໂກສະໂລວາເກຍ ດ້ວຍເຫດຜົນຂອງແຮງກົດດັນທາງການທູດຢ່າງໜັກຈາກຝະລັ່ງແລະອັງກິດ ວັນທີ່ 5 ກັນຍາ ຄ.ສ. 1938 ປະທານາທິບໍດີເຊໂກສະໂລວາເກຍ ແອັດວາດ ແບເນດ ຈຶງປະກາດເປັນ "ແຜນການທີ່ສີ່" ເພື່ອຈັດລະບຽບປະເທດໃໝ່ຕາມລັດຖະທຳມະນູນ ເຊິ່ງຕົກລົງຮັບຂໍ້ຮຽກຮ້ອງສ່ວນໃຫຍ່ຂອງແຮນໄລວ່າດ້ວຍການປົກຄອງຕົນເອງຂອງຊູແດແຕນ ໄຮຟອນຂອງແຮນໄລສະໜອງຂໍ້ຕໍ່ຂອງແບເນດດ້ວຍການປະທະຢ່າງຮຸນແຮງຫຼາຍເທື່ອຮາວກັບຕຳລວດເຊໂກສະໂລວາເກຍ ເຊິ່ງນຳໄປສູ່ການປະກາດກົດໄອຍະການສຶກໃນບາງເຂດຂອງຊູແດແຕນ
ເຢຍລະມັນນັ້ນເພິ່ງພານ້ຳມັນນຳເຂົ້າ ການຜະເຊີນໜ້າກັບອັງກິດເໜືອກໍລະນີພິພາດເຊໂກສະໂລວາເກຍ ອາດຕັດທອນສະບຽງນ້ຳມັນຂອງເຢຍລະມັນໄດ້ ຮິດແລຈຶງເລື່ອນຟັລກຶນອອກໄປ ເຊິ່ງເດີມວາງແຜນໄວ້ເມື່ອວັນທີ່ 1 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1938 ວັນທີ່ 29 ກັນຍາ ຄ.ສ. 1938 ຮິດແລ, ເນວິລ ເຊັມເບີເລນ,ເອດູອາ ດາລາດີເຍ ແລະ ເບນິໂຕ ສະໂລສິນີເຂົ້າຮ່ວມການປະຊຸມນຶ່ງມື້ໃນກຸງມິວນິກເຊິ່ງນຳໄປສູ່ຄວາມຕົກລົງມິວນິກ ເຊິ່ງໄດ້ມອບຂອບເຂດຊູແດແຕນແລນໃຫ້ແກ່ເຢຍລະມັນ
ແຊັມເບີເລນພໍໃຈກັບການປະຊຸມມິວນິກ ໂດຍເອິ້ນຜົນວ່າ "ສັນຕິພາບໃນສະໄໝຂອງເຮົາ" ຂະນະທີ່ຮິດແລກຳລັງຄຽດກັບໂອກາດເຮັດສົງຄາມທີ່ພາດໄປໃນ ຄ.ສ. 1938 ຮິດແລສະແດງຄວາມຜິດຫວັງຂອງເຂົາຕໍ່ຄວາມຕົກລົງມິວນິກອອກມາໃນສຸນທໍລະພົດເມື່ອວັນທີ່ 9 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1938 ໃນຊາຣ໌ບຶກເຄນ ໃນມຸມມອງຂອງຮິດແລ ສັນຕິພາບເຊິ່ງອັງກິດເປັນນາຍໜ້ານັ້ນ ແມ້ນຈະອຳນວຍປະໂຫຍດຕໍ່ການຮຽກຮ້ອງບັງໜ້າເຢຍລະມັນແຕ່ກໍເປັນຄວາມພ່າຍແພ້ທາງການທູດເຊິ່ງຍິ່ງກະຕຸ້ນເຈດຕະນາຂອງຮິດແລໃນການຈຳກັດອຳນາດຂອງອັງກິດເພື່ອກຸຍທາງແກ່ການຂະຫຍາຍຕົວໄປທາງຕາເວັນອອກຂອງເຢຍລະມັນ ຜົນຈາກການປະຊຸມນີ້ ຮິດແລໄດ້ຮັບເລືອກເປັນບຸກຄົນແຫ່ງປີນິດຕະຍະສານໄທມ໌ ຄ.ສ. 1938
ໃນປາຍປີ ຄ.ສ. 1938 ແລະຕົ້ນ ຄ.ສ. 1939 ວິກິດຕະການເສດຖະກິດທີ່ດຳເນິນຕໍ່ໄປເຊິ່ງເກີດຈາກຄວາມພະຍາຍາມສ້າງເສີມອາວຸດໃໝ່ບີບໃຫ້ຮິດແລຕັດງົບປະມານປ້ອງກັນປະເທດລົງຢ່າງຫຼາຍ ວັນທີ່ 30 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1939 ຮິດແລກ່າວສຸນທໍລະພົດ "ສົ່ງອອກຫຼີຕາຍ" ໂດຍຮຽກຮ້ອງການຮຸກທາງເສດຖະກິດຂອງເຢຍລະມັນເພື່ອຕື່ມສິນຊັບແລກປ່ຽນຕ່າງປະເທດເຢຍລະມັນເພື່ອຈ່າຍເປັນຄ່າວັດຖຸດິບ ເຊັ່ນ ເຫຼັກຄຸນນະພາບສູງເຊິ່ງຈຳເປັນຕໍ່ອາວຸດທາງທະຫານ
ວັນທີ່ 15 ມີນາ ຄ.ສ. 1939 ໂດຍເປັນການລະເມີດຂໍ້ຕົກລົງມິວນິກແລະອາດເປັນເພາະຜົນຂອງວິກິດຕະການເສດຖະກິດທີ່ຖະຫຼຳລຶກເຊິ່ງຕ້ອງການສິນຊັບເພີ່ມເຕີມ ຮິດແລຈຶງສັ່ງໃຫ້ແວມັກບຸກຄອງປຣາກ ແລະຈາກປາສາດປຣາກໄດ້ປະກາດໃຫ້ໂບຮີເມຍແລະໂມລາເວຍເປັນລັດໃນອາລັກຂາຂອງເຢຍລະມັນ
ສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງປະທຸ.
ໃນການປະຊຸມສ່ວນຕົວໃນຄ.ສ. 1939 ຮິດແລອະທິບາຍວ່າອັງກິດເປັນສັດຕູຫຼັກທີຈຳຕ້ອງຖືກພິຊິດ ໃນມຸມມອງເຂົາ ການລົບລ້າງໂປແລນຈາກການເປັນຊາດອະທິປະໄຕເປັນການໂຫມໂຮງທີຈຳເປັນສູ່ເປົ້າໝາຍນັ້ນ ປີກຕາເວັນອອກຈຳຕ້ອງໄດ້ຮັບການເຮັດໃຫ້ປອດໄພ ແລະທີດິນຈະຖືກຕື່ມເຂົ້າໄປໃນເລເບນສະເຣົາມ໌ຂອງເຢຍລະມັນ ຮິດແລຕ້ອງການໃຫ້ໂປແລນເປັນລັດບໍລິວານຂອງເຢຍລະມັນຫຼີບໍ່ສະນັ້ນກໍຖືກເຮັດໃຫ້ເປັນກາງເພື່ອໃຫ້ປີກທາງຕາເວັນອອກຂອງໄຣຊ໌ປອດໄພແລະເພື່ອປ້ອງກັນການປິດລ້ອມຂອງອັງກິດທີເປັນໄປໄດ້
ແຕ່ເດີມ ຮິດແລມັກແນວຄິດລັດບໍລິວານເຊິ່ງຖືກປະຕິເສດໂດຍລັດຖະບານໂປແລນ ດັງນັ້ນ ຮິດແລຈຶງຕັດສິນໃຈບຸກຄອງໂປແລນ ເຊິ່ງເຂົາຖືວ່າເປັນເປົ້າໝາຍນະໂຍບາຍຕ່າງປະເທດຫຼັກຂອງເຢຍລະມັນໃນ ຄ.ສ. 1939 ຮິດແລຖືກຂັດໃຈທີ່ອັງກິດ "ຮັບປະກັນ" ເອກະລາດຂອງໂປແລນ ເຊິ່ງປະກາດເມື່ອວັນທີ່ 31 ມີນາ ຄ.ສ. 1939 ແລະບອກແກ່ເພື່ອນຮ່ວມວຽກເຂົາວ່າ "ຂ້າພະເຈົ້າຈະພົ່ນເຄື່ອງດື່ມປີສາດໃຫ້ກັບພວກມັນ" ໃນສຸນທໍລະພົດໃນວິລເຮມຊາເວນເພື່ອປ່ອຍເຮືອປະຈັນບານເທຍພິດລົງນ້ຳເມື່ອວັນທີ່ 1 ເມສາ ຄ.ສ. 1939 ຮິດແລຂູ່ຈະບອກຍົກເລີກທັງຄວາມຕົກລົງນາວິກອັງກິດ-ເຢຍລະມັນເປັນຄັ້ງທຳອິດ ຫາກອັງກິດຍືນການການຮັບປະກັນເອກະລາດຂອງໂປແລນ ເຊິ່ງເຂົາມອງວ່າເປັນນະໂຍບາຍ "ຕີວົງລ້ອມ" ວັນທີ່ 3 ເມສາ ຄ.ສ. 1939 ຮິດແລສັ່ງການໃຫ້ຝ່າຍທະຫານກຽມການສຳລັບຟັລໄວສສ໌ (Fall Weiss, "ກໍລະນີຂາວ) ແຜນການສຳລັບບຸກຄອງຂອງເຢຍລະມັນໃນວັນທີ່ 25 ສິງຫາ ຄ.ສ. 1939 ໃນສຸນທໍລະພົດຕໍ່ໄຣຊ໌ສະທັກເມື່ອວັນທີ່ 28 ເມສາ ຮິດແລບອກເລີກທັງຄວາມຕົກລົງນາວິກອັງກິດ-ເຢຍລະມັນແລະສົນທິສັນຍາບໍ່ຮຸກຮານເຢຍລະມັນ-ໂປແລນ ຮິດແລກ່າວແກ່ນາຍພົນຂອງເຂົາວ່າແຜນການດັ້ງເດີມຂອງເຂົາໃນ ຄ.ສ. 1939 ຄື"...ຈັດຕັ້ງຄວາມສັມພັນທີ່ຍອມຮັບໄດ້ກັບໂປແລນເພື່ອຕໍ່ສູ້ກັບຕາເວັນຕົກ" ເນື່ອງຈາກໂປແລນປະຕິເສດຈະເປັນບໍລິວານຂອງເຢຍລະມັນ ຮິດແລຈຶງເຊື່ອວ່າທາງເລືອກດຽວຂອງເຂົາຄືການບຸກຄອງໂປແລນ
ນັກປະຫວັດສາດ ເຊັ່ນ ວິລລຽມ ຄາຣ໌, ແກຮາດ ໄວແບກ ແລະ ອຽນ ເຄີຊໍສະເໜີວ່າ ສາເຫດທີ່ຮິດແລເຮັ່ງເຮັດສົງຄາມເພາະຄວາມຢ່ານຜິດປົກກະຕິແລະໝົກໝຸ້ນຂອງເຂົາວ່າຈະຕາຍກ່ອຍວັຍອັນຄວນ ແລະດັງນັ້ນຈຶງມີຄວາມຮູ້ສຶກວ່າ ເຂົາບໍ່ອາດບໍ່ມີຊີວິດຢູ່ຈົນສຳເລັດວຽກຂອງເຂົາກໍໄດ້
ຮິດແລເດີມກັງວົນວ່າການໂຈມຕີທາງທະຫານຕໍ່ໂປແລນອາດສົ່ງຜົນໃຫ້ເກີດສົງຄາມກັບອັງກິດກ່ອນເວລາອັນຄວນ ຢ່າງໃດກໍດີ ລັດຖະມົນຕີຕ່າງປະເທດຂອງຮິດແລ ແລະອະດີດເອກອັກຄະລາຊະທູດປະຈຳກຸງລອນດອນ ໂຈອາຄິມ ຟອນ ຮິບແບນທຣອພ ຍືນຍັນແກ່ເຂົາວ່າທັງອັງກິດແລະຝະລັ່ງຈະບໍ່ເຄົາລົບຄວາມຜູກມັດຂອງພວກຕົນຕໍ່ໂປແລນ ແລະສົງຄາມເຢຍລະມັນ-ໂປແລນຈະເປັນພຽງສົງຄາມໃນພູມິພາກຈຳກັດ ຮິບແບນທຣອພອ້າງວ່າໄດ້ສະແດງໂທລະເລກພາຍໃນ (diplomatic cable) ແກ່ຮິດແລເຊິ່ງສະໜັບສະໜຸນການວິເຄາະຂອງເຂົາເອກອັກຄະລາຊະທູດເຢຍລະມັນປະຈຳກຸງລອນດອນ ແຮແບດ ຟອນ ດີກເຊນ ສະໜັບສະໜຸນການວິເຄາະຂອງຮິບແບນທຣອພດ້ວຍການເດີນໜັງສືໃນເດືອນສິງຫາ ຄ.ສ. 1939 ໂດຍລາຍງານວ່າເຊມເບີເລນຊາບ "ໂຄງສ້າງສັງຄົມຂອງອັງກິດ ກະທັ່ງກອບຄວາມຄິດຂອງຈັກກະວັດອັງກິດ ວ່າຈະບໍ່ຮອດພົ້ນຄວາມຍຸ່ງເຫຍີງຂອງສົງຄາມແມ້ນຈະຊະນະກໍຕາມ" ແລະດັງນັ້ນຈຶງຈະຍອມອ່ອນຕາມ ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ວັນທີ່ 21 ສິງຫາ ຮິດແລຈິງສັ່ງລະດົມພົນທາງທະຫານຕໍ່ໂປແລນ
ແຜນການສຳລັບການທັບທາງທະຫານໃນໂປແລນຂອງຮິດແລເມື່ອປາຍເດືອນສິງຫາຫຼືຕົ້ນເດືອນກັນຍານັ້ນຕ້ອງອາໄສການສະໜັບສະໜຸນໂດຍປະລິຍາຍຂອງໂຊວຽດ ສົນທິສັນຍາບໍ່ຮຸກຮານ (ສົນທິສັນຍາໂມໂລຕອຟ-ຮິບແບນທຣອພ) ລະຫວ່າງເຢຍລະມັນກັບສະຫະພາບໂຊວຽດ ພາຍໃຕ້ການນຳຂອງໂຈເຊຟ ສະຕາລິນ ຮວມພາກຜະໜວກລັບດ້ວຍຄວາມຕົກລົງແບ່ງໂປແລນລະຫວ່າງສອງປະເທດ ໃຈການສະໜອງຕໍ່ສົນທິສັນຍາໂມໂລຕອຟ-ຮິບແບນທຣອພ ອັງກິດແລະໂປແລນລົງນາມໃນພັນທະມິດທາງການທະຫານອັງກິດ-ໂປແລນເມື່ອວັນທີ 25 ສິງຫາ ຄ.ສ. 1939 ເຊິ່ງຂັດກັບທີຮິບແບນທຣອພພະຍາກອນໄວ້ວ່າສົນທິສັນຍາທີເພິ່ງກໍ່ຕັ້ງນີ້ຈະຕັດຄວາມສັມພັນລະຫວ່າງອັງກິດ-ໂປແລນ ພັນທະມິດນີ້ ຮ່ວມກັບຂ່າວຈາກອິຕາລີທີ່ວ່າມຸດໂສລິນີຈະບໍ່ເຄົາລົບສົນທິສັນຍາເຫຼັກ ເຮັດໃຫ້ຮິດແລເລື່ອນການໂຈມຕີໂປແລນອອກໄປຈາກວັນທີ 25 ສິງຫາ ໄປເປັນ 1 ກັນຍາ ບໍ່ຈັກມື້ກ່ອນສົງຄາມເລິ່ມຕົ້ນ ຮິດແລພະຍາຍາມອອກອຸບາຍໃຫ້ອັງກິດວາງຕົວເປັນກາງໂດຍສະເໜີການຮັບປະກັນບໍ່ຮຸກຮານຕໍ່ຈັກກະວັດອັງກິດເມື່ອວັນທີ 25 ສິງຫາ ແລະໂດຍໃຫ້ຮິບແບນທຣອພສະເໜີແຜນສັນຕິພາບນາທີສຸດທ້າຍດ້ວຍຈຳກັດເວລາສັ້ນຢ່າງເປັນໄປບໍ່ໄດ້ໃນຄວາມພະຍາຍາມທີຈະກ່າວໂທດວ່າສົງຄາມເປັນຜົນຈາກຄວາມເຊື່ອຍຊາຂອງອັງກິດແລະໂປແລນ
ເພື່ອໃຊ້ເປັນຂໍ້ອ້າງສຳລັບການບຸກຄອງທາງທະຫານຕໍ່ໂປແລນ ຮິດແລຈຶງອ້າງສິດທິເໜືອນະຄອນເສລີດານຊິກແລະສິດທິໃນຸຖະໜົນນອກອານ່ເຂດຂ້າມສະໜວນໂປແລນ ເຊິ່ງເຢຍລະມັນໄດ້ຍົກໃຫ້ພາຍໃຕ້ສົນທິສັນຍາແວຊາຍ ແມ້ນຄວາມກັງວົນຂອງຮິດແລວ່າອັງກິດອາດເຂົ້າແຊກແຊງ ທ້າຍທີ່ສຸດ ເຂົາບໍ່ໄດ້ຍຸດຕິເປົ້າໝາຍໃນອັນທີ່ຈະບຸກຄອງໂປແລນ ແລະວັນທີ 1 ກັນຍາ ຄ.ສ. 1939 ເຢຍລະມັນກໍໄດ້ບຸກຄອງໂປແລນທາງຕາເວັນຕົກ ອັງກິດແລະຝະລັ່ງສະໜອງໂດຍປະກາດສົງຄາມຕໍ່ເຢຍລະມັນໃນວັນທີ 3 ກັນຍາ ເຊິ່ງໄດ້ສ້າງຄວາມປະຫຼາດໃຈແກ່ຮິດແລ ເຮັດໃຫ້ເຂົາຫັນໄປຫາຮິບແບນທຣອພແລະຖາມເຂົາຢ່າງໂກດໆ ວ່າ "ເອົາຈັງໃດທີນີ້" ຝະລັ່ງແລະອັງກິດບໍ່ໄດ້ປະຕິບັດຕາມການປະກາດຂອງຕົນໃນທັນທີແລະເມື່ອວັນທີ່ 17 ກັນຍາ ກອງທັບໂຊວຽດບຸກຄອງໂປແລນຈາກທາງຕາເວັນອອກ
ອາໂດນ ຮິດແລ ສຸນທໍລະພົດຕໍ່ສາທາລະນະໃນດານຊິກ ປາຍເດືອນກັນຍາ ຄ.ສ. 1939
ການສູນເສຍໂປແລນຕາມມາດ້ວຍສິ່ງທີ່ນັກໜັງສືພິມຮ່ວມສະໄໝເອິ້ນວ່າ "ສົງຄາມລວງ" ຫຼືຊິດຄີກ ຮິດແລສັ່ງການໃຫ້ເກົາໄລແຕແຫ່ງໂປແລນຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອ ອັລແບດ ຟອດແຕແລະອາທູ ໄກແຊ ທີ່ເພິ່ງໄດ້ຮັບແຕ່ງຕັ້ງໃໝ່ "ແຜງ[ພື້ນທີ່]ເປັນເຢຍລະມັນ" (Germanise) ແລະໃຫ້ສັນຍາແກ່ທັງສອງວ່າ "ຈະບໍ່ມີການຕັ້ງຄຳຖາມ" ເຖິງວິທີການໃຊ້ ດ້ວຍຄວາມລຳຄານໃຈຂອງຮິມເລີ ຟອດແຕໃຫ້ຊາວໂປແລນທ້ອງຖິ່ນລົງນາມໃນແບບເຊິ່ງປະກາດວ່າພວກເຂົາມີເລືອດເຢຍລະມັນແລະບໍ່ຕ້ອງໃຊ້ເອກະສານຫຼັກຖານອື່ນປະກອບ ແຕ່ອີກດ້ານໜຶ່ງ ໄກແຊເລິ່ມການລົນນະລົງລ້າງເຊື້ອຊາດຢ່າງໂຫດຮ້າຍຕໍ່ປະຊາກອນໂປແລນໃນອຳນາດຂອງເຂົາ ໄກແຊຈົ່ມກັບຮິດແລວ່າຟອດແຕອະນຸຢາດໃຫ້ຊາວໂປແລນຫຼາຍພັນຄົນໄດ້ຮັບການຍອມຮັບວ່າເປັນຊາວເຢຍລະມັນ "ໂດຍເຊື້ອຊາດ" ແລະດັງນັ້ນ ໃນມຸມມອງຂອງໄກແຊຈຶງເປັນອັນຕະລາຍຕໍ່ "ຄວາມບໍລິສຸດທາງເຊື້ອຊາດ" ຂອງເຢຍລະມັນ ຮິດແລບອກຮິມເລີແລະໄກແຊໃຫ້ຍອມຮັບຄວາມຂັບຂ້ອງກັບຟອດແຕ ແລະບໍ່ໃຫ້ພາດພິງເຖິງເຂົາ ການຈັດການກັບກໍລະນີພິພາດຟອດແຕ-ໄກແຊນັ້ນ ໄດ້ຖືກພັດທະນາເປັນຕົວຢ່າງຂອງທິດສະດີ "ເຮັດວຽກມຸ່ງສູ່ຟືແລ" ຂອງເຄີຊໍ ໝາຍຄວາມວ່າ ຮິດແລສັ່ງການຢ່າງຄຸມເຄືອແລະຄາດຫວັງໃຫ້ຜູ້ໃຕ້ບັງຄັບບັນຊາຂອງເຂົາດຳເນິນນະໂຍບາຍນັ້ນເອງ
ອີກກໍລະນີພິພາດໜຶ່ງເກີດຂຶ້ນລະຫວ່າງຝ່າຍທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ດ້ານໜຶ່ງ ນຳໂດຍຮິມເລີແລະໄກແຊ ສະໜັບສະໜຸນການກວາດລ້າງເຊື້ອຊາດໂປແລນ ແລະອີກດ້ານໜຶ່ງ ນຳໂດຍເກີລິງແລະຮັນຟຣັງ ຂ້າຫຼວງໃຫຍ່ດິນແດນເນຣັລກໍແວນເມນທ໌ໃນໂປແລນເຂດຍຶດຄອງຮຽກຮ້ອງໃຫ້ປ່ຽນໂປແລນແມ່ນ "ຍຸ້ງສາງ" ຂອງໄຣຊ໌ ໃນການປະຊຸມເຊິ່ງຈັດທີ່ຄະລຶຫາດຄາລິນຮັນຂອງເກີລິງເມື່ອວັນທີ່ 12 ກຸມພາ ຄ.ສ. 1940 ກໍລະນີພິພາດນີ້ເດີມໄດ້ຮັບການຕັດສິນເຫັນຊອບກັບມຸມມອງການສະແຫວງຫາປະໂຫຍດທາງເສດຖະກິດຂອງເກີລິງ-ຟຣັງເຊິ່ງຍຸດຕິການເນລະເທດຂະໜານໃຫຍ່ເຊິ່ງຮົບກວນເສດຖະກິດ ຢ່າງໃດກໍດີ ວັນທີ່ 15 ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 1940 ຮິມເລີນຳສະເໜີຮິດແລດ້ວຍບັນທຶກຂໍ້ຄວາມ "ບາງຄະຕິວ່າດ້ວຍການປະຕິບັດຕໍ່ປະຊາກອນຕ່າງດ້າວໃນທາງຕາເວັນອອກເຊິ່ງຮຽກຮ້ອງໃຫ້ຂັບໄລ່ປະຊາກອນຍິວທັງເອີລົບໄປຍັງແອຟິກາແລະລົດຖານະປະຊາກອນໂປແລນເຫຼືອລົງແມ່ນ "ຊົນຊັ້ນແຮງງານໄຮ້ຜູ້ນຳ" ຮິດແລເອິ້ນບັນທຶກຂໍ້ຄວາມຂອງຮິມເລີວ່າ "ດີແລະຖຶກຕ້ອງ" ເຂົາລະເລີຍເກີລິງແລະຟຣັງ ແລະນຳນະໂຍບາຍຂອງຮິມເລີ-ໄກແຊໄປປະຕິບັດໃນໂປແລນ [https://mn48.tistory.com/ 네이버한자필기입력기]
ຮິດແລສັ່ງການໃຫ້ເສີມສ້າງກຳລັງທະຫານຕາມຊາຍແດນຕາເວັນຕົກຂອງເຢຍລະມັນ ແລະໃນເດືອນເມສາ ຄ.ສ. 1940 ກອງທັບເຢຍລະມັນບຸກຄອງດານມາກແລະນໍເວ ໃນເດຶອນພຶດສະພາ ຄ.ສ. 1940 ກອງທັບຂອງຮິດແລໂຈມຕີຝະລັ່ງ ແລະລູກຊຳບວກ ເນເທີແລນແລະແບນຊິກ ໄຊຊະນະເຫຼົ່ານີ້ກະຕຸ້ນໃຫ້ມຸດໂສລິນີນຳອີຕາລີເຂົ້າພວກກັບຮິດແລໃນວັນທີ 10 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1940 ຝະລັ່ງຍອມຈຳນົນເມື່ອວັນທີ 22 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1940
ອັງກິດເຊິ່ງກອງທັບຖືກບີບບັງຄັບໃຫ້ອອກຈາກຝະລັ່ງທາງທະເລຈາກດັນເຄີກ ຍັງຄົງສູ້ຮົບຄຽງຂ້າງຈັກກະພົບອື່ນໆ ໃນຍຸດທະນາວີແອັດແລນຕິກ ຮິດແລທາບທາມສັນຕິພາບຕໍ່ອັງກິດ ເຊິ່ງຂະນະນີ້ນຳໂດຍວິນສະຕັນ ເຊີຣ໌ຊິລລ໌ແລະເມື່ອການທາບທາມນັ້ນຖືກປະຕິເສດ ເຂົາໄດ້ສັ່ງການປາລະເບີດສວຍໂອກາດຕໍ່ສະຫະລາຊະອານາຈັກໂຫມໂຮງສູ່ການບຸກຄອງສະຫະລາຊະອານາຈັກທີວາງແຜນໄວ້ຂອງຮິດແລແມ່ນຊຸດການໂຈມຕີເທິງອາກາດໃນຍຸດທະການເບຕາຍຕໍ່ຖານທັບອາກາດກອງທັບອາກາດອັງກິດ ແລະສະຖານີເລດ້າທາງຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ຂອງອັງກິດ ຢ່າງໃດກໍດີລຸບວັບເຟີຂອງເຢຍລະມັນບໍ່ສາມາດເອົາຊະນະກອງທັບອາກາດອັງກິດ [http://www.sucree.co.kr/ 싸이 흠뻑쇼 2022 예매]
ວັນທີ 27 ກັນຍາ ຄ.ສ. 1940 ສົນທິສັນຍາໄຕພາຄີໄດ້ຮັບການລົງນາມໃນກຸງເບີລິນ ໂດຍຊາບຸໂຮ ຄຸຮຸສຸ ແຫ່ງຈັກກະວັດຢີ່ປຸ່ນ, ຮິດແລ ແລະລັດຖະມົນຕີຕ່າງປະເທດອີຕາລີ ຊີອາໂນ ຄວາມຕົກລົງດັງກ່າວພາຍຫຼັງຂະຫຍາຍໄປຮວມເຖິງຮົງກະລີ ໂລມາເນຍແລະບັນແກເລຍ ປະເທດເຫຼົ່ານີ້ຮູ້ຈັກກັນໃນກຸ່ມອັກສະປະເທດ ຈຸດປະສົງຂອງສົນທິສັນຍາຄື ເພື່ອຂັດຂວາງສະຫະລັດອາເມລິກາບໍ່ໃຫ້ສະໜັບສະໜຸນອັງກິດ ຈົນຮອດປາຍເດືອນຕຸລາ ຄ.ສ. 1940 ຄວາມເປັນເຈົ້າທາງອາກາດສຳລັບການບຸກຄອງອັງກິດ ປະຕິການສິງໂຕທະເລ ບໍ່ອາດບັນລຸໄດ້ ແລະຮິດແລສັ່ງການຕີໂສບສວຍທາງອາກາດຍາມກາງຄືນຕາມນະຄອນຕ່າງ ໆ ຂອງອັງກິດ ຮວມທັງລອນດອນ ພລີມັດແລະໂຄເວນທຣີ
ໃນລະດູໃບໄມ້ຜລິ ຄ.ສ. 1941 ຮິດແລຖືກເຮັດໄຂວ້ເຂວ່ຈາກແຜນການທາງຕາເວັນອອກໂດຍກິດຈະກຳທາງທະຫານໃນອາຟຣິກາເໜືອ ຄາບສະໝຸດບອລຂ່ານແລະຕາເວັນອອກກາງ ໃນເດືອນກຸມພາ ກອງທັບເຢຍລະມັນໄປຮອດລິເບຍເພື່ອສະໜັບສະໜຸນອີຕາລີ ໃນເດືອນເມສາ ຮິດແລສັ່ງການບຸກຄອງຍູໂກດລາເວຍ ແລະຕາມດ້ວຍການບຸກຄອງກຣີຊໃນເວລາອັນຮວດເຮັວ ໃນເດືອນພຶດສະພາ ກອງທັບເຢຍລະມັນຖືກສົ່ງໄປສະໜັບສະໜຸນກຳລັງກະບົດອິຮັກທີ່ສູ້ຮົບຕໍ່ອັງກິດແລະບຸກຄອງຄຣີດ ວັນທີ 23 ພຶດສະພາ ຮິດແລອອກຄຳສັ່ງຟືແລ ສະບັບທີ 30
ທາງສູ່ຄວາມປາໄຊ.
ເມື່ອວັນທີ 22 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1941 ໂດຍຝ່າຝືນສົນທິສັນຍາບໍ່ຮຸກຮານຮິດແລ-ສະຕາລິນທະຫານເຢຍລະມັນສາມລ້ານນາຍໂຈມຕີສະຫະພາບໂຊວຽດໃນປະຕິບັດການບາບາຣອສຊາ ການບຸກຄອງນີ້ໄດ້ຍຶດພື້ນທີ່ໄດ້ກວ້າງໃຫຍ່ໄພສານ ຮວມທັງລັດບອນຕິກ ເບລາລຸດແລະຍູເຄນ ຢ່າງໃດກໍດີ ການຮຸກຄືບຂອງເຢຍລະມັນຫຍຸດລົງບໍ່ໄກຈາກກຸງມອສໂກໃນເດືອນທັນວາ ຄ.ສ. 1941 ໂດຍລະດູໜາວຂອງລັດເຊຍແລະການຕ້ານທານຢ່າງດຸເດືອດຂອງໂຊວຽດ
ການຊຸມນຸມຂອງທະຫານໂຊວຽດກົງພົມແດນຕາເວັນອອກຂອງເຢຍລະມັນໃນລະດູໃບໄມ້ຜິ ຄ.ສ. 1941 ອາດເປັນເຫດໃຫ້ຮິດແລມາມີສ່ວນໃນຟຸກ ນັກ ຟອນ ("ບິນໄປຂ້າງໜ້າ) ເພື່ອຜະເຊີນໜ້າກັບຄວາມຂັດແຍ້ງອັນຫຼີກລ່ຽງບໍ່ໄດ້ ວິກຕໍ ຊູໂວຣອຟ, ແອຣ໌ນ ໂທພິດ, ໂຈອາຄິມ ຮອບມັນ, ແອຣ໌ນ ນອລເທີ ແລະເດວິດ ເອຍວິງ ໄດ້ຖົກຖຽງກັນວ່າເຫດຜົນຢ່າງເປັນທາງການສຳລັບບາບາຣອສຊາທີ່ກອງທັບເຢຍລະມັນໃຫ້ນັ້ນເປັນເຫດຜົນແທ້ຈິງ ຄື ສົງຄາມປ້ອງກັນເພື່ອປົກປ້ອງການໂຈມຕີຂອງໂຊວຽດທີ່ກຽມການໄວ້ເມື່ອເດືອນກໍລະກົດ ຄ.ສ. 1941 ຢ່າງໃດກໍດີ ທິດສະດີນີ້ຖືກຕິຕຽນນັກປະຫວັດສາດອາເມລິກັນ ເກີຮາດ ໄວເບີກເຄີຍປຽບຜູ້ສະໜັບສະໜຸນທິດສະດີສົງຄາມປ້ອງກັນກັບຜູ້ທີ່ເຊື່ອໃນ "ເທບນິຍາຍ" [http://www.covidstory.kr/ 관악구 재난지원금 신청]
ການບຸກຄອງສະຫະພາບໂຂວຽດຂອງກອງທັບບົກເຢຍລະມັນເຖິງຂີດສຸດເມື່ອວັນທີ່ 2 ທັນວາ ຄ.ສ. 1941 ເມື່ອກອງພົນທະຫານຣາບທີ່ 258 ຮຸກເຂົ້າໄປພາຍໃນລັດສະໝີ 24 ກິໂລແມັດຈາກກຸງມອສໂກ ໄກ້ພໍທີ່ຈະເຫັນຍອດແຫຼມຂອງເຄມລິນ ຢ່າງໃດກໍດີ ພວກເຂົາບໍ່ໄດ້ກຽມການສຳລັບສະພາບອັນໂຫດຮ້າຍຂອງລະດູໜາວລັດເຊຍ ແລະກອງທັບໂຊວຽດຜັກດັນກອງທັບເຢຍລະມັນກັບມາເປັນລະຍະທາງກວ່າ 320 ກິໂລແມັດ
ວັນທີ່ 7 ທັນວາ ຄ.ສ. 1941 ຢີ່ປຸ່ນໂຈມຕີເພີລຮາເບີ ລັດຮາວາຍ ສີ່ວັນໃຫ້ຫຼັງການປະກາດສົງຄາມຢ່າງເປັນທາງການຕໍ່ສະຫະລັດອາເມລິກາຂອງຮິດແລ ເຮັດໃຫ້ເຢຍລະມັນເຂົ້າສູ່ສົງຄາມກັບກຳລັງຜະສົມເຊິ່ງມີປະເທດຈັກກະວັດໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນໂລກ ຄື ຈັກກະວັດອັງກິດ ປະເທດອຸສາຫະກຳແລະເງິນທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນໂລກ ຄື ສະຫະລັດອາເມລິກາ ແລະປະເທດທີ່ມີກອງທັບໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນໂລກ ຄື ສະຫະພາບໂຊວຽດ
ພາສາເຊ () ຫຼື ພາສາຊີ () ແມ່ນພາສາປະໂລກະລຳອອກດີນາເຕີທີ່ມີວັດຖຸປະສົງທົ່ວໄປພັດທະນາຂຶ້ນເມື່ອ ຄ.ສ. 1972 ໂດຍ ເດນນິດ ລິດຊີ (Dennis Ritchie) ຢູ່ເບນຕໍ່ໂທລະສັບຫ້ອງທົດລອງ (Bell Telephone Laboratories) ເກີດຂຶ້ນເພື່ອສ້າງ Unix ລະບົບປະຕິບັດການໃນຂະນະທີ່ນັ້ນ.
ພາສາເຊແມ່ນພາສາປະໂລກະລຳນຶ່ງທີ່ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມຫຼາຍທີ່ສຸດຕະຫຼອດການ ມີສະຖາປັດຍະກໍາອອກດີນາເຕີພຽງສ່ວນໜ້ອຍເທົ່ານັ້ນທີ່ບໍ່ມີຜູ້ລວບລວມຂອງພາສາເຊ. ພາສາເຊມີອິດທິພົນຫຼາຍຕໍ່ພາສາປະໂລກະລຳທີ່ນິຍົມອື່ນໆ ທີ່ເຫັນໄດ້ງ່າຍທີ່ສຸດກໍແມ່ນ ພາສາເຊ++ ເຊິ່ງເດີມແມ່ນສ່ວນຂະຫຍາຍຂອງພາສາເຊ.
ງົວ (,) ເປັນສັດມີກີບຕີນ ເປັນສັດພາຫະນະຈຳພວກປະສຸສັດແລະເປັນສັດຄ້ຽວເອື້ອງ ໃຊ້ສຳລັບແກ່ກຽນ. ຈັດເປັນສະມາຊິກສະໄໝໃໝ່ທີ່ໂດດເດັ່ນໃນວົງຍ່ອຍ Bovinae ເປັນຊະນິດທີ່ແຜ່ຫຼາຍທີ່ສຸດໃນສະກຸນ "Bos" ແລະຖືກຈຳແໜກເປັນກຸ່ມຢ່າງກວ້າງຂວາງທີ່ສຸດວ່າ "Bos primigenius".
ງົວຜູ້ເອີ້ນວ່າ ງົວເຖິກ ສ່ວນງົວຕົວຜູ້ທີ່ຢູ່ຕົວດຽວເອີ້ນວ່າ ງົວໂທນ ແລະງົວເຖິກໃຫຍ່ທີ່ຢູ່ປ່າແລະອອກຈາກຝູງຢູ່ຕົວດຽວເອີ້ນວ່າ ງົວບາ.
ມະນຸດມັກລ້ຽງງົວເປັນປະສຸສັດເພື່ອເອົາຊີ້ນ ແລະນົມແລະຜະລິຕະພັນນົມອື່ນ ໆ ແລະເປັນສັດລາກທຽມ. ຜະລິຕະພັນອື່ນຈາກງົວມີໜັງແລະຂີ້ເພື່ອໃຊ້ເປັນປຸຍຄອກຫຼືເຊື້ອເພີງ. ແຕ່ໃນບາງປະເທດ ເຊັ່ນ ອິນເດຍ ງົວເປັນສັດສັກສິດ.
ງົວມີວິວັດທະນາການມາຈາກງົວທີ່ເປັນສັດລ້ຽງພຽງ 80 ໂຕ ໃນທາງຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ຂອງຕວກກີເມື່ອປະມານ 10,500 ປີກ່ອນ. ມີການປະເມີນວ່າ ປັດຈຸບັນມີງົວ 1,300 ລ້ານໂຕທົ່ວໂລກ. ເມື່ອ ຄ.ສ. 2009 ງົວເປັນປະສຸສັດຊະນິດທຳອິດທີ່ມີການເຮັດແຜນທີ່ເຊນົມຢ່າງສົມບູນ.
ໄອໂຟນ () ແມ່ນໂທລະສັບມືຖືທີ່ມີຄວາມສາມາດໃຊ້ງານອິນເຕີເນັດແລະມູນຕີເມເດຍ ຜະລິດແລະຈຳໜ່າຍໂດຍບໍລິສັດແອບເປິນ ໂດຍການເຮັດວຽກຂອງໄອໂຟນສາມາດໃຊ້ງານສົ່ງອີແມລ ໃຊ້ເປັນໂທລະສັບເຄື່ອນທີ່ ສົ່ງແອັດແອັມແອັດ ທ່ອງອິນເຕີເນັດຜ່ານທາງໂລຊີຊີແອນຊາຟາລີ ຄົ້ນຫາແຜນທີ່ ຟັງເພງ ແລະຄວາມສາມາດອື່ນ ໂດຍມີອຸປະກອນຫຼັກປະກອບດ້ວຍ Wi-Fi (802.11b/g) ບະລູທູດ 2.0 ແລະກ້ອງຖ່າຍຮູບ 2.0-megapixel. ໄອໂຟນລຸ້ນທຳອິດມີລັກສະນະ 2.5G quad band GSM ແລະ EDGE ແລະລຸ້ນທີສອງໃຊ້ UMTS ແລະ HSDPA.
ແອບເປິນໄດ້ເປີດເຜີຍໄອໂຟນລຸ້ນທຳອິດໂດຍ ສະຕີບ ຈອບ ໃນງານແມັກເວີນ ວັນທີ 9 ມັງກອນ ຄ.ສ. 2007 ແລະວາງຈຳໜ່າຍຄັ້ງທຳອິດໃນສະຫະລັດອາເມລິກາວັນທີ 29 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 2007. ໄອໂຟນໄດ້ຊື່ວ່າແມ່ນສິ່ງປະດິດຍອດຢ່ຽມປະຈຳປີຈາກວາລະສານທາມ ປະຈຳປີ 2550 ໂດຍມີລຸ້ນຖັດມາແມ່ນ ໄອໂຟນ 3G ແລະ ໄອໂຟນ 3GS ແລະໄອໂຟນ 4 ໄດ້ເປີດໂຕໃນວັນທີ 7 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 2010. ໄອໂຟນລຸ້ນໃໝ່ຫຼ້າສຸດໃນປັດຈຸບັນແມ່ນ iPhone 5 ເຊິ່ງມີເປັນລຸ້ນທີ່ສົມບູນທີ່ສຸດໃນຂະນະນີ້.
ຄືIphone 5s, Iphone 5c ເຊິ່ງລາຄາເລີ້ມຕົ້ນແຕ Us$ 549ຂື້ນໄປ.
ວິສະວະກຳໂລຊີຊີແອນ () ຫຼື ວິສະວະກຳຊອບແວ () ເປັນຂະແໜງນື່ງທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບວິສະວະກຳດ້ານໂລຊີຊີແອນ (ພາສາອັງກິດເອີ້ນ ຊອບແວ) ແມ່ນການໃຊ້ຂະບວນການທາງວິສະວະກຳເບີ່ງແຍງດູແລ ການຜະລິດ ຕັ້ງແຕ່ການເລີ່ມເກັບຄວາມຕ້ອງການ, ການຕັ້ງເປົ້າໝາຍຂອງລະບົບ, ການອອກແບບ, ຂະບວນການພັດທະນາ, ການກວດສອບ, ການປະເມີນຜົນ, ການຕິດຕາມໂຄງການ, ການປະເມີນຕົ້ນທຶນ, ການຮັກສາຄວາມປອດໄພ ໄປຈົນຮອດການຄິດລາຄາ ໂລຊີຊີແອນເປັນຕົ້ນ.
ວິສະວະກຳໂລຊີຊີແອນປະຍຸກຄວາມຮູ້ແລະເຕັກໂນໂລຊີທາງດ້ານວິສະວະກຳສາດ ວິສະວະກຳອອກດີນາເຕີ ວິທະຍາການອອກດີນາເຕີ ການບໍລິຫານຈັດການຂໍ້ມູນຂ່າວສານ ການບໍລິຫານຈັດການໂຄງການ ແລະສາຂາອື່ນໆທີ່ກ່ຽວຂ້ອງເຂົ້ານຳກັນ ເພື່ອສ້າງໂລຊີຊີແອນທີ່ສາມາດປະຕິບັດວຽກຕາມເປົ້າຫມາຍ ພາຍໃຕ້ເງື່ອນໄຂທີ່ກຳນົດ.
ວິສະວະກຳໂລຊີຊີແອນເປັນຂະແໜງທີ່ມີຄວາມສຳຄັນເພີ່ມຂື້ນເລື້ອຍໆ ເນື່ອງຈາກວ່າໃນປະຈຸບັນ ໂລຊີຊີແອນມີຄວາມຊັບຊ້ອນເພີ່ມຂື້ນ ຈຶ່ງຈຳເປັນຕ້ອງມີວິສະວະກຳທີ່ຈະຄວບຄຸມແລະດຳເນີນການຜະລິດ ທີ່ມີປະສິດທິພາບ ສະມາດວັດຜົນໄດ້ ແລະສາມາດກວດຫາຂໍ້ຜິດພາດພ້ອມສາເຫດໄດ້ ຢ່າງສະດວກແລະວ່ອງໄວ ເພື່ອໃຫ້ສາມາດປັງປຸງແກ້ໄຂໂລຊີຊີແອນຕັ້ງແຕ່ຢູ່ໃນລະວ່າງການຜະລິດໄດ້.
ສັດປີກ ຫຼື ນົກ (ລວມເຖິງ ໄກ່, ເປັດ, ຫ່ານ, ໄກ່ຟ້າ, ຫົງ) ຈັດຢູ່ໃນຟີລຳສັດມີແກນສັນຫຼັງ ຊັ້ນ "Aves" (ໝາຍເຖິງ ນົກ) ໂດຍມີລັກສະນະທົ່ວໄປແມ່ນ ເປັນສັດທະວິບາດ ເລືອດອຸ່ນ ອອກລູກເປັນໄຂ່ ລະຍາງຄູ່ໜ້າປ່ຽນແປງໄປເປັນປີກ ມີຂົນນົກ ແລະມີດູກເຊິ່ງເບົາ.
ໃນປັດຈຸບັນທົ່ວໂລກມີນົກຢູ່ປະມານ 8,800 ຫາ 9,800 ຊະນິດ (ຕາມການຈັດອະນຸກົມວິທານທີ່ຕ່າງກັນ) ເຊິ່ງນັບວ່ານົກເປັນຊັ້ນຂອງສັດມີດູກສັນຫຼັງທີ່ມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍຫຼາຍທີ່ສຸດ ໃນບັນດາຊັ້ນຂອງສັດມີດູກສັນຫຼັງທັງຫຼາຍທີ່ອາໄສຢູ່ເທິງພື້ນດິນ. ຄວາມຫຼາກຫຼາຍຂອງນົກນັບເນື່ອງໄປຕັ້ງແຕ່ໃນເລື່ອງຂອງຂະໜາດໂຕ ສີສັນ ສຽງຮ້ອງ ອາຫານການກິນ ແລະຖິ່ນທີ່ຢູ່ອາໄສ.
ນົກເປັນສັດເຊິ່ງມີຄວາມສຳຄັນຫຼາຍທັງຕໍ່ລະບົບນິເວດແລະຕໍ່ຊີວິດມະນຸດ. ຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງຄົນກັບນົກເປັນໄປຢ່າງແໜ້ນແຟ້ນ ແລະການເກື້ອກູນກັນລະຫວ່າງນົກກັບສັບພະສິ່ງຕ່າງໆ ຕາມທຳມະຊາດກໍເປັນໄປຢ່າງແນບແໜ້ນ. ຄັນບໍ່ມີນົກ ຄືຊິເປັນເລື່ອງຍາກທີ່ຈະຈິນຕະນາການເຖິງການດຳລົງຢູ່ຕໍ່ໄປຂອງຊີວະພາກໃບນີ້.
ຟີລຳ () ຫຼື ໄຟລຳ () ແມ່ນຂັ້ນອະນຸກົມວິທານຂັ້ນນຶ່ງໃນການຈຳແໜກສັດໃນທາງວິທະຍາສາດ (ໃນທາງພືດນິຍົມໃຊ້ຄຳວ່າ ສ່ວນ ແທນຟີລຳ). ຟີລຳຖືເປັນການຈັດກຸ່ມໃນຂັ້ນສູງທີ່ສຸດແຍກຕາມສາຍວິວັດທະນາການ ແຕ່ບາງເທື້ອກໍມີການລວມຟີລຳເປັນຟີລຳໃຫຍ່ (superphylum) ອີກທີນຶ່ງ ເຊັ່ນ Echdysozoa ເຊິ່ງປະກອບດ້ວຍສັດມີເປືອກແຂງແລະໜອນໂຕກົມ ແລະ Deuterostomia ເຊິ່ງປະກອບດ້ວຍປາດາວແລະສັດມີແກນສັນຫຼັງ.
ຟີລຳຂອງສັດທີ່ຮູ້ຈັກກັນຫຼາຍກວ່າໝູ່ ໄດ້ແກ່ ໂມນລັດ, ຟອງນ້ຳ, ນີດາລີ, ໜອນໂຕແບນ, ເນມາຕົດ, ອັງເນລິດ, ອາກຕະໂລປົດ, ເອກີໂນແດກ ແລະ ສັດມີແກນສັນຫຼັງ (ເຊິ່ງມະນຸດຈັດຢູ່ໃນຟີລຳນີ້). ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຟີລຳທັງໝົດປະມານ 35 ຟີລຳ (ໜ່ວຍຂອງຟີລຳ) ຟີລຳທີ່ກ່າວທັງ 9 ນີ້ຄອບຄຸມແອສະແປດສ່ວນໃຫຍ່ ແລະທຸກຟີລຳຍົກເວ້ນ Onychophora ຕ່າງກໍມີສະມາຊິກອາໄສໃນມະຫາສະໝຸດ.
ຍານພາຫະນະ (,) ໝາຍເຖິງ ວັດຖຸຫຼືສິ່ງປະດິດເຊິ່ງບໍ່ແມ່ນສິ່ງມີຊີວິດເຊິ່ງສາມາດເຄື່ອນຍ້າຍຂົນສົ່ງໄປໄດ້. ຍານພາຫະນະສ່ວນໃຫຍ່ສ້າງຂຶ້ນໂດຍມະນຸດ ແມ່ນ ລົດຖີບ ລົດ ລົດຈັກ ລົດໄຟ ເຮືອ ແລະຍົນ ຯລຯ ຫຼື ບໍ່ໄດ້ສ້າງຂຶ້ນໂດຍມະນຸດແຕ່ສາມາດເຄື່ອນຍ້າຍຂົນສົ່ງໄປໄດ້ ເຊັ່ນ ພູນ້ຳກ້ອນຫຼືທ່ອນຊຸງລອຍນ້ຳ ຯລຯ.
ຍານພາຫະນະສາມາດຊັກຈູງໂດຍສັດ ເຊັ່ນ ລົດມ້າຫຼືກວຽນທຽມງົວ. ຢ່າງໃດກໍດີ ໂຕສັດເອງນັ້ນກໍບໍ່ໄດ້ເອີ້ນວ່າເປັນຍານພາຫະນະ ເຊິ່ງລວມໄປເຖິງມະນຸດທີ່ເຄື່ອນຍ້າຍຂົນສົ່ງມະນຸດນຳກັນເອງ (ຄົນອູ້ມຄົນ) ກໍບໍ່ໄດ້ເອີ້ນວ່າເປັນຍານພາຫະນະ ແຕ່ສັດແລະມະນຸດເຫຼົ່ານັ້ນຈະເອີ້ນວ່າເປັນ ພາຫະນະ (ບໍ່ມີຄຳວ່າ ຍານ).
ນ້ຳມັນ (,) ແມ່ນຄຳສາມັນທີ່ໃຊ້ເອີ້ນສານປະກອບອອກການິກຂອງເຫຼວເຊິ່ງປະສົມເຂົ້າກັນບໍ່ໄດ້ (immiscible) ກັບນ້ຳ. ເນື່ອງຈາກນ້ຳມັນເປັນໂມເລກູນບໍ່ມີຂັ້ວ. ຄຳວ່າ ນ້ຳມັນ ໃນພາສາອັງກິດ (oil) ມາຈາກ ອັນໝາຍເຖິງນ້ຳມັນໝາກກອກ.
ບ່ອຍຄັ້ງທີ່ຄຳວ່າ ນ້ຳມັນ ໃຊ້ໝາຍເຖິງ ນ້ຳມັນເປຕະໂລນ (ນ້ຳມັນດິບ) ເຊິ່ງນ້ຳມັນຊະນິດນີ້ຈະຖືກສູບຂຶ້ນມາຈາກພື້ນດິນ. ປັດຈຸບັນນ້ຳມັນເປຕະໂລນແມ່ນແຫຼ່ງພະລັງງານຫຼັກແລະແມ່ນສ່ວນສຳຄັນຂອງເສດຖະກິດໂລກ.
ວັນນະຍຸດ (,) ໝາຍເຖິງ ລະດັບສຽງ ຫຼື ເຄື່ອງໝາຍແທນລະດັບສຽງ ເຊິ່ງກຳກັບພະຍາງຂອງຄຳໃນພາສາ. ສຽງວັນນະຍຸດນຶ່ງອາດມີລະດັບສຽງຕ່ຳ ສຽງສູງ ພຽງຢ່າງດຽວ ຫຼືແມ່ນການທອດສຽງຈາກລະດັບສຽງນຶ່ງ ໄປຍັງອີກລະດັບສຽງນຶ່ງ ກໍໄດ້. ພາສາໃນໂລກນີ້ມີທັງທີ່ໃຊ້ວັນນະຍຸດ ແລະບໍ່ໃຊ້ວັນນະຍຸດ. ສຽງວັນນະຍຸດນຶ່ງໆ ອາດປ່ຽນແປງໄດ້ເມື່ອມີການປະສົມຄຳຫຼືປ່ຽນຕຳແໜ່ງການເນ້ນສຽງ.
ລະບົບວັນນະຍຸດ.
ໃນພາສາວັນນະຍຸດ ທຸກພະຍາງມີລະດັບສຽງກຳໜົດໄວ້ແລ້ວ ສະນັ້ນ ພະຍາງສອງພະຍາງສາມາດມີພະຍັດຊະນະ ເຊິ່ງຄືກັນໄດ້ ແລະ ສະຫຼະ ເຊິ່ງຄືກັນໄດ້ ແຕ່ສາມາດມີວັນນະຍຸດເຊິ່ງບໍ່ຄືກັນ.
ພາສາລາວວຽງຈັນ.
ທຸກຄຳທີ່ກ່າວຂ້າງເທິງ ຍົກເວ້ນ ກາ ລ້ວນແຕ່ປະກອບດ້ວຍສຽງພະຍັນຊະນະ (/kʰ/) ດຽວກັນ ແລະ ສະຫຼະ ̂(/aa/) ດຽວກັນ ແຕ່ມີສຽງວັນນະຍຸດເຊິ່ງແຕກຕ່າງກັນ ອັນປ່ຽນຄວາມໝາຍຂອງຄຳໄດ້.
ພາສາໄທມາຕະຖານ.
ຄືກັນກັບພາສາລາວ ທຸກຄຳທີ່ກ່າວຂ້າງເທິງ ລ້ວນແຕ່ປະກອບດ້ວຍສຽງພະຍັນຊະນະ (/kʰ/) ດຽວກັນ ແລະ ສະຫຼະ ̂(/aa/) ດຽວກັນ ແຕ່ມີສຽງວັນນະຍຸດເຊິ່ງແຕກຕ່າງກັນ.
ໃນພາສາສາດ ຄຳ (,) ແມ່ນໜ່ວຍຂອງພາສາທີ່ສື່ເຖິງຄວາມໝາຍເຊິ່ງປະກອບດ້ວຍພະຍາງນຶ່ງຄຳຫຼືຫຼາຍກວ່າ. ປົກກະຕິແລ້ວໃນແຕ່ລະຄຳຈະມີເຄົ້າຂອງຄຳສະແດງເຖິງຄວາມໝາຍແລະແຫຼ່ງກຳເໜີດຂອງຄຳນັ້ນ ໂດຍການນຳຄຳຫຼາຍຄຳມາປະກອບກັນຈະທຳໃຫ້ເກີດວະລີຫຼືປະໂຫຍກເຊິ່ງໃຊ້ສື່ຄວາມໝາຍໃຊ້ຄັກຫຼາຍຍິ່ງຂຶ້ນໄປ.
*
Henri Mouhot (ອອງ ຣີ ມູຮອທ) ປີ ຄ ສ 1826-1860
ແມ່ນເປັນນັກສຳຫລວດແລະນັກທຳມະຊາດວິທະຍາທີ່ກ້າຫານຊາວຝຣັ່ງ. ອອງ ຣີ ມູຮອທເປັນຜູ້ຄົ້ນພົບວັດບູຮານທີ່ມີຊື່ສຽງຂອງກຳປູເຈ້ຍຄືວັດແອງກໍ
Angkor Wat ໃນປີ ຄສ 1860.
ລາວໄດ້ບັນທືກທຸກຢ່າງທີ່ລາວຄົ້ນພົບໂດຍວີທີແຕ້ມແລະການໃຊ້ຄຳລິລິດ, ລາວເປັນພົນລະເມືອງຂອງ ເຈີຊີແລະໄດ້ແຕ່ງງານກັບນາງ ANNETTE ເຊີ່ງເປັນທາຍາດຂອງ Mungo Park. ມູຮອທໄດ້ກາຍເປັນຜູ້ສົນໃນ ດີນແດນ (Land) ໃນຂອບເຂດໄທສະຍາມ(SIAM)ແລະລາວໄດ້ເດີນທາງໄປບອ່ນນັ້ນພາຍໃຕ້ວຽກງານກຸສົນທາງດ້ານພູມສາດສັງຄົມແກ່ລາຊະວົງໃນສະໃໝນັ້ນ ແຕ່ຄ່າໃຊ້ຈ່າຍທັງໝົດແມ່ນລາວເປັນຜູ້ຈ່າຍເອງ.ລາວໄດ້ເດີນທາງທອ່ງທຽ່ວຜ່ານລາວໂດຍການຂີ່ຊ້າງເຊິ່ງເດີນທາງປະມານ 21 KMຕໍ່ວັນຜ່ານພູຜາປ່າດົງທີ່ຕືມໜາແລະໄດ້ສຳເລັດການເດີນທາງປະມານ 500ໄມລຫລືປະມານ 804 KM ຈາກຊາຍແດນຂອງລາວຈົນເຖີງເມືອງຫລວງພະບາງ.
ໃນວັນທີ 25 ກໍລະກົດ ປີ ຄສ 1861 ລາວໄດ້ໄປຮອດເມືອງຫລວງພະບາງແລະໄດ້ປະພັນກຽ່ວກັບ" delightful tittle town"ທີ່ຕັ້ງຢູ່ເທີງພູ "ຖ້າມັນບ່ແມ່ນເປວໄຟແຫ່ງຄວາມຮອ້ນ ມັນຈະເປັນແດນສະຫວັນ" ລາວໄດ້ຖືກຕອ້ນຮັບຢ່າງອົບອຸ່ນຈາກເຈົ້າຊິວິດ ຈັນທະຣາດ (1851-1872).
ຫລັງຈາກນັ້ນ ມູຮອທ ໄດ້ທອ່ງທຽ່ວໄປຕໍ່ແລະຕັ້ງໃຈທີ່ຈະໄປເຖີງແດນດີນຈີນ, ແຕ່ວ່າທ້າຍເດືອນຕຸລາ ປີ ຄສ 1861 ລາວໄດ້ຕິດເຊື້ອພະຍາດ ມາລາເຣຍ ເນື້ອງຈາກພະຍາດນີ້ແລະຄວາມອອ່ນເພຍ ລາວຕັດສີນໃຈກັບຄືນສູ່ເມືອງຫລວງພະບາງ,ແຕ່ລາວກັບບໍ່ຮອດເມືອງຫລວງພະບາງ,ລາວໄດ້ບັນທືກບົດບັນທືກປະຈຳວັນບົດສຸດທ້າຍຂອງລາວໃນວັນທີ 29 ຕຸລາ ຄສ 1861 ແລະລາວໄດ້ເສຍຊິວິດຕໍ່ມາໃນວັນທີ 11 ພະຈິກ ໃນປີດຽວກັນ, ເຊິ່ງເສຍຊິວີດໃນແຄມນ້ຳຄານເຊິ່ງຫ່າງຈາກຕົວເມືອງຫລວງພະບາງໄປທາງພາກຕາເວັນອອກປະມານ 5 ໄມລ ຫລື 8 km, ຜູ້ນຳທາງທີ່ເດີນທາງໄປນຳລາວໄດ້ຝັງສາກສົບລາວຢູ່ບອ່ນນັ້ນແລະເອົາພຽງປື້ມບັນທືກປະຈຳວັນຂອງລາວຕິດຕົວກັບບາງກອກ,ຫລັງຈາກນັ້ນເນືອ້ໃນຂອງປື້ມບັນທືກໄດ້ຖືກຕີພີມໃນ " Travel in Siam, Cambodia and Laos".
ສຸສານຝັງສົບຂອງເຮັນຣີ ມູຮອທໄດ້ຖືກສ້າງຂື້ນແບບຝຣັ່ງເຊິ່ງສ້າງຂື້ນໃນ ຄ ສ 1867 ໂດຍຜູ້ບັນຊາການຝຣັ່ງ Doudart de Lagree.ຫລັງຈາກນັ້ນກໍຄືກັນກັບ ແອງກໍ (Angkor),ມັນໄດ້ຖືກປົກຮົ່ມໂດຍສິ່ງຮົກເຮື້ອແລະຖືກລືມໄປ,ຈົນເຖິງປີ ຄສ 1990 ມັນໄດ້ຖືກຄົ້ນພົບໂດຍນັກຂ່າວຊາວຝຣັ່ງ Jean Michel Stronbino ໂດຍການຊ່ວຍເຫລືອຈາກຜູ້ນຳທາງຊາວລາວ MONKLOL SASORITH.
ມະຫາວິທະຍາໄລເສສວນ (simplified Chinese: 四川大学; traditional Chinese: 四川大學; pinyin: Sìchuān Dàxué, ເອີ້ນສັ້ນໆວ່າ"川大") ສວນຕາ ແມ່ນນື່ງໃຫ້ບັນດາມະຫາວິທະຍາໄລທີ່ເກົ່າແກ່ຂອງຈີນ. ຕັ້ງໃນເມືອງເຊີງຕູ, ຕິດອັນດັບແປດຂອງ ມລ ຈີນໃນການຈັດອັນດັບຂອງ ມລ ໂລກໃນປີ2010
ມລເສສວນແມ່ນຂຶ້ນກັບ ກຊ ສືກສາໂດຍກົງແລະແມ່ນນື່ງໃນ 211 ແລະ 985 ໂຄງການຂອງລັດທີ່ໄດ້ຮັບສິດທິດພິເສດ
ຕິດອັນດັບ top 10ຂອງ ມ ລ ຂອງຈີນ. ສະຖາບັນການແພດຄື ຂົວຊີ ຢີ ເຊຍັ 川大学华西医学ແມ່ນເປັນນື່ງໃນສະຖາບັນທີ່ດີເດັ່ນຂອງຈີນ.
ມລ ເສສວນມີຫ້າສະຖາບັນເຊິ່ງຈັດເຂົ້າໃນສະຖາບັນສຳຄັນຂອງຈີນລະດັບນື່ງແລະມີ 43 ສະຖາບັນຈັດເຂົ້າໃນ ສຖບ ສຳຄັນປະເພດສອງ.
ສົມບັດ ສົມພອນ ເປັນນັກພັດທະນາສັງຄົມຊາວລາວແລະເຈົ້າຂອງລາງວັນແມັກໄຊໄຊ ເຊີ່ງໄດ້ຫາຍຕົວໄປຍ້ອນຖືກລັກພາໂຕ ຢູ່ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນໃນມື້ທີ່ 15 ທັນວາ ປີ 2012 ແມ້ວ່າລັດຖະບານລາວປະຕິເສດການເຊື່ອມໂຍງແລະອ້າງວ່າບໍ່ມີສ່ວນຮູ້ເຫັນ ແຕ່ເຊື່ອວ່າມີທິດສະດີສົມຄົບຄິດຫຼາຍພໍທີ່ເຮັດໃຫ້ເຊື່ອວ່າລັດຖະບານລາວວາງແຜນການລັກພາຕົວ ເນື່ອງຈາກວ່າບໍ່ເຄີຍຍອມເປີດເຜີຍການລັກພາຕົວເລີຍແມ້ແຕ່ນ້ອຍ
ທ່ານສົມບັດ ສົມພອນ ເກີດເມື່ອມື້ທີ່ 17 ກຸມພາ ປີ 1952 ຢູ່ບ້ານດອນຂຽວ ເມືອງໜອງບົກ ແຂວງຄຳມ່ວນ ປະເທດລາວ ເພີ່ນໄດ້ເກີດໃນຄອບຄົວທີ່ຍາກຈົນ ແລະເປັນລູກກົກຂອງພີ່ນ້ອງທັ້ງໝົດ ຕໍ່ມາ ເພີ່ນໄດ້ທືນຮຽນຕໍ່ຢູ່ສະຫະລັດອະເມລິກາແລະໄດ້ຮຽນໃນລະດັບຊັ້ນມັດທະຍົມສືກສາຢູ່ ລັດວິດສະຄອນຊິນ ສະຫະລັດອະເມລິກາ ຕໍ່ມາ ໃນຊຸມຕົ້ນທົດສະວັດທີ່ 70 ເພີ່ນໄດ້ຮັບທືນຮຽນຕໍ່ຢູ່ ມະຫາວິທະຍາໄລຮາວາຍ ແລະໄດ້ຮຽນຈົບປະລິນຍາຕີສາຂາການສືກສາໃນປີ 1974 ແລະປະລິນຍາໂທສາຂາກະເສດຕະກຳໃນປີ 1978.
ຕໍ່ມາ ທ່ານສົມບັດໄດ້ກັບມາປະເທດລາວຫຼັງຈາກການປ່ຽນແປງລະບອບການປົກຄອງແລ້ວໃນຊຸມປີ 1981 ວຽກທຳອິດທີ່ເພີ່ນໄດ້ເຮັດແມ່ນ ການສອນວິທີການເຮັດກະເສດຢ່າງຍັ່ງຍືນ ເພື່ອສົ່ງເສີມຄວາມປອດໄພຂອງອາຫານທີ່ມາຈາກການກະເສດ ນອກຈາກນີ້ເພີ່ນຍັງເປັນຜູ້ບຸກເບີກການໃຊ້ເຕັກນິກການປະເມີນໃນຊົນນະບົດແບບມີສ່ວນຮ່ວມໃນລາວດ້ວຍ ໃນປີ 1996 ເພີ່ນໄດ້ຮັບອະນຸຍາດຈາກກະຊວງສືກສາທິການຂອງປະເທດລາວໃຫ້ເຮັດການກໍ່ຕັ້ງສູນອົບຮົມຮ່ວມພັດທະນາ (PADETC) ເພື່ອຝືກການອົບຣົມໄວໜຸ່ມແລະເຈົ້າໜ້າທີ່ພັດທະນາທ້ອງຖີ່ນ.
ຕາມຊີວະປະຫວັດຂອງເພີ່ນທີ່ມີການເຜີຍແຜ່ໃນປີ 2005 PADETC ໄດ້ດຳເນີນການເລີ່ມຫຼາຍໆໂຄງການເພື່ອສົ່ງເສີມການໃຊ້ເຕັກໂນໂລຈີທີ່ເປັນມິດກັບສິ່ງແວດລ້ອມແລະສົ່ງເສີມຜູ້ປະກອບການຣາຍຍ່ອຍ ໂຮມໄປເຖີງການແນະນຳການໃຊ້ປຸ໋ຍອິນຊີ, ການຣີໄຊເຄີນຂີ້ເຫຢື່ອແລະເຕົານ້ຳມັນເຊື້ອເພີງທີ່ມີປະສິດທິພາບ ແລະການປະເມີນຜົນຮູບແບບໃໝ່ສຳລັບອົງກອນທຸລະກິດການກະເສດລາຍເລັກ ໂຄງການນີ້ໄດ້ດຳເນີນວຽກໃນຖານະສ່ວນໜື່ງຊອງການຝືກອົບຮົມອາສາສະໝັກໄວໜຸ່ມແລະການຝືກຮຽນຮູ້ໃນຊັ້ນຮຽນ (ຕັ້ງແຕ່ໃນລະດັບມັດທະຍົມສືກສາ, ວິທະຍາໄລ ແລະ ບັນດິດວິທະຍາໄລ) PADETC ໄດ້ສອນໃຫ້ອາສາສະໝັກໄວໜຸ່ມໄດ້ມີປະສົບການໃນການຮຽນຮູ້ຄວາມເປັນຜູ້ນຳ,ການເຮັດວຽກເປັນທີມ,ການບໍລິຫານຈັດການໂຄງງານ ແລະ ຄວາມຫຼາກຫຼານໃນການດຳລົງຊີວິດ ເຣື່ອງຣາວຄວາມຮູ້ໃນທ້ອງຖີ່ນ, ການຕະໜັກເຖີງສິ່ງແວດລ້ອມ, ການເຮັດກະເສດທີ່ດີ, ການເປັນຜູ້ປະກອບການ ແລະບັນຫາທີ່ຄວນແກ້ໄຂຢ່າງໄວ ເຊັ່ນ ບັນຫາດ້ານຢາເສບຕິດ.
ຕະຫຼອດຊີວິດຂອງທ່ານສົມບັດນັ້ນ ເພີ່ນໄດ້ພະຍະຍາມທີ່ຈະຫຼີກລ່ຽງເຣື່ອງຣາວທາງການເມືອງຫຼືການມີສ່ວນຮ່ວມທາງການເມືອງໃດໆມາຕະຫຼອດ ໃນປີ 2013 ພັນລະຍາຂອງເພີ່ນໄດ້ກ່າວວ່າ "ໃນບົດຄວາມທີ່ຜ່ານມາຈຳນວນຫຼາຍແລະຖະແຫຼງການທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບການຫາຍຕົວໄປຂອງສົມບັດ ບາງເທື່ອເພີ່ນໄດ້ຖືກຮຽກເກັບເງີນຈາກການເປັນນັກຕໍ່ສູ້ເພື່ອສິດທິມະນຸດສະຍະຊົນ ແລະນັກເຄື່ອນໄຫວເພື່ອສັງຄົມ ຄຳນີ້ບໍ່ຕ້ອງເວົ້າເຖີງສົມບັດ ຕົວເພີ່ນຫຼືວຽກຂອງເພີ່ນເລີຍ ມັນແມ່ນຄວາມຈິງທີ່ສົມບັດໄດ້ຜ່ານການເຮັດວຽກຢ່າງບໍ່ມີເໜື່ອຍເພື່ອກ້າວໄປສູ່ຄວາມຢູ່ດີກິນດີ ແລະ ສະໜັບສະໜຸນການສ້າງຂີດຄວາມສາມາດໃນການພັດທະນາຊັບພະຍາກອນມະນຸດຂອງຄົນຍາກຈົນໃນຊົນນະບົດ ແຕ່ງານຂອງສົມບັດບໍ່ເຄີຍໄດ້ຄາດຄັ້ນຫຼືເປັນສັດຕູກັບນະໂຍບາຍຂອງລັດຖະບານເລີຍ ທຸກໂຄງການແລະກິດຈະກຳທີ່ສົມບັດໄດ້ດຳເນີນການທຸກຢ່າງ ໄດ້ຮັບຄວາມເຫັນຊອບຈາກໜ່ວຍງານພາກລັດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງແລະໄດ້ຮັບຄວາມຮ່ວມມືຈາກເຈົ້າໜ້າທີ່ທ້ອງຖີ່ນ".
ປີຕໍ່ມາ ທ່ານສົມບັດໄດ້ມີບົດບາດສຳຄັນໃນການແນະນຳແນວຄິດດັດຊະນີຄວາມສຸກມວນໂຮມມາຍັງລາວ ໃນປີ 2007 ເພີ່ນໄດ້ເປັນ 1 ໃນຜູ້ຈັດການກອງປະຊຸມນານາຊາດວ່າດ້ວຍຄວາມສຸກມວນໂຮມປະຊາຊາດ ເທື່ອທີ່ 3 ຂະນະທີ່ປີ 2012 ເພີ່ນໄດ້ເປັນທີ່ປືກສາອາວຸໂສໃນຮູບເງົາສັ້ນເຣື່ອງ ຄວາມສຸກຂອງປະເທດລາວ ເຊີ່ງໄດ້ສາຍໃນກອງປະຊຸມເວທີປະຊາຊົນອາຊີ-ຍຸຣົບ ເທື່ອທີ່ 9 ງານນີ້ມີຄວາມໃກ້ຊິດກັບການມີສ່ວນຮ່ວມຂອງທ່ານສົມບັດໃນເຄືອຂ່າຍພຸດທະສາດສະນິກສັມພັນເພື່ອສັງຄົມ ເຊີ່ງຕັ້ງໂດຍ ທ່ານ ສຸລັກ ສິວະລັກ ເພື່ອນຂອງເພີ່ນ.
ການຍອມຮັບ.
ທ່ານສົມບັດ ສົມພອນ ກັບທ່ານເດດມອນ ຕູຕູ ໃນປີ 2006
ໃນປີ 2001 ທ່ານສົມບັດ ສົມພອນ ໄດ້ຮັບລາງວັນການພັດທະນາຊັບພະຍາກອນມະນຸດຈາກການເສີມສ້າງສັກກະຍະພາບຂອງຄົນຍາກຈົນໃນຊົນນະບົດຂອງລາວຈາກ ຄະນະກຳມາທິການເສດຖະກິດແລະສັງຄົມສຳລັບອາຊີແລະປາຊິຟິກແຫ່ງສະຫະປະຊາຊາດ.
ໃນປີ 2005 ເພີ່ນໄດ້ຮັບລາງວັນແມັກໄຊໄຊສຳລັບການເປັນຜູ້ນຳຊຸມຊົນ ຈາກການທີ່ເພີ່ນ ໄດ້ຕະໜັກເຖີງຄວາມພະຍາຍາມຂອງເພີ່ນທີ່ຈະສົ່ງເສີມການພັດທະນາຢ່າງຍັ່ງຍືນໃນປະເທດລາວໂດຍການຝືກອົບຮົມແລະສ້າງແຮງຈູງໃຈໃຫ້ຄົນໄວໜຸ່ມທີ່ຈະກາຍເປັນຄົນຣຸ່ນຜູ້ນຳ ທ່ານສົມບັດຍັງເປັນຄົນລາວພຽງຄົນດຽວທີ່ໄດ້ຮັບລາງວັນນີ້.
ໃນປີ 2010 ສູນອີດສຕ໌-ເວດສຕ໌ ໄດ້ຍອມຮັບການເຮັດວຽກເພື່ອສັງຄົມຂອງເພີ່ນຜ່ານການເຜີຍແຜ່ 50 ປີ 50 ເຣື່ອງ ໃນປີ 2011 ເພີ່ນຍັງໄດ້ກ່າວສຸນທອນພົດຢູ່ກອງປະຊຸມເຊີງປະຕິບັດການລະດັບພູມິພາກ ເອພີໄອ ເທື່ອທີ່ 10; [http://www.api-fellowships.org ເອພີໄອ] ແມ່ນເຄືອຂ່າຍຂອງປັນຍາຊົນສາທາລະນະແຫ່ງອາຊີໂດຍໄດ້ຮັບການສະໜັບສະໜຸນທືນຈາກມູນນິທິນິບປອນ ໃນປີ 2012 ເພີ່ນຍັງໄດ້ກ່າວສຸນທອນພົດໃນກອງປະຊຸມເວທີປະຊາຊົນອາຊີ-ຍຸຣົບ ເທື່ອທີ່ 9 ຢູ່ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ຄະນະກຳມາການຈັດການແຂ່ງຂັນລະຫວ່າງປະເທດຂອງ ເອອີພີເອຟ ໄດ້ກ່າວວ່າທ່ານສົມບັດແມ່ນ ໜື່ງໃນຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບການຍອມຮັບຫຼາຍທີ່ສຸດແລະມີອິດທິພົນລະຍະຍາວສຳລັບປະຊາຊົນ ເປັນສູນກາງແລະໄດ້ພັດທະນາເສດຖະກິດແລະສັງຄົມໃນປະເທດລາວ.
ການຫາຍຕົວໄປແລະການຕອບສະໜອງ.
ທ່ານສົມບັດຖືກລັກພາຕົວໄປໃນນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ໃນຊຸມແລງຂອງມື້ທີ່ 15 ທັນວາ 2012 ກ້ອງວົງຈອນປິດ ໄດ້ສະແດງພາບທີ່ມີຕຳຫຼວດຮຽກເພີ່ນລົງມາຈາກລົດແລະນຳເພີ່ນຂື້ນລົດປິ໊ກອັບໄປລັດຖະບານລາວໄດ້ປະຕິເສດການຮັບຜິດຊອບຂອງການຫາຍຕົວໄປຂອງເພີ່ນທັນທີ.
ການຫາຍຕົວໄປຂອງທ່ານສົມບັດ ສົມພອນສ້າງຄວາມກັງວົນໃຫ້ກັບຄົນແລະລັດຖະບານທົ່ວໂລກ ຜູ້ແທນລະດັບສູງຂອງສະຫະພາບຍຸຣົບດ້ານການຕ່າງປະເທດ, ສຳນັກງານຂ້າຫຼວງໃຫຍ່ເພື່ອສິດທິມະນຸດສະຍະຊົນແຫ່ງສະຫະປະຊາຊົນ, ສະມາຊິກສະພາຈາກອາຊີແລະຍຸຣົບ ອົງກອນພັດທະນາເອກກະຊົນລະຫວ່າງປະເທດ (ເອັນຈີໂອ) ແລະອີກຫຼາຍໆອົງກອນ ໄດ້ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ລັດຖະບານລາວດຳເນີນການທີ່ຄວນຈຳເປັນ ເພື່ອໃຫ້ແນ່ໃຈໃນການປ່ອຍຕົວຢ່າງປອດໄພຂອງເພີ່ນ ເດດມອນ ຕູຕູ ບິຊອບແຫ່ງອາຟິກາໃຕ້ ໄດ້ຂຽນຈົດໝາຍໄປຍັງ ທ່ານທອງສິງ ທຳມະວົງ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີລາວ ໃຫ້ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີການກວດສອບຢ່າງຟ້າວດ່ວນ ແຕ່ວ່າບໍ່ມີການຕອບສະໜອງຫຍັງເລີຍຈາກລັດຖະບານລາວ.
ໃນເດືອນມັງກອນ 2013 ອົງການນິລະໂທດສະກຳສາກົນ ຮຽກຮ້ອງລັດຖະບານໃຫ້ດຳເນີນການກ່ຽວກັບເຣື່ອງນີ້ໂດຍດ່ວນ ຕາມມາດ້ວຍການເຜີຍແຜ່ເອກະສານສະຫຼຸບການບັນຍາ 26 ໜ້າເຣື່ອງ "ລາວ ຈັບຈາກກ້ອງ ການບັງຄັບການຫາຍຕົວຂອງທ່ານສົມບັດ ສົມພອນ" (Laos: Caught on Camera - the enforced disappearance of Sombath Somphone).
ສູນວິເຄາະນະໂຍບາຍສາທາລະນະໃນ ວໍຊິງຕັນ ດີ.ຊີ. ແລະເຂດພູມິພາກອາຊີຕະເວັນອອກສຽງໃຕ້, ອົງກອນວິໄຈນະໂຍບາຍສາທາລະນະເອກກະຊົນ (ເອັນຈີໂອ) ໄດ້ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ລັດຖະບານລາວແລະໜ່ວຍຄວາມປອດໄພປ່ອຍຕົວທ່ານສົມບັດ ສົມພອນ ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ສູນວິເຄາະນະໂຍບາຍສາທາລະນະຍັງຍົກປະເດັນທ່ານສົມບັດ ສົມພອນວ່າເປັນການລະເມີດສິດທິ ມະນຸດສະຍະຊົນທີ່ຮຸນແຮງຄືກັບທີ່ເຄີຍເກີດຂື້ນກັບການຂ້າລ້າງຊາວລາວແລະຊາວມົ້ງແລະຄວາມຂັດແຍ້ງທາງສາດສະໜາໃນລາວ.
ໜື່ງເດືອນຫຼັງການຫາຍຕົວໄປຂອງເພີ່ນ ລັດຖະມົນຕີວ່າການກະຊວງຕ່າງປະເທດ ຮິນລາຣີ ຄລິນຕັນ ອອກຖະແຫຼງການຮຽກຮ້ອງໃຫ້ລັດຖະບານລາວ ກວດສອບຄວາມໂປ່ງໃສຂອງເຫດການທີ່ເກີດຂື້ນນີ້ແລະເຮັດທຸກຢ່າງໃນອຳນາດຂອງຕົນເພື່ອທີ່ຈະດຳເນີນການເຣື່ອງທັນທີແລະປ່ອຍຕົວທ່ານສົມບັດກັບບ້ານໄປຫາຄອບຄົວເພີ່ນ ມື້ທີ່ 24 ມີນາ, ຈອນ ແຄຣີ ລັດຖະມົນຕີວ່າການກະຊວງການຕ່າງປະເທດຄົນໃໝ່ ໄດ້ອອກຖະແຫຼງການໃນມື້ຄົບຮອບ 100 ມື້ການຫາຍຕົວໄປວ່າ ເປັນເຣື່ອງທີ່ເປັນຕາເສຍໃຈຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ການຫາຍຕົວໄປຢ່າງອະທິບາຍບໍ່ໄດ້ຂອງທ່ານສົມບັດ ສົມພອນ ຜູ້ທີ່ເຊີ່ງໄດ້ຮັບການນັບຖືຢ່າງກວ້າງຂວາງແລະສ້າງແຮງບັນດານໃຈໃຫ້ພົນລະເມືອງລາວເຊີ່ງໄດ້ສ້າງຄຸນນະປະໂຫຍດຢ່າງຫຼາຍຂື້ນໃນປະເທດຂອງເຂົາ ກໍ່ໃຫ້ເກີດຄຳຖາມກ່ຽວກັບການເຮັດຜິດຂອງລັດຖະບານລາວໃນການໃຊ້ກົດໝາຍແລະການມີສ່ວນຮ່ວມຮັບຜິດຊອບກັບໂລກນີ້.
ສາມຄະນະຜູ້ແທນຂອງສະມາຊິກລັດຖະສະພາຈາກອາຊີແລະຍຸຣົບເດີນທາງມາຍັງນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນໃນປີ 2013 ເພື່ອຫາລືກ່ຽວກັບການຫາຍຕົວໄປຂອງທ່ານສົມບັດກັບລັດຖະບານລາວ ການຢ້ຽມຢາມເທື່ອທຳອິດໃນເດືອນມັງກອນ ວັນເດນ ເບນໂລ ສະມາຊິກສະພາຄອງເກຣດຈາກຟິລິບປິນແລະຜູ້ສ້າງຕັ້ງ ໂຟກັດອອນເດິໂກບອນເຊາທ໌ (Focus on the Global South) ກ່າວວ່າ ເຮາຢູ່ໄກຈາກຄວາມພໍໃຈຈາກຄຳຕອບທີ່ໄດ້ ວຸດທິສະພາດັດຊ໌ ທູ ເອວຊິຟາ ກ່າວຫຼັງຈາກການໄປຢ້ຽມຢາມໃນເດືອນມີນາ ຖ້າເຈົ້າໜ້າທີ່ລາວຄິດວ່າບັນຫາການຫາຍຕົວໄປຂອງທ່ານສົມບັດຈະເຮັດໃຫ້ບັນຫາໝົດໄປ ເຂົາເຈົ້າຄິດຜິດໃນເດືອນກັນຍາ 3 ຄະນະຜູ້ແທນ ປະກອບດ້ວຍຜູ້ແທນຈາກເດນມາກແລະເບວຢຽມ ໄດ້ຂໍ້ສະຫຼຸບວ່າ ທາງການລາວເບີ່ງໄກແລະບໍ່ໄດ້ສະແດງຄວາມໃຫ້ເຫັນເຖີງຄວາມຕັ້ງໃຈຫຼືຄວາມສາມາດພຽງພໍທີ່ຈະຫາທາງອອກກັບກໍລະນີນີ້ແລະໄດ້ປະຕິເສດຂໍ້ສະເໜີການໃຫ້ຄວາມຊ່ວຍເຫຼືອທາງເຕັກນິກໃດໆເພື່ອກວດສອບເຣື່ອງນີ້.
ລະຫວ່າງກອງປະຊຸມລະດັບສູງກັບລັດຖະບານລາວທີ່ຈັດຂື້ນຢູ່ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນໃນເດືອນພືດສະຈິກ ປີ 2013 ຈຳນວນຂອງຜູ້ບໍລິຈາກຕ່າງປະເທດສະແດງຄວາມກັງວົນຂອງພວກເຂົາກ່ຽວກັບການຫາຍຕົວໄປຂອງທ່ານສົມບັດ ຄຳສັ່ງຈາກອົງການພັດທະນາຍຸຣົບຮຽກຮ້ອງໃຫ້ລັດຖະບານລາວ ດຳເນີນການກວດສອບຢ່າງຄອບຄຸມແລະໃຫ້ມີຄວາມໂປ່ງໃສຂອງຄະດີນີ້ຢ່າງເຕັມທີ່ແລະໃຫ້ຄວາມຮ່ວມມືກັບໜ່ວຍງານຂອງສະຫະປະຊາຊາດ ເຊັ່ນ ຄະນະທີ່ເຮັດວຽກກ່ຽວກັບການບັງຄັບຄົນໃຫ້ສູນຫາຍໃນເຈນີວາ.
ໃນມື້ທີ່ 15 ທັນວາ ປີ 2013 ຄົບຮອບໜື່ງປີຂອງການຫາຍສາບສູນຂອງທ່ານສົມບັດ ສົມພອນ ໄດ້ຖືກປະກາດໄວ້ໂດຍຖະແຫຼງການຂອງລັດຖະບານ ສະວິດເຊີແລນ,ອັງກິດ ແລະສະຫະລັດອະເມລິກາ ແລະການເດີນຂະບວນປະທ້ວງສະຖານທູດລາວໃນບາງກອກ ໂຕກຽວ ແລະແຄນເບີລາ ອົງການນິລະໂທດສະກຳສາກົນອອກມາຮຽກຮ້ອງອີກເທື່ອເພື່ອໃຫ້ມີການດຳເນີນການເຣື່ອງນີ້ ຂະນະທີ່ເອັນຈິໂອອາຊີ 62 ກຸາມ ໄດ້ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີການສອບສວນໃໝ່ ຂະນະທີ່ ຄະນະລາຍງານພິເສດກ່ຽວກັບສິດທິເສລີພາບໃນການຊຸມນຸມໂດຍສະຫງົບແຫ່ງສະຫະປະຊາຊາດ ໄດ້ຂໍໃຫ້ລັດຖະບານລາວ ໃຫ້ຄວາມຮ່ວມມືເຕັມທີ່ກັບ ຄະນະມົນຕີສິດທິມະນຸດສະຍະຊົນແຫ່ງສະຫະປະຊາຊາດ.
ສື່ນານາຊາດຍັງໄດ້ລາຍງານການຫາຍຕົວໄປຂອງທ່ານສົມບັດ ເຊັ່ນ ບີບີຊີ, ອັນ ຈາຊີຣ່າ ຟ໊ອກຊ໌ນິວສ໌, ດອຍຊ໌ ເວເລຍ໌, ເລີມງ, ເດິ ກາດຽນ, ເດິວໍສະຕີດເຈິນັລ, ເອບີຊີ ອອສເຕຣເລຍ ແລະສື່ອື່ນໆອີກຫຼາຍ.
ມຸກດາວັນ ສັນຕິພອນ Moukdavanyh Santiphone - ສາວນັກຮ້ອງບ້ານທົງ ໝໍລຳບ້ານນາ
ເຈົ້າຂອງຜົນງານເພງ ມົນຮັກບ່າວເມືອງວັງ, ສຽງແຄນແທນໃຈ, ເອີ້ນອ້າຍໃສ່ໝໍ້ໜຶ້ງ, ບ່າວທ່າແຂກ ສາວສະຫວັນ.
ເປັນຊາວບ້ານ ບ້ານທາດອີງຮັງ ເມືອງໄກສອນ ພົມວິຫານ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ສປປ.ລາວ
ມຸກດາວັນ ສັນຕິພອນ ໄດ້ມີໂອກາດຮ້ອງເພງຍ້ອນວ່າ ໃນມື້ຊ້ອມວົງ ຂອງ ວົງດົນຕີອີເລັກໂທນກ້ວຍສຸກຂຽວ
ຂາດນັກຮ້ອງ ໃນມື້ນັ້ນ ມຸກດາວັນ ສັນຕິພອນ ໄດ້ນັ່ງຢູ່ນັ້ນ ພໍ່ສັນຕິໄຊ ສັນຕິພອນ ພໍ່ມຸກດາວັນ ສັນຕິພອນ
ຜົນງານ - ນັບແຕ່ເລີມຮ້ອງເພງກະໄດ້ເຂົ້າປະກວດຮ້ອງເພງ ແຕ່ອາຍຸ 5 ປີ ມີໄດ້ລາງວັນກະຫລາຍລາງວັນ
ໃນປີ 2008 ມຸກດາວັນ ສັນຕິພອນ ໄດ້ມີໂອກາດເປັນສະມາຊິກສະໂມສອນວັດທະນະທຳ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ໃນວຽກການຮ້ອງ ການລຳ
ໃນປີ 2010 ມຸກດາວັນ ສັນຕິພອນ ໄດ້ມີໂອກາດເປັນສະມາຊິກນັກສະແດງ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ
ຮັບໃຊ้ ງານສະຫລອງນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນຄົບຮອບ 450 ປີ ໃນວຽກການຮ້ອງ ການລຳຄອນສະຫວັນ ລຳຜູ້ໄທ
ຊື່ ຊຸດ ຊຳລະແຜໃຈ ຮ້ອງລວມໝູ່ 4 ຄົນ ເພງທີ່ໄດ້ຮັບການຍອມຮັບ - ເພງໄຫວບໍ່ພໍ່
ໃນປີ 2014 ມຸກດາວັນ ສັນຕິພອນ ໄດ້ມີໂອກາດ ເຂົ້າຮອບ ລາງວັນດວງຈຳປາ Lao music award 2014
ໃນປັດຈຸບັນ ມຸກດາວັນ ສັນຕິພອນ ກະຍັງເປັນ ສາວນັກຮ້ອງບ້ານທົງ ໝໍລຳບ້ານນາ ປະຈຳວັງດົນຕີອີເລັກໂທນກ້ວຍສຸກຂຽວ
ໃຊ້ຊີວິດເປັນຊາວບ້ານ ບ້ານທາດອີງຮັງ ເມືອງໄກສອນ ພົມວິຫານ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ສປປ.ລາວ
ທ່ານສາມາດຕິດຕໍ່ ແລະຕິດຕາມຜົນງານ ມຸກດາວັນ ສັນຕິພອນ ທາງ facebook ແລະ facebook fanpage
ຫາກທ່ານຕ້ອງການ ຕິດຕາມຜົນງານ ໄດ້ທາງ Youtube KZK OFFICIAL MV
ເອັນຣິໂຄ ເລັດຕາ ເກີດ 20-08-1966 ແມ່ນນັກການເມືອງຝາ່ຍ centre-left ແລະແມ່ນນາຍຍົກລັດຖະມົນຕີຂອງອີຕາລີຄົນປັດຈຸບັນ ຫລັງຈາກການເລືອກຕັ້ງໃນຕົ້ນປີ2013 ກາຍເປັນຜູ້ນຳໃນລັດຖະບານປະສົມເຊິ່ງປະກອບດ້ວຍພັກcentre-left Democratic ເຊິ່ງແມ່ນລາວເປັນເລຂາພັກ,ພັກປີກຂວາ ອິສະລະພາບຂອງປະຊາຊົນແລະ centrist Civic Choice
ລາວເປັນອາດີດລັດຖະມົນຕີ european affair ຈາກປີ 1998-1999 ແລະລັດຖະມົນຕີ ກ ຊ ອຸດສາຫະກຳໃນປີ 99-2001.
ເສັ້ນສູນສູດ ມັນຜ່ານສູນກາງຂອງກາວິທັດຂອງຮ່າງກາຍຂອງຊັ້ນສູງທີ່ ຫມູນ, ທາງຕັ້ງ ຍົນໄປດ້ານຕັດຂອງຮ່າງກາຍກັບແກນຫມູນວຽນຂອງຮ່າງກາຍຂອງຊັ້ນສູງ, ເສັ້ນຂອງ ທິດສະດີ ຂອງເສັ້ນສູນສູດ.
ເມືອງ ພູຄູນ ເປັນເມືອງໜຶ່ງທີ່ສຳຄັນໃນແຂວງຫລວງພະບາງ, ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ທາງທິດໃຕ້ຂອງແຂວງຫລວງພະບາງ. ລັກສະນະພູມສັນຖານເປັນພູດອຍ ແລະ ພູສູງເປັນສ່ວນຫລາຍ(ປະມານ 85-90% ຂອງພື້ນທີ່ເມືອງທັງຫມົດ(ຫມາຍເຫດ ຜູ້ຂຽນສັນນິຖານເອງໂດຍອີງຈາກລັກສະນະພູມສັນຖານ ແລະ ຈາກການສຳຫລວດເບິ່ງຜ່ານພາບຖ່າຍ ແລະ ການເດີນທາງໄປສຳຜັດດ້ວຍຕົນເອງ). ເມືອງດັ່ງກ່າວນີ້ ເປັນເມືອງຫນຶ່ງທີ່ປົກຫຸ້ມໄປດ້ວຍພູ-ຜາ-ປ່າໄມ້ ທີ່ອຸດົມໄປດ້ວຍຊີວະນາໆພັນຫລາກຫລາຍຊະນິດ ຕັ້ງກະແຈກກະຈາຍຢູ່ທຸກມຸມຂອງເມືອງ.
- ທິດໃຕ້ ຕິດກັບເມືອງກາສີ ແຂວງວຽງຈັນ ແລະ ເມືອງລ້ອງແຈ້ງ ແຂວງໄຊສົມບູນ
- ທິດຕາເວັນຕົກ ຕິດກັບເມືອງ ຊຽງເງິນ ແຂວງ ຫລວງພະບາງ
ເສັ້ນທາງຂົນສົ່ງຫລັກໆ ທີ່ແລ່ນຜ່ານເມືອງພູຄູນແມ່ນເສັ້ນທາງເລກທີ່ 13 ເຊິ່ງແລ່ນຜ່ານເມືອງກາສີ ແລ້ວຕັດຜ່ານໃນກາງເມືອງພູຄູນ ແລ້ວຂຶ້ນໄປສູ່ເມືອງຊຽງເງິນ. ເສັ້ນທາງຫລັກສາຍທີ ສອງແມ່ນ ເສັ້ນທາງເລກ 7 ເຊິ່ງເຊື່ອມຕໍ່ຈາກໃຈກາງເມືອງພູຄູນ(ສາມແຍກພູຄູນ) ໄປທາງທິດຕາເວັນອອກ ໄປຍັງເມືອງພູກູດ ແຂວງຊຽງຂວາງ
ເມືອງນີ້ມີຫລາຍເຜົ່າພັນອາໄສຢູ່ນຳກັນ (ເຊິ່ງຜູ້ຂຽນເອງບໍ່ສາມາດລະບຸຊື່ຂອງແຕ່ລະເຜົ່າໄດ້) ແຕ່ສາປະສົບການທີ່ເຄີຍເດີນທາງຜ່ານໄປໆມາໆ ແລ້ວພົບເຫັນປະຊາຊົນທີ່ອາໄສພາຍໃນເມືອງນີ້ສ່ວນຫລາຍເປັນເຜົ່າກຶມຫມຸ, ເຜົ່າລາວລຸ່ມ ແລະ ເຜົ່າມົ້ງ. ເຊິ່ງ 3 ເຜົ່າຫລັກນີ້ ອາໄສຢູ່ທຸກທິດຂອງເມືອງ. ປະຊາຊົນບັນດາເຜົ່າມີຮີດຄອງປະເພນີ ແລະ ຂະນົບທຳນຽມ, ການນຸ່ງຖື ແລະ ພາສາທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ເຊິ່ງເປັນມົນສະເຫນ່ຢ່າງຫນຶ່ງທີ່ມີຄວາມລາກຫລາຍ ແລະ ເຮັດໃຫ້ຫນ້າຄົ້ນຫາ. ໃນແງ່ຂອງການລ້ຽງຊີບ, ປາຊົນສ່ວນຫລາຍອາໄສການເຮັດໄຮ່, ເຮັດສວນ, ເຮັດນາ ແລະ ເກັບເຄື່ອງປ່າຂອງດົງເພື່ອບໍລິໂພກ ແລະ ຊື້ຂາຍຕາມທ້ອງຕະຫລາດ ແລະ ຕາມທາງ ລຽບຕາມເສັ້ນທາງເລກທີ 13 ແລະ ເສັ້ນທາງເລກ 7.
ໝາຍເຫດ: ຂໍ້ມູນທີ່ຂຽນລົງໄປໃນວີກີພີເດຍນີ້ ເປັນຂໍ້ມູນພື້ນຖານຂອງເມືອງພູຄູນ ເຊິ່ງຂໍ້ມູນແມ່ນໄດ້ຈາກການສຳຫລວດ ແລະ ສັງເກດຈາກປະສົບການຕົວຈິງເປັນຫລັກ. ເຊິ່ງຍັງບໍ່ທັນໄດ້ມີຂໍ້ມູນທີ່ເປັນທາງການຈາກຫນ່ວຍງານລັດ ຫລື ຫນ່ວຍງານໃດໆ ມາອ້າງອີງເທື່ອ.
ຄຳແນະນຳ: ຕໍ່ໄປ ຫາກມີໃຜສົນໃຈຂຽນລົງໃນ ວີກີພີເດຍນີ້ ເພື່ອຈຸດປະສົງເຜີຍແຜ່ ເພື່ອເປັນປະໂຫຍດແກ່ຊາວລາວເຮົາ ລົບກວນເອົາຂໍ້ມູນຈາກຫນ່ວຍງານລັດ(ຫນ່ວຍງານປົກຄອງເມືອງ) ແລະ ຫນ່ວຍງານອື່ນໆ ທີ່ເຮັດການສຶກສາ ຄົ້ນຄວ້າທີເປັນລາຍລັກອັກສອນ ແລະ ຫນ້າເຊື່ອຖືໄດ້ ມາລົງໃສ ແລ້ວໃຫ້ແຈ້ງແຫລ່ງທີ່ມາຂງຂໍ້ມູນ ມາຈາກໃສ ປີໃດ...
BM-30 Smerch (Tornado) ຫຼື 9A52-2 Smerch, M ແມ່ນ້ໍາຫນັກບັ້ງໄຟ Soviet ຫຼາຍ launcher.
ລະບົບດັ່ງກ່າວໄດ້ຖືກອອກແບບມາເພື່ອທໍາລາຍບຸກຄະລາກອນ, ພາຫະນະຫຸ້ມເກາະແລະເປົ້າຫມາຍຂອງປາໃນເຂດເອກ, ສະຖານີໂທລະປືນໃຫຍ່, ສະແດງຄໍາຄຶດຄໍາສັ່ງແລະ depots ລູກປືນ. ໄດ້ມີການສ້າງຕັ້ງຂື້ນໃນປີ 1980 ຕົ້ນເຂົ້າແລະການບໍລິການໃນກອງທັບ Soviet ໄດ້ໃນປີ 1989.
ໃນເວລາທີ່ສັງເກດເຫັນວ່າທໍາອິດທີ່ພາກຕາເວັນຕົກໃນປີ 1983, ລາວໄດ້ຮັບລະຫັດຂອງ MRL M1983 280mm. ມັນແມ່ນຄາດວ່າຈະຖືກປ່ຽນແທນໂດຍ Tornado 9A52-4.
KAI T-50 Golden Eagle ແມ່ນຄອບຄົວຂອງຄູຝຶກ supersonic ເກົາຫລີໃຕ້ແລະເຮືອບິນ fighters ແສງສະຫວ່າງ, ການພັດທະນາໂດຍ Korea Aerospace Industries (KAI) ກັບ Lockheed Martin ໄດ້. T-50 ແມ່ນເຮືອບິນຊົນເຜົ່າພື້ນເມືອງຂອງເກົາຫລີໃຕ້ຄັ້ງທໍາອິດ supersonic ແລະຫນຶ່ງຂອງຄູຝຶກ supersonic ຂອງໂລກບໍ່ພໍເທົ່າໃດ.
ການພັດທະນາໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນໃນທ້າຍຊຸມປີ 1990, ແລະຖ້ຽວບິນທໍາອິດຂອງຕົນທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນປີ 2002. ເຮືອບິນເຂົ້າໄປໃນການບໍລິການຢ່າງຫ້າວຫັນກັບສາທາລະນະຂອງເກົາຫຼີໃຕ້ອາກາດ (ROKAF) ໃນປີ 2005.
Mikoyan MiG-29 (ພາສາລັດເຊຍ: МикоянМиГ-29; ອົງການເນໂຕ້ຊື່ການລາຍງານ: "Fulcrum") ເປັນເຮືອບິນ fighter jet ທີ່ສີ່, ການຜະລິດການອອກແບບໃນສະຫະພາບ Soviet.
ການພັດທະນາໂດຍສໍານັກງານການອອກແບບ Mikoyan ເປັນ fighter ດີກວ່າອາກາດໃນໄລຍະຊຸມປີ 1970, MiG-29, ຄຽງຄູ່ກັບການຂະຫນາດໃຫຍ່ Sukhoi Su-27, ໄດ້ມີການພັດທະນາວຽກງານຕ້ານ fighters ອາເມລິກາເຊັ່ນ McDonnell Douglas F-15 Eagle, ແລະນະໂຍບາຍດ້ານການທົ່ວໄປ F-16 ສູ້ກັນ Falcon. ການ MiG-29 ເຂົ້າໄປບໍລິການທີ່ມີ Soviet ອາກາດໃນປີ 1983.
Dassault Mirage 2000 ເປັນ multirole ຝຣັ່ງ, ດຽວເຄື່ອງຈັກສີ່, ການຜະລິດ fighter jet ລິດຕະພັນໂດຍ Dassault ບິນ. ໄດ້ມີການອອກແບບໃນປີ 1970 ທ້າຍເປັນ fighter lightweight ອີງໃສ່ Mirage III ສໍາລັບການບັງຄັບໃຊ້ທາງອາກາດຝຣັ່ງ (Armée de l'ທາງອາກາດ). ການ Mirage 2000 evolved ເຂົ້າໄປໃນເຮືອບິນ multirole ມີ variants ຫຼາຍການພັດທະນາ, ມີການຂາຍໃຫ້ຈໍານວນຂອງປະເທດໃດຫນຶ່ງ.
variants ການປະກອບ Mirage 2000N ແລະ 2000D variants ປະທ້ວງ, ໄດ້ຮັບການປັບປຸງ Mirage 2000-5 ແລະ variants ການສົ່ງອອກຈໍານວນຫນຶ່ງ. ເຮືອບິນໃນໄລຍະ 601 ໄດ້ຮັບການກໍ່ສ້າງ ແລະມັນກໍ່ແມ່ນຢູ່ໃນການບໍລິການໃນເກົ້າປະເທດທີ່ເປັນຂອງປີ 2009.
Sukhoi Superjet 100 (ພາສາລັດເຊຍ: СухойСуперджет 100), SSJ100 ເປັນເຮືອບີນໂດຍສາຍ jet ໃນພາກພື້ນໃນ 75 - ໃຫ້ປະເພດ 95 ບ່ອນນັ່ງ. ມີການພັດທະນາໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນໃນປີ 2000, ສາຍການບິນດັ່ງກ່າວໄດ້ຖືກອອກແບບໂດຍການແບ່ງບິນພົນລະເຮືອນຂອງບໍລິສັດ Aerospace ພາສາລັດເຊຍ Sukhoi ໃນການຮ່ວມມືກັບຄູ່ຮ່ວມງານຕົ້ນຕໍຂອງຕົນ Boeing. ຖ້ຽວບິນທໍາອິດຂອງຕົນໄດ້ດໍາເນີນໃນວັນທີ 19 ເດືອນພຶດສະພາປີ 2008. ໃນວັນທີ 21 ເດືອນເມສາປີ 2011, Superjet 100 ໄດ້ດໍາເນີນການບິນໂດຍສານຂອງຕົນຄັ້ງທໍາອິດທຸລະກິດ, ກ່ຽວກັບເສັ້ນທາງທີ່ Armavia ຈາກ Yerevan ກັບກູ.
ການອອກແບບເພື່ອສາມາດແຂ່ງຂັນລະດັບສາກົນທີ່ມີ, 148, Embraer ແລະ Bombardier ຄູ່ຮ່ວມງານ, ການ Superjet 100 ເນື່ອງຕ່ໍາຄ່າໃຊ້ຈ່າຍໃນການປະຕິບັດການຮ້ອງຂໍເງິນຂອງຕົນ, ຢູ່ໃນລາຄາຊື້ຕ່ໍາຂອງ $ 35 ລ້ານຄົນ.
ສະພາແຫ່ງສຸດທ້າຍຂອງ Superjet 100 ແມ່ນເຮັດໄດ້ໂດຍການ Komsomolsk ສຸດ Amur ເຮືອບິນຜະລິດຕະພັນ. ຂອງມັນຊໍາ, 146 ເຄື່ອງຈັກໄດ້ຖືກອອກແບບແລະຜະລິດໂດຍບໍລິສັດ PowerJet ຮ່ວມຝຣັ່ງ, ລັດເຊຍແລະເຮືອບິນແມ່ນຕະຫຼາດສາກົນໂດຍ SuperJet ບໍລິສັດຮ່ວມມືລະຫວ່າງ Italian, ພາສາລັດເຊຍສາກົນ.
Airbus A318 ແມ່ນ ສະມາຊິກ ຂະຫນາດນ້ອຍສຸດ ຂອງຄອບຄົວຂອງ A320 Airbus ຂອງ [http://cweco.co.kr/ ສັ້ນ], ການຂະຫນາດກາງ ລະດັບຄວາມ, ແຄບ ຮ່າງກາຍ, ສາຍການບິນ Jet ຜູ້ໂດຍສານ ການຄ້າ ຜະລິດຕະພັນ ໂດຍ Airbus ອຸດສາຫະກໍາ. A318 ປະຕິບັດ ເຖິງ 132 ຜູ້ໂດຍສານ ແລະ ມີລະດັບຄວາມ ສູງສຸດຂອງ 3.100 nmi (5,700 ກິໂລແມັດ; 3.600 mi). ສະພາແຫ່ງ ສຸດທ້າຍ ຂອງເຮືອບິນ ທີ່ໃຊ້ເວລາ ສະຖານທີ່ໃນ Toulouse, ປະເທດຝຣັ່ງ.
ເຮືອບິນ ທີ່ມີ ອັດຕາການ ປະເພດ ທົ່ວໄປທີ່ມີ ສະບັບພາສາ ຂອງຄອບຄົວ A320 Airbus ອື່ນທັງຫມົດ, [http://www.benics.co.kr/ ໃຫ້] ທົດລອງ ຂອງຄອບຄົວ A320 ທີ່ມີຢູ່ແລ້ວ ເພື່ອບິນເຮືອບິນ ທີ່ບໍ່ມີ ຄວາມຕ້ອງການ ສໍາລັບ ການຝຶກອົບຮົມ ໃນຕໍ່ຫນ້າ. ມັນ ແມ່ນ ເຮືອບິນ ການຄ້າ ທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດ ການຢັ້ງຢືນໂດຍ ຫະພາບເອີຣົບ ອົງການ ຄວາມປອດໄພຂອງ ການບິນ ສໍາລັບການ ປະຕິບັດງານ ວິທີການ, ໃຫ້ ການບິນ ຢູ່ທີ່ ສະຫນາມບິນ ດັ່ງກ່າວ ເປັນ ລອນດອນ ນະຄອນ.
A318 ເຂົ້າ ການບໍລິການ ໃນ ເດືອນກໍລະກົດ ປີ 2003 ທີ່ມີ ຊາຍແດນ ສາຍການບິນ. ພີ່ນ້ອງ ກັບ ສະບັບພາສາ ຂອງຄອບຄົວ A320 Airbus ອື່ນໆ, ມັນ [http://www.gidaechan.kr/ ໄດ້ຂາຍ] ຢູ່ໃນ ພຽງແຕ່ ຈໍານວນ ຂະຫນາດນ້ອຍ ທີ່ມີຄໍາສັ່ງ ຈໍານວນທັງຫມົດ ສໍາລັບການ ພຽງແຕ່ 81 ເຮືອບິນ ທີ່ຕັ້ງໄວ້ ເປັນ 30 ເດືອນພະຈິກ ປີ 2012 [http://siminfund.or.kr/ ແລະ] ຫຼັງຈາກ 2 ຍົກເລີກ ຕິດຕໍ່ກັນ ແລະ ການຈັດສົ່ງການ ສຸດທ້າຍ ໃນ H1 2013 ຄໍາ ສັ່ງ ໃນປັດຈຸບັນ ແມ່ນ ເປົ່າ ກັບ 79 ເຮືອບິນ ສົ່ງ.
Boeing 737 ເປັນສັ້ນ, ການຂະຫນາດກາງ, ລະດັບ ນ້ໍາ ເຄື່ອງຈັກໃນການ, ສາຍການບິນ Jet ແຄບ ຮ່າງກາຍ. ການພັດທະນາ ຕົ້ນສະບັບເປັນ ສັ້ນ, ຄ່າໃຊ້ຈ່າຍ ຕ່ໍາ ສາຍການບິນ ນ້ໍາ ຈັກ ເປັນ ມາຈາກ Boeing ຂອງ 707 ແລະ 727, 737 ໄດ້ພັດທະນາ ເຂົ້າໃນຄອບຄົວ ຂອງເກົ້າ ແບບ ຜູ້ໂດຍສານ ທີ່ມີ ຄວາມອາດສາມາດ ຂອງ 85 215 ຜູ້ໂດຍສານ ໄດ້. 737 ແມ່ນ ສາຍການບິນ ແຄບ ຮ່າງກາຍ, Boeing ເທົ່ານັ້ນ ໃນການຜະລິດ, ທີ່ມີ -600, -700, -800, ແລະ 900ER ສະບັບ ປະຈຸບັນ ຈະຖືກ ກໍ່ສ້າງຂຶ້ນ. A Re: ວິສະວະກໍາ ແລະ Re: ການອອກແບບ ສະບັບ, ໄດ້ 737 ນ້ໍາ, ຖືກກໍານົດ ໃຫ້ ປະຕິບັດ ໃນ ປີ 2017.
ຕວງ ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ໃນປີ 1964, ເບື້ອງຕົ້ນ 737-100 flew ໃນ 1967 ແລະ ໄດ້ເຂົ້າໄປໃນ ການບໍລິການ ສາຍການບິນ ໃນເດືອນກຸມພາ ປີ 1968. ຕໍ່ໄປ ໄດ້ 737-200 ນານ ເຂົ້າ ການບໍລິການ ໃນເດືອນເມສາ ປີ 1968. ໃນປີ 1980 Boeing ເລີ່ມ -300, -400, ແລະ -500 ແບບ, ໂດຍອີງ ຕໍ່ ການ ເປັນ Boeing 737 ໄລຍະ ຄລາສສິກ. ໄດ້ 737 ຄລາສສິກ ເພີ່ມ ຄວາມອາດສາມາດ ແລະການລວມ CFM56 turbofan ເຄື່ອງຈັກ ພ້ອມກັບ ການປັບປຸງ ປີກ. ໃນ ຊຸມປີ 1990 ໄດ້ Boeing ນໍາສະເຫນີ 737 ການຜະລິດ ຕໍ່ໄປ ມີການປ່ຽນແປງ ຫຼາຍ ລວມທັງ ປີກ Re: ການອອກແບບ, ການຍົກລະດັບ cockpit ຫ້ອງ ທົດລອງ, ແລະ ພາຍໃນໃຫມ່. ໄດ້ 737 ຕໍ່ໄປ ການຜະລິດ ປະກອບດ້ວຍ ສີ່ -600, -700, -800, ແລະ 900ER ແບບ, ມີນໍ້າ ຈາກ 102 ສາວ (31.09 m) ກັບ 138 ສາວ (42.06 m) ໃນ ຄວາມຍາວ. ສະບັບ Jet Boeing ທຸລະກິດ ຂອງ 737 ການຜະລິດ ຕໍ່ໄປ ແມ່ນການຜະລິດ ຍັງ.
ໄດ້ 737 ຊຸດ ໄດ້ສາຍການບິນ Jet ທີ່ດີທີ່ສຸດ, ການຂາຍ ໃນປະຫວັດສາດ ຂອງການບິນ ໄດ້. 737 ໄດ້ຮັບການ ຜະລິດຕະພັນ ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ໂດຍ Boeing ນັບຕັ້ງແຕ່ ປີ 1967 ກັບ 7,755 ເຮືອບິນ ສົ່ງແລະ 3,467 ຄໍາສັ່ງ ທັນໄດ້ ບັນລຸຜົນ ເປັນ ຂອງເດືອນກັນຍາ 2013. 737 ສະພາແຫ່ງ ເປັນຈຸດໃຈກາງ ຢູ່ທີ່ ໂຮງງານຜະລິດ Renton Boeing ໃນ Renton, ວໍຊິງຕັນ. 737s ຈໍານວນຫຼາຍ ຮັບໃຊ້ ຕະຫຼາດ ທີ່ເຕັມໄປ ມາໃນ 707, 727, 757, ຊິງຕັນດີຊີ, 9, ແລະ MD-80/MD-90 ສາຍການບິນ, ແລະເຮືອບິນ ໃນປະຈຸບັນ ຈະແຂ່ງຂັນ ຕົ້ນຕໍທີ່ມີ ຄອບຄົວ Airbus A320. ມີ, ໂດຍສະເລ່ຍ, 1.250 737s Boeing ທະຫານ ໃນເວລາ ໃດຫນຶ່ງ, ມີສອງ ທີ່ດິນ ບ່ອນທີ່ບາງທີ່ ໃນທຸກໆຫ້າ ວິນາທີ.
McDonnell Douglas (ໃນປັດຈຸບັນ Boeing) ການໂຈມຕີ Eagle F-15E ແມ່ນທັງຫມົດສະພາບອາກາດ fighter multirole, ມາຈາກການ McDonnell Douglas F-15 Eagle. ໄດ້ F-15E ໄດ້ອອກແບບໃນປີ 1980 ສໍາລັບໄລຍະຍາວ, interdiction ຄວາມໄວສູງໂດຍບໍ່ມີການອາໄສຢູ່ໃນໄພຫຼືເຮືອບິນເອເລັກໂຕຣນິກສົງຄາມ. ສະຫະລັດທະຫານອາກາດ (USAF) Eagles F-15E ການໂຈມຕີສາມາດແຍກອອກຈາກສະຫະລັດ Eagle ອື່ນໆ variants ໂດຍ camouflage darker ແລະ້ມັນເຊື້ອໄຟສອດຄ່ອງເຫັນຕາມການໄດ້ຮັບເຄື່ອງຈັກໃນການ.
ການໂຈມຕີ Eagle ໄດ້ແຈກຢາຍສໍາລັບການປະຕິບັດງານທາງທະຫານໃນອີຣັກ, ຖານແລະລີເບຍ. ໃນລະຫວ່າງການປະຕິບັດງານເຫຼົ່ານີ້ໄດ້ F-15E ໄດ້ປະຕິບັດການໂຈມຕີເລິກຕໍ່ເປົ້າຫມາຍທີ່ມີມູນຄ່າສູງ, ລາດຕະເວນທາງອາກາດການສູ້ຮົບ, ແລະສະຫນັບສະຫນູນທາງອາກາດຢ່າງໃກ້ຊິດສໍາລັບຫລາຍແດ່ຕ. ມັນໄດ້ເຫັນການປະຕິບັດຢູ່ໃນຄວາມຂັດແຍ່ງຕໍ່ມາ, ແລະໄດ້ຮັບການສົ່ງອອກໄປຫຼາຍປະເທດ.
Sukhoi Su - 27 (ພາສາລັດເຊຍ: СухойСу 27) (ອົງການເນໂຕ້ ຊື່ ການລາຍງານ: Flanker) ເປັນ ນ້ໍາ ເຄື່ອງຈັກ ເຮືອບິນ fighter manoeuverable Super ອອກແບບໂດຍ Sukhoi. ມັນ ມີຈຸດປະສົງ ທີ່ເປັນ ຄູ່ແຂ່ງ ໂດຍກົງ ສໍາລັບການ ຂະຫນາດໃຫຍ່ ສະຫະລັດ ການຜະລິດ Fighter ສີ່, ມີ 3.530 ກິໂລແມັດ (1,910 nmi) ລະດັບຄວາມ, armament ຢ່າງຮຸນແຮງ, Avionics sophisticated ແລະ maneuverability ສູງ. Su - 27 ທີ່ສຸດ ມັກຈະ ມີແມງວັນ ຄະ ດີກວ່າ ອາກາດ, ແຕ່ ສາມາດ ປະຕິບັດ ເກືອບທັງຫມົດ ປະຕິບັດງານ ສູ້ຮົບ. complementing ການຂະຫນາດນ້ອຍ MiG -29, ຊະນິດ ຂອງຄູ່ຮ່ວມງານ ສະຫະລັດ ໄດ້ Su - 27 ຂອງ ແມ່ນ ໄດ້ F- 15 Eagle. ການ Su - 27 ເຂົ້າໄປ ບໍລິການ ທີ່ມີ Soviet ອາກາດ ໃນປີ 1985.
ມີ ການພັດທະນາ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ຈໍານວນຫນຶ່ງ ຂອງການອອກແບບ Su - 27 ມີ. ການ Su - 30 ເປັນ ສອງ ບ່ອນນັ່ງ, fighter ສອງ ພາລະບົດບາດ ສໍາລັບ ທັງຫມົດ ດິນຟ້າອາກາດ, ທາງອາກາດ ກັບ ທາງອາກາດແລະ ຄະ interdiction ເລິກ ທາງອາກາດ ເພື່ອຢູ່ດ້ານ. ການ Su - 33 ' Flanker -D ' ເປັນ interceptor ປ້ອງກັນປະເທດ ເຮືອ ກອງທັບເຮືອ ສໍາລັບ ການນໍາໃຊ້ ກ່ຽວກັບ ບັນທຸກ ເຮືອບິນ. ສະບັບ ເພີ່ມເຕີມ ປະກອບມີ 2 ບ່ອນນັ່ງ Su -34 ' Fullback ' variant ຂ້າງໂດຍ ຂ້າງ ທ້ວງ ແລະ Su - 35 ' Flanker - E " ການປັບປຸງ fighter ປ້ອງກັນປະເທດ ອາກາດ.
Sukhoi Su - 30 (ສຽງ: СухойСу - 30; ອົງການເນໂຕ້ ການລາຍງານ ຊື່: Flanker C) ເປັນ ນ້ໍາ ເຄື່ອງຈັກໃນການ, ສອງ ບ່ອນນັ່ງ ເຮືອບິນ fighter maneuverable Super ພັດທະນາໂດຍ ບໍລິສັດ Sukhoi ການບິນ ພາສາລັດເຊຍ. ມັນເປັນ fighter multirole ສໍາລັບທຸກ ດິນຟ້າອາກາດ, ທາງອາກາດ ກັບ ທາງອາກາດແລະ ຄະ interdiction ເລິກ ທາງອາກາດ ເພື່ອຢູ່ດ້ານ.
ການ Su - 30 ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນ ອອກ ເປັນໂຄງການຂອງ ການພັດທະນາ ພາຍ ໃນຄອບຄົວຂອງ Sukhoi Su - 27 ໂດຍ Sukhoi. ແຜນ ການອອກແບບ ດັ່ງກ່າວໄດ້ ປັບປຸງ ແລະ ຊື່ ດັ່ງກ່າວໄດ້ເຮັດ ຢ່າງເປັນທາງການ ໂດຍ ການ ປ້ອງກັນປະເທດ ກະຊວງ ພາສາລັດເຊຍ ໃນປີ 1996. ຂອງຄອບຄົວຂອງ Flanker, ພຽງແຕ່ Su - 27, Su - 30, Su -34 ແລະ Su - 35 ໄດ້ຮັບການ ຄໍາສັ່ງ ເຂົ້າໄປໃນ ການຜະລິດ serial ໂດຍ ປ້ອງກັນປະເທດ ກະຊວງ. ຄົນອື່ນ ໄດ້ ທັງຫມົດ, ເຊັ່ນ: Su - 37, ໄດ້ prototypes.
ການ Su - 30 ມີ ສອງສາຂາ ທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ສະບັບ, ຜະລິດຕະພັນ ໂດຍ ອົງການຈັດຕັ້ງ ການແຂ່ງຂັນ: KnAAPO ແລະ Irkut ບໍລິສັດ, ທັງສອງ ທີ່ມາ ພາຍໃຕ້ການຊີ້ ກຸ່ມ Sukhoi ຂອງ. KnAAPO ຜະລິດຕະພັນ ໄດ້ Su - 30MKK ແລະ Su - 30MK2, ເຊິ່ງໄດ້ຖືກ ອອກແບບມາ ສໍາລັບ ແລະ ຈະຂາຍໃຫ້ຈີນ, ແລະຕໍ່ມາ ອິນໂດເນເຊຍ, Venezuela ແລະຫວຽດນາມ. ເນື່ອງຈາກ ການມີສ່ວນຮ່ວມ KnAAPO ຈາກ ໄລຍະຕົ້ນຂອງ ການພັດທະນາ Su - 35, ນີ້ແມ່ນ ພື້ນຖານການ ເປັນ ສະບັບພາສາ ທັງສອງ ບ່ອນນັ່ງ ຂອງ ກາງຊຸມປີ 1990, Su - 35. ຈີນ ໄດ້ເລືອກ ເປັນ radar ອາຍຸ ແຕ່ ສີມ້ານ ນັ້ນ canards ສາມາດ ໄດ້ຮັບການ ຍົກເວັ້ນ ໃນການກັບຄືນ ສໍາລັບ payload ເພີ່ມຂຶ້ນ. ມັນເປັນ fighter ມີທັງ ດີກວ່າ ອາກາດ ແລະ ການໂຈມຕີ ຄວາມສາມາດ, ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ ຄ້າຍຄືກັນກັບ USF - 15E ໄດ້.
AgustaWestland ອ້າວ Mk 1 ຕ່າງຫາກ ເປັນສະບັບທີ່ ໃບອະນຸຍາດ, ການກໍ່ສ້າງ ຂອງ helicopter ການໂຈມຕີ ອ້າວ - 64D ຕ່າງຫາກ longbow ສໍາລັບ ອັງກິດ ກອງທັບ ຂອງ ກອງທັບ ອາກາດ ກອງ. ທໍາອິດ ແປດ helicopters ໄດ້ຖືກສ້າງຂຶ້ນ ໂດຍ Boeing, ສ່ວນທີ່ຍັງເຫຼືອ 59 ໄດ້ຖືກ ສະ ໂດຍ Helicopters Westland (ໃນປັດຈຸບັນ ສ່ວນຫນຶ່ງຂອງ AgustaWestland) ຢູ່ Yeovil, Somerset ໃນ ປະເທດອັງກິດ ມາຈາກ ຖົງ Boeing ສະຫນອງ. ການປ່ຽນແປງ ຈາກ ອ້າວ - 64D ປະກອບມີ ເຄື່ອງຈັກ ມ້ວນ- Royce, ເອເລັກໂຕຣນິກ ຊຸດໃຫມ່ ໂລກເອດ ປ້ອງກັນປະເທດ ແລະ ກົນໄກການ ແຜ່ນໃບຄ້າຍຄື ເປັນ ພັບ ໃຫ້ ສະບັບພາສາ ອັງກິດ ໃນການ ປະຕິບັດງານ ຈາກ ເຮືອ. helicopter ໄດ້ ມີຊື່ວ່າ " Wah- 64 " ໂດຍ Westland Helicopters. ມັນໄດ້ຖືກ ກໍານົດ ຕ່າງຫາກ ອ້າວ Mk 1 (ຫຼື shortened ກັບ ຕ່າງຫາກ AH1) ໂດຍກະຊວງ ປ້ອງກັນປະເທດ.
ຄົນລະຕ່າງຫາກ ໄດ້ກາຍເປັນ ຮູບແບບ ທີ່ມີຄຸນຄ່າ ຂອງ ສະຫນັບສະຫນູນ ທາງອາກາດ ຢ່າງໃກ້ຊິດ ຢູ່ໃນ ຂໍ້ຂັດແຍ່ງ ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ຢູ່ໃນຖານ, ຫນ້າທີ່ ພາກພື້ນ ໄດ້ ນັບຕັ້ງແຕ່ ປີ 2006. ຄົນລະຕ່າງຫາກ ໄດ້ ຈຸດປະສົງຂອງ ວິໃນໄລຍະ fitting ຂອງລະເບີດກະ ບາງຢ່າງເຊັ່ນ: ລະເບີດບົມບີ ແລະອາວຸດ thermobaric ເປັນ ໄດ້. ການທົດລອງ Naval ແລະ ການປະຕິບັດ ຊົ່ວຄາວ ຢູ່ກາງທະເລ ໄດ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນ ເຮືອບິນ ເປັນ ເວທີ ສາມາດ ປະຕິບັດງານ ຈາກ ສຽງຂອງເຮືອ, ເຊິ່ງເປັນ ຄໍາຮ້ອງສະຫມັກ ເປັນເອກະລັກ ຂອງ ຄົນລະຕ່າງຫາກ ການ ລະຫວ່າງ ປະຕິບັດງານ ຂອງຕົນ. ຄົນລະຕ່າງຫາກ ປະເທດອັງກິດ ໄດ້ຮັບຜິດຊອບ ໃນ ການແຊກແຊງ ທາງທະຫານ ອົງການເນໂຕ້ 2011 ໃນ ລີເບຍ ປະຕິບັດການ ຈາກ ເຮືອ ຕໍາແຫນ່ງຂອບ.
[http://www.covidstory.kr/ 관악구 재난지원금 신청] [http://www.scaniawebshop.co.kr/ 대한민국 브라질 중계] [http://www.kabam.co.kr/ 대한민국 칠레 중계]
Boeing ອ້າວ, 64 ຄົນລະຕ່າງຫາກ ເປັນສີ່ແຜ່ນໃບຄ້າຍຄື, helicopter ການໂຈມຕີຄູ່ແຝດຂອງເຄື່ອງຈັກທີ່ມີ tailwheel, ປະເພດການຈັດເຄື່ອງມືທີ່ດິນ, ແລະ cockpit tandem ສໍາລັບທັງສອງຜູ້ຊາຍ, ລູກເຮືອ. ໃນເບື້ອງຕົ້ນ, ລະຕ່າງຫາກໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນຊີວິດເປັນຕົວແບບທີ່ 77 ພັດທະນາໂດຍ Hughes Helicopters ສໍາລັບໂຄງການສະຫະລັດກອງທັບຂອງ Helicopter ການໂຈມຕີແບບພິເສດເພື່ອທົດແທນການອ້າວ 1 Cobra, ແລະໄດ້ flown ທໍາອິດກ່ຽວກັບ 30 ເດືອນກັນຍາປີ 1975. ການອ້າວ-64 ໄດ້ນໍາສະເຫນີການບໍລິການສະຫະລັດກອງທັບໃນເດືອນເມສາປີ 1986.
ການອ້າວ, 64 ຄົນລະຕ່າງຫາກລັກສະນະເປັນຊຸດແກັບດັງ, mounted ສໍາລັບການເປົ້າຫມາຍແລະລະບົບການວິໄສທັດໃນຕອນກາງຄືນ. ມັນໄດ້ຖືກປະກອບອາວຸດທີ່ມີ 30 ມີລີແມັດ (1.2 ໃນ) ລະບົບຕ່ອງໂສ້ M230 Gun ການປະຕິບັດລະຫວ່າງເຄື່ອງມືທີ່ດິນຕົ້ນຕໍ, [http://www.covidstory.kr/ ພາຍໃຕ້ການ] fuselage ຕໍ່ເຮືອບິນຂອງ. ມັນມີສີ່ hardpoints ເຫັນກ່ຽວກັບການບໍລິຫານຫົວສົ້ນໃບຮັບປີກ, ໂດຍປົກກະຕິການດໍາເນີນການປະສົມຂອງລູກສອນໄຟ AGM-114 Hellfire ແລະ Hydra 70 ຝັກລູກໄດ້. ການອ້າວ, 64 ມີຈໍານວນຂະຫນາດໃຫຍ່ຂອງຄໍາສັບວ່າລະບົບເພື່ອປັບປຸງຄວາມຢູ່ລອດຂອງການສູ້ຮົບ.
Eurocopter Tiger ເປັນສີ່ລັ່ງ, helicopter ການໂຈມຕີຄູ່ແຝດວິສະວະກໍາທີ່ທໍາອິດທີ່ເຂົ້າໄປໃນການບໍລິການໃນປີ 2003. ມັນແມ່ນຜະລິດຕະພັນໂດຍ Eurocopter, ບໍລິສັດ successor ເພື່ອAérospatialeແລະພະແນກ helicopter Daimler-Benz Aerospace AG ຂອງທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ, ຜູ້ທີ່ກໍານົດວ່າມັນເປັນການ EC 665. ໃນເຢຍລະມັນແມ່ນເປັນທີ່ຮູ້ຈັກເປັນ Tiger ໄດ້; ໃນປະເທດຝຣັ່ງແລະສະເປນມັນຖືກເອີ້ນວ່າ Tigre ໄດ້.
ການພັດທະນາຂອງ Tiger ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນໃນໄລຍະສົງຄາມເຢັນ, ມັນໄດ້ມີຈຸດປະສົງເບື້ອງຕົ້ນເປັນເວທີ helicopter ້ຢາຈະຖືກນໍາໃຊ້ຕໍ່ກັບການສະແດງພື້ນທີ່ເປັນ Soviet ຂອງຕາເວັນຕົກຂອງເອີຣົບ. ເນື່ອງຈາກໄລຍະເວລາການພັດທະນາຍາວນານໃນໄລຍະທີ່ສະຫະພາບ Soviet ໄດ້ລາຍສັນຕິ, ປະເທດຝຣັ່ງແລະເຢຍລະມັນໄດ້ເລືອກທີ່ຈະດໍາເນີນການກັບ Tiger ໄດ້, ການພັດທະນາມັນເປັນ helicopter ການໂຈມຕີເປັນ multirole ແທນທີ່ຈະ, ການບັນລຸການພ້ອມປະຕິບັດງານໃນປີ 2008.
Pilatus PC, 7 ຄູຝຶກ Turbo ເປັນເຮືອບິນການຝຶກອົບຮົມຕ່ໍາ, ປີກ tandem ບ່ອນນັ່ງ, ຜະລິດຕະພັນໂດຍ Pilatus ເຮືອບິນຂອງສະວິດເຊີແລນ. ເຮືອບິນແມ່ນສາມາດປະຕິບັດຫນ້າການຝຶກອົບຮົມທັງຫມົດພື້ນຖານລວມທັງການ aerobatics, ເຄື່ອງມື, ມີສິດເທົ່າທຽມແລະໃນຕອນກາງຄືນເກມບິນ. ມັນໄດ້ຮັບການຄັດເລືອກຈາກຫຼາຍກ່ວາ 20 ກໍາລັງທາງອາກາດເປັນຄູຝຶກໃນ initio ຂອງເຂົາເຈົ້າ AB.
ນັບຕັ້ງແຕ່ການນໍາເຮືອບິນຂອງໃນປີ 1978, ທີ່ໃກ້ຊິດກັບ 500 ໄດ້ມີການຂາຍໂດຍສ່ວນໃຫຍ່ຍັງຢູ່ໃນການບໍລິການ. ໃນໄລຍະຫນຶ່ງລ້ານຊົ່ວໂມງໄດ້ຮັບການ flown ໂດຍ PC 7s, ໃນທົ່ວໂລກ.
squadron ໃນຜົນບັງຄັບໃຊ້ທາງອາກາດ, ການບິນຂອງກອງທັບ, ຫຼື naval ບິນສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນຫນ່ວຍບໍລິການປະກອບມີຈໍານວນຂອງເຮືອບິນທະຫານແລະລູກເຮືອບິນຂອງເຂົາເຈົ້າໄດ້, ປົກກະຕິຂອງປະເພດດຽວກັນ, ໂດຍປົກກະຕິທີ່ມີ 12 ຫາ 24 ເຮືອບິນ, ບາງຄັ້ງແບ່ງອອກເປັນສາມຫຼືສີ່ບິນ, ໂດຍອີງຕາມ ປະເພດເຮືອບິນແລະຜົນບັງຄັບໃຊ້ທາງອາກາດ. squadrons ທີ່ດິນໂດຍອີງໃສ່ອຸປະກອນທີ່ມີເຮືອບິນປະເພດຫນັກເຊັ່ນ: bombers ຍາວລະດັບ, ຫຼືເຮືອບິນສິນຄ້າ, ຫຼື tankers refueling ທາງອາກາດມີປະມານ 12 ຄົນເຮືອບິນເປັນການອະນຸຍາດແບບປົກກະຕິ, ໃນຂະນະທີ່ຫຼາຍທີ່ສຸດຫນ່ວຍງານທີ່ຕິດ fighter ມີຈໍານວນອະນຸຍາດຂອງ 18 ຫາ 24.
ໃນກໍາລັງປະກອບອາວຸດຫຼາຍທີ່ສຸດ, ທັງສອງຫຼືຫຼາຍກວ່າ squadrons ຈະປະກອບເປັນກຸ່ມຫຼືມີປີກ. ບາງຄົນກໍາລັງທາງອາກາດ (ລວມທັງຕໍາແຫນ່ງ Air Force, ຕໍາແຫນ່ງເນເທີແລນອາກາດແລະສະຫະລັດອາກາດ Force) ກໍຍັງໃຊ້ໄດ້ squadrons ໄລຍະສໍາລັບການທີ່ບໍ່ແມ່ນເກມບິນເຊັ່ນ: ຫົວຫນ່ວຍພື້ນທີ່ squadrons radar ແລະລູກສອນໄຟ.
T-80 ເປັນທີສາມ, ການຜະລິດຕົ້ນຕໍ tank ຮົບ (MBT) ການອອກແບບແລະຜະລິດຕະພັນໃນສະຫະພາບ Soviet. ການພັດທະນາຂອງ T-64 A, ມັນໄດ້ເຂົ້າໄປໃນການບໍລິການໃນປີ 1976 ແລະນີ້ແມ່ນການ້ການຜະລິດທໍາອິດທີ່ຈະຕິດເຄື່ອງຈັກໃນການ turbine ອາຍແກັສສໍາລັບ Propulsion ຕົ້ນຕໍ. [ຄວນລະວັງ 1] t-80U ຖຶກຜະລິດໃນໂຮງງານຜະລິດຢູ່ໃນ Omsk, ປະເທດລັດເຊຍ, ໃນຂະນະທີ່ T-80UD ແລະໃນຕໍ່ຫນ້າ, ການພັດທະນາ T-84 ຍັງສືບຕໍ່ໄດ້ຮັບການຜະລິດໄດ້ໃນ Ukraine.
T-80 ແລະ variants ຂອງຕົນຢູ່ໃນການບໍລິການໃນ Belarus, Cyprus, Kazakhstan, ປາກິສຖານ, ຣັດເຊຍ, ເກົາຫລີໃຕ້, ແລະ Ukraine. ການອອກແບບຫົວຫນ້າຂອງ T-80 ນີ້ແມ່ນວິສະວະກອນພາສາລັດເຊຍ Nikolay Popov.
Leopard 2 ແມ່ນ້ ຮົບຕົ້ນຕໍ ການພັດທະນາ ໂດຍ Krauss, Maffei ໃນປີ 1970 ຕົ້ນ ສໍາລັບ ພາກຕາເວັນຕົກ ເຍຍລະມັນ ກອງທັບ. tank ທໍາອິດ ເຂົ້າໄປໃນ ການບໍລິການ ໃນປີ 1979 ແລະ ໃຫ້ສໍາເລັດຜົນ ໄດ້ Leopard ກ່ອນຫນ້ານັ້ນ 1 ເປັນ tank ຮົບຕົ້ນຕໍ ຂອງເຍຍລະມັນ ກອງທັບ. ສະບັບຕ່າງໆ ໄດ້ ຮັບຜິດຊອບໃນ ກໍາລັງ ປະກອບອາວຸດ ຂອງ ເຢຍລະມັນແລະ ສິບສອງ ບັນດາປະເທດ ເອີຣົບອື່ນໆ, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ປະເທດ ທີ່ບໍ່ແມ່ນ ປະເທດເອີຣົບ ຈໍານວນຫນຶ່ງ. ຫຼາຍກ່ວາ 3.200 2s Leopard ໄດ້ຮັບການ ຜະລິດຕະພັນ. ການ Leopard 2 ຄັ້ງທໍາອິດ ໄດ້ເຫັນ ການຕໍ່ສູ້ ຢູ່ໃນ ໂກໂຊໂວ ກັບ ກອງທັບ ເຍຍລະມັນ ແລະ ໄດ້ ເຫັນ ການປະຕິບັດ ຢູ່ໃນຖານ ມີ ການປະກອບສ່ວນ ເດັນມາກ ແລະ ການາດາເພື່ອ ສາກົນ ຄວາມປອດໄພ Force ການຊ່ວຍເຫຼືອ.
ມີສອງ ກຸ່ມໄດ້ຕະ ການພັດທະນາ ຕົ້ນຕໍຂອງ ້ການ, ການ ແບບ ຕົ້ນສະບັບ ເຖິງ Leopard 2A4, ຊຶ່ງ ໄດ້ປະເຊີນກັບ ສາຍ ປະຈໍາຕະກູນ turret, ແລະ " ການປັບປຸງ " batch, ຄື Leopard ໄດ້ 2A5 ແລະ ສະບັບ ໃຫມ່, ເຊິ່ງ ໄດ້ ເປັນລ່ຽມ ລູກສອນ ເປັນຮູບ ປະຈໍາຕະກູນ appliques turret ກັນ ແມ່ນ ມີ ການປັບປຸງອື່ນໆ. ແບບທັງຫມົດ ຄຸນນະສົມບັດ ລະບົບ ດິຈິຕອນ ການຄວບຄຸມ ໄຟມີ rangefinders laser, ປືນ ຕົ້ນຕໍ ຄົງ ໄດ້ຢ່າງເຕັມສ່ວນ ແລະ ປືນເຄື່ອງ ສຽບ, ແລະວິໄສທັດ ໃນຕອນກາງຄືນ ແບບພິເສດແລະ ອຸປະກອນ sighting (ພາຫະນະ ຄັ້ງທໍາອິດ ທີ່ນໍາໃຊ້ ລະບົບ ໂທລະພາບ ໃນລະດັບ ຕ່ໍາ ແສງສະຫວ່າງຫຼື LLLTV; ພາບ ຄວາມຮ້ອນ ໄດ້ນໍາສະເຫນີ ໃນຕອນຕໍ່ມາ). ້ ທີ່ມີ ຄວາມສາມາດ ທີ່ຈະ ດໍາເນີນການ ເປົ້າຫມາຍ ການເຄື່ອນຍ້າຍ ໃນຂະນະທີ່ ການເຄື່ອນຍ້າຍ ໃນໄລຍະ terrain rough ໄດ້.
ບະລັງແນດ (ຝະລັ່ງ: Blanche-neige, ເຢຍລະມັນ: Schneewittchen; Schneeweißchen, ອັງກິດ: Snow White) ຫຼື ເຈົ້າຍິງຫິມະຂາວ ແມ່ນຊື່ຂອງເທບນິຍາຍອັນຂຶ້ນຊື່ລືຊາໃນເອີລົບ ແລະເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນທັ່ວໂລກ. ເທບນິຍາຍເລື່ອງນີ້ຕັ້ງຊື່ຂຶ້ນຕາມໂຕເອກຂອງເລື່ອງ ໂດຍກົກເຄົ້າແມ່ນນິທານພື້ນບ້ານພື້ນເມືອງຂອງເອີລົບ. ໄດ້ຮັບການເລົ່າຂານກັນມາຕ່າງໆ ກັນ ແຕ່ເທບນິຍາຍເລື່ອງບະລັງແນດທີ່ຜູ້ຄົນຮູ້ຈັກກັນດີທີ່ສຸດ ມາຈາກບົດແຕ່ງໃນພາສາເຢຍລະມັນຂອງ ອ້າຍນ້ອງກະກຸນກະລິມ ໂດຍອ້າຍນ້ອງກະກຸນກະລິມໄດ້ຕື່ມໂຕລະຄອນສ່ວນປະກອບຊຶ່ງເຮັດໃຫ້ເລື່ອງລາວເປັນຕາສົນເອິກສົນໃຈຫຼາຍຂຶ້ນ ເປັນຕົ້ນແວ່ນແຍງວິເສດ ແລະ ຄົນແຈ້ທັງເຈັດ.
ເນຶ້ອເລື່ອງ.
ແຕ່ສິ່ງທີ່ພະນາງສະທ້ານຢ້ານກົວທີ່ສຸດກໍເກີດຂຶ້ນຄັນບະລັງແນດໄດ້ໃຫຍ່ກ້າໜ້າບານເປັນຍິງຜູ້ໜ້າຈົບຕາງາມທີ່ສຸດໃນປະຖະພີ. ດ້ວຍຄວາມອິດສາລິສະຫຍາ ລາຊິນີກໍເອີ້ນນາຍພານລ່າເນື້ອເຂົ້າເຝົ້າ ແລະ ບັງຄັບໃຫ້ເພິ່ນຂ້າບະລັງແນດຖິ້ມແລ້ວເອົາຫົວໃຈໃສ່ກ່ອງມາຢັ້ງຢືນພະກັບນາງ. ແຕ່ວ່ານາຍພານຊ້ຳພັດບໍ່ອາດທຳຮ້າຍເຈົ້າຍິງໄດ້. ເພິ່ນຈຶ່ງປ່ອຍນາງໄປ ແລະ ເອົາຫົວໃຈໝູມາໃຫ້ລາຊິນີແທນ. ບະລັງແນດແລ່ນໜີລີ້ໄພເຂົ້າໄປໃນປ່າດົງພົງໄພ ຊຶ່ງມີກົກໄມ້ເບິ່ງຄືກັບມີຊີວິດ. ມັນຍື່ນກິ່ງອອກມາສຸດຮັ້ງຍື່ນເອົາໄວ້. ນາງຮູ້ໂຕອີກເທື່ອກໍມານອນຮ້ອງໄຫ້ຢູ່ກາງປ່າດົງເລິກ. ຝູງສັດກໍພາກັນມຸງເບິ່ງນາງຄືກັບເປັນສິ່ງປະຫຼາດ.
ບັດດຽວນີ້ ຊີວິດຂອງບະລັງແນດບໍ່ໄດ້ມືດມົນອີກແລ້ວ. ນາງຮ້ອງລຳທຳເພງຢູ່ກັບສ່ຽວສັດປ່າຂອງນາງ. ຊຸມມັນພານາງໄປຂໍບ່ອນພັກເຊົາໃນປ່າ. ຄັນບະລັງແນດພົບພໍ້ກະຕູບຫຼັງນ້ອຍ ນາງຈຶ່ງເຂົ້າໄປເຮັດຄວາມສະອາດມ້ຽນມັດຈັດຫາມບ່ອນຫັ້ນ ແລະ ແຕ່ງກິນກຽມເຂົ້ານ້ຳຊາມປາໄວ້ ເຜື່ອວ່າເຈົ້າຂອງກະຕູບຈະເຫັນເອິກເຫັນໃຈ ແລະ ໃຫ້ນາງພັກເຊົານຳ. ຄັນເຮັດແລ້ວ ນາງກໍບໍ່ຕັ້ງໃຈນອນຫຼັບໄປຢູ່ນອກເຮືອນ.
ຄົນແຈ້ໂຕນ້ອຍໆ ທັງເຈັດຄົນຍ່າງເມືອມາຈາກການເຮັດວຽກຢູ່ເໝືອງ ແລະ ພົບພໍ້ວ່າເຮືອນຕົນໂຕມີຜູ້ບຸກລຸກ ຈຶ່ງເຂົ້າໄປເບິ່ງວ່າແມ່ນໃຜ ແລ້ວກໍຈຳຕ້ອງຕົກເອິກຕົກໃຈຄັນເຫັນຍິງສາວສວຍສົດງົດງາມ ແລະ ອະນຸຍາດໃຫ້ນາງຢູ່ນຳ.
ຢູ່ຫໍຄຳ ລາຊິນີຖາມແວ່ນແຍງເພື່ອໃຫ້ແນ່ໃຈວ່າໂຕເອງຍັງຈົບງາມທີ່ສຸດຢູ່ຫຼືບໍ່. ພະນາງເຖິງກັບຄຶດຄຽດສຽດໃສ່ຄັນຮູ້ວ່າບະລັງແນດຍັງບໍ່ຕາຍໂດຍອາໄສຢູ່ກັບຝູງຄົນແຈ້ທີ່ກະຕູບໃນປ່າດົງພົງຕຶບ. ພະນາງແລ່ນລົງໄປຍັງຄຸກໃຕ້ດິນແລະປຸງຢາເບື່ອເພື່ອກຳຈັດບະລັງແນດດ້ວຍພະອົງເອງ. ໝາກປົ່ມສີແດງສົດຖືກເອົາມາເຄືອບດ້ວຍຢາເບື່ອ. ຢາເບື່ອທີ່ຄັນບະລັງແນດກິນແລ້ວຈະຕ້ອງຫຼັບເປັນຕາຍ ບໍ່ມີສິ່ງໃດປຸກນາງຈາກນິທາໄດ້ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ຖືກຈູບທຳອິດແຫ່ງຮັກແທ້. ລາຊິນີປອມໂຕເປັນຍິງເຖົ້າແມ່ຄ້າແກ້ງໄປຂາຍໝາກປົ່ມໃຫ້ບະລັງແນດ. ນາງໃຊ້ອຸບາຍຫຼອກໃຫ້ບະລັງແນດກິນໝາກປົ່ມຈົນສຳເລັດແລະລີ້ໄປ.
ດິນຈີ່ກາຍເປັນຫີນແມ່ນດິນທີ່ ມີອາຍຸຫລາຍປີ ສະສົມ ຈົນເປັນກ້ອນແຂງຕັ້ງ ຢູ່ວັດປ່າໂຊກຄຳແສນ ເມືອງຫນອງບົກ ແຂວງຄຳມ່ວນ ວັດດັ່ງກ່າວໃນປະຈຸບັນ ແມ່ນ ເປັນສູນປະຕິບັດທັມກຳມະຖານຂອງ ພຣະສົງໃນເຂດ ເມືອງຫນອງບົກ
ວັດແຫ່ງນີ້ ເປັນວັດເກົ່າແກ່ມີອາຍຸຍືນນານຫລາຍປີ ອາດຈະສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໃນຍຸກການກໍ່ສ້າງ ພຣະທາດພຣະນົມ ກໍ່ເປັນໄດ້ ຍ້ອນສະຖານທີ່ຕັ້ງແມ່ນຢູ່ໃນບໍລິເວນ ດຽວກັນ ແຕ່ຄົນລະຟາກຂອງ ໃນເຂດອານາຈັກສີໂຄດຕະບອງ ເປັນເສັ້ນທາງລະຫວ່າງ ພຣະທາດພະນົມ ໄປຫາວັດພຣະທາດເມື່ອງເກົ່າ ປະຈຸບັນ ເປັນອານາຈັກແຫ່ງສຸດທ້າຍ ທີ່ການເຄື່ອນຍ້າຍອານາຈັກສີໂຄດຕະບອງ ຕາມ ການບອກເລົ່າ ຂອງ ທ່ານ ດຣ ສຸເນດ ໂພທິສານ ນັກບູຮານຄະດີ ທີ່ເຄີຍເປັນອາດີດຜູ້ອຳນວຍການ ຫໍພິພິດທະພັນແຫ່ງຊາດ, ແລະເປັນຜູ້ຂຽນປະຫວັດສາດລາວ, ໄດ້ກ່າວໄວ້ວ່າ: ອານາຈັກສີໂຄດຕະບອງແຫ່ງທຳ ອິດຕັ້ງຢູ່ລະຫວ່າງ ບ້ານຫນອງເຮືອທອງ ເມືອງໄຊບູລີ ກັບບ້ານສະດື ເມືອງໜອງບົກ, ແລ້ວຍ້າຍໄປຕັ້ງບ່ອນ ສ້າງພຣະທາດພຣະນົມ ໃນປະຈຸບັນ, ແລະ ໄດ້ຍ້າຍຫຍັບຂື້ນໄປ ຕັ້ງທີ່ຈັງຫວັດນະຄອນພະນົມປະຈຸບັນ ແລະໃນເຂດນີ້ ຍັງມີດົງຫວ້ານຫລືສວນຫວ້ານ ຂອງພະຍາສີໂຄດ ໃນເຂດນະຄອນພະນົມ, ແລະຍ້ອນນ້ຳຖ້ວມ ຈິ່ງຍ້າຍຂວ້າມມາ ຕັ້ງຢູ່ຝັ່ງທ່າແຂກ ຈົນເຖິງປະຈຸບັນ, ສະນັ້ນ ສິ່ງປຸກສ້າງ ສິ່ງສະຫລັກຫັກພັງຕ່າງໆຈິ່ງມີຢ່ັງຢາຍທົ່ວໆໄປ ເປັນບໍລິເວນກວ້າງຍ້ອນອານາຈັກສິໂຄດຕະບອງເຄີຍເຮືອງອຳນາດ ມີບົດບາດ, ຈິ່ງເຫັນສິ່ງທີ່ເປັນສັນຍາລັກຈົນເທົ້າທຸກວັນນີ້, ການປົກປັກຮັກສາສົ່ງເສິມ ເປັນສິ່ງທີ່ດີ ຄົນທີ່ເປັນເຊື້ອຊາດລາວ ທັງສອງຝາກຝັ່ງແມ່ນ້ຳຂອງ ເຖິງຊິຕັດຂາດທາງສັນຊາດ ແຕ່ເລືອງມໍລະດົກວັດທະນະທຳ ມີຫລາຍອັນຍັງຄົງຮັກສາໄວ້ ໄດ້ດີສົມຄວນ. ສະນັ້ນ ຝາກເຖິງຜູ້ມີອຳນາດມີບົດບາດ ຈົ່ງຊ່ວຍກັນ ຮັກສາມໍລະດົກ ສິ່ງເກົ່າແກ່ ບໍຄວນປ່ອຍປະລະຖິ້ມ. ຍ້ອນເປັນບ່ອນດຶງດູດນັກທ່ອງທ່ຽວ ແລະເປັນເອກະລັກເອກອ້າງ ຄວາມເປັນຊາດ ໄດ້ດີທີ່ສຸດ ເຮັດໃຫ້ເຮົາຮູ້ບ່ອນໄປບ່ອນມາ ຮູ້ຫນ້າຮູ້ຫລັງ.
ສາຍການບິນ (,) ແມ່ນບ່ອນໃຫ້ບໍລິການຂົນສົ່ງທາງອາກາດສຳລັບຜູ້ໂດຍສານຜູ້ເດີນທາງແລະການຂົນສົ່ງສິນຄ້າ ສາຍການບິນເຊົ່າຫຼືເຈົ້າຂອງຍົນຂອງເຂົາເຈົ້າດ້ວຍເຊິ່ງໃນການຈັດຫາບໍລິການເຫຼົ່ານີ້ແລະອາດເປັນຫຸ້ນສ່ວນຫຼືເປັນພັນທະມິດກັບສາຍການບິນອື່ນເພື່ອປະໂຫຍດຮ່ວມກັນ. ໂດຍທົ່ວໄປ ບໍລິສັດສາຍການບິນໄດ້ຮັບການຍອມຮັບທີ່ມີໃບຮັບຮອງການດຳເນີນການອາກາດ ຫຼືໃບອະນຸຍາດເຊິ່ງອອກໂດຍຮ່າງກາຍການບິນຂອງລັດ. ສາຍການບິນທີ່ແຕກຕ່າງຈາກຜູ້ທີ່ມີຈົດໝາຍດຽວແບກອາກາດຍານຫຼືເຮືອບັນທຸກສິນຄ້າກາຍທາງຫຼາຍຮ້ອຍປະຕິບັດການບໍລິການເຕັມຮູບແບບລະຫວ່າງປະເທດສາຍການບິນຂອງຍົນ. ບໍລິການສາຍການບິນສາມາດແບ່ງເປັນທະວີບພາຍໃນທະວີບປະເທດພູມິພາກຫຼືຕ່າງປະເທດແລະອາດຈະມີການດຳເນີນການໃຫ້ບໍລິການທີ່ກຳໜົດຫຼືການເຊົ່າເໝົາລຳ.
ສາຍການບິນມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍ ຕັ້ງແຕ່ເປັນຍົນດ່ຽວເຊິ່ງຂົນສົ່ງຈົດໝາຍຫຼືສິນຄ້າ ຈົນຮອດການບໍລິການເຕັມຮູບແບບໃນລະດັບນານາຊາດ ເຊິ່ງມີຍົນນັບຮ້ອຍ. ການບໍລິການຂອງສາຍການບິນອາດບິນລະຫວ່າງທະວີບ ພາຍໃນທະວີບ ຫຼືພາຍໃນປະເທດ ເຊິ່ງປະເພດຂອງສາຍການບິນໃຫຍ່ ໆ ມີ 2 ປະເພດ ແມ່ນ ສານການບິນໂດຍສານ (Passenger Airlines) ແລະ ສາຍການບິນຂົນສົ່ງສິນຄ້າ (Cargo Airlines).
ເມືອງໄຊບູລີ ເປັນຕັ້ງເຂດທາງເຫນືອ ຂອງສະຫວັນນະເຂດ ເປັນເມືອງຊາຍແດນລະຫວ່າງແຂວງຄຳມ່ວນ ແລະ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ເຊິ່ງມີແມ່ນ້ຳເຊບັ້ງໄຟ ເປັນເຂດແດນ, ແລະມີສາຍແມ່ນ້ຳຂອງ ເປັນເຂດແດນກັ້ນລະຫວ່າງປະເທດລາວໄທ.
ສະໄໝກ່ອນຝະລັ່ງເຂົ້າມາ ແບ່ງປັນເຂດແດນ ລາວທັງສອງຟາກຝັ່ງແມ່ນ້ຳຂອງ ແມ່ນເປັນຄົນຊົນຊາດເຊື້ອຊາດ ອານາຈັກລ້ານຊ້າງອັນດຽວກັນ ແຕ່ເຖິງຊິແຍກປະເທດ ຄົນລາວສອງຟາກຝັ່ງ ຍັງມີວັດທະນະທຳອັນດີງາມ ທີ່ຄົງຮັກສາໄວ້.
ສຳນັກງານປົກຄອງເມືອງ ໃນເມື່ອກ່ອນ ຕັ້ງຢູ່ແຄມແມ່ນ້ຳຂອງ ເຂດບ້ານແກ້ງກະເບົາ ແຕ່ໃນປະຈຸບັນໄດ້ຍົກຍ້າຍ ມາຕັ້ງຢູ່ເຂດບ້ານໝາກນາວ ຕິດກັບສາຍທາງ ເລກທີ 13 ເມືອງໄຊບູລີ ເປັນເຂດທີ່ດິນອຸດົມສົມບູນ ເໝາະແກ່ການປູກຝັງແລະລ້ຽງສັດ.
ວິຖີຊີວິດຂອງຊາວເມືອງ.
ອາຊີບສ່ວນໃຫຍ່ ຂອງຊາວເມືອງແມ່ນ ເຮັດນາ ຫຼື ກະສິກຳແບບດັ້ງເດີມ ມີສ່ວນໜ້ອຍທີ່ພື້ນທີ່ມີ ບ່ອນເຮັດຊົນລະປະທານ ໃນເຂດໄກ້ແມ່ນ້ຳຂອງ ແລະ ແມ່ນ້ຳເຊບ້ັ້ງໄຟ, ໃນເຂດນີ້ຍັງເປັນເຂດ ບໍລີສັດ ລົງທຶນປູກອ້ອຍ ສ້າງໂຮງງານນ້ຳຕານ ລາວມິດຜົນ ມີດ່ານຊາຍແດນປາກເຊບັ້ງໄຟ ເຊິ່ງເປັນບ່ອນຄົນລາວໄປຊື້ສິນຄ້າ ຈາກອຳເພີທາດພະນົມ ເປັນຫຼັກ. ສ່ວນສິນຄ້າ ທີ່ລາວເອົາໄປຂາຍແມ່ນມີໜ້ອຍ ແລະ ຝ່າຍໄທທີ່ຂວ້າມມາຊື້ ສິນຄ້າຈາກທາງລາວ ໃນເຂດດ່ານນີ້ແມ່ນເກືອບບໍ່ມີ. ເມືອງໄຊບູລີ ເປັນເຂດອານາຈັກເກົ່າແກ່ ສີໂຄດຕະບອງ ແຫ່ງທຳອິດ ຄືໃນເຂດ ບ້ານໜອງເຮືອທອງ ແລະ ບ້ານສະດື ເມືອງໜອງບົກ. ສະນັ້ນ ຈິ່ງເຫັນດິນຈີ່ ແລະສິ່ງສະຫຼັກຫັກພັງ ທີ່ຫຼົງເຫຼືອຈາກສະໄໝບູຮານ ທີ່ຢ່ັງຢາຍຢູ່ທົ່ວໆໄປ.
ໃນຊຸມປີ 2008 ໄທບ້ານໜອງເຮືອທອງຂຸດຂຸມເສົາ ພົບເຄື່ອງເກົ່າແກ່ຫຼາຍພັນປີ ແລະ ມີສິ່ງມະຫັດສະຈັນ ຄົນນຳສິ່ງເກົ່າແກ່ໄປ ແລ້ວກັບຄືນມາເອງ ແລະຂຸມທີ່ຂຸດພົບ ມີແມງເມົ່າມາຫູ້ມຕອບ ຈັບກຸ່ມກ້ອນ ແບບໜ້າງຶດງໍ້ອັດສະຈັນ. ສະນັ້ນການປົກຮັກສາວັດທະນະທຳ ຮີດຄອງປະເພນີອັນດີ ການປົກປັກຮັກສາສິ່ງເກົ່າແກ່ ທີ່ເປັນສັນຍາ ເອກະລັກຄວາມເປັນມາ ຂອງເຜົ່າພັນ ຂອງຊົນຊາດເຊື້ອຊາດ ແລະ ເປັນການກະຕຸ້ນດຶ່ງດູດການທ່ອງທ່ຽວ ທີ່ຍາວນານໄດ້.
ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນອື່ນ ບ້ານໜອງເຮືອທອງ ເປັນດິນແດນແຫ່ງຄວາມສັກສິດມີອະພິນິຫານ ມະຫັດສະຈັນ ບ້ານຫນອງເຮືອທອງ ເປັນບ້ານເກົ່າແກ່ ທີ່ຖືກສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໄດ້ພັນກວ່າປີແລ້ວ ຍ້ອນດິນແດນແຫ່ງນີ້ມີ ສິ່ງບົ່ງບອກເຖິ່ງຮອ່ງຮອຍປະຫວັດສາດກັນເກົ່າແກ່ ຕາມການສຶກສາຄົ້ນຄວ້າ ຂອງຄະນະ ມະຫາສີລາ ວິຣະວົງ, ແລະ ບົດບັນລະຍາຍ ຂອງທ່ານ ສຸເນດໂພທິສານ ໄດ້ກວ່າໄວ້ວ່າ ບ້ານໜອງເຮືອທອງ ເປັນ ບ່ອນກໍ່ຕັ້ງ ອານາຈັກສີໂຄດຕະບອງ(ສີໂຄຕະບູນ) ແຫ່ງທຳອິດ ເຊິ່ງກວມເອົາ ສອງຝາກຝັ່ງແມ່ນ້ຳເຊບັ້ງໄຟ, ເຂດດິນບ້ານແຫ່ງນີ້ ມີລັກສະນະເປັນຄູຄັນໃຫຍ່ ກວ່າຄັນສະສູງຍາວຢຽດ ກວມເອົາ ເນື້ອທີ່ກວ້າງຂວາງສົມຄວນ ຄ້າຍຄືລັກສະນະ ກຳແພງດິນເກົ່າ ແລະ ຫໍຜາສາດຣາຊະວັງ ຂອງກະສັດຍຸກຂອມ ທີ່ເກີດກ່ອນ ຍຸກ ອານາຈັກລາວລ້ານຊ້າງ ແຕ່ອານາຈັກຂອມກໍ່ຍິ່ງໃຫຍ່ ສົມຄວນກວມເອົາ ດິນແດນ ລາວ ໄທ ຂະເຫມນ, ຄວາມອັດສະຈັນ ຂອງຫນອງເຮືອທອງ ຫນອງແຫ່ງນີ້ ອາດແມ່ນເປັນບ່ອນ ທີ່ກະສັດສັ່ງໃຫ້ ຂ້າທາດໄປຂຸດເອົາດິນມາ ສ້າງກຳແພງ ແລະສ້າງ ຫໍຜາສາດຣາຊະວັງ ແຕ່ໃນປະຈຸບັນຄວາມມະຫັດສະຈັນ (ໃບບົວໃນໜອງ ຈະ ປິ່ນໜ້າເຂົ້າສູ່ກາງໜອງຫມົດເກືອບທຸກໆໃບ ເຊິ່ງປົກກະຕິໃບບົວ ຈະອວ່າຍປິ່ນໄປຕາມແສງແດດແສງຕາວັນ, ແລະໜອງແຫ່ງນີ້ ງົວຄວາຍລົງໄປກິນນ້ຳໃນໜອງ ແຕ່ບໍມີແມບນ້ຳ) ແລະເມື່ອປີສອງພັນ ຫ້າສອງພັນຫົກ ຊາວບ້ານ ຂຸດພົບ ໂອເງິນໂອຄຳ ຂອງມີຄ່າ ໃນລະຫວ່າງ ຄັນຄູນໃຫຍ່ ມາປະສານກັນສີ່ແຈ່ ແບບຮູບຄັນນາ ເມື່ອຂຸດມາແລ້ວໃນຂຸມນັ້ນມີໂຕປວກໂຕແມງເມົ່າມາເຕົ້າໂຮມກັນ ຈຸ້ມກັນຫລວງຫລາຍ ແລະຢູ່ໄດ້ຫລາຍໆວັນ (ອັນນີ້ກະເປັນຄວາມອັດສະຈັນແປກປະຫລາດຍິ່ງຫນັກຫນາ) ເຊິ່ງບົ່ງບອກແລະສະແດງວ່າ ດິນແດນລາວລ້ານຊ້າງແຫ່ງນີ້ ທັງສອງຝາກຝັ່ງແມ່ນ້ຳຂອງ ຍັງມີມົນຂັງຄວາມສັກສິດ ຢັ່ງຢາຍ ທົ່ວໆ ໄປ ເຊັນ: ພູເຂົາຄວາຍເປັນດິນແດນປະຕິບັດທັມ ເປັນບ່ອນຝຶກຝົນຮຽນຮູ້ ຂອງ ປຣາຊທາງທັມ, ວັດພູຈຳປາສັກ ເປັນດິນແດນ ເຈົ້າອານາຈັກຂອມເກົ່າແກ່ ມີຕົ້ນໄມ້ມະນີໂຄດ ຢູ່ຄອນພະເພັງ ເຊິ່ງເປັນຕົ້ນໄມ້ສັກສິດ ມີຖ້ຳພຣະ ຢູ່ເມືອງທ່າແຂກ ເຊິ່ງເປັນບ່ອນ ຢູ່ຂອງພະຄຳຫລວງຫລາຍອົງ ທີ່ ກະສັດລາວເຮົາເອົາໄປຊຸກເຊືອງເພື່ອ ປົບເສີກ ສະຫຍາມກວາດຕ້ອນຂອງມີຄ່າໄປ ຢູ່ເມືອງມະຫາໄຊແຂວງຄຳມ່ວນມີ ພຣະອົງແສນ ເຊິ່ງປະຈຸບັນ ສະຫຍາມໄດ້ປຸ້ນເອົາໄປ ປະດິດສະຖານຢູ່ວັດປະທຸມຄົງຄາຣາມ ຢູ່ບາງກອກ ເປັນພຣະພຸດທະຮູບ ມີອະພິນິຫານທາງດ້ານການຂໍຝົນ ເຊິ່ງ ເປັນຄວາມຫວັງຂອງຊາວນາກະສິກອນ ເຄືອງຄຳຂອງຄູນ ຖືກກວາດຕ້ອນໄປຫລວງຫລາຍ ໃນຍຸກເຈົ້າອານຸວົງ ກອບກູ້ເອກະຣາຊ ສິ່ງເກົ່າແກ່ຖືກຈູດ ເຜົາໄຫມ້ ຫນັງສືຜູກໃບລານ ທີບັນທຶກ ຫລັກທັມຄຳສອນ ຂອງພຣະພຸດທະສາສະໜາ ພຣະໄຕຣປິດົກ ຖືກຕ່າງເອົາໄປຂົນໄປເຈັດຕົວຊ້າງ ແຕ່ກະຍັງຫລົງເຫລືອຢູ່ສ່ວນຫນ້ອຍ ເລັດລອດມືຈາກທະຫານສະຫຍາມ ທີ່ກວາດຕ້ອນເອົາຄົນລາວໄປ ຢູ່ເປັນຂ້ອຍຂ້າ ປະຈຸບັນ ຢູ່ອ້ອມຮອບບາງກອກມີບ້ານທີ່ມີເຊື້ອຊາດລາວຫລວງຫລາຍ ອາໃສຢູ່ ເປັນຂ້ອຍຂ້າ ສະໄຫມຜ່າຍແພ້ສົງຄາມ ເຂົາເອົາໄປ ເປັນຂ້າທາດປູກເຂົ້າ ລ້ຽງຊ້າງລ້ຽງມ້າໃຫ້ ທະຫານແລະຜູ້ຊະນະສົງຄາມ ປະຈຸບັນ ຄົນລາວ ຢັ່ງຢາຍທົ່ວມູມໂລກ ຫລາຍກ່ອນ ຄົນໃນປະເທດດ້ວຍຊ້ຳ ການປົກປັກຮັກສາ ມູນມໍລະດົກທາງດ້ານວັດທະນະທຳ ຂອງຄົນລາວລ້ານຊ້າງສອງຝາກຝັ່ງແມ່ນ້ຳຂອງ ຍັງຮັກສາໄດ້ດີ ສະນັ້ນພາກສ່ວນກ່ຽວຂ້ອງ ຄວນສົ່ງເສີມປົກປັກຮັກສາ ມູນມໍລະດົກເຫລົ່ານີ້ ໃຫ້ຄົງຢູ່ຄູ່ກັບສັງຄົມຕະຫລອດໄປ ຍ້ອນສາສະຫນາພຸດ ເປັນສາສະຫນາສຸດຍອດ ທີ່ເປັນບ່ອນເພິ່ງຢ່າງແທ້ຈິງ ບໍ່ຂ້າບໍຟັນ ບໍ່ ສ້າງສັດຕູ ສອນແຕ່ແນວດີໆໆໃຫ້ເປັນປະໂຫຍດແກ່ສັງຄົມ.
ລາຊາທິປະໄຕ (,) ແມ່ນຮູບແບບການປົກຄອງບ່ອນຕຳແໜ່ງປະມຸກແຫ່ງລັດ ໂດຍປົກກະຕິແມ່ນຖືຢູ່ຈົນຮອດສິ້ນພະຊົນຫຼືສະຫຼະລາຊະສົມບັດ. ສ່ວນຫຼາຍມັກໄດ້ອຳນາດມາໂດຍການສືບລາຊະສົມບັດ ແລະໂດຍປົກກະຕິມັກໃຫ້ແກ່ພະບໍລົມມະວົງສານຸວົງແຫ່ງລາຊະວົງ ເຊິ່ງປົກຄອງຢູ່ກ່ອນຢ່າງເປັນທາງການ.
ພະມະຫາກະສັດມັກມີຖານັນດະລະສັກເປັນພະລາຊາຫຼືພະລາຊິນີ ຢ່າງໃດກໍດີ ຈັກກະພັດ/ຈັກກະພັດດິນີ, ກະລັງດຸກ/ກະລັງດຸຍເຊ, ເຈົ້າຊາຍ/ເຈົ້າຍິງ ແລະຄຳອື່ນ ຖືກໃຊ້ເພື່ອລະບຸຕຳແໜ່ງພະມະຫາກະສັດນຳ ແມ່ນຄຳວ່າ "monarch" ມາຈາກຄຳວ່າ "ຜູ້ປົກຄອງຜູ້ດຽວ" ແຕ່ໂດຍປະເພນີ ປະມຸກແຫ່ງລັດເຊິ່ງມີຕຳແໜ່ງປະທານປະເທດຫຼືຜູ້ນຳ (premier) ບໍ່ຖືກພິຈາລະນາວ່າເປັນພະມະຫາກະສັດຢ່າງເປັນທາງການ.
ປະເພດຂອງລາຊາທິປະໄຕ.
ລາຊາທິປະໄຕ ຄື ການທີ່ມີປະມຸກເປັນກະສັດ ແບ່ງອອກຕາມຂອບເຂດ ພະລາຊະອຳນາດແມ່ນ
ການລ່ມລະຫຼາຍຂອງລາຊາທິປະໄຕ.
ລາຊາທິປະໄຕອາດເຖິງຈຸດຈົບໄດ້ຫຼາຍວິທີດ້ວຍກັນ ເຊັ່ນ ອາດຈະມີການປະຕິວັດໂຄ່ນລົ້ມລາຊະວົງເກີດຂຶ້ນ ຫຼືຢ່າງໃນອິຕາລີຫຼືກີດ ປະຊາຊົນລົງປະຊາມະຕິຕັ້ງສາທາລະນະລັດເຮັດໃຫ້ລາຊາທິປະໄຕເຖິງຈຸດສິ້ນສຸດ ໃນບາງກໍລະນີ ເຊັ່ນ ໃນອັງກິດແລະສະເປນ ລາຊາທິປະໄຕຖືກໂຄ່ນລົ້ມລົງຫຼືໄດ້ຮັບການຟື້ນຟູຂຶ້ນໃໝ່ໃນພາຍຫຼັງ ຫຼັງຈາກທີ່ຈັກກະພັດນະໂປລຽນທີ່ 1 ຊາວຝະລັ່ງໄດ້ຟື້ນຟູລາຊະວົງບູບົງຂຶ້ນມາໃໝ່ຫຼັງຈາກຖືກສາທາລະນະລັດຂອງນະໂປລຽນຍົກເລີກໄປ
ຄະລາວາດນິຍົມ (,) ແມ່ນ ແນວປັດຊະຍາອັນວ່າສະຖາບັນການປົກຄອງຫຼືສະຖາບັນການເມືອງ ຫຼື ສະຖາບັນໃນຮູບອື່ນຄວນຈະດຳເນີນການປົກຄອງເຊິ່ງເປັນອິສະລະຈາກການອຳນາດການຄວບຄຸມຂອງສະຖາບັນສາສະໜາ ແລະຫຼືຄວາມເຊື່ອທາງສາສະໜາ.
ໃນມູມນຶ່ງສະຖາບັນທີ່ດຳເນີນນະໂຍບາຍ “ຄະລາວາດນິຍົມ” ກໍຈະເປັນສະຖາບັນເຊິ່ງຖືນະໂຍບາຍຂອງຄວາມເປັນກາງໃນທາງດ້ານຄວາມເຊື່ອທາງສາສະໜາຂອງປະຊາຊົນແລະ/ຫຼືຜູ້ຢູ່ໃນການປົກຄອງ ຜູ້ຈະດຳເນີນການປົກຄອງອັນເປັນອິສະລະຈາກກົດແລະຄຳສອນ ຫຼື ຄວາມເຊື່ອທາງສາສະໜາ, ເຊິ່ງຈະບໍ່ໃຊ້ອຳນາດຕາມຫຼັກຄວາມເຊື່ອທາງສາສະໜາໃນການບັງຄັບປະຊາຊົນ ແລະ ເຊິ່ງບໍ່ມີການມອບອະພິສິດພິເສດຫຼືໃຫ້ການຊ່ອຍເຫຼືອແກ່ສະຖາບັນສາສະໜາ ຫຼືໃນອີກມູມນຶ່ງ “ຄະລາວາດນິຍົມ” ໝາຍເຖິງມູມມອງເຊິ່ງກ່ຽວກັບກິຈະກຳແລະການຕັດສິນໃຈຂອງມະນຸດ ໂດຍສະເພາະແມ່ນກິຈະກຳແລະການຕັດສິນໃຈທາງການເມືອງ ວ່າຄວນຕັ້ງຢູ່ເທິງພື້ນຖານຂອງຂໍເທັດຈິງໂດຍປາສະຈາກອະຄະຕິຈາກອິດທິພົນທາງສາສະໜາ.
ປະຊາທິປະໄຕແບບມີຜູ້ແທນ (,) ໂດຍທົ່ວໄປມັກເອີ້ນວ່າແມ່ນຮູບແບບນຶ່ງຂອງລະບອບປະຊາທິປະໄຕເຊິ່ງມີລັກສະນະກົງຂ້າມກັບປະຊາທິປະໄຕແບບທາງກົງ ຫຼືເປັນປະຊາທິປະໄຕແບບທາງອ້ອມ ().
ປະຊາທິປະໄຕແບບມີຜູ້ແທນແມ່ນລະບອບການເມືອງເຊິ່ງໃຫ້ປະຊາຊົນເລືອກຜູ້ແທນຂອງຕົນເຂົ້າໄປບໍລິຫານແລະຕັດສິນໃຈແທນຕົນ. ແມ່ນລະບອບການປົກຄອງເຊິ່ງປະຊາຊົນມອບອຳນາດອະທິປະໄຕໃຫ້ຜູ້ແທນຜູ້ເຂົາເລືອກຕັ້ງເຂົ້າໄປຕາມກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການເລືອກຕັ້ງຂອງລັດ ເປັນຜູ້ໃຊ້ອຳນາດດັ່ງກ່າວແທນ ໂດຍມີໄລຍະເວລາໃນການດຳລົງຕຳແໜ່ງອັນແນ່ນອນ.
ເຈດຈຳນົງເສລີ (,) ແມ່ນຄວາມສາມາດຂອງໂຕເຮັດທີ່ຈະເລືອກໂດຍບໍ່ຖືກຈຳກັດຈາກປັດໄຈບາງຢ່າງ. ປັດໄຈທີ່ກ່ຽວຂ້ອງເດີມມີຂໍ້ຈຳກັດທາງອະພິປັດຊະຍາ (ໂຕຢ່າງເຊັ່ນ ນິຍັດນິຍົມທາງຕັນກະ ຈິດວິທະຍາເຊີງເຫດຜົນ ຫຼື ເທວະວິທະຍາ). ຂໍ້ຈຳກັດທາງກາຍະພາບ (ໂຕຢ່າງເຊັ່ນ ໂສ້ກວນຫຼືການຈອງຈຳ) ຂໍ້ຈຳກັດທາງສັງຄົມ (ໂຕຢ່າງເຊັ່ນ ການຂົ່ມຂູ່ລົງໂທດຫຼືການຕຳໜິໂທດ ຫຼືຂໍ້ຈຳກັດເຊີງໂຄງສ້າງ) ແລະຂໍ້ຈຳກັດທາງຈິດ (ໂຕຢ່າງເຊັ່ນ ການບັງຄັບຫຼືໂລກຢ້ານກົວ ຄວາມຜິດປົກກະຕິທາງປະສາດວິທະຍາສາດ ຫຼືຄວາມໂນ້ມອຽງຮັບໂລກທາງພັນທຸກຳ).
ຫຼັກເຈດຈຳນົງເສລີມີການສໍ່ຄວາມທາງສາສະໜາ ກົດໝາຍ ຈະລິຍະສາດແລະວິທະຍາສາດ ໂຕຢ່າງເຊັ່ນ ໃນຂອບເຂດສາສະໜາ ເຈດຈຳນົງເສລີສໍ່ຄວາມວ່າ ເຈດຈຳນົງແລະທາງເລືອກນຶ່ງ ໆ ສາມາດມີພ້ອມກັບພະເຈ້າທີ່ມີອຳນາດໄຮ້ຂອບເຂດໄດ້. ໃນທາງກົດໝາຍ ເຈດຈຳນົງເສລີມີຜົນຕໍ່ການພິຈາລະນາການລົງໂທດແລະການຟື້ນຟູສະພາບ. ໃນທາງຈະລິຍະສາດ ເຈດຈຳນົງເສລີອາດສໍ່ຄວາມວ່າ ປັດເຈກບຸກຄົນສາມາດຮັບຜິດຊອບທາງສີລະທຳຕໍ່ການເຮັດຂອງຕົນຫຼືບໍ່. ໃນທາງວິທະຍາສາດ ການຄົ້ນພົບທາງປະສາດວິທະຍາສາດກ່ຽວກັບເຈດຈຳນົງເສລີອາດສະເໜີວິທີຕ່າງ ໆ ທີ່ການທຳນາຍພຶຕິກຳຂອງມະນຸດ.
ສານສົນເທດ (ອັງກິດ ແລະ) ແມ່ນຜົນລັບຂອງການປະມວນຜົນ ການຈັດດຳເນີນການ ແລະການເຂົ້າປະເພດຂໍ້ມູນໂດຍການລວມຄວາມຮູ້ເຂົ້າໄປຕໍ່ຜູ້ຮັບສານສົນເທດນັ້ນ. ສານສົນເທດມີຄວາມໝາຍຫຼືແນວຄຶດທີ່ກວ້າງ ແລະຫຼາກຫຼາຍ ຕັ້ງແຕ່ການໃຊ້ຄຳວ່າສານສົນເທດໃນຊີວິດປະຈຳວັນ ຈົນຮອດຄວາມໝາຍແນວເຕກນິກ. ຕາມປົກກະຕິໃນພາສາເວົ້າ ແນວຄຶດຂອງສານສົນເທດໃກ້ຄຽງກັບຄວາມໝາຍຂອງການສື່ສານ ເງື່ອນໄຂ ການຄວບຄຸມ.
ສານສົນເທດແຂງ ແມ່ນສິ່ງທີ່ເຊື່ອຖືໄດ້ ສາມາດນຳໄປໃຊ້ປະໂຫຍດສຳລັບການຕັດສິນໃຈແລະການວາງແຜນ ຫຼືການເຮັດວຽກໄດ້. ສານສົນເທດອ່ອນ ມີຄຸນະສົມບັດກົງຂ້າມກັບສານສົນເທດແຂງ ແມ່ນ ເຊື່ອຖືໄດ້ໜ້ອຍ ບໍ່ສາມາດນຳໄປໃຊ້ປະໂຫຍດໄດ້. ປະໂຫຍດ ແມ່ນ ສາມາດສ້າງຄວາມໝັ້ນໃຈແລະການວາງແຜນ.
ຄວາມເຂົ້າໃຈໃນສັນຕິພາບ.
ຫຼາຍຕໍ່ຫຼາຍທິສະດີທີ່ໄດ້ກ່າວເຖິງຄວາມໝາຍທີ່ແທ້ຈິງຂອງ "ສັນຕິພາບ" "ສັນຕິວິຊາ" ມາແລ້ວຄືກັນ ເຊິ່ງມີຈຸດໝາຍທີ່ຈະສ້າງສັນຕິໂດຍການຢຸດການໃຊ້ຄວາມຮຸນແຮງແລະການດັດແກ້ຂໍ້ໂຕ້ແຍ້ງຫຼາຍປະການ. ຄວາມເຂົ້າໃຈແລະຄຳຈຳກັດຄວາມຂອງຄຳວ່າ "ສັນຕິພາບ" ຈະແປຜັນໄປຕາມແຕ່ພູມພາກ ວັດທະນະທຳ ສາສະໜາ ແລະສາຂາວິຊາທີ່ຮຽນນຳ.
ກະສັດກໍຄືກົດໝາຍ ກ່າວຄື ທີ່ມາຂອງກົດໝາຍທັງປວງຢູ່ທີ່ກະສັດ ຄຳສັ່ງ ຄວາມຕ້ອງການຕ່າງໆ ລ້ວນມີຜົນເປັນກົດໝາຍກະສັດມີອຳນາດໃນການປົກຄອງແຜ່ນດິນແລະພົນລະເມືອງໂດຍອິສະລະ ໂດຍບໍ່ມີກົດໝາຍຫຼືອົງກອນຕາມກົດໝາຍໃດໆ ຈະຫ້າມປາມໄດ້ ແມ້ນອົງກອນທາງສາສະໜາອາດທັດທານກະສັດຈາກການເຮັດບາງຢ່າງອົງລັດຖາທິປັດ (ກະສັດ) ນັ້ນຈະຄາດຫວັງວ່າຈະປະຕິບັດຕາມທຳນຽມ ແຕ່ໃນລະບອບສົມບູລະນາຍາສີດທິລາດນັ້ນ ບໍ່ມີລັດຖະທຳມະນູນຫຼືກົດໝາຍໃດໆ ທີ່ຈະຢູ່ເໜືອກວ່າຄຳຊີ້ຂາດຂອງລັດຖາທິປັດ ຕາມທິດສະດີພົນລະເມືອງນັ້ນ ລະບອບສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດມອບໄວ້ວາງໃຈທັງໝົດໃຫ້ກັບພະເຈົ້າແຜ່ນດິນທີ່ດີພ້ອມທາງສາຍເລືອດແລະໄດ້ຮັບການລ້ຽງດູຝຶກຝົນມາຢ່າງດີຕັ້ງແຕ່ເກີດ
ໃນທາງທິດສະດີ ກະສັດໃນລະບອບສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດຈະມີອຳນາດທັງໝົດເໜືອປະຊາຊົນແລະແຜ່ນດິນ ຮວມທັງເໜືອອະພິຊົນແລະບາງຄັ້ງກໍເໜືອຄະນະສົງດ້ວຍ ສ່ວນໃນທາງປະຕິບັດກະສັດໃນລະບອບສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດມັກຈະຖືກຈຳກັດອຳນາດ ໂດຍທົ່ວໄປກຸ່ມທີ່ກ່າວມາຫຼືກຸ່ມອື່ນ
ກະສັດບາງພະອົງ (ເຊັ່ນຈັກກະວັດເຢຍລະມັນ ຄ.ສ. 1871-1918) ມີລັດຖະສະພາທີ່ບໍ່ມີອຳນາດຫຼືເປັນພຽງສັນຍາລັກແລະອົງກອນບໍລິຫານອື່ນໆ ທີ່ກະສັດສາມາດປ່ຽນແປງຫຼືຍຸບເລີກໄດ້ຕາມ[https://weddingnara.kr/ ຕ້ອງການ] ແມ້ນຈະມີຜົນເທົ່າກັບລະບອບສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດແຕ່ໂດຍທາງເທັກນິກທີ່ເປັນໄປໄດ້ແລ້ວ ນີ້ຄືລາຊາທິປະໄຕພາຍໃຕ້ລັດຖະທຳມະນູນ (contitutional monarchy) ເນື່ອງຈາກການມີຢູ່ຂອງລັດຖະທຳມະນູນແລະກົດໝາຍພື້ນຖານຂອງປະເທດ
ປະເທດທີ່ໃຊ້ລະບອບສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດໃນປັດຈຸບັນຄື ຊາອຸດີອາລະເບຍ ບູໄນ ໂອມານ ສະວາຊິແລນ ກາຕາ ຮວມທັງນະຄອນລັດວາຕິກັນ ນຳ
ລະບອບສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດໃນປະເທດໄທ.
ໃນທັດສະນະຂອງ ນະຄະລິນ ເມກໄຕລັດ ອະດີດຄະນະບະດີຄະນະລັດຖະສາດ ມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດ ເຫັນວ່າລະບອບສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດຂອງໄທນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ເປັນລະບອບທີ່ມີຕັ້ງແຕ່ສະໄໝບູຮານ ແຕ່ເພິ່ງມີມາໃນສະໄໝລາຊະການທີ່ 5 ເນື່ອງຈາກໃນລາຊະການນີ້ ພະອົງຊົງຮວບຮວມອຳນາດຈາກເຫຼົ່າຂຸນນາງ ຂ້າລາຊະການ ທີ່ເຄີຍມີອຳນາດແລະບົດບາດມາກ່ອນໜ້ານັ້ນ ມາໄວ້ທີ່ສູນກາງການປົກຄອງ ຄື ຕົວພະອົງແລະພະປະຍູນລະຢາດ ເຮັດໃຫ້ພະມະຫາກະສັດຊົງດຳລົງສະຖານະເປັນທັງປະມຸກຂອງລັດແລະປະມຸກຂອງຝ່າຍບໍລິຫານຢ່າງແທ້ຈິງ ເທົ່າກັບວ່າລະບອບສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດຂອງໄທມີພຽງ 3 ລາຊະການເທົ່ານັ້ນ ຄື ລາຊະການທີ່ 5,ລາຊະການທີ່ 6ແລະລາຊະການທີ່ 7
ການສິ້ນສຸດລະບອບ.
ເມື່ອມີການປະຕິວັດຍຶດອຳນາດຈາກລັດຊະການທີ່ 7 ແລະປ່ຽນແປງການຄອງຈາກສົມບູລະຍາສິດທິລາດມາເປັນລະບອບປະຊາທິປະໄຕໃນວັນທີ 10 ທັນວາ ຄ.ສ.1932 ແລ້ວ ໃນທາງນິຕິໄນ ພະລາຊະອຳນາດທີເຄີຍມີມາຢ່າງລົ້ນພົ້ນບໍ່ໄດ້ຖືກຈຳກັດຢູ່ໃນກອບຂອງລັດຖະທຳມະນູນ ຮຽກຂານກັນຕໍ່ມາວ່າ "ລາຊາທິປະໄຕ" ຜູ້ໃຫ້ຈຳກັດຄວາມໂດຍ ພົນຕຳລວດເອກ ວິສິດ ເດດກຸນຊອນ
"ສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດ" ບັນຍັດມາຈາກພາສາອັງກິດວ່າ "Absolute Monarchy" ມີຄວາມໝາຍຕົງໂຕວ່າ ຄວາມເປັນກະສັດເຊິ່ງມີອາຍາສິດ (ອຳນາດເດັດຂາດ) ໂດຍສົມບູນ
ທ່ານ ຈັນທີ ເດືອນສະຫວັນ ເກີດເມື່ອວັນທີ 6 ຕຸລາ 1940 (ປີມະໂລງ) ຢູ່ທີ່ບ້ານນ້ອຍແຫ່ງໜຶ່ງຂອງ ເມືອງ ຄໍາ ແຂວງ ຊຽງຂວາງ ໃນຄອບຄົວຍາກຈົນເມື່ອໄດ້ອາຍຸ 5 ປີ, ພໍ່ຂອງເພິ່ນຖືກທະຫານລ່າເມືອງຂຶ້ນເກົ່າຈັບຕົວໄປຂັງຄຸກທີ່ ເມືອງ ໜອງແຮດ ໃນຂໍ້ກ່າວຫາວ່າເປັນໄມ້ມືຂອງລາວອິດສະຫຼະ. ລະດູຝົນໃນປີ 1945 ຍ້ອນບໍ່ມີທີ່ເພິງພາອາໄສ, ແມ່ຈຶ່ງໄດ້ເຈຍເພິ່ນໜີຈາກບ້ານຊັດເຊພະເນຈອນໄປທຸກຫົນທຸກແຫ່ງເພື່ອຊອກຫາບ່ອນລ້ຽງຊີວິດ.
ມື້ໜຶ່ງຂອງປີ 1946 ສອງແມ່ລູກໄດ້ໄປຍຸດເຊົາຢູ່ໃນໝູ່ບ້ານຊົນເຜົ່າມົ້ງແຫ່ງທີ່ມີຊື່ວ່າ " ພູໝູຫຼົງ " ລະຫວ່າງຊາຍແດນລາວຫວຽດ.ຍ້ອນສະພາບແວດລ້ອມຂອງສັງຄົມ ແລະ ຊີວິດອັນແສນຈົນຂອງສອງແມ່ລູກໃນທີ່ສຸດແມ່ຂອງເພິ່ນກໍສິນລົມຫາຍໃຈໃນຕູບນ້ອຍຮ້າງຫຼັງໜຶ່ງຍ້ອນຄວາອຶດຫິວ ແລະ ເຈັບປ່ວຍ. ໃນເວລານັ້ນອາຍຸຂອງເພິ່ນໄດ້ຍ່າງເຂົ້າ 10 ປີ (1950). ເມື່ອແມ່ຈາກໄປ, ເພີ່ນກໍໄດ້ກາຍເປັນລູກກໍາພອຍ, ທີ່ຈະຕ້ອງເຮັດໜ້າທີ່ແທນແມ່ຢູ່ໃນເຮືອນຂອງພະຍາ ເພຍຕົງ ຜູ້ໂຫດຫ້ຽມ.
ທ່ານ ຈັນທີ ເດືອນສະຫວັນ ໃຊ້ຊີວິດເປັນຂ້ອຍຂ້າຂອງເພຍຕົງ. ຈົນຮອດຄໍ່າຄືນຂອງມື້ໜຶ່ງໃນລະດູໝາກຄາຍສຸກປີ 1956, ເພິ່ນໄດ້ໂຕນໜີໄປຫາກອງທະຫານລາວອິດສະຫຼະ. ເວລາຜ່ານໄປຫຼາຍມື້ເພີ່ນໄດ້ພົບກັບກອງທະຫານປະຕີວັດກອງໜຶ່ງ. ເພິ່ນໄດ້ກາຍເປັນນັກຮົມນ້ອຍອິດ
ສະຫຼະເປັນເວລາໜຶ່ງປີກວ່າ. ຈາກນັ້ນ, ເພິ່ນກໍຖືກສົ່ງໄປສູ່ເຂດທີ່ໝັ້ນປະຕິວັດສູນກາງ ລາວອິດສະຫຼະ. ຈາກເດັກນ້ອຍທີ່ບໍ່ເຄີຍພໍ້ກະດານດໍາ, ສໍຂາວແມ່ນແຕ່ນາຍຄູສອນໜັງສືກໍບໍ່ເຄີຍເຫັນ, ເມື່ອໄປຮອດເຂດສູນກາງລາວອິດສະຫຼະເພິ່ນໄດ້ຮັບການບົວລະບັດດູແລທາງສຸຂະພາບ, ໄດ້ຮັບການຮໍ່າຮຽນໜັງສື ແລະ ບົ່ມສອນແນວຄິດປະຕິວັດ. ຈົນໃນທີ່ສຸດ, ທ້າວກໍໄດ້ເຕີບໃຫຍ່ຂຶ້ນໃນຖັນແຖວ ແລະ ໄດ້ຄ່ອຍໆໄຕ່ເຕົ້າຈາກນັກຮົບລາວອິດສະຫຼະທໍາມະດາຂຶ້ນເປັນພະນັກງານຝ່າຍແນວຄິດການເມືອງຂອງພັກ. ບັນດາອາຈານທີ່ທ່ານ ຈັນທີ ເດືອນສະຫວັນ ບໍ່ມີວັນລື່ມໄດ້ຄື: ປ້າຄໍາຫຼ້າ ວົງສັກ (ຊື່ເກົ່າເອີ້ນວ່າ ປ້ານາລີ ວົງສັກ)ປ້າຄໍາແພງ ບຸບຜາ ອາຈານທັງສອງເຄີຍເປັນຜູ້ສິດສອນໜັງສື ແລະ ເປັນທັງແມ່ບຸນທໍາຂອງເພິ່ນຕັ້ງແຕ່ເວລາມີໜ້າຢູ່ຖັນແຖວອິດສະຫຼະ.
ຫຼັງຈາກຮຽນຈົບຊັ້ນປະຖົມບໍລິບູນ, ເພິ່ນຖືກສົ່ງໄປປະຈໍາຢູ່ກະຊວງສຶກສາທິການ ໃນໜ້າທີ່ເປັນສະໝຽນຕີພິມດີດໃຫ້ທ່ານ ເຈົ້າສຸກ ວົງສັກ. ການລວມລາວຄັ້ງທໍາອິດໃນປີ 1957 ລະ ຫວ່າງຝ່າຍແນວລາວຮັກຊາດ ກັບຝ່າຍລາຊາອານາຈັກ, ທ່ານ ຈັນທີ ເດືອນສະຫວັນ ຖືກບັນຈຸເຂົ້າເປັນລາຊະການໃນໜ້າທີ່ຕໍາແໜງສະໝຽນຕີພິມດິດຂອງທ່ານ ພູມີ ວົງວິຈິດ ເຊິ່ງກໍາກະຊວງ ທໍາມະການ ແລະ ສິລະປະກອນ. ການເປັນຂ້າລາຊະການປະສົມກັບຝ່າຍວຽງຈັນ ຂອງຄົນປະຕິວັດມີຄວາມຫຍຸ້ງຍາກຫຼາຍກ່ຽວກັບດ່ານພາສາ ແລະ ຄວາມຮູ້ຕ່າງໆທີ່ເຫັນວ່າຫຼຸດແຕ້ມຝ່າຍວຽງຈັນຫຼາຍໂດຍສະເພາະພາສາລາຊະການໃນສະໄໝນັ້ນ, ແມ່ນເອົາພາສາຝຣັ່ງເປັນພາສາກາງ ແລະ ພາສາລາວເປັນພາສາທ້ອງຖິ່ນ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ທ່ານ ຈັນທີ ເດືອນສະຫວັນ ກໍຕັດສິນໃຈສະລະເງິນເດືອນຈ້າງຮຽນພາສາຝຣັ່ງ ແລະ ພາສາອັງກິດ ທ່ານອາຈານ ເຮສສະມາເຢີ ຄົນເຍຍລະມັນ. ໃນຂະນະທີ່ພວມຮຽນດ້ວຍຄວາມຈູບຈ້າວຢູ່ນັ້ນ, ກໍເກີດມີການທໍລະຍົດຂອງລັດຖະ
ບານ ຜູຍ ຊະນະນິກອນ, ພວກເຂົາໄດ້ທໍາການຈັບກຸມ ສະເດັດເຈົ້າ ສຸພານຸວົງ ແລະ ບັນດາຜູ້ນໍາແນວລາວຮັກຊາດໃນເດືອນ ພຶດສະພາ ປີ 1959. ເມື່ອສະພາບເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ທ່ານ ຈັນທີ ເດືອນສະຫວັນ ໄດ້ຖືກຕົກຢູ່ໃນວົງລ້ອມຂອງພວກຂວາຈັດຢູ່ພາຍໃນກະຊວງ, ແຕ່ທ່ານ ຈັນທີ ເດືອນສະຫວັນ ກໍບໍ່ໄດ້ທໍ້ຖອຍຍັງສືບຕໍ່ພົວພັນກັບທ່ານ ສາລີ ວົງຄໍາຊາວ ເພື່ອຮັບເອົາທິດທາງການນໍາຈາກພັກປະຕິວັດຮັບເອົາໃບປິວ ແລະ ເອກະສານຕ່າງໆເພື່ອນໍາເຂົ້າໄປວ່ານໃນວຽງຈັນ ແລະ ເອົາເຂົ້າໄປສົ່ງໃຫ້ບັນດາຜູ້ນໍາແນວລາວຮັກຊາດຢູ່ໃນຄຸກໂພນເຄັງ. ເພື່ອນຮ່ວມງານຜູ້ຂະ
ຫຍັນ ແລະ ໄວ້ໃຈຂອງການປະຕິວັດໃຕ້ດິນໃນຍາມນັ້ນມີທ່ານ ໂປ້ ໂພທິສັກ ເປັນຂ້າລາຊະ ການຢູ່ກະຊວງປະຊາສົງເຄາະ, ໃບປິວ ແລະ ເອກສານທັງໝົດແມ່ນເວົ້າເຖິງການຕໍ່ສູ້ເພື່ອປົດປ່ອຍສະ ເດັດເຈົ້າ ສຸພານຸວົງ ແລະ ຜູ້ນໍາແນວລາວຮັກຊາດເປັນອິດສະຫຼະ.
ກະແສຟອງປະຕິວັດຢູ່ໃນເມືອງ ແລະ ບ້ານນອກນັບມື້ນັບຟົດເດືອດຂຶ້ນເລື້ອຍໆຈົນກ້າວໄປເຖິງກອງທະຫານລາບອາກາດທີ 2 ຂອງກອງທັບແຫ່ງຊາດໄດ້ລຸກຂຶ້ນເຮັດລັດຖະປະຫານໃນຄືນວັນທີ 8 ສິງຫາ 1960 ແລະ ໄດ້ຮັບໄຊຊະນະຢ່າງສົມບູນໃນເຊົ້າຂອງວັນທີ 9 ສິງຫາ 1960 ເຊິ່ງເປັນການລັດທະປະຫານ, ພາຍຫັງການແຫກຄຸກສໍາເລັດຜົນຂອງຜູ້ນໍາແນວລາວຮັກຊາດບໍ່ພໍເທົ່າໃດເດືອນ. ຊຸມມື້ແຫ່ງການຍຶດອໍານາດປະຕິວັດທີ່ວຽງຈັນ, ໜັງສືພິມລາວຮັກຊາດທີ່ຖືກປິດໃນເມື່ອກ່ອນກໍຖືກຟື້ນຟູຄືນໂດຍແມ່ນທ່ານ ສີຊະນະ ສີສານ ເປັນບັນນາທິການ ແລະ ທ່ານ ຈັນທີ ເດືອນສະຫວັນ ເປັນຜູ້ຊ່ວຍຂອງເພິ່ນ.
ເດືອນ ພະຈິກ ປີ 1960 ກຸ່ມທະຫານຂວາຈັດທີ່ນໍາໂດຍ ກຸປະສິດ ທີ່ສົມຮູ້ຮ່ວມຄິດ ພູມີ ໜໍ່ສະຫວັນ ໄດ້ທໍາການລັດທະປະຫານຊ້ອນ ແລະ ທໍາການຕໍ່ຕ້ານກໍາລັງຮັກຊາດ. ຍ້ອນເຫຼັກຫຼາຍກວ່າຖ່ານໃນທີ່ສຸດຮອດວັນທີ 13 ທັນວາ 1960 ກອງກໍາລັງປະຕິວັດທັງໝົດໄດ້ຖອນຈາກນະຄອນວຽງຈັນຂຶ້ນເມື່ອປົດປ່ອຍທົ່ງໄຫຫີນຊຽງຂວງ.
ເດືອນ ພຶດສະພາ 1961, ທ່ານ ຈັນທີ ເດືອນສະຫວັນ ຖືກເປັນສະໝຽນຮັບໃຊ້ປະຈໍາທ່ານ ພູນ ສີປະເສີດ ທີ່ກອງປະຊຸມເຈລະຈາ 3 ຝ່າຍທີ່ບ້ານນາມອນ ວັງວຽງ. ຕໍ່ຈາກນັ້ນ, ທ່ານ ຈັນທີ ເດືອນສະຫວັນ ກໍຖືກຮຽກຕົວກັບຄືນຊຽງຂວງ-ຄັງໄຂ ເປັນສະໝຽນຕິພິມດິດໃຫ້ສະເດັດເຈົ້າ ສຸພານຸວົງ ແລະ ສະເດັດ ເຈົ້າ ສຸວັນນະພູມມາ. ຕໍ່ມາກໍຍ້າຍໄປເປັນສະໝຽນຕີພິມດິດໃຫ້ທ່ານ ໄກສອນ ພົມວິຫານ ທີ່ເມືອງວຽງໄຊ ແຂວງຫົວພັນ. ປີ 1961 ຫາ 1962 ຖືກສົ່ງໄປຮຽນວິຊານັກໜັງສືພິມປະຫວັດຕິຊາດທີ່ຮ່າໂນ້ຍ ປະເທດ ຫວຽດນາມ. ພາຍຫຼັງຮຽນຈົບກໍເຂົ້າປະຈໍາການຢູ່ສະຖານີວິທະຍຸກະຈາຍສຽງຝ່າຍປະເທດລາວ, ໂດຍພາຍໃຕ້ການນໍາຂອງທ່ານ ສີຊະນະ ສີສານ. ເດືອນ 3 ປີ 1963, ທ່ານ ຈັນທີ ເດືອນ ສະຫວັນ ຖືກເລື່ອນຂຶ້ນເປັນຫົວໜ້າໜ່ວຍບັນນາທິການໜັງສືພິມລາວຮັກຊາດ.
ໃນຕະຫຼອດໄລຍະສົງຄາມຕໍ່ຕ້ານພວກລາເມືອງຂຶ້ນແບບໃໝ່, ທ່ານ ຈັນທີ ເດືອນສະຫວັນ ໄດ້ກາຍເປັນນັກໜັງສືພິມຂອງທຸກແນວຮົບທີ່ສໍາຄັນເຊັ່ນ: ບັ້ນຮົບເມືອງເປິນ ປີ 1965, ບັ້ນຮົບຜາຖີ່ ປີ 1968 ແລະ ອີກຫຼາຍແຫ່ງ, ເຄີຍເປັນນັກຂ່າວໃຕ້ດິນຊຸມປີ 1971 ຫາ 1972 ຢູ່ເຂດທົ່ງພຽງວຽງຈັນ ແລະ ວຽງຈັນ.
ກ່ອນຈະເຂົ້າສູ່ເສັ້ນທາງການຂີດຂຽນທ່ານ ຈັນທີ ເດືອນສະຫວັນ ເປັນນັກອ່ານ, ນັກຄົ້ນຄວ້າ ກ່ຽວກັບວັນນະຄະດີລາວ ກໍຄືວັນນະຄະດີສາກົນເປັນຈໍ່ານວນຫຼາຍຮ້ອຍຫົວເລື່ອງ ໂດຍສະເພາະແມ່ນ ບັນດາປຶ້ມນະວະນິຍາຍຂອງລັດເຊຍ, ຈີນ, ຝຣັ່ງ, ຫວຽດນາມ ແລະ ອື່ນໆ ເປັນພາສາຫວຽດນາມ ແລະ ພາສາໄທ. ປຶ້ມນະວະນິຍາຍທີ່ທ່ານ ຈັນທີ ເດືອນສະຫວັນ ມັກທີ່ສຸດໃນຊີວິດແມ່ນປຶ້ມ " ສາມກົກ " ຂອງຈີນສະໄໝບູຮານເປັນປຶ້ມທີ່ເພິ່ນສາມາດຈື່ຕົວລະຄອນເກືອບທຸກຕົວ.
ເນື່ອງໃນໂອກາດວັນຄົບຮອບ 20 ປີແຫ່ງມື້ປະກາດປະເທດລາວເປັນເອກະລາດ ວັນທີ 12 ຕຸ ລາ (1945 ຫາ 1965), ຄະນະນໍາໂຄສະນາແນວລາວຮັກຊາດໄດ້ລະດົມໃຫ້ທ່ານ ຈັນທີ ເດືອນສະຫວັນ ຂຽນກ່ຽວກັບຊີວິດເບື້ອງຫຼັງຂອງຕົນ. ຜ່ານໄລຍະບໍ່ເທົ່າໃດເດືອນທ່າມ ກາງຫາລະເບີດທີ່ຖະຫຼົ່ມລົງມາຈາກຝູງບິນອາເມລິກາໃນທີ່ສຸດປຶ້ມ " ແສງສະຫວ່າງຂອງການປະຕິວັດ " ກໍໄດ້ອອກສູ່ສາຍຕາຂອງພະນັກງານ ແລະ ປະຊາຊົນເຂດປົດປ່ອຍ. ຍ້ອນເປັນປຶ້ມຫວນຄືນຫຼັງທີ່ປະທັບໃຈຜູ້ອ່ານ. ສະນັ້ນ, ບໍ່ເທົ່າໃດປີຕໍ່ມາທ່ານ ຈັນທີ ເດືອນສະຫວັນ ກໍໄດ້ປ່ຽນຊື່ຈາກ ແສງສະຫວ່າງຂອງການປະຕິວັດ ມາເປັນ " ເສັ້ນທາງແຫ່ງຊີວິດ ". ປຶ້ມດັ່ງກ່າວທາງສໍານັກພິມສູນກາງລາວຮັກຊາດໄດ້ພິມຄືນເຖິງ 4 ຄັ້ງ ແລະ ໄດ້ຈໍາໜ່າຍໄປທົ່ວປະເທດກາຍເປັນປຶ້ມທີ່ຮຽນໃນຫຼັກສູດວັນນະຄະດີປະຫວັດສາດຢູ່ໃນໂຮງຮຽນສາມັນ ແລະ ມະຫາວິທະຍາໄລຈົນເທົ່າທຸກວັນນີ້.
ໃນປີ 1969 ທ່ານ ຈັນທີເດືອນສະຫວັນ ໄດ້ແຕ່ງດອງກັບນາງ ແສງຄໍາ ຄູສອນຊັ້ນກາງ ທີ່ ເມືອງ ວຽງໄຊ, ໄດ້ລູກນໍາກັນ 4 ຄົນເປັນຊາຍ 3 ແລະ ຍິງ 1 ຄົນ.
ຄັດຈາກ ປື້ມແບບຮຽນ ວັນນະຄະດີ ຊັ້ນມັດທະຍົມ ປີທີ 7 (ສະບັບຊົ່ວຄາວ) ໜ້າ 141 ຫາ 146,
ປີ 1973 – 1975 ເປັນຜູ້ຕາງໜ້າຂ່າວສານປະເທດລາວຢູ່ ສສ ຫວຽດນາມ.
ປີ 1978 – 1979 ເປັນຜູ້ວ່າການກົມໜັງສືພິມປະຊາຊົນ ແລະ ຂ່າວສານປະເທດລາວ.
ປີ 1990 ໄດ້ຮັບການເລືອກຕັ້ງຈາກກອງປະຊຸມໃຫຍ່ ຄັ້ງທີ I ຂອງສະມາຄົມນັກປະພັນ ລາວເປັນຄະນະບໍລິຫານສະມາຄົມ,
ປີ 1999 ໄດ້ຮັບລາງວັນ ວັນນະກໍາຍອດຢ້ຽມແຫ່ງອາຊຽນ ຫຼື " ຊີໄຣ " (S.E.A WIRITE AWARD).
ຜົນງານການຂຽນທີ່ໂດດເດັ່ນໄດ້ແກ່ນະວະນິຍາຍເຊັນ: ເສັ້ນທາງແຫ່ງຊີວິດ. ເລື່ອງສັ້ນ ເຊັນ: ໄປຮຽນວຽງຈັນ, ຄ້າງຄືນໃນປ່າເລິກ, ມວຍລາວລົ້ມມວຍຝຣັ່ງ ແລະ ອື່ນໆ.
ປີ 2007 ໄດ້ຮັບລາງວັນແມ່ນໍ້າຂອງ, ລາງວັນ ວັນນະກໍາສາມຊາດອິນດູຈີນຄື: ລາວ, ຫວຽດນາມ ແລະ ກໍາປູເຈຍ.
ຄັດມາຈາກປຶ້ມໂຮມເລື່ອງສັ້ນ ລາງວັນ " ຊີໄຣ " ລາງວັນສ້າງສັນຍອດຢ້ຽມແຫ່ງອາຊຽນ
ຮິບໂຮມໂດຍ ທອງໃບ ໂພທິສານ ສໍານັກພິມ ແສງສຸວັນ 29 09 2011
ອິຕິປິໂສ ພະຄະວາ ອະຣະຫັງ ສັມມາສັມພຸດໂທ ວິດຊາຈະຣະນະສັມປັນໂນ ສຸຄະໂຕ ໂລກະວິທູ ອະນຸຕະໂຣ ປຸຣິສະທັມມະສາຣະຖິສັດຖາ ເທວະ ມະນຸດສານັງ ພຸດໂທພະຄະວາຕິ.
ສວາກຂາໂຕ ພະຄະວະຕາ ທັມໂມ ສັນທິດ ຖິໂກ ອະກາລິໂກ ເອທິປັດສິໂກ ໂອປະນະຍິໂກ ປັດຈັດຕັງເວທິຕັບໂພ ວິນໂຍທິຕິ.
ຍະທິທັງ ຈັດຕາຣິ ປຸຣິສາຍຸຄານິ ອັດຖະ ປຸຣິສະ ປຸກຄະລາ,
ປາຫຸເນຍໂຍ ທັກຂິເນຍໂຍ ອັນຊະລິກະຣະຣິໂຍ ອະນຸດຕະຣັງ ປຸນຍັກເຂດຕັງ ໂລກັດສາຕິ.
ມະຍັງ ພັນເຕ ວິສຸງ ວິສຸງ ຣັກຂະນັດຖາຍະ ຕິສະຣະເນນະ ສະຫະ ປັນຈະສິລານິ ຍາຈາມະ.
ທຸກຕິຍັມປິ ມະຍັງ ພັນເຕ ວິສຸງ ວິສຸງ ຣັກຂະນັດຖາຍະ ຕິສະຣະເນນະ ສະຫະ ປັນຈະສິລານິ ຍາຈາມະ.
ຕະຕິຍັມປິ ມະຍັງ ພັນເຕ ວິສຸງ ວິສຸງ ຣັກຂະນັດຖາຍະ ຕິສະຣະເນນະ ສະຫະ ປັນຈະສິລານິ ຍາຈາມະ.
(ຖ້າຜູ້ດຽວ ໃຫ້ປ່ຽນ "ມະຍັງ" ເປັນ "ອະຫັງ", ປ່ຽນ "ຍາຈາມະ" ເປັນ "ຍາຈາມິ", ຄຳອາຣາດທະນາສິນ 8 ກໍ່ ປ່ຽນເໝືອນກັນ ຕ່າງແຕ່ວ່າ "ປັນຈະ" ເປັນ "ອັດຖະ" ເທົ່ານັ້ນ.
1. I undertake the training rule to abstain from taking life. Pāṇātipātā veramaṇī sikkhāpadaṃ samādiyāmi.
ຂ້າພະເຈົ້າຂໍສະມາທານເອົາຂໍ້ປະຕິບັດ ເພື່ອງົດເວັ້ນຈາກການທຳລາຍຊີວິດ. ປານາຕິປາຕາ ເວຣະມະນີ ສິກຂາປະທັງ ສະມາທິຢາມິ.
2. I undertake the training rule to abstain from taking what is not given. Adinnādānā veramaṇī sikkhāpadaṃ samādiyāmi.
ຂ້າພະເຈົ້າຂໍສະມາທານເອົາຂໍ້ປະຕິບັດ ເພື່ອງົດເວັ້ນຈາກການບໍ່ເອົາສິ່ງຂອງທີ່ເຂົາບໍ່ໃຫ້. ອະທິນນາທານາ ເວຣະມະນີ ສິກຂາປະທັງ ສະມາທິຢາມິ.
3. I undertake the training rule to abstain from sexual misconduct. Kāmesu micchācāra veramaṇī sikkhāpadaṃ samādiyāmi.
ຂ້າພະເຈົ້າຂໍສະມາທານເອົາຂໍ້ປະຕິບັດ ເພື່ອງົດເວັ້ນຈາກການບໍ່ປະພຶດຜິດໃນກາມ. ກາເມສຸ ມິດສາຈາຣາ ເວຣະມະນີ ສິກຂາປະທັງ ສະມາທິຢາມິ.
4. I undertake the training rule to abstain from false speech. Musāvāda veramaṇī sikkhāpadaṃ samādiyāmi.
ຂ້າພະເຈົ້າຂໍສະມາທານເອົາຂໍ້ປະຕິບັດ ເພື່ອງົດເວັ້ນຈາກການເວົ້າຕົວະ. ມຸສາວາທາ ເວຣະມະນີ ສິກຂາປະທັງ ສະມາທິຢາມິ.
5. I undertake the training rule to abstain from fermented drink that causes heedlessness. Surā-meraya-majja-pamādaṭṭhānā veramaṇī sikkhāpadaṃ samādiyāmi.
ຂ້າພະເຈົ້າຂໍສະມາທານເອົາຂໍ້ປະຕິບັດ ເພື່ອງົດເວັ້ນຈາກການດື່ມສິ່ງມຶນເມົາອັນກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມຜະໝາດ. ສຸຣາເມຣະຍະ ມັຊຊະ ປະມາທັດຖານາ ເວຣະມະນີ ສິກຂາປະທັງ ສະມາທິຢາມິ.
ວິປັຕຕິປະຕິພາຫາຍະ ສັພພະສັມປັຕຕິ ສິທທິຍາ ສັພພະທຸກຂະ ວິນາສາຢະ ປະຣິຕຕັງ ພຣູຖະ ມັງຄະລັງ ວິປັຕຕິປະຕິພາຫາຍະ ສັພພະສັມປັຕຕິ ສິທທິຍາ ສັພພະພະຢະ ວິນາສາຢະ ປະຣິຕຕັງ ພຣູຖະ ມັງຄະລັງ ວິປັຕຕິປະຕິພາຫາຍະ ສັພພະສັມປັຕຕິ ສິທທິຍາ ສັພພະໂຣຄະ ວິນາສາຢະ ປະຣິຕຕັງ ພຣູຖະ ມັງຄະລັງ.
ອຸກາສະ ວັນທາມິ ພັນເຕ, ເຈຕິຍັງ ສັບພັງ ສັບພັດຖະ ຖາເນ
ສຸປະຕິດຖິຕັງ ສາຣິຣິກະທາ ຕຸມະຫາໂພທິງ ພຸດທະຣູປັງ ສະກະລັງ ສະທາ
ວະຈະສາ ມະນະສາເຈວະ ວັນທາເມເຕ, ຕະຖາຄະເຕ ສະຍະເນ ອາສະເນ ຖາເນ ຄະມະເນ ຈາປສັບພະທາ.
ສັກເຄ ກາເມ ຈະ ຣູເປ ຄິຣິສິຂະຣະຕະເຕ ຈັນຕະຣິກເຂ ວິມາເນທິເປ
ຣັດເຖ ຈະ ຄາເມ ຕະຣຸວະນະຄະຫະເນ ເຄຫະວັດຖຸມຫິ ເຂດເຕ,
ສັນຕິເກ ຍັງ ມຸນິວະຣະວະ ຈະນັງ ສາທະໂວ ເມ ສຸນັນຕຸ,
ແລະ ເກາະດອນກໍ່ດີ ໃນເຮືອນຊານ ແລະ ໄຮ່ນາທີ່ນີ້ກໍ່ດີ ແລະ ຂໍອັງເຊີນຍັກຂະ ຄັນທັບພະ
ແລະ ນາກທັງຫຼາຍ ເຊິ່ງສະຖິດຢູ່ໃນນຳ້ ແລະ ເທິງບົກທີ່ຮົກບໍ່ຮາບ ພຽງອ້ອມແອ້ມທີ່ນີ້ກໍ່ດີ
ສຸທິນນັງ ວະຕະ ເມ ທານັງ, ທານັງ ເມ ປະຣິດສຸດທັງ, ອາສະວັກຂະຍາວະຫັງ ນິບພານະສັງຄະຕັງໂຫຕຸ.
ທຸຕິຍັມປິ ສຸທິນນັງ ວະຕະ ເມ ທານັງ, ທານັງ ເມ ປະຣິດສຸດທັງ, ອາສະວັກຂະຍາວະຫັງ ນິບພານະສັງຄະຕັງໂຫຕຸ.
ຕະຕິຍັມປິ ສຸທິນນັງ ວະຕະ ເມ ທານັງ, ທານັງ ເມ ປະຣິດສຸດທັງ, ອາສະວັກຂະຍາວະຫັງ ນິບພານະສັງຄະຕັງໂຫຕຸ ອະນາຄະເຕ ກາເລ.
ວັດຖຸທານ ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ໃຫ້ດີແລ້ວ ຂໍຈົ່ງເປັນວັດຖຸທານອັນບໍຣິສຸດ ເຖິງຄວາມແຫ່ງສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະກິເລດ ເຄື່ອງດອງສັນດານ ແລະ ຂໍຈົ່ງເຖິງພະນິບພານ ໃນອະນາຄົດຕະການ ເບື້ອງໜ້ານັ້ນເທີ້ນ.
ອິມານິ ມະຍັງ ພັນເຕ ປິນທະປາຕານິ ພັດຕານິສະປະຣິວະຣານິ ພິກຂຸສັງຄັດສະ ໂອໂນ ສະຍາມະ ສາທຸໂນ ພັນເຕ ພິກຂຸສັງໂຄ ອິມານິ ປິນທະປາຕານິ ພັດຕານິ ສະປະຣິວາຣານິ ປະຕິຄັນຫະຕຸ ອັມຫາກັງ ທິຕາຍະ ສຸຂະຍະ.
- ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ພວກຂ້າພະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຂໍນ້ອມຖວາຍ ເຊິ່ງເຂົ້າບິນທະບາດ ແລະ ພັດຕະຫານ ກັບທັງເຄື່ອງບໍຣິວານທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ແກ່ ພຣະພິກຂຸສົງ, ຂໍພຣະພິກຂຸສົງຈົ່ງຮັບ ເຊິ່ງເຂົ້າບິນທະບາດ ແລະ ພັດຕາຫານ ກັບທັງເຄື່ອງບໍຣິວານທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຂອບພວກຂ້າພະເຈົ້າທັງຫຼາຍ, ເພື່ອເປັນປະໂຫຍດ ແລະ ຄວາມສຸກ ແກ່ພວກຂ້າພະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ສິ້ນກາລະນານເຖີ້ນ.
ອາທິກັນລະຍານັງ ສາດຖັງ ສະພະຍັນຊະນັງ ເກວະລະປະຣິປຸນນັງ ປະຣິດ ສຸດທັງ ພຣົມມະຈະຣິຍັງ ປະກາເສຖະ ໂນ ໂອກາສະອາຣາດທະນັງ ກະໂຣມິ.
ພຣົມມາ ຈະ ໂລກາທິປະຕິ ສະຫັນປະຕິ ກັດອັນຊະລີ ອັນທິວະຣັງ ອະຍາຈະຖະສັນຕິທະ ສັດຕາບປະຣະຊັກຂະ ຊາຕິກາ ເທເສຕຸ ທັມມັງ ອະນຸກັມປິມັງ ປະຊັງ.
ສີຂາວ ຄື ໂທນສີ ຫຼື ການຮັບຮູ້ທີ່ເກີດຈາກແສງໄປກະຕຸ້ນເຊລລ໌ສີຮູບກວຍທັງ 3 ແບບໃນດວງຕາຂອງມະນຸດໃນປະລິມານທີ່ເກືອບເທົ່າກັນແລະມີຄວາມສະຫວ່າງສູງສຸດເມື່ອທຽບກັບສິ່ງແວດລ້ອມອ້ອມແອ້ມ.
ສີຂາວແມ່ນສີທີ່ອ່ອນທີ່ສຸດແລະເປັນສີອອກ (ບໍ່ມີສີ). ມັນເປັນສີຂອງຫິມະ, ດິນເຜົາ, ແລະນົມ, ແລະກົງກັນຂ້າມກັບສີດໍາ. ວັດຖຸສີຂາວສະທ້ອນໃຫ້ເຫັນຢ່າງເຕັມສ່ວນແລະກະແຈກກະຈາຍໃນຄວາມຍາວ wavelength ຂອງແສງທັງຫມົດທີ່ເຫັນໄດ້. ສີຂາວຢູ່ໃນໂທລະທັດແລະຫນ້າຈໍຄອມພິວເຕີຖືກສ້າງຂື້ນໂດຍການປະສົມຂອງແສງສະຫວ່າງສີແດງ, ສີຟ້າ, ແລະສີຂຽວ. ສີຂາວສາມາດໄດ້ຮັບເມັດສີຂາວ, ໂດຍສະເພາະ titanium dioxide.
ຄວາມຫມາຍສັນຍາລັກ.
ໃນປະເທດເອຢິບບູຮານແລະ Rome ບູຮານ, ພວກປະໂລຫິດນຸ່ງເສື້ອສີຂາວເປັນສັນຍາລັກຂອງຄວາມບໍລິສຸດ, ແລະຊາວໂລມັນໃສ່ສີຂາວ toga ເປັນສັນຍາລັກຂອງພົນລະເມືອງ. ໃນຍຸກກາງແລະ Renaissance ເປັນ unicorn ສີຂາວ ເປັນສັນຍາລັກຂອງພົມມະຈັນ, ແລະການເສຍສະລະລູກແກະສີຂາວແລະຄວາມບໍລິສຸດ. ມັນແມ່ນສີຂອງກະສັດຂອງຝຣັ່ງ, ແລະຂອງການເຄື່ອນໄຫວ monarchist ທີ່ຕໍ່ຕ້ານ Bolsheviks ໃນລະຫວ່າງ ສົງຄາມກາງເມືອງລັດເຊຍ (1917-1922). ພຣະວິຫານກເຣັກແລະໂຣມັນປະເຊີນຫນ້າກັບຫີນອ່ອນສີຂາວ, ແລະເລີ່ມຕົ້ນໃນສະຕະວັດທີ 18, ດ້ວຍການມາຮອດຂອງສະຖາປັດຕະຍະກໍາ neoclassical, ສີຂາວໄດ້ກາຍເປັນສີທົ່ວໄປທີ່ສຸດຂອງໂບດໃຫມ່, ນະຄອນຫຼວງແລະອາຄານລັດຖະບານອື່ນໆ, ໂດຍສະເພາະໃນສະຫະລັດ. ມັນຍັງຖືກນໍາໃຊ້ຢ່າງກວ້າງຂວາງໃນ ສະຖາປັດຕະຍະກໍາທີ່ທັນສະໄຫມສະ ຕະວັດທີ 20ເປັນສັນຍາລັກຂອງຄວາມທັນສະໄຫມແລະຄວາມງ່າຍດາຍ.
ອີງຕາມການສໍາຫຼວດໃນເອີຣົບແລະສະຫະລັດ, ສີຂາວແມ່ນສີທີ່ມັກຈະກ່ຽວຂ້ອງກັບຄວາມສົມບູນແບບ, ຄວາມດີ, ຄວາມຊື່ສັດ, ຄວາມສະອາດ, ການເລີ່ມຕົ້ນ, ໃຫມ່, ຄວາມເປັນກາງ, ແລະຄວາມແນ່ນອນ.  ສີ​ຂາວ​ເປັນ​ສີ​ທີ່​ສໍາ​ຄັນ​ສໍາ​ລັບ​ເກືອບ​ທັງ​ຫມົດ​ສາ​ສະ​ຫນາ​ຂອງ​ໂລກ​. ພະສັນຕະ ປາປາ, ຫົວຫນ້າຂອງ ໂບດ Roman Catholic, ໄດ້ໃສ່ສີຂາວຕັ້ງແຕ່ປີ 1566, ເປັນສັນຍາລັກຂອງຄວາມບໍລິສຸດແລະການເສຍສະລະ. ໃນ ອິດສະລາມ, ແລະໃນ ສາສະຫນາ Shinto ຂອງປະເທດຍີ່ປຸ່ນ, ມັນໄດ້ຖືກໃສ່ໂດຍ pilgrims. ໃນ​ວັດ​ທະ​ນະ​ທໍາ​ຕາ​ເວັນ​ຕົກ​ແລະ​ໃນ​ປະ​ເທດ​ຍີ່​ປຸ່ນ​, ສີ​ຂາວ​ແມ່ນ​ສີ​ທີ່​ທົ່ວ​ໄປ​ທີ່​ສຸດ​ສໍາ​ລັບ​ການ ​ແຕ່ງ​ງານ ​, ສັນ​ຍາ​ລັກ​ຄວາມ​ບໍ​ລິ​ສຸດ​ແລະ​ເວີ​ຈິນ​ໄອ​ແລນ​. ໃນຫຼາຍວັດທະນະທໍາອາຊີ, ສີຂາວຍັງເປັນສີຂອງຄວາມໂສກເສົ້າ
ປະຫວັດສາດກ່ອນປະຫວັດສາດແລະວັດຖຸບູຮານ.
ສີຂາວແມ່ນຫນຶ່ງໃນສີທໍາອິດທີ່ໃຊ້ໃນສິລະປະ. ຖ ້ຳ Lascaux ໃນ​ປະ​ເທດ​ຝຣັ່ງ ມີ​ຮູບ​ແຕ້ມ​ຂອງ​ງົວ​ງົວ ແລະ​ສັດ​ອື່ນໆ​ທີ່​ແຕ້ມ​ໂດຍ ​ນັກ​ສິ​ລະ​ປິນ ​ສີ​ດຳ ​ໃນ​ລະ​ຫວ່າງ 18,000 ຫາ 17,000 ປີ​ກ່ອນ. ນັກສິລະປິນ Paleolithic ໄດ້ໃຊ້ calcite ຫຼື chalk, ບາງຄັ້ງເປັນພື້ນຫລັງ, ບາງຄັ້ງເປັນຈຸດເດັ່ນ, ພ້ອມກັບຖ່ານແລະ ocher ສີແດງແລະສີເຫຼືອງໃນຮູບແຕ້ມຖ້ໍາທີ່ສົດໃສຂອງພວກເຂົາ.
ໃນ ປະເທດເອຢິບບູຮານ, ສີຂາວແມ່ນເຊື່ອມຕໍ່ກັບເທບທິດາ Isis. ພວກ​ປະ​ໂລ​ຫິດ​ແລະ​ປະ​ໂລ​ຫິດ​ຂອງ Isis ນຸ່ງ​ພຽງ​ແຕ່​ໃນ linen ສີ​ຂາວ​, ແລະ​ມັນ​ໄດ້​ຖືກ​ນໍາ​ໃຊ້​ເພື່ອ​ຫໍ່ mummies ​.
ໃນປະເທດເກຣັກແລະອາລະຍະທໍາເກົ່າແກ່ອື່ນໆ, ສີຂາວມັກຈະກ່ຽວຂ້ອງກັບນົມແມ່. ໃນ mythology ກເຣັກ, ເທບພະເຈົ້າ Zeus ໄດ້ຮັບການບໍາລຸງລ້ຽງຢູ່ໃນເຕົ້ານົມຂອງ nymph Amalthea. ໃນ Talmud, ນົມແມ່ນຫນຶ່ງໃນສີ່ສານສັກສິດ, ພ້ອມກັບເຫຼົ້າແວງ, ນໍ້າເຜິ້ງ, ແລະດອກກຸຫລາບ.
ຊາວກຣີກບູຮານໄດ້ເຫັນໂລກໃນແງ່ຂອງຄວາມມືດແລະຄວາມສະຫວ່າງ, ດັ່ງນັ້ນສີຂາວເປັນສີພື້ນຖານ. ອີງ​ຕາມ​ການ Pliny the Elder ໃນ ​"ປະ​ຫວັດ​ສາດ​ທໍາ​ມະ​ຊາດ" ​ຂອງ​ພຣະ​ອົງ ​, Apelles (ສັດ​ຕະ​ວັດ​ທີ 4 BC​) ແລະ​ສີ​ທີ່​ມີ​ຊື່​ສຽງ​ອື່ນໆ​ຂອງ​ປະ​ເທດ​ເກຣັກ​ໂບ​ຮານ​ການ​ນໍາ​ໃຊ້​ພຽງ​ແຕ່​ສີ່​ສີ​ໃນ​ຮູບ​ແຕ້ມ​ຂອງ​ເຂົາ​ເຈົ້າ​; ສີຂາວ, ສີແດງ, ສີເຫຼືອງແລະສີດໍາ;  ສໍາ​ລັບ​ການ​ແຕ້ມ​ຮູບ​, ຊາວ​ກຣີກ​ໄດ້​ນໍາ​ໃຊ້​ເມັດ​ສີ​ເປັນ​ພິດ​ສູງ​ເປັນ​ສີ ​ຂາວ ​, ເຮັດ​ໃຫ້​ໂດຍ​ຂະ​ບວນ​ການ​ທີ່​ຍາວ​ນານ​ແລະ laborious​.
toga ສີຂາວທໍາມະດາ, ຮູ້ຈັກເປັນ "toga virilis", ໄດ້ຖືກໃສ່ສໍາລັບໂອກາດພິທີໂດຍພົນລະເມືອງ Roman ທັງຫມົດອາຍຸຫຼາຍກວ່າ 14-18 ປີ. ບັນດາ​ຜູ້​ພິພາກສາ​ແລະ​ປະໂລຫິດ​ບາງ​ຄົນ​ໄດ້​ນຸ່ງ​ເສື້ອ​ຜ້າ "toga praetexta", ພ້ອມ​ດ້ວຍ​ແຖບ​ສີມ່ວງ​ກວ້າງ. ໃນເວລາຂອງ Emperor Augustus, ບໍ່ມີຜູ້ຊາຍ Roman ໄດ້ຖືກອະນຸຍາດໃຫ້ປາກົດຢູ່ໃນກອງປະຊຸມ Roman ໂດຍບໍ່ມີການ toga.
Romans ວັດຖຸບູຮານມີສອງຄໍາສໍາລັບສີຂາວ; "albus", ສີຂາວທໍາມະດາ, (ແຫຼ່ງຂອງຄໍາວ່າ "albino"); ແລະ "candidus," ເປັນສີຂາວ brighter. ຜູ້ຊາຍທີ່ຕ້ອງການຫ້ອງການສາທາລະນະໃນ Rome ໄດ້ໃສ່ toga ສີຂາວສົດໃສກັບ chalk, ເອີ້ນວ່າ "toga candida", ຕົ້ນກໍາເນີດຂອງຄໍາວ່າ "ຜູ້ສະຫມັກ". ຄໍາສັບພາສາລາແຕັງ "candere" ຫມາຍຄວາມວ່າຈະສະຫວ່າງ, ສົດໃສ. ມັນແມ່ນຕົ້ນກໍາເນີດຂອງຄໍາວ່າ "candle" ແລະ "candid".
ໃນ Rome ບູຮານ, ພວກປະໂລຫິດຂອງເທບທິດາ Vesta ນຸ່ງເສື້ອ linen ສີຂາວ, palla ສີຂາວ ຫຼື shawl, ແລະ veil ສີຂາວ. ພວກເຂົາເຈົ້າໄດ້ປົກປ້ອງໄຟສັກສິດແລະ penates ຂອງ Rome. ສີຂາວສະແດງເຖິງຄວາມບໍລິສຸດ, ຄວາມສັດຊື່, ແລະພົມມະຈັນຂອງເຂົາເຈົ້າ.
AIDC F-CK 1 Ching kuo (經國號戰機), ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກທົ່ວໄປເປັນເຜົ່າພື້ນເມືອງທີ່ Fighter ປ້ອງກັນປະເທດ (IDF), ແມ່ນດີກວ່າອາກາດ fighter jet ເປັນໄຕ້ຫວັນມີຄວາມສາມາດ multirole ຊື່ວ່າຫຼັງຈາກຊຽງ Ching, kuo, ໃນທ້າຍປະທານປະເທດຂອງສາທາລະນະຂອງ ປະເທດຈີນ. ເຮືອບິນທີ່ເຮັດໃຫ້ຖ້ຽວບິນທໍາອິດຂອງຕົນໃນປີ 1989. ມັນເຂົ້າໄປໃນການບໍລິການຢ່າງຫ້າວຫັນກັບສປຈີນທາງອາກາດຜົນບັງຄັບໃຊ້ໃນປີ 1994, ແລະທັງຫມົດເຮືອບິນການຜະລິດ 130 ໄດ້ຮັບການຜະລິດຕະພັນໂດຍປີ 1999.
ໂຄງການ IDF ໄດ້ລິເລີ່ມໃນເວລາທີ່ສະຫະລັດອາເມລິກາປະຕິເສດທີ່ຈະຂາຍ F-20 ຫົວແລະ F-16 ສູ້ກັນ Fighter Falcon ກັບໄຕ້ຫວັນ (ສາທາລະນະຂອງປະເທດຈີນ) ປະຕິບັດຕາມຄວາມກົດດັນຈາກສາທາລະນະປະຊາຊົນຂອງປະເທດຈີນ (PRC). ສາທາລະນະຂອງປະເທດຈີນເພາະສະນັ້ນຈຶ່ງໄດ້ຕັດສິນໃຈທີ່ຈະພັດທະນາເປັນ fighter ຊົນເຜົ່າພື້ນເມືອງ. ໂຄງການ fighter jet IDF ໄດ້ອອກແບບແລະກໍ່ສ້າງໂດຍບໍລິສັດ Aerospace ອຸດສາຫະກໍາພັດທະນາ (AIDC) ໃນ Taichung, ໄຕ້ຫວັນ, ມີການຊ່ວຍເຫຼືອຈາກບໍລິສັດປ້ອງກັນປະເທດອາເມລິກາ.
ເສດຖະກິດລາວ ມີຂະໜາດນ້ອຍຫຼາຍໃນພູມມິພາກອາຊີ. ເສດຖະກິດສ່ວນຫຼາຍເຕີບໂຕດ້ວຍພາກອຸດສາຫະກຳປະມານ 70% ອີກ 30% ເປັນພາກບໍລິການ.
ໃນປີ 2013 ປະເທດລາວປະສົບບັນຫາເງີນເຟີ້ຢ່າງຮຸນແຮງ ໂດຍເງີນເຟີ້ທີບໂຕຂື້ນໄປເຖີງ 9.5%, ສາເຫດຫຼັກໆ ມາຈາກການນຳເຂົ້າທີ່ຫຼາຍເກີນໄປ
ເຮັດໃຫ້ລັດຖະບານຂາດດຸນການຄ້າ, ແຖມລັດຖະບານຍັງປະສົບບັນຫາໜີ້ສິນຕໍ່ GDP ຫຼາຍເກີນກວ່າທີ່ຜົນຜະລິດຈ່າຍໄດ້ເຖິງ 30% ຕໍ່ GDP
ໃນປີ 2010 ລັດຖະບານໄດ້ມີມາດຕະການແກ້ໄຂເງີນເຟີ້ດ້ວຍການພິມເງີນໃບລະ 100,000 ກີບອອກສູ່ລະບົບ, ແຕ່ປັນຫາຍັງຄົງມີຢູ່ ສໍແວວ
Rupiah (RP) ເປັນສະກຸນເງິນຢ່າງເປັນທາງການຂອງອິນໂດເນເຊຍ. ປະເມີນຜົນອອກແລະຄວບຄຸມໂດຍການທະນາຄານຂອງອິນໂດເນເຊຍ, ໄດ້ ISO 4217 ລະຫັດສະກຸນເງິນສໍາລັບ rupiah ອິນໂດເນເຊຍແມ່ນ IDR. ຂໍ້ມູນຂ່າວສານ, ອິນໂດເນເຊຍກໍໄດ້ນໍາໃຊ້ຄໍາວ່າ "perak" ("ເງິນ" ໃນອິນໂດເນເຊຍ) ເມື່ອກ່າວເຖິງການ rupiah. rupiah ແມ່ນ subdivided ເຂົ້າ 100 ແຊນ, ເຖິງແມ່ນວ່າອັດຕາເງິນເຟີ້ໄດ້ rendered ບ້ານທັງຫມົດແລະ banknotes ຄົມໃນ Sen ອອກ.
ຫມູ່ເກາະ Riau ແລະເຄິ່ງອິນໂດເນເຊຍຂອງນິວກີເນຍ (Irian Barat) ມີ variants ຂອງຕົນເອງຂອງ rupiah ໃນໄລຍະຜ່ານມາ, ແຕ່ວ່າການເຫຼົ່ານີ້ໄດ້ຖືກ subsumed ເຂົ້າໄປໃນ rupiah ແຫ່ງຊາດໃນປີ 1964 ແລະປີ 1971 ຕາມລໍາດັບ (ເບິ່ງ rupiah Riau ແລະ rupiah ພາກຕາເວັນຕົກ, ນິວກີເນຍ).
ເຊື້ອພະຍາດໄລມ Lyme borreliosis) ເປັນພະຍາດຕິດຕໍ່ເຊິ່ງເກີດຈາກແບດເທີເລຍຢ່າງໜອ້ຍສາມຊະນິດເຊິ່ງເປັນຂອງ genus Borrelia [3] Borrelia burgdorferi sensu stricto
ເຊິ່ງເປັນຕົວສຳຄັນໃນການນຳເຊື້ອ້ພະຍາດນີ້ໃນອາເມຣິກາເໜືອ,ແລະ[3] Borrelia burgdorferi sensu stricto ຍັງເປັນໂຕຊັກນຳພະຍາດສຳຄັນໃນຢູໂຫຼບ
ພະຍາດນີ້ໄດ້ຕັ້ງຊື່ຫລັງຊື່ເມືອງ Lyme ແລະ Old Lyme, Connecticut ໃນສະຫະລັດອາເມລິກາເຊິ່ງມີຫລາຍຜູ້ຕິດເຊື້ອກວດພົບໃນປີ1975.ເຖິງແມ້ວ່າມັນເປັນຕົວພະຍາດກໍໃຫ້ເກີດໂລກ a tick-borne diseaseເມື່ອກັບໄປໃນປີ78 ສາຍເຫດພະຍາດທີ່ແທ້ຈິງຍັງເປັນປິດສະໜາຈົນເຖິງປີ 1981 ເມື່ອ B. burgdorferi ໄດ້ຖືກຢືນຢັນໂດຍ Willy Burgdorfer.
ພະຍາດໄວຣັດອີໂບລາ (,) ຫຼື ໄຂ້ເລືອດອອກອີໂບລາ ເປັນພະຍາດຂອງມະນຸດທີ່ເກີດຈາກໄວຣັດອີໂບລາ ເຊິ່ງຈະເລີ່ມມີອາການສອງເຖິງສາມອາທິດຫຼັງຈາກສຳຜັດໄວຣັດ ໂດຍມີໄຂ້, ເຈັບຄໍ, ປວດກ້າມເນື້ອ ແລະ ປວດຫົວ. ຈາກນັ້ນຈະມີອາການປຸ້ນທ້ອງ, ຮາກ ແລະ ຖອກທ້ອງ ຮ່ວມກັບການເຮັດວຽກຂອງຕັບ ແລະ ໄຕ ຫຼຸດລົງຕາມມາ. ເມື່ອຮອດຈຸດນີ້ ບາງຄົນເລີ່ມມີປັນຫາເລືອດອອກ
ບຸກຄົນຈະໄດ້ຮັບພະຍາດນີ້ທຳອິດ ເມື່ອສຳຜັດກັບເລືອດ ຫຼື ທາດນ້ຳໃນຮ່າງກາຍຈາກສັດທີ່ຕິດເຊື້ອເຊັ່ນ: ລີງ ຫຼື ເຈຍ ເຊື່ອວ່າເຈຍເປັນຕົວນຳພາ ແລະ ແຜ່ພະຍາດ ໂດຍບໍ່ໄດ້ຮັບຜົນກະທົບຈາກໄວຣັດ. ເມື່ອຕິດເຊື້ອແລ້ວ, ພະຍາດອາດຈະແຜ່ຈາກຄົນສູ່ຄົນໄດ້. ຜູ້ທີ່ລອດຊີວິດ ອາດສາມາດສົ່ງຜ່ານພະຍາດທາງນ້ຳອະສຸຈິໄດ້ເປັນເວລາເກືອບສອງເດືອນ. ໃນການວິນິດໄສ, ຕ້ອງແຍກພະຍາດອື່ນທີ່ມີອາການຄ້າຍຄືກັນອອກກ່ອນເຊັ່ນ: ມາລາເຣຍ, ອະຫິວາ ແລະ ໄຂ້ເລືອດອອກຈາກໄວຣັດອື່ນໆ. ອາດທົດສອບເລືອດຫາອັງຕີບໍດີຕໍ່ໄວຣັດ, ເດແອັນອາຂອງໄວຣັດ ຫຼື ຕົວໄວຣັດເອງເພື່ອຢືນຢັນການວິນິດໄສ.
ການປ້ອງກັນຮວມເຖິງການຫຼຸດຜ່ອນການລະບາດຂອງພະຍາດຈາກລີງ ແລະ ໝູທີ່ຕິດເຊື້ອສູ່ຄົນ ອາດເຮັດໄດ້ໂດຍການກວດສອບຫາການຕິດເຊື້ອໃນສັດເຫຼົ່ານີ້ ແລະ ຂ້າ ແລະ ຈັດການກັບຊາກສົບຢ່າງເໝາະສົມຫາກພົບພະຍາດ. ການປຸງຊີ້ນສັດ ແລະ ໃສ່ເສື້ອຜ້າປ້ອງກັນຢ່າງເໝາະສົມເມື່ອຈັດການກັບຊີ້ນສັດອາດຊ່ວຍໄດ້, ເຊັ່ນດຽວກັບການໃສ່ເສື້ອຜ້າປ້ອງກັນ ແລະ ລ້າງມືເມື່ອຢູ່ໃກ້ຜູ້ປ່ວຍເປັນພະຍາດດັ່ງກ່າວ. ຕົວຢ່າງທາດແຫຼວຈາກຮ່າງກາຍຜູ້ປ່ວຍຄວນຈັດການດ້ວຍຄວາມລະມັດລະວັງເປັນພິດເສດ.
ບໍ່ມີການຮັກສາໄວຣັດຢ່າງເຈາະຈົງ. ການຊ່ວຍເຫຼືອຜູ້ປ່ວຍມີຄື: ການບຳບັດຄືນນ້ຳ (rehydration therapy) ທາງປາກ ຫຼື ເສັ້ນເລືອດດຳ. ພະຍາດນີ້ມີອັດຕາເສຍຊີວິດສູງ ລະຫວ່າງ 50% ເຖິງ 90% ຂອງຜູ້ຕິດເຊື້ອໄວຣັດ.. ການລະບາດຄັ້ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດນັບແຕ່ອະດີດຈົນຮອດປັດຈຸບັນແມ່ນ ການລະບາດຂອງອີໂບລາໃນອາຟຣິກາຕາເວັນຕົກ ຄ.ສ. 2014 ເຊິ່ງກຳລັງດຳເນີນຢູ່ ໂດຍລະບາດໃນປະເທດກິເນ, ເຊຍຣາເລອອນ ແລະ ລີເບເຣຍ. ຈົນຮອດເດືອນກໍລະກົດ 2014, ມີຜູ່ປ່ວຍຢືນຢັນແລ້ວກວ່າ 1,320 ຄົນ. ເຖິງວ່າຈະມີຄວາມພະຍາຍາມໃນການພັດທະນາວັກແຊງຢູ່, ແຕ່ຈົນເຖິງຕອນນີ້ກໍຍັງບໍ່ທັນມີວັກແຊງເທື່ອ.
ອາການ ແລະ ອາການສະແດງ.
ອາການ ແລະ ອາການສະແດງຂອງອີໂບລາປົກກະຕິຈະເລີ່ມຂຶ້ນກະທັນຫັນຄ້າຍຄືໄຂ້ຫວັດໃຫຍ່ ໂດຍມີຄວາມຮູ້ສຶກເມື່ອຍ, ໄຂ້, ປວດຫົວ ແລະ ປວດຂໍ້, ກ້າມເນື້ອ ແລະ ທ້ອງ. ນອກຈາກນີ້, ອາການຮາກ, ຖອກທ້ອງ ແລະ ບໍ່ຢາກອາຫານຍັງພົບໄດ້ທົ່ວໄປ. ອາການທີ່ພົບໜ້ອຍກວ່າມີ: ອາການເຈັບຄໍ, ເຈັບໜ້າເອິກ, ສະເອິະ, ຫາຍໃຈລຳບາກ ແລະ ກືນລຳບາກ. ເວລາສະເລ່ຍລະຫວ່າງໄດ້ຮັບເຊື້ອຈົນມີອາການແມ່ນ 8 ເຖິງ 10 ວັນ, ແຕ່ເກີດໄດ້ລະຫວ່າງ 2 ເຖິງ 21 ວັນ. ທີ່ຜິວໜັງອາດມີຕຸ່ມຈຸດພຽງ ແລະ ຕຸ່ມນູນ [maculopapular rash] (ໃນປະມານ 50% ຂອງຜູ້ປ່ວຍ). ອາການເລີ່ມຕົ້ນຂອງພະຍາດໄວຣັດອີໂບລາອາດຄ້າຍຄືກັບອາການເລີ່ມຕົ້ນຂອງມາລາເຣຍ, ໄຂ້ຍຸງ ຫຼື ໄຂ້ເຂດຮ້ອນອື່ນ ກ່ອນທີ່ພະຍາດຈະດຳເນີນເຂົ້າສູ່ໄລຍະເລືອດອອກ.
ໃນໄລຍະເລືອດອອກ, ອາດຈະມີເລືອດອອກພາຍໃນ ແລະ ໃຕ້ຜິວໜັງ, ມ່ານຕາແດງ ແລະ ຮາກເປັນເລືອດ, ເລືອດອອກທາງຜິວໜັງອາດພາໃຫ້ເກີດຈຸດເລືອດອອກ, ເພີພິວຣາ, ເລືອດອອກໃຕ້ຜິວໜັງ ແລະ ເລືອດຈັບໂຕເປັນກ້ອນ [hematoma] (ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ງບໍລິເວນທີ່ສັກຢາ).
ຜູ້ປ່ວຍທຸກລາຍມີອາການບາງຢ່າງຂອງລະົບບໝູນວຽນ ຮວມທັງເລືອດແຂງຕົວບົກພ່ອງ. ມີລາຍງານເລືອດອອກຈາກບ່ອນທີ່ເຈາະ ແລະ ເນື້ອເຍື່ອເມືອກ (ເຊັ່ນ: ທາງເດີນອາຫານ, ດັງ, ຊ່ອງຄອດ ແລະ ເຫງືອກ) ໃນຈຳນວນ 40–50% ຂອງຜູ້ປ່ວຍ. ຊະນິດຂອງເລືອດອອກທີ່ຮູ້ວ່າເກີດກັບພະຍາດໄວຣັດອີໂບລາ ຮວມທັງຮາກເປັນເລືອດ, ໄອເປັນເລືອດ ຫຼື ອາຈົມເປັນເລືອດ, ເລືອດອອກໜັກພົບໜ້ອຍ ແລະ ປົກກະຕິ ຈຳກັດຢູ່ສະເພາະທາງເດີນອາຫານ.
ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ ການພັດທະນາຂອງອາການເລືອດອອກ ມັກຈະບົ່ງບອກເຖິງພະຍາດທີ່ຮຸນແຮງ, ແຕ່ວ່າອາການເລືອດອອກບໍ່ໄດ້ນຳໄປສູ່ ບໍລິມາດເລືອດໜ້ອຍ ແລະ ບໍ່ແມ່ນສາເຫດການຕາຍ (ການເສຍເລືອດທັງໝົດຕ່ຳ ຍົກເວັ້ນລະຫວ່າງການເກີດລູກ) ເຊິ່ງຂັດຕໍ່ຄວາມເຊື່ອສ່ວນໃຫຍ່. ການເສຍຊີວິດນັ້ນເກີດຈາກກຸ່ມອາການເຮັດໜ້າທີ່ຜິດປົກກະຕິຂອງຫຼາຍອະໄວຍະວະ ເນື່ອງຈາກທາດແຫຼວກະຈາຍໃໝ່ (fluid redistribution), ຄວາມດັນໂລຫິດຕ່ຳ ເລືອດຈັບກ້ອນໃນຫຼອດເລືອດແຜ່ກະຈາຍ ແລະ ການຕາຍສະເພາະສ່ວນຂອງເນື້ອເຍື່ອສະເພາະຈຸດ.
ພະຍາດໄວຣັດອີໂບລາເກີດຈາກໄວຣັດສີ່ໃນຫ້າຊະນິດທີ່ຈັດຢູ່ໃນສະກຸນ "Ebolavirus" ວົງ Filoviridae ອັນດັບ Mononegavirales ໄວຣັດທັງສີ່ຊະນິດນັ້ນໄດ້ແກ່: ໄວຣັດບັນດີບູກຽວ (Bundibugyo virus, BDBV), ໄວຣັດອີໂບລາ (Ebola virus, EBOV), ໄວຣັດຊູດັງ (Sudan virus, SUDV) ແລະ ໄວຣັດປ່າຕາອີ (Taï Forest virus, TAFV). ສຳລັບໄວຣັດຊະນິດທີຫ້າ, ໄວຣັດເຣດສະຕັນ (Reston virus, RESTV) ຄາດກັນວ່າບໍ່ໄດ້ກໍ່ພະຍາດໃນມະນຸດ. ລະຫວ່າງການລະບາດ ຜູ້ທີ່ມີຄວາມສ່ຽງສູງສຸດແມ່ນ ເຈົ້າໜ້າທີ່ສາທາລະນະສຸກ ແລະ ຜູ້ໃກ້ຊິດກັບຜູ້ປ່ວຍ.
ການແຜ່ເຊື້ອ.
ບໍ່ສາມາດຮູ້ໄດ້ທັງໝົດວ່າອີໂບລາແຜ່ເຊື້ອແນວໃດ. ເຊື່ອວ່າພະຍາດໄວຣັດອີໂບລາ ເກີດຫຼັງໄວຣັດອີໂບລາແຜ່ສູ່ມະນຸດທຳອິດໂດຍການສຳຜັດກັບທາດແຫຼວຈາກຮ່າງກາຍຂອງສັດທີ່ຕິດເຊື້ອ. ການແຜ່ເຊື້ອຈາກຄົນສູ່ຄົນເກີດໄດ້ຜ່ານການສຳຜັດກັບເລືອດ ຫຼື ທາດແຫຼວຈາກຮ່າງກາຍຜູ້ຕິດເຊື້ອໂດຍກົງ (ຮວມທັງການສີດຢາດອງສົບຜູ້ຕາຍທີ່ຕິດເຊື້ອ) ຫຼື ການສຳຜົດກັບອຸປະກອນທາງການແພດທີ່ປົນເປື້ອນ ຫຼື ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ງ ເຂັມ ແລະ ກະບອກສີດຢາ. ການແຜ່ເຊື້ອຜ່ານການສຳຜັດທາງປາກ ແລະ ການສຳຜັດທາງເຍື່ອບຸຕາ ໜ້າຈະເປັນໄປໄດ້ ແລະ ຢືນຢັນແລ້ວໃນໄປຣເມດທີ່ບໍ່ແມ່ນມະນຸດ. ແນວໂນ້ມການຕິດເຊື້ອພະຍາດໄວຣັດອີໂບລາເປັນວົງກວ້າງນັ້ນຖືວ່າຕ່ຳ ເພາະພະຍາດນີ້ຕິດໄດ້ສະເພາະຈາກການສຳຜັດໂດຍກົງກັບສານຄັດຫຼັ່ງຈາກຜູ້ປ່ວຍທີ່ມີອາການເທົ່ານັ້ນ. ການເລີ່ມຕົ້ນອາການທີ່ໄວວາເຮັດໃຫ້ການລະບຸຜູ້ປ່ວຍ ແລະ ຈຳກັດຄວາມສາມາດຂອງບຸກຄົນໃນການແຜ່ເຊື້ອໂດຍການເດີນທາງງ່າຍຂຶ້ນ, ເນື່ອງຈາກສົບຂອງຜູ້ເສຍຊີວິດຍັງສາມາດຕິດເຊື້ອໄດ້. ແພດບາງຄົນຈຶ່ງຕ້ອງໃຊ້ມາດຕະການເພື່ອກຳຈັດສົບໃນທາງທີ່ປອດໄພ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຂັດຕໍ່ພິທີກຳຝັງສົບຂອງທ້ອງຖິ່ນກໍຕາມ.
ເຈົ້າໜ້າທີ່ການແພດທີ່ບໍ່ສວມໃສ່ເສື້ອຜ້າປ້ອງກັນທີ່ເໝາະສົມອາດສຳຜັດເຊື້ອໄດ້. ໃນອະດີດ ການແຜ່ເຊື້ອທີ່ໄດ້ມາຈາກໂຮງພະຍາບານເກີດໃນໂຮງພະຍາບານໃນທະວີບອາຟຣິກາ ເນື່ອງຈາກການໃຊ້ເຂັມສັກຢາຊ້ຳ ແລະ ຂາດການປ້ອງກັນສາກົນ.
ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ ພະຍາດໄວຣັດອີໂບລາບໍ່ແຜ່ເຊື້ອຜ່ານອາກາດ, ແຕ່ວ່າໄວຣັດສາມາດແຜ່ເຊື້ອໄດ້ເພາະລະອອງທີ່ເກີດຈາກຫ້ອງປະຕິບັດການ ທີ່ມີຂະໜາດ 0.8–1.2 ມີໂກຣແມັດທີ່ສາມາດຫາຍໃຈເຂົ້າໄປໄດ້. ເນື່ອງຈາກຊ່ອງທາງການຕິດເຊື້ອທີ່ເປັນໄປໄດ້ນີ້, ໄວຣັດເຫຼົ່ານີ້ຈຶ່ງຖືກຈັດເປັນອາວຸດຊີວະພາບໝວດອາ. ຫຼ້າສຸດ, ໄວຣັດໄດ້ສະແດງວ່າສາມາດແຜ່ຈາກໝູໄປຍັງໄປຣເມດທີ່ບໍ່ແມ່ນມະນຸດໄດ້ໂດຍບໍ່ຕ້ອງສຳຜັດ.
ເຈຍຖ່າຍເອົາໝາກໄມ້ ແລະ ຊີ້ນທີ່ກິນແລ້ວບາງສ່ວນອອກມາ แล้วสัตว์บกเลี้ยงลูกด้วยนมอย่างແລ້ວສັດບົກລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມຢ່າງກໍຣີລາ ແລະ ໄດເກີ (duiker) ກິນໝາກໄມ້ທີ່ຕົກລົງມາເຫຼົ່ານັ້ນ, ຕ່ອງໂສ້ເຫດການນີ້ເຮັດໃຫ້ເກດີວິທີການແຜ່ເຊື້ອທາງອ້ອມທີ່ເປັນໄປໄດ້ຜ່ານຕົວຖືກບຽດບຽນທຳມະຊາດໄປຍັງປະສາກອນສັດ ເຊິ່ງນຳໄປສູ່ການວິໄຈການກຳຈັດໄວຣັດໃນນ້ຳລາຍຂອງເຈຍ. ການຜະລິດໝາກໄມ້, ພິດຕິກຳຂອງສັດ ແລະ ປັດໃຈອື່ນທີ່ຕ່າງກັນໄປໃນແຕ່ລະເວລາ ແລະ ສະຖານທີ່ ອາດຈະກະຕຸ້ນໃຫ້ເກີດການລະບາດໃນໝູ່ປະຊາກອນສັດ.
ຕົວເກັບເຊື້ອ.
ເຈຍຖືວ່າເປັນຕົວເກັບເຊືອຕາມທຳມະຊາດ(natural reservoir) ທີ່ໜ້າຈະເປັນໄປໄດ້ຫຼາຍທີ່ສຸດ. ນອກຈາກນີ້, ພືດ, ສັດຂາປ້ອງ ແລະ ນົກກໍຖືກພິຈາລະນາດ້ວຍ. ຮູ້ກັນວ່າ ເຈຍໄດ້ອາໄສຢູ່ນອກໂຮງງາານເຊິ່ງຜູ້ປ່ວຍລາຍທຳອິດເຮັດວຽກຢູ່ ຂອງການລະບາດໃນປີ 1976 ແລະ ຍັງອາດກ່ຽວຂ້ອງກັບການຕິດເຊື້ອໄວຣັດມາກເບີກໃນປີ 1975 ແລະ 1980. ຈາກພືດ 24 ຂະນິດ ແລະ ສັດມີກະດູກສັນຫຼັງ 19 ຊະນິດທີ່ຖືກປູກເຊື້ອດ້ວຍໄວຣັດອີໂບລາ ມີພຽງແຕ່ເຈຍເທົ່ານັ້ນທີ່ຕິດເຊື້ອ. ການຂາດອາການສະແດງທາງຄຼີນິກໃນເຈຍເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນຄຸນສົມບັດຂອງສາຍພັນເກັບເຊື້ອ. ການສຳຫຼວດສັດ 1,030 ຊະນິດ ເຊິ່ງໃນນັ້ນລວມມີເຈຍ 679 ຊະນິດຈາກປະເທດກາບົງ ແລະ ສາທາລະນະລັດກົງໂກ ໃນປີ 2002 ຫາ 2003 ພົບວ່າ ເຈຍໝາກໄມ້ 13 ຊະນິດມີຊິ້ນສ່ວນແອຣ໌ແອັນອາຂອງໄວຣັດອີໂບລາ. ຈົນຮອດປີ 2005, ມີການລະບຸວ່າ ເຈຍໝາກໄມ້ສາມຊະນິດ ("Hypsignathus monstrosus", "Epomops franqueti", ແລະ "Myonycteris torquata") ຕິດໄວຣັດອີໂບລາ. ປັດຈຸບັນ, ສົງໄສວ່າເຈຍເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຕົວແທນຂອງຕົວຖືກບຽດບຽນທີ່ເກັບເຊືອໄວຣັດອີໂບລາ.
ລະຫວ່າງປີ 1976 ຫາ 1999, ໃນບັນດາສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມ, ສັດປີກ, ສັດເລືອຄານ, ສັດເຄິ່ງບົກເຄິ່ງນ້ຳ ແລະ ສັດຂາປ້ອງ 30,000 ຊະນິດທີ່ໄດ້ສຸ່ມຕົວຢ່າງຈາກພື້ນທີ່ລະບາດ, ບໍ່ພົບໄວຣັດອີໂບລາ ນອກຈາກຮ່ອງຮອຍທາງພັນທຸກຳທີ່ພົບໃນສັດແຂ້ວແຫ້ນ ຫົກຊະນິດ ("Mus setulosus" ແລະ "Praomys") ແລະ ໜູຜີໜຶ່ງຊະນິດ ("Sylvisorex ollula") ที่เก็บจาก ທີ່ເກັບຈາກສາທາລະນະລັດອາຟຣິກາກາງ. ພົບຮ່ອງຮອຍໄວຣັດອີໂບລາໃນຊາກສົບຂອງກໍຣີລາ ແລະ ຊິມແປນຊີ ລະຫວ່າງການລະບາດໃນປີ 2001 ແລະ 2003, ເຊິ່ງຕໍ່ມາໄດ້ກາຍເປັນແຫຼ່ງການຕິດເຊື້ອໃນມະນຸດ, ແຕ່ວ່າອັດຕາການຕາຍສູງຈາກການຕິດເຊື້ອໃນສາຍພັນເຫຼົ່ານີ້ ເຮັດໃຫ້ມັນບໍ່ໜ້າເປັນຕົວເກັບເຊື້ອຕາມທຳມະຊາດ.
ການແຜ່ເຊື້ອລະຫວ່າງຕົວເກັບເຊື້ອຕາມທຳມະຊາດ ກແລະ ມະນຸດພົບໄດ້ໜ້ອຍ ແລະ ການລະບາດຕາມປົກກະຕິທີ່ຕິດຕາມມາໄດ້ແມ່ນມີຜູ້ດຽວເຊິ່ງໄດ້ຈັດການກັບຊາກສົບຂອງກໍຣີລາ, ຊິມແປນຊີ ຫຼື ໄດເກີ. ປະຊາກອນບາງສ່ວນຂອງອາຟຣິກາຕາເວັນຕົກຍັງກິນເຈຍໝາກໄມ້ ເຊິ່ງຜ່ານການຮົມຄວັນ, ປີ້ງ ຫຼື ເຮັດເປັນແກງເຜັດ.
ຈີໂນມ.
ເຊັ່ນດຽວກັບ mononegavirus ທຸກຊະນິດ, ວີຣີອົງ (virion) ອີໂບລາມີຈີໂນມແອຣ໌ແອັນອາບໍ່ແຜ່ເຊື້ອ (non-infectious), ເສັ້ນຊື່ ສາຍດ່ຽວບໍ່ເປັນປ້ອງ (nonsegmented). ສະພາບຂົ້ວລົບເຊິ່ງມີ inverse-complementary 3' ແລະ 5' termini ບໍ່ມີ 5' cap, ບໍ່ໂປລີອາດີນີລີຊົງ(not polyadenylated) ແລະ ບໍ່ເຊື່ອມກັບໂປຣຕີນດ້ວຍພັນທະໂກວາລັງ. ຈີໂນມ ebolavirus ຍາວປະມານ 19,000 ຄູ່ເບດ ແລະມີເຈັດແຊນ ຕາມລຳດັບດັ່ງນີ້: 3'-UTR-NP-VP35-VP40-GP-VP30-VP24-L-5'-UTR. ຈີໂນມຂອງ ebolavirus ຫ້າຊະນິດ (BDBV, EBOV, RESTV, SUDV, ແລະ TAFV) ຕ່າງກັນທີ່ລຳດັບ, ຈຳນວນ ແລະ ຕຳແໜ່ງແຊນທີ່ທັບຊ້ອນກັນ.
ຂະໜາດ ແລະ ຮູບຮ່າງ.
ເຊັ່ນດຽວກັບໄວຣັດທຸກຊະນິດ, ວີຣີອົງອີໂບລາ ເປັນອານຸພາກຄ້າຍຄືເສັ້ນດ້າຍທີ່ອາດຈະປະກົດໃນຮູບຕະຂໍຄົນລ້ຽງແກະ ຫຼື ຮູບຕົວ "U" ຫຼື ເລກ "6" ແລະ ຍັງອາດຈະຂົດມ້ວນເປົນວົງແຫວນ ຫຼື ແຕກກິ່ງກ້ານໄດ້. ໂດຍທົ່ວໄປ, ວີຣີອົງອີໂບລາມີຄວາມກວ້າງ 80 ນາໂນແມັດ ແຕ່ວ່າຄວາມຍາວຂ້ອນຂ້າງແປຜັນ. ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ, ຄວາມຍາວມັດທະຍະຖານຂອງອານຸພາກ ebolavirus ມີພິໄສລະຫວ່າງ 974 ເຖິງ 1,086 ນາໂນແມັດ (ເຊິ່ງຂັດກັບວີຣີອົງມາກເບີກ ເຊິ່ງເປັນຄວາມຍາວມັດທະຍະຖານແທກໄດ້ 795–828 ນາໂນແມັດ) ແຕ່ວ່າເຄີຍພົບອານຸພາກທີ່ຍາວເຖິງ 14,000 ນາໂນແມັດໃນການເພາະລ້ຽງເນື້ອເຍື່ອ.
ການຮັກສາ.
ໃນປັດຈຸບັນຍັງບໍ່ທັນມີການຮັກສາເຈາະຈົງສຳລັບພະຍາດໄວຣັດອີໂບລາ ມີພຽງແຕ່ການຮັກສາແບບປະຄັບປະຄອງ (supportive treatment) ໄດ້ແກ່ການເຮັດຫັດຖະການລຸກລ້ຳໃຫ້ໜ້ອຍທີ່ສຸດ, ຮັກສາສົມດຸນເອເລັກໂຕຣລິດ ແລະ ທາດແຫຼວເພື່ອປ້ອງກັນພາວະຂາດນ້ຳ, ໃຫ້ສານຕ້ານການແຂງຕົວຂອງເລືອດເພື່ອປ້ອງກັນບໍ່ໃ້ຫເກີດເລືອດຈັບໂຕເປັນກ້ອນແບບແຜ່ກະຈາຍ (DIC), ໃຫ້ສານຊ່ວຍການແຂັງຕົວຂອງເລືອດໃນໄລຍະທ້າຍເພື່ອຄວບຄຸມບໍ່ໃຫ້ມີເລືອດອອກ, ບັນເທົາອາການປວດ ແລະ ໃຊ້ຢາຕ້ານເຊື້ອບັກເຕຣີ ຫຼື ຢາຕ້ານເຊື້ອເັຫດເພື່ອຮັກສາອາການຕິດເຊື້ອຊ້ຳຊ້ອນ (ຖ້າມີ).
ການຫລົ່ມຂອງເຮືອໂດຍສານMV ເຊໂວລ (Korean: 세월호 침몰 사고; Hanja: 世越號沈沒事故) ເຫດເກີດຂື້ນໃນວັນທີ່ 16/04/2014 ເຊິ່ງມີຈຸດໝາຍເຖິງເກາະເຈຈູ ຈາກ Incheon. ເຮືອໂດຍສານເກົາຫລີໃຕ້ປີ້ນເຊິ່ງມີຜູ້ໂດຍສານທັງໝົດ476ຄົນ,ສ່ວນຫລາຍແມ່ນນັກຮຽນຊັ້ນມັດທະຍົມຈາກໂຮງຮຽນດານວອນ, ເມືອງ (Ansan City). ເຮືອນ້ຳໜັກ 6,825-ton ໄດ້ສົ່ງສັນຍານຂໍຄວາມຊ່ວຍເຫລືອ ໃນຈຸດປະມານ 2.7 kilometres (1.7 mi) ນອກເກາະ Byeongpungdo ໃນເວລາ 08:58 ເວລາທອ້ງຖິ່ນ (23:58 UTC, 15 /04/ 2014).
ຜູ້ໂດຍສານຫຼາຍຄົນໄດ້ຮັບການຊ່ວຍຊີວິດໂດຍເຮືອຫາປາແລະເຮືອສິນຄ້າອື່ນໆ ເຊີ່ງເປັນເວລາທຳອິດ ອີກ 30 ນາທີຕໍ່ມາ ເຮືອຂອງໜ່ວຍຢາມຝັ່ງແລະເຮືອຂອງກອງທັບເຮືອເກົາຫຼີໃຕ້ມາເຖີງ ຮວມເຖິງເຮລິຄອບເຕີ ມີຄວາມພະຍາຍາມຊ່ວຍເຫຼືອຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງໂດຍລັດຖະບານເກົາຫຼີໃຕ້ ກອງທັບເຮືອສະຫະລັດອາເມລີກາ ກຸ່ມພົນເມືອງແລະເອກະຊົນ
ເຂດພາກຕາເວັນອອກ (ອາເມລິກາເໜືອຫາ 140ອົງສາ ຕາເວັນຕົກ) ເຂດກາງ (140 ອົງສາ ຕາເວັນຕົກ ຫາ 180 ອົງສາ); ເຂດພາກຕາເວັນຕົກ (.(180° to 100°E).
,ຟິລິບປິນ, ຮົງກົງ. ໃນຂະນະທີ່RSMC ຕັ້ງຊື່ທຸກໆລະບົບ, ລາຍຊື່ສຳຄັນຂອງມັນແມ່ນໄດ້ປະສານກັນລະວ່າງສິບແປດປະເທດເຊິ່ງມີຂອບເຂດທີ່ຈະຖືກຜົນກະທົບຈາກພະຍຸໃນແຕ່ລະປີ. ປະເທດຟິລິບປິນໃຊ້ລາຍຊືຂອງພວກເຂົາເອງສຳລັບລະບົບ.
ອຸບັດເຫດຍົນກອງທັບອາກາດຕົກໃນແຂວງຊຽງຂວາງພາກເໜືອຂອງລາວ ໃນຕອນເຊົ້າເວລາປະມານ 6 ໂມງ ຂອງວັນທີ 17/05/2014
ເຊິ່ງຍົນ AN-72.300 ຂອງກອງທັບອາກາດປະຊາຊົນລາວ.ເຊິ່ງຍົນນີ້ໄດ້ສົ່ງຜູ້ໂດຍສານແລະເຈົ້າໜ້າທີ່ທັງໝົດສິບເຈັດຄົນ,ເບື່ອງຕົ້ນລາຍງານ ເສຍຊິວິດ14 ຄົນ,ບາດເຈັບ 3 ຄົນ. ຜູ້ເສຍຊິວິດລວມມີລັດຖະມົນຕີວ່າການກະຊວງປອ້ງກັນປະເທດ ທ່ານ ພທ ດວງໃຈ ພິຈິດ ພອ້ມພັນລະຍາ, ລັດຖະມົນຕີວ່າການກຊ ປອ້ງກັນຄວາມສະຫງົບ ທ່ານ ທອງບັນ ແສງອາພອນ,ເຈົ້າຄອງກຳແພງນະຄອນ ທ່ານ ສຸກັນ ມະຫາລາດແລະທ່ານອື່ນໆ
Laos Pictures ຮູບພາບປະເທດລາວ ເປັນເຄືອຂ່າຍສັງຄົມອອນລາຍທີ່ສ້າງຂື້ນເພື່ອນຳສະເໜີສິ່ງຕ່າງໆກ່ຽວກັບປະເທດລາວ ທາງດ້ານວັດທະນະທຳ, ສັງຄົມ, ຮີດຄອງປະເພນີ, ທຳມະຊາດ, ສະຖານທີ່, ເຫດການ, ແລະ ບຸກຄົນ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບປະເທດລາວຕັ້ງແຕ່ອະດີດຈົນເຖິງປັດຈຸບັນ ໂດຍຜ່ານຮູບພາບ, ຮູບເງົາ, ບົດຄວາມ(ບົດບັນທຶກ). ເຊິ່ງສ່ວນໃຫຍ່ຂອງການນຳສະເໜີແມ່ນຈະເນັ້ນໜັກໃນດ້ານການທ່ອງທ່ຽວ ແລະ ມີຂ່າວສານບ້ານເມືອງເປັນບາງເວລາ.
Laos Pictures ຮູບພາບປະເທດລາວ ໄດ້ຖືກສ້າງຕັ້ງຂື້ນທຳອິດໃນວັນທີ 15 ກໍລະກົດ 2012 ໂດຍການສ້າງໜ້າເທິງ Facebook ແລະ ຫຼັງຈາກນັ້ນກໍ່ໄດ້ມີການຕໍ່ຍອດເປັນເຄືອຂ່າຍໃນຫຼາຍເວັບໄຊ໌ສັງຄົມອອນລາຍເຊັ່ນ: Twitter, Youtube, Instagram, Google+ ແລະອື່ນໆ ເພື່ອເປັນການເພີ່ມຊ່ອງທາງໃນການເຂົ້າເຖິງເຄືອຂ່າຍຂອງ Laos Pictures ຮູບພາບປະເທດລາວ ໃນຫຼາຍຊ່ອງທາງ.
ຈຸດປະສົງ.
Laos Pictures ຮູບພາບປະເທດລາວ ຖືກສ້າງຕັ້ງຂື້ນພາຍໃຕ້ຄວາມຮັບຜິດຊອບຂອງກຸ່ມຄົນທີ່ບໍ່ຂື້ນກັບອົງກອນໃດ ເຊິ່ງມີຈຸດປະສົງຫຼັກທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດຄື ການນຳສະເໜີ ປະເທດລາວ ໃຫ້ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກຫຼາຍຂື້ນຂອງຄົນໃນຊາດ ແລະ ຕ່າງປະເທດ ຜ່ານເວັບໄຊ໌ສັງຄົມອອນລາຍຕ່າງໆທີ່ເປັນທີ່ນິຍົມຂອງຄົນສັງຄົມໃນຍຸກປັດຈຸບັນ.
sociology. (ພາ​ສາ​ອັງ​ກິດ​: sociology​) ແມ່ນ​ຫົວ​ຂໍ້​ໃດ​ຫນຶ່ງ​ການ​ສຶກ​ສາ ຊີ​ວິດ ຂອງ​ສັງ​ຄົມ, ມະ​ນຸດ, ປະ​ຊາ​ຊົນ​, ແລະ ສັງ​ຄົມ​, ສິ່ງ​ທີ່​ເປັນ​ຫນ້າ​ສົນ​ໃຈ​ແມ່ນ​ວ່າ​ພາກ​ສະ​ຫນາມ​ນີ້​. ລະ​ບຽບ​ກົດ​ຫມາຍ ແລະ ຂະ​ບວນ​ການ​ທາງ​ດ້ານ​ສັງ​ຄົມ ຢູ່​ໃນ​ສະ​ມໍ​ຫຼື​ແຍກ​ຕ່າງ​ຫາກ​ຂອງ​ປະ​ຊາ​ຊົນ ສະ​ພາບ​ທັງ​ສອງ​ແມ່ນ​ເປັນ ບຸກ​ຄົນ ແລະ​ເປັນ​ສະ​ມາ​ຊິກ​ຂອງ ສະ​ມາ​ຄົມ, ກຸ່ມ, ຫຼື ສະ​ຖາ​ບັນ
ມີ​ຄວາມ​ສົນ​ໃຈ​ໃນ​ພຶດ​ຕິ​ກໍາ​ຂອງ​ມະ​ນຸດ sociology​, ໃນ​ຖາ​ນະ​ເປັນ creatures ສັງ​ຄົມ​. ເພາະ​ສະ​ນັ້ນ​, ໃນ​ການ​ສຶກ​ສາ​ນີ້ ຖືກ​ກວມ​ເອົາ​, ຈາກ​ການ​ວິ​ເຄາະ ເພື່ອ​ຕອບ​ສະ​ຫນອງ ປະ​ຊາ​ຊົນ​ຜູ້​ທີ່​ຍັງ​ບໍ່​ເປັນ​ທີ່​ຮູ້​ຈັກ​ກ່ຽວ​ກັບ​ຖະ​ຫນົນ​ຫົນ​ທາງ​. ເພື່ອ​ການ​ສຶກ​ສາ​ຂອງ ຂະ​ບວນ​ການ​ທາງ​ສັງ​ຄົມ​ໃນ​ທົ່ວ​ໂລກ
ຊັອງ ແຈກີ (Sung Jae-gi, ເກົາຫລີ:성재기;ລັກສະນະຂອງຈີນ:成在基, 11 ກັນຍາ ຄ.ສ 1967 - 26 ເດືອນກໍລະກົດ ຄ.ສ 2013) ເກົາຫລີໃຕ້ ນັກເຄື່ອນໄຫວສິດທິມະນຸດ ແລະ ນັກເຄື່ອນໄຫວສິດທິພົນລະເມືອງ, ການເປີດເສລີ ປັດຊະຍາ. ໃນເດືອນມັງກອນປີ 2008, ສະມາຄົມ ຂອງ ພາສາເກົາຫຼີເພດຊາຍ(남성연대 男性連帶) ໂອຕະລິດໂດຍກຳເໜີດ ຫົວໜ້າ ລາວໄດ້ ແມ່ນຜູ້ກໍ່ຕັ້ງ. ຊື່ຫລິ້ນຂອງ ແມ່ນ ສກິມ-ຮກໍນ(심헌 審軒), ສກິມ-ຮກໍນ(심헌 心軒).
ແລະຜູ້ຄວາມເປັນຜູ້ນໍາຂອງນາສະມາຄົມ ຂອງ ພາສາເກົາຫຼີເພດຊາຍ ຕັ້ງແຕ່ ຄ.ສ. 2008 ຫາ 2013. ໃນປີ 2013, ລາວໄດ້ຂ້າຕົວເອງ, ການປະທ້ວງ ການຈໍາແນກທາງເພດພາສາເກົາຫຼີໃຕ້.
ເດິນຟິນໜູ (ອັງກິດ: Porpoise) ເປັນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນົມໃນອັນດັບບາແລນແລະເດິນຟິນ (Cetacea) ຂະໜາດນ້ອຍວົງນຶ່ງ ໃຊ້ຊື່ວົງວ່າ Phocoenidae.
ການຈຳແໜກ.
ແບ່ງອອກໄດ້ເປັນ 3 ສະກຸນ 6 ຊະນິດ ບາງສະກຸນກໍໄດ້ສູນພັນໄປແລ້ວ ຕັ້ງແຕ່ຍຸກກ່ອນປະຫວັດສາດ
ຊ້າງທະເລ (ອັງກິດ: walrus, ຝະລັ່ງ: morse) ຫຼື ມອກ ຮູບຮ່າງຄ້າຍ ສິງທະເລ ແຕ່ໂຕໃຫຍ່ກວ່າຫຼາຍແລະມີແງຍາວ.
ຊ້າງທະເລໃນມະຫາສະໝຸດປາຊີຟິກສາມາດມີນ້ຳໜັກໄດ້ເຖິງ 2000 ກິໂລ ແຕ່ໂດຍທົ່ວມັກມີນ້ຳໜັກລະຫວ່າງ 800 ເຖິງ 1700 ກິໂລ
ແງ.
ຊ້າງທະເລມີແງຍາວອັນເປັນເອກະລັກ ແງສາມາດມີຄວາມຍາວໄດ້ເຖິງ 1 ແມັດ ແລະມີນ້ຳໜັດປະມານ 5.4 ກິໂລແງຂອງຊ້າງທະເລໂຕຜູ້ມັກໜາແລະໃຫຍ່ກວ່າຂອງໂຕເມຍ
ໜວດ.
ຊ້າງທະເລມີໜວດປະມານ 400 ເຖິງ 700 ເສັ້ນ ມີຄວາມຍາວປະມານ 30 ຊອງຕິແມັດ
ການສືບພັນ.
ຊ້າງທະເລມີອາຍຸປະມານ 20–30 ປີ. ໂຕຜູ້ໂຕເຕັມທີ່ຕອນອາຍຸ 7 ປີ ແຕ່ຈະບໍ່ຜະສົມພັນຈົນກວ່າອາຍຸຈະໄດ້ 15 ປີ.
ອູດແກະໃຫຍ່ ຫຼື ລາມາ (ຝະລັ່ງ: Lama) ເປັນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມໃນຕະກູນອູດ (camelid) ມີຖິ່ນກຳເໜີດໃນທະວີບອາເມລິກາໃຕ້.
ອູດແກະໃຫຍ່ມີສ່ວນສູງໃນຊ່ວງໂຕເຕັມໄວຢູ່ຫວ່າງ 1.70 ແມັດ (5.5 ຟຸດ) ຫາ 1.80 ແມັດ (6 ຟຸດ) ໂດຍວັດແທກຈາກສ່ວນເທິງສຸດຂອງຫົວ. ມີນ້ຳໜັກໂຕຢູ່ຫວ່າງ 130-200 ກິໂລ (280-450 ປອນ). ໃນຍາມເກີດໃໝ່ ໆ ລູກອູດແກະໃຫຍ່ຈະມີນ້ຳໜັກຢູ່ຫວ່າງ 9-14 ກິໂລ (20-30 ປອນ). ມີຊ່ວງຊີວິດຢູ່ປະມານ 20-30 ປີ ອັນຂຶ້ນຢູ່ກັບການເບິ່ງແຍງ. ອູດແກະໃຫຍ່ເປັນສັດສັງຄົມແລະຢູ່ອາໄສຮ່ວມກັບອູດແກະໃຫຍ່ໂຕອື່ນ ໆ ໃນລັກສະນະຂອງຝູງສັດ. ຂົນສັດທີ່ຜະລິດຈາກອູດແກະໃຫຍ່ຈະມີຄວາມນຸ່ມອ່ອນລະມຸນຫຼາຍແລະບໍ່ມີລາໂລນິນ (ໄຂຈາກຂົນສັດ). ອູດແກະໃຫຍ່ເປັນສັດທີ່ສະຫຼາດຫຼັກແຫຼມແລະສາມາດຮຽນຮູ້ວຽກງານງ່າຍ ໆ ໄດ້ຫຼັງຈາກເຮັດຊ້ຳ ໆ ພຽງບໍ່ຈັກເທື່ອ. ເມື່ອແບກຫາມສິ່ງຂອງ ອູດແກະໃຫຍ່ສາມາດແບກຫາມສິ່ງຂອງໄດ້ປະມານຮ້ອຍລະ 25-30 ຂອງນ້ຳໜັກໂຕໃນການທຽວໃນໄລຍະ 8-13 ກິໂລແມັດ (5-8 ໄມ).
ຫົງ ຫຼື ຫ່ານຟ້າ ເປັນນົກນ້ຳຂະໜາດໃຫຍ່ຢູ່ໃນສະກຸນ Cygnus ໃນວົງ Anatidae ອັນແມ່ນວົງດຽວກັບເປັດແລະນົກເປັດນ້ຳ ມີລັກສະນະທົ່ວໄປ ມີຂົນສີຂາວທັງໂຕ ສະກອຍສົບສີເຫຼືອງສົ້ມແລະມີປຸ່ມສີດຳທີ່ຖານຂອງສົບ. ມັກລວມຝູງໃນບຶງນ້ຳເພື່ອກິນຜັກນ້ຳແລະສັດນ້ຳຂະໜາດນ້ອຍ. ພໍ້ໃນອາຊີທາງຕອນເໜືອ, ເອີລົບທາງຕອນເໜືອ, ອາເມລິກາ ແລະ ອົດສະຕາລີ.
ໝາກອຶ (ອັງກິດ: Kabocha squash;; Kabocha) ແມ່ນພືດຊະນິດນຶ່ງ ໃຊ້ເຮັດໄດ້ທັງອາຫານຄາວ ຂອງຫຼານ ແລະແມ່ນອາຫານກິນຫຼິ້ນໄດ້ນຳ. ປົກກະຕິໝາກອຶເມື່ອແກ່ຈັດຈະມີສີເຫຼືອງອົມສົ້ມ ໝາກອຶແມ່ນພືດມີເຖົາ ປູກໄດ້ທົ່ວໄປທັງໃນຂົງເຂດຮ້ອນແລະເຂດໜາວ. ໃນທາງພຶກສາສາດ ໝາກອຶຈັດຢູ່ໃນສະກຸນ "Cucurbita" ວົງ "Cucurbitaceae" ແມ່ນພືດທີ່ມີຖິ່ນກຳເໜີດໃນທະວີບອາເມລິກາ ແລະແພ່ກະຈາຍໄປທົ່ວໂລກ.
ໂດຍທົ່ວໄປເຊື່ອວ່າຕະກຸນແຕງມີຈຸດກຳເໜີດໃນອາເມລິກາກາງແລ້ວແພ່ກະຈາຍໄປທົ່ວໂລກພາຍຫຼັງໝາກອຶເຂົ້າສູ່ຍີ່ປຸ່ນໂດຍພໍ່ຄ້າຊາວປອກຕຸຍການເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1540 ໂດຍນຳມາຈາກກຳປູເຈຍ. ຊື່ພາສາປອກຕຸຍການຂອງໝາກອຶແມ່ນ "Cambodia abóbora" (カンボジャ・アボボラ) ແລະຫຍໍ້ລົງໃນພາສາຍີ່ປຸ່ນເຫຼືອພຽງ kabocha ບາງບ່ອນໃນຍີ່ປຸ່ນຫຍໍ້ເປັນ "bobora".
ຮູບຮ່າງໜ້າຕາ.
ໝາກອຶແມ່ນໄມ້ເຖົາເລືອໄປຕາມດິນ ມີມືສຳລັບຍຶດເກາະ ລຳຕົ້ນອວບນ້ຳ ໃບດ່ຽວຮູບຫ້າຫຼ່ຽມ ມີຂົນທັງສອງດ້ານ. ດອກສີເຫຼືອງຮູບກະດິ່ງ. ໜ່ວຍໝາກອຶມີນຳກັນຫຼາຍລັກສະນະ ບາງເທຶ່ອແມ່ນໜ່ວຍເກືອບກົມກໍມີ ແຕ່ໂດຍທົ່ວໄປແມ່ນຮູບຊົງກົມແປ້ນ ຜິວຂຸຂະເລັກນ້ອຍ. ເມື່ອຍັງດິບເນື້ອຄ່ອນຂ້າງແຂງ. ໝາກອຶແບ່ງເປັນຕະກູນຫຼັກສອງຕະກູນແມ່ນ ຕະກູນໝາກອຶອາເມລິກາ (pumpkin) ຂະໜາດລູກໃຫຍ່ ເນື້ອອ່ອນ ກັບຕະກູນໂປຕີລົງ (potiron) ໄດ້ແກ່ໝາກອຶລາວແລະໝາກອຶຍີ່ປຸ່ນ. ໝາກອຶຍີ່ປຸ່ນ ຫຼຶກະໂບະຊະ (Kabocha) ຢູ່ໃນຕະກູນໂປຕີລົງ (potiron ຫຼື squash) ເຊັ່ນດຽວກັບໝາກອຶລາວ ລູກເປັນຊົງກົມຂະໜາດນ້ອຍ ເນື້ອແໜ້ນ ລົດຊາດຫວານມັນ.
ໝາກອຶນຳມາແຕ່ງກິນໄດ້ຫຼາຍຢ່າງ ແມ່ນ ພາຍໝາກອຶ ຕົ້ມໝາກອຶ ເທມປຸຣະ ແກງ ກິນກັບແຈ່ວ ນ້ຳໝາກອຶຄັ້ນສົດ ມີລິດລົດນ້ຳຕານໃນເລືອດ. ແກ່ນໝາກອຶມີສານກູກກູບີຕີນ ຊ່ອຍຂັບພະຍາດໂຕຕືດ ໃຊ້ເປັນອາຫານກິນຫຼິ້ນ. ນ້ຳມັນຈາກແກ່ນໝາກອຶນິຍົມໃຊ້ແຕ່ງກິນໃນເອີລົບຕາເວັນອອກແລະຕາເວັນອອກກາງ. ຍອດໝາກອຶໃຊ້ກິນເປັນຝັກ. ຮາກໝາກອືນຳມາຕົ້ມດື່ມຊ່ອຍຖອນພິດຈາກແມງກັດຕ່ອຍ. ໝາກອຶມີກາກໃຍສູງ ອຸດົມດ້ວຍວິຕາມິນອາແລະສານຕໍ່ຕ້ານການປະສົມກັບອອກຊິຈັງກັບເກືອແຮ່ ແລະມີ “ກົດປະໂລປີໂອນິກ” ກົດນີ້ເຮັດໃຫ້ແຊວມະເຮັງໃຫ້ອ່ອນແອລົງ ໃນເນື້ອໝາກອຶມີກາໂລແຕນແລະແປ້ງ ໃຊ້ແຕ່ງສີເຂົ້າໜົມເຊັ່ນ ເຂົ້າໜົມໝາກອຶ ໂດຍນຳເນື້ອໜຶ້ງສຸກມາບີ້ກັບແປ້ງຫຼືຖົ່ວກວນ
ຄຸນຄ່າແລະການໃຊ້.
ໝາກອຶຖືເປັນພືດໃນຕະກູນໝາກມະລະ ຊະນິດໄມ້ເຖົາຂະໜາດໃຫຍ່ ຜິວລູກເມື່ອຍັງອ່ອນມີສີຂຽວ. ເມື່ອແກ່ຈະແລ້ວຈະມີສີຂຽວສະຫຼັບເຫຼືອງ. ຜິວໝາກອຶບໍ່ຮາບຂຸຂະເປືອກມີລັກສະນະແຂງເນື້ອໃນສີເຫຼືອງ ມີເສັ້ນໃຍຢູ່ພາຍໃນເປັນສີເຫຼືອງນິ້ມພ້ອມກັບເມັດສີຂາວແບນໆ ຕິດຢູ່. ປະໂຫຍດຂອງໝາກອຶນັ້ນມີຫຼາຍຫຼວງ ສາມາດນຳມາໃຊ້ກິນບຳລຸງຮ່າງກາຍແລະຮັກສາໂລກໄດ້ດີ.
ບ່ວງ ແມ່ນເຄື່ອງຄົວທີ່ມີລັກສະນະເປັນແອ່ງຕື້ນແລະນ້ອຍກວ່າຈອງ ຕົງປາຍມີທີ່ຈັບ ໂດຍທົ່ວໄປໃຊ້ໃນການຕັກອາຫານເຫຼວ ຫຼືອາຫານກຶ່ງເຫຼວ ຫຼືອາຫານແຂງທີ່ບໍ່ອາດໃຊ້ນຳສ້ອມໄດ້ຢ່າງສະດວກ ແມ່ນ ໃຊ້ໃນການຕັກເຂົ້າຫຼືທັນຍະພືດ ນອກຈາກນີ້ ບ່ວງຍັງໃຊ້ໃນການແຕ່ງກິນທີ່ຈະຕວງວັດປໍລິມານສ່ວນປະສົມຂອງອາຫານທີ່ຈະໃຊ້ນຳ. ບ່ວງອາດຈະເຮັດມາຈາກເຫຼັກ ໄມ້ ພະລາສະຕິກ ຫີນ ຫຼືແມ້ນແຕ່ງາຊ້າງ.
ຫຼັກຖານທາງປະຫວັດສາດພົບວ່າໃນສະໄໝເອຊີບບູຮານ ບ່ວງມັກເຮັດດ້ວຍງາຊ້າງ ຫິນເຫຼັກໄຟ ຫິນຊະນວນ ແລະ ໄມ້ ໂດຍສ່ວນຫຼາຍຈະສະຫຼັກເປັນສັນຍະລັກທາງສາສະໜາ. ໃນສະໄໝຍຸກຫິນໃໝ່ຂອງຊາກດີນີ ມີການໃຊ້ຈອງແລະບ່ວງທີ່ເຮັດຈາກເຄື່ອງເຄືອບແລ້ວ. ໃນສະໄໝລາຊະວົງຊາງຂອງປະເທດຈີນ ຄົ້ນພົບວ່າບ່ວງມີການເຮັດຈາກກະດູກ. ສ່ວນບ່ວງເຮັດດ້ວຍທອງສຳລິດບູຮານໃນປະເທດຈີນ ມັກມີຮູບຮ່າງແຫຼມຄົມ ເຊິ່ງສາມາດໃຊ້ເປັນເຄື່ອງຕັດແບບມີດໄດ້. ເອກະສານບັນທຶກບູຮານຂອງອິນເດຍກໍກ່າວເຖິງບ່ວງຄືກັນ.
ບານເຕະໂລກ 2014 (;) ແມ່ນການແຂ່ງຂັນບານເຕະໂລກຊາດລະດັບປະເທດ ເທື່ອທີ 20 ເຊິ່ງມີກຳໜົດຈັດຂຶ້ນຢູ່ປະເທດບະເລຊິນ ຫວ່າງວັນທີ 12 ມິຖຸນາ–13 ກໍລະກົດ ຄ.ສ. 2014
'" ຫຼື ບານເຕະໂລກຟີຟ້າ (FIFA World Cup) ແມ່ນການແຂ່ງຂັນບານເຕະລະຫວ່າງປະເທດໂດຍມີຊຸດທີມຊາດຊາຍຮ່ວມເຂົ້າແຂ່ງໃນກຸ່ມສະມາຊິກສະຫະພັນບານເຕະລະຫວ່າງປະເທດ (ຟີຟ້າ).
FIFA World Cup, ຫຼື​ເອີ້ນ​ງ່າຍໆ​ວ່າ ບານ​ເຕະ​ໂລກ ຫຼື World Cup ໃນ​ພາ​ສາ​ຫວຽດ[1][2], ແມ່ນ​ການ​ແຂ່ງ​ຂັນ​ບານ​ເຕະ​ໂດຍ​ສະ​ຫະ​ພັນ​ບານ​ເຕະ​ສາ​ກົນ (FIFA) ຈັດ​ຕັ້ງ​ທຸກໆ​ຄັ້ງ. ສີ່​ປີ​ຂອງ​ທີມ​ບານ​ເຕະ​ແຫ່ງ​ຊາດ​ທັງ​ຫມົດ​ຂອງ​ປະ​ເທດ​ສະ​ມາ​ຊິກ FIFA. ການແຂ່ງຂັນໄດ້ຈັດຂຶ້ນຄັ້ງທໍາອິດໃນປີ 1930, ແລະໄດ້ຖືກຂັດຂວາງສອງຄັ້ງໃນປີ 1942 ແລະ 1946 ເນື່ອງຈາກສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງ.
ຮູບແບບການແຂ່ງຂັນໃນປັດຈຸບັນອະນຸຍາດໃຫ້ 32 ທີມທີ່ດີທີ່ສຸດເຂົ້າໄປໃນຮອບສຸດທ້າຍ (ນັບຕັ້ງແຕ່ 1930 ແລະ 1998) ພາຍໃນຫນຶ່ງເດືອນ. ການ​ແຂ່ງຂັນ​ຮອບ​ຄັດ​ເລືອກ​ແມ່ນ​ໄດ້​ຈັດ​ຂຶ້ນ​ໃນ​ໄລຍະ 3 ປີ​ທີ່​ຜ່ານ​ມາ ​ເພື່ອ​ກຳນົດ​ເອົາ 31 ທີມ​ທີ່​ຜ່ານ​ເຂົ້າ​ໄປ​ຮອບ​ສຸດ​ທ້າຍ​ກັບ​ທີມ​ປະ​ເທດ​ເຈົ້າພາບ.
ເຕະບານໂລກເປັນກິລາທີ່ມີຄົນເບິ່ງຫຼາຍທີ່ສຸດໃນໂລກ (ເຕະບານໂລກມີຄົນເບິ່ງຫຼາຍກວ່າກິລາໂອລິມປິກ). ນີ້​ແມ່ນ​ການ​ແຂ່ງ​ຂັນ​ບານ​ເຕະ​ສາ​ກົນ​ທີ່​ໃຫຍ່​ທີ່​ສຸດ​ໃນ​ໂລກ​ແລະ​ການ​ແຂ່ງ​ຂັນ Super ກິ​ລາ​ທີ່​ຫນ້າ​ສົນ​ໃຈ​ທີ່​ສຸດ​. FIFA ກ່າວວ່າ 906.6 ລ້ານຄົນໄດ້ເບິ່ງຢ່າງຫນ້ອຍຫນຶ່ງນາທີຂອງການແຂ່ງຂັນເຕະບານໂລກ 2010 ຮອບສຸດທ້າຍລະຫວ່າງສະເປນແລະເນເທີແລນໃນໂທລະພາບ. ຈໍານວນນີ້ເພີ່ມຂຶ້ນເຖິງເກືອບຫນຶ່ງຕື້ຄົນຖ້າທ່ານລວມເອົາຈໍານວນຄົນທີ່ເບິ່ງອອນໄລນ໌ແລະເບິ່ງຢູ່ໃນພື້ນທີ່ສາທາລະນະ. ໂດຍສະເພາະ, ມີ 530.9 ລ້ານຄົນເບິ່ງສຸດທ້າຍຢູ່ເຮືອນແລະ 619.7 ລ້ານຄົນເບິ່ງຢ່າງຫນ້ອຍ 20 ນາທີຂອງເວລາພິເສດຂອງການແຂ່ງຂັນນີ້. ຍອດ​ຈຳນວນ​ຜູ້​ຊົມ​ການ​ແຂ່ງ​ຂັນ​ບານ​ເຕະ​ໂລກ 2006 ທັງ​ໝົດ​ແມ່ນ 26,29 ຕື້​ຄົນ ໂດຍ​ມີ​ຜູ້​ຊົມ​ປະມານ 715,1 ລ້ານ​ຄົນ​ເບິ່ງ​ການ​ແຂ່ງຂັນ​ຮອບ​ສຸດ​ທ້າຍ​ລະຫວ່າງ​ຝຣັ່ງ ​ແລະ ອີ​ຕາ​ລີ 1/9 ຂອງ​ປະຊາກອນ​ທັງ​ໝົດ.
ຜ່ານ​ການ​ແຂ່ງຂັນ 21 ຄັ້ງ (​ໃນ​ປີ 2018) ມີ 8 ທິມຊາດ​ຍາດ​ໄດ້​ໄຊຊະນະ​ໃນ​ລາຍການ​ນີ້. ບຣາຊິລ ເປັນທີມດຽວທີ່ເຂົ້າຮ່ວມຮອບ 21 ທີມສຸດທ້າຍ ແລະ ປະຈຸບັນມີສະຖິຕິຊະນະ 5 ແຊ້ມ. ຕາມ​ມາ​ແມ່ນ​ເຢຍລະ​ມັນ​ແລະ​ອີ​ຕາ​ລີ 4 ​ເທື່ອ​ໄດ້​ຄອງ​ບັນລັງ​ສູງ​ສຸດ. ອາເຈນຕິນາ, ຝຣັ່ງ ແລະ ອູຣູກວາຍ ຮ່ວມສອງຕຳແໜ່ງ. ອັງກິດ ແລະ ສະເປນ ລ້ວນແຕ່ໄດ້ຊະນະຄັ້ງດຽວ.
17 ປະເທດໄດ້ເປັນເຈົ້າພາບຢ່າງຫນ້ອຍຫນຶ່ງເຕະບານໂລກ. ບຣາຊິລ, ຝຣັ່ງ, ອີຕາລີ, ເຢຍລະມັນ ແລະ ເມັກຊິໂກ ເປັນເຈົ້າພາບ 2 ຄັ້ງ, ຂະນະທີ່ ອູຣູກວາຍ, ສະວິດ, ສວີເດນ, ຊິລີ, ອັງກິດ, ອາເຈນຕິນາ, ສະເປນ, ອາເມລິກາ, ຍີ່ປຸ່ນ ແລະ ສ.ເກົາຫຼີ (ເປັນເຈົ້າພາບຮ່ວມ), ອາຟຣິກາໃຕ້ ແລະ ຣັດເຊຍ ເປັນເຈົ້າພາບ 1 ຄັ້ງ. ກາຕາຈະເປັນເຈົ້າພາບຈັດການແຂ່ງຂັນໃນປີ 2022 ແລະ 2026 ຈະເປັນເຈົ້າພາບໂດຍການາດາ, ສະຫະລັດແລະເມັກຊິໂກ, ເມັກຊິໂກກາຍເປັນປະເທດທໍາອິດໃນໂລກທີ່ເປັນເຈົ້າພາບເຕະບານໂລກສາມຄັ້ງ.
ນະເດດ ຄູກິມິຢະ () ຫຼື ແບລີ້ ເກີດເມື່ອວັນທີ 17 ທັນວາ ຄ.ສ. 1991 ເປັນນັກສະແດງແລະນາຍແບບໄທ
รายชื่อละครโทรทัศน์.
ວົງເຫງັນ () ແມ່ນວົງສັດຈັດຢູ່ໃນຟີລຳສັດມີແກນສັນຫຼັງ ຊັ້ນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມອັນດັບສັດກິນຊີ້ນຈຳພວກນຶ່ງ.
ຈັດໃນວົງ Viverridae ແບ່ງອອກໄດ້ທັງໝົດ 35 ຊະນິດ.
ບ່ອນອາໄສແລະການກິນຢູ່.
ສັດໃນວົງເຫງັນເປັນສັດທີ່ຫາກິນໃນຍາມກາງຄືນ ກິນອາຫານໄດ້ຫຼາກຫຼາຍຢ່າງທັງພືດແລະສັດຂະໜາດນ້ອຍ ອາໄສຢູ່ໄດ້ໃນປ່າຫຼາກຫຼາຍແບບ ທັງປ່າດິບ ປ່າເສື່ອມໂຊມແລະແມ້ນແຕ່ພື້ນທີ່ກະເສດຕະກຳຂອງຜູ້ຄົນ ປີນຕົ້ນໄມ້ໄດ້ເກັ່ງ ແລະໃນບາງຊະນິດສາມາດລອຍນ້ຳແລະດຳນ້ຳເພື່ອຫາສັດນ້ຳກິນເປັນອາຫານໄດ້ອີກນຳ ເປັນສັດທີ່ບໍ່ຄ່ອຍກິນເປັນຝູງຫຼືເປັນຄູ່. ປົກກະຕິຈະຫາກິນພຽງໂຕດຽວ ຢົກເວ້ນໃນລະດູຜະສົມພັນຫຼືລ້ຽງລູກອ່ອນອາດຢູ່ເປັນຄູ່.
ອູດແກະ (ໂຕເຕັມ: 羊駝; ໂຕຫຍໍ້:羊驼; ພິນອິນ: yáng tuó "ຢາງ ໂຖວ") ມີຊື່ທາງວິທະຍາສາດວ່າ "Vicugna pacos" ເປັນສັດລ້ຽງໃນຕະກູນອູດ (camelid) ໃນທະວີບອາເມລິກາໃຕ້ ມີລັກສະນະຄ້າຍຄຶງກັບອູດແກະໃຫຍ່. ອູດແກະເປັນສັດທີ່ຢູ່ລວມກັນເປັນຝູງ ພົບໄດ້ໃນທີ່ສູງບໍລິເວນແຖບເທືອກເຂົາອັງເດດ ທາງຕອນໃຕ້ຂອງປະເທດເປລູ ຕອນເໜືອຂອງປະເທດໂບລິວີ ປະເທດເອກົວເຕີ ແລະຕອນເໜືອຂອງປະເທດຊິລີ ໂດຍຈະຢູ່ບໍລິເວນທີ່ລະດັບຄວາມສູງຈາກນ້ຳທະເລປະມານ 3,500 ແມັດ (11,000 ຟຸດ) ຫາ 5,000 ແມັດ (16,000 ຟຸດ)
ອູດແກະມີລັກສະນະຄ້າຍອູດແກະໃຫຍ່ ແຕ່ຈະແຕກຕ່າງກັນທີ່ບໍ່ໄດ້ນຳມາໃຊ້ວຽກຂົນຂອງ ແຕ່ຈະຖືກລ້ຽງເພື່ອນຳຂົນມາເຮັດເປັນເຄື່ອງນຸ່ງ ຂົນອູດແກະນຳມາໃຊ້ປະໂຫຍດໄດ້ຫຼາກຫຼາຍ ຕັ້ງແຕ່ຜ້າຫົ່ມ ເສື້ອໜາວ ໝວກ ຖົງມື ຜ້າພັນຄໍ ແລະເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມປະເພດຕ່າງ ໆ ໂດຍຂົນຂອງອູດແກະຕາມທຳມະຊາດມີຫຼາຍສີ ໂດຍໃນເປລູມີການຈຳແໜກສີຂົນອອກເປັນ 52 ສີ ຂະນະທີ່ທາງອົດສະຕາລີຈຳແໜກໄວ້ 12 ສີ ແລະສະຫະລັດອາເມລິກາຈຳແໜກເປັນ 16 ສີ.
ພຶດຕິກຳ.
ອູດແກະມີສຽງຮ້ອງຫຼາຍສຽງ. ມັກຮ້ອງເປັ່ງສຽງແຫຼມສູງເມື່ອຕົກຢູ່ໃນໄພອົນຕະລາຍ. ໝາຫຼືແມວທີ່ແປກໜ້າອາດເຮັດໃຫ້ອູດແກະນຶກຄຶດວ່າໂຕເອງຕົກຢູ່ໃນໄພອົນຕະລາຍໄດ້. ອູດແກະມັກເຮັດສຽງດູດເພດານອ່ອນຫຼືອາດເຮັດສຽງໃນໂພງດັງເພື່ອສະແດງບົ່ງບອກຄວາມເປັນໝູ່ເປັນມິດ. ອູດແກະມັກຮຳສຽງເປັນເພງສັ້ນ ໆ ໃນລຳຄໍເມື່ອຢາກສະແດງບອກໃຫ້ອູດແກະໂຕອື່ນຮູ້ວ່າຕົນຢູ່ໃກ້ຄຽງຫຼືພວມມີຄວາມສຸກມ່ວນໃຈຢູ່ ໂດຍມີສຽງຮຳທີ່ແຕກຕ່າງກັນໄປໃນແຕ່ລະໂຕ. ອູດແກະມັກຮ້ອງເປັ່ງສຽງສູງຄ້າຍຄືກັບນົກເມື່ອໂຕຜູ້ຕໍ່ສູ້ກັນ ເຊິ່ງອາດເປັນສຽງເປັ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ສັດຕູຢ້ານກົວ. ອູດແກະຈະຮູ້ສຶກວ່າເປັນອົນຕະລາຍຫຼືຖືກຄຸກຄາມເມື່ອຖືກສຳຜັດທີ່ບໍລິເວນກົ້ນ ແລະຈະປ້ອງກັນໂຕດ້ວຍການເປົ່າພົ່ນນ້ຳລາຍອອກມາຄືອູດ.
ຈັງຫວັດບຸລີລຳ ແມ່ນຈັງຫວັດໃນພາກຕາເວັນອອກສຽງເໜືອຕອນລ່າງ ມີຈຳນວນປະຊາກອນຫຼາຍເປັນອັນດັບ 6 ແລະມີພື້ນທີ່ກວ້າງເປັນອັນດັບທີ່ 17 ຂອງປະເທດໄທ ໃນສະໄໝກ່ອນບຸລີລຳເຄີຍເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງອານາຈັກໂຄດຕະບູນແລະອານາຈັກທະວາຣະວະດີເຄີຍເປັນເມືອງຂຶ້ນກັບເມືອງນະຄອນລາຊະສີມາ
ບຸລີລຳເປັນເມືອງແຫ່ງຄວາມຣື່ນຣົມຕາມຄວາມໝາຍຂອງຊື່ເມືອງທີ່ນ່າຢູ່ສຳລັບທ້ອງຖິ່ນແລະເປັນເມືອງທີ່ນ່າມາເຍືອນສຳລັບຄົນຕ່າງຖິ່ນ ເມືອງປາສາດຫິນໃນເຂດຈັງຫວັດບຸລີລຳມີປາສາດຫິນໃຫຍ່ໜ້ອຍ ອັນໝາຍເຖິງຄວາມຣຸ່ງເຣືອງມາແຕ່ອະດີດ ຈາກການສຶກສາຂອງນັກໂບຮານຄະດີພົບຫຼັກຖານການຢູ່ອາໄສຂອງມະນຸດມາຕັ້ງແຕ່ສະໄໝກ່ອນປະຫວັດສາດສະໄໝທະວາຣະວະດີແລະທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດພົບກະຈາຍຢູ່ທົ່ວໄປໃນຈັງຫວັດບຸລີລຳຫຼາຍຄື ຫຼັກຖານທາງວັດທະນະທຳຂອງຂະເໝນບູຮານເຊິ່ງມີປາສາດອິດ ແລະປາສາດຫິນເປັນຈຳນວນຫຼາຍກວ່າ 60 ແຫ່ງ ຮວມໄດ້ທັ້ງພົບແຫຼ່ງໂບຮານຄະດີທີ່ສຳຄັນຄືເຕົາເຜົາ ພາຊະນະດິນເຜົາ ແລະພາຊະນະດິນເຜົາແບບທີ່ຮຽກວ່າເຄື່ອງຖ້ວຍຂະເໝນເຊິ່ງກຳໜົດອາຍຸໄດ້ປະມານພຸດທະສະຕະວັດທີ່ 15 ເຖິງ 18 ຢູ່ທົ່ວໄປຫຼັງຈາກສະໄໝຂອງວັດທະນະທຳຂອມຫຼືຂະເໝນບູຮານແລ້ວຫຼັກຖານທາງປະຫວັດສາດຂອງຈັງຫວັດບຸລີລຳ ເລິ່ມມີຂຶ້ນອີກຄັ້ງຕອນປາຍສະໄໝກຸງສີອະຍຸທະຍາ ໂດຍປະກົດຊື່ວ່າເປັນເມືອງຂຶ້ນຂອງເມືອງນະຄອນລາຊະສີມາແລະປະກົດຊື່ຕໍ່ມາໃນສະໄໝກຸງທົນບຸລີຮອດສະໄໝກຸງລັດຕະນະໂກສິນວ່າບຸລີລຳມີຖານະເປັນເມືອງໆ ໜຶ່ງຈົນຮອດ ຄ.ສ. 1933 ໄດ້ມີການຈັດລະບຽບລາຊະການບໍລິຫານສ່ວນພາກພື້ນໃໝ່ຈຶ່ງໄດ້ຊື່ເປັນຈັງຫວັດບຸລີລຳມາຈົນຮອດປັດຈຸບັນນີ້ຊື່ເມືອງບຸລີລຳບໍ່ປະກົດໃນເອກະສານປະຫວັດສາດສະໄໝອະຍຸທະຍາແລະທົນບຸລີສະເພາະຊື່ເມືອງອື່ນ ເຊິ່ງປັດຈຸບັນເປັນອຳເພີໃນຈັງຫວັດບຸລີລຳ ໄດ້ແກ່ ເມືອງນາງຮອງ ເມືອງພຸດໄທສົງແລະເມືອງປະໂຄນໄຊ ຄ.ສ. 1776
ລາຊະສະໄໝສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນມະຫາລາດກຸງທົນບຸລີ ກົມການເມືອງນະຄອນລາຊະສີມາ ມີໃບຍອກເຂົ້າມາວ່າ ພະຍານາງຮອງຄົບຄິດເປັນກະບົດຮ່ວມກັບເຈົ້າໂອ ເຈົ້າອິນ ແລະອຸປະຮາດເມືອງຈຳປາສັກ ຈຶງໂປດໃຫ້ພະບາດສົມເດັດພະພຸດທະຍອດຟ້າຈຸລາໂລກມະຫາລາດ ເມື່ອຍັງດຳລົງຕຳແໜ່ງ ເຈົ້າພະຍາຈັກກີເປັນແມ່ທັບໄປປາບຈັບຕົວພະຍານາງຮອງປະຫານຊີວິດແລະສົມທົບເຈົ້າພະຍາສຸລະສີ (ສົມເດັດພະບໍວອນລາດເຈົ້າມະຫາສຸລະສິງຫະນາດ) ຄຸມກອງທັບຫົວເມືອງຝ່າຍເໜືອຍົກໄປຕີເມືອງຈຳປາສັກ ເມືອງໂຂງ ແລະເມືອງອັດຕະປື ໄດ້ທັງ 3 ເມືອງ ປະຫານຊີວິດ ເຈົ້າໂອ ເຈົ້າອິນ ອຸປະຮາດ ເມືອງຈຳປາສັກ ແລ້ວເກ້ຍກ່ອມເມືອງຕ່າງ ໆ ໄກ້ຄຽງໃຫ້ສະຫວາມິພັກ ໄດ້ແກ່ ຂະເໝນປ່າດົງ ຕະລຸງ ສຸລິນ ສັງຂະ ເມືອງຂຸຂັນ ຮວບຮວມຜູ້ຄົນຕັ້ງເມືອງຂຶ້ນໃນເຂດຂອມ ເອິ້ນວ່າ ເມືອງແປະ ແຕ່ງຕັ້ງບຸລີລຳ ແລະໃຫ້ບຸດເຈົ້າເມືອງຜະໄທສະມັນແຫ່ງພຸດໄທສົງເປັນເຈົ້າເມືອງຄົນທຳອິດ
ຕໍ່ມາປະມານ ພ.ສ. 2440-2441 ເມືອງບຸລີລຳໄດ້ກັບໄປຂຶ້ນກັບມົນທົນນະຄອນລາຊະສີມາ ເອິ້ນວ່າ "ບໍລິເວນນາງຮອງ" ປະກອບດ້ວຍ ເມືອງບຸລີລຳ ນາງຮອງ ລັດຕະນະບຸລີ ປະໂຄນໄຊ ແລະພຸດໄທສົງ ພ.ສ. 2442 ມີປະກາດປ່ຽນຊື່ ໃນຄາວນີ້ປ່ຽນຊື່ ບໍລິເວນນາງຮອງແມ່ນ "ເມືອງນາງຮອງ" ມີຖານະແມ່ນ ເມືອງຈັດຕະວາ ຕັ້ງທີ່ວ່າການຢູ່ເມືອງບຸລີລຳ ແຕ່ກາຕຳແໜ່ງແມ່ນກາຜູ້ວ່າການນາງຮອງ ກະຊວງມະຫາດໄທຈຶງໄດ້ປະກາດປ່ຽນຊື່ເມືອງແມ່ນ "ເມືອງບຸລີລຳ" ແລະປ່ຽນກາຕຳແໜ່ງແມ່ນຜູ້ວ່າການເມືອງບຸລີລຳ ຕັ້ງແຕ່ວັນທີ່ 3 ສິງຫາ ພ.ສ. 2444 ເປັນຕົ້ນມາ
ຄ.ສ. 1907 ກະຊວງມະຫາດໄທປັບປຸງຫົວເມືອງໃນພາກຕາເວັນອອກສຽງເໜືອ ໃຫ້ມົນທົນນະຄອນລາຊະສີມາປະກອບດ້ວຍ 3 ເມືອງ 17 ອຳເພີ ຄືເມືອງນະຄອນລາຊະສີມາ 10 ອຳເພີ ເມືອງໄຊຍະພູມ 3 ອຳເພີ ແລະເມືອງບຸລີລຳ 4 ອຳເພີ ຄື
ຕໍ່ມາໄດ້ມີການຕາພະລາຊະບັນຍັດລະບຽບບໍລິຫານແຫ່ງລາຊະອານາຈັກສະຫຍາມ ຄ.ສ. 1933 ຂຶ້ນ ຍຸບມົນທົນນະຄອນລາຊະສີມາ ຈັດລະບຽບບໍລິຫານລາຊະການສ່ວນພາກພື້ນອອກເປັນຈັງຫວັດແລະອຳເພີ ເມືອງບຸລີລຳຈຶງມີຖານະແມ່ນ ຈັງຫວັດບຸລີລຳ ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນເປັນຕົ້ນມາ
ສັນຍາລັກປະຈຳຈັງຫວັດ.
ຕົ້ນແປະ ()
ການປົກຄອງແບ່ງອອກເປັນ 23 ອຳເພີ 189 ຕຳບົນ 2,212 ໝູ່ບ້ານ ເຊິ່ງອຳເພີທັງ 23 ອຳເພີມີດັງນີ້
ການປົກຄອງສ່ວນທ້ອງຖິ່ນ.
ແບ່ງອອກເປັນ 3 ເທດສະບານເມືອງ 59 ເທດສະບານຕຳບົນ 1 ອົງການບໍລິຫານສ່ວນຈັງຫວັດ ແລະ 146 ອົງການບໍລິຫານສ່ວນຕຳບົນ ໂດຍມີລາຍຊື່ເທດສະບານດັ່ງນີ້
ລັກສະນະພູມມິສາດ.
ຈັງຫວັດບຸລີລຳ ຕັ້ງຢູ່ໃນພາກຕາເວັນອອກສຽງເໜືອຕອນລຸ່ມຂອງປະເທດໄທ ລະຫວ່າງເສັ້ນຮຸ້ງທີ 14 ອົງສາ 15 ລິບດາເໜືອກັບ 15 ອົງສາ 45 ລິບດາເໜືອ ເສັ້ນແວງທີ 102 ອົງສາ 30 ລິບດາກັບ 103 ອົງສາ 45 ລິບດາຕາເວັນອອກ ຫ່າງຈາກບາງກອກໂດຍທາງລົດຍົນປະມານ 412 ກິໂລແມັດ ທາງລົດໄຟປະມານ 376 ກິໂລແມັດ ມີອານາເຂດຕິດຕໍ່ກັບຈັງຫວັດແລະປະເທດໄກ້ຄຽງດັ່ງນີ້
ຈັງຫວັດບຸລີລຳ ມີເນື້ອທີ່ຮວມ 10,322,885 ຕາລາງກິໂລແມັດ ຫຼື 6,451,178,125 ໄຣ່ ຄິດເປັນຮ້ອຍລະ 6.11 ຂອງພື້ນທີ່ພາກຕາເວັນອອກສຽງເໜືອ ແລະຮ້ອຍລະ 2.01 ຂອງພື້ນທີ່ປະເທດ
ຈັງຫວັດອຸດອນທານີ ແມ່ນຈັງຫວັດໜຶ່ງໃນພາກຕາເວັນອອກສຽງເໜືອຂອງປະເທດໄທ ສະໄໝກ່ອນອຸດອນທານີ ແມ່ນຊື່ບ້ານເດື່ອໝາກເຫຼື່ອມ ຮ່ວມສະໄໝດຽວກັນກັບເມືອງວຽງຈັນ ອານາຈັກລ້ານຊ້າງອຸດນທານີໄດ້ສ້າງຕັ້ງໃຫ້ເປັນສູນການບັນຊາການປັກຄອງມົນທົນອຸດອນຢ່າງເປັນທາງການໃນສະໄໝລັດຊະການທີ່ 5 ປີ ພ.ສ. 2436 ໂດຍພົນຕີພະເຈົ້າບໍລົມມະວົງເທີ ກົມຫຼວງປະຈັກສີລະປາຄົມ ເຊີງເປັນຂ້າຫຼວງໃຫຍ່ແທນກະສັດປົກຄອງມົນທົນອຸດອນ ເມືອງອຸດອນໄດ້ມິບັນດາເມືອງທີ່ຢູ່ໃນການປົກຄອງ ໄດ້ແກ່ ເມືອງກຸມພະວາປີ ເມືອງໜອງຫານ ເມືອງນະຄອນເຂື່ອນຂັນກາບແກ້ວບົວບານ ເມືອງໜອງບົວລຳພູ ແລະບ້ານເດື່ອໝາກແຂ້ງ
ຂົງເຂດໃນການປົກຄອງຂອງແຂວງແບ່ງໄດ້ 22 ເມືອງ/ອຳເພີ 155 ຕຳບົນ 1,862 ບ້ານ
ແຂວງອຸດອນທານີເປັນຂວງທີ່ມີຄວາມສຳຄັນທາງປະຫວັດສາດແລະເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງອຸທະຍານປະຫວັດສາດມໍລະດົກໂລກບ້ານຊຽງ ຈາກການຂຸດຄົ້ນພັບໂຄງກະດູກມະນຸດແລະວັດຖຸບູຮານ ເຄື່ອງມືຕ່າງໆ ຢູ່ບ່ານຊຽງ ເມືອງໜອງຫານ ການພົບພໍ້ຖ້ຳແລະຮູບພາບຂຽນສີບູຮານຕ່າງໆ ຢູ່ເມືອງບ້ານຜື ເຊີ່ງສະທ້ອນໃຫ້ເຫັນວ່າຂົງເຂດຂອງແຂວງອຸດອນທານີໃນປັດຈຸບັນ ເຄຍມີຊຸມຊົນມາຕັ້ງຖິ່ນຖານຂອງມະນຸດນຸກກ່ອນປະຫວັດສາດມີອາຍຸປະມານ 5,000-7,000 ປີຜ່ານມາ
ຫຼັກຖານໜຶ່ງທີ່ນ່າສົນໃຈແມ່ນ ບູຮານວັດຖຸທີ່ຂຸດພໍ້ຢູ່ບ້ານຊຽງ ໄດ້ມີການນຳໄປສຶກສາແລະທົດສອບອາຍຸຂອງພາຊະນະດິນເຜົາບູຮານດ້ວຍລະບົບເຣດິໂອຄາຣ໌ບ້ອນ ຫຼື ຄາຣ໌ບ້ອນ 14 ໄດ້ຜົນວ່າພາຊະນະດິນເຜົາເຫຼົ່ານີ້ມີອາຍູເກົ່າແກ່ປະມານ 2,000-5,600 ປີ ເຊີ່ງນັດບູຮານຄະດີໄດ້ແບ່ງອາຍຸຂອງວັດຖະນະທຳບ້ານຊຽງອອກເປັນ 3 ຊ່ວງຕາມລັກສະນະເດັ່ນຂອງພາຊະນະດິນເຜົາ ໄດ້ແກ່
ນອກຈາກນັ້ນ ແຫຼ່ງບູຮານຄະດີອຸທະຍານປະຫວັດສາດພູພະບາດ ເມືອງບ້ານຜື ກໍ່ເປັນອີກໜຶ່ງພື້ນທີ່ ທີ່ຍືນຍັນໃຫ້ເຫັນຄວາມຮຸ່ງເຮືອງແລະອາລະຍະທຳບູຮານທີ່ເຕີຍປາກົດໃນແຂວງອຸດອນທານີ ຫຼັກຖານສຳຄັນທີ່ຄົ້ນພົບໃນພື້ນທີ່ແຫ່ງນີ້ ໄດ້ແກ່ ພາບຂຽນສີສະໄໝກ່ອນປະຫວິດສາດທີ່ມີຫຼາຍແຫ່ງເທີງພູພານນ້ອຍແລະພູພະບາດນີ້ ພາບທີ່ສຳຄັນ ເຊັ່ນ ພາບຂຽນສີຖ້ຳຄົນ ພາບຂຽນສີຖ້ຳງົວ ພາບຂຽນສຮໂນນສາວເອ້ ເປັນຕົ້ນ ພາບຂຽນສີໄດ້ມີການໃຊ້ດິນແດງຂຽນ ເປັນພາບທີ່ອິງຄວາມຈິງ ພາບເລຂາຄະນິດຫຼືພາບຝ່າມືສີແດງ ນັກບູຮານຄະດີໃຫ້ຄວາມເຫັນວ່າ ຄົນສະໄໝກ່ອນປະຫວັດສາດຂຽນຂຶ້ນເພື່ອເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງພິທີກຳ ຫຼືສັນຍາລັກໃນການສື່ສານຂອງຊົນເຜົ່າ
ຍຸກສະໄໝປະຫວັດສາດ.
ຫຼັງຈາຍຸກຄວາມຈະເລີນທີ່ບ້ານຊຽງແລະທີ່ລາບສູງບ້ານຜື ຍັງຄົງເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງມະນຸດສືບຕໍ່ມາອີກ ຈົນກະທັ່ງສະໄໝປະຫວັດສາດຂອງປະເທດໄທນັບແຕ່ສະໄໝທະວານລະວະດີ (ພ.ສ. 1200-1600) ສະໄໝລົບບູລີ (ພ.ສ. 1200-1800) ແລະສະໄໝສຸໂຂໄທ (ພ.ສ. 1800-2000)
ຈາກຫຼັກຖານທີ່ພົບຄື ໃບເສມາສະໄໝທະວານລະວະດີ ແລະພາບຂຽນປູນເທີງຜະໜັງສິມທີ່ຮ່າງພັງບໍລິເວນເທືອກເຂົາພູພານໃກ້ກັບວັດພະພຸດທະບາດບົວບົກ ເມືອງບ້ານຜື ແຕ່ຍັງບໍ່ປາກົດໃນປະຫວັດສາດໃນຕອນນັ້ນ ສ່ວນຫຼັກຖານທາງພຸດທະສາດສະໜາດັງກ່າວ ສະທ້ອນໃຫ້ເຫັນວ່າດິນແດນທີ່ລາບສູງແຫ່ງນີ້ ໄດ້ມີວັດຖະນະທຳອິນເດຍແພ່ເຂົ້າມາ ເໍື່ອໄດ້ວ່າມາຈາກແອ່ງໂຄລາດ ແລ້ວຂະຫຍາຍຮອດລຸ່ມນ້ຳຂອງ
ຕໍ່ມາໃນສະໄໝກຸງສີອະຍຸດທະຍາເປັນເມືອງຫຼວງ ໃນຂົງເຂດຂອງອຸດອນທານີໄດ້ປາກົດໃນປະຫວັດສາດ ປຮະມານປີຈໍ ພ.ສ.2117 ກະສັດກຸງຫົງສາວະດີໄດ້ເກນທັບໄທໃຫ້ໄປຊ່ວຍຕີກຸງສີສັດຕະນາຄະນະຫຸດ ຫຼືວຽງຈັນ ໄດ້ໃຫ້ສົມເດັດພະມະຫາທຳມະລາຊາກກັບສົມເດັດພະນະເຣສວນມະຫາລາດໄປຊ່ວຍລົບ ແຕ່ເມື່ອກອງທັບສະຫຍາມໄດ້ມາຮອດເມືອງໜອງບົວລຳພູ ເຊີ່ງເປັນເມືອງດ່ານໜ້າຂອງອານາຈັກລ້ານຊ້າງ ສົມເດັດພະນະເຣສວນມະຫາລາດໄດ້ປ່ວຍເປັນຝີດາດ ຈຶ່ງໄດ້ຍົກທັບກັບແລະບໍ່ໄດ້ເກີດການຕໍ່ສູ້ກັບວຽງຈັນ ເມືອງໜອງບົວລຳພູສັນນິຖານວ່າເປັນເມືອງທີ່ມີຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງມາຕັ້ງແຕ່ສະໄໝຂອມຫຼືຂະເໝນມີອຳນາດໃນບໍລິເວນນີ້
ເມື່ອພະບາດສົມເດັດພະພຸດທະຍອດັ້າຈຸລາໂລກມະຫາລາດ ໄດ້ຂຶ້ນເປັນກະສັດເມື່ອ ປີ ພ.ສ. 2325 ແລ້ວ ໄດ້ມີການບຳລຸງຮັກສາບ້ານເມືອງໃຫ້ມີຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງມາຕະລອດ ໃນຊ່ວງໄລຍະເວລານັ້ນແມ່ນຍັງບໍ່ໄດ້ມີການສ້າງຕັ້ງເມືອງອຸດອນທານີທີ່ປາກັດໃນປະຫວັດສາດ ແລະພົງສາວະດານໃນເວລານັ້ນ ແຕ່ໄດ້ມີການກ່າວເຖີງເມືອງໜອງບົວລຳພູໃນສະໄໝກະສັດອົງທີ່ 3 ພະບາດສົມເດັພະນັ່ງເກຼ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ດັງນີ້
ໃນລະຫວ່າງ ພ.ສ. 2369-2371 ເຈົ້າອະນຸວົງແຫ່ງວຽງຈັນແມ່ນໄດ້ຍົກທັບເພື່ອທີ່ຈະມາຕີສະຫຍາມ ແຕ່ເມື່ອຮອດໂຄລາດໄດ້ມີການສົ່ງທູດເພື່ອເຈລະຈາຢຸດການເຮັດສົງຄາມລະຫວ່າງສອງຝ່າຍ ເຮັດໃຫ້ກອງທັບເຈົ້າອະນຸວົງຍົກທັບກັບວຽງຈັນ ເນື່ອງຈາກໃນໄລຍະເວລານັ້ນປະເທດພະມ່າຫຼືມຽນມາໄດ້ມີການເຮັດສົງຄາມກັບອັງກິດ [Anglo-Burmese War] ຈຶງໄດ້ມີການເຈລະຈາຫຼຸດສົງຄາມສູ້ລົບຮະຫວ່າງສອງຝ່າຍເພື່ອສັງເກດການຂະຫຍາຍອິດທິພົນຂອງອັງກິດ
ໃນສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກຼ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ກະສັດອົງທີ່ 4 ແຫ່ງກຸງລັດຕະນະໂກສິນໃນໄລຍະເວລານັ້ນ ຖືວ່າເປັນຊ່ວງເວລາຂອງການປ່ຽນແປງທີ່ສຳຄັນໃນປະຫວັດສາດຂອງສະຫຍາມ ເພາະໄດ້ມີການຕິດຕໍ່ກັບຕ່າງປະເທດ ໂດຍສະເພາະປະເທດທາງຕາເວັນຕົກຫຼາຍຂຶ້ນກວ່າແຕ່ກ່ອນ ເຮັດໃຫ້ວັດທະນະທຳ ອາລະຍະທຳ ຕວາມຈະເລີນຕ່າງໆ ໄດ້ເຂົ້າມາສູ່ປະເທດສະຫຍາມ ແລະໃນໄລຍະເວລານັ້ນແມ່ນເປັນໄລຍະເວລາຂອງການຊອກຫາອານານິຄົມເມືອງຂຶ້ນຂອງປະເທດຕະເວັນຕົກ ຄື ອັງກິດ ແລະຝະລັ່ງ ທີ່ພະຍາຍາມຮວບລວມດິນແດນໃນບໍລຶເວນແຫຼມອິນດູຈີນໃຫ້ເປັນເມືອງຂຶ້ນ ແລະພະຍາຍາມຊອກຫາຜົນປະໂຫຍດຈາກສະຫຍາມ
ໃນລະຫວ່າງ ພ.ສ. 2391-2395 ພວກຫໍ້ ຫຼືໄຕ້ເຜງ ຖືກກອງທັບຈີນຕີໄດ້ອົບພະຍົບມາອາໄສຢູ່ຕາມຊາຍແດນໄທ ລາວ ຫວຽດນາມ ໄລຍະນັ້ນດິນແດນລາວ ແມ່ນ ລ້ານຊ້າງ ບໍລິເວນ ຫົວພັນ ເມືອງແຖນ ດຽນບຽນຟູ ພວດຫໍ້ໄດ້ປຸ້ນສະດົມແລະກໍ່ຄວາມບໍ່ສະງົບຫຼາຍຂຶ້ນ ຈົນຮອດປີ ພ.ສ. 2411 ໄດ້ຍົກທັບເຂ້າໄປຕີເມືອງລາວກາຍ ເມືອງພວນ ເມືອງຊຽງຂວາງ ແລະຕໍ່ມາໄດ້ຍົກມາຕີເມືອງຫຼວງພະບາງ ເມືອງວຽງຈັນ ແລະເມືອງໜອງຄາຍ ພະບາດສົມເດັດຈຸນລະຈອມເຫຼົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ກະສັດອົງທີ່ 5 ໄດ້ໃຫ້ພະຍາສຸໂຂໄທກັບພະຍາພິໄຊຍົກທັບໄປຊ່ວຍເມືອງຫຼວງພະບາງ ແລະໃຫ້ພະຍາມະຫາອຳໝາດຍົກທັບໄປຊ່ວງເມືອງໜອງຄາຍ ແລະໃຫ້ເຈົ້າພະຍາພູທະລາໄພຍົກທັບຕື່ມຫຼັງໄປຊ່ວຍເມືອງໜອງຄາຍ
ກອງທັບສະຫຍາມສາມາດເອົາຊະນະພວກຫໍ້ ແຕ່ພວກຫໍ້ຍັງມີການປຸ້ນສະດົມແລະລົບກວນຊາວບ້ານຢູ່ຕະຫຼອດເວລາ ຈົນຮອດປີ ພ.ສ. 2428 ພວກຫໍ້ໄດ້ມີການລັກລວມລວໃມກຳລັງຫຼາຍຂຶ້ນ ສາມາດໄປຕີເອົາເມືອງຊຽງຂວາງ ທົ່ງຊຽງຄຳ ຫຼື ທົ່ງໄຫຫິນ ແລະເມືອງຊອນລາ [So'n La] ປັດຈຸບັນແມ່ນປະເທດຫວຽດນາມ ພະບາດສົມເດັດຈຸນລະຈອມເຫຼົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ໄດ້ໃຫ້ພະເຈົ້ານ້ອງຍາເທີ ພະອົງເຈົ້າທອງກອງກ້ອນໃຫຍ່ ກົມໝື່ນຫຼວງປະຈັກສີລະປາຄົມ (ຍົດບັນດາສັກໃນສະໄໝນັ້ນ) ເປັນແມ່ທັບໃຫຍ່ຍົກທັບຂຶ້ນໄປປາບຫໍ້ທາງດ້ານເມືອງໜອງຄາຍ ເອີ້ນວ່າ ກອງທັບຝ່າຍໃຕ້ ແລະເຈົ້າໝື່ນໄວຍະວໍລະນາດ ໄປປາບຫໍ້ທາງດ້ານເມືອງຫຼວງພະບາງ ເອຶ້ນວ່າ ກອງທັບຝ່າຍເໜືອ ກອງທັບຝ່າຍໃຕ້ແລະຝ່າຍເໜືອໄດ້ປະສົບບັນຫາຄວາມຍາກລຳບາກໃນການເຮັດສົງຄາມ ເນື່ອງຈາກສະພາບພູມປະເທດແມ່ນເປັນປ່າເຂົາ ມີໄຂ້ປ່າ ເຮັດໃຫ້ທະຫານຂອງສະຫຍາມລົ້ມຕາຍຈຳນວນຫຼາຍ ແຕ່ກໍ່ສາມາດເອົາຊະນະພວກຮໍ້ໄດ້ສຳເຫຼັດ
ໃນເວລານັ້ນເມືອງອຸດອນຍັງບ່ໄດ້ປາກົດຊື່ ມີພຽງແຕ່ບ້ານໝາກແຂ້ງຫຼືບ້ານເດື່ອໝາກແຂ້ງ ເມືອງໜອງຄາຍ ຂຶ້ນກັບມົນທົນລາວພວນ ມີກົມໝື່ນຫຼວງປະຈັກສີລະປາຄົມເປັນແມ່ທັບໃຫຍ່ຝ່າຍໃຕ້ ໄດ້ຍົກທັບຜ່ານບ້ານໝາກແຂ້ງໄປປາບພວກຫໍ້
ຫຼັງຈາກປາບຫໍ້ໄດ້ສະຫງົບແລ້ວ ສະຫຍາມໄດ້ມີກໍລະນີຍາດແຍ່ງກັບຝະລັ່ງ ເພາະຝະລັ່ງຕ້ອງການລາວ ກຳພູເຈຍ ແລະຫວໜດນາມມາເປັນອານານິຄົມ ປີ ພ.ສ. 2436 ຈາກການເຈລະຈາສະຫຍາມໄດ້ຍອມເສຍຂົງເຂດຝັ່ງຊ້າຍຂອງແມ່ນ້ຳຂອງໃຫ້ກັບຝະລັ່ງ ແລະຕາມຂໍ້ຕົກລົງທີ່ເຮັດຂຶ້ນລະຫວ່າງ 2 ປະເທດ ໄດ້ກຳໜົດຫ້າມບໍ່ໃຫ້ປະເທດສະຫຍາມຕັ້ງກອງທັບທະຫານແລະປ້ອມຢູ່ໃນລັດສະໝີ 25 ກິໂລແມັດຈາກແມ່ນ້ຳຂອງ ຈຶງເຮັດໃຫ້ກອງທັບທີ່ຕັ້ງຢູ່ເມືອງໜອງຄາຍ ເຊີ່ງເປັນສູນກາງຂອງຫົວເມືອງຂອງມົນທົນອຸດອນຕ້ອງໂຍກຍ້າຍເລີກເຂົ້າມາຮອດໝູ່ບ້ານແຫ່ງໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ບ້ານເດື່ອໝາກແຂ້ງ (ປັດຈຸບັນຄືອຸດອນທານນີ) ຫ່າງຈາກແມ່ນ້ຳຂອງ 50 ກິໂລແມັດ ແລະເຫັນວ່າໝູ່ບ້ານນີ້ມີທີ່ຕັ້ງເໝາະສົມ ເພາະມີຄວາມອຸດົມສົມບູນ ເຊັ່ນ ໜອງນາເກືອ (ໜອງປະຈັກ) ແລະໜອງນ້ຳອີກຫຼາຍແຫ່ງ ກົມຫຼວງປະຈັກສີລະປາຄົມຈຶງໄດ້ສ້າງຕັ້ງໝູ່ບ້ານແຫ່ງນີ້ໃຫ້ເປັນສູນກາງມົນທົນແຫ່ງໃໝ່ ແລະໃຫ້ມີກອງທັບທະຫານໃນບໍລິເວນນີ້ ຈຶງເຫັນໄດ້ວ່າເມືອງອຸດອນທານີໄດ້ຖືກຳເນີດຂຶ້ນເພາະເຫດຜົນດ້ານຄວາມມັ່ນຄົງແລະການເມືອງລະຫວ່າງປະເທດ ລວມທັງເຫດຜົນດ້ານການຄ້າ ແລະຄົມມະນາຄົມໃນອະດີດ
ເຖີງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ ຄຳວ່າ ອຸດອນ ໄດ້ປາກົດໃນຊື່ອເມືອງປະມານປີ ພ.ສ. 2450 ກະສັດພະບາດສົມເດັດພະຈຸນລະຈອມເກຼົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວໄດ້ມີຄຳສັ່ງໃຫ້ຈັດຕັ້ງເມືອງອຸດອນຂຶ້ນຢູ່ບ້ານໝາກແຂ້ງ ໃຫ້ເປັນສູນກາງມົນທົນອຸດອນ (ອຸດອນໝາຍເຖີງທິດເໜືອ) ມີອານາເຂດປົກຄອງ ອຸດອນທານີ ຂອນແກ່ນ ໜອງຄາຍ ເລີຍ ໜອງບົວລຳພູ ບຶງການ ສະກົນນະຄອນ ນະຄອນພະນົມ ມຸກດາຫານ ໃນສະໄໝນັ້ນ ຫຼັງຈາກນັ້ນໄດ້ມີການປ່ຽນແປງການປົກຄອງຈາກລະບົບກະສັດເປັນປະຊາທິປະໄຕ ວິນທີ່ 21 ມິຖຸນາ ພ.ສ 2475 ໄດ້ມີການປັບປຸງການບໍລິຫານແຜ່ນດິນ ຍົກເລີກລະບົບມົນທົນໃຫ້ປ່ຽນເປັນແຂວງ ແລະເມືອງ ມົນທົນອຸດອນຈຶງໄດ້ ມີສະຖານະເປັນຈັງຫວັດອຸດອນທານີເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ອຸດອນທານີຍັງຄົງມີໜ່ວຍງານລັດຖະການດ້ານການປົກຄອງຂອງກະຊວງຕ່າງໆ ທີ່ຕັ້ງໃນສ່ວນພູມພາກທີ່ສະແດງຄວາມເປັນສູນກາງການປົກຄອງໃນພື້ນທີ່ອີສານຕອນເທີງ ເຊັ່ນ ສຳນັກບໍລິຫານທະບຽນລາດພາກ 4, ຄັງເຂດ 4, ສັນພະສາມິດ (ສຳນັກພາສີ) ເຂດ 4, ສານພາກ 4, ຕຳຫຼວດພູທອນ (ຕຳຫຼວດທ້ອງຖຶ່ນ) ເຂດ 4 ເປັນຕັ້ນ
ພື້ນທີ່ຂອງອຸດອນທານີປະກອບດ້ວຍພູພຽງ ທົ່ງພຽງ ແລະພື້ນທີ່ເນີນໂຄກ ແບ່ງອອກໄດ້ເປັນ 2 ບໍລິເວນ ຄື ທີ່ສູງທາງທິດຕາເວັນຕົກແລະທິດໃຕ້ ສະພາບພູມປະເທດເປັນພູພຽງ ບາງແຫ່ງເປັນເນີນໂຄກເຕຍ ມີຄວາມສູງຈາກລະດັບນ້ຳທະເລປານກາງປະມານ 200 ແມັດ ພູມປະເທດລັກສະນະນີ້ຢູ່ໃນເຂດເມືອງນ້ຳໂສມ ເມືອງໜອງວົວຊໍ ເມືອງໂນນສະອາດ ເມືອງສີທາດ ເມືອງວັງສາມໝໍ ແລະດ້ານຕະເວັນຕົກຂອງເມືອງກຸດຈັບແລະເມືອງບ້ານຜື ມີສາຍພູສະຫຼັບເນີນໂຄກ ບາງແຫ່ງສະຫຼັບໄຮ່ນາ ມີທີ່ທົ່ງພຽງບໍລິເວນແຄມນ້ຳ ເຊັ່ນ ນ້ຳໂມງ ນ້ຳປາວ
ບໍລິເວນເນີນເຕ້ຍສະຫຼັບທີ່ທົ່ງພຽງທາງທິດຕະວັນອອກສຽງເໜືອແລະຕາເວັນອອກ ສະພາບພູມປະເທດ ສ່ວນໃຫຍ່ເປັນເນີນໂຄກເຕ້ຍໆ ສະຫຼັບໄຮ່ນາ ມີຄວາມສູງຈາກນ້ະທະເລປານກາງປະມານ 187 ແມັດ ພູມປະເທດລັກສະນະນີ້ຢູ່ໃນເຂດເມືອງນ້ຳໂສມເມືອງບ້ານຜື ເມືອງກຸດຈັບ ເມືອງອຸດອນທານີ ເມືອງກຸມພະວາປີ ເມືອງໜອງແສງ ເມືອງໄຊວານ ເມືອງເພັນ ເມືອງທຸ່ງຝົນ ເມືອງສ້າງຄອມ ແລິເມືອງບ້ານດຸງ ມີທີ່ທົ່ງພຽງກວ້າງບໍລິເວນ ເມືອງອຸດອນທານີ ແລະກຸມພະວາປີ ເຊີ່ງເປັນຕົ້ນນ້ຳນ້ຳປາວ ມີພື້ນທີ່ສູງ ເປັນປ່າສະຫງວນແຫ່ງຊາດແຕ່ກ່ອນແມ່ນທາງທິດຕາເວັນອອກສຽງເໜືອໃນເຂດເມືອງບ້ານດຸງ ແລະນອກຈາກນີ້ຍັງມີທີ່ທົ່ງພຽງບໍລິເວນແມ້່ນ້ຳຈ່າງໆ ເຊັ່ນ ຫ້ວຍນ້ຳສວຍ ຫ້ວຍຫຼວງ ນ້ຳເພັນ ຫ້ວຍດານ ຫ້ວຍໄຟຈານໃຫຍ່ ແລະນ້ຳສົງຄາມ ເປັນຕົ້ນ
ໂດນທົ່ວໄປເປັນພູພຽງສູງຈາກລະດັບນ້ຳທະເລປະມານ 187 ແມັດ ພື້ນທີ່ລາດອຽງໄປທາງນ້ຳຂອງທາງແຂວງໜອງຄາຍ ປະກອບດ້ວຍທົ່ງນາ ປ່າໄມ້ແລະພູພຽງ ພື້ນທີ່ສ່ວນໃຫຍ່ເປັນດິນປົນຊາຍແລະຫີນແຮ່ ຊັ້ນລຸ່ມເປັນດິນໜຽວ ບໍ່ສາມາດເກັບນ້ຳໃນລະດູແລ້ງໄດ້ ດີນບາງແຫ່ງເປັນດິນເຄັມບໍ່ສາມາດເຮັດກະສິກະໄດ້ດີ ບາງພື້ນທີ່ເປັນເນີນສະຫຼັບທົ່ງພຽງ ທາງທິດຕະເວັນຕົກມີພຸແລະປ່າໄມ້ຈາກັນ ມີສາຍພູຊື່ ພູພານເປັນສາຍຍາວດ້ານເໜືອຂອງແຂວງ
ລັກສະນະພູມອາກາດຂອງແຂວງອຸດອນທານີ ຂຶ້ນຢູ່ກັບອິດທິພົນຂອງມໍລະສຸມປະຈຳລະດູ ມີ 2 ແບບ ຄື ມໍລະສຸມຕາເວັນອອກສຽງເໜືອທີ່ພາອາກາດເຍັນແລະແຫ້ງຕາກປະເທດຈີນມາປົກຄຸມປະເທດໄທປະມານກາງເດືອນຄຸລາຮອດປະມານເດືອນກຸມພາ ເຊີ່ງກົງກັບລະດູໜາວຂອງປະເທດໄທ ເຮັດໃຫ້ແຂວງອຸດອນທານີນີເຍັນແລະແຫ້ງແລ້ງ ແລະມໍລະສຸມຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ທີ່ພາຄວາມຊື່ນຈາດທະເລແລະມະຫາສະໝຸດມາປົກຄຸມປະເທດໄທປະມານກາງເດືອນພຶດສະພາຮອດກາງເດືອນຕຸລາ ກົງກັບລະດູຝົນ ເຮັດໃຫ້ມີຝນຕົກ
ຝົນ.
ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວແຂວງອຸດອນທານີມີຝົກຕັກສະເຫຼ່ຍ 1,000 – 1,600 ມິນລິແມັດ ພື້ນທີ່ທາງຕອນເໜືອຂອງແຂວງເປັນບໍລິເວນທີ່ມີນ້ຳຝົນຫຼາຍກວ່າບໍລິເວນອື່ນໆ ມີປະລິມານນ້ຳຝົນສະເຫຼ່ຍຫຼາຍກວ່າ 1,500 ມິນລິແມັດ ພື້ນທີ່ທາງຕອນໃຕ້ຂອງແຂວງຕັ້ງແຕ່ເມືອງກຸດຈັບແລະໄຊວານລົງໄປເປັນບໍລິເວນທີ່ມີນ້ຳຝົນນ້ອຍ ປະລິມານນ້ຳຝົນນ້ອຍກວ່າ 1,200 ມິນລິແມັດ ສຳຫຼັບປະລິມານຝົນສະເຫຼ່ຍທັງປີຂອງແຂວງ 1,418.4 ມິນລິແມັດ ແລະຈຳນວນວັນທີ່ຝົນຕົກ 126 ວັນ ໂດຍສະເພາະເດືອນສິງຫາເປັນເດືອນທີ່ມີຝົນຕົກຫຼາຍທີ່ສຸດໃນລອບປີ ມີປະລິມານຝົນຕົກສະເຫຼ່ຍ 285.1 ມິນລິແມັດ ແລະມຝົນຕົກ 22 ວັນ ປະລະມານຝົນຫຼາຍທີ່ສຸດໃນລອບ 24 ຊົ່ວໂມງ ວັດໄດ້ 274.5 ມິນລິແມັດ ວັນທີ່ 11 ກໍລະກົດ ພ.ສ. 2543
ພາຍຸໝຸນເຂດຮ້ອນ.
ພາຍຸໝຸນເຂດຮ້ອນທີ່ເຂົ້າມາໃນແຂວງອຸດອນທານີ ກຳເໜີດມາຈາກທະເລຈີນໃຕ້ແລະມະຫາສະໝຸດແປຊິຟິກເໜືອດ້ານຕາເວັນຕົກ ໂດຍຜ່ານປະເທດຫວຽດນາມ ກັມພູເຈຍ ແລະລາວກ່ອນຈະເຈົ້າປະເທດໄທ ເຮັດໃຫ້ພາຍຸໝຸນເຂດຮ້ອນອ່ອນກຳລັງເປັນພາຍຸດີເປຣຊັນເປັນສ່ວນຫຼາຍ ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເສຍຫາຍບໍ່ຫຼາຍ ແຕ່ຍັງຄົງເຮັດໃັຫ້ເກີດຝົນຕັກໜັກຈົນເຮັດໃຫ້ເກີດນ້ຳຖ້ວມຢ່າງໄວ ສຳຫຼັບຊ່ວງເວລາທີ່ພາຍຸໝຸນເຂດຮ້ອນຜ່ານ ເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ເດືອນພຶດສະພາໄປຮອດເດືອນຕຸລາ ໂດຍສະເພາເດືອນກັນຍາເປັນຊ່ວງທີ່ພາຍຸໝຸນເຂດຮ້ອນມິໂອກາດເຂົ້າອຸດອນທານີຫຼາຍທີ່ສຸດ
ປະຊາກອນແຂວງອຸດອນ ສ່ວນໃຫຍ່ປະມານຮ້ອຍລະ 95 ເປັນຄົນໄທ ມີພຽງສ່ວນນ້ອຍທີ່ເປັນຊາວຕ່າງຊາດ ເຊັ່ນ ຈີນ ຫວຽດນາມ ແຂວງອຸດອນໄດ້ຈັດຕັ້ງໃນປີ ພ.ສ. 2436 ປະຊາກອນສ່ວຍໃຫຍ່ອົບພະຍົບແລະມາຕັ້ງຫຼັກຈາກຖິ່ນອື່ນ ປະຊາກອນທີ່ເປັນຊາວພື້ນເມືອງຈຶງມີນ້ອຍ ມີແຕ່ຊາວໄທຍໍ້ທີ່ອາໄສຢູ່ເມືອງວັງສາມໝໍແລະເມືອງສີທາດ
ຈັງຫວັດລຳປາງ ຫຼື ຈັງຫວັດລຳພາງ ແມ່ນຈັງຫວັດໜຶ່ງໃນພາກເໜືອຂອງປະເທດໄທ. ຕັ້ງຢູ່ໃນທີ່ຮາບພຽງລ້ອມອ້ອມດ້ວຍພູ ມີປະຫວັດສາດເກົ່າແກ່ດົນນານ ມີຊື່ເອີ້ນຢ່າງຫຼາກລາຍຕັ້ງແຕ່ ເຂລາງນະຄອນ, ວຽງລະກອນ, ນະຄອນລຳປາງ ຯລຯ. ລຸນຫຼັງ ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີອີກຊື່ໜຶ່ງວ່າ ເມືອງລົດມ້າ ທີ່ພົວພັນກັບເອກະລັກຂອງລຳປາງ.
ສະພາບພູມສາດ.
ລຳປາງຕັ້ງຢູ່ໃນພື້ນທີ່ຮາບພຽງ ອ້ອມລ້ອມດ້ວຍຮ່ອມພູຈາກທຸກດ້ານ ເຮັດໃຫ້ມີລັກສະນະເປັນກົ້ນໝໍ້ຂາງ ມີແມ່ນ້ຳສຳຄັນ ແມ່ນ ແມ່ນ້ຳວັງ ທີ່ມີຕົ້ນນ້ຳຢູ່ທີ່ຕອນເໜືອ ບໍລິເວນອຳເພີວັງເໜືອ ທີ່ໄຫຼລົງຈາກເໜືອສູ່ໃຕ້ ພື້ນທີ່ຮາບພຽງທີ່ກວ້າງໃຫຍ່ທີ່ສຸດຢູ່ບໍລິເວນຕອນກາງ ແມ່ນ ບໍລິເວນອຳເພີເມືອງລຳປາງ ອຳເພີເກາະຄາ ແລະອຳເພີຫ້າງສັດ.
ຈັງຫວັດແພ່ (ແມ່ນຈັງຫວັດໃນພາກເໜືອຂອງປະເທດໄທ ອະດີດເປັນແຫຼ່ງໄມ້ສັກທີ່ສຳຄັນຂອງປະເທດ ມີແມ່ນ້ຳສາຍສຳຄັນທີ່ໄຫຼຜ່ານຄືແມ່ນ້ຳຍົມ ມີລັກສະນະພູມປະເທດເປັນພູພຽງມີສາຍພູລ້ອມຮອບ.
"ແພ່"ນັ້ນຊາວເມືອງເອີ້ນວ່າ"ແປ້" ເຊິ່ງມີຄວາມຫມາຍຄືກັບຄຳວ່າ "ແພ້" ໃນພາສາລາວ ຫຼື "ຊະນະ"
ຕາມທີ່ນັກປະວັດສາດໄທບັນທຶກໄວ້ ເມື່ອປີ ພ.ສ. ໑໓໗໑ ພະຍາພົນ ຫຼື ພະຍາພະລະ ໄດ້ອົບພະຍົບຜູ້ຄົນສ່ວນນຶງລົງມາ ເມືອງຊຽງແສນໄຊຍະບຸລີ ວຽງຜາຄຳລົງມາທາງໃຕ້ ສ້າງເມືອງຢູ່ແຄມຝັ່ງແມ່ນ້ຳຍົມ ເອີ້ນວ່າ "ເມືອງພົນ" ຫຼື "ພະລະນະຄອນ" ຕາມຊື່ຂອງພະຍາພົນຜູ້ສ້າງເມືອງ ສະມັຍຂອມເຮືອງອຳນາດ ເອີ້ນວ່າວຽງໂກໄສ ປາກົດໃນຫຼັກສີ​ລາ​ຈາລຶກພໍ່່ຂຸນລາມຄຳແຫງ ເອີ້ນວ່າ ເມືອງແພຼ ພະຍາພົນໄດ້ສ້າງວັດຫຼວງເປັນວັດແຮກໃນປີ ພ.ສ. ໑໓໗໑ ແລະສ້າງວິຫານຫຼວງພົນໄວ້ເປັນທີ່ປະດິດສະຖານພະເຈົ້າແສນຫຼວງ ເປັນພະປະທານເມືອງ ແລະຈັງຫວັດແພຣ່ມີຊື່ເຕັມວ່າ"ໂກໄສຍະທັດຊະພົນວິໄຊແພຣ່ແກ້ວເມືອງມຸນ"(ຕາມຈາລຶກແຜ່ນຫິນ ພາສາລ້ານນາຂອງວັດມະຫາໂພ ອຳເພີເມືອງ ຈັງຫວັດແພຣ່ ທີ່ຈາລຶກໃນສະໄມ ຮັດຊະການທີ່ ໓ ແຫ່ງກຸງລັດຕະນະໂກສິນ)
ແຂວງປັດຕານີ (, ມະລາຍູ: كراجأن ڤتاني; Kerajaan Patani, ອັງກິດ: Pattani, ຈີນ: 北大年 Běidànián) ເປັນແຂວງໃນພາກໃຕ້ປະເທດໄທ
ຂົງເຂດໃນການປົກຄອງຂອງແຂວງແບ່ງໄດ້ 12 ເມືອງ/ອຳເພີ 115 ຕຳບົນ 642 ບ້ານ
ຫຼັກຖານທີ່ມາຈາກເອກະສານເກົ່າແກ່ບູຮານຂອງແຜ່ນຈາລຶກຈີນ ອາຣັບ ຈາວາ ມາເລເຊຍ ແລະອິນເດຍ ທີ່ປະກົດວຊື່ເມືອງສຳຄັນບ່ອນໜຶ່ງໃນໃນແຫຼມມາລາຍູ ເຊິ່ງອອກສຽງຕາມສຳນຽງໃນແຕ່ລະພາສາເຊັ່ນ: ຫຼັງຍາຊູ, ຫຼັງຍາຊີຈຽງ (ພາສາຈີນໃນພຸດທະສະຕະວັດທີ 11-12 ແລະ 16-18),ລັງກາໂສກະ,ອິລັງກາໂສກະ (ພາສາຈີນໃນພຸດທະສະຕະວັດທີສັນສະກິດ ພາສາທະມິນ ໃນພຸດທະສະຕະວັດທີ 9 ແລະ 16),ເລັງກະສຸກະ (ພາສາຈາວາ ພຸດທະສະຕະວັດທີ 20),ລັງຄະສຸກະ (ພາສາອາຣັບ ພຸດທະສະຕະວັດທີ 21),ລັງກະສຸກະ,ລັງກາສຸກະ (ພຸດທະສະຕະວັດທີ 24)
ຊື່ທີ່ສະແດງຢູ່ນີ້ ນັກວິຊາການສັນນິຖານວ່າແມ່ນຊື່ເມືອງດຽວກັນ ທີ່ໄດ້ຕັ້ງຢູ່ໃນລັດເຄດະ ຂອງມາເລເຊຍ ແລະແຂວງປັດຕານີໃນປະເທດໄທ ແຕ່ວ່າໃນສະໄໝຫລັງສູນກາງຂອງເມືອງແຫ່ງນີ້ໜ້າຈະຢູ່ໃນແຂວງປັດຕານີ ເນື່ອງຈາກຊາວພື້ນເມືອງໃນຊ່ວງພຸດທະສະຕະວັດທີ 24 ເຖິງຕົ້ນພຸດທະສະຕະວັດທີ 25 ພ້ອມທັງກ່າວວ່າເມືອງປັດຕານີ ພັດທະນາມາຈາກເມືອງລັງກາສຸກະ ສອດຄ້ອງກັບຕຳນານຂອງເມືອງໄຊບຸລີ ທີ່ກ່າວວ່າ ກະສັດມະໂລງມະຫາວົງສ້າງເມືອງລັງກາສຸກະຢູ່ທາງທິດຕາເວັນຕົກຂອງເຄດະ ແລະຫລານສາວຂອງກະສັດໄດ້ສ້າງເມືອງລັງກາສຸກະຢູ່ປັດຕານີ ຄົນພື້ນເມືອງປັດຕານີເອີ້ນພື້ນທີ່ນີ້ວ່າ "ລັງກາສຸກະ" ຈົນແມ່ນໍ້າປັດຕານີໄດ້ປ່ຽນເສັ້ນທາງ
ປະມານພຸດທະສະຕະວັດທີ 19 ລັງກາສຸກະເລີ່ມເສື່ອມໂຊມຍ້ອນບັນຫາທາງດ້ານພູມສາດ ວັດຖະນະທຳ ແລະສາສະໜາທີ່ປ່ຽນໄປ ນັກວິຊາການປະຫວັດສາດແລະບູຮານຄະດີເຊື່ອວ່າເມືອງປັດຕານີແມ່ນບ່ອນພັກເຊົາສຳຫຼັບເຮືອເພື່ອແລກປ່ຽນແລະຂາຍຜະລິດຕະພັນລະຫວ່າງພໍ່ຄ້າທ້ອງຖິ່ນຊາວອິນເດຍຢູ່ທິດຕາເວັນຕົກແລະພໍ່ຄ້າຊາວຈີນຢູ່ທາງທິດຕາເວັນອອກ ຊົນເຜົ່າພື້ນເມືອງຢູ່ເທິງແຜ່ນດິນໃຫຍາແລະໃນໝູ່ເກາະໃກ້ຄຽງກໍ່ມີຄວາມເຊື່ອວ່າປັດຕານີ ແມ່ນອານາຈັກເກົ່າແກ່ດັ່ງທີ່ໄດ້ສະແດງໃນເອກະສານທີ່ກ່າວມາຂ້າງຕົ້ນ
ຫຼັກຖານທາງບູຮານຄະດີທີ່ສະແດງໃຫ້ເຫັນຮ່ອງຮອຍຂອງຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງໃນອະດີດຂອງເມືອງປັດຕານີທີ່ບໍລິເວນເມືອງຍະລັງ ແມ່ນຊາກຂອງຮ່ອງຮອຍທີ່ທັບຊ້ອນກັນ 3 ເມືອງ ເຊິ່ງມີຊາກບູຮານສະຖານບໍ່ຕໍ່າກວ່າ 40 ແຫ່ງ ຊາກເນີນບູຮານສະຖານຈຳນວນໜຶ່ງໄດ້ຖືກຂຸດຄົ້ນແລະຮັກສາໄວ້ ເຊັ່ນ ໂບຮານສະຖານບ້ານຈາເລະ 3 ແຫ່ງ ເຊິ່ງເປັນຊາກຕຶກອາຄານສາດສະນະສະຖານທີ່ສ້າງດ້ວຍອິດທີ່ປະດັບປະດາຢູ່ຖານຊັ້ນລຸ່ມ ແລະຍັງຄົ້ນພົບວັດຖຸບູຮານຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍ ເຊັ່ນ ສະຖູບດິນເຜົ່າ ແມ່ພິມດິນດິບ ແລະບາງສ່ວນຂອງດິນເຜົາມີຕົວອັກສອນທີ່ນັກພາສາບູຮານອ່ານແລະແປເປັນພາສາປັນລະວະ (ພາກໃຕ້ຂອງອິນເດຍ) ພາສາສັນສະກິດຖືກຂຽນເປັນຄາຖາໃນພຸດທະສາສະໜານິກາຍມະຫາຍານ ແລະເສດພາຊະນະດິນເຜົາປະເພດຕ່າງ ໆ ວັດຖຸບູຮານເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນປະມານພຸດທະສະຕະວັດທີ 12-13
ສອດຄ້ອງກັບຈົດໝາຍຂອງຈີນທີ່ໄດ້ກ່າວມາ ນອກຈາກນັ້ນ ຫຼັກຖານທີ່ໄດ້ຖືກຂຸດຄົ້ນຍັງສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າພື້ນທີ່ທີ່ຕັ້ງຢູ່ຊອງເມືອງຍະລັງປະຈຸບັນ ເປັນຊຸມຊົນທີ່ມີຄວາມຈະເລີນທາງວັດຖະນະທຳຊັ້ນສູງ ໂດຍສະເພາະສາດສະໜາພຸດໄດ້ຮັບອິດທິພົນຢ່າງຊັດແຈ້ງຈາກປະເທດອິນເດຍ ມີຄວາມພົວພັນກັບເຂດແດນໃກ້ຄຽງເຊັ່ນພາກກາງຂອງປະເທດໄທ ແລະແຫຼມອິນດູຈີນເຊັ່ນກັນ ແລະຍັງເປັນຊຸມຊົນທີ່ໄດ້ມີກິດຈະກຳທາງສາດສະໜາຈົນເຖິງປະມານພຸດທະສະຕະວັດທີ 15 ກ່ອນທີ່ອານາຈັກສີວິໄຊໄດ້ມີອຳນາດໃນການປົກຄອງຂອງແຫຼມມາລາຍູ
ນັກພູມສາດເຊື່ອວ່າ ເມືອງເກົ່າແກ່ທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນເຂດເມືອງຍະລັງ ໄດ້ສູນເສຍຄວາມສຳຄັນເນື່ອງຈາກການປ່ຽນແປງຂອງລະດັບນ້ຳທະເລໃນໄລຍະ 1,000 ປີຜ່ານມາ ໂດຍການຫຼຸດລົງໃນລະດັບໜຶ່ງ ເຮັດໃຫ້ບໍລິເວນຊາຍຝັ່ງທະເລຖອຍໄປຈາກບ່ອນເກົ່າ ສະນັ້ນທີ່ຕັ້ງຂອງຊຸມຊົນແມ່ນບໍ່ເໝາະສົມອີກຕໍ່ໄປທີ່ຈະຕັ້ງເປັນທ່າເຮືອການຄ້າ ແລະໄດ້ເຮັດໃຫ້ມີການຍົກຍ້າຍເມືອງຂື້ນໃນໄລຍະຕໍ່ມາ ເຊິ່ງກ່ຽວຂ້ອງກັບຕຳນານກ່ຽວກັບການກໍ່ສ້າງເມືອງປັດຕານີ ທີ່ກ່າວເຖິງໃນປື້ມຫຼາຍຫົວ ເຊັ່ນ Hikayat Patani ຂອງ A.Teeuw: ເລື່ອງຂອງ Patani ແລະ D.K.Wyatt: Sajaraj Kerajaan Melaya Patani. ຫຼືຕຳນານ Pattani ຂອງ ibrahim Syukri ເປັນຕົ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າບໍ່ສາມາດກຳໜົດເວລາທີ່ແນ່ນອນຂອງການສ້າງຕັ້ງເມືອງປັດຕານີ ແຕ່ວ່າປັດຕານີໄດ້ມີຊື່ສຽງແລະມີການຂະຫຍາຍຕົວຕາມລຳດັບ
ນັບຕັ້ງແຕ່ພຸດທະສະຕະວັດທີ 19 ປັດຕານີໄດ້ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກເປັນຫົວເມືອງໃຕ້ຂອງແຫຼມມາລາຍູ ມີສະຖານະພາບເປັນປະເທດສະລາດເມືອງລາຊະອານາຈັກອະຍຸດທະຍານັບຕັ້ງແຕ່ການປົກຄອງຂອງກະສັດພະບໍລົມໄຕໂລກະນາດ (ພ.ສ. 1991-2031) ແລະພາຍໃຕ້ອໍານາດການປົກຄອງຂອງກະສັດອະຍຸດທະຍາ ໃນປີ 2054 ປອກຕຸຍການສາມາດເອົາຊະນະມະລະກາໄດ້ສຳເລັດ ແລະມີຄວາມພະຍາຍາມທີ່ຈະຂະຫຍາຍອິດທິພົນທາງການຄ້າໃນພາກເໜືອຂອງແຫຼມມາລາຍູ ແລະດ້ວຍກັບກະສັດພະລາຊາທິບໍດີທີສອງ (ພ.ສ. 2034-2072) ໄດ້ຕົກລົງທີ່ອະນຸຍາດໃຫ້ປອກຕຸຍການສ້າງຕັ້ງສະຖານີການຄ້າໃນເມືອງແຄມທະເລ ເຊັ່ນ ນະຄອນສີທຳມະລາດ ເມືອງມະລິດ ເມືອງຕະນາວສີ (ຂອງມຽນມາໃນປະຈຸບັນ) ລວມທັງປັດຕານີ ເຮັດໃຫ້ປັດຕານີກາຍເປັນໜຶ່ງໃນເມືອງທ່າເຮືອຫຼັກເຊີ່ງເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງສະຖານີຄ້າຂາຍສຳລັບພໍ່ຄ້າຊາວຕາເວັນຕົກແລະຕາເວັນອອກ ທັງອິນເດຍ ຈີນແລະຍີ່ປຸ່ນ ຜະລິດຕະພັນສຳຄັນຂອງປັດຕານີໃນເວລານັ້ນແມ່ນໄມ້ເກດສະໜາ ໄມ້ຝາງ ເຄື່ອງເທດ ຂອງປ່າ ງາຊ້າງແລະນໍແຮດ ນອກຈາກນີ້ປັດຕານີຍັງແມ່ນຈຸດຮັບສົ່ງສິນຄ້າສາກົນເຊັ່ນ ເຄື່ອງຄົວ ອາວຸດ ດິນປືນ ກົ່ວແລະຜ້າໄໝ ເຖິງແມ່ນວ່າປັດຕານີແມ່ນປະເທດສະລາດຂອງລາຊະອານາຈັກອະຍຸດທະຍາ ແຕ່ຍ້ອນວ່າເມືອງໃນປັດຕານີມີສະຖຽນລະພາບທາງເສດຖະກິດທີ່ດີ ເຮັດໃຫ້ເຈົ້າເມືອງປັດຕານີຕ້ອງການແຍກຕົວເປັນເອກະລາດຫຼາຍຄັ້ງ
ໃນປີ ພ.ສ 2092 ສະໄໝພະມະຫາຈັກກະພັດ ກອງທັບມຽນມາໄດ້ໂຈມຕີອານາຈັກກຸງສີອະຍຸດທະຍາ ພະຍາຕານີສີສຸລະຕ່ານໄດ້ນຳເຮືອຫຍ່າຫຍັບ 200 ລຳ ໄປຊ່ວຍເຮັດສົງຄາມ ແຕ່ເມື່ອສັງເກດວ່າກອງທັບມຽນມາໄດ້ຮັບໄຊຊະນະ ຈຶ່ງຖືເອົາໂອກາດກໍ່ກະບົດແລະບຸກໂຈມຕີພະລາດຊະວັງ ພະມະຫາຈັກກະພັດໄດ້ໜີໄປຢູ່ເກາະມະຫາພາມ ຈົນເຖີງເວລາທີ່ກອງທັບໄທໄດ້ລວບລວມກໍາລັງຂອງຕົນແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ຍົກກອງທັບຂຶ້ນມາອ້ອມຮອບແລະໂຈມຕີທະຫານປັດຕານີຈົນແຕກ ຕໍ່ມາໃນປີ ພ.ສ. 2146 ສົມເດັດພະນະເຣສວນໄດ້ສັ່ງໃຫ້ກຳລັງທະຫານອອກຍາເດໂຊໂຈມຕີເມືອງປັດຕານີເພື່ອຍຶດອຳນາດ ແຕ່ບໍ່ປະສົບຜົນສຳເລັດເພາະວ່າປັດຕານີໄດ້ຮັບການຊ່ວຍເຫລືອຈາກພໍ່ຄ້າຊາວເອີຣົບ ທັງອາວຸດປືນໃຫຍ່ແລະທຶນ
ໃນສະໄໝກະສັດພະເພດລາຊາ (ພ.ສ. 2231-2245) ປັດຕານີບໍ່ພໍໃຈກັບການປະກາດຕັ້ງກະສັດອົງໃໝ່ຂອງອະຍຸດທະຍາ ໄດ້ປະກາດບໍ່ຕົກລົງທີ່ຈະຂື້ນກັບກຸງສີອະນຸດທະຍາອີກຄັ້ງໜຶ່ງ ເຮັດໃຫ້ປັດຕານີເປັນເອກະລາດຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງສືບມາ ຈົນອະຍຸດທະຍາໄດ້ສູນເສຍເອກະລາດໃຫ້ກັບມຽນມາອິກຄັ້ງໃນປີ ພ.ສ. 2301 ຕະຫຼອດຈົນໝົດສະໄໝກຸງສີອະຍຸດທະຍາແລະກຸງທົນບຸລີ ເມືອງປັດຕານີຕັ້ງແຕ່ພຸດທະສະຕະວັດທີ 19 ເປັນຕົ້ນໄປ ປະຊາຊົນສ່ວນຫຼາຍນັບຖືສາສະໜາອິດສະລາມຈາກຫຼັກຖານທາງບູຮານຄະດີທີ່ພົບໃນເມືອງຍະລັງສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າປະຊາຊົນໂດຍທົ່ວໄປກ່ອນນັ້ນແມ່ນນັບຖືສາສະໜາພຸດແລະພາມ ແລະໄດ້ປ່ຽນໄປນັບຖືອິດສະລາມ ຫຼັງຈາກອານາຈັກສີວິໄຊອຳນາດຫຼຸດລົງ ອິດທິພົນຂອງອິດສະລາມຈາກ ອານາຈັກມັດຊະປາຫິດໃນຈາວາໄດ້ມີການເຜີຍແຜ່ເຂົ້າໄປໃນແຫຼມມາລາຍູຈົນສ້າງຕັ້ງເປັນອານາຈັກມະລະກາ
ປະມານພຸດທະສະຕະວັດທີ 19 ໄດ້ແຜ່ລາມໄປສູ່ເມືອງຕ່າງໆ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ເຈົ້າເມືອງຫັນມາປ່ຽນຈາກສາສະໜາເດີມໄປນັບຖືສາດສະໜາອິດສະລາມ ກໍ່ໃຫ້ເກີດການຮ່ວມມືດ້ານການເມືອງ ເສດຖະກິດແລະການຄ້າທີ່ເຂັ້ມແຂງໃນພູມິພາກນີ້ ສາດສະໜາອິດສະລາມໄດ້ຮຸ່ງເຮືອງພ້ອມໆ ກັນກັບການຄ້າ ໄດ້ມີການສ້າງມັດສະຍິດຂຶ້ນເພື່ອປະກອບພິທີກຳທາງສາດສະໜາ ມັດສະຍິດທີ່ສຳຄັນຄື ມັດສະຍັດກຣືເຊະ ເຊິ່ງເປັນມັດສະຍິດປະຈຳເມືອງ ແລະມັດສະຍິດບ້ານດາໂຕ໊ະເຊີ່ງເປັນບໍລິເວນທ່າເຮືອຢູ່ທາງເໜືອຂອງອ່າວປັດຕານີ ນອກຈາກນັ້ນຍັງໄດ້ສ້າງມັດສະຍິດແລະສຸເຫຼ່າໃນຊຸມຊົນອິດສະລາມອີກຫຼາຍແຫ່ງ
ໃນສະໄໝການປົກຄອງຂອງກະສັດສົມເດັດພະພຸດທະຍອດຟ້າຈຸລາໂລກມະຫາລາດຂອງກຸງລັດຕະນະໂກສິນ (ພ.ສ. 2325-2352) ໄດ້ໃຫ້ສົມເດັດກົມພະລາດຊະວັງບໍວອນມະຫາສຸລະສິງຫະນາດ ຍົກກອງທັບຫຼວງລົງໄປປາບປາມກຸ່ມມຽນມາທີ່ໄດ້ເຂົ້າໄປຕີບັນດາເມືອງໃນແຫຼມມາລາຍູໃຫ້ແລ້ວເສັດ ແລະໃນປີ ພ.ສ. 2328 ສົມເດັດກົມພະລາດຊະວັງບໍວອນມະຫາສຸລະສິງຫະນາດໄດ້ຮັບຄຳສັ່ງລົງໃຫ້ໄປພັກຢູ່ໃນເມືອງສົງຂຼາ ແລະໄດ້ໃຫ້ບັນດາເຈົ້າແຂວງໄດ້ເຊື້ອເຊີນຄໍາສັ່ງໄປຍັງເມືອງທີ່ເຫຼືອຄື ປັດຕານີ ໄຊບຸລີ ແລະເຕຣງການູ ໃຫ້ກັບມາເປັນເມືອງຂຶ້ນຄືແຕ່ກ່ອນ ແຕ່ສຸລະຕ່ານມູຮຳໝັດພະຍາປັດຕານີບໍ່ຍິນຍອມ ສົມເດັດກົມພະລາດຊະວັງບໍວອນມະຫາສຸລະສິງຫະນາດໄດ້ສັ່ງໃຫ້ພະຍາກະລາໂຮມຍົກກອງທັບໄປເມືອງປັດຕານີໃນປີ ພ.ສ. 2329 ກວດຕ້ອນຄອບຄົວແລະອາວຸດຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍ ລວມທັງປືນໃຫຍ່ 2 ກະບອກ ແຕ່ສາມາດນຳມາໄດ້ພຽງແຕ່ໜຶ່ງກະບອກ ແລະຫຼັງຈາກນັ້ນໄດ້ນຳເອົາມາຖະຫວາຍສົມເດັດພະພຸດທະຍອດຟ້າຈຸລາໂລກມະຫາລາດ ແລະໄດ້ກະລຸນາໃຫ້ຂຽນຊື່ວ່າ "ພະຍາຕານີ" ເຊິ່ງຖືວ່າເປັນປືນໃຫຍ່ທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນປະເທດໄທ ປະຈຸບັນຕັ້ງຢູ່ຕໍ່ໜ້າ ກະຊວງກະລາໂຮມ ໃນກຸງເທບມະຫານະຄອນ
ໃນປີ ພ.ສ. 2332 ຕົນກູລາມິດດິນເຈົ້າເມືອງປັດຕານີໄດ້ມີປື້ມເຊີນຊວນອົງຊຽງສືເຈົ້າອະນຳກົ໊ກ (ເມືອງໄຊງ່ອນ ວຽດນາມຕອນໃຕ້) ເພື່ອເຂົ້່າຮ່ວມກັນຕີເອົາບັນດາເມືອງໃນອານາຈັກໄທ ເມື່ອກະສັດສົມເດັດພະພຸດທະຍອດຟ້າຈຸລາໂລກມະຫາລາດຮູ້ ໄດ້ສັ່ງໃຫ້ຍົກທັບໄປປາບເມືອງປັດຕານີອີກຄັ້ງ ຕໍ່ມາໃນປີພ.ສ. 2351 ດາຕະປັງກາລັນໄດ້ເຮັດການກະບົດ ກະສັດສົມເດັດພະພຸດທະຍອດຟ້າຈຸລາໂລກມະຫາລາດ ໄດ້ໃຫ້ເຈົ້າພະຍາພົນເທບ (ບຸນນາກ) ຍົກກອງທັບຫຼວງເຂົ້າຮ່ວມກັບເມືອງສົງຂຼາ ເມືອງພັດທະລຸງ ເມືອງຈະນະ ໄປຕີເມືອງປັດຕານີໄດ້ສຳເລັດ
ໃນສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະພຸດທະເລີດຫຼ້ານະພາໄລ (ພ.ສ.2352-2367) ເກີດຄວາມບໍ່ສະຫງົບມາຕໍ່ເນື່ອງ ໄດ້ສັ່ງໃຫ້ພຣະຍາອະໄພສົງຄາມແລະພຣະຍາສົງຂຼາ (ຖ່ຽນຈ໋ອງ) ຜູ້ຄວບຄຸມຫົວເມືອງໃນແຫຼມມາລາຍູແບ່ງເຂດຂອງເມືອງປັດຕານີອອກເປັນ 7 ເມືອງ ແລະໄດ້ແຕ່ງຕັ້ງເຈົ້າເມືອງເປັນຜູ້ປົກຄອງນັບແຕ່ປີ ພ.ສ.2359 ເປັນຕົ້ນໄປ ດັງນີ້
ສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະຈຸນລະຈອມເກຼ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ໃຫ້ຍົກເລີກລະບຽບວິທີການປົກຄອງແບບຈະຕຸສະດົມ (ຫຼືເສົາ 4 ເສົາ ປະກອບດ້ວຍ ວຽງ ວັງ ຄັງ ນາ) ຕັ້ງແຕ່ປີ ພ.ສ. 2435 ຈັດການປົກຄອງອອກເປັນ 12 ກະຊວງ ມີກະຊວງມະຫາດໄທເປັນກະຊວງແຜ່ນດິນ ໃຫ້ຈັດລະບົບເປັນແບບສຸຂາພິບານ ຍຶດໝັ້ນນະໂຍບາຍການປະນີປະນອມແລະດຳເນີນການທີລະຂັ້ນຕອນໂດຍບໍ່ໃຫ້ສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ການປົກຄອງຂອງບັນດາເຈົ້າເມືອງທັງ 7 ເມືອງ ໄດ້ແບ່ງການປົກຄອງເປັນ 4 ມົນທົນ ໄດ້ແກ່
ມົນທົນນະຄອນສີທຳມະລາດ ປະກອບດ້ວຍ 10 ເມືອງ ລວມທັງ 7 ຫົວເມືອງຮວມເຂົ້າເຊັ່ນກັນ ປະກອບດ້ວຍ ເມືອງນະຄອນສີທຳມະລາດ ພັດທະລຸງ ສົງຂຼາ ປັດຕານີ ຍະຫຣິ່ງ ສາຍບຸລີ ໜອງຈິກ ຍະລາ ລະແງະ ແລະລາມັນ ມີຜູ້ວ່າລາດຊະການເມືອງດູແລ ຢູ່ໃນການປົກຄອງຂອງຂ້າຫຼວງເທສາພິບານມົນທົນ ປີ ພ.ສ. 2447 ໄດ້ແຍກຫົວເມືອງທັງ 7 ອອກຈາກມົນທົນນະຄອນສີທຳມະລາດ ມາຕັ້ງເປັນມົນທົນປັດຕານີ ພ້ອມທັງປ່ຽນຖານະເມືອງເປັນອຳເພີ ແລະຈັງຫວັດ ໄດ້ແກ່
ນອກຈາກນີ້ ຍັງແຍກເຂດເມືອງໜອງຈິກຍົກຖານະເປັນອຳເພີເມືອງເກົ່າ ເຊິ່ງຕໍ່ມາໄດ້ປ່ຽນຊື່ເປັນອຳເພີມະກຣູດແລະອຳເພີໂຄກໂພຕາມລຳດັບ ເມືອງປັດຕານີໄດ້ຖືກປ່ຽນຊື່ໃໝ່ເປັນເມືອງປະກາຮະລັງ ແລະໄດ້ສ້າງຕັ້ງອຳເພີຂຶ້ນໃໝ່ອີກ 2 ອຳເພີຄື ອຳເພີຍະລັງ ແລະອຳເພີປະນາເລະ ໃຫ້ຂຶ້ນກັບຈັງຫວັດປັດຕານີ
ໃນລະຫວ່າງການປົກຄອງຂອງກະສັດພຣະບາທສົມເດັດພຣະປົກເກຼົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ເສດຖະກິດຂອງປະເທດໄດ້ຫຼຸດລົງພາຍຫຼັງໄດ້ມີການປ່ຽນແປງກົດລະບຽບການປົກຄອງ ໃນປີພ.ສ. 2475 ເພື່ອລັດຖະບານຈະໄດ້ຕັດລາຍຈ່າຍເພື່ອຮັກສາສະຖຽນລະພາບດ້ານງົບປະມານຂອງປະເທດ ຈຶ່ງໄດ້ຍົກເລີກມົນທົນປັດຕານີ ແຕ່ຍັງຄົງສະຖານະຈັງຫວັດໄວ້ຄືເກົ່າ ຍົກເລີກຈັງຫວັດສາຍບຸລີປ່ຽນເປັນອຳເພີຕະລຸບັນ ແລະແບ່ງພື້ນທີ່ບາງສ່ວນຂອງສາຍບຸລີອອກເປັນ ອຳເພີລະແງະ ແລະອຳເພີບາເຈາະ ໄປຂຶ້ນກັບຈັງຫວັດນະລາທິວາດ ຕັ້ງແຕ່ປີ ພ.ສ. 2476 ຈັງຫວັດປັດຕານີໄດ້ມີການປົກຄອງໂດຍຜູ້ວ່າລາດຊະການ ພຣະຍາລັດຕະນະພັກຄີ (ແຈ້ງ ສຸວັນຈິນດາ) ເປັນຜູ້ວ່າລາດຊະການຄົນທຳອິດ ພາຍໃຕ້ການປົກຄອງລະບອບປະຊາທິປະໄຕ ເຊີ່ງກະຊວງມະຫາດໄທໄດ້ປະກາດໃຊ້ປີພ.ສ. 2476 ຈັດລະບຽບບໍລິຫານສ່ວນພູມິພາກ ແລະໄດ້ມີການປັບປຸງແກ້ໄຂ ພ.ສ. 2499 ແລະ ພ.ສ. 2509
ແບ່ງອອກເປັນ 3 ລັກສະນະ ປະກອບດ້ວຍທົ່ງພຽງແຄມຝັ່ງທະເລ ສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນປະມານ 1 ສ່ວນ 3 ຂອງພື້ນທີ່ແຂວງ ລວມທັງຕອນເໜືອ ແລະທິດຕາເວັນອອກຂອງແຂວງເປັນຊາຍຫາດຊາຍຍາວ ແລະເປັນເຂດທົ່ງພຽງແຄມທະເລກວ້າງ ປະມານ 10 - 30 ກິໂລແມັດ ພື່ນທີ່ລາບລຸ່ມບໍລິເວນຕອນກາງ ແລະຕອນໃຕ້ຂອງແຂວງ ມີແມ່ນ້ຳປັດຕານີໄຫຼຜ່ານເຮັດໃຫ້ເໝາະສົມກັບການກະສິກຳ ແລະເຂດພູດອຍເຊິ່ງແມ່ນສ່ວນນ້ອຍທາງຕອນໃຕ້ຂອງເມືອງໂຄກໂພ ເມືອງກະພໍ້ ແລະທິດຕາເວັນອອກຂອງເມືອງສາຍບຸລີ
ອານາຈັກສຸໂຂໄທ (อาณาจักรสุโขทัย)​ ຫຼື ລັດສຸໂຂໄທ (รัฐสุโขทัย)​ ແມ່ນອານາຈັກ ຫຼືລັດໃນອະດີດທີ່ເຄີຍຕັ້ງຢູ່ປະເທດໄທປັດຈຸບັນ. ຕັ້ງຢູ່ເທິງທີ່ທົ່ງພຽງແມ່ນ້ຳຍົມ ແມ່ນຊຸມຊົນບູຮານມາຕັ້ງແຕ່ຍຸກເຫຼັກຕອນປາຍ ຈົນຮອດສະຖາປະນາຂຶ້ນຮາວພຸດທະສະຕະວັດທີ 18
ໃນຖານະສະຖານີການຄ້າຂອງລັດລະໂວ້ ຫຼັງຈາກນັ້ນຮາວປີ 1800 ພໍ່ຂຸນບາງກາງຫາວແລະພໍ່ຂຸນຜາເມືອງໄດ້ຮ່ວມກັນເຮັດການຍຶດອຳນາດຈາກຂອມສະບາດໂຂນລຳພົງ ເຊິ່ງເຮັດການເປັນຜົນສຳເລັດແລະໄດ້ສະຖາປະນາເອກະລາດໃຫ້ສຸໂຂໄທເປັນລັດອິສະຫຼະແລະມີຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຕາມລຳດັບແລະຕື່ມເຖິງສຸດຂີດໃນສະໄໝພໍ່ຂຸນຮາມຄຳແຫງມະຫາລາດ ກ່ອນຈະຄ່ອຍໆ ຕົກຕ່ຳແລະປະສົບປັນຫາພາຍນອກແລະພາຍໃນ ຈົນຕໍ່ມາຖືກຮວມແມ່ນສ່ວນໜຶ່ງອານາຈັກອະຍຸທະຍາໄປໃນທີ່ສຸດ
ອານາຈັກສຸໂຂໄທ ຕັ້ງຢູ່ເທິງເສ້ນທາງການຄ້າຜ່ານແຫຼມລະຫວ່າງອ່າວເມາະຕະມະ ແລະທີ່ຮາບລຸ່ມແມ່ນ້ຳໂຂງຕອນກາງ ມີອານາເຂດດັ່ງນີ້
ການແຊກແຊງຈາກອະຍຸດທະຍາ.
ຫຼັງຈາກພໍ່ຂຸນຮາມຄຳແຫງແລ້ວ ເມືອງຕ່າງ ໆ ເລິ່ມອ່ອນແອລົງເມືອງ ສົ່ງຜົນໃຫ້ໃນລັດຊະການພະຍາເລີໄທ ແລະລັດຊະການພະຍາໄສລືໄທ ຕ້ອງສົ່ງກອງທັບໄປປາບຫຼາຍເທື່ອແຕ່ມັກບໍ່ເປັນຜົນສຳເລັດ ແລະການປາກົດຂຶ້ນຂອງອານາຈັກອະຍຸດທະຍາທາງຕອນໃຕ້ເຊິ່ງກະທົບກະເທືອນສະຖຽນລະພາບຂອງສຸໂຂໄທຈົນໃນທ້າຍທີ່ສຸດກໍຖືກແຊກແຊງຈາກອະຍຸດທະຍາໄປໃນທີ່ສຸດ ໂດຍມີ ພະມະຫາທຳມະລາຊາທີ່ 4 (ບໍລົມປານ) ແມ່ນຜູ້ປົກຄອງໃນຖານະລັດອິສະລະພະອົງສຸດທ້າຍ ໂດຍຂະນະນັ້ນ ດ້ວຍການແຊກແຊງຈາກອະຍຸດທະຍາ ລັດສຸໂຂໄທເຈິ່ງຖືກແບ່ງອອກເປັນ 4 ສ່ວນ ຄື
ຫຼັງສິ້ນລັດຊະການພະມະຫາທຳມະລາຊາທີ 4 (ບໍລົມປານ) ພະຍາຍຸດທິດຖິລະເຊິ່ງເດີມທີຢູ່ສີສັດຊະນາໄລ ໄດ້ເຂົ້າມາຄອງເມືອງສອງແຄວ (ພິສະນຸໂລກ) ແລະເມື່ອທຳອິດທີ່ສົມເດັດພະບໍລົມໄຕໂລກະນາດ ສະເດັດຂຶ້ນຜ່ານພິພົບແມ່ນພະມະຫາກະສັດກຸງສີອະຍຸທະຍາ ປາກົດວ່າຂະນະນັ້ນພະຍາຍຸດທິດຖິລະ ເກີດຄວາມນ້ອຍໃຈທີ່ໄດ້ພຽງຕຳແໜ່ງພະຍາສອງແຄວ ເນື່ອງດ້ວຍສົມເດັດພະບໍລົມໄຕໂລກະນາດຊົງເຄີຍດຳລິໄວ້ສະໄໝຊົງພະເຍົາວ່າ ຫາກໄດ້ຂຶ້ນເປັນພະມະຫາກະສັດ ຈະຊຸບລ້ຽງພະຍາຍຸດທິດຖິລະໃຫ້ໄດ້ເປັນພະຮ່ວງເຈົ້າສຸໂຂໄທ ພ.ສ. 2011 ພະຍາຍຸດທິດຖິລະເຈິ່ງເອົາໃຈອອກຫ່າງຈາກສົມເດັດພະບໍລົມໄຕໂລກະນາດ ໄປຂຶ້ນກັບພະຍາຕິໂລກະລາດ ກະສັດລ້ານນາໃນຂະນະນັ້ນເຫດການນີ້ສົ່ງຜົນໃຫ້ເກີດການສະເຫຼີມພະນາມກະສັດລ້ານນາ ຈາກພະຍາ ເປັນ ພະເຈົ້າ ເພື່ອໃຫ້ສະເໝີສັກນຳກຸງສີອະຍຸທະຍາ ພະນາມພະຍາຕິໂລກະລາດ ເຈິ່ງໄດ້ຮັບການສະເຫຼີມແມ່ນພະເຈົ້າຕິໂລກະລາດ
ຫຼັງຈາກທີ່ພະຍາຍຸດທິດຖິລະ ນຳສຸໂຂໄທອອກຈາກອະຍຸດທະຍາໄປຂຶ້ນກັບລ້ານນາ ສົມເດັດພະບໍລົມໄຕໂລກະນາດເຈິ່ງສະເດັດຈາກກຸງສີອະຍຸດທະຍາ ກັບມາພຳນັກ ນະ ເມືອງສອນລວງສອງແຄວ ພ້ອມທັງສ້າງກຳແພງແລະຄ່າຍຄູ ປະຕູ ຫໍຮົບ ແລ້ວເຈິ່ງສະຖາປະນາຂຶ້ນເປັນເມືອງພະພິສະນຸໂລກສອງແຄວເປັນລາຊະທານີຝ່າຍເໜືອຂອງອານາຈັກແທນສຸໂຂໄທ ໃນເວລາເຈັດປີໃຫ້ຫຼັງ ສົມເດັດພະບໍລົມໄຕໂລກະນາດເຈິ່ງຊົງຕີເອົາສຸໂຂໄທຄືນໄດ້ ແຕ່ເຫດການທາງເມືອງເໜືອຍັງບໍ່ເຂົ້າສູ່ພາວະທີ່ນ່າໄວ້ວາງໃຈ ເຈິ່ງຊົງຕັດສິນພະໄທພຳນັກຍັງນະຄອນພະພິສະນຸໂລກຈົນສິ້ນລັດຊະການ ສ່ວນທາງອະຍຸທະຍານັ້ນ ຊົງໄດ້ສະຖາປະນາສົມເດັດພະບໍລົມລາຊາທິລາດທີ 3 ພະລາຊະໂອລົດເປັນພະມະຫາອຸປະຫຼາດ ດູແລອະຍຸທະຍາແລະຫົວເມືອງຝ່າຍໃຕ້
ດ້ວຍຄວາມທີ່ເປັນຄົນລະປະເທດມາກ່ອນ ແລະສົງຄາມຢູ່ນຳກັນ ຊາວບ້ານລະຫວ່າງສຸໂຂໄທແລະອະຍຸດທະຍາ ເຈິ່ງບໍ່ໄດ້ປອງດອງເປັນນ້ຳໜຶ່ງໃຈດຽວກັນ ເຈິ່ງຕ້ອງແຍກປົກຄອງ ໂດຍພະມະຫາກະສັດອະຍຸທະຍາ ຈະຊົງສະຖາປະນາພະລາຊະໂອລົດຫຼືພະອະນຸຊາ ຫຼືພະຍາດ ອັນມີເຊື້ອສາຍສຸໂຂໄທ ປົກຄອງພິສະນຸໂລກໃນຖານະລາຊະທານີຝ່າຍເໜືອແລະຄວບຄຸມຫົວເມືອງທັງໝົດ
ການສິ້ນສຸດຂອງອານາຈັກສຸໂຂໄທ.
ພ.ສ. 2127 ຫຼັງທີຊະນະສຶກຈາກແມ່ນ້ຳສະໂຕງແລ້ວ ພະນະເລສວນຊົງໂປດໃຫ້ເທຄົວເມືອງເໜືອທັງປວງ (ເມືອງພະພິສະນູໂລກ ເມືອງສຸໂຂໄທ ເມືອງພິໄຊ ເມືອງສະຫວັນຄະໂລກ ເມືອງກຳແພງເພັດ ເມືອງພິຈິດ ແລະເມືອງພະບາງ) ລົງມາໄວ້ທີອະຍຸທະຍາ ເພື່ອກຽມຮັບສຶກໃຫຍ່ ພິສະນຸໂລກແລະຫົວເມືອງເຈິ່ງກາຍເປັນເມືອງຮ້າງ ຫຼັງຈາກເທຄົວໄປເມືອງໃຕ້ ເຈິ່ງສິ້ນສຸດການແບ່ງແຍກລະຫວ່າງຊາວເມືອງເໜືອກັບຊາວເມືອງໃຕ້ ແລະຖືເປັນສິ້ນສຸດຂອງລັດສຸໂຂໄທໂດຍສົມບູນ ເພາະຫຼັງຈາກນີ້ 8 ປີ ພິສະນຸໂລກໄດ້ຖືກຟື້ນຟູອີກຄັ້ງ ແຕ່ຖືເປັນເມືອງໃນລາຊະອານາຈັກ ບໍ່ແມ່ນລາຊະທານີຝ່າຍເໜືອ
ໃນດ້ານວິຊາການ ມີນັກວິຊາການຫຼາຍທ່ານໄດ້ທ່ານໄດ້ສະເໜີຕື່ມວ່າ ເຫດການອີກປະການອັນເຮັດໃຫ້ຕ້ອງເທຄົວເມືອງເໜືອໂດຍສະເພາະພິສະນຸໂລກນັ້ນ ຢູ່ທີ່ເຫດການແຜ່ນດິນໄຫວຄັ້ງໃຫຍ່ ເທິງຮອຍເລື່ອນວັງເຈົ້າ ໃນຮາວພຸດທະສັກກະຫຼາດ 2127 ແຜ່ນດິນໄຫວຄັ້ງນີ້ສົ່ງຜົນໃຫ້ໂຕເມືອງພິສະນຸໂລກຮາພະນາສູນ ແມ້ແຕ່ແມ່ນ້ຳແຄວນ້ອຍກໍປ່ຽນເສ້ນທາງບໍ່ຜ່ານພິສະນຸໂລກ ແຕ່ໄປບັນຈົບກັບແມ່ນ້ຳໂພ (ປະຈຸບັນຄືແມ່ນ້ຳນ່ານ ທີ່ເມືອງພິສະນຸໂລກລົງໄປແລະຍັງສົ່ງຜົນໃຫ້ພະສີລັດຕະນະມະຫາທາດພິສະນຸໂລກ ຫັກເປ່ເພໃນລັກສະນະທີ່ບູລະນະຄືນໄດ້ຢາກ ໃນການຟື້ນຟູເຈິ່ງກາຍເປັນການສ້າງພະປາງແບບອະຍຸດທະຍາຄອບທັບລົງໄປແທນທັງໝົດ
ດ້ານຄວາມຈະເລີນ.
ສະພາບເສດຖະກິດສະໄໝສຸໂຂໄທແມ່ນລະບົບເສດຖະກິດແບບເສລີນິຍົມ ດັງຂໍ້ຄວາມປາກົດໃນຫຼັກສິລາຈາລຶກຫຼັກທີ 1 ວ່າ "...ໃຄຈັກໃຄ່ຄ້າ ຊ້າງຄ້າ ໃຄຈັກໃຄ່ຄ້າມ້າຄ້າ ໃຄຈັກໃຄ່ຄ້າເງິນຄ້າ ທອງຄ້າ " ແລະ "...ເມືອງສຸໂຂໄທນີ້ດີ ໃນນ້ຳມີປາໃນນາມີເຂົ້າ..." ປະຊາຊົນປະກອບອາຊີບກະເສດຕະກຳດ້ວຍລະບົບການກະເສດແບບເພິ່ງພາທຳມະຊາດ ເຊັ່ນສັງຄົມໄທສ່ວນໃຫຍ່ໃນຊົນນະບົດປະຈຸບັນ ແລະ ສົ່ງອອກເຄື່ອງຖ້ວຍສັງຄະໂລກ
ມີດຕັດ (;) ຫຼື ຕະໄກ ແມ່ນເຄື່ອງມືທີ່ໃຊ້ສຳລັບຕັດວັດສະດຸບາງ ໆ ໂດຍໃຊ້ແຮງກົດເລັກນ້ອຍ ໂດຍໃຊ້ຕັດວັດສະດຸເຊັ່ນ ເຈ້ຍ ເຈ້ຍແຂງ ແຜ່ນເຫຼັກບາງ ພະລາສະຕິກບາງ ອາຫານບາງຢ່າງ ຜ້າ ເຊືອກ ແລະສາຍໄຟ ເປັນຕົ້ນ. ນອກຈາກນີ້ຍັງໃຊ້ເພື່ອຕັດຜົມກໍໄດ້. ສ່ວນມີດຕັກຂະໜາດໃຫຍ່ອາດໃຊ້ຕັດໃບໄມ້ແລະກິ່ງໄມ້ ເຊິ່ງມີຄວາມແຂງແຮງເປັນພິເສດ.
ມີດຕັດຕ່າງຈາກມີດ ຍ້ອນມີໃບມີດ ໒ ດວງ ປະກົບກັນໂດຍມີຈຸດໝູນຮ່ວມກັນ. ສ່ວນໃຫຍ່ບໍ່ມີຄວາມຄົມຫຼາຍ ແຕ່ອາໄສແຮງຈີກລະຫວ່າງໃບມີດສອງດວງ. ມີດຕັດຂອງເດັກມີຄວາມຄົມໜ້ອຍຫຼາຍ ແລະມັກມີປະລາສະຕິກຫຸ້ມ.
ປະຫວັດຂອງການບັນຊີແລະວິວັດທະນາການທາງດ້ານເຕັກນິກແລະວັດຖຸປະສົງຂອງການບັນຊີໄດ້ຕິດພັນກັບການເຕີບໃຫຍ່ຂະຫຽາຍຕົວຂອງການຄ້າແລະການຜະລິດແລະຕິດພັນກັບຄວາມຕ້ອງການທີ່ປະກົດຕົວອອກຕາມລຳດັບເວລາ.ເລີ່ມແຕ່ຜູ້ຄົນໄດ້ແລກປ່ຽນວັດຖຸນຳກັນ,ໄດ້ມີຄວາມພະຍາຍາມຮັກສາຮ່ອງຮອຍຂອງການເຄື່ອນໄຫວດັ່ງກ່າວກໍຄືຮ່ອງຮອຍຂອງຜົນໄດ້ຮັບທີ່ຕາມມາ.ນັກວັດຖຸໂບຮານໄດ້ຄົ້ນພົບໃນຍຸກສະໄໝແຫ່ງຄວາມຈະເລີນຂອງແອງກາ,ເອຢິບແລະໂຣແມງກ່ຽວກັບ ຮູບການບັນທຶກບັນຊີ ດ້ວຍວິທີເຮັດໄປນຳ ທົດລອງໄປ ນຳ, ການບັນຊີດຽວ (ບັນຊີຄີກ) ໄດ້ກຳເນີດຂຶ້ນ ດ້ວຍການບັນທຶກພຽງແຕ່ລາຍການ ການໃຊ້ຈ່າຍແລະລາຍໄດ້ພ້ອມທັງສະແດງໃຫ້ເຫັນຍອດເຫຼືອເປັນເງິນ.ດັ່ງນັ້ນ,ການນຳໃຊ້ເງິນຕາຈຶ່ງມີຄວາມສຳຄັນຢ່າງຈະແຈ້ງສຳລັບການຂະຫຽາຍຕົວຂອງການບັນຊີ,ພາຍຫຼັງສະໄໝກາງ,ຄວາມສຳນຶກ
ກ່ຽວກັບທຶນການຜະລິດໄດ້ປະກົດຕົວຂຶ້ນເຊິ່ງໄດ້ເຮັດໃຫ້ການຄ້າຕ້ອງໄດ້ຊ່ວຍໃຫ້ສ້າງທຶນເພີ່ມຕື່ມທີ່ສາມາດນຳໃຊ້ຄືນໃໝ່ໄດ້ແລະການພັດທະນາສິນເຊື່ອເຮັດໃຫ້ເປັນພື້ນຖານອັນຈຳເປັນໃນການສ້າງລະບົບບັນຊີ,ຄວາມຈຳເປັນໃນການຖື ບັນຊີບຸກຄົນ(ໜີ້ຕ້ອງຮັບ ແລະ ໜີ້ຕ້ອງສົ່ງ ທີ່ພົວພັນ) ໄດ້ປະກົດຕົວຂຶ້ນດຫາ່້ເ້ສກ້ກເ້ກ່
ກ່ອນໝູ່.ຈາກນັ້ນ, ໄດ້ມີການຄົ້ນຄິດ ເພື່ອຖືບັນຊີ ສຳລັບຊັບສົມບັດລວມທັງໝົດ ທີ່ຢູ່ໃນກຳມະສິດ ແລະ ອັນ ສຸດທ້າຍ ເພື່ອຖືບັນຊີ ທີ່ສະແດງໃຫ້ເຫັນ ຜົນສ່ວນໄດ້ ແລະ ການຂາດທຶນເປັນເງິນ. ບັນຊີທັງໝົດດັ່ງກ່າວນີ້ ພາໃຫ້ກ້າວໄປເຖິງການສ້າງລະບົບ ທີ່ເອີ້ນວ່າ: " ການບັນຊີຄູ່ "
ນັກປະຫວັດສາດຖືວ່າການບັນຊີຄູ່ໄດ້ປະກົດຕົວຂຶ້ນໃນປີ ຄສ 1340 ທີ່ເມືອງແຊນ (Genes)ປະເທດອີຕາລີ.ການຄົ້້ນພົບໂຮງພິມໄດ້ຊ່ວຍໃຫ້ການຜັນຂະຫຽາຍວິທີການດັ່ງກ່າວໄດ້ຢ່າງແຜ່ຫຼາຍ, ໂດຍສະເພາະສົນທິສັນຍາຂອງ ລູຍກາ ປາຊີໂອລີ (Luca Pacioli) ນັກຄະນິດສາດລືນາມ ເຊີ່ງໄດ້ຈັດພິມປື້ມເຫຼັ້ມ ທຳອິດໃນປີ ຄສ 1494 ຫຼື ພສ 2037 (511 ປີກ່ອນ) ພາຍໃຕ້ຫົວຂໍ້ " ລວມຍອດເລກຄະນິດ, ເລຂາຄະນິດ, ຄວາມສົມສ່ວນ ແລະ ລັກສະນະສົມສ່ວນ " ທີ່ໄດ້ສະເໜີຫຼັກການພື້ນຖານ ຂອງການບັນຊີຄູ່ ຢູ່ໃນພາກ ກ່ຽວກັບ ລາຍການເຄື່ອນໄຫວ ແລະ ການຈົດກ່າຍ. ເວົ້າລວມແລ້ວ ທ່ານ ລູຍກາ ປາຊີໂອລີ ເປັນຜູ້ລິເລີ່ມ ແລະ ອະທິບາຍການບັນຊີຄູ່ (ໜີ້ ແລະ ມີ),
ນັບແຕ່ນັ້້ນມາ, ການບັນຊີຄູ່ ໄດ້ມີການປັບປຸງ ແລະ ພັດທະນາມາເລື້້ອຍໆ ຈົນເຖິງທຸກວັນນີ້,
ການບັນຊີ " ຄູ່ " ແມ່ນການບັນທຶກບັນຊີທີ່ພົວພັນແຕ່ 2 ບັນຊີຂຶ້ນໄປ ແລະ ດ້ວຍຈຳນວນເງິນເທົ່າກັນ ລະຫວ່າງເບື້ອງ ໜີ້ ແລະ ເບື້ອງ ມີ ຫຼື ພາສາອັງກີດເອີນວ່າ: Debit " Dr " and Credit " Cr ",
ສຳລັບຢູ່ ສປປລາວ ກ່ອນປີ 1990 ລະບົບການບັນຊີວິສາຫະກິດ ທີ່ຈັດຕັ້ງປະຕິບັດ ແມ່ນລະບົບ" ບັນຊີເອກະພາບ " ເຊິ່ງເປັນລະບົບບັນຊີຄູ່ ແລະ ຖືກນຳໃຊ້ກັນໃນລັດວິສາຫະກິດ, ວິສາຫະກິດຂະໜາດໃຫຍ່,ອີງໃສ່ການຂະຫຽາຍຕົວຂອງເສດຖະກິດ - ສັງຄົມໂດຍສະເພາະການຫັນ
- ເປັນລະບົບບັນຊີທີ່ມີຄວາມເຂັ້ມງວດ (ກຳນົດເລກບັນຊີ ແລະ ເອກະສານລາຍງານ) ເພື່ອໃຫ້ແຕ່ລະວິສາຫະກິດປະຕິບັດຢ່າງເປັນເອກະພາບ,ບໍ່ອະນຸยາດໃຫ້ວິສາຫະກິດກຳນົດເລກໝາຍ
ທີ່ນຳໃຊ້ພາສາອັງກິດ ເໜັ້ນໜັກຮັບໃຊ້ຜູ້ຖືຮຸ້ນ, ຂາຮຸ້ນຫຼາຍກວ່າ, ທັງ 2 ລະບົບ ກໍ່ແມ່ນຮັບ ໃຊ້ການຄຸ້ມຄອງການເງິນ ແລະ ການບໍລິຫານຂອງວິສາຫະກິດໄດ້ເປັນຢ່າງດີ,
ຮ່ວມມື ທາງ ດ້ານເສດຖະກິດກັບຕ່າງປະເທດໃຫ້ກ້ວາງຂວາງ, ກົມລະບອບບັນຊີ ກະຊວງການເງິນ ໄດ້ສືບຕໍ່ຄົ້ນຄວ້າແລະພິຈາລະນາກົດໝາຍບັນຊີສະບັບໃໝ່ເພື່ອໃຫ້ສອດຄ່ອງເໝາະສົມກັບເງື່ອນໄຂ
ການບັນຊີແມ່ນເຄື່ອງມືທີ່ນຳໃຊ້ສຳລັບບັນທຶກ,ຈົດກ່າຍລາຍການເຄື່ອນໄຫວທາງດ້ານເສດຖະກິດທີ່ວັດແທກ,ຕີລາຄາ ເປັນເງິນ ແລະ ເປັນເຄື່ອງມືຊ່ວຍໃນການ ຕິດຕາມ, ກວດກາ, ຄຸ້ມຄອງ ຊັບສົມບັດລວມ (ຊັບສິນ-ໜີ້ສິນ) ແລະ ປະເມີນຜົນໄດ້ຮັບ (ກຳໄລ-ຂາດທຶນ). ນອກນັ້ນ ຍັງສາມາດຊ່ວຍໃຫ້ ຄາດຄະເນ ຕົວເລກກ່ຽວກັບ ສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນພາຍໃນຂ້າງໜ້າ (ບັນຊີວິໄຈ ຫຼື ບັນຊີຄຸ້ມຄອງ, ປະເທດ ທີ່ນຳໃຊ້ພາສາອັງກິດ ຈຳແນກສອງຄຳສັບດັ່ງກ່າວນີ້ ດ້ວຍ: " Financial accounting " ແລະ " Management accounting "
ການບັນຊີ ແມ່ນເຕັກນິກອັນຫນຶ່ງ ທີ່ວາດພາບໃຫ້ເຫັນ ຜ່ານບັນດາຕາຕະລາງ ທີ່ມີຕົວເລກເປັນມູນຄ່າ ກ່ຽວກັບສະພາບ ແລະ ການເຄື່ອນໄຫວ ຂອງຫົວຫນ່ວຍທຸລະກິດເອກກະລາດ. ຈະລົງເລິກຄົ້ນຄວ້າກ່ຽວກັບບັນຊີໃຫ້ໄດ້ຮັບຜົນ ກໍມີແຕ່ວ່າ ຕ້ອງໄດ້ຄົ້ນຄວ້າບັນດາລັກສະນະເດັ່ນ ແລະ ພາລະບົດບາດຂອງ" ວິສາຫະກິດ " ກ່ອນ.
ການບັນຊີ ແມ່ນການບັນທຶກຈົດກ່າຍເນື້ອໃນຕ່າງໆຂອງການເຄື່ອນໄຫວ ກ່ຽວກັບການເງິນ ຫລື ສິ່ງຂອງທີ່ກຳນົດມູນຄ່າເປັນເງິນໄວ້ເປັນຫລັກຖານ ໂດຍຈັດແຍກໄວ້ເປັນປະເພດຕ່າງ ໆຕາມລຳດັບ ເພື່ອໃຫ້ສະແດງຜົນງານອັນເປັນປະໂຫຍດແກ່ການເຮັດວຽກງານ ຕະຫລອດຈົນວິໃຈຜົນຂອງການດຳເນີນງານໄດ້ນັ້ນ.
- ຜູ້ອຳນວຍການ, ຜູ້ຈັດການ: ຕີລາຄາການປະຕິບັດງານໃນໄລຍະຜ່ານມາ, ຄວບຄຸ້ມ, ວາງແຜນ...
- ຜູ້ຖືຮຸ້ນ, ຂາຮຸ້ນ: ຖານະການເງິນ, ຜົນຕອບແທນຈາກການລົງທຶນ (ເງິນປັນຜົນ)...
- ພະນັກງານ-ກຳມະກອນ: ສຶກສາຖານະການເງິນ, ນະໂຍບາຍຕ່າງໆ ເພື່ອເບິ່ງຄວາມໝັ້ນຄົງ ແລະ ເງື່ອນໄຂການຮັບຜົນຕອບແທນ ແຮງງານ, ສະຫວັດດີການ...
- ລັດ: ລັດຖະການສ່ວຍສາອາກອນ (ຂໍ້ມູນຄິດໄລ່ອາກອນປະເພດຕ່າງໆ), ອົງການກວດກາ ຕ່າງໆຂອງລັດ
- ລູກຄ້າ: ຕໍ່ລອງການຕິດໜີ້ (ສັ້ນ ຫຼື ຍາວ), ຈະຕັດສິນໃຈຊຶ້ສິນຄ້າ/ຜະລິດຕະພັນ/ການບໍລິການ ຫຼື ບໍ່ ?
- ຜູ້ສະໜອງ: ຈະສະໜອງສິນຄ້າ/ຜະລິດຕະພັນ/ການບໍລິການໃຫ້ ຫຼື ບໍ່ ?, ຕໍ່ລອງການຕິດໜີ້, ອື່ນໆ...
 ຮອງ) ຕ່ຳກ່ວາ 200 ລ້ານກີບ/ປີ: ຖືບັນຊີລະບົບປະຖົມພື້ນຖານ (ບັນຊີຄີກ),
ຮອງ)ແຕ່ 200 ລ້ານ ເຖິງ 2,400 ລ້ານກີບ: ຖືບັນຊີ ລະບົບທຳມະດາ (ບັນຊີຄູ່),
ຮອງ) ສູງກວ່າ 2,400 ລ້ານກີບຂຶ້ນໄປ: ຖືບັນຊີ ລະບົບຂະຫຍາຍຕົວ (ບັນຊີຄູ່).
 ອີງໃສ່ບັນດາເອກະສານຢັ້ງຢືນທີ່ມີ ວັນ, ເດືອນ, ປີ ເກັບມ້ຽນ ແລະ ຈັດວາງຕາມລຳດັບທີ່ໄດ້ກຳ ນົດໄວ້ ແລະ ມີເລກໝາຍການຈົດກ່າຍເຂົ້າໃນປື້ມບັນຊີ ເພື່ອນຳໃຊ້ເປັນຫຼັກຖານ,
 ຖືປື້ມບັນຊີ ແລະ ປື້ມຕິດຕາມ ເພື່ອໃຫ້ສາມາດສ້າງບັນດາເອກະສານລາຍງານສັງເຄາະ (ເອກະ ສານລາຍງານການເງິນ) ຕາມເງື່ອນໄຂທີ່ໄດ້ລະບຸໄວ້ໃນມາດຕາ 5 ຂອງກົດໝາຍບັນຊີ,
 ໃຫ້ມີການຄວບຄຸມບັນຊີທີ່ໄວ້ໃຈໄດ້ (ການຄວບຄຸ້ມພາຍໃນ) ເພື່ອຕ້ານຂໍ້ຜິດພາດ, ການປອມ ແປງ, ລັກໂລບ ແລະ ເພື່ອປົກປ້ອງຊັບສົມບັດ,
ກວດກາຄວາມຈິງ ແລະ ມູນຄ່າຂອງບັນດາອົງປະກອບຊັບສິນ ແລະ ໜີ້ສິນ ຕາມການບັນທຶກບັນຊີ,
ການຈົດກ່າຍແຕ່ລະລາຍການເຂົ້າບັນຊີ ຕ້ອງໃຫ້ຮູ້ທີ່ມາ, ຂໍ້ຄວາມ, ເນື້ອໃນ, ລັກສະນະ ໂດຍມີ ເອກະສານຢັ້ງຢືນ,
ປືື້ມຕິດຕາມບັນຊີທີ່ໃຊ້ ເພື່ອຈົດກ່າຍລາຍການເຄື່ອນໄຫວໃນປີ ແລະ ການປັບປຸງເວລາອັດບັນຊີ ທ້າຍປີ ບໍ່ໃຫ້ມີການຂ້າມແຖວ, ຍະຫວ່າງ ແລະ ຂີດຂ້າ ຫຼື ຂຽນທັບແຕ່ຢ່າງໃດ,
ບັນດາເອກະສານບັນຊີ ແລະ ບັນດາໃບຢັ້ງຢືນຕ່າງໆ ຕ້ອງເກັບຮັກສາໄວ້ເປັນເວລາ 10 ປີ.
III. ຫົວຫນ່ວຍທຸລະກິດເອກະລາດ (ຫ.ທ.ອ) ຫລື ວິສາຫະກິດ (ວສ)
ກ - ເປັນຫົວຫນ່ວຍທຸລະກິດຜະລິດບັນດາຜະລິດຕະພັນຫລື ການບໍລິການທີ່ແນໃສ່ຕອບສະຫນອງ ບັນ ດາຄວາມຕ້ອງການຂອງບຸກຄົນ, ບັນດາວິສາຫະກິດອື່ນ ຫລື ບັນດາອົງການຈັດຕັ້ງອື່ນ ໆ.
ຄ - ເປັນຫົວຫນ່ວຍທຸລະກິດ ເປັນເອກະລາດທາງດ້ານການເງິນ ຫມາຍຄວາມວ່າ: ຜະລິດ ແລະ ຂາຍເອົາເອງ, ຮັບຜິດຊອບເອົາເອງ ແລະ ສ່ຽງໄພເອົາເອງ. ຫົວຫນ່ວຍທຸລະກິດເອກະລາດ ຫລື ວິສາຫະກິດ ອາດຈະນິຍາມ ຢ່າງກະທັດລັດໄດ້ວ່າ ເປັນອົງການ ທີ່ເປັນເອກະລາດທາງດ້ານການເງິນ,ດຳເນີນການຜະລິດສິນຄ້າແລະການບໍລິການເພື່ອຕະຫລາດ.
ຂ. ລັກສະນະອຸດສາຫະກຳ: ວິສາຫະກິດ ຜະລິດບັນດາຜະລິດຕະພັນ ຫລື ສິນຄ້າບົນພື້ນ
4/ - ລາວຍັງໄດ້ຊຳລະສະສາງການຊື້ສິນຄ້າ ແລະ ການໃຫ້ບໍລິການຂອງພາກສ່ວນອື່ນໆ ຫລື ລາວອາດໄດ້ຮັບການຊຳລະການຂາຍຈາກພາກສ່ວນອື່ນໆ ເປັນເງິນສົດ ຫລື ຜ່ານທະນາຄານ (ດ້ວຍແຊ໊ກ ຫລື ການໂອນ) ເຊີ່ງພວກເຮົາເອີ້ນວ່າ: ຊັບສິນເປັນເງິນ.
5/- ລາວຂາຍສິນຄ້າ ທີ່ໄດ້ຊື້ຜ່ານມາ ໃຫ້ແກ່ລູກຄ້າ ໃນນັ້ນ ລູກຄ້າ ອາດຊື້ໂດຍກົງກັບຮ້ານ ຫລືບາງຄັ້ງ ການຂາຍກໍມີການຈັດສົ່ງໃຫ້ຮອດເຮືອນ ຫລື ສະຖານທີ່ ຂອງວິສາຫະກິດອື່ນ.
ວິສາຫະກິດ ແມ່ນທາງຄົບ ແຫ່ງການແລກປ່ຽນ ທາງດ້ານເສດຖະກິດ ທຸກວິສາຫະກິດ ຂາຍສິນຄ້າ,ຜະລິດຕະພັນ ແລະ ການບໍລິການ ໃຫ້ແກ່ລູກຄ້າຂອງຕົນ ເຊິ່ງປະກອບເປັນຕະຫລາດ ຂອງຕົນເອງ ເພື່ອບັນລຸເຖິງວັດຖຸປະສົງ ໃນການຂາຍດັ່ງກ່າວນີ້ ວິສາຫະກິດຕ້ອງໄດ້ຊື້ສິນຄ້າ ແລະ ການບໍລິການ ລັກສະນະສິນຄ້ານຳບັນດາຜູ້ສະຫນອງຕ່າງໆ ຈາກບັນດາຕົວແທນເສດຖະກິດຫລືຈາກບັນດາປັດໃຈການຜະລິດ ເຊ່ນ:ພະນັກງານ,ລັດ,ແລະ ທະນາຄານ...ບັນດາລາຍການເຄື່ອນໄຫວເຫລົ່ານີ້ ໄດ້ຮັບການຊຳລະສະສາງໃນທັນໃດໂລດ ຫລື ວ່າ ໄລຍະໃດຫນຶ່ງຕາມຫລັງ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ມີການຮັບເງິນເຂົ້າ ແລະ ການຈ່າຍເງິນອອກ.
ດັ່ງນັ້ນ ໃນປະຈຸບັນນີ້ເຮົາຈະເຫັນໄດ້ວ່າ ອົງການທຸລະກິດ ທີ່ຈະເລີນກ້າວໜ້າ ກໍ່ຍ້ອນເຈົ້າຂອງກິິດຈະການ ຫລື ຜູ້ປະກອບການຄ້າ ໄດ້ປັບປຸງວິທີການໃໝ່ເຂົ້າມານຳໃຊ້ ແລະ ຜົນສຳເລັດ ຂອງການດຳເນີນງານນັ້ນແມ່ນຂື້ນກັບການເຮັດບັນຊີ. ສະເພາະການບັນຊີສາມາດສະແດງຜົນງານໃຫ້ຮູ້ວ່າມີກຳໄລ ຫລື ຂາດທຶນຕະຫລອດຈົນຮອດຖານະການເງິນເປັນແນວໃດ ? ມີຊັບສິນ, ໜີ້ສິນ ແລະ ທຶນ ເປັນຈຳນວນເທົ່າໃດ? ນອກຈາກນັ້ນຍັງສາມາດວິໃຈຜົນຂອງການດຳເນີນງານ ຕ່າງໆທີ່ແລ້ວມານັ້ນ ແລະຈະຊ່ວຍໃຫ້ຜູ້ບໍລິຫານຕັດສິນໃຈເຮັດວຽກງານໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ. ຖ້າບໍ່ມີຄວາມຮັບຮູ້ໂດຽກົງ ແລະ ປະສົບການ ກ່ຽວກັບຫົວຫນ່ວຍທຸລະກິດເອກະລາດ ເຊິ່ງຕົນເອງຍັງບໍ່ທັນມີ, ນັກຮຽນ ຕ້ອງໄດ້ອີງໃສ່ບົດຮຽນ ກ່ຽວກັບເສດຖະກິດ ກໍ່ຄື ແນວຄິດສັງເກດການ ຂອງຕົນເອງ ເພື່ອຈະໃຫ້ຄຸ້ນເຄີຍກັບ ຄຳສັບ " ວິສາຫະກິດ "
- ຖ້າເງິນສົດບໍ່ພໍສຳລະໜີ້ ຫລື ບໍ່ພໍດຳເນີນງານ ອາດຈະຕ້ອງກູ້ຢືມ ຈາກບຸກຄົນ ພາຍນອກຕະຫລອດຈົນຈ່າຍເງິນສຳລະໜີ້ ຫລື ດອກເບັ້ຍ.ລາຍການດັ່ງກ່າວຂ້າງເທິງນີ້ຕ້ອງບັນທຶກໄວ້ໃນປື້ມບັນຊີຂອງຮ້ານຄ້າ.
ລາຍການເຄື່ອນໄຫວທີ່ບໍ່ບັນທຶກລົງໃນບັນຊີ ຄືການດຳເນີນກິດຈະການໃນອົງການທຸລະກິດທີ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເກີດການໂອນເງິນ ຫລືສິ່ງຂອງເຊັ່ນ: ສ/ຫ ກຈັດສິນຄ້າໃນຮ້ານຄ້າໃຫ້ເປັນລະບຽບ, ຈັດຮ້ານຄ້າໃຫ້ສະອາດງາມຕາ,ການຕ້ອນຮັບລູກຄ້າທີ່ມາຕິດຕໍ່ພົວພັນ, ການເຊີນຊວນລູກຄ້າໃຫ້ເຂົ້າຊົມສິນຄ້າໃນຮ້ານຄ້າ, ການເຮັດໜັງສືໄປທວງໜີ້ຈາກລູກຄ້າ... ທັງໝົດນີ້ບໍ່ນັບວ່າເປັນລາຍການເຄື່ອນໄຫວທີ່ຈະຕ້ອງມາບັນທຶກລົງໃນບັນຊີ.
ກ່ອນຈະບັນທຶກລາຍການເຄື່ອນໄຫວຕ່າງໆ ລົງໃນປື້ມບັນຊີ ຈະຕ້ອງສາມາດແຍກ ລາຍການເຄື່ອນໄຫວໃຫ້ໄດ້ເສຍກ່ອນຖ້າແຍກລາຍການເຄື່ອນໄຫວຖືກຕ້ອງກໍສາມາດ ບັນທຶກລາຍ ການເຄື່ອນໄຫວລົງໃນບັນຊີໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ ແລະ ຖ້າແຍກ ຫລືວິໃຈບໍ່ຖືກກໍຈະເຮັດໃຫ້ບັນທຶກລາຍການເຄື່ອນໄຫວລົງໃນບັນຊີຜິດໄປເຊັ່ນດຽວກັນ. ໃນການວິໃຈລາຍການເຄື່ອນໄຫວທຸລະກິດນັ້ນ ຈະຕ້ອງສຶກສາຄົ້ນຄ້ວາໃຫ້ເຂົ້າໃຈວ່າ: ລາຍການດັ່ງກ່າວນັ້ນແມ່ນຫຍັງ ? ແຕ່ລະລາຍການໄດ້ມີສ່ວນເຮັດໃຫ້ຊັບສິນ, ໜີ້ສິນ ແລະທຶນປ່ຽນ ແປງໄປແນວໃດ ? ແລະບາງຄັ້ງນັ້ນອາດຈະປ່ຽນແປງສະເພາະທາງດ້ານຊັບສິນເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນໜີ້ສິນ ແລະ ທຶນອາດຈະບໍ່ໄດ້ປ່ຽນແປງຕາມປົກກະຕິແລ້ວ ຊັບສິນເພີ້ມຂື້ນເຮັດໃຫ້ທຶນເພີ້ມຂື້ນ, ຊັບສິນຫລຸດລົງ ທຶນກໍ່ຈະຫລຸດລົງ, ໜີ້ສິນເພີ້ມຂື້ນຈະເຮັດໃຫ້ທຶນຫລຸດລົງ ແລະໜີ້ສິນຫລຸດລົງຈະເຮັດໃຫ້ທຶນເພີ້ມຂື້ນ
ໃນການປະກອບທຸລະກິດທຸກຊະນິດ ຈະມີລູກຄ້າ ມາຮັບບໍລິການຈາກ ຜູ້ປະກອບການຄ້ານັ້ນໆເຊັ່ນ: ກິດຈະການຊັກແຫ້ງ ລູກຄ້າກໍ່ຈະນຳເສື້ອຜ້າມາຊັກລີດ ແລະ ລູກຄ້າຈະເພີ້ມຫລາຍຂື້ນໃນເມື່ອເຂົາໄດ້ຮັບບໍລິການທີ່ດີ. ດັ່ງນັ້ນ,ການຈ່າຍຄ່າໃຊ້ຈ່າຍອອກໄປກໍ່ເພື່ອເຮັດໃຫ້ເກີດລາຍໄດ້ຄືນມາຊຶ່ງອາດຈະໄດ້ຮັບເປັນເງິນສົດ ຫລື ຊັບສິນອື່ນ ໆ.
- ຖ້າວ່າ ມູນຄ່າຂາຍ > ມູນຄ່າຊື້ສິນຄ້າ + ການບໍລິການ ------> ກຳໄລ
- ຖ້າວ່າ ມູນຄ່າຂາຍ < ມູນຄ່າຊື້ສິນຄ້າ + ການບໍລິການ ------> ຂາດທຶນ
1 ຊື້ສິນຄ້າ 2.500.000 ກີບ 6 ເງິນເດືອນຂອງຜູ່ຂາຍ 580.000 ກີບ
2 ຊື້ການບໍລິການຈາກທາງນອກ 1.000.000 ກີບ 7 ດອກເບັ້ຽທະນາຄານ 2.400 ກີບ
3 ຄ່າໄຟຟ້າ 100.000 ກີບ 8 ມູນຄ່າຂາຍ 5.600.000 ກີບ
4 ຄ່າຂົນສົ່ງ 40.000 ກີບ 9 ຮັບຄ່າເຊົ່າ 60.000 ກີບ.
ລາຍຮັບ - ລາຍຈ່າຍ = ຜົນໄດ້ຮັບ 5.660.000 - 4.394.000 = 1.266.000
ລາຍຮັບ > ລາຍຈ່າຍ = ຜົນໄດ້ຮັບຕິດບວກ (ກຳໄລ) ລາຍຮັບ < ລາຍຈ່າຍ = ຜົນໄດ້ຮັບຕິດລົບ (ຂາດທຶນ)
1 ວັດຖຸດິບ: - ຊ່າງໄມ້: ຊື້ໄມ້ແປຮູບ,ຕະປູກຽວ, ມືຈັບປະຕູ, ແລະ ອື່ນໆ
- ຊ່າງຕັດຫຍິບ: ຊື້ແຜ່ນແພ, ໄຫມຫຍິບ, ກະດຸມ ແລະ ອື່ນໆ
- ຊ່າງຕັດຫຍິບ: ສົ້ງ, ກະໂປ່ງ, ເສື້້ອ, ແລະ ອື່ນໆ
- ຄ່າທົດແທນໃຫ້ແກ່ແຮງງານ ແລະ ຄວາມຊຳນິຊຳນານຂອງເຂົາເຈົ້າ. ເປັນຄ່າທົດແທນຕົ້ນທຶນ ທີ່ໄດ້ນຳໃຊ້ເຂົ້າໃນການທຸລະກິດ.
ຈາກນີ້ການຄິດໄລ່ຄາດຄະເນ ຂອງວິສາຫະກິດ ຈິ່ງດຳເນີນບົນພື້ນຖານ ການຄິດໄລ່ໃຫ້ມີກຳໄລ, ແຕ່ຜົນໄດ້ຮັບຕົວຈິງສະແດງອອກໃນທ້າຍປີ ກໍບໍ່ສົມຫວັງສະເຫມີ ຫາກແຕ່ວ່າ ຜົນໄດ້ຮັບ ທີ່ໄດ້ສະແດງອອກໃນທ້າຍປີ ຫລື ໃນປີ ແມ່ນຈະບ່ໍກົງກັບຄວາມຫວັງໃນເບື້ອງຕົ້ນສະເຫມີ; ຜົນໄດ້ຮັບ ອາດເປັນການຂາດດູນໄດ້. ການຄຸ້ມຄອງວິສາຫະກິດ ສະແດງອອກດ້ວຍ ການກຳນົດວັດຖຸປະສົງ ທີ່ບັນລຸໄດ້ແລະນຳເອົາບັນດາພາຫານະທີ່ມີ ເຂົ້າໃນການເຄື່ອນໄຫວທຸລະກິດ ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ຜົນໄດ້ຮັບ ທີ່ເປັນຫນ້າເພິ່ງພໍໃຈ:ຕາມທຳມະດາການຄຸ້ມຄອງທີ່ດີຕ້ອງນຳກ້າວໄປສູ່ການສ້າງໃຫ້ມີຜົນກຳໄລຖ້າວ່າການຄິດໄລ່ຄາດຄະເນຫາກມີພື້ນຖານອັນໜັກແໜ້ນ.
ການເຄື່ອນໄຫວເສດຖະກິດຂອງວິສາຫະກິດ ຈະຂະຫຍາຍຕົວໄດ້ ກໍໃນເມື່ອວ່າ ມີບັນດາພາຫານະການຜະລິດ ຫລື ປັດໃຈການຜະລິດຢ່າງຄົບຖ້ວນຄື
ກົງກັນຂ້າມກັບລາຍການເຄື່ອນໄຫວຜ່ານມານີ້, ບັນດາລາຍການທຸລະກິດມີລັກຊະນະປົກກະຕິ ຊ້ຳໄປ ຊ້ຳມາເຮັດໃຫ້ເກີດມີ ລາຍຈ່າຍ, ລາຍຮັບເປັນຫລາຍລາຍການທີ່ສຸດ ເຊິ່ງຈະຕ້ອງໄດ້ມີການບັນທຶກເພື່ອຄິດໄລ່ຜົນໄດ້ຮັບ.
ການປະກອບທຶນວິສາຫະກິດ ຊຄທ 80.000 = ທຶນ 50.000 + ເງິນກູ້ຢືມ 30.000
ກ່ອນຈະຂາຍສິນຄ້າອອກໄດ້ ວິສາຫະກິດຕ້ອງໄດ້ຊື້ສິນຄ້າດັ່ງກ່າວໄວ້ໃຫ້ມີຢູ່ສາງ, ບັນດາສິນຄ້າທີ່ມີຢູ່ໃນສາງລໍຖ້າຊຳຊາເອົາອອກຂາຍນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ: ເຄື່ອງໃນສາງ. ຕ້ອງໄດ້ມີການຊື້ຄືນໃຫມ່ເພື່ອເຮັດໃຫ້ມີເຄື່ອງໃນສາງ ໃນລະດັບອັນເຫມາະສົມຕາມລະດັບການເຫນັງຕີງເບື້ອງການຂາຍ.
ບັນດາສິນຄ້າ ຈະຖືກຮັກສາໄວ້ຢູ່ໃນສາງ ເປັນໄລຍະເວລາໃດຫນຶ່ງ ກ່ອນຈະນຳອອກຂາຍຄືນ ປະມານ 5 ຫາ 6 ເດືອນ, ກໍລະນີຂອງຮ້ານຂາຍປຶ້ມ ແລະ ເຄື່ອງໃຊ້ຫ້ອງການ, 3 ຫາ 4 ອາ ທິດ ສຳລັບຮ້ານສັບພະສິນຄ້າເພາະວ່າເຄື່່ອງໃນສາງ ຖືກເທອອກໄວກ່ວາ ແລະ ຖືກປ່ຽນແທນຄືນໃຫມ່ເປັນແຕ່ລະໄລຍະເພື່ອເຮັດໃຫ້ລະດັບເຄື່ອງໃນສາງ ຮັກສາລະດັບເກົ່າ.ເອີ້ນວ່າ ໄລຍະຮອບວຽນການທຸລະກິດແມ່ນໄລຍະເວລາສະເລ່ຍ
ຕົວຢ່າງ: ຢູ່ໃນວິສາຫະກິດ ການຜະລິດ, ໄລຍະດັ່ງກ່າວກວມທັງ ໄລຍະເວລາຜະລິດ ຜະລິດຕະພັນ, ໄລຍະເກັບມ້ຽນວັດຖຸດິບໃນສາງ ແລະ ໄລຍະເກັບມ້ຽນ ຜະລິດຕະພັນທີ່ໄດ້ຜະລິດອອກສາງ ກ່ອນຈະຂາຍໃຫ້ແກ່ລູກຄ້າ.
ເວລາ: 9 ຊມ ຜູ້ສອນ: ອຈ ບຸນດາວ ປິຍະວົງ ຜູ້ຮຽນ: ປີທີ 2 ບັນຊີ ນັກຮຽນໂຄງການ STVETS
ສ່ວນຫລວງຫລາຍຂອງບັນດາລາຍການເຄື່ອນໄຫວ ສະແດງອອກດ້ວຍການແລກປ່ຽນລະຫວ່າງ ວິສາຫະກິດ ແລະ ບັນດາຕົວແທນເສດຖະກິດອື່ນໆ ເຊິ່ງໝາຍເຖິງບັນດາຜູ່ສະໜອງ, ຄົນງານຂອງຕົນເອງ,ລັດ, ບັນດາທະນາຄານ ແລະບັນດາລູກຄ້າຂອງຕົນເອງ. ສ່ວນບັນດາລາຍການອື່ນໆນັ້ນເປັນລາຍການສະເພາະພາຍໃນ ວິສາຫະກິດ.
ຊື້ສິນຄ້ານຳຜູ່ສະໜອງ 20.000 ກີບ,ແລະໄດ້ຊຳລະເງິນພ້ອມໃນທັນໃດໂລດ.ລາຍການເຄື່ອນໄຫວດັ່ງກ່າວນີ້ ແມ່ນການເຄື່ອນໄຫວ ສອງຝ່າຍ, ແຕ່ລະຕົວແທນເສດຖະກິດ ສະໜອງການບໍລິການໃຫ້ແກ່ຜູ້ອື່ນ.
ລາວຈ່າຍເງິນອອກຄັງ 20.000 ກີບ ໃຫ້ແກ່ຜູ້ສະໜອງ.ຈາກນີ້ພວກເຮົາຈະສັງເກດເຫັນໄດ້ ສອງລາຍການ ເຄື່ອນໄຫວເປັນມູນຄ່າ 20.000 ກີບ ຕາມລວງກົງກັນຂ້າມວິສາຫະກິດສິນຄ້າ20.000ເງິນຕຣາຜູ້ສະໜອງ
ຕົວຢ່າງ: (ການພົວພັນພາຍໃນ)ໂຮງງານປຸງແຕ່ງໄມ້ຂຸນຕາ ໄດ້ເອົາໄມ້ແປຮູບ(ວັດຖຸດິບ) ມູນຄ່າ 15.000 ກີບ ອອກຈາກສາງໄປປຸງແຕ່ງເປັນໂຕະ (ຜະລິດຕະພັນສຳເລັດຮູບ)
ພວກເຮົາສັງເກດເຫັນວ່າ ໃນກໍລະນີມີການເຄື່ອນໄຫວທາງດ້ານມູນຄ່າ ລະຫວ່າງສອງຂະແໜງການ ຫລື ສອງ ພະແນກການ ຂອງວິສາຫະກິດ ຄື: ລະຫວ່າງ ສາງວັດຖຸດິບ ແລະ ສາງຜະລິດຕະພັນ.15.000 ກີບ.
ຄຳສັບ ກະແສໄດ້ຖືກນຳໃຊ້ເພື່ອຍົກໃຫ້ເຫັນແນວຄວາມຄິດກ່ຽວກັບການເຄື່ອນໝູນ,ການລະບາຍເຄື່ອງອອກ, ຄືດັ່ງກະແສໄຟຟ້າ, ກະແສເລືອດ, ກະແສນ້ຳຫ້ວຍ, ນີ້ແມ່ນບັນດາມູນຄ່າທີ່ຢູ່ໃນພາວະເຄື່ອນເໜັງ.
ໂດຽທົ່ວໄປເອີ້ນວ່າ " ແຫລ່ງ " ໝາຍເຖິງ ທີ່ມາ ຫລື ຕົ້ນກຳເນີດ ຂອງການເຄື່ອນເໜັງເປັນມູນຄ່າ.
- ວິສາຫະກິດກູ້ຢືມເງິນນຳທະນາຄານ.- ວິສາຫະກິດ ຈ່າຍເງິນໃຫ້ນັກສະຖາປະນິກ.- ອື່ນໆ ຊື້ຫັຽງ ?ຫລື ບ່ອນມາ ຊື້ສິນຄ້າ (ພາຍໃນ,ຕ່າງປະເທດ)
1.3.2 ຈຸດໄປເຖິງຂອງກະແສ:(ຈຸດຫມາຍ ຫລື ການນຳໃຊ້) ຈຸດໄປເຖິງຂອງກະແສ ໝາຍເຖິງການນຳໃຊ້ມູນຄ່າການເຄື່ອນໄຫວ ທາງດ້ານເສດຖະກິດ(ນຊ)ຂາຍຫັຽງ ? ຫລື ບ່ອນໄປຂາຍສິນຄ້າ (ພາຍໃນ,ຕ່າງປະເທດ)
- ແຫລ່ງທຶນ: ວັດຖຸດິບໃນສາງ (ແຫລ່ງກຳເນີດຂອງກະແສ)- ນຳໃຊ້ທຶນ:ຜະລິດຕະພັນສຳເລັດຮູບໃນສາງ (ບ່ອນໄປຮອດຂອງກະແສ)
ຈຳນວນເງິນຂອງບັນດາກະແສ ສະແດງອອກຢູ່ໃນທະນະບັດເອງ ຖ້າແມ່ນກະແສເງິນຕຣາໃດໜຶ່ງ(ກະແສການເງິນ).ສະແດງອອກຢູ່ໃນເອກກະສານຢັ້ງຢືນພື້ນຖານ (ໃບເກັບເງິນ,ໃບເບີກຈ່າຍເງິນເດືອນ,ໃບແຈ້ງໃຫ້ເສັຍອາກອນ.)ຖ້າແມ່ນບັນດາກະແສຕົວຈິງ(ກະແສວັດຖຸຕົວຈິງ ຫລື ກະແສບລິການຕົວຈິງ)
ຕ້ອງໄດ້ເອົາໃຈໃສ່ ຈັດບັນດາກະແສ ທີ່ໄດ້ສັງເກດເຫັນນັ້ນເປັນປະເພດ,ເພາະວ່າ ມີລັກສະນະແຕກຕ່າງກັນ: ພວກເຮົາໄດ້ຈຳແນກບັນດາກະແສຕົວຈິງ ແລະ ບັນດາກະແສການເງິນ.
ກ.1 ບັນດາກະແສພາຍນອກ: (ລະຫວ່າງວິສາຫະກິດ ແລະ ຕົວແທນເສດຖະກິດອື່ນໆ) ບັນດາກະແສຕົວຈິງ:ພົວພັນກັບບັນດາຜະລິດຕະພັນແລະການບໍລິການທີ່ເປັນສິນຄ້(ສະໜອງຈາກວິສາຫະກິດອື່ນ)
ຕົວຢ່າງ:ການຈ່າຍເງິນເດືອນໃຫ້ແກ່ຜູ້ຂາຍ 50.000 ກີບ.ວິສາຫະກິດ ກະແສແຮງງານເງິນຕຣາ 50.000 ກີບຜູ້ສະໜອງ
- ຄົນງານ: ຈຳນວນເງິນເດືອນທີ່ໄດ້ຈ່າຍ.- ລັດ: ຈຳນວນເງິນເສັຽອາກອນ.- ຜູ້ໃຫ້ກູ້ຢືມ: ຈຳນວນດອກເບັ້ຽທີ່ໄດ້ຈ່າຍ.
ໃນການແລກປ່ຽນກັບກະແສຕົວຈິງ, ບໍ່ແມ່ນການເຄື່ອນເໜັງ ຂອງເງິນຕຣາ ທີ່ພວກເຮົາສັງເກດເຫັນແຕ່ຊ້ຳພັດມີໜີ້ ຈະຕ້ອງໄດ້ສົ່ງໃຫ້ແກ່ຜູ້ສະໜອງ ຈາກນີ້ຈຶ່ງໃຫ້ຊື່ວ່າ ກະແສ " ໜີ້ຕ້ອງຮັບ-ຕ້ອງສົ່ງ "
- ວິສາຫະກິດ ກ ມີໜີ້ຕ້ອງສົ່ງ ໃຫ້ແກ່ ວິສາຫະກິດ ຂ 10.000 ກີບ.
- ວິສາຫະກິດ ຂ ມີໜີຕ້ອງຮັບຈາກ ວິສາຫະກິດ ກ 10.000 ກີບ.
- ແຫລ່ງທຶນ (ທີ່ໄດ້ນຳໃຊ້): ສິນຄ້າໃນສາງ 14.000 ກີບ.
- ນຳໃຊ້ທຶນ (ທີ່ໄດ້ຮັບ): ໜີ້ຕ້ອງຮັບ 20.000 ກີບ.
ວິສາຫະກິດໄດ້ສ້າງແຫລ່ງທຶນອັນໃຫມ່ເພີ້ມເຕີມ ທີ່ຈະຮັກສາໄວ້ ເພາະເປັນແຫລ່ງທຶນສະເພາະ ແລະ ຖາວອນຂອງວິສາຫະກິດ ຄື: ມີກຳໄລ 6.000 ກີບ
ສັງເກດເຫັນໄດ້ວ່າມີ 2 ກະແສຄື: - ກະແສຕົວຈິງ (ຊື້ສິນຄ້າ 14.000 ກີບ)
ຄຳແດງຂາຍສິນຄ້າ ໃນລາຄາ 10.000 ກີບ(ລາຄາຕົ້ນທຶນຊື້ 14.000 ກີບ)
- ນຳໃຊ້ທຶນ (ທີ່ໄດ້ຮັບ): ໜີ້ຕ້ອງຮັບ 10.000 ກີບ.
ວິສາຫະກິດໄດ້ນຳໃຊ້ທຶນບໍ່ດີປານໃດ ແຕ່ກໍແບບຂາດຕົວເລີຍແລ້ວ ຕາມຈຳນວນທີ່ຂາດ 4.000 ກີບ. ການນຳໃຊ້ທຶນຢ່າງຂາດຕົວນີ້ ແມ່ນການຂາດທຶນ.
ສະແດງວ່າ ວິສາຫະກິດ ໄດ້ນຳໃຊ້ທຶນຢ່າງຂາດຕົວ ຫລື ທຳລາຍ ມູນຄ່າ (ທຸກຈົນລົງ)
 ກະແສພາຍໃນ ກະແສພາຍໃນ ເຮັດໃຫ້ 2 ພະແນກການ, 2 ຂະແໜງການພາຍໃນ ຕິດພັນກັນ ດັ່ງນັ້ນພວກເຮົາສາມາດສະແດງອອກເປັນກຣາບຟິກດັ່ງນີ້
ບັນດາກະແສພາຍນອກ ເກີດຂື້ນ ເນື່ອງໃນໂອກາດການເຄື່ອນໄຫວ ສອງຝ່າຍ ທາງດ້ານການແລກປ່ຽນກັນທາງດ້ານເສດຖະກິດ, ແຕ່ລະລາຍການເຄື່ອນໄຫວ ເຮັດໃຫ້ເກີດມີກະແສຕາມລວງກົງກັນຂ້າມກັນ.
ກ ການຂາຍເທົ່າທຶນ: ວິສາຫະກິດໄດ້ຂາຍສິນຄ້າ 8.000 ກີບ, (ລາຄາຕົ້ນທຶນຊື້ 8.000 ກີບ)
1 ຂາຍຕິດໜີ້ມີກຳໄລ: ວິສາຫະກິດໄດ້ຂາຍສິນຄ້າຊະນິດໜຶ່ງ ໃຫ້ແກ່ລູກຄ້າໃນມູນຄ່າ11.000 ກີບ(ລາຄາຊື້ສິນຄ້າ 8.000 ກີບ)
ງ ຊື້ຕິດໜີ້ ຊື້ສິນຄ້ານຳບໍລິສັດ A ໃນມູນຄ່າ 30.000 ກີບ.(ຕິດໜີ້).ການນຳໃຊ້ເງິນແບບເສດຖະກິດ ຈຳນວນເງິນ30.000ກີບເປັນສິນຄ້າໄດ້ມາຈາກໜີ້ສິນ ທີ່ໄດ້ຕິດໜີ້ A ເຊີ່ງເອີ້ນວ່າແຫລ່ງທຶນ ຫລືແຫລ່ງເງິນ.
ການບັນທຶກລາຍການບັນດາກະແສ ຫລື ການເຄື່ອນໄຫວ ຂອງມູນຄ່າ ນັບແຕ່ຈຸດເລີ້ມໄປຮອດຈຸດໄປເຖິງ: ຈຳນວນເງິນແຫລ່ງທຶນ ແມ່ນຈະຕ້ອງເທົ່າກັນກັບ ຈຳນວນເງິນນຳໃຊ້ທຶນ.
 - ຈຳນວນເງິນ ນຳໃຊ້ທຶນ 1 = ຈຳນວນເງິນ ແຫລ່ງທຶນ 1
 ຕົວຢ່າງ ກະແສພາຍໃນ ລາຍການຮັບເຄື່ອງເຂົ້າສາງ 10.000 ກີບ.ນຳໃຊ້ ສາງ 10.000 ກີບ = ແຫລ່ງທຶນ: ໂຮງຊ່າງ 10.000 ກີບ (ຜ/ພສຳເລັດຮູບໃນສາງ) (ຜະລິດ)ຊື້ສິນຄ້າຊຳລະພ້ອມ10.000 ກີບນຳໃຊ້: ສາງ 10.000 ກີບ =ແຫລ່ງທຶນ:ຄັງເງິນສົດ10.000 ກີບ (ສິນຄ້າໃນສາງ)
- ຈຳນວນເງິນ ນຳໃຊ້ທຶນ 1 = ຈຳນວນເງິນ ຫລາຍ ແຫລ່ງທຶນ
- ຈຳນວນເງິນ ນຳໃຊ້ທຶນຫລາຍ = ຈຳນວນເງິນ ແຫລ່ງທຶນ 1
ຂາຍຕິດໜີ້ມີກຳໄລ: ຂາຍ 11.000 ກີບ, ຕົ້ນທຶນຊື້ ສິນຄ້າ 8.000 ກີບ.
ມະຫາວິທະຍາໄລວິທະຍາສາດສຸຂະພາບ (University of Health Sciences) ຊື່ຫຍໍ້ ມ.ວ.ສ. ຫຼື UHS ແມ່ນມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງນຶ່ງໃນປະເທດລາວ.
ມະຫາວິທະຍາໄລ ວິທະຍາສາດ ສຸຂະພາບ (ມວສ) ເປັນສະຖາບັນການສຶກສາຊັ້ນສູງ ທາງດ້ານວິທະຍາສາດ ສຸຂະພາບແຫ່ງດຽວໃນ ສປປ ລາວ ຊຶ່ງມີພາລະບົດບາດໃນການສ້າງບຸກຄະລາກອນ ດ້ານສາທາລະນະສຸກໃຫ້ມີ ຄຸນນະພາບດີເລີດ ເພື່ອຕອບສະໜອງກັບຄວາມ ຮຽກຮ້ອງຕ້ອງການຂອງປະຊາຊົນ ແລະ ເຊື່ອມສານກັບພາກພື້ນອາຊີ ແລະ ສາກົນ
ໄຂ້ ຫຼື ອາການຕົວຮ້ອນ ເປັນອາການສະແດງທາງການແພດທີ່ພົບເລື້ອຍ ໝາຍເຖິງການເພີ່ມຂອງອຸນຫະພູມຮ່າງກາຍສູງກວ່າປົກກະຕິຄື 36.5–37.5 °C (98–100 °F) ອັນເປັນຜົນຈາກການປັບສູງຂຶ້ນຂອງອຸນຫະພູມເປົ້າໝາຍທີ່ຮ່າງກາຍພະຍາຍາມຮັກສາໃຫ້ຄົງທີ່ ການສູງຂຶ້ນຂອງອຸນຫະພູມເປົ້າໝາຍນີ້ ກະຕຸ້ນໃຫ້ຄວາມເຄັ່ງຕົວຂອງກ້າມເນື້ອເພີ່ມຂຶ້ນ ແລະ ສັ່ນສະທ້ານ
ເນື່ອງຈາກອຸນຫະພູມເປົ້າໝາຍຂອງຮ່າງການສູງຂຶ້ນເຮັດໃຫ້ຜູ້ປ່ວຍຮູ້ສຶກໜາວທົ່ວໂຕ ທັງໆທີ່ອຸນຫະພູມຮ່າງກາຍສູງຂຶ້ນ ແລະ ເມື່ອອຸນຫະພູມຮ່າງກາຍສູງເຖິງອຸນຫະພູມເປົ້າໝາຍໃໝ່ແລ້ວຈະເຮັດໃຫ້ຮູ້ສຶກອຸ່ນ. ໄຂ້ເປັນການຕອບສະໜອງທາງພູມຄຸ້ມກັນຂອງຮ່າງກາຍທີ່ພະຍາຍາມຕໍ່ຕ້ານການຕິດເຊື້ອບັກເຕຣີ ຫຼື ໄວຣັດ. ໄຂ້ອາດເກີດໄດ້ຈາກຫຼາຍສາເຫດຕັ້ງແຕ່ພາວະທີ່ບໍ່ຮຸນແຮງໄປຈົນເຖິງຮຸນແຮງທີ່ສຸດ. ໂດຍທົ່ວໄປການຮັກສາດ້ວຍການລົດໄຂ້ນັ້ນມັກບໍ່ຈຳເປັນ ເວັ້ນແຕ່ພາວະທີ່ອຸນຫະພູມສູງຂຶ້ນຫຼາຍ. ຢ່າງໃດກໍຕາມການໃຊ້ຢາລົດໄຂ້ມີຜົນຊ່ວຍຫຼຸດອຸນຫະພູມລົງໄດ້ ແລະ ເຮັດໃຫ້ຜູ້ປ່ວຍຮູ້ສຶກສະບາຍຂຶ້ນ.
ໄຂ້ແຕກຕ່າງຈາກພາວະຕົວຮ້ອນເກີນທີ່ຄວບຄຸມບໍ່ໄດ້ (uncontrolled hyperthermia) ໂດຍພາວະຕົວຮ້ອນເກີນເປັນການເພີ່ມຂອງອຸນຫະພູມຮ່າງກາຍສູງກວ່າອຸນຫະພູມເປົ້າໝາຍທີ່ຮ່າງກາຍພະຍາຍາມຮັກສາໃຫ້ຄົງທີ່. ສາເຫດເກີດຈາກການສ້າງຄວາມຮ້ອນຂອງຮ່າງກາຍຫຼາຍເກີນປົກກະຕິ ແລະ/ຫຼື ການປັບອຸນຫະພູມຂອງຮ່າງກາຍທີ່ບໍ່ພຽງພໍ.
ເມືອງແບ່ງ(ອັງກິດMuag Beng)ແມ່ນເມືອງຫນຶ່ງທີ່ນອນໃນແຂວງອຸດົມໄຊເຊິ່ງຫ່າງຈາກເທດສະບານແຂວງ58ກິໂລແມັດເມືອງແບ່ງປະກອບດ້ວຍລາວເທິງລາວລຸ່ມລາວສູງເມືອງແບ່ງມີຊາຍແດນຕິກັບ
ເມືອງແບ່ງມີປະຊາກອນທັງຫມົດແມ່ນປະມານ 37.439 ຄົນຄາດຄະເນ (2017) ມີບ້ານທັງຫມົດ 57 ນອກນັ້ນ ບ້ານມີບ້ານຂ້ອນ ແລະ ບ້ານນ້ຳຂອງທົດລອງເປັນບ້ານສາມສ້າງ ມີໂຮງຮຽນທັງໝົດ 129 ແຫ່ງ. ເອກະຊົນ 1 ແຫ່ງ ໃນນັ້ນໂຮງຮຽນປະຖົມ 58 ແຫ່ງ, ມຕ 13 ແລະ ມປາຍ 6 ແຫ່ງ.
+ ເມືອງແບ່ງ ເປັນເມືອງທີ່ຢຸດຕິການປູກຟິນຢ່າງສິ້ນເຊີງໃນວັນທີ່ 26 ພຶດສະພາ 2003.
Tel +8562095184358 ແລະ ເພີ່ມຕື່ມໂດຍ ທ້າວ ຈັນໄຊ ອິນທະຈອນ ບ້ານປາປາໃຕ້ ເມືອງແບ່ງ ແຂວງອຸດົມໄຊ Email: chansai.btty@gmail.com. youtube: Chansai inthajone
ໝາກສຸກ ໝາກໃສ(ອັງກິດ: chickenpox) ເປັນໂຣກທີ່ເກີດຈາກເຊື້ອໄວຣັດ ວາຣິເຊລາ ມີລັກສະນະອາການເປັນຕຸ່ມແດງ ຕຸ່ມໃສ ຕຸ່ມໜອງ ເກີດຕາມຮ່າງກາຍແລະໃບໜ້າ,ຕາມຫລັງ ແລະມີໄຂ້ນຳ.
“ໝາກ​ສຸກ ​ໝາກ​ໃສ” ພະຍາດ​ນີ້ເກີດຂຶ້ນ​ຈາກ​ການ ​ຕິດ​ເຊື້ອ​ໄວຣັດ ​ແລະ ​ຈະ​ລະບາດ​ຫລາຍ​ໃນ​ຍາມ​ຮ້ອນ ​​​ໂດຍຈະ​ແພ່​ຂະຫຍາຍ​​ຕົວໄວ ຄືກັບໄຂ້ຫວັດ, ​ໂດຍ​ທົ່ວ​​ໄປ​ພະຍາດໝາກສຸກໝາກໃສ ກ່ອນຈະເກີດຕຸ່ມຈະ​ມີ​ໄຂ້ກ່ອນ 1 ມື້​ ຫລື ບາງ​ຄົນ​ຈະມີ​ໄຂ້​ພ້ອມ​ ກັບ​ເປັນ​ຕຸ່ມຜື່ນ​ແດງ​ອອກ​ມາ​ ຕາມ​ຕົນ​ໂຕ, ​ແຂນ​, ຂາ,​ ໃບໜ້າ ​ແລະ ລຳ​ຄໍ, ​ໃນ​ໄລຍະ​ທຳ​ອິດ ​ຈະ​ເກີດ​ເປັນ​ຜ່ືນ​ຄັນ​ແດງໆ ​ຕໍ່​ມາ​ຈະ​ກາຍ​ເປັນ​ຕຸ່ມ​ໃສ ​ແລະ ​ເປັນ​ຕຸ່ມ​ໜອງ​ນຳ​ອີກ ຈາກ​ນັ້ນ​ຈະ​ຄ່ອຍໆ​ຕົກ​ເກັດປະມານ 1-2 ອາທິດ​ກໍ​ຈະ​ເຊົາ ​ແລະ​ຈະ​ກາຍ​ເປັນ​​ເມັດດຳໆ.
ໝາກສຸກໝາກໃສ​​ ເປັນ​ພະຍາດ​ທີ່​ຕິດ​ຕໍ່​ກັນ​ງ່າຍ ​ຈາກການ​ໄອ, ຈາມ, ຈາກການຈັບ​ສຳ​ພັດ​ຖືກນ້ຳໃນຕຸ່ມ​ ໂດຍ​ສະ​ເພາະ​ເດັກນ້ອຍ​ຈະ​ຕິດ​ກັນ​ໄວ້, ຕາມ​ຄວາມ​ເຊື່ອ​ກັນ​ວ່າ​ ຖ້າ​ໃຜ​ເປັນ​ພະຍາດ​ນີ້​ໃຫ້​ກິນ​ໄຂ່ເປັດ ແລະ ດື່ມນໍ້າໃຫ້ຫລາຍໆ ​ຈະ​ຊ່ວຍ​​ໃຫ້​ຕຸ່ມ​ອອກ​ຫລາຍ ແລະ ເຊົາໄວ, ​ແຕ່​ຖ້າ​ມີ​ໄຂ້​ນຳກໍ​ ໃຫ້​ກິນ​ຢາ​ຫລຸດ​ໄຂ້​ໄດ້ ​; ສ່ວນອາຫານ​ທີ່​ຫ້າມ​ກິນ​​ ແມ່ນ​ໝາກ​ໄມ້, ຂອງ​ດອງ, ໄຂ່ໄກ່ ແລະ ຫ້າມອາບນ້ຳເພາະ ຈະເຮັດໃຫ້ຕຸ່ມນັ້ນຝັງຢູ່ທາງໃນ ເຮັດໃຫ້ນານເຊົາໄດ້.
ສຳລັບ​ຄົນ​ທີ່​ເປັນ​​ຕຸ່ມ​ໝາກ​ສຸກ ​ໝາກ​ໃສ​ ຈະ​ມີ​ອາການ​ເຈັບຫົວ, ອິດ​ເມື່ອຍ​ຕາມ​ຕົນ​ໂຕ, ມີ​ໄຂ້, ບໍ່​ຢາກ​ອາຫານ​ເຫລົ່ານີ້​ເປັນ​ຕົ້ນ, ​ແຕ່​ສິ່ງ​ທີ່​ພໍ່​ແມ່​ຕ້ອງ​ລະມັດລະວັງ​ ບໍ່​ໃຫ້​ລູກ​​​ແກະ,​ ເກົາ​ຕຸ່ມ​ເດັດຂາດ​ເພາະ​ຈະ​ເຮັດ​ໃຫ້​ເປັນ​ແປ້ວ ​ແລະ ​ເຮັດ​ໃຫ້​ບາດ​ຕິດ​​ເຊື້​ອນຳ​ອີກ. ແຕ່ຖ້າມີອາການຮ້າຍແຮງ ກໍຄວນໄປປຶກສາແພດໝໍ ເພື່ອຈະໄດ້ຮັບການປິ່ນປົວໃຫ້ທ່ວງທັນ­­­.
ອີຫລ່ານ () ຫຼືຊື່ທາງການວ່າ ສາທາລະນະລັດອິສະລາມອີຫລ່ານ () ແມ່ນປະເທດໃນຕາເວັນອອກກາງ ຕັ້ງຢູ່ໃນອາຊີຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ ເຊິ່ງຊ່ວງກ່ອນປີ ຄ.ສ. 1935 ຊາວຕາເວັນຕົກເອີ້ນວ່າ ແປກ () ຫຼື ເປີເຊຍ (). ມີເຂດແດນຕິດກັບປະເທດອາກເມນີ ສາທາລະນະລັດນາກໍໂນ-ກາລາບັກໂດຍພຶຕິໄນ ແລະອາແຊກບາຍຊັງທາງທິດຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອ ຕິດກັບຄາຊັກສະຖານແລະລັດເຊຍໂດຍມີທະເລກາສະປີແອນ (Mer Caspienne) ຕິດເຕີກເມນິສະຖານທາງທິດຕາເວັນອອກສຽງເໜືອ ຕິດອັບການິສະຖານແລະປາກີສະຖານທາງທິດຕາເວັນອອກ ຕິດອ່າວແປກແລະອ່າວໂອມານທາງທິດໃຕ້ ແລະຕິດຕວກກີແລະອີຣັກ (Kurdistan) ທາງທິດຕາເວັນຕົກ ມີພື້ນທີ່ດິນແດນ 1,648,195 ຕາລາງກິໂລແມັດ. ແມ່ນປະເທດໃຫຍ່ທີ່ສຸດອັນດັບທີສອງໃນຕາເວັນອອກກາງແລະອັນດັບທີ 18 ໃນໂລກ. ມີປະຊາກອນ 78.4 ລ້ານຄົນ ຫຼາຍສຸດເປັນອັນດັບທີ 17 ຂອງໂລກ. ແມ່ນປະເທດດຽວທີ່ມີຊາຍຝັ່ງທະເລກາສະປີແອນແລະມະຫາສະໝຸດອິນເດຍ. ມີຄວາມສຳຄັນທາງພູມລັດຖະສາດອັນຍາວນານ ຍ້ອນທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນກາງເອີລາຊີແລະອາຊີຕາເວັນຕົກ ແລະຢູ່ໃກ້ຊ່ອງແຄບຮຸນມຸດ.
ອີຣ່ານມີອາລະຍະທຳເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດແຫ່ງໜຶ່ງຂອງໂລກ ເລີ່ມດ້ວຍການຕັ້ງລາຊະອານາຈັກກ່ອນເອລຳ (Élam) ເຊິ່ງເປັນອາລະຍະທຳບູຮານໃນ 3200–2800 ປີກ່ອນຄະລິດຕະການ ຊາວແມດ (Mède) ໄດ້ຮວມພື້ນທີ່ເປັນຈັກກະວັດທຳອິດໃນ 625 ປີກ່ອນຄະລິດຕະການ ພາຍຫຼັງຊາວແມດກາຍເປັນຊາດວັດທະນະທຳແລະການເມືອງທີ່ຄອບງຳໃນພາກພື້ນ. ອີຣ່ານມີອຳນາດເຖິງຂີດສຸດລະຫວ່າງຈັກກະວັດອາເຊເມນິດ (Empire achéménide) ເຊິ່ງພະເຈົ້າຊີຣູດມະຫາລາດ (Cyrus le Grand) ຊົງກໍ່ຕັ້ງໃນ 550 ປີກ່ອນຄະລິດຕະການ ເຊິ່ງເມື່ອແຜ່ອານາເຂດໄພສານທີ່ສຸດ ແມ່ນລ້ວນກິນສ່ວນສຳຄັນຂອງໂລກບູຮານ ຕັ້ງແຕ່ບາງສ່ວນຂອງແຫຼມບານກັງ (Balkans) ເຊັ່ນ ທະຣາດ (Thrace), ມາເຊໂດຍ (Macédoine), ແລະບູນກາຣີ (Bulgarie) ແລະເອີລົບຕາເວັນອອກທາງທິດຕາເວັນຕົກ. ຮອດລຸ່ມແມ່ນ້ຳສິນທຸທາງທິດຕາເວັນອອກ ເຮັດໃຫ້ເປັນຈັກກະວັດໃຫຍ່ສຸດໃນໂລກໃນສະໄໝນັ້ນ. ຈັກກະວັດຫຼົ້ມສະຫຼາຍໃນ 330 ປີກ່ອນຄະລິດຕະການ ຫຼັງການພິຊິດຂອງອາແລັກຊັງມະຫາລາດ (Alexandre le Grand) ຈັກກະວັດປາກ (Empire parthe) ກຳເໜີດຂຶ້ນຈາກເຖົ້າຖ່ານແລ້ວຕໍ່ດ້ວຍຈັກກະວັດຊາຊານິດ (Empire sassanide) ໃນ ຄ.ສ. 224 ເຊິ່ງອີຣ່ານກາຍເປັນຊາດນຳໃນໂລກອີກຄັ້ງ ຮ່ວມກັບຈັກກະວັດໂຣແມັງ-ບີຊັງແຕັງ (romain-byzantin) ເປັນເວລາກວ່າສີ່ສະຕະວັດ.
ສົມເດັດພະລາຊາທິບະດີເຟລີເປທີ 6 ແຫ່ງແອສະປາຍ (;; ພະນາມເດີມ ເຟລີເປ ຄວນ ປາໂບນ ອັນໂຟນໂຊ ເດ ໂຕໂດດ ໂລດ ຊານໂຕດ ເດ ບອກບົງ ເດ ກະເລເຊຍ) ຫຼື ສົມເດັດພະລາຊາທິບະດີຟີລິບທີ 6 ແຫ່ງແອສະປາຍ ເປັນພະມະຫາກະສັດແອສະປາຍ ພະລາຊະສົມພົບ 30 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1968 ເປັນພະລາຊະໂອລົດພະອົງທຳອິດໃນສົມເດັດພະລາຊາທິບະດີຄວນ ກາໂລດທີ 1 ແຫ່ງແອສະປາຍ ແລະສົມເດັດພະລາຊິນີໂຊເຟຍແຫ່ງແອສະປາຍ ຊົງດຳລົງພະຍົດ "ອິນຟັນເຕແຫ່ງແອສະປາຍ" ເມື່ອປະສູຕິໃໝ່ ໆ ແລະ "ເຈົ້າຊາຍແຫ່ງອັດສະຕູລີ" ເມື່ອພະລາຊະບິດາສະເດັດຂຶ້ນຄອງລາດ ອະພິເສກສົມລົດກັບເລຕີເຊຍ ອໍຕິດ ໂລກາໂຊລາໂນ.
Sang kham phan teh phaa va re mi thith teh na va su teh na va paa ri sang kaa yah va vaa tun tu mang aa yath saa ma toh aa nou kum pang ou pha tha yaa puth san toh paa tik kaa rith sa mi.
Tou ti yum pi pun teh sang kang phaa va re mi thith teh na va su teh na va paa ri sang kaa yah va vaa tun tu mang aa yath saa ma toh aa nou kum pang ou pha tha yaa puth san toh paa tik kaa rith sa mi.
Taa ti yum pi pun teh sang kang phaa va re mi thith teh na va su teh na va paa ri sang kaa yah va vaa tun tu mang aa yath saa ma toh aa nou kum pang ou pha tha yaa puth san toh paa tik kaa rith sa mi.
Vaishnavism ​ຫຼື Vishnuism (​वैष्णवधर्म​​) - ຫນຶ່ງ​ຂອງຕົ້ນຕໍ ບັນດາທິດທາງ​ A ຄຸນນະສົມບັດ​ທີ່ແຕກຕ່າງກັນ​ຂອງ ​Hinduism​ ທີ່ ນະມັດສະ​ການເປັນ Vishnu​ ແລະ m ນົດ​ ລາວ (ສ່ວນຫຼາຍແມ່ນ Krishna​ ແລະ Rama​​). ສາຂາ​ທັງຫມົດຂອງ Vaishnavism distinguishes ຄໍາຫມັ້ນສັນຍາ monotheistic​ ຂອງ ​Hindu ສຸດ monotheism​. ຄວາມເຊື່ອຖືແລະ​ການປະຕິບັດ​ຂອງປະເພນີ​, ແນວຄວາມຄິດ​ທີ່ສໍາຄັນ​ໂດຍສະເພາະ​ເຊັ່ນ: ​bhakti ແລະ ​bhakti yoga​, ໂດຍອີງໃສ່​ບົດເລື່ອງ​ເຊັ່ນ: ​Vishnu Purana​​, ​Padma Purana​ ». ຕິດຕາມຂອງ Vaishnavism ໄດ້ຖືກເອີ້ນວ່າ​ປົກກະຕິແລ້ວ Vaishnava ​ຫຼື​ ​Vaishnavites​​. ສ່ວນຫຼວງຫຼາຍ​ອາໄສຢູ່ໃນ Vaishnavas ຂອງ ອິນເດຍ​​. ຂໍ້ມູນກ່ຽວກັບ​ຈໍານວນຂອງການ​ຕິດຕາມ​ແມ່ນ contradictory​, ນັກຄົ້ນຄວ້າ​ບາງຄົນໄດ້​ລາຍງານວ່າ Vaishnavas ເຮັດໃຫ້ເຖິງ​ປະມານ 70​% ຂອງການ​ຕິດຕາມ​ທັງຫມົດຂອງ Hinduism, ຄົນອື່ນ​ເວົ້າກ່ຽວກັບ 200 ລ້ານຄົນ. ​ຄໍາວ່າ ​ Vaishnavism ໄດ້ຖືກ​ສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນ​ໂດຍການເພີ່ມ ​suffix​ ແລະ ' -ism ກັບ ​ສັນສະກິດ​ ¯​ຄໍາ Vaishnava(​वैष्णव​,vaiṣṇava​), ຊຶ່ງຫມາຍຄວາມວ່າ "ພັດລົມ​ຫຼື follower ​Vishnu​.
ສີ່ ​Vaishnava ​Sampradaya.
Dwight ຕໍ່ມາ​ໄດ້ຮັບ​ການພັດທະນາ​ໃນຕໍ່ຫນ້າ​ຂອງຕົນຢູ່ໃນ​ປັດຊະຍາຂອງ ​Achintya Bheda Abheda​ ເອ inconceivable ແລະ​ຄວາມແຕກຕ່າງກັນ​, ເຊິ່ງໄດ້​ກໍານົດໄວ້​ທໍາອິດ​ກໍ່ຕັ້ງ ​Gaudiya Vaishnavism​ ແລະ ​Chaitanya​​
​Nimbarka Sampradaya​ ​(​निम्बार्कसम्प्रदाय​ Nimbārka​Sampradāya​​), ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກ​ຍັງເປັນ ​​Hamsa Sampradaya​, ​Kumara Sampradaya, Chatuhsana Sampradaya ຫຼື Sanakadi Sampradaya - ຫນຶ່ງໃນສີ່ຂອງ​ໂຮງຮຽນ philosophical ວາງອໍານາດ (​sampradayas​​) ໃນ Vaishnava​ ປະເພນີຂອງ ​Hinduism​ ໄດ້. Vaishnava Sampradaya ແມ່ນຜູ້ກໍ່ຕັ້ງ​ຂອງ Krishna​ saint ແລະ philosopher ​Nimbarka​​, ອີງຕາມການ​ວິທະຍາສາດ​ທີ່ຢູ່ໃນ ​ຕະວັດທີ XIII​e. ສຸກເສີນ​ຂອງໂຮງຮຽນນີ້​, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ​ສາມ Vaishnava sampradaya ອື່ນໆ​, ໄດ້ມີການ​ຄາດຄະເນ​ໃນໃຈຂອງ ພຣະຄໍາພີ​ຂອງ Hinduism​​, ໂດຍສະເພາະ​ໃນ ​Padma Purana​​
​Kumara.
SANAKA ​​KUMARA: ບໍ່ມີ pilgrimage ຫຼາຍ​ເຊັ່ນ: ນ້ໍາ Ganges ໄດ້​, ຄູອາຈານ​ທີ່ບໍ່ມີ​ຫຼາຍ​ຄືເປັນແມ່​ຂອງຕົນເອງຫນຶ່ງ​ຂອງ, deity ຄື​ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ Vishnu ແລະ Guru ບໍ່ແມ່ນ​ຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດ​ຂອງທັງຫມົດ. ຍັງບໍ່ມີ​ອ້າຍ​ອື່ນໆເຊັ່ນ: ສັນຕິພາບ​, ບໍ່ມີ penance ອື່ນທີ່ຄ້າຍຄື​ຄວາມຈິງ​, ບໍ່ມີ​ການເພີ່ມ​ການອື່ນໆ​ກ່ວາ​ດີກວ່າ​ຄວາມລອດ​ຂອງຈິດວິນຍານ​ແລະ​ບໍ່ມີ​ນ້ໍາ​ເຊັ່ນ: Ganges ໄດ້​ບໍ່ມີແມ່ນ. Charity ຄວາມສຸກ​, ແລະການທໍາລາຍ​ແມ່ນມີພຽງແຕ່​ສາມ​ການເຄື່ອນໄຫວຂອງ​ຄວາມຮັ່ງມີ. ຄວາມຮັ່ງມີ​ທີ່ຖືກນໍາໃຊ້​ທັງ​ໃນການເຮັດ​ຄວາມໃຈບຸນ​ຫຼື​ແມ່ນ​ຮັກ​ທີ່ໄດ້ຮັບການ​ທໍາລາຍ. ພືດ​ກໍ່ຕ້ອງມີ​ຊີວິດແລະ​ບໍາລຸງລ້ຽງແລະ​ປົກປັກຮັກສາ​ສັງຄົມ​ມະນຸດທີ່ມີ​ຫມາກໄມ້ຂອງຕົນ​, ຮາກແລະ​ສາຂາ. ຖ້າຫາກວ່າ​ຜູ້ຊາຍ​ບໍ່ໄດ້ chant ບໍລິສຸດ, ຫຼັງຈາກນັ້ນທ່ານ​ແມ່ນຄ້າຍຄື​ເປັນບຸກຄົນທີ່​ເສຍຊີວິດ.
SANANDANA KUMARA: Bhagavan (​Krishna​) ຫມາຍຄວາມວ່າ​, ຫນຶ່ງໃນ​ຜູ້ທີ່ເປັນ​ອັນເຕັມທີ່ຂອງ splendours ທັງຫມົດ, ທັງຫມົດ virtuousness ແລະ​ສາສະຫນາ, fame ທັງຫມົດ​, ທັງຫມົດທີ່​ມີຄວາມຮູ້, ທຸກຄົນຮັ່ງມີ​ແລະໂຊກດີ​ແລະຍັງ​ມີ​ຄວາມບໍ່ມີໃຈ​ທັງຫມົດ​ແລະຜູ້ທີ່​ຍັງຮູ້​ສາເຫດຂອງ ການສ້າງແລະ​ການທໍາລາຍ. ຫນຶ່ງໃນ​ຜູ້ທີ່ມີ​ຄວາມຮູ້ໃນການ​ທັງຫມົດເຫຼົ່ານີ້ 6 ສິ່ງທີ່​ມີສິດທີ່ຈະ​ໄດ້ຮັບການ​ເອີ້ນວ່າການ​ຮຽນຮູ້ໄດ້.
SANATANA​ KUMARA: ຫນຶ່ງຕ້ອງ​ປະຕິບັດຕາມ​ກົດລະບຽບ​ດັ່ງທີ່ມັນ​ໄດ້ຮັບການ​ອະທິບາຍ​ໃນບົດເລື່ອງ​ທີ່ສັກສິດທີ່​ສຸດ Dashami (ມື້​ທີສິບ​), Ekadashi (​Eleventh ວັນ​) ແລະ Dwadashi (ມື້​ລໍາ​). ຫນຶ່ງຄວນຈະ​ຫຼີກເວັ້ນການ​ດັ່ງນີ້​ສິບ​ສິ່ງທີ່ກ່ຽວກັບ Dashami pots ມື້​ແລະເຮືອ​ທີ່ເຮັດດ້ວຍ​ທອງແດງ​, ກິນອາຫານ​ທັນຍະພືດ​້ໍາເຜີ້ງ​, ທຽມກັບຜັກຫົມ​, ຜັກ, ຖົ່ວ​ແລະ​ອາຫານໃຫ້​ຄົນອື່ນ​ມີອາຫານ​ສໍາລັບການ​ເວລາສອງໃນ​ການຕໍ່ມື້ແລະ​ເຮັດໃຫ້​ຕິດຕໍ່ພົວພັນ​ທາງເພດກັບ​ພັນລະຍາ. ໃນ Ekadashi​, ດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້​ຄວນຈະເປັນ​ການພະນັນ avoided-​, ນອນ​, chewing ໃບ​ແມງ, ຖູ​ແຂ້ວ​, ຄວາມຮຸນແຮງ, ແລະ copulating untruth​. ໃນ Dwadashi​, ດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້​ຄວນຈະເປັນ​ການລາຍ avoided- ຂອງ bronze, ເຫລົ້າທີ່ເຮັດຈາກ​, ້ໍາເຜີ້ງ​, ນ້ໍາ​, untruth​, ດໍາເນີນການ​ອອກກໍາລັງກາຍ​, ໄປ​ຢູ່ຕ່າງປະເທດ​, ມີ​ສະບຽງອາຫານ​ສອງຄັ້ງ​ໃນລະຫວ່າງມື້​, copulating ແລະ​ການສໍາຜັດກັບ​ສິ່ງທີ່​ບໍ່ແມ່ນ​ຕົກເປັນມູນຄ່າ​ການສໍາຜັດ​ແລະ​ການກິນອາຫານ​ຝັກ.
SANATKUMARA: ​ຫນຶ່ງໃນ​ຜູ້ທີ່ມີ​ແມ່ນຕົນເອງ​ຮູ້​ບໍ່​ເຫັນ​ການເສຍຊີວິດ​ຂອງຮ່າງກາຍ, ພະຍາດ​ຫຼື​ຄວາມໂສກເສົ້າ​ເພາະວ່າ​ເຂົາເຂົ້າໃຈວ່າ​ຕົນເອງ​ທີ່ແທ້ຈິງແມ່ນ​ຈິດວິນຍານ (​Atma​). ໃນເວລາ​ອາຫານທີ່​ບໍລິສຸດແມ່ນ​ຫຼັງຈາກນັ້ນ​ຕົນເອງໃນ​ການກາຍເປັນ​ບໍລິສຸດແລະ​ໃນເວລາທີ່​ຕົນເອງໃນ​ການກາຍເປັນ​ບໍລິສຸດ​ຫຼັງຈາກນັ້ນລາວ acquires ຄວາມຊົງຈໍາ​ຂອງຊີວິດ​ທີ່ຜ່ານມາ​ຂອງຕົນ (​Smriti​) ແລະເຂົາ attains ຄວາມຮູ້​ກ່ຽວກັບ​ນິລັນດອນ​ຖາວອນ​ຂອງຈິດວິນຍານ​ແລະລັກສະນະ ephimeral ຂອງຮ່າງກາຍ​ທາງດ້ານຮ່າງກາຍ​. Fools ແລະປະຊາຊົນ ignorant ມີຄວາມຢ້ານກົວ​ຂອງພັນ​ຂອງສິ່ງຕ່າງໆ​ແຕ່ຜູ້ຊາຍທີ່​ໄດ້ຮຽນຮູ້​ໄດ້​ຜູ້ທີ່​ໄດ້ບັນລຸນິ​ຕົນເອງ realization, ບໍ່ໄດ້​ຮັບຜົນກະທົບ​ໂດຍຄວາມຢ້ານກົວ​ໄດ້. ການເສຍຊີວິດ​ແລະຄວາມຢ້ານກົວ​ໄດ້ຮັບການ conquered. ການ Enviroment ອຸປະກອນການ​ເປັນ​ມິດແລະ​ເປັນ​ອຸທິດ​ດ້ວຍມື folded ໄດ້.
«​ໂດຍບໍ່ມີການ​ໄດ້ຮັບ ການອຸທິດໃຫ້​ນັກສຶກສາໄດ້​ ຈາກ​ທີ່ແທ້ຈິງ ​guru​ ເປັນຂອງ ສໍາເລັດຂອງ​ສານຸສິດຂອງ​​, ​Mantra​ ຈະບໍ່ມີ ຜົນກະທົບ. ສໍາລັບເຫດຜົນ​ນີ້, ສີ່ Vaishnava​ Sampradaya ເລີ່ມ ​Lakshmi​ ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ Brahma​​, ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ Rudra​ ແລະ Sanaka​ (ຫນຶ່ງໃນ ສີ່ Kumaras​​), ຈະ​ປາກົດຢູ່ໃນ​ສະຖານທີ່​ສັກສິດຂອງ pilgrimage ​Jagannatha Puri​ ແລະອະນາໄມ​ທັງຫມົດຂອງ ດິນ​ ຢູ່ໃນຍຸກຂອງ Kali​ ໄດ້. ​Lakshmi​ ເລືອກ​ເປັນ​ຜູ້ຕາງຫນ້າຂອງ Sampradaya ລາວ Ramanuja​​. ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ​ຈະເລືອກເອົາ Brahma Madhvacarya​​, ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ ​Rudra​ ຈະເລືອກເອົາ ​Vishnuswami​​, ແລະສີ່ Kumaras Nimbadityu​. Badarayana​, '​'Padma Purana", Kashiraj Publications, 2002 reprint​.ຕິດຕາມຂອງ Nimbarka Sampradaya ເຊື່ອວ່າ​ຜູ້ກໍ່ຕັ້ງຂອງ Nimbarka sampradaya ໃນຕົວຈິງແລ້ວ​ບໍ່ໄດ້​ອາໄສຢູ່ໃນ ​ອາຍຸປານກາງ​​, ແລະໃນ​ຕອນຕົ້ນຂອງ Kali​ ຫຼາຍກ່ວາ 5000 ປີ​ກ່ອນຫນ້ານີ້.
​ລໍາ​ຕະຫຼອດຊີວິດ (​​brahmacari​​). ຫຼັງຈາກ​ການເລີ່ມຕົ້ນ​ເຂົ້າໄປໃນ Gopala​, mantra Kumara ໄວ້ meditation ຂອງຕົນກ່ຽວກັບ​ການ​ບໍ່ມີຕົວຕົນ Brahman​​, ແລະຮັບຮູ້​ວ່າການ​ສະແດງອອກ​ໃນເບື້ອງຕົ້ນຂອງ​ຢ່າງແທ້ຈິງ​ຄວາມຈິງແລະ​ເປັນແຫຼ່ງຂອງ​ການ​ມີຕົວຕົນ Brahman​ ແມ່ນບຸກຄົນທີ່​ຂອງຝ່າຍພຣະເຈົ້າ​ສູງສຸດ [​Krishna​ ຫຼັງຈາກ​ທີ່ໄດ້ຮັບ​ຄວາມເມດຕາຂອງ Krsna ແລະ​ການເລີ່ມຕົ້ນ​ການທາງວິນຍານ Vaishnava​. ປະເພນີ​, ພວກເຂົາເຈົ້າ​ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນ​ທີ່ຈະປະກາດ​ເສັ້ນທາງຂອງການ renunciation ໄດ້. ໃນໄລຍະ​ເລີ່ມຕົ້ນຂອງ ​Vaishnavism​​, ພວກເຂົາເຈົ້າ​ຍັງໄດ້ຮັບ Shalagram ສິນ​​, ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກ​ກັນໃນນາມ '​'Sri Bhagavan Sharveshvara"​, ທີ່, ອີງຕາມການ Vaishnavas ຂອງ Nimbarka Sampradaya​, ເລີ່ມມີ​ເວລາທີ່​ແລະ ການຍົກຍ້າຍ​ຍັງຈາກ ​guru​ ການໃຫ້ນັກຮຽນ​ຂອງເຂົາເຈົ້າໃນ parampara​​.
ວັນນະຄະດີ​ທີ່ເຮັດວຽກ Kumarov.
​ຜູ່ຂຽນ​ສະ Kumar "​Sanat​-​kumara Samhita"​, ຊຶ່ງເປັນ​ທີ່ອຸທິດໃຫ້​ການລາຍລະອຽດ​ຂອງການໄຫວ້" Radha​ ແລະ Krishna​​. ພິຈາລະນາ​ນອກຈາກ​ຈະເປັນ​ຜູ້ຂຽນຂອງ "​ຂອງເຂົາເຈົ້າ​"​, Sanat kumara​-​Tantra​, ຊຶ່ງ​ແມ່ນສ່ວນຫນຶ່ງຂອງ Vaishnava​ ຫນັງ ​Pancaratra​​. ນິທານທີ່ເປັນ​ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ​ກັບເຂົາເຈົ້າແລະ​ສອນ​ເຂົາເຈົ້າສາມາດ​ໄດ້ຮັບການ​ພົບເຫັນຢູ່ໃນ​ຈໍານວນຫຼາຍ Puran​ ແລະ Vedic​​. ລາຍລັກອັກສອນ ​Hinduism​ ເປັນ ສີ Sarvesvara​,Sri Nimbarkacarya Aur Unka Sampraday, Akhila Bharatiya Nimbarkacarya Pithas ໄດ້ຖືກ​, Salemabad​, Rajasthan, ອິນເດຍ​, 1972 ມັນ​ແມ່ນເນື່ອງມາຈາກ​ຄວາມຈິງທີ່ວ່າ​ຜູ້ກໍ່ຕັ້ງ​ຕົ້ນສະບັບຂອງ​ປະເພນີຂອງ Nimbarka Sampradaya ໄດ້ຖືກ​ພິຈາລະນາ​ທີ່ຈະໄດ້​ສີ່ Kumaras​, ໂຮງຮຽນ Nimbarka​ ໄດ້​ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກ​ຍັງ ເປັນ '​' Kumara Sampradaya​. '​'
mantra Yugala.
'​'​Radha Krishna Radha Krishna Krishna Krishna Radhe Radhe ​Radhe Shyam Radhe Shyam Shyam Shyam Radhe Radhe​'​'​
​ເອກະສານອ້າງ.
​* Guy L. Beck​, Guy ປີ 2004 Hare Krishna Mahamantra​: Gaudiya Vaishnava ການປະຕິບັດ​ແລະ​ປະເພນີ Hindu ຂອງສຽງ​ທີ່ສັກສິດ ບັນນາທິການ​ນາມສະກຸນ​:​Bryant, Edwin Edwin F. Bryant​, Maria L. Ekstrand
ການ Hare Krishna ການເຄື່ອນໄຫວ​: ການ​ພົວພັນຊຶ່ງ Postcharismatic ຂອງ​ການປະ​ທາງສາສະຫນາ ນິວຢອກ ​Columbia University Press​ ISBN 023112256X
​* Brooks Charles R. ປີ 1989 ການ Hare Krishna ໃນ​ອິນເດຍ Princeton​, NJ ​Princeton ວິທະຍາໄລ​ກົດ​ frontcover ISBN 069100031X
​* Klostermaier Klaus K. Klostermayer​, Klaus ປີ 2007 ການສໍາຫລວດການ Hinduism Albany​, NY [State ວິທະຍາໄລ​ນິວຢອກ​ເຣຍ] printsec frontcover ISBN 0791470822
​Brahma Sampradaya​ - ຫນຶ່ງຂອງ sampradayas​ ໃນ ​Vaishnavism​e​, ເລີ່ມມີການ Брахмы. ​ຜູ້ຕິດຕາມຂອງ Brahma Sampradaya ເຊື່ອ​ວ່າຄວາມຮູ້ Vedic ກັບ Brahma ໄດ້ຜ່ານການ​ເບື້ອງຕົ້ນ​ໃນໄລຍະ​ການສ້າງ​ຂອງຈັກກະວານ​ແລະໄດ້​ນັບຕັ້ງແຕ່​ໄດ້ຜ່ານການ​ກ່ຽວກັບ​ລະບົບຕ່ອງໂສ້​ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ​ຈາກ ​guru​ ການໃຫ້ນັກຮຽນ​ໄດ້. ຊຶ່ງເປັນ​ຜູ້ຕິດຕາມ​ຂອງ Gaudiya Vaishnavism ແລະ​ຜູ້ຕາງຫນ້າ​ໃນປະຈຸບັນ​ຕົ້ນຕໍຂອງ Brahma​, Madhva​-​Gaudiya Sampradaya​.
​ຜູ້ຕິດຕາມຂອງ​ປະເພນີນີ້​ເຊື່ອວ່າ Vedic​ ຄວາມຮູ້ descends ຈາກ Brahma. ໃນແນວຄວາມຄິດ Vedic ໄດ້, sampradayas ເຫຼົ່ານີ້​ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນ​ຢູ່ໃນການສ້າງ​ຂອງຈັກກະວານ​ແລະການ​ອົດທົນຈົນເຖິງ​ປັດຈຸບັນ​ປະຈຸບັນ​ຢູ່ໃນບຸກຄົນ​ຂອງ guru ຂອງຕົນເອງ​ຂອງນັກຮຽນ​ໄດ້. ເນື່ອງຈາກ​ຄວາມສອດຄ່ອງຂອງ​ລະບົບສາຍສົ່ງ​ຂອງຄວາມຮູ້​, ທັງຫມົດ gurus ຜ່ານມາ​ປະຈຸບັນ​, ໃນຄໍາສອນ​ຂອງແມ່​ພຣະວິນຍານທີ່​ປະຈຸບັນ. ຂະບວນການ Vedic ຮັບຮອງວ່າ​ລະບົບສາຍສົ່ງ​ທີ່ຍັງ​ບໍລິສຸດ​ໂດຍການ​ຮັບປະກັນ​ຄຸນສົມບັດ​ຂອງ​ການຜະລິດ​ໄດ້.
​ປົກກະຕິແລ້ວ Brahma sampradaya ເອີ້ນວ່າ ​Brahma​ - ​Madhva​ ​Sampradaya​​, ເນື່ອງຈາກວ່າ​ການສິດສອນ​ມາຜ່ານ Madhavacarya​.
ນອກນັ້ນຍັງມີ​ແມ່ນການເຊື່ອມຕໍ່​ປົກກະຕິແລ້ວ Gaudiya Vaisnava Sampradaya ສະນັ້ນມັນຖືກ​ເອີ້ນວ່າ - ​​Brahma​ - ​Madhva​ - ​Gaudiya​ Vaisnava​ ​Sampradaya​​
SRI KRSNA​ ​Brahma​ Narada Munis​ ​Vyasadeva​ ​Madhvacarya​ Padmanabha Tirtha Nrhari Tirtha​ Madhava Tirtha Aksobhya Tirtha Jaya Tirtha​ Jnanasindhu Tirtha Dayanidhi Tirtha Vidyanidhi Tirtha Rajendra Tirtha Jayadharma Tirtha Purusottama Tirtha Brahmanya Tirtha Vyasa Tirtha​ Laksmipati Tirtha ​Madhavendra Puri​ A)​Isvara Puri​​, b)​Nityananda Prabhu​​, c)​Advaita Acharya​ Sri Caitanya Mahaprabhu​ A)​Rupa Goswami​​, b)​Sanatana Goswami​​, c)Svarupa Damodara Goswami​ A)​Raghunatha dasa Goswami​​, b)​Jiva Goswami​ Krsnadasa Kaviraja Goswami​ Narottama dasa Thakura​ Visvanatha Cakravarti Thakura​ A)​Baladeva Vidyabhusana​​, b)​Jagannatha dasa Babaji​​Bhaktivinoda Thakura​ ​Gaurakisora ​​dasa Babaji​ ​Bhaktisiddhanta Sarasvati Thakura​ ​A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada​(​ກໍ່ຕັ້ງ Acharya ຂອງ ​ISKCON​​) ​Brahma Samhita​
Vishnu Purana (​ विष्णुपुराण​, Viṣṇu Puranas - Purana ກ່ຽວກັບ ​Vishnu​) - ທາງສາສະຫນາ Hindu​ ຫນັງສື, ຫນຶ່ງຂອງ eighteen ໄດ້ Maha​-​Puranas​​.
​ພິຈາລະນາ​ເປັນຫນຶ່ງໃນ​ວັດຖຸບູຮານ​ຫຼາຍທີ່ສຸດ (​ສະຕະວັດທີ IV​, V​) ແລະ​ອໍານາດ​, ຮູບແບບ​ຄລາສສິກຂອງ​ປະເພດການ. ນາງໄດ້ຮັບການ​ຊື່ຂອງ "​Purana Ratna​" (​gem ຂອງ Puranas​) ໄດ້.
ນໍາສະເຫນີໃນ​ຮູບແບບຂອງການ​ປຶກສາຫາລື​ລະຫວ່າງ​ການ Parasara​ ແລະສານຸສິດ​ຂອງພຣະອົງ Maitreya​​. ໄດ້ແບ່ງອອກເປັນ​ຫົກພາກສ່ວນ​. ຫົວຂໍ້​ຕົ້ນຕໍແມ່ນ​ການສ້າງ myths ຂອງນາງ​, ເລື່ອງຂອງ​ຮົບລະຫວ່າງ Asura​ ແລະ
ຍິງສາວ​​, ​ນົດ​ຂອງ Vishnu​​, genealogy ແລະປະຫວັດສາດ​ຂອງ​ຄົນ legendary. ບັນຈຸ​ຫນ້ອຍກ່ວາ 7000 slokas​​, ອີງຕາມການ legend, ໃນການເຊື່ອມຕໍ່​ກັບ​ຄໍາຖາມ​ຄວາມຊື່ສັດ Vishnu Purana​, ເມື່ອ​ມີປະມານ 23 ພັນຄົນ​.
ນີ້ແມ່ນການ​ທໍາອິດຂອງ Puranas ໄດ້, ແປກັບ ​ສັນສະກິດ​ ແລະໃນ​ພາສາເອີຣົບ (​ການແປພາສາ r G. Wilson​] ປະກົດຢູ່ໃນ 1840​).
ອາຫານຝະລັ່ງ ແມ່ນອາຫານການກິນຂອງຊາວຝະລັ່ງໃນປະເທດຝະລັ່ງ. ອາຫານຫຼັກສຳຄັນທີ່ມັກຂາດບໍ່ໄດ້ທຸກມື້ ແມ່ນ ເຂົ້າຈີ່ ເນີຍແຂງ ເຫຼົ້າແວງ ແລະ ຊີ້ນສັດຕ່າງ ໆ.
ສ່ວນປະກອບຫຼັກ.
ຜັກທີ່ນິຍົມໃຊ້ໄດ້ແກ່ ມັນຝະລັ່ງ ເຂົ້າ​ບາ​ເລ ກາລົດ ໝາກຖົ່ວຂຽວ ຜັກລີກ ຫົວຜັກກາດ ໝາກເຂືອຫຳມ້າ ໝາກອຶຍາວພຸ່ນ ແລະ ຫອມແດງ.
ໝາກໄມ້ທີ່ນິຍົມກິນໄດ້ແກ່ ໝາກກ້ຽງ ໝາກເລັ່ນ ໝາກກ້ຽງເປືອກບາງ ໝາກພິດ ໝາກຄາຍ ໝາກໂປ່ມ ໝາກຈອງ ໝາກພລຳ ໝາກເຊີຣີ ໝາກສະຕໍເບີຣີ ໝາກຣາສເບີຣີ ໝາກແບລັກເບຣີ ໝາກເຣດເຄີເຣນ ໝາກແບລັກເຄີເຣັນ ໝາກອະງຸ່ນ ແລະ ໝາກກ້ຽງໃຫຍ່.
ຊີ້ນສັດຫຼັກ ໆ ໄດ້ແກ່ ໄກ່ ເປັດ ຫ່ານ ນົກກາງແກ ໄກ່ງວງ ນົກ​ກະທາ ງົວ ລູກງົວ ໝູ ແກະ ລູກແກະ ກະຕ່າຍ ມ້າ ກົບ ຫອຍໂຂ້ງ ປາກັບອາຫານທະເລຫຼັກ ໆ ໄດ້ແກ່ ປາຄອດ ປາຊາດີນ ປາທູນ້າ ປາແຊມ້ອນ ປາເທຣົາ ຫອຍແມງຜູ້ ຫອຍນາງລົມ ກຸ້ງ ປາເຮີຣິງ ແລະ ປາໝຶກ.
ອາຫານປະຈຳຊາດ.
ອາຫານມື້ນຶ່ງມັກປະກອບດ້ວຍອາຫານສາມຊຸດ ແມ່ນ "hors d'œuvre" ຫຼື "entrée" (ອາຫານຈານທຳອິດ ລາງເທື່ອມີຊຸບນຳ), "plat principal" (ອາຫານຈານຫຼັກ), "fromage" (ເນີຍແຂງ) ແລະ/ຫຼື "dessert" (ຂອງຫວານ), ລາງເທື່ອອາດໃຫ້ກິນສະລັດກ່ອນເນີຍແຂງຫຼືຂອງຫວານນຳດ້ວຍ.
ອາກຊັງຕິນ ຫຼືຊື່ເຕັມ ສາທາລະນະລັດອາກຊັງຕິນ () ແມ່ນໜຶ່ງໃນປະເທດໃນອາເມລິກາໃຕ້ (ອາເມລິກາລາແຕັງ) ຕັ້ງຢູ່ລະຫວ່າງກາງພູອັງດີດທາງທິດຕາເວັນຕາເວັນຕົກ ແລະ ມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕິກໃຕ້ທາງທິດຕາເວັນອອກ. ມີພົມແດນຈົດປະເທດປາຣາກວາຍແລະປະເທດໂບລີວີທາງພາກເໜືອ, ຈົດປະເທດອູຣູກວາຍແລະປະເທດບະເຣຊິນທາງພາກຕາເວັນອອກສຽງເໜືອ, ແລະຈົດປະເທດຈີເລທາງພາກຕາເວັນຕົກແລະພາກໃຕ້. ອາກຊັງຕິນແມ່ນປະເທດທີ່ມີພື້ນທີ່ໃຫຍ່ເປັນອັນດັບທີ 2 ຂອງທະວີບອາເມລິກາໃຕ້ ຮອງຈາກບະເຣຊິນ ແລະມີພື້ນທີ່ໃຫຍ່ເປັນອັນດັບທີ 8 ຂອງໂລກ.
ປະເທດອາກຊັງຕິນເປັນຫົວເມືອງຂອງຈັກກະວັດແອສະປາຍໃນປີ ຄ.ສ. 1512 ຕໍ່ສູ້ນຳແອສະປາຍເພື່ອເປັນເອກະລາດລະຫວ່າງປີ ຄ.ສ. 1810–1818 ແລະ ມີສົງຄາມກາງເມືອງເຊິ່ງຢຸດສິ້ນໃນປີ ຄ.ສ. 1861.
ປະເທດຈີເລ (Chile) ຫຼື ຊີລີ, ຊື່ຢ່າງເປັນທາງການແມ່ນ ສາທາລະນະລັດຈີເລ, ແມ່ນປະເທດໃນທະວີບອາເມລິກາໃຕ້. ມີເນື້ອທີ່ຕິດຊາຍຝັ່ງທະເລຍາວລະຫວ່າງເທືອກເຂົາອັງດີດແລະມະຫາສະໝຸດປາຊີຟິກ. ມີອານາເຂດຈົດປະເທດອາກຊັງຕິນທາງທິດຕາເວັນອອກ ຈົດໂບລີວີທາງທິດຕາເວັນອອກສຽງເໜືອ ແລະຈົດເປຣູທາງທິດເໜືອ.
ນິວຊີແລນດ໌ (New Zealand) ຫຼື Aotearoa ໝາຍເຖິງດີນແດນເມຖະຍາວ ສີຂາວ ຫຼື Niu Tirenio ເຊິ່ງເປັນການທັບສັບຈາກພາສາອັງກິດ ແມ່ນປະເທດເກາະເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ມະຫາສະໜຸດປາຊີຟິກ ທາງຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ ແລະ ປະກອບດ້ວຍ 2 ເກາະໃຫຍ່ແມ່ນ ເກາະເໜືອ ແລະ ເກາະໃຕ້ ນອກນັ້ນ ກໍ່ຍັງມີເກາະນ້ອຍ ໆ ອີກ ແລະ ມີນະຄອນຫຼວງຊື່ເວວລິງຕັນ. ນູແວນ​ເຊລັງແມ່ນປະເທດທີ່ຢູ່ຫ່າງໄກຈາກປະເທດອື່ນຫຼາຍທີ່ສຸດ ປະເທດທີ່ຢູ່ໃກ້ທີ່ສຸດແມ່ນອົດສະຕາລີ ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ທາງຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອຂອງເກາະໃຫຍ່ 2.000 ກິໂລແມັດ ໂດຍມີທະເລແທສມັນຂັ້ນກາງ ແຜ່ນດິນທີ່ຕິດທາງດ້ານໃຕ້ແມ່ນທະວີບອັງຕາກຕິກ ແລະທາງເໜືອນູແວນກາເລໂດນີ ຟີຈີແລະຕົງກາ.
ນູແວນ​ເຊລັງເຄີຍເປັນຫົງເມືອງຂອງອັງກິດດ້ວຍສົນທິສັນຍາ ໄວທັງກິ (Treaty of Waitangi) ເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1840 ເຊິ່ງສັນຍາໄວ້ວ່າຈະໃຫ້ອິສະລະພາບໃນການປົກຄອງຕົນເອງ (complete chieftainship/tino rangatiratanga) ແກ່ຊາວມາວຣີຜູ້ເປັນຊາວພື້ນເມືອງຂອງປະເທດ. ໃນປະຈຸບັນຄວາມໝາຍທີ່ແນ່ນອນຂອງສົນທິສັນຍານີ້ຍັງຄົງແມ່ນຂໍ້ຜິດພາດ ແລະຍັງຄົງເປັນເລື່ອງທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດການແບ່ງແຍກແລະຄວາມບໍ່ພໍໃຈ ແຕ່ປີ ຄ.ສ. 1840 ນູແວນ​ເຊລັງໄດ້ພັດທະນາຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ຈົນເປັນປະເທດອິດສະລະທີ່ມີລັດທະສະພາໃນລະບອບປະຊາທິປະໄຕ ແລະຢູ່ພາຍໃຕ້ພະມະຫາກະສັດຂອງກະສັດແຫ່ງນູແວນ​ເຊລັງ ເຊິ່ງເປັນພະມະຫາກະສັດພະອົງດຽວກັບປະເທດອື່ນໃນເຄືອຈັກກະພົບ. ນູແວນ​ເຊລັງຮັບຜິດຊອບການຕ່າງປະເທດຂອງໝູ່ເກາະຄຸກແລະນີອູອີ ເຊິ່ງປົກຄອງຕົນເອງ ແລະປົກຄອງ ໂຕເກເລົາເປັນເມືອງຂື້ນ.
ເນື້ອທີ່ສ່ວນໃຫຍ່ຂອງນູແວນ​ເຊລັງມີພູມອາກາດອົບອຸ່ນ ແລະພູມິປະເທດມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍແລະສວຍງານ ເສດຖະກິດຂອງນູແວນ​ເຊລັງເນັ້ນການຄ້າ ໂດຍມີພື້ນຖານຈາກກະສິກຳ ຊາວນູແວນ​ເຊລັງໂດຍທົ່ວໄປມັກການເດີນທາງ ແລະສະໜັບສະໜູນການຮ່ວມມືກັນລະຫວ່າງປະເທດແລະສິ່ງແວດລ້ອມ ກິດຈະກຳພາຍນອກ ແມ່ນກິດຈະກຳທີ່ນິຍົມກັນໂດຍສະເພາະກິລາຕ່າງໆຄື ຣັບບີ້ ຄຣິກເກັດ ແລະເບສບອນ ລວມເຖິງກິລາເອັສຕຣີມສະປອດແລະການຍ່າງມາຣາທອນ.
ຊື່ປະເທດ.
ຄຳວ່າ ນູແວນເຊລັງ ໃນພາສາອັງກິດແມ່ນ New Zealand "ນິວຊີແລນ". ຄຳໃນພາສາລາວມາຈາກຊື່ປະເທດໃນພາສາຝະລັ່ງແມ່ນ Nouvelle-Zélande ເຊິ່ງແປວ່າ "ເຊລັງໃໝ່" (ນູແວນ "Nouvelle" ແປວ່າ ໃໝ່) ສ່ວນຄຳວ່າ ເຊລັງ (Zélande) ມາຈາກຄຳວ່າ Zeeland ໃນພາສາໂຮນລັງ ເຊິ່ງເປັນແຂວງໜຶ່ງຂອງປະເທດໂຮນລັງ ເຫດທີ່ມີຊື່ກ່ຽວຂ້ອງກັບແຂວງຂອງໂຮນລັງກໍຍ້ອນວ່ານັກສຳຫຼວດຊາວໂຮນລັງຊື່ວ່າ Abel Tasman ເປັນຊາວຕາເວັນຜູ້ທຳອິດທີ່ຄົ້ນພົບນູແວນເຊລັງ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ນັກສຳຫຼວດຊາວອັງກິດຊື່ ເຈມ ຄຸກ (James Cook) ກໍໄດ້ປ່ຽນການສະກົດແບບໂຮນລັງໃຫ້ເຂົ້າກັບການສະກົດແບບພາສາອັງກິດ.
ປະເທດນູແວນເຊລັງມີປະຊາກອນປະມານ 4,401,916 ຄົນ (ກວດສອບເມື່ອປີ ຄ.ສ. 2014).
ຊາວນູແວນເຊລັງສ່ວນຫຼາຍເວົ້າພາສາອັງກິດເປັນພາສາແມ່ ໂດຍເປັນພາສາທີ່ເວົ້າໂດຍ 98% ຂອງປະຊາກອນປະເທດ. ພາສາອັງກິດສຳນຽງນູແວນເຊລັງມີລັກສະນະຄ້າຍຄຶງກັບພາສາອັງກິດສຳນຽງອົດສະຕາລີ ຍ້ອນວ່າທັງສອງມີປະຫວັດຄວາມເປັນມາທີ່ໃກ້ຄຽງກັນ.
ນອກຈາກພາສາອັງກິດ ພາສາທີ່ເວົ້າອີກພາສານຶ່ງແມ່ນພາສາມາວຣີ ແມ່ນພາສາຂອງຊາວພື້ນເມືອງມາວຣີ ເຊິ່ງເປັນຜູ້ຢູ່ອາໄສກ່ອນທີ່ຊາວອັງກິດອົບພະຍົບມາຢູ່ນູແວນເຊລັງ. ມີຊາວພື້ນເມືອງມາວຣີທັງໝົດ 599,000 ຄົນ ແຕ່ມີຜູ້ເວົ້າພາສາມາວຣີປະມານ 148,000 ພາຍໃນປະເທດ (ປີ ຄ.ສ. 2013) ແລະ ມີ 100,000 ຄົນທີ່ອ້າງວ່າຕົນຟັງອອກແຕ່ເວົ້າບໍ່ໄດ້ (ປີ ຄ.ສ. 1995).
ໂອເຊອານີ () ແມ່ນຊື່ທີ່ໃຊ້ເອີ້ນກຸ່ມຂອງໝູ່ເກາະຕ່າງ ໆ ໃນມະຫາສະໝຸດປາຊີຟິກ ການໃຊ້ໃນວົງແຄບ ໝາຍເຖິງ ໝູ່ເກາະໂປລີເນຊີ (ລວມນູແວນເຊລັງ) ໝູ່ເກາະເມລາເນຊີ (ລວມນູແວນກີເນ) ແລະໝູ່ເກາະມີກະໂລເນຊີ ການໃຊ້ໃນວົງກວ້າງຈະລວມອົດສະຕະຣາລີເຂົ້າໄປນຳດ້ວຍ ແລະອາດລວມເຖິງ ກຸ່ມເກາະມະລາຢູ. ບາງທີນຳໄປໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍທີ່ລວມເອົາເກາະອື່ນ ໆ ເຂົ້າໄວ້ ເຊັ່ນ ຍີ່ປຸ່ນແລະໝູ່ເກາະອາເລອູດ ແຕ່ພົບນ້ອຍຫຼາຍ.
"'ໂອເຊອານີ" ໝາຍເຖິງ ກຸ່ມປະເທດແລະໝູ່ເກາະໃນມະຫາສະໝຸດປາຊີຟິກ ລວມທະວີບອົດສະຕະຣາລີ ເຊິ່ງເປັນທະວີບທີ່ມີຂະໜາດນ້ອຍທີ່ສຸດ ເນື້ອທີ່ປະມານ 7.7 ລ້ານຕາລາງກິໂລແມັດ ນ້ອຍກວ່າທະວີບອາຊີເຖິງ 6 ເທົ່າ ປະກອບດ້ວຍ ຜືນແຜ່ນດິນທີ່ເປັນບ່ອນຕັ້ງຂອງປະເທດອົດສະຕະຣາລີ ນູແວນເຊລັງ ແລະໝູ່ເກາະໂປລີເນຊີ ໝູ່ເກາະມີກະໂລເນຊີ ໝູ່ເກາະເມລາເນຊີ ທະວີບອົດສະຕະຣາລີ-ໂອເຊອານີ ແມ່ນກຸ່ມຂອງໝູ່ເກາະຈຳນວນຫຼາຍນັບພັນເກາະ ຢ່າງມີກະໂລເນຊີມີໃນຄອບຄອງກວ່າ 600 ເກາະ.
ເມືອງສຳພັນຕັ້ງຢູ່ທິດຕາເວັນອອກ ຂອງແຂວງຜົ້ງສາລີ ຕັ້ງຢູ່ລຽບຕາມແຄມແມ່ນໍ້າອູ ເຊິ່ງເປັນແມ່ນໍ້າທີ່ສຳຄັນຂອງແຂວງ ຫ່າງຈາກເທດສະບານແຂວງ 197 ກມ ຕິດກັບ 4 ເມືອງ ຜົ້ງສາລີ, ບຸນໃຕ້, ໃໝ່ ແລະ ເມືອງແຢ ແຫ່ງ ສ ສ ຫວຽດນາມ, ມີເນື້ອທີ່ທັງໝົດ 2,604.45 ກມ2 ຫຼື 260.445 ເຮັກຕາ.
ເມືອງສຳພັນເປັນເມືອງພູດອຍທີ່ທຸກຍາກ, ມີເນື້ອທີ່ພູດອຍກວມເຖິງ 100% ຂອງເນື້ອທີ່ທົ່ວເມືອງ,ປະຊາຊົນສ່ວນໃຫຍ່ດໍາລົງຊິວິດ ຢູ່ຊົນນະບົດຫ່າງໄກສອກຫລີກ ກະແຈກກະຈາຍ ອາຊີບບໍ່ທັນໜັ້ນຄົງຖາວອນ.
ເມືອງສຳພັນ ປະກອບດ້ວຍ 69 ບ້ານ, ມີ 10 ກຸ່ມບ້ານ, ມີ 3.948 ຄົວເຮືອນ, ມີ 5.013 ຄອບຄົວ, ມີປະຊາກອນທັງໝົດ 24.328 ຄົນ, ຍິງ 12.064 ຄົນ. ອັດຕາການຂະຫຍາຍຕົວສະເລັ່ຍຂອງປະຊາກອນພາຍໃນເມືອງແມ່ນປະມານ 3% ຕໍ່ປີ, ພາຍໃນເມືອງປະກອບດ້ວຍ 6 ເຜົ່າ, ໃນນີ້: ເຜົ່າລາວລຸ່ມກວມ 6,40%, ເຜົ່າກຶມມຸ ກວມ 31,40%, ເຜົ່າອາຄາກວມ 44,32%, ເຜົ່າມົ້ງກວມ 11,39%, ພູນ້ອຍກວມ 4,98% ແລະ ເຜົ່າສີລາກວມ1,51%.
- ສະພາບຄວາມທຸກຍາກທົວເມືອງຍັງມີຈໍານວນບ້ານທຸກມີ 51 ບ້ານ ກວມ 73,91%, ຈຳນວນຄອບຄົວທຸກ 1.993 ຄອບຄົວ ກວມ 39,76%,ຈຳນວນບ້ານທີ່ໄດ້ຊົມໃຊ້ໄຟຟ້າໃນລະບົບຕາຂ່າຍ 14 ບ້ານ ກວມ 20,29%, 775 ຄົວເຮືອນ ກວມ 19,63%.ຈໍານວນບ້ານທີ່ມີເສັ້ນທາງລົດທຽວໄດ້ 2 ລະດູ 35 ບ້ານ ກວມ 50,72%, ຈໍານວນບ້ານທີ່ມີເສັ້ນທາງທຽວໄດ້ລະດູດຽວ 29 ບ້ານ ກວມ 42,03% ແລະ ບໍ່ມີເສັ້ນທາງເຂົ້າເຖິງ 5 ບ້ານ ກວມ 7,25% ທົ່ວເມືອງສຳພັນ ໄດ້ຊົມໃຊ້ນ້ຳສະອາດມີລະບົບຄຸ້ມຄອງຈຳນວນ 2 ບ້ານ, ກວມ 2,90%, ມີ 232 ຄອບຄົວ
- ສ້າງບ້ານພັດທະນາໄດ້ 2 ບ້ານ ກວມ 2,90%.
- ການຂະຫຍາຍຕົວດ້ານເສດຖະກິດຫຼືລວມຍອດຜົນພະລິດສະເລ່ຍ 9,29% ລາຍຮັບສະເລ່ຍໃສ່ຫົວຄົນໄດ້ 696 ໂດລາສະຫາລັດ.
- ທຶນຊ່ວຍເຫຼືອທາງການເພື່ອການພັດທະນາ (ODA), ມູນຄ່າ 33,14 ຕື້ກີບ, ກວມ 22,59% ຂອງການລົງທຶນທົ່ວເມືອງ.
ຮອດປີ 2019 ຕ້ອງພັດທະນາເມືອງສຳພັນ ສາມາດລຶບລ້າງຄວາມທຸກຍາກ ໃຫ້ໄດ້ໂດຍພື້ນຖານ, ເສດຖະກິດມີການເຕີບໂຕຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ແລະ ໝັ້ນທ່ຽງ, ໂຄງປະກອບເສດຖະກິດມີການຫັນປ່ຽນໄປຕາມທິດຫັນເປັນອຸດສາຫະກຳ ແລະ ທັນສະໄໝເທື່ອລະກ້າວ, ສັງຄົມມີຄວາມສະຫງົບ-ຍຸຕິທຳ, ສະພາບແວດລ້ອມໄດ້ຮັບການປົກປັກຮັກສາ, ພັດທະນາເມືອງສຳພັນ ດ້ວຍລະບົບກະສິກຳເນີນສູງ ແບບປະສົມປະສານ ຕິດພັນກັບການປະມົງ ແລະ ການບໍລິການທ່ອງທ່ຽວວັດທະນະທຳ, ປະຫັວດສາດ ແລະ ທຳມະຊາດ.
ເນື້ອທີ່ເມືອງສ່ວນຫຼາຍເປັນເຂດພູດອຍ ຄ້ອຍຊັນ ຕັ້ງຢູ່ຫ່າງໄກສອກຫລີກ, ພື້ນຖານໂຄງລ່າງຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຮັບການພັດທະນາ,ເຊີ່ງບໍ່ສາມາດຕອບສະໜອງ ໃຫ້ແກ່ການຄ້າ-ການລົງທຶນ ແລະ ການທ່ອງທ່ຽວ, ບຸກຄະລະກອນຍັງບໍ່ທັນພຽງພໍ ທັງດ້ານປະລິມານ ແລະ ຄຸນນະພາບ, ລະດັບການສຶກສາ ແລະ ສີມືແຮງງານຂອງປະຊາກອນຍັງຕໍ່າ, ລະບອບ-ລະບຽບ ແລະ ກົນໄກການຄຸ້ມຄອງບໍລິຫານ ການຄຸ່ມຄອງເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ ຍັງບໍ່ທັນເຂັ້ມແຂງ.
ໃນນີ້ບັນຫາຕົ້ນຕໍຂອງເມືອງພວກເຮົາໃນປະຈຸບັນແມ່ນ ຄວາມທຸກຍາກຂອງປະຊາຊົນບັນດາເຜົ້າ ຍັງກ່ວມເປີເຊັນສູງຫຼາຍ, ຮາກຖານ ແລະ ຕົວເມືອງ ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຮັບການພັດທະນາເທົ່າທີ່ຄວນ ຫຼື ເວົ້າໄດ້ອິກຢ່າງໜຶ່ງວ່າການພັດທະນາແມ່ນຍັງຊາຫຼາຍຖ້າທຽບໃສ່ເມືອງອື່ນໆ ຈຶ່ງເປັນສາຍເຫດໜຶ່ງເຮັດໃຫ້ມີການເຄື່ອນຍ້າຍແຮງງານອອກຊູ່ເມືອງອື່ນຫຼາຍຂື້ນ.
ບົບການເມືອງຢູ່ຮາກຖານໃຫ້ເຂັ້ມແຂງ ໂດຍສະເພາະ ສະມາຊິດພັກ ໜ່ວຍພັກ ອຳນາດການປົກຄອງບ້ານ, ກຸ່ມບ້ານໄດ້ເຄື່ອນໄຫວຕາມພາລະບົດບາດທີ່ໄດ້ກຳນົດໄວ້.
ເມືອງສຳພັນ ມີສາຍນ້ຳອູໄຫລຜ່ານ ມາຈາກເມືອງຜົ້ງສາລີ ລົງສູ່ເມືອງຂວາ ເຖີງແຂວງຫລວງພະບາງ, ມີເສັ້ນ ທາງເຊື່ຶອມຕໍ່ໃສ່ເມືອງຂວາ, ເມືອງໃໝ່ອອກສູ່ ສສ ຫວຽດນາມ ແລະ ແຂວງ ອຸດົມໄຊ, ແຂວງຫຼວງພະບາງ, ມີຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດ ອຸດົມສົມບູນເຊັ່ນ: ດິນເໝາະສົມໃຫ້ແກ່ການປູກຟັງ-ລ້ຽງສັດຢ່າງກ້ວາງຂວາງ, ມີເຄື່ອງປ່າຂອງດົງຫຼາຍສະນິດ, ມີບໍ່ແຮ່ທາດຕ່າງໆ ແລະ ແຫຼ່ງນ້ຳຫຼາຍສາຍທີ່ເປັນທ່າແຮງໃນການພັດທະນາອຸດສະຫະກຳດ້ານພະລັງງານໄຟຟ້າ, ດ້ານກະສິກຳ ແລະການທ່ອງທ່ຽວ, ມີຫລາຍຊົນເຜົ່າທີ່ມີຮີດຄອງປະເພນີວິທີດຳລົງຊີວິດທີ່ແຕກຕ່າງກັນ,ມີແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວ ທີ່ເປັນປະຫວັດສາດ ແລະ ທຳມະຊາດ ສາມາດພັດທະນາເປັນອຸດສະຫະກຳການທ່ອງທ່ຽວທີ່ສຳຄັນໃນອະນາຄົດ ນອກນີ້; ເມືອງສຳພັນຍັງມີຖ່າແຮງບົ່ມຊ້ອນທີ່ສຳຄັນຢ່າງຍິ່ງ ຈາກທີ່ເຄີຍເປັນເມືອງທາງຕັນ ສອກຫຼິກ ແຕ່ກໍ່ສາມາດພັດທະນາໃຫ້ກາຍເປັນເມືອງຜ່ານທີ່ມີຄວາມສອດຄ່ອງເໝາະສົມ ແລະ ເປັນທາງວົງແຫວນທີ່ສ່ວຍງາມຂອງແຂວງຜົ້ງສາລີ ໃຫ້ມີທາງເລືອກເສັ້ນໃໝ່ ທີ່ສຳຄັນ ແລະ ມີລັກສະນະເປັນຍຸດທະສາດເຊື່ອມຍົງທີ່ດີທີ່ສຸດ ລະຫ່ວາງປະເທດເຊັ່ນ: ອອກສູ່ ສປຈີນ, ສສຫວຽດນາມ, ລະຫ່ວາງແຂວງເຊັ່ນ:ອອກສູ່ຫຼວງພະບາງ ເສັັ້ນທາງປາກບຸດ, ອຸດົມໄຊ ແລະ ບັນດາເມືອງເຊັ່ນ: ທິດເໜືອ: ຜົ້ງສາລີ, ບຸນເໜືອ, ເຖີງຍອດອູ, ທິດໄຕ້: ເມືອງຂວາ, ເມືອງໃໝ່.
ໃນ 5 ປີຕໍ່ໜ້າ ໄດ້ມີການກໍານົດບຸລິມະສິດໃນການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ ເລັ່ງໃສ່ 5 ດ້ານຄື: (1) ການຜະລິດກະສິກໍາເຂດເນີນສູງ, (2) ການປະມົງ, (3) ການບໍລິການ-ການທ່ອງທ່ຽວຕາມແຄມເຂື່ອນນໍ້າອູ, ທ່ອງທ່ຽວທຳມະຊາດ, ທ່ອງທ່ຽວປະຫັວດ ແລະ ວັດທະນະທຳ, (4) ພັດທະນາຊັບພະຍາກອນມະນຸດ, (5) ປົກປັກຮັກສາສິ່ງແວດລ້ອມ.
¦øÉ-§ö­-À»ñ©-Ã¹É-ºñ©ª¾-¡¾­-Àªó®-Âªຂອງລວມຍອດຜົນຜະລິດ¦½-ÀìÈ¨®Ò-Ã¹É-¹ì÷© 10,56% ªÒ-¯ó, Ã­-­˜­: ¡½-¦ò-¡¿Œ¯È¾-Ä´É-À²†´-¢›­¦½-ÀìÈ¨ 9,08%, º÷©¦¾¹½¡¿Œ¹ñ©«½¡¿-À²†´-¢›­¦½-ÀìÈ¨ 16,80% -Áì½ ¡¾­-®ðìò¡¾­-À²†´-¢›­¦½-ÀìÈ¨ 15,44%. »º©-¯ó 2019 ´ø­-£È¾
ຜົນຜະລິດÃ¹É-®ñ­ລຸ 172,69 ªœ¡óບ, ¦½-ÀìÈ¨ªÒ-¹ö¸-£ö­-Ã¹É-Ä©É 824 -Â©-ì¾-¦½¹½-ìñ©, -Â£¤-¯½¡º®-À¦©«½¡ò©¡½-¦ò¡¿Œ¯È¾-Ä´É ¡¸´ 74,12%, º÷©-¦¾-¹½¡¿Œ¹ñ©«½¡¿- ¡¸´ 3,95% -Áì½ ¡¾­-®ðìò¡¾­ -¡¸´ 21,93%.
À²ˆº-»ñ®-¯½¡ñ­- Ã¹É-ລວມຍອດຜົນຜະລິດ¢½¹¨¾¨ªö¸-µÈ¾¤-ªÒÀ­ˆº¤ Â©¨-¦½-ÀìÈ¨ 10,56% ªÒ-¯ó, £¾©-£½-À­-£¸¾´-ªÉº¤¡¾­-ìö¤êô­-êñ¤-Ïö©- À²ˆº-»ñ®-Ã§É-¡¾­-²ñ©ê½­¾Ã­-Á°­ 5 ¯ó £˜¤êó II (2015Œ2019) -Á´È­-¯½´¾­ 351,36 ªœ¡ó®, -Ã­-­˜­ ¡¾­-ìö¤êô­-¥¾¡ແຫ່ລ¤¤ö®¯½´¾­ຂອງລັດ ¡¸´ 67,17%- -Àê‰¾-¡ñ® 236 ªœ¡ó®, ¡¾­ຊ່ວຍເຫລືອທາງການເພື່ອການພັດທະນາ- -¡¸´ 8,61% -Àê‰¾-¡ñ® 30,24 ªœ¡ó®, ¡¾­-ìö¤êô­-Àº¡½-§ö­-²¾¨-Ã­ -Áì½ ªÈ¾¤¯½-Àê© -¡¸´ 12,04% -Àê‰¾-¡ñ® 42,31 ªœ¡ó® -Áì½ ¡¾­-ìö¤êô­-¢º¤-¯½§¾§ö­-(-¦ò­-À§ˆº-ê½­¾£¾­) -¡¸´ 12,18% Àê‰¾-¡ñ® 42,81 ªœ¡ó®.
Œ ¦øÉ-§ö­-°½ìò©-¦½®¼¤-º¾¹¾­ -Ã¹É-Ä©É 7.321 -Âª­, -Ã­-­˜­:- À¢í¾ 5.218 Âª­, §š­Œ¯¾ 1.248 -Âª­, -Ä´É-Ã¹É-Ï¾¡Œ²õ©-°ñ¡-ªÈ¾¤Å 382 -Âª­ -Áì½ ²õ©-ê¾©-Á¯É¤ 473 -Âª­, ເນື້ອທີ່ປູກພືດອຸດສາຫະກຳ, ພືດທາດແປ້ງ, ພືດທັນຍາຫານ, ພືດຜັກ-ໄມ້ໃຫ້ໝາກເປັນສິນຄ້າໃຫ້ບັນລຸ 5.480 ເຮັກຕາ, ຜົນຜະລິກດໃຫ້ໄດ້ 6.798 ໂຕນ, ຄຸ້ມຄອງການນຳໃຊ້ເຄື່ອງປ່າຂອງດົງ ໃຫ້ຍືນຍົງ, ¦øÉ-§ö­-Ã¹É-ບັນລຸÀ­œºê†-¯È¾-¯ö¡-¹÷É´- 67% ¢º¤-À­œºê†-ê‰¸ເມືອງ ຂະຫຍາຍຝູງສັດໃຫ້ເພີ່ມຂຶ້ນໃນແຕ່ລະປີ ຮອດປີ 2019 ໃຫ້ມີຄວາຍ 3.637 ໂຕ, ງົວ 7.845 ໂຕ, ແບ້ 1.832 ໂຕ, ໝູ 29.323 ໂຕ ແລະ ສັດປີກ 115.218 ໂຕ, ¯ö¡-¯ñ¡-»ñ¡¦¾-§ö­-ì½-¯½ê¾­ê†´óÁìÉ¸ Ã¹É­¿Ã§ÉÀªñ´-¯½¦ò©-êò°ö­ Áì½ -¦õ®ªÒ¡Ò¦É¾¤-ÃÏÈ-¥¿­¸­-Î‡¤ ê†À¹ñ­¸È¾ ´ó£¸¾´¥¿-À¯ñ­.
Œ ກໍ່ສ້າງ ແລະ ຂະຫຍາຍລະບົບຕາຂ່າຍໄຟຟ້າແຮງກາງ 22 ກິໂລໂວນ ແລະ ແຮງຕໍ່າ 0,4 ກິໂລໂວນ ໄປຫາບ້ານ ແລະ ກຸ່ມບ້ານທີ່ຍັງບໍ່ທັນມີຕ່າຂ່າຍໄຟຟ້າ ຄື: ກຸ່ມຫາດງາໃຕ້, ກຸ່ມນໍ້າຮາງ, ກຸ່ມແສນຄໍາ, ກຸ່ມເອີປາ ແລະ ກຸ່ມບ້ານເມືອງຮຸນ. ຮອດປີ 2019 ອັດຕາການຊົມໃຊ້ໄຟຟ້າຕາຂ່າຍ ໃຫ້ບັນລຸ 65% ຂອງຈໍານວນຄົວເຮືອນທົ່ວເມືອງ, ຕິດຕັ້ງໄຟຟ້າແສງຕາເວັນ ແລະໄຟຟ້ານຳ້ຢອດຢູ່ເຂດຫ່າງໄກສອກຫລີກບ່ອນທີ່ບໍ່ສາມາດຂະຫຍາຍຕາຂ່າຍໄຟຟ້າໄປເຖິງ.
Œ ອຳນວຍຄວາມສະດວກໃຫ້ບຸກຄົນ-ນິຕິບຸກຄົນ ທີ່ມີຄວາມສົນໃຈມາລົງທຶນໃນການສຳຫຼວດ-ຊອກຄົ້ນບໍ່ຖ່ານຫີນ ຢູ່ ບ້ານນໍ້າຮາງ ແລະ ບ້ານນໍ້າກີ່. ຮອດປີ 2019 ຈຳນວນຫົວໜ່ວຍຂຸດຄົ້ນຫີນພູ-ຫີນຂົບ ໃຫ້ມີ 2 ຫົວໜ່ວຍ ແລະ ຫົວໜ່ວຍຂຸດຄົ້ນແຮ່-ຊາຍ ໃຫ້ມີ 2 ຫົວໜ່ວຍ.
Œ -ສືບຕໍ່ບູລະນະປົກປັກຮັກສາ ເສັ້ນທາງຫຼວງຂອງເມືອງ ແລະ ທາງຊົນນະບົດ. ຮອດປີ 2019 ຈໍານວນບ້ານທີ່ມີເສັ້ນທາງທຽວໄດ້ ສອງລະດູໃຫ້ບັນລຸ 81,15% ແລະ ທຽວໄດ້ລະດູດຽວໃຫ້ຍັງເຫລືອ 18,85% ຂອງຈໍານວນບ້ານທົ່ວເມືຶອງ, ຕັດຜັງກຸ່ມບ້ານ ແລະ ຜັງບ້ານຈຳນວນໜຶ່ງ ໃຫ້ສຳເລັດ 28,98% ຂອງຈຳນວນບ້ານໃນທົ່ວເມືອງ, ອັດຕາການຊົມໃຊ້ນໍ້າປະປາໃນເທດສະບານເມືອງ ໃຫ້ບັນລຸ 2 ບ້ານ ກວມ 2,90% ຂອງຈຳນວນບ້ານທົ່ວເມືອງ, ຄອບຄົວໄດ້ຊົມໃຊ້ນຳ້ປະປາໃຫ້ໄດ້ 332 ຄອບຄົວ, ກວມ 6,63% ຂອງຈຳນວນຄອບຄົວທົ່ວເມືອງ.
Œ À²†-´ê½¸òó ¡¾­-£÷É´£º¤ຫົວໜ່ວຍທຸລະກິດການຄ້າ-ການບໍລິການ- Ã¹É-«õ¡ªÉº¤-ª¾´-ì½®¼®-¡ö©Ï¾¨. ຮອດປີ 2019 ສູ້ຊົນໃຫ້ມູນຄ່າຈໍລະຈອນການຄ້າພາຍໃນໃຫ້ບັນລຸ 52,79 ຕື້ກີບ, ໃນນີ້ ມູນຄ່າຊື້ເຂົ້າ 22,52 ຕື້ກີບ ແລະ ຂາຍອອກ 30,27 ຕື້ກີບ, ຂຶ້ນທະບຽນທຸລະກິດການຄ້າ ໃຫ້ໄດ້ 150 ທະບຽນ.
Œ ¦øÉ-§ö­-¢÷©-£í­-ì¾¨-»ñ®-²¾¨-Ã­-ເມືອງ- ª¾´-¥÷©-²ò-À¦©, -êÈ¾-Á»¤-®‰´-§Éº­- Ã¹É-ບັນລຸ 5,12 ຕື້ກີບ, ສຳລັບລາຍຈ່າຍຄຸ້ມຄອງໃຫ້ຢູ່ໃນລະດັບ 83,16 ຕື້ກີບ, ¢¾©-©÷­-¤ö®¯½´¾­- ®Ò-Ã¹É-À¡ó­ 78,04 ຕື້ກີບ.
¦½Îº¤¦ò­À§ˆº ແກ່ການຜະລິດທຸລະກິດໃຫ້ແກ່ຊາວກະສິກອນ. ຮອດປີ 2019 ທະນາຄານນະໂຍບາຍໜ່ວຍບໍລິການ ເມືອງ ສຳພັນ ປ່ອຍສິນເຊື່ອໃຫ້ແກ່ຊາວກະສິກອນ ໃຫ້ບັນລຸ 42,81 ªœ¡ó®.
Œ ©ô¤-©ø© -Áì½ ¦÷´-Á¹-ìÈ¤êô­- À²ˆº-²ñ©ê½-­¾²œ­«¾­- Â£¤-ìÈ¾¤¡¾­êÈº¤êÈ¼¸ -À¯ñ­ªí­-Á´È­ -¡¾­-¦É¾¤-À¦˜­ê¾¤-À¢í¾-Á¹ìÈ¤êÈº¤-êÈ¼¸, ²ñ©ê½­¾-Á¹-ìÈ¤êÈº¤-êÈ¼¸-ê¿-´½-§¾©, ປະຫວັດ ສາດ ແລະ¸ñ©ê½­½ê¿-®ñ­©¾-À°‰¾ Ã¹É-À¯ñ­»ø®-¯½-ê¿-¢›­, »º©-¯ó 2019 ©ô¤-©ø©-­ñ¡-êÈº¤-êÈ¼¸-Ã¹É-Ä©É-¯½´¾­ 5 ²ñ­-ເທື່ອ-£ö­, -¦É¾¤-ì¾¨-»ñ®-Ä©É-¯½´¾­ 0,13 -ìÉ¾­¡¸È¾-Â©-ì¾-¦½-¹¾-ìñ© Áì½ສ້າງໃຫ້¡¾¨À¯ñ­Á¹ìÈ¤ì¾¨»ñ® ê†Ï˜­£ö¤Ã­º½­¾£ö©.
Œ ¦øÉ-§ö­-¹ì÷©°Èº­-ºñ©ª¾-¦È¸­£ö­-ê÷¡-¨¾¡ Ã¹É-¨ñ¤-À¹ìõºªÔ-¡¸È¾ 32,29%, ຄອບ£ö¸--ê÷¡¨¾¡ Ã¹É¨ñ¤À¹ìõºªÔ¡¸È¾ 41,81% Áì½ ®É¾­-ê÷¡-¨¾¡ -Ã¹É-¨ñ¤-À¹ìõºªÔ-¡¸È¾ 49,02% -Ã­-¯ó 2019.
Œ ¦øÉ-§ö­-À»ñ©-Ã¹É-ºñ©ª¾-À¢í¾-»¼­-º½­÷-®¾­- ®ñ­ì÷ 42%, ºñ©ª¾-À¢í¾-»¼­-¦÷©êò-§˜­¯½«ö´-Ã¹É-Ä©É 98%, ºñ©ª¾-¡¾­-À¢í¾-»¼­--´ñ©ê½¨ö´-ªí­-Ã¹É-Ä©É 75% -Áì½ ´ñ©ê½¨ö´-¯¾¨ 55%, ºñ©ª¾-¡¾­-»øÉ-Îñ¤¦õ-¢º¤-°øÉ-Ã¹¨È Ã­-À¡­-º¾¨÷ 15Œ24 ¯ó -Ã¹É-Ä©É 98% ແລະ Ã­-À¡­-º¾¨÷ 15Œ40 ¯ó -Ã¹É-Ä©É 98,50%.
Œ ລະດົມຊຸກຍູ້ຂະບອນການເຄືອນໄຫວ ກິລາຂອງມະຊົນໃຫ້ເປັນຂະບວນຟົດຟື້ນ, ຝຶກແອບ ແລະ ຈັດຕັ້ງກັນແຂ່ງຂັນໃນວັນບຸນງານສຳຄັນຂອງຊາດ.
Œ ºñ©ª¾-¦È¸­-¯½§¾¡º­-§ö´-Ã§É-­Õ-ລິນ-ນ້ຳ¦½º¾©- Ã¹É-Ä©É 95% -Áì½ ºñ©ª¾-¦È¸­-§ö´ Ã§É-¸ò©«È¾¨- Ã¹É-Ä©É 60% ¢º¤-¥¿­-¸­¯½§¾¡º­-ê‰¸-ເມືອ¤, ºñ--©ª¾-¡¾­-ª¾¨-¢º¤-Á´ÈÃ¹É-¨ñ¤ ÀÍõº 135 £ö­ -ªÒ-À©ñ¡-À¡ó©-ÃÏÈê†´ó-§ó¸ò© 100.000 £ö­, º¾¨÷-¨õ­-¦½-Àìú¨ໃຫ້ບັນລຸ 64 ¯ó.
Œ ຮອດປີ 2019 ¦øÉ-§ö­-¦É¾¤-®É¾­-¸ñ©ê½­½ê¿ -Ã¹É-Ä©É- 20 ®É¾­; ¦É¾¤-£º®£ö¸¸ñ©ê½­½ ê¿- Ã¹É-Ä©É- 1.245 £º®£ö¸, ¢½¹¨¾¨-ª¾ÎÈ¾¤-Âêì½-Â¢È¤-Ä¯-À«ò¤-ທຸກ®É¾­ -Áì½ ¡÷È´-®É¾­-²ñ© ê½­¾.
Œ ສົ່ງເສີມນຳໃຊ້ເຕັກນິກວິທະຍາສາດ ເຂົ້າໃນການຜະລິດ, ນຳໃຊ້ຜົນສຳເລັດທາງດ້ານວິທະຍາສາດ-ເຕັກໂນໂລຊີໃຫ້ກ້ວາງຂວາງໃນທຸກຂົງເຂດວຽກງານ ເປັນເຈົ້າການຕິດຕາມ, ກວດກາ, ຄຸ້ມຄອງຄຸນນະພາບມາດຖານຂອງສິນຄ້າ, ຜົນຜະລິດກະສິກຳ, ເອົາໃຈໃສ່ລົງກວດກາການນຳໃຊ້ເຄື່ອງວັດແທກ-ຊັ່ງຜອງຕ່າງໆ.
Œ- À²†´-ê½¸ó-§š­¿, §÷¡¨øÉ-¡¾­¥ñ©ª˜¤¯½ªò®ñ©Á°­-¤¾­-£÷É´-£º¤ -¦…¤-Á¸©-ìÉº´-»º® ©É¾­, »ñ¡¦¾Ä©É-¦½²¾®-Á¸©-ìÉº´, £¸¾´-º÷©ö´¦ö´-®ø­- ¢º¤-§ñ®²½¨¾¡º­-ê¿-´½-§¾©-À§„­: ©ò­, ­Õ, ¯È¾-Ä´É, ®Ò-Á»È -Áì½ §ó¸½-­¾Å-²ñ­ -À²ˆº-®ñ­ì÷-¡¾­-²ñ©ê½­¾-Á®®-¨õ­-¨ö¤,
ມາຣິລິນ ມອນໂຣ () ຫຼືສະກົດ ມາລິລິນ ມອນໂລ ເດີມມີຊື່ວ່າ ນໍມາ ຈີນ ມໍເທນສັນ (1 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1926 – 5 ສິງຫາ ຄ.ສ. 1962) ເປັນອະດີດນັກສະແດງ ນັກຮ້ອງ ນາງແບບຊື່ດັງຊາວອາເມລິກັນ.
ຄຳວ່າ "ມາຣິລິນ" ມາຈາກຊື່ຂອງດາລາລະຄອນເພງຕອນຊ່ວງປີ 1920 ແມ່ນ ມາຣິລິນ ມິນເລີ ສ່ວນ "ມອນໂຣ" ມາຈາກນາມສະກຸນເດີມຂອງແມ່ຕູ້ ແລະ ຈີນ ນໍແມນ ແມ່ນຊື່ທີ່ມາຣິລິນ ໃຊ້ຕອນທີ່ເປັນນາງແບບ.
ມາຣິລິນມີແມ່ທີ່ເປັນໂລກທາງປະສາດແລະບໍ່ຮູ້ວ່າພໍ່ແມ່ນໃຜຢ່າງແນ່ນອນ ອັນເປັນເຫດທີ່ເຮັດໃຫ້ຕ້ອງໃຊ້ຊີວິດໃນຊ່ວງໄວເດັກໃນສະຖານລ້ຽງເດັກກຳພອຍຕ່າງ ໆ. ເມື່ອຕອນອາຍຸ 12 ປີ ມາຣິລິນຄົ້ນພົບວ່າຕົວເອງມີແຮງດຶງດູດທາງເພດຢ່າງແຮງເປັນຄັ້ງທຳອິດ. ເມື່ອຄັ້ງທີ່ມາຣິລິນສວມສະເວດເຕີພ້ອມກັບທາລິບສະຕິກເປັນຄັ້ງທຳອິດໄປໂຮງຮຽນ ມາຣິລິນເລົ່າວ່າເມື່ອຍ່າງເຂົ້າໄປໃນໂຮງຮຽນ ນັກຮຽນຊາຍກໍພາກັນເບິ່ງມາຣິລິນດ້ວຍຄວາມມັກ. ລາງຄົນກໍຜິວປາກແລະລາງຄົນກໍເຂົ້າມາລົມນຳ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ນັກຮຽນຍິງພາກັນເບິ່ງມາຣິລິນດ້ວຍຄວາມອິດສາ. ເມື່ອອາຍຸ 16 ປີ ຈິ່ງເລີ່ມມີອາຊີບເປັນນາງແບບ.
ຕໍ່ມາ ມາຣິລິນກໍເລີ່ມສະແດງຮູບເງົາຕ່າງ ໆ. ໃນເລື່ອງ Gentleman Prefer Blondes (1953) ມາຣິລິນໄດ້ຄ່າຕັວສັບດາລະ 500 ໂດລາ. ໃນຂະນະທີ່ ເຈນ ຣັດເຊນ ຜູ້ເປັນດາລານຳອີກຄົນໄດ້ 200,000 ໂດລາສຳລັບຮູບເງົາ 1 ເລື່ອງ ແຕ່ຮູບເງົາເລື່ອງນີ້ກໍເຮັດໃຫ້ມາຣິລີນກາຍເປັນດາລາດັງໄປໃນທັນທີ. ສາກໃນເລື່ອງດຽວກັນນີ້ ກໍແມ່ນສາກທີ່ມາຣິລິນຮ້ອງເພງ Diamonds Are A Girls's Bestfriend ເຊິ່ງແມ່ນເພງທີ່ມາດອນນາກໍເອົາໄປເຮັດລຽນແບບໃນມິວສິກວິດີໂອເພງ Material Girl ຄືກັນ. ຮູບເງົາເລື່ອງ The Seven Year Itch (1955) ມີສາກທີ່ເປັນອະມະຕະຂອງມາຣິລິນ ໂດຍມີລົມພັດແຮງຈົນກະໂປງເປີດຂຶ້ນມາ. ແຕ່ຢ່າງໃດກໍຕາມ ສາກນີ້ກໍເຮັດໃຫ້ມາຣິລິນຮ້າງຢ່າກັບຜົວ (ໂຈ ດິແມກຈິໂອ ນັກເບສະບານຊື່ດັງ).
ກົວເຕມາລາ (ຫຼື ສະກົດ ກວາເຕມາລາ;) ມີຊື່ຢ່າງເປັນທາງການວ່າ ສາທາລະນະລັດກົວເຕມາລາ () ແມ່ນປະເທດໃນພາກພື້ນອາເມລິກາກາງ ຕັ້ງຢູ່ທາງຕອນໃຕ້ຂອງທະວີບອາເມລິກາເໜືອ ມີຊາຍຝັ່ງຕິດກັບທັງມະຫາສະໝຸດປາຊີຟິກແລະທະເລກາຣາອິບ ພົມແດນດ້ານຕາເວັນຕົກຈົດເມັກຊິກ ຕາເວັນອອກສຽງເໜືອຈົດເບລິດ ແລະຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ຈົດຮົງດູຣັດແລະຊານວາດໍ.
ປະເທດກົວເຕມາລາມີປະຊາກອນທັງໝົດປະມານ 14,647,083 (ປີ ຄ.ສ. 2014) ເຊິ່ງແມ່ນປະເທດທີ່ມີປະຊາກອນຫຼາຍເປັນອັນດັບທີ 70 ຂອງໂລກ.
ປະເທດກົວເຕມາລາມີປະຊາກອນທີ່ມີເຊື້ອຊາດຫຼາກຫຼາຍ ມີຜູ້ທີ່ມີເຊື້ອສາຍເມສະຕີໂຊ (ລູກຊອດຊາວແອສະປາຍແລະຊາວພື້ນເມືອງ) ແລະຜູ້ທີ່ມີເຊື້ອສາຍເອີລົບ ປະມານ 59.4% ສ່ວນທີ່ເຫຼືອແມ່ນຊາວພື້ນເມືອງອື່ນ ໆ (ປີ ຄ.ສ. 2001).
ພາສາລັດຊະການຂອງປະເທດແມ່ນພາສາແອສະປາໂຍນເຊິ່ງມີຜູ້ເວົ້າເປັນພາສາທຳອິດປະມານ 60% ຂອງປະເທດ ສ່ວນທີ່ເຫຼືອແມ່ນພາສາຊາວພື້ນເມືອງຂອງ ເຊິ່ງແມ່ນພາສາທີ່ເຄີຍເວົ້າກັນຢ່າງແພ່ຫຼາຍໃນປະເທດກ່ອນທີ່ກົວເຕມາລາຕົກເປັນຫົວເມືອງຂອງຈັກກະວັດແອສະປາຍ ພາສາຊາວພື້ນເມືອງທີ່ລັດຖະບານກົວເຕມາລາຮັບຮູ້ມີ 23 ພາສາ.
ຊາວກົວເຕມາລານັບຖືສອງສາສະໜາຫຼັກ ໆ ໄດ້ແກ່ ສາສະໜາຄະລິດ ແລະ ສາສະໜາທ້ອງຖີ່ນຂອງຊາວມາຢາຕ່າງ ໆ ໂດຍສາສະໜາຄະລິດແບ່ງອອກເປັນສອງນິກາຍ ແມ່ນ ໂຣມັງກາໂຕລິກ ແລະ ປະໂຣແຕສະຕັງ.
ໄຊສຸວັນ ແພງພົງ [http://xaysouvanhphengphong.blogspot.com/2012/12/page-1.html Xaysouvanh Phengphong] ເກີດ 17 ຕຸລາ 1950 ທີ່ບ້ານທ່າງ່ອນ, ເມືອງໄຊທານີ,​ ນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ, ສ.ປ.ປ. ລາວ - ພໍ່ຄຣູເສົາ ຫານລອດຊົມພູ ເຊື້ອສາຍລ້ອງງື່ມ ບ້ານບຸ່ງພ້າວ, ເມືອງທຸລະຄົມ, ແຂວງວຽງຈັນ. ແມ່ບົວພັນ ເຊື້ອສາຍຫົວຊຽງ,​ ເມືອງໄຊທານີ, ນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ. ມີແມ່ຕູ້ມີເຊື້ອສາຍອຳເພີໂພນພິໄສ, ໜອງຄາຍ ປະເທດໄທ (ສໄມນັ້ນຍັງເປັນພາກສ່ວນນຶ່ງຂອງລາວ). ພາຍຫລັງຮຽນຈົບຊັ້ນ"ມັດທະຍົມປາຍ-ສາຍຄະນິດສາດແລະວິທະຍາສາດທັມມະຊາດ" (Bacheliér en Mathématiques et Sciences de la Nature - Académie de Montpellier - France) ທີ່"ວິທະຍາໄລວຽງຈັນ" ໃນສົກຮຽນ 1969-70. ໄຊສຸວັນໄດ້ສມັກເຂົ້າຮຽນເປັນນັກບິນຂົນສົ່ງກອງທັບອາກາດພຣະຣາຊອານາຈັກລາວໃນປີ 1970 ໂດຍເລີ່ມຝຶກບິນດ້ວຍຍົນນ້ອຍ O1-A ທີ່"ວິທະຍາຄານອາກາດສວັນນະເຂດ". ເຂົາໄດ້ຝຶກບິນຍົນ C-47 ແລະ AC-47 ຢູ່ນຳຝຸງບິນພິເສດ (Det 1 Squadron) ຂອງກອງທັບອາກາດສະຫະຣັດອະເມຣິກາ (US Air Force) ຕັ້ງຢູ່ທີ່ອຸດອນ ປະເທດໄທ, ໄດ້ຝຶກບິນຍົນ C-123K ນຳບໍຣິສັດແອຣ໌ອະເມຣິກາ (Air America) ທີ່ສນາມບິນວັດໄຕ, ວຽງຈັນ ແລະພາຍຫລັງປ່ຽນລະບອບ ໄຊສຸວັນ ຖືກສົ່ງໄປຮຽນບິນຍົນ Antonov 24-RV ຢູ່ນຳສະຖາບັນການບິນພົນລະເຮືອນຊັ້ນສູງ ອາເອໂຣໂຟລດ (Aeroflot) ທີ່ຢູແກຣນ (Ukraine) ສໄມນັ້ນຍັງເປັນສ່ວນນຶ່ງຂອງສະຫະພາບໂຊວຽດ. ໄຊສຸວັນ ເປັນນັກບິນກອງທັບອາກາດ 5 ປີ ແລະພາຍຫລັງປ່ຽນລະບອບກໍກາຍມາເປັນກັບຕັນ, ຄຣູສອນນັກບິນ,​ ນັກບິນທົດລອງ, ຫົວໜ້າກອງບິນ ອານໂຕນົບ-24 ຂອງບໍຣິສັດແຫ່ງຊາດ "ການບິນລາວ" (Lao Aviation) 11 ປີ. ເຂົາອຳລາທ້ອງຟ້າ ຢຸດເຊົາອາຊີບນັກບິນ ໃນເດືອນ 8 ປີ 1986 ພາຍຫລັງບິນໄດ້ 16 ປີ. ໄຊສຸວັນອອກຈາກແຜ່ນດິນແມ່ເມື່ອເດືອນກຸມພາ 1991 ມາພຳນັກຢູ່ນະຄອນຫລວງຊອນເລັກ Salt Lake City, [http://www.ci.slc.ut.us/ Utah] ຣັດຢູທາ ສະຫະຣັດອະເມຣິກາ. ເຖິງປີ 1996 ເຂົາຖືກຮັບເປັນພົນລະເມືອງສະຫະຣັດອະເມຣິກາ US Citizen, ດຳລົງຊີບຢູ່ West Valley City, Utah. ປີດຽວກັນກັບເຂົາຮຽນຈົບຫລັກສູດ 18 ເດືອນ ວິຊາ"ໂປຣແກຣມເມີ" (Computer Programmer from the Certified Careers Institute). ເຂົາແຕ່ງງານເທື່ອທີ 1 ກັບ ວຽງສອນ ສີຣິສຸກ ຢູ່ນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ ໃນປີ 1973, ໄດ້ລູກສາວ 2 ຄົນ: ນະພາວັນ, ນະພາພອນ ແລະລູກຊາຍ 2 ຄົນ: ສອນສິນໄຊ, ສອນສຸວັນ. ແຕ່ງງານເທື່ອທີ 2 ໃນປີ 1993 ກັບ ຣັຊນີນາດ ຈາຣຸອາດູນ ທີ່ນະຄອນຊອນເລັກຄ໌, ຣັດຢູທາ, ສະຫະຣັດອະເມຣິກາ.
"ໄຊສຸວັນ ແພງພົງ" (ນັກບິນ-ນັກຂຽນ-ນັກກະວີສອງພາສາ Pilot-Writer-Bilingual Poet) ເລີ່ມແຕ່ງກາບກອນມາຕັ້ງແຕ່ອາຍຸ 15 ປີ ຕອນຍັງຮຽນຢູ່ຊັ້ນ ມ 2 ທີ່ວິທະຍາໄລວຽງຈັນ. ເຂົາເລີ່ມຂຽນເລື່ອງສັ້ນໃນປີ 1980 ແລະ "ນົກສິບຝົນ" ນິຍາຍນັກບິນສອງຟ້າ-ສາກນຶ່ງຂອງສົງຄາມອິນດູຈີນ ຊຶ່ງຖືກພິມເປັນປຶ້ມພາສາລາວ ຢູ່ໃນ ສປປ.ລາວ ແລະລົງພິມໃນວາຣະສານ "ເນຊັ່ນ-ສຸດສັບປະດາ" (Nations Weekly) ເປັນພາສາໄທ ຈຳນວນ 26​ ສະບັບຈຶ່ງຈົບ. ໂຮມເລື່ອງສັ້ນແລະບົດກະວີ "ເຫລົ້າເທວະດາ" ເປັນພາສາລາວ ແລະ "ຄວາຍໂດຍສານ" ໂຮມເລື່ອງສັ້ນເປັນພາສາໄທ. ນອກນັ້ນ ຜົນງານບາງບົດກໍຖືກແປເປັນພາສາໄທ, ກະວີບົດນຶ່ງເປັນພາສາບຸນກາຣີ ແລະເລື່ອງສັ້ນເລື່ອງນຶ່ງເປັນພາສາຝຣັ່ງເສດ. ເລີ່ມຕົ້ນສະຕະວັດທີ 21 ໄຊສຸວັນ ເລີ່ມມີແວັບຊາຍເປັນຂອງຕົນເອງ ແລ້ວກໍໂພສຜົນງານບົດກະວີ, ເລື່ອງສັ້ນ,​ ບົດບັນທຶກຄວາມຊົງຈຳອ໋ອນລາຍ. ຫລັງຈາກ ປີ 2010 ເຂົາເລີ່ມມີຜົນງານອອກເປັນປຶ້ມເຈັ້ຽດ້ວຍຕົນເອງ.
"[http://xsvppbirds10autumns.blogspot.com/2012/02/cover.html ນົກສິບຝົນ]" (ນິຍາຍຊີວິດຂອງນັກບິນສອງຟ້າ-ສາກນຶ່ງຂອງສົງຄາມອິນດູຈີນ) The Birds of Ten Autumns
"[http://www.seoswartclassic.blogspot.com/ ສຽວສວາດ]" (ຈາກເຄົ້າມູນປຸນແປງເປັນກອນ) ເລືອກນິທານພາສິດ ມາແຕ່ງເປັນກອນອ່ານ 45​ ບົດ ດ້ວຍພາສາລາວຍຸກປັດຈຸບັນ.
"[http://xpgoldmedal2016.blogspot.com/2015/03/0.html ຈານໃສ່ສີຄາມ]" (ໂຮມກະວີຊຸດກວດສອບຫລຽນຄຳ ຄັ້ງທີ 1 ຂອງວົງການກະວີນິພົນລາວທົ່ວໂລກ)
"[http://xsvpp20yearsinusa.blogspot.com/ 20 ປີທີ່ເມກາ - ຫລັງຄາມຸງດາວ]" (ບົດບັນທຶກຊີວິດໃນອະເມຣິກາ)
"[https://www.gotoknow.org/blog/myfourlinespoems ກະວີ 4 ແຖວ - ພາສາໄທ]"
"[https://www.gotoknow.org/blog/neenat?page=2&local ສຽວສວາດ - ພາສາໄທ]" (ຈາກເຄົ້າມູນປຸນແປງເປັນກອນ ແລ້ວຖອດອອກເປັນພາສາໄທ)
Many poems posted in [https://www.poetrysoup.com/poems_poets/poems_by_poet.aspx?ID=39325 PoetrySoup by Xaysouvanh Phengphong]
"[http://xaypptheseagulls.blogspot.com/2013/12/0-front-cover.html The Seagulls]" (The 2nd online compilation of poems)
"ແດນມະຫັສຈັນ" ໂຮມ 24 ເລື່ອງສັ້ນ ປີ 2015
"ຢູ່ໄດ້ດ້ວຍຮັກ" ISBN 978-164007934-2 ໂຮມ"ກອນອ່ານແພງພົງ" ປີ 2017
Compilations on paperback in American language
"Unique Moon" ISBN 978-1-62407-745-6 published in the USA in 2012. The 2nd Edition in 2016
"Dancing Flame" ISBN 978-1-5136-0015-4 in 2015. The 2nd compilation in 2017
"White Cloud" ISBN 978-164007936-6 in 2017
"The Glistening Stars" ISBN 1-57553-797-4 in 1998
"Awaking to Sunshine" ISBN 1-57553-537-1 in 2000
"America At The Millennium - The Best Poems and Poets in The 20th Century ISBN 1-58235-726-9 in 2000
"Great Poems of the Western World" ISBN 0-0970445-4-2 in 2010 and in 2015
"Sunflowers and Seashells" Days Remembered ISBN 978-1-90880-079-1 in 2010
"Best Poets of 2013" Volume 3 ISBN 978-1-60880-245-6 in 2013
"Great Poets Across America' A celebration of National Poetry Month ISBN 978-1-61936-051-8 in 2012
"International Who's Who in Poetry" ISBN 978-1-61936-074-7 in 2013
"Who's Who in American poetry" ISBN 978-1-60880-291-3 in 2013
"American Poets" ISBN 978-1-60880-531-0 in 2016
"europe revue litteraire mensuelle" ISSN 0014-2751 France in 2003
ໄຊສຸວັນ ແພງພົງ ພ້ອມດ້ວຍນັກກະວີຮຸ່ນນ້ອງ 2 ຄົນ [https://www.facebook.com/viradeth.chitdamrong ວິຣະເດຊ ຈິຕດຳຣົງຄ໌] (ມະນີຣັຕນ໌) ແລະ [https://www.facebook.com/eileen.kanya?fref=ts ບຸນມີ ກັນຍາ] (ລາວເລດີ1) ພາກັນກໍ່ຕັ້ງ "ສັງສັນນັກກະວີລາວ" ຂຶ້ນໃນເດືອນສິງຫາ ປີ 2010 ຊຶ່ງຕໍ່ມາໄດ້ມີວິວັດທະນາການຈຶ່ງປ່ຽນຊື່ມາເປັນ "[http://www.laopoetsinter.org/ ວົງການກະວີນິພົນລາວທົ່ວໂລກ]" ອັນເປັນບ່ອນເຕົ້າໂຮມທາງອ໋ອນລາຍ ຂອງບັນດານັກກະວີລາວທົ່ວທຸກມຸມໂລກ.
[http://www.laopoetsinter.org/ Lao Poetry Society Worldwide]. ໃນປີ 2016 ໄດ້ສຳເລັດຜົນການກວດສອບປະເພດກອນລາວຫລາຍກວ່າ 12 ປະເພດ ວົງການກະວີຈຶ່ງໄດ້ມອບກຽດສັກສີດ້ວຍຫລຽນຄຳແລະໃບປະກາສະນິຍະບັດໃຫ້ນັກກະວີເຊື້ອສາຍລາວ 64 ຄົນ ຢູ່ໃນທົ່ວທຸກມຸມໂລກ.
ຕັ້ງແຕ່ ປີ 2015 ວົງການກະວີນິພົນລາວທົ່ວໂລກໄດ້ເປີດການກວດສອບ"ກອນອ່ານປາງຄໍາ" ເພື່ອມອບ"ຫລຽນກະວີຜູ້ສືບທອດປູ່ປາງຄໍາ" ໃຫ້ນັກກະວີຮ່ວມສັງກັດວົງການ. ຄັ້ງທີ 4 ໃນປີ 2018 ວົງການກະວີນິພົນລາວທົ່ວໂລກ-ສາຂາທະວີບອະເມຣິກາ ເປັນເຈົ້າພາບຊຶ່ງມີນັກກະວີໄດ້ຮັບ"ຫລຽນປູ່ປາງຄໍາ"ຈໍານວນ 47 ຄົນ.
ໃນປີ 2016 ໄຊສຸວັນ ແພງພົງ ໄດ້ປະກາດການປະຍຸກຢ່າງເປັນທາງການ (ຊຶ່ງໃນຕົວຈິງກອນປະຍຸກປະເພດຕ່າງໆໄດ້ແຕ່ງມາກ່ອນແລ້ວຫລາຍປີ) "ກອນອ່ານແພງພົງ" ແລະໄດ້ຈັດພິມເປັນປຶ້ມໂຮມຜົນງານຂອງ 41 ນັກກະວີດາວປະກາຍແສງ ຊື່ວ່າ: "ຢູ່ໄດ້ດ້ວຍຮັກ". ຢູ່ໄດ້ດ້ວຍຮັກຖືກພິມອອກເປັນເຫລັ້ມຢູ່ໃນສະຫະຣັດອະເມຣິກາ ໃນປີ 2016 ແລ້ວໄດ້ຈັດສົ່ງເຖິງເຈົ້າຂອງຜົນງານທຸກໆຄົນ ຢູ່ຕາມປະເທດຕ່າງໆ.
- Unique Moon published in "AMERICA AT THE MILLENNIUM - The Best Poems and Best Poets of The 20th Century"
- Several poems published in "Our 50 Most Famous Poets" and "Great Poems of the Western World" edited by Lavender Aurora, 2010-2014
- Several poems published in "Our Best Contemporary Poets" and "Today's Best Poets" of PoetryFest, edited by Betty Cummins Starr-Joyal 2013-2017
- Several Certificates of Excellence from "The Famous Poets Society"
- "Great Poets Across America Award" in 2013
- "International Who's Who in Poetry" in 2013
- "Poetry Gold Medal of Excellence" of the PoetryFest in 2013 with others 64 Poets across the country.
- ຫລຽນ "ກະວີຜູ້ສືບທອດປູ່ປາງຄຳ" (Inherited Poet of The Lao Legendary Pangkham medal) 2014
- PoetryFest: Poet of the Year Award 2015, 2016
- PoetryFest: Hall of Fame Poet Award 2015, 2017
- The "League of Utah Writers" and "Poetry Nation" for years.
- The "Famous Poets Society" Lifetime Member since 2010
- Member of the Academy of American Poets since 2016
[http://www.poetrysoup.com/poems_poets/poems_by_poet.aspx?ID=39325 ອ່ານຜົນງານຢູ່ໃນ PoetrySoup]
ສະໂມສອນບານເຕະ ແມນເຊສເຕີຢູໄນເຕັດ (ອັງກິດ: Manchester United Football Club) ເປັນສະໂມສອນບານເຕະທີ່ມີຊື່ສຽງຂອງອັງກິດ ຢູ່ໃນເມືອງ ແມນເຊສເຕີ ປະເທດອັງກິດ ສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນແຂ່ງຂັນໃນພຣີເມຍລີກອັງກິດ.ສະໂມສອນແຫ່ງນີ້ ກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນໃນປີ 1878 ໃນຊື່ວ່າ ສະໂມສອນ ນິວຕັນຮີດ ແລະ ປ່ຽນມາໃຊ້ຊື່ ສະໂມສອນ ແມນເຊສເຕີຢູໄນເຕັດ ໃນປີ 1902 ແລະ ມາໄດ້ສະໜາມ ໂອນແທຣັຟເຝີດ ໃນປີ 1910. ແມນເຊສເຕີຢູໄນເຕັດ ເປັນສະໂມສອນບານເຕະທີ່ປະສົບຜົນສຳເລັດສູງສະໂມສອນໜຶ່ງ ໂດຍຊະນະເລີດແຊັມລີກ 20 ຄັ້ງ (ເອັຟເອ ພຣີເມຍລີກ/ດິວິຊັນ 1) ຊະນະ ເອັຟເອຄັບ 11 ຄັ້ງ, ລີກຄັບ 4 ຄັ້ງ, ຢູຟ່າແຊັມປຽນລີກ 3 ຄັ້ງ, ຊະນະ ຢູຟ່າຄັບ ວິນເນີຄັບ 1 ຄັ້ງ, ຢູຟ່າຊູເປີຄັບ 1 ຄັ້ງ, ອິນເຕີແນເຊິໂນ່ຄັບ 1 ຄັ້ງ ແລະ ຟີຟ່າຄັບເວີລຄັບ 1 ຄັ້ງ. ໃນປີ 1998-99 ແມນເຊສເຕີຢູໄນເຕັດ ຮັບລາວວັນ ຄອນຕິເນັນໂທ່ ເທຣັບເບິລ ເຊິ່ງເປັນລາງວັນສຳລັບທີມທີ່ຊະນະ 3 ລາງວັນຊ້ອນໃນລະດູການດຽວ ຄືຊະນະ ພຣີເມບລີກ, ເອັຟເອຄັບ ແລະ ຢູຟ່າແຊັມປຽນລີກ.
ແມນເຊສເຕີຢູໄນເຕັດ ເປັນສະໂມສອນກີລາທີ່ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມສູງ ເຊິງມີສະທິຕິຜູ້ເຂົ້າຊົມຫຼາຍທີ່ສຸດໃນກີລາບານເຕະຂອງອັງກິດຕະຫຼອດ 34 ລະດູການ ຍົກເວັ້ນໃນລະດູການ 1987-1989 ທີ່ພວມປັບປຸງສະໜາມໂອນແທຣັຟເຝີດ ແມນເຊສເຕີຢູໄນເຕັດເປັນສະໂມສອນໜຶ່ງໃນກຸ່ມ ຈີ-14
ສະໂມສອນບານເຕະ ບາເຊໂລນ່າ (ອັງກິດ: FC Barcelona, ຊື່ເຕັມ Futbol Club Barcelona)
ຜູ້ຈັດການທີມ ລູຍສ໌ ເອັນຣິເກ Luis Enrique ຊາດແອດສະປາຍ
ຊື່ຫລິ້ນ: ບາຊ່າ Barça or Blaugrana (team), Culés or Barcelonistas (supporters), Blaugranes or ອາຊູນກຣານາສ Azulgranas (supporters)
ສະໂມສອນບານເຕະ ບາຢານ ມິວນິກ ຫຼື ເອັຟຊີ ບາຢານ ມືນຄິນ (ເຢຍລະມັນ: [http://www.forvo.com/search/FC%20Bayern%20M%C3%BCnchen/ FC Bayern München]; ອັງກິດ: FC Bayern Munich) ເປັນສະໂມສອນໃນປະເທດຢຽຍລະມັນ ຢູ່ໃນເມືອງມິວນິກ ແລະ ຍັງຮູ້ກັນອີກໃນຊື່ໜຶ່ງວ່າ ບາວາຣຽຍ ມິວນິກ ຫຼື ບາວາຣຽຍ ມືນຄິນ ຫຼິ້ນໃນລີກ ບຸນເດັສລີກາ ຢຽຍລະມັນ ເປັນສະໂມສອນທີ່ປະສົບຜົນສຳເລັດສູງໃນປະເທດຢຽຍລະມັນ ໂດຍສາມາດຄວ້າແຊັມ ບຸນເດັສລີກາ ຫຼາຍສຸດ 24 ຄັ້ງ ແລະ ດີເອັຟບີໂພຄານ 17 ຄັ້ງ
ຊື່ຫຼິ້ນ: Der FCB (The FCB), Die Bayern (The Bavarians), Stern des Südens (Star of the South), Die Roten (The Reds)
ສະໂມສອນບານເຕະ ອາແອສໂຣມ່າ (ອິຕາລີ: Associazione Sportiva Roma) ຫຼືເອີ້ນສັ້ນໆວ່າ ອາແອສ ໂຣມ່າ ຫຼື ໂຣມ່າ ຕັ້ງຢູ່ໃນກຸງໂຣມ ປະເທດ ອິຕາລີ.
ຊື່ຫຼິ້ນ i Giallorossi (The Yellow-Reds), La Maggica (The Magic One), i Lupi (The Wolves)
ຜູ້ຈັດການທີມ ຣູດີ ກ໊າກຊຽຍ Rudi García ສັນຊາດຝຣັ່ງ
ສະໂມສອນບານເຕະ ເຊວຊີ (ອັງກິດ: Chelsea Football Club, Chelsea FC) ເປັນສະໂມສອນບານເຕະຂອງອັງກິດ ກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນເມື່ອ ປີ 1905 ເຄີຍໄດ້ແຊັມລີສູງສຸດມາແລ້ວ 4 ຄັ້ງ ເປັນແຊັມ
ເອັຟເອຄັບ 9 ຄັ້ງ, ແຊມລີກຄັບ 8 ຄັ້ງ, ຢູຟ່າຄັບ 10 ຄັ້ງ ແລະ ຢູຟ່າແຊັມປຽນລີກ 1 ຄັ້ງ ເປັນເຈົ້າຂອງສະໜາມ ສະແຕມເຝີດ ບຣິດ ຮອງຮັບທີ່ນັ່ງຜູ້ຊົມໄດ້ 41,837 ຄົນ ຕັ້ງຢູ່ ຟູແລ່ມ ກຸງລອນດອນ
ສະໂມສອນບານເຕະ ເຣອັລ ມາດຣິດ (ແອດສະປາຍ: Real Madrid C.F.; ອັງກິດ: Real Madrid C.F.) ເປັນສະໂມສອນບານເຕະທີ່ມີຊື່ສຽງທີ່ສຸດແຫ່ງໜຶ່ງໃນປະເທດແອດສະປາຍ ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ໃນເມືອງຫຼວງ ມາດຣິດ. ສ້າງຕັ້ງໃນປີ 1902 ລົງແຂ່ງຂັນໃນ ລາລີກາແອດສາປາຍ.
ຊື່ຫລິ້ນ: Los Blancos (The Whites) Los Merengues (The Meringues) Los Vikingos (The Vikings)
ຜູ້ຈັດການທີມ: ກ໊າດໂລ ອັນເຊລັອດຕິ Carlo Ancelotti ສັນຊາດ ອິຕາລີ
ເມືອງຊຽງເງິນ ເປັນເມືອງທີ່ສຳຄັນຂອງແຂວງຫຼວງພະບາງເມືອງໜຶ່ງເຊິ່ງໄລຍະທາງຫ່າງຈາກຕົວເທດສະບານເມືອງຫຼວງພຣະບາງ ປະມານ 22 ກິໂລແມັດ ຈາກຕົວເມືອງຫຼວງພຣະບາງ. ສາມາດຂື້ນລົດໂດຍສານ ຫຼວງພຣະບາງ-ຊຽງເງິນ ຫຼື ອາດຈະໃຊ້ພາຫະນະສ່ວນຕົວມາກໍ່ໄດ້, ໃຊ້ເວລາ ແລ່ນລົດປະມານ 30 ນາທີ ລົດຈະແລ່ນຜ່ານຫຼວງພະບາງເຂົ້າເມືອງຊຽງເງິນ ບ້ານທຳອິດທີ່ຈະພົບເຫັນແມ່ນ ບ້ານແອນສະຫວັນຊຶ່ງຈະມີ່ແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວທີ່ສຳຄັນຂອງແຂວງຫຼວງພະບາງ ຊຶ່ງທ່ານສາມາດທ່ຽວຊົມໄດ້ ສາມາດເຫັນທຳມະຊາດແລະວິຖີຊີວິດຊາວບ້ານໄດ້.ບຸນສຳຄັນອັນໃຫຍ່ຂອງເມືອງຊຽງເງິນແມ່ນບຸນອອກພັນສາ ຊຶ່ງມີການຫຼິ້ນນ້ຳບໍແກ້ວ ຊວ່ງເຮືອ ແລະ ອື່ນໆ
ເມືອງຊຽງເງິນເປັນເມືອງທີ່ມີປະຊາກອນປະມານ(ຍັງບໍ່ມີຂໍ່ມູນ) ມີ ຈຳນວນໝູ່ບ້ານ(ຍັງບໍ່ມີຂໍ້ມູນ) ອາຊີບສວ່ນໃຫຍ່ແມ່ນກະສິກຳເປັນຫຼັກເຊິງມີນ້ຳຄານ ເປັນແມ່ນ້ຳສາຍຫຼັກຂອງເມືອງທີ່ປະຊາຊົນປະກອບເຂົ້າໃນວຽກງານກະສິກຳ ປະຊາຊົນສວນຫຼາຍນັບຖືສາສະໜາພຸດ
ເບດບອນ() ແມ່ນກິລາ ມີຄົນຫຼິ້ນລະຫວ່າງ 2 ທີມຂອງ 9 ຜູ້ນແຕ່ລະຄົນທີ່ໃຊ້ເວລາບານສົ່ງ ແລະ ພາກສະຫນາມ.
ເລີ່ມຕົ້ນບັນດາປະເທດສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນໄດ້ຮັບການມາຂອງການແຂ່ງຂັນ ປະເທດອາເມຣິກາ, ປະເທດກູບາ, ປະເທດໂດມີນີແກນ ດັ່ງກ່າວເປັນ Caribbean ໄດ້ໃນທົ່ວປະເທດ, ອາຊີຕາເວັນອອກ ເຊັ່ນ:ປະເທດຍີ່ປຸ່ນ ແລະ ປະເທດເກົາຫລີ, ໄຕ້ຫວັນ ເປັນກິລາບານ ໄດ້ຮັບການປະຕິບັດສ່ວນຫຼາຍ.
"El Chavo del 8" ເປັນຊຸດໂທລະທັດທີ່ສ້າງຂຶ້ນໂດຍ Mexicans ແລະນໍາສະແດງໂດຍ "Roberto Togo Gomez", ຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບຜົນສໍາເລັດຫຼາຍໃນອາເມລິກາລາຕິນ, ສະເປນ, ແລະແມ້ແຕ່ມາກັບຍີ່ປຸ່ນແລະປະເທດຈີນ. ເກົາຫລີ ໄດ້ມີການປ່ອຍອອກມາເມື່ອ 20 ເດືອນມິຖຸນາ, 1971.
(ໜ່ວຍກອງໂຈນຂອງພະເຈົ້າ) ພວກທີ່ໄດ້ເກາະຕິດກັບສາຂາຂອງ ເຊຍ ອິສລາມ ຮູ້ກັນດີຄື ໄຊດີສມ໌.
ຮູທີດສໄດ້ຊື່ນີ້ມາຈາກ ຮູນເຊນ ບາດຣ ອາລ ດິນ ອາລ ຮູທິ (Hussein Badr al-Din al-Houthi)
ໃນຄວາມພະຍາຍາມເພື່ອໄຊຊະນະການປົກຄອງຕົນເອງທີ່ດີກວ່າເກົ່າ ສຳລັບເຂດດິນສຳຄັນສຸດໃນແຂວງ ຊາດາ ຂອງ ພວກເຂົາ ແລະຍັງປົກປອ້ງສາສະໜາ ໄຊດີແລະຮີດຄອງວັດທະນະທຳຈາກທີ່ເຂົ້າໃຈວ່າລ່ວງລ້ຳໂດຍພວກ ສາດສະໜາອິດສະລາມ ຊູນນິ.
ຫລັງຈາກ ຮູທິຖືກສັງຫານໂດຍທະຫານ ເຢເມັນ ໃນທ້າຍປີ 2004 ຄອບຄົວຂອງລາວ
ໄດ້ຮັບຜິດຊອບແລະໄດ້ນຳພາ ຫ້າ ໜ່ວຍກະບົດຕໍ່ຕ້ານ; ກອ່ນສັນຍາການຢຸດຍິງຖືກລົງລາຍເຊັນກັບລັດຖະບານ ໃນ ປີ 2010.
ສາຍການບິນລາວ ຖ້ຽວບິນ 301 ເປັນຖ້ຽວບິນພາຍໃນເດີນທາງຈາກ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ໄປສູ່ປາຍທາງເມືອງ ປາກເຊ, ແຂວງ ຈຳປາສັກ, ປະເທດລາວ. ໃນວັນທີ 16 ຕຸລາ 2013, ເຮືອບິນ ATR 72–600 ທີ່ກຳລັງທຳການບິນຢູ່ໄດ້ເກີດອຸປະຕິເຫດຕົກລົງ ແມ່ນ້ຳຂອງ ໃກ້ກັບເມືອງ ປາກເຊ, ເຮັດໃຫ້ຄົນ 49 ຄົນທີ່ຢູ່ໃນເຮືອບິນເສຍຊີວິດ. ອຸປະຕິເຫດດັ່ງກ່າວເປັນເທື່ອທຳອິດທີ່ເກີດຂຶ້ນກັບເຮືອບິນ ATR 72–600, ທີ່ມີີຜູ່ເສຍຊີວິດຫຼາຍທີ່ສຸດທີ່ເກີດຂຶ້ນກັບຊາວລາວ ແລະເປັນອຸປະຕິເຫດທີ່ເກີດຂຶ້ນກັບເຮືອບິນ ATR 72 ຮ້າຍແຮງເປັນອັນດັບ 3 ຮອງຈາກ Aero Caribbean Flight 883 ແລະ American Eagle Flight 4184 ເຊິ່ງພາກຊີວິດຄົນໄປ 68 ຄົນ. ນອກຈາກນັ້ນ, ອຸປະຕິເຫດຄັ້ງດັ່ງກ່າວຍັງເປັນອຸປະຕິເຫດຄັ້ງຮ້າຍແຮງທຳອິດສຳລັບສາຍການບິນລາວນັບຕັ້ງແຕ່ປີ 2000 ເປັນຕົ້ນມາ. ລາຍງານການສືບສວນລະບຸວ່າອຸປະຕິເຫດຄັ້ງນີ້ອາດເປັນຜົນມາຈາກຄວາມຜິດພາດຂອງນັກບິນ.
ເຮືອບິນ.
ເຮືອບິນທີ່ເກີດອຸປະຕິເຫດແມ່ນ ATR 72-600, ລົງທະບຽນ RDPL-34233, ໝາຍເລກຊີຣຽວ 1071, ມີຊົ່ວໂມງບິນ 758 ຊົ່ວໂມງ. ຖືກຈັດສົ່ງໃຫ້ກັບ ສາຍການບິນລາວ ໃນວັນທີ 29 ມີນາ 2013.
ອຸປະຕິເຫດ.
ເຮືອບິນລຳດັ່ງກ່າວແມ່ນກຳລັງບິນເສັ້ນທາງການບິນພາຍໃນຈາກ ສະໜາມບິນສາກົນວັດໄຕ, ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ໄປສູ່ ສະໜາມບິນສາກົນວັດໄຕ, ເມືອງ ປາກເຊ, ແຂວງ ຈຳປາສັກ, ປະເທດລາວ. ຖ້ຽວບິນດັ່ງກ່າວໄດ້ອອກຈາກນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນເວລາ 14:45 ຕາມເວລາທ້ອງຖິ່ນ (07:45 UTC) ແລະຕົກລົງສູ່ ແມ່ນ້ຳຂອງ ເວລາ 15:55 (08:55 UTC) ໃນຂະນະທີ່ເຂົ້າສູ່ປາກເຊເປັນເທື່ອທີສອງດ້ວຍໄລຍະຫ່າງພຽງ 6 ກິໂລແມັດຈາກສະໜາມບິນ. ເຮືອບິນໄດ້ມີການບິນວົນເທື່ອນຶ່ງແລ້ວເນື່ອງຈາກສະພາບອາກາດທີ່ບໍ່ດີ ແລະພະຍາຍາມບິນຕາມເສັ້ນທາງລົມອີກເທື່ອນຶ່ງກ່ອນທີ່ຈະຕົກລົງແມ່ນ້ຳທີ່ຢູ່ໃກ້ໆກັນ.
ມີຈຸບິນ 5 ຄົນ ແລະຜູ່ໂດຍສານ 44 ຄົນຢູ່ໃນເຮືອບິນ, ທັງໝົດເຊື່ອວ່າເສຍຊີວິດທັນທີທີ່ເຮືອບິນຕົກລົງ. ຮ້ອງຮອຍທີ່ຢູ່ພາກພື້ນລະບຸວ່າເຮືອບິນມີການຕົກລົງພື້ນຢ່າງຮຸນແຮງກ່ອນທີ່ຈະຈົມລົງແມ່ນ້ຳຂອງ. ສະພາບອາກາດໃນເວລາດັ່ງກ່າວມີການລາຍງານວ່າຢູ່ໃນສະພາບທີ່ບໍ່ດີຫຼາຍເນື່ອງຈາກຜົນຂອງພະຍຸ ພະຍຸໄຕ້ຝຸ່ນນະລີ ທີ່ກຳລັງສົ່ງຜົນກະທົບກັບພາກໃຕ້ຂອງລາວໃນເວລາດັ່ງກ່າວ.
Recovery of the victims and wreckage was hampered by the fast-flowing, deep waters of the Mekong. To assist with the search, 50 divers from Thailand were brought in. Eighteen of the victims had been recovered as of 18 October. By 23 October 44 of the 49 victims had been recovered. Identification had been confirmed for 27 of them. Some of the victims were found downstream of the crash site.
The Laotian Department of Civil Aviation opened an investigation into the accident. The aircraft's manufacturer ATR and the French Bureau d'Enquêtes et d'Analyses pour la Sécurité de l'Aviation Civile (BEA) are assisting them. The BEA sent four investigators to Laos.
The wreckage of the aircraft was lifted from the Mekong on 22 October 2013. More than two weeks after the accident, on 31 October 2013, the Cockpit Voice Recorder was successfully recovered from the Mekong. The Flight Data Recorder was recovered two days later on 2 November.
According to the official investigation report, released on 28 November 2014, the probable cause of the accident was the failure of the pilots to land safely in the changed weather conditions, after a first failed landing.
ຜູ່ໂດຍສານ ແລະລູກເຮືອ.
The victims were of eleven nationalities. Of the 44 passengers on board, 16 were Laotian, as were four of the five crew. The pilot was a Cambodian national. The remaining casualties consisted of seven French nationals, six Australians, five Thais, three South Koreans, three Vietnamese, and one each from China, Taiwan, Malaysia and the United States. At least two children, both from Australia, were among the dead. Early reports that a Canadian was on board were incorrect, since it was later determined that the individual was a Vietnamese national.
ກະເພາະໜາມ (ຈີນ: 刺蝟) ຫຼື ເຮດຮອກ () ຫຼື ເຮຣີຊົງ () ເປັນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມຂະໜາດນ້ອຍທີ່ຢູ່ໃນວົງຍ່ອຍ Erinaceinae ໃນວົງສ໌ໃຫຍ່ Erinaceidae.
ກະເພາະໜາມ ມີລັກສະນະທົ່ວໄປຄ້າຍກັບເໝ້ນ ເຊິ່ງເປັນສັດໃນອັນດັບສັດແຂ້ວແທະ (Rodentia) ເຊິ່ງຢູ່ກັນຄົນລະອັນດັບກັນ ແມ່ນ ເບື້ອງຫຼັງຂອງລຳໂຕປົກຄຸມໄປດ້ວຍຂົນທີ່ມີລັກສະນະແຂງຄ້າຍໜາມ ເຊິ່ງໄວ້ສຳລັບປ້ອງກັນໂຕ ແຕ່ກະເພາະໜາມມີຂະໜາດທີ່ນ້ອຍກວ່າຫຼາຍ ແລະມີໜາມທີ່ສັ້ນກວ່າຫຼາຍ ໂດຍຂົນຂອງກະເພາະໜາມມີລັກສະນະນ້ອຍແຂງຄ້າຍສ້ຽນຫຼືໜາມຫຼາຍກວ່າ ມີສ່ວນໃບໜ້າຄ້າຍໜູ ແຕ່ມີດັງທີ່ຮຽວຍາວທີ່ຂະໝຸບຂະໝິບສຳລັບດົມກິ່ນຢູ່ຕະຫຼອດ.
ຊາ (, "chá", "ສາ") ເປັນຜົນຜະລິດທາງການກະເສດຈາກໃບ ຍອດອ່ອນ ແລະກ້ານຂອງຕົ້ນຊາ ("Camellia sinensis") ນຳມາຜ່ານກຳມະວິທີແປຮູບຫຼາກຫຼາຍ. "ຊາ" ຍັງໝາຍລວມເຖິງເຄື່ອງດື່ມກິ່ນຫອມທີ່ເຮັດຈາກຜັກຕາກແຫ້ງຊະນິດຕ່າງ ໆ ນຳມາຊົງ. ຊາແມ່ນເຄື່ອງດື່ມທີ່ມີຜູ້ດື່ມຫຼາຍທີ່ສຸດເປັນອັນດັບສອງຂອງໂລກ ຮອງຈາກນ້ຳ.
ຊາແບ່ງໄດ້ 6 ປະເພດ ໄດ້ແກ່ ຊາຂາວ ຊາເຫຼືອງ ຊາຂຽວ ຊາມັງກອນດຳ ຊາດຳ ແລະຊາຜູ້ເອີ. ຊາທຸກຊະນິດສາມາດເຮັດໄດ້ຈາກຕົ້ນຊາຕົ້ນດຽວກັນ ແຕ່ຜ່ານກຳມະວິທີແຕກຕ່າງກັນອອກໄປ.
ສັພພັງ ອະປະຣາທັງ ຂະມະຖະ ເມ ພັນເຕ: ຂໍທ່ານຜູ້ຈະເຣີນ, ຈົ່ງອົດໂທສທັງປວງ ໃຫ້ແກ່ຂ້ານ້ອຍດ້ວຍ,
ອະປະຣາທັງ ຂະມະຖະເມ ພັນເຕ ມະຍາກະຕັງ ປຸນຍັງ ສາມິນາ ອະນຸໂມທິຕັພພັງ ສາມິນາ ກະຕັງ ປຸນຍັງ ມັຍຫັງ ທາຕັພພັງ: ບຸນໃດທີ່ທ່ານທຳ ຂໍໃຫ້ຂ້ານ້ອຍມີສ່ວນ ໄດ້ຮັບຜົລບຸນ ນັ້ນດ້ວຍ,
ສາທຸ ສາທຸ ອະນຸໂມທາມິ: ດີແລ້ວ ດີແລ້ວ ຂ້ານ້ອຍຂໍອະນຸໂມທະນາ. (ກຣາບໝອບລົງ)
ບັນທຶກການເດີນທາງສູ່ຕາເວັນຕົກ ("ຊີ່ໂຢວຈີ້";) ແມ່ນນິຍາຍກະລາດຊິກຂອງເມືອງຈີນ ປະພັນເມື່ອປະມານປີ ຄ.ສ. 1590 ຊ່ວງລາຊະວົງໝິງ ປະພັນໂດຍ ອູເສີງເອີ່ນ.
ບັນທຶກການເດີນທາງສູ່ຕາເວັນຕົກແມ່ນເລື່ອງເລົ່າຂອງການເດີນທາງໄປຍັງຊົມພູທະວີບ (ອິນເດຍ) ເພື່ອອັນເຊີນຄຳພີພະພຸດທະສາສະໜາຂອງຫຼວງຈີນຊື່ ພະຖັງຊັ່ນສັງ (唐三藏) ໂດຍມີສັດປ່າ 3 ຕົວເປັນເພື່ອນຮ່ວມທາງ ແມ່ນ ຊຸ່ນອູ້ຄົ່ງ (ລີງ; 孫悟空) ຈູ່ປ່າເຈ້ຍ (ໝູ; 豬八戒) ແລະຊ່າອູ້ຈິ້ງ (ປີສາດປາ; 沙悟凈) ເຊິ່ງລະຫວ່າງການເດີນທາງຈຳຕ້ອງພົບພໍ້ນຳກາຣຂັດຂວາງຂອງບັນດາປີສາດຫຼາຍຫຼວງ ດ້ວຍເນື້ອຫາອັນເປັນການຜະຈົນໄພ ແລະມີສັດປ່າເປັນໂຕເອກ ເຮັດໃຫ້ບັນທຶກການເດີນທາງສູ່ຕາເວັນຕົກໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມຈາກເດັກນ້ອຍທີ່ສຸດໃນວັນນະກຳເອກທັງ 4 ເລື່ອງ ແມ່ນນຶ່ງໃນສີ່ສຸດຍອດວັນນະກຳຈີນຮ່ວມກັບສາມກົກ (三國演義) ຄວາມຝັນໃນຫໍແດງ (紅樓夢) ແລະສ້ວຍຫູ້ (水滸傳).
ນ້ຳດອກເບນຈະມາດ (;, "ຈູຮົ່ວ ສາ") ຫຼື ນ້ຳເກັກຮວຍ ແມ່ນເຄື່ອງດື່ມເຮັດຈາກດອກເບນຈະມາດສວນ ("Chrysanthemum indicum" Linn. ໃນວົງ Compositae) ຫຼືເບນຈະມາດໜູ ("Chrysanthemum morifolium" Ramat. ໃນວົງດຽວກັນ) ຕາກແຫ້ງຕົ້ມນຳນ້ຳຕານ.
ວິທີເຮັດແມ່ນ ນຳດອກເບນຈະມາດອົບແຫ້ງ 5-10 ດອກ ລົງໄປໃນໝໍ້ນຳນ້ຳປະມານ 2 ລິດ ຕົ້ມດົນ 5 ນາທີ ແລ້ວກອງອອກ ຈະເຕີມນ້ຳຕານຊາຍຫຼືນ້ຳຕານກວດລົງໄປເພື່ອເພີ່ມຕື່ມຄວາມຫວານ ຫຼືບໍ່ຕາມແຕ່ຄວາມມັກ ຫຼືຈະຕື່ມຄວາມຫອມໂດຍການໃຊ້ໃບຊາຫຼືເຕີຍລົງໄປດ້ວຢກໍ່ໄດ້ ຮັບປະທານໄດ້ທັງຮ້ອນແລະເຢັນ.
ປະໂຫຍດຂອງນ້ຳເບນຈະມາດມີຢູ່ນຳກັນຫຼາຍປະການ ນອກຈາກຄວາມຫອມສົດຊື່ນແກ້ກະຫາຍແລ້ວ ຍັງແມ່ນຢາເຢັນ ດັບພິດຮ້ອນ ແກ້ຮ້ອນໃນ ໃນຕຳລາການແພດແຜນຈີນ ຊ່ອຍໃນລະບາຍແລະຍ່ອຍອາຫານ ຊ່ອຍຂະຫຍາຍຫຼອດເລືອດແດງໃຫຍ່ທີ່ລ້ຽງຫົວໃຈ ຊ່ອຍປ້ອງກັນພະຍາດຫຼອດເລືອດຕ່າງ ໆ ເຊັ່ນ ພະຍາດຄວາມດັນໂລຫິດສູງ, ພະຍາດເສັ້ນເລືອດຕີບ ແລະພະຍາດຫົວໃຈໄດ້ ຊ່ອຍຂະຈັດສານພິດໃຫ້ອອກຈາກຮ່າງກາຢ ຊ່ອຍດູດຊັບສານກໍ່ມະເຮັງແລະຈຸລິນຊີຕ່າງ ໆ.
ເທືອກເຂົາແອລປ໌ແມ່ນລະບົບສາຍພູ ທີ່ສູງທີ່ສຸດ ແລະກວ້າງຂວາງທີ່ສຸດເຊິ່ງນອນຢູ່ໃນທະວີບ ເອີລົບ, ຍືດຍາວປະມານ 1,200 km (750 mi) ຜ່ານ 8 ປະເທດທີ່ມີສາຍພູແອລປ໌ ຫລື ປະເທດແອລໄພ (ຈາກທິດຕາເວັນຕົກຫາຕາເວັນອອກ): ປະເທດ ຝຣັ່ງ, ປະເທດສະວິດເຊີແລນດ໌, Monaco, ອິຕາລີ, Liechtenstein, ອອສເຕີຍ, ປະເທດເຢຍລະມັນ, ແລະ ປະເທດສະໂລເວນີ. ເສັ້ນໂຄ້ງຂອງ Alpine ໂດຍທົ່ວໄປແມ່ນຂະຫຍາຍຈາກເມືອງ Nice ໃນພາກຕາເວັນຕົກຂອງທະເລເມດິເຕີເລນຽນຈົນເຖິງ Trieste ເທິງ Adriatic ແລະ Vienna ໃນຕອນຕົ້ນຂອງອ່າງ Pannonian. ພູເຂົາໄດ້ຖືກກໍ່ຕົວຂື້ນໃນໄລຍະເວລາຫຼາຍສິບລ້ານປີໃນຂະນະທີ່ ແຜ່ນເປືອກໂລກ Eurasian tectonic ກັບຜແຜ່ນເປືອກໂລກ ອາຝຣິກາ ໄດ້ປະທະກັນ. ການເກີດຂຶ້ນໃນເວລາສັ້ນໆ ເປັນຜົນໃຫ້ມີ ໂງ່ນຫີນຕົກຕະກອນຂອງທະເລເພີ່ມຂື້ນໂດຍການ ຍູ້ ແລະ ພັບ ເຂົ້າເປັນພູສູງເຊັ່ນ: Mont Blanc ແລະ Matterhorn. Mont Blanc ກວມເອົາຊາຍແດນຝຣັ່ງ - ອິຕາລີ, ແລະຢູ່ທີ່ 4,809 m (15,778 ft) ແມ່ນພູທີ່ສູງທີ່ສຸດໃນ Alps. ເນື້ອທີ່ພາກພື້ນແອລໄພ (Alpine) ມີຈຸດສູງສຸດ 128 ແຫ່ງທີ່ສູງກ່ວາ 4,000 m (13,000 ft).
ເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ ຫຼື ເຄື່ອງແຕ່ງກາຍ ຫຼື ເສື້ອຜ້າ ຫຼື ສົ້ງເສື້ອ ຫຼືບາງຄັ້ງເອີ້ນສັ້ນ ໆ ວ່າ ເຄື່ອງ ແມ່ນສິ່ງຂອງທີ່ມະນຸດສວມໃສ່ເພື່ອປົກປ້ອງຮ່າງກາຍຈາກສະພາວະອາກາດ ສະພາບແວດລ້ອມ ຄວາມປອດໄພ ຄວາມສະດວກສະບາຍ ຄວາມສຸພາບ ແລະເພື່ອສະທ້ອນເຖິງ ສັງຄົມ ສາສະໜາ ວັດທະນະທຳ ລວມເຖິງ ລົດສະນິຍົມສະເພາະໂຕບຸກຄົນນຳ. ເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມບາງຊະນິດອາດອອກແບບໃຫ້ສວມໃສ່ສະເພາະເພດ ແຕ່ບໍ່ນັບກໍລະນີການແຕ່ງໂຕຂ້າມເພດ.
ເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມທີ່ສວມໃສ່ເພື່ອຕອບສະໜອງຄວາມຕ້ອງການພື້ນຖານ ສວມໃສ່ໄວ້ເພື່ອປ້ອງກັນຮ່າງກາຍບໍ່ໃຫ້ໄດ້ຮັບຄວາມອັນຕະລາຍຈາກສິ່ງແວດລ້ອມຢ່າງອາກາດ ແສງແດດທີ່ຮຸນແຮງ ຄວາມໜາວສຸດຂົ້ວ ຝົນ ກັນມະແລງ ສານເຄມີ ອາວຸດ ແລະອັນຕະລາຍຢ່າງອື່ນ.
ມະນຸດຍັງປະດິດເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມເພື່ອໃຊ້ໃນການແກ້ໄຂບັນຫາ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບອຸປະກອນຕ່າງ ໆ ການໃຊ້ເຮັດວຽກ ເຊັ່ນ ຊຸດອະວະກາດ, ຊຸດເກາະ, ຊຸດລອຍນ້ຳ, ຊຸດດຳນ້ຳ, ຊຸດກັນເຜິ້ງ, ເສື້ອໜັງຂັບລົດຈັກ ເປັນຕົ້ນ ຜູ້ຄົນຍັງປະດິດປະດັບສິ່ງຕ່າງ ໆ ໃນຮ່າງກາຍ ຢ່າງ ໝວກ ກໍ່ອາດຈະເອີ້ນວ່າເຄື່ອງແຕ່ງກາຍ.
ເມືອງພູກູດຕັ້ງຢູ່ທິດຕາເວັນຕົກສ່ຽງເໜືອຂອງຂອງຊຽງຂວາງ ເຊິ່ງຫ່າງຈາກເທດສະບານແຂວງ 25 ກິໂລແມັດ, ມີເນື້ອທີ່ທັງໝົດ 3,096 ກມ2 ເປັນເຂດພູພຽງ ແລະ ພູດອຍ. ທິດເໜືອຕິດກັບເມືອງວຽງ ທອງ ແຂວງຫົວພັນ, ເມືອງ ໂພນໄຊ ແຂວງຫຼວງພະບາງ, ເມືອງຄໍາ ແຂວງຊຽງຂວາງ; ທິດໃຕ້ຕິດ ກັບເມືອງຜາໄຊ; ທິດຕາເວັນອອກຕິດກັບກັບເມືອງແປກ ແຂວງຊຽງຂວາງ ແລະ ທິດຕາເວັນຕົກ ຕິດກັບ ເມືອງພູຄູນ ແຂວງຫຼວງພະບາງ. ເມືອງພູກູດແບ່ງອອກເປັນ 5 ກຸ່ມພັດທະນາ, ມີ 42 ບ້ານ, ມີ 4,331 ຄອບຄົວ; ມີພົນລະເມືອງທັງໝົດ 25,616 ຄົນ, ຍິງ 12,612 ຄົນ ປະກອບມີສາມເຜົ່າທີ່ດໍາລົງຊີວິດຢູ່ຮ່ວມກັນຄື: ເຜົ່າລາວ 16,020 ຄົນ ກວມ 62.53 %, ເຜົ່າມົ້ງ 4,536 ຄົນ ກວມ 17.70 % ແລະ ເຜົ່າກຶມມຸ 5,060 ຄົນ ກວມ 19.75 %.
ມາຮອດປະຈຸບັນພື້ນຖານໂຄງລ່າງເສດຖະກິດ - ສັງຄົມເມືອງຂອງພວກເຮົາໄດ້ຮັບການພັດທະນາໃນຫຼາຍດ້ານ ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ລວມຍອດຜະລິດຕະພັນພາຍໃນ ບັນລຸ 167 ຕື້ກີບ, ສະເລ່ຍລາຍຮັບ 6,520,000 ກີບ / ຄົນ / ປີ ຫຼື ເທົ່າກັບ 815 $ / ຄົນ / ປີ ບັນລຸ 93.3 % ຂອງແຜນການ; ຄອບຄົວທຸກຍາກຍັງເຫຼືອ 63 ຄອບຄົວ ສາມາດແກ້ໄຂບັນລຸ 98.54 % ຂອງແຜນການ; ມີເສັ້ນທາງຄົມມະນາຄົມເຂົ້າເຖິງໝູ່ບ້ານຕ່າງໆກວມ 100 %, ມີສັນຍານໂທລະສັບກວມ 90 % ຂອງພື້ນທີ່ທັງໝົດ, ປະຊາຊົນໄດ້ຊົມໃຊ້ໄຟຟ້າຖາວອນ 70 % ຂອງຈໍານວນຄອບຄົວທັງໝົດ. ສ້າງບ້ານແມ່ຍິງສາມດີໄດ້ 31 ບ້ານ, ບ້ານຊາວໜຸ່ມສີ່ບຸກໄດ້ 28 ບ້ານ ແລະ ສ້າງບ້ານພັດທະນາໄດ້ທັງໝົດ 12 ບ້ານ ບັນລຸ 57% ຂອງແຜນການທີ່ວາງໄວ້.
ທົ່ວເມືອງມີເນື້ອທີ່ນາທັງໝົດ 2,125 ເຮັກຕ່າ ທຽບໃສ່ມະຕິກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຄັ້ງຜ່ານມາເພີ່ມຂຶ້ນ 214.03 ເຮັກຕ່າ; ມີເນື້ອທີ່ໄຮ່ໝູນວຽນ 749 ເຮັກຕ່າ ຖ້າທຽບໃສ່ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຄັ້ງຜ່ານມາຫຼຸດລົງ 770.78 ເຮັກຕ່າ, ຜະລິດເຂົ້າເປືອກໄດ້ທັງໝົດ 10,798 ໂຕ່ນ ສະເລ່ຍໃສ່ຫົວຄົນໄດ້ຮັບເຂົ້າເປືອກ 421.5 ກິໂລກຼາມ / ຕໍ່ຄົນ / ປີ ທຽບໃສ່ແຜນພັດທະນາທີ່ວາງໄວ້ບັນລຸ 84.3%.
ມາຮອດປະຈຸບັນທົ່ວ ເມືອງມີຄວາຍ 5,720 ໂຕ ເທົ່າ ກັບ 62.60 % ຂອງແຜນການ, ງົວ 19,510 ໂຕ ເທົ່າກັບ 96.81 % ຂອງແຜນການ, ມ້າ 172 ໂຕ ເທົ່າກັບ 57.33 % ຂອງແຜນການ, ມີ ແກະ ແລະ ແບ້ 308 ໂຕ ເທົ່າກັບ 24.04 % ຂອງແຜນການ, ໝູ 9,034 ໂຕ ເທົ່າກັບ 69.49 % ຂອງແຜນການ, ສັດປີກ 88,998 ໂຕ ລື່ນແຜນການວາງໄວ້ 48.33 %, ມີເນື້ອທີ່ ໜອງປາ 106.69 ຮຕ ຜະລິດປາໄດ້ 13 ໂຕ່ນຕໍ່ປີ.
ໃນສົກ 2013 ນີ້ ສົ່ງສາລີອອກຂາຍໄດ້ທັງໝົດ 9,295ໂຕ່ນ ປະຕິບັດໄດ້ລື່ນຄາດໝາຍຂອງ ແຜນການວາງໄວ້ສາມເທົ່າຕົວ, ປູກມັນຕົ້ນປ້ອນໂຮງງານໄດ້ທັງໝົດ 4,180 ໂຕ່ນ, ສົ່ງເຂົ້າເປືອກອອກຂາຍໄດ້ ທັງໝົດ 550 ໂຕ່ນ ປະຕິບັດໄດ້ລື່ນຄາດໝາຍ 10 %, ໝາກເຜັດນ 361 ໂຕ່ນ ເທົ່າກັບ 72.2 % ຂອງແຜນການ, ຖົ່ວດິນ 210 ໂຕ່ນ ປະຕິບັດໄດ້ລື່ນຄາດໝາຍ 14.13 %, ໝາກງາຂາວ 104 ໂຕ່ນ ເທົ່າກັບ 94.54 ຂອງແຜນການວາງໄວ້.
ຈັດສັນອາຊີບຄົງທີ່ໃຫ້ປະຊາຊົນທີ່ຍຶດຖືອາຊີບແບບເລື່ອນລອຍໄດ້ທັງໝົດ 48 ຄອບຄົວ ເທົ່າກັບ 29.72 % ຂອງແຜນການ.
ມີໂຮງເລື່ອຍ 1 ແຫ່ງ, ໂຮງງານຜະລິດແປ້ງມັນຕົ້ນ 1 ແຫ່ງ, ໂຮງງານເຟີນີເຈີ 2 ກຸ່ມ, ມີໂຮງງານໍ້າດື່ມ 2 ແຫ່ງ, ໂຮງງານຜະລິດດິນບ໋ອກ 2 ແຫ່ງ ແລະ ໂຮງງານອົບສາລີ 1 ແຫ່ງ; ມີຕະຫຼາດ 9 ແຫ່ງ, ມີຫົວໜ່ວຍທຸລະກິດທັງໝົດ 467ຫົວໜ່ວຍ; ສິນຄ້າທີ່ເປັນທ່າແຮງງຂອງເມືອງປະກອບມີ: ສາລີ, ມັນຕົ້ນ, ເຂົ້າ, ສັດ, ພືດຜັກ, ເຄື່ອງເຟີນີເຈີ ແລະ ສິນຄ້າຫັດຖະກໍາຕ່າງໆ ເຊິ່ງລວມລາຍຮັບໃນການຜະລິດສິນຄ້າສົ່ງ ອອກໄດ້ທັງໝົດ 46,964,285,000 ກີບ.
ຕະຫຼອດໄລຍະຜ່ານມາເມືອງຂອງພວກເຮົາໄດ້ລົງທຶນພັດທະນາພື້ນຖານໂຄງລ່າງເສດຖະກິດ - ສັງຄົມທັງໝົດ 147 ໂຄງການ ມີມູນຄ່າທັງໝົດ 855,310,531,315 ກີບ ໃນນັ້ນ ເປັນທຶນພາຍໃນ 758,447,970,333 ກີບ, ທຶນ ຕ່າງປະເທດ 96,862,560,982 ກີບ ທຽບໃສ່ແຜນພັດທະນາເສດຖະກິດ - ສັງຄົມທີ່ວາງໄວ້ສາມາດບັນລຸນລື່ນ ຄາດ
ໝາຍ 0.68 % ໃນນັ້ນເປັນໂຄງການກໍ່ສ້າງພື້ນຖານໂຄງລ່າງ 91 ໂຄງການ ແລະ ໂຄງການສົ່ງເສີມວິຊາການ 56 ໂຄງ ການ.
ທົ່ວເມືອງມີໂຮງຮຽນ 81 ແຫ່ງ ໃນນັ້ນໂຮງຮຽນອະນຸບານມີ 2 ແຫ່ງ, ປະຖົມ 68 ແຫ່ງ, ມັດທະຍົມຕົ້ນ 8 ແຫ່ງ ແລະ ມັດທະຍົມສົມບຸນ 3 ແຫ່ງ;ມີຄູອາຈານສອນທັງໝົດ 482 ຄົນ, ຍິງ 243 ຄົນ; ມີນັກຮຽນ 7,746 ຄົນ, ຍິງ 3,648 ຄົນ ໃນນີ້ນັກຮຽນ ຊັ້ນອະນຸບານມີ 117 ຄົນ, ຍິງ 57 ຄົນ; ຊັ້ນປະຖົມ 3 874 ຄົນ, ຍິງ 1 865 ຄົນ; ຊັ້ນມັດທະຍົມ 3372 ຄົນ, ຍິງ 1520 ຄົນ.
- ເດັກໃນເກນອາຍຸ 3 - 5 ປີ ໄດ້ເຂົ້າຮຽນຊັ້ນອະນຸບານ ແລະ ຫ້ອງກຽມປະຖົມ 30.9 % ປະຕິບັດໄດ້ລື່ນເປົ້າ ໝາຍສະຫັດສະວັດ 3.9 %.
- ອັດຕາສຸດທິເດັກໃນເກນອາຍຸ 6 – 10 ປີ ໄດ້ເຂົ້າຮຽນຊັນປະຖົມ 99.4% ປະຕິບັດໄດ້ລື່ນເປົ້າໝາຍສະຫັດສະວັດ 1.4 %.
- ອັດຕາລອດເຫຼືອຂອງນັກຮຽນຊັ້ນປະຖົມຮອດຂັ້ນຮຽນ ປ.5 ປະຕິບັດໄດ້ 90.3% ຍັງບໍ່ບັນລຸ 4.7 % ຂອງເປົ້າໝາຍສະຫັດສະວັດ.
- ອັດຕາເຂົ້າຮຽນລວມ ໃນຊັ້ນມັດທະຍົມຕົ້ນ ປະຕິບັດໄດ້ 96.2 % ລື່ນຄາດເປົ້າໝາຍສະຫັດສະວັດ 21.2 %.
- ອັດຕາເຂົ້າຮຽນຊັ້ນມັດທະຍົມຕອນປາຍ ປະຕິບັດໄດ້ 56.6 % ຍັງບໍ່ບັນລຸ 8.9 % ຂອງເປົ້າໝາຍສະຫັດ ສະວັດ.
- ສໍເລັດໃນການລົບລ້າງຈົບຊັ້ນປະຖົມບໍາລູງ ແລະ ກໍາລັງສືບຕໍ່ບໍາລຸງຊັ້ນມັດທະຍົມຕົ້ນ ໃຫ້ແກ່ປະຊາຊົນໃນກຸ່ມເປົ້າໝາຍ ຄາດໝາຍສໍາເລັດ ແລະ ປະກາດລົບລ້າງໃນປີ 2014.
- ອັດຕາການຮຽນຮູ້ລະຫວ່າງຍິງຊາຍປະຕິບັດໄດ້ 0.99 % ບັນລຸ 99 % ຂອງເປົ້າໝາຍສະຫັດສະວັດ.
ທົ່ວເມືອງໂຮງໝໍ 1 ແຫ່ງ, ມີສຸກສາລາ 8 ແຫ່ງ, ມີຕູ້ຢາປະຈໍາບ້ານ 31 ຕູ້, ມີຫ້ອງກວດພະຍາດເອກະຊົນ 3 ແຫ່ງ, ມີຮ້ານຂາຍຢາສາກົນ 6 ຮ້ານ; ມີພະນັກງານແພດ ທັງໝົດ 76 ຄົນ, ຍິງ 42 ຄົນ; ມີ ອສບ 60 ຄົນ, ມີແພດປະຈໍາບ້ານ 4 ຄົນ, ມີຄະນະກໍາມະການ 210 ຄົນ; ປະຊາຊົນໄດ້ຊົມໃຊ້ນໍ້າສະອາດກວມ 61 % ຍັງບໍ່ທັນບັນລຸ 24% ຂອງເປົ້າໝາຍສະຫັດສະວັດ, ຊົມໃຊ້ວິດຖ່າຍ 80 % ຍັງບໍ່ທັນບັນລຸ 24 % ຂອງເປົ້າໝາຍສະຫັດສະວັດ, ອັດຕາການສັກຢາກັນພະຍາດ 46.9 % ສະເລ່ຍອາຍຸຍືນສະເລ່ຍ ຍີງ 65 ປີ ແລະ ຊາຍ 63 ປີ.
ສ້າງບ້ານວັດທະນະທໍາໄດ້ທັງໝົດ 26 ບ້ານ ທຽບໃສ່ກອງປະຊຸມຜ່ານມາເພີ່ມຂຶ້ນ 18 ບ້ານ, ສ້າງຄອບຄົວ ວັດທະນະທໍາໄດ້ 3,182 ຄອບຄົວ ທຽບໃສ່ກອງປະຊຸມຜ່ານມາເພີ່ມຂຶ້ນ 2,074 ຄອບຄົວ ທຽບໃສ່ແຜນການປະຕິ ບັດໄດ້ສອງເທົ່າຂອງແຜນການວາງໄວ້.
ທົ່ວເມືອງມີແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວທັງໝົດ 25 ແຫ່ງ ໃນນັ້ນໄດ້ເປີດໃຊ້ບໍລິການແລ້ວ 4 ແຫ່ງ, ກໍາລັງປັບປຸງກໍ່ສ້າງ
2 ແຫ່ງຄື: ແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວພູກູດ ແລະ ພູບັ້ງໄຟ; ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຮັບການປັບປຸງ 19 ແຫ່ງ; ມີຮ້ານກິນດື່ມທັງໝົດ 22 ຮ້ານ ສາມາດເປີດໃຊ້ບໍລິການໃຫ້ນັກທ່ອງ ທ່ຽວເຂົ້າມາໃຊ້ບໍລິການ 1,080 ຄົນ ສາມາດເກັບລາຍຮັບດ້ານການທ່ອງທ່ຽວໄດ້ເຖິງ 180,000,000 ກີບ.
ນີ້ແມ່ນລາຍຊື່ຂອງ ຊະນິດຂອງສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມທີ່ຖືກບັນທຶກໄວ້ໃນລາວ. ມີສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມ 178 ຊະນິດໃນ ລາວ, ໃນນັ້ນ ມີ 4 ຊະນິດມີຄວາມສ່ຽງຂັ້ນວິກິດຕໍ່ການສູນພັນ, 8 ຊະນິດໃກ້ຈະສູນພັນ, 23 ເກືອບຢູ່ໃນຂອບເຂດໃກ້ສູນພັນ ແລະ ອີກ 2 ຊະນິດເກືອບຢູ່ໃນຂອບເຂດສ່ຽງຕໍ່ການສູນພັນ. 1 ຊະນິດໄດ້ຖືກຖະແຫຼງໃນກອງປະຊຸມຄັ້ງຫຼ້າສຸດຂອງສະຫະພັນສາກົນເພື່ອການອະນຸລັກທຳມະຊາດ (IUCN).
ອັນດັບ: ກະແຕ.
ກະແຕເປັນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມຂະໜາດນ້ອຍທີ່ເປັນສັດພື້ນເມືອງຢູ່ໃນປ່າເຂດຮ້ອນຂອງອາຊີຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຖືກເອີ້ນວ່າກະແຕ (treeshrew), ແຕ່ວ່າພວກມັນບໍ່ແມ່ນ shrew (ໜູຜີ) ແທ້ ແລະ ກໍບໍ່ໄດ້ອາໄສຢູ່ເທິງຕົ້ນໄມ້ເລີຍ.
ອັນດັບ: ວານອນ.
ອັນດັບວານອນປະກອບດ້ວຍ ມະນຸດ ແລະ ຍາດໃກ້ຊິດທີ່ສຸດຄື: ລີເມີ, ລີງລົມ, ລີງ, and ລີງບໍ່ມີຫາງ.
ອັນດັບ: ອັນດັບສັດແຂ້ວແຫ້ນ.
ສັດແຂ້ວແຫ້ນເປັນອັນດັບທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມ, ເຊິ່ງກວມເອົາເຖິງ 40% ຂອງຊະນິດທັງໝົດ. ພວກມັນມີແຂ້ວໜ້າໜຶ່ງຄູ່ໃນຄາງກະໄຕເທິງ ແລະ ຄາງກະໄຕລຸ່ມ ທີ່ສືບຕໍ່ຂະຫຍາຍຂຶ້ນເລື້ອຍໆ ແລະ ຈະຖືກເຮັດໃຫ້ສັ້ນລົງດ້ວຍການແຫ້ນ. ສັດແຂ້ວແຫ້ນສ່ວນຫຼາຍແມ່ນມີຂະໜາດນ້ອຍ ເຖິງແມ່ນວ່າໂຕ ຄາປີບາຣາ ຈະສາມາດມີນ້ຳໜັກໄດ້ເຖິງ 45 ກິໂລກຣາມ (100 ປອນ).
ອັນດັບ: ກະຕ່າຍ (l).
ອັນດັບກະຕ່າຍປະກອບດ້ວຍສອງຕະກຸນຄື: ຕະກຸນກະຕ່າຍ (ກະຕ່າຍປ່າ ແລະ ກະຕ່າຍ), ແລະ ກະຕ່າຍຫູສັ້ນ (ໄພກາ). ເຖິງແມ່ນວ່າພວກມັນຈະຄ້າຍຄືກັບສັດແຂ້ວແຫ້ນ, ແລະ ຖືກຈັດໝວດໝູ່ເປັນ ຕະກຸນໃຫຍ່ ໃນອັນດັບນັ້ນຈົນເຖິງຕົ້ນສະຕະວັດທີ 20, ແຕ່ຫຼັງຈາກນັ້ນມາພວກມັນກໍໄດ້ຖືກແຍກອອກມາເປັນອັນດັບໃໝ່ຕ່າງຫາກ. ພວກມັນແຕກຕ່າງຈາກສັດແຂ້ວແຫ້ນໃນດ້ານລັກສະນະທາງຟີຊິກຫຼາຍຢ່າງ ເຊັ່ນ ມີແຂ້ວໜ້າສອງຄູ່ຢູ່ໃນຂາກະໄຕເທິງ ໃນຂະນະທີ່ສັດແຂ້ວແຫ້ນມີພຽງແຕ່ຄູ່ດຽວ.
ອັນດັບ: ເໝັ້ນ (Erinaceomorpha) (ເໝັ້ນ ແລະ ໜູຜີປ່າ).
ອັນດັບເໝັ້ນປະກອບດ້ວຍຕະກູນດຽວຄື ຕະກູນເໝັ້ນ (Erinaceidae), ເຊິ່ງປະກອບດ້ວຍ ເໝັ້ນ ແລະ ໜູຜີປ່າ. ເໝັ້ນມີລັກສະນະພິເສດຄືລຳຕົວປົກຄຸມດ້ວຍໜາມແຫຼມ ໃນຂະນະທີ່ໜູຜີປ່າມີລັກສະນະຄ້າຍຄືໜູູທີ່ມີຂະໜາດລຳໂຕໃຫຍ່.
ອັນດັບ: ຕຸ່ນ (Soricomorpha) (ໜູຜີ, ຕຸ່ນ ແລະ ໂຊເລນໂນດອນ).
ສັດໃນອັນດັບນີ້ມີຮູບຮ່າງຄ້າຍຄືໜູຜີ ແລະ ກິນແມງໄມ້ເປັນອາຫານ. ໜູຜີ ແລະ ເຊເລນໂນດອນມີຮູບຮ່າງຄ້າຍຄືໜູ ໃນຂະນະທີ່ຕຸ່ນເປັນສັດນັກຂຸດດິນທີ່ລຳຕົວຕຸ້ຍປ້ອມ.
ອັນດັບ: ລິ່ນ (pangolins).
ອັນດັບລິ່ນປະກອບດ້ວຍລິ່ນ 8 ຊະນິດ. ລິ່ນເປັນສັດກິນມົດ ມີເລັບທີ່ແຂງແຮງ, ມີດັງ ແລະ ປາກທີ່ຍາວອອກໄປທາງໜ້າ ແລະ ມີລິ້ນທີ່ຍາວ ເຊິ່ງເປັນລັກສະນະທົ່ວໄປທີ່ພົບໄດ້ໃນຊະນິດຂອງສັດກິນມົດອື່ນໆ. [https://factorye.tistory.com/ 2022년개별공시지가조회]
ອັນດັບ: ວານ ແລະ ໂລມາ (Cetacea).
ອັນດັບວານ ແລະ ໂລມາ (Cetacea) ຮວມມີ ວານ, ໂລມາ ແລະ ພໍພອຍ. ສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມຈຳພວກນີ້ໄດ້ປັບຕົວສຳລັບການອາໄສຢູ່ໃນນ້ຳຢ່າງສົມບູນທີ່ສຸດ ໂດຍມີຮູບຮ່າງສ້ວຍຍາວ, ຮ່າງກາຍທີ່ເກືອບຈະບໍ່ມີຂົນເລີຍ ເຊິ່ງໄດ້ຮັບການປົກປ້ອງດ້ວຍຊັ້ນໄຂມັນໜາ. ສ່ວນຂາໜ້າ ແລະ ຫາງກໍໄດ້ປັບປ່ຽນສຳລັບການເຄື່ອນທີ່ໃນນ້ຳ.
ອັນດັບ: ສັດກິນຊີ້ນ (Carnivora) (carnivorans).
ມີສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມຫຼາຍກວ່າ 260 ຊະນິດໃນລາວ, ເຊິ່ງສ່ວນໃຫຍ່ດຳລົງຊີວິດດ້ວຍການກິນຊີ້ນ. ພວກມັນມີໂຄງກະໂຫຼກຫົວ ແລະ ແຂ້ວທີ່ມີເອກະລັກ.
ອັນດັບ: ອັນດັບສັດຕີນກີບຄີກ (Perissodactyla) (odd-toed ungulates).
ສັດຕີນກີບຄີກເປັນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມທີ່ກິນພືດ. ໂດຍປົກກະຕິແລ້ວ ສັດຈຳພວກນີ້ຈະມີຂະໜາດໃຫຍ່ໄປຈົນເຖິງໃຫຍ່ຫຼາຍ ແລະ ມີກະເພາະອາຫານທີ່ບໍ່ຊັບຊ້ອນ ພ້ອມທັງມີກີບກາງທີ່ໃຫຍ່. [https://reino.kr/ 네이버한자필기입력기]
ອັນດັບ: ສັດຕີນກີບຄູ່ (Artiodactyla) (even-toed ungulates).
ສັດຕີນກີບຄູ່ແມ່ນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມທີ່ມີນິ້ວຕີນເປັນກີບສອງອັນ ແລະ ເປັນສັດກິນພືດ ເຊິ່ງແຕກຕ່າງຈາກສັດຕີນກີບຄີກທີ່ມີນິ້ວຕີນເປັນກີບສາມອັນ. ມີສັດຕີນກີບຄູ່ຈຳນວນ 220 ຊະນິດ ເຊິ່ງໃນນັ້ນລວມມີສັດຕີນກີບຄູ່ຈຳນວນຫຼາຍທີ່ສຳຄັນຕໍ່ເສດຖະກິດຂອງມະນຸດ.
ໄວຣັດໂຄໂຣນາສາຍພັນອາການໂລກທາງເດີນຫາຍໃຈ (MERS-CoV) ຫລື EMC/2012 (HCoV-EMC/2012), ຊະນິດສາຍພັນທີ່ ເຊັນສ໌ ບວກ, RNA ໂນເວລ ເສັ້ນໃຍດ່ຽວຂອງ ໄວຣັດ ເບຕາໂຄໂຣນາ.
ທຳອິດເອີ້ນວ່າໂນເວລ ໂຄໂຣນາໄວຣັດ 2012 ຫລື ແບບງ່າຍໆ ໂນເວລ ໂຄໂຣນາໄວຣັດ, ກໍລະນີທຳອິດໄດ້ຖືກລາຍງານໃນປີ 2012 ຫລັງຈາກ ລຳດັບຈີໂນມ genome ຂອງໄວຣັດທີ່ໄດ້ແຍກຕົວຈາກແບບຕົວຢ່າງ ຂີ້ກະເທີ ຈາກຄົນໄຂ້ຜູ້ທີ່ປ່ວຍໃນການລະບາດຂອງໄຂ້ຫວັດໃຫ່ຍສາຍພັນໃໝ່ປີ2012.
ໃນຕຳນານເທບດັ້ງເດີມ ເບື້ອງລຸ່ມຂອງຢູເຣນັສ, ໄກອາ ແລະ ພອນຕັສ, ທາທາຣັສ ຫຼື ທາທາຣອສ (ເກຣັກ: Τάρταρος ແປວ່າ "ສະຖານທີ່ເລິກ") ເປັນຂຸມເລິກ ຫຼື ອະເວຈີທີ່ເລິກ ແລະ ມືດມົນບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ ຖືກໃຊ້ເປັນຄຸກມືດສຳລັບທໍລະມານ ແລະ ສ້າງຄວາມເຈັບປວດແກ່ໂຄຣນອສເຊິ່ງຢູ່ໃຕ້ໂລກບາດານເຊິ່ງເປັນບ່ອນທີ່ຊຸສໃຊ້ກ່ຽວຂອງໂຄຣນອສສັບໂຄຣນອສຜູ່ເປັນບິດາອອກເປັນພັນຊິ້ນ ແລ້ວໂຮຍລົງໄປໃນນາລົກທາທາຣັສຕາມຕຳນານເກຣັກ ໃນກໍຈີອັສ ຜົນງານຂອງປຼາໂຕ (ປະມານ 400 ປີກ່ອນ ຄສ) ໄດ້ຂຽນໄວ້ວ່າ
ເຊັ່ນດຽວກັບສິ່ງດັ້ງເດີມອື່ນໆ (ເຊັ່ນ ໂລກ ແລະ ເວລາ) ທາທາຣັສເອງກໍເປັນອຳນາດ ຫຼື ເທບທີ່ມີມາແຕ່ເດີມດ້ວຍເຊັ່ນກັນ
ຢູຟາ ແຊ້ມປຽນລີກ ລະດູການ 2014-2015 ແມ່ນເປັນລະດູການທີ 60ຂອງທົວນາເມັນບານເຕະຂອງສະໂມສອນເອີຣົບທີ່ມີລຳດັບດີ ເຊິ່ງຈັດຕັ້ງໂດຍ ຢູຟາ UEFA.
ແລະເປັນລະດູການທີ່ 23 ນັບແຕ່ມີການປ່ຽນຊື່ຈາກ European Champion Clubs' Cup ເປັນ ແຊ້ມປຽນລີກ.
ນັດຊິງຊະນະເລີດຂອງແຊ້ມປຽນລີກປີ 2015 ແມ່ນໄດ້ຈັດທີ່ສະໜາມ ໂອລຽມປີສຕາໂດນ ໃນເບີລິນ,ເຢຍລະມັນ ໂດຍທີ່ສະໂມສອນບາເຊໂລນາຈາກສະເປນເອົາຊະນະ ສະໂມສອນ ຈູເວັນຕຸດຂອງອີຕາລີແລະຍາດເອົາແຊ້ມເປັນຄັ້ງທີ່ຫ້າຂອງສະໂມສອນ. ສະໂມສອນ ເຣວ ມາດຣິດ ເປັນແຊ້ມເກົ່າ ແລະເສຍໃຫ້ຈູເວັນຕຸດໃນນັດໃນຮອບຮອງຊະນະເລີດ.
ຊີເກມສ໌ 2015 ຊື່ທາງການແມ່ນ ງານກິລາຂອງຊາວອາຊີ ຕາເວັນອອກສຽ່ງໃຕ້ ຄັ້ງທີ 28 (ເອີ້ນສັ້ນໆວ່າ ຊີເກມສ໌ ຄັ້ງທີ 28)
ແມ່ນມະຫາກຳກິລາທີ່ມີກິລາຫລາຍປະເພດ ເປັນເຈົ້າພາບໂດຍ ເມືອ ແຂວງ ຂອງສິກະໂປ. ດຳເນີນການແຂ່ງຂັນນັບແຕ່ 5-16 ມິຖຸນາ 2015.
ມີນັກກິລາປະມານ ເຈັດຮ້ອຍຄົນເຂົ້າຮ່ວມ ຈາກ ສິບເອັດຊາດ. ມີ 402 ລາຍການແລະ 36 ປະເພດກິລາ.
Phongpraseuth Kanlagna ພົງປຣະເສີດ ກັນລະຍາ.
Phongpraseuth KANLANGA is a founder of M-Point Trading Sole Company Limited in 2006 and BJC-MPM Sole Company Limited in 2013. He has first started with 3 shops operated in Vientiane Capital, and now there are 18 shops in the center of Vientiane Capital.
Kingsbury Green Primary School 1975
Phongpraseuth Kanlagna had been grown and spent his childhood life in France and England because he had to follow his father, a consular officer, who was appointed to post in France between 1968 and 1971,
and moved to base in England during 1974 and 1976 (Kingsbury Green Primary School Old Kenton La, London NW9 9ND UK)
School 1976-1987.
Then from 1976 until 1987 he had returned to Lao PDR and enrolled at Nahaideaw (ນາໄຮ່ດຽງ) Elementary School, which was completed in 1981. During 1981 and 1984, studying secondary school at Sisavath (ສີສະຫວາດ)secondary school and finishing high school level at Vientiane High School (ອຸດົມວຽງຈັນ) in 1987.
Master Degrees 1988-1993.
Afterward Phongpraseuth Kanlagna had obtained the scholarship from the Government to have a further study Master Degrees of Engineering with major in Architect in Ukraine, former USSR. After his graduation in 1993
Career 1994-1997.
he was returned his home country and had worked with Hydro Power Project THPC as Project Engineer between 1994 and 1997. During 4 years with Hydro Power Project, he had made a very outstanding achievement for the Project before he decided to run his own construction company named KANLAGNA ARCHITECT AND CONSTRUCTION in 1997. He has been a Managing Director of the Construction Company up to the present.
SCC 1998-2015.
In 1998, Phongpraseuth Kanlagna has not stopped himself for only Construction Company; he has turned his vision to invest in an office-building rental business by constructing the 5-storey office building called SCC building in business center area. He has been a Manager Director of SCC building, which is opened for office space rental from 2001 to 2015
Mpoint 2006 - present.
Along with the construction design and the office rental building businesses, Phongpraseuth Kanlagna had initial idea to open a retailing shop for family member as an additional business. After two first stores were primarily opened in 2006, he had studied more information about convenience stores with his conclusion that he should establish various branches of the convenience stores through setting up his own format system.
With an excellent entrepreneurship of Phongpraseuth Kanlagna, he has fully turned himself to operate a retail business in 2007. He becomes the CEO of M-Point Trading Sole Company Limited and leads the creation of the M-Point brand with an innovative store concept.
Under his leadership, M-Point’s dramatically different retail shop becomes the first and well known retailing passage in Vientiane Capital (Lao PDR) for only in 8 years.
“We are a first retailer that is growing in Lao PDR. Our mission is to keep our growth through expanding by taking our M-Point branches into new area and to get the best retail opportunities by bringing variety types of products to serve the customers’ needs. The consumer is always at the centre of our thinking.”
History of M-Point Trading Company Limited.
M-point Trading Company Limited, operated in February 2006, is owner and operator of M- Point Mini Marts in Lao PDR. M-point mart has made its mark in the retailing scene and has been well known in Vientiane Capital (Lao PDR) for now over 8 years. We are the pioneer 18-hours (from 6:00 o’clock to 24:00 o’clock) convenience store operator, which there are many branches, in Lao PDR.
Branchs Location.
In the future the Company aims to expand more 50 branches to meet the customers’ needs, which is increasing day by day in
“Will Be There... Where We Meet! Mpointmart”
Barzaar -B Cash & Carry 2018 - present.
Barzaar -B Cash & Carry Trading   Company Limited is a one large super store in Vientiane Capital which operate for wholesale & retail business on consumption & none-consumption food Barzaar -B Cash & Carry Trading  The origin of the word "Bazaar" in English means "market".We have established and developed  as a business in a modern market. Bazaar-B was created by ideas and commitment of Mr. Phongpraseuth Kanlanga who wants to develop Lao PDR to have modern department stores, modern standards service, new optional in consuming good quality products, can save time and expenses in improving more the quality of life.
Barzaar -B Cash & Carry Trading   Company Limited is a store which located at Donnokkhoum 450 Year Rd,  Donkoy Village, Unit 18, P.O.Box,Sisatarnark District, Vientiane Capital 01170, Lao PDR. Unit 4, Don Village, Sisattanak District, Vientiane Capital.
·       Bazaar-B Supermarket opens from 9:00 am to 9:00 am.
·       Total Landlord Area 17,000 m2
·       Product have about 30,000 SKU
Barzaar -B has opened officially on November 16, 2018, Mr. Phongpraseuth Kanlagna is Chairman and Chief Executive Officer who has experience in managing the M-Pointmart convenience stores for more than 14 years. Nowadays, Bazaar – B is a store which offers a wide variety of goods which produce in Lao PDR and imported from abroad.
The purpose is to provide wholesale and retail services for fresh foods including fresh food including Bazaar-B’s bread, cake, pine & cookies, fresh vegetables, fresh fruits, fresh fish from lao southern province, pork, seafood, beverages, frozen foods, household ware, office supplies, cosmetics, baby clothes, electricity and others products. We offer a convenience services with unique location in a modern, with cheaper prices, more economical, clean environment and a modern sales service system that can be audited or checked for custome
We can offer the order for many customers such as hotels, restaurants and consumers in a variety of different locations. Barzaar -B is a private sector, which has expanded its market very widely, which promoted the local entrepreneurs to promote the production of goods and supply more locally produced goods in the Market. The goods are the basic necessities of living, so Bazaar-B is a new choice for Lao people, who want to save time, economize their budget in order to improve  more quality of life.
Barzaar -B  also plays an important role in job creation, expanding socially stable career opportunities, promoting community-based income reduction from poverty, as well as generating national income to push Lao PDR's socio-economic development continue to grow.
Nowadays, we have one branch. With our commitment and strong effort of our company. We will continue to improve and develop the service to have the international standard. So, we expect to open new branches in the future in order to be able providing services throughout all regions of country.
Finally, we would like to thank all the customers who have come to use our services and we are willing to receive feedback from you to further improve our services.
Our senior management team is setting up our long-term strategy to guide the Company for the many years to come. Our Company has been operated as a first retailer and wholesale that is growing in Lao PDR. Our mission is to keep our growth through expanding by taking our Bazaar-B branches into new area and to get the best retail opportunities by bringing variety types of products to serve the customers’ needs. The consumer is always at the center of our thinking. One of the ways we differentiate ourselves is by being “behavior-driven and consumer- favor.” It means we use the consumer’s behavior as our muse to inspire our creative sales plan and diverse variety types of products in our convenience stores in order to engage our clients wherever they shop in the stores.
Our commitment starts with maintaining a growth of the Company, which invests its branches expansion and focuses on service excellence. Our success, in turn, allows us to create jobs and generate wealth in all of the communities in which our shops operated. As we expand our existing facilities throughout Vientiane Capital, we bring economic opportunities to the talented men and women who join our team, offering them the promise of challenging work and an enhanced standard of living.
We are excited about the future and what it holds for our company. As M-point’s business grows, so does our opportunity to have an even greater beneficial impact on the communities around us. We invite you to explore our Company’s website and know more about our Company.
ຂະເໝນແດງ (ຂະເໝນ: ខ្មែរក្រហម ຄະແມຣ໌ກໍຮັອມ, ຝຣັ່ງແລະອັງກິດ: Khmer Rouge) ຫຼື ຮູ້ຈັກກັນໃນຊື່ “ກອງທັບແຫ່ງຊາດກຳປູເຈຍປະຊາທິປະໄຕ” (Armée nationale du Kampuchéa démocratique) ແມ່ນກອງກຳລັງລັດທິຄອມມິວນິດກຳປູເຈຍ ທີ່ປົກຄອງລາຊາອານາຈັກກຳປູເຈຍ ເຊິ່ງດຽວນີ້ຖືກປ່ຽນຊື່ເປັນ ກຳປູເຈຍປະຊາທິປະໄຕ ແຕ່ປີ ຄ.ສ. 1975 ເຖິງ ຄ.ສ. 1979
ຂະເໝນແດງຖືເປັນໂຕແທນຂອງຄວາມສຳເລັດເຊີງອຳນາດຂອງພັກການເມືອງລັດທິຄອມມິວນິດໃນກຳປູເຈຍ ເຊິ່ງດຽວນີ້ຖືກພັດທະນາເປັນ "ພັກຄອມມິວນິດກຳປູເຈຍ" (Parti communiste du Kampuchéa – PCK) ແລະ “ພັກກຳປູເຈຍປະຊາທິປະໄຕ” (Parti du Kampuchéa démocratique) ໂດຍຮູບແບບການປົກຄອງຂອງຂະເໝນແດງ ແມ່ນມີຈຸດປະສົງເພື່ອສ້າງ "ສັງຄົມໃໝ່" ໂດຍໃຊ້ຮາກຖານທາງອຸດົມການ ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ "ອຸດມການປະຕິວັດແບບເບັດເສັດ" (idéologie de révolution totale) ເຊິ່ງມີການຮັກສາຜະເດັດການໂດຍໃຫ້ຊົນຊັ້ນກຳມະຊີບ ເປັນຕົວຂັບເຄື່ອນ.
ສິ່ງທຳອິດເຊິ່ງພວກຂະເໝນແດງໄດ້ເຮັດ ຫຼັງໄດ້ຮັບອຳນາດ ແມ່ນການກວາດຕ້ອນປະຊາຊົນກຳປູເຈຍທັງໝົດຈາກກຸງພະນົມເປນ ແລະຈາກເມືອງສຳຄັນອື່ນໆ ມາບັງຄັບໃຫ້ເຮັດກະເສດຕະກຳ ແລະໃຊ້ແຮງງານຮ່ວມກັນ ຢູ່ພື້ນທີ່ຊົນນະບົດ ເພື່ອຈຳແນກປະຊົາຊົນທີ່ຖືເປັນ "ສັດຕູທາງຊົນຊັ້ນ" ບໍ່ວ່າຈະເປັນ ທະຫານ, ຂ້າລາດຊະການ, ເຊື້ອພະວົງ, ຜູ້ມີການສຶກສາ ຫຼື ຜູ້ມີວິຊາຊີບສະເພາະໃນດ້ານຕ່າງໆ ອອກມາເພື່ອໃຫ້ກຳຈັດ. ເຊິ່ງການກະທຳດັ່ງກ່າວນີ້, ສົ່ງຜົນໃຫ້ປະຊາຊົນ ຊາວກຳປູເຈຍ ຕ້ອງເສຍຊີວິດເນື່ອງຈາກຖືກສັງຫານ ຖືກບັງຄັບໃຫ້ໃຊ້ແຮງງານ ແລະຄວາມອົດຢາກ ເປັນຈຳນວນປະມານ 850.000 ເຖິງປະມານ 3 ລ້ານຄົນ. ເຊິ່ງເມື່ອທຽບອັດຕາສ່ວນຂອງປະຊາຊົນທີ່ເສຍຊີວິດຕໍຈຳນວນປະຊາຊົນກຳປູເຈຍທັງໝົດໃນຂະນະນັ້ນ (ປະມານ 7.5 ລ້ານຄົນໃນປີ ຄ.ສ. 1975). ເຊິ່ງເອີ້ນໄດ້ວ່າ ລະບອບການປົກຄອງຂອງຂະເໝນແດງ ແມ່ນໜຶ່ງໃນລະບອບທີ່ມີຄວາມຮຸນແຮງທີ່ສຸດໃນຊ່ວງຄິດຕະສະຕະວັດທີ່ 20.
ຫຼັງຈາກກຸ່ມຂະເໝນແດງປົກຄອງກຳປູເຈຍເປັນໄລຍະເວລາ 4 ປີ ຈົນເຖິງ ຄ.ສ. 1979, ອຳນາດການປົກຄອງຂອງຂະເໝນແດງ ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ. ອັນເນື່ອງຈາກການບຸກຢຶດກຳປູເຈຍ ຈາກກອງກຳລັງຂອງສາທາລະນະລັດສັງຄົມນິຍົມຫວຽດນາມ. ແຕ່ຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ປະຕິບັດການເຄື່ອນໄຫວແບບຕໍ່ຕ້ານຂອງຂະເໝນແດງ ໂດຍສະເພາະບໍລິເວນພາກຕາເວັນຕົກຂອງກຳປູເຈຍ ເຊິ່ງມີຖານທີ່ມັ່ນຢູ່ ລາດຊະອານາຈັກໄທ ກໍຍັງຄົງສືບຕໍ່ມາໃນຊ່ວງທົດສະວັດທີ່ 90 ຈົນເຖິງປີ ຄ.ສ. 1996, ພອນ ພັອດ, ຫົວໜ້າຂະບວນການໃນຂະນະນັ້ນ ໄດ້ຍຸຕິການເຮັດວຽກຂອງຂະເໝນແດງລົງ ຢ່າງເປັນທາງການ ຫຼັງຈາກມີການລົງນາມໃນຂໍ້ຕົກລົງສັນຕິພາບແລ້ວ.
ພອນ ພັອດ ໄດ້ເສຍຊີວິດເມື່ອວັນທີ່ 15 ເມສາ ຄ.ສ. 1998 ໂດຍຍັງບໍ່ທັນຮັບການພິຈາລະນາຄະດິສັງຫານໝູ່ປະຊາຊົນໃນຊ່ວງທີ່ຂະເໝນແດງຍັງມີອຳນາດຢູ່ແຕ່ຢ່າງໃດ. ເຊັ່ນດຽວກັບຕາ ມັອກ, ອະດີດຜູ້ບັນຊາການຂອງຂະເໝນແດງ ເຊິ່ງໄດ້ເສຍຊີວິດລົງເມື່ອວັນທີ່ 21 ກໍລະກົດ ຄ.ສ. 2006 ລະຫວ່າງຄວບຄຸມໂຕຈາກ ລັດຖະບານ ຂອງກຳປູເຈຍ ເພື່ອລໍການພິຈາລະນາຄະດິ.> ປັດຈຸບັນມີພຽງຄັງ ແຄັກ ອຽວ (ຫຼືຮູ້ຈັກກັນໃນຊື່ “ຕຸສ”), ອະດີດຫົວໜ້າຄ່າຍກັກກັນຂອງຕວນ ສແລັງ, ແລະ ນວນ ເຈຍ, ອະດີດສະມາຊິກລະດັບຜູ້ນຳ ເທົ່ານັ້ນ ຖືກພາໂຕມາພິຈາລະນາໂທດຈາກສານພິເສດເຊິ່ງຕັ້ງຂື້ນເພື່ອພິຈາລະນາຄະດີຂອງອະດີດກຸ່ມຜູ້ນຳຂະເໝນແດງໂດຍສະເພາະ. ໂດຍເລີ່ມການພິຈາລະນາຄະດີຕັ້ງແຕ່ປີ ຄ.ສ. 2007 ເປັນຕົ້ນໄປ.
ການສູນພັນຄັ້ງໃຫຍ່ () ເປັນປະກົດການທາງທຳມະຊາດທີ່ເປັນຂໍ້ສັນນິຖານວ່າ ເປັນສາເຫດໃຫ້ສິ່ງທີ່ມີຊິວິດໃນໂລກຫຼາກຊະນິດຫຼາຍສາຍພັນຕ້ອງສູນພັນໄປໃນເວລາພ້ອມໆກັນ ຫຼື ໄລ່ເລ່ຍກັນ.
ເຫດການສູນພັນຄັ້ງໃຫຍ່ ບໍ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນແຕ່ພຽງຄັ້ງດຽວ ໃນຊ່ວງ ຍຸກຄຣີເຕຊຽດ (Cretaceous) ຊຶ່ງເປັນຍຸກທີ່ໄດໂນເສົາເປັນສິ່ງທີ່ມີຊີວິດອັນດັບເທິງສຸດຂອງຕ່ອງໂສ້ອາຫານຢ່າງທີ່ຄົນທົ່ວໄປເຂົ້າໃຈ ຫາກແຕ່ການສູນພັນຄັ້ງໃຫຍ່ເຄີຍເກີດຂຶ້ນມາແລ້ວຫຼາຍຄັ້ງ. ການປະເມີນໄລຍະເວລາການເກີດເຫດການ ເຮັດໂດຍການວິນິດໄສຈາກຊາກດຶກດຳບັນ (fossil) ຈາກທະເລເປັນສ່ວນໃຫຍ່ ເນື່ອງຈາກວ່າສາມາດຄົ້ນພົບໄດ້ງ່າຍກວ່າຊາກດຶກດຳບັນທີ່ຢູ່ເທິງບົກ.
ເຫດການການສູນພັນຄັ້ງໃຫຍ່ທີ່ເປັນທີ່ສົນໃຈ ແລະ ຄົນທົ່ວໄປຮູ້ຈັກກັນດີທີ່ສຸດກໍຄື ເຫດການການສູນພັນຄັ້ງໃຫຍ່ໃນຍຸກຄຣີເຕຊຽດ (Cretaceous) ເມື່ອປະມານ 65 ລ້ານປີກ່ອນ ຊຶ່ງເປັນສາເຫດທີ່ເຮັດໃຫ້ໄດໂນເສົາຂະໜາດໃຫຍ່ສູນພັນທັງໝົດ. ເມື່ອທຳການສຶກສາພົບວ່າ ຕັ້ງແຕ່ 550 ລ້ານປີກ່ອນເປັນຕົ້ນມາ ໄດ້ເກີດການສູນພັນຄັ້ງໃຫຍ່ຂຶ້ນທັງໝົດປະມານ 5 ຄັ້ງ ຊຶ່ງເຮັດໃຫ້ສິ່ງທີ່ມີຊີວິດສູນພັນໄປປະມານ 50% ຂອງທັງໝົດ. ເນື່ອງຈາກໄລຍະເວລາທີ່ເກີດຂຶ້ນນັ້ນດົນຫຼາຍ, ການສູນພັນຄັ້ງໃຫຍ່ກ່ອນໜ້າຍຸກຄຣີເຕຊຽດມັກພົບຄວາມລຳບາກໃນການສຶກສາລາຍລະອຽດ ເພາະຫຼັກຖານຊາກດຶກດຳບັນສຳລັບກວດສອບມີຫຼົງເຫຼືອໜ້ອຍຫຼາຍ.
ດາວເຄາະນ້ອຍ (ຫຼື ບາງຄັ້ງເອີ້ນວ່າ Minor Planet / Planetoid) ແມ່ນວັດຖຸທາງດາລາສາດທີ່ມີຂະໜາດນ້ອຍກວ່າດາວເຄາະ ແຕ່ໃຫຍ່ກວ່າສະເກັດດາວ (ຊຶ່ງໂດຍປົກກະຕິມັກຈະມີຂະໜາດປະມານ 10 ແມັດ ຫຼື ນ້ອຍກວ່າ) ແລະ ບໍ່ແມ່ນດາວຫາງ. ການແບ່ງແຍກປະເພດເຊັ່ນນີ້ກຳນົດຈາກພາບປະກົດເມື່ອຄົ້ນພົບທຳອິດ, ກ່າວຄື ດາວຫາງຈະຕ້ອງມີສ່ວນຂອງໂຄມາທີ່ສາມາດສັງເກດເຫັນໄດ້ຊັດເຈນ ແລະ ມີລາຍຊື່ຢູ່ໃນບັນຊີລາຍຊື່ຂອງດາວຫາງເອງ. ດາວເຄາະນ້ອຍມີລັກສະນະປະກົດຄ້າຍຄືດວງດາວ (ຄຳວ່າ "asteroid" ມາຈາກຄຳພາສາເກຣັກວ່າ "αστεροειδής" ຫຼື "asteroeidēs" ຊຶ່ງໝາຍເຖິງ "ຄືກັບດວງດາວ", ມາຈາກຄຳພາສາເກຣັກບູຮານວ່າ "Aστήρ" ຫຼື "astēr" ຊຶ່ງແປວ່າດວງດາວ) ແລະ ມີການກຳນົດເອີ້ນຊື່ຈາກຊື່ປີທີ່ຄົ້ນພົບ ຈາກນັ້ນຈຶ່ງມີການຕັ້ງຊື່ຕາມລະບົບ (ເປັນໝາຍເລກຮຽງຕາມລຳດັບ) ແລະ ຊື່ ຖ້າມີການພິສູດວ່າເຖິງການມີຢູ່ ແລະ ຮອບການໂຄຈອນຮຽບຮ້ອຍແລ້ວ. ສຳລັບລັກສະນະທາງກາຍະພາບຂອງດາວເຄາະນ້ອຍນັ້ນ, ໂດຍສ່ວນໃຫຍ່ຍັງບໍ່ຊາບເປັນທີ່ຊັດເຈນ.
ດາວເຄາະນ້ອຍດວງທຳອິດທີ່ມີການຕັ້ງຊື່ແມ່ນ ຊີຣີສ (Ceres) ຊຶ່ງຖືກຄົ້ນພົບໃນປີ ຄສ 1801 ໂດຍ ຈູເຊັບເປ ປີອາດຊີ ຊຶ່ງໃນຊ່ວງທຳອິດຄິດວ່າ ໄດ້ຄົ້ນພົບດາວເຄາະດວງໃໝ່ ແລະ ກຳນົດປະເພດໃຫ້ມັນວ່າເປັນດາວເຄາະແຄະ (Dwarf planet). ຊີຣີສນັບວ່າເປັນດາວເຄາະນ້ອຍດວງໃຫຍ່ທີ່ສຸດເທົ່າທີ່ເຄີຍຮູ້ຈັກກັນໃນປັດຈຸບັນ ແລະ ຈັດຢູ່ໃນປະເພດດາວເຄາະແຄະ. ສ່ວນດາວເຄາະນ້ອຍດວງອື່ນໆ ຈັດເປັນວັດຖຸໃນລະບົບສຸລິຍະຂະໜາດນ້ອຍ. ເຊີ ວິນລຽມ ເຮີເຊວ (ຄສ 1738 - ຄສ 1822 ຜູ່ຄົ້ນພົບດາວມະລຶດຕະຍູ ເມື່ອ ຄສ 1781) ເປັນຜູ່ປະດິດຄຳສັບ "asteroid" ໃຫ້ກັບວັດຖຸອາວະກາດຊຸດທຳອິດ ທີ່ຄົ້ນພົບໃນສະຕະວັດທີ 19 ເຊິ່ງທັງໝົດມີວົງໂຄຈອນຮອບດວງອາທິດ ຢູ່ລະຫວ່າງວົງໂຄຈອນຂອງດາວອັງຄານກັບດາວພະຫັດ ໂດຍສ່ວນໃຫຍ່ວົງໂຄຈອນມັກບິດບ້ຽວບໍ່ເປັນວົງຮີ. ແຕ່ຫຼັງຈາກນັ້ນ ມີການຄົ້ນພົບດາວເຄາະນ້ອຍຢູ່ລະຫວ່າງວົງໂຄຈອນຂອງດາວເຄາະຕ່າງໆ ນັບຕັ້ງແຕ່ດາວພຸດໄປຈົນເຖິງດາວເກດ ແລະ ອີກຫຼາຍຮ້ອຍດວງຢູ່ພົ້ນຈາກດາວເກດອອກໄປ.
ດາວເຄາະນ້ອຍສ່ວນຫຼາຍພົບຢູ່ໃນແຖບດາວເຄາະນ້ອຍ ເຊິ່ງມີວົງໂຄຈອນເປັນວົງຮີຢູ່ລະຫວ່າງດາວອັງຄານກັບດາວພະຫັດ ເຊື່ອວ່າດາວເຄາະນ້ອຍສ່ວນໃຫຍ່ເປັນຊາກທີ່ຫຼົງເຫຼືອໃນຈານດາວເຄາະກ່ອນເກີດ ຊຶ່ງບໍ່ສາມາດຮວມຕົວກັນເປັນດາວເຄາະຂະໜາດໃຫຍ່ໄດ້ໃນລະຫວ່າງການກໍ່ກຳເນີດລະບົບສຸລິຍະ ເນື່ອງຈາກມີແຮງດຶງດູດລົບກວນຈາກດາວພະຫັດ. ດາວເຄາະນ້ອຍບາງດວງມີດາວບໍລິວານ ຫຼື ໂຄຈອນລະຫວ່າງກັນເອງເປັນຄູ່ ເອີ້ນວ່າ ລະບົບດາວເຄາະນ້ອຍຄູ່
ຍຸກຄຣີເຕຊຽດ () ເປັນຍຸກໜຶ່ງທາງທໍລະນີການຂອງໂລກ ຢູ່ໃນມະຫາຍຸກມີໂຊໂຊອິກ. ຍຸກຕຣີເຕຊຽດຢູ່ຖັດຈາກຍຸກຈູແຣດຊິກ ຄືປະມານ 145.5 ± 4.0 ລ້ານປີກ່ອນ ແລະ ຢູ່ກ່ອນໜ້າຍຸກພາລີໂອຈີນ ຫຼື ປະມານ 65.5 ລ້ານປີກ່ອນເຖິງ 23.03 ລ້ານປີກ່ອນ, ຖືເປັນຍຸກທີ່ຍາວນານທີ່ສຸດ ແແລະ ກິນເວລາເກືອບເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງມະຫາຍຸກມີໂຊໂຊອິກ. ຈຸດສິ້ນສຸດຂອງຍຸກຄຣີເຕຊຽສເປັນຮອຍຕໍ່ລະຫວ່າງ ມະຫາຍຸກມີໂຊໂຊອິກກັບມະຫາຍຸກຊີໂນໂຊອິກ.
ຊື່ ຄຣີເຕຊຽດ ມາຈາກພາສາລາແຕັງ, "creta" ແປວ່າຫີນປູນ. ຍຸກນີ້ກຳນົດໂດຍນັກທໍລະນີວິທະຍາຊາວແບນຊິກ, ຊອງ ໂດມາລິວ ດັນລົວ (Jean d'Omalius d'Halloy) ເມື່ອ ຄສ 1822 ໂດຍອາໄສຊັ້ນຫີນໃນແອ່ງປາຣີ ແລະ ຕັ້ງຊື່ດັ່ງກ່າວຈາກປະລິມານຫີນປູນ ເຊິ່ງເປັນການຊີກາກໂບນັດຈາກເປືອກຂອງສັດບໍ່ມີກະດູກສັນຫຼັງໃນທະເລ ໂດຍສະເພາະແມ່ນຄັອກໂຄລິດ ທີ່ພົບໃນຍຸກຄຣີເຕຊຽດຕອນປາຍໃນທະວີບເອີຣົບ ແລະ ເກາະອັງກິດ. ຍຸກຄຣີເຕຊຽດເປັນຍຸກທີ່ຮູ່ງເຮືອງທີ່ສຸດຂອງໄດໂນເສົາ ແລະ ເມື່ອປາຍຍຸກຄຣີເຕຊຽດເມື່ອ 65 ລ້ານປີກ່ອນ ໄດ້ເກີດການສູນພັນຄັ້ງໃຫຍ່ທີ່ເຮັດໃຫ້ສິ່ງທີ່ມີຊີວິດເຖິງ 94% ສູນພັນ ຊຶ່ງຮວມທັງໄດໂນເສົາດ້ວຍ.
ອົງການບໍລິຫານການບິນແລະອະວະກາດແຫ່ງຊາດ ຫຼື ນາຊາ () ກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນເມື່ອວັນທີ 29 ກໍລະກົດ ຄ.ສ. 1958 ຕາມລັດຖະບັນຫຍັດການບິນແລະອະວະກາດແຫ່ງຊາດ ແມ່ນໜ່ວຍງານສ່ວນລາຊະການ ຮັບຜິດຊອບໃນໂຄງການອະວະກາດແລະງານວິໄຈຫ້ວງອາກາດອະວະກາດ (aerospace) ໄລຍະຍາວຂອງສະຫະລັດອາເມລິກາ ຄອຍຈັດການຫຼືຄວບຄຸມລະບົບງານວິໄຈທັງກັບຝ່າຍພົນລະເຮືອນແລະຝ່າຍທະຫານ. ໃນເດືອນກຸມພາ ຄ.ສ. 2006 ອົງການນາຊາໄດ້ປະກາດພາລະກິດຫຼັກແມ່ນການບຸກເບີກອະນາຄົດແຫ່ງການສຳຫຼວດອະວະກາດ ການຄົ້ນພົບທາງວິທະຍາສາດ ແລະງານວິໄຈທາງການບິນແລະອະວະກາດ.
ຄຳຂວັນຂອງອົງການນາຊາ ແມ່ນ "ເພື່ອປະໂຫຍດຂອງທຸກຜູ້ທຸກຄົນ" (For the benefit of all).
...ແຂວງເຊກອງ ເປັນແຂວງໜຶ່ງຂອງ ສ.ປ.ປ.ລາວ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ທາງພາກຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ຂອງປະເທດ ແລະ ຍັງເປັນໜຶ່ງໃນບັນດາ 4 ແຂວງທາງພາກໃຕ້ຂອງ ສ.ປ.ປ.ລາວ ເຊີ່ງ ແຂວງເຊກອງ ໄດ້ສ້າງຕັ້ງຂື້ນໃນເມື່ອປີ 1984, ມີເນື້ອທີ່ລວມທັງໝົດ 7,665 ກມ2 ກວມເອົາ 3,24% ຂອງເນື້ອທີ່ທົ່ວປະເທດ, ແຂວງເຊກອງ ມີທີ່ຕັ້ງສະເພາະເຊີ່ງຕັ້ງຢູ່ໃນຈຸດລະຫວ່າງກາງ ຂອງບັນດາສາມແຂວງທີ່ຢູ່ອ້ອມຂ້າງຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ ແຂວງເຊກອງ ມີຂອບເຂດດິນແດນແຕ່ລະທິດຕິດຈອດກັບບັນດາແຂວງອ້ອມຂ້າງ ແລະ ປະເທດໄກ້ຄຽງເຊັ່ນ: ທິດເໜືອຕິດກັບແຂວງສາລະວັນ, ທິດໃຕ້ຕິດກັບແຂວງອັດຕະປື, ທິດຕາວັນຕົກຕິດກັບແຂວງຈຳປາສັກ, ທິດຕາເວັນອອກຕິດກັບແຂວງກວາງນາມ, ເທືອທຽນເຫວ້ ແລະ ກອນຕູມ (ສສຫວຽດນາມ) ເຊີ່ງມີຊາຍແດນຮ່ວມກັນຍາວ 280 ກມ.
ຂອບເຂດການປົກຄອງຂອງແຂວງເຊກອງປະກອບມີ 4 ຕົວເມືອງດ້ອຍກັນຄື: ເມືອງລະມາມ (ເທດສະບານແຂວງ), ເມືອງທ່າແຕງ, ເມືອງກະລຶມ ແລະ ເມືອງດາກຈຶງ.
ຊາກດຶກດຳບັນ ຫຼື ຟອດຊິວ () ຄຳວ່າ ຟອດຊິວ ມີຄວາມໝາຍເດີມວ່າ ເປັນຂອງແປກທີ່ຂຸດຂຶ້ນມາໄດ້ຈາກພື້ນດິນ. ແຕ່ໃນປັດຈຸບັນຖືກນຳມາໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍຂອງຊາກ ຫຼື ຮ່ອງຮອຍຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດດຶກດຳບັນທີ່ຖືກແປສະພາບດ້ວຍຂະບວນການເກີດຊາກດຶກດຳບັນ ແລະ ຖືກເກັບຮັກສາໄວ້ໃນຊັ້ນຫີນ ໂດຍອາດຈະປະກອບໄປດ້ວຍຊາກເຫຼືອຂອງສັດ, ພືດ ຫຼື ກຸ່ມຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດອື່ນໆທີ່ໄດ້ຮັບການຈັດແບ່ງຈຳແນກໄວ້ທາງຊີວະວິທະຍາ ແລະ ຮວມເຖິງຮ່ອງຮອຍຕ່າງໆຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດນັ້ນໆ.
ການເກີດຊາກດຶກດຳບັນ.
ຊາກດຶກດຳບັນມີຫຼາຍຊະນິດ, ອາດເປັນສິ່ງທີ່ມີຄວາມຄົງທົນຍາກຕໍ່ການທຳລາຍເຊັ່ນ ແຂ້ວ, ກະດູກ ຫຼື ເປືອກ. ແຕ່ໃນບາງສະພາວະ ອາດມີການເກັບຮັກສາຊາກສັດໝົດໂຕໃຫ້ຄົງຢູ່ໄດ້ເຊັ່ນ: ຊ້າງແມັມມັອດ ຢູ່ຊີເບຣີ
ການປ່ຽນແປງຈາກຊາກສິ່ງທີ່ມີຊີວິດມາເປັນຊາກດຶກດຳບັນນັ້ນ ເກີດໄດ້ໃນຫຼາຍລັກສະນະ ໂດຍທີ່ເມື່ອສິ່ງທີ່ມີຊີວິດຕາຍລົງ, ສ່ວນຕ່າງໆຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດຈະຄ່ອຍໆຖືກປ່ຽນ. ຊ່ອງວ່າງ ຫຼື ຮູຕ່າງໆໃນໂຄງສ້າງອາດຈະມີແຮ່ທາດເຂົ້າໄປຕົກຜະລຶກເຮັດໃຫ້ແຂງຂຶ້ນ ເຊິ່ງເອີ້ນຂະບວນການນີ້ວ່າ: ການກາຍເປັນຫີນ (petrification) ຫຼື ເນື້ອເຍື່ອ, ຜະໜັງເຊວ ແລະ ສ່ວນແຂງອື່ນໆ ຈະຖືກແທນທີ່ດ້ວຍແຮ່ທາດ ໂດຍຂະບວນການແທນທີ່ (replacement).
ເປືອກຫອຍ ຫຼື ສິ່ງທີ່ມີຊີວິດທີ່ຈົມຢູ່ຕາມຊັ້ນຕະກອນເມື່ອຖືກລະລາຍໄປກັບນ້ຳບາດານ ຈະເກີດເປັນຮອຍປະທັບຢູ່ເທິງຊັ້ນຕະກອນ ເຊິ່ງເອີ້ນລັກສະນະນີ້ວ່າ ຮອຍພິມ (mold). ຫາກວ່າຊ່ອງວ່າງນີ້ມີແຮ່ເຂົ້າໄປຕົກຜະລຶກ ຈະໄດ້ຊາກດຶກດຳບັນໃນລັກສະນະທີ່ເອີ້ນວ່າຮູບຫຼໍ່ (cast).
ການເພີ່ມກາກບອນ (carbonization) ມັກເປັນການເກັບຮັກສາຊາກດຶກດຳບັນຈຳພວກໃບໄມ້ ຫຼື ສັດນ້ອຍໆ ໃນລັກສະນະທີ່ມີຕະກອນເນື້ອລະອຽດມາປິດທັບຊາກສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ. ເມື່ອເວລາຜ່ານໄປ ຄວາມດັນທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນ ຈະເຮັດໃຫ້ສ່ວນປະກອບທີ່ເປັນຂອງແຫຼວ ແລະ ກ໊າສຖືກຂັບອອກໄປ ເຫຼືອໄວ້ແຕ່ແຜ່ນຟີມບາງໆຂອງກາກບອນ. ຫາກວ່າແຜ່ນຟີມບາງໆນີ້ຫຼຸດຫາຍໄປ, ຮ່ອງຮອຍທີ່ຍັງຫຼົງເຫຼືອຢູ່ໃນຊັ້ນຕະກອນເນື້ອລະອຽດນີ້ຈະເອີ້ນວ່າ impression.
ສິ່ງທີ່ມີຊີວິດຂະໜາດນ້ອຍທີ່ມີລັກສະນະບອບບາງ ເຊັ່ນ ພວກແມງໄມ້, ການເກັບຮັກສາໃຫ້ກາຍເປັນຊາກດຶກດຳບັນ ໂດຍປົກກະຕິເຮັດໄດ້ຍາກ. ວິທີການທີ່ເໝາະສົມ ສຳລັບສິ່ງທີ່ມີຊີວິດເຫຼົ່ານີ້ ກໍຄືການເກັບໄວ້ໃນຢາງໄມ້ ເຊິ່ງຢາງໄມ້ນີ້ຈະປ້ອງກັນສິ່ງທີ່ມີຊີວິດເຫຼົານີ້ຈາກການທຳລາຍໂດຍທຳມະຊາດ.
ນອກຈາກທີ່ກ່າວມາຂ້າງເທິງທັງໝົດແລ້ວ, ຊາກດຶກດຳບັນຍັງອາດເປັນຮ່ອງຮອຍ ທີ່ເກີດຈາກສິ່ງທີ່ມີຊີວິດເຊັ່ນ: ຮ່ອງຮອຍຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ, ຮອຍຄືບຄານ; ຮອຍຕີນ ທີ່ຢູ່ໃນຊັ້ນຕະກອນ ແລະ ກາຍເປັນຫີນໃນໄລຍະເວລາຕໍ່ມາ ຫຼື ອາດເປັນຮູ ຫຼື ໂພງ (burrows) ໃນຊັ້ນຕະກອນ, ໃນເນື້ອໄມ້ ຫຼື ໃນຫີນທີ່ເກີດຈາກສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ ແລະ ມີແຮ່ທາດໄປຕົກຜະລຶກໃນຊ່ອງວ່າງເຫຼົ່ານີ້; ມູນສັດ ຫຼື ເສດອາຫານທີ່ຢູ່ໃນກະເພາະ (coprolites) ເປັນຊາກດຶກດຳບັນທີ່ມີປະໂຫຍດຫຼາຍໃນການບອກເຖິງນິໄສການກິນຂອງສັດນັ້ນໆ ຫຼື ອາດຈະເປັນກ້ອນຫີນທີ່ສັດກິນເຂົ້າໄປ (gastroliths) ເພື່ອຊ່ວຍໃນການຍ່ອຍອາຫານ ແລະ ສາມາດເປັນແບບຢ່າງໄດ້.
ຄວາມສຳຄັນຂອງຊາກດຶກດຳບັນ.
ເມື່ອສຶກສາຈຳນວນຊາກດຶກດຳບັນທີ່ໄດ້ພົບ, ພົບວ່າມີປະລິມານໜ້ອຍຫຼາຍເມື່ອທຽບກັບປະລິມານສິ່ງທີ່ມີຊີວິດທັງຫຼາຍທີ່ເຄີຍມີຊີວິດຢູ່ໃນໂລກ. ຊາກສິ່ງທີ່ມີຊີວິດສ່ວນໃຫຍ່ຖືກທຳລາຍໄປຕາມທຳມະຊາດ. ດັ່ງນັ້ນ, ການເກັບຮັກສາຊາກສິ່ງທີ່ມີຊີວິດຈົນກະທັ້ງກາຍມາເປັນຊາກດຶກດຳບັນ ຈຶ່ງມີຄວາມຈຳເປັນທີ່ຈະຕ້ອງມີສະພາວະທີ່ພິເສດ ເຊິ່ງໄດ້ແກ່: ການຕົກລົງຕົວ ແລະ ການຖືກເກັບຮັກສາໄວ້ຢ່າງວ່ອງໄວ ເພື່ອເປັນການປ້ອງກັນການຖືກທຳລາຍຈາກທຳມະຊາດ ແບະ ການທີ່ຕ້ອງມີສ່ວນທີ່ແຂງຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ ເຊິ່ງເປັນສ່ວນທີ່ຖືກເກັບຮັກສາໄດ້ງ່າຍກວ່າສ່ວນທີ່ອ່ອນນຸ້ມ.
ຊາກດຶກດຳບັນທີ່ພົບໃນຫີນ ມີຄວາມສຳຄັນຢ່າງຍິ່ງ, ມັນສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງວິວັດທະນາການຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດຊະນິດຕ່າງໆ, ໃຊ້ເປັນຕົວກຳນົດອາຍຸຂອງຫີນ ແລະ ນຳໃຊ້ມາເປັນຫຼັກຖານໃນການຫາຄວາມສຳພັນຂອງຊັ້ນຫີນໃນບໍລິເວນຕ່າງໆ. ສິ່ງທີ່ນັກທໍລະນີວິທະຍາສົນໃຈເປັນພິເສດກ່ຽວກັບການນຳຊາກດຶກດຳບັນມາເປັນຕົວກຳນົດອາຍຸຂອງຫີນແມ່ນ ຊາກດຶກດຳບັນດັດຊະນີ (index fossils) ຊຶ່ງເປັນຊາກຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດທີ່ເຄີຍມີຊີວິດຢູ່ເທິງໂລກ, ມີການແຜ່ກະຈາຍທົ່ວໄປ ແຕ່ມີຊີວິຢູ່ໃນຊ່ວງສັ້ນໆ ເຊິ່ງການທີ່ພົບຊາກດຶກດຳບັນດັດຊະນີໃນຊັ້ນຫີນຕ່າງບໍລິເວນກັນ, ນັກທໍລະນີວິທະຍາສາມາດກຳນົດໄດ້ວ່າຫີນທີ່ພົບຊາກດຶກດຳບັນດັດຊະນີເຫຼົ່ານັ້ນມີອາຍຸໃນຊ່ວງດຽວກັນ. ແຕ່ແນວໃດກໍຕາມ, ໃນຊັ້ນຫີນຕ່າງໆ ອາດພົບຊາກດຶກດຳບັນດັດຊະນີໄດ້ຍາກ ດັ່ງນັ້ນອາດຈຳເປັນຕ້ອງໃຊ້ກຸ່ມຂອງຊາກດຶກດຳບັນໃນການຫາຄວາມສຳພັນຂອງຊັ້ນຫີນໃນບໍລິເວນຕ່າງໆເຊິ່ງຈະມີຄວາມຖືກຕ້ອງກວ່າການໃຊ້ຊາກດຶກດຳບັນພຽງຊະນິດດຽວ.
ອາຍຸຊາກດຶກດຳບັນ, ອາຍຸຫີນ.
ການບອກອາຍຸຂອງຊາກດຶກດຳບັນ ຫຼື ອາຍຸຫີນ ສາມາດບອກໄດ້ 2 ແບບຄື
1. ກົດການວາງຕົວຊ້ອນກັນຂອງຊັ້ນຫີນຕະກອນ (Law of superposition): ຖ້າຫີນຕະກອນຊຸດໜຶ່ງບໍ່ຖືກປີ້ນກັບໂດຍປະກົດການທາງທຳມະຊາດແລ້ວ, ສ່ວນເທິງສຸດຂອງຫີນຊຸດນີ້ຈະອາຍຸອ່ອນ ຫຼື ໜ້ອຍທີ່ສຸດ ແລະ ສ່ວນລຸ່ມສຸດຈະມີອາຍຸແກ່ ຫຼື ຫຼາຍກວ່າສະເໝີ;
2. ກົດຂອງຄວາມສຳພັນໃນການຕັດຜ່ານຊັ້ນຫີນ (Law of cross-cutting relationship): ຫີນທີ່ຕັດຜ່ານເຂົ້າມາໃນຫີນຂ້າງຄຽງຈະມີອາຍຸໜ້ອຍກວ່າຫີນທີ່ຖືກຕັດເຂົ້າມາ;
ກ. ໃຊ້ລັກສະນະທາງກາຍະພາບໂດຍອາໄສຄີເບດ (key bed) ເຊິ່ງເປັນຊັ້ນຫີນທີ່ມີລັກສະນະເດັ່ນສະເພາະຕົວຂອງມັນເອງ ແລະ ຖ້າພົບຢູ່ໄສຈະຕ້ອງສາມາດບົ່ງບອກຈົດຈຳໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງວ່າຊັ້ນຫີນທີ່ວາງຕົວຢູ່ຂ້າງເທິງ ແລະ ຂ້າງລຸ່ມຂອງຄີເບດຈະມີລັດສະນະຕ່າງກັນອອກໄປໃນແຕ່ລະບໍລິເວນນຳ;
ຂ. ປຽບທຽບໂດຍໃຊ້ຊາກດຶກດຳບັນ (correlation by fossil) ໂດຍມີຫຼັກເກນຄື: ໃນຊັ້ນຫີນໃດກໍຕາມ ຖ້າຫາກມີຊາກດຶກດຳບັນທີ່ຄື ຫຼື ຄ້າຍຄືກັນເກີດຢູ່ໃນຕົວຂອງມັນເອງແລ້ວ, ຊັ້ນຫີນນັ້ນ ຍ່ອມມີອາຍຸ ຫຼື ຊ່ວງເວລາທີ່ເກີດໃກ້ຄຽງດກັບຊາກດຶກດຳບັນທີ່ສາມາດໃຊ້ປຽບທຽບໄດ້ດີ ເປັນຊ່ວງໄລຍະເວລາສັ້ນໆ ແຕ່ເກີດການກະຈາຍເປັນບໍລິເວນກວ້າງຂວາງຫຼາຍທີ່ສຸດ. ຟອດຊິວເຫຼົ່ານີ້ເອີ້ນວ່າຟອດຊິວນຳທາງ ຫຼື ຟອດຊິວບົ່ງບອກ (guide or index fossil).
ວິທີການ Uranium 238 - Lead 206 ວິທີການ Uranium 235 - Lead 207
ວິທີການ Potassium 40 - Argon 206 ວິທີການ Rubidium 87- Strontium 87
ວິທີການ Carbon 14 - Nitrogen 14
1. ຊ່ວຍໃນການກຳນົດອາຍຸທີ່ແນ່ນອນຫຼັງຈາກການໃຊ້ fossil ແລະ Stratigrapy ແລ້ວ;
Windows XP (ຊື່ລະຫັດ Whistler) ແມ່ນລະບົບປະຕິບັດການສຳຫລັບຄອມພິວເຕີສ່ວນບຸກຄົນ ສະເໜີໂດຍ ບໍລິສັດ ໄມໂຄຣຊອບ ແລະເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງລະບົບປະຕິບັດການຕະກຸນ Windows NT.
ການພັດທະນາຂອງ Windows XP ເລີ່ມຂຶ້ນເມື່ອປະມານຊ່ວງປີ 1990 ພາຍໃຕ້ຊື່ລະຫັດ "Neptune", ເຊິ່ງເປັນລະບົບປະຕິບັດການທີ່ສ້າງເທິງ Windows NT kernel ເຊິ່ງມີກຸ່ມເປົ້າໝາຍເປັນຜູ້ໃຊ້ຕາມເຮືອນ—ແມ່ນ Windows 2000 ລຸ້ນປັບປຸງທີ່ມຸ່ງເນັ້ນເປົ້າໝາຍເປັນຕະຫຼາດທຸລະກິດ. ຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ໃນເດືອນມັງກອນ ປີ 2000, ທັງສອງໂຄງການໄດ້ລວມກັນເປັນໂຄງການດຽວທີ່ມີຊື່ວ່າ "Whistler" ເຊິ່ງມີກຸ່ມເປົ້າໝາຍທັງຜູ້ໃຊ້ຕາມເຮືອນແລະຕະຫຼາດທຸລະກິດ. Windows XP ແມ່ນລຸ້ນຕໍ່ຈາກ Windows ທີ່ເປັນແບບ MS-DOS based ກ່ຽວກັບຄວາມປອດໄພແລະປະສິດທິພາບໃນການເຮັດວຽກ.
ແຄວ້ນວາລັງ () ມີຊື່ທາງການແມ່ນພາສາວາລັງ ແມ່ນ "ໂກມູນີຕາດ ບາເລນຊີອານາ (Comunitat Valenciana) " ເຊິ່ງໃນພາສາແອສະປາໂຍນເອິ້ນວ່າ "ໂກມູນີດັດ ບາເລນຊີອານາ (Comunidad Valenciana) " ແມ່ນແຄວ້ນປົກຄອງຕົນເອງທີ່ຕັ້ງຢູ່ທາງຕອນກາງ-ຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ຂອງປະເທດແອສະປາຍ ປະກອບດ້ວຍ 3 ແຂວງ ລຽນຈາກທິດໃຕ້ໄປທາງທິດເໜືອ ແມ່ນ ແຂວງອາລີກັນເຕ ແຂວງວາລັງ ແລະແຂວງກັດສະເຕຢອນ.
ແຄວ້ນວາລັງມີຊາຍຝັ່ງຕິດກັບທະເລເມດີແຕກລາເນຍາວ 518 ກິໂລແມັດ ມີເນື້ອທີ່ໃນປົກຄອງ 23,255 ຕາລາງກິໂລແມັດ ແລະມີປະຊາກອນປະມານ 4.8 ລ້ານຄົນ (ຄ.ສ. 2005) ຕາມກົດໝາຍປົກຄອງຕົນເອງຂອງແຄວ້ນ. ວາລັງໄດ້ຮັບການຈັດໃຫ້ເປັນສັນຊາດ (nationalité) ມີພາສາທາງການ 2 ພາສາ ແມ່ນພາສາກາສະຕີຍແລະພາສາວາລັງ (ຊື່ເອິ້ນຂອງພາສາກາຕາລັງໃນແຄວ້ນນີ້) ສ່ວນເມືອງຫຼັກຂອງແຄວ້ນແມ່ນ ເມືອງວາລັງ.
ດາວຍົມ (ດັດສະນີດາວເຄາະນ້ອຍ: 134340 Pluto; ສັນຍາລັກ: ຫຼື) ແມ່ນ ດາວເຄາະແຄະ ທີ່ຢູ່ໃນແຖບໄຄເປີ, ເຊິ່ງເປັນວົງແຫວນທີ່ຮວບຮວມເອົາບັນດາວັດຖຸພົ້ນດາວເກດໄວ້. ມັນເປັນວັດຖຸທຳອິດໃນກຸ່ມດັ່ງກ່າວທີ່ຖືກຄົ້ນພົບ ແລະ ເປັນດາວເຄາະແຄະທີ່ມີມວນໃຫຍ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດ ແລະ ມີຂະໜາດໃຫຍ່ເປັນອັນດັບທີສອງທີ່ຮູ້ຈັກກັນໃນລະບົບສຸລິຍະ, ເປັນວັດຖຸທີ່ມີມວນໃຫຍ່ເປັນອັນດັບທີ 10 ແລະ ມີຂະໜາດໃຫຍ່ເປັນອັນດັບທີ 9 ທີ່ໂຄຈອນອ້ອມດວງຕາເວັນໂດຍກົງ. ມັນເປັນວັດຖຸພົ້ນດາວເກດທີ່ມີບໍລິມາດໃຫຍ່ທີ່ສຸດ ແຕ່ວ່າມີມວນໜ້ອຍກວ່າ ເອຣິສ, ດາວເຄາະແຄະທີ່ຢູ່ໃນແຖບຫີນກະຈາຍ. ເຊັ່ນດຽວກັບວັດຖຸອື່ນໆໃນແຖບໄຄເປີ, ດາວຍົມແມ່ນມີສ່ວນປະກອບຂອງນ້ຳແຂງ ແລະ ຫີນໂດຍພື້ນຖານ ແລະ ມີຂະໜາດປະມານ 1/6 ຂອງດວງຈັນ ແລະ ມີບໍລິມາດ 1/3 ຂອງດວງຈັນ. ມັນມີຄວາມເຍື້ອງສູນກາງພໍສົມຄວນ ແລະ ໂຄຈອນຢູ່ລະຫວ່າງ 30 to 49 ໜ່ວຍດາລາສາດ (4.4–7.3 ຕື້ ກິໂລແມັດ) ຈາກດວງຕາເວັນ. ນີ້ໝາຍຄວາມວ່າ ບາງຄັ້ງຄາວ ດາວຍົມຈະໂຄຈອນມາໃກ້ດວງຕາເວັນຫຼາຍກວ່າດາວເກດ, ແຕ່ວ່າການສັ່ນພ້ອງຂອງວົງໂຄຈອນທີ່ສະຖຽນກັບດາວເກດໄດ້ປົກປ້ອງບໍ່ໃຫ້ພວກມັນໂຄຈອນມາຕຳກັນ. ໃນປີ 2014, ດາວຍົມຢູ່ຫ່າງຈາກດວງຕາເວັນໃນໄລຍະ 32.6 AU. ແສງຈາກດວງຕາເວັນໃຊ້ເວລາ 5.5 ຊົ່ວໂມງໃນການເດີນທາງໄປເຖິງດາວຍົມດ້ວຍໄລຍະຫ່າງສະເລ່ຍ (39.4 AU).
ດາວຍົມຖືກຄົ້ນພົບເມື່ອປີ 1930 ໂດຍ Clyde Tombaugh, ແລະ ໃນເບື້ອງຕົ້ນຖືກຈັດເປັນດາວເຄາະດວງທີເກົ້າ. ພາຍຫຼັງປີ 1992, ສະຖານະດາວເຄາະຂອງມັນໄດ້ກາຍເປັນຂໍ້ສົງໄສເນື່ອງຈາກມີການຄົ້ນພົບວັດຖຸຕ່າງໆທີ່ມີຂະໜາດໃກ້ຄຽງກັນຫຼາຍດວງຢູ່ໃນແຖບໄຄເປີ. ໃນປີ 2005, ເອຣິສ, ເຊິ່ງມີຂະໜາດໃຫຍ່ກວ່າດາວເກດເຖິງ 27%, ຖືກຄົ້ນພົບ ແລະ ນຳສະຫະພັນດາລາສາດສາກົນ (IAU) ໄປສູ່ການນິຍາມຄວາມໝາຍຂອງຄຳວ່າ "ດາວເຄາະ" ເປັນຄັ້ງທຳອິດຢ່າງເປັນທາງການ ໃນປີຕໍ່ມາ. ນິຍາມດັ່ງກ່າວໄດ້ແຍກດາວຍົມອອກມາ ແລະ ຖືກຈັດປະເພດກາຍເປັນສະມາຊິກໃໝ່ຂອງໝວດ "ດາວເຄາະແຄະ" (ເຈາະຈົງແມ່ນວັດຖຸປະເພດ plutoid). ນັກດາລາສາດບາງສ່ວນເຊື່ອວ່າ ດາວຍົມຄວນຈະຍັງຖືກຈັດປະເພດເປັນດາວເຄາະ.
ດາວຍົມມີດວງຈັນທີ່ຮູ້ຈັກ 5 ດວງ: ຄາຣອນ (ດວງທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດ, ເຊິ່ງມີເສັ້ນຜ່າສູນກາງຫຼາຍກວ່າເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງດາວຍົມ), ສະຕິກສ໌, ນິກສ໌, ເຄີເບຣອສ ແລະ ໄຮດຣາ. ໃນບາງຄັ້ງ ດາວຍົມ ແລະ ຄາຣອນກໍຖືກຈັດເປັນລະບົບດາວຄູ່ ເນື່ອງຈາກ ຈຸດສູນກາງມວນ ຂອງວົງໂຄຈອນຂອງພວກມັນບໍ່ໄດ້ປິ່ນອ້ອມດວງໃດດວງໜຶ່ງ. ສະຫະພັນດາລາສາດສາກົນ (IAU) ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ກຳນົດນິຍາມຂອງດາວເຄາະແຄະຄູ່ຢ່າງເປັນທາງການເທື່ອ ແລະ ຄາຣອນກໍຍັງຖືກຈັດເປັນດວງຈັນຂອງດາວຍົມຢູ່.
ໃນວັນທີ 14 ກໍລະກົດ 2015, ຍານອາວະກາດNew Horizons ໄດ້ກາຍເປັນຍານລຳທຳອິດທີ່ບິນຜ່ານດາວຍົມ.
ໃນການບິນຜ່ານຄັ້ງນີ້ ຍານ New Horizons ໄດ້ທຳການວັດແທກ ແລະ ສຳຫຼວດດາວຍົມ ແລະ ບັນດາດວງຈັນຂອງມັນຢ່າງລະອຽດ.
ການຄົ້ນພົບ.
ໃນຊຸມປີ 1840, ອວກເບນ ເລີ ແວກຣີເຢ (Urbain Le Verrier) ໄດ້ໃຊ້ ກົນລະສາດນິວເຕິນ ໃນການທຳນາຍຕຳແໜ່ງຂອງດາວເກດ ເຊິ່ງເປັນດາວເຄາະທີ່ຍັງບໍ່ທັນຖືກຄົ້ນພົບໃນຕອນນັ້ນ ໂດຍການປະມວນຜົນຈາກການລົບກວນທີ່ມີຕໍ່ວົງໂຄຈອນຂອງດາວມະລຶດຕະຍູ. ການສຳຫຼວດດາວເກດທີ່ຕາມມາພາຍຫຼັງໃນຕົ້ນສະຕະວັດທີ 19 ໄດ້ພານັກດາລາສາດໄປສູ່ການຕັ້ງຂໍ້ສັງເກດວ່າ ວົງໂຄຈອນຂອງດາວມະລຶດຕະຍູກຳລັງຖືກລົບກວນໂດຍດາວເຄາະອື່ນນອກຈາກດາວເກດ.
ໃນປີ 1906, ເພີຊີວານ ໂລເວວ (Percival Lowell), ຄົນບອສຕັນທີ່ຮັ່ງມີເຊິ່ງເປັນຜູ່ກໍ່ຕັ້ງຫໍເບິ່ງດາວໂລແວນ ທີ່ ເມືອງແຟຼັກສະຕາບ, ລັດອາຣິໂຊນາ ໃນປີ 1894 ໄດ້ເລີ່ມໂຄງການເພີ່ມເຕີມໃນການຄົ້ນຫາດາວເຄາະດວງທີ 9 ເຊິ່ງລາວໄດ້ຕັ້ງຊື່ວ່າ "ດາວເຄາະ X". ຮອດປີ 1909, ໂລແວນ ແລະ ວິນລຽມ ເຮັນຣີ ພິກເກີຣິງ (William H. Pickering) ໄດ້ສະເໜີພິກັດທ້ອງຟ້າທີ່ເປັນໄປໄດ້ຫຼາຍອັນສຳລັບດາວເຄາະດວງດັ່ງກ່າວ. ໂລແວນ ແລະ ຫໍເບິ່ງດາວຂອງລາວໄດ້ທຳການຄົ້ນຫາຈົນກະທັ້ງລາວໄດ້ເສຍຊີວິດໃນປີ 1916, ແຕ່ວ່າບໍ່ໄດ້ຮັບຜົນສຳເລັດແຕ່ຢ່າງໃດ. ໂລແວນບໍ່ຮູ້ເລີຍວ່າການສຳຫຼວດຂອງລາວໄດ້ຖ່າຍຮູບພາບທີ່ເລືອນລາງ 2 ຮູບຂອງດາວຍົມໃນວັນທີ 19 ມີນາ ແລະ 7 ເມສາ 1915, ແຕ່ວ່າຍັງບໍ່ທັນຖືກຮັບຮູ້ວ່າພວກມັນແມ່ນຫຍັງກັນແທ້. ມີການສຳຫຼວດຈາກຮູບພາບອື່ນໆອີກ 14 ຄັ້ງ, ເຊິ່ງເກົ່າທີ່ສຸດແມ່ນດຳເນີນການໂດຍຫໍເບິ່ງດາວເຢີກສ໌ ໃນວັນທີ 20 ສິງຫາ 1909.
ເນື່ອງຈາກການຕໍ່ສູ້ທາງດ້ານກົດໝາຍກັບເປັນເວລາ 10 ປີກັບກົງສະແຕັງ ໂລແວນ (Constance Lowell), ເມຍໝ້າຍຂອງເພີຊີວານ ຜູ່ທີ່ພະຍາຍາມຍາດຊີງສ່ວນແບ່ງມໍລະດົກມູນຄ່າຫຼາຍລ້ານໂດລາຂອງຫໍເບິ່ງດາວດັ່ງກ່າວ, ການຄົ້ນຫາດາວເຄາະ X ບໍ່ໄດ້ດຳເນີນການຕໍ່ຈົນກະທັ້ງປີ 1929, ເມື່ອຜູ່ອຳນວຍການຂອງຫໍເບິ່ງດາວ, ເວສໂຕ ເມນວິນ ສະລິເຟີ (Vesto Melvin Slipher), ໄດ້ສົ່ງຕໍ່ການຄົ້ນຫາດາວເຄາະ X ໃຫ້ແກ່ ໄຄຼດ໌ ທອມໂບ, ຄົນຈາກລັດແຄນຊັສ ອາຍຸ 23 ປີ ຜູ່ທີ່ຫາກໍຈະມາເຖິງຫໍເບິ່ງດາວໂລແວນຫຼັງຈາກສະລິເຟີໄດ້ປະທັບໃຈໃນຜົນງານການແຕ້ມຮູບກ່ຽວກັບດາລາສາດຂອງລາວ.
ພາລະກິດຂອງທອມໂບແມ່ນການຖ່າຍພາບທ້ອງຟ້າຕອນກາງຄືນເປັນຄູ່ໆຢ່າງເປັນລະບົບ, ຫຼັງຈາກນັ້ນຈຶ່ງນຳເອົາຮູບພາບແຕ່ລະຄູ່ມາກວດກາ ແລະ ສັງເກດວ່າມີວັດຖຸໃດທີ່ໄດ້ປ່ຽນຕຳແໜ່ງ ຫຼື ບໍ່. ດ້ວຍການໃຊ້ເຄື່ອງມືປຽບທຽບຄວາມແຕກຕ່າງ, ລາວສາມາດສ້າງພາບຈຳລອງການເຄື່ອນທີ່ຂອງວັດຖຸຕ່າງໆເທິງທ້ອງຟ້າທີ່ມີການປ່ຽນຕຳແໜ່ງ ຫຼື ປະກົດຂຶ້ນໃນແຕ່ລະຮູບ. ໃນວັນທີ 18 ກຸມພາ 1930, ຫຼັງຈາກການຄົ້ນຫາເກືອບ 1 ປີ, ທອມໂບຄົ້ນພົບວັດຖຸເຄື່ອນທີ່ທີ່ເປັນໄປໄດ້ໃນຮູບພາບທີ່ຖ່າຍໃນລະຫວ່າງວັນທີ 23 ແລະ 29 ມັງກອນໃນປີດຽວກັນ. ຮູບຖ່າຍທີ່ມີຄຸນນະພາບຕ່ຳກວ່າທີ່ຖ່າຍໄວ້ໃນວັນທີ 21 ມັງກອນຊ່ວຍຢືນຢັນການເຄື່ອນທີ່ດັ່ງກ່າວ. ພາຍຫຼັງຫໍເບິ່ງດາວໄດ້ຮວບຮວມເອົາຮູບຖ່າຍຢືນຢັນເພີ່ມເຕີມ, ຂ່າວກ່ຽວກັບການຄົ້ນພົບກໍໄດ້ຖືກສົ່ງຕໍ່ທາງໂທລະເລກໄປຍັງຫໍເບິ່ງດາວມະຫາວິທະຍາໄລຮາເວີດ ໃນວັນທີ 13 ມີນາ 1930.
ການຄົ້ນພົບໄດ້ກາຍເປັນຫົວຂໍ້ຂ່າວໃນທົ່ວໂລກ. ຫໍເບິ່ງດາວໂລແວນ, ເຊິ່ງມີສິດໃນການຕັ້ງຊື່ວັດຖຸໃໝ່ນີ້ ໄດ້ຮັບການແນະນຳຊື່ຕ່າງໆຫຼາຍກວ່າ 1,000 ຊື່ຈາກທົ່ວໂລກ ບໍ່ວ່າຈະເປັນ ແອັດລາສ (Atlas) ໄປຈົນເຖິງ ຊີມານ (Zymal). ທອມໂບໄດ້ຮ້ອງຂໍໃຫ້ສະລິເຟີແນະນຳຊື່ຂອງວັດຖຸໃໝ່ນີ້ຢ່າງວ່ອງໄວກ່ອນທີ່ຄົນອື່ນຈະຕັ້ງຊື່ໃຫ້ມັນກ່ອນ. ກົງສະແຕັງ ໂລແວນ ໄດ້ສະເໜີຊື່ "ຊຸສ (Zeus)" ຈາກນັ້ນແມ່ນ "ເພີຊີວານ" ແລະ ສຸດທ້າຍແມ່ນ "ກົງສະແຕັງ". ການສະເໜີຂອງນາງຖືກເມີນເສີຍ.
ຊື່ ດາວເກດ 'Pluto' ແມ່ນັ້ງຕາມຊື່ຂອງ ເທບແຫ່ງໂລກເບື້ອງລຸ່ມ ເຊິ່ງກໍຄືນາລົກນັ້ນເອງ, ໄດ້ຖືກສະເໜີໂດຍ ເວເນເຊຍ ເບີນີ (Venetia Burney) (1918–2009), ເຊິ່ງຕອນນັ້ນເປັນນັກຮຽນຍິງອາຍຸ 11 ປີ ໃນ ອັອກສ໌ຟອດ, ປະເທດອັງກິດ ທີ່ມີຄວາມສົນໃຈໃນຕຳນານເທບດັ້ງເດີມ. ລາວໄດ້ແນະນຳຊື່ນີ້ໃນການສົນທະນາກັບພໍ່ເຖົ້າຂອງລາວ ຟານໂຄເນີ ມາດານ, ບັນນາລັກເກົ່າທີ່ ຫໍສະໝຸດໂບດລຽນ ຂອງ ມະຫາວິທະຍາໄລອັອກສ໌ຟອດ, ຜູ່ທີ່ໄດ້ສົ່ງຊື່ໄປຍັງສາສະດາຈານດ້ານດາລາສາດ ເຮີເບີດ ຮໍ ເທີນເນີ (Herbert Hall Turner) ເຊິ່ງເປັນຄົນສົ່ງໂທລະເລກໄປປຫາເພື່ອນຮ່ວມງານທີ່ສະຫະລັດອາເມລິກາ.
ວັດຖຸດັ່ງກ່າວໄດ້ຮັບການຕັ້ງຊື່ຢ່າງເປັນທາງການເມື່ອວັນທີ 24 ມີນາ 1930. ສະມາຊິກຂອງຫໍເບິ່ງດາວໂລແວນໄດ້ຮັບອະນຸຍາດໃຫ້ລົງຄະແນນເລືອກເອົາໃນບັນດາ 3 ຊື່ ທີ່ຖືກຄັດເລືອກ ປະກອບດ້ວຍ: ມິເນີວາ (Minerva) (ຖືກຕັ້ງເປັນຊື່ຂອງດາວເຄາະນ້ອຍແລ້ວ), ໂຄຣນຸສ (Cronus) (ເສຍຄະແນນເນື່ອງຈາກຖືກສະເໜີຊື່ໂດຍນັກດາລາສາດທີ່ບໍ່ມີຊື່ສຽງ ໂທມັດ ເຈເຟີສັນ ແຈັກສັນ ຊີ (Thomas Jefferson Jackson See)) ແລະ ພຼູໂຕ (Pluto). Pluto ໄດ້ຮັບຄະແນນສຽງສູງສຸດ. ຊື່ດັ່ງກ່າວໄດ້ຖືກປະກາດໃນວັນທີ 1 ພຶດສະພາ 1930. ໃນເວລາທີ່ປະກາດນັ້ນ, ມາດານໄດ້ມອບເງິນຈຳນວນ 5 ປອນ (ເທົ່າກັບ ປອນ, ຫຼື 430 ໂດລາສະຫະລັດໃນປີ), ໃຫ້ແກ່ເວເນເຊຍເປັນລາງວັນ.
The choice of name was partly inspired by the fact that the first two letters of "Pluto" are the initials of Percival Lowell, and Pluto's astronomical symbol (22x22px, Unicode U+2647, ♇) is a monogram constructed from the letters 'PL'. Pluto's astrological symbol resembles that of Neptune (), but has a circle in place of the middle prong of the trident ().
The name was soon embraced by wider culture. In 1930, Walt Disney was apparently inspired by it when he introduced for Mickey Mouse a canine companion named Pluto, although Disney animator Ben Sharpsteen could not confirm why the name was given. In 1941, Glenn T. Seaborg named the newly created element plutonium after Pluto, in keeping with the tradition of naming elements after newly discovered planets, following uranium, which was named after Uranus, and neptunium, which was named after Neptune.
Most languages use the name "Pluto" in various transliterations. In Japanese, Houei Nojiri suggested the translation, and this was borrowed into Chinese, Korean, and Vietnamese. Some Indian languages use the name Pluto, but others, such as Hindi, use the name of "Yama", the Guardian of Hell in Hindu and Buddhist mythology, as does Vietnamese. Polynesian languages also tend to use the indigenous god of the underworld, as in Maori "Whiro".
Planet X disproved.
Once found, Pluto's faintness and lack of a resolvable disc cast doubt on the idea that it was Lowell's Planet X. Estimates of Pluto's mass were revised downward throughout the 20th century.
Astronomers initially calculated its mass based on its presumed effect on Neptune and Uranus. In 1931 Pluto was calculated to be roughly the mass of Earth, with further calculations in 1948 bringing the mass down to roughly that of Mars. In 1976, Dale Cruikshank, Carl Pilcher and David Morrison of the University of Hawaii calculated Pluto's albedo for the first time, finding that it matched that for methane ice; this meant Pluto had to be exceptionally luminous for its size and therefore could not be more than 1 percent the mass of Earth. (Pluto's albedo is times greater than that of Earth.)
In 1978, the discovery of Pluto's moon Charon allowed the measurement of Pluto's mass for the first time: roughly 0.2% that of Earth, and far too small to account for the discrepancies in the orbit of Uranus. Subsequent searches for an alternative Planet X, notably by Robert Sutton Harrington, failed. In 1992, Myles Standish used data from "Voyager 2s flyby of Neptune in 1989, which had revised the estimates of Neptune's mass downward by 0.5%—an amount comparable to the mass of Mars—to recalculate its gravitational effect on Uranus. With the new figures added in, the discrepancies, and with them the need for a Planet X, vanished. Today, the majority of scientists agree that Planet X, as Lowell defined it, does not exist. Lowell had made a prediction of Planet X's orbit and position in 1915 that was fairly close to Pluto's actual orbit and its position at that time; Ernest W. Brown concluded soon after Pluto's discovery that this was a coincidence, a view still held today.
Classification.
From 1992 onward, many bodies were discovered orbiting in the same area as Pluto, showing that Pluto is part of a population of objects called the Kuiper belt. This made its official status as a planet controversial, with many questioning whether Pluto should be considered together with or separately from its surrounding population. Museum and planetarium directors occasionally created controversy by omitting Pluto from planetary models of the Solar System. The Hayden Planetarium reopened—in February 2000, after renovation—with a model of only eight planets, which made headlines almost a year later.
As objects increasingly closer in size to Pluto were discovered in the region, it was argued that Pluto should be reclassified as one of the Kuiper belt objects, just as Ceres, Pallas, Juno and Vesta eventually lost their planet status after the discovery of many other asteroids. On 29 July 2005, the discovery of a new trans-Neptunian object, Eris, was announced, which was thought to be substantially larger than Pluto. This was the largest object discovered in the Solar System since Triton in 1846. Its discoverers and the press initially called it the tenth planet, although there was no official consensus at the time on whether to call it a planet. Others in the astronomical community considered the discovery the strongest argument for reclassifying Pluto as a minor planet.
IAU classification.
Pluto fails to meet the third condition, because its mass is only 0.07 times that of the mass of the other objects in its orbit (Earth's mass, by contrast, is 1.7 million times the remaining mass in its own orbit). The IAU further decided that bodies that, like Pluto, do not meet criterion 3 would be called dwarf planets. On 13 September 2006, the IAU included Pluto and Eris and its moon Dysnomia in their Minor Planet Catalogue, giving them the official minor planet designations "(134340) Pluto", "(136199) Eris", and "(136199) Eris I Dysnomia". If Pluto had been given one upon its discovery, the number would have been about 1,164 instead of 134,340.
There has been some resistance within the astronomical community toward the reclassification. Alan Stern, principal investigator with NASA's "New Horizons" mission to Pluto, publicly derided the IAU resolution, stating that "the definition stinks, for technical reasons". Stern's contention was that by the terms of the new definition Earth, Mars, Jupiter, and Neptune, all of which share their orbits with asteroids, would be excluded. He argued that all big spherical moons, including the Moon, should likewise be considered planets. His other claim was that because less than five percent of astronomers voted for it, the decision was not representative of the entire astronomical community. Marc W. Buie, then at Lowell Observatory, voiced his opinion on the new definition on his website and petitioned against the definition. Others have supported the IAU. Mike Brown, the astronomer who discovered Eris, said "through this whole crazy circus-like procedure, somehow the right answer was stumbled on. It's been a long time coming. Science is self-correcting eventually, even when strong emotions are involved."
Public reception to the IAU decision was mixed. Although many accepted the reclassification, some sought to overturn the decision with online petitions urging the IAU to consider reinstatement. A resolution introduced by some members of the California State Assembly facetiously called the IAU decision a "scientific heresy". The New Mexico House of Representatives passed a resolution in honor of Tombaugh, a longtime resident of that state, that declared that Pluto will always be considered a planet while in New Mexican skies and that 13 March 2007, was Pluto Planet Day. The Illinois Senate passed a similar resolution in 2009, on the basis that Clyde Tombaugh, the discoverer of Pluto, was born in Illinois. The resolution asserted that Pluto was "unfairly downgraded to a 'dwarf' planet" by the IAU. Some members of the public have also rejected the change, citing the disagreement within the scientific community on the issue, or for sentimental reasons, maintaining that they have always known Pluto as a planet and will continue to do so regardless of the IAU decision.
In 2006, in its 17th annual words of the year vote, the American Dialect Society voted "plutoed" as the word of the year. To "pluto" is to "demote or devalue someone or something".
Researchers on both sides of the debate gathered on 14–16 August 2008, at the Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory for a conference that included back-to-back talks on the current IAU definition of a planet. Entitled "The Great Planet Debate", the conference published a post-conference press release indicating that scientists could not come to a consensus about the definition of planet. Just before the conference, on 11 June 2008, the IAU announced in a press release that the term "plutoid" would henceforth be used to refer to Pluto and other objects that have an orbital semi-major axis greater than that of Neptune and enough mass to be of near-spherical shape.
Orbit and rotation.
Pluto's orbital period is 248 Earth years. Its orbital characteristics are substantially different from those of the planets, which follow nearly circular orbits around the Sun close to a flat reference plane called the ecliptic. In contrast, Pluto's orbit is highly inclined relative to the ecliptic (over 17°) and highly eccentric (elliptical). This high eccentricity means a small region of Pluto's orbit lies nearer the Sun than Neptune's. The Pluto–Charon barycenter came to perihelion on 5 September 1989, and was last closer to the Sun than Neptune between 7 February 1979, and 11 February 1999.
In the long term, Pluto's orbit is chaotic. Although computer simulations can be used to predict its position for several million years (both forward and backward in time), after intervals longer than the Lyapunov time of 10–20 million years, calculations become speculative: Pluto is sensitive to immeasurably small details of the Solar System, hard-to-predict factors that will gradually disrupt its orbit.
Relationship with Neptune.
Despite Pluto's orbit appearing to cross that of Neptune when viewed from directly above, the two objects' orbits are aligned so that they can never collide or even approach closely. There are several reasons why.
At the simplest level, one can examine the two orbits and see that they do not intersect. When Pluto is closest to the Sun, and hence closest to Neptune's orbit as viewed from above, it is also the farthest above Neptune's path. Pluto's orbit passes about 8 AU above that of Neptune, preventing a collision. Pluto's ascending and descending nodes, the points at which its orbit crosses the ecliptic, are currently separated from Neptune's by over 21°.
This alone is not enough to protect Pluto; perturbations from the planets (especially Neptune) could alter aspects of Pluto's orbit (such as its orbital precession) over millions of years so that a collision could be possible. Some other mechanism or mechanisms must therefore be at work. The most significant of these is that Pluto lies in the 2:3 mean-motion resonance with Neptune: for every two orbits that Pluto makes around the Sun, Neptune makes three. The two objects then return to their initial positions and the cycle repeats, each cycle lasting about 500 years. This pattern is such that, in each 500-year cycle, the first time Pluto is near perihelion, Neptune is over 50° "behind" Pluto. By Pluto's second perihelion, Neptune will have completed a further one and a half of its own orbits, and so will be a similar distance "ahead" of Pluto. Pluto and Neptune's minimum separation is over 17 AU, which is greater than Pluto's minimum separation from Uranus (11 AU).
The 2:3 resonance between the two bodies is highly stable, and is preserved over millions of years. This prevents their orbits from changing relative to one another; the cycle always repeats in the same way, and so the two bodies can never pass near each other. Thus, even if Pluto's orbit were not highly inclined, the two bodies could never collide.
Other factors.
Numerical studies have shown that over periods of millions of years, the general nature of the alignment between the orbits of Pluto and Neptune does not change. There are several other resonances and interactions that govern the details of their relative motion, and enhance Pluto's stability. These arise principally from two additional mechanisms (besides the 2:3 mean-motion resonance).
First, Pluto's argument of perihelion, the angle between the point where it crosses the ecliptic and the point where it is closest to the Sun, librates around 90°. This means that when Pluto is closest to the Sun, it is at its farthest above the plane of the Solar System, preventing encounters with Neptune. This is a direct consequence of the Kozai mechanism, which relates the eccentricity of an orbit to its inclination to a larger perturbing body—in this case Neptune. Relative to Neptune, the amplitude of libration is 38°, and so the angular separation of Pluto's perihelion to the orbit of Neptune is always greater than 52°. The closest such angular separation occurs every 10,000 years.
Second, the longitudes of ascending nodes of the two bodies—the points where they cross the ecliptic—are in near-resonance with the above libration. When the two longitudes are the same—that is, when one could draw a straight line through both nodes and the Sun—Pluto's perihelion lies exactly at 90°, and hence it comes closest to the Sun when it is highest above Neptune's orbit. This is known as the "1:1 superresonance". All the Jovian planets, particularly Jupiter, play a role in the creation of the superresonance.
To understand the nature of the libration, imagine a polar point of view, looking down on the ecliptic from a distant vantage point where the planets orbit counterclockwise. After passing the ascending node, Pluto is interior to Neptune's orbit and moving faster, approaching Neptune from behind. The strong gravitational pull between the two causes angular momentum to be transferred to Pluto, at Neptune's expense. This moves Pluto into a slightly larger orbit, where it travels slightly more slowly, according to Kepler's third law. As its orbit changes, this has the gradual effect of changing the perihelion and longitude of Pluto's orbit (and, to a lesser degree, of Neptune). After many such repetitions, Pluto is sufficiently slowed, and Neptune sufficiently speeded up, that Neptune begins to catch up with Pluto at the opposite side of its orbit (near the opposing node to where we began). The process is then reversed, and Pluto loses angular momentum to Neptune, until Pluto is sufficiently speeded up that it begins to catch Neptune again at the original node. The whole process takes about 20,000 years to complete.
Rotation.
Pluto's rotation period, its day, is equal to 6.39 Earth days. Like Uranus, Pluto rotates on its "side" on its orbital plane, with an axial tilt of 120°, and so its seasonal variation is extreme; at its solstices, one-fourth of its surface is in continuous daylight, whereas another fourth is in continuous darkness. Daylight on Pluto is weak, analogous to twilight on Earth; NASA has posted a "Pluto Time" calculator that determines when the light on Earth is equivalent to that on Pluto on a clear day. For example, on 13 July 2015, at the coordinates of the Applied Physics Laboratory where the probe was constructed, the Pluto Time was 8:38 p.m., four minutes later than the apparent sunset of 8:34 p.m. reported for that location by NOAA.
Quasi-satellite.
At least one minor body, is a quasi-satellite of Pluto, a specific type of co-orbital configuration. It has been a quasi-satellite of Pluto for about 100,000 years and it will remain so for perhaps another 250,000 years. Its quasi-satellite behavior is recurrent with a periodicity of 2 million years. There may be additional Pluto co-orbitals.
Geology.
Due to Pluto's distance from Earth, in-depth study from Earth is difficult. On July 14, 2015, NASA's "New Horizons" space probe flew through the Pluto system, which will provide much information about it.
Surface.
Pluto's surface is composed of more than 98 percent nitrogen ice, with traces of methane and carbon monoxide. The face of Pluto oriented toward Charon contains more methane ice, whereas the opposite face contains more nitrogen and carbon monoxide ice. Pluto's surface is very varied, with large differences in both brightness and color. Pluto is one of the most contrastive bodies in the Solar System, with as much contrast as Saturn's moon Iapetus. The color varies between charcoal black, dark orange and white. Pluto's color is more similar to that of Io with slightly more orange, significantly less red than Mars.
Internal structure.
Pluto's density is. Because the decay of radioactive elements would eventually heat the ices enough for the rock to separate from them, scientists expect that Pluto's internal structure is differentiated, with the rocky material having settled into a dense core surrounded by a mantle of water ice. The diameter of the core is hypothesized to be approximately, 70% of Pluto's diameter. It is possible that such heating continues today, creating a subsurface ocean layer of liquid water some thick at the core–mantle boundary.
Mass and size.
Pluto's mass is 1.31×1022 kg, less than 0.24 percent that of Earth, and its diameter is 2370 km. Its surface area is, or roughly the same surface area as Russia. Its surface gravity is 0.063"g" (compared to 1"g" for Earth).
The discovery of Pluto's satellite Charon in 1978 enabled a determination of the mass of the Pluto–Charon system by application of Newton's formulation of Kepler's third law. Observations of Pluto in occultation with Charon allowed scientists to establish Pluto's diameter more accurately, whereas the invention of adaptive optics allowed them to determine its shape more accurately.
With less than 0.2 lunar masses, Pluto is much less massive than the terrestrial planets, and also less massive than seven moons, Ganymede, Titan, Callisto, Io, the Moon, Europa, and Triton. The mass is much less than thought before Charon was discovered.
Pluto is more than twice the diameter and a dozen times the mass of the dwarf planet Ceres, the largest object in the asteroid belt. It is less massive than the dwarf planet Eris, a trans-Neptunian object discovered in 2005, though Pluto has a larger diameter of 2370 km compared to Eris's approximate diameter of 2326 km.
Determinations of Pluto's size had been complicated by its atmosphere, and possible hydrocarbon haze. In March 2014, Lellouch, de Bergh et al. published findings regarding methane mixing ratios in Pluto's atmosphere consistent with a Plutonian diameter greater than 2360 km, with a "best guess" of 2368 km. On 13 July 2015 NASA's New Horizons mission Long Range Reconnaissance Imager determined Pluto's diameter to be.
Atmosphere.
Pluto has a thin atmosphere consisting of nitrogen (N2), methane (CH4), and carbon monoxide (CO), which are in equilibrium with their ices on Pluto's surface. The surface pressure ranges from 6.5 to 24 μbar (0.65 to 2.4 Pa), roughly one million to 100,000 times less than Earth's atmospheric pressure. Pluto's elliptical orbit is predicted to have a major effect on its atmosphere: as Pluto moves away from the Sun, its atmosphere should gradually freeze out. When Pluto is closer to the Sun, the temperature of Pluto's solid surface increases, causing the ices to sublimate. Just like sweat cools the body as it evaporates from the skin, this sublimation cools the surface of Pluto.
The presence of methane, a powerful greenhouse gas, in Pluto's atmosphere creates a temperature inversion, with average temperatures 36 K warmer 10 km above the surface. The lower atmosphere contains a higher concentration of methane than its upper atmosphere.
Even though Pluto is receding from the Sun, in 2002 the atmospheric pressure (0.3 Pa) was higher than in 1988, because in 1987 the south pole of Pluto came out of the shadow for the first time in 120 years, causing extra nitrogen to start sublimating from the polar cap. It will take decades for this nitrogen to condense out of the atmosphere as it freezes onto Pluto's now continuously dark north pole's ice cap.
Satellites.
Pluto has five known natural satellites: Charon, first identified in 1978 by astronomer James Christy; Nix and Hydra, both discovered in 2005; Kerberos, discovered in 2011; and Styx, discovered in 2012. The satellites' orbits are circular (eccentricity < 0.006) and coplanar with Pluto's equator (inclination < 1°), and therefore tilted approximately 120° relative to Pluto's orbit. The Plutonian system is highly compact: the five known satellites orbit within the inner 3% of the region where prograde orbits would be stable. Closest to Pluto orbits Charon, which is large enough to be in hydrostatic equilibrium and for the system's barycenter to be outside Pluto. Beyond Charon orbit Pluto's smaller circumbinary moons, Styx, Nix, Kerberos, and Hydra, respectively.
The orbital periods of all of Pluto's moons are linked in a system of orbital resonances and near resonances. When precession is accounted for, the orbital periods of Styx, Nix, and Hydra are in an exact 18:22:33 ratio. There is also a 3:4:5:6 sequence of approximate ratios between the periods of Styx, Nix, Kerberos and Hydra with that of Charon, which becomes closer to exact going outward.
The Pluto–Charon system is one of the few systems in the Solar System whose barycenter lies above the primary's surface (617 Patroclus is a smaller example, the Sun and Jupiter the only larger one). This and the large size of Charon relative to Pluto have led some astronomers to call it a double dwarf planet. The system is also unusual among planetary systems in that each is tidally locked to the other: Charon always presents the same face to Pluto, and Pluto always presents the same face to Charon: from any position on either body, the other is always at the same position in the sky, or always obscured. This also means that the rotation period of each is equal to the time it takes the entire system to rotate around its common center of gravity. In 2007, observations by the Gemini Observatory of patches of ammonia hydrates and water crystals on the surface of Charon suggested the presence of active cryo-geysers.
Pluto's moons are believed to have been formed by a collision between Pluto and a similar-sized body early in the history of the Solar System. The collision released material that consolidated into the moons around Pluto. However, Kerberos has a much lower albedo than the other moons of Pluto, which is difficult to explain with a giant collision.
Origins.
Pluto's origin and identity had long puzzled astronomers. One early hypothesis was that Pluto was an escaped moon of Neptune, knocked out of orbit by its largest current moon, Triton. This idea was eventually rejected after dynamical studies of the two planets' orbits showed it to be impossible.
Pluto's true place in the Solar System began to reveal itself only in 1992, when astronomers began to find small icy objects beyond Neptune that were similar to Pluto not only in orbit but also in size and composition. This trans-Neptunian population is believed to be the source of many short-period comets. Astronomers now believe Pluto to be the largest member of the Kuiper belt, a stable belt of objects located between 30 and 50 AU from the Sun. As of 2011, surveys of the Kuiper belt to magnitude 21 were nearly complete and any remaining Pluto-sized objects are expected to be beyond 100 AU from the Sun. Like other Kuiper-belt objects (KBOs), Pluto shares features with comets; for example, the solar wind is gradually blowing Pluto's surface into space, in the manner of a comet. It has been claimed that if Pluto were placed as near to the Sun as Earth, it would develop a tail, as comets do. This claim has been disputed with the argument that Pluto's escape velocity is too high for this to happen.
Though Pluto is the largest Kuiper belt object discovered, Neptune's moon Triton, which is slightly larger than Pluto, is similar to it both geologically and atmospherically and is believed to be a captured Kuiper belt object. Eris (see above) is about the same size as Pluto (though more massive) but is not strictly considered a member of the Kuiper belt population. Rather, it is considered a member of a linked population called the scattered disc.
A large number of Kuiper belt objects, like Pluto, are in a 2:3 orbital resonance with Neptune. KBOs with this orbital resonance are called "plutinos", after Pluto.
Like other members of the Kuiper belt, Pluto is thought to be a residual planetesimal; a component of the original protoplanetary disc around the Sun that failed to fully coalesce into a full-fledged planet. Most astronomers agree that Pluto owes its current position to a sudden migration undergone by Neptune early in the Solar System's formation. As Neptune migrated outward, it approached the objects in the proto-Kuiper belt, setting one in orbit around itself (Triton), locking others into resonances, and knocking others into chaotic orbits. The objects in the scattered disc, a dynamically unstable region overlapping the Kuiper belt, are believed to have been placed in their current positions by interactions with Neptune's migrating resonances. A computer model created in 2004 by Alessandro Morbidelli of the Observatoire de la Côte d'Azur in Nice suggested that the migration of Neptune into the Kuiper belt may have been triggered by the formation of a 1:2 resonance between Jupiter and Saturn, which created a gravitational push that propelled both Uranus and Neptune into higher orbits and caused them to switch places, ultimately doubling Neptune's distance from the Sun. The resultant expulsion of objects from the proto-Kuiper belt could also explain the Late Heavy Bombardment 600 million years after the Solar System's formation and the origin of the Jupiter trojans. It is possible that Pluto had a near-circular orbit about 33 AU from the Sun before Neptune's migration perturbed it into a resonant capture. The Nice model requires that there were about a thousand Pluto-sized bodies in the original planetesimal disk, which included Triton and Eris.
Observation and exploration.
Pluto's distance from Earth makes in-depth study from Earth difficult. On 14 July 2015, NASA's "New Horizons" space probe flew through the Pluto system, which will provide much information about it.
Observation.
Pluto's visual apparent magnitude averages 15.1, brightening to 13.65 at perihelion. To see it, a telescope is required; around 30 cm (12 in) aperture being desirable. It looks star-like and without a visible disk even in large telescopes, because its angular diameter is only 0.11".
The earliest maps of Pluto, made in the late 1980s, were brightness maps created from close observations of eclipses by its largest moon, Charon. Observations were made of the change in the total average brightness of the Pluto–Charon system during the eclipses. For example, eclipsing a bright spot on Pluto makes a bigger total brightness change than eclipsing a dark spot. Computer processing of many such observations can be used to create a brightness map. This method can also track changes in brightness over time.
Better maps were produced from images taken by the Hubble Space Telescope (HST), which offered higher resolution, and showed considerably more detail, resolving variations several hundred kilometers across, including polar regions and large bright spots. These maps were produced by complex computer processing, which finds the best-fit projected maps for the few pixels of the Hubble images. These remained the most detailed maps of Pluto until the flyby of "New Horizons" in July 2015, because the two cameras on the HST used for these maps were no longer in service.
Exploration.
Pluto presents significant challenges for spacecraft because of its small mass and great distance from Earth. "Voyager 1" could have visited Pluto, but controllers opted instead for a close flyby of Saturn's moon Titan, resulting in a trajectory incompatible with a Pluto flyby. "Voyager 2" never had a plausible trajectory for reaching Pluto. No serious attempt to explore Pluto by spacecraft occurred until the last decade of the 20th century. In August 1992, JPL scientist Robert Staehle telephoned Pluto's discoverer, Clyde Tombaugh, requesting permission to visit his planet. "I told him he was welcome to it", Tombaugh later remembered, "though he's got to go one long, cold trip". Despite this early momentum, in 2000, NASA cancelled the "Pluto Kuiper Express" mission, citing increasing costs and launch vehicle delays.
After an intense political battle, a revised mission to Pluto, dubbed "New Horizons", was granted funding from the US government in 2003. "New Horizons" was launched successfully on 19 January 2006. The mission leader, S. Alan Stern, confirmed that some of the ashes of Clyde Tombaugh, who died in 1997, had been placed aboard the spacecraft.
"New Horizons" captured its first (distant) images of Pluto in late September 2006, during a test of the Long Range Reconnaissance Imager (LORRI). The images, taken from a distance of approximately 4.2 billion kilometers, confirmed the spacecraft's ability to track distant targets, critical for maneuvering toward Pluto and other Kuiper belt objects. In early 2007 the craft made use of a gravity assist from Jupiter.
On 4 February 2015, NASA released new images of Pluto (taken on 25 and 27 January) from the approaching probe. "New Horizons" was more than away from Pluto when it began taking the photos, which showed Pluto and its largest moon, Charon. On 20 March 2015, NASA invited the general public to suggest names for surface features that will be discovered on Pluto and Charon. On 15 April 2015, Pluto was imaged showing a possible polar cap. Between April and June 2015, "New Horizons" began returning images of Pluto that exceeded the quality that the Hubble Space Telescope could produce.
Pluto's small moons, discovered shortly before and after the probe's launch, were considered to be potentially hazardous, as debris from collisions between Kuiper belt objects and the smaller moons, with their relatively low escape velocities, could have produced a tenuous dusty ring. If "New Horizons" had travelled through such a ring system, there would have been an increased risks for damage that could have disable the probe.
The space probe had its closest approach to Pluto on 14 July 2015—after a 3,462 day journey across the Solar System. Scientific observations of Pluto have begun five months before the closest approach and will continue for at least a month after the encounter. "New Horizons" used a remote sensing package that includes imaging instruments and a radio science investigation tool, as well as spectroscopic and other experiments, to characterize the global geology and morphology of Pluto and its moon Charon, map their surface composition and analyze Pluto's neutral atmosphere and its escape rate. "New Horizons" also photographed the surfaces of Pluto and Charon.
Proposed exploration.
A Pluto orbiter/lander/sample return mission was proposed in 2003. The plan included a twelve-year trip from Earth to Pluto, mapping from orbit, multiple landings, a warm water probe, and possible "in situ" propellant production for another twelve-year trip back to Earth with samples. Power and propulsion would come from the bimodal MITEE nuclear reactor system.
ອິມານິ ມະຍັງພັນເຕ ພັຕຕານິ ສະປາຣິວະຣານິ ທັມມິ ການິ ທັມມະທັນ ລານິ ຕິນນັງ ລັຕຕະນາ ນັນຈະມະຫາ ພິກຂຸ ສັງຂັດຈະ ສະມະເນ ລານັນຈະ ສີລະ ວັນຕານັງ ອຸປາສະກາ ຈະ ໂອໂນຊະຍາມະ ສາທຸໂນພັນເຕ ສີລະຕະ ນັນຈະ ມະຫາ ພິກຂຸ ສັງໂຄຈະ ສະມະເນລາຈະ ສີລະວັນໂຕ ອຸປາສະກາຈະ ອິມານິ ພັຕຕານິ ສະປາລິວະລານິ ປະຕິຄັນຫາຕຸ ອັມຫຳ ກັນ ເຈວະມາຕາປິຕຸ ອາທິນັງ ຍາຕະການັນ ຈະ ທິຄະລັຕຕັງ ຫິ ຕາຍຍະ ສຸກຂາຍຍະ
ຄຳແປ໊໊ ຂ້າແຕ່ພຣະຣັຕຕະໄຕຣ ແລະ ພຣະສົ່ງໝູ່ໃຫຍ່ ພ້ອມທັງ ສັມມະ ເນນ ແລະ ອຸກບາສົກ ອຸບາສິກາ ຜູ້ມີສິລ ທັງຫລາຍ ຂ້າພະເຈົ້າທັງຫລາຍ ຂໍນ້ອມຖວາຍ ຊຶ່ງພັຕ ຕາ ຫານ ກັບທັງບໍລິວານ ທັງຫລາຍເຫລົ່ານີ້ ເປັນຂອງ ຊອບ ທັມ ໄດ້ມາໂດຍທັມ ຂໍບູຊາແດ່ພຣະຣັຕຕະໄຕຣ ນ້ອມຖວາຍ ແກ່ພຣະສົງ ໝູ່ໃຫຍ່ ພ້ອມທັງສັມມະເນນ ອຸບາສົກ ອຸບາ ສິກາ ຜູ້ມີສິລທັງຫລາຍ ຂໍພຣະຣັຕ ຕະໄຕຣ ແລະ ພຣະສົງ ໝູ່ໃຫຍ່ ພ້ອມທັງສັມມະເນນ ອຸບາສົກ ອູບາສິກາຜູ້ ມີສີລທັງ ຫລາຍ ໂປຣດ ຮັບຊຶ່ງພັຕຕາຫານກັບທັງບໍລິວານ ທັງຫລາຍ ເຫລົ່ານີ້ ຂອງຂ້າພະເຈົ້າທັງ ຫລາຍເພື່ອປະໂຫຍດ ແລະ ຄວາມສຸກແກ້ຂ້າພະເຈົ້າ ທັງຫລາຍ ແກ່ຍາດ ຂອງຂ້າພະ ເຈົ້າມີບິດາ ມານດາເປັນຕົ້ນສິ້ນກາລະນານເທີ້ນ
ອ້າຍ​ນ້ອງ​ໃນ​ພຣະ​ຄຣິດ​ (Christadelphians) ສ້າງ​ຕັ້ງ​ຂຶ້ນ​ໃນ 1848. ໃນປັດຈຸບັນ ​: ມີສະ​ມາ​ຊິກ60000 ຄົນ ​ ໃນ 120 ປະ​ເທດ​.
ມີໂບດບາງແຫ່ງບໍ່ໄດ້ຈ່າຍຄ່າພະສົງ ແລະ ເປັນຜູ້ຮັກສັນຕິພາ ບໍແມ່ນການຮ່ວມສົງຄາມ ຫຼື ການເມືອງ.
ເຢ​ຣູ​ຊາ​ເລັມ​ ຫຼື ເຈຣູຊາ​ແລັມ (Jerusalem) ແມ່ນນະ​ຄອນ​ຫຼວງ​ຂອງອິສະຣາ​ແອ​ນ ຢູ່ໃນຕາເວັນອອກກາງ ເທິງໜ້າດິນຮາບພຽງຂອງພູຢູດາ ລະຫວ່າງທະເລເມດີແຕກລາເນກັບທະເລແມກມອກ (Mer Morte) ຕາມຄວາມເຊື່ອຂອງຊາວຢິວ ເຈຣູຊາ​ແລັມແມ່ນເມືອງທີ່ພະຢາເວ (Yahweh) ຊົງເລືອກໄວ້ໃຫ້ເປັນປ້ອມແຫ່ງຄວາມເຊື່ອວ່າມີພະເປັນເຈົ້າພຽງອົງດຽວ. ອິສະຣາ​ແອ​ນແລະລັດປາແລສະຕິນຕ່າງອ້າງສິດເໜືອເຈຣູຊາ​ແລັມວ່າເປັນນະຄອນຫຼວງຂອງຕົນ ແຕ່ການກ່າວອ້າງຂອງທັງສອງຝ່າຍບໍ່ໄດ້ຮັບການຍອມຮັບຈາກນານາຊາດ.
ເຈຣູຊາ​ແລັມຖືເປັນໜຶ່ງໃນເມືອງທີ່ເກົ່າທີ່ສຸດໃນໂລກ ໂດຍໄດ້ຮັບການກ່າວເຖິງໃນຊື່ "ອູຣູຊາລິມາ" ໃນແຜ່ນສິລາຈາລຶກຂອງເມໂຊໂປຕາມີ (Mésopotamie) ເຊິ່ງມີຄວາມໝາຍວ່າ "ເມືອງຂອງຊາລິມ" ອັນເປັນນາມຂອງພະເຈົ້າແຫ່ງແຜ່ນດິນການາອັງ​ (Canaan) ເມື່ອປະມານ 2,400 ປີກ່ອນຄະລິສະຕະການ ແລະເມື່ອມາຮອດຍຸກຂອງວົງວານອິສະຣາ​ແອ​ນ ການສ້າງເມືອງເຈຣູຊາ​ແລັມຢ່າງຈິງຈັງກໍໄດ້ເລີ່ມຂຶ້ນໃນສະຕະວັດທີ 9 ກ່ອນຄະລິສະຕະການ (ຍຸກເຫຼັກຊ່ວງປາຍ) ແລະໃນສະຕະວັດທີ 8 ກ່ອນຄະລິສະຕະການ ເຈຣູຊາ​ແລັມກໍໄດ້ເປັນສູນກາງການປົກຄອງແລະທາງສາສະໜາຂອງອານາຈັກຊູດາ (Royaume de Juda). ຕະຫຼອດປະຫວັດສາດ ເຈຣູຊາ​ແລັມໄດ້ຖືກມ້າງເພໄປຢ່າງນ້ອຍ 2 ຄັ້ງ, ຖືກປິດລ້ອມ 23 ຄັ້ງ, ຖືກໂຈມຕີ 52 ຄັ້ງ, ຖືກຍຶດແລະເອົາຄືນ 44 ຄັ້ງ. ມີສ່ວນໜຶ່ງຂອງເຈຣູຊາ​ແລັມທີ່ເອີ້ນວ່າ "ເມືອງດາວິດ" (Cité de David) ປາກົດການກໍ່ຕັ້ງຕັ້ງແຕ່ສີ່ພັນປີກ່ອນຄະລິສະຕະການ. ກຳແພງເມືອງເຈຣູຊາ​ແລັມເຊິ່ງຍັງຕັ້ງສູງເດັນສະຫງ່າຈົນຮອດປັດຈຸບັນ ສ້າງຂຶ້ນໃນປີ 1538 ໃນລັດຊະການສຸໄລມານຜູ້ກຽງໄກ (Soliman le Magnifique) ພື້ນທີ່ພາຍໃນກຳແພງເອີ້ນວ່າບໍລິເວນເມືອງເກົ່າ (Vieille ville de Jérusalem) ເຊິ່ງແບ່ງອອກເປັນສີ່ຂົງເຂດ ຄື ເຂດອາກເມນີ, ເຂດຢິວ, ເຂດຄະລິສະຕຽນ ແລະເຂດມຸສະລິມ. ບໍລິເວນເມືອງເກົ່າດັ່ງກ່າວ ຖືກຂຶ້ນທະບຽນເປັນມໍລະດົກໂລກໂດຍຢູເນສະໂກໃນປີຄ.ສ. 1981 ແລະຍັງແມ່ນໜຶ່ງໃນມໍລະດົກໂລກທີ່ກຳລັງຕົກຢູ່ໃນພາວະອັນຕະລາຍ.
1.​ ເຫມັນຕະ: ລະດູຫນາວ ເລີ່ມແຕ່ ແຮມ 1ຄ່ຳ ເດືອນ 11 ເຖີງ ຂຶ້ນ 15 ຄ່ຳ ເດືອນ 3 ທາງຈັນທະລະຄະຕິ.
2. ຄິມຫັນຕະ: ລະດູຮ້ອນ ເລີ່ມແຕ່ ແຮມ 1 ຄ່ຳ ເດືອນ 3 ເຖິງ ຂຶ້ນ 15 ຄ່ຳ ເດືອນ 8 ທາງຈັນທະລະຄະຕິ.
3. ວັສສັນຕະ: ລະດູຝົນ ເລີ່ມແຕ່ ແຮມ 1 ຄ່ຳ ເດືອນ 8 ເຖິງຂື້ນ 15 ເດືອນ 11ທາງຈັນທະລະຄະຕິ.
ອ່ານເຫັນຢູ່ປື້ມອັກຂຣານຸກົມ ຂຽນໂດຍ ບຸນມີ ບຸບຜາພັນທ໌ 1995 ພ. ສ. 2538
1. ເຂດພິເສດ​ໄຊ​ສົມບູນ.
ເຂດພິເສດໄຊສົມບູນ ​ເຄີຍ​ເປັນ​ເຂດ​ປົກຄອງ​ພິ​ເສດ ທີ່ຢູ່​ພາຍ​ໃຕ້​ຄວາມ​ຮັບຜິດຊອບ​ຂອງ​ກອງ ທັບປະຊາຊົນ​ລາວ ​ໃນ​ຊ່ວງ​ປີ 1975-2006 ​ເນື່ອງ​ຈາກ​ເປັນ​ເຂດ​ທີ່​ມີ​ບັນດາ​ຊາວ​ມົ້ງອາ​ໄສ​ຢູ່ ຢ່າງ​ໜາ​ແໜ້ນເຂດ​ນຶ່ງ​ໃນ​ລາວ ​ໂດຍ​ລັດຖະບານ​ລາວ​ໄດ້​ປະກາດ​ຍົກ​ເລີກ​ເຂດ​ພິ​ເສດ​ໄຊ​ສົມບູນດັ່ງກ່າວ​ໃນ​ປີ 2006 ​ແລ້ວ​ກໍ​ໄດ້​ໂອນ​ຍ້າຍ​ເມືອງ​ໄຊ​ສົມບູນ​ແລະ​ເມືອງ​ຮົ່ມ​ໄປ​ຢູ່​ພາຍ​ໃຕ້ ອໍານາດ​ການ​ປົກຄອງແຂວງ​ວຽງ​ຈັນ.
2. ການ​ສ້າງ​ຕັ້ງ​ແຂວງ​ໄຊ​ສົມບູນ ​ເປັນ​ແຂວງ​ທີ່ 18 ຂອງ ສປປ.ລາວ.
ທັນວາ ປີ 2013 ທີ່​ຜ່ານ​ມາ ​ໂດຍ​ມີ​ທ່ານ​ທອງ​ສິງ ທໍາ​ມະ​ວົງ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ພ້ອມ​ດ້ວຍ​ການ​ນໍາ​ພັກ-ລັດ ອໍານາດ​ການ​ປົກຄອງ​ທ້ອງ​ຖິ່ນ ພະນັກງານ​ລັດຖະກອນ ​ແລະ​ປະຊາ​ຊົນ​ລາວ ​ເຂົ້າຮ່ວມ​ໃນ​ພິທີ​ດັ່ງ​ກ່າວ​.
- ທິດເໜືອ ມີຊາຍແດນ ຕິດກັບ ເມືອງພູຄູນ ແຂວງຫຼວງພຣະບາງ, ເມືອງພູກູດ,ເມືອງຜາໄຊ ແລະ ເມືອງຄູນ ແຂວງຊຽງຂວາງ.
- ທິດໃຕ້ ມີຊາຍແດນ ຕິດກັບ ເມືອງທຸລະຄົມ ແຂວງວຽງຈັນ ແລະ ເມືອງທ່າພະບາດ ແຂວງບໍລິຄໍາໄຊ
- ທິດຕາເວັນຕົກ ມີຊາຍແດນ ຕິດກັບ ເມືອງກາສີ, ເມືອງວັງວຽງ, ແລະ ເມືອງແກ້ວອຸດົມ ແຂວງວຽງຈັນ
- ທິດຕາເວັນອອກ ມີຊາຍແດນ ຕິດກັບ ເມືອງໝອກໃໝ່ ແຂວງ ຊຽງຂວາງ ແລະ ເມືອງບໍລິຄັນ ແຂວງບໍລິຄໍາໄຊ
ດິນກະສິກຳ 138. 340 ເຮັກຕາ ດິນປຸກສ້າງ 5. 371 ເຮັກຕາ ດິນອຸດສາຫະກຳ 17. 631 ເຮັກຕາ ດິນປ່າໄມ້
599. 570 ເຮັກຕາ ດິນຄົມມະນາຄົມ 3. 375ເຮັກຕາ ດິນວັດທະນະທຳ1. 523 ເຮັກຕາ ດິນບໍລິເວນນ້ຳ 45.169 ເຮັກຕາ ດິນ ປກສ ແລະ ປກຊ 2.018 ເຮັກຕາ
ແຂວງໄຊສົມບູນພາຍຫຼັງໄດ້ຖືກຂະໜານນາມໃຫ້ເປັນແຂວງໜຶ່ງໃນ 18 ແຂວງຂອງສາທາລະນະລັດປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນລາວ ຕາມມະຕິຕົກລົງຂອງສະພາແຫ່ງຊາດສະບັບເລກທີ 12/ສພຊ, ລົງວັນທີ 13 ທັນວາ 2013 ແລະ ໄດ້ປະກາດເປັນທາງການໃນວັນທີ 31 ທັນວາ 2013 ແລ້ວແຂວງໄຊສົມບູນກໍໄດ້ມີລະບົບການຈັດການປົກຄອງເປັນຂອງຕົນເອງຄືກັນກັບແຂວງໆອື່ນໆໃນ ສປປ ລາວ ທີ່ດໍາເນີນການປົກຄອງດ້ວຍ “ລະບອບປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນ” ໂດຍມີທ່ານເຈົ້າແຂວງເປັນປະມຸກລັດຂອງແຂວງພາຍໃຕ້ການຊີ້ນຳຂອງຄະນະບໍລິຫານງານພັກແຂວງ.
​ເມືອງ​ຮົ່ມ ​ເມືອງ​ທ່າ​ໂທມ ​ເມືອງອະນຸວົງ ເມືອງ​ລ້ອງ​ຊານ ​ແລະ ເມືອງ​ລ່ອງ​ແຈ້ງ ຊຶ່ງ​ໃນ​ນີ້​ກໍ​ມີ​ຢູ່ 3 ​ເມືອງ ທີ່​ສ້າງ​ຕັ້ງ​ຂຶ້ນ​ໃໝ່ ກໍ​ຄື​ ເມືອງ​ລ້ອງ​ຊານ ທີ່ແຍກ​ອອກ​ຈາກ ​ເມືອງ​ຮົ່ມ ກັບ ເມືອງ​ລ່ອງ​ແຈງ ​ແລະ ​ເມືອງ​ອະນຸວົງ ທີ່​ສ້າງ​ຕັ້ງ​ຂຶ້ນມາ ​ແທນ ເມືອງ​ໄຊສົມບູນ​ນັ້ນ​ເອງ.
ເມືອງໜອງບົວລຳພູ ເຄີຍເປັນເມືອງໜຶ່ງຂອງແຂວງອູດອນທານີ ຫ່າງຈາກອຸດອນປະມານ 46 ກິໂລແມັດ (ທາງໄລຍະທາງຈາກກຸງເທບປະມານ 578 ກິໂລແມັດ) ໃນອະດີດແຂວງໜອງບົວແມ່ນເປັນເມືອງບູຮານທີ່ສ້າງຕັ້ງມາບໍ່ນ້ອຍກວ່າ 900 ປີ ເປັນດິນແດນໃນປົກຄອງຂອງກຸງສີສັດຕະນາຄະນະຫຸດ ມີຊື່ວ່າ "ເມືອງໜອງບົວລຸ່ມພູ ນະຄອນເຂື່ອນຂັນກາບແກ້ວບົວບານ"
ເນື່ອງຈາກລັດຖະບານຂອງໄທໃນເວລານັ້ນມິນະໂຍບາຍກະຈາຍອຳນາດໃຫ້ທ້ອງຖິ່ນ ເພື່ອປະໂຫຍດໃນການປົກຄອງ ການບໍລິຫານຂອງລັດຖະບານ ການອຳນວຍຄວາມສະດວກໃຫ້ກັບປະຊາຊົນ ການສົ່ງເສີມໃຫ້ຊົນນະບົດຈະເລີນຍິ່ງຂຶ້ນ ເພື່ອຄວາມມັ່ນຄົງຂອງຊາດ ແລະແຂວງອຸດອນທານີມີຂົງເຂດການປົກຄອງທີ່ກວ້າງໃຫຍ່ແລະມີປະຊາກອນພານໃນແຂວງເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ລັດຖະບານຈຶ່ງມີຄວາມເຫິນແຍກບາງເມືອງສ້າງຕັ້ງແລະຍົກທານະໃຫ້ເປັນແຂວງ ໂດຍໃຫ້ເມືອງໜອງບົວລຳພູມີທານະເປັນແຂວງຢ່າງເປັນທາງການ ໃນວັນທີ່ 1 ທັນວາ ພ.ສ. 2536
ເມືອງໜອງບົວລຳພູ ແບ່ງເຂດການປົກຄອງຍ່ອຍເປັນ 15 ຕຳບົນ 175 ບ້ານ ໄດ້ແກ່
ຕຳບົນໜອງໄພສູນ ເປັນເຂດປົກຄອງທ້ອງຖິ່ນປະເພດຕຳບົນໃນເມືອງໜອງບົວລຳພູ ແຂວງໜອງບົວລຳພູ
ໃນວັນທີ່ 25 ເມສາ ພ.ສ. 2510 ໜອງໄພສູນໄດ້ແຍກອອກຈາກຕຳບົນໜອງບົວ ຂຶ້ນເປັນສະພາຕຳບົນໜອງໄພສູນ ແລະໄດ້ຍົກຖານະເປັນ ອົງການບໍລິຫານສ່ວນຕຳບົນໜອງໄພສູນ ຕາມທີ່ກະຊວງມະຫາດໄທ ໄດ້ມີປະກາດລົງວັນທີ່ 16 ມັງກອນ ພ.ສ. 2540
ດາວເຄາະນ້ອຍຂ້າມດາວພຸດ ແມ່ນ ດາວເຄາະນ້ອຍ (asteroid) ທີ່ໂຄຈອນຜ່ານວົງໂຄຈອນຂອງດາວພຸດ (Mercury). ດາວເຄາະນ້ອຍຂ້າມດາວພຸດມີຈຸດໄກສຸດຂອງວົງໂຄຈອນ (aphelia)ຢູ່ນອກວົງໂຄຈອນຂອງດາວພຸດ (0.4667 ໜ່ວຍດາລາສາດ) ແລະຈຸດໃກ້ສຸດຂອງວົງໂຄຈອນ (perihelia) ຢູ່ດ້ານໃນຂອງວົງໂຄຈອນຂອງດາວພຸດ (0.3075 ໜ່ວຍດາລາສາດ), ເຊິ່ງບັນດາດາວເຄາະນ້ອຍທີ່ມີລາຍຊື່ຂ້າງລຸ່ມນີ້ມີຈຸດໃກ້ສຸດຂອງວົງໂຄຈອນຢູ່ພາຍໃນຈຸດໄກສຸດຂອງວົງໂຄຈອນຂອງດາວພຸດ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ຢູ່ພາຍໃນຈຸດໃກ້ສຸດຂອງວົງໂຄຈອນຂອງດາວພຸດ. ທັງໝົດມີເຄິ່ງແກນເອກ (semi-major axes) ໃຫຍ່ກວ່າຂອງດາວພຸດ ດັ່ງນັ້ນມັນຈຶ່ງບໍ່ມີວົງໂຄຈອນຊັ້ນໃນ.
ດາວເຄາະນ້ອຍຂ້າມດາວພຸດ.
ດາວເຄາະນ້ອຍຂ້າມດາວພຸດມີຈຸດໄກສຸດຂອງວົງໂຄຈອນ (aphelia)ຢູ່ນອກວົງໂຄຈອນຂອງດາວພຸດ (0.4667 ໜ່ວຍດາລາສາດ) ແລະຈຸດໃກ້ສຸດຂອງວົງໂຄຈອນ (perihelia) ຢູ່ດ້ານໃນຂອງວົງໂຄຈອນຂອງດາວພຸດ (0.3075 ໜ່ວຍດາລາສາດ)., ມີການຄົ້ນພົບດາວເຄາະນ້ອຍຂ້າມດາວພຸດຈຳນວນ 249 ດວງແລ້ວ. ຄ່າສ່ວນໃຫຍ່ຖືກປັດເປັນເລກຫຼັງຈຸດທົດສະນິຍົມສາມຫຼັກ.
Mercury grazers.
All Mercury grazers have semi-major axes larger than Mercury's (0.3871 AU), and hence are outer grazers, i.e. have perihelia within Mercury's aphelion (0.4667 AU) but not within its perihelion (0.3075 AU)., there are 409 Mercury grazers known. Values have been rounded to three decimals.
ດີມອສ (Deimos) (ການຕັ້ງຊື່ຕາມລະບົບ: Mars II) ເປັນດາວບໍລິວານທີ່ນ້ອຍສຸດ ແລະ ຢູ່ຫ່າງຈາກດາວອັງຄານທີ່ສຸດໃນຈຳນວນດາວບໍລິວານຕາມທຳມະຊາດສອງດວງຂອງດາວອັງຄານ ເຊິ່ງມີເສັ້ນລັດສະໝີ, ສ່ວນອີກດວງໜຶ່ງແມ່ນໂຟບອສ (Phobos). ດີມອສໃຊ້ເວລາ 30.3  ຊົ່ວໂມງ ໃນການໂຄຈອນອ້ອມດາວອັງຄານ. ຊື່ "ດີມອສ (Deimos)" ອອກສຽງວ່າ, ຫຼືບາງຄັ້ງອອກສຽງວ່າ ເຊິ່ງກົງກັບຄຳວ່າ ໃນພາສາເກຣັກ. ຕາມຕຳນານເທບເກຣັກ, ດີມອສ ເປັນຝາແຝດຄູ່ກັບ ໂຟບອສ (Phobos) ແລະ ເປັນຕົວແທນຂອງຄວາມຫວາດກົວ.
ດີມອສຖືກຄົ້ນພົບໂດຍ ອາຊາຟ ຮໍ (Asaph Hall) ທີ 3 ທີ່ ຫໍສັງເກດການທາງເຮືອຂອງສະຫະລັດອາເມລິກາ (United States Naval Observatory) ໃນ ວໍຊິງຕັນ ດີຊີ ເມື່ອວັນທີ 12 ສິງຫາ 1877 ເວລາ 07:48 ໂມງ UTC (ເຊິ່ງກົງກັບວັນທີ "11 ສິງຫາ ເວລາ 14:40 ໂມງ" ເວລາກາງວໍຊິງຕັນ). ຮໍ ຍັງໄດ້ຄົ້ນພົບໂຟບອສອີກ ໃນວັນທີ 18 ສິງຫາ 1877 ເວລາປະມານ 09:14 GMT, ຫຼັງຈາກການຄົ້ນຫາດາວບໍລິວານຂອງດາວອັງຄານຢ່າງຮອບຄອບແລ້ວ.
ດາວບໍລິວານນີ້ຖືກຕັ້ງຊື່ຕາມ ດີມອສ (Deimos), ເຊິ່ງເປັນຕົວແທນຂອງຄວາມຢ້ານກົວ ໃນຕຳນານເທບເກຣັກ. ໃນເບື້ອງຕົ້ນ, ຊື່ດັ່ງກ່າວໄດ້ຖືກສະກົດວ່າ "Phobus" ແລະ "Deimus", ເຊິ່ງເປັນການແນະນຳຂອງ ເຮນຣີ ຈອດຈ໌ ມາດານ (Henry George Madan) (1838–1901), ວິທະຍາສາດມະຫາບັນດິດຈາກ ວິທະຍາໄລເອຕັນ (Eton College), ໂດຍອີງໃສ່ບົດປະພັນຈາກປຶ້ມ Book XV ຂອງ "ອີລີອາດ (Iliad)" ເຊິ່ງ ອາຣີສ (Ares) (ເທບໂຣມັນ ມາຣ໌ສ (Mars)) ເປັນໃຫ້ກຳເນີດຄວາມຫວາດກົວ (ດີມອສ) ແລະ ຄວາມຢ້ານກົວ (ໂຟບອສ).
ເຊື່ອມຕໍ່ພາຍນອກ.
18770812
ອາອິຊະ ບິນຕຸອະບີບັກ ເກີດປະມານປີ ຄ.ສ. 614 ຢູ່ເມືອງມັກກະ (ປັດຈຸບັນຢູ່ໃນປະເທດຊາອຸດິອາລະເບຍ) ແລະອົບພະຍົບໄປມະດີນະໃນປີ ຄ.ສ. 622. ພໍ່ຂອງນາງແມ່ນອະບູບັກ ເປັນເຄາະລີຟະຜູ້ທຳອິດ.
ອາອິຊະສົມລົດນຳນະບີມຸຮຳມັດຕັ້ງແຕ່ອາຍຸໄດ້ພຽງ 6-7 ປີ ແລະມີເພດສຳພັນກັນຄັ້ງທຳອິດເມື່ອນາງອາຍຸ 9 ປີ ແລະເມື່ອມຸຮຳມັດມີອາຍຸ 53 ປີ. ອາອິຊະເປັນເມຍທີ່ມຸຮຳມັດຮັກແພງຫຼາຍທີ່ສຸດກວ່າເມຍອື່ນ ໆ.
ທັດສະນະຕາເວັນຕົກ.
Morality ໃນທັດສະນະຕາເວັນຕົກມາຈາກພາສາລາແຕັງວ່າ “moralitas” ທີ່ແປວ່າ “ກິລິຍາ, ລັກສະນະ ແລະການປະຕິບັດອັນເໝາະສົມ” (manner, character, proper behavior).
ທາດປວກ ຕັ້ງຢູ່ບ້ານດອນມູນ, ເມືອງຄອບ, ຫ່າງຈາກເທດສະບານເມືອງຄອບ ປະມານ 3 ກິໂລແມັດ, ນັກທ່ອງທ່ຽວສາມາດໄປຊົມທາດປວກ ໂດຍໃຊ້ທາງລົດ.
ຕາມເຖົ້າແກ່ບູຮານ ໄດ້ເລົ່າສືບຕໍ່ກັນມາວ່າ: ມີນົກອິນຊີສອງຜົວເມຍ ໄດ້ຄາບກະດູກຂອງພະເຈົ້າຕົນບຸນອົງໜຶ່ງ ມາແຕ່ເມືອງນາລັນທາ ປະເທດອິນເດຍ ແລະ ໄດ້ບິນມາຈັບຢູ່ຕົ້ນໂພ (ບ່ອນທີ່ທາດປວກຕັ້ງຢູ່ປະຈຸບັນນີ້) ເມື່ອມາຮອດ ກໍ່ພາກັນເອົາກະດູກດັ່ງກ່າວ ວາງໄວ້ເທິງງ່າຕົ້ນໂພ ແລ້ວພາກັນລົງໄປກິນນ້ຳຢູ່ໜອງເທົາ (ດົງໃຫຍ່ຂອງບ້ານດອນມູນ), ເມື່ອກັບຄືນມາຫາຕົ້ນໂພ ແລ້ວຊອກຫາກະດູກນັ້ນບໍ່ເຫັນ, ນົກທັງສອງ ຈຶ່ງເຊີນເອົາບັນດານົກຕ່າງໆ ທີ່ຢູ່ໃນປ່ານັ້ນມາຊອກຊ່ວຍ, ມີທັງນົກນ້ອຍ-ໃຫຍ່ ເປັນໝື່ນເປັນແສນໂຕ, ບິນເຈີດໄປເຈີດມາຢູ່ເທິງພູແຫ່ງນັ້ນ ແຕ່ກໍ່ບໍ່ເຫັນ.
ມີນາຍພານຄົນໜຶ່ງ ຊື່: ທ້າວ ມັງ ເປັນຄົນບ້ານດົງຖ້ຳທອງ, ໄດ້ໄປລ່າສັດຢູ່ບໍລິເວນນັ້ນ ລາວສັງເກດເຫັນນົກເປັນຈຳ ນວນຫຼວງຫຼາຍ ບິນເຈີດໄປ-ມາ ແລະ ສົ່ງສຽງຮ້ອງຟົດສະໜັ່ນຢູ່ບໍລິເວນດັ່ງກ່າວ, ລາວຈິ່ງພະຍາຍາມເຂົ້າໄປເບິ່ງ. ເມື່ອໄປຮອດ ລາວເຫັນປວກເປັນຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍ ພາກັນຂົນດິນມາເຮັດຈອມປວກ, ລາວຈິ່ງເຂ່ຍດິນອອກ ແລະ ເຫັນກະດູກອັນໜຶ່ງ, ແຕ່ປວກກໍ່ຂົນດິນຖົມກະດູກນັ້ນຢ່າງໄວວາ. ເມື່ອເຫັນເຫດການປະຫຼາດຄືແນວນັ້ນ ລາວຈິ່ງກັບຄືນມາບ້ານ ເພື່ອນຳເອົາເຫດການດັ່ງກ່າວ ໄປກາບທູນຕໍ່ພະຍາເຈົ້າເມືອງ ຢູ່ບ້ານດົງຖ້ຳທອງ (ບ້ານມ່ວງໃນປະຈຸບັນ). ຈາກນັ້ນ, ພະຍາກໍ່ແຕ່ງຕັ້ງເສນາອາມາດ 3 ຄົນໄປເບິ່ງ ແລະ ກໍເຫັນປວກຂົນດິນມາເຮັດຈອມປວກສູງພຽງແອວ ແລະ ສືບຕໍ່ເຮັດໄປເລື້ອຍໆ.
ຈາກນັ້ນ, ເສນາອາມາດກໍ່ກັບມາກາບທູນລາຍງານຕໍ່ພະຍາເຈົ້າເມືອງ ຄື: ພະຍາຄອບຫານຈອມສັກ, ຫຼັງຈາກນັ້ນ ພະຍາຈິ່ງໄດ້ໄປເບິ່ງດ້ວຍໂຕເອງ ເມື່ອເຫັນເຫດການທີ່ແປກປະຫຼາດຄືແນວນັ້ນ ເພີ່ນຈິ່ງໄດ້ນຳພາບ່າວໄພ່ລາດສະດອນເມືອງຂອມໄຂ (ເມືອງຄອບໃນປະຈຸບັນ) ພ້ອມກັນມາກໍ່ທາດກວມຈອມປວກນັ້ນ ແລະ ໄດ້ເອົາແກ້ວເຄື່ອງວິເສດເຂົ້າໃສ່ຕື່ມ ໃນປີ ຄ.ສ. 1536. ເຊິ່ງກໍ່ດ້ວຍດິນຈີ່ ແລະ ປູນຂາວ, ຕີນທາດ 4 ວາມົນທົນ, ສູງ 2 ວາເຄິ່ງ, ມີ 7 ຊັ້ນແທ່ນ. ໃນລະຫວ່າງປີ 1920–1923 ຊາວເມືອງຄອບ ໄດ້ປະຕິສັງຂອນພະທາດໃຫ້ສວຍງາມ ແລະ ໃຫຍ່ກວ່າເກົ່າ ໂດຍແມ່ນພະຍາອິນ ເປັນຜູ້ນຳພາ. ຕີນທາດເປັນ 4 ຫຼ່ຽມມົນທົນ ແຕ່ລະເບື້ອງແທກໄດ້ 12ແມັດ, ສູງ 14 ແມັດ 90 ຊັງຕີແມັດ. ຊາວເມືອງຄອບ ໄດ້ຖືເອົາທາດລູກນີ້ ເປັນທາດຫຼັກເມືອງ, ແຕ່ລະປີໄດ້ພ້ອມກັນມາເຮັດບຸນສິນກິນທານ ໃນເດືອນ 6 ເພັງທຸກໆປີ (ເດືອນເມສາ) ເພື່ອຂໍຟ້າຂໍຝົນ ໃຫ້ການຜະລິດມີຄວາມອຸດົມສົມບູນ ແລະ ປະຊາຊົນຢູ່ເຢັນເປັນສຸກ.
ວັດ​ເພຍ​ວັດ ຕັ້ງຢູ່ໃຈກາງຂອງ ເມືອງຄູນ ເຊິ່ງ ຫ່າງຈາກຕົວ ເມືອງ ໂພນສະຫວັນ ປະມານ 30 ກິໂລແມັດ, ເປັນວັດທີ່ສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນກ່ອນໝູ່ໝົດ ໃນດິນແດນຂອງ ເມືອງພວນ; ສ້າງຂຶ້ນໃນປີ ຈສ 744, ຈົນມາຮອດປະຈຸບັນ (2006) ມີອາຍຸໄດ້ 675 ປີ. ເຈົ້າລ້ານຄຳກອງ ເປັນອາດຍາປົກຄອງ ເມືອງພວນ ໄດ້ນຳພາປະຊາຊົນ ເພື່ອຊອກ ຫາຊ່າງ ຜູ້ມີສີມືໃນການສ້າງວັດວາອາຮາມ ຈຶ່ງພົບອາຈານທຳມະຄາຖາ ຜູ້ທີ່ມີສີມືໃນການສ້າງວັດ ຢູ່ ຫຼວງພະບາງມາແລ້ວມາສ້າງ. ພໍສ້າງສຳເລັດແລ້ວ ເຈົ້າລ້ານຄຳກອງ ໄດ້ນຳ ພະພຸດທະຮູບ ອົງສັກສິດ ມາຈາກຫົງສາວະດີ (ພະມ້າໃນປະຈຸບັນ) ມາປະທັບໄວ້ ທີ່ວັດດັ່ງກ່າວ. ໃນຍຸກສະ​ໄໝນັ້ນ ເມືອງພວນ ມີຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງເຖິງຂີດສຸດ.
ດັ່ງນັ້ນ ວັດເພຍວັດ ຈຶ່ງເປັນບ່ອນຮ່ຳຮຽນ ຂອງ ພະສົງສາມະເນນ ໃນຍຸກນັ້ນ. ຕົກມາຮອດຊຸມປີ ຄສ 1874, ຈສ 1287 ສົງຄາມພາຍນອກ ໄດ້ເຂົ້າມາມ້າງ ເພທຳລາຍ (ເສິກຫໍ້) ເຊິ່ງພວກເຂົາ ໄດ້ຕັດແຂນພະເຈົ້າອົງຕື້ເບື້ອງຊາຍອອກ ເພື່ອຊອກຫາໂລຫະທີ່ມີຄ່າ ແຕ່ສິມຍັງບໍ່ຖືກທຳລາຍ. ມາຮອດປີ ຄສ 1953, ຈສ 1315 ໄດ້ຖືກສົງຄາມ ຂອງຈັກກະພັດ ຝຣັ່ງ ທໍາລາຍສິມ ແລະ ພະພຸດທະຮູບ ເຮັດໃຫ້ເພພັງຢ່າງໜັກ. ຕໍ່ມາ ຮອດປີ ຄສ 1954 ເຈົ້າສຸດທະກຸມມານ (ເຈົ້າຊາຍຄຳ) ເປັນເຈົ້າປົກຄອງ ເມືອງພວນ ໄດ້ນຳພາປະຊາຊົນຊາວ ເມືອງພວນ ປະຕິສັງຂອນວັດ ແລະ ສິມຄືນໃໝ່ ເຮັດໃຫ້ມີຄວາມສວຍງາມ ຄື ກັບສະໄໝກ່ອນ. ມາຮອດປີ ຄສ 1969, ຈສ 1331 ໄດ້ຖືກສົງຄາມ ຂອງຈັກະພັດອາເມລິກາ ທຳລາຍຈົນໝົດກ້ຽງ ຈຶ່ງຍັງເຫຼືອພຽງແຕ່ ພະພຸດທະຮູບ ທີ່ຖືກບາດແຜຕາກແດດ ໃຫ້ເຮົາເບິ່ງເຖິງທຸກວັນນີ້. ວັດ​ເພຍ​ວັດ ​ຈະ​ຕ້ອງ​ໄດ້​ປັບປຸງ​ ບູລະນະ​ປະຕິສັງຂອນ​ຄືນ​ໃໝ່ ​ເພື່ອ​ປົກ​ປັກ​ຮັກສາ​ຄວາມ​ສວຍ​ງາມ ​ຂອງ​ພະ​ພຸດທະ​ຮູບ ​ແລະ ສິມ​ເກົ່າ​ໄວ້. ນອກຈາກ​ນີ້ ຍັງ​ມີ​ສິ່ງ​ໜຶ່ງ ​ທີ່​ຈຳ​ເປັນ​ຫຼາຍ ​ທີ່​ຈະ​ຕ້ອງ​ໄດ້​ຮັບ​ການ​ແກ້​ໄຂ​​ ເຊັ່ນ: ບ່ອນ​ຈອດ​ລົດ​ ຂອງ​ນັກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ ​ແລະ ພໍ່​ແມ່​ປະຊາຊົນ​ ທີ່​ມາ​ເຮັດບຸນສິນ​ກິນ​ທານ​ ຢູ່​ວັດ​ແຫ່ງ​ນີ້.
ພຣະນາງສິຣິມຫາມາຍາ ຫຼື ພຣະນາງມາຍາເທວີ () ເປັນພຣະມາຣດາໃນພຣະໂຄຕມພຸທທເຈົ້າ ພຣະອັຄມເຫສີໃນພຣະເຈົ້າສຸທໂທທນະແຫ່ງນຄຣກບິລພັສດຸ ແຄວ້ນສັກກະ ແລະ ເປັນພຣະຣາຊທິດາໃນພຣະເຈົ້າອັນຊນະແຫ່ງນຄຣເທວທຫະ ແຄວ້ນໂກລິຍະ.
ເອກສາຣທາງພຸທທສາສນາລະບຸວ່າ ພຣະນາງສິຣິມຫາມາຍາສວັຣຄົຕຫຼັງພຣະປສູຕິກາຣພຣະໂຄຕມະພຸທທເຈົ້າໄດ້ພຽງ 7 ວັນ ເພາະສງວນຄັຣພ໌ໄວ້ແດ່ພຣະໂພທິສັຕວ໌ພຽງພຣະອົງຄ໌ດຽວ ຫຼັງຈາກນັ້ນ, ພຣະອົງຈຶ່ງຈຸຕິເທິງສວັຣຄ໌ຕາມຄຕິຮິນດູ-ພຸທທ ສ່ວນພຣະຣາຊກຸມາຣນັ້ນໄດ້ຮັບການອພິບາລໂດຍພຣະນາງມຫາປຊາບໍດີໂຄຕມີ ຜູ້ເປັນນ້ອງສາວທີ່ຕໍ່ມາໄດ້ເປັນອັຄມເຫສີໃນພຣະເຈົ້າສຸທໂທທນະ.
ພຣະນາມ "ມາຍາ" ແມ່ນຄຳສັນສກຣິຕມີຄວາມໝາຍວ່າ "ພາພລວງຕາ" ບາງສ່ວນອອກພຣະນາມເປັນມຫາມາຍາ (महामाया, ມາຍາຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່) ຫຼື ມາຍາເທວີ (मायादेवी, ມາຍາຜູ້ເປັນນາງກສັຕຣິຍ໌)
ຕິມໍເລດເຕ ຫຼື ຕິມໍເລສເຕ ຫຼື ຕິມໍຕາເວັນອອກ (/ tiˈmɔːr ˈlɛʃteɪ /; ຕິມໍເລດເຕ: Timór Lorosa'e) ມີຊື່ຢ່າງເປັນທາງການວ່າ "ສາທາລະນະລັດປະຊາທິປະໄຕຕິມໍ-ເລສເຕ (ປອກຕຸຍການ: República Democrática de Timor-Leste, ເຕຕຸມ: Repúblika DemokrátikaTimór-Leste) ເປັນປະເທດທີ່ເປັນເກາະໃນອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ແລະໂອເຊຍເນຍ ປະກອບດ້ວຍເຄີ່ງຕາເວັນອອກຂອງເກາະຕິມໍ ເກາະໃກ້ຄຽງ ໄດ້ແກ່ເກາະ Atauro ເກາະJaco ແລະເກາະOecusse ເຊີ່ງເປັນພື້ນທີ່ພິເສດທາງດ້ານຕາເວັນຄົຫສຽງເໜືອ ໂດຍມີອານາເຂດທິດຕາເວັນຕົກຕິດກັບອິນໂດເນເຊຍ ແລະທະດໃຕ້ຕິດກັບອອດສະເຕເລຍມີທະເລຕິມໍກັ້ນໄວ້
ຕິມໍຕາເວັນອອກໄດ້ຕົກເປັນອານານິຄົມຂອງໂປຕຸເກດໃນສະຕະວັດທີ່ 16 ເຊີ່ງເປັນທີ່ຮູ້ຈັກໃນຊື່ ໂປຕຸເກດ ຕິມໍຈົນເຖີງວັນທີ່ 28 ພະຈິກ 1975 ເມື່ອແນວຮ່ວມປະຕິວັດເພື່ອຕິມໍຕາເວັນອອກ (Fretilin) ໄດ້ປະກາດເອກະລາດຈາກໂປຕຸເກດ ຫຼັງຈາກນັ້ນເກົ້າວັນໄດ້ຖືກກອງທັບອິນໂດເນເຊຍເຂົ້າຮຸກຮານແລະຍຶດຄອງ ແລະໄດ້ປະກາດໃຫ້ເປັນແຂວງທີ່ 27 ຂອງອິນໂດເນເຊຍໃນປີຕໍ່ມາ ການຍຶດຄອງຕິມໍຕາເວັນອອກຂອງອິນໂດເນເຊຍມີລັກສະນະຂອງຄວາມຂັດແຍ້ງທີ່ຮຸນແຮງແລະດົນນານຫຼາຍທົດສະວັດລະຫວ່າງກຸ່ມແບ່ງແຍກດິນແດນ (ໂດຍສະເພາະ Fretilin) ​​ແລະກອງທັບອິນໂດເນເຊຍ
ໃນປີ 1999 ຫຼັງຈາກສະຫະປະຊາຊາດຫຼື UN ໄດ້ຕັດສິນໃຈເຂົ້າໄປດູແລຄວາມຂັດແຍ້ງທີ່ເກີດຂຶ້ນ ເຮັດໃຫ້ອິນໂດເນເຊຍໄດ້ຍົກເລີກການຄວບຄຸມດິນແດນດັງກ່າວ ຕິມໍ-ເລສເຕຈຶງໄດ້ກາຍເປັນລັດອິດສະລະແຫ່ງໃໝ່ແຫ່ງທຳອິດຂອງສະຕະວັດທີ່ 21 ເມື່ອວັນທີ່ 20 ພຶດສະພາ 2002 ແລະໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມກັບອົງການສະຫະປະຊາຊາດ ແລະຊມຊົນປະເທດພາສາປອກຕຸຍການ ໃນປີ 2011 ຕິມໍຕາເວັນອອກມີຄວາມຕັ້ງໃຈທີ່ຈະເປັນສະມາຊິກປະເທດທີ່ 11 ສະມາຄົມປະຊາຊາດແຫ່ງອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ (ອາຊຽນ) ເປັນໜຶ້ງໃນສອງປະເທດທີ່ນັບຖືສາດສະນາຄິດໃນອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ອີກໜຶ່ງປະເທດຄືຟິລິບປິນ ແລະເປັນປະເທດດຽວໃນທະວີບອາຊີທີ່ມາພື້ນທີ່ທັງໝົດທີ່ຢູ່ໃນຊີກໂລກໃຕ້
"ຕິມໍ" ມາຈາກ "ຕິມູຣ໌" ມີຄວາມໝາຍວ່າ "ຕາເວັນອອກ" ໃນ ມາເລ ເຊີ່ງໄດ້ຮັບການບັນທຶກເປັນ "ຕິມໍ" ໃນ ໂປຕຸເກສ ຈຶງສົ່ງຜົນໃຫ້ຄວາມໝາຍ "ຕາເວັນອອກ ຕາເວັນອອກ": ພາສາປອຍຕຸການ " ຕິມໍ-ເລສເຕ " ("Leste" ໝາຍເຖີງ "ຕາເວັນອອກ"); ໃນ ພາສາເຕຕຸມ "Timór Lorosa'e" ("Lorosa'e" ໝາຍເຖີງ "ຕາເວັນອອກ" (ຕົວອັກສອນ "ພະອາທິດຂຶ້ນ")) ໃນພາສາອິນໂດເນເຊຍ ເອີ້ນວ່າ "Timor Timur" ດັງນັ້ນຈຶງໃຊ້ຊື່ໂປຕຸເກສສຳຫຼັບເກາະດ້ວຍຄຳວ່າ "ຕາເວັນອອກ" ເນື່ອງຈາກຄຳຄຸນນະສັບໃນພາສາອິນໂດເນເຊຍໃສ່ຫຼັງຄຳນາມ
ວັດຖະນະທຳທີ່ຍັງຄົງຢູ່ທີ່ເມືອງເຍຣິມາໄລ ທາງຕາເວັນອອກສຸດຂອງຕິມໍຕາເວັນອອກ ມີອາຍຸເກົ່າແກ່ເຖີງ 42,000 ປີມາແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ສະຖານທີ່ແຫ່ງນີ້ເປັນສະຖານທີ່ທີ່ເກົ່າແກທີ່ສຸດແຫ່ງໜຶ່ງຂອງມະນຸດສະໄໝໃໝ່ທີ່ມີກິດຈະກຳການເດີນເຮືອໃນອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ເຊື່ອກັນວ່າໄດ້ມີການອັບພະຍົບຢ່າງນ້ອຍສາມຄັ້ງໃຫຍ່ໆ ໃນຕິມໍຕາເວັນອອກ ນັກມະນຸດສາດຄົນທຳອິດໄດ້ອະທິບາຍວ່າ ຊາວເວັດໂດ-ອອສຕຣາລອຍດ໌ເປັນກຸ່ມທຳອິດທີ່ໄດ້ເຂົ້າມາສູ່ຕິມໍຕາເວັນອອກປະມານ 3,000 ປີ ກ່ອນຄິດຕະການ ການອົບພະຍົບຄັ້ງທີ່ສອງຂອງຊາວເມລານີເຊຍເຮັດໃຫ້ຊາວເວັດໂດ-ອອສຕຣາລອຍດ໌ກ່ອນໜ້ານີ້ໄດ້ຖອຍໄປຢູ່ດ້ານໃນຂອງພູເຂົາ ແລະຄັ້ງລ່າສຸດຊາວໂປໂຕມາເລກໍ່ໄດ້ອົບພະຍົບມາຈາກຈີນຕອນໃຕ້ແລະອິນໂດຈີນຕອນເໜືອ ພໍ່ຄ້າຊາວຮົກກ້ຽນ (Hakka traders) ກໍ່ແມ່ນຢູ່ໃນກຸ່ມສຸດທ້າຍນີ້
ນິທານພື້ນເມືອງຂອງ Timorese ບອກເຖິງບັນພະບຸລຸດຜູ້ທີ່ຂີ່ເຮືອໄປທາງທິດຕາເວັນອອກຂອງປະເທດຕີມໍມາຮອດດິນແດນທາງທິດໃຕ້ ບາງເລື່ອງໄດ້ເລົ່າເຖິງບັນພະບຸລຸດຂອງ Timorese ເດີນທາງຈາກແຫຼມມາເລຫລືເຂດເນີນສູງ Minangkabau ຂອງເກາະ Sumatra. ຊາວ Austronesians ອົບພະຍົບໄປປະເທດ Timor ແລະຄິດວ່າມີສ່ວນກ່ຽວຂ້ອງກັບການພັດທະນາກະສິກຳຢູ່ເທິງເກາະ
ຍຸກສະໄໝຄຼາດສິກ.
ກ່ອນອານານິຄົມເອີຣົບ ຕີມໍໄດ້ຖືກລວມເຂົ້າໃນເຄືອຂ່າຍການຄ້າອິນໂດເນເຊຍ ມາເລເຊຍ ຈີນແລະອິນເດຍ ໃນສະຕະວັດທີ 14 ແມ່ນປະເທດສົ່ງອອກບັນດາແຊນຊາຍທີ່ມີກິ່ນຫອມ ຂ້າທາດ ນໍ້າເຜິ້ງແລະຂີ້ເຜີ້ງ ນັບແຕ່ທົດສະວັດທີ່ 1500 ປະຊາຊົນຕີມໍມີສາຍພົວພັນທາງທະຫານກັບຊາວ Luções ທາງພາກເໜືອຟີລິບປິນໃນປະຈຸບັນ ຄວາມອຸດົມສົມບູນຂອງໄມ້ເກດສະໜາເທິງໃນຕິມໍໄດ້ດຶງດູດນັກສຳຫຼວດຊາວເອີຣົບເຂົ້າມາໃນເກາະໃນຕົ້ນສະຕະວັດທີ 16 ໃນເວລານັ້ນນັກສຳຫຼວດຊາວເອີຣົບລາຍງານວ່າເກາະແຫ່ງນີ້ມີຊົນເຜົ່າຈຳນວນຫລວງຫລາຍທີ່ສຳຄັນ
ອານານິຄົມປອກຕຸຍການ.
ປອກຕຸຍການສ້າງຕັ້ງສະຖານທີ່ຕັ້ງຢູ່ຕິມໍ ແລະມາລຸກູ ການຍຶດຄອງເອີິຣົບມີຜົນໃນສ່ວນນ້ອຍຂອງປະເທດຕີມໍຕາເວັນອອກໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນໃນປີ 1769 ເມື່ອເມືອງດິລີໄດ້ຖືກສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນແລະຢູ່ໃນອານານິຄົມຂອງປະເທດປອກຕຸຍການ ຊາຍແດນທີ່ແນ່ນອນລະຫວ່າງເກາະເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງພາກຕາເວັນຕົກຂອງອານານິຄົມຮອນແລນແລະຕາເວັນອອກທີ່ມີອານານິຄົມປອກຕຸຍການໄດ້ຖືກຈັດສິນໂດຍສານຖາວອນຂອງສານໂລກຊີ້ຂາດປີ 1914 ແລະຍັງຄົງແມ່ນເຂດແດນລະຫວ່າງປະເທດອິນໂດເນເຊຍແລະຕີມໍຕາເວັນອອກຕາມລຳດັບ ສຳລັບຊາວປອກຕຸຍການ ຕີມໍຕາເວັນອອກຍັງຄົງບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມສົນໃຈຈົນຮອດທ້າຍສະຕະວັດທີ 19 ດ້ວຍການລົງທືນທີ່ໜ້ອຍທີ່ສຸດໃນພື້ນຖານໂຄງສ້າງ ສຸຂະພາບ ແລະການສຶກສາ
ໄວຣັດຊີກາ (ZIKV) ນອນຢູ່ໃນຈຳພວກ ໄວຣັດ Flaviviridae ແລະ Flavivirus genus
ໃນຄົນເຮົາ ໄວຣັດສາມາດເຮັດໃຫ້ຄົນເຮົາບໍ່ສະບາຍທີ່ບໍ່ໜັກ ທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີຄື ໄຂ້ ຊີກາ Zika fever, ຊີກາ ຫລື ພະຍາດຊີກາ ເຊິ່ງໄດ້ປະກົດຕົວ ນັບແຕ່ປີ 1950 ເປັນຕົ້ນມາ ເຊິ່ງເຊື່ອວ່າແຜ່ມາແຕ່ ອາຝຣິກາ ຫາ ອາຊີ. ໄວຣັດແຜ່ ໄປທາງຕາເວັນອອກ ຮອບໆ ມະຫາສະມຸດປາຊີຟິກ ເຖິງ ຝຣັ່ງ ໂປລີເນເຊຍ ແລ້ວ ຫາ ເກາະ ອີສະເຕີ ແລະ ຫາ ແມັກຊີໂກ, ອາເມລິກາກາງ, ແຄຣີບຽນ ແລະ ອາເມລິກາໃຕ້ ໃນປີ 2015 ບ່ອນທີ່ໄວຣັດນີ້ແຜ່ກະຈ່າຍ ແລະໄດ້ຍົກລະດັບເຖິງ ແຜ່ກະຈ່າຍໄປທົ່ວ ຫລື pandemic level.
ໄພໜາວ 2016 ແມ່ນໄພທຳມະຊາດທີ່ເກີດຂື້ນຊັບພັນໂດຍສະເພາະເຂດພາກເໜືອຂອງລາວ ໃນຊ່ວງວັນທີ 19-20 ເດືອນມັງກອນ
ແຂວງຊຽງຂວາງ, ຜົ້ງສາລີ ແລະ ຫວົພັນ ເຮັດເກີດນ້ຳກ້າມ ແລະມີຫິມະຈຳນວນໜຶ່ງ. ໄພທຳມະຊາດດັ່ງກ່າວເຮັດປະຊາຊົນທ້ອງຖິ່ນປັບຕົວບໍ່ທັນແລະກຽມຕົວບໍ່ທັນກັບຄວາມໜາວ,ສັດລ້ຽງຈຳນວນນຶ່ງລົ້ມຕາຍແລະອື່ນໆ.
ໃນນາມຂ້າພະເຈົ້າ ໃນຮູ້ປະຫວັດຄວາມເປັນມາ ຂອງນ້ຳຕົກຕາດຫົວຄົນແຫ່ງນີ້ມາ ກໍ່ບໍ່ຫຼາຍປານໄດ ແຕ່ຂໍເລົ່າສູ່ ພີ່ນ້ອງພັງ ເລັກນ້ອຍ
ນ້ຳຕົກຕາດຫົວຄົນ ແມ່ນເປັນນ້ຳຕົກທີ່ສວຍງາມ ເກີດຂື້ນຢູ່ໃນສາຍນ້ຳເຊນ້ອຍ (ເຊນ້ຳນ້ອຍ) ຝຣັ່ງຂວາ ຂື້ນກັບແຂວງ ອັດຕະປື ຝຣັ່ງຊ້າຍ ຂື້ນກັບ ແຂວງ ເຊກອງ ມີສະພານ ຂ້າມ ເຊື່ອມຕໍ່ລະຫວ່າງ ອັດຕະປື-ເຊກອງ
ນ້ຳຕົກຕາດຫົວຄົນ ແມ່ນມີປະຫວັດຄວາມເປັນມາທັງສອງດ້ານ ຄືດ້ານ ປະຫວັດສາດແລະ ດ້ານ ຕຳນານ ພື້ນບ້ານ ແຕ່ຈະຂໍເລົ່າສະເພາະນິທານພື້ບ້ານ ທີ່ກ່ຽວກັບຕາດຫົວຄົນ.
ໃນສະໄໝ໋ກ່ອນ ມີພະຍາເມືອງລຸ່ມ ປົກຄອງເມືອງຢູ່ໂດຍມີ ລູກສາວທັງ7ຄົນແລະມີລູກສາວຫຼ້າ ທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ ອະພິເສກສົມລົດດັ່ງນັ້ນພໍ່ອ ຈີ່ງໃຊ້ວິທີ ເລືອກຄູ່ ໃຫ້ນາງເລືອກເອົາຄົນທີ່ພໍໃຈ ແລະໃນທີ່ສຸດ ນາງ ໄດ້ເລືອກເອົາຄົນທີ່ມີຮູບຮ່າງ ຜູ້ຮ້າຍ ບ້ານນອກ ບ້ານນາ ບໍ່ມີພໍ່ ບໍ່ມີແມ່ ເອີ້ນວ່າ ທ້າວກຳພ້າ ດັ່ງນັ້ນປະຊາຊົນ ໄຜ່ພ້າລາດຊະດອນ ທັງ ເອື້ອຍທັງຫຼາຍຈີ່ງຍໍ່ພໍໃຈພໍ່ພະຍາ ກໍ່ບໍ່ພໍໃຈ ແລະ ໄດ້ຂັບອອກຈາກເມືອງໃຫ້ໄປຢູ່ກາງປ່າແຄມນ້ຳ ຫຼັງຈາກນັ້ນທັງສອງ ຈິ່ງໄດ້ເຮັດໄຮ່ ປູກພຶດ ມີ ເຂົ້າ ໝາກອຶ ແຕງ ໃນນັນມີພະຍາລີງໂຕໜື່ງມາລັກກີນໝາກອຶ ແ້ວທ້າວ ກໍ່າພ້າຈີ່ງໄດ້ຈອບເບີ່ງແລ້ວເຫັນຄວາມເປັນຈິງແລ້ວເຮັດ ຫ່າວ (ກັບຫຼັກ)ໄວ້ ເພື່ອຈັບລີງໂຕນັນແລ້ວພະຍາລີງຈີ່ງໃດ້ຮ້ອງຂໍຊີວິດແລ້ວມອບຄ້ອງໃຫ້ໜື່ງໜ່ວຍ ສາມາດ ຕີໄດ້ ສາມຄັ້ງ ຈະສົມປາຖາໜາ ຫຼັງຈາກນັ້ນທ້າວຈີ່ງ ອະທິຖານ 3 ຄັ້ງ ຄັ້ງທິ 1 ອະຖິຖານ ຂໍ ບ້ານ ເມືອງໃຫ້ເກີດ ມີຂື້ນມາໃນທີ່ນີ້ ຄັ້ງທີ2 ອະຖິຖານວ່າ ຂໍ ໄຜ່ຟ້າ ລາດຊະດອນ ບ່າວໄຜ່ເສນາ ຈົ່ງບັງເກີດມີ ນະທີ່ນີ້ ຄັ້ງທີ 3 ອະຖີຖານ ຄວາມຈະເລີນຮູ່ງເຮືອງ ເຄື່ອງເງີນຂອງຄຳ ອູ່ເຂົ້າອູ່ປາ ແກ້ວແຫວນ ເງີນຄຳ ເພັດພອນ ໃຫ້ກອງເປັນໜ່ວຍພູ ໄວ້ນະທີ່ນີ້ ແລ້ວດັ່ນຄ້ອງ ແລ້ວທັງໝົດຈີ່ງເກີດມີໃນທີ່ນັ້ນ (ການປົກຄອງແລະຄວາມໂດ່ງດັງຮອດພໍ່ພະຍາ ຈະບໍ່ກ່າວ) ກ່ອນທ້າວຈະ ມໍລະນະກຳ ທ້າວໄດ້ນຳເອົາຄ້ອງນັ້ນ ໄປໄວ້ໃນ ໄຕ້ຜາແຫ່ງໜື່ງ ເປັນສາຍນ້ຳ ຕໍ່ມາຄ້ອງນັ້ນໄດ້ຊິກຕົວອອກມາ ກະທົບກັບນ້ຳທີ່ຕົກລົງມາ ຈີ່ງເຮັດໃຫ້ນ້ຳຕົກຕາດນັ້ນມີສຽງດັງແຮງກ້ອງໄປທົ່ວປ່າ ຄົນທັງຫຼາຍຈີ່ງພາກັນມາ ຂຸດ ມາກົ່ນເອົາຄ້ອງແຕ່ບໍ່ໄດ້ ສຸດທ້າຍ ໄດ້ຖືກສັງເວີຍ ຊີວິດໄວ້ນະທີ່ນີ້ ສເລື່ອງລາວໄດ້ໂດ່ງດັງ ຮອດ ພວກ ເມືອງແກວ ໄດ້ມາ ຂຸດກົ່ນແຕ່ບໍ່ໄດ້ກໍ່ຕາຍໄປເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ສຸດທ້າຍໄດ້ ເອົາໄມ້ແຄນ ທັງຕົ້ນ ງັດເອົາກ້ອນຫີນໄຫຍ່ ລົງທັງໜ້າຜາ ນັ້ນ ໄວ້ ສຸດທ້າຍນັ້ນ ນ້ຳຕົກຕາດເຊນ້ອຍ ຈີ່ງໄດ້ເອີ້ນວ່າ ຕາດຫົວຄົນ ນັ້ນເອງ (ຖ້າສົນໃຈເລື່ອງຕໍ່ໄປ ແອດມາ ໄດ້ ທີ່facebook: khampasong pakse ຖ້າຫາກວ່າ ເນື້ອໃນທີ່ຂຽນບໍ່ຖືກຕ້ອງກໍຂໍອະໄພນຳທ່ານຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ)
ເຂົ້າໜົມປັງຂິງ ຫຼື ເຂົ້າໜົມຂິງ ຫຼື ເຂົ້າໜົມຂິງພິກໄທ ເຂົ້າໜົມຂິງເຄື່ອງເທດ ຫຼື ເຂົ້າໜົມຂິງນ້ຳເຜິ່ງ () ແມ່ນເຂົ້າໜົມອົບຊະນິດໜຶ່ງທີ່ມີຫຼາກຫຼາຍຮູບແບບ ແລະມັກອົບຮັບປະທານກັນໂດຍສະເພາະໃນຊ່ວງໜຶ່ງເດືອນກ່ອນເທດສະການຄຣິສມາສຕ໌ແລະໃນເທດສະການຄຣິສມາສຕ໌
ສ່ວນຜະສົມ.
ນອກຈາກຈະໃຊ້ນ້ຳເຜິ່ງເປັນສານໃຫ້ຄວາມຫວານແລະມີເຄື່ອງເທດຈາກໂລກຕາເວັນອອກເປັນສ່ວນຜະສົມແລ້ວ (ໂດຍຫຼາຍຄື ອົບເຊີຍ ການພູ ໂປ໊ຍກັ໊ກ ຫຼືນ້ອຍຄັ້ງທີ່ໃຊ້ກະວານ ຜັກຊີ ຂິງ ລູກຈັນເທດ) ເຂົ້າໜົມຂິງຍັງແຕກຕ່າງຈາກເຂົ້າໜົມປັງອື່ນໆ ກົງທີ່ບໍ່ມີຍີສຕ໌ເປັນສ່ວນຜະສົມເລີຍ ການອົບເຂົ້າໜົມຂິງຈະໃຊ້ເກືອຈາກເຂົາກວາງແດງ (Hrischhornsalz) ຫຼືສານໂພແທສຊຽມ (ຫຼືອາດໃຊ້ທັງສອງຢ່າງ) ແທນຜົງຟູ ເຊິ່ງສານເຫຼົ່ານີ້ຈະເຮັດໃຫ້ແປ້ງດິບທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ອົບນັ້ນມີລົດຂົມເລັກນ້ອຍ ບ່ອຍຄັ້ງທີ່ມີການຕົກແຕ່ງເຂົ້າໜົມດ້ວຍອາມັງ ຖົ່ວ ຜົງເປືອກສົ້ມ ຜົງເປືອກໝາກນາວ ຫຼືໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ງກໍຄື ຊັອກໂກແລັດ ແປ້ງເປັນສ່ວນຜະສົມໜຶ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ໃຊ້ກັບເຂົ້າໜົມຂິງທຸກປະເພກສະເໝີໄປ ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ເຂົ້າໜົມຂິງຕຳລັບເມືອງນູເລັມເບີກ ເຊິ່ງຕາມຄຸນນະພາບແລ້ວຈະບໍ່ໃຊ້ແປ້ງເລີຍ ຫາກແຕ່ໃຊ້ນ້ຳມັນມະເລັດພືດແທນ
ສູດເຂົ້າໜົມຂິງສ່ວນໃຫຍ່ຈະມີປະລິມານແປ້ງໜ້ອຍຫຼາຍປະມານຮ້ອຍລະ 10 ເຖິງ 50 ຂອງສ່ວນຜະສົມເທົ່ານັ້ນ ຕຳລັບອາຫານເຢຍລະມັນສ່ວນຫຼາຍມັກປະກອບດ້ວຍແປ້ງສາລີ ໃນຂະນະທີ່ຕຳລັບອາຫານຝະລັ່ງແລະຫຼາຍປະເທດໃນເອີລົບຕາເວັນອອກກັບໃຊ້ເຂົ້າໄຣຍ໌ແທນ ໃນປັດຈຸບັນມີການນຳເຄື່ອງເທດຫຼັກທີ່ໃຊ້ໃນການອົບເຂົ້າໜົມຂິງມາຜະສົມສຳເລັດຮູບໂດຍເອິ້ນວ່າ ເຄື່ອງເທດເຂົ້າໜົມຂິງ
ໃນເຢຍລະມັນມີຊໍ້ກຳໜົດຂັ້ນຕ່ຳທາງກົດໝາຍກ່ຽວກັບຄຸນນະພາບແລະຄຸນນະລັກສະນະຂອງເຂົ້າໜົມຂິງ ໂດຍມີການກຳໜົດສູດຕົ້ນຕຳລັບສະເພາະຕ່າງໆ ເຊັ່ນ ເຂົ້າໜົມຂິງຕຳລັບເອລິເຊ (Elisenlebkuchen) ຕາມທີ່ກົດໝາຍອາຫານ ສິນຄ້າໂພກຄະພັນແລະອາຫານສັດຂອງເຢຍລະມັນກຳໜົດ ເຂົ້າໜົມຂິງທີ່ຈະໃຊ້ຊື່ຕຳລັບນີ້ໄດ້ຈະຕ້ອງມີຖົ່ວອາມັງຫຼືຖົ່ວຊະນິດອື່ນໆ ຮວມກັນຢ່າງໜ້ອຍຮ້ອຍລະ 25 ຂອງສ່ວນຜະສົມທັງໝົດ ມວນຮວມຂອງສ່ວນຜະສົມຈະຕ້ອງປະກອບດ້ວຍຜະລິດຕະພັນຈາກທັນຍາພືດບໍ່ເກີນຮ້ອຍລະ 10 ຫຼືມີຄວາມເຂັ້ມຂົ້ນຂອງທັນຍາພືດພຽງແຄ່ຮ້ອຍລະ 7.5 ເທົ່ານັ້ນ ດ້ວຍລາຍລະອຽດອັນພິຖີພິຖັນເຮັດໃຫ້ເຂົ້າໜົມຂິງຕຳລັບເອລິເຊເປັນເຂົ້າໜົມຊັ້ນເລີດຕາມມາດຕະຖານຂອງກົດໝາຍອາຫານ ສິນຄ້າໂພກຄະພັນແລະອາຫານສັດຂອງເຢຍລະມັນ ແລະອະນຸຢາດໃຫ້ໃຊ້ພຽງຊັອກໂກແລັດທີ່ມີຄຸນນະພາບໃນການຜະລິດ ຫ້າມໃຊ້ເນີຍໂກໂກ້ທຽມທີ່ມີຄຸນນະພາບຕ່ຳໂດຍເດັດຂາດ
ຊື່ເອິ້ນຕ່າງໆ ຂອງເຂົ້າໜົມຂິງ.
ເຂົ້າໜົມຂິງເອງກໍເໝືອນກັບອາຫານຊະນິດອື່ນໆ ທີ່ມີຊື່ເອິ້ນໃນພາສາເຢຍລະມັນແຕກຕ່າງກັນອອກໄປຕາມແຕ່ລະພູມິພາກ ໃນທາງຕອນໃຕ້ ຕາເວັນຕົກແລະຕອນເໜືອຂອງເຢຍລະມັນຈະໃຊ້ຄຳວ່າ ເລບຄູເຄນ (Lebkuchen) ຂະນະດຽວກັນໃນພູມິພາກທາງໃຕ້ແລະຕາເວັນຕົກຂອງເຢຍລະມັນກໍອາດພົບຊື່ເອິ້ນເຂົ້າໜົມຂິງທີ່ແຕກຕ່າງກັນອອກໄປ ໄດ້ແກ່ ລາເບີຄູເຄນ (Labekuchen) ເລັກຄູເຄນ (Leckkuchen) ຫຼື ເລເບນຄູເຄນ (Lebenskuchen) ໃນບາງພື້ນທີ່ຂອງລັດບາວາເລຍແລະລັດບາເດນ-ເວີດແທມເບີກເອິ້ນເຂົ້າໜົມຂິງວ່າ ມາເກັນໂບດ (Magenbrot) ແມ້ນວ່າໂດຍຮວມແລ້ວຈະໝາຍເຖິງເຂົ້າໜົມອົບຮູບແບບທີ່ແຕກຕ່າງກັນອອກໄປກໍຕາມ ກົງກັນຂ້າມກັບທາງຕາເວັນອອກຂອງເຢຍລະມັນທີ່ເອິ້ນເຂົ້າໜົມຂິງກັນວ່າເຟບເຟີຄູເຄນ (Pfefferkuchen) ຫຼື ເຂົ້າໜົມຂິງພິກໄທ
ການວິໄຈເຖິງທີ່ມາແລະຄວາມໝາຍຂອງຄຳວ່າ ເລບຄູເຄນ (Lebkuchen) ເຊິ່ງແປວ່າເຂົ້າໜົມຂິງໃນພາສາເຢຍລະມັນນັ້ນຍັງບໍ່ເປັນທີ່ແນ່ຊັດ ແມ້ນຄຳວ່າ ເລບຄູເຄນ ຈະມີການອອກສຽງຄ້າຍກັບຄຳວ່າ ເລເບນ (Leben) ທີ່ໝາຍເຖິງຊີວິດ ແຕ່ກໍນ່າຈະບໍ່ມີສ່ວນກ່ຽວຂ້ອງກັນເລີຍ ເພາະຄາດວ່າຄຳວ່າ ເລບຄູເຄນມາຈາກພາສາລະຕິນທີ່ວ່າ ລິບຸມ (Libum) ເຊິ່ງໝາຍເຖິງເຂົ້າໜົມອົບຮູບຮ່າງແບນ ຫຼືເຂົ້າໜົມເສັ້ນໄຫວ້ມີການຕີຄວາມທາງສັບມູນວິທະຍາ (ສາດແຫ່ງທີ່ມາຂອງຄຳສັບ) ວ່າທີ່ມາຂອງຄຳດັງກ່າວມາຈາກຄຳວ່າ ໄລບ໌ (Laib) ໃນພາສາຊົນເຜົ່າເຈີມານິກບູຮານ ເຊິ່ງໝາຍເຖິງກ້ອນເຂົ້າໜົມປັງ
ຊື່ເອິ້ນ ເຟັບເຟີຄູເຄນ (Pfefferkuchen) ຫຼືເຂົ້າໜົມຂິງພິກໄທ ມີທີ່ມາຈາກຍຸກກາງໃນຍຸກທີ່ເອິ້ນເຄື່ອງເທດຈາກຕ່າງປະເທດເຊິ່ງໃຊ້ເປັນສ່ວນຜະສົມໃນການອົບເຂົ້າໜົມຮວມກັນວ່າ ພິກໄທ ຄຳເອິ້ນເຂົ້າໜົມຂິງໃນພາສາອັງກິດທີ່ວ່າ ຈິນເຈີເບດ (gingerbread) ຫຼືໃນພາສາຝະລັ່ງທີ່ວ່າ ແປງ ເດ ປີສ (pain d’épices) ຮວມເຖິງຄຳວ່າ ອິງແກວໂບດ (Ingwerbrot: ເຂົ້າໜົມປັງຂິງ) ຫຼື ເກເວີດໂບດ (Gewürzbrot: ເຂົ້າໜົມປັງເຄື່ອງເທດ) ໃນພາສາເຢຍລະມັນລ້ວນສສື່ຄວາມໝາຍທີ່ບົ່ງບອກເຖິງເຄື່ອງເທດແຫ່ງໂລກຕາເວັນອອກໄດ້ຢ່າງຊັດເຈນ ສ່ວນຄຳວ່າ ໂຮນິກໂບດ (Honigbrot: ເຂົ້າໜົມປັງນ້ຳເຜິ່ງ) ໃນພາສາເຢຍລະມັນນັ້ນເຊິ່ງກໍສື່ເຖິ່ງສ່ວນຜະສົມຫຼັກຢ່າງຕໍ່ໄປຂອງເຂົ້າໜົມຂິງກໍຄື ນ້ຳເຜິ່ງ ນັ້ນເອງ
ຫຼັກຖານທີ່ເປັນລາຍລັກອັກສອນຊິ້ນແຮກໆ ເຊິ່ງບັນທຶກກ່ຽວກັບເຂົ້າໜົມຂິງນ້ຳເຜິ່ງທີ່ຜະສົມເຄື່ອງເທດ ນັ້ນມີອາຍຸຮາວໆ 350 ປີກ່ອນຄຣິສຕະການ ຊາວອີຍິບບູຮານມີເຂົ້າໜົມອົບທີ່ໃຊ້ນ້ຳເຜິ່ງເປັນສານໃຫ້ຄວາມຫວານແລະເປັນເຂົ້າໜົມທີ່ຕ້ອງໃຊ້ໃນພິທີສົບ ຊາວໂລມັງມີເຂົ້າໜົມທີ່ເອິ້ນວ່າ ພານຸສ ເມລລິທຸສ (panus mellitus) ເຊິ່ງກໍຄືເຂົ້າໜົມທີ່ທາໜ້າດ້ວຍນ້ຳເຜິ່ງແລ້ວນຳໄປອົບ ໃນສະໄໝກ່ອນນັ້ນຕ່າງຈາກປັດຈຸບັນຄືການຮັບປະທານເຂົ້າໜົມຂິງບໍ່ພຽງເປັນທີ່ນິຍົມສະເພາະໃນຊ່ວງເທດສະການຄຣິສມາສເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຮວມໄປເຖິງເທດສະການອີສເຕີ (ເທດສະການສະຫຼອງການຄືນຊີບຂອງພະເຍຊູ) ຫຼືຊ່ວງເວລາອື່ນໆ ດ້ວຍ ເຂົ້າໜົມຂິງນັ້ນຈັດເປັນໜຶງໃນອາຫານທີ່ນິຍົມຮັບປະທານໃນຊ່ວງເວລາຖືສີນອົດ ແລະອາດເສີບພ້ອມກັບເບຍດີກີສູງ ເປັນຕົ້ນ
ເຂົ້າໜົມຂິງໃນຮູບແບບທີ່ຮູ້ຈັກກັນໃນປັດຈຸບັນມີຕົ້ນກຳເໜີດຈາກເມືອງດີແນນໃນແບນຊິກ ຈາກນັ້ນຊາວເມືອງອາກເຄນໄດ້ຮັບມາດັດແປງ (ອ້າງອີງຈາກປະຫວັດເຂົ້າໜົມຂິງຕຳລັບເມືອງອາກເຄນ ຫຼື Aachener Printen) ແລະທ້າຍທີ່ສຸດຄະນະນັກບວດໃນຝະລັ່ງກໍຮັບເຂົ້າໜົມຊະນິດນີ້ມາ ແລະດັດແປງອີກເລັກໜ້ອຍ ຄະນະແມ່ຊີໃນສະໄໝນັ້ນຈະອົບເຂົ້າໜົມຂິງເພື່ອໃຊ້ເປັນຂອງຫວານ
ຊື່ເອິ້ນວ່າ ເຟັບເຟີຄູເຄນ ຫຼືເຂົ້າໜົມຂິງພິກໄທນັ້ນມີມາແລ້ວຕັ້ງແຕ່ປີ ຄ.ສ. 1296 ທີ່ເມືອງອູມ ປະເທດເຢຍລະມັນ ແລະໃນສະຕະວັດທີ່ 14 ເຂົ້າໜົມອົບຊະນິດນີ້ກໍເປັນທີ່ຮູ້ຈັກໃນເມືອງນູແລມເບີກແລະບໍລິເວນໄກ້ຄຽງ ໂດຍຜູ້ຮັບມາຄືຄະນະພະນັກບວດ ຕົ້ນຕຳລັບຂອງເມືອງນູແລມເບີກນີ້ມີທີ່ມາຈາກອາລາມຄຣິສຕະຈັກທີ່ເມືອງໄຮບອນເຊິ່ງຢູ່ບໍ່ໄກອອກໄປເຂົ້າໜົມຂິງນັ້ນເປັນທີ່ນິຍົມເນື່ອງຈາກບໍ່ເສຍງ່າຍແລະສາມາດເກັບໄວ້ຮັບປະທານໄດ້ດົນ ເຫຼ່ານັກບວດມັກຈະນຳໄປແຈກຈ່າຍໃຫ້ກັບປະຊາຊົນໃນຊ່ວງເວລາອົດຢາກແລ້ນແຄ້ນ
ເນື່ອງຈາກການອົບເຂົ້າໜົມຂິງຈຳເປັນຕ້ອງໃຊ້ເຄື່ອງເທດຫາຢາກຈາກແດນໄກ ເມືອງຕ່າງໆທີ່ເປັນສູນກາງການຄ້າສຳຄັນຈຶງມີປະເພນີການເຮັດເຂົ້າໜົມຂິງທີ່ມີປະຫວັດອັນຍາວນານ ນອກຈາກເມືອງນູແລມເບີກແລະພຸນສະນິດແລ້ວ ຍັງຮວມໄປເຖິງເມືອງເອົາສະບູກ ໂຄໂລນແລະບາເຊລດ້ວຍ ທີ່ເມືອງມິວນິກມີລາຍຊື່ອາຊີບ "ເລບເຊລເທີ (Lebzelter) "ໃນທະບຽນພາສີມາຕັ້ງແຕ່ປີ ຄ.ສ. 1370 ເຊິ່ງກໍຄືຄົນເຮັດເຂົ້າໜົມຂິງນັ້ນເອງ ທີ່ເມືອງນີ້ຈະມີການເຮັດເຂົ້າໜົມຂິງໃຫ້ເປັນຮູບຮ່າງຕ່າງໆກັນ ແລະແຕ່ງໜ້າດ້ວຍນ້ຳຕານຫຼາກສີໃນຂະນະທີ່ເຂົ້າໜົມຂິງຕຳລັບເມືອງນູແລມເບີກຈະຕົກແຕ່ງດ້ວຍຖົ່ວອາມັງແລະຜົງເປືອກໝາກນາວ
ເຂົ້າໜົມຂິງຕົ້ນຕຳລັບເມືອງທອນຫຼືທີ່ຮູ້ຈັກກັນໃນຊື່ ທອນເນີ ຟາສເຕີສະຕາຍເນີ (Thorner Pflastersteine) ກໍມີຊື່ສຽງເຊັ່ນກັນ ເຂົ້າໜົມຂິງຕຳລັບນີ້ມາຈາກອານາເຂດ ປັດເຊຍຕາເວັນຕົກທີ່ຊື່ ທອນ ເຊິ່ງປັດຈຸບັນກາຍເປັນເມືອງໂຕລັນ (Toruń) ຂອງໂປແລນມາຕັ້ງແຕ່ປີຄ.ສ. 1919 ເຂົ້າໜົມຂິງຕຳລັບນີ້ຍັງມີອີກສອງສາຍາ ຄື ຄາທິນເຊັນ
(Kathrinchen) ເຊິ່ງມີທີ່ມາຈາກຊື່ໂບດຂອງນັກບຸນຄາທາລິນາແຫ່ງອາເລັກຊານເດຍ ແລະສາຍາວ່າ ໄນເຊີ ຄອນເຟັກ (Neisser Konfekt) ເຊິ່ງມີທີ່ມາຈາກຊື່ເມືອງໄນເຊ ໃນເຂດຊິເລເຊຍທີ່ຖືກເຢຍລະມັນຍຶດຄອງມາຕັ້ງແຕ່ສະຕະວັດທີ່ 16
ໃນສະໄໝກ່ອນເຂົ້າໜົມຂິງເຊິ່ງເອິ້ນວ່າ ເລບຄົວເຄ (Lebkuoche) ໃນພາສາເຢຍລະມັນຍຸກກາງຈະອົບໂດຍວາງບົນແປ້ນພິມໃນໂຮງອົບເຂົ້າໜົມປັງຂອງໂບດ ເຊິ່ງເປັນບ່ອນອົບເຂົ້າໜົມປັງກົມທີ່ເອິ້ນວ່າ ແຜ່ນສີນ ຢູ່ແລ້ວ ໃນຕອນໃຕ້ຂອງເຢຍລະມັນແລະປະເທດໂອຕະລິດຈະເອິ້ນເຂົ້າໜົມປັງນີ້ວ່າ ເລບເຊລເທີ (Lebzelter) ເຊິ່ງບໍ່ວ່າຈະເປັນຄົນເຮັດເຂົ້າໜົມຂິງ ຫຼື ເລບເຊລເທີ ກໍຈັດຢູ່ໃນກຸ່ມສາຍອາຊີບດຽວກັນນັ້ນເອງ
ການຄິດຄົ້ນຜົງຟູໃນຊ່ວງປາຍສະຕະວັດທີ່ 19 ມີບົດບາດຕໍ່ວິວັດທະນາການຂອງເຂົ້າໜົມຂິງ ຜົງຟູເຮັດໃຫ້ສ່ວນຖານທີ່ເປັນແປ້ງນັ້ນພອງຟູຂຶ້ນ ດ້ວຍເຫດນີ້ຈຶງເຮັດໃຫ້ເກີດເຂົ້າໜົມອົບຂຶ້ນຫຼາຍຊະນິດທີ່ມີລົດຊາດແລະຄວາມໜຽວທັ້ງເໝືອນແລະບໍ່ເໝືອນກັບເຂົ້າໜົມຂິງຕົ້ນແບບ ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ເຂົ້າໜົມຂິງນ້ຳເຜິ່ງແລະເຂົ້າໜົມຂິງເຄື່ອງເທດໃນຮູບແບບຕ່າງໆ ຫຼາຍຊະນິດ
ເຂົ້າໜົມຂິງຮູບແບບຕ່າງໆ ທົ່ວໄປ.
ທຸກວັນນີ້ເຂົ້າໜົມຂິງຈັດເປັນເຂົ້າໜົມອົບຍອດນິຍົມສຳລັບຊ່ວງເທດສະການຄຣິສມາສໂດຍມີຊື່ເອິ້ນແລະຮູບແບບທີ່ແຕກຕ່າງກັນອອກໄປຕາມແຕ່ລະພູມິພາກ ມີເຂົ້າໜົມຂິງທັງແບບທີ່ເຄືອບແລະບໍ່ເຄືອບຊັອກໂກແລັດ ທັງແບບທີ່ມີຖົ່ວຕ່າງໆ ແລະຖົ່ວອາມັງ ຫຼາຍຫຼືໜ້ອຍແຕກຕ່າງກັນໄປຫຼືແບບທີ່ສອດໄສ້ແຍມ ເປັນຕົ້ນ
ເຂົ້າໜົມຂິງລາຍພາບ.
ເຂົ້າໜົມຂິງລາຍພາບກໍຄືເຂົ້າໜົມຂິງທີ່ມີການຕັດຫຼືກົດທັບໃຫ້ເປັນລາຍ ເຂົ້າໜົມຂິງຮູບແບບນີ້ມີມາຕັ້ງແຕ່ສະໄໝທົດສະຕະວັດທີ່ 15 ມີທັງແບບດັ້ງເດີມທີ່ມີຮູບພາບທາງສາດສະໜາ ແລະຫຼັງຈາກນັ້ນກໍເລິ່ມມີແບບທີ່ເປັນຮູບພາບທົ່ວໄປ ໃນປັດຈຸບັນເຂົ້າໜົມຂິງລາຍພາບເຫຼົ່ານີ້ທີ່ເປັນທີ່ແພ່ຫຼາຍໃນນານາປະເທດແລະບໍ່ໄດ້ຜະລິດພຽງແຄ່ໃນຊ່ວງເທດສະການຄຣິສມາສອີກຕໍ່ໄປ ເຂົ້າໜົມຂິງຮູບຫົວໃຈທີ່ຕົກແຕ່ງດ້ວຍນ້ຳຕານໄອຊິ້ງນັ້ນຄ່ອນຂ້າງເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີແລະຊື້ຫາໄດ້ທົ່ວໄປໃນງານລື່ນເລີງງານປະຈຳປີແລະແມ້ນກະທັ່ງບົນແຜງຂາຍເຂົ້າໜົມໃນຕະຫຼາດຄຣິສມາສ
ບ້ານເຂົ້າໜົມຂິງ.
ໃນພາສາເຢຍລະມັນ ສິ່ງທີ່ເອິ້ນວ່າ ບ້ານເຂົ້າໜົມຂິງພິກໄທ ຫຼື ເຟັບເຟີຄູເຄນຮອຍເຊັນ (Pfefferkuchenhäuschen) ທີ່ພາສາຊາວບ້ານເອິ້ນວ່າ ບ້ານເຂົ້າໜົມປັງກອບ ຫຼື ຄຸສເປີຮອຍເຊັນ (Knusperhäuschen) ໃນນິທານເລື່ອງ ບ້ານເຂົ້າໜົມປັງ (ນິທານເລື່ອງແຮນເຊລກັບເກເທລ) ກໍເຮັດມາຈາກເຂົ້າໜົມຂິງເຊັ່ນກັນ ບ້ານເຂົ້າໜົມຂິງເຫຼົ່ານີ້ນອກຈາກຈະເປັນທີ່ແພ່ຫຼາຍໃນປະເທດທີ່ໃຊ້ພາສາເຢຍລະມັນແລ້ວຍັງຫາຊື້ໄດ້ໃນແຖບເອີລົບຕາເວັນອອກແລະປະເທດທີ່ໃຊ້ພາສາອັງກິດອີກດ້ວຍ
ເຂົ້າໜົມຂິງສູດສະເພາະຂອງເຢຍລະມັນ.
ເຂົ້າໜົມຂິງສູດສະເພາະຂອງເຢຍລະມັນຫຼາຍຕຳລັບເປັນທີ່ຮູ້ຈັກໄປທົ່ວໂລກ ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ເຂົ້າໜົມຂິງຕຳລັບນູແລມເບີກແລະເຂົ້າໜົມຂິງຕຳລັບເມືອງອາກເຄນ ສູດເຂົ້າໜົມຂິງສະເພາະຕາມພູມິພາກຕ່າງໆ ໄດ້ແກ່ ເຂົ້າໜົມຂິງຕຳລັບຣອສເນີ (Rosner Lebkuchen) ຈາກເມືອງວາລຊາສເຊນ (Waldsassen) ເຂົ້າໜົມຂິງຕຳລັບເບນໄຮເມີ ມັອບເພັນ (Bentheimer Moppen) ເຂົ້າໜົມຂິງຕຳລັບເມືອງພຸນສະນິດ ຫຼື ພຸນສະນິດເຊີ ເຟັບເຟີຄູເຄນ (Pulsnitzer Pfefferkuchen) ໄນເຊີ ຄອນເຟັກ (Neisser Konfekt) ແລະ ເຂົ້າໜົມຂິງພິກໄທແຫ່ງແມັກແລນບູກ ຫຼື ແມັກແລນບູກເກີ ເຟັບເຟີນຶດເຊີ (Mecklenburger Pfeffernüsse)
ເຂົ້າໜົມຂິງໃນລັດເຊຍ.
ເຂົ້າໜົມຂິງຕຳລັບລັດເຊຍທີ່ມີຊື່ໃນພາສາລັດເຊຍວ່າ ປິຍານິກີ (ປິຍານິກີ ຫຼື Пряники ເປັນຄຳເອິ້ນແບບພະຫູພົດ ຫາກເປັນຊິ້ນດຽວຈະເອິ້ນວ່າ ປິຍານິກ ຫຼື Пряник) ປະກອບດ້ວຍ ແປ້ງສາລີ ນ້ຳຕານ ມາກາລີນ ເນີຍ ນ້ຳມັນ ນ້ຳ ນົມ ແລະເກືອ ບາງຄັ້ງອາດໃສ່ນ້ຳເຜິ່ງແລະເຄື່ອງເທດລົງໄປດ້ວຍກໍໄດ້ ເຂົ້າໜົມຂິງຕຳລັບນີ້ມັກເສີບຄູ່ກັບຊາລັດເຊຍ
ເຂົ້າໜົມຂິງໃນເຂດເທືອກເຂົາແອລ.
ໃນສະວິດເຊີແລນ ເຂົ້າໜົມຂິງຮູບຊານຕາຄອສເປັນທີ່ນິຍົມແພ່ຫຼາຍ ບົນຊິ້ນເຂົ້າໜົມຂິງຈະມີກະດາດຮູບຊານຕາຄອສແປະຢູ່ໂດຍໃຊ້ນ້ຳຍາງກັມອາລະບິກເຊິ່ງເປັນຍາງໄມ້ທຳມະຊາດເປັນກາວຕິດປະເພນີນີ້ມີມາຕັ້ງແຕ່ຊ່ວງກາງສະຕະວັດທີ່ 19 ເຂົ້າໜົມຂິງຕຳລັບສະວິດເຊີແລນທີ່ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກທົ່ວໂລກຄື ເຂົ້າໜົມຂິງຕຳລັບບາສເລີ ແລັກເຄີລີ (Basler Leckerli) ຈາກເມືອງບາເຊລແລະເຂົ້າໜົມຂິງຕຳລັບບີເບີລີ (Biberli) ຈາກເທືອກແອພເພັນເຊລ ເຂົ້າໜົມຂິງທີ່ມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍຄ້າຍໆ ກັນນີ້ກໍເປັນທີ່ແພ່ຫຼາຍໄປທົ່ວໃນໂອຕະລິດເຊັ່ນດຽວກັບໃນເຢຍລະມັນ
ເຂົ້າໜົມຂິງຊະນິດອື່ນໆ ໃນເອີລົບ.
ປະເທດອື່ນໆ ໃນເອີລົບກໍມີເຂົ້າໜົມຂິງຕຳລັບສະເພາະທີ່ມີປະຫວັດເປັນມາຍາວນານເຊັ່ນກັນ ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ເຂົ້າໜົມຂິງຕຳລັບຝະລັ່ງແຫ່ງເມືອງດີໂຈ (Dijon) ເຂົ້າໜົມຂິງຕຳລັບຄິດຕຽນ ເຟລ (Christiansfeld) ຂອງດານມາກ ຫຼື ເຂົ້າໜົມຂິງຕຳລັບທອນເນີ ຄາທິນເຊັນ (Thorner Kathrinchen) ຈາກເມືອງທອນເຊິ່ງປ່ຽນຊື່ເປັນເມືອງໂຕລັນຂອງໂປແລນຕັ້ງແຕ່ ຄ.ສ. 1919 ຕຸ໊ກຕາເຂົ້າໜົມຂິງແລະບ້ານເຂົ້າໜົມຂິງທີ່ມາຈາກເມືອງພາດູບິດໃນສາທາລະນະລັດແຊັກນັ້ນຈະແຕ່ງດ້ວຍນ້ຳຕານໄອຊິ້ງຈຳນວນຫຼາຍເປັນພິເສດ
ເຂົ້າໜົມຂິງທີ່ໃຊ້ເຮັດນ້ຳຊອສ.
ເຂົ້າໜົມຂິງທີ່ໃຊ້ເຮັດນ້ຳຊອສ ເຊິ່ງໃນພາສາເຢຍລະມັນຮຽກວ່າ ໂຊເຊນຄຸເຄນ (Soßenkuchen) ຫຼື ໂຊເຊນເລບຄູເຄນ (Soßenlebkuchen) ແມ່ນເຂົ້າໜົມຂິງທຳມະດາໆ ຊະນິດໜຶ່ງ ມີຢູ່ໃນບາງພູມິພາກຂອງເຢຍລະມັນ ໂດຍຈະມີການຜະລິດເຂົ້າໜົມຂິງຊະນິດນີ້ໃນທຸກລະດູການເພື່ອໃຊ້ໃນການເຮັດນ້ຳຊອສ
ມ້າ (,) ເປັນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນົມຊະນິດຍ່ອຍຊະນິດໜຶ່ງ ໃນສອງຊະນິດຂອງ "Equus ferus" ເຊິ່ງເປັນມ້າປ່າທີ່ຍັງຫຼົງເຫຼືອຢູ່ໃນປັດຈຸບັນ. ມ້າເປັນສັດກີບຄີກ ຈັດໃນວົງ Equidae ອັນມີວິວັດທະນາການມາກວ່າ 45 ຫາ 55 ລ້ານປີ ຈາກສິ່ງມີຊີວິດຫຼາຍກີບແລະຕີນຂະໜາດນ້ອຍ ໄປສູ່ສັດກີບຄີກຂະໜາດໃຫຍ່ໃນປັດຈຸບັນ. ມະນຸດເລີ່ມລ້ຽງມ້າປະມານ 4,000 ປີກ່ອນຄິດຕະການ ແລະເຊື່ອກັນວ່າ ການລ້ຽງມ້າ ແມ່ນແຜ່ຫຼາຍຕັ້ງແຕ່ 3,000 ປີກ່ອນຄິດຕະການ. ສ່ວນມ້າຊະນິດຍ່ອຍ "caballus" ເປັນມ້າບ້ານ ແມ່ນວ່າຈະມີມ້າບ້ານລາງສ່ວນອາໄສຢູ່ໃນປ່າ ເຊັ່ນ ມ້າເຖື່ອນ (feral horses) ໂດຍມ້າເຖື່ອນດັ່ງກ່າວ ບໍ່ແມ່ນມ້າປ່າທີ່ແທ້ຈິງ ເຊັ່ນມ້າປ່າມົງໂກລີ ເຊິ່ງຖືກແຍກອອກເປັນຊະນິດຍ່ອຍ ແລະເປັນມ້າປ່າທີ່ແທ້ຈິງແນວດຽວທີ່ຍັງມີຫຼົງເຫຼືອຢູ່ໃນໂລກ.
ຄຳວ່າ "ມ້າເຖື່ອນ" ແມ່ນໃຊ້ເພື່ອສະແດງວ່າມ້າ ບໍ່ແມ່ນມ້າບ້ານ. ນອກຈາກນີ້ ຍັງມີຄຳສັບສະເພາະຢູ່ຫຼວງຫຼາຍ ເຊິ່ງໃຊ້ອະທິບາຍແນວຄິດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບມ້າ ຄອບຄຸມຈາກກາຍະວິພາກລວມໄປເຖິງຊົ່ວຊີວິດ ຂະໜາດ ສີ ສັນຍະລັກ ການເພາະພັນ ການເຄື່ອນໄຫວ ແລະພຶຕິກຳ.
ພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດ (พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช) ມີພະນາມເດີມວ່າ "ພະວໍລະວົງເທີ ພະອົງເຈົ້າພູມິພົນອະດຸນເດດ" ແລະມີພະນາມເຕັມວ່າ"ພະບາດສົມເດັດປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົມອະດຸນຍະເດດ ມະຫິຕະລາທິເບດ ຣາມາທິບໍດີ ຈັກກີນະລຶບໍດິນ ສະຫຍາມມິນທາທິລາດບໍຣົມມະນາດບໍພິດ" ພະນາມທົ່ວໄປເອີ້ນວ່າ"ໃນຫຼວງ"ຫຼືຢ່າງເປັນທາງການວ່າ "ພະບາດສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວ" ແມ່ນພະມະຫາກະສັດໃນລາຊະວົງຈັກກີລາຊະການທີ່ 9 ແຫ່ງລາຊະອານາຈັກໄທ ສະເດັດຂຶ້ນຄອງລາດຕັ້ງແຕ່ວັນທີ່ 9 ມິຖຸນາ ຄ.ສ.1946-ประมาณ ธันวาคม 2005 ຂະນະນີ້ຈຶງເປັນພະມະຫາກະສັດຜູ້ຄອງລາດນານທີ່ສຸດໃນໂລກແລະຍາວນານທີ່ສຸດໃນປະເທດໄທ
ພະອົງເປັນພະມະຫາກະສັດພາຍໃຕ້ລັດຖະທຳມະນູນແລະໄດ້ຊົງຫຍຸດຍັ້ງການກະບົດ ເຊັ່ນ ໃນຄາວປີ 1981 ແລະປີ 1985 ຄັ້ງນັ້ນກໍໄດ້ຊົງແຕ່ງຕັ້ງຫົວໜ້າຄະນະຍຶດອຳນາດຫຼາຍຄະນະ ເຊັ່ນ ຈອມພົນ ສະລິດ ທະນະລັດ ໃນຊ່ວງພຸດສະຕະວັດທີ່ 2500 ກັບພົນເອກ ສົນທິ ບຸນຍະລັດກະລິນ ໃນຊ່ວງປາຍພຸດສະຕະວັດທີ່ 2540 ຕະຫຼອດລາຊະການຂອງພະອົງເກີດລັດຖະປະຫານໂດຍກອງທັບກວ່າຫຼາຍສິບຄັ້ງລັດຖະທຳມະນູນເກືອບ 20 ສະບັບ ແລະນາຍົກລັດຖະມົນຕີເກືອບ 30 ຄົນ
ປະຊາຊົນຊາວໄທຈຳນວນຫຼາຍເຄົາຮົບພະອົງ ຕາມລັດຖະທຳມະນູນພະມະຫາກະສັດຊົງຢູ່ໃນຖານະອັນເປັນທີ່ເຄົາຮົບສັກກາລະແລະຜູ້ໃດຈະລະເມີດບໍ່ໄດ້ ສ່ວນປະມວນກົດໝາຍອາຢາວ່າ ການດູໝິ່ນໝິ່ນປະໝາດ ຫຼືອາຄາດມາດຮ້າຍພະມະຫາກະສັດເປັນຄວາມຜິດອາຢາ ຄະນະລັດຖະມົນຕີຫຼາຍຊຸດທີ່ໄດ້ຮັບການເລືອກຕັ້ງມາຖືກຄະນະທະຫານລົ້ມລ້າງໄປດ້ວຍຂໍ້ກ່າວຫາວ່ານັກການເມືອງຜູ້ໃຫຍ່ໝິ່ນພະບໍຣົມເດຊານຸພາບ ຄັ້ງນັ້ນ ພະອົງໄດ້ຕຣັສ (ເວົ້າ)ເມື່ອປີ 2005 ວ່າສາທາລະນະຊົນສາມາດວິພາກວິຈານພະອົງໄດ້
ພະອົງຊົງເປັນທີ່ສັນເສີນໃນປະເທດໄທກ່ຽວກັບພະລາຊະດຳຣິໃນເລື່ອງປັດຢາເສດຖະກິດພໍພຽງ ໂຄຟີ ແອນນັນ ເລຂາທິການສະຫະປະຊາຊາດ ໄດ້ຖະຫວາຍຮາງວັນຄວາມສຳເລັດສູງສຸດດ້ານການພັດທະນາມະນຸດແດ່ພະອົງກັບທັງພະອົງຍັງຊົງເປັນເຈົ້າຂອງສິດທິບັດສິ່ງປະດິດ ວຽກພະລາຊະນິພົນ ແລະວຽກດົນຕີຈຳນວນໜຶ່ງດ້ວຍ ດ້ານສິນຊັບຊອງພະອົງນິດຕະຍະສານຟອບສ໌ຈັດອັນດັບໃຫ້ພະອົງເປັນພະມະຫາກະສັດຜູ້ມີພະລາຊະຊັບຫຼາຍທີ່ສຸດໃນໂລກ ຕັ້ງແຕ່ປີ 2008 ເຖິງ 2014 ເມື່ອເດືອນພຶດສະພາ 2015 ພະອົງມີພະລາຊະຊັບ 30,000 ລ້ານດອລລ່າຣ໌ສະຫະລັດ (ເບິ່ງໝາຍເຫດຂ້າງລຸ່ມ) ສຳນັກງານຊັບສິນສ່ວນພະມະຫາກະສັດນັ້ນໃຊ້ສິນຊັບເພື່ອສະຫວັດດິການສາທາລະນະເຊັ່ນ ເພື່ອພັດທະນາເຍົາວະຊົນ ແຕ່ໄດ້ຮັບການຍົກເວ້ນບໍ່ຕ້ອງຈ່າຍພາສີແລະໃຫ້ເປີດເຜຍການເງິນຕໍ່ພະມະຫາກະສັດແຕ່ພະອົງດຽວ ຂະນະທີ່ພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດກໍໄດ້ຊົງອຸທິດພະລາຊະຊັບໄປໃນໂຄງການພັດທະນາປະເທດໄທຫຼາຍຕໍ່ຫຼາຍໂຄງການ ໂດຍສະເພາະທາງກະເສຕະກຳ ສິ່ງແວດລ້ອມ ສາທາລະນະສຸກ ການສົ່ງເສີມອາຊີບ ຊັບພະຍາກອນນ້ຳ ສະຫວັດດິການທາງຄະມະນາຄົມ ແລະສະຫວັດດິການສາທາລະນະ
ພະລາຊະສົມພົບ.
ພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດ ສະເດັດພະລາຊະສົມພົບໃນລາຊະກຸນມະຫິດົນອັນເປັນສາຍໜຶ່ງໃນລາຊະວົງຈັກກີ ນະ ໂຮງພະຍາບານເມົາອໍເບີນ ເມືອງເຄມບິດ ລັດແມສຊາຊູເຊຕສ໌ ສະຫະລັດອາເມລິກາ ເມື່ອວັນຈັນ ເດືອນອ້າຍ ຂຶ້ນ 12 ຄ່ຳ ປິເຖາະ ນົບພະສົກຈຸລະສັກກະຫຼາດ 1289 ກົງກັບວັນທີ່ 5 ທັນວາ ຄ.ສ.1927 ເຊິ່ງເຫດທີ່ພະລາຊະສົມພົບໃນສະຫະລັດອາເມລິກາ ເນື່ອງພະບໍຣົມລາຊະນົກແລະພະລາຊະຊົນນະນີກຳລັງຊົງສຶກສາວິຊາການຢູ່ທີ່ນັ່ນ
ພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດແມ່ນພະໂອລົດພະອົງທີ່ສາມໃນສົມເດັດເຈົ້າຟ້າມະຫິດົນອະດຸນເດດ ກົມມະຫຼວງສົງຂານະຄະຣິນ (ສົມເດັດພະມະຫິຕະລາທິເບດອະດຸນຍະເດດວິກົມ ພະບໍຣົມລາຊະນົກ ໃນການຕໍ່ມາ) ແລະໝ່ອມສັງວານ ມະຫິດົນ ນະ ອະຍຸດທະຢາ (ສະກຸນເດີມ ຕະລະພັກ,ສົມເດັດພະສີນະຄະຣິນທາບໍຣົມລາຊະຊົນນະນີ ໃນການຕໍ່ມາ) ມີພະນາມເມື່ອຮຽກປະສູດອັນໃນປະກົດໃນສູຕິບັດວ່າ "ເບບີ ສົງຂາ (Baby Songkla) ຕໍ່ມາຄື ພະວໍລະວົງເທີ ພະອົງເຈົ້າພູມິພົນອະດຸນຍະເດດ ເມື່ອໄດ້ຮັບພະລາຊະທານນາມ ມີພະເຊດຖະພະຄິນີ (ເອື້ອຍ)ແລະສົມເດັດພະບໍຣົມເຊດຖາທິລາດ (ອ້າຍ) 2 ພະອົງ ຄື ສົມເດັດພະເຈົ້າພີ່ນາງເທີ ເຈົ້າຟ້າກັນລະຢານິວັດທະນາແລະພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະເມນມະຫາອານັນທະມະຫິດົນ ພະອັດມະຣາມາທິບໍດິນ ເຊິ່ງສົມເດັດພະສີນະຄະຣິນທາບໍຣົມລາຊະຊົນນະນີຊົງອອກພະນາມເອິ້ນພະອົງແມ່ນການລຳລອງວ່າ "ເລັກ"
ພະນາມພູມິພົນອະດຸນຍະເດດນັ້ນພະບໍຣົມລາຊະຊົນນີໄດ້ຮັບພະລາຊະທານທາງໂທລະເລກຈາກພະບາດສົມເດັດພະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ເມື່ອວັນທີ່ 14 ທັນວາ ຄ.ສ.1927 ໂດຍຊົງກຳກັບຕົວສະກົດເປັນອັກສອນໂຮມັນວ່າ "Bhumibala Aduladeja" ເຮັດໃຫ້ສົມເດັດພະສີນະຄະຣິນບໍຣົມລາຊະຊົນນະນີຊົງເຂົ້າພະໄທວ່າໄດ້ຮັບພະລາຊະທານນາມພະໂອລົດວ່າ "ພູມິບານ" ໃນໄລຍະແຮກພະນາມຂອງພະອົງສະກົດເປັນພາສາໄທວ່າ "ພູມິພົນອະດຸນເດດ" ຕໍ່ມາພະບາດສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວພູມິພົນອະດຸນຍະເດດຊົງຂຽນເອງວ່າ "ພູມິພົນອະດຸນຍະເດດ" ໂດຍຊົງຂຽນທັງສອງແບບສະຫຼັບກັນໄປ ຈົນມາຊົງນິຍົມໃຊ້ແບບຫຼັງເຊິ່ງມີຕົວ "ຍ" ສະກົດຕາບປັດຈຸບັນ
ເມື່ອ ຄ.ສ.1928 ໄດ້ສະເດັດກັບສູ່ປະເທດໄທພ້ອມພະບໍຣົມລາຊະນົກ ເຊິ່ງຊົງສຳເລັດການສຶກສາປະລິນຢາແພດສາດບັນດິດກຽດນິຍົມຈາກມະຫາວິທະຢາໄລຮາເວີດ ສະຫະລັດອາເມລິກາ ພ້ອມດ້ວຍສົມເດັດພະບໍຣົມລາຊະຊົນນະນີ ສົມເດັດພະເຈົ້າພີ່ນາງເທີແລະສົມເດັດພະເຊດຖາທິລາດ ໂດຍປະທັບ ນະ ວັງສະປະທຸມ ຕໍ່ມາວັນທີ່ 24 ກັນຢາ ຄ.ສ.1928 ສົມເດັດພະບໍຣົມລາຊະນົກສະຫວັນຄົດ ຂະນະທີພະບາດສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວມີພະຊົນມາຍຸບໍ່ເຖິງສອງພັນສາ
ຄ.ສ. 1932 ເມື່ອຈະເລີນພະຊົນມາຍຸໄດ້ 4 ພັນສາ ສະເດັດເຂົ້າສຶກສາທີ່ໂຮງຮຽນມາແຕເດອີວິທະຍາໄລຈົນຮອດເດືອນພຶດສະພາ ຄ.ສ. 1933 ຈຶງສະເດັດພະລາຊະດຳເນິນໄປປະທັບ ນະ ເມືອງໂລຊານ ປະເທດສະວິດເຊີແລນພ້ອມດ້ວຍພະບໍລົມລາຊະຊົນນະນີພະເຊດຖະພະຄິນີແລະສົມເດັດພະບໍລົມເຊດຖາທິລາດເພື່ອການສຶກສາແລະພະພະລານາໄມຂອງສົມເດັດພະບໍລົມເຊດຖາທິລາດ ຈາກນັ້ນ ຊົງເຂົ້າສຶກສາຕໍ່ຊັ້ນປະຖົມສຶກສາ ນະ ໂຮງຮຽນເມຍມອງຕ໌ ເມືອງໂລຊານ ໃນເດືອນກັນຍາ ຄ.ສ. 1934 ຊົງສຶກສາພາສາຝະລັ່ງ ພາສາເຢຍລະມັນແລະພາສາອັງກິດ ແລ້ວຊົງເຂົ້າຊັ້ນມັດຖະຍົມສຶກສາ ນະ ເອກອລນູແວລເດີລາຊຸອິສລໍມັອງຕ໌ () ເມືອງຊາຍີ-ຊູ-ໂລຊານ ()
ເມື່ອພະວໍລະວົງເທີ ພະອົງເຈົ້າອານັນທະມະຫິດົນສົມເດັດພະບໍລົມເຊດຖາທິລາດ ສະເດັດຂຶ້ນຄອງລາຊະສົມບັດເປັນພະມະຫາກະສັດລາຊະການທີ່ 8 ແຫ່ງລາຊະວົງຈັກກີ ພະອົງກໍໄດ້ຮັບສະຖາປະນາຖານັນດອນສັກເປັນ "ສົມເດັດພະເຈົ້ານ້ອງຍາເທີ ເຈົ້າຟ້າພູມິພົນອະດຸນເດດ" ເມື່ອວັນທີ່ 10 ກໍລະກົດ ຄ.ສ. 1935
ເດືອນພະຈິກ ພ.ສ. 2481 ພະອົງໄດ້ໂດຍສະເດັດ ສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວອານັນທະມະຫິດົນສະເດັດນິວັດປະເທດໄທເປັນເວລາ 2 ເດືອນ ໂດຍປະທັບທີ່ພະຕຳໜັກຈິດລະດາລະໂຫຖານ ພະລາຊະວັງດຸສິດ ຈາກນັ້ນສະເດັດໄປສຶກສາຕໍ່ທີ່ສະວິດເຊີແລນຈົນຮອດ ພ.ສ. 2488 ຊົງຮັບປະກາດສະນີຍະບັດທາງອັກສອນສາດຈາກໂຮງຮຽນຊີມນາຊກາຊິກກັອງຕໍນາລເດີໂລຊານ (Gymnase Classique Cantonal de Lausanne) ແລ້ວຊົງເຂົ້າສຶກສາຕໍ່ ນະ ມະຫາວິທະຍາໄລໂລຊານ ຜະແໜກວິທະຍາສາດ ໂດຍສະເດັດນິວັດປະເທດໄທເປັນຄັ້ງທີສອງ ປະທັບ ນະ ພະທີ່ນັ່ງບໍລົມພິມານ ໃນພະບໍລົມມະຫາລາຊະວັງ
ບັນນານຸກົມ.
1.ธนากิต, พระราชประวัติ 9 รัชกาลและพระบรมราชินี, สุวีริยาสาส์น, 2542, หน้า 383-427.
2.วิเชียร เกษประทุม, ราชาศัพท์และพระราชประวัติ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชฯ พร้อมพระราชวงศ์ โดยสังเขป, กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์พัฒนาศึกษา, 2546, หน้า 147-157.
พระราชพิธีฉัตรมงคล พ.ศ.2548
ມາທຸລີ ທີກສິດ (माधुरी दीक्षित) () ເກີດວັນທີ່ 15 ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 1967 ແມ່ນນັກສະແດງຈາກປະເທດອິນເດຍ
ມາທຸລີ ທີກສິດ ເກີດເມື່ອວັນທີ່ 15 ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 1967 ທີ່ມຸມໄບ ລັດມະຫາລາດຊະສະຕະລະ ປະເທດອິນເດຍ
ອ້າງອິງ.
1. Kumar, P.K. Ajith (6 December 2007). "Dancing to her tunes". The Hindu (Chennai, India). Retrieved 30 May 2009.
ພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະເມນມະຫາວະຊິລາວຸດຯ ພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ຫຼື ພະບາດສົມເດັດພະຣາມາທິບໍດີສີສິນມະຫາວະຊິລາວຸດ ພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ (พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาวชิราวุธฯ พระมงกฎเกล้าเจ้าอยู่หัว หรือ พระบาทสมเด็จรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราวุธ พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว) ແມ່ນພະມະຫາກະສັດໃນລາຊະວົງຈັກກີລຳດັບທີ່ 6 ແຫ່ງລາຊະອານາຈັກສະຫຍາມ ພະອົງເກີດເມື່ອວັນທີ່ 1 ມັງກອນ ຄ.ສ.1880 ຊົງເປັນພະລາຊະໂອລົດພະອົງທີ່ 29 ໃນ ພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ປະສູດແຕ່ສົມເດັດພະສີພັດຊະຣິນທາບໍຣົມລາຊິນີນາດ ພະບໍຣົມລາຊະຊົນນະນີພັນປີຫຼວງພະອົງສະເດັດຂຶ້ນຄອງລາດເມື່ອວັນເສົາທີ່ 23 ຕຸລາ ຄ.ສ.1910 ແລະສະເດັດສະຫວັນຄົດເມື່ອວັນທີ່ 26 ພຶດສະຈິກາ ຄ.ສ. 1925–ประมาณ กรกฎาคม 2020 ຮວມພະຊົນມະພັນສາ 45 ພັນສາ ສະເດັດດຳລົງສິຣິລາຊະສົມບັດຮວມ 15 ປີ
ພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ຊົງພະລາຊະອັດສະລິຍະພາບແລະຊົງບຳເພັນພະລາຊະກໍລະນີຍະກິດໃນຫຼາຍສາຂາ ທັງດ້ານການເມືອງການປົກຄອງ ການທະຫານ ການສຶກສາ ການສາທາລະນະສຸກ ການຕ່າງປະເທດ ແລະທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດຄືດ້ານວັນນະກຳແລະອັກສອນສາດ ໄດ້ຊົງພະລາຊະນິພົນບົດຮ້ອຍແກ້ວແລະຮ້ອຍກອງໄວ້ນັບພັນເລື່ອງ ກະທັ່ງຊົງໄດ້ຮັບການຖະຫວາຍພະລາຊະສົມຍານາມເມື່ອສະເດັດສະຫວັນຄົດແລ້ວວ່າ "ສົມເດັດພະມະຫາທີລະລາດເຈົ້າ" ພະອົງແມ່ນພະມະຫາກະສັດໃນພະລາຊະວົງຈັກກີພະອົງທຳອິດທີ່ບໍ່ມີວັດປະຈຳລາຊະການ ແຕ່ໄດ້ຊົງມີການການສະຖາປະນາໂຮງຮຽນມະຫາດເລັກຫຼວງຫຼືວະຊິລາວຸດວິທະຍາໄລໃນປັດຈຸບັນຂຶ້ນແທນ ດ້ວຍຊົງພະລາຊະດຳຣິວ່າພະອາລາມນັ້ນມີຫຼາຍແລ້ວ ແລະການສ້າງອາລາມໃນສະໄໝກ່ອນນັ້ນກໍເພື່ອບຳລຸງການສຶກສາຂອງເຍົາວະຊົນຂອງຊາດ ຈຶງຊົງພະລາຊະດຳຣິໃຫ້ສ້າງໂຮງຮຽນຂຶ້ນແທນ
ພະບໍລົມລາຊານຸສາວະຣີແຫ່ງທຳອິດຂອງພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວສ້າງແລ້ວເສັດເມື່ອ ຄ.ສ. 1942 ປະດິດສະຖານ ນະ ສວນລຸມພິນີ ເຊິ່ງແມ່ນບໍລິເວນທີດິນສ່ວນພະອົງທີ່ພະລາຊະທານໄວ້ເປັນສົມບັດຂອງປະຊາຊົນ ເພື່ອຈັດງານສະຫຍາມລັດພິພິດທະພັນສະແດງສິນຄ້າໄທແກ່ຊາວໂລກເປັນເທື່ອທຳອິດເພື່ອບຳລຸງເສດຖະກິດແລະພານິດຊະຍະກຳຂອງປະເທດ (ແຕ່ບໍ່ໄດ້ທັນຈັດກໍສະເດັດສະຫວັນຄົດເສຍກ່ອນ) ແລະຊົງຕັ້ງພະລາຊະຫະລຶໄທວ່າເມື່ອເສັດງານແລ້ວ ຈະພະລາຊະທານເປັນສວນສາທາລະນະພັກຜ່ອນຫຍ່ອນໃຈແຫ່ງທຳອິດໃນບາງກອກ ທັງນີ້ ໃນວັນຄ້າຍວັນສະຫວັນຄົດຂອງທຸກປີ ວັນທີ 25 ພະຈິກ ພະບາດສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວຫຼືຜູ້ແທນພະອົງຈະສະເດັດພະລາຊະດຳເນິນໄປຊົງວາງພວງມາລາ ຖະຫວາຍບັງຄົມພະບໍລົມລາຊານຸສອນ ນະ ສວນລູມພິນີແຫ່ງນີ້ ໃນວັນນັ້ນມີໜ່ວຍລາຊະການ ໜ່ວຍງານເອກະຊົນ ນິສິດນັກສຶກສາ ພໍ່ຄ້າປະຊາຊົນຈຳນວນຫຼາຍໄປວາງພວງມາລາຖະຫວາຍລາຊະສັກກາລະແລະຍັງຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າ ໃຫ້ບຳເພັນພະລາຊະກຸສົນອຸທິດຖະຫວາຍ ນະ ວະຊິລາວຸດວິທະຍາໄລ
ໃນ ຄ.ສ. 1981 ອົງການການສຶກສາວິທະຍາສາດແລະວັດທະນະທຳແຫ່ງສະຫະປະຊາຊາດ (UNESCO) ໄດ້ຍົກຍ່ອງພະກຽດຕິຄຸນຂອງພະບາດສົມເດັກພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວວ່າຊົງເປັນບຸກຄົນສຳຄັນຂອງໂລກ ຜູ້ມີຜົນງານດີເດັ່ນດ້ານວັດທະນະທຳ ໃນຖານະທີ່ຊົງເປັນນັກປາດ ນັກປະພັນ ກະວີ ແລະນັກແຕ່ງບົດລະຄອນໄວ້ເປັນຈຳນວນຫຼາຍ
ພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວແມ່ນພະລາຊະໂອລົດອົງທີ່ 29 ໃນພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວແລະແມ່ນອົງທີ່ 2 ທີ່ປະສູດແຕ່ສົມເດັດພະສີພັດຊະຣິນທາບໍຣົມລາຊິນີນາດ ພະບໍຣົມລາຊະຊົນນະນີພັນປີຫຼວງ ສະເດັດພະລາຊະສົມພົບເມື່ອວັນເສົາທີ 1 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1880 ນະ ພະທີ່ນັ່ງໃນພະບໍລົມມະຫາລາຊະວັງຊັ້ນໃນ ມີພະເຊດຖະພະຄິນີແລະພະອະນຸຊາຮ່ວມພະຊົນນະນີ 7 ພະອົງ ຄື
ພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາຈຸລາລົງກອນ ພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ (พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาจุฬาลงกรณ์ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว) ແມ່ນພະມະຫາກະສັດສະຫຍາມ ລາຊະການທີ່ 5 ແຫ່ງລາຊະວົງຈັກກີ ສະເດັດພະລາຊະສົມພົບເມື່ອວັນອັງຄານ ເດືອນ 10 ແຮມ 3 ຄ່ຳ ປີສະຫຼູ 20 ກັນຍາ ຄ.ສ.1853 ແມ່ນພະລາຊະໂອລົດພະອົງທີ 9 ໃນພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກົ້າຢູ່ຫົວ ແລະເປັນພະອົງທີ່ 1 ໃນສົມເດັດພະເທບສິຣິນທາບໍຣົມລາຊິນີ ຂຶ້ນຄອງລາດເມື່ອວັນພະຫັດ ເດືອນ 11 ຂຶ້ນ 15 ຄ່ຳ ປີມະໂຮງ (ຄ.ສ.1868) ຮວມສິຣິດຳລົງລາຊະສົມບັດ 42 ປີ 22 ວັນ ສະເດັດສະຫວັນຄົດເມື່ອວັນເສົາ ເດືອນ 11 ແຮມ 4 ຄ່ຳ ປີຈໍ (23 ຕຸລາ ຄ.ສ.1910) ດ້ວຍໂຮກພະວັກກະ (ໄຕ) ສິຣິຮວມພະຊົນມາຍຸ 58 ພັນສາ
ພະອົງໄດ້ຮັບສົມຍານາມວ່າ "ປິຍະມະຫາລາດ"ແປວ່າ ມະຫາລາດຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ ແລະວ່າ " ພະພຸດທະເຈົ້າຫຼວງ"
ພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວສະເດັດພະລາຊະສົມພົບເມື່ອ 20 ກັນຍາ ຄ.ສ.1853 ແມ່ນພະລາຊະໂອລົດໃນພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກົ້າຢູ່ຫົວ ທີ່ປະສູດແຕ່ ພະນາງເທີ ພະອົງເຈົ້າຮຳເພີຍພະມະລາພິຣົມ (ໃນລັດຊະການທີ່ 6 ໄດ້ມີການປ່ຽນແປງພະນາມເຈົ້ານາຍຝ່າຍໃນຕາມພະລາຊະປະເພນີນິຍົມເປັນ ສົມເດັດພະເທບສິຣິນທາບໍຣົມລາຊິນີ) ໄດ້ຮັບພະລາຊະທານນາມວ່າ ສົມເດັດພະເຈົ້າລູກຍາເທີ ເຈົ້າຟ້າຈຸລາລົງກອນ ບໍດິນທໍລະເທບມະຫາມຸງກຸດ ບຸລຸດຍະລັດຕະລາດລະວິວົງວະລຸດພົງບໍລິພັດສິຣິວັດທະນະລາຊະກຸມານ ເຊິ່ງຄຳວ່າ "ຈຸລາລົງກອນ" ແປວ່າ ພະກ້ຽວ ທີ່ມີຮູບເປັນສ່ວນຍອດຂອງພະມະຫາມຸງກຸດຫຼືຍອດຊະດາ
ພະອົງມີພະຂະນິດຖາແລະພະອະນຸຊາຮ່ວມພະມານດາ 3 ພະອົງ ໄດ້ແກ່ ສົມເດັດເຈົ້າຟ້າຈັນທອນມົນທົນ,ສົມເດັດເຈົ້າຟ້າຈາຕຸລົນລັດສະໝີແລະສົມເດັດເຈົ້າຟ້າພານຸຮັງສີ
ພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວຊົງໄດ້ຮັບການສຶກສາເບື້ອງຕົ້ນໃນສຳນັກພະເຈົ້າໄອຍິກາເທີ ກົມມະຫຼວງວໍລະເສດສຸດາ ຊົງໄດ້ການສຶກສາພາສາຂະເໝນຈາກຫຼວງລາຊາພິຣົມ ຊົງໄດ້ການສຶກສາການຍິງປືນໄຟຈາກພະຍາອະໄພເພີງສອນ ວັນທີ່ 20 ມີນາ ຄ.ສ. 1861 ສົມເດັດເຈົ້າຟ້າຈຸລາລົງກອນ ໄດ້ຮັບການສະຖາປະນາເປັນເຈົ້າຕ່າງກົມທີ່ ສົມເດັດພະເຈົ້າລູກຍາເທີ ເຈົ້າຟ້າຈຸລາລົງກອນ ກົມມະໝື່ນພິຄະເນດວໍລະສຸລະສັງກາດ ແລະເມື່ອ ຄ.ສ. 1866 ພະອົງຜະໜວດຕາມລາຊະປະເພນີ ນະ ວັດບໍວອນນິເວດວິຫານ ພາຍຫຼັງຈາກການຜະໜວດ ພະອົງໄດ້ຮັບການສະເຫຼີມພະນານາພິໄທຂຶ້ນເປັນ ສົມເດັດພະເຈົ້າລູກຍາເທີ ເຈົ້າຟ້າຈຸລາລົງກອນ ກົມມະຂຸນພິນິດປະຊານາດ ເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1867 ໂດຍຊົງກຳກັບລາຊະການກົມມະຫາດເລັກ ກົມພະຄັງມະຫາສົມບັດ ແລະກົມທະຫານບົກວັງໜ້າ
ບໍລົມລາຊາພິເສກຄັ້ງທີ່ 1.
ວັນທີ່ 1 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1868 ພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວສະເດັດສະຫວັນຄົດພາຍຫຼັງສະເດັດອອກທອດພະເນດສຸລິຍຸປະລາຄາ ໂດຍກ່ອນທີ່ພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວຈະສະຫວັນຄົດນັ້ນ ໄດ້ມີພະລາຊະຫັດຖະເລຂາໄວ້ວ່າ "ພະດຳລິຊົງເຫັນວ່າ ເຈົ້ານາຍເຊິ່ງຈະສືບພະລາຊະວົງຕໍ່ໄປພາຍໜ້າ ພະເຈົ້ານ້ອງຍາເທີກໍໄດ້ ພະເຈົ້າລູກຍາເທີກໍໄດ້ ໃຫ້ທ່ານຜູ້ຫຼັກຜູ້ໃຫຍ່ປຶກສາກັນຈົງພ້ອມ ສຸດແລ້ວແຕ່ຈະເຫັນດີພ້ອມກັນເຖິດ ທ່ານຜູ້ໃດມີປີຊາຄວນຄວນຈະຮັກສາແຜ່ນດິນໄດ້ກໍໃຫ້ເລືອກເບິ່ງຕາມສົມຄວນ" ດັງນັ້ນ ເມື່ອພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວສະເດັດສະຫວັນຄົດຈຶງໄດ້ມີການປະຊຸມປຶກສາເລື່ອງການຖະຫວາຍສິລິລາຊະສົມບັດແດ່ພະເຈົ້າແຜ່ນດິນພະອົງໃໝ່ ເຊິ່ງໃນບ່ອນປະຊຸມນັ້ນປະກອບດ້ວຍພະບໍລົມວົງສານຸວົງ ຂ້າລາຊະການຊັ້ນຜູ້ໃຫຍ່ ແລະພະສົງ ໂດຍພະເຈົ້ານ້ອງຍາເທີ ກົມມະຫຼວງເທເວດວັດຊະລິນ ໄດ້ສະເໜີສົມເດັດພະເຈົ້າລູກຍາເທີ ເຈົ້າຟ້າຈຸລາລົງກອນ ກົມມະຂຸນພິນິດປະຊານາດພະລາຊະໂອລົດພະອົງໃຫຍ່ໃນພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວຂຶ້ນເປັນພະເຈົ້າແຜ່ນດິນເຊິ່ງບ່ອນປະຊຸມນັ້ນມີຄວາມເຫັນພ້ອງເປັນເອກະສັນ ດັງນັ້ນພະອົງຈຶງໄດ້ຮັບການທູນເຊີນໃຫ້ຂຶ້ນຄອງລາຊະສົມບັດຕໍ່ຈາກສົມເດັດພະລາຊະບິດາ ໂດຍໃນຂະນະນັ້ນມີພະຊົນມາຍຸພຽງ 15 ພັນສາ ດັງນັ້ນຈຶ່ງໄດ້ແຕ່ງຕັ້ງສົມເດັດເຈົ້າພະຍາມະຫາສີສຸລິຍະວົງ (ຊ່ວງ ບຸນນາກ) ເປັນຜູ້ສຳເລັດລາຊະການແທນພະອົງ ຈົນກວ່າພະອົງຈະມີພະຊົນມະພັນສາຄົບ 20 ພັນສາ ໂດຍຊົງປະກອບພະລາຊະພິທີບໍລົມລາຊາພິເສກຄັ້ງທຳອິດເມື່ອວັນທີ່ 11 ພະຈິກ ຄ.ສ. 1868 ໂດຍໄດ້ຮັບການສະເຫຼີມພະປໍຣະມາພິໄທວ່າ ພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາຈຸລາລົງກອນ ພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ໂດຍມີພະນາມຕາມຈາຣຶກໃນພະສຸພັນນະບັດວ່າ
"ພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາຈຸລາລົງກອນ ບະດິນເທບມະຫາມຸງກຸດ ບຸລຸດລັດຕະນະລາດລະວິວົງ ວະລຸດພົງບໍລິພັດ ວໍລະຂັດຍະລາຊະນິກໂຣດົມ ຈາຕຸລັນບໍລົມມະຫາຈັກກະພັດລັງກາດ ອຸພະໂຕສຸຊາດ ສັງສຸດເຄາະຫະນີ ຈັກກີບໍລົມມະນາດ ອະດິດວໍລະລາຊະວະຣັງກູນ ສຸພາທິການລັງສະລິດ ທັນຍະລັກວິຈິດໂສພາກສັບພາງມະຫາຊະໂນຕະມາງປະນົດບາດບົງກົດຍຸຄົນ ປະສິດສັບສຸພະຜົນອຸດົມ ບໍລົມສຸຂຸມມານ ທິບເທພາວະຕານໄພສານກຽດຕິຄຸນອະດຸນວິເສດສັບເທເວດສະລານຸລັກ ວິສິດຖະສັກສະມະຍາພິນິດປະຊານາດ ເປມກະມົນຂັດຕິຍະລາຊະປະຍູນ ມູນມຸກລາຊະດິຫຼົກ ມະຫາປະລິວານນາຍົກອະນັນ ມະຫັນຕະວໍລະລິດເດດ ສັບວິເສດສິລິນທອນ ອະເນກຊົນນິກອນສະໂມສອນສົມມຸດ ປະສິດວໍລະຍົດມະໂຫດົມບໍລົມລາຊະສົມບັດ ນົບປະດົນສະເຫວດສັດຕາດິສັດ ສິຣິລັດຕະໂນປັກມະຫາບໍລົມລາຊາພິເສກາພິລິດ ສັບທົດສະທິດວິຊິດໄຊ ສະກົນມະຫັດສະວະລິຍະມະຫາສະຫວາມິນມະເຫດວໍລະມະຫິນ ມະຫາລາຊາທິລາດວະໂຣດົມ ບໍລົມມະນາດຊາດອາຊາວະໄສ ພຸດທາທິໄຕລັດຕະນະສໍລະນາລັກ ອະດຸນຍະສັກອັກຄະນະເຣດສະຣາທິບະດີ ເມດຕາກະລຸນາສີຕົນຫະລະໄທ ອະໂນປະໄມບຸນການສະກົນໄພສານ ມະຫາລັດຊະດາທິບະດິນ ປໍຣະມິນທຳມິກກະຫາລາຊາທິລາດ ບໍລົມມະນາດບໍພິດ ພະຈຸລາລົງກອນເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ"
ຜະໜວດແລະບໍລົມລາຊາພິເສກຄັ້ງທີ່ 2.
ເມື່ອພະອົງມີພະຊົນມາຍຸຄົບ 20 ພັນສາແລ້ວ ເມື່ອວັນທີ່ 15 ກັນຍາ ຄ.ສ. 1873 ຈຶງຜະໜວດເປັນພະພິກສຸ ນະ ວັດພະສີລັດຕະນະສາດສະດາລາມແລ້ວສະເດັດໄປປະທັບ ນະ ວັດບໍວອນນິເວດວິຫານເປັນເວລາ 15 ວັນ ຫຼັງຈາກຊົງລາສິກຂາແລ້ວໄດ້ມີການຈັດພະລາຊະພິທີບໍລົມລາຊາພິເສກຄັ້ງທີ 2 ຂຶ້ນ ເມື່ອວັນທີ່ 16 ພະຈິກ ຄ.ສ. 1873 ໂດຍໄດ້ຮັບການສະເຫຼີມພະປໍຣະມາພິໄທໃນຄັ້ງນີ້ວ່າ ພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາຈຸລາລົງກອນ ພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ມີພະນາມຕາມຈາລຶກໃນພະສຸພັນນະບັດວ່າ
"ພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາຈຸລາລົງກອນ ບະດິນເທບມະຫາມຸງກຸດ ບຸລຸດຍະລັດຕະນະລາດລະວິວົງ ວະລຸດພົງບໍລິພັດ ວໍລະຂັດຍະລາຊະນິກໂຣດົມ ຈາຕຸລັນບໍລົມມະຫາຈັກກະພັດລາຊະລັງກາດ ອຸພະໂຕສຸຊາດສັງສຸດເຄາະຫະນີ ຈັກກີບໍລົມມະນາດ ມະຫາມຸງກຸດລາຊະວະຣາງກູນ ສຸຈະລິດມູນສຸສາທິດ ອັກອຸກິດໄພບູນ ບຸລະພາດູນກິດສະດາພິນິຫານ ສຸພາທິການຣັງສະລິດ ທັນຍະລັກວິຈິດ ໂສພາກສັບພາງ ມະຫາຊະໂນມາງຄະປະນົດ ບາດບົງກົດຍຸຄົນ ປະສິດສັບສຸພະຜົນອຸດົມບໍລົມສຸຂຸມມານ ທິບເທພາວະຕານໄພສານກຽດຕິຄຸນອະດຸນຍະເດດ ສັບເທເວດລານຸລັກ ວິສິດຖະສັກສະມະຍາພິນິດປະຊານາດ ເປມກະມົນຂັດຕິຍະລາຊະປະຍູນ ມູນມຸກມາດຕະຍາພິຣົມ ອຸດົມເດຊາທິການ ບໍລິບູນຄຸນນະສານສະຫຍາມາທິນະຄອນວະລຸດເມກລາຊະດິຫຼົກ ມະຫາປໍລິວານນາຍົກອະນັນມະຫັນຕະວໍລະລິດທິເດດ ສັບວິເສດສິລິນທອນ ອະເນກກະຊົນນິກອນສະໂມສອນສົມມຸດ ປະສິດວໍລະຍົດມະໂຫດົມບໍລົມລາຊະສົມບັດ ນົບປະດົນສະເຫວດຕະສັດຕາດິສັດ ສິຣິລັດຕະໂນປະລັກມະຫາບໍລົມລາຊະພິເສກພິລິດ ສັບທົດສະທິດວິຊິດໄຊ ສະກົນມະຫັດສະວະລິຍະມະຫາສະຫວາມິນ ມະເຫສວນມະຫິນມະລາມາທິລາຊະວະໂຣດົມ ບໍລົມມະນາດຊາດອາຊາວະໄສ ພຸດທາທິໄຕລັດສໍລະນາລັກ ອະດຸນຍະສັກອັກນະເຣດສະລາທິບະດີ ເມດຕາກະລຸນາສີຕົນຫະລະໄທ ອະໂນປະໄມບຸນການ ສະກົນໄພສານມະຫາລັດຊະດາບະດິນ ປໍຣະມິນທຳມິກກະຫາລາຊາທິລາດ ບໍລົມມະນາດບໍພິດ ພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ"
ສະຫວັນຄົດ.
ພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວສະເດັດສະຫວັນຄົດດ້ວຍໂຮກພະວັກກະ (ໄຕ) ເມື່ອວັນທີ່ 23 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1910 ເວລາ 02.45 ໂມງ ນະ ພະທີ່ນັງອຳພອນສະຖານ ພະລາຊະວັງດຸສິດ ຮວມພະຊົນມະພັນສາໄດ້ 57 ພັນສາ ທັງນີ້ ລັດຖະບານໄດ້ຈັດໃຫ້ວັນທີ່ 23 ຕຸລາຂອງທຸກປີ ເປັນວັນປິຍະມະຫາລາດ ແລະເປັນວັນຫຍຸດລາຊະການ
ພະລາຊະກໍລະນີຍະກິດທີ່ສຳຄັນຂອງລັດຊະການທີ່ 5 ໄດ້ແກ່ ຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າ ໃຫ້ມີການເລີກທາດແລະໄພ່ໃນປະເທດໄທ ການປ້ອງກັນການເປັນອານານິຄົມຂອງຈັກກະວັດຝະລັ່ງແລະຈັກກະວັດອັງກິດ ໄດ້ມີການປະກາດອອກມາໃຫ້ມີການນັບຖືສາດສະໜາໂດຍອິສະຫຼະໃນປະເທດ ໂດຍບຸກຄົນສາສະໜາຄິດແລະສາສະໜາອິສະລາມສາມາດປະຕິບັດສາສະນະກິດໄດ້ຢ່າງອິສະຫຼະ ນອກຈາກນີ້ໄດ້ມີການນຳລະບົບຈາກທາງເອີລົບມາໃຊ້ປະເທດໄທ ໄດ້ແກ່ລະບົບການໃຊ້ທະນະບັດແລະຫຼຽນບາດ ໃຊ້ລະບົບເຂດການປົກຄອງໃໝ່ ເຊັ່ນ ມົນທົນເທສາພິບານ ຈັງຫວັດແລະອຳເພີ ແລະໄດ້ມີການສ້າງລົດໄຟ ສາຍທຳອິດຄື ນະຄອນຫຼວງບາງກອກ ຮອດ ເມືອງນະຄອນລາຊະສີມາ ລົງວັນທີ່ 1 ມີນາ ລ.ສ. 109 ເຊິ່ງກົງກັບ ພຸດທະສັກກະຫຼາດ 2433 ນອກຈາກນີ້ໄດ້ມີງານພະລາຊະນິພົນ ທີ່ສຳຄັນ ການກໍ່ຕັ້ງການປະປາ ການໄຟຟ້າ ໄປສະນີໂທລະເລກ ໂທລະສັບ ການສື່ສານ ການລົດໄຟ ສ່ວນການຄົມມະນາຄົມ ໃຫ້ມີການຂຸດຄອງຫຼາຍແຫ່ງ ເຊັ່ນ ຄອງປະເວດບຸລີລົມ ຄອງສຳໂຣງ ຄອງແສນແສບ ຄອງນະຄອນເນື່ອງເຂດ ຄອງຮັງສິດປະຍູນລະສັກ ຄອງເປມປະຊາກອນແລະຄອງທະວີວັດທະນາ ແລະຍັງຊົງໂປດເກົ້າ ໃຫ້ຂຸດຄອງສົ່ງນ້ຳປະປາ ຈາກຊຽງຣາກ ສູ່ສາມເສນ ອຳເພີດຸສິດ ຈັງຫວັດພະນະຄອນ ເຊິ່ງຄອງນີ້ສົ່ງນ້ຳຈາກແຫຼ່ງນ້ຳດິບຊຽງຣາກ ຜ່ານອຳເພີສາມໂຄກ ອຳເພີເມືອງປະທຸມທານີ ອຳເພີຄອງຫຼວງ ອຳເພີທັນຍະບຸລີແລະອຳເພີລຳລູກກາ ຈັງຫວັດປະທຸມທານີ,ອຳເພີປາກເກັດແລະອຳເພີເມືອງນົນທະບຸລີ ຈັງຫວັດນົນທະບຸລີ ແລະ ເຂດສາຍໄໝ ເຂດບາງເຂນ ເຂດດອນເມືອງ ເຂດຫຼັກສີ່ ເຂດຈະຕຸຈັກ ເຂດບາງຊື່ ເຂດດຸສິດ ເຂດພະຍາໄທ ແລະ ເຂດລາຊະເທວີ ບາງກອກ
ພະລາຊະກໍລະນີຍະກິດດ້ານສັງຄົມ ຊົງຍົກເລີກລະບົບໄພ່ ໂດຍໃຫ້ໄພ່ເສຍເງິນແທນການຖືກເກນ ນັບເປັນການເກີດລະບົບທະຫານອາຊີບໃນປະເທດໄທ ນອກຈາກນີ້ພະອົງຍັງຊົງດຳເນິນການເລີກທາດແບບຄ່ອຍເປັນຄ່ອຍໄປ ເລິ່ມຈາກອອກກົດໝາຍໃຫ້ລູກທາດອາຍຸຄົບ 20 ປີເປັນອິສະຫຼະຈົນກະທັ່ງອອກພະລາຊະບັນຍັດເລີກທາດ ລ.ສ. 124 (ພ.ສ. 2448) ເຊິ່ງປ່ອຍທາດທຸກຄົນໃຫ້ເປັນອິສະຫຼະແລະຫ້າມມີການຊື້ຂາຍທາດ
ການປະຕິຮູບການປົກຄອງ.
ພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວຊົງຕະໜັກເຖິງຄວາມຄຸກຄາມຈາກຈັກກະວັດນິຍົມຕາເວັນຕົກທີ່ມີຕໍ່ປະເທດໃນແຖບອາຊີ ໂດຍມັກອ້າງຄວາມຊອບທຳໃນການເຂົ້າຍຶດຄອງດິນແດນແຖບນີ້ວ່າເປັນການເຮັດໃຫ້ບ້ານເມືອງຈະເລີນກ້າວໜ້າອັນເປັນ "ພາລະຂອງຄົນຂາວ" ເຮັດໃຫ້ຕ້ອງຊົງປະຕິຮູບບ້ານເມືອງໃຫ້ທັນສະໄໝ ໂດຍພະລາຊະກໍລະນີຍະກິດຂຶ້ນຕັ້ງແຕ່ ຄ.ສ. 1873
1.กก.ชำระประวัติศาสตร์ เผยหลักฐาน ร.5 ทรงครองราชย์ 42 ปี จากหนังสือพิมพ์ไทยรัฐ ฉบับวันที่ 23 ตุลาคม พ.ศ. 2553
2.จิรวัฒน์ อุตตมะกุล, สมเด็จพระภรรยาเจ้าและสมเด็จเจ้าฟ้าในรัชกาลที่ 5, สำนักพิมพ์มติชน, 2546 ISBN 974-322-964-7
3.วุฒิชัย มูลศิลป์ และคณะ, พระมหากษัตริย์แห่งกรุงรัตนโกสินทร์, อัลฟ่า มิเล็นเนียม, ISBN 974-91048-5-4
4.แน่งน้อย ศักดิ์ศรี, หม่อมราชวงศ์, พระอภิเนาว์นิเวศน์ พระราชนิเวศน์ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, สำนักพิมพ์มติชน, 2549 ISBN 974-323-641-4
6.ราชกิจจานุเบกษา, ข่าวสวรรคต พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, เล่ม 27, ตอน 0ง, 30 ตุลาคม พ.ศ. 2453, หน้า 1782
ເຊີຊາລສ໌ ສະແປນເຊີ ແຊັບປິນ ຈູເນຍ () ຫຼືຮູ້ຈັກກັນໃນຊື່ ຊາລີ ແຊັບປິນ (Charlie Chaplin) (16 ເມສາ ຄ.ສ. 1889 -25 ທັນວາ ຄ.ສ.1977) ແມ່ນນັກສະແດງຊາວສະຫະລາຊະອານາຈັກ ຜູ້ມີຊື່ສຽງທີ່ສຸດຄົນໜຶ່ງ ໃນຍຸກຕົ້ນຮອດຍຸກກາງ ຄິດສະຕະວັດທີ່ 20 ຂອງຮອລລີວູດ ອີກທັງຍັງເປັນຜູ້ກຳກັບຮູບເງົາ ເຊິ່ງມີຜົນງານໂດດເດັ່ນຫຼາຍເລື່ອງດ້ວຍກັນ ຕົວລະຄອນທີ່ເຂົາສະແດງເຊິ່ງມີຜູ້ຈົດຈຳໄດ້ຫຼາຍທີ່ສຸດຄື "ຄົນຈອນຈັດ" (The Tramp) ເຊິ່ງມັກປາກົດຕົວໃນລັກສະນະຄົນຈອນຈັດ ເຊິ່ງສວມເສື້ອນອກຄັບຕົວ ສວມກາງເກງແລະເກີບຫຼວມ ສວມໝວກດາບີຫຼືໝວກໂບເລີ ຖືໄມ້ເທົ້າເຊິ່ງເຮັດຈາກໄມ້ໄຜ່ ແລະໄວ້ໜວດ ຈຸ໋ມຈິ໋ມ ແຊັບປິນເປັນບຸກຄົນທີ່ມີຄວາມຄິດສ້າງສັນຫຼາຍທີ່ສຸດຄົນໜຶ່ງໃນຍຸກຮູບເງົບງຽບ ດັງຈະເຫັນໄດ້ຈາກການທີ່ເຂົາທັງສະແດງ ກຳກັບ ຂຽນບົດ ອຳນວຍການສ້າງ ຮວມໄປເຖິງປະພັນດົນຕີປະກອບໃນຮູບເງົາຂອງເຂົາເອງ
ຜົນງານບາງເລື່ອງຂອງເຂົາເຊັ່ນ The Great Dictator, Monsieur Verdoux ເຮັດໃຫ້ເຂົາຖືກໂຈມຕີວ່າແມ່ນຜູ້ນິຍົມລັດທິຄອມມິວນີສຕ໌ ເນື່ອງຈາກເຂົາມີຄວາມຄິດທາງການເມືອງທີ່ຂັດກັບລັດຖະບານ ນັ່ນເປັນເຫດຜົນທີ່ເຮັດໃຫ້ເຂົາຖືກສັ່ງຫ້າມອາເມລິກາອີກ.
ຊີວິດໃນວັຍເດັກ.
ຊາລີ ແຊັບປິນ (Charlie Chaplin) ເກີດທີ່ກຸງລອນດອນ ສະຫະລາຊະອານາຈັກ ເມື່ອວັນທີ່ 16 ເມສາ ຄ.ສ. 1889 ໂດຍພໍ່ຂອງແຊັບປິນ (ຊາລີ ແຊັບປີນ ຊີເນຍ) ເປັນນັກຮ້ອງແລະນັກສະແດງ ແມ່ຊື່ ລິລີ ຮາລີ (Lily Harley) ເປັນນັກສະແດງແລະນັກຮ້ອງໂອເປລາ ແຊັບປິນມີອ້າຍຕ່າງພໍ່ອີກຄົນຊື່ ຊິດນີ (Sydney) ພໍ່ແລະແມ່ຂອງແຊັບປິນຢ່າກັນຕັ້ງແຕ່ເຂົາຍັງເປັນເດັກໜ້ອຍ ເຊິ່ງທັງໝົດຮ່ວມຜະຈົນຊີວິດອັນຢາກລຳບາກມານຳກັນ ວັນໜຶ່ງແມ່ຂອງແຊັບປິນເຊິ່ງປ່ວຍເປັນໂຮກຫຼອດລົມອັກເສບ ຕ້ອງຫຍຸດການສະແດງກາງຄັນເພາະເຈັບຄໍ ບໍ່ມີສຽງ ຜູ້ຊົມຮ້ອງໂຫ່ບໍ່ພໍໃຈຢ່າງຫຼາຍ ຜູ້ຈັດການເວທີບໍ່ຮູ້ຈະແກ້ໄຂປັນຫາແນວໃດ ບັງເອີນມອງໄປເຫັນເດັກຊາຍແຊັບປິນ ຈຶງພາອອກມາແນະນຳຕົວຕໍ່ຜູ້ຊົມແລ້ວໃຫ້ແຊັບປິນສະແດງແທນແຊັບປິນຮ້ອງເພງແລະເຕ້ນລະບຳຕາມທີ່ແມ່ຫັດໃຫ້ໂດຍບໍ່ເຂີນອາຍ ການສະແດງຂອງເຂົາເປັນທີ່ຊື່ນຊອບຂອງຜູ້ຊົມຢ່າງບໍ່ຄາດຝັນ ແລະນັ້ນແມ່ນການສະແດງບົນເວທີຄັ້ງທຳອິດຂອງເຂົາແຕ່ເປັນຄັ້ງສຸດທ້າຍຂອງແມ່
ແມ້ນປະສົບປັນຫາທາງການເງິນ ແຕ່ຄວາມຝັນຂອງແຊັບປິນກໍຍັງບໍ່ໝົດໄປ ທຸກມື້ຕອນແລງເຂົາຈະໄປຢ່າງເບິ່ງແຖວສຳນັກຈັດຫານັກສະແດງ ເມື່ອອາຍຸ 12 ປີ ແຊັບປິນໄດ້ງານສະແດງງານທຳອິດເປັນເດັກສົ່ງໜັງສືພິມຊື່ ບິນລີ້ (Billy) ໃນລະຄອນເລື່ອງ ເຊີລັອກ ໂຮມ ແລະໄດ້ງານຕໍ່ມາໃນເລື່ອງ Jim, The Romance of a Cockney ແລະເລິ່ມເປັນທີ່ຮູ້ຈັກ ແຊັບປິນໄດ້ເຂົ້າກຸ່ມນັກສະແດງທີ່ຊື່ The Eight Lancashire Lads ແລະໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມຫຼາຍຂຶ້ນຈາກຝີມືການເຕ້ນແທັບຂອງເຂົາ ເຊິ່ງພຽງຄັ້ງທຳອິດທີ່ແຊັບປິນໄດ້ອວດຝີມືໃນການສະແດງ ນັກວິຈານກໍຂຽນຊົມວ່າ ແຊັບປິນ ເປັນ...ດາລາທີ່ອະນາຄົດຈະສຸກໃສແນ່ນອນ
ໃນຊ່ວງປີ 1912-1913
ເຂົ້າສູ່ວົງການສະແດງ.
ແຊັບປິນໄດ້ມີໂອກາດເດີນທາງໄປອາເມລິກາໂດຍຮ່ວມໄປກັບຄະນະລະຄອນຂອງແຟດ ຄາໂນ ແລະໄດ້ຮັບການຕິດຕໍ່ໃຫ້ຮູບເງົາຂອງບໍລິສັດຄີສະໂຕນ ແຊັບປີນສ້າງຄວາມຊື່ນຊອບໃຫ້ແກ່ຜູ້ຊົມດ້ວຍພາບຂອງຕົວຕະຫຼົກທີ່ສວມເສື້ອຄັບ ກາງກາງຫຼວມ ເກີບຂະໜາດໃຫຍ່ ສວມໝວກໃບໜ້ອຍ ຄວງໄມ້ເທົ້າ ແລະຕິດໜວດແປງສີແຂ້ວເໜືອຮິມຝີສົບຮູບເງົາທຸກເລື່ອງຂອງແຊັບປິນເຮັດລາຍໄດ້ຢ່າງງົດງາມເປັນກ່າວຂວັນຕາມໜ້າໜັງສືພິມແລະຮ້ານກະເພ ຫຼັງຈາກທີ່ປະສົບຄວາມສຳເລັດທາງດ້ານການສະແດງ ແຊັບປິນກໍຂໍຂຽນບົດແລະກຳກັບການສະແດງເອງ
ຕົວລະຄອນທີ່ມີຊື່ສຽງທີ່ສຸດຂອງແຊັບປິນຄື "ຄົນຈອນຈັດ" (The Tramp)
ຜົນງານເລື່ອງທຳອິດຂອງເຂົາຄືເລື່ອງ Caught in the Rain ໃນເວລາ 1 ປີ ບໍລີສັດຄີສະໂຕນກໍມີໜັງທີ່ແຊັບປິນສະແດງເຖິງ 35 ເລື່ອງ ແຕ່ລະເລື່ອງເຮັດລາຍໄດ້ສູງທັງສິ້ນ ໃນລະຫວ່າງນີ້ແຊັບປິນມີລາຍໄດ້ອາທິດລະ 200 ຫຼຽນ ເມື່ອສັນຢາຄົບ 1 ປີ ແຊັບປິນກໍລາອອກຈາກຄີສະໂຕນເພາະບໍລິສັດບໍ່ສາມາດຈ່າຍຄ່າຕອບແທນອາທິດລະ 1,000 ຫຼຽນຕາມທີ່ເຂົາຮຽກຮ້ອງໄດ້
ແຊັບປິນເຮັດງານກັບບໍລິສັດ ເອສຊັນເຊ ແລະມິວຊວນຟີມ ຕາມລຳດັບ ກັບບໍລິສັດຫຼັງນີ້ ເຂົາໄດ້ຄ່າຈ້າງອາທິດລະ 20,000 ຫຼຽນແລະເງິນໂບນັດອີກປີ ລະ 150,000 ຫຼຽນ ຄ່າຕົວຂອງແຊັບປິນຕື່ມປິລະ 1 ລ້ານ 2 ຫຼຽນ ເມື່ອເຮັດສັນຢາບໍລິສັດເຟີສ ເນຊັ່ນແນລ ໃນເວລານັ້ນແຊັບປິນກາຍເປັນມະຫາເສດຖີຫຍ້ອຍ ໆ ຄົນໜຶ່ງ ແລະກາຍເປັນອັດສະລິຍະສິລະປິນຂອງໂລກ
ຮູບເງົາຂອງແຊັບປິນ.
ຕົວລະຄອນທີ່ມີຊື່ສຽງທີ່ສຸດຂອງແຊັບປິນຄື "ຄົນຈອນຈັດ" (The Tramp) ປາກົດຕົວຄັ້ງທຳອິດໃນຮູບເງົາເລື່ອງ "Kid Auto Races at Venice" (1914) ສ່ວນໜັງທີ່ສ້າງຊື່ສຽງໃຫ້ເຂົາຄື "The Kid" (1921),"City Light" (1931),"Modern Times" (1936) ແລະ "The Great Dictator" (1940)
ຮູບເງົາງຽບຂອງແຊັບປິນ ບໍ່ແມ່ນຮູບເງົາຕະຫຼົກທຳມະດາ ແຕ່ເປັນຮູບເງົາທີ່ສະທ້ອນຄວາມຄິດທີ່ມີຕໍ່ສັງຄົມແລະມະນຸດ ໂດຍສະເພາະຄວາມຄິດທີ່ມີຕໍ່ສັງຄົມໃນລະບົບທຸນນິຍົມ ດັງຈະເຫັນໄດ້ຈາກຜົນງານເດັ່ນ ໆ ເຊັ່ນ The Gold Rush ແມ່ນເລື່ອງຍຸກຄັ່ງຄຳໃນອາເມລິກາສະທ້ອນພາບຊີວິດຂອງຄົນອາເມລິກັນໃນຍຸກຕົ້ນຂອງລະບົບທຸນນິຍົມທີ່ສັງຄົມເຕັມໄປດ້ວຍການຍາດແຍ່ງແລະສວຍໂອກາດ ຄົນລວຍຍິ່ງລວຍຂຶ້ນ ໃນຂະນະທີ່ຄົນຈົນບໍ່ມີໂອກາດທີ່ຈະຍົກລະດັບຕົວເອງເລື່ອງ City Lights ຊີ້ເຖິງຜົນການເຕີບໂຕຂອງສັງຄົມ ເລື່ອງ Modern Times ສະແດງເຖິງຊີວິດສັງຄົມໃນສັງຄົມອຸສາຫະກຳທີ່ມີການແບ່ງງານກັນເຮັດຢ່າງເປັນລະບຽບເຄື່ອງຍົນກົນໄກຕ່າງ ໆ ໄດ້ຮັບການພັດທະນາ ໜັງປຽບທຽບໃຫ້ເຫັນວ່າມະນຸດຕົກຢູ່ພາຍໃຕ້ກົດເກນແລະລະບົບການເຮັດງານຂອງສິ່ງທີ່ມະນຸດປະດິດຂຶ້ນ.
ປະພັນເພງແລະດົນຕີ.
ນອກຈາກບົດບາດການສະແດງເປັນຕົວຕະຫຼົກຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ໃນຍຸກຮູບເງົາງຽບແລ້ວ ແຊັບປິນຍັງໄດ້ແຕ່ງເພງປະກອບຮູບເງົາຕ່າງໆ ໄວ້ຫຼາຍເພງດ້ວຍກັນ ເຊັ່ນເພງ This is my song (ໃນຮູບເງົາເລື່ອງ The Countess From Hong Kong), ເພງ Smile (ໃນເລື່ອງ Modern Times),Sing a song (ເລື່ອງ The Gold Rush),Now that it’s ended, Mandolin Serenade, Without you, The spring song (ຈາກເລື່ອງ A King in New York) ແລະ Beautiful,Wonderful Eyes (ໃນ City Lights),Weeping Willows ເປັນຕົ້ນ
ຊາລີ ແຊັບປິນໄດ້ຮັບຮາງວັນອອສກາສາຂາດົນຕີປະກອບຍ່ຽມຈາກໜັງເລື່ອງ Limelight ໃນປີ ຄ.ສ. 1972
ຊີວິດສ່ວນຕົວແລະຄອບຄົວ.
ແຊັບປິນບໍ່ປະສົບຄວາມສຳເລັດໃນເລື່ອງຄວາມຮັກ ເຂົາຜ່ານການຢ່າຮ້າງກັບນັກສະແດງດາລາສາວເຖິງ 3 ຄົນ ໄດ້ແກ່ ມິດເລດ ຮາຣີດ (ມີບຸດ 1 ຄົນ),ລິດຕາ ເກດ (ມີບຸດ 2 ຄົນ), ພາເລັດ ກັອດຕາ ຈົນມາພົບກັບ ອູນາ ໂອນີລ ເຊິ່ງເປັນການແຕ່ງງານຄັ້ງທີ່ 4 ຊີວິດຄອບຄົວມີຄວາມສຸກຢ່າງແທ້ຈິງ ມີບຸດທິດາຮວມທັງໝົດ 8 ຄົນ
ເອັດນາ ເພີວຽນ ນາງເອກຄູ່ບຸນທີ່ສະແດງຄູ່ກັບຊາລີຫຼາຍທີ່ສຸດເຖິງ 40 ເລື່ອງ ເອັດນາເປັນຮັກແຮກຂອງຊາລີກໍເປັນຮັກທີ່ບໍ່ສົມຫວັງເພາະວ່າຄວາມເຈົ້າຊູ້ຂອງຊາລີ ເຮັດໃຫ້ເຂົາຕ້ອງເຂົ້າພິທີແຕ່ງງານກັບມິດເລດ ຮາຣີດ ແຕ່ຢ່າງໃດກໍຕາມຊາລີແລະເອັດນາກໍເປັນເພື່ອນທີ່ດີຕໍ່ກັນສະເໝີມາ ເຖິງແມ້ນວ່າເວລາທີ່ຍຸກຂອງຮູບເງົາສຽງເຂົ້າມາແທນທີ່ຮູບເງົາງຽບ ເຮັດໃຫ້ເອັດນາບໍ່ມີງານສະແດງອີກແລະມີຊີວິດຄ່ອນຂ້າງຢາກລຳບາກ ແຕ່ຊາລີກໍມັກທີ່ຈະໃຫ້ໂອກາດນາງມາຮ່ວມສະແດງສາກສົມທົບເລັກໆ ໜ້ອຍໆ ໃນຮູບເງົາສຽງຍຸກຫຼັງຂອງເຂົາ ແລະຊ່ອຍເຫຼືອໂດຍສົ່ງເງິນເບ້ຍລ້ຽງໃຫ້ນາງໃຊ້ທຸກເດືອນຈົນກະທັ່ງເມື່ອນາງເສຍຊີວິດເມື່ອປີ 1958
ບຸດຂອງຊາລີ ແຊັບປິນ ໄດ້ແກ່ ເຈີລັນດີນ ແຊັບປິນ, ຊິດນີ້ ແຊັບປິນ, ໂຈເຊຟິນ ແຊັບປິນ, ວິກທໍເລຍ ແຊັບປິນ, ໄມເຄິລ ແຊັບປິນ, ຄຣິສໂຕເຟີ ແຊັບປິນ, ຍູຈີນ ແຊັບປິນ, ນໍມັນ ສະແປນເຊີ ແຊັບປິນ, ແອນເນັດ ເອມິລີ້ ແຊັບປິນ, ເຈນ ແຊັບປິນ
ຖືກວ່າເປັນລັດທິຄອມມິວນິສ.
ໃນປີ 1940 ຊາລີ ແຊັບປິນສ້າງຮູບເງົາເລື່ອງ "The Great Dictator" ເປັນຮູບເງົາລໍ້ລຽນຮິດແລ ເປັນຮູບເງົາສຽງເລື່ອງທຳອິດຂອງຊາລີ ເຊິ່ງສອດແຊກຄວາມຄິດທາງການເມືອງຂອງເຂົາໄປດ້ວຍ ເປັນເລື່ອງຂອງຮິງເກລຜູ້ນຳຕະຫຼອດການແຫ່ງລັດໂທມາເນຍ ຜູ້ນຳທີ່ບ້າຄັ່ງອຳນາດແລະສົງຄາມແລະຄວາມຝັນສູງສຸດຄືການທີ່ຈະໄດ້ຄອງໂລກ ໂດຍເດີນເລື່ອງຄູ່ໄປກັບຊ່າງຕັດຜົມຊາວຍິວ ທີ່ໜ້າຕາຄືກັນກັບຜູ້ນຳຮິງເກລທີ່ເຄີຍໄປອອກຮົບໃນສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ່ໜຶ່ງແລະເມື່ອກັບມາກໍປ່ວຍຢູ່ໃນໂຮງໝໍໂຮກຈິດນັບສິບປີ ຈົນເມື່ອອອກມາຈາກໂຮງໝໍ ກໍພົບວ່າບ້ານເມືອງຂອງເຂົາພາຍໃຕ້ການປົກຄອງຂອງຮິງເກລ ບໍ່ໄດ້ເໝືອນເດີມອີກຕໍ່ໄປ
ໃນປີ 1947 ຊາລີ ແຊັບປິນ ໄດ້ສ້າງ ກຳກັບ ແລະສະແດງຮູບເງົາຂາວດຳອອກມາເລື່ອງ "Monsieur Verdoux" ແມ່ນຮູບເງົາຕະຫຼົກ ກ່ຽວກັບຄາດຕະກອນຕໍ່ເນື່ອງຊາວຝະລັ່ງ ບົດຮູບເງົາອ້າງອີງມາຈາກເລື່ອງຈິງ ຮູບເງົາເລື່ອງນີ້ບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມ ອີກທັງຍັງຖືກຕໍ່ຕ້ານຈາກຫຼາຍຝ່າຍໃນປະເທດສະຫະລັດອາເມລິກາ ທັງນີ້ເນື່ອງຈາກລັດຖະບານອາເມລິກາກ່າວຫາວ່າແຊັບປິນເປັນຝັກໃຝ່ຄອມມິວນິສ ອີກທັງກ່ອນທີ່ຮູບເງົາເລື່ອງຈະໄດ້ສາຍ ແຊັບປິນຖືກແກ້ງໂດຍຝ່າຍເຊັນເຊີຂອງລັດຖະບານອາເມລິກາແລະຈາກຄວາມຜິດຫວັງກັບປະເທດສະຫະລັດອາເມລິກາໃນຄັ້ງນີ້ ເຮັດໃຫ້ເຂົາຖືກໂຈມຕີວ່າເປັນຜູ້ນິຍົມລັດທິຄອມມິວນິສເນື່ອງຈາກເຂົາມີຄວາມຄິດທາງການເມືອງທີ່ຂັດແຍ້ງກັບລັດຖະບານ ນັ້ນເປັນເຫດຜົນທີ່ເຮັດໃຫ້ເຂົາພ້ອມກັບຄອບຄົວຕ້ອງຖືກສັ່ງອອກຈາກອາເມລິກາແລະຫ້າມເຂົ້າອາເມລິກາອີກ ໃນປີ 1952.
ແຈັກ ເລມມອນ (ຊ້າຍ) ຊາລີ ແຊັບປິນ (ຂວາ) ຂຶ້ນຮັບຮາງວັນອອສກາກຽດຕິຍົດ ໃນປີ 1972
ຊ່ວງບັ້ນປາຍຊີວິດ.
ໃນປີ 1972 ຊາລີ ແຊັບປິນກັບມາຍັງສະຫະລັດອາເມລິກາອີກຄັ້ງໃນຮອບ 20 ປີ ເພື່ອມາໄດ້ຮາງວັນອອສກາກຽດຕິຍົດ (Academy Honorary Award) ໃນງານປະກາດຜົນຮາງວັນຄັ້ງທີ່ 44 ເຊິ່ງຄັ້ງທຳອິດແລະຄັ້ງດຽວໃນຊີວິດທີ່ໄດ້ຂຶ້ນຮັບຮາງວັນອອສກາດ້ວຍຕົນເອງ ເຂົາກ່າວຄຳຂອບໃຈທຸກຄົນທີ່ຍັງລະລຶກເຖິງເຂົາໄດ້ແລະເຂົາຮູ້ສຶກຊາບຊຶ້ງໃຈຫຼາຍຈົນກັ້ນນ້ຳຕາໄວ້ບໍ່ຢູ່ ທຸກຄົນໃນງານລຸກຂຶ້ນປົບມືໃຫ້ເຂົາດົນຫຼາຍຈົນເຖິງກັບບັນທຶກໄວ້ໃນສະຖິຕິຂອງການຈັດງານເລີຍວ່າເປັນການສະແຕນດິ້ງໂອເວຊັ່ນທີ່ຍາວທີ່ສຸດໃນປະຫວັດສາດຂອງອອສກາ.
ຊ່ວງບັ້ນປາຍຊີວິດ ຊາລີ ແຊັບປິນ ອາໄສຢູ່ກັບອູນາແລະລູກໆ ທີ່ສະວິດເຊີແລນ ໃນປີ 1975 ເຂົາໄດ້ຮັບແຕ່ງຕັ້ງຈາກສົມເດັດພະລາຊິນີແຫ່ງອັງກິດໃຫ້ເປັນ ເຊີຊາລ ສະແປນເຊີ ແຊັບປິນ ຈູເນຍ (Sir Charles Spencer Chaplin, Jr.)
ຖັດມາອີກ 2 ປີ ໃນວັນຄຣິສມາສ 25 ທັນວາ 1977 ຊາລີ ແຊັບປິນ ເຖິງແກ່ກຳຢ່າງສະຫງົບ ປິດສາກອັດສະລິຍະນັກສະແດງດາວຕະຫຼົກລະດັບໂລກຜູ້ເປັນໄອດອລຂອງນັກສະແດງຫຼາຍໆ ຄົນ ໄປດ້ວຍວັຍ 88 ປີ.
ໃນວັນທີ່ 1 ມີນາ ຄ.ສ. 1978 ໂລງສົບຂອງຊາລີ ແຊັບປິນ ຖືກຂຸດແລະຖືກຂະໂມຍໂດຍຄົນວ່າງງານ ຄື Roman Wardas ແລະ Gantcho Ganev ເພື່ອເອິ້ນຄ່າໄຖ່ຈາກພັນລະຍາຂອງຊາລີ ແຊັບປິນທັງຄູ່ຖືກຈັບຈາກການຮ່ວມມືຄັ້ງໃຫຍ່ຂອງຕຳລວດໃນເດືອນພຶດສະພາ ໂລງສົບຂອງຊາລີ ແຊັບປິນ ຖືກຄົ້ນພົບໃນສະໜາມຍ່າໄກ້ກັບໝູ່ບ້ານ Noville ແລະຖືກກັບມາຝັງໃໝ່ທີ່ສຸສານໃນເມືອງ Corsier ໂດຍຖືກລ້ອມຮອບດ້ວຍຄອນກີດເສີມໃຍເຫຼັກ
ຈອມພົນຍິງ ຈອມພົນເຮືອຍິງ ຈອມພົນອາກາດຍິງ ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າສິຣິກິດ ພະບໍຣົມລາຊິນີນາດ ພະບໍຣົມລາຊະຊົນນະນີພັນປີຫຼວງ (ຄຳເຄົ້າ:ສົມເດັຈພຣະນາງເຈົ້າສິຣິກິຕິ໌ ພຣະບໍຣົມຣາຊິນີນາຖ,ໝ່ອມຣາຊວົງສິຣິກິຕິ໌ ກິຕິຍາກຣ)(ພະນາມເດີມ: ໝ່ອມລາຊະວົງສິຣິກິດ ກິຕິຍາກອນ) (จอมพลหญิง จอมพลเรือหญิง จอมพลอากาศหญิง สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง (พระนามเดิม: หม่อมราชวงศ์สิริกิติ์ กิติยากร) ປະສູດເມື່ອວັນທີ່ 12 ສິງຫາ ຄ.ສ.1932 ນະອຳເພີປະທຸມວັນ ຈັງຫວັດພະນະຄອນ ປະເທດສະຫຍາມ ແມ່ນສົມເດັດພະບໍຣົມລາຊິນີນາດໃນພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດ
ເນື່ອງຈາກສົມເດັດພະນາງເຈົ້າສິຣິກິດ ພະບໍຣົມລາຊິນີເປັນຜູ້ສຳເລັດລາຊະການແທນພະອົງຂະນະພະລາຊະສະຫວາມີສະເດັດອອກບວດ ລະຫວ່າງວັນທີ່ 22 ຕຸລາ ຄ.ສ.1956- 5 ພະຈິກ ຄ.ສ.1956 ພະອົງຈຶງໄດ້ຮັບການສະຖາປະນາເປັນ ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າສິຣິກິດ ພະບໍຣົມລາຊິນີນາດ ເມື່ອວັນທີ່ 5 ທັນວາ ຄ.ສ.1956 ປີດຽວກັນນັ້ນ ຖືເປັນສົມເດັດພະບໍຣົມລາຊິນີນາດພະອົງທີ່ສອງແຫ່ງກຸງລັດຕະນໂກສິນຕໍ່ຈາກສົມເດັດພະນາງເຈົ້າເສົາວະພາຜ່ອງສີ ພະບໍຣົມລາຊິນີນາດໃນລັດຊະການທີ່ 5 (ພາຍຫຼັງເປັນສົມເດັດພະສີພັດຊະຣິນທາບໍຣົມລາຊິນີນາດ ພະບໍຣົມລາຊະຊົນນະນີພັນປີຫຼວງ)
ແລະໃນພິທີບໍຣົມມະລາຊາພິເສກຂອງ ພະປະຣະເມນທະຣະຣາມາທິບໍດີສີສິນທອນ ມະຫາວະຊິຣາລົງກອນ ພະວະຊິຣະເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ພະລາຊະໂອລົດຂອງພະອົງ ພະອົງຈຶງໄດ້ຮັບການສະຖາປະນາເປັນ ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າສິຣິກິດ ພະບໍຣົມລາຊິນີນາດ ພະບໍຣົມລາຊະຊົນນະນີພັນປີຫຼວງ ເມື່ອວັນທີ່ 5 ພຶດສະພາ ຄ.ສ.2019
ຂະນະຊົງພະເຍົາ.
ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າສິຣິກິດ ພະບໍຣົມລາຊິນີນາດແມ່ນພະລາຊະທິດາພະອົງໃຫຍ່ຂອງໝ່ອມເຈົ້ານັກຂັດຕະມົງຄົນ ກິຕິຍາກອນ (ພາຍຫຼັງເປັນ ພະວໍລະວົງເທີ ພະອົງເຈົ້ານັກຂັດຕະມົງຄົນ ກົມມະໝື່ນຈັນທະບຸລີສຸຣະນາດ ປະສູດແຕ່ໝ່ອມຫຼວງບົວ ກິຕິຍາກອນ (ສະກຸນເດີມ: ສະໜິດວົງ) ເມື່ອວັນທີ່ 12 ສິງຫາ ຄ.ສ. 1932 ນະ ບ້ານຂອງພົນເອກເຈົ້າພະຍາວົງສານຸປະພັດ (ໝ່ອມລາຊະວົງສະທ້ານ ສະໜິດວົງ) ບ້ານເລກທີ່ 1808 ຖະໜົນພະຮາມທີ່ 6 ຕຳບົນວັງໃໝ່ ອຳເພີປະທຸມວັນ ຈັງຫວັດພະນະຄອນ ອັນເປັນບ້ານຂອງພະໄອຍະກາຝ່າຍພະມານດາ (ຍາຍ) ມີພະພີ່ນ້ອງຄື ໝ່ອມລາຊະວົງກັນລະຍານນະກິດ ກິຕິຍາກອນ,ໝ່ອມລາຊະວົງອະດຸນກິດ ກິຕິຍາກອນແລະໝ່ອມລາຊະວົງບຸດສະບາ ກິຕິຍາກອນ
ສຳລັບພະນາມ "ສິຣິກິດ" ໄດ້ຮັບພະລາຊະທານນາມຈາກພະບາດສົມເດັດພະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ມີຄວາມໝາຍວ່າ "ຜູ້ເປັນສີແຫ່ງກິຕິຍາກອນ" ເອິ້ນໂດຍລຳລອງວ່າ "ຄຸນຍິງສິຣິ" ສ່ວນພະບາດສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວຈະຊົງເອິ້ນວ່າ "ແມ່ສິຣິ"
ເມື່ອໝ່ອມລາຊະວົງສິຣິກິດ ມີອາຍຸຮາວ 2 ປີ ຂະນະທີ່ພີ່ລ້ຽງອຸ້ມຢູ່ນັ້ນກໍມີແຂກມາທຳນາຍວ່າ ເດັກຜູ້ຍິງຄົນນີ້ຈະມີບຸນວາດສະໜາໄດ້ເປັນລາຊິນີໃນອະນາຄົດ ດັງທີ່ ທ່ານຜູ້ຍິງເກນຫຼົງ ສະໜິດວົງ ນະ ອະຍຸດທະຍາໄດ້ເລົ່າໄວ້ ຄວາມວ່າ
ສອດຄ້ອງກັບໝ່ອມລາຊະວົງກິຕິວັດທະນາ ປົກມົນຕີ ທີ່ກ່າວເຖິງກ່ຽວກັບໝ່ອມລາຊະວົງສິຣິກິດໄດ້ເລົ່າເລື່ອງດັງກ່າວໃຫ້ເພື່ອນໆ ຈາກໂຮງຮຽນເຊນຟຣັງຊີຊາເວຍຄອນແວນທີ່ຍ້າຍມາຮຽນຕໍ່ທີ່ໂຮງຮຽນມາແຕຣ໌ເດອີວິທະຍາໄລຟັງວ່າມີໝໍດູມາທີ່ຕຳໜັກທ່ານພໍ່ແລ້ວທຳນາຍວ່າຈະໄດ້ເປັນລາຊິນີ ໂດຍທີ່ໝ່ອມລາຊະວົງສິຣິກິດເອງແລະເພື່ອນໆບໍ່ໄດ້ໃສ່ໃຈ ແຕ່ເພື່ອນກໍຂະໜານນາມວ່າ "ລາຊິນີສິຣິກິດ" ມາແຕ່ນັ້ນ ແມ້ນຈະເປັນເລື່ອງຕະຫຼົກຂອງລາຊະກຸນກິຕິຍາກອນ ແຕ່ບໍ່ມີໄຜຄາດເຖິງວ່າໃນອີກ 15 ປີ ຕໍ່ມາຄຳທຳນາຍຂອງແຂກລ້ຽງງົວຜູ້ນັ້ນຈະເປັນຄວາມຈິງ
ໃນລະຫວ່າງຍັງຊົງພະເຍົາ ສະຖານນະການບ້ານເມືອງຍັງບໍ່ສະຫງົບ ເນື່ອງຈາກເພິ່ງພົ້ນຊ່ວງຂອງການປ່ຽນແປງການປົກຄອງ 24 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1932 ໝ່ອມເຈົ້ານັກຂັດຕະມົງຄົນຕ້ອງຊົງອອກລາອອກຈາກລາຊະການທະຫານ ໂດຍລັດຖະບານແຕ່ງຕັ້ງໃກ້ໄປຮັບຕຳແໜ່ງເລຂານຸການເອກປະຈຳລາຊະທູດສະຫຍາມ ນະ ກຸງວໍຊິງຕັນ ດີ.ຊີ. ສະຫະລັດອາເມລິກາ ສ່ວນໝ່ອມຫຼວງບົວເຊິ່ງມີທ້ອງແກ່ຍັງຄົງຢູ່ໃນປະເທດສະຫຍາມ ແຕ່ໄດ້ເດີນທາງໄປນຳຫຼັງຈາກໃຫ້ກຳເໜີດໝ່ອມລາຊະວົງສິຣິກິດໄດ້ 3 ເດືອນໃຫ້ຢູ່ໃນຄວາມດູແລຂອງເຈົ້າພະຍາວົງສານຸປະພັດແລະທ້າວວະນິດາພິຈາລິນີ ບິດາແລະມານດາຂອງໝ່ອມຫຼວງບົວ ດັງນັ້ນ
ຈຶງຕ້ອງຢູ່ໄກຈາກບິດາມານດາຕັ້ງແຕ່ອາຍຸຍັງໜ້ອຍ ບາງຄັ້ງຕ້ອງເດີນທາງໄປຕ່າງຈັງຫວັດ ເຊັ່ນ ຄ.ສ. 1933 ໝ່ອມເຈົ້າອັບສອນສະໝານ ກິຕິຍາກອນ ພະມານດາຂອງໝ່ອມເຈົ້ານັກຂັດຕະມົງຄົນ ໄດ້ຊົງຮັບນັດດາ (ຫຼານ) ຕາມສະເດັດພະບາດສົມເດັດພະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວໄປຢູ່ທີ່ຈັງຫວັດສົງຂາ
ປາຍປີ ຄ.ສ. 1934 ໝ່ອມນັກຂັດຕະມົງຄົນຊົງລາອອກຈາກລາຊະການແລ້ວກັບມາທີ່ປະເທດສະຫຍາມ ຈຶງເຮັດໃຫ້ໝ່ອມລາຊະວົງສິຣິກິດເຊິ່ງຂະນະນັ້ນມີອາຍຸໄດ້ 2 ຊັນສາ 6 ເດືອນ ໄດ້ກັບມາຢູ່ຮວມກັນພ້ອມໜ້າທັງຄອບຄົວ ນະ ຕຳໜັກໃນ ວັງເທເວດ ບໍລິເວນຖະໜົນກຸງກະເສມ ປາກຄອງຜະດຸງກຸງກະເສມ ຣິມແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາ
1.สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ, กรมวิชาการ, กระทรวงศึกษาธิการ, พ.ศ. 2537
2.ธนากิต, พระราชประวัติ 9 รัชกาลและพระบรมราชินี, สุวีริยาสาส์น, พ.ศ. 2542, หน้า 428-447
ສົມເດັດພະສີພັດຊະຣິນທຣາບໍຣົມຊິນີນາດ ພຣະບໍຣົມລາຊະຊົນນະນີພັນປີຫຼວງ ມີພະນາມເດີມວ່າ ພະອົງເຈົ້າເສົາວະພາຜ່ອງສີ(), () ຊົງເປັນພຣະຣາຊທິດາໃນພະບາດສົມເດັດພຣະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ໍປະສູດແຕ່ສົມເດັດພຣະປິຍະມາວະດີ ສີພັດຊະຣິນມາຕາ (ເຈົ້າຈອມມານດາປ່ຽມ) ເມື່ອວັນທີ່ 1 ມັງກອນ ຄ.ສ.1861 ພະອົງຊົງເປັນພະເຈົ້າລູກເທີຊັ້ນນ້ໍອຍ ໂດຍຮັບຣາຊການສະໜອງພຣະເດດພຣະຄຸນເປັນພຣະມະເຫສີໃນພຣະບາດສົມເດັດພຣະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ພ້ອມດ້ວຍພຣະເຊດພະຄິນີ (ເອື້ອຍ) ອີກ 2 ພະອົງ ໄດ້ແກ່ ພຣະອົງເຈົ້າສຸນັນທາກຸມາຣີຣັດ(ສົມເດັດພຣະນາງເຈົ້າສຸນັນທາກຸມາຣີຣັດ ພະບໍຣົມຣາຊະເທວີ) ແລະພຣະອົງເຈົ້າສະຫວ່າງວັດທະນາ (ສົມເດັດພຣະສີສະວະຣິນທິຣາບໍຣົມຣາຊະເທວີ ພະພັນວັດສາໄອຍິກາເຈົ້າ)
ເມື່ອພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວສະເດັດປະພາດເອີລົບ ພະອົງຊົງດຳລົງຕຳແໜ່ງຜູ້ສຳເລັດລາຊະການແທນພະອົງ ແລະໄດ້ຮັບການສະຖາປະນາຂຶ້ນເປັນສົມເດັດພະບໍຣົມລາຊິນີນາດ ເຮັດໃຫ້ພະອົງຊົງເປັນປະຖົມບໍຣົມລາຊິນີຂອງປະເທດໄທ ມີຕຳແໜ່ງເປັນສົມເດັດພະອັກຄະລະມະເຫສີ ຊົງເປັນພະບໍຣົມລາຊະຊົນນີ (ແມ່) ໃນພຣະບາດສົມເດັດພຣະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວແລະພຣະບາດສົມເດັດພຣະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ນອກຈາກນີ້ຍັງຊົງດຳລົງຕຳແໜ່ງເປັນອົງສະພານາຍິກາ ສະພາກາຊາດໄທ ພຣະອົງທຳອິດອີກດ້ວຍ
ພະເຈົ້າລູກເທີໃນລາຊະການທີ່ 4.
ສົມເດັດພະສີພັດຊະຣິນທາບໍຣົມລາຊິນີນາດ ພະບໍຣົມລາຊະຊົນນະນີພັນປີຫຼວງ ແມ່ນພະເຈົ້າລູກເທີພະອົງທີ່ 66 ໃນພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ແລະເປັນລຳດັບທີ່ 4 ເຊິ່ງປະສູດແຕ່ເຈົ້າຈອມມານດາປ່ຽມ (ພາຍຫຼັງໄດ້ຮັບການສະຖາປະນາຂຶ້ນເປັນ ສົມເດັດພະປິຍະມາວະດີ ສີພັດຊະຣິນມາຕາ ຊົງພະລາຊະສົມພົບໃນພະບໍລົມມະຫາລາຊະວັງ ເມື່ອວັນສຸກ ເດືອນອ້າຍ ແຮມ 7 ຄ່ຳ ປີກຸນ ເບນຈະສົກ ຈ.ສ. 1225 ເຊິ່ງກົງກັບວັນທີ່ 1 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1861 ພະອົງໄດ້ຮັບພະລາຊະທານພະນາມຈາກສົມເດັດພະບໍລົມລາຊະບິດາເມື່ອວັນອັງຄານ ເດືອນຍີ່ ແຮມ 10 ຄ່ຳ ໂດຍມີລາຍລະອຽດ ດັງນີ້
"ສຸພະມັດສະດຸ ສົມເດັດພະປໍຣະເມນມະຫາມຸງກຸດພະຈອມເກົ້າເຈົ້າກຸງສະຫຍາມຜູ້ພະບິດາ ຂໍຕັ້ງນາມບຸດຕີຍິງເຊິ່ງປະສູດແຕ່ປ່ຽມເປັນມານດາໃນວັນສຸກ ເດືອນອ້າຍ ແຮມ 7 ຄ່ຳ ປີກຸນ ເບນຈະສົກນັ້ນວ່າດັງນີ້ ພະເຈົ້າລູກເທີ ພະອົງເຈົ້າເສົາວະພາຜ່ອງສີ ວັກບໍລິວານນາມເດີມເປັນອາທິແລະອັນຕະອັກສອນ ຂໍພອນຄຸນພະລັດຕະນະໄຕແລະພອນເທວະດາຮັກສາພະນະຄອນແລະພະລາຊະວັງ ຈົງໄດ້ໂປດໃຫ້ຈະເລີນຊົນມາຍຸພັນສຸກຜົນປະຕິພານສານສິຣິສົມບັດສີສະຫວັດພິພັດມົງຄົນ ສຸພະຜົນພິບູນທຸກປະການ ເທີນ"
ນອກຈາກນີ້ ພະອົງຍັງໄດ້ຮັບພະລາຊະທານພອນເປັນພາສາມະຄົດຈາກພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ເຊິ່ງສົມເດັດພະມະຫາສະມະນະເຈົ້າ ກົມພະຍາວະຊິລະຍານວະໂລລົດໄດ້ຊົງພະນິພົນແປເປັນພາສາໄທໄວ້ວ່າ
"ຂໍທິດາຂອງເຮົາ ເຊິ່ງເປັນບຸດຕີອັນດີຂອງປ່ຽມຄົນນີ້ ຈົງປາກົດໂດຍນາມວ່າໂສພາສຸດທະສິຣິມຕີ (ເສົາວະພາຜ່ອງສີ) ເຖີດ ຂໍເຈົ້າຈົງມີຄວາມສຸກແລະບໍ່ມີໂຮກ ມີອິສະລິຍະຍົດປະເສີດສຸດປາດສະຈາກໂທດ ທີ່ຜູ້ໃດ ຢ່າຄຸມເຫງທຸກເມື່ອ ຈົງເປັນຄົນມັ່ງຄັ່ງ ມີຊັບໃຫຍ່ ມີໂພກສົມບັດຫຼາຍ ຖ້າຄົນເປັນອັນຫຼາຍນິຍົມນັບຖື ຂໍເຈົ້າຈົງຮັກສາກຽດຕິຍົດຂອງບິດາມານດາໄວ້ທຸກເມື່ອ ຈົງທຳນຸບຳລຸງພີ່ນ້ອງຊາຍຍິງອັນດີ ຂໍເປັນອານຸພາບພະລັດຕະນະໄຕມີພະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນຈົງຮັກສາເຈົ້າທຸກເມື່ອເທີນ"
ພະອົງມີພະເຊດຖາແລະພະຂະນິດຖາຮ່ວມພະມານດາທັງສິ້ນ 6 ພະອົງ ໄດ້ແກ່ ພະອົງເຈົ້າອຸນາກັນອະນັນຕະນໍລະໄຊ ພະອົງເຈົ້າເທວັນອຸໄທວົງ ພະອົງເຈົ້າສຸນັນທາກຸມາຣີຣັດ ພະອົງເຈົ້າສະຫວ່າງວັດທະນາ ພະອົງເຈົ້າເສົາວະພາຜ່ອງສີ ແລະ ພະອົງເຈົ້າສະຫວັດດິໂສພົນ
เมื่อครั้งยังทรงพระเยาว์นั้น พระองค์ทรงเป็นผู้ที่มีพระปัญญาที่เฉียบแหลมมาก แต่ก็ทรงไม่เชื่อฟังมากเช่นเดียวกัน เช่น เวลาทรงพระอักษร ก็ทรงไม่ยอมทรงอ่านดัง ๆ พระอาจารย์อ่านถวายไปเท่าใด พระองค์ท่านก็ทอดพระเนตรตามไปเฉย ๆ พระองค์ทรงใฝ่พระทัยในการศึกษาหมั่นซักถามแสวงหาความรู้ด้วยพระวิริยะอุตสาหะและทรงศึกษาวิชาการต่าง ๆ ได้อย่างรวดเร็วอันเป็นเครื่องแสดงถึงการที่
เมื่อพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคต และสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าจุฬาลงกรณ์ กรมขุนพินิตประชานารถ เสด็จขึ้นเถลิงถวัลยราชสมบัติขึ้นเป็นรัชกาลที่ 5 แห่งพระบรมราชจักรีวงศ์ พระฐานันดรศักดิ์ของพระองค์เจ้าเสาวภาผ่องศรี จึงเปลี่ยนเป็น พระเจ้าน้องนางเธอ พระองค์เจ้าเสาวภาผ่องศรี
สมเด็จพระบรมราชินีนาถพระองค์แรก.
พระเจ้าน้องนางเธอ พระองค์เจ้าเสาวภาผ่องศรี เมื่อทรงเจริญพระชันษาขึ้น พระองค์ก็มีพระสิริโฉมงดงาม เป็นที่พอพระทัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระองค์ทรงเข้ารับราชการเป็นพระภรรยาเจ้าในรัชกาลที่ 5 ขณะที่มีพระชนม์ 15 พรรษา โดยมีพระองค์เจ้าหญิง พระเจ้าลูกเธอในรัชกาลที่ 4 ที่รับราชการเป็นพระภรรยาเจ้าในช่วงเวลาที่ใกล้เคียงกับพระองค์ ได้แก่ พระองค์เจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระองค์เจ้าสุขุมาลมารศรี และพระองค์เจ้าสว่างวัฒนา โดยครั้งแรกที่พระองค์ได้รับราชการเป็นพระภรรยาเจ้าในรัชกาลที่ 5 นั้น พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงสถาปนาพระองค์ให้เป็น พระนางเธอ พระองค์เจ้าเสาวภาผ่องศรี และในปีถัดมาก็ได้รับการสถาปนาเป็น พระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระราชเทวี
พระภรรยาเจ้าทั้ง 4 พระองค์มีพระเกียรติยศเสมอกันทุกพระองค์ พระเกียรติยศที่จะเพิ่มพูนนั้นขึ้นอยู่กับการมีสมเด็จพระเจ้าลูกเธอเป็นสำคัญ จนกระทั่ง ในปี พ.ศ. 2423 เกิดเหตุการณ์สิ้นพระชนม์ของพระองค์เจ้าสุนันทากุมารีรัตน์โดยเรือพระประเทียบล่มระหว่างโดยเสด็จแปรพระราชฐานไปยังพระราชวังบางปะอิน จึงทำให้เกิดปัญหาในการจะออกพระนามในประกาศทางราชการ ซึ่งนำมาสู่การจัดระเบียบภายในพระราชสำนักว่าด้วยตำแหน่งพระภรรยาเจ้าให้เป็นที่เรียบร้อย โดยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาพระองค์เจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ เป็น "สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระราชเทวี" ซึ่งถือเป็นสมเด็จพระอัครมเหสีพระองค์แรก และ พระองค์เจ้าสว่างวัฒนา ขึ้นเป็นสมเด็จพระอัครมเหสีพระองค์ต่อไป เฉลิมพระนามาภิไธยว่า "สมเด็จพระนางเจ้าสว่างวัฒนา พระราชเทวี" โดยในวันงานพระเมรุมาศสมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ฯ ก็ได้มีประกาศยืนยันฐานะสมเด็จพระอัครมเหสีให้ปรากฏเด่นชัดยิ่งขึ้นโดยเพิ่มคำว่า “บรม” เข้าไปในคุณศัพท์ของคำว่าราชเทวีอีกหนึ่งคำ ดังนั้น พระนางเจ้าสว่างวัฒนาจึงได้รับการเฉลิมพระนามาภิไธยเป็น "สมเด็จพระนางเจ้าสว่างวัฒนา พระบรมราชเทวี" ซึ่งเป็นตำแหน่งสมเด็จพระอัครมเหสี เนื่องจากพระองค์เป็นพระราชชนนีในสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สมเด็จพระราชโอรสพระองค์ใหญ่ในรัชกาลที่ 5 ส่วนพระองค์เจ้าเสาวภาผ่องศรีนั้นได้รับการสถาปนาเป็น พระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระวรราชเทวี เนื่องจากพระองค์ทรงเป็นพระอัครมเหสีลำดับที่สาม
ภายหลังการสวรรคตของสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมาร พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงสถาปนาสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ พระราชโอรสในพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระวรราชเทวี ขึ้นเป็นสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามมกุฎราชกุมารพระองค์ต่อไป พร้อมทั้งสถาปนาพระอิสริยยศของพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระวรราชเทวี ขึ้นเป็น สมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระอรรคราชเทวี ในฐานะเป็นพระชนนีในสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ พระองค์ใหม่ ซึ่งเป็นพระยศพระอัครมเหสีเช่นเดียวกับสมเด็จพระนางเจ้าสว่างวัฒนา พระบรมราชเทวี
เมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จประพาสยุโรปในปี พ.ศ. 2440 เพื่อตรวจดูแบบแผนราชการแล้วนำมาเปรียบเทียบปรบปรุงการปกครองของราชอาณาจักรสยาม พร้อมกันนั้นก็เพื่อทรงเจริญสัมพันธไมตรีกับอารยประเทศในยุโรป พระองค์จึงทรงมอบหมายให้สมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระอัครราชเทวี ทรงดำรงตำแหน่งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ซึ่งทรงปฏิบัติราชการแผ่นดินได้เรียบร้อยเป็นที่พอพระราชหฤทัยยิ่งนัก ด้วยพระองค์ทรงพระปรีชาสามารถจรรยนุวัติปฏิบัติ ประกอบด้วยพระราชอัธยาศัยสภาพสมด้วยพระองค์เป็นขัติยนารีนาถ และกอปรด้วยพระกรุณภาพยังสรรพกิจทั้งหลายที่ได้พระราชทานปฏิบัติมาล้วนแต่เป็นเกียรติคุณแก่ประเทศสยามทั่วไป จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เฉลิมพระนามาภิไธย จาก สมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระอัครราชเทวี เป็น "สมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระบรมราชินีนาถ" เป็นสมเด็จพระบรมราชินีนาถพระองค์แรกในประเทศไทย
ส่วนคณะที่ปรึกษาราชการแผ่นดิน ประกอบไปด้วย สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าจาตุรนตรัศมี กรมพระจักรพรรดิพงศ์ สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระภาณุพันธุวงศ์วรเดช พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหลวงเทวะวงศวโรปการ พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นดำรงราชานุภาพ และเจ้าพระยาอภัยราชาสยามานุกูลกิจ (โรลังยัคมินส์) โดยมีพระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าประวิตรวัฒโนดม เป็นราชเลขานุการ ผู้สำเร็จราชการแผ่นดิน
สมเด็จพระบรมราชชนนีในรัชกาลที่ 6.
เมื่อพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จขึ้นครองราชสมบัติเป็นพระมหากษัตริย์พระองค์ที่ 6 แห่งราชวงศ์จักรี พระองค์ทรงพระราชดำริว่า พระราชประเพณีได้เคยมีมาเมื่อสมเด็จพระเจ้าแผ่นดินได้เสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติบรมราชาภิเษกใหม่ ได้ทรงสถาปนาพระราชอิสริยยศแลเฉลิมพระปรมาภิไธยสมเด็จพระพันปีหลวงฉลองพระเดชพระคุณเป็นปฐม เพื่อเป็นศุภมงคลและราชสมบัติ พระองค์จึงมีพระบรมราชโองการมารพระบัณฑูรสุรสิงหนาทดำรัสสั่งให้ประกาศเฉลิมพระนามาภิไธยสมเด็จพระบรมราชชนนีว่า "สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนี" บางครั้งออกพระนามว่า "สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพระพันปีหลวง" และทูลเชิญพระองค์เสด็จมาประทับที่พระราชวังพญาไท ซึ่งพระองค์ก็เสด็จประทับที่พระราชวังแห่งนี้จนกระทั่งสวรรคต
สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนี ทรงมีพระราชโอรสและพระราชธิดา 14 พระองค์ ซึ่งต้องมีพระราชภาระในการเลี้ยงดู ซึ่งพระราชโอรส 2 พระองค์คือ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว และพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเสด็จเถลิงถวัลย์ราชสมบัติ เป็นพระเจ้าแผ่นดิน อีกทั้งพระราชโอรสองค์อื่น ๆ ก็ได้เดินตามรอยเบื้องพระยุคลบาท นำพาความเจริญสู่ชาติบ้านเมืองเป็นอันมาก อาทิ สมเด็จเจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ ซึ่งนับว่าพระองค์เป็นพระบิดาผู้พระราชทานกำเนิดโรงเรียนเสนาธิการทหารบก
หลังจากที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคตนั้น สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนี ก็ทรงทุกข์ระทมในพระราชหฤทัย ทำให้พระองค์ทรงประชวรและปฏิบัติพระราชกรณียกิจไม่ได้มากหลังจากนั้น พระองค์ต้องประทับอยู่แต่ที่พระราชวังพญาไท ไม่ให้ผู้ใดรบกวน ห้ามไม่ให้รถยนต์ รถม้าถนนใกล้ขับเคลื่อนเสียงดังโดยเด็ดขาด เหตุที่ห้ามก็เพราะว่า พระองค์จะทรงบรรทมหลับในเวลากลางวัน แม้แต่เสียงนกร้อง ก็ต้องมีข้าราชบริพารในวังเอาไม้ส่องไปเป่าไล่ เพื่อไม่ให้ส่งเสียงรบกวนพระองค์ นายแพทย์สมิธ ซึ่งเป็นแพทย์ชาวอังกฤษที่มีหน้าที่ถวายการรักษาพระอาการของสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนี เขียนไว้ในหนังสือ
"A physician at the court of Siam" ว่า
"พระนางตื่นบรรทมระหว่างหกโมงถึงสองทุ่ม เมื่อทรงเปลี่ยนฉลองพระองค์เสร็จแล้วเจ้าพนักงานก็จะโทรศัพท์มาตามหมอสมิธที่บ้าน เพื่อให้มาตรวจพระอาการ ถ้ามีอาการประชวรก็จะจัดยาให้ แต่ถ้าไม่มีอาการประชวร พระนางก็ทรงโปรดสนทนาเกี่ยวกับประเทศต่าง ๆ ในยุโรป ทรงมีความรู้อย่างดีเลิศเกี่ยวกับพระราชวงศ์ในมหาประเทศต่าง ๆ ในด้านตะวันตกของโลก ไม่ทรงโปรดอ่านหนังสือเอง แต่จะให้ข้าราชบริพารอ่านให้ฟังเสมอ ก่อนบรรทม จะต้องมีคนอ่านวรรณคดีหรือหนังสือพิมพ์ถวาย"
สวรรคต.
สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนี ทรงพระประชวรเรื้อรัง มีพระอาการไข้ รวมทั้งมีพระอาการพิษขึ้นในพระอันตะ (ลำไส้ใหญ่) และการที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคตนั้น ได้นำความวิปโยคแสนสาหัส ที่กระทบกระเทือนพระราชหฤทัยและการที่พระองค์ประทับอยู่แต่ประแท่นบรรทม ทรงไม่ออกกำลังพระวรกาย ทำให้มีน้ำหนักพระองค์มาก จึงทำให้กระดูกเปราะ จะเสด็จไปที่ใดก็ลำบากและพระองค์ทรงพระประชวรอยู่เนือง ๆ มีพระโรคาพาธมาประจำพระองค์คือ พระวักกะอักเสบเรื้อรัง ซึ่งแพทย์หลวง ได้ถวายการรักษาอย่างดีตลอดมา แต่พระอาการไม่ดีขึ้นได้ นายแพทย์สมิธ นายแพทย์ประจำพระองค์ เล่าว่า
"คืนหนึ่งพระนางป่วยหนัก มีอาการอาเจียรทั้งคืน พอตีสองพระนางสิ้นสติปลุกไม่ตื่น มีอาการไข้ขึ้นสูงไม่ได้สติ แต่พระวรกายยังอาเจียร เปรียบเสมือนคนหลับแต่ยังอาเจียรตลอด"
นายแพทย์สมิธระบุว่าเป็นเพราะพระยกนะ (ตับ) วายหรือพระยกนะเสีย ทุกฝ่ายทั้งแพทย์ และข้าราชบริพารช่วยกันเต็มที่ ที่จะรักษาพระองค์ แต่ในเวลา แปดนาฬิกาตอนเช้าวันต่อมา ก็เสด็จสวรรคต มีบันทึกว่า สมเด็จพระอนุชาธิราช เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถได้ทรงอยู่ดูแลพระมารดาทั้งคืนจนรุ่งเช้า เมื่อข่าวการประชวรหนักของพระองค์ พระโอรส พระประยูรญาติและ ข้าราชบริพารต่างก็มาเฝ้าดูแลพระอาการด้วยความห่วงใย โอรสพระองค์เดียวที่ไม่ได้เสด็จมาเลยก็คือ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีทรงประชวรไข้พระวรกาย ทนพิษไม่ได้ จึงเสด็จสวรรคตวันจันทร์ที่ 20 ตุลาคม พ.ศ. 2462 พระชนมายุ 55 พรรษา ณ พระตำหนักพระราชวังพญาไท
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยพระบรมวงศานุวงศ์สรงน้ำพระบรมศพ และโปรดเกล้าฯ ให้อัญเชิญพระโกศพระบรมศพประกอบพระลองทองใหญ่ขึ้นประดิษฐานไว้ ณ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท มุขตะวันตก ภายในพระบรมมหาราชวัง เพื่อทรงบำเพ็ญพระราชกุศลอุทิศถวายสนองพระเดชพระคุณสมเด็จพระบรมราชชนนีและทรงโปรดให้มีการพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ ณ พระเมรุมาศท้องสนามหลวง เมื่อวันที่ 24 พฤษภาคม พ.ศ. 2463 และได้อัญเชิญพระบรมราชสรีรางคารมาประดิษฐาน ณ วัดราชาธิวาสราชวรวิหาร ภายในพระอุโบสถ
พระราชบุตร.
พระองค์มีพระราชโอรสพระราชธิดาทั้งสิ้น 14 พระองค์ โดยเป็นพระราชโอรส 7 พระองค์ พระราชธิดา 2 พระองค์ และตกเสีย 5 พระองค์ โดย
พระราชจริยวัตร.
สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงมีพระราชหฤทัยตั้งมั่นอยู่ในราชจริยธรรม จนเป็นที่ไว้วางพระราชหฤทัยและทรงเมตตากรุณาอย่างที่สุด ซึ่งสามารถจำแนกพระราชจริยวัตร โดยสังเขปดังนี้
จากการที่สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ ทรงได้รับการสถาปนาไว้ในตำแหน่งพระมเหสีตั้งแต่ทรงพระเยาว์ และการที่พระองค์ทรงรู้พระทัยพระราชสวามี โดยได้ทรงถวายงาน และรับใช้ใกล้ชิดเสมอ จึงเป็นที่ทรงโปรดปราน โดยเฉพาะในห้วงเวลาที่วิกฤตต่าง ๆ พระองค์ก็ทรงแบ่งเบา พระราชภาระและทรงกอบกู้สถานการณ์ได้เสมอ อาทิ ในห้วงที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงมีความทุกข์ในพระราชหฤทัยอย่างแสนสาหัส โดยทรงเก็บพระองค์แต่ในที่ซึ่งมิมีผู้ใดกล้าเข้าเฝ้าในห้วงที่สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี สิ้นพระชนม์ด้วยเหตุเรือพระที่นั่งล่มในแม่น้ำเจ้าพระยา ขณะเสด็จสู่พระราชวังบางปะอิน เมื่อวันที่ 30 พฤษภาคม พ.ศ. 2423 นั้น พระองค์ก็ทรงเอาพระทัยใส่ และทรงเข้าเฝ้าด้วยพระอุตสาหะ จนพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงคลายระทมทุกข์ ทรงพระเกษมสำราญ สามารถบริหารราชการแผ่นดินต่อไปได้ในที่สุด หรือในห้วงที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงประชวรหนักใกล้สวรรคต พระองค์ก็ทรงเฝ้าถวายการดูแล เป็นแม่กองควบคุมการถวายพยาบาล มิได้ห่าง จนกระทั่งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสู่สวรรคาลัย
สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวงทรงให้เกียรติพระเชษฐภคินีโดยมิเคยเสด็จพระราชดำเนินนำหน้า และทรงหมอบถวายบังคมสมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า เมื่อเสด็จออกท่ามกลางพระบรมวงศานุวงศ์ฝ่ายใน ด้วยความเคารพเสมอ
พระองค์ทรงมีน้ำพระทัยกว้างโดย มิเคยรังเกียจข้าบาทบริจาริกาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เพื่อให้พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่ทรงสบายพระราชหฤทัยในการบริหารบ้านเมือง ซึ่งพระตำหนักที่พระองค์ประทับนั้นกล่าวกันว่าเป็นที่ที่มีความสนุกสนานครื้นเครงที่สุดในวังหลวง ข้าหลวงพนักงานก็มีการทำงาน ฝีมือกันมาก โดยมีข้าบาทบริจาริกาที่สังกัดในพระตำหนักของพระองค์นี้ประกอบด้วย เจ้าจอมมารดาชุ่ม เจ้าจอมมารดาเลื่อน เจ้าจอมมารดาแส เจ้าจอมอ้น และเจ้าจอมศรีพรหม ด้วยน้ำพระทัยที่เมตตานี้ จึงมีผู้เข้าถวายตัวและถวาย ลูกหลานอยู่ในพระราชสำนักจำนวนมากหลายรุ่น
สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงเป็นครูผู้บำเพ็ญวิทยาทานต่อเหล่าพระประยูรญาติราชนัดดาเชื้อพระวงศ์และเยาวกุมารีทั้งหลาย ทรงสนพระราชหฤทัยในงานพัฒนาสตรี ซึ่งในห้วงดังกล่าว มีโรงเรียนสำหรับเด็กหญิงเพียงแห่งเดียว คือโรงเรียนกุลสตรีวังหลัง ก่อตั้งโดยคณะผู้สอนคริสต์ศาสนาจากสหรัฐอเมริกา
พระองค์ทรงสนพระทัยงานทางศิลปะ งานคหกรรมศาสตร์ ด้านต่าง ๆ อาทิ งานเย็บปัก ถักร้อย งานดอกไม้ งานปรุงเครื่องร่ำน้ำหอม งานแกะสลักผลไม้ งานปักสะดึงตลอดจนวรรณคดี ทั้งยังโปรดศิลปะทางดนตรี นาฏศิลป์ และทรงดูแลการจัดสร้างพร้อมทั้งทรงรับพระราชภาระในงาน พิธีเฉลิมฉลอง พระตำหนักสวนสี่ฤดู พระราชวังดุสิต และพระที่นั่งวิมานเมฆ
ในส่วนของพระภูษาทรงนั้นทรงโปรดชุดไทยเดิม เมื่อมิได้ทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจ โดยทรงโปรดสีที่ไม่ฉูดฉาด เครื่องประดับ ก็มิทรงโปรดประดับเกินงาม ซึ่งพระองค์ทรงดัดแปลงผสมผสานรูปแบบตะวันตก ให้เกิดความงดงามพอดี และเข้ากับสมัย ซึ่งทำให้บรรดาพระบรมวงศานุวงศ์ และกุลสตรีชาววังดำเนินรอยตามพระราชนิยม อันก่อให้เกิดความกลมกลืน ทั้งแบบไทยและสากล นับว่าพระองค์ทรงเป็น “ผู้นำศิลปะการแต่งกายของสตรีไทย ในยุคที่ก้าวสู่ความทัดเทียมอารยประเทศ” อย่างแท้จริง
การศึกษา.
สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงสนพระทัยในการพัฒนาสตรีและทรงมีพระราชดำริว่าความรุ่งเรืองของบ้านเมืองย่อมอาศัยการศึกษาเล่าเรียนที่ดี ดังนั้นในปี พ.ศ. 2444 จึงทรงบริจาคพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์จัดตั้งโรงเรียนสำหรับเด็กหญิงแห่งที่สองขึ้นในกรุงเทพมหานคร ทรงพระราชทานชื่อว่า “โรงเรียนสตรีบำรุงวิชา” และในปี พ.ศ. 2447 ทรงเปิดโรงเรียนสำหรับกุลธิดาของข้าราชสำนักและบุคคลชั้นสูงคือ “โรงเรียนสุนันทาลัย” ให้การอบรมด้านการบ้านการเรือน กิริยามารยาท และวิชาการต่าง ๆ อีกทั้งทรงจ่ายเงินเดือนครู และค่า ใช้สอยต่าง ๆ สำหรับเป็นค่าเล่าเรียนแก่กุลบุตรกุลธิดาของข้าราชการใหญ่น้อยและราษฎรอีก เป็นจำนวนมาก ทรงบริจาคพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์ให้ตั้งโรงเรียน และจ่ายเงินเดือนครูในโรงเรียนต่าง ๆ เช่น
ศาสนา.
สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงเป็นองค์อัครศาสนูปถัมภิกาในบวรพุทธศาสนา โดยบำเพ็ญพระราชกุศลมิได้ขาดทรงบริจาคพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์เพื่อสร้างเจดีย์วัตถุ พระพุทธรูป พระธรรมคัมภีร์ เช่น พระไตรปิฎกสยามรัฐในรัชกาลที่ห้า ทรงสร้างพระวิหารสมเด็จที่วัดเบญจมบพิตร และปฏิสังขรณ์พระอารามต่าง ๆ ทั้งในพระนครและหัวเมืองต่าง ๆ แม้พระพุทธเจดียฐาน นอกพระราชอาณาจักรก็ได้ทรงปฏิสังขรณ์ด้วยกัน
โดยนอกจากการบำเพ็ญพระราชกุศลเป็นพิเศษตามพระราชจารีตประเพณีที่จัดขึ้น อาทิ วันประสูติ พระราชพิธีโสกัณฑ์ และ วันสำคัญอื่น ๆ แล้ว ยังได้ทรงบริจาคพระราชทรัพย์ถวายเป็นกิจวัตรแด่พระภิกษุสงฆ์และสามเณร พร้อมทั้งพระราชทานค่าน้ำประปา ค่าชำระปัดกวาด รักษาพระอาราม และการทำนุบำรุงซ่อมแซม ดูแลรักษาอย่างสม่ำเสมอมิได้ขาด
การเสด็จประพาสทั้งภายในและต่างประเทศ.
สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง มักตามเสด็จพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จพระราชดำเนินประพาสหัวเมืองชนบทในพระราชอาณาจักรเพื่อเยี่ยมเยียนราษฎรในชนบท และเสด็จประพาสต่างประเทศเสมอ ๆ ซึ่ง บางคราวต้องเสด็จพระราชดำเนินรอนแรมไปในถิ่นทุรกันดาร การคมนาคมไม่สะดวกเช่นในปัจจุบัน โดยต้องเสด็จผ่านบ้านป่า บางคราว ต้องทรงช้าง ทรงม้าหรือประทับเกวียนเป็น พระราชพาหนะ ซึ่งพระองค์มิได้ทรงหวาดหวั่น ตามเส้นทางเสด็จพระราชดำเนินดังกล่าวนั้น ประชาราษฎรจะมาเฝ้ารับเสด็จ และเมื่อพระองค์ทรงพบเห็นก็ทรงพระราชทานเครื่องอุปโภคบริโภคให้กับราษฎร ตลอดจนที่แห่งใดที่ถนนหนทาง สะพานหรือที่สาธารณะอื่น ๆ ชำรุดทรุดโทรม ก็ทรงบริจาคพระราชทรัพย์ ส่วนพระองค์ทะนุบำรุงซ่อมสร้างให้ดีขึ้น ส่วนตำบลใดขาดน้ำบริโภคใช้สอย ก็โปรดเกล้าฯ ให้ขุดบ่อน้ำสาธารณะ และปีใดที่มีอากาศหนาวก็ทรงพระราชทานผ้าห่มกันหนาว รวมทั้งตำบลใดที่ขาดแคลนหมอและยารักษาโรคก็จะโปรดเกล้าพระราชทานพระราชทรัพย์ ให้ข้าราชบริพารจัดซื้อมาแจกจ่าย
ในการเสด็จประพาสนอกพระราชอาณาจักรนั้น พระองค์ก็ทรงตามเสด็จด้วยในบางครั้ง เช่น การเสด็จประพาสเมืองสิงค์โปร์ ชวา และมลายู
การแพทย์และพยาบาล.
สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงมีความห่วงใยความเจ็บไข้ได้ป่วยของราษฎรและทหารเป็นอย่างยิ่ง โดยทรงสนับสนุนการก่อตั้งโรงพยาบาลศิริราชซึ่งนับว่าเป็นโรงพยาบาลแห่งแรกของประเทศไทย และพระราชทานทรัพย์ส่วนพระองค์ ตั้งโรงเรียนแพทย์ผดุงครรภ์ขึ้นในโรงพยาบาลแห่งนี้สำหรับเป็นสถานศึกษาวิชาพยาบาลและผดุงครรภ์ของสตรี ทั้งยังทรงจ่ายเงินเดือนแพทย์ มิชชั่นนารี ช่วยเหลือค่าใช้จ่าย ตลอดจนค่าอาหารของนักเรียน และพระราชทานเงินให้แก่หญิงอนาถา ที่มาคลอดบุตรในโรงพยาบาลศิริราชเพื่อเป็นค่าใช้สอยทุกคน
พระองค์ทรงเป็นผู้นำชักชวนสตรีไทย ให้เลิกการคลอดบุตรในลักษณะที่ต้องอยู่ไฟมาใช้วิธีการพยาบาลแบบสากล ที่สุขสบายและได้ผลดีกว่า นอกจากนี้พระองค์ยังมีพระราชดำริจัดตั้งสภาอุณาโลมแดงและได้ทรงบริจาคพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์จัดสร้างขึ้นใน พ.ศ. 2436 เพื่อเป็นศูนย์กลางบรรเทาทุกข์ช่วยเหลือผู้เจ็บป่วย ซึ่งต่อมาภายหลังที่ได้เกิดความขัดแย้งระหว่างประเทศไทยกับประเทศฝรั่งเศส เรื่องเขตแดนริมฝั่งแม่น้ำโขง เมื่อ พ.ศ. 2436 อันนำมาซึ่งการบาดเจ็บให้กับทหารและราษฎรจำนวนมาก สภาอุณาโลมแดง ได้เป็นศูนย์กลางในการบรรเทาทุกข์ลงอย่างมาก หลังจากวิกฤตการณ์ดังกล่าว สภาอุณาโลมแดง จึงใช้ชื่อว่า สภากาชาดสยาม ซึ่งแปรเปลี่ยนเป็น โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์และสภากาชาดไทยในปัจจุบัน ซึ่งนับว่าเป็นองค์กรสาธารณประโยชน์ องค์กรแรกในประเทศไทย ทั้งนี้สมเด็จพระนางเจ้าสว่างวัฒนา พระบรมราชเทวี (สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า) เป็นสภาชนนี และพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระวรราชเทวี (สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง) ทรงดำรงตำแหน่งสภานายิกา ซึ่งพระองค์ได้ทรงดำรงตำแหน่งองค์สภานายิกาสืบต่อมารวมเวลาถึง 26 ปี อีกทั้งพระองค์ยังได้ทรงบริจาคพระราชทรัพย์ แก่โรงพยาบาลหลายแห่งทั้งใน กรุงเทพมหานคร และต่างจังหวัด
การทหาร.
สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงโปรดการขี่ม้าและโปรดการทหาร โดยมักจะเสด็จไปทอดพระเนตรการซ้อมรบหรือที่เรียกว่า “การประลองยุทธ” ในต่างจังหวัดเกือบทุกปี บางครั้งประทับร่วมเสวยพระกระยาหาร ในเต้นท์ผู้บัญชาการรบท่ามกลางแม่ทัพนายกอง และเคยมีพระราชดำรัสในเวลาการชุมพลทหารครั้งใหญ่ ตอนหนึ่งว่า “ถึงแม้ฉันเป็นหญิงก็จริง แต่ก็มีใจเหมือนท่านทั้งหลายซึ่งเต็มไปด้วยความรักชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ เมื่อมีเหตุการณ์ใดเกิดขึ้น ในเวลาหนึ่งเวลาใดก็ดี ฉันตั้งใจที่จะ ช่วยเหลือผู้เป็นนักรบอยู่เสมอไม่ถอยเลย” พระองค์มีพระราชหฤทัยห่วงใยในความทุกข์สุขของทหาร โดยพระราชทานเครื่องอุปโภค บริโภคแก่เหล่าทหาร หรือเมื่อทหารประสบอุปัทวเหตุ เจ็บป่วย ก็จะทรงส่งแพทย์หลวงไปรักษา
ในปี พ.ศ. 2454 ซึ่งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวและพระองค์ ได้เสด็จพระราชดำเนินเปิดทางรถไฟ สายกรุงเทพมหานครถึงจังหวัดนครราชสีมา และได้เข้าไปในค่ายทหาร ทรงเปิดสโมสรนายทหาร และทรงพระราชทานนามว่า "สโมสรร่วมเริงไชย" และทอดพระเนตรการแสดง ของหน่วยทหารต่าง ๆ ในค่ายบริเวณหนองบัว โดยกรมทหารม้าที่ 5 ได้ทำการแสดงบนหลังม้า และทำการแปรขบวน กองร้อย ทหารม้าทั้งกองร้อย โดยได้ควบม้าฮ่อเข้ามาหยุดแสดง ความเคารพต่อหน้าที่ประทับ เป็นที่พอพระราชหฤทัย ของสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ เป็นอย่างยิ่ง จึงได้ทูลขอ หน่วยทหารม้าหน่วยนี้ เป็นหน่วยรักษาพระองค์ แต่พระบาทสมเด็จพระจุลเจ้าเกล้าเจ้าอยู่หัว ยังมิได้ทรงพระราชทาน เนื่องจากยังไม่เคยมีในพระราชประเพณีมาก่อน ครั้นต่อมา ในปีพ.ศ. 2445 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ได้ทรงถวายตำแหน่งผู้บังคับการพิเศษกรมทหารม้าที่ 5 (ปัจจุบัน ได้แปรสภาพหน่วยเป็น กองพันทหารม้าที่ 6) แด่สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนี ตามคำสั่งกลาโหม ที่ 373/26471 ลงวันที่ 6 มีนาคม พ.ศ. 2545 เรื่อง ถวายตำแหน่งผู้บังคับการพิเศษ ความว่า
"พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณารับตำแหน่งผู้บังคับการพิเศษ กรมทหารปืนใหญ่ที่ 1 รักษาพระองค์ กรมทหารปืนใหญ่ที่ 6 กรมทหารปืนใหญ่ที่ 10 กรมทหารราบที่ 7 กรมทหารราบที่ 8 กรมทหารราบที่ 9 ทรงถวายตำแหน่งผู้บังคับการพิเศษ กรมทหารม้าที่ 5 แด่สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนี พระราชทานตำแหน่งผู้บังคับการพิเศษ กรมทหารม้าที่ 2 แด่สมเด็จพระนางเจ้าน้องนางเจ้าฟ้ากรมหลวงเพ็ชรบุรีราชสิรินทร ทั้งนี้เพื่อเป็นเกียรติแก่กรมนั้นและกองพลซึ่งกรมนั้นสังกัดอยู่ เพราะฉะนั้นให้เจ้าหน้าที่จ่าย อักษรพระนามาภิไธยย่อ ว.ป.ร. ให้แก่ทหารในกรมทหารปืนใหญ่ที่ 1 รักษาพระองค์ กรมทหารปืนใหญ่ที่ 6 กรมทหารปืนใหญ่ที่ 10 กรมทหารราบที่ 7 กรมทหารราบที่ 8 กรมทหารราบที่ 9 ติดบ่ายศตามระเบียบ"
อนึ่งทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้กรมทหารม้าที่ 5 ติดพระนามาภิไธยย่อ ส.ผ. ของสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนี เพราะฉะนั้นให้เจ้าหน้าที่จัดทำและจ่ายให้ กรมทหารม้าที่ 5 จึงได้รับโปรดเกล้าให้ติดอักษรพระนามาภิไธยย่อ ส.ผ. ซึ่งเป็นอักษรย่อขององค์สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนี กลางอินทรธนูทั้งสองข้าง (ต่อมาได้ปรับเปลี่ยนมาประดับที่หน้าอกเบื้องขวาในปัจจุบัน) และในปี พ.ศ. 2456 สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ ทรงพระยศนายพันเอก และได้พระราชทานเงินจำนวน 44,000 บาท เพื่อสร้างโรงม้าขึ้น ในกรมทหารม้าที่ 5 ต่อมากระทรวงกลาโหม ได้ส่งนายดาบจัน เลิศพยาบาล ซึ่งเป็นสัตวแพทย์ ที่สำเร็จการศึกษาจากยุโรปมาประจำหมวดสัตวแพทย์ จึงนับว่าได้เริ่มมีการใช้ยารักษาม้าแบบแผนปัจจุบันเป็นครั้งแรก
การเกษตร.
สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงสนพระทัยและทรงโปรดด้านการเกษตร ทรงโปรดให้เลี้ยงไก่พันธุ์ ธัญพืช ไม้ดอก ไม้ประดับในบริเวณที่ประทับ
และสำหรับการปลูกข้าวนั้น พระองค์ทรงโปรดเป็นพิเศษ ถึงกับทรงทำด้วยพระองค์เองที่นาหลวงทุ่งพญาไท ซึ่งพระองค์มักจะนำพระบรมวงศานุวงศ์เสด็จไปทรงดำนาเพื่อเป็นการประเดิมชัยในฤดูการทำนา
ความสนพระทัยของสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ที่เกี่ยวกับการทำนา คือในช่วงปลายสมัยรัชกาลที่ 5 ได้ทรงสนพระทัยในเรื่องการทำนา ได้ทรงทำนาที่ทุ่งพญาไทซึ่งจัดเป็นนาหลวง มีเรื่องปรากฏในพระราชหัตถเลขาในรัชกาลที่ 5 ที่พระราชทานเจ้าดารารัศมี ในตอนหนึ่งมีความว่า "กำลังคิดทำนาที่ปลายถนนซังฮี้ในทุ่ง ได้ลงมือซื้อควายเสร็จแล้ว"
และในฉบับลงวันที่ 11 สิงหาคม ร.ศ. 128 มีความว่า "บางกอกเวลานี้ฝนชุกเกือบจะไม่เว้นวัน เรื่องสนุกของชาววังนั้นคือ กำลังคลั่งทำนา ตั้งแต่แม่เล็ก เป็นต้นลงดำเอง เลี้ยงดูกันเป็นหลายวัน ข้อที่เกลียดโคลนเลนนั้นหายหมด ทำได้คล่องแคล่ว ที่โรงนาเป็นที่สบาย องค์อัจฉรและนางชุ่มผลัดกันไปอยู่ที่นั้น พื้นสบายดีขึ้นที่งสองคน องค์อัจฉรถึงเดินได้ไกล ๆ เจ้านายที่เจ็บไข้ออดแอดต่างคนต่างสบายขึ้น เห็นจะเป็นด้วยได้เดินได้ยืนมากนั้นเอง" (พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเรียกสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวงว่า "แม่เล็ก")
ด้านสาธารณประโยชน์.
สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวงได้ทรงมีพระราชดำริทรงสร้างสะพานเสาวนีย์ ซึ่งเป็นสะพานข้ามคลองริมทางรถไฟสายเหนือเชื่อมถนนศรีอยุธยาให้ติดต่อกันตลอด เมื่อคราวเฉลิมพระชนมพรรษา 48 พรรษา พ.ศ. 2454 กรมโยธาธิการได้ออกแบบและสร้างถวายตามพระราชเสาวนีย์ ต่อมาในปี พ.ศ. 2460 พระองค์ได้บริจาคพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์ โปรดให้สร้างรูปพระนางธรณีบีบมวยผม ประทานให้เป็นสาธารณสมบัติให้ประชาชนได้ใช้น้ำสะอาดบริโภค โดยน้ำจะไหลจากมวยผมพระแม่ธรณี ลงหม้อน้ำขนาดใหญ่ ปัจจุบันพระแม่ธรณีบีบม้วยผม นับเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ เป็นที่เคารพบูชาของประชาชน ซึ่งรูปพระนางธรณีบีบมวยผมนี้ตั้งอยู่ที่หัวมุมถนนใกล้สะพานผ่านพิภพลีลากับที่โรงพยาบาลปัญจมาธิราชอุทิศ ที่พระนครศรีอยุธยา และบ่อน้ำที่หัวหิน
ในปี พ.ศ. 2445 สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ได้ทรงตามเสด็จพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จพระราชดำเนินเปิดทางรถไฟ สายกรุงเทพฯ ถึงนครราชสีมา
พระพุทธรูปประจำพระชนมวาร.
พระพุทธรูปประจำพระชนมวาร สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง สร้างปี พ.ศ. 2438 หล่อด้วยสัมฤทธิ์ กะไหล่ทอง องค์พระสูง 21.35 เซนติเมตร ปัจจุบันอัญเชิญพระพุทธรูปประจำพระชนมวารสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีคู่กับพระโกศพระอัฐิ ในงานบำเพ็ญพระราชกุศลทักษิณานุปทาน และการพระราชพิธีสงกรานต์ เป็นต้น เป็นพระพุทธรูปปางรำพึง ซึ่งเป็นปางประจำวันศุกร์
พระราชานุสาวรีย์.
หลังจากที่สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวงเสด็จสวรรคตแล้วนั้น พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวก็ได้ทรงมีพระราชดำริให้สร้างพระราชานุสาวรีย์ขึ้นหลายแห่ง เพื่อเป็นที่ระลึกถึงสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ โดยแต่ละแห่งนั้น เป็นสถานที่ที่สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวงเคยเสด็จไปประทับ หรือเป็นสถานที่ที่สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถทรงพระราชทานพระราชทรัพย์ในการก่อสร้างขึ้น ซึ่งพระราชานุสาวรีย์บางแห่งก็ได้จัดสร้างขึ้นภายหลังสมัยรัชกาลที่ 6 พระราชานุสาวรีย์ที่สำคัญได้แก่
โรงเรียนวิเชียรมาตุ.
จากสมุดหมายเหตุรายวันเล่มแรกของโรงเรียน ถูกบันทึกไว้เป็นความสรุปได้ว่า เมื่อวันที่ 21 สิงหาคม พ.ศ. 2455 สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ เสด็จประพาสจังหวัดตรัง ประทับพักผ่อนสำราญพระราชอิริยาบถ ณ ตำหนักผ่อนกาย ทรงปรารภว่า พื้นภูมิทำเลตำบลทับเที่ยงนี้เหมาะสมดี ควรมีสถานศึกษาไว้เพาะปลูกปัญญาแก่กุลบุตรกุลธิดาสืบไป จึงได้พระราชทานทรัพย์สินส่วนพระองค์เป็นเงิน 4,000 บาท ให้ผู้ว่าราชการจังหวัดตรัง สร้างโรงเรียนขึ้น และพระราชทานนามให้ว่า "โรงเรียนวิเชียรมาตุ" ซึ่งหมายความถึง "พระราชชนนีของพระปรเมนทรมหาวชิราวุธพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัว"
โรงเรียนราชินีบูรณะ.
โรงเรียนราชินีบูรณะก่อตั้งครั้งแรกใน พ.ศ. 2457 โดยใช้ชื่อโรงเรียนว่า "สตรีวิทยา" จากนั้นในปี พ.ศ. 2460 โรงเรียนได้ถูกเพลิงไหม้ จึงได้ให้คุณหญิงทองอยู่ สุนทราชุน เข้ารับพระราชทานทรัพย์ พร้อมที่ดินจากสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถพระพันปีหลวง มาสร้างโรงเรียนรวมถึงอาคารเรียนตามแปลนของกระทรวงธรรมการในสมัยนั้น และจัดพิธีเปิดอย่างเป็นทางการในวันที่ 10 มิถุนายน พ.ศ. 2462 โดยสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถพระพันปีหลวง โปรดเกล้าฯ ให้พระเจ้าวรวงศ์เธอกรมหมื่นพิทยลาภพฤฒิยากร เสด็จแทนพระองค์ และพระราชทานนามโรงเรียนแห่งนี้ว่า "โรงเรียนราชินีบูรณะ" นับแต่นั้นเป็นต้นมา
วิทยาลัยอาชีวศึกษาเสาวภา.
วิทยาลัยอาชีวศึกษาเสาวภา เดิมคือ "โรงเรียนเสาวภา" จัดตั้งขึ้นด้วยพระมหากรุณาธิคุณของสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนี พระพันปีหลวง (พระนามเดิม พระองค์เจ้าเสาวภาผ่องศรี) ทรงบริจาคพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์ตั้งโรงเรียนสำหรับสตรี และพระราชทานพระนามาภิไธยของพระองค์เป็นชื่อโรงเรียน ต่อมา เมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2523 กระทรวงศึกษาธิการ ได้เปลี่ยนชื่อเป็น “วิทยาลัยอาชีวศึกษาเสาวภา”
เหรียญราชินี.
เหรียญราชินี มีอักษรย่อว่า ส.ผ. จัดเป็นเหรียญที่ระลึกสร้างขึ้นในปี พ.ศ. 2440 ปัจจุบันจัดเป็นเหรียญที่พ้นสมัยพระราชทาน
เหรียญราชินี เป็นเหรียญที่สมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระบรมราชินีนาถ (พระอิสริยศในขณะนั้น) ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นโดยได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาตจาก พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยขณะนั้นทรงเป็นผู้สำเร็จราชการต่างพระองค์ ระหว่างที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จประพาสยุโรปครั้งที่ 1 ในเดือนเมษายน - ธันวาคม พ.ศ. 2440
เหรียญราชินี มีชั้นเดียว เป็นเหรียญเงินรูปกลม ด้านหน้า มีพระนามาภิไธยย่อ "ส.ผ." ไขว้ ด้านหลัง มีคำว่า "พระราชทาน" อยู่ขอบเบื้องบน ขอบเบื้องล่างมีคำว่า "ร.ศ.116" ตรงกลางเป็นพื้นเงินเกลี้ยงสำหรับจารึกนามผู้ได้รับพระราชทาน
เหรียญที่ระลึกเฉลิมพระชนมพรรษา.
เหรียญที่ระลึกเฉลิมพระชนมพรรษาสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง สร้างขึ้นใน พ.ศ. 2456 เป็นเหรียญที่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างเป็นที่ระลึกเนื่องในวโรกาสพระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษาสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวงทรงมีพระชนมพรรษครบ 50 พรรษา เหรียญนี้เรียกกันโดยทั่วไปว่า "เหรียญหมู"
อนึ่งเหรียญนี้สร้างขึ้น 2 แบบ อีกแบบหนึ่งต่างกันเฉพาะที่ข้อความที่ด้านหลัง ดังนี้ "'งานเฉลิมพระชนมพรรษา" " "สมเด็จพระศรีพัชรินทรา" "บรมราชินีนาถ" "พระบรมราชชนนีพระพันปีหลวง"
ตัวเหรียญนั้นมีลักษณะ กลมแบน ขอบเรียบ มีห่วงอยู่ด้านบน ด้านหน้าเป็นรูปหมูลงยาสีชมพู ยืนแท่น หันหน้าทางซ้ายของเหรียญริมขอบมีข้อความว่า "ปีกุน พ.ศ. ๕๖ ของสิ่งนี้เป็นที่รฦก" "ว่าล่วงมาครบ ๕๐ ปีบริบูรณ์" ด้านหลังกลางเหรียญเป็นรูปจักรีริมขอบมีข้อความซ้อน 2 แถว ความว่า "ขอเชิญท่านจงจำรูปหมู่นี้ คือ เสาวภา ซึ่งอุบัติมาเป็นเพื่อน" "ร่วมชาติพบ อันมีใจหวังดีต่อท่านเสมอ"
ตัวเหรียญนั้นมีทั้งชนิด ทองคำลงยา เงินลงยา ทองคำ เงิน มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 27 มิลลิเมตร
เหรียญที่ระลึกพระราชพิธีพระบรมศพ.
เหรียญที่ระลึกพระราชพิธีพระบรมศพสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง สร้างขึ้นในปี พ.ศ. 2463 เพื่อเป็นที่ระลึกในงานพระเมรุของสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เหรียญนี้สร้างตามแบบพัดพระพิมานไพชยนต์ ซึ่งสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจิตรเจริญ กรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ทรงเขียนทูลเกล้าฯ ถวาย
ตัวเหรียญมีลักษณะเป็นรูปไข่ ขอบเรียบ ด้านหน้า มีคำว่า "ศรี" ภายใต้พระมหามงกุฎ หมายถึง องค์สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ ประดิษฐานบนรถพระพิมานไพชยนต์เทียมม้า 4 มีสารถีถือแส้น้ำเสด็จสู่สวรรค์ เบื้องขวาเป็นพญานาค เบื้องบนเป็นสายฟ้า (วชิระ) ซึ่งหมายถึงปีพระราชสมภพและพระราชสัญลักษณ์ของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ด้านหลังตอนบนภายในยกขอบโค้งคล้ายใบเสมา มีพระคาถาจารึกว่า
"มาตา ยถานิยํ ปุตตํอายุสา เอกปตฺ ตมนุรกฺ เขเอวมฺ ปิ สพฺ พฎเตสมานสมฺ ภาวเยอปริมาณํ"
ตัวเหรียญนั้นทำจากเงิน กว้าง 33 มิลลิเมตร ยาว 42 มิลลิเมตร
เหรียญที่ระลึก 100 ปี การพยาบาลไทย.
ด้านหน้าและด้านหลัง เหรียญกษาปณ์ที่ระลึกเนื่องในโอกาสครบ 100 ปี การพยาบาลไทย
เหรียญกษาปณ์ที่ระลึกเนื่องในโอกาสครบ 100 ปี การพยาบาลไทย จัดทำขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2538 เพื่อเป็นที่ระลึกเนื่องในโอกาสครบ 100 ปี ของการพยาบาลไทย
ตัวเหรียญมีลักษณะ กลมแบน วงขอบนอกมีเฟืองจักร ด้านหน้า กลางเหรียญมีพระรูปสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ บรมราชชนนีพันปีหลวง ชิดขอบเหรียญด้านซ้ายมีข้อความว่า "สมเด็จพระศรีพัชรินทรา" ด้านขวามีข้อความว่า "บรมราชินีนาถ" ด้านหลัง กลางเหรียญมีอักษรพระนามาภิไธยย่อ "สผ" ภายใต้มงกุฎขัตติยราชนารี ด้านซ้ายมีลายช่อดอกไม้และเลขบอกราคา ด้านขวามีลายช่อดอกไม้และคำว่า "บาท" ชิดวงขอบเบื้องบนมีข้อความว่า "ประเทศไทย" เบื้องล่างมีข้อความว่า "๑๒ มกราคม ๒๕๓๙" "๑๐๐ ปี การพยาบาลไทย"
ตัวเหรียญนั้นมีเส้นผ่านศูนย์กลาง 32 มิลลิเมตร น้ำหนัก 12 กรัม
1.ประวัติศาสตร์ ตำนาน เรื่องเล่าขาน สารคดี บุคคลสำคัญ สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนี พระพันปีหลวง
2.ราชกิจจานุเบกษา, บรมราชโองการ ประกาศ สถาปนาพระอิสริยศเฉลิมพระอภิไธยและเลื่อนกรมพระราชวงศ์, เล่ม ๔๒, ตอน ๐ก, วันที่ ๒๑ มีนาคม พ.ศ. ๒๔๖๘, หน้า ๓๗๒
ພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາປະຊາທິປົກຯ ພະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ມີພະນາມເດີມວ່າ ສົມເດັດພະເຈົ້າລູກຍາເທີ ເຈົ້າຟ້າປະຊາທິປົກສັກດິເດດ (พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาประชาธิปกฯ พระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว) (ສົມເດັຈເຈົ້າຟ້າປຣະຊາທິປົກສັກດິເດຊນ໌) ແມ່ນພະມະຫາກະສັດໃນລາຊະວົງຈັກກີ ລຳດັບທີ່ 7 ແຫ່ງລາຊະອານາຈັກສະຫຍາມ ສະເດັດພະລາຊະສົມພົບເມື່ອວັນພຸດ ແຮມ 14 ຄ່ຳ ເດືອນ 11 ປີມະເສັງ ເວລາ 12.25 ຫຼືກົງກັບວັນທີ່ 8 ພຶດສະຈິກາ ຄ.ສ.1893 ພະອົງເປັນພະລາຊະໂອລົດອົງທີ່ 76 ໃນພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ເປັນປີທີ່ 9 ໃນສົມເດັດພະສີພັດຊະຣິນທາບໍຣົມລາຊີນີນາດ ພະບໍຣົມລາຊະຊົນນະນີພັນປີຫຼວງ (ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າເສົາວະພາຜ່ອງສີ ພະບໍຣົມລາຊິນີນາດ) ພະບາດສົມເດັດພະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວຂຶ້ນຄອງລາດເປັນພະມະຫາກະສັດ ເມື່ອວັນທີ່ 26 ພຶດສະຈິກາ ຄ.ສ.1925 ແລະຊົງສະຫຼະລາຊະບັນລັງເມື່ອວັນທີ່ 2 ມີນາ ຄ.ສ.1934 (ນັບສັກກະຫຼາດແບບເກົ່າ) ຮວມສິຣິລາຊະສົມບັດ 9 ປີ ສະເດັດສະຫວັນຄົດ ເມື່ອວັນທີ່ 30 ພຶດສະພາ ຄ.ສ.1941 ຮວມພະຊົນມະພັນສາ 48 ພັນສາ
ພະອົງປະຕິບັດພະລາຊະກໍລະນີຍະກິດຫຼາຍດ້ານ ເຊັ່ນ ດ້ານການປົກຄອງ ໂປດໃຫ້ຕັ້ງສະພາກຳມະການອົງຄະມົນຕີ ຊົງກາກົດໝາຍເພື່ອຄວບຄຸມການຄ້າທີ່ເປັນສາທາລະນູປະໂພກແລະການເງິນລະບົບເທດສະບານ ດ້ານການສາດສະໜາ ການສຶກສາ ປະເພນີແລະວັດທະນະທຳນັ້ນ ພະອົງໂປດໃຫ້ສ້າງຫໍພະສະໝຸດ ຊົງປະຕິຮູບການສຶກສາລະດັບມະຫາວິທະຢາໄລ ນອກຈາກນີ້ມີການປັບປຸງການສຶກສາຈົນຍົກລະດັບມາດຕະຖານເຖິງປະລິນຢາຕີ ຊົງຕັ້ງລາຊະບັນດິດຍະສະພາໂປດໃຫ້ຈັດພິມພະໄຕປິດົກສະບັບອັກສອນໄທສົມບູນຊື່ວ່າ "ພະໄຕປິດົກສະຫຍາມຣັດ"
ສຳລັບຊີວິດສ່ວນພະອົງນັ້ນ ພະບາດສົມເດັດພະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວຊົງອະພິເສກສົມລົດກັບສົມເດັດພະນາງເຈົ້າຣຳໄພພັນນີ ພະບໍຣົມລາຊິນີ (ໝ່ອມເຈົ້າຍິງຣຳໄພພັນນີ ສະຫວັດດິວັດ ຫຼື ທ່ານຍິງນາ) ບໍ່ມີພະລາຊະໂອລົດແລະພະລາຊະທິດາ ແຕ່ມີພະລາຊະໂອລົດບຸນທຳຄື ພະວໍລະວົງເທີ ພະອົງເຈົ້າຈິຣະສັກສຸປະພາດ
ແລະພະອົງໄດ້ຮັບການຍົກຍ່ອງຈາກອົງການຍູເນສໂກ (UNESCO) ໃຫ້ເປັນບຸກຄົນສຳຄັນຂອງໂລກ ເມື່ອວັນທີ່ 8 ພຶດສະຈິກາ ຄ.ສ.1993 ເນື່ອງໃນວະໂຣກາດສະຫຼອງວັນພະລາຊະສົມພົບຄົບ 100 ປີ
ພະບາດສົມເດັດພະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວແມ່ນພະລາຊະໂອລົດພະອົງໜ້ອຍໃນພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເຈົ້າຢູ່ຫົວທີ່ປະສູດແຕ່ສົມເດັດພະສີພັດຊະຣິນທາບໍຣົມລາຊິນີນາດ ພະບໍຣົມລາຊະຊົນນະນີພັນປີຫຼວງ ຊົງພະລາຊະສົມພົບເມື່ອວັນພຸດ ແຮມ 14 ຄ່ຳ ເດືອນ 11 ປີມະເສັງ ກົງກັບວັນທີ່ 8 ພຶດສະຈິກາ ຄ.ສ.1893 ນະ ພະທີ່ນັ່ງສຸດທາສີພິຣົມ ພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າຢູ່ຫົວພະລາຊະທານພະນາມວ່າ "ສົມເດັດພະເຈົ້າລູກຢາເທີ ເຈົ້າຟ້າປະຊາທິປົກສັກດິເດດ ຊະເນດມະຫາລາຊາທິລາດ ຈຸລາລົງກອນນາດວະໂຣລົດ ອຸດົມຍົດອຸກິດຖະສັກ ມະຫາມຸງກຸດລາຊະພົງບໍລິບັນບໍລິພັດ ບໍຣົມຂັດຕິຍະມະຫາລະຊະດາພິສິນຈະນະພັນໂສໄທ ມົງຄົນສະໄໝສະມາກອນ ສະຖາວໍລະວະຣັດສະຣິຍະຄຸນ ອະດຸນຍະລາຊະກຸມານ" ພະນາມທົ່ວໄປຮຽກວ່າ "ທຸນກະໝ່ອມອຽດໜ້ອຍ"
ເມື່ອພະອົງຈະເລີນວັຍຄົບກຳໜົດທີ່ຈະຕັ້ງການພິທີໂສກັນ (ໂກນຈຸກ) ແລະພະລາຊະທານພະສຸພັນນະບັດຕາມຂັດຕິຍະລາຊະປະເພນີແລ້ວ ພ້ອມກັນນີ້ພະອົງເຈົ້າອຸຣຸພົງລາຊະສົມໂພດ ກໍມີພະຊົນຄົບກຳໜົດພິທີໂສກັນເຊັ່ນກັນ ພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວຈຶງຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າ ໃຫ້ຈັດການໂສກັນແລະສະເຫຼີມພະນາມຂອງທັງສອງພະອົງຂຶ້ນພ້ອມກັນບໍລິເວນພະທີ່ນັ່ງດຸສິດມະຫາປາສາດ ເມື່ອວັນທີ່ 4 ມີນາ ຄ.ສ. 1905 ໂດຍພະອົງໄດ້ຮັບການສະຖາປະນາເປັນເຈົ້າຟ້າຕ່າງກົມທີ່ ສົມເດັດພະເຈົ້າລູກຍາເທີ ເຈົ້າຟ້າກົມມະຂຸນສຸໂຂໄທທຳມະລາຊາ ມີພະນາມຕາມຈາຣຶກໃນພະສຸພັນນະບັດວ່າ "ສົມເດັດພະເຈົ້າລູກຍາເທີ ເຈົ້າຟ້າປະຊາທິປົກສັກດິເດດ ກົມມະຂຸນສຸໂຂໄທທຳມະລາຊາ ຊະເນດມະຫາລາຊາທິລາດ ຈຸລາລົງກອນນາດວະໂລລົດ ອຸດົມຍົດອຸກິດຖະສັກ ອຸໄພປັກສະນາວິນ ອະສຳພິນນະຊາດພິສຸດ ມະຫາມຸງກຸດລາຊະພົງບໍລິພັດ ບໍລົມຂັດຕິຍະມະຫາລັດຊະດາພິສິນພັນໂສໄທ ມົງຄົນສະໄໝສະມາກອນ ສະຖາວອນວະລັດສະລິຍະຄຸນ ອະດຸນຍະລາຊະກຸມານ ກົມມະຂຸນສຸໂຂໄທທຳມະລາຊາ"
ເມື່ອພະອົງຈະເລີນພະຊັນສາພໍສົມຄວນຊົງເຂົ້າຮັບການສຶກສາຕາມປະເພນີຂັດຕິຍະລາຊະກຸມານແລະຈຶງຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າໃຫ້ເປັນນັກຮຽນນາຍຮ້ອຍພິເສດ ຕໍ່ມາ ຄັ້ງຊົງໂສກັນແລ້ວສະເດັດໄປສຶກສາວິຊາການທີ່ປະເທດອັງກິດ ເມື່ອກໍລະກົດ ຄ.ສ. 1906 ໃນຂະນະນັ້ນມີພະຊົນມາຍຸພຽງ 13 ພັນສາ ຊົງເລິ່ມຮັບການສຶກສາໃນວິຊາສາມັນໃນວິທະຍາໄລອີຕັນເຊິ່ງເປັນໂຮງຮຽນມັດທະຍົມຊັ້ນນຶ່ງຂອງປະເທດ ເມື່ອສຳເລັດການສຶກສາຈາກວິທະຍາໄລອີຕັນແລ້ວ ຊົງສອບເຂົ້າສຶກສາວິຊາທະຫານທີ່ໂຮງຮຽນນາຍຮ້ອຍທະຫານ(Royal Military Academy Council) ນະ ເມືອງ ວູລິຊ ຊົງເລືອກສຶກສາວິຊາທະຫານຜະແໜກປືນໃຫຍ່ມ້າ ແຕ່ໃນຂະນະນັ້ນພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າຢູ່ຫົວສະເດັດສະຫວັນຄົດໃນປີ ຄ.ສ. 1910 ພະອົງຈຶ່ງໄດ້ສະເດັດກັບປະເທດໄທເພື່ອເຂົ້າຮ່ວມພະລາຊະພິທີຖະຫວາຍພະເພີງພະບໍລົມສົບ ແລະຖະຫວາຍງານຄັ້ງສຸດທ້າຍແດ່ສົມເດັດພະບໍລົມຊະນົກນາດດ້ວຍປະຄອງພະບໍລົມໂກດຄູ່ກັບສົມເດັດພະມະຫິດຕະລາທິເບດ ອະດຸນຍະເດດວິກົມ ພະບໍລົມລາຊະຊະນົກ ຂະນະເຊີນພະບໍລົມສົບວຽນພະເມຣຸມາດ ແລ້ວຈຶ່ງສະເດັດກັບໄປສຶກສາຕໍ່ໃນປີ ຄ.ສ. 1913 ພາຍຫຼັງຊົງເຂົ້າປະຈຳການ ນະ ກົມທະຫານປືນໃຫຍ່ມ້າອັງກິດຢູ່ທີ່ເມືອງອັນເດີຊອດ (Aldershot) ຕັ້ງແຕ່ເດືອນກຸມພາ ຄ.ສ. 1913 ຮອດເດືອນກັນຍາ ຄ.ສ. 1914 ເຊິ່ງເປັນຊ່ວງເວລາການຊ້ອມຮົບ ໂດຍລັດຖະບານອັງກິດຕາມຄວາມເຫັນຊອບຂອງທີ່ປະຊຸມກອງທະຫານ (Army Council) ແລະໄດ້ຮັບອະນຸຢາດໃຫ້ຊົງເຄື່ອງແບບນາຍທະຫານອັງກິດສັງກັດໃນ “L” Battery Royal Horse Artillery ຊົງໄດ້ຮັບສັນຍາບັດເປັນນາຍທະຫານຍົດຮ້ອຍຕີກິດຕິສັບແຫ່ງກອງທັບອັງກິດ ແລະໃນການທີ່ພະອົງສຳເລັດການສຶກສາ ພະບາດສົມເດັດພະມົງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວໂປດເກົ້າ ໃຫ້ດຳລົງຕຳແໜ່ງພະຍົດນາຍຮ້ອຍຕີນອກກອງ ສັງກັດກົມທະຫານມະຫາດເລັກຮັກສາພະອົງ ຕໍ່ມາໄດ້ເລື່ອນຂຶ້ນເປັນນາຍຮ້ອຍໂທແລະນາຍທະຫານນອກກອງ ສັງກັດກົມທະຫານປືນໃຫຍ່ຮັກສາພະອົງ
ໃນປີ ຄ.ສ. 1913 ໄດ້ເກີດສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ່ໜຶ່ງຂຶ້ນໃນເອີລົບ ແຕ່ເນື່ອງຈາກພະບາດສົມເດັດພະມົງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ຊົງດຳລິເຫັນວ່າ ສົມເດັດພະເຈົ້ານ້ອງຍາເທີ ຍັງບໍ່ສຳເລັດການສຶກສາວິຊາການທະຫານ ຫາກຈະກັບມາເມືອງໄທກໍຍັງເຮັດຄຸນປະໂຍດແກ່ບ້ານເມືອງຍັງບໍ່ໄດ້ເຕັມທີ່ ດັງນັ້ນຈຶ່ງໂປດເກົ້າ ໃຫ້ພະວໍລະວົງເທີ ພະອົງເຈົ້າຈະລູນສັກກີດາກອນ ຊົງຈັດຫາຄູສອນເພື່ອສອນວິຊາການເພີ່ມເຕິມໂດຍເນັ້ນວິຊາທີ່ຈະເປັນຄຸນປະໂຍດແກ່ບ້ານເມືອງ ໃນວິຊາກົດໝາຍລະຫວ່າງປະເທດ ພົງສາວະດານສຶກ ແລະຍຸດທະສາດການສຶກ
ຄັ້ງສົງຄາມໄດ້ທະວີຄວາມຮຸນແຮງຂຶ້ນຢ່າງຫຼາຍ ແລະການຫາຄູມາຖະຫວາຍພະອັກສອນກໍລຳບາກ ເນື່ອງດ້ວຍນາຍທະຫານທີ່ມີຄວາມສາມາດຕ້ອງອອກຮົບໃນສົງຄາມ ພະບາດສົມເດັດພະມົງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ຈຶ່ງໂປດເກົ້າ ໃຫ້ພະເຈົ້ານ້ອງຍາເທີພະລາຊະດຳເນິນ ແຕ່ສົມເດັດພະເຈົ້ານ້ອງຍາເທີມີຄວາມປະສົງທີ່ຈະສະເດັດຮ່ວມຮົບກັບພະສະຫາຍຊາວອັງກິດ ຫາກແຕ່ສົມເດັດພະເຈົ້າຈອດທີ 5 ແຫ່ງສະຫະລາຊະອານາຈັກ ບໍ່ສາມາດເຮັດຕາມພະລາຊະປິສົງ ເນື່ອງດ້ວຍພະອົງເປັນຄົນໄທເຊິ່ງເປັນປະເທດເປັນກາງໃນສົງຄາມ ສົມເດັດພະເຈົ້ານ້ອງຍາເທີຈຶ່ງຈຳເປັນຕ້ອງສະເດັດກັບປະເທດໄທໃນເດືອນເມສາ ຄ.ສ. 1914
ເຂົ້າຮັບລາຊະການ.
ຄັ້ນເມື່ອສະເດັດກັບປະເທດໄທ ພະອົງເຂົ້າຮັບລາຊະການໃນຕຳແໜ່ງນາຍທະຫານຄົນສະໜິດພິເສດຂອງຈອມພົນ ສົມເດັດພະອະນຸຊາທິລາດ ເຈົ້າຟ້າກົມມະຫຼວງພິດສະນຸໂລກປະຊານາດ ເຊິ່ງເປັນພະເຊດຖາ (ອ້າຍ) ໃນພະອົງ ຕໍ່ມາພະອົງໄດ້ເລື່ອນເປັນຜູ້ບັງຄັບກອງຮ້ອຍທະຫານປືນໃຫຍ່ຮັກສາພະອົງແລະເປັນຮ້ອຍເອກຕໍ່ມາສະເດັດເຂົ້າຮັບລາຊະການປະຈຳກົມບັນຊາການກອງພັນນ້ອຍທີ່ 2 ໃນຕຳແໜ່ງນາຍທະຫານເສນາທິການແລະຕໍ່ມາເລື່ອນເປັນນາຍພັນຕີ ແລ້ວເປັນພັນໂທບັງຄັບການໂຮງຮຽນນາຍຮ້ອຍຊັ້ນປະຖົມ
สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอทรงปฏิบัติราชการสนองพระเดชพระคุณในตำแหน่งหน้าที่การงานต่าง ๆ เป็นที่เรียบร้อยมาโดยตลอด ต่อมาทรงลาราชการเพื่อผนวช ณ อุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม เมื่อปี พ.ศ. 2460 โดยมีสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส เป็นพระอุปัชฌาย์ และพระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นชินวรสิริวัฒน์ (ต่อมาคือพระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหลวงชินวรสิริวัฒน์ สมเด็จพระสังฆราชเจ้า) เป็นพระกรรมวาจาจารย์ แล้วเสร็จประทับจำพรรษา ณ พระตำหนักปั้นหยา วัดบวรนิเวศราชวรวิหาร ทรงได้รับฉายาว่า "ปชาธิโป" ในระหว่างที่ผนวชนั้น สมเด็จพระอุปัชฌาย์ทรงปรารภว่า พระองค์นั้นเป็นพระอนุชาพระองค์เล็ก ถึงอย่างไรก็คงไม่มีเหตุจำเป็นที่จะต้องเสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติเป็นแน่ ดังนั้น จึงทรงชวนให้พระองค์อยู่ในสมณเพศตลอดไป เพื่อจะได้ช่วยปกครองสังฆมณฑลสืบไป แต่พระองค์ได้ปฏิเสธ เนื่องจากในขณะนั้นพระองค์ทรงพอพระทัยที่จะอภิเษกสมรสกับหม่อมเจ้ารำไพพรรณี สวัสดิวัตน์ มากกว่า
เมื่อสมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอลาผนวชและเสด็จเข้ารับราชการแล้ว พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวตรัสขอหม่อมเจ้ารำไพพรรณี สวัสดิวัตน์ ต่อสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสวัสดิโสภณ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ประกอบพระราชพิธีอภิเษกสมรสพระราชทาน โดยมีพิธีขึ้นตำหนัก ณ วังศุโขทัย ซึ่งพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชทานที่ดินให้และสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง โปรดเกล้าฯ ให้สร้างตำหนักขึ้นพระราชทานเป็นเรือนหอ และมีพระราชพิธีอภิเษกสมรส ณ พระที่นั่งวโรภาษพิมาน พระราชวังบางปะอิน เมื่อวันที่ 26 สิงหาคม พ.ศ. 2461 ซึ่งนับเป็นการอภิเษกสมรสครั้งแรกหลังจากการตรากฎมณเฑียรบาลว่าด้วยการเสกสมรสแห่งเจ้านายในพระราชวงศ์ รวมทั้ง ยังเป็นการแต่งงานแบบตะวันตกอย่างแท้จริง กล่าวคือมีการถามความสมัครใจของคู่บ่าวสาวด้วย
พระองค์ทรงพระประชวรเรื้อรังจึงจำเป็นต้องลาราชการไปพักรักษาพระองค์ในสถานที่ที่มีอากาศเย็นตามความเห็นของคณะแพทย์ พระองค์จึงเสด็จไปรักษาพระองค์ที่ทวีปยุโรปในปี พ.ศ. 2463 ครั้นพระองค์ทรงหายจากอาการประชวรแล้ว ทรงเข้าศึกษาวิชาการในโรงเรียนนายทหารฝ่ายเสนาธิการฝรั่งเศส ณ กรุงปารีส จนสำเร็จการศึกษาเสด็จกลับประเทศไทย ในปี พ.ศ. 2464 หลังจากนั้นอีก 4 ปี ทรงเข้ารับราชการอีกครั้ง โดยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เข้ารับราชการในตำแหน่งปลัดกรมเสนาธิการทหารบก และเลื่อนพระยศขึ้นเป็นนายพันเอก ผู้บัญชาการกองพลทหารบกที่ 2 และเป็นผู้บังคับการพิเศษกรมทหารปืนใหญ่ที่ 2 ในคราวเดียวกัน
พระองค์ทรงปฏิบัติราชการโดยพระวิริยะอุตสาหะ ปรากฏพระเกียรติคุณและสติปัญญาจนสามารถรับราชการสำคัญสนองพระเดชพระคุณต่างพระเนตรพระกรรณได้ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงมีพระบรมราชโองการให้เลื่อนกรมขึ้นเป็น สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงสุโขทัยธรรมราชา เมื่อวันที่ 15 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468 ก่อนพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวจะเสด็จสวรรคตเพียงไม่กี่วัน
ขึ้นครองราชสมบัติ.
ขณะที่พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี มีพระประสูติกาลพระราชธิดาพระองค์เดียว (สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี ในปัจจุบัน) พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวประชวรและเสด็จสวรรคตในวันที่ 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468 สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าฯ กรมหลวงสุโขทัยธรรมราชา ได้เสด็จ ณ พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัยมไหยสูรยพิมาน ทรงแจ้งข่าวสวรรคตต่อที่ประชุมพระบรมวงศานุวงศ์เสนาบดีและองคมนตรีผู้ใหญ่แล้ว เจ้าพระยาธรรมาธิกรณาธิบดี (หม่อมราชวงศ์ปุ้ม มาลากุล) เสนาบดีกระทรวงวังในขณะนั้น ได้อัญเชิญพระราชหัตถเลขาพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวอ่านในที่ประชุม เสร็จแล้วผู้เข้าประชุมได้พร้อมกันถวายอาเศียรวาทแต่สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าฯ กรมหลวงสุโขทัยธรรมราชา ซึ่งรับเป็น"สมเด็จพระเจ้าอยู่หัว" สำเร็จราชการแผ่นดินสืบราชสันตติวงศ์ต่อไป ทั้งที่ไม่ได้ทรงเต็มพระทัยที่จะทรงรับราชสมบัติ ด้วยทรงเห็นว่าพระองค์ไม่แก่ราชการเพียงพอและเจ้านายที่มีอาวุโสพอจะรับราชสมบัติก็ยังน่าจะมี
เมื่อวันที่ 25 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2469 สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรับพระบรมราชาภิเษกโดยมีพระนามอย่างย่อว่า พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาประชาธิปก พระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว และพระนามตามจารึกในพระสุพรรณบัฏว่า
"พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาประชาธิปก มหันตเดชนดิลกรามาธิบดี เทพยปรียมหาราชรวิวงศ อสัมภินพงศพีระกษัตร บุรุษรัตนราชนิกโรดม จาตุรันตบรมมหาจักรพรรดิราชสังกาศ อุภโตสุชาตสำสุทธเคราหณีจักรีบรมนาถ จุฬาลงกรณราชวรางกูร มหามกุฏวงศวีรสูรชิษฐ ราชธรรมทศพิธอุต์กฤษฎนิบุญ อดุลยฤษฎาภินิร์หาร บูรพาธิการสุสาธิตธันยลักษณ์วิจิตรเสาวภาคยสรรพางค์ มหาชโนตมางคมานท สนธิมตสมันตสมาคม บรมราชสมภาร ทิพยเทพาวตาร ไพศาลเกียรติคุณ อดุลยศักดิเดช สรรพเทเวศปริยานุรักษ มงคลลัคนเนมาหวัย สุโขทัยธรรมราชา อภิเนาวศิลปศึกษาเดชนาวุธ วิชัยยุทธศาสตรโกศล วิมลนรรยพินิต สุจริตสมาจาร ภัทรภิชญาณประดิภานสุนทร ประวรศาสโนปสดมภก มูลมุขมาตยวรนายกมหาเสนานี สราชนาวีพยูหโยธโพยมจร บรมเชษฐโสทรสมมต เอกราชยยศสธิคมบรมราชสมบัติ นพปฏลเศวตฉัตราดิฉัตร ศรีรัตโนปลักษณ มหาบรมราชาภิเษกาภิษิกต์ สรรพทศทิศวิชิตเดโชไชย สกลมไหศวรยมหาสวามินทร มเหศวรมหินทรมหารามาธิราชวโรดม บรมนาถชาติอาชันยาศรัย พุทธาทิไตรรัตนศรณารักษ วิศิษฎศักตอัครนเรศวราธิบดี เมตตากรุณาศีตลหฤทัย อโนปไมยบุณยการ สกลไพศาลมหารัษฎราธิบดินทร์ ปรมินทรธรรมิกมหาราชาธิราช บรมนาถบพิตร พระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว"
ในการนี้พระองค์ได้สถาปนาหม่อมเจ้ารำไพพรรณี พระวรราชชายา ขึ้นเป็น สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี ซึ่งนับเป็นพระอัครมเหสีพระองค์แรกที่ได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นสมเด็จพระบรมราชินีในการพระราชพิธีบรมราชาภิเษก
หลังจากนั้น พระองค์ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งคณะอภิรัฐมนตรี อันประกอบด้วย สมเด็จพระราชปิตุลาบรมพงศาภิมุข เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจิตรเจริญ กรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร กรมพระยาดำรงราชานุภาพ และพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ากิติยากรวรลักษณ์ กรมพระจันทบุรีนฤนาถ ซึ่งมีหน้าที่ถวายคำปรึกษาราชการแผ่นดินและราชการในพระองค์ระหว่างที่ยังทรงใหม่ต่อหน้าที่
การเปลี่ยนแปลงการปกครอง.
พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงลงพระปรมาภิไธยในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรสยาม เมื่อวันที่ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2475
ในขณะที่พระองค์ขึ้นครองราชสมบัตินั้น ฐานะทางการคลังของสยามและสภาวะเศรษฐกิจทั่วโลกอยู่ในภาวะตกต่ำอย่างมาก พระองค์ได้ตัดลดงบประมาณในส่วนต่าง ๆ เช่น งบประมาณส่วนพระมหากษัตริย์ งบประมาณด้านการทหาร รวมถึง การการยุบหน่วยราชการและปลดข้าราชการออกเป็นจำนวนมากเพื่อลดรายจ่ายของประเทศ ทำให้เกิดความไม่พอใจอันเป็นสาเหตุหนึ่งที่นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงสยามในเวลาต่อมา พระราชกรณียกิจประการหนึ่งที่ คือ พระองค์มีพระราชปรารภจะพระราชทานรัฐธรรมนูญการปกครองให้แก่สยาม โดยพระองค์ได้มอบหมายให้นายเรย์มอนด์ บาร์ทเล็ตต์ สตีเฟนส์ ที่ปรึกษานโยบายต่างประเทศชาวอเมริกัน และพระยาศรีวิสารวาจา ร่วมกันทำบันทึกความเห็นในเรื่องดังกล่าว แต่ถูกทักท้วงจากพระบรมวงศ์ชั้นผู้ใหญ่จึงได้ระงับไปก่อน
ร่างรัฐธรรมนูญของเรย์มอนด์ บี. สตีเวนส์และพระยาศรีวิสารวาจา พ.ศ. 2474 ที่เรียก "An outline of changes in the form of government" มีใจความว่า ให้พระมหากษัตริย์ยังคงเป็นหัวหน้าฝ่ายบริหารและรัฏฐาธิปัตย์ นายกรัฐมนตรีมาจากการแต่งตั้งของและต้องรับผิดชอบต่อพระมหากษัตริย์ มีสภานิติบัญญัติซึ่งสมาชิกมาจากการแต่งตั้งของพระมหากษัตริย์และการเลือกตั้งอย่างละเท่า ๆ กัน กรณีที่เกิดข้อพิพาทระหว่างสภากับนายกรัฐมนตรีให้พระมหากษัตริย์เป็นผู้ตัดสิน พระมหากษัตริย์มีอำนาจยับยั้ง และสามารถออกกฎหมายฉุกเฉินได้โดยไม่ต้องผ่านสภา
ภายหลังงานเฉลิมฉลองกรุงรัตนโกสินทร์ครบรอบ 150 ปี พระองค์เสด็จแปรพระราชฐานไปยังวังไกลกังวล หัวหิน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ในระหว่างนั้นเองคณะราษฎรได้ทำการปฏิวัติยึดอำนาจการปกครองในวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2475 และได้เข้ายึดสถานที่สำคัญของทางราชการได้ รวมทั้ง ได้เชิญสมเด็จพระเจ้าพี่ยาเธอ เจ้าฟ้าฯ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต ผู้สำเร็จราชการพระนคร พร้อมกับพระบรมวงศานุวงศ์และข้าราชการชั้นผู้ใหญ่มาที่พระที่นั่งอนันตสมาคมเพื่อเป็นตัวประกัน
เมื่อพระองค์ทรงทราบถึงเหตุการณ์ดังกล่าว พระองค์ตรัสเรียกพระบรมวงศานุวงศ์และเสนาบดีที่อยู่ที่หัวหินให้เข้าประชุมกันที่วังไกลกังวลเพื่อทรงหารือแนวทางต่าง ๆ ที่จะรับมือกับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น ในที่ประชุมนั้นแสดงความเห็นออกเป็นสองฝ่ายทั้งสนับสนุนให้ต่อสู้กับคณะราษฎรและฝ่ายที่เห็นว่าไม่ควรสู้ หลังจากนั้น พระองค์ตรัสว่า "เมื่อได้ฟังความเห็นของเจ้านายและเสนาบดีทั้งสองฝ่ายแล้ว ทรงเห็นว่าถ้าจะสู้ก็คงสู้ได้ แต่จะเสียเลือดเนื้อข้าแผ่นดินซึ่งเป็นคนไทยด้วยกัน"
ท้ายที่สุด พระองค์ทรงตัดสินพระทัยที่จะอยู่ในราชสมบัติเป็นพระมหากษัตริย์ภายใต้รัฐธรรมนูญดังที่พระองค์ทรงสนับสนุนที่จะให้ประชาชนมีรัฐธรรมนูญมาโดยตลอด พระองค์เสด็จกลับพระนครและได้พระราชทานพระราชบัญญัติธรรมนูญการปกครองแผ่นดินสยามชั่วคราว ในวันที่ 27 มิถุนายน พ.ศ. 2475 และพระราชทานรัฐธรรมนูญฉบับถาวรเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2475
สละราชสมบัติ.
หลังจากเหตุการณ์การปฏิวัติสยาม พ.ศ. 2475 พระองค์เสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินีไปเจริญทางพระราชไมตรีกับประเทศในแถบยุโรป พร้อมทั้งเสด็จประทับที่ประเทศอังกฤษ เพื่อทรงเข้ารับการผ่าตัดและรักษาพระเนตร ในการนี้ได้แต่งตั้งสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระนริศรานุวัดติวงศ์เป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ในระหว่างนี้พระองค์ยังทรงติดต่อราชการกับรัฐบาลผ่านทางผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ซึ่งยังคงปรากฏข้อขัดแย้งต่าง ๆ ที่ไม่สามารถหาข้อยุติกันได้ โดยเฉพาะกรณีมีพระประสงค์ให้แก้ไขมาตรา 39 แห่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรสยาม ให้กฎหมายใดที่ไม่ทรงลงพระปรมาภิไธยต้องเป็นอันตกไป และสภาผู้แทนราษฎรที่เสนอร่างกฎหมายนั้นต้องถูกยุบ แต่รัฐบาลและสมาชิกรัฐสภาไม่อาจยอมทำตามประสงค์นั้นได้ จึงมีพระราชดำริที่จะสละราชสมบัติ รัฐบาลจึงตั้งคณะกรรมการขึ้นหนึ่งคณะโดยมีเจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ (จิตร ณ สงขลา) ประธานสภาผู้แทนราษฎร ณ ขณะนั้น เป็นประธานคณะกรรมการ พร้อมกับพลเรือตรี หลวงธำรงนาวาสวัสดิ์ (ถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์) และนายดิเรก ชัยนาม เดินทางมาเข้าเฝ้าฯ และไกล่เกลี่ยเพื่อกราบบังคมทูลให้เสด็จกลับประเทศไทย แต่การเจรจาไม่เป็นผลสำเร็จ พระองค์ทรงตัดสินพระทัยสละราชสมบัติ เมื่อวันที่ 2 มีนาคม พ.ศ. 2477 (นับศักราชแบบเก่า) ในพระราชหัตถเลขาสละราชสมบัตินั้น ปรากฏข้อความที่ใช้อ้างอิงกันเสมอในเวลาต่อมาว่า
หลังจากมีพระราชหัตเลขาสละราชสมบัติ พระองค์ทรงกลับไปใช้พระนามและพระราชอิสริยยศเดิม ได้แก่ สมเด็จเจ้าฟ้าประชาธิปกศักดิเดชน์ กรมหลวงสุโขทัยธรรมราชา มีคำนำหน้าพระนามว่า สมเด็จพระบรมราชปิตุลา และไม่ทรงตั้งรัชทายาทเพื่อพระราชทานวโรกาสให้รัฐบาลและสภาผู้แทนราษฎรเป็นผู้คัดเลือกพระมหากษัตริย์พระองค์ใหม่เอง คณะรัฐมนตรีโดยความเห็นชอบจากสภาผู้แทนราษฎรจึงได้อัญเชิญเสด็จพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอานันทมหิดล พระราชนัดดา (เหลน) พระองค์เดียวในสมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า ซึ่งพระองค์เป็นเจ้านายเชื้อพระบรมวงศ์พระองค์ที่ 1 ในลำดับพระราชสันตติวงศ์แห่งกฎมณเฑียรบาลว่าด้วยการสืบราชสันตติวงศ์ พ.ศ. 2467 ขึ้นทรงราชย์สืบพระราชสันตติวงศ์ต่อไป ตั้งแต่วันที่ 2 มีนาคม พ.ศ. 2477 (นับศักราชแบบเก่า)
พระชนมชีพหลังสละราชสมบัติ.
หลังการสละราชสมบัติ ทรงดำรงพระชนมชีพอย่างเงียบๆ และสำราญพระอิริยาบถกับพระบรมวงศานุวงศ์ใกล้ชิด อาทิ พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี ในรัชกาลที่ 6 และ สมเด็จพระเจ้าภาติกาเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี ซึ่งเสด็จไปประทับที่พระตำหนักแฟร์ฮิลล์ ซึ่งห่างไปราว 40 กิโลเมตร พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุลจักรพงษ์ พระภาติยะ พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจิรศักดิ์สุประภาต พระโอรสบุญธรรม และ พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพีระพงศ์ภาณุเดช โดยทรงโปรดกีฬากอล์ฟและเทนนิส โดยทรงโปรดให้จัดการแข่งขันเทนนิสขึ้นเป็นประจำที่ตำหนักเวอร์จิเนียวอเตอร์ โดยโปรดให้พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี นำอาหารมาออกร้านพระราชทานเลี้ยงแก่บรรดาข้าราชการสถานทูตที่มาร่วมงาน เป็นที่สนุกสนาน พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี และ พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี ทั้งสามพระองค์ทรงเป็นดั่งศูนย์รวมพระทัยและศูนย์รวมใจของพระบรมวงศานุวงศ์และบรรดาคนไทยที่ไปทำงานหรือไปศึกษาในอังกฤษ เพราะ หากมีปัญหาขัดข้องเรื่องใดก็ตาม เพียงเข้าไปขอพึ่งพระมหากรุณา ก็จะทรงขจัดปัดเป่าให้หายสิ้นไปด้วยพระบารมี
หลังจากที่พระองค์ทรงสละราชสมบัติแล้ว พระองค์ยังคงประทับอยู่ ณ ประเทศอังกฤษ แต่พระองค์ทรงพระประชวรอยู่เนือง ๆ โดย พ.ศ. 2480 พระองค์ทรงพระประชวรมากด้วยโรคตัวบิดเข้าไปอยู่ในพระยกนะ (ตับ) แต่แพทย์ได้รักษาจนเป็นปกติ พระอาการประชวรของพระองค์กำเริบหนักขึ้นโดยลำดับตั้งแต่ธันวาคม พ.ศ. 2483 แต่ก็เริ่มทุเลาขึ้นเรื่อยมา กระทั่งวันที่ 30 พฤษภาคม พ.ศ. 2484 พระองค์เสด็จสวรรคตโดยฉับพลันด้วยพระหทัยวาย ขณะที่มีพระชนมายุ 48 พรรษา
สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินีทรงจัดการพระบรมศพเป็นการภายในโดยอัญเชิญพระบรมศพประดิษฐาน ณ พระตำหนักคอมพ์ตัน โดยรัฐบาลอังกฤษได้อนุญาตเป็นกรณีพิเศษในการประดิษฐานพระบรมศพเป็นเวลา 4 วันซึ่งตามปกติจะอนุญาตเพียงวันเดียว เพื่อให้ประยูรญาติที่อยู่ห่างไกลมาถวายบังคมลาเป็นครั้งสุดท้าย การจัดการพระบรมศพนั้นเป็นไปอย่างเงียบ ๆ โดยไม่มีการบำเพ็ญพระราชกุศลทางศาสนาพุทธเพราะไม่มีพระภิกษุ รวมทั้งไม่มีการพระราชพิธีอื่น ๆ ตามราชประเพณีด้วย
หลังจากทราบข่าวการเสด็จสวรรคต สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดลทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดการบำเพ็ญพระราชกุศลทักษิณานุปทานอุทิศถวายพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวขึ้นที่พระอุโบสถ วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหารตามราชประเพณี โดยมีคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ปฏิบัติพระราชกรณียกิจแทนพระองค์
งานพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ.
ในวันที่ 3 มิถุนายน พ.ศ. 2484 ก็ได้อัญเชิญพระบรมศพขึ้นประดิษฐานบนรถซึ่งตกแต่งอย่างงดงาม มีธงมหาราชคลุมพระบรมศพ แลเชิญพระชัยวัฒน์ไว้ทางเบื้องพระเศียร
รถเคลื่อนขบวนออกจากพระตำหนักคอมพ์ตันไปยังสุสานโกดเดอร์สกรีน (Golders Green) ซึ่งอยู่ทางเหนือของกรุงลอนดอน มีรถตามเสด็จประมาณ 5 คัน คันแรกเป็นรถพระที่นั่งของสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี รถคันที่สองเป็นรถที่ประทับของพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุลจักรพงษ์และพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพีระพงษ์ภานุเดช พระราชนัดดา คันต่อไปเป็นของพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจิระศักดิ์สุประภาต พระโอรสบุญธรรม กับพระชายา คันต่อไปเป็นรถของหม่อมเจ้าศุภสวัสดิ์วงศ์สนิท สวัสดิวัตน์ แลบุคคลอื่น ๆ เมื่อเสด็จไปถึงสุสานโกลเดอร์สกรีน ได้มีผู้มาคอยเฝ้ารับเสด็จอยู่มากทั้งคนไทยและชาวต่างประเทศ
เมื่อเจ้าหน้าที่อัญเชิญพระบรมศพเข้าสู่ฐานที่ตั้ง และผู้ที่ตามเสด็จเข้าประทับและนั่งเก้าอี้แถวโดยลำดับแล้ว อาร์. ดี. เครก (R. D. Craig) ชาวอังกฤษ ซึ่งเคยรับราชการอยู่เมืองไทยและเป็นพระสหายของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้อ่านสุนทรพจน์สรรเสริญพระเกียรติคุณ ผู้ที่ไปชุมนุม ณ ที่นั้นถวายความเคารพทีละคน มีคนไทยซึ่งเคยบวชในพระพุทธศาสนาได้สวดมนต์ถวายพระราชกุศลและมีการบรรเลงเพลงเมนเดลโซน ไวโอลิน คอนแชร์โต (Mendelssohn Violin Concerto) ซึ่งเป็นเพลงที่พระองค์โปรดเป็นพิเศษ ถวายเป็นครั้งสุดท้ายเท่านั้น หลังจากถวายพระเพลิงพระบรมศพเสร็จสิ้นแล้ว พระบรมอัฐิและพระบรมสรีรางคารถูกอัญเชิญกลับไปประดิษฐานยังพระตำหนักคอมพ์ตันอันเป็นที่ประทับของพระองค์
การอัญเชิญพระบรมอัฐิกลับสู่ประเทศไทย.
ในปี พ.ศ. 2492 รัฐบาลได้กราบบังคมทูลสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี ขอพระราชทานให้ทรงอัญเชิญพระบรมอัฐิพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวกลับสู่ประเทศไทย เพื่ออัญเชิญขึ้นประดิษฐานไว้ร่วมกับสมเด็จพระบูรพมหากษัตริยาธิราชเจ้าในพระบรมมหาราชวัง ในการนี้สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งการพระราชพิธีทักษิณานุปทานอุทิศถวายตามพระราชประเพณี หลังจากนั้นทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้อัญเชิญพระโกศพระบรมอัฐิขึ้นประดิษฐาน ณ หอพระบรมอัฐิ ซึ่งอยู่ชั้นบนของพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท ส่วนพระบรมสรีรางคารนั้นทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้บรรจุไว้ที่พระพุทธบัลลังก์พระพุทธอังคีรสภายในพระอุโบสถ วัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร
ด้านการทำนุบำรุงบ้านเมือง.
เศรษฐกิจ สืบเนื่องจากผลของสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง ประเทศทั่วโลกประสบปัญหาภาวะเศรษฐกิจ ตกต่ำ ซึ่งมีผลกระทบกระเทือนมาสู่ประเทศไทย พระองค์ได้ทรงพยายามแก้ไขปัญหาเศรษฐกิจด้วยวิธีต่าง ๆ เช่น การควบคุมงบประมาณ ตัดทอนรายจ่าย ลดอัตราเงินเดือนข้าราชการ รวมถึงการลดจำนวนข้าราชการ ปรับปรุงระบบภาษี การเก็บภาษีเพิ่มเติม ยุบรวมจังหวัด เลิกมาตรฐานทองคำเปลี่ยนไปผูกกับค่าเงินของอังกฤษ เป็นต้น รวมทั้งส่งเสริมกิจการสหกรณ์ให้ประชาชนได้มีโอกาสร่วมกันประกอบกิจการทางเศรษฐกิจ โดยทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตราพระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ. 2471 ขึ้น
การสุขาภิบาลและสาธารณูปโภค โปรดให้ปรับปรุงงานสุขาภิบาลทั่วราชอาณาจักรให้ทัดเทียมอารยประเทศ ด้านการสื่อสารและการคมนาคมนั้น ได้มีการอัญเชิญกระแสพระราชดำรัสของพระองค์จากพระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย พระบรมมหาราชวัง ถ่ายทอดเสียงทางวิทยุเป็นครั้งแรกของประเทศไทยในพิธีเปิดสถานีวิทยุกรุงเทพฯ ที่พระราชวังพญาไท ในส่วนกิจการรถไฟ ขยายเส้นทางรถทางทิศตะวันออกจากทางจังหวัดปราจีนบุรี จนกระทั่งถึงต่อเขตแดนประเทศกัมพูชา
ในปี พ.ศ. 2475 เป็นวาระที่กรุงเทพมหานครมีอายุครบ 150 ปี ทรงจัดงานเฉลิมฉลองโดยทำนุบำรุงบูรณปฏิสังขรณ์สิ่งสำคัญอันเป็นหลักของกรุงเทพมหานครหลายประการ คือ บูรณะวัดพระศรีรัตนศาสดาราม พระบรมมหาราชวัง, สร้างปฐมบรมราชานุสรณ์และสะพานพระพุทธยอดฟ้าเชื่อมฝั่งกรุงเทพมหานครและฝั่งธนบุรีเพื่อเป็นการขยายเขตเมืองให้กว้างขวาง เป็นต้น สำหรับในเขตหัวเมือง ทรงได้จัดตั้งสภาจัดบำรุงสถานที่ชายทะเลทิศตะวันตกขึ้น เพื่อทำนุบำรุงหัวหินและใกล้เคียงให้เป็นสถานที่ตากอากาศชายทะเล
ด้านการปกครอง.
พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระราชปรารภจะพระราชทานรัฐธรรมนูญ แต่ถูกทักท้วงจากพระบรมวงศ์ชั้นผู้ใหญ่จึงได้ระงับไปก่อน ซึ่งหม่อมเจ้าพูนพิศมัย ดิศกุล มีดำรัสถึงเรื่องนี้ว่า "ส่วนพระเจ้าอยู่หัวเองนั้น [พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว] ทรงรู้สึกยิ่งขึ้นทุกทีว่าการปกครองบ้านเมืองในสมัยเช่นนี้ เป็นการเหลือกำลังของพระองค์ที่จะทรงรับผิดชอบได้โดยลำพังแต่ผู้เดียว พระองค์ทรงรู้ดีว่า ทรงอ่อนทั้งในทาง physical และ mental จึงมีพระราชปรารถนาจะพระราชทานรัฐธรรมนูญให้ช่วยกันรับผิดชอบให้เต็มที่อยู่เสมอ"
แต่ก็เกิดเหตุการณ์ปฏิวัติโดยคณะราษฎร ในวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2475 โดยพระองค์ทรงยินยอมสละพระราชอำนาจและเป็นพระมหากษัตริย์ภายใต้รัฐธรรมนูญ ทรงให้ตรวจตราตัวบทกฎหมายรัฐธรรมนูญที่จะเป็นหลักในการปกครองอย่างถี่ถ้วน
ทรงแก้ไขกฎหมายองคมนตรี ด้วยการออกพระราชบัญญัติองคมนตรี เมื่อปี พ.ศ. 2470 โดยให้สภากรรมการองคมนตรีมีอำนาจหน้าที่ในการให้คำปรึกษาในการร่างกฎหมาย โดยมีพระราชดำริให้สภาองคมนตรีเป็นที่ฝึกการประชุมแบบรัฐสภา กรรมการสภาองคมนตรีอยู่ในตำแหน่งวาระละ 3 ปี
ทรงตราพระราชบัญญัติควบคุมการค้าขายอันกระทบถึงความปลอดภัยหรือความผาสุกแห่งสาธารณชน พ.ศ. 2471 เพื่อคุ้มครองสวัสดิการของปวงชนชาวไทย โดยมีขอบเขตครอบคลุมการค้าขายที่เป็นสาธารณูปโภคและการเงิน เช่น การประปา การไฟฟ้า การรถไฟ การเดินอากาศ การชลประทาน การออมสิน และการประกันภัย อันเป็นรากฐานของระเบียบปฏิบัติ ที่ใช้กันมาจนทุกวันนี้
มีพระราชดำริให้จัดระเบียบการปกครองรูปแบบเทศบาลขึ้น เพื่อให้ประชาชนในท้องถิ่นรู้จักเลือกตัวแทนเข้าไปบริหารและจัดการงานต่าง ๆ ของชุมชน โดยโปรดเกล้าฯ ให้ตราพระราชบัญญัติเทศบาล ขึ้นแต่มิได้เป็นไปตามพระราชประสงค์เนื่องจากเกิดการปฏิวัติสยาม พ.ศ. 2475
ทว่า ยังมีมุมมองที่ว่าพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวหาได้เป็น "กษัตริย์ประชาธิปไตย" ดังที่ทรงได้รับยกย่องไม่ ทวีศักดิ์ ตั้งปฐมวงศ์ เขียนว่า พระองค์ทรงรับรู้ทั้งสนับสนุน "คณะกู้บ้านกู้เมือง" ซึ่งหวังปราบปรามคณะราษฎร และมีพระราชดำรัส "ประเทศนี้พร้อมแล้วหรือยังที่จะมีการปกครองแบบมีผู้แทน… ตามความเห็นส่วนตัวของข้าพเจ้าแล้ว ข้าพเจ้าขอย้ำว่าไม่" ทั้งทรงขัดขวางเค้าโครงการเศรษฐกิจปี 2475 ของปรีดี พนมยงค์ ซึ่งหวังสร้างรัฐสวัสดิการ เป็นต้น อีกทั้งจิตตะเสน ปัญจะ หนึ่งในคณะผู้ก่อการปฏิวัติ พ.ศ. 2475 บันทึกว่า พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวจะหลอกสมาชิกคณะราษฎรไปประหารชีวิตโดยมีประกาศพระบรมราชโองการ
ด้านการศาสนา การศึกษา ประเพณีและวัฒนธรรม.
ทรงส่งเสริมการศึกษาของชาติทั้งส่วนรวมและส่วนพระองค์ โปรดให้สร้างหอพระสมุดสำหรับพระนคร เพื่อเปิดโอกาสให้ประชาชนเข้าศึกษาได้อย่างเสรี ทรงตั้งราชบัณฑิตยสภา เพื่อมีหน้าที่บริหารและเผยแพร่วิชาการด้านวรรณคดี โบราณคดี และศิลปกรรม ในด้านวรรณกรรม โปรด ตราพระราชบัญญัติคุ้มครองวรรณกรรมและศิลปกรรมใน พ.ศ. 2475 พระราชทานเงินส่วนพระองค์ เป็นรางวัลแก่ผู้แต่งหนังสือยอดเยี่ยม และให้ทุนนักเรียนไปศึกษาวิชาวิทยาศาสตร์จากต่างประเทศ การศาสนา ทรงปลูกฝังเยาวชนให้มีคุณธรรมดีงาม โดยยึดหลักคำสอนของศาสนาพุทธ โปรดให้ราชบัณฑิตยสร้างหนังสือสอนพระพุทธศาสนาสำหรับเด็ก ซึ่งนับว่าพระองค์เป็นพระมหากษัตริย์พระองค์แรกที่ทรงสร้างหนังสือสำหรับเด็ก ส่วนการศึกษาในพระพุทธศาสนานั้น โปรดให้สร้างหนังสือพระไตรปิฎกภาษาบาลี เรียกว่า ฉบับสยามรัฐ โดยหนึ่งชุดมีจำนวน 45 เล่ม เพื่อเป็นอนุสาวรีย์เชิดชูพระเกียรติยศของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
ในด้านศิลปวัฒนธรรมของชาตินั้น พระองค์ทรงสถาปนาราชบัณฑิตย์สภาขึ้น (เดิมคือ กรรมการหอพระสมุดสำหรับพระนคร) เพื่อจัดการหอพระสมุดสำหรับพระนครและสอบสวนพิจารณาวิชาอักษรศาสตร์ เพื่อจัดการพิพิธภัณฑสถานตรวจรักษาโบราณสถานและโบราณวัตถุ และเพื่อจัดการบำรุงรักษาวิชาช่าง ผลงานของราชบัณฑิตสภาเป็นผลดีต่อการอนุรักษ์และส่งเสริมศิลปวัฒนธรรมของชาติเป็นอย่างมาก เช่น การตรวจสอบต้นฉบับเอกสารโบราณออกตีพิมพ์เผยแพร่ มีการส่งเสริมสร้างสรรค์วรรณกรรมรุ่นใหม่ด้วยการประกวดเรียบเรียงบทประพันธ์ทั้งร้อยแก้วและร้อยกรอง
ทรงอนุรักษ์ดนตรีไทยไว้ด้วยพระองค์เอง ทั้งนี้เพราะได้ทรงสนพระราชหฤทัยในวิชาดนตรีไทย ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้หลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) เข้าถวายการฝึกสอนจนสามารถ พระราชนิพนธ์ทำนองเพลงไทยได้ ถึง 3 เพลง คือ เพลงราตรีประดับดาวเถา เพลงเขมรลออองค์เถา และเพลงโหมโรงคลื่นกระทบฝั่ง
ทางด้านวัฒนธรรมและสถาปัตยกรรม ทรงสละทรัพย์ส่วนพระองค์ปฏิสังขรณ์วัดสุวรรณดารารามราชวรวิหาร จังหวัดพระนครศรีอยุธยา โปรดฯให้เขียนภาพพงศาวดาร สมเด็จพระนเรศวรมหาราชไว้ที่ผนังพระวิหาร
ทรงพยายามสร้างค่านิยมให้มีสามีภรรยาเพียงคนเดียว โปรดให้ตราพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายลักษณะผัวเมีย พ.ศ. 2473 ริเริ่มให้มีการจดทะเบียนสมรส ทะเบียนหย่า ทะเบียนรับรองบุตร อันเป็นการปลูกฝังค่านิยมแบบใหม่ทีละน้อยตามความสมัครใจ นอกจากนี้ยังทรงปฏิบัติตนเป็นแบบอย่างโดยทรงมีแต่พระบรมราชินีเพียงพระองค์เดียว
นอกจากนี้แล้ว เมื่อทรงว่างจากพระราชภารกิจ พระองค์โปรดในการถ่ายภาพนิ่งและถ่ายภาพยนตร์ ทรงมีกล้องถ่ายภาพและภาพยนตร์จำนวนมากที่ทรงสะสมไว้ สะท้อนให้เห็นพระอุปนิสัยโปรดการถ่ายภาพและภาพยนตร์ ภาพยนตร์ทรงถ่ายมีเนื้อหาทั้งที่เป็นสารคดีและที่ให้ความบันเทิง ในจำนวนภาพยนตร์เหล่านี้ เรื่องที่เป็นเกียรติประวัติของวงการภาพยนตร์ไทยและแสดงพระราชอัจฉริยภาพดีเยี่ยมในการสร้างโครงเรื่อง กำกับภาพ ลำดับฉาก และอำนวยการแสดง คือ เรื่องแหวนวิเศษ นับได้ว่าพระองค์เป็นหนึ่งในบุคคลที่บุกเบิกวงการภาพยนตร์ไทยอีกพระองค์หนึ่ง นอกจากนี้ทรงสละพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์สร้างโรงภาพยนตร์ศาลาเฉลิมกรุง ซึ่งนับเป็นโรงภาพยนตร์ทันสมัยในสมัยนั้น นับเป็นโรงมหรสพแห่งแรกในเอเชียที่มีเครื่องปรับอากาศระบบไอน้ำ
ความสัมพันธ์กับต่างประเทศ.
ในต้นรัชสมัยได้ทรงดำเนินกิจการสำคัญที่ทรงเกี่ยวข้องกับต่างประเทศที่ค้างมาตั้งแต่รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวให้สำเร็จลุล่วงไป เช่น การให้สัตยาบันสนธิสัญญาต่าง ๆ นอกจากนี้ยังทรงทำสัญญาใหม่ ๆ กับประเทศเยอรมนีหลังสถาปนาความสัมพันธ์ขั้นปกติ เมื่อ พ.ศ. 2471 และทำสนธิสัญญากับประเทศฝรั่งเศสเกี่ยวกับดินแดนในลุ่มแม่น้ำโขง เรียกว่าสนธิสัญญาอินโดจีน พ.ศ. 2469 โดยกำหนดให้ มีเขตปลอดทหาร 25 กิโลเมตร ทั้งสองฝั่งของแม่น้ำโขงแทนที่จะมีเฉพาะฝั่งสยามแต่เพียงฝ่ายเดียว
พระบรมราชานุสรณ์.
คณะรัฐมนตรีได้กำหนดให้วันที่ 30 พฤษภาคมของทุกปี ซึ่งเป็นวันสวรรคตของพระองค์เป็น "วันพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว" เพื่อเป็นการเฉลิมพระเกียรติให้เป็นที่ประจักษ์และเป็นการน้อมสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณของพระองค์ที่มีต่อปวงชนชาวไทยนานัปการ
วังศุโขทัย ตั้งอยู่มุมถนนขาวและถนนสามเสน โดยสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง โปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นเพื่อพระราชทานเป็นของขวัญในการอภิเษกสมรสของ สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าฯ กรมขุนศุโขไทยธรรมราชา (พระยศขณะนั้น) กับหม่อมเจ้าหญิงรำไพพรรณี สวัสดิวัตน์ (พระยศขณะนั้น) เมื่อปี พ.ศ. 2461 โดยได้รับพระราชทานนามวังจากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวว่า "วังศุโขไทย"
ถนนประชาธิปก เป็นถนนที่เริ่มตั้งแต่สะพานพระพุทธยอดฟ้าถึงวงเวียนใหญ่ เขตธนบุรี กรุงเทพมหานคร โดยสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงตั้งชื่อถนนถวายพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวว่า "ถนนพระปกเกล้า" หรือ "ถนนประชาธิปก" เพื่อเป็นการเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวที่ทรงสร้างสะพานพระพุทธยอดฟ้าและถนนเพื่อเชื่อมฝั่งพระนครกับฝั่งธนบุรี โดยพระองค์พระราชทานนามถนนนี้ว่า "ถนนประชาธิปก"
สถาบันพระปกเกล้า เป็นสถาบันพัฒนาประชาธิปไตยที่จัดตั้งขึ้นในวโรกาสครบรอบ 100 ปี วันพระราชสมภพพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาประชาธิปก พระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ผู้พระราชทานรัฐธรรมนูญแก่ประชาชนชาวไทย โดยได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาตจากพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชให้เชิญพระนามของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวมาเป็นชื่อของสถาบัน
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช เป็นมหาวิทยาลัยเปิดโดยใช้ระบบการศึกษาทางไกล ซึ่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานชื่อมหาวิทยาลัยตามพระนามเดิมของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวเมื่อครั้งทรงดำรงพระอิสริยยศที่ "กรมหลวงสุโขทัยธรรมราชา" นอกจากนี้ ยังพระราชทานพระบรมราชานุญาตให้ใช้พระราชลัญจกรในรัชกาลที่ 7 นำมาประกอบกับเจดีย์ทรงพุ่มข้าวบิณฑ์ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของอาณาจักรสุโขทัยเป็นตราประจำมหาวิทยาลัยด้วย
โรงพยาบาลพระปกเกล้า เดิมชื่อ "โรงพยาบาลจันทบุรี" คณะรัฐมนตรีมีมติให้เปลี่ยนชื่อเป็นโรงพยาบาลพระปกเกล้าเพื่อน้อมเกล้าถวายเป็นพระบรมราชานุสรณ์แด่พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวเมื่อวันที่ 11 กันยายน พ.ศ. 2496 นอกจากนี้ ยังมีการสร้างพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวและตึกต่างๆ เช่น อาคารประชาธิปก อาคารประชาธิปกศักดิเดชน์ ภายในโรงพยาบาล รวมทั้ง มีการจัดตั้งโรงเรียนพยาบาลผดุงครรภ์และอนามัยขึ้นที่โรงพยาบาลพระปกเกล้า ปัจจุบัน คือ วิทยาลัยพยาบาลพระปกเกล้า จันทบุรี และสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี ยังได้พระราชทานพระราชทรัพย์จัดตั้ง "ทุนประชาธิปก" (ต่อมาเปลี่ยนเป็น มูลนิธิประชาธิปก-รำไพพรรณี) เพื่อสนับสนุนกิจการของโรงพยาบาลพระปกเกล้า, วิทยาลัยพยาบาลพระปกเกล้า จันทบุรี และมหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี
พระบรมราชานุสาวรีย์.
พระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ตั้งอยู่ ณ อุทยานการศึกษารัชมังคลาภิเษก มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
พระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ตั้งอยู่หน้าตึกรัฐสภา พระราชวังดุสิต กรุงเทพมหานคร มีขนาดหนึ่งเท่าครึ่งพระองค์จริง ทรงเครื่องพระบรมราชภูษิตาภารณ์ฉลองพระองค์ครุยสวมพระชฎามหากฐินปักขนนกการเวก เสด็จประทับเหนือพระที่นั่งพุดตาญจนสิงหาสน์ พระหัตถ์วางเหนือพระเพลาทั้งสองข้าง ออกแบบโดยนาวาเอกสมภพ ภิรมย์ โดยจะมีพิธีถวายบังคมพระบรมราชานุสรณ์พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวในวันที่ 10 ธันวาคมเป็นประจำทุกปี
พระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ตั้งอยู่หน้าอาคารประชาธิปกศักดิเดชน์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า จังหวัดจันทบุรี มีขนาด 2 เท่าของพระองค์จริง สูง 3.14 เมตร ฐานสูง 20 เซนติเมตร แท่นฐานสูง 2.60 เมตร โดยมีพันโทนภดล สุวรรณสมบัติ เป็นประติมากร สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินเป็นองค์ประธานในการเปิดพระบรมราชานุสาวรีย์เมื่อวันที่ 20 มิถุนายน พ.ศ. 2551
พระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ตั้งอยู่ ณ อุทยานการศึกษารัชมังคลาภิเษก มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมารเสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์ทรงเปิดเมื่อวันที่ 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2536 ในโอกาสครบ 100 ปี วันคล้ายวันพระบรมราชสมภพ
พิพิธภัณฑ์.
พิพิธภัณฑ์พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นพิพิธภัณฑ์ในความดูแลของสถาบันพระปกเกล้า ตั้งที่อาคารกรมโยธาธิการเดิม บริเวณสี่แยกผ่านฟ้า เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร ซึ่งสถาบันพระปกเกล้าได้บูรณะเพื่อจัดทำเป็นพิพิธภัณฑ์เพื่อรวบรวมข้าวของเครื่องใช้ส่วนพระองค์ของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี จัดแสดงภาพถ่าย เอกสาร และพระราชประวัติของพระองค์ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมารเสด็จฯ แทนพระองค์ทรงเปิดพิพิธภัณฑ์พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 7 ธันวาคม พ.ศ. 2545
พิพิธภัณฑ์อาคารที่ประทับประชาธิปกศักดิเดชน์ ตั้งอยู่ในกองพลทหารปืนใหญ่ต่อสู้อากาศยาน เป็นอาคารที่พำนักของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ในสมัยที่พระองค์ทรงรับราชการเป็นนายทหารเหล่าทหารปืนใหญ่ (พ.ศ. 2458 - พ.ศ. 2464) สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2463 เป็นบ้านไม้ชั้นเดียว ใต้ถุนสูง หลังคามุงด้วยกระเบื้องลูกว่าว แบ่งออกเป็น 2 ส่วน ด้านหน้าจะมี 3 ห้อง คือ ห้องทรงงาน ห้องบรรทม และห้องพระกระยาหาร ส่วนด้านหลังเป็นห้องเตรียมพระกระยาหารและยังมีชานโล่งสำหรับพักผ่อนภายนอก อาคารนี้ได้รับการบูรณะเมื่อ พ.ศ. 2541 เพื่อจัดทำเป็นพิพิธภัณฑ์เผยแพร่พระเกียรติคุณและน้อมรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณของพระองค์
พิพิธภัณฑ์สถาน พระปกเกล้ารำไพพรรณี เฉลิมพระเกียรติ ตั้งอยู่ที่วิทยาลัยพยาบาลพระปกเกล้า จันทบุรี สร้างขึ้นเพื่อเป็นการน้อมรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี ที่มีพระมหากรุณาธิคุณแก่ปวงชนชาวไทยโดยเฉพาะอย่างยิ่งแก่ชาวจังหวัดจันทบุรีและวิทยาลัยพยาบาลพระปกเกล้า จันทบุรี สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินทำพิธีเปิดแพรคลุมป้ายพิพิธภัณฑ์ในวันที่ 20 มิถุนายน พ.ศ. 2551
พระราชลัญจกร.
พระราชลัญจกรประจำพระองค์ เรียกว่า พระแสงศร เป็นรูปพระแสงศร 3 องค์ วางอยู่บนราวพาดที่เบื้องบนเป็นตรามหาจักรีบรมราชวงศ์ภายใต้พระมหาพิชัยมงกุฎ เบื้องซ้ายและเบื้องขวาของราวพาดพระแสงศร ตั้งบังแทรกสอดแทรกด้วยลายกระหนกอยู่บนพื้นตอนบนของดวงตรา
พระราชลัญจกรองค์นี้สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจิตรเจริญ กรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ทรงออกแบบ โดยทรงนำพระบรมนามาภิไธยเดิมของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้แก่ "ประชาธิปกศักดิเดชน์" ซึ่งคำว่า "เดชน์" แปลว่า ลูกศร มาใช้ในการออกแบบ ดังนั้น พระราชลัญจกรประจำพระองค์จึงเป็นรูปพระแสงศร อันประกอบด้วย พระแสงศรพรหมาสตร์ พระแสงศรประลัยวาต และพระแสงศรอัคนีวาต ซึ่งเป็นพระแสงศรที่ใช้ในพระราชพิธีศรีสัจจปานกาล (พระราชพิธีถือน้ำพระพิพัฒน์สัตยา)
บุคคลสำคัญของโลก.
ที่ประชุมใหญ่ขององค์การศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) ณ กรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส ได้ประกาศยกย่องพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นบุคคลสำคัญของโลกในฐานะที่ทรงมีผลงานดีเด่นด้านการศึกษา วิทยาศาสตร์ วัฒนธรรม สังคมศาสตร์ และสื่อสารมวลชน เพื่อเฉลิมพระเกียรติเนื่องในโอกาสครบรอบ 100 ปี ในการประกอบพระราชกรณียกิจในไทยหลังจากเสด็จพระราชดำเนินกลับจากการศึกษา ณ ประเทศอังกฤษ และเพื่อเฉลิมพระเกียรติเนื่องในโอกาสวันพระราชสมภพครบรอบ 10 ปีนักษัตร (120 ปี แห่งพระบรมราชสมภพ)
ປະຊາທິປົກ
ຈັງຫວັດພະນະຄອນ ແມ່ນຈັງຫວັດໃນອະດີດຂອງປະເທດໄທ ຕັ້ງຢູ່ທາງຝັ່ງຕະເວັນອອກຂອງແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາ ມີຂຶ້ນໃນຊ່ວງ ຄ.ສ. 1865-1972 ກ່ອນທີ່ຈະຮວມກັບຈັງຫວັດທົນບຸລີ ເປັນບາງກອກໃນປັດຈຸບັນ
ຈັງຫວັດພະນະຄອນ ກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນເມື່ອ ຄ.ສ. 1865 ມີເຂດການປົກຄອງ 13 ອຳເພີ ເດີມມີຖານະເປັນອຳເພີຊະນະສົງຄາມຂຶ້ນກັບກົມນະຄອນບານ ມີທີ່ວ່າການອຳເພີຕັ້ງຢູ່ທີ່ຖະໜົນຈັກກະພົງຕິດກັບວັດຊະນະສົງຄາມດ້ານເໜືອ ໃນວັນທີ່ 15 ຕຸລາ ຄ.ສ.1915 ໄດ້ມີປະກາດຍົກເລີກອຳເພີຊັິ້ນໃນແຕ່ເດີມແລະຕັ້ງອຳເພີອຳເພີຊັ້ນໃນຂຶ້ນໃໝ່ 25 ອຳເພີ ຕໍ່ມາໃນວັນທີ່ 12 ມີນາ ຄ.ສ.1928 ລາຊະສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ໄດ້ມີການຮວມພື້ນທີ່ອຳເພີພາຫຸຣັດ ອຳເພີສຳລານລາດ ອຳເພີພະລາຊະວັງ ແລະອຳເພີຊະນະສົງຄາມເປັນອຳເພີດຽວກັນ ຮຽກວ່າ ອຳເພີພະນະຄອນ ຕາມປະກາດຍຸບຮວມອຳເພີແລະກິ່ງອຳເພີໃນຈັງຫວັດພະນະຄອນແລະທົນບຸລີ (ພາຍຫຼັງໄດ້ຍຸບອຳເພີສາມຍອດແລະອຳເພີບາງຂຸນພົມເຂົ້າມາຮວມດ້ວຍ) ແລະໃນປີ ຄ.ສ.1972 ໄດ້ມີປະກາດຄະນະປະຕິວັດຈັດລະບຽບການປົກຄອງໃນເຂດນະຄອນຫຼວງໃໝ່ອຳເພີພະນະຄອນຈຶງໄດ້ຮັບການປ່ຽນແປງຖານະເປັນເຂດພະນະຄອນ ບາງກອກ
ສະຫຍາມມຸງກຸດລາຊະກຸມານ () ແມ່ນພະອິສະລິຍະຍົດມຸງກຸດລາຊະກຸມານຂອງປະເທດໄທ ເຊິ່ງພະອິສະຣິຍະຍົດຂອງຜູ້ທີ່ຈະສືບລາຊະສົມບັດຕໍ່ຈາກພະມະຫາກະສັດໄທໂດຍສະຫຍາມມຸງກຸດລາຊະກຸມານຈະດຳລົງພະຍົດນີ້ໄປຈົນກວ່າພະມະຫາກະສັດຈະສະຫວັນຄົດຫຼືສະຫຼະລາຊະສົມບັດ
ພະຍົດນີ້ພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າຢູ່ຫົວເປັນຜູ້ຊົງກຳໜົດຂຶ້ນເມື່ອ ຄ.ສ.1886 ເພື່ອເປັນລັດຊະທາຍາດແທນກົມພະລາຊະວັງບໍວອນສະຖານມົງຄົນ ຫຼື ວັງໜ້າ ແລະຕຳແໜ່ງພະມະຫາອຸປະຫຼາດ ເຊິ່ງໃຊ້ສືບຕໍ່ກັນມາຕັ້ງແຕ່ຄັ້ງກຸງສີອະຍຸທະຍາ
ໃນສະໄໝກຸງສີອະຍຸທະຍາ ສົມເດັດພະຮາມາທິບໍດີທີ່ 1 ຊົງກາກົດມົນເທຍລະບານເຊິ່ງມີການລຳດັບຍົດຂອງພະບໍຣົມວົງສານຸວົງແລະຂ້າລາຊະການທົ່ວໄປໃນກົດມົນເທຍລະບານນັ້ນລຳດັບພະຍົດຂອງພະລາຊະໂອລົດພະອົງໃຫຍ່ທີ່ປະສູດແຕ່ພະອັກຄະລະມະເຫສີເປັນ "ສົມເດັດໜໍ່ພະພຸດທະເຈົ້າ" ມີພະກຽດຕິຍົດເໜືອກວ່າພະບໍຣົມວົງສານຸວົງທັງປວງ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ກຳໜົດຊັດເຈນວ່າຕຳແໜ່ງສົມເດັດໜໍ່ພະພຸດທະເຈົ້າເປັນລັດທາຍາດ ຈົນກະທັ່ງໃນລາຊະສະໄໝສົມເດັດພະບໍລົມໄຕໂລກະນາດ ຊົງກາພະລາຊະກຳໜົດສັກດິນາພົນລະເຮືອນຂຶ້ນ ຈຶງຊົງກຳໜົດໃຫ້ສົມເດັດພະເຈົ້າລູກຢາເທີເຊິ່ງໄດ້ສະເຫຼີມພະລາຊະມົນທຽນແລ້ວຊົງສັກດິນາໜຶ່ງແສນດຳລົງພະລາຊະອິສະຣິຍະຍົດເປັນພະມະຫາອຸປະຫຼາດ ແຕ່ຕຳແໜ່ງພະມະຫາອຸປະຫຼາດກໍບໍ່ໄດ້ແຕ່ງຕັ້ງໃນທຸກແຜ່ນດິນ
ສ່ວນສະໄໝກຸງລັດຕະນະໂກສິນນັ້ນ ພະມະຫາກະສັດຊົງແຕ່ງຕັ້ງພະມະຫາອຸປະຫຼາດ (ກົມພະລາຊະວັງບໍວອນສະຖານມົງຄົນ) ໃນທຸກລາຊະການໂດຍເປັນຕຳແໜ່ງສຳລັບພະລາຊະທານແກ່ພະບໍຣົມວົງສານຸວົງພະອົງໃດທີ່ມີຄວາມຊອບສະເໝີເໝືອນ ພະມະຫາກະສັດກໍບໍ່ຊົງແຕ່ງຕັ້ງພະບໍຣົມວົງສານຸວົງພະອົງໃດທີ່ພະມະຫາອຸປະຫຼາດ ຈົນຮອດລາຊະສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ຫຼັງຈາກທີ່ກົມພະລາຊະວັງບໍວອນວິເສດໄຊຊານສະເດັດທິວົງຄົດພະອົງມີພະລາຊະດຳຣິວ່າທີ່ ຕຳແໜ່ງກົມພະລາຊະວັງບໍວອນສະຖານມົງຄົນບໍ່ເໝາະສົມກາລະສະໄໝແລະອາດເຮັດໃຫ້ຊາວຕ່າງປະເທດເຂົ້າໃຈສັບສົນແລະມີພະລາຊະດຳຣິວ່າ ພະລາຊະອິສະຣິຍະຍົດ "ສົມເດັດພະບໍຣົມໂອຣະສາທິລາດ" ເຊິ່ງຮຽກວ່າ ສົມເດັດໜໍ່ພະພຸດທະເຈົ້າທີ່ໄດ້ຕັ້ງຂຶ້ນໄວ້ຕັ້ງແຕ່ຄັ້ງສົມເດັດພະຣາມາທິບໍດີທີ່ 1 ເປັນຕຳແໜ່ງທີ່ສອດຄ້ອງຕາມແບບຢ່າງການສືບສັນຕະຕິວົງຂອງພະມະຫາກະສັດໃນນານາອາລະຍະປະເທດ ທີ່ມີລາຊະປະເພນີແຕ່ງຕັ້ງພະລາຊະໂອລົດອົງໃຫຍ່ເປັນມຸງກຸດລາຊະກຸມານດຳລົງຕຳແໜ່ງລາຊະທາຍາດ ຈຶງມີພະບໍຣົມລາຊະໂອງການປະກາດຍົກເລີກຕໄແໜ່ງກົມພະລາຊະວັງບໍວອນສະຖານມົງຄົນ ຕັ້ງແຕ່ປີ ຄ.ສ.1885 ແລະໂປດໃຫ້ມີຕຳແໜ່ງ "ສົມເດັດພະບໍຣົມໂອຣະສາທິລາດ ສະຫຍາມມຸງກຸດລາຊະກຸມານ" ເຊິ່ງເປັນຕຳແໜ່ງທີ່ຈະຊົງເປັນລາຊະທາຍາດສືບລາຊະສັນຕະຕິວົງສືບໄປ
ທຸງປະຈຳພະອົງ.
ທຸງປະຈຳພະອົງພະອົງສົມເດັດພະບໍຣົມໂອຣະສາທິລາດ ສະຫຍາມມຸງກຸດລາຊະກຸມານ ຮຽກວ່າ ທຸງເຍົາວະລາດມີຂຶ້ນຄັ້ງທຳອິດເມື່ອ ຄ.ສ. 1897 ມີພື້ນສີຂາບ ຂະໜາດກວ້າງ 5 ສ່ວນ ຍາວ 6 ສ່ວນ ຮູບເຄື່ອງໝາຍກາງທຸງເໝືອນຢ່າງທຸງມະຫາລາດກ່າວຄື ກົງກາງເປັນຮູບໂລ່ ໃນໂລ່ແບ່ງອອກເປັນ 3 ຊ່ອງ ຊ່ອງບົນເປັນຮູບຊ້າງໄອຍະຣາພົດຢູ່ບົນພື້ນສີເຫຼືອງບອກນາມສະຫຍາມເໜືອ ສະຫຍາມໃຕ້ແລະສະຫຍາມກາງ ຊ່ອງລ່າງຂ້າງຂວາເປັນຮູບຊ້າງເຜືອກບົນພື້ນຊົມພູຫັນອອກໄປຂ້າງເສົາ ເປັນນາມສັນຢາແຫ່ງລາວປະເທດ ຊ່ອງລ່າງຊ້າຍເປັນຮູບກົດຊະຄົດແລະກົງສອງອັນໄຂວ້ກັນຢູ່ບົນພື້ນແດງບອກນາມສັນຢາມະລາຍູປະເທດ ເບື້ອງບົນແຫ່ງໂລ່ມີຈັກກີໄຂວ້ກັນແລະມີພະມະຫາພິໄຊມຸງກຸດສວມຢູ່ບົນຈັກກີ ແຕ່ເຄື່ອງສູງຂ້າງໂລ່ຂອງທຸງເຍົາວະລາດນັ້ນເປັນ 5 ຊັ້ນ ທຸງເຍົາວະລາດນີ້ສຳລັບຊັກຂຶ້ນບົນເສົາໃນເຮືອພະທີ່ນັ່ງຫຼືເຮືອລຳໜຶ່ງລຳໃດ ເຊິ່ງສົມເດັດພະບໍຣົມໂອຣະສາທິລາດ ສະຫຍາມມຸງກຸດລາຊະກຸມານສະເດັດໂດຍອິສະຣິຍະຍົດເປັນທີ່ໝາຍໃຫ້ປະກົດວ່າໄດ້ສະເດັດຢູ່ໃນເຮືອລຳນັ້ນ
ຄັ້ນຮອດລາຊະສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ພະອົງໂປດໃຫ້ຍົກເລີກທຸງເຍົາວະລາດແລ້ວປ່ຽນເປັນທຸງເຍົາວະລາດໃຫຍ່ແລະທຸງເຍົາວະລາດນ້ອຍ ປັດຈຸບັນ ທຸງເຍົາວະລາດໃຫຍ່ເປັນຮູບສີ່ລ່ຽມຈະຕຸລັດ ພື້ນທຸງມີ 2 ສີ ພື້ນຮອບນອກສີຂາບ ພື້ນຮອບໃນສີເຫຼືອງກວ້າງເຄິ່ງສ່ວນຂອງພື້ນຮອບນອກ ກົງກາງຮອບໃນມີຮູບຄຸດພ່າສີແດງ ສ່ວນທຸງເຍົາວະລາດໜ້ອຍແບ່ງຄວາມຍາວອອກເປັນ 2 ຕອນ ຕອນຕົ້ນມີລັກສະນະແລະສັນຖານເໝືອນກັບທຸງເຍົາວະລາດໃຫຍ່ແຕ່ກວ້າງບໍ່ເກີນກວ່າ 60 ເຊັນຕິແມັດ ຕອນປາຍມີລັກສະນະເປັນຊາຍຕໍ່ສີຂາວແປງເປັນຮູບທຸງຍາວລຽວ ໂດຍໃຫ້ປາຍສຸດກວ້າງເຄິ່ງໜຶ່ງຕົ້ນ ປາຍທຸງຕັດເປັນແສກຮູບຫາງນົກແຊງແຊວລຶກ 3 ໃນ 8 ສ່ວນຂອງຄວາມຍາວຂອງຜືນທຸງ ຄວາມຍາວຂອງຜືນທຸງເປັນ 8 ເທົ່າຂອງຄວາມກວ້າງຂອງຕອນຕົ້ນ ທຸງນີ້ຖ້າຊັກຂຶ້ນແທນທຸງເຍົາວະລາດໃຫຍ່ ໝາຍຄວາມວ່າ ໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ງົດການຍິງສະລຸດຖະຫວາຍຄຳນັບ
ລາຍພະນາມສະຫຍາມມຸງກຸດລາຊະກຸມານ.
ສົມເດັດພະບໍຣົມໂອຣະສາທິລາດ ສະຫຍາມລາຊະກຸມານ ຈົນຮອດປັດຈຸບັນມີທັງໝົດ 3 ພະອົງ ໄດ້ແກ່
1.พระองค์ใหญ่ เป็น สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ, เล่ม ๓, ตอน ๔๔, วันที่ ๑ มีนาคม พ.ศ. ๒๔๒๙, หน้า ๓๖๘
5. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชบัญญัติธง พ.ศ. ๒๕๒๒, เล่ม ๙๖, ตอน ๑๑ ก ฉบับพิเศษ, ๓๐ เมษายน พ.ศ. ๒๕๒๒, หน้า ๑
7.ราชกิจจานุเบกษา,ประกาศสถาปนา สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราวุธสยามมกุฎราชกุมาร, เล่ม ๑๑, ตอน ๔๓, ๒๐ มกราคม พ.ศ. ๒๔๓๗, หน้า ๓๔๖
8. ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ สถาปนาสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามมกุฎราชกุมาร, เล่ม ๘๙, ตอน ๒๐๐ ก, ฉบับพิเศษ, ๒๘ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๑๕, หน้า ๑
(ສະຫວັນຄົດ: ຄ.ສ. 1774) ມີພະນາມເດີມວ່າ ອ້ຽງ ຫຼື ນົກອ້ຽງ ສັນນິຖານວ່າແຕ່ເດີມພະອົງມີພື້ນເພເປັນຊາວເພັດຊະບຸລີແລະອາດມີເຊື້ອສາຍຈີນ ພະອົງສົມລົດກັບຫຍົງ ແຊ່ແຕ້ວານິດຊາວແຕ້ຈິ໋ວ ມີບຸດຄົນໜຶ່ງຊື່ ສິນ ທີ່ຕໍ່ມາໄດ້ຄອງລາດເປັນສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີ
ຫຼັງສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີຂຶ້ນຄອງລາດໃນປີ ຄ.ສ. 1769 ກໍຊົງສະຖາປະນາ ນົກອ້ຽງ ພະລາຊະຊົນນະນີຂຶ້ນເປັນ ກົມພະເທພາມາດ ຕາມພະລາຊະປະເພນີລ່ວງມາໄດ້ປີ ຄ.ສ. 1774 ກົມສົມເດັດພະເທພາມາດໄດ້ປະຊວນພະຍອດອັກຄະເນສັນ (ຝີຊະນິດໜຶ່ງ) ແລະສະຫວັນຄົດໃນເວລາຕໍ່ມາ
ພະນາມ.
ກົມພະເທພາມາດມີນາມເດີມວ່າ ອ້ຽງ ຫຼື ນົກອ້ຽງ (ບໍ່ປະກົດພະນາມໃນ ອະພິນິຫານບັນພະບຸລຸດ) ສ່ວນໃນປະຫວັດເຈິ້ງເຈົາຂອງສືເອີ້ເໝຍຈີ ຮຽກວ່າ ລົ່ວຍັ້ງ ຫຼື ນາງນົກຍາງ
ພະຊົນຊີບຕອນຕົ້ນແລະຄອບຄົວ.
ກົມພະເທພາມາດ ສັນນິຖານວ່າເປັນທິດາຂອງຂຸນນາງໃນລາຊະສະໄໝສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວບໍຣົມໂກດ ແຫ່ງກຸງສີອະຍຸທະຢາ ມີພະຂະນິດຖາທີ່ປະກົດນາມພະອົງໜຶ່ງຊື່ ອັ໋ນ ຫຼື ຮັ້ນ (ຕໍ່ມາໄດ້ຮັບການສະຖາປະນາອິສະຣິຍະຍົດເປັນກົມມະຫຼວງເທວິນທະລະສຸດາ ໃນສະໄໝກຸງທົນບຸລີ ເລື່ອງລາວກ່ຽວກັບພະຊາດກຳເໜິດນັ້ນ ພະສັງຄະລາດປາເລີກັວສ໌ (Jeen Baptists Pallegoix) ໄດ້ລະບຸໄວ້ວ່າພະອົງເປັນຄົນໄທ ແຕ່ຟອງຊົວ ຕູແປງ (Francois Turpin) ນັກປະຫວັດສາດຊາວຝະລັ່ງລະບຸວ່າພະອົງເປັນຄົນຈີນ ເຊິ່ງສອດຄ້ອງກັບ ກ.ສ.ຣ. ກຸຫຼາບ ທີ່ລະບຸວ່າທ່ານນົກອ້ຽງມີແຊ່ເດີມວ່າ ໂຫງົວ (吴) ເຊິ່ງເປັນດຽວກັນກັບພະວິໄຊວາຣີ (ຫຼິນ ແຊ່ໂຫງົວ) ຂຸນນາງຈີນໃນສະໄໝສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີແລະຍັງໃຫ້ຂໍ້ມູນຕໍ່ວ່າ ທ່ານນົກອ້ຽງເປັນຊາວບ້ານແຫຼມ ແຂວງເມືອງເພັດຊະບຸລີແລະອາດເປັນຍາດກັບພະຍາເພັດຊະບຸລີ (ເຣືອງ) ເຊິ່ງດຳລົງຕຳແໜ່ງໃນອະຍຸທະຢາຕອນປາຍ
ສັນນິຖານວ່າພື້ນເພເດີມຂອງພະນາງຕັ້ງຢູ່ແຖບອຳເພີບ້ານແຫຼມ ເມືອງເພັດຊະບຸລີ ເຊິ່ງໃນໜັງສືປະຖົມມະວົງໄດ້ລະບຸໄວ້ວ່າ "ມານດາພະຍາຕາກສິນທີ່ໜີພະມ້າໄປຢູ່ບ້ານແຫຼມແຂວງເມືອງເພັດຊະບຸລີ..."ແລະຄົງຍ້າຍເຂົ້າມາອາໄສຢູ່ໃນກຸງສີອະຍຸທະຢາເປັນເວລາຊ້ານານ ດັງປະກົດໃນໜັງສືປະຖົມມະວົງ ສະບັບຂອງ ກ.ສ.ຣ. ກຸຫຼາບ ເຊິ່ງລະບຸເລື່ອງລາວຂອງທ່ານນົກອ້ຽງແລະສົມເດັດພະບໍວອນລາດເຈົ້າມະຫາສຸຣະສິງຫະນາດເມື່ອຄັ້ງຍັງເປັນ ນາຍສຸດຈິນດາ (ບຸນມາ) ໄວ້ວ່າ "...ເປັນຄົນຮູ້ຈັກຄຸ້ນເຄີຍກັນມາຊ້ານານແຕ່ຍັງຢູ່ໃນກຸງມາດ້ວຍກັນ..."
ສົມລົດ.
ຕາມອະພິນິຫານບັນພະລຸດ ຄຸນອ້ຽງສົມລົດກັບຊາຍຈີນແຕ້ຈິ໋ວຊື່ຫຍົງ ແຊ່ແຕ້ ທີ່ມີຖິ່ນຖານເດີມໃນຕຳບົນຫົວຟູ່ ອຳເພີເທງໄຮ້ (ເສີງໃຫ່) ນິທິ ອຽວສີວົງ ໄດ້ອະທິບາຍວ່າ ພະລາຊະບິດາຂອງສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີນ່າຈະປະກອບອາຊີບຄ້າຂາຍເປັນຫຼັກ ບໍ່ແມ່ນນາຍອາກອນບ່ອນເບ້ຍ ເປັນຄຳອະທິບາຍທີ່ວ່າເຫດໃດນາຍສິນຈຶງບໍ່ຊົງປະມູນອາກອນສືບຕໍ່ຈາກບິດາ ຈຶງນ່າຈະເປັນພໍ່ຄ້າກວຽນຫຼາຍກວ່າ ສ່ວນຕຳນານອາກອນບ່ອນເບ້ຍ ພະນິພົນຂອງສົມເດັດກົມພະຍາດຳລົງລາຊານຸພາບ ຊຢງໃຫ້ຂໍ້ມູນວ່າຕຳແໜ່ງຂຸນພັດເພິ່ງມີຂຶ້ນໃນລາຊະສະໄໝຂອງພະບາດສົມເດັດພະພຸດທະເລີດຫຼ້ານະພາໄລ ພາຍຫຼັງຫຍົງແລະນົກອ້ຽງໄດ້ໃຫ້ກຳເໜິດບຸດຊາຍຊື່ວ່າ ສິນ ເມື່ອວັນທີ່ 23 ມີນາ ຄ.ສ. 1734 ແລະພາຍຫຼັງໄດ້ຍົກເປັນບຸດບຸນທຳຂອງເຈົ້າພະຍາຈັກກີ (ຄຸດ) ເຊິ່ງຕໍ່ມານາຍສິນໄດ້ຄອງລາດເປັນພະມະຫາກະສັດແລະຕັ້ງລາຊະທານີທີ່ທົນບຸລີ
ການສະຖາປະນາແລະການສະຫວັນຄົດ.
ເມື່ອຄັ້ງກຸງສີອະຍຸທະຢາແຕກ ປະຊາຊົນທັງຫຼາຍກໍຕ່າງພາກັນຫຼົບໜີພະມ້າ ຄັ້ງນັ້ນກົມພະເທພາມາດເອງໄດ້ໜີໄປພຳນັກໃນແຂວງເມືອງເພັດຊະບຸລີ ເຊິ່ງນາຍສຸດຈິນດາ (ບຸນມາ) ກໍເປັນທຸລະຈັດການນຳພະອົງມາຈາກເພັດຊະບຸລີ ເພື່ອມາສົ່ງໃຫ້ສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີໃນຄ່າຍທີ່ຊົນບຸລີ
ພາຍຫຼັງເມື່ອສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນ ສະເດັດຂຶ້ນຄອງລາຊະສົມບັດແລ້ວ ໄດ້ຊົງສະຖາປະນາສົມເດັດພະລາຊະຊົນນະນີ ຂຶ້ນດຳລົງອິສະຣິຍະຍົດເປັນ ກົມພະເທພາມາດ ຕາມບູຮານລາຊະປະເພນີໃນປີ ຄ.ສ. 1769 ຕໍ່ມາພະອົງປະຊວນພະຍອດອັກຄະເນສັນແລະໄດ້ສະເດັດສະຫວັນຄົດໃນປີ ຄ.ສ. 1774 ໂດຍມີການສ້າງພະໂກດໂຖ ຫຼື ລອງໂຖ ສຳລັບພະລາຊະມານດາໃນປີ ຄ.ສ. 1775 ແລະສັນນິຖານວ່າພະໂກດດັງກ່າວສ້າງເພື່ອພະສົບເຈົ້ານາຍທີ່ຊົງສັກຊັ້ນສູງສຸດໃນສະໄໝນັ້ນ ໂດຍໃຫ້ເຈົ້າພະຍາຈັກກີ (ຕໍ່ມາຄື ພະບາດສົມເດັດພະພຸດທະຍອດຟ້າຈຸລາໂລກມະຫາລາດ ເປັນແມ່ກອງເຮັດພະເມນ ນະ ວັດບາງຍີ່ເຮືອໃຕ້
ແຕ່ໃນງານພະເມນດັງກ່າວຖືກເຮ່ງໃຫ້ຈັດຂຶ້ນໃນຊ່ວງລະດູຝົນ ດ້ວຍສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີຊົງຫ່ວງໃຍໃນການສຶກຂອງພະມ້າຢູ່ເຊິ່ງມັກເຂົ້າມາໃນຊ່ວງລະດູແລ້ງຂອງທຸກປີ ເຊິ່ງຕາມທຳນຽມເດີມນັ້ນງານພະເມນຈະຖືກຈັດຂຶ້ນໃນຊ່ວງລະດູແລ້ງ ເຈົ້າພະຍາຈັກກີຈຶງປຶກສາກັບເຈົ້ານາຍທັງປວງວ່າຈະໃຊ້ດີບຸກບາງເຄືອບທອງນ້ຳຕະໂກ ແລ້ວທາດ້ວຍແປ້ງປຽກຕິດເຂົ້າກັບເນື້ອໄມ້ຈົນສຳເລັດໃນເດືອນເກົ້າ ແຕ່ກ່ອນຮອດວັນເຊິນພະສົບມາໃນພະເມນນັ້ນຝົນໄດ້ຕົກຊະທອງນ້ຳຕະໂກທີ່ຕິດປະດັບພະເມນຫຼຸດຣ່ວງກໍຊົງພິໂລດ (ໂກດ) ມີພະລາຊະດຳຣັດວ່າ
2. สุทธิศักดิ์ ระบอบ สุขสุวานนท์, หน้า 104
ສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວບໍຣົມໂກດ ຫຼື ສົມເດັດພະບໍຣົມລາຊາທີ່ 3 ຫຼື ສົມເດັດພະພູມິນມະຫາລາຊາບໍຣົມໂກດ (สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ หรือ สมเด็จพระบรมราชาที่ 3 หรือ สมเด็จพระภูมินทรมหาบรมโกศ) ແມ່ນພະມະຫາກະສັດພະອົງທີ່ 31 ແຫ່ງກຸງສີອະຍຸທະຍາ
ສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວບໍຣົມໂກດມີພະນາມເດີມວ່າ ເຈົ້າຟ້າພອນ (เจ้าฟ้าพร ເຈ້າຟ້າພຣ)ແມ່ນພະລາຊະໂອລົດໃນສົມເດັດພະສັນເພັດທີ່ 8 (ພະເຈົ້າເສືອ) ມີພະເຊດຖາ (ອ້າຍ) ໄດ້ແກ່ ເຈົ້າຟ້າເພັດ ພະອົງໄດ້ຮັບການສະຖາປະນາເປັນພະບັນທູນໜ້ອຍໃນລາຊະສະໄໝສົມເດັດພະສັນເພັດທີ່ 8 ແລະເປັນກົມພະລາຊະວັງບໍວອນສະຖານມົງຄົນໃນລາຊະສະໄໝສົມເດັດພະສັນເພັດທີ່ 9
ສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວບໍຣົມໂກດ ຊົງມີພະລາຊະໂອລົດ 2 ພະອົງ ແລະພະລາຊະທິດາ 6 ພະອົງ ກັບກົມມະຫຼວງພິພິດມົນຕີ ຕາມລຳດັບ ດັງນີ້
ສົງຄາມແຍ່ງລາຊະສົມບັດ.
ເມື່ອສົມເດັດພະສັນເພັດທີ່ 9 ຊົງພະປະຊວນໜັກໄກ້ສະຫວັນຄົດນັ້ນ ໄດ້ພະລາຊະທານລາຊະສົມບັດໃຫ້ແກ່ເຈົ້າຟ້າອະໄພ ພະເຈົ້າບໍຣົມໂກດເຊິ່ງໃນຂະນະນັ້ນດຳລົງຕຳແໜ່ງພະມະຫາອຸປະຫຼາດຢູ່ບໍ່ເຕັມພະໄທ ເພາະປາດຖະໜາຈະໃຫ້ຊົງມອບລາຊະສົມບັດແກ່ເຈົ້າຟ້ານະເຣນທອນ (ກົມມະຂຸນສຸເຣນທອນພິທັກ) ເຊິ່ງໃນຂະນະນັ້ນຜະໜວດ (ບວດ) ຢູ່
ພາຍຫຼັງການສະເດັດສະຫວັນຄົດຂອງສົມເດັດພະສັນເພັດທີ່ 9 ໄດ້ເກີດການສູ້ຮົບກັນລະຫວ່າງພະອົງກັບພະລາຊະໂອລົດຂອງສົມເດັດພະສັນເພັດທີ່ 9 ຄື ເຈົ້າຟ້າອະໄພແລະເຈົ້າຟ້າປໍຣະເມດ ອັນເນື່ອງມາຈາກພະອົງຊົງດຳລົງພະອິສະລິຍະຍົດທີ່ກົມພະລາຊະວັງບໍວອນສະຖານມົງຄົນມີສິດທີ່ຈະຂຶ້ນຄອງລາຊະສົມບັດສືບຕໍ່ຈາກພະເຊດຖາຢ່າງຖືກຕ້ອງ ແຕ່ເມື່ອພະເຊດຖາໄກ້ສະຫວັນຄົດກັບຕັດສິນພະໄທຍົກລາຊະສົມບັດແກ່ເຈົ້າຟ້ານະເຣນທອນ ພະລາຊະໂອລົດພະອົງໃຫຍ່ ແຕ່ເຈົ້າຟ້ານະເຣນທອນບໍ່ເຫັນດ້ວຍຊອບດ້ວຍຈຶງຍົກລາຊະສົມບັດໃຫ້ແກ່ເຈົ້າຟ້າອະໄພ ພະລາຊະໂອລົດອົງຮອງ ເປັນເຫດໃຫ້ເກີດການຕໍ່ສູ້ຍາດແຍ່ງລາຊະບັນລັງຈົນກາຍເປັນສົງຄາມກາງເມືອງກິນໄລຍະເວລາບໍ່ຕ່ຳກວ່າ 1 ປີ
ລັດຊະສະໄໝ.
ສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວບໍຣົມໂກດຊົງທຳນຸບຳລຸງບ້ານເມືອງແລະພະສາດສະໜາຈົນກ່າວໄດ້ວ່າກຸງສີອະຍຸທະຢາໃນສະໄໝພະອົງນັ້ນເປັນຍຸກທີ່ບ້ານເມືອງດີ ມີຂຸນນາງຄົນສຳຄັນທີ່ເຕີບໂຕໃນເວລາຕໍ່ມາ ໃນລາຊະການຂອງພະອົງຫຼາຍຄົນ ເຊັ່ນ ສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີ, ພະບາດສົມເດັດພະພຸດທະຍອດຟ້າຈຸລາໂລກມະຫາລາດ ເປັນຕົ້ນ ໃນທາງດ້ານວັນນະຄະດີກໍມີກະວີຄົນສຳຄັນ ເຊັ່ນ ເຈົ້າຟ້າທຳມາທິເບດໄຊຍະເຊດສຸລິຍະວົງ ກົມມະຂຸນເສນາພິທັກ ຫຼືເຈົ້າຟ້າກຸ້ງ ເຊິ່ງເປັນພະໂອລົດ ເປັນຕົ້ນ
ໃນປີ ຄ.ສ. 1753 ພະເຈົ້າກີລະຕິສິຣິສິງ ກະສັດລັງກາ (ສີລັງກາ) ໄດ້ສົ່ງລາຊະທຸດມາຂໍພະມະຫາເຖຣະແລະຄະນະສົງໄປຊ່ວຍເຫຼືອຟື້ນຟູພະພຸດທະສາດສະໜາໃນລັງກາ ເຊິ່ງເສື່ອມໂຊມລົງໄປ ສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວບໍຣົມໂກດຈຶງໂປດໃຫ້ສົ່ງສະມະນະທູດປະກອບດ້ວຍພະລາຊາຄະນະສອງຮູບຄື ພະອຸບາລີ ແລະ ພະອະລິຍະມຸນີ ພ້ອມຄະນສົງອີກ 12 ຮູບ ໄປລັງກາເພື່ອປະກອບພິທີບັນພະຊາ ອຸປະສົມບົດ ໃຫ້ກັບຊາວລັງກາ ຄະນະສົງຄະນະນີ້ໄດ້ໄປຕັ້ງນິກາຍສະຫຍາມວົງຂຶ້ນໃນລັງກາ ຫຼັງຈາກທີ່ໄດ້ຊ່ວຍຟື້ນຟູພະພຸດທະສາດສະໜາໃນລັງກາເປັນເວລາເຈັດປີແລ້ວ ຄະນະສົງຄະນະນີ້ບາງສ່ວນໄດ້ເດີນທາງກັບກຸງສີອະຍຸທະຢາເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1760
ສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວບໍຣົມໂກດສະຫວັນຄົດໃນປິ ຄ.ສ. 1758 ຮວມໄລຍະເວລາການຄອງລາດນານ 26 ປີ
ເຫດພະນາມ"ບໍຣົມໂກດ".
ພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ມີພະບໍລົມລາຊະວິນິດໄສໃນພະລາຊະພິທີສິບສອງເດືອນວ່າ ເປັນເພາະເມື່ອສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວບໍຣົມໂກດສະຫວັນຄົດ ກົມພະລາຊະວັງບໍວອນສະຖານມົງຄົນ ໄດ້ສະເດັດຂຶ້ນຄອງລາດເປັນ ສົມເດັດພະເຈົ້າອຸທຸມພອນ ກໍຮຽກຂຸນຫຼວງບໍຣົມໂກດ ຈົນຜັດແຜ່ນດິນມາເປັນ ພະເຈົ້າເອກກະທັດ ກໍບໍ່ມີການປ່ຽນແປງ ຈົນມາສະໄໝທົນບຸລີ ແລະລັດຕະນະໂກສິນ ຈຶງຮຽດຕິດປາກໄປ ຄິດວ່າເປັນຊື່ຈິງໆ
ພົນເອກ ປະຍຸດ ຈັນໂອຊາ (ຊື່ຫຼີ້ນ: ຕູ່, ເກີດ 21 ມີນາ ຄ.ສ. 1954) (พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา) ແມ່ນນາຍົກລັດຖະມົນຕີຄົນທີ່ 29 ແລະຫົວໜ້າຄະນະຮັກສາຄວາມສະຫງົບແຫ່ງຊາດ ຄະນະຜູ້ຍຶດອຳນາດການປົກຄອງເຊິ່ງກຳລັງປົກຄອງປະເທດໄທ ຜູ້ອຳນວຍການຮັກສາຄວາມມັ່ນຄົງພາຍໃນລາຊະອານາຈັກ ອະດີດຜູ້ບັນຊາການທະຫານບົກ ອະດີດກຳມະການບໍລິສັດ ທະນາຄານທະຫານໄທ ຈຳກັດ (ມະຫາຊົນ) ອະດີດປະທານສະໂມສອນບານເຕະອາຣ໌ມີ່ຍູໄນເຕັດ ອະດີດປະທານຄະນະກຳມະການບໍລິຫານກິດຈະການໂທລະພາບກອງທັບບົກ
ເຂົາຢູ່ໃນກຸ່ມບູລະພາພະຍັກແລະທະຫານເສືອລາຊິນີເປັນຜູ້ບັນຊາການທະຫານບົກລະຫວ່າງເດືອນຕຸລາ ຄ.ສ. 2010 ເຖິງເດືອນກັນຍາ ຄ.ສ. 2014 ເຂົາຖືກມອງວ່າເປັນສາຍແຂັງ (hardliner) ໃນກອງທັບ ທັງເປັນຜູ້ສັ່ງການການສະຫຼາຍການຊຸມນຸມຂອງ "ຄົນເສື້ອແດງ" ເມື່ອເດືອນເມສາ ຄ.ສ. 2009 ແລະເມສາ/ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 2010 ຄົນໜຶ່ງ ພາຍຫຼັງເຂົາມຸ່ງບັນເທົາບົດບາດຂອງຕົນ ໂດຍສົນທະນາກັບຍາດຜູ້ປະທ້ວງທີ່ເສຍຊີວິດໃນຄວາມຂັດແຍ້ງນອງເລືອດນັ້ນ ແລະຮ່ວມມືກັບລັດຖະບານຍິ່ງລັກ ຊິນນະວັດ ນ້ອງສາວພັນຕຳລວດໂທທັກສິນ ເຊິ່ງຊະນະການເລືອກຕັ້ງເປັນການທົ່ວໄປເມືື່ອເດືອນກໍລະກົດ ຄ.ສ. 2011
ລະຫວ່າງວິກິດຕະການການເຊິ່ງເລິ່ມໃນເດືອນພຶດສະຈິກາ ຄ.ສ. 2013 ແລະກ່ຽວຂ້ອງການປະທ້ວງຕໍ່ລັດຖະບານຮັກສາການຍິ່ງລັກ ພົນເອກປະຍຸດອ້າງວ່າກອງທັບເປັນກາງ ແລະຈະບໍ່ລັດຖະປະຫານ ຕໍ່ມາເມື່ອວັນທີ່ 22 ພຶດສະຈິກາ ຄ.ສ. 2014 ພົນເອກປະຍຸດລັດຖະປະຫານຕໍ່ລັດຖະບານແລະຄວບຄຸມປະເທດໃນຖານະຫົວໜ້າຄະນະຮັກສາຄວາມສະຫງົບແຫ່ງຊາດນັບແຕ່ນັ້ນ ສຸເທບ ເທືອກສຸບັນເປີດເຜີຍວ່າ ຕົນກັບພົນເອກປະຍຸດວາງແຜນໂຄ່ນພັນຕຳລວດທັກສິນຕັ້ງແຕ່ ຄ.ສ. 2010 ເຊິ່ງພົນເອກປະຍຸດປະຕິເສດຂ່າວນີ້ ຕໍ່ມາເຂົາອອກລັດຖະທຳມະນູນເຊິ່ງໃຫ້ອຳນາດຄອບຄຸມແກ່ຄະນະຜູ້ກໍ່ການ ແລະນິລະໂທດສະກຳຄະນະຯ ສຳລັບລັດຖະປະຫານ ວັນທີ່ 21 ສິງຫາ ຄ.ສ. 2014 ສະພານິຕິບັນຍັດແຫ່ງຊາດມີມັດຕິເອກະສັນເລືອກພົນເອກປະຍຸດ ຈັນໂອຊາເປັນນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ເຊິ່ງສະມາຊິກສະພານັ້ນຖຶກເລືອກມາ ສ່ວນໃຫຍ່ເປັນນາຍທະຫານ.
ພົນເອກ ປະຍຸດ ຈັນໂອຊາ ເກີດວັນທີ່ 21 ມີນາ ຄ.ສ. 1954 ທີ່ນະຄອນລາຊະສີມາ ເປັນລູກຊາຍຂອງ ພັນເອກ (ພິເສດ) ປະພັດ ຈັນໂອຊາກັບເຂັມເພັດ ຈັນໂອຊາ ມານດາຮັບລາຊະການຄູ ແລະເປັນຜູ້ອະນຸບານ ພັນເອກ (ພິເສດ) ປະພັດ ຈັນໂອຊາ ມີຊື່ຫຼີ້ນວ່າ "ຕູ່" ເປັນລູກຊາຍຄົນໂຕຈາກພີ່ນ້ອງທັງໝົດສີ່ຄົນ ໄດ້ແກ່ ນາຍປະຄັນ ຈັນໂອຊາ ພົນເອກຕີຍິງ ປະກາຍເພັດ ຈັນໂອຊາ ເປັນຜູ້ຊົງຄຸນນະວຸດກອງທັບອາກາດ ພົນເອກ ປຣີຊາ ຈັນໂອຊາ ເປັນປະລັດກະຊວງກະລາໂຫມ ອະດີດຜູ້ຊ່ວຍຜູ້ບັນຊາການທະຫານບົກ
ໃນຄໍລຳ "ຮຽນດີ" ນິດຕະຍະສານໄຊຍະພຶກ ເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1969 ຂຽນວ່າມີອຸປະນິໄສທີ່ງຽບເຍັນຊາ ດ້ວຍຄວາມທີ່ເປັນອ້າຍຄົນໂຕຈຶງຕ້ອງເຮັດຕົວເປັນອ້າຍທີ່ດີ ໃນວັຍເດັກເຂົາເປັນຄົນຮຽນເກ່ງມີຄວາມຖະໜັດແລະຄວາມຊອບໃນວິຊາຄະນິດສາດ ພາສາອັງກິດ ແລະວິທະຢາສາດ ຈາກການສະໜັບສະໜຸນຂອງບິດາມານດາ
ຊີວິດສ່ວນຕົວສົມລົດກັບຮອງສາດຕາຈານ ນະລາພອນ ຈັນໂອຊາ ຮອງປະທານມູລະນິທິການສຶກສາທາງໄກຜ່ານດາວທຽມ ມີລູກສາວຝາແຝດ 2 ຄົນ ຄື ທັນຍາແລະນິດຖາ ນັກດົນຕີ ເຊິ່ງທັງຄູ່ເຄີຍອອກອາລະບ້ຳ ຫຼັງຮວມຕົວກັນຕັ້ງວົງດົນຕີຍິງທີໂອ ຮ່ວມກັບ ນິກ ນິຕິຍາ ອ່ຳສະກຸນ ນັກຮ້ອງນຳ ໃນນາມວົງ BADZ ສັງກັດ ຈີໂນມ ເຣັກຄອດ ໃນສັງກັດອາຣ໌ເອສ.
ເຂົາເຄີຍເຮັດວຽກວິໄຈເລື່ອງ "ກອງທັບໄທກັບໄພຄຸກຄາມຮູບແບບໃໝ່" ພົນເອກປະຍຸດໄດ້ສັມພາດເຊິງລຶກຜູ້ຊ່ຽວຊານ 7 ຄົນ ຄື ນາຍສັກສິດ ຕີເດດ ອະດີດປະລັດກະຊວງຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດແລະສິ່ງແວດລ້ອມ, ນາຍຈຸທາທະວັດ ອິນທອນສຸກສີ ອະດີດປະລັດກະຊວງແຮງງານ, ພົນເອກອະນຸພົງ ເຜົ່າຈິນດາ, ດັອກເຕີ ປະນິທານ ວັດທະນາຍາກອນ ອາຈານປະຈຳຄະນະລັດຖະສາດ ຈຸລາລົງກອນມະຫາວິທະຍາໄລ, ພົນຕຳລວດເອກ ທະວີ ສອດສ່ອງ, ນາຍຖະຫວິນ ປ່ຽນສີ ແລະ ພົນຕຳລວດໂທ ອະດຸນ ແສງສິງແກ້ວ.
ເຂົາໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມຈາກປະຊາຊົນຫຼາຍຂຶ້ນພາຍຫຼັງການສະເດັດສະຫວັນຄົດ ພະບາດສົມເດັດພະປໍລະມິນທະລະມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດ ປະຊາຊົນບາງສ່ວນເຊື່ອວ່າເຂົາຮັກພະບາດສົມເດັດພະປໍລະມິນທະລະມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດ ຈິງຕາມທີ່ພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດເຄີຍຕຣັສກັບພົນເອກປະຍຸດເມື່ອວັນທີ່ 4 ກໍລະກົດ ຄ.ສ. 2013
ການເຮັດວຽກແລະບົດບາດທາງການເມືອງ.
ປະຍຸດຮັບລາຊະການທະຫານຢູ່ທີ່ກົມທະຫານຣາບທີ່ 21 ຮັກສາພະອົງ ຫຼື "ທະຫານເສືອລາຊິນີ" ມາໂດຍຕະຫຼອດ ໂດຍເລິ່ມຈາກຕຳແໜ່ງຜູ້ບັງຄັບການກອງພັນຈົນຮອດຜູ້ບັງຄັບການກົມ ຈາກນັ້ນຈຶງຍ້າຍໄປຢູ່ທີ່ກອງພັນທະຫານຣາບທີ່ 2 ຮັກສາພະອົງ ແລະຮັບຕຳແໜ່ງຮອງແມ່ທັບພາກທີ່ 1 ເຂົາເປັນສະມາຊິກພັກພວກ "ບູລະພາພະຍັກ" ໃນກອງທັບເຊັ່ນດຽວກັບພົນເອກ ອະນຸພົງ ເຜົ່າຈິນດາ ແລະ ພົນເອກ ປະວິດ ວົງສຸວັນ
ໃນລັດຖະປະຫານໂດຍຄະນະປະຕິຮູບການປົກຄອງໃນລະບອບປະຊາທິປະໄຕອັນມີພະມະຫາກະສັດຊົງເປັນຊົງປະມຸກ (ຄປຄ.) ເມື່ອວັນທີ່ 19 ກັນຢາ ຄ.ສ. 2006 ທີ່ມີພົນເອກ ສົນທິ ບຸນຍະຣັດກະລິນເປັນຫົວໜ້າຄະນະ ພົນຕີປະຍຸດເປັນຜູ້ໜຶ່ງທີ່ມີບົດບາດສຳຄັນໃນການຍຶດອຳນາດດ້ວຍຮັບຄຳສັ່ງກົງຈາກພົນໂທ ອະນຸພົງ ເຜົ່າຈິນດາ ແມ່ທັບພາກທີ່ 1 ຈາກນັ້ນເມື່ອພົນໂທອະນຸພົງໄດ້ຮັບແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້
ເລື່ອນຊັ້ນຍົດເປັນ "ພົນໂທ" ແລະຮັບຕຳແໜ່ງແມ່ທັບພາກທີ່ 1 ແລະໄດ້ຮັບແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ເປັນສະມາຊິກສະພານິຕິບັນຍັດແຫ່ງຊາດ
ພົນເອກປະຍຸດດຳລົງຕຳແໜ່ງຮອງຫົວໜ້າຜູ້ຮັບຜິດຊອບໃນການແກ້ໄຂສະຖານະການສຸກເສີນລະຫວ່າງວັນທີ່ 2 ກັນຍາ ຄ.ສ. 2008 ເຖິງ 14 ກັນຍາ ຄ.ສ. 2008 ແລະຮັບຕຳແໜ່ງຮອງຜູ້ອຳນວຍການກອງອຳນວຍການແກ້ໄຂສະຖານະການສຸກເສີນໃນສະໄໝລັດຖະບານ ສະມັກ ສຸນທໍລະເວດ
ເຂົາເປັນຄົນນຶ່ງໃນນາຍທະຫານທີ່ຄວບຄຸມການຊຸມນຸມຂອງແນວຮ່ວມປະຊາທິປະໄຕຕໍ່ຕ້ານຜະເດັດການແຫ່ງຊາດ ຄ.ສ. 2010 ປະຕິບັດໜ້າທີ່ຕາມ ພລກ.ບໍລິຫານລາຊະການໃນສະຖານະການສຸກເສີນ ຄ.ສ. 2005
ເມື່ອວັນທີ່ 2 ກັນຍາ ຄ.ສ. 2010 ພົນເອກ ປະຍຸດ ຈັນໂອຊາ ໄດ້ຮັບແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ເປັນຜູ້ບັນຊາການທະຫານບົກຕໍ່ຈາກ ພົນເອກ ອະນຸພົງ ເຜົ່າຈິນດາ ທີ່ກະສຽນອາຍຸລາຊະການໃນເດືອນຕຸລາ 2010 ຕັ້ງແຕ່ວັນທີ່ 1 ຕຸລາ ຄ.ສ. 2010 ເປັນຕົ້ນໄປ
ອະພິສິດ ເວດຊາຊີວະ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ພົນເອກ ປະຍຸດ ຈັນໂອຊາ ເປັນຫົວໜ້າຮັບຜິດຊອບໃນສະຖານະການສຸກເສີນ ຕັ້ງແຕ່ວັນທີ່ 1 ຕຸລາ ຄ.ສ. 2010 ເຖິງ 22 ທັນວາ ຄ.ສ. 2011 ເຂົາໄດ້ລົງນາມໃນຄຳສັ່ງສູນອຳນວຍການແກ້ໄຂສະຖານະການສຸກເສີນ ທີ່ 141/2553 ລົງວັນທີ່ 19 ພຶດສະຈິກາ ຄ.ສ. 2010 ເລື່ອງໃຫ້ພະນັກງານເຈົ້າໜ້າທີ່ທີ່ມີອຳນາດ ອອກຄຳສັ່ງຍຶດ ຫຼື ອາຍັດ ສິນຄ້າຫຼືວັດຖຸອື່ນໃດທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມແຕກແຍກ ແລະເຂົາເປັນໜຶ່ງໃນຄະນະດຳເນິນຄະດີລະຫວ່າງປະເທດໄທແລະກຳປູເຈຍໃນສານຍຸຕິທຳລະຫວ່າງປະເທດເມື່ອປີ ຄ.ສ. 2011.
ພາຍຫຼັງປ່ຽນລັດຖະບານໂດຍມີ ຍິ່ງລັກ ຊິນນະວັດ ເປັນນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ເຂົາເປັນບຸກຄົນທີ່ຫຼາຍຝ່າຍຄາດວ່າຈະພົ້ນຈາກຕຳແໜ່ງ ຜູ້ບັນຊາການທະຫານບົກໂດຍອາດປ່ຽນໂຍກຍ້າຍເປັນຜູ້ບັນຊາການທະຫານບົກສູງສຸດແທນ ເນື່ອງຈາກເປັນຜູ້ຢູ່ກົງຂ້າມຝ່າຍສະນັບສະໜຸນລັດຖະບານໃນຂະນະນັ້ນ ແຕ່ກໍບໍ່ໄດ້ມີການປັບຍ້າຍດັງກ່າວ ຈຶງນັບໄດ້ວ່າ ພົນເອກປະຍຸດ ຈັນໂອຊາ ເປັນຜູ້ບັນຊາການທະຫານບົກພາຍໃຕ້ການບັງຄັບບັນຊາຂອງນາຍົກລັດຖະມົນຕີເຖິງ 5 ລາຍ ໄດ້ແກ່ ສະມັກ ສຸນທໍລະເວດ ສົມຊາຍ ວົງສະຫວັດ ອະພິສິດ ເວດຊາຊີວະ ຍິ່ງລັກ ຊິນນະວັດ ແລະຕົວເຂົາເອງເປັນຜູ້ບັນຊາການທະຫານບົກ ພາຍໃຕ້ພັກການເມືອງທີ່ເປັນສັດຕູກັນທັງ ພັກປະຊາທິປັດ ພັກເພື່ອໄທ ແລະພັກພະລັງປະຊາຊົນ
ບີບີຊີຂຽນວ່າ ກຸ່ມຜົນປະໂຍດຮິວແມນໄຣສ໌ວອສວ່າເຂົາຂັດຂວາງການສືບສວນວິກິດຕະການການເມືອງເຊິ່ງມີຜູ້ເສຍຊີວິດໃນປີ 2010 ເມື່ອເດືອນມິຖຸນາ 2011 ເຂົາຂໍໃຫ້ຜູ້ມີສິດເລືອກຕັ້ງອອກສຽງໃຫ້ "ຄົນດີ" ໃນການເລືອກປີນັ້ນ ເຊິ່ງຖືກຕີຄວາມຢ່າງກວ້າງຂວາງຂວາງວ່າເປັນການຕີຍິ່ງລັກແລະພັກເພື່ອໄທ ແລະລະຫວ່າງວິກິດຕະການເມືອງໄທ ຄ.ສ. 2014-2015 ເຂົາສະເໜີ "ສະພາປະຊາຊົນ"
ລັດຖະປະຫານໃນປະເທດໄທ ຄ.ສ. 2015.
ພົນເອກປະຍຸດໄດ້ປະກາດກົດໄອຍະການສຶກທົ່ວລາຊະອານາຈັກ ເມື່ອວັນທີ່ 20 ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 2015 ແລະຈັດຕັ້ງກອງອຳນວຍການຮັກສາຄວາມສະຫງົບຮຽບຮ້ອຍເພື່ອດູແລສະຖານະການທາງການເມືອງແທນສູນອຳນວຍການຮັກສາຄວາມສະຫງົບຮຽບຮ້ອຍທີ່ລັດຖະບານຂອງຍິ່ງລັກຕັ້ງຂຶ້ນ ແຕ່ອີກ 2 ວັນຕໍ່ມາເຂົາໄດ້ເຮັດການລັດຖະປະຫານໃນນາມຄະນະຮັກສາຄວາມສະຫງົບແຫ່ງຊາດ (ຄສຊ.) ຫຼັງການຫາລືກັບຕົວແທນ 7 ຝ່າຍບໍ່ເປັນຜົນດ້ວຍປະໂຍກທີ່ວ່າ "ຫາກເປັນແບບນີ້ ຜົມຂໍໂທດດ້ວຍນະທີ່ຕ້ອງຍຶດອຳນາດ" ຕໍ່ມາ ຄສຊ. ມີປະກາດໃຫ້ອຳນາດນາຍົກລັດຖະມົນຕີເປັນຂອງເຂົາ.
ຫຼັງລັດຖະປະຫານ ເຂົາຕັ້ງຕົນເອງເປັນປະທານຄະນະກຳມະການສຳນັກງານຄະນະກຳມະການສົ່ງເສີມການລົງທຸນ (BOI), ປະທານຄະນະກຳມະການຮ່ວມພາກລັດແລະເອກະຊົນເພື່ອແກ້ໄຂປັນຫາທາງເສດຖະກິດ (ກລອ.) ຕັ້ງແຕ່ວັນທີ່ 17 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 2014, ປະທານຄະນະກຳມະການນະໂຍບາຍພະລັງງານແຫ່ງຊາດ (ກພຊ.) ຕັ້ງແຕ່ວັນທີ່ 9 ມິຖຸນາ ຄ.ສ.2014,ປະທານຄະນະກຳມະການນະໂຍບາຍແລະກຳກັບດູແລລັດວິສາຫະກິດ ຕັ້ງແຕ່ວັນທີ່ 26 ມິຖຸນາ ຄ.ສ.2014,ປະທານຄະນະກຳມະການນະໂຍບາຍເຂດພັດທະນາເສດຖະກິດພິເສດ (ກນພ.), ປະທານຄະນະກຳມະການທີ່ປຶກສາຂອງຄະນະຮັກສາຄວາມສະຫງົບແຫ່ງຊາດດ້ານໂຄງສ້າງພື້ນຖານການຄະນະນາຄົມ ຕັ້ງແຕ່ 30 ກໍລະກົດ ຄ.ສ.2014,ປະທານຄະນະກຳມະການສົ່ງເສີມວິສາຫະກິດຂະໜາດກາງແລະຂະໜາດຍ່ອມ (ສະເພາະກິດ) ຕັ້ງແຕ່ວັນທີ່ 12 ມິຖຸນາ 2014 ປະທານຄະນະກຳມະການສິ່ງແວດລ້ອມແຫ່ງຊາດ ແລະປະທານຄະນະກຳມະການນະໂຍບາຍຕຳລວດແຫ່ງຊາດ ຕັ້ງແຕ່ວັນທີ່ 10 ກໍລະກົດ 2014 ປະທານຄະນະກຳມະການທີ່ປຶກສາການພັດທະນາລະບົບນະວັດຕະກຳຂອງປະເທດຕັ້ງແຕ່ວັນທີ່ 5 ສິງຫາ 2014 ຜູ້ບັນຊາການສູນປະຕິບັດການຄະນະຮັກສາຄວາມສະຫງົບແຫ່ງຊາດ ຕັ້ງແຕ່ວັນທີ່ 6 ມິຖຸນາ ຄ.ສ.2014 ປະທານກຳມະການຄະນະກຳມະການນະໂຍບາຍແກ້ໄຂປັນຫາການຄ້າມະນຸດແລະການເຮັດປະມົງຜິດກົດໝາຍ ຕັ້ງແຕ່ວັນທີ່ 17 ກຸມພາ 2015 ປະທານກຳມະການຄະນະກຳມະການເພື່ອການພັດທະນາທີ່ຍັ່ງຍືນ ຕັ້ງແຕ່ວັນທີ່ 5 ມິຖຸນາ ຄ.ສ.2015 ປະທານກຳມະການຄະນະກຳມະການກຽມການດ້ານດິຈິທັລເພື່ອເສດຖະກິດແລະສັງຄົມ ຕັ້ງແຕ່ວັນທີ່ 12 ກຸມພາ ຄ.ສ.2016 ແລະປະທານຄະນະກຳມະການອຳນວຍການຈັດງານສະເຫຼີມພະກຽດພະບາດສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວເນື່ອງໃນໂອກາດມະຫາມົງຄົນສະເດັດຂຶ້ນຄອງລາຊະບັດຄົບ 70 ປີ 9 ມິຖຸນາ ຄ.ສ.2016 ໃນວັນທີ່ 4 ມີນາ ຄ.ສ.2016
ແລະເຂົາຍັງເປັນກຳມະການຕາມພະລາຊະບັນຍັດຕ່າງໆ ທີ່ອອກໂດຍສະພານິຕິບັນຍັດແຫ່ງຊາດ ພ.ສ. 2557 ດັງຕໍ່ໄປນີ້
ຕໍ່ມາ ສຸເທບ ເທືອກສຸບັນ ເລຂາທິການກປປສ. ເປີດເຜີຍວ່າ ຕົນໂອ້ລົມກັບພົນເອກປະຍຸດໃຫ້ຖອນຮາກຖອນໂຄນອິດທິພົນຂອງທັກສິນແລະພັນທະມິດນັບແຕ່ການຊຸມນຸມທາງການເມືອງໃນຄ.ສ.2010 ເຂົາກ່າວວ່າ ໄດ້ຕິດຕໍ່ເປັນປະຈຳຜ່ານແອພໄລນ໌ ກ່ອນລັດຖະປະຫານ ພົນເອກ ປະຍຸດຕິດຕໍ່ເຂົາວ່າ "ຄຸນສຸເທບແລະມວນຊົນຜູ້ສະນັບສະໜຸນ ກປປສ. ຂອງທ່ານເມື່ອຍຫຼາຍແລ້ວ ຕອນນີ້ເປັນໜ້າທີ່ຂອງກອງທັບທີ່ຕ້ອງຮັບຕໍ່" ສຸເທບວ່າ ກອງທັບຕະໜັກເຖິງວັດຖຸປະສົງຂອງ ກປປສ. ລະຫວ່າງທີ່ກຸ່ມກົດດັນຂ້າລາຊະການແລະທະຫານໃຫ້ເຂົ້າຮ່ວມຂະບວນການ ກອງທັບໄດ້ຮັບຂໍ້ສະເໜີຂອງກປປສ. ຫຼາຍຢ່າງ ເຊັ່ນ ມາດຕະການຊ່ອຍເຫຼືອກະເສຕະກອນ ຕໍ່ມາ ພົນເອກປະຍຸດປະຕິເສດວ່າບໍ່ໄດ້ເວົ້າກັບສຸເທບເປັນການສ່ວນຕົວໃນຫ້ວງວົງການຊຸມນຸມທາງການເມືອງ.
ດຳລົງຕຳແໜ່ງນາຍົກລັດຖະມົນຕີ.
ສະພານິຕິບັນຍັດແຫ່ງຊາດໃນຄາວປະຊຸມເມື່ອວັນທີ່ 21 ສິງຫາ ຄ.ສ. 2014 ມີມັດຕິເປັນເອກະສັນ 191 ສຽງຈາກສະມາຊິກໃນທີ່ປະຊຸມ 194 ລົງມັດຕິໃຫ້ພົນເອກປະຍຸດເປັນນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ໃນການລົງມັດຕິດັງກ່າວ ຜູ້ທີ່ຮັບການສະເໜີຊື່ບໍ່ຕ້ອງຢູ່ໃນຫ້ອງປະຊຸມແລະບໍ່ຕ້ອງສະແດງວິໄສທັດ ມີພິທີຮັບສະໜອງພະບໍຣົມລາຊະໂອງການແຕ່ງຕັ້ງໃນວັນທີ່ 25 ສິງຫາ ຄ.ສ.2014.
ພົນເອກປະຍຸດເປັນນາຍທະຫາຍອາຊີບຄົນທຳອິດທີ່ເປັນນາຍົກລັດຖະມົນຕີນັບຕັ້ງແຕ່ພົນເອກ ສຸຈິນດາ ຄາປະຍູນ ເຊິ່ງດຳລົງຕຳແໜ່ງວັນທີ່ 7 ເມສາ ຄ.ສ.1992 ເຂົາຍັງເປັນຜູ້ນຳລັດຖະປະຫານຄົນທຳອິດທີ່ເປັນນາຍົກລັດຖະມົນຕີຕັ້ງແຕ່ຈອມພົນ ຖະໜອມ ກິດຕິຂະຈອນ ເມື່ອປີ 1972
ພົນເອກປະຍຸດ ມີກຳໜົດກະສຽນຈາກກອງທັບບົກເມື່ອວັນທີ່ 30 ກັນຢາ ບ້າງເຊື່ອວ່າເຂົາອາດແຕ່ງຕັ້ງພົນເອກ ອຸດົມເດດ ສີຕະບຸດ ເຊິ່ງເປັນຜູ້ຊ່ວຍໄກ້ຊິດພົນເອກປະຍຸດ ເປັນຮັກສາການຜູ້ບັນຊາການທະຫານບົກ ຂະນະດຽວກັນ ພົນເອກ ເປມ ຕິນນະສູລານົນ ລັດບຸລຸດ ຕັດສິນໃຈບໍ່ເປີດໃຫ້ນາຍທະຫານອາວຸໂສເຂົ້າອວຍພອນວັນເກີດຜິດຈາກທຸກປີ ມີຜູ້ຊິງຕຳແໜ່ງຜູ້ຮັກສາການທະຫານບົກອີກຄົນນຶ່ງຄື ພົນເອກ ໄພບູນ ຄຸ້ມສາຍາ ພົນເອກໄພບູນຢູ່ກຸ່ມແຍກວົງເທວັນ ສ່ວນພົນເອກອຸດົມເດດມາຈາກບູລະພາພະຍັກສຸດທ້າຍ ພົນເອກອຸດົມເດດໄດ້ຮັບເລືອກເປັນຜູ້ຊາການທະຫານບົກສ່ວນພົນເອກໄພບູນເປັນຮອງຜູ້ບັນຊາການທະຫານສູງສຸດ
ໃນວັນທີ່ 26 ສິງຫາ ຄ.ສ. 2014 ເຊິ່ງພົນເອກປະຍຸດປະຕິບັດໜ້າທີ່ນາຍົກລັດຖະມົນຕີເປັນວັນທຳອິດ ຄສຊ. ອະນຸມັດໂຄງການແລະງົບປະມານຮວມກວ່າ 1 ແສນລ້ານບາດ ເປັນງົບວົງເງິນສິນເຊື່ອແນວທາງພັດທະນາຍາງພາລາ 50,000 ລ້ານບາດ ສ້າງບ້ານແກ່ຜູ້ລາຍໄດ້ໜ້ອຍປະມານ 34,200 ລ້ານບາດ ແລະອື່ນໆ
ວັນທີ່ 19 ກັນຍາ ຄ.ສ. 2014 ພົນເອກປະຍຸດຖະແຫຼງເຖິງເຫດການຄວບຄຸມຕົວນິທິ ອຽວສີວົງທີ່ຈັດງານສັມມະນາທີ່ມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດວ່າ ຫ້າມເວົ້າເຖິງເລື່ອງປະຊາທິປະໄຕ ການເລືອກຕັ້ງ ຫຼືຄວາມເຫັນຕໍ່ລັດຖະບານ ເຂົາຖາມນຳວ່າ "ວັນນີ້ຂ້ອຍເຮັດອີຫຍັງໃຫ້ປະເທດຊາດເສຍຫາຍແນວໃດບ້າງ ຕອບມາ"
ວັນທີ່ 26 ກັນຢາ 2014 ພົນເອກປະຍຸດລົງນາມແກ້ໄຂຂໍ້ກຳໜົດຄຸມວິໄນຜູ້ຊ່ວຍລັດຖະມົນຕີໃນຂໍ້ 11 ແຫ່ງລະບຽບສຳນັກນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ວ່າດ້ວຍຄະນະກຳມະການຜູ້ຊ່ວຍລັດຖະມົນຕີ ຄ.ສ. 2003 ໂດຍເປີດຊ່ອງໃຫ້ຜູ້ຊ່ວຍລັດຖະມົນຕີດຳລົງຕຳແໜ່ງກຳມະການ-ທີ່ປຶກສາ ຮວມເຖິງເປັນຄູ່ສັນຢາຫຼືມີຜົນປະໂຫຍດໃດໆ ຂັດຫຼືແຍ້ງກັບສ່ວນລາຊະການລັດວິສາຫະກິດ ອົງການມະຫາຊົນ ຫຼືອົງກອນອື່ນຂອງລັດທີ່ຢູ່
ແມ້ນເຂົາອ້າງວ່າລັດຖະປະຫານຈຳເປັນເພື່ອຕໍ່ສູ້ກັບການສໍ້ລາດບັງຫຼວງແຕ່ຄະນະລັດຖະມົນຕີຂອງເຂົາເອງແລະສະມາຊິກສະພານິຕິບັນຍັດແຫ່ງຊາດທີ່ມາຈາກການແຕ່ງຕັ້ງ ເຊິ່ງຮວມ ພົນເອກ ປຣີຊາ ຈັນໂອຊາ ນ້ອງຊາຍ ແລະໝ່ອມຫຼວງປະນັດດາ ດິດສະກຸນ ລັດຖະມົນຕີປະຈຳສຳນັກນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ກັບເຂົ້າໄປພົວພັນໃນກໍລະນີອື້ສາວສໍ້ລາດບັງຫຼວງ ດ້ານສຳນັກງານຄະນະກຳມະການປ້ອງກັນແລະປາບປາມການທຸຈະລິດແຫ່ງຊາດ (ປປຊ.) ຖະແຫຼງວ່າພົນເອກປຣີຊາ ຈັນໂອຊາ ບໍ່ໄດ້ແຈ້ງຊັບສິນອັນເປັນເທັດ
ວັນທີ່ 15 ຕຸລາ ຄ.ສ. 2014 ພົນເອກປະຍຸດກ່າວວ່າ ການເລືອກຕັ້ງເຊິ່ງມີແຜນຈັດໃນປີ 2015 ຈະຂຶ້ນຢູ່ກັບວ່າການປະຕິຮູບທົ່ວປະເທດສຳເລັດພາຍໃນໜຶ່ງປີຫຼືບໍ່ ເຊິ່ງການປະຕິຮູບນັ້ນມີເປົ້າໝາຍບາງສ່ວນເພື່ອຍຸດຕິອິດທິພົນທາງການເມືອງຂອງພັນຕຳລວດໂທ ທັກສິນ ຊິນນະວັດອະດີດນາຍົກລັດຖະມົນຕີ
ວັນທີ່ 16 ຕຸລາ ພົນເອກປະຍຸດເຂົ້າຮ່ວມການປະຊຸມສຸດຍອດປະຊຸມເອເຊຍ-ເອີລົບຄັ້ງທີ່ 10 ທີ່ມິລານ ປະເທດອິຕາລີ ໂດຍມີນັກສຶກສາແລະຊາວໄທທີ່ລີ້ໄພຈຳນວນຫຼາຍຮ້ອຍຄົນຊູປ້າຍ "ປະຍຸດເປັນອາດຊະຍາການ" ທົ່ວເມືອງ ອາລີອັນນາ ໂປເລງກີ ເອື້ອຍຂອງຟາບີໂອ ໂປງເລງກີ ຊ່າງພາບຊາວອິຕາລີທີ່ເສຍຊີວິດໃນເຫດການສະຫຼາຍການຊຸມນຸມທີ່ແຍກລາຊະປະສົງ ຄ.ສ. 2010 ອະທິບາຍພົນເອກປະຍຸດວ່າເປັນ "ມືສັງຫານຜູ້ສັ່ງປະຫານຊີວິດນ້ອງຊາຍທີ່ຮັກຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ຟາບີໂອ" ນາງກ່າວໃນຖ້ອຍຖະແຫຼງທີ່ໂພສຕ໌ໃນເວັບໄຊຕ໌ອະນຸສອນນ້ອງຊາຍນາງວ່າ "ບັດນີ້ເຂົາໄດ້ຮັບການຕ້ອນຮັບສູ່ອິຕາລີໃນຖານະປະມຸກແຫ່ງລັດ [ຕົ້ນສະບັບ] ທີ່ຊອບທັມ...ນ່າເຫຼືອເຊື່ອ".
ວັນທີ່ 18 ຕຸລາ ໜັງສືພິມດິອິນດີເພນເຄນຕ໌ ລາຍງານວ່າ ເຈົ້າໜ້າທີ່ຕຳລວດອັງກິດຈະເດີນທາງມາປະເທດໄທເພື່ອສອບສວນຄະດີຂ້ານັກທ່ອງທ່ຽວເກາະເຕົ່າ ຄວາມຕົກລົງນີ້ມີຂຶ້ນຫຼັງເດວິດ ຄາເມລອນ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີສະຫະລາຊະອານາຈັກ ເຈລະຈາຕົວຕໍ່ຕົວກັບພົນເອກປະຍຸດ.
ວັນທີ່ 25 ຕຸລາ ທີ່ປະຊຸມຄະນະກຳມະການນະໂຍບາຍແລະບໍລິຫານຈັດການເຂົ້າ (ນບຂ.) ທີ່ພົນເອກປະຍຸດເປັນປະທານ ເຫັນຊອບໂຄງການສິນເຊື່ອຊະລໍການຂາຍເຂົ້າເປືອກນາປີ ປີການຜະລິດ 2557/2558 ຈາກເດີມທະນາຄານເພື່ອການກະເສດແລະສະຫະກອນ ການກະເສດຈະຈ່າຍເປັນ 80% ຂອງລາຄາຕະຫຼາດຕື່ມເປັນ 90% ຂອງລາຄາຕະຫຼາດ ນະໂຍບາຍດັງກ່າວຖືກເອິ້ນວ່າ "ຈຳນຳຍຸ້ງສາງ" ແລະ ໄທລັດຍັງວ່າເປັນ "ປະຍຸດນິຍົມ".
ວັນທີ່ 31 ຕຸລາ ມີການເປີດເຜີຍບັນຊີຊັບສິນຂອງພົນເອກປະຍຸດ ພົບວ່າ ເຂົາມີຊັບສິນຫຼາຍກວ່າໜີ້ສິນ 128 ລ້ານບາດ ມີໂມງ 12 ເຮືອນ ບາງເຮືອນລາຄາ 900,000 ບາດ ປືນ 9 ກະບອກ ນອກຈາກນີ້ ຍັງແຈ້ງລາຍຈ່າຍຄືນເງິນກອງກາງໃຫ້ພໍ່ແລະນ້ອງ 268 ລ້ານບາດ ແລະມອບໃຫ້ລູກ 198 ລ້ານບາດ ຮວມ 466 ລ້ານບາດ ວັນດຽວກັນ ເຂົາວ່າ ຄັນມົວແຕ່ເວົ້າເລື່ອງສິດທິເສລີພາບຫຼືປະຊາທິປະໄຕຈະເຮັດຮວມກັນບໍ່ໄດ້ ກາກບໍ່ຄຳນຶງເຖິງໜ້າທີ່ແລະຜົນປະໂຫຍດຂອງຊາດ ກໍຈະຍັງເປັນແບບນີ້ຕໍ່ໄປ ຕົນຢາກໃຫ້ສ່ວນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງສອນວ່າ ເສລີຕ້ອງມີຂີດຈຳກັດຢູ່ພາຍໃຕ້ກອບກົດໝາຍ ຮູ້ຈັກໜ້າທີ່ ໃຫ້ກຽດຜູ້ອື່ນ "ຄັນເຮົາຈະບໍ່ມີກົດໝາຍ ບໍ່ຕ້ອງປະຕິບັດຕາມກົດລະບຽບອີຫຍັງເລີຍ ເພາະຖືວ່າເປັນເລື່ອງຂອງເສລີປະຊາທິປະໄຕ້ ຂ້າພະເຈົ້າວ່າອັນຕະລາຍ ເພາະສະນັ້ນເຮົາຄວນຈະອອກແບບໃຫ້ເປັນປະຊາທິປະໄຕທີ່ເໝາະສົມກັບຄົນໄທ ສອນໃຫ້ມີສະຕິ ຈະຄິດ ຈະເຊື່ອ ເພາະເຮົາຢູ່ບົນພື້ນຖານຂໍ້ເທັດຈິງແລະຄວາມມີເຫດຜົນ ຢ່າໃຫ້ເຂົາໃຊ້ຄວາມຍາກຈົນ ຄວາມເຫຼື່ອມລ້ຳມາເປັນເຄື່ອງມືໃນທາງດ້ານການເມືອງອີກຕໍ່ໄປເລີຍ".
ວັນທີ່ 17 ພະຈິກ ເທບພະໄຊ ຫຍ່ອງ ນາຍົກສະມາຄົມນັກຂ່າວວິທະຍຸແລະໂທລະພາບໄທໃນຖານະປະທານຄະນະເຮັດງານເພື່ອການປະຕິຮູບປະເທດໄທ ເປີດເຜີຍຜົນຄະນະເຮັດງານຯ ກໍລະນີມີທະຫານກົດດັນໃຫ້ຍຸດຕິລາຍການສຽງປະຊາຊົນປ່ຽນປະເທດໄທ ຕອນ "ສຽງປະຊາຊົນຕ້ອງຟັງກ່ອນປະຕິຮູບ" ວ່າ ຢາກຂໍຄວາມຊັດເຈນຈາກພົນປະຍຸດ ບໍ່ຄວນມີການປິດກັ້ນສື່ມວນຊົນແລະບໍ່ຄວນໃຫ້ເກີດເຫດການນາຍທະຫານອ້າງຄຳສັ່ງຜູ້ບັງຄັບບັນຊາ ເຊິ່ງວິທີສື່ສານແລະເນື້ອຫາທີ່ສົນທະນາສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ບັນຍາກາດປະຕິຮູບ ຂະນະນີ້ແມ່ນການສະແດງຄວາມຫ່ວງໃຍ ຍັງບໍ່ເຖິງອອກຖະແຫຼງການ ວັນດຽວກັນ ພົນເອກປະຍຸດກ່າວວ່າ ໄດ້ຫາລືກັບຜູ້ຈັດລາຍການໜຶ່ງທີ່ຈັດລາຍການສອບຖາມຄວາມຄິດເຫັນປະຊາຊົນໃນການປະຕິຮູບ ໂດຍຢັ້ງຢືນວ່າບໍ່ຂົ່ມຂູ່ແລະບໍ່ໃຫ້ປ່ຽນຜັງລາຍການ ລັດຖະບານແລະຄສຊ. ເຮັດງານເພື່ອປະເທດ ຂໍສື່ມວນຊົນຢ່າວິຈານ ເພາະຮັບບໍ່ໄດ້ ຂໍຄວາມເຫັນໃຈຢັ້ງຢືນວ່າເສລີພາບຂອງສື່ມວນຊົນຍັງເປັນປົກກະຕິ ແຕ່ຫາກມີຜູ້ກະທຳຜິດຈະເຊີນມາໂອ້ລົມນ.ຳ
ວັນທີ່ 19 ພະຈິກ ນັກມຶກສາຫ້າຄົນຖືກຄວບຄຸມຕົວຈາກການຊູສັນຍາລັກສາມນິ້ວຈາກຮູບເງົາ ເກມລ່າເກມ ໃນງານທີ່ພົນເອກປະຍຸດກຳລັງກ່າວທີ່ຂອນແກ່ນ ສື່ທ້ອງຖິ່ນລາຍງານ ເຂົາບໍ່ຮູ້ສຶກຖືກກວນໃຈແລະຖາມວ່າ "ມີໄຜຢາກປະທ້ວງອີກບໍ່".
ວັນທີ່ 2 ກຸມພາ 2015 ພົນເອກປະຍຸດມີກຳໜົດລົງພື້ນທີ່ຈັງຫວັດນະຄອນລາຊະສີມາ ເພື່ອປະຊຸມຄະນະກຳມະການນະໂຍບາຍແລະບໍລິຫານຈັດການເຂົ້າ (ນບຂ.) ຈັງຫວັດຕັ້ງເວທີແລະກາງເຕັ້ນ ຮວມເຖິງທັກທາຍປະຊາຊົນຫຼາຍຮ້ອຍຄົນກຽມຕ້ອນຮັບ ທົງໄຊ ລືອະດຸນ ຜູ້ວ່າລາຊະການຈັງຫວັດນະຄອນລາຊະສີມາ ກ່າວວ່າ ບໍ່ເຊື່ອວ່າຈະມີຜູ້ກໍ່ຄວາມວຸ່ນວາຍເໝືອນຄັ້ງຈັງຫວັດຂອນແກ່ນແລະວ່າເວທີນີ້ແມ່ນເວທີຂອງກະເສຕະການບໍ່ແມ່ນເວທີທາງການເມືອງ ຢ່າເອົາເລື່ອງການເມືອງມາປົນເພາະບໍ່ເກີດປະໂຫຍດ ນອກຈາກນີ້ ບໍລິເວນໜ້າສະຫະກອນອັນເປັນສະຖານທີ່ປະຊຸມມີການຕິດຕັ້ງເຄື່ອງສະແກນໂລຫະ ແລະຕິດສະຕິ໊ກເກີ້ກ່ອນເຂົ້າບໍລິເວນສະຫະກອນຯ ສື່ມວນຊົນທຸກຄົນຕ້ອງແລກບັດກ່ອນເຂົ້າໄປເຮັດຂ່າວນຳ.
ໃນເດືອນກຸມພາ 2014 ເຂົາປະກາດວ່າເຂົາອຳນາດປິດສື່ ໃນເດືອນມີນາ ເຂົາຂູ່ປະຫານຊີວິດນັກໜັງສືພິມ "ບໍ່ລາຍງານຄວາມຈິງ ຄວາມເຫັນຂອງເຂົາຖືກສະຫະພັນນັກໜັງສືພິມລະຫວ່າງປະເທດປະນາມ ເຂົາອະທິບາຍວ່າ ຫາກຕ້ອງການເຮັດສຳຫຼວດຄວາມຄິດເຫັນກໍເຮັດໄດ້ ແຕ່ຄັນການສຳຫຼວດນັ້ນຄັດຄ້ານ ຄສຊ. ຈະຫ້າມ.
ໃນເດືອນດຽວກັນ ເຂົາອ້າງວ່າ ການຊະລໍທາງເສດຖະກິດຂອງປະເທດບໍ່ໄດ້ເກີດຈາກລັດຖະບານເຂົາ ແຕ່ເນື່ອງຈາກສະຖານະການເສດຖະກິດໂລກ ເຂົາຖະແຫຼງເປົ້າໝາຍການຂັບເຄື່ອນ ປະເທດໄທຈາກລາຍໄດ້ປານກາງສູ່ລາຍໄດ້ສູງໂດຍການຊ່ອຍເຫຼືອກະເສຕະກອນແລະໂດຍສະນັບສະໜຸນໃຫ້ອຸສາຫະກຳໄທຜະລິດຕະພັນຄຸນນະພາບໃນລາຄາຕ່ຳ ໃນສຸນທໍລະພົດຕໍ່ສະພາອຸສາຫະກຳແຫ່ງປະເທດໄທ ປະຍຸດປະກາດວ່າການໃຫ້ກາຍຊ່ອຍເຫຼືອຕື່ມແກ່ກະເສຕະກອນ ການເພິ່ມການຂາຍຍາງໄທໃຫ້ປະເທດຈີນ ແລະການສຳເລັດໂຄງການເຮັດເໝືອງໂພແທດເພື່ອຕັດລາຄາປຸ໋ຍຂອງກະເສຕະກອນຈະຊ່ອຍບັນລຸເປົ້າໝາຍນີ້ ຕະຫຼອດຈົນກະຕຸ້ນຜູ້ຜະລິດໃຫ້ລົດຄ່າບັນຈຸພັນ ໂດຍໃຫ້ລົດຄວາມສວຍງາມຂອງບັນຈຸພັນ.
ວັນທີ່ 25 ມີນາ ເຂົາຂໍໃຫ້ສື່ງົດລາຍງານເລື່ອງການຄ້າມະນຸດໂດຍບໍ່ຄຳນຶງເຖິງອຸສາຫະກຳອາຫານທະເລແລະຊື່ສຽງຂອງປະເທດ ເຂົາວ່າ ຫາກລາຍງານຂ່າວອີຫຍັງເຮັດອຸສາຫະກຳອາຫານທະເລເສຍລູກຄ້າຕ້ອງຮັບຜິດຊອບ ລັດຖະບານຈະຮຽກຕົວຖາປະນີ ອຽດສີໄຊ ຜູ້ສື່ຂ່າວຊ່ອງ 3 ທີ່ລາຍງານສະພາບຂອງຄົນໄທທີ່ຕົກລະກຳລຳບາກໃນເຮືອທາດກ່ອນໜ້ານີ້ ເຂົາເວົ້າເຖິງຈະລິຍະທຳສື່ວ່າ ສື່ຄວນລາຍງານຂ່າວທີ່ເປັນຂໍ້ເທັດຈິງ ສື່ຄວນສະນັບສະໜຸນຄວາມພະຍາຍາມຂອງລັດຖະບານໃນການຂັບເຄື່ອນປະເທດໄປຂ້າງໜ້າແລະສື່ຄວນຊ່ອຍລຸດຄວາມຂັດແຍ້ງໃນສັງຄົມແລະສ້າງຄວາມເຂົ້າໃຈກ່ຽວກັບນະໂຍບາຍຂອງລັດຖະບານນີ້ໃຫ້ຜົນກະຈ່າງ.
ວັນທີ່ 1 ເມສາ 2014 ເຂົາທູນເກົ້າ ຍົກເລີກກົດໄອຍະການສຶກ ຫຼັງປະກາດໃຊ້ເມື່ອ 20 ພຶດສະພາ 2014 ເຊິ່ງພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດມີພະບໍລົມລາຊະໂອງການໃຫ້ຍົກເລີກໃນວັນນັ້ນ ຈາກນັ້ນເຂົາໃຊ້ອຳນາດຕາມລັດຖະທຳມະນູນແຫ່ງລາຊະອານາຈັກໄທ (ສະບັບຊົ່ວຄາວ) ພຸດທະສັກກະຫຼາດ 2557 ມາດຕາ 44 ໃນການດູແລຄວາມສະຫງົບຮຽບຮ້ອຍແທນ.
ເຂົາໃຊ້ອຳນາດຕາມມາດຕາ 44 ແຫ່ງລັດຖະທຳມະນູນແຫ່ງລາຊະອານາຈັກໄທ (ສະບັບຊົ່ວຄາວ) ພຸດທະສັກກະຫຼາດ 2557 ໃນການແຕ່ງຕັ້ງ ເລື່ອນ ຍ້າຍ ພັກງານ ແລະໄລ່ອອກຫຼືຖອດຖອນຕຳແໜ່ງຂ້າລາຊະການ ໃນວັນທີ່ 5 ກັນຍາ ຄ.ສ. 2015 ເຂົາໃຊ້ອຳນາດດັງກ່າວຖອດຍົດ ທັກສິນ ຊິນນະວັດ ອະດີດນາຍົກລັດຖະມົນຕີ.
ວັນທີ່ 28 ຕຸລາ 2015 ເຂົາກ່າວວ່າ ຫາກບ້ານເມືອງບໍ່ສະຫງົບອາດຕ້ອງປິດປະເທດ ວັນທີ່ 30 ຕຸລາ 2015 ເຂົາອອກຄຳສັ່ງຄຸ້ມຄອງເຈົ້າໜ້າທີ່ທີ່ບໍລິຫານຈັດການເຂົ້າຕາມໂຄງການຮັບຈຳນຳເຂົ້າຕັ້ງແຕ່ສະໄໝລັດຖະບານຍິ່ງລັກໃຫ້ບໍ່ຕ້ອງຮັບຜິດ ເຊິ່ງຮວມເຖິງດຳເນິນການເພື່ອໃຫ້ຊາບຜູ້ຮັບຜິດແລະຜູ້ນັ້ນຊົດໃຊ້ຄ່າເສຍຫາຍ.
ວັນທີ່ 22 ມີນາ 2015 ເຂົາລົງນາມເປັນຜູ້ຮັບສະໜອງພະບໍລົມລາຊະໂອງການ ລັດຖະທຳມະນູນແຫ່ງລາຊະອານາຈັກໄທ (ສະບັບຊົ່ວຄາວ) ພຸດທະສັກກະຫຼາດ 2559 ແກ້ໄຂເພິ່ມເຕີມ (ສະບັບທີ່ 2) ພຸດທະສັກກະຫຼາດ 2559.
ຄຳເວົ້າຕໍ່ສາທາລະນະ.
ຮອງສາດສະດາຈານ ປະວິນ ຊັດຊະວານພົງພັນກ່າວເຖິງພົນເອກປະຍຸດວ່າ ເຂົາມັກປາກົດທາງໂທລະພາບແຫ່ງຊາດແລະແລກປ່ຽນປັນຫາແລະວິທີແກ້ໄຂ ເຂົາຕ້ອງການພິສູດກັບປະຊາຊົນເຂົາເປັນ "ນາຍຮູ້ໄປໝົດ" ເຊິ່ງສັນນິຖານໄດ້ວ່າເພາະເຂົາຕ້ອງການສົ່ງສານວ່າເຂົາສະຫຼາດກວ່າຍິ່ງລັກ ປະວິນຍົກຕົວຢ່າງພູມປັນຍາຂອງພົນເອກປະຍຸດດັງນີ້ ເຂົາວ່າຊາວໃຕ້ຄວນລຸດການປູກຍາງເພື່ອແກ້ໄຂລາຄາຍາງຕົກຕ່ຳ, ເຂົາວ່າຖ້າຄົນໄທທຸກຄົນຊ່ອຍກັນເກັບຜັກຕົບຊະວາຈາກແມ່ນ້ຳແລ້ວມັນຈະສູນພັນ, ເຂົາວ່າອຸທົກກະໄພແມ່ນໄພທຳມະຊາດແລະຄົນໄທສະໄໝກ່ອນປູກບ້ານບົນທີ່ສູງ ບ້າງຍົກພື້ນສູງ ບ້າງອາດຊື້ເຮືອ, ເຂົາວ່າການບ້ານຢາກເກີນໄປສຳລັບນັກຮຽນ ແລະວ່າຕົນຍັງເຮັດການບ້ານນັກຮຽນ ປ.1 ບໍ່ໄດ້, ເຂົາໃຫ້ຊາວນາລຸດການປູກເຂົ້າຫຼືປູກພືດຊະນິດອື່ນຫຼືປ່ຽນງານກະເສດເພື່ອແກ້ປັນຫາລາຄາເຂົ້າ, ເຂົາກ່າວເຖິງປັນຫາຄວາມຢາກຈົນໂດຍວ່າ ໂທດຕົວເອງ ດຸໝັ່ນແລ້ວຫຼືຍັງ, ເຂົາແນະນຳຄົນໄທບໍ່ໃຫ້ຊັອບປິ້ງເພາະຄົນໄທເປັນໜີ້ຈາກສະຖາບັນການເງິນ ເປັນຕົ້ນ.
16 ກັນຍາ 2014 ພົນເອກປະຍຸດຖະແຫຼງເລື່ອງນັກທ່ອງທ່ຽວຊາວອັງກິດ 2 ຄົນເຊິ່ງຖືກຂ້າທີ່ເກາະເຕົ່າເມື່ອວັນທີ່ 15 ກັນຍາ ວ່າ "ປັນຫາກ່ຽວກັບຄວາມປອດໄພຂອງນັກທ່ອງທ່ຽວມີຢູ່ສະເໝີ ພວກເຂົາຄິດວ່າປະເທດຂອງເຮົາສວຍງາມແລະປອດໄພ ກໍເລີຍເຮັດອີຫຍັງກໍຢາກເຮັດ ພວກເຂົາໃສ່ບີກິນີ້ແລະຢ່າງໄປໄສກໍໄດ້ ພວກເຂົາຄິດວ່າໃສ່ບີກິນີ້ແລ້ວປອດໄພບໍ່...ເວັ້ນແຕ່ວ່າບໍ່ງາມ" ຝ່າຍແອນດູ ໂລຊິນແດລ (Andrew Rosindell) ຄະນະກຳມາທິການວິສາມັນການຕ່າງປະເທດຂອງສະພາສາມັນຊົນ ກ່າວວ່າ "ເມື່ອຜູ້ເປັນທີ່ຮັກຂອງຜູ້ເສຍຫາຍກຳລັງອາໄລອາວອນຄວາມສູນເສຍເປັນສິ່ງບໍ່ເໝາະສົມແລະບໍ່ລະອຽດອ່ອນທີ່ມີຜູ້ກ່າວຫາຜູ້ທີ່ຖືກພາກຊີວິດໄປ ຍິ່ງບໍ່ຕ້ອງເອີ່ຍເຖິງນາຍົກລັດຖະມົນຕີຂອງປະເທດເຊິ່ງເກີດການຂ້ານັ້ນ" ອີກສອງວັນຕໍ່ມາພົນເອກປະຍຸດໄດ້ກ່າວຂໍໂທດຕໍ່ກໍລະນີນີ້.
ວັນທີ່ 8 ຕຸລາ 2014 ເວັບໄຊຕ໌ປະຊາໄທລາຍງານວ່າ ພົນເອກປະຍຸດກ່າວຕອນໜຶ່ງວ່າຈະສົ່ງເສີມໃຫ້ຄົນທັງໂລກກິນເຂົ້າ ກິນເຂົ້າປຸ້ນ ກິນເຂົ້າຈີ່ແລ້ວຈະອ້ວນ ວັນດຽວກັນ ເວັບໄຊຕ໌ລັດຖະບານໄທລາຍງານວ່າ ພົນເອກປະຍຸດວ່າອຸທົກກະໄພໃນພາກໃຕ້ເປັນເລື່ອງປົກກະຕິ ປີໜຶ່ງເກີດສີ່ຄັ້ງ ເກີດຈາກນ້ຳເໜືອໄຫຼຜ່ານພາກກາງລົງສູ່ພາກໃຕ້ ໃນລາຍການຄືນຄວາມສຸກໃຫ້ຄົນໃນຊາດ ວັນທີ່ 10 ຕຸລາ 2557 ເຂົາກ່າວຕອນໜຶ່ງວ່າ ຖ້າຢາກມີລົດໄຟທາງຄູ່ ມີລົດໃໝ່ ມີລົດຄວາມເຣັວສູງເໝືອນຕ່າງປະເທດ ໃຫ້ຫາເງິນມາ.
ວັນທີ່ 16 ທັນວາ 2014 ພົນເອກປະຍຸດໃຫ້ສັມພາດຕອນນຶ່ງວ່າ "ຂ້ອຍເຮັດຫຼາຍກວ່າບັກລັດຖະບານບ້ານັ່ນ [ລັດຖະບານຍິ່ງລັກ] ອີກ ຈະບອກໃຫ້ ແລະຮູ້ຫຼາຍກວ່າທີ່ເຂົາຮູ້ອີກ ຂ້ອຍບໍ່ໂງ່ຂະໜາດນັ້ນດອກ".
ວັນທີ່ 9 ກໍລະກົດ 2015 ພົນເອກປະຍຸດໃຊ້ຄຳວ່າ "ຄອກ" ກັບຊາວອຸຍກູທີ່ຖືກສົ່ງກັບປະເທດຈີນ.
ວັນທີ່ 17 ພະຈິກ 2015 ເມື່ອຖືກຖາມວ່າລັດຖະບານຈະຮັບຜິດຊອບແນວໃດຕໍ່ກໍລະນີອຸທະຍານລາຊະພັກ ເຂົາຕອບວ່າ ເປັນຫຍັງຕ້ອງຮັບຜິດຊອບລັດຖະບານຂະນະນັ້ນ (ລັດຖະບານຍິ່ງລັກ) ເປັນຫຍັງບໍ່ຮັບຜິດຊອບສິ່ງທີ່ເປັນບັນຫາຂອງປະເທດຊາດ ວັນທີ່ 24 ພະຈິກ 2015 ປະຍຸດກ່າວເຖິງກໍລະນີນັກວິຊາການຍື່ນໜັງສືຂໍໃຫ້ຫຍຸດລິດລອນເສລີພາບແລະຫ້າມນັກສຶກສາເຮັດກິດຈະກຳໃນມະຫາວິທະຍາໄລວ່າ ຕອນລັດຖະບານໄປຢູ່ໄສກັນ ແລະ "ດຽວຖ້າໄຜຫາປືນມາຍິງ ໂຍນລະເບີດໃສ່ກໍຕາຍໄປແລ້ວກັນ".
ວັນທີ່ 29 ມີນາ 2015 ພົນເອກປະຍຸດກ່າວວ່າ "ຈະມາບອກວ່າເປັນນາຍົກແລ້ວຕ້ອງຈັ່ງຊັ້ນຈັ່ງຊີ້ ຖ້າພວກເຈົ້າເລືອກຂ້ອຍມາ ເຈົ້າຈະສັ່ງຂ້ອຍແນວໃດຂ້ອຍຈະເຮັດໃຫ້ ແຕ່ນີ້ບໍ່ໄດ້ເລືອກຂ້ອຍຈັກຄົນ".
ວັນທີ່ 12 ເມສາ 2015 ເຂົາກ່າວເລື່ອງການແຕ່ງກາຍຂອງແມ່ຍິງ ໂດຍປຽບວ່າແມ່ຍິງຄືຂະໜົມຫວານທີ່ຕ້ອງຢູ່ໃນຫໍ່ຈຶງນ່າສົນໃຈພໍນ່າກິນຄ່ອຍເປີດເບິ່ງ ຖ້າເປີດໝົດຈະບໍ່ນ່າກິນ.
ວັນທີ່ 9 ພະຈິກ 2015 ເຂົາກ່າວເຖິງໄຟປ່າທີ່ດອຍສຸເທບແລະປ່າພຸຕັ່ງແດງ ໂດຍວ່າເກີດຈາກປະຊາຊົນທີ່ມີລາຍໄດ້ນ້ອຍເຂົ້າໄປໃນປ່າແລະຮູ້ເທົ່າບໍ່ເຖິງການໃຊ້ຄວາມຄິດແບບບູຮານ.
ວັນທີ່ 16 ພຶດສະພາ 2015 ເຂົາກ່າວເຖິງບັນຫາລະເມີດສິດທິມະນຸດສະຍະຊົນຕອນນຶ່ງວ່າ ແລ້ວອອກກັນໝົດຍັງ [ຄົນທີ່ເຮັດຄວາມຜິດຕາມປະກາດແລະຄຳສັ່ງຄະນະຮັກສາຄວາມສະຫງົບແຫ່ງຊາດ] ມີກັກຢູ່ຫຼືບໍ່ ກໍບໍ່ມີ ແລ້ວຢູ່ໄສທີ່ເຫຼືອມີຄວາມຜິດ ກໍເຂົ້າສານກະບວນການຍຸຕິທຳ ແລ້ວກໍປະກັນອອກມາ ມີບ່ອນໃດເຫຼືອຢູ່ ຖາມແດ່ ແລ້ວຕອນໄປກໍອອກມາບໍ່ໄດ້ຊ້ອມບໍ່ໄດ້ອີ່ຫຍັງ ກໍຖ່າຍຮູບໄວ້ໝົດ ເຂົ້າໄປກໍມີໝໍມາກວດຮ່າງກາຍອອກມາກໍມີໝໍມາກວດອີກ ຂ້າພະເຈົ້າເຮັດຂະໜາດນີ້ແລ້ວທ່ານຍັງມາຫາວ່າຂ້າພະເຈົ້າເຮັດນີ້ເຮັດນູ້ນໄດ້ແນວໃດ ໄປເປັນປາກເປັນສຽງໃຫ້ກັບຄົນມັກເຮັດຄວາມຜິດໄດ້ແນວໃດ
ການຂາຍທີ່ດິນ.
ວັນທີ່ 9 ພຶດສະພາ 2013 ພົນເອກປະຍຸດຂາຍທີ່ດິນ 9 ແປງໃຫ້ບໍລິສັດ 69 ພັອບເພີຕີ້ ຈຳກັດ ເປັນເງິນ 600 ລ້ານບາດ ເຊິ່ງສຳນັກຂ່າວອິສະລາລາຍງານວ່າ ບໍລິສັດດັງກ່າວຕັ້ງຂຶ້ນເມື່ອວັນທີ່ 2 ພຶດສະພາ 2013 ນຶ່ງສັບດາກ່ອນການຂາຍ ມີບໍລິສັດ ຊົງວຸດ ບິສຊີເນສ ຈຳກັດ ເປັນຜູ້ຖືຫຸ້ນໃຫຍ່ ເມື່ອວັນທີ່ 16 ພຶດສະພາ ວິນເທກ ໂປຟິດ ຄອມປະນີ ລິມິເຕັດ ໄທຣເດ້ນທ໌ ທຣັສ ລິມິເຕັດ ໄທຣເດ້ນທ໌ ແຊມເບີໄດ້ຮັບໂອນຫຸ້ນຈາກບໍລິສັດ ຊົງວຸດ ບິສຊີເນສ ຈຳກັດ ເຊິ່ງທີ່ຕັ້ງບໍລິສັດນັ້ນເປັນຕູ້ໄປສະນີແຫ່ງນຶ່ງໃນໝູ່ເກາະບຣິຕິຊເວີຈິນ ຕໍ່ມາມີການເພີ່ມທຸນແລະຈົດທະບຽນປ່ຽນແປງທີ່ຕັ້ງ ມີກຳມະການເປັນກຳມະການບໍລິສັດໃນເຄືອທີຊີຊີແລນຂອງຈະເລີນ ສິຣິວັດທະນະພັກດີ.
ຜົນງານເພງ.
ຄ.ສ. 2015 ໄດ້ແຕ່ງເພງ ເພາະເທີຄື...ປະເທດໄທ ເປັນຂອງຂວັນໃນເທດສະການວັນຂຶ້ນປີໃໝ່ ຄ.ສ. 2016 ໂດຍມອບໃຫ້ວິຊຽນ ຕັນຕິພິມົນພັນ ນັກແຕ່ງເພງປະກອບລະຄອນຊື່ດັງ ເປັນຜູ້ຮຽບຮຽງເນື້ອຮ້ອງ ທຳນອງແລະຮຽບຮຽງມີ ພັນຕີ ສຸລະໄຊ ຖະຫວິນໄພ ຂັບຮ້ອງໂດຍ ຈ່າສິບເອກ ພົງສະທອນ ພໍຈິດ ເຊິ່ງເປັນຜູ້ຂັບຮ້ອງເພງຄືນຄວາມສຸກໃຫ້ປະເທດໄທ ມາຂັບຮ້ອງເພງນີ້ ໄດ້ເຜີຍແພ່ເປັນຄັ້ງທຳອິດໃຫ້ສື່ມວນຊົນຟັງລະຫວ່າງລໍການຖະແຫຼງຂ່າວຂອງນາຍົກລັດຖະມົນຕີເມື່ອວັນທີ່ 22 ທັນວາ 2015 ຄວາມຍາວ 4 ນາທີ.
ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າສຸນັນທາກຸມາຣີຣັດ ພະບໍຣົມລາຊະເທວີ (สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี) ຫຼືທີ່ຊາວບ້ານເອິ້ນພະນາມວ່າ ສົມເດັດພະນາງເຮືອລົ່ມ ມີພະນາມເດີມວ່າ "ພະອົງເຈົ້າສຸນັນທາກຸມາຣີຣັດ" ແມ່ນພະລາຊະທິດາໃນພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ແລະ ສົມເດັດພະປິຍະມາວະດີ ສີພັດຊະຣິນມາຕາ ຊົງພະລາຊະສົມພົບເມື່ອວັນທີ່ 10 ພຶດສະຈິກາ ຄ.ສ. 1860 ເປັນພະເຈົ້າລູກເທີລຸ້ນໜ້ອຍ ລຳດັບທີ່ 50 ໃນຈຳນວນທັງໝົດ 82 ພະອົງ
ພະນາງເທີ ພະອົງເຈົ້າສຸນັນທາກຸມາຣີຣັດສິ້ນພະຊົນດ້ວຍອຸບັດຕິເຫດເຮືອພະປະທຽບລົ່ມ ນະ ຕຳບົນບາງພູດ ອຳເພີປາກເກັດ ຈັງຫວັດນົນທະບຸລີ (ປະຈຸບັນນີ້ຄື ວັດກູ້) ພ້ອມດ້ວຍສົມເດັດພະເຈົ້າລູກເທີ ເຈົ້າຟ້າຍິງກັນນາພອນເພັດຊະລັດ ໂສພາງທັດສະນິຍະລັກ ອັກຄະລະວໍລະລາຊະກຸມາຣີ ພະລາຊະທິດາ ແລະພະລາຊະບຸດໃນພະຄັນເຊິ່ງຍັງບໍ່ຊາບວ່າເປັນພະລາຊະໂອລົດຫຼີພະລາຊະທິດາອີກດ້ວຍ ລະຫວ່າງການຕາມສະເດັດ ພະບໍລົມລາຊະສະຫວາມີແປພະລາຊະຖານໄປປະທັບຍັງພະລາຊະວັງບາງປະອິນ ພາຍຫຼັງການສິ້ນພະຊົນ ຊົງໄດ້ຮັບພະມະຫາກະລຸນາໂປດເກົ້າ ສະຖາປະນາຂຶ້ນເປັນ ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າສຸນັນທາກຸມາຣີຣັດ ພະບໍລົມລາຊະເທວີ ດຳລົງພະຖານັນດອນສັກພະອັກຄະລະມະເຫສີພະອົງທຳອິດໃນພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ
1.จุลลดา ภักดีภูมินทร์, พระราชธิดาในรัชกาลที่ 5, สกุลไทย, ฉบับที่ 2443, ปีที่ 47, วันที่ 14 สิงหาคม 2544
2.ศันสนีย์ วีระศิลป์ชัย, หอมติดกระดาน, พิมพ์ครั้งที่ 3, กรุงเทพฯ:มติชน, 2553, หน้า 120
3.แสงเทียน ศรัทธาไทย, สามราชินีคู่บัลลังก์ ร.๕, สำนักพิมพ์ร่มฟ้าสยาม, 2539 ISBN 978-974-7441-33-8
4.พระราชหัตถเลขาพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระราชทานพระบรมราโชวาทแก่พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ วันอังคาร เดือนอ้าย แรม ๑๓ ค่ำ ปีวอก โทศก จ.ศ. ๑๒๒๒
ແມ່ນ້ຳຍົມ () (แม่น้ำยม) ແມ່ນແມ່ນ້ຳທີ່ມີຕົ້ນກຳເໜີດຢູ່ໃນປ່າດົງດິບສູງຊັນສະລັບຊ້ອນບົນເທືອກເຂົາຜີປັນນ້ຳແລະເທືອກເຂົາແດນລາວ ເຊິ່ງໃນເຂດພະເຍົາແລະແພ່ ມີຄວາມຍາວປະມານ 700 ກິໂລແມັດ ກະແສນ້ຳໄຫຼຜ່ານທີ່ຣາບສູງຂອງອຳເພີປົງ ອຳເພີຊຽງມ່ວນ ຈັງຫວັດພະເຍົາ ຜ່ານຈັງຫວັດແພ່
ສຸໂຂໄທ ພິດສະນຸໂລກ ແລະ ພິຈິດ ໄປຮອດແມ່ນ້ຳນ່ານທີ່ຕຳບົນເກຍໄຊ ອຳເພີຊຸມແສງ ຈັງຫວັດນະຄອນສະຫວັນ ກ່ອນແມ່ນ້ຳນ່ານຈະໄປຮວມກັບແມ່ນ້ຳປິງ ທີ່ຕຳບົນປາກນ້ຳໂພ ອຳເພີເມືອງ ຈັງຫວັດນະຄອນສະຫວັນ ເກີດເປັນແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາ ແມ່ນ້ຳສາຍສຳຄັນຂອງພື້ນທີ່ຣາບລຸ່ມພາກກາງຂອງປະເທດໄທ
ສະພາບໂຄງສ້າງທາງນ້ຳຂອງແມ່ນ້ຳຍົມມີລັກສະນະແບບກິ່ງໄມ້ ປະກອບດ້ວຍລຳນ້ຳສາຂາ 77 ສາຍ ລະດັບນ້ຳສູງສຸດໃນລະດູຝົນລົດລົງເມື່ອຮອດລະດູໜາວແລະຕ່ຳສຸດໃນລະດູຮ້ອນ ພູມິອາກາດປ່ຽນແປງຕາມອິດທິພົນຂອງລົມມໍລະສຸມຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ແລະລົມມໍລະສຸມຕາເວັນອອກສຽງເໜືອ
ສິ່ງມີຊີວິດໃນແມ່ນ້ຳຍົມ.
ຊະນິດແລະປະລິມານພັນໄມ້ໃນພື້ນທີ່ລຸ່ມແມ່ນ້ຳຍົມປ່ຽນແປງໄປຕາມລະດູການ ຄື ມີຫຼາຍໃນລະດູໜາວແລະລະດູຮ້ອນ ລົດລົງໃນລະດູຝົນເຊິ່ງເປັນຊ່ວງລະດັບນ້ຳສູງແລະກະແສນ້ຳໄຫຼແຮງຈົນເຮັດໃຫ້ພືດໃຕ້ນ້ຳແລະເທິງຜິວນ້ຳຖືກພັດພາກະຈັດກະຈາຍໄປ ພືດໃຕ້ນ້ຳມີພຽງຊະນິດດຽວຄືສາຫຼ່າຍຫາງກະລອກເຊິ່ງຈະເລີນເຕີບໄດ້ດີທີ່ສຸດໃນລະດູຮ້ອນ ເນື່ອງຈາກລະດັບນ້ຳບໍ່ສູງຫຼາຍ ແສງແດດສາມາດສ່ອງເຖິງໄດ້ ນອກຈາກນີ້ຍັງພົບຕົ້ນກົກ ພືດທີ່ທົນທານຕໍ່ສະພາບແວດລ້ອມ ໂຜ່ພົ້ນນ້ຳກະຈາຍຢູ່ທົ່ວໄປ ແມ່ນ້ຳຍົມມີພືດຊາຍນ້ຳຫຼາຍຊະນິດ ເຊັ່ນ ຍ່າຄາ ຍ່າແພກ ພົງແລະອໍ້
ໃນແມ່ນ້ຳຍົມມີປານ້ຳຈືດ 38 ຊະນິດ ປະລິມານປາຫຼາຍທີ່ສຸດໃນຊ່ວງລະດູຝົນຮອດຕົ້ນລະດູໜາວ ປາພົບຫຼາຍ ໄດ້ແກ່ ປາຕະພຽນ ປາສ້ອຍ ປາຊິວແລະປາຣາກກ້ວຍ
1. คำให้การชาวกรุงเก่า, พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับจันทนุมาศ (เจิม) และเอกสารอื่น, นนทบุรี: ศรีปัญญา, 2553, หน้า 475
ໄທສະຫຍາມ ຫຼື ໄທຍ໌ສະຫຍາມ ไทสยาม หรือ ไทยสยาม) ແມ່ນກຸ່ມຊາດພັນເຊິ່ງເວົ້າພາສາໄທກາງ ຫຼື ເຊື້ອຊາດໄທສະຫຍາມຜະສົມຢູ່ ສ່ວນໃຫຍ່ອາໄສຢູ່ໃນປະເທດໄທ ແລະອາໄສກະຈາຍຢູ່ປະເທດອື່ນທົ່ວໂລກ ໂດຍຄົນໄທຍສ່ວນໃຫຍ່ນັບຖືສາສະໜາພຸດ ຮອງລົງມາຄື ສາສະໜາອິສະລາມແລະ ສາສະໜາຄິດ ໃນຄວາມໝາຍທາງຊາດພັນ ໃຊ້ສະເພາະເຈາະຈົງເຖິງຄົນໄທພາກກາງຫຼືເດີມເອີ້ນວ່າ ຊາວສະຫຍາມ ແຕ່ໃນຄວາມໝາຍມຸມກວ້າງ ສາມາດໝາຍຄວາມຄອບຄຸມເຖິງກຸ່ມຊາດພັນໄທອື່ນໆ ທັງນອກແລະໃນລາຊະອານາຈັກ ເຊັ່ນ ໄທໂຄລາດ ໄທອີສານ ໄທໂຍເດຍ ຫຼື ໄທເກາະກົງ ເຊັ່ນກັນ
ໃນອະດີດເຊື່ອກັນວ່າຊົນຊາດໄທສະຫຍາມເປັນຊາດພັນບໍລິສຸດແລະເປັນຕົ້ນກຳເໜີດຂອງທຸກຊາດພັນໃນກຸ່ມຊາດພັນໄທ-ກະໄດ ທິດສະດີດັງກ່າວຖືກຍົກຂຶ້ນມາໃນສະໄໝຊາດນິຍົມຂອງຈອມພົນປ.ພິບູນສົງຄາມ ເຊິ່ງມີການສະເໜີວ່າ ຊາວໄທ (ຮວມໃນໄທ-ກະໄດທັງໝົດ) ອົບພະຍົບມາຈາກເທືອກເຂົາອັນໄຕມາຕອນກາງຂອງປະເທດຈີນສ້າງອານາຈັກນ່ານເຈົ້າໃນບໍລິເວນຈີນຕອນໃຕ້ແລ້ວອົບພະຍົບລົງມາທາງຕອນໃຕ້ສ້າງເປັນອານາຈັກລ້ານນາແລະອານາຈັກສຸໂຂໄທແລະອານາຈັກອະຍຸທະຍາ ຕາມລຳດັບ ສ່ວນອີກທິດສະດີເຊື່ອວ່າອົບພະຍົບມາຈາກທາງໃຕ້ຈາກຊະວາ ສຸມາດຕາແລະຄາບສະໝຸດມະລາຍູ ແຕ່ນັກມານຸດວິທະຢາໃນປັດຈຸບັນເຊື່ອກັນວ່າ ກຸ່ມຊາດພັນໄທ-ກະໄດ ຢູ່ທີ່ບໍລິເວນຈີນຕອນໃຕ້ເລື່ອຍມາຈົນຮອດລັດສານ (ປະເທດພະມ້າ) ປະເທດໄທຕອນເທິງ ແລະແອ່ງທີ່ຣາບລຸ່ມພາກອີສານເລື່ອຍໄປຍັງປະເທດລາວ ຫຼັງຈາກນັ້ນຈຶງມີການອົບພະຍົບຕື່ມ ເຊັ່ນກຸ່ມຊາວອາຫົມ ທີ່ອົບພະຍົບຂ້າມຊ່ອງປາດໄກ່ໄປຍັງອັດສັມແລະຊາວໄທແດງທີ່ອົບພະຍົບໄປຕັ້ງຖິ່ນຖານບໍລິເວນອານາຈັກສິບສອງຈຸໄທ
ກ່ອນໜ້ານີ້ທີ່ປະເທດໄທຍັງເປັນສະຫຍາມຢູ່ໄດ້ມີຜູ້ຄົນຈາກຫຼາກຫຼາຍເຊື້ອຊາດມາອາໄສຢູ່ຮວມກັນເປັນເວລາດົນແລ້ວ ເຊັ່ນ ຊາວເປີເຊຍໃນແຖບອະຍຸທະຍາ ຊາວມັກກະຊາໃນເຂດມັກກະສັນ ຊາວຈີນ ຝະລັ່ງ ລາວ ມອນ ຯລຯ ຈຶງເຮັດໃຫ້ແທບຈະບໍ່ມີໄທແທ້ຫຼົງເຫຼືອຢູ່ ເນື່ອງຈາກການປະສົມກົມກືນກັນຈາກຜູ້ຄົນຕ່າງເຊື້ອຊາດຄົນສ່ວນໃຫຍ່ຈຶງເປັນໄທສະຫຍາມຫຼາຍກວ່າທີ່ຈະເປັນໄທແທ້
ກໍລະນີນີ້ ສຸຈິດ ວົງເທດ ນັກວິຊາການດ້ານປະຫວັດສາດໃຫ້ຄວາມເຫັນວ່າ ບຸກຄົນທີ່ເປັນໄທສະຫຍາມໃນທຸກວັນນີ້ ບໍ່ແມ່ນສາຍເລືອດບໍລິສຸດ ຫາກແຕ່ເປັນເຜົ່າພັນທີ່ມີການຜະສົມກັບກຸ່ມຊົນພື້ນເມືອງແລະຕ່າງຖິ່ນໂດຍສຸຈິດໃຫ້ຄວາມເຫັນວ່າ ຫາກຈະສຶກສາເລື່ອງປະຫວັດສາດຊາດພັນຕ້ອງເລາະເສ້ນເຂດແດນອອກຈາກແຜນທີ່ເສຍກ່ອນ ເພາະໃນອະດີດຜູ້ຄົນມີການຕິດຕໍ່ສັນຈອນເຖິງກັນໂດຍຕະຫຼອດແລະເກີດພັດທະນາການທາງສັງຄົມສືບເຊື້ອສາຍມາຈົນຮອດປັດຈຸບັນ ດັງນັ້ນ ໄທສະຫຍາມຈຶງບໍ່ແມ່ນຊາດພັນທີ່ບໍລິສຸດ ທີ່ອົບພະຍົບລົງມາຈາກເທືອກເຂົາອັນໄຕຫຼືຍູນນານ ຫຼືໝູ່ເກາະທະເລໃຕ້ ຢ່າງທີ່ນັກວິຊາການສາຍຊາດນິຍົມ ຫຼືຕຳລາຮຽນສັງຄົມສຶກສາກ່າວໄວ້
1. ยรรยง จิระนคร (เจีย แยนจอง). คนไทไม่ใช่คนไทย แต่เป็นเครือชาติภาษา. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์มติน, 2548.
ນາຍພັນໂທຍິງ ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີ ພະວໍລະລາຊະຊາຍາ (สมเด็จพระนางเจ้าอินทรศักดิศจี พระวรราชชายา) ມີພະນາມເດີມວ່າ ປະໄພ ສຸຈະລິດກຸນ (ประไพ สุจริตกุล) ແມ່ນພະມະເຫສີໃນພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ເປັນທິດາຂອງເຈົ້າພະຍາສຸທຳມົນຕີ (ປື້ມ ສຸຈະຣິດກຸນ) ກັບທ່ານຜູ້ຍິງສຸທຳມົນຕີ (ກິມໄລ້ ສຸຈະຣິດກຸນ)
ເຂົ້າຮັບລາຊະການຝ່າຍໃນໃນພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວຊົງໄດ້ຮັບການສະຖາປະນາພະອິສະຣິຍະຍົດສູງສຸດທີ່ "ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າຯ ພະບໍຣົມລາຊິນີ" ພາຍຫຼັງພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວມີພະບໍລົມລາຊະໂອງການໃຫ້ອອກການອອກພະນາມວ່າສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີ ພະວໍລະລາຊະຊາຍາແທນ ພະອົງສິ້ນພະຊົນ ນະ ໂຮງໝໍສິຣິຣາດ ເມື່ອວັນທີ່ 30 ພະຈິກ ຄ.ສ.1786 ສິຣິພະຊົນມາຍຸໄດ້ 73 ພັນສາ
ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີ ພະວໍລະລາຊະຊາຍາ ຊົງຖືກຳເໜີດເປັນສາມັນຊົນ ຊື່ວ່າ ປະໄພ ສຸຈະລິດກຸນ ທີ່ບ້ານຄອງດ່ານ ປາກນ້ຳພາສີຈະເລີນ ເຊິ່ງແມ່ນບ້ານຂອງເຈົ້າຄຸນປູ່ຄື ພະຍາລາຊະພັກດີ (ໂຄ ສຸຈະລິດກຸນ) ເຊິ່ງພະຍາລາຊະພັກດີນີ້ເປັນນ້ອງຊາຍແທ້ໆຂອງເຈົ້າຈອມມານດາໃນພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວເຊິ່ງຕໍ່ມາໃນລັດຊະສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ໄດ້ຮັບສະຖາປະນາຂຶ້ນເປັນເຈົ້າໃນລາຊະວົງຈັກກີເມື່ອເຖິງອະນິດຈະກຳໄປແລ້ວຂຶ້ນເປັນ ສົມເດັດພະປິຍະມາວະດີ ສີພັດຊະຣິນມາຕາ ເນື່ອງຈາກເປັນພະຊົນນະນີໃນສົມເດັດພະອັກຄະລະມະເຫສີໃນພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ເຖິງ 3 ພະອົງ ແລະພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວນັ້ນ ສົມເດັດພະປິຍະມາວະດີ ກໍຊົງຢູ່ໃນຖານະພະໄອຍິກາເຈົ້າ (ຍາຍ) ດັງນັ້ນ ພະຍາລາຊະພັກດີຜູ້ເປັນນ້ອງຊາຍແທ້ໆ ຮວມທັງບຸດຫຼານຈຶງມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບພະບໍລົມລາຊະຈັກກີວົງໃນຖານະລາຊິນິກຸນທີ່ໄກ້ຊິດຢ່າງຍິ່ງ
ເຈົ້າພະຍາສຸທຳມົນຕີ (ປື້ມ ສຸຈະລິດກຸນ)ກັບທ່ານຜູ້ຍິງສຸທຳມົນຕີ (ກິມໄລ້ ສຸຈະລິດກຸນ) ມີບຸດດ້ວຍກັນ 10 ຄົນ ແລະຄຸນປື້ນມີບຸດກັບພັນລະຍາອື່ນໆ ອີກ 8 ຄົນດ້ວຍ ບຸດຄົນທີ່ 5 ຂອງທ່ານຜູ້ຍິງສຸທຳມົນຕີເປັນຜູ້ຍິງເກີດເມື່ອວັນອັງຄານທີ່ 10 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1902 ມີຊື່ວ່າ ປະໄພ ຂະນະນັ້ນ ເຈົ້າພະຍາສຸທຳມົນຕີ (ປື້ມ ສຸຈະລິດກຸນ) ບິດາຂອງຄຸນປະໄພມີບັນດາສັກເປັນພະອັດຖະການປະສິດຢູ່ໃນກະຊວງຍຸດຕິທຳ ທ່ານນຳລູກຊາຍສອງຄົນທຳອິດ ຄື ຄຸນໂຖ ທີ່ເກີດຈາກພັນລະຍາເດີມຊື່ຄຸນແພ ແລະຄຸນສະຫວາດເຊິ່ງອ້າຍແທ້ໆ ຂອງຄຸນປະໄພເພາະເປັນບຸດຊາຍຂອງທ່ານຜູ້ຍິງສຸທຳມົນຕີ ໄປຖະຫວາຍຕົວເປັນມະຫາດເລັກຂອງສົມເດັດພະບໍຣົມໂອຣະສາທິລາດ ເຈົ້າຟ້າມະຫາວະຊິລາວຸດ (ພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ) ສ່ວນລູກສາວຄົນໂຕຄືຄຸນເປື່ອງ (ພະສຸຈະລິດສຸດາ (ເປື່ອງ ສຸຈະລິດກຸນ)) ເຊິ່ງນ້ອງໆ ເອິ້ນວ່າພີ່ໃຫຍ່ແມ່ນຂ້າຫຼວງຂອງສົມເດັດພະສີພັດຊະຣິນທາບໍຣົມລາຊິນີ ພະບໍຣົມລາຊະຊົນນະນີພັນປີຫຼວງ
ຈາກນັ້ນບໍ່ດົນ ຄຸນພົວ (ທ່ານຜູ້ຍິງພົວ ອະນຸລັກລາຊະມົນທຽນ) ລູກສາວຄົນທີ່ສອງເຊິ່ງເກີດຈາກຄຸນເງັກກໍໄປຢູ່ກັບເຈົ້າຈອມເພິ່ມຜູ້ເປັນອາໃນພະບໍລົມມະຫາລາຊະວັງ ເມື່ອຄຸນປະໄພເກີດມາ ບິດາມານດາບໍ່ລູກສາວເລັກໆ ໃນບ້ານ ຈຶງເກັບໄວ້ລ້ຽງເອງແລະຮັກເອັນດູເປັນພິເສດ ເພາະຄຸນປະໄພເປັນເດັກຮູບຮ່າງບອບບາງ ອຸປະນິໄສລ່າເລີງແລະມີຜູ້ທຳນາຍໄວ້ວ່າລັກສະນະມີບຸນ ຈົນພີ່ນ້ອງຮູ້ກັນດີວ່າ ຫາກຈະຂໍອະນຸຢາດໄປທ່ຽວງານ ຫຼືຕ້ອງການຂອງຫຼີ້ນຂອງກິນແນວໃດ ຫາກອ້າງຊື່ຄຸນປະໄພ ກໍຈະໄດ້ດັງປະສົງທຸກຄັ້ງໄປ ສະໄໝນັ້ນ ບ້ານຄອງດ່ານໃຫຍ່ໂຕໂອ່ອ່າແລະລື່ນເລີງເພາະພະຍາລາຊະພັກດີ (ໂຄ)ມີວົງດົນຕີແລະໂຮງລະຄອນ ຕົວທ່ານເອງສີຊໍແລະຫຼານໆ ກໍຝຶກຫັດຫຼີ້ນດົນຕີ ຮຽນຂັບຮ້ອງໂດຍມີໝ່ອມຈັນຂອງເຈົ້າພະຍາເທເວດວົງວິວັດເຂົ້າມາສອນ ຄຸນເປື່ອງຍັງຮຽນອໍແກນແລະເປຍໂນອັນເປັນຂອງໃໝ່ນຳສະໄໝ ຄູເປຍໂນຂອງຄຸນເປື່ອງຄື ຄູຊິເກລາ ເຊິ່ງຕໍ່ມາເປັນຕົ້ນສະກຸນ ສີການົນ () ຄຸນເປື່ອງເລົ່າເຖິງຊີວິດວັຍເດັກໃນບ້ານຄອງດ່ານ ສະໄໝຍັງເດັກ ໃນຖານະທີ່ເປັນລູກສາວຄົນໂຕຕ້ອງມີຮັບຜິດຊອບດູແລນ້ອງໆ ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ງຄຸນປະໄພ ນ້ອງສາວຄົນໜ້ອຍຊຸກຊົນຫຼາຍ ທີ່ບ້ານນີ້ມີມ້າຢູ່ສອງຕົວ ຄຸນເປື່ອງກັບຄຸນປະໄພຫັດຂີ່ຈົນເປັນລຽບຝັ່ງຄອງພາສີຈະເລີນຜ່ານວັດປາກນ້ຳ ວັດອັບປະສອນສະຫວັນ ວັດນາງຊີໄປຈົນຮອດວັດອາລຸນລາຊະວະລາລາມມ້າຄວບເຣັວ ຈົນສະພານໃນວັດພັງ ແລ້ວແລ່ນເຂົ້າຫາຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ທີ່ມີກິ່ງລະລົງມາຕ່ຳ ມ້າຂອງຄຸນເປື່ອງຜ່ານໄປໄດ້ເພາະຄຸນເປື່ອງມອງເຫັນກິ່ງໄມ້ແລະກົ້ມຕົວຫຼົບທັນ ແຕ່ມ້າຂອງຄຸນປະໄພແລ່ນຕາມມາຢ່າງເຮັວ ຈົນຄຸນປະໄພບໍ່ທັນເຫັນກິ່ງໄມ້ກວ່າຈະຮູ້ຕົວ ກໍເຂົ້າມາໄກ້ຫຼົບບໍ່ທັນຕ້ອງໂຫນກິ່ງໄມ້ໄວ້ ປ່ອຍໄມ້ແລ່ນໄປ ເກາະຢູ່ບົນຕົ້ນໄມ້ຢ່າງນັ້ນ ຈົນກະທັ່ງຄຸນເປື່ອງຮ້ອງເອິ້ນໃຫ້ຄົນມາຊ່ອຍ ນຳລົງມາໄດ້ເພາະຜູ້ໃຫຍ່ໃນວັດເຖິງກັບແຈ້ງມາຍັງເຈົ້າຄຸນທີ່ດ່ານວ່າສະພານແລະຕົ້ນໄມ້ໃນວັດເສຍຫາຍໂຊກດີທີ່ພະທ່ານບໍ່ໄດ້ຕິດໃຈເອົາຄວາມພຽງແຄ່ຕັກເຕືອນມາ
ຄວາມຊຸກຊົນຈົນເປັນເລື່ອງລືຂອງຄຸນປະໄພຍິ່ງເພີ່ມຫຼາຍຂຶ້ນເມື່ອເອື້ອຍນ້ອງຜູ້ຍິງເຂົ້າວັງກັນໝົດ ເພື່ອນຫຼີ້ນຂອງຄຸນປະໄພສ່ວນໃຫຍ່ເປັນອ້າຍນ້ອງຜູ້ຊາຍ ຢ່າງເຊັ່ນຄຸນໂຕແລະບໍລິວານໃນບ້ານ ເຊິ່ງແນ່ນອນວ່າຕາມໃຈຄຸນປະໄພຢ່າງທີ່ສຸດ ພໍຄຸນປະໄພອາຍຸແປດປີທ່ານຜູ້ໃຫຍ່ຈຶງຕັດສິນໃຈສົ່ງເຂົ້າໄປເປັນນັກຮຽນປະຈຳທີ່ໂຮງຮຽນລາຊິນີ ໃນລຸ້ນດຽວກັບໝ່ອມເຈົ້າຈັນທອນນິພາ ເທວະກຸນ ຄຸນສົມບຸນ ຊິນະໂຊດ ແລະຄຸນພຽບ ສຸຈະລິດກຸນ ຄຸນປະໄພໄດ້ເລກປະຈຳຕົວ 387 ອາຄານຫຼັກຂອງໂຮງຮຽນລາຊິນີ ຄື ອາຄານສຸນັນທາໄລເປັນຕຶກງົດງາມຕາມແບບສິລະປະນີໂອຄາສສິກ ປະດັບປູນປັ້ນ ມີໂດມກົງກາງ ການຮຽນການສອນໃຊ້ຫຼັກສູດຂອງກະຊວງທຳມະການ ທັງວິຊາພາສາອັງກິດ ພາສາໄທ ຄຳນວນ ວິທະຍາສາດ ສິລະປະແລະເພີ່ມການອົບຣົມກິລິຍາມາລະຍາດ ວິຊາຂອງກຸນລະສະຕີຢ່າງການຊ່າງການຝີມືການປະດິດດອກໄມ້ ຕາມທີ່ສົມເດັດພະສີພັດຊະຣິນທາບໍຣົມລາຊິນີນາດ ພະບໍຣົມລາຊະຊົນນະນີພັນປີຫຼວງ ຊົງຕັ້ງປະນິທານໃຫ້ນັກຮຽນມີຄວາມຮູ້ທາງການຊ່າງໄວ້ປະກອບອາຊີບ ຮູ້ໜັງສືໄທແຕກສານ ອ່ານພາສາອັງກິດອອກພຽບພ້ອມຈັນຍາມາລະຍາດແລະຄຸນນະທຳ ໂດຍມີໝ່ອມເຈົ້າພິຈິດຈິລາພາ ເທວະກຸນ ເປັນອາຈານໃຫຍ່ ຄູອື່ນໆ ກໍລ້ວນມີຄວາມສາມາດ ແລະບາງທ່ານຈົບການສຶກສາຈາກຢີ່ປຸ່ນ ອາທິ ຄຸນຍິງພະລົດລາຊາ (ຂະຈອນ ອິດສະຫຼະເສນາ) ຄຸນຍິງຜະດຸງວິທະຍາເສີມ (ຫຼຽນ ພາງກູນ) ທັງຍັງມີຄູດົນຕີແລະພາສາສຳເລັດມາຈາກເອີລົບ ນັກຮຽນບ່ອນນີ້ຈຶງໄດ້ຮັບຄວາມຮູ້ສະໄໝໃໝ່ ແລະກິລິຍາມາລະຍາດຈາກໄທ ນັກຮຽນລາຊິນີລຸ້ນນັ້ນ ຍັງບໍ່ມີເຄື່ອງແບບບັງຄັບ ຈຶງສວມເສື້ອແບບຕ່າງໆ ກັນ ແລະນຸ່ງຜ້າຫາງສີຕາມໃຈຊອບ ສ່ວງຊົງຜົມນິຍົມໄວ້ຍາວຮວບຜູກໂບຕາມສະໄໝ ຄຸນປະໄພກໍແຕ່ງຕົວເໝືອນເພື່ອນໆ ສ່ວນເລື່ອງການຮຽນນັ້ນ ຄຸນປະໄພມັກການກີລາຫຼາຍກວ່າວິຊາການ ແຕ່ກໍສອບໄດ້ຄະແນນດີທຸກຄັ້ງ ໃນປີດຽວກັບທີ່ຄຸນປະໄພເຂົ້າໂຮງຮຽນທ່ານບິດາໄດ້ຮັບພະມະຫາກະລຸນາທິຄຸນເລື່ອນບັນດາສັກຂຶ້ນເປັນພະຍາພິເຊດພິເສດພິໄສວິນິດໄສໂກສົນ ດຳລົງຕຳແໜ່ງອະທິບະດີຜູ້ພິພາກສາສານຄະດີຕ່າງປະເທດ ຊີວິດຂອງຜູ້ຄົນໃນບ້ານຄອງດ່ານແລະຊາວສະຫຍາມທັງມວນດຳເນິນໄປຢ່າງເປັນສຸກສົມບູນ ພາຍໃຕ້ຮົ່ມພະບາລະມີແຫ່ງພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ເປັນແຜ່ນດິນທີ່ຍັ່ງຍືນ ມັ່ນຄົງ ຈົນບໍ່ມີໄຜກຽມໃຈຮັບຂ່າວອັນເປັນມະຫາວິປະໂຍກ
ໃນວັນທີ່ 23 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1910 ຄຸນພົວເລົ່າເຖິງເຫດການໃນວັນນັ້ນ ໄວ້ໃນໜັງສືແປດສິບປີທີ່ຜ່ານມາວ່າ
"ເມື່ອເຊົ້າວັນທີ່ 23 ເດືອນຕຸລາ ເຈົ້າຄຸນປູ່ຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ພະຍາລາຊະພັກດີ ໄດ້ຮັບຈົດໝາຍຈາກກະຊວງວັງວ່າ ພະບາດສົມເດັດຈຸລະຈອມເກົ້າຢູ່ຫົວສະເດັດສະຫວັນຄົດ ທັ້ງທ່ານແລະຄຸນພໍ່ຮ້ອງໄຫ້ຫຼາຍ ເຮັດໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າຕົກໃຈເພາະເກີດມາບໍ່ເຄີຍເຫັນຄົນແກ່ຮ້ອງໄຫ້ ບໍ່ກ້າໄປຊຸກຊົນບ່ອນໃດ ໄດ້ແຕ່ນັ່ງຊືໆ ຕໍ່ມາຈາກນັ້ນທາງກໍຈັດເຄື່ອງໄວ້ທຸກ ແລະນຳຕົວຂ້າພະເຈົ້າໄປສົ່ງໃນພະບໍລົມທີ່ເຮືອນຄຸນອາ.."
ຫຼັງຈາກຜັດແຜ່ນດິນບໍ່ດົນ ພະຍາລາຊະພັກດີ (ໂຄ) ກໍເຖິງແກ່ກຳ ບິດາຂອງຄຸນປະໄພຈຶງຍ້າຍໄປປູກບ້ານໃໝ່ທີ່ປະຕູນ້ຳພາສີຈະເລີນຫ່າງຈາກບ້ານຄອງດ່ານບໍ່ຫຼາຍນັກ ຕໍ່ມາບິດາຂອງທ່ານເຂົ້າເຝົ້າຖະຫວາຍຕົວຕໍ່ພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ
ເຂົ້າຮັບລາຊະການຝ່າຍໃນ.
ຄຸນປະໄພໄດ້ຮັບລາຊະການຝ່າຍໃນໃນພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ຊົງອະພິເສກສົມລົດແລະໂປດເກົ້າໃຫ້ທ່ານດຳລົງຕຳແໜ່ງພະສະໜົມເອກ ມີພະລາຊະທິນນາມວ່າ ພະອິນທານີ (ເຊິ່ງເປັນນາມເອິ້ນໃໝ່ໃນສະໄໝນັ້ນ ເພາະໃນລາຊະການກ່ອນໆ ພະສະໜົມຈະມີຄຳເອິ້ນນຳໜ້ານາມວ່າ ເຈົ້າຈອມ ເທົ່ານັ້ນ ຖ້າມີພະລາຊະບຸດເຖິງຈະໄດ້ເປັນ ເຈົ້າຈອມມານດາ ໃນກໍລະນີພິເສດຈິງໆ ກໍຈະໄດ້ຮັບການສະຖາປະນາຂຶ້ນເປັນ ເຈົ້າຄຸນຈອມມານດາ ການທີ່ພະລາຊະທານຍົດຊັ້ນ"ພະ"ແກ່ພະສະໜົມຄັ້ງນີ້ຈຶງເປັນຂອງໃໝ່ໃນເວລານັ້ນຢ່າງຍິ່ງ) ພະລາຊະພິທີອະພິເສກສົມລົດມີຂຶ້ນເມື່ອວັນທີ່ 12 ມັງກອນ ຄ.ສ.1921 ໂປດໃຫ້ຄຸນທ້າວພັນສາລານຸລັກ ຫົວໜ້າຄັງຝ່າຍໃນນຳເງິນໄປພະລາຊະທານຕາມພະລາຊະປະເພນີເປັນເງິນ 4,000 ບາດ ໂດຍພະນາມ "ອິນທານີ" ແມ່ນພະນາມໜຶ່ງຂອງພະຊາຍາຂອງພະອິນ
ຈາກນັ້ນໃນວັນທີ່ 10 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1922 ຊົງສະຖາປະນາໃຫ້ປະໄພ ສຸຈະລິດກຸນ ຂຶ້ນດຳລົງພະຍົດເຈົ້ານາຍຕຳແໜ່ງພະມະເຫສີພະອົງໜຶ່ງ ມີພະນາມຮຽກຂານກັນວ່າ ພະວໍລະລາຊະຊາຍາເທີ ພະອິນທະຣະສັກສະຈີເຊິ່ງປາກົດຢູ່ໃນຄຳປະກາດສະຖາປະນາວ່າ
"...ຊົງພະລາຊະດຳລິວ່າ ພະອິນທານີໄດ້ຮັບການສະຫຼອງພະເດດພະຄຸນ ໂດຍຄວາມຊື່ສັດກະຕະເວທີ ມີຄວາມຈົງຮັກພັກດີໃນໃຕ້ຝ່າລະອອງທຸລີພະບາດ ເປັນທີ່ໄວ້ວາງພະລາຊະຫະລືໄທອີກໄນໜຶ່ງ ພະອິນທານີກໍເປັນລາຊິນີກູນແລະພາຕາປຸດຕິໃນພະໄອຍິກາ ອັນພະບາດສົມເດັດພະພຸດທະເຈົ້າຫຼວງໄດ້ຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າ ແຕ່ງຕັ້ງຂຶ້ນເປັນເຈົ້າຕາມລາຊະປະເພນີທີ່ໄດ້ມີມາໃນລັດຊະການທີ່ 1 ເຊິ່ງໄດ້ຊົງສະຖາປະນາສົມເດັດພະຮູບສິຣິໂສພາກມະຫານາກນາລີນັ້ນດ້ວຍແລ້ວ ສົມຄວນທີ່ຈະສະຖາປະນາພະອິນທານີ ຂຶ້ນເປັນພະວໍລະລາຊະຊາຍາເທີ ພະອິນທະຣະສັກສະຈີ..."
ພ້ອມກັບພະລາຊະທານກາປະຖົມຈຸລະຈອມເກົ້າອັນເປັນກາຊັ້ນສູງສຸດສຳລັບຝ່າຍໃນແກ່ພະວໍລະລາຊະຊາຍາເທີໃນໂອກາດດ້ວຍ ໂດຍພະນາມອິນທະຣະສັກສະຈີ ມີຄວາມໝາຍວ່າ "ພະນາງສະຈີຜູ້ເປັນພະຊາຍາຂອງພະອິນ"
ຕຳແໜ່ງພະບໍລົມລາຊິນີ.
ໃນເວລາຕໍ່ມາ ພະວໍລະລາຊະຊາຍາເທີ ພະອິນທະຣະສັກສະຈີ ຊົງພະຄັນ (ທ້ອງ) ຈຶງເປັນສາເຫດໃຫ້ຊົງໄດ້ຮັບການສະຖາປະນາຂຶ້ນເປັນ ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີ ພະບໍລົມລາຊິນີ ຕຳແໜ່ງສົມເດັດພະອັກຄະລະມະເຫສີ ເມື່ອວັນທີ່ 1 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1922 ມີພະບໍລົມລາຊະໂອງການວ່າ
"ພະບາດສົມເດັດພະລາມາທິບະດີສີສິນມະຫາວະຊິລາວຸດ ພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ຊົງພະລາຊະດຳລິວ່າ ພະວໍລະລາຊະຊາຍາເທີ ພະອິນທະຣະສັກສະຈີ ໄດ້ຮັບການສະຫຼອງພະເດດພະຄຸນມາໂດຍຊື່ສັດກະຕະເວທີ ມີຄວາມຈົງຮັກພັກດີໃນໃຕ້ຝ່າລະອອງທຸລີພະບາດ ເປັນທີ່ໄວ້ວາງພະລາຊະຫະລະໄທ ຊົງຕະໜັກໃນພະລາຊະຫະລະໄທວ່າ ຈະຊົງສະຖາປະນາຍົກຍ່ອງຂຶ້ນໃຫ້ມີພະອິສະລິຍະຍົດສູງໃນຕຳແໜ່ງພະລາຊິນີກໍຄວນແລ້ວ ຈຶງມີພະບໍລົມລາຊະໂອງການໂປດເກົ້າ ໃຫ້ສະຖາປະນາພະອິສະລິຍະຍົດ ພະວໍລະລາຊະຊາຍາເທີ ພະອິນທະຣະສັກສະຈີ ຂຶ້ນເປັນສົມເດັດພະອິນທະຣະສັກສະຈີ ພະບໍລົມລາຊິນີ" "
ຕໍ່ມາໃນວັນທີ່ 22 ມີນາ ຄ.ສ. 1922 ພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວຈຶງຊົງພະລາຊະທານຍົດ ນາຍພັນໂທ ຜູ້ບັງຄັບການພິເສດກົມທະຫານຣາບທີ່ 3 ມະຫາດເລັກຮັກສາພະອົງແກ່ພະບໍລົມລາຊິນີແລະເນື່ອງໃນວັນສະເຫຼີມພະຊົນມະພັນສາຄົບ 21 ພັນສາຂອງພະບໍລົມລາຊິນີໃນວັນທີ່ 10 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1923 ໄດ້ຊົງພະລາຊະນິພົນໂຄງອຳນວຍພອນພະລາຊະທານແດ່ພະບໍລົມລາຊິນີ ເຊິ່ງປາກົດຢູ່ໃນໃນພະລາຊະນິພົນເລື່ອງລິລິດ ນາລາຍສິບປາງ ແລະໂປດ ໃຫ້ມີການສະແດງລະຄອນເລື່ອງ ພະຣ່ວງເຊິ່ງຊົງຮ່ວມຫຼີ້ນກັບຜູ້ມີບັນດາສັກແລະຂ້າລາຊະການທີ່ຊົງຄັດເລືອກດ້ວຍພະອົງເອງ ໂດຍຊົງຮັບບົດເປັນນາຍມັ່ນ ປືນຍາວ ພານປ່າ ເພື່ອນຳເງິນຂາຍບັດໄປຊື້ເຮືອຮົບຫຼວງ ເປັນເຮືອທີ່ທັນສະໄໝທີ່ສຸດໃນສະໄໝນັ້ນ ປະຈຸບັນໄດ້ປົດປະຈຳການແລ້ວຊື່ເຮືອຮົບຫຼວງພະຣ່ວງ ແລະໃນການສະແດງຄັ້ງນັ້ນເຮັດໃຫ້ສະຕີອີກຜູ້ນຶ່ງເຂົ້າມາສູ່ພະຊົນຊີບຂອງພະອົງຄື ນາງສາວຕິ໋ວ ອະໄພວົງ ເຊິ່ງຕໍ່ມາໄດ້ຮັບພະລາຊະທານນາມໃໝ່ວ່າ ເຈົ້າຈອມສຸວັດທະນາ (ພາຍຫຼັງຄື ພະນາງເຈົ້າສຸວັດທະນາ ພະວໍລະລາຊະເທວີ) ພະຄັນຂອງພະບໍລົມລາຊິນີກໍບໍ່ສາມາດມີພະລາຊະໂອລົດໄດ້ເນື່ອງຈາກຕົກເສຍບໍ່ເປັນພະອົງ ໃນລະຫວ່າງແປພະລາຊະຖານໄປປະທັບ ນະ ພະທີ່ນັ່ງສະໝຸດພິມານ ພະລາຊະນິເວດມະລຶກຄະທາຍວັນ ເຮັດໃຫ້ພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວຊົງເສຍພະໄທເປັຍອັນຫຼາຍ ແຕ່ກໍຍັງຊົງດູແລພະບໍລົມລາຊິນີດ້ວຍຊົງເປັນຫ່ວງເປັນທີ່ຍິ່ງເລົ່າກັນ ຂົວທີ່ພະລາຊະນິເວດມະລຶກຄະທາຍວັນ ເຊິ່ງເປັນຂົວໄມ້ສັກທອດຍາວຈາກຕົວພະຕຳໜັກລົງສູ່ທະເລ ໂດຍມີຫຼັງຄາຄຸມທາງເດິນຕະຫຼອດນັ້ນ ລາຊະການທີ່ 6 ຊົງສ້າງສຳລັບສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີ ສະເດັດລົງທະເລ ເຊິ່ງເອິ້ນໄດ້ວ່າພະບາດບໍ່ແຕະພື້ນດິນເລີຍ
ຕົກພະໂລຫິດ.
ສ່ວນເລື່ອງການຊົງພະຄັນ (ທ້ອງ) ພະອົງຊົງແທ້ງສອງຄັ້ງ ເນື່ອງຈາກພະອົງຕາມສະເດັດພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວບໍ່ໄດ້ຫຍຸດ ຈຶງເຮັດໃຫ້ແທ້ງ ແລະມີຄັ້ງນຶ່ງທີ່ມີພະປະສູດຕິການກ່ອນກຳໜົດ (ປະມານ 6 ເດືອນ) ເປັນພະລາຊະໂອລົດ ພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວທອດພະເນດແລ້ວເຖິງກັບນ້ຳພະເນດໄຫຼລ ແຕ່ກໍຍັງຊົງມີພະເມດຕາຕໍ່ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີ ຊົງອ່ານໜັງສືພະລາຊະທານ ຊົງປະຄອງແລະດູແລເປັນຢ່າງດີ ແຕ່ດ້ວຍເຫດທີ່ບໍ່ອາດສະຫຼອງພະເດດພະຄຸນໃນຖານະພະບໍລົມລາຊິນີໄດ້ຢ່າງສົມບູນ ຈຶງມີພະບໍລົມລາຊະໂອງການ
"...ວັນໜຶ່ງຕອນສາຍໆ ຂຶ້ນໄປເຝົ້າບົນພະທີ່ນັ່ງພິມານຈັກກີ ຂ້າພະເຈົ້າຍັງເປັນເດັກໜ້ອຍບໍ່ຊາບເລື່ອງອີຫຍັງດີ ພົບມີຄົນຢູ່ຫຼາຍຄົນແລ້ວທີ່ຫ້ອງສະເຫວີຍກາງເວັນ ແລະມີພະແທ່ນຂອງສົມເດັດຕັ້ງຢູ່ ເຫັນມີຜູ້ຊາຍເຈົ້າພະຍາທຳມາທິກໍລະນາທິບະດີ (ມ.ລ.ວ. ປຸ້ມ ມາລາກຸນ) ເຈົ້າຄຸນແພດວົງສາ (ສຸ່ນ ສຸນທໍລະເວດ) ຫຼືຫຼວງໄວຈຳບໍ່ໄດ້ແຕ່ມີໝໍປົວເຝົ້າທູນລະອອງທຸລີພະບາດລົ້ນເກົ້າລົ້ນກະໝ່ອມຢູ່ພ້ອມກັນ ໃນມືເຈົ້າພະຍາທຳ ເຊີນພານທອງອົງໃຫຍ່ຫຼາຍ ມີຜ້າຂາວຢູ່ໃນພານນັ້ນ ເຫັນລົ້ນເກົ້າ ທ່ານຊົງພະກັນແສງຊັບພະເນດດ້ວຍຜ້າເຊັດພະພັກ ເຮົາໜ້າຕື່ນຖາມຜູ້ໃຫຍ່ກໍໄດ້ຄວາມວ່າ ສົມເດັດ ທ່ານຊົງແທ້ງພະໂອລົດພະຊັນສາໄດ້ 7 ເດືອນເສຍແລ້ວ..."
ແລະໃນຄັ້ງນັ້ນສົມເດັດພະມາຕຸດສາເຈົ້າ (ສົມເດັດພະສີສະວະລິນທິລາບໍລົມລາຊະເທວີ ພະພັນວັດສາໄອຍິກາເຈົ້າ) ໄດ້ຊົງມີພະລາຊະຫັດຖະເລຂາປອບພະໄທສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີ ບໍ່ໃຫ້ຊົງໂສກເສົ້າໃນການຕົກພະໂລຫິດຄັ້ງນີ້ ເພາະແນວໃດເສຍໃນວັນໜ້າກໍຍັງຊົງມີໂອກາດທີ່ຈະຊົງພະຄັນອີກຫຼັງຈາກນັ້ນກໍປາກົດວ່າ "ວັນໜ້າ" ຂອງສົມເດັດພະມາຕຸດສາເຈົ້າກໍເປັນຈິງຂຶ້ນມາ ເມື່ອສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີໄດ້ຊົງພະຄັນຂຶ້ນອີກແລະກໍຕົກພະໂລຫິດອີກເທື່ອນຶ່ງ ນະ ພະທີ່ນັ່ງສະໝຸດພິມານ ພະລາຊະນິເວດມະລຶກຄະທາຍວັນ ພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າພະລາຊະທານທີ່ດິນ 89 ໄຣ່ ດ້ານໜ້າຕິດຖະໜົນເພັດກະເສມ ກົງຂ້າມວັດພະປະໂທນ ຈັງຫວັດນະຄອນປະຖົມ ແກ່ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີ ແລະພະລາຊະທານນາມທີ່ດິນແຫ່ງນີ້ວ່າສວນລາຊະລະດີ ພ້ອມກັນນັ້ນ ໄດ້ໂປດໃຫ້ສ້າງພະຕຳໜັກເຮືອນໄມ້ສອງຊັ້ນໄວ້ພ້ອມກັບມີເຄື່ອງຕົກແຕ່ງທີ່ສົມເດັດພະເຈົ້ານ້ອງຍາເທີ ເຈົ້າຟ້າກົມມະຂຸນເພັດຊະບູນອິນທາໄຊຊົງຄວບຄຸມດູແລ ເຄື່ອງຕົກແຕ່ງນີ້ ສະເດັດໃນກົມຊົງສັ່ງໃຫ້ໂຮງຮຽນເພາະຊ່າງສ້າງເປັນເຄື່ອງເຮືອນສີຂາວລາຍທອງແບບຫຼຸຍເຂົ້າຊຸດກັນທັງພະຕຳໜັກ ໂດຍຊົງກຳກັບດ້ວຍພະອົງເອງ ເພື່ອຈະຊົງຝຶກອົບຣົມຊ່າງໄມ້ໄທໃຫ້ສາມາດຜະລິດເຄື່ອງເຮືອນຫຼຸຍເຊິ່ງເປັນທີ່ນິຍົມໃນຂະນະນັ້ນ ເພື່ອຈະໄດ້ບໍ່ຕ້ອງຊື້ຈາກຕ່າງປະເທດ ເຄື່ອງເຮືອນຊຸດນີ້ ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີຊົງໃຊ້ເປັນປະຈຳຕະຫຼອດພະຊົນຊີບຂອງພະອົງ
ຕໍ່ມາໃນວັນທີ່ 9 ມີນາ ຄ.ສ. 1923 ພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວແລະສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີຊົງປະກອບພະລາຊະພິທີສະເດັດຂຶ້ນພະຕຳໜັກ ໃນການນີ້ໂປດໃຫ້ພິມໜັງສືເຫຼີ້ມໜ້ອຍປກສີຊົມພູ ມີຄຳໂຄງ 30 ບົດ ເອິ້ນວ່າ ໂຄງນິລາດປະຄອງຍຸດແຈກເປັນທີ່ລະລຶກ ເດືອນກຸມພາ ຄ.ສ. 1934 ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີພະລາຊະທານທີ່ດິນໝູ່ບ້ານທ່າຍາງ ຕຳບົນທຸ່ງກະພັງໂຫມ ອຳເພີກຳແພງແສນ ໃຫ້ເປັນທີ່ຕັ້ງທີ່ວ່າການອຳເພີ ພ້ອມທັງພະລາຊະທານພະຕຳໜັກໃຫ້ລື້ຍ້າຍໄປກໍ່ສ້າງ ຈະເປັນໂຮງຮຽນຫຼືສຸກສາລາກໍໄດ້ ແຕ່ຂະນະນັ້ນທາງການຍັງບໍ່ໄດ້ດຳເນິນການ ຈົນກະທັ່ງປີຄ.ສ. 1939 ທາງອຳເພີກຳແພງແສນຈຶງເຮັດໜັງສືຂໍພະລາຊະທານທີ່ດິນ 21 ໄຣ່ແລະພະຕຳໜັກລາຊະລະດີ ເພື່ອເປີດໂຮງຮຽນປະຊາບານ ເຊິ່ງກໍພະລາຊະທານໃຫ້ (ແຕ່ວ່າໂຄງສ້າງຂອງຕຳໜັກປ່ຽນແປງໄປໝົດແລ້ວ) ປະຈຸບັນຄືໂຮງຮຽນອິນທະຣະສັກສຶກສາໄລຕະຫຼອດພະຊົນຊີບພະອົງເກັບມຸງກຸດເພັດ ເຄື່ອງເພັດທັບທິມເຄື່ອງທອງຫໍ່ຜ້າໄວ້ໃນກ່ອງກະດາດ ຫຼັງຈາກພະອົງສິ້ນພະຊົນແລ້ວມີມືດີຂະໂມຍໄປ ຂ້າຫຼວງຫາຂອງກັນບໍ່ພໍ້
ລົດພະອິສະລິຍະຍົດ.
ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີ ພະບໍລົມລາຊິນີ ບໍ່ໄດ້ຊົງພະຄັນຈົນຄົບກຳໜົດປະສູດ ແຕ່ໄດ້ຊົງຕກ (ແທ້ງ) ເສຍກ່ອນທີ່ຈະປະສູດເຖິງ 2 ຄັ້ງ ຕໍ່ມາພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ໄດ້ມີພະບໍລົມລາຊະໂອງການວ່າດ້ວຍການອອກພະນາມ ໂດຍໂປດໃຫ້ອອກພະນາມວ່າ ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີ ພະວໍລະລາຊະຊາຍາແທນເມື່ອວັນທີ່ 15 ກັນຍາ ຄ.ສ. 1925 ແລະໂປດໃຫ້ສະເດັດໄປປະທັບຍັງພະທີ່ນັ່ງວິມານເມກພາຍໃນພະລາຊະວັງດຸສິດ
ພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວໂປດເກົ້າ ແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີ ພະວໍລະລາຊະຊາຍາ ດຳລົງຕຳແໜ່ງສະພານາຍິກາ ຂອງໂຮງໝໍທີ່ພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ພະລາຊະທານພະລາຊະຊັບສ່ວນພະອົງຈັດຊື້ທີ່ດິນພ້ອມສິ່ງປູກສ້າງແລະພະລາຊະທານນາມວ່າ ວະຊິລະພະຍາບານ
ເມື່ອພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວສະເດັດສະຫວັນຄົດໃນປີ ຄ.ສ. 1925 ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີ ຊົງຍ້າຍໄປປະທັບຍັງພະຕຳໜັກສວນນົກໄມ້ໃນພະລາຊະວັງດຸສິດ ຕໍ່ມາຈຶງຊົງຍ້າຍໄປປະທັບທີ່ວັງຮິມຄອງພາສີຈະເລີນ ຈັງຫວັດທົນບຸລີເຊິ່ງເປັນບ້ານຂອງທ່ານເຈົ້າພະຍາສຸທຳມົນຕີ ພະບິດານັ່ນເອງ ເມື່ອສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີ ພະວໍລະລາຊະຊາຍາສະເດັດມາປະທັບເປັນການຖາວອນແລ້ວ ພະບິດາຈຶງກັ້ນບໍລິເວນທີ່ດິນວ່າງປ່າວແລ້ວດ້ານຫຼັງຂອງບ້ານເຊິ່ງເປັນທີ່ກວ້າງຂວາງ ໃຫ້ເປັນທີ່ປະທັບກັບໃຫ້ສ້າງພະຕຳໜັກສະຕາຍເອີລົບງົດງາມ ເປັນພະຕຳໜັກທີ່ປະທັບ ໂດຍມີທາງເຊື່ອມຕໍ່ກັບຕຶກໃຫຍ່ຂອງທ່ານເຈົ້າພະຍາສຸທຳມົນຕີແລະທ່ານຜູ້ຍິງສຸທຳມົນຕີອີກດ້ວຍ ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີ ພະວໍລະລາຊະຊາຍາໄດ້ປະທັບຢູ່ ນະ ວັງພາສີຈະເລີນນີ້ມາໂດຍຕະຫຼອດທ່າມກາງພະປະຍູນລະຍາດຢ່າງອົບອຸ່ນຕໍ່ມາອີກກວ່າ 40 ປີ
ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີ ພະວໍລະລາຊະຊາຍາໄດ້ຮັບພະມະຫາກະລຸນາທິຄຸນຈາກພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດແລະສົມເດັດພະນາງເຈົ້າ ພະບໍລົມລາຊິນີນາດ ມາຕະຫຼອດພະຊົນຊີບ ເມື່ອວັນທີ່ 10 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1967 ມີພະຊົນມາຍຸຄົບ 5 ຮອບ ໄດ້ຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າໃຫ້ເຝົ້າພະລາຊະທານນ້ຳມະຫາສັງແລະຊົງເຈີມເມື່ອພະຊົນມາຍຸຄົບ 6 ຮອບ ໃນວັນທີ່ 10 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1974 ໄດ້ຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າ ພະລາຊະທານພະບໍລົມລາຊູປະຖຳໃນການບຳເພັນພະກຸສົນສະຫຼອງພະຊົນມາຍຸ ນະ ອຸໂບສົດວັດລາຊາທິວາດແລະໂປດເກົ້າ ໃຫ້ເຂົ້າເຝົ້າ ຊົງເຈີມແລະຮັບພະລາຊະທານນ້ຳພະມະຫາສັງ ເມື່ອວັນທີ່ 15 ກໍລະກົດ ຄ.ສ. 1974 ນະ ພະຕຳໜັກຈິດລະດາລະໂຫຖານ
ສາເຫດແຫ່ງການລົດພະອິສະລິຍະຍົດ.
ສາເຫດທີ່ຊົງລົດພະອິສະລິຍະຍົດມີຫຼາຍປະການພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວຊົງອະທິບາຍພະລາຊະທານແກ່ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີຢ່າງລະອຽດ ປາກົດຢູ່ໃນພະລາຊະບັນທຶກສ່ວນພະອົງ ເຊິ່ງບັດນີ້ຖືກເກັບຮັກສາໄວ້ໃນທີ່ສະເພາະແລະບໍ່ອາດເຜີຍແພ່ໄດ້ດ້ວຍເຫດຜົນນານາປະການ ແຕ່ມີປາກົດໃນພະລາຊະພິໄນກຳ ເລື່ອງ "ການສືບລາຊະສັນຕະຕິວົງແລະຕັ້ງພະບໍລົມອັດຖິ" ເຊິ່ງໄດ້ຮັບການເຜີຍແພ່ ແມ່ນພະລາຊະພິໄນກຳສັ່ງເຖິງເມື່ອຖະຫວາຍພະເພີງພະສົບແລ້ວຈະຈັດການແນວໃດກັບພະບໍລົມອັດຖິ ໂດຍໄດ້ຮັບການຕີພິມລົງໃນໜັງສືສິລະປະວັດທະນະທຳ ໃນປີ ຄ.ສ. 1985 ແມ່ນພະລາຊະພິໄນກຳ ສະບັບ ບັນທຶກປະຈຳວັນ ລົງວັນທີ່ 8 ກັນຍາ ຄ.ສ. 1925 ກ່ອນວັນປະກາດລົດພະອິສະລິຍະຍົດປະມານ 1 ສັບດາ ໃນພະລາຊະພິໄນກຳປາກົດຂໍ້ຄວາມເປັນພະບໍລົມລາຊະໂອງການຄວາມວ່າ
"...ຂໍ້ 4 ຕໍ່ໄປພາຍໜ້າກໍຄົງຈະມີເຫດເລື່ອງຕັ້ງພະບໍລົມອັດຖິ ຄື ຈະເອົາອົງໃດຂຶ້ນມາຕັ້ງຄູ່ກັບຂ້າພະເຈົ້າ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍສັ່ງເດັດຂາດໄວ້ເສຍແຕ່ບັດນີ້ ຫ້າມບໍ່ໃຫ້ເອົາພະອັດຖິສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີຂຶ້ນມາຕັ້ງຄຽງຄູ່ຂ້າພະເຈົ້າເປັນອັນຂາດ ເພາະຕັ້ງແຕ່ໄດ້ມາເປັນເມຍຂ້າພະເຈົ້າ ກໍໄດ້ບຳລຸງບຳເລີນ້ຳໃຈຂ້າພະເຈົ້າພຽງ 1 ເດືອນເທົ່ານັ້ນ ຕ່ອແຕ່ນັ້ນມາເອົາແຕ່ຄວາມຮ້ອນໃຈຫຼືລຳຄານມາສູ່ຂ້າພະເຈົ້າຢູ່ເປັນເນືອງນິດ..."
ເຫດການເປັນເລື່ອງໃຫຍ່ໂຕ ເຫັນຈະເປັນເມື່ອຄາວທີ່ພະບາດສົມເດັດພະມົງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ຊົງຊ້ອມລະຄອນເລື່ອງພະຣ່ວງ ນະ ພະລາຊະນິເວດມະລຶກຄະທາຍວັນ ຈັງຫວັດເພັດຊະບຸລີ ໃນໂອກາດສະເຫຼີມພະຊົນມະພັນສາຂອງສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີ ພະວໍລະລາຊະຊາຍາ ຄັ້ງນັ້ນໃນບົດບາດການສະແດງຕ້ອງມີການແຕະເນື້ອຕ້ອງຕົວເຈລະຈາຕອບໂຕ້ແລະຜັກໄສກັນລະຫວ່າງນາຍມັ່ນ (ສະແດງໂດຍພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ) ກັບສາວໃຊ້ຂອງນາງຈັນ (ສະແດງໂດຍຄຸນເຄືອແກ້ວ ອະໄພວົງ) ຕໍ່ມາຄື(ພະນາງເຈົ້າສຸວັດທະນາ ພະວໍລະລາຊະເທວີ ພາບນັ້ນຄົງບໍ່ສົບພະໄທຂອງສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີ ຜູ້ປະທັບທອດພະເນດການຊ້ອມຢູ່ຊັ້ນເທິງຈຶງເກີດເຫດການຮາປ່າຂຶ້ນ ຄືສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີຊົງກະທືບພະບາດ ແລະໂປດໃຫ້ຂ້າຫຼວງຂອງພະອົງ ໂຫ່ຮາແລະຕົບພື້ນພະທີ່ນັ່ງ ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າພະອົງບໍ່ຊົງພໍພະໄທ ເປັນອັນຕະລຶງກັນໄປທັງໂຮງລະຄອນ ພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວຊົງຫຍຸດການຊ້ອມແລະສະເດັດຂຶ້ນທັນທີ
ວັນຣຸ່ງຂຶ້ນກໍມີພະລາຊະຫັດຖະເລຂາປອບໃຈໄປຍັງຄຸນເຄືອແກ້ວ ອະໄພວົງ ວ່າບໍ່ໄດ້ເຮັດອີ່ຫຍັງຜິດຈາກນັ້ນກໍພະລາຊະທານນາມໃໝ່ວ່າ "ສຸວັດທະນາ" ຂະນະນັ້ນ ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີມີພະຊົນມາຍຸກໍພຽງ 21 ພັນສາ ເປັນທຳມະດາທີ່ຈະມີພະອາການຫຶງຫວງຕ່າງໆ ບາງຄັ້ງກໍບໍ່ສາມາດເກັບກັ້ນພະອາລົມໄດ້ເຊັ່ນ ຊົງຂໍພະບໍລົມລາຊານຸຢາດກັບພະນະຄອນ ບໍ່ຊົງຮວມຂະບວນສະເດັດພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວກັບພ້ອມກັນເຮັດໃຫ້ກຽມເຮືອພະທີ່ນັ່ງຢ່າງຮວດເຮັວ ທັງຍັງຕ້ອງຕໍ່ຂົວຍາວລົງໄປໃຫ້ຮອດເຮືອເພື່ອບໍ່ຕ້ອງໃຫ້ພະບາດສັມຜັດນ້ຳ ໃນຄັ້ງນັ້ນ ພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວກໍຊົງຂຸ່ນເຄືອງພະລາຊະຫະລືໄທຢູ່ບໍ່ນ້ອຍ ຄັ້ງໜຶ່ງທີ່ທ່າລາຊະວໍລະດິດ ເມື່ອພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວສະເດັດລົງຈາກເຮືອພະທີ່ນັ່ງ ມີພະລາຊະກະແສຮັບສັ່ງໃຫ້ຄຸນສຸວັດທະນາເຊິ່ງຕາມສະເດັດມາໃນຂະບວນ ລົງກາບພະບາດສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີ ພະບໍລົມລາຊິນີ ເຊິ່ງສະເດັດພະລາຊະດຳເນິນມາຮັບສະເດັດລາຊະປະເພນີ ພະອົງກໍຊົງຊັກພະບາດຫຼົບແລະເບືອນພະພັກ ກໍເປັນເຫດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວບໍ່ຊົງພໍພະໄທ ເພາະຊົງຖືວ່າເປັນການ "ຫັກໜ້າ" ພະອົງ
ວັນທີ 10 ສິງຫາ ພ.ສ. 2467 ມີພະບໍລົມລາຊະໂອງການໂປດເກົ້າສະຖາປະນາຄຸນສຸວັດທະນາຂຶ້ນເປັນ ເຈົ້າຈອມສຸວັດທະນາ ພະສະໜົມເອກ
ວັນທີ 14 ກັນຍາ ພ.ສ. 2468 ມີພະບໍລົມລາຊະໂອງການໂປດເກົ້າໃຫ້ອອກພະນາມສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະລະສັກສະຈີ ພະບໍລົມລາຊິນີ ເປັນພຽງ "ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະລະສັກສະຈີ ພະວໍລະລາຊະຊາຍາ"
ເມື່ອເຈົ້າຈອມສຸວັດທະນາມີທ້ອງແກ່ຈວນປະສູດພະໜໍ່ ຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າສະຖາປະນາຂຶ້ນເປັນ "ພະນາງເຈົ້າສຸວັດທະນາ ພະວໍລະລາຊະເທວີ" ເມື່ອວັນທີ 11 ຕຸລາ ພ.ສ. 2468 ການສະຖາປະນາເຈົ້າຈອມສຸວັດທະນາຂຶ້ນເປັນເຈົ້ານັ້ນ ກໍດ້ວຍເຫດຜົນທີ່ຈະໃຫ້ພະໝໍ່ເຊິ່ງຊົງຫວັງວ່າຈະເປັນພະລາຊະໂອລົດເພື່ອເປັນພະລາຊະທາຍາດ ທີ່ຈະມີພະປະສູຕິການໃນເບື້ອງໜ້າປະສູດແມ່ນ "ສົມເດັດເຈົ້າຟ້າ" ຕາມທຳນຽມລາຊະຕະກູນ ຫາຫເຈົ້າຈອມສຸວັດທະນາ ປະສູດພະໂອລົດ ແລ້ວສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະລະສັກສະຈີຍັງຄົງເປັນສົມເດັດພະບໍລົມລາຊິນີ ກໍຄົງຈະເບິ່ງບໍ່ປົກກະຕິທີ່ພະລາຊະໂອລົດຜູ້ເປັນພະລາຊະທາຍາດບໍ່ໄດ້ປະສູດຈາກສົມເດັດພະບໍລົມລາຊິນີ ເຊິ່ງຄວາມຫວັງທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວກໍຄືການມີພະລາຊະທາຍາດສືບສະໜອງພະອົງ ເມື່ອເຈົ້າຈອມສຸວັດທະນາມີທ້ອງແກ່ ກໍເປັນເຫດໃຫ້ຊົງໂສມມະນັດຍິນດີເປັນພິເສດ ນີ້ກໍອາດເປັນອີກສາເຫດໜຶ່ງທີພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວຊົງມີພະບໍລົມລາຊະໂອງການລົດພະອິສະລິຍະຍົດສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະລະສັກສະຈີກໍເປັນໄດ້
ພັນເອກຍິງ ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າຣຳໄພພັນນີ ພະບໍລົມລາຊິນີ () () ແມ່ນພະອັກຄະລະມະເຫສີພຽງພະອົງດຽວໃນພະບາດສົມເດັດພະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ
ໃນອະດີດກ່າວກັນວ່າພະອົງເປັນສະຕີຊາວໄທທີ່ຊົງພະສິລິໂສມສາມາດເລືອກສະຫຼອງພະອົງເອີລົບມາສວມໃສ່ໄດ້ຢ່າງເໝາະສົມ ທັງຍັງມີພະຈະລິຍະວັດທີ່ນຸ້ມນວນ ພະພັກແຈ່ມໃສ ແຍ້ມພະສວນ (ຍິ້ມ) ຢູ່ໜ່ອຍໆ ທັງໆທີ່ພະອົງປະສົບກັບໂລກະທຳແລະຄວາມສູນເສຍອັນຍິ່ງໃຫຍ່ມາແລ້ວ
ພະອົງປະຕິບັດພະລາຊະກໍລະນີຍະກິດຄຽງຄູ່ພະບາດສົມເດັດພະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວໃນຖານະພະບໍລົມລາຊິນີໃນການສະເດັດພະລາຊະດຳເນິນໄປຍັງຫົວເມືອງ ຮວມທັງຕ່າງປະເທດເພື່ອເປັນການເຊື່ອມພະລາຊະໄມຕີລະຫວ່າງປະເທດ ພາຍຫຼັງການນິວັດປະເທດໄທຫຼັງການສະຫວັນຄົດຂອງພະລາຊະສະຫວາມີແລ້ວ ພະອົງໄດ້ປະຕິບັດພະລາຊະກໍລະນີຍະກິດແທນພະອົງພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດຫຼາຍເທື່ອ ເມື່ອສະເດັດຍ້າຍໄປປະທັບ ນະ ຈັງຫວັດຈັນທະບຸລີ ຊົງດຳເນິນກິດຈະການໃນດ້ານການກະເສດ ການລ້ຽງສັດ ແລະຊົງພັດທະນາການທໍສາດເພື່ອເປັນໂຄງການຕົວຢ່າງແລະນຳຄວາມຮູ້ນັ້ນອອກເຜີຍແພ່ປະຊາຊົນ ນອກຈາກນີ້ພະອົງຍັງມີສ່ວນໃນການພັດທະນາການສາທາລະນະສຸກແລະການສຶກສາຂອງຊາວຈັນທະບຸລີໂດຍຮັບເປັນພະລາຊະພາລະໃນການປັບປຸງໂຮງໝໍພະປົກເກົ້າ ວິທະຍາໄລພະຍາບານພະປົກເກົ້າ ຈັນທະບຸລີແລະມະຫາວິທະຍາໄລລາຊະພັດຣຳໄພພັນນີ
ພະອົງຊົງເລິ່ມມີພະອາການປະຊວນດ້ວຍພະໂລກຄວາມດັນໂລຫິດສູງ ຕັ້ງແຕ່ ຄ.ສ. 1975 ແລະ ວັນທີ່ 22 ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 1984 ເວລາ 15.50 ໂມງ ພະອົງສະເດັດສະຫວັນຄົດດ້ວຍພະຫະໄທວາຍໂດຍພະອາການສະຫງົບ ນະ ພະຕຳໜັກສຸໂຂໄທ ຮວມພະຊົນມາຍຸ 79 ພັນສາ 5 ເດືອນ 2 ວັນ
ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າຣຳໄພພັນນີ ພະບໍລົມລາຊິນີ ສະເດັດພະລາຊະສົມພົບເມື່ອວັນອັງຄານທີ 20 ທັນວາ ຄ.ສ. 1904 ພະບິດາຂອງພະອົງຄື ສົມເດັດພະເຈົ້າບໍລົມວົງເທີ ພະອົງເຈົ້າສະຫວັດດິໂສພົນ ກົມພະສະຫວັດດິວັດນະວິສິດ ຕົ້ນລາຊະກຸນສະຫວັດດິວັດ ພະລາຊະໂອລົດໃນພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ປະສູດແຕ່ສົມເດັດພະປິຍະມາວະດີ ສີພັດຊະລິນມາຕາ ສ່ວນພະມານດາຄື ໝ່ອມເຈົ້າອາພາພັນນີ ສະຫວັດດິວັດ ສະກຸນເດີມ ຄັກຄະນາງ () ພະທິດາໃນພະເຈົ້າບໍລົມວົງເທີ ພະອົງເຈົ້າຄັກຄະນາງຍຸຄົນ ກົມມະຫຼວງພິຊິດປີຊາກອນ ພະໂອລົດໃນພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ພາຍຫຼັງໝ່ອມເຈົ້າອາພັນນີໄດ້ຮັບການສະຖາປະນາຂຶ້ນເປັນ "ພະເຈົ້າວໍລະວົງເທີ ພະອົງເຈົ້າອາພາພັນນີ"
ພະອົງມີພະນາມເດີມວ່າ ໝ່ອມເຈົ້າຣຳໄພພັນນີ ສະຫວັດດິວັດ ຊາວວັງຮຽກຂານພະນາມພະອົງວ່າ ທ່ານຍິງນາ ເຊິ່ງພະວໍລະວົງເທີ ພະອົງເຈົ້າຈຸລະຈັກກະພົງ ຜູ້ຊົງນິພົນປື້ມເລື່ອງ ເກີດວັງປາຣຸດ ໄດ້ເລົ່າເຖິງທີ່ມາຂອງພະນາມນີ້ວ່າ
ພະບາດສົມເດັດພະປະຣະເມນທະຣະຣາມາທິບໍດີສີສິນມະຫາວະຊິຣາລົງກອນ ພະວະຊິຣະເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ () ແມ່ນພະລາຊະໂອລົດພະອົງດຽວໃນພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດແລະສົມເດັດພະນາງເຈົ້າສິຣິກິດ ພະບໍຣົມລາຊິນີນາດ ພະບໍຣົມລາຊະຊົນນະນີພັນປີຫຼວງ (ໝ່ອມລາຊະວົງສິຣິກິດ ກິຕິຍາກອນ) ຊົງເປັນສະຫຍາມມຸງກຸດລາຊະກຸມານພະອົງທີ່ 3 ຂອງໄທ ປະຈຸບັນແມ່ນພະມະຫາກະສັດໄທລຳດັບທີ 10 ແຫ່ງລາຊະວົງຈັກກີ ມີພິທີບໍຣົມມະລາຊາພິເສກເມື່ອວັນທີ 4-6 ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 2019 ມີພະນາມຢ່າງເປັນທາງການວ່າ "ພະປະຣະເມນທະຣະຣາມາທິບໍດີສີສິນທອນ ມະຫາວະຊິຣາລົງກອນ ມະຫິສອນພູມິພົນຣາດຊະວະຣາງກູນ ກິຕິສິຣິສົມບູນອະດຸນຍະເດດ ສະຫຍາມມິນທຣາທິເບດຣາດວະໂຣດົມ ບໍຣົມມະນາດຖະບໍພິດ ພະວະຊິຣະເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ" ນັບຕັ້ງແຕ່ວັນທີ 04 ພຶດສະພາ 2019 ເປັນຕົ້ນໄປ.
ຫຼັງພະລາຊະບິດາສະເດັດສະຫວັນຄົດເມື່ອວັນທີ 13 ຕຸລາ ຄ.ສ. 2016 ເປັນທີ່ຄາດໝາຍວ່າພະອົງຈະສືບລາຊະສົມບັດຕໍ່ ທັງພົນເອກ ປະຍຸດ ຈັນໂອຊາ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີກໍຢັ້ງຢືນວ່າ ຈະຊົງເປັນພະມະຫາກະສັດພະອົງໃໝ່ ແຕ່ຊົງຂໍຜ່ອນຜັນ ພົນເອກ ເປນ ຕິນນະສູລານົນ ປະທານອົງຄະມົນຕີ ຈຶງເປັນຜູ້ສຳເລັດລາຊະການແທນພະອົງໂດຍຕຳແໜ່ງໄປພາງກ່ອນ
ພະບາດສົມເດັດພະປະຣະເມນທະຣະຣາມາທິບໍດີສີສິນທອນມະຫາວະຊິຣາລົງກອນພະວະຊິຣະເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ມີພະນາມແຮກປະສູດວ່າ "ສົມເດັດພະເຈົ້າລູກຢາເທີ ເຈົ້າຟ້າວະຊິລາລົງກອນ ບໍຣົມຈັກກະຢາດິສອນສັນຕະຕິວົງ ເທເວດທຳລົງສຸບໍລິບານ ອະພິຄຸນູປະການມະຫິຕະລາດຸນເດດ ພູມິພົນນະເຣດວະຮາງກູນ ກິຕຕິສິຣິສົມບູນສະວາງຄະວັດ ບໍຣົມຂັດຕິຍະລາຊະກຸມານ" ແມ່ນພະລາຊະໂອລົດພະອົງດຽວໃນພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດ ແລະສົມເດັດພະນາງເຈົ້າສິຣິກິດ ພະບໍຣົມລາຊິນີນາດ ສະເດັດພະລາຊະສົມພົບ ນະ ພະທີ່ນັ່ງອຳພອນສະຖານ ພະລາຊະວັງດຸສິດ ເມື່ອວັນຈັນທີ່ 28 ກໍລະກົດ ຄ.ສ. 1952 ເວລາ 17.45 ໂມງ
ພະນາມ "ວະຊິລາລົງກອນ" ນັ້ນສົມເດັດພະສັງຄະລາດເຈົ້າ ກົມມະຫຼວງວະຊິລະຍານຊົງຕັ້ງຖະຫວາຍມາຈາກ "ວະຊິລະຍານ" ພະນາມສາຍາຂະນະຜະໜວດໃນພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວຜະໜວກກັບ "ອະລົງກອນ" ຈາກພະນາມໃນພະບາດສົມເດັດພະປໍລະມິນມະຫາຈຸລາລົງກອນ ພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ
ພະລາຊະພິທີສົມໂພດແລະຂຶ້ນພະອູ່.
ພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ຈັດພະລາຊະພິທີສົມໂພດແລະຂຶ້ນພະອູ່ຂຶ້ນ ນະ ພະທີ່ນັ່ງອຳພອນສະຖານ ພະລາຊະວັງດຸສິດ ໃນລະຫວ່າງວັນທີ່ 14-15 ກັນຍາ ຄ.ສ.1952 ໂດຍສົມເດັດພະສັງຄະລາດເຈົ້າ ກົມມະຫຼວງວະຊິຣະຍານນະວົງຊົງເປັນປະທານຈະເລີນພະພຸດທະມົນໃນຕອນແລງວັນທີ່ 14 ກັນຍາ ຄ.ສ.1952
ເຊົ້າວັນຕໍ່ມາ (15 ກັນຍາ) ຈຶງມີພິທີສົງແລະພິທີພາມໃນຫ້ອງພິທີ ເລິ່ມດ້ວຍພໍຮອດພະເລີກ ພະບາດສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວຊົງຫຍິບພະກັນບິດກິບພະເກສາ (ຜົມ) ຊົງເຈີມ ຊົງຜູກດ້າຍພະຂວັນ ພະສົງສວດໄຊມົງຄົນຄາຖາ ພາມປະກອບພິທີລອຍກຸ້ງ ປາທອງ ໝາກພ້າວເງິນ ໝາກພ້າວທອງລົງໃນພະຂັນສາຄອນ ແລ້ວພະສົງຖະຫວາຍອະດິເຫຼກ ຖະຫວາຍພະພອນລາ ພະມະຫາລາຊະຄູເຊີນສະເດັດຂຶ້ນພະອູ່ແລະເຫ່ກ່ອມເປີດສິວາໄລໄກລາດຕາມປະເພນີພິທີຂອງພາມ ພະບາດສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວຊົງວາງພະລາຊະພັນລົງໃນພະອູ່ຕາມພະລາຊະປະເພນີແລ້ວ ພະມະຫາລາຊະຄູເຊິນສົມເດັດພະເຈົ້າລູກຍາເທີ ເຈົ້າຟ້າວະຊິຣາລົງກອນຯ ຂຶ້ນພະອູ່ແລ້ວ ພະບໍຣົມວົງສານຸວົງແລະຂ້າທູນລະອອງທຸລີພະບາດວຽນຄົບຮອບຕາມປະເພນີ ສະພາວັດທະນະທຳແຫ່ງຊາດໄດ້ຂັບໄມ້ມະໂຫລີຂັບກ່ອມຖະຫວາຍພະພອນໃນວາລະນີ້ດ້ວຍ ໃນການນີ້ມີການຖ່າຍທອດສຽງໃນພະລາຊະພິທີທາງວິທະຍຸໄປທົ່ວປະເທດ
ສົມເດັດພະຍຸພະລາດ.
ເມື່ອມີພະຊົນມາຍຸຄົບ 20 ພັນສາ ພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດໂປດໃຫ້ສະຖາປະນາ ສົມເດັດພະເຈົ້າລູກຍາເທີ ເຈົ້າຟ້າວະຊິຣາລົງກອນຂຶ້ນເປັນສົມເດັດພຣະບໍຣົມໂອຣະສາທິລາດ ເຈົ້າຟ້າມະຫາວະຊິຣາລົງກອນ ສະຫຍາມມຸງກຸດລາຊະກຸມານ ເມື່ອວັນທີ່ 28 ທັນວາ ຄ.ສ.1972 ມີພະນາມຕາມຈາຣຶກໃນພະສຸພັນນະບັດວ່າ "ສົມເດັດພຣະບໍຣົມໂອຣະສາທິລາດ ເຈົ້າຟ້າວະຊິຣາລົງກອນ ບໍດິນທໍລະເທບຍະວະຮາງກູນ ສິຣິກິດສົມບູນສະວາງຄະວັດ ວໍລະຂັດຕິຍະລາຊະສັນຕະຕິວົງ ມະຫິດົນພົງອະດຸນຍະເດດ ຈັກກີນະເຣດຍຸພະລາດວິສຸດ ສະຫຍາມມຸງກຸດລາຊະກຸມານ"
ໃນປີ ຄ.ສ.1956 ສົມເດັດພຣະບໍຣົມໂອຣະສາທິລາດຯ ຊົງສຳເລັດການສຶກສາຂັ້ນຕົ້ນໃນລະດັບອະນຸບານ ລຸ້ນທີ່ 2 ຈາກໂຮງຮຽນຈິດລະດາແລ້ວສະເດັດຯ ໄປຊົງສຶດສາຕໍ່ໃນລະດັບປະຖົມທີ່ໂຮງຮຽນຄິງສ໌ມີດ ແຄວ້ນຊັສແຊັກ ແລະສຶກສາລະດັບມັດທະຍົມສຶກສາທີ່ໂຮງຮຽນມິລຟິລດ໌ ແຄວ້ນຊອມເມີແຊັດ ປະເທດອັງກິດ ຫຼັງຈາກນັ້ນຊົງສຶກສາຕໍ່ວິຊາທະຫານທີ່ໂຮງຮຽນຄິງສ໌ສະກູລ ຊິດນີຍ໌ ປະເທດອົດສະຕາລີເສັດແລ້ວຊົງສຶກສາຕໍ່ໃນລະດັບປະລິນຍາຕີສາຂາອັກສໍລະສາດ (ດ້ານການທະຫານ) ຈາກມະຫາວິທະຍາໄລນິວເຊົາທ໌ເວລລ໌ ປະເທດອົດສະຕາລີ ເມື່ອ ຄ.ສ.1976
ເມື່ອສະເດັດກັບປະເທດໄທຊົງຮັບລາຊະການທະຫານແລ້ວຊົງສຶກສາຕໍ່ທີ່ໂຮງຮຽນເສນາທິການທະຫານບົກ ລຸ້ນທີ່ 46 ຄ.ສ. 1977 ຊົງເຂົ້າສຶກສາໃນສາຂາວິຊານິຕິສາດ ລຸ້ນທີ່ 2 ຈາກມະຫາວິທະຍາໄລສຸໂຂໄທທຳມາທິລາດ ເມື່ອ ພ.ສ. 1982 ຊົງສຳເລັດການສຶກສານິຕິສາດບັນດິດ (ກຽດນິຍົມອັນດັບ 2) ແລະປີ ຄ.ສ. 1990 ຊົງໄດ້ຮັບການສຶກສາ ນະ ມະຫາວິທະຍາໄລປ້ອງກັນລາຊະອານາຈັກແຫ່ງສະຫະລາຊະອານາຈັກ ແລະສົມເດັດພະບໍຣົມໂອຣະສາທິລາດຯ ຊົງບວດເມື່ອປີ ຄ.ສ.1978
ພະອົງກັບສາທາລະນະ.
ປະມວນກົດໝາຍອາຍາ ມາດຕາ 112 ຫ້າມວິພາກວິຈານລັດຊະທາຍາດ ແຕ່ພະຊົນຊີບສ່ວນພະອົງຂອງສົມເດັດພຣະບໍຣົມໂອຣະສາທິລາດຯ ເປັນທີ່ວິພາກວິຈານໃນໝູ່ຊົນຢ່າງກວ້າງຂວາງ ແຕ່ໂດຍຄວາມງຽບ ວັນທີ່ 10 ມັງກອນ 2545 ນິດຕະຍະສານ "ຟາຣ໌ອີສ ເທີນອີໂຄໂນມິກຣີວິວ" (Far Eastern Economic Review) ລົງບົດຄວາມວ່າສົມເດັດພຣະບໍຣົມໂອຣະສາທິລາດຯ ຊົງມີຄວາມສັມພັນຢ່າງແນບແໜ້ນກັບພັນຕຳລວດໂທ ທັກສິນ ຊິນນະວັດ ອະດີດນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ລັດຖະບານໄທໄດ້ສັ່ງຫ້າມຈຳໜ່າຍນິດຕະຍະສານດັງກ່າວແລະລະງັບໜັງສືເດີນທາງຂອງ ຊອວນ໌ ຄຣິສປິນ (Shawn Crispin) ກັບ ຮອດນີຍ໌ ແທສເກີ (Rodney Tasker) ຜູ້ສື່ຂ່າວຂອງນິດຕະຍະສານ ໂດຍອ້າງວ່າເປັນໄພຕໍ່ຄວາມມັ່ນຄົງ ຢ່າງໃດກໍດີ ໃນປີ ພ.ສ.2553 ຫຼັງຈາກທີ່ ພ.ຕ.ທ. ທັກສິນພົ້ນຈາກຕຳແໜ່ງໂດຍລັດຖະປະຫານແລ້ວ ພົນເອກ ເປມ ຕິນນະສູລານົນ ອົງຄະມົນຕີຍອມຮັບວ່າ "...ແນ່ນອນວ່າ ເຈົ້າຟ້າຊາຍຍັງຊົງຮັກສາສັມພັນທະພາບບາງຢ່າງກັບອະດີດນາຍົກຯ ທັກສິນເອົາໄວ້ ພະອົງຊົວພົບກັບທັກສິນເປັນຊ່ວງໆ..." ວັນທີ່ 12 ທັນວາ ປີດຽວກັນ ບິລາຮາລີ ເຄົາສິກັນ (Bilahari Kausikan) ຂ້າລາຊະການກະຊວງການຕ່າງປະເທດສິງຄະໂປ ຖະແຫຼງວ່າພະອົງຊົງຕິດການພະນັນແລະມີອະດີດນາຍົກລັດຖະມົນຕີທັກສິນຄອຍສະນັບສະໜຸນການເງິນໃຫ້ພະອົງ ໂອກາດດຽວກັນ ພົນເອກເປມເສີມວ່າ "...ທັກສິນກຳລັງສ່ຽງທີ່ຈະທຳລາຍຕົວເອງ ເຂົາອາດຄິດວ່າເຈົ້າຟ້າຊາຍຈະຊົງປະຕິບັດກັບເຂົາເໝືອນດັງເຂົາເປັນພະສະຫາຍຫຼືຜູ້ສະນັບສະໜຸນ ພຽງເພາະເຂົາສົ່ງເສີມການເງິນໃຫ້ແກ່ພະອົງ ແຕ່ເຈົ້າຟ້າຊາຍບໍ່ຊົງຊອບພະໄທຄວາມສັມພັນແບບນັ້ນຊັກເທົ່າໃດ
ໃນປີ 2008 ຣາລ໌ຟ ແອລ.ບອຍຊ໌ (Ralph L. Boyce) ນັກການທູດຊາວສະຫະລັດອາເມລິກາລາຍງານຕໍ່ລັດຖະບານສະຫະລັດອາເມລິກາວ່າ ສົມເດັດພະບໍຣົມໂອຣະສາທິລາດຯ ເຄີຍເວົ້າປະຕິເສດກັບເຂົາ ກ່ຽວກັບຂ່າວທີ່ພະອົງຊົງມີຄວາມສັມພັນກັບ ພ.ຕ.ທ. ທັກສິນ ບອຍຊ໌ກ່າວວ່າ
"...[ສົມເດັດພະບໍຣົມໂອຣະສາທິລາດຯ ຊົງ] ເຫັນເປັນເລື່ອງຕະຫຼົກຮ້າຍ ທີ່ນາຍກລັດຖະມົນຕີທັກສິນສາມາດເຮັດຕົວເປັນຜະເດັດການໄດ້ ທັງທີມາຈາກການເລືອກຕັ້ງ...ໃນຊ່ວງທຳອິດ ຂອງລັດຖະບານທັກສິນ ເບິ່ງເໝືອນເຂົາຈະລົງທຸນຢ່າງໜັກເພື່ອສ້າງຄວາມໄກ້ຊິດກັບມຸງກຸດລາຊະກຸມານ ທັງສອງມີເລື່ອງຜິດໃຈກັນຢ່າງສັງເກດເຫັນໄດ້
ໃນເວລາຕໍ່ມາ ເປັນເຫດໃຫ້ມຸງກຸດລາຊະກຸມານຊົງລະທິ້ງພະຕຳໜັກນົນທະບຸລີ ທີ່ທັກສິນຊື້ແລະຕົກແຕ່ງຖະຫວາຍໃຫ້ ແລ້ວຍ້າຍມາປະທັບ ນະ ວັງສຸໂຂໄທ ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ໃນຍ່ານກາງເມືອງ"...
ມຸງກຸດລາຊະກຸມານແລະບໍ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດ ເຂົາຈຶງໄປເຂົ້າແຖວຮັບສະເດັດ ນະ ໂຮງແຮມທີມຸງກຸດລາຊະກຸມານປະທັບ ແລະສົນທະນາຢ່າງບໍ່ມີສາລະສຳຄັນອີຫຍັງ ພຽງສິບຫ້າວິນາທີ"...
ພະບໍຣົມໂອຣະສາທິລາດຯ ໃນປີ ຄ.ສ. 2002 ນິດຕະຍະສານ "ອີ ໂຄໂນມິດຕ໌" (The Economist) ລົງຂໍ້ຄວາມວ່າ "ຜູ້ຄົນເຄົາຮົບເຈົ້າຟ້າວະຊິຣາລົງກອນໜ້ອຍຫຼາຍ (ກວ່າກະສັດພູມິພົນ) ຊາວບາງກອກພາ
ກັນລ່ຳລືເລື່ອງຊີວິດສ່ວນພະອົງອັນມົວໝອງ...ບໍ່ມີຜູ້ສືບລາຊະບັນລັງຜູ້ໃດຈະປະສົບຄວາມສຳເລັດຢ່າງທີ່ກະສັດພູມິພົນຊົງໄດ້ຊາບມາ ໃນຊ່ວງເວລາຄອງລາດ 69 ປີ..." ແລະລັດຖະບານໄທໄດ້ສັ່ງຫ້າມຈຳໜ່າຍນິດຕະຍະສານດັງກ່າວ ໃນປີ ຄ.ສ. 2010 "ດິ ອີໂຄໂນມິດຕ໌" ລົງບົດຄວາມວ່າ ສົມເດັດພະບໍຣົມໂອຣະສາທິລາດຯ ນັ້ນ "ຊົງເປັນທີດຽດສັນແລະຫວັ່ນເກງຢ່າງກວ່າງ" ແລະ "ຊົງຜິດແປກຢ່າງຄາດບໍ່ເຖິງ" ແລະສະບັບນີ້ກໍບໍ່ໄດ້ຈຳໜ່າຍໃນປະເທດໄທເຊັ່ນກັນ ຄັ້ນວັນທີ 1 ເມສາ 2010 ນິດຕະຍະສານອອນໄລນ໌ "ເອເຊຍເຊນທິເນລ" (Asia Sentinel) ລົງວ່າ "ຖືວ່າຊົງເອົາແນ່ນອນບໍ່ໄດ້ ແລະຊົງບໍ່ສາມາດ
ລາດສຸດາຯ ສະຫຍາມບໍຣົມລາຊະກຸມາຣີ ຊອບທີຈະໄດ້ສືບລາຊະສົມບັດຫຼາຍ ພົນເອກເປມ ຕິນນະສູລານົນແລະອົງຄະມົນຕີຄົນ
ເປັນຄູ່ແຂ່ງຂອງມຸງກຸດລາຊະກຸມານ..." ທັງນີ້ທັງນັ້ນ ຕາມກົດໝາຍໄທຂະນະນີ້ ສົມເດັດພະບໍຣົມໂອຣະສາທິລາດຯ ຊົງໄວ້ເຊິ່ງສິດທິທີຈະສືບລາຊະບັນລັງໂດຍຊອບ ນັບແຕ່ຊົງໄດ້ຮັບສະຖາປະນາເປັນມຸງກຸດລາຊະກຸມານ ເມື່ອວັນທີ່ 28 ທັນວາ ຄ.ສ. 1972 ແລ້ວ
ວັນທີ່ 19 ມັງກອນ ຄ.ສ. 2009 ແຮຣີ້ ນິໂຄໄລ (Harry Nicolaides) ຊາວອົດສະຕາລີຖືກສານໄທຈຳຄຸກສາມປີ ເພາະເຜີຍແພ່ໜັງສືວິພາກວິຈານສົມເດັດພຣະບໍຣົມໂອຣະສາທິລາດ ຄວາມຕອນໜຶ່ງວ່າ "ຄັນເຈົ້າຟ້າຊາຍຊົງຮັກໃຄ່ຊອບພໍອະນຸພັນລະຍານາງໃດ ແລະຕໍ່ມານາງທໍລະຍົດພະອົງ ເມື່ອນັ້ນນາງແລະຄອບຄົວກໍຈະຫາຍໄປຈາກໂລກນີ້ ສາບສູນໄປທັງຊື່ສຽງຮຽງນາມ ເທືອກເຖົາເຫຼົ່າກໍ ແລະບັນດາເງື່ອນເຄົ້າຮ່ອງຮອຍ ກ່ຽວກັບຊີວິດຂອງພວກເຂົາຕະຫຼອດການ" ແລະຕໍ່ມາພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດພະລາຊະທານອະໄພຍະໂທດໃຫ້ເຂົາ
ສົມເດັດພະບໍຣົມໂອຣະສາທິລາດ ຊົງຊາບປັນຫາແລະຂ່າວທີ່ກ່າວມາແລ້ວເປັນເບື້ອງຕົ້ນເປັນຢ່າງດີແລະຊົງເຄີຍພະລາຊະທານສັມພາດ ໃນນິດຕະຍະສານ "ດິສັນ" ແກ່ປີ ມາລາກຸນ ນະ ອະຍຸດທະຍາ ຜູ້ໄກ້ຊິດພະອົງວ່າ
"ບາງທີໃນຊາດປາງກ່ອນ ຂ້າພະເຈົ້າອາດບໍ່ໄດ້ເຮັດບຸນກຸສົນຫຼາຍພໍ ຫຼືບາງທີໃນບາງຄັ້ງ ຂ້າພະເຈົ້າເຮັດອີຫຍັງທີ່ນ່າຕຳໜິ ຂ້າພະເຈົ້າຍອມຮັບ...ຖ້າຫາກສະຫວັນຄິດວ່າຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ເໝາະສົມຫຼືບໍ່ເປັນປະໂຫຍດຕໍ່ປະເທດຊາດ ໃນການເຮັດໜ້າທີ່ຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ກໍຫຍຸດແລະຈົບ ຖ້າທ່ານຄິດໄດ້ແນວນີ້ທ່ານກໍຈະສະບາຍໃຈ ທ່ານບໍ່ໄດ້ຄິດເປັນອີຫຍັງ ຫາກສະຫວັນໃຫ້ທ່ານມີພາລະກິດຕໍ່ແຜ່ນດິນກໍຍອມຮັບ ຖ້າເຂົາບໍ່ຕ້ອງການໃຫ້ເຮັດວຽກ ກໍໂອເຄ"
ວັນທີ່ 15 ທັນວາ ຄ.ສ. 2010 ອີຣິກ ຈີ. ຈອນ (Eric G. John) ເອກອັກຄະລາຊະທູດສະຫະລັດອາເມລິກາປະຈຳປະເທດໄທ ລາຍງານໄປຍັງລັດຖະບານອາເມລິກາວ່າ ເຂົາໄດ້ເວົ້າກັບພົນເອກເປມ ຕິນນະສູລານົນວ່າ "ເວລານີ້ ເຈົ້າຟ້າຊາຍຊົງຢູ່ບ່ອນໃດ" ພົມເອກເປມຕອບວ່າ "ເຈົ້າກໍຮູ້ວ່າຊົງໃຊ້ຊີວິດສ່ວນພະອົງແບບໃດ...ເຈົ້າຟ້າຊາຍພໍພະໄທໃຊ້ເວລາລອບສະເດັດໄປຍັງມິວນິກ ເພື່ອຢູ່ກັບພັນລະຍາເກັບຂອງພະອົງຫຼາຍກວ່າຈະປະທັບຢູ່ໃນປະເທດໄທກັບພະວໍລະຊາຍາແລະພະໂອລົດ" ພົນອາກາດເອກສິດທິ ສະເຫວດສິລາ ອົງຄະມົນຕີທີ່ຮ່ວມວົງສົນທະນາ ກ່າວເສີມວ່າ "...ຂ່າວເລື່ອງເມຍນ້ອຍຂອງພະອົງທີ່ເປັນແອໂຮສະເຕດ ມີຢູ່ເຕັມເວັບໄຊຕ໌ໄປໝົດ...ນ່າເສົ້າທີ່ດຽວນີ້ ທ່ານທູດໄທທີ່ເຢຍລະມັນ ຕ້ອງອອກຈາກເບີລິນໄປມິວນິກ ເພື່ອເຂົ້າເຝົ້າພະອົງເປັນປະຈຳ..."
ດ້ານການທະຫານ.
ສົມເດັດພະບໍລົມໂອຣະສາທິລາດ ສະເດັດພະລາຊະດຳເນິນໄປຍ້ຽມຍາມທີ່ຕັ້ງກອງທະຫານໜ່ວຍຕ່າງໆ ຢູ່ສະເໝີ ຈາກການທີ່ໄດ້ຊົງສຶກສາດ້ານວິຊາທະຫານມາດົນ ຊົງມີຄວາມຮູ້ຊ່ຽວຊານຢ່າງຫຼາຍແລະໄດ້ພະລາຊະທານຄວາມຮູ້ເຫຼົ່ານັ້ນແກ່ທະຫານ 3 ເຫຼົ່າທັບ ຊົງປະຕິບັດພະອົງເປັນແບບຢ່າງແກ່ນາຍທະຫານ ເອົາພະໄທໃສ່ໃນຄວາມຢູ່ທຸກສຸກຂອງທະຫານຜູ້ຢູ່ໃຕ້ບັງຄັບບັນຊາຢ່າງທົ່ວເຖິງ ຮວມທັງພະລາຊະທານພະລາຊະຊັບສ່ວນພະອົງເປັນທຸນການສຶກສາແກ່ບຸດຂອງທະຫານ ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ລ້ວນກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມເທີດທູນແລະຄວາມຈົງຮັກພັກດີແກ່ເຫຼົ່າທະຫານເປັນຢ່າງຍິ່ງ
ພະອົງພະລາຊະທານພະລາຊານຸຍາດໃຫ້ໃຊ້ອາຄານຂອງກົມທະຫານມະຫາດເລັກລາຊະວັນລົບຮັກສາພະອົງ ເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງໂຮງຮຽນອະນຸບານຊື່ວ່າ ໂຮງຮຽນອະນຸບານທະຫານມະຫາດເລັກລາຊະວັນລົບ ໂດຍໃນໄລຍະທຳອິດໄດ້ຈັດການຮຽນການສອນສະເພາະຊັ້ນອະນຸບານ ຕໍ່ມາ ໂຮງຮຽນໄດ້ຍ້າຍໄປທີ່ຈັງຫວັດນົນທະບຸລີແລະໄດ້ຮັບພະລາຊະທານຊື່ໃໝ່ວ່າ ໂຮງຮຽນອະນຸລາຊະປະສິດ
1.ส.พลายน้อย. พระบรมราชินีและเจ้าจอมมารดาแห่งราชสำนักสยาม. พิมพ์ครั้งที่ 5. กรุงเทพฯ:ฐานบุ๊คส์, 2554. หน้า 233
3.ส.พลายน้อย. พระบรมราชินีและเจ้าจอมมารดาแห่งราชสำนักสยาม. พิมพ์ครั้งที่ 5. กรุงเทพฯ:ฐานบุ๊คส์, 2554. หน้า 233
5.ส.พลายน้อย. พระบรมราชินีและเจ้าจอมมารดาแห่งราชสำนักสยาม. พิมพ์ครั้งที่ 5. กรุงเทพฯ:ฐานบุ๊คส์, 2554. หน้า 234
6.ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง ให้หยุดราชการและชักธงชาติเนื่องในการที่พระราชกุมารประสูติ, เล่ม 69, ตอนที่ 49, 12 สิงหาคม พ.ศ. 2495, หน้า 2434
7.ราชกิจจานุเบกษา, หมายกำหนดการ ที่ 15/2495 พระราชพิธีสมโภชเดือนและขึ้นพระอู่สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ 2495, เล่ม 69, ตอน 54 ง, 9 กันยายน พ.ศ.2495, หน้า 3031
10.ลาวัณย์ โซตามระ. สี่เจ้าฟ้า. กรุงเทพมหานคร: บริษัท กัตนา ดิสทริบิวชั่น จำกัด
11.พระราชประวัติสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราลงกรณ สยามมกุฎราชกุมาร. พระไตรปิฎกฉบับสำหรับประชาชน ตอนว่าด้วยพระสูตร. กรุงเทพมหานคร: กรมการศาสนา กระทรวงวัฒนธรรม
12.ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ สถาปนาสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร, เล่ม 89, ตอน 200 ก ฉบับพิเศษ, 28 ธันวาคม พ.ศ. 2515, หน้า 1
ກຸ່ມຊາດພັນໄທ-ກະໄດ ຫຼືບາງເທື່ອຮຽກວ່າ ກຸ່ມຊາດພັນໄຕ-ໄທ ແມ່ນຊື່ຮຽກໂດຍຮວມຂອງກຸ່ມຊາດພັນທັງໝົດໃນຕະກູນພາສາໄທ-ກະໄດ ກຸ່ມຊາດພັນໄທ-ກະໄດຢູ່ໃນພູມິພາກອຸສາຄະເນ ຮັບປະທານເຂົ້າເຈົ້າຫຼືເຂົ້າໜຽວ ເປັນອາຫານຫຼັກ ນິຍົມປູກເຮືອນເສົາສູງ ມີໃຕ້ຖຸນ ອາໄສທັງໃນທີ່ຣາບລຸ່ມແລະບົນພູເຂົາ ປະເພນີສົບເປັນວິທີເຜົາຈົນເປັນເຖົ້າແລ້ວເກັບອັດຖິໄວ້ໃຫ້ລູກຫຼານບູຊາ ສາດສະໜາດັ້ງເດີມເປັນການນັບຖືຜີ ນັບຖືບັນພະບຸລຸດ ແລະບູຊາແຖນ (ຜີຟ້າຫຼືເສື້ອເມືອງ) ມີປະເພນີສຳຄັນຄື ປະເພນີສົງການ ເຊິ່ງເປັນປະເພນີສະເຫຼີມສະຫຼອງວະສັນຕະວິສຸວັດ ແລະການຂຶ້ນປີໃໝ່ ທັງນີ້ ຄຳຮຽກ ໄຕ ແມ່ນຄຳທີ່ກຸ່ມຊົນຕະກູນໄທໃຫຍ່ໃຊ້ຮຽກຕົນເອງ ສ່ວນ ໄທ ເປັນຄຳດຽວກັນ ແຕ່ເປັນສຳນຽງຂອງຊາວໄທນ້ອຍແລະໄທສະຫຍາມ ບາງຄັ້ງ ການໃຊ້ຄຳ ໄຕ-ໄທ ໃນວົງແຄບຈະໝາຍເຖິງສະເພາະຜູ້ທີ່ໃຊ້ພາສາໃນກຸ່ມພາສາໄທ (ບໍ່ຮວມກຸ່ມພາສາໄທ-ກະໄດ ເຊັ່ນ ລັກເກຍ ແສກ ຄຳ ຕົ້ງ ຫຼື ເຈຍມາວ ຯລຯ)
ໃນອະດີດເຊື່ອກັນວ່າ ກຸ່ມຊາດພັນໄທ-ກະໄດອົບພະຍົບມາຈາກເທືອກເຂົາອັນໄຕ ຕໍ່ມາກໍເຊື່ອວ່າອົບພະຍົບມາຈາກຕອນກາງຂອງປະເທດຈີນ ແລະກໍເຊື່ອກັນວ່າກຳເໜີດໃນບໍລິເວນຈີນຕອນໃຕ້ເປັນອານາຈັກນ່ານເຈົ້າ ແລະອົບພະຍົບລົງມາທາງຕອນໃຕ້ສ້າງເປັນອານາຈັກລ້ານນາແລະອານາຈັກສຸໂຂໄທ ສ່ວນອີກທິດສະດີເຊື່ອວ່າອົບພະຍົບມາຈາກທາງໃຕ້ ຈາກຊະວາ ສຸມາດຕາ ແລະຄາບສະໝຸດມະລາຍູ ແຕ່ນັກມານຸດວິທະຢາໃນປັດຈຸບັນເຊື່ອກັນວ່າ ກຸ່ມຊາດພັນ-ໄທ-ກະໄດ ຢູ່ທີ່ບໍລິເວນຈີນຕອນໃຕ້ເລື່ອຍມາຈົນຮອດລັດສານ (ປະເທດພະມ້າ) ປະເທດໄທຕອນບົນ ແລະແອ່ງທີ່ຣາບລຸ່ມພາກອີສານ ເລື່ອຍໄປຍັງປະເທດລາວ ຫຼັງຈາກນັ້ນຈຶງມີການອົບພະຍົບຕື່ມ ເຊັ່ນ ກຸ່ມຊາວອາຫົມທີ່ອົບພະຍົບຂ້າມຊ່ອງປາດໄກ່ ໄປຍັງອັດສັມແລະຊາວໄທແດງທີ່ອົບພະຍົບໄປຕັ້ງຖິ່ນຖານບໍລິເວນອານາຈັກສິບສອງຈຸໄທ ໂດຍທັງໝົດມີທິດສະດີຢູ່ດັງນີ້
ທິດສະດີນີ້ ຫຼວງວິຈິດວາດທະການ (ວິຈິດ ວາດທະການ) (ຂະນະດຳລົງຕຳແໜ່ງບັນດາສັກຂຸນ) ໃຫ້ການສະນັບສະໜຸນວ່າຊົນຊາດໄທ-ກະໄດ ມາຈາກເທືອກເຂົາອັນໄຕ ແລ້ວມາສ້າງອານາຈັກນ່ານເຈົ້າ ແລ້ວຈຶງອົບພະຍົບມາສ້າງລ້ານນາແລະສຸໂຂໄທ ໂດຍເຊື່ອຄຳວ່າໄຕ ທ້າຍຄຳວ່າອັນໄຕ (Altai) ໝາຍເຖິງຊົນຊາດໄທ-ກະໄດ ແຕ່ທິດສະດີນີ້ຕໍ່ມາພິສູດແລ້ວວ່າບໍ່ຈິງ ອີກທັງອັນໄຕເປັນພາສາອັນໄຕອິກ ບໍ່ແມ່ນພາສາໄທ-ກະໄດແລະນ່ານເຈົ້າ ປັດຈຸບັນໄດ້ຮັບການພິສູດວ່າແມ່ນອານາຈັກຂອງຊົນຊາດໄປ໋
ແບແນດິກສະເໜີວ່າ ໄທພ້ອມກັບພວກຟິລິບປິນ ມາເລເຊຍ ແລະອິນໂດເນເຊຍອົບພະຍົບມາຈາກໝູ່ເກາະທະເລໃຕ້ ແຖບເສ້ນສູນສູດ ຂຶ້ນມາຕັ້ງຖິ່ນຖານໃນດິນແດນອຸສາຄະເນ ແລະໝູ່ເກາະຟິລິບປິນ ແບແນດິກຍົກເລື່ອງຄວາມເໝືອນຂອງພາສາມາສະນັບສະໜຸນ ເຊັ່ນ ຄຳວ່າປະຕາຍໃນພາສາກາຕາລອກ ແປວ່າ ຕາຍ ອາກູ ແປວ່າ ກູ ຄາລາບາວ ແປວ່າ ກະບື ເປັນຕົ້ນ ປະເດັນນີ້ນັກພາສາສາດແລະນັກນິຮຸກຕິສາດສ່ວນໃຫຍ່ບໍ່ຍອມຮັບວິທີການຂອງແບແນດິກ ເພາະເປັນການພາສາປັດຈຸບັນຂອງຟິລິບປິນມາທຽບກັບໄທ ແທນທີ່ຈະຍ້ອນກັບໄປເມື່ອ 1200 ປີທີ່ແລ້ວ ວ່າຄຳໄທຄວນຈະເປັນແນວໃດ ແລະຄຳຟິລິບປິນຄວນຈະເປັນແນວໃດ ແລ້ວຈຶງນຳມາທຽບກັນໄດ້ ນອກຈາກນີ້ ຜູ້ທີ່ເຊື່ອທິດສະດີນີ້ຍັງເຫດຜົນທາງກາຍວິພາກ ເນື່ອງຈາກຄົນໄທແລະຄົນຟິລິບປິນ ມີລັກສະນະທາງກາຍວິພາກຄ້າຍກັນ
ນັກວິຊາການທ່ານໜຶ່ງສະເໜີຊົນຊາດໄທ-ກະໄດ ອາດຈະຢູ່ໃນບໍລິເວນນີ້ມາຕັ້ງແຕ່ສະໄໝກ່ອນປະຫວັດສາດ ໂດຍອ້າງຕາມຫຼັກຖານໂຄງກະດູກທີ່ບ້ານຊຽງແລະບ້ານເກົ່າແຕ່ໝ່ອມເຈົ້າສຸພັດທະລະດິດ ດິດສະກຸນ ຊົງອ້າງຄວາມເຫັນຂອງກໍແມນວ່າໂຄງກະດູກຂອງຄົນບ້ານຊຽງ ມີລັກສະນະຄ້າຍກັບກະດູກມະນຸດທີ່ຢູ່ຕາມໝູ່ເກາະມະຫາສະໝຸດແປຊິຟິກ ອີກປະການໜຶ່ງ ຊົງອ້າງເຖິງຈາຣຶກໃນດິນແດນສຸວັນນະພູມວ່າເປັນຈາຣຶກທີ່ເຮັດໃນພາສາມອນມາຈົນຮອດປະມານ ຄ.ສ. 1187 ບໍ່ເຄີຍມີຈາຣຶກພາສາໄທໃນຊ່ວງເວລາດັງກ່າວເລີຍ
ທິດສະດີນີ້ເປັນທີ່ຍອມຮັບຂອງນັກພາສາສາດ ນິຮຸກຕິສາດແລະປະຫວັດສາດໃນປັດຈຸບັນຫຼາຍທີ່ສຸດ ໂດຍອາຈານ ເກັດນີຍ໌ ເຈົ້າຂອງທິດສະດີໃຊ້ເຫດຜົນປະກອບດ້ວຍທິດສະດີທາງພາສາວ່າ ພາສາເກີດບ່ອນໃດຈະມີພາສາທ້ອງຖິ່ນຫຼາຍຊະນິດເກີດຂຶ້ນແຖບບໍລິເວນນັ້ນ ເພາະຢູ່ມາດົນຈົນແຕກຕ່າງກັນອອກໄປ ໂດຍຍົກຕົວຢ່າງພາສາອັງກິດບົນເກາະອັງກິດ ມີສຳນຽງຖິ່ນຫຼາຍແລະບາງຖິ່ນອາດຟັງບໍ່ເຂົ້າໃຈກັນ ແຕ່ຂະນະທີ່ພາສາອັງກິດໃນສະຫະລັດອາເມລິກາ ມີສຳນຽງຖິ່ນໜ້ອຍຫຼາຍແລະເວົ້າຟັງເຂົ້າໃຈກັນໂດຍຕະຫຼອດ ປຽບທຽບກັບຊາວຈ້ວງໃນມົນທົນກວາງສີ ແມ້ນມີໄລຍະຫ່າງກັນພຽງ 20 ກິໂລແມັດ ແຕ່ກໍແຍກສຳນຽງຖິ່ນອອກເປັນຈ້ວງເໜືອແລະຈ້ວງໃຕ້ ເຊິ່ງສຳນຽງບາງຄຳຕ່າງກັນຫຼາຍແລະຟັງກັນບໍ່ຮູ້ເລື່ອງທັງໝົດ ຂະນະທີ່ພາສາຖິ່ນໃນໄທ (ພາສາໄທກາງ) ແລະພາສາຖິ່ນໃນລາວ (ພາສາລາວ) ກັບຟັງເຂົ້າໃຈກັນໄດ້ຕະຫຼອດຫຼາຍກວ່າ
ຕົ້ນກຳເໜີດຂອງຊາວໄທ.
ໃນລາຍງານຕີພິມເມື່ອປີ 2004 ນັກພາສາສາດ Laurent Sagart ສົມມຸດຕິຖານວ່າພາສາໄທ-ກະໄດ ເລິ່ມແຮກກຳເໜີດຈາກພາສາອອສໂຕນີຊຽນ ເຊິ່ງຜູ້ອົບພະຍົບນຳຕິດຕົວຈາກໄຕ້ຫວັນໄປຮອດຈີນແຜ່ນດິນໃຫຍ່ ຫຼັງຈາກນັ້ນພາສານີ້ກໍໄດ້ຮັບອິດທິພົນຢ່າງຫຼາຍຈາກພາສາພື້ນເມືອງຕ່າງໆ ຕັ້ງແຕ່ຊິໂນ-ທິເບຕັນ, ມົ້ງ-ມ່ຽນ ຈົນຮອດຕະກູນພາສາອື່ນໆ ໂດຍຮັບຄຳສັບເຂົ້າມາຈຳນວນຫຼາຍແລະຄ່ອຍໆ ກາຍໂຄງສ້າງພາສາມາຄ້າຍກັນ ປັດຈຸບັນເມື່ອບໍ່ດົນມານີ້ກຸ່ມຄົນບາງກຸ່ມທີ່ເວົ້າພາສາໄທໄດ້ໄດ້ອົບພະຍົບໄປທາງທິດໃຕ້ຜ່ານເທືອກເຂົາຕ່າງໆ ເຂົ້າສູ່ເອເຊຍຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ອາດຈະທັນທີໂດຍການມາຮອດຂອງຊາວຈີນຮັ່ນໄປຈີນຕອນໃຕ້
ມໍລະດົກທາງພາສາບໍ່ໄດ້ເຊື່ອມໂຍງຢ່າງໄກ້ຊິດກັບມໍລະດົກທາງພັນທຸກຳເນື່ອງຈາກການປ່ຽນພາສາ ເມື່ອປະຊາກອນຕ່າງຮຽນຮູ້ພາສາໃໝ່ໆ ຊາວໄທມີແນວໂນ້ມທີ່ຈະມີອັດຕາການປາກົດຂອງ Y-DNA Haplogroup O2a ສູງຫຼາຍແລະອັດຕາການປາກົດຂອງ O2a1 ແລະ O1 ປານກາງ ຢ່າງໃດກໍຕາມເຊື່ອກັນວ່າ
Y-DNA haplogroup O1 ມີຄວາມສັມພັນກັບຜູ້ເວົ້າພາສາອອສໂຕນີຊຽນ ແລະຜູ້ທີ່ເວົ້າພາສາໄທ ຄວາມແພ່ຫຼາຍຂອງ Y-DNA haplogroup O1 ໃນໝູ່ທີ່ເວົ້າພາສາອອສໂຕນີຊຽນແລະຜູ້ທີ່ເວົ້າພາສາຍັງບົ່ງບອກເຖິງບັນພະບຸລຸດຮ່ວມກັນກັບຜູ້ທີ່ເວົ້າພາສາຊິໂນ-ທິເບຕັນ, ອອສໂຕ-ເອເຊຍຕິກ ແລະມົ້ງ-ມ່ຽນເມື່ອປະມານ 35,000 ປີກ່ອນໃນຈີນ, Y-DNA haplogroup O2a ຖືກພົບດ້ວຍອັດຕາການປາກົດສູງໃນໝູ່ຄົນໄທສ່ວນໃຫຍ່ ເຊິ່ງເປັນຄຸນລັກສະນະທີ່ຄົນໄທມີຮ່ວມກັບກຸ່ມຊາດພັນທີ່ອາໄສໄກ້ຄຽງນັ້ນຄືຜູ້ທີ່ເວົ້າພາສາອອສໂຕ-ເອເຊຍຕິກໃນມົນທົນຈີນຕອນໃຕ້, Y-DNA haplogroups O1 ແລະ O2a ເປັນກຸ່ມຍ່ອຍຂອງ O ເຊິ່ງເປັນກຸ່ມຍ່ອຍຂອງ K ອີກເທື່ອເຊິ່ງເປັນການກາຍພັນເຊິ່ງເຊື່ອກັນວ່າໄດ້ເກີດຂຶ້ນເມື່ອ 40,000 ປີກ່ອນ ນະ ບ່ອນໃດບ່ອນນຶ່ງລະຫວ່າງອີຮ່ານກັບຈີນຕອນກາງ
ແບ່ງຕາມວັດທະນະທຳ.
ການແບ່ງຕາມວັດທະນະທຳເປັນການແບ່ງຕາມຫຼັກມານຸດວິທະຢາ ໂດຍໃຊ້ຫຼັກເກນດ້ານວັດທະນະທຳແລະປະເພນີ ເຊິ່ງສາມາດແບ່ງອອກໄດ້ເປັນ 3 ກຸ່ມ ຄື ໄທໜ້ອຍ ໄທໃຫຍ່ແລະໄທສະຫຍາມ
ໄທໜ້ອຍ.
ຕະກູນຊາດພັນໄທໜ້ອຍ ໝາຍເຖິງກຸ່ມທີ່ມີຖິ່ນຖານຢູ່ບໍລິເວນຝັ່ງຕາເວັນອອກຂອງແມ່ນ້ຳຂອງ ປະກອບດ້ວຍໃນລາວຈົນຮອດລຸ່ມແມ່ນ້ຳດຳ-ແດງໃນຫວຽດນາມແລ້ວເລີຍໄປຈົນຮອດຕອນໃຕ້ຂອງຈີນ ເອກະລັກຕະກູນຊາດພັນໄທໜ້ອຍຄື ມີການປູກເຮືອນແບບຍາວລຶກເຂົ້າໄປແລະບໍ່ມີການສ້າງໃນລະດັບທີ່ຊັບຊ້ອນຫຼາຍ ໃນສະຖາປັດຕະຍະກຳຂັ້ນສູງມີການປະດັບຕົກແຕ່ງຄ່ອນຂ້າງໜ້ອຍ ເນັ້ນຄວາມອ່ອນຊ້ອຍຂອງສິລະປະ ແຕ່ເສື້ອຜ້າອາດຈະເຄື່ອງປະດັບຫຼາຍກວ່າ ໂດຍກຸ່ມຊາດພັນໃນຕະກູນນີ້ໄດ້ແກ່ ໄທລາວ ໄທດຳ (ພາສາໄທເອິ້ນວ່າລາວໂຊ້ງ) ໄທຂາວ ໄທແດງ ໄທພວນ (ພາສາໄທມັກຈະເອິ້ນວ່າລາວພວນ) ໄທຮ່າງຕົງ ຕູລາວ ຫຼີ ເຈຍມາວ ເກລາວ ລາຕິ ລາຄົວ ລາຮາ ຈາບຽວ ເບ ໄທແສກ ລັກເກຍ ຄຳ ສຸຍ ມູ່ຫຼ່າວ ເມົາໜານ ໄທຫຍໍ້ ຜູ້ໄທ ຕົ້ງ ຈ້ວງ ຄັງ ນຸງ ໂທ້ ເປັນຕົ້ນ ກຸ່ມນີ້ເປັນກຸ່ມທີ່ມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍກວ່າໄທໃຫຍ່ ໂດຍສະເພາະດ້ານພາສາ ເຊິ່ງກຸ່ມພາສາທັງ 3 ກຸ່ມ ຮວມເຖິງພາສາກະໄດນຳ.
ໄທໃຫຍ່.
ຕະກູນຊາດພັນໄທໃຫຍ່ ໝາຍເຖິງກຸ່ມຊາດພັນທີ່ມີຖິ່ນຖານເດີມ ຢູ່ບໍລິເວນຝັ່ງຕາເວັນຕົກຂອງແມ່ນ້ຳຂອງ ເລີຍໄປຮອດລຸ່ມນ້ຳສາລະວິນ ອິຍະວະດີ ແລະພົມມະບຸດ ເອກະລັກຂອງຕະກູນຊາດພັນໄທໃຫຍ່ຄື ມີລະບົບການປູກບ້ານສ້າງເຮືອນທີ່ຊັບຊ້ອນຫຼາຍກວ່າໄທໜ້ອຍ ໂດຍບ້ານມັກຈະມີການກັ້ນຫ້ອງແບ່ງລະດັບຍົກຫຼັງຄາທີ່ສະລັບຊັບຊ້ອນກວ່າ ນອກຈາກນີ້ໃນສະຖາປັດຕະຍະກຳຂັ້ນສູງ ມັກຈະມີການປະດັບຕົກແຕ່ງຫຼາຍກວ່າ ໂດຍກຸ່ມຊາດພັນໃນຕະກູນນີ້ ໄດ້ແກ່ພວກ ໄທໃຫຍ່ (ໄທໃຫຍ່ເອິ້ນຕົນເອງວ່າ ໄຕຫຼືໄຕໂຫຼງ (ໄທຫຼວງ) ສ່ວນຄຳວ່າໄທໃຫຍ່ແມ່ນຊື່ໃນພາສາໄທແລະພາສາລາວເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນຊື່ທີ່ເຂົາເອິ້ນຕົນເອງ) ໄທເໜືອ ໄທຂຶນ ໄທລື້ ໄທຍວນ (ລາວຍວນ) ອາຫົມ ອ່າຍຕົນ ຄຳຍັງ ຄຳຕີ່ ພ່າເກ ນະລາ ຈັນຫາລີ ແລະ ຕຸລຸງ ເປັນຕົ້ນ
ໄທສະຫຍາມ.
ຕະກູນຊາດພັນໄທສະຫຍາມ ໝາຍເຖິງກຸ່ມຊາດພັນທີ່ອາໄສຢູ່ລຸ່ມແມ່ນ້ຳລຸ່ມ ແມ່ນ້ຳຍົມ ແມ່ນ້ຳນ່ານ ແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາ ແມ່ນ້ຳແມ່ກອງ ແມ່ນ້ຳເພັດຊະບຸລີ ເລື່ອຍໄປຈົນຮອດທີ່ຣາບລຸ່ມທະເລສາບສົງຂາ ບໍລິເວນຈັງຫວັດເກາະກົງ (ປະເທດກຳປູເຈຍ) ແລະບໍລິເວນຈັງຫວັດເກາະສອງ (ເຂດຕະນາວສີ ປະເທດພະມ້າ) ໄທສະຫຍາມ ແມ່ນກຸ່ມຊາດພັນທີ່ມີການເວົ້າເຖິງແລະຖົກຖຽງທີ່ມາຫຼາຍທີ່ສຸດ ໂດຍມີການສະເໜີທິດສະດີຂຶ້ນມາ ທັງມາຈາກເທືອກເຂົາອັນໄຕ ຫຼືມາຈາກໝູ່ເກາະທະເລໃຕ້ ດ້ວຍເຊື່ອວ່າ ໄທສະຫຍາມ ເປັນຊາດພັນບໍລິສຸດ ແລະເປັນຕົ້ນຕະກູນຂອງທຸກຊາດພັນໃນຕະກູນຂອງທຸກຊາດພັນໃນຕະກູນພາສາໄທ-ກະໄດ ແຕ່ໃນປັດຈຸບັນ ນັກວິຊາການສ່ວນຫຼາຍຍອມຮັບແລ້ວວ່າ ໄທສະຫຍາມບໍ່ແມ່ນຊາດພັນບໍລິສຸດ ແຕ່ເປັນຊາດພັນທີ່ມີການຜະສົມຜະສານກັນ ທັງພາຍໃນແລະພາຍນອກ ໂດຍວັດທະນະທຳສ່ວນຫຼາຍແມ່ນສ່ວນຜະສົມລະຫວ່າງໄທໜ້ອຍແລະໄທໃຫຍ່ ນອກຈາກນີ້ຍັງມີວັດທະນະທຳຈາກພາຍນອກເຂົ້າມາຜະສົມທັງຈາກ ມອນ ຂອມ (ຂະເໝນບູຮານ) ແລະມະລາຍູ ອີກດ້ວຍ
ກຸ່ມພາສາໄຫຼ-ເກຍັນ.
ໝາຍເຖິງຜູ້ທີ່ໃຊ້ພາສາໃນກຸ່ມພາສາໄຫຼແລະກຸ່ມພາສາເກຍັນ ເຊິ່ງປະກອບດ້ວຍ ຫຼີ ເຈຍມາວ ເກລາວ ລາຕິ ລາຕິຂາວ ຈາບຽວ ລາຄົວ ແລະ ລາຮາ ເປັນຕົ້ນ
ກຸ່ມພາສາລັກເກຍ-ກຳ-ສຸຍ.
ໝາຍເຖິງຜູ້ທີ່ໃຊ້ພາສາອື່ນໆ ໃນກຸ່ມພາສາກຳ-ໄທ ຍົກເວັ້ນພາສາໄທ ເຊິ່ງປະກອບດ້ວຍ ເບ ແສກ ລັກເກຍ ອ້າຍຈາມ ຕົ້ງ ຄັງ ມູ່ຫຼາມ ເໝາໜານ ແລະ ສຸຍ ເປັນຕົ້ນ
ກຸ່ມພາສາໄທ.
ໝາຍເຖິງກຸ່ມຊົນທີ່ໃຊ້ພາສາໄທ ເຊັ່ນ ໄທດຳ (ລາວໂຊ້ງ) ໄທຍວນ (ລາວຍວນ) ໄທຂາວ ໄທສະຫຍາມ ໄທຮ່າງຕົງ ໄທແດງ ໄທພວນ (ລາວພວນ) ຕູລາວ ໄທລາວ (ລາວ) ໄທຫຍໍ້ ຜູ້ໄທ ໄທອີສານ (ລາວ) ອາຫົມ ອ່າຍຕົນ ຄຳຕີ່ ຄຳຍັງ ພ່າເກ ໄທຂຶນ ໄທໃຫຍ່ (ສານ) ໄທລື້ ໄທເໜືອ ປາຍີ ໄທຖານ ໄທຍອງ ໄທຫຍ້າ ຈ້ວງ ນຸງ ຕ່າຍ (ໂທ້) ຕຸລຸງ ນາງ ແລະ ປູຍີ ເປັນຕົ້ນ
ໃນປະເທດໄທ ກຸ່ມຊາດພັນໄທ-ກະໄດໂດຍສະເພາະໄທສະຫຍາມແມ່ນປະຊາກອນກຸ່ມຫຼັກຂອງປະເທດ ເຊິ່ງກຸ່ມຊາດພັນທັງໝົດປະກອບດ້ວຍ ໄທໃຫຍ່ (ສານ ງ້ຽວ) ໄທລື້ ໄທຂຶນ (ໄທເຂິນ) ໄທຍອງ ໄທຍວນ ໄທດຳ (ລາວໂຊ້ງ) ໄທສະຫຍາມ ຜູ້ໄທ (ຫຍໍ້, ໂຍ້ຍ) ໄທພວນ (ລາວພວນ) ໄທລາວ ລາວແງ້ວ ໄທແສກ ລາວຄັ່ງ ໄທກາ ໄທຫຍ່າ ລາວຕີ້ ລາວວຽງ ລາວຫຼົ່ມ ແລະ ຄຳຕີ່
ປະເທດລາວ.
ໃນປະເທດລາວກໍເຊັ່ນດຽວກັນກັບໄທ ທີ່ມີກຸ່ມຊາດພັນໄທ-ກະໄດ ເປັນປະຊາກອນກຸ່ມຫຼັກຂອງປະເທດ ປະກອບດ້ວຍ ໄທລາວ ລາວຕີ້ ລາວວຽງ (ພາສາລາວເອິ້ນວ່າໄທວຽງແລະແຄ່ເປັນຄຳສຳລັບເອິ້ນຄົນໄທລາວທີ່ມາຈາກວຽງຈັນ ບໍ່ແມ່ນອີກກຸ່ມນຶ່ງຢ່າງແທ້ຈິງ) ລາວຫຼົ່ມ ຜູ້ໄທ ຊາວໄທຂາວ ຊາວໄທດຳ ຊາວໄທແດງ ຊາວໄທເໜືອ ຊາວຜູ້ເອີນ ຊາວໄທຍວນ ຊາວໄທລື້ ຊາວໄທພວນ ຊາວໄທກະເລີງ ຊາວໄທຫຍໍ້ ແລະ ຊາວໄທແສກ
ປະເທດຈີນ.
ກຸ່ມຊາດພັນໄທ-ກະໄດ ໃນປະເທດຈີນ ຖືເປັນກຸ່ມຊາວໄທ-ກະໄດ ນອກປະເທດໄທ-ລາວ ທີ່ມີຈຳນວນຫຼາຍທີ່ສຸດ ໂດຍຫຼາຍອາໄສຢູ່ໃນມົນທົນຍູນນານ ກວາງສີ ກວາງຕຸ້ງ ກຸ້ຍໂຈວແລະໄຫຫຼຳ ປະກອບດ້ວຍ ຊາວຈ້ວງ ໄທໃຫຍ່ ຊາວຫຼີ ຊາວໄທລື້ ຊາວໄທປາຍີ່ ຊາວໄທຍ້ອຍ (ຈຸງເຈຍ ຕຸເຍນ ຕຸເລນ ຫຼືໄດອອຍ) ຊາວຕຸລາ (ຕຸເລນ) ຊາວປູລາຈີ ຊາວປູລຸງຈີ ຊາວໄທເໜືອ (ໄທນູ້) ຊາວໄທລາຍ (ໄທນ້ຳ) ຊາວໄທຫຍ່າ ຊາວໄທນຸງ ຊາວໄທໄຂຫົວ ຊາວໄທຊອງ ຊາວໄທເຂີນ ຊາວໄທລື້ ຊາວຕົ້ງ (ອ້າຍກ໊ຳ ປູ້ກ໊ຳ ຜູ້ຄຳ) ຊາວສຸຍ ຊາວມູ່ຫຼ່າວ ຊາວເມົາໜານ ຊາວເກົ໋າຫຼ່າວ ຊາວໄທເອົວລາຍ ຊາວປູ້ໃຍ້ ຊາວໂທ້ ຊາວໄທຫຍ່າ ຊາວອູເອ ຊາວໄຊ ຊາວເດົາລາວ ຊາວອີ໋ ຊາວເອນ ຊາວຟູມະ ຊາວຕູເຊນ ຊາວເປມຽວ ຊາວປາເຊນ (ກຸ່ມເລືອດຜະສົມຈີນ) ແລະ ຊາວມິງເກຍ (ກຸ່ມເລືອດຜະສົມຈີນ)
ປະເທດມຽນມາ.
ກຸ່ມຊາດພັນໄທ-ກະໄດ ແບ່ງອອກເປັນ 2 ສ່ວນ ຄືສ່ວນເໜືອແລະສ່ວນໃຕ້ ໂດຍສ່ວນໃຕ້ເປັນຊາວໄທສະຫຍາມ ທີ່ອາໄສຢູ່ໃນເຂດຕະນາວສີໂດຍສະເພາະບໍລິເວນຊາຍແດນແລະຈັງຫວັດເກາະສອງ ເຊິ່ງຍັງເປັນຊາວໄທຜັດຖິ່ນຢູ່ ສຳລັບສ່ວນເໜືອ ເປັນຊາດໄທ-ກະໄດ ກຸ່ມອື່ນໆ ແລະບໍ່ໄດ້ມີບັນຫາເລື່ອງຊີວິດບົນເສັ້ນແບ່ງເຂດແດນ ໂດຍກຸ່ມນີ້ປະກອບດ້ວຍ ຊາວໄທໃຫຍ່ ຊາວໄທລື້ ຊາວໄທເຂີນ ຊາວໄທຍອງ ຊາວໄທເມົາ ຊາວໄທແລງ ຊາວໄທຄຳຕີ່ ຊາວໄທພ່າເກ ຊາວໄທໂຍເດຍ ຊາວໄທພິ່ວ ຊາວນະລາ ໄທຕະນາວສີ
ປະເທດຫວຽດນາມ.
ສ່ວນຫຼາຍອາໄສຢູ່ບໍລິເວນລຸ່ມແມ່ນ້ຳດຳ-ແດງ ປະກອບດ້ວຍ ຊາວປູຍີ່ ຊາວກ໋ຽນ ຊາວລາວ ຊາວໄທລື້ ຊາວໄທດຳ ຊາວໄທຂາວ ຊາວໄທແດງ ຊາວໄທນຸງ (ຜູ້ນຸງ) ຊາວໄທໃຫຍ່ ຊາວຖາຍ ຊາວໄທ ຊາວມ່ານ ຊາວໂທ້ ຊາວເກລາວ ຊາວລາຊິ ຊາວລະຫາ ຊາວນາງ ຊາວໄທຍັງ (ໄສ) ຊາວໄທໄຕ່ ຊາວໄທຊອງ ຊາວໄທທ້າວລາວ ຊາວໄທລັກກະ (ລະເກຍ) ຊາວຂ່າລາວ ຊາວຕູລາວ ຊາວຄວາບຽວ (ຈາບຽວ) ຊາວໂຕ໋ ຊາວໄທຫຼ້າ ຊາວໄທໂສ ຊາວໄທລາ ຊາວໄທຊຽງ ຊາວໄທລາຍ ຊາວໄທຮ່າງຕົງ
ປະເທດອິນເດຍ.
ຊາວໄທໃນອິນເດຍ ສ່ວນຫຼາຍອາໄສຢູ່ໃນລັດອັດສັມແລະອະລຸນາຈັນປະເທດ ໄດ້ແກ່ ຊາວໄທອາຫົມ ຊາວໄທພ່າເກ ຊາວໄທຄຳຕີ່ ຊາວໄທອ່າຍຕົນ (ໄທອ້າຍຕົນ ອ້າຍຕອນ) ຊາວໄທຄຳຍັງ ຊາວໄທຕຸລົງ ຊາວນະລາ ແລະ ຊາວໄທຈັນລີ
ຊົນຊາດໄທ-ກະໄດ ໃນສ່ວນອື່ນໆ.
ນອກຈາກນີ້ໃນກຳປູເຈຍ ມາເລເຊຍ ຍັງມີກຸ່ມຊາດພັນໄທ-ກະໄດອາໄສຢູ່ກ່ອນເສຍດິນແດນ ເຊັ່ນໃນພະຕະບອງ ສຽມລາດ ສີໂສພົນ ເກາະກົງ ໄຊບຸລີ ປະລິດ ກັນຕັນແລະຕັງການູ ໂດຍກຸ່ມນີ້ປະກອບດ້ວຍ ຊາວລາວ ໄທສະຫຍາມ ໄທເກາະກົງ ໄທກັນຕັນ ໄທປະລິດ ໄທໄຊບຸລີ ໄທເປລະ ໄທລັງກາວີ ແລະຍັງມີຊາວ SamSam ເຊິ່ງເປັນຄົນໄທຜະສົມມະລາຍູແລະນັບຖືສາດສະໜາອິສະລາມ ຢູ່ທາງຕອນເໜືອຂອງມາເລເຊຍ ແລະທາງໃຕ້ຂອງໄທ
ລາຊະວົງຈັກກີ () ແມ່ນລາຊະວົງທີ່ປົກຄອງລາຊະອານາຈັກສະຫຍາມຕໍ່ຈາກສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີຈົນຮອດປັດຈຸບັນໂດຍພະບາດສົມເດັດພະພຸດທະຍອດຟ້າຈຸລາໂລກມະຫາລາດ (ພະນາມເດີມ ທອງດ້ວງ ຊົງສືບເຊື້ອສາຍມາຈາກຕະກູນຂຸນນາງໃນສະໄໝກຸງສີອະຍຸທະຍາ)ຊົງສະຖາປະນາລາຊະວົງໂດຍການປາບດາພິເສກ ເມື່ອ ຄ.ສ.1782 ຍຸກຂອງລາຊະວົງນີ້
ທີ່ມາຂອງຊື່ແລະສັນຍາລັກປະຈຳລາຊະວົງ.
ຊື່ຂອງລາຊະວົງຈັກກີມີທີ່ມາຈາກບັນດາສັກ "ເຈົ້າພະຍາຈັກກີສີອົງຄະລັກ" ຕຳແໜ່ງສະມຸຫະນາຍົກ ເຊິ່ງແມ່ນຕຳແໜ່ງທາງລາຊະການທີ່ພະອົງເຄີຍດຳລົງຕຳແໜ່ງມາກ່ອນໃນສະໄໝກຸງທົນບຸລີ ຄຳວ່າ "ຈັກກີ" ນີ້ພ້ອງສຽງກັບຄຳວ່າຈັກ ແລະຕີ ເຊິ່ງເປັນເທບອາວຸດຂອງພະວິສະນຸ ພະບາດສົມເດັດພະພຸດທະຍອດຟ້າຈຸລາໂລກມະຫາລາດຈຶງຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ສ້າງພະແສງຈັກແລະພະແສງຕີໄວ້ 1 ສຳລັບ ແລະກຳໜົດໃຫ້ໃຊ້ເປັນສັນຍາລັກປະຈຳລາຊະວົງຈັກກີສືບມາຈົນຮອດປັດຈຸບັນ
ພະປະຖົມບໍລົມມະຫາຊະນົກແຫ່ງລາຊະວົງຈັກກີ.
ສົມເດັດພະປະຖົມບໍລົມມະຫາຊະນົກ "ຈະກ່າວເຖິງເຈົ້ານາຍຈຳພວກເຊິ່ງເປັນປະຖົມເປັນຕົ້ນແຊ່ຕົ້ນສະກຸນເຈົ້າຟ້າແລະພະອົງເຈົ້າ ໝ່ອມເຈົ້າ ໝ່ອມລາຊະວົງແລະເຈົ້າລາຊິນິກຸນທີ່ເອິ້ນນາມວ່າ ຄຸນ ວ່າ ໝ່ອມ ມີບັນດາສັກເນື່ອງໃນພະບໍລົມລາຊະວົງນີ້ ເຊິ່ງບັດນີ້ເປັນຈຳພວກຕ່າງໆ ຢູ່ ຈະໃຫ້ຮູ້ແຈ້ງວ່າເນື່ອງມາແຕ່ທ່ານຜູ້ໃດ ພະອົງໃດເປັນເດີມແຕ່ທຳອິດຕັ້ງກຸງເທບມະຫານະຄອນ ອະມອນລັດຕະນະໂກສິນ ມະຫິນທາຍຸທະຍານີ້ມາ ພຶງຮູ້ໂດຍສັງເຂບວ່າ
ບຸລຸດນາຣີມີບັນດາສັກ ເຊິ່ງເອິ້ນວ່າເປັນຈຳພວກເຈົ້າ ຄືເຈົ້າຟ້າແລະພະອົງເຈົ້າ ໝ່ອມເຈົ້າ ໝ່ອມລາຊະວົງທັງປວງນັ້ນ ລ້ວນປະຕິພັດພົວພັນສືບຕໍ່ລົງມາແຕ່ອົງສົມເດັດພະມະຫາໄປຍະກາທິບໍດີ ຄື ອົງສົມເດັດພະບໍລົມຊະນົກນາດ ພະເຈົ້າຫຼວງຂອງພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະໂມລຸດຖະຊາມະຫາຈັກກີບໍລົມນາດ ເຊິ່ງປາກົດໃນພະນາມໃນບັດນີ້ວ່າ ພະບາດສົມເດັດພະພຸດທະຍອດຟ້າຈຸລາໂລກ ເຊິ່ງເປັນປະຖົມບໍລົມອັກຄະລະມະຫາລາຊາທິລາດໃນພະບໍລົມມະຫາລາຊະວັງ
ຈຶງນັບໄດ້ວ່າ ສົມເດັດພະມະຫາໄປຍະກາທິບໍດີ ຫຼື ສົມເດັດພະປະຖົມບໍລົມມະຫາຊະນົກ ແມ່ນພະຊະນົກພະອົງທຳອິດແຫ່ງລາຊະວົງຈັກກີແລະເປັນເຈົ້ານາຍແຫ່ງລາຊະວົງຈັກກີພະອົງທຳອິດຢ່າງແທ້ຈິງ ໂດຍ ພະມະຫາສັງເດີມ ເຊິ່ງເປັນພະມະຫາສັງທີ່ໃຊ້ບັນຈຸພະບໍລົມອັດຖິຂອງສົມເດັດພະປະຖົມບໍລົມມະຫາຊະນົກ ເມື່ອຄັ້ງສະໄໝລັດຊະການທີ່ 1 ເຊິ່ງປັດຈຸບັນໃຊ້ຮົດນ້ຳໃນພະລາຊະພິທີມົງຄົນໃຫ້ແກ່ພະບໍລົມວົງສານຸວົງເທົ່ານັ້ນ
ພະບໍລົມວົງສານຸວົງ.
ພະບໍລົມວົງສານຸວົງນຸວົງໄທໃນປັດຈຸບັນສືບເຊື້ອສາຍມາຈາກສົມເດັດພະມະຫິຕະລາທິເບດ ອະດຸນຍະເດດວິກົມ ພະບໍລົມລາຊະຊະນົກ ຕົ້ນລາຊະສະກຸນມະຫິດົນກັບສົມເດັດພະສີນະຄະຣິນບໍລົມລາຊະຊົນນະນີ (ສັງວານ ຕະລະພັດ) ໂດຍສົມເດັດພະບໍລົມລາຊະຊະນົກນັ້ນແມ່ນພະລາຊະໂອລົດໃນພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວກັບສົມເດັດພະສີສະວະຣິນທິຣາບໍຣົມລາຊະເທວີ ພະພັນວັດສາໄອຍິກາເຈົ້າ (ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າສະຫວ່າງວັດທະນາ ພະບໍຣົມລາຊະເທວີ) ຖືເປັນພະອະນຸຊາຕ່າງພະມານດາໃນພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວແລະພະບາດສົມເດັດພະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ
ຫຼັງການສະຫວັນຄົດຂອງພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະເມນມະຫາອານັນທະມະຫິດົນ ພະອັດມະລາມາທິບໍດິນ ສົມເດັດພະເຈົ້ານ້ອງຍາເທີ ເຈົ້າຟ້າພູມິພົນອະດຸນຍະເດດຈຶງໄດ້ສະເດັດຂຶ້ນຄອງລາຊະສົມບັດສືບລາຊະສັນຕະຕິວົງໃນວັນດຽວກັນນັ້ນ ແລະພາຍຫຼັງໄດ້ອະພິເສກສົມລົດກັບໝ່ອມລາຊະວົງສິຣິກິດ ກິຕິຍາກອນ ພະທິດາໃນພະວໍລະວົງເທີ ພະອົງເຈົ້ານັກຂັດຕະມົງຄົນ ກົມມະໝື່ນຈັນທະບຸລີສຸລະນາດ (ໝ່ອມເຈົ້ານັກຂັດຕະມົງຄົນ ກິຕິຍາກອນ) ກັບໝ່ອມຫຼວງບົວ ກິຕິຍາກອນ (ສະໜິດວົງ)
ສະພາກາຊາດໄທກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນເມື່ອວັນທີ່ 26 ເມສາ ຣ.ສ.112 (ຄ.ສ.1893) ເດີມຮຽກ "ສະພາອຸນາໂລມແດງແຫ່ງຊາດສະຫຍາມ" ເລີ່ມກໍ່ຕັ້ງໂດຍທ່ານຜູ້ຍິງປ່ຽນ ພາດສະກອນວົງ ເຊິ່ງມີສົມເດັດພະສີພັດຊະຣິນທາບໍຣົມລາຊິນີນາດ ພະບໍຣົມລາຊະຊົນນະນີພັນປີຫຼວງຊົງເປັນສະພານາຍິກາພະອົງທຳອິດ ສັນນິບາດສະພາກາຊາດມີມັດຕິຮັບສະພາກາຊາດສະຫຍາມເປັນສະມາຊິກເມື່ອວັນທີ່ 8 ເມສາ ຄ.ສ. 1921
ຄ.ສ. 1893 ເກີດກໍລະນີພິພາດ ລະຫວ່າງ ປະເທດສະຫຍາມ ກັບ ປະເທດຝະລັ່ງ ເລື່ອງດິນແດນຝັ່ງຊ້າຍຂອງແມ່ນ້ຳຂອງ ເຊິ່ງສົ່ງຜົນໃຫ້ທະຫານບາດເຈັບລົ້ມຕາຍເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ແຕ່ບໍ່ມີອົງການກຸສົນຫຼັກທີ່
ເຮັດໜ້າທີ່ຊ່ອຍເຫຼືອພະຍາບານແລະບັນເທົາທຸກ ດັງນັ້ນ ທ່ານຜູ້ຍິງປ່ຽນ ພາດສະກອນວົງ ຈຶງໄດ້ຊັກຊວນສະຕີອາສາສະມັກຂຶ້ນແລະໄດ້ກາບບັງຄົມທູນ ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າສະຫວ່າງວັດທະນາ ພະບໍຣົມລາຊະເທວີ
ເມື່ອຄວາມຊາບຝ່າລະອອງທຸລີພະບາດພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ມີພະລາຊະກະແສວ່າ ເປັນຄວາມຄິດອັນດີຕາມແບບຢ່າງປະເທດທີ່ຈະເລີນແລ້ວ ຈຶງຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ "ສະພາອຸນາໂລມແດງ" ຂຶ້ນເມື່ອວັນທີ່ 26 ເມສາ ຄ.ສ.1893 ເຊິ່ງຖືເປັນ "ວັນສະຖາປະນາສະພາກາຊາດໄທ" ນອກຈາກນີ້ຍັງຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯໃຫ້ສົມເດັດສະຫວ່າງວັດທະນາ ພະບໍລົມລາຊະເທວີ ຊົງເປັນ "ສະພາຊົນນະນີ" ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າເສົາວະພາຜ່ອງສີ ພະວໍລະລາຊະເທວີ ຊົງເປັນ "ສະພານາຍິກາ" ແລະທ່ານຜູ້ຍິງປ່ຽນ ພາດສະກອນວົງ ເປັນເລຂານຸກາລິນີສະພາອຸນາໂລມແດງ
ເຂດພະນະຄອນ () ແມ່ນ 1 ໃນ 50 ເຂດການປົກຄອງຂອງບາງກອກ ຢູ່ໃນກຸ່ມເຂດບາງກອກກາງ ຖືເປັນເຂດອະນຸລັກເມືອງເກົ່າ ແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວເຊິງປະຫວັດສາດແລະສິລະປະວັດທະນະທຳທາງຝັ່ງພະນະຄອນ ເນື່ອງຈາກມີບ່ອນທີ່ສຳຄັນທາງດ້ານວັດທະນະທຳແລະດ້ານການເມືອງປົກຄອງຕັ້ງຢູ່ເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ເຊິ່ງເຂດພະນະຄອນເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງເກາະລັດຕະນະໂກສິນໃນປັດຈຸບັນ
ຕັ້ງຢູ່ບົນເກາະລັດຕະນະໂກສິນ ເຊິ່ງເປັນບໍລິເວນຕາເວັນຕົກສຸດຂອງຝັ່ງພະນະຄອນ ມີອານາເຂດຕິດຕໍ່ກັບເຂດຂ້າງຄຽງ ດັງນີ້
ເຂດພະນະຄອນ ເດີມມີຖານະເປັນ ອຳເພີຊະນະສົງຄາມ ຂຶ້ນກັບກົມນະຄອນບານ ມີທີ່ວ່າການອຳເພີຕັ້ງຢູ່ທີ່ຖະໜົນຈັກກະພົງ ຕິດກັບວັດຊະນະສົງຄາມດ້ານເໜືອ
ໃນວັນທີ່ 15 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1915 ໄດ້ມີປະກາດຍົກເລີກອຳເພີຊັ້ນໃນແຕ່ເດີມແລະຕັ້ງອຳເພີຊັ້ນໃນຂຶ້ນໃໝ່ 25 ອຳເພີ ໄດ້ແກ່ ອຳເພີພະລາຊະວັງ ອຳເພີຊະນະສົງຄາມ ອຳເພີສຳລານລາດ ອຳເພີພາຫຸລັດ ອຳເພີຈັກກະຫວັດ ອຳເພີສັມພັນທະວົງ ອຳເພີສາມແຍກ ອຳເພີປ້ອມປາບສັດຕູພ່າຍ ອຳເພີສາມຍອດ ອຳເພີນາງເລິ້ງ ອຳເພີບາງຂຸນພົມ ອຳເພີສາມເສນ ອຳເພີດຸສິດ ອຳເພີພະຍາໄທ ອຳເພີປະແຈຈີນ ອຳເພີປະທຸມວັນ ອຳເພີບາງຮັກ ອຳເພີສາທອນ ອຳເພີບ້ານທະວາຍ ອຳເພີບາງພັດ ອຳເພີອະມະລິນ ອຳເພີຫົງສາຮາມ ອຳເພີລາຊະຄຶກ ອຳເພີບຸບຜາຮາມ ແລະອຳເພີບຸກຄະໂລ
ການແບ່ງເຂດປົກຄອງ.
ເຂດພະນະຄອນແບ່ງເຂດການປົກຄອງຍ່ອຍອອກເປັນ 12 ແຂວງ (khwaeng) ໄດ້ແກ່
ບູຮານນະສະຖານແລະສະຖານທີ່ສຳຄັນຕ່າງ ໆ.
ໃນຕອນເລິ່ມແຮກນັ້ນ ສົມເດັດພະພຸດທະຍອດຟ້າຈຸລາໂລກມະຫາລາດ ໂປດເກົ້າໃຫ້ສ້າງ14 ປ້ອມປາການ ເພື່ອຮັກສາພະນະຄອນ ແຕ່ຖືກລື້ລົງເກືອບໝົດໃນສະໄໝຕໍ່ມາ ປັດຈຸບັນຫຼົງເຫຼືອຢູ່ພຽງ 2 ປ້ອມ ໄດ້ແກ່ ປ້ອມພະສຸເມນແລະປ້ອມມະຫາການ ແຕ່ເດີມນັ້ນ ບໍລິເວນຮອບ ໆ ປ້ອມພະສຸເມນ ເປັນແຄ່ຖະໜົນທຳມະດາ ແຕ່ໃນປີ ຄ.ສ. 2000 ໄດ້ສ້າງສວນສາທາລະນະສວນສັນຕິໄຊປາການ
ເມື່ອປີ ຄ.ສ. 2005 ທາງລັດຖະບານໄດ້ອະພິປາຍພື້ນທີ່ບໍລິເວນຕັ້ງແຕ່ສະພານພະພຸດທະຍອດຟ້າຈນຮອດທ່າວາສຸກີ ສົ່ງໄປໃຫ້ອົງການຍູເນສໂກເພື່ອໃຫ້ເປັນແຫຼ່ງມໍລະດົກໂລກໃນອະນາຄົດ
ແລະກຳລັງມີການກໍ່ສ້າງສະຖານີລົດໄຟຟ້າ ໃນໂຄງການລົດໄຟຟ້າມະຫານະຄອນ ສາຍສະເຫຼີມລັດຊະມົງຄົນ
ພະລາຊະວັງດຸສິດ ຕັ້ງຢູ່ທີ່ເຂດດຸສິດ ບາງກອກ ສ້າງຂຶ້ນລັດຊະສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ເພື່ອເປັນທີ່ສະເດັດປະທັບຊົ່ວຄາວ ເນື່ອງຈາກພາຍໃນພະບໍລົມມະຫາລາຊະວັງ ເຊິ່ງເປັນພະລາຊະນິເວດທີ່ປະທັບນັ້ນ ປະກອບດ້ວຍ ພະລາຊະມົນທຽນ ໝູ່ພະຕຳໜັກ ໝູ່ເຮືອນໃນເຂດພະລາຊະຖານຊັ້ນໃນແລະໝູ່ເຮືອນຂ້າລາຊະບໍລິພານ ປູກສ້າງຢູ່ກັນຢ່າງແອອັດ ປິດທາງລົມ ເຮັດໃຫ້ທີ່ປະທັບຮ້ອນຈັດ ດັງນັ້ນ ພະບາດສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວຕະຫຼອດພະບໍຣົມວົງສານຸວົງຊົງພະປະຊວນກັນສະເໝີ ຕໍ່ມາ ຈຶງສ້າງຂຶ້ນເພື່ອເປັນທີ່ປະທັບຖາວອນຈົນຕະຫຼອດລັດຊະການ ໂດຍໄດ້ສ້າງແລ້ວເສັດໃນລັດຊະສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ
ຈາກການສະເດັດປະພາດເອີລົບຄັ້ງທີ 1 ພະອົງມີພະລາຊະດຳຣິວ່າ ພະບໍຣົມມະຫາລາຊະວັງໃນລະດູຮ້ອນຈະຮ້ອນຈັດເພາະມີຕຶກບັງຢູ່ໂດຍຮອບເຮັດໃຫ້ຂວາງທາງລົມ ຮວມທັງ ພະອົງໂປດຯ ພະລາຊະດຳເນິນດ້ວຍພະບາດໃນໄລຍະໜຶ່ງພໍສົມຄວນແກ່ພະກຳລັງ ຄັນປະທັບຢູ່ບົນ
ເມື່ອ ຄ.ສ. 1898 ພະອົງໄດ້ສະເດັດພະລາຊະດຳເນິນທອດພະເນດພື້ນທີ່ສວນແລະທົ່ງນາບໍລິເວນຕາເວັນອອກສຽງເໜືອຂອງພະບໍລົມມະຫາລາຊະວັງແລ້ວຊົງພໍພະລາຊະຫະລະໄທ ຈຶງຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າ ໃຫ້ຊື້ທີ່ດິນລະຫວ່າງຄອງຜະດຸງກຸງກະເສມຈົນຮອດຄອງສາມເສນດ້ວຍເງິນພະຄັງຂ້າງທີ່ອັນເປັນພະລາຊະຊັບສ່ວນພະອົງ ພະລາຊະທານຊື່ຕຳບົນແຫ່ງນີ້ວ່າ "ສວນດຸສິດ" ແລະໂປດເກົ້າ ໃຫ້ສ້າງພັບພາຂຶ້ນເປັນບ່ອນສະເດັດປະທັບແຮມຊົ່ວຄາວແລະໃຫ້ເອິ້ນທີ່ປະທັບແຫ່ງນີ້ວ່າ "ວັງສວນດຸສິດ"
ເມື່ອມີການຂະຫຍາຍພະນະຄອນໄປທາງທິດຕາເວັນອອກສຽງເໜືອ ພະອົງໂປດເກົ້າໃຫ້ຕັດຖະໜົນສາມເສນ, ຖະໜົນລາຊະດຳເນິນໃນ, ຖະໜົນລາຊະດຳເນິນນອກແລະໂປດໃຫ້ລື້ພະທີ່ນັ່ງມັນທາດລັດຕະນະໂລດທີ່ເກາະສີຊັງ ຈັງຫວັດຊົນບຸລີ ມາສ້າງທີ່ວັງສວນດຸສິດແລະພະລາຊະທານນາມວ່າ "ພະທີ່ນັ່ງວິມານເມກ" ໂດຍໂປດເກົ້າໃຫ້ສົມເດັດພະເຈົ້າບໍລົມວົງເທີ ເຈົ້າຟ້າກົມພະຍານະລິດສະລານຸວັດຕິວົງ ຊົງກຳກັບການອອກແບບແລະຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າໃຫ້ມີການສະເຫຼີມພະທີ່ນັ່ງວິມານເມກເມື່ອວັນທີ່ 27 ມີນາ ຄ.ສ. 1902 ພ້ອມກັນນີ້ ພະອົງຍັງໂປດເກົ້າໃຫ້ສ້າງເຮືອນໄທໝູ່ໜຶ່ງ ພະລາຊະທານນາມວ່າ "ເຮືອນຕົ້ນ" ເພື່ອໃຊ້ເປັນທີ່ສະເດັດໃຫ້ປະຊາຊົນທີ່ພະອົງໄດ້ຊົງຮູ້ຈັກເມື່ອຄັ້ງສະເດັດປະພາດຕົ້ນມາເຝົ້າ
ນອກຈາກສ້າງພະທີ່ນັ່ງຕ່າງ ໆ ຂຶ້ນໃນພະລາຊະວັງສວນດຸສິດແລ້ວ ຍັງໂປດເກົ້າໃຫ້ສ້າງສວນແລະພະຕຳໜັກພະລາຊະທານໃຫ້ເປັນບ່ອນປະທັບຂອງສົມເດັດອັກຄະລະມະເຫສີ, ພະລາຊະເທວີ, ພະອັກຄະຊາຍາ, ພະລາຊະຊາຍາ, ເຈົ້າຈອມ ແລະ ພະທິດາ ຍັງມີສວນອີກຫຼາຍໄດ້ແກ່ ສວນສີ່ລະດູ, ສວນຫົງ, ສວນບົວ, ສວນຝະລັ່ງກັງໄສ, ສວນນົກໄມ້, ສວນມ້າສົນ, ສວນຜັກຊີເຂັ້ມ, ສວນຍີ່ປຸ່ນ, ສວນວິລັນດາ ແລະ ສວນໂປ໊ຍຊຽນ ແລະໂປດເກົ້າໃຫ້ຈັດລະບຽບພະລາຊະວັງດຸສິດເປັນເຂດພະລາຊະຖານຝ່າຍໜ້າ ຝ່າຍໃນ ຢ່າງຖາວອນ
ຕໍ່ມາເມື່ອສະເດັດກັບຈາກປະພາດທະວີບເອີລົບເປັນຄັ້ງທີ 2 ໃນ ຄ.ສ. 1908 ໂປດເກົ້າ ໃຫ້ຂະຫຍາຍເຂດພະລາຊະຖານດ້ານຫຼັງພະລາຊະວັງດຸສິດ ແມ່ນເຂດພະລາຊະອຸທະຍານສ່ວນພະອົງ ພ້ອມທັງເປັນທີ່ປະທັບຖາວອນຂອງພະລາຊະທິດາ ເຈົ້າຈອມມານດາ ທີ່ຢູ່ຂອງເຈົ້າຈອມແລະຂ້າລາຊະບໍລິພານໃນພະອົງ ເມື່ອສະເດັດສະຫວັນຄົດແລ້ວ ພະລາຊະອຸທະຍານນີ້ພະລາຊະທານນາມວ່າ "ສວນສຸນັນທາ" ພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວສະເດັດປະທັບທີ່ພະລາຊະວັງແຫ່ງນີ້ຈົນກະທັ່ງສະເດັດສະຫວັນຄົດທີ່ພະທີ່ນັ່ງອຳພອນສະຖານ ເຊິ່ງເປັນພະທີ່ນັ່ງອົງໜຶ່ງໃນພະລາຊະວັງດຸສິດ
ໃນລັດຊະສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວໂປດເກົ້າ ໃຫ້ຮຽກພະລາຊະວັງສວນດຸສິດວ່າ "ພະລາຊະວັງດຸສິດ" ແລະໂປດໃຫ້ສ້າງສວນຈິດລະດາໃນບໍລິເວນລະຫວ່າງພະລາຊະວັງດຸສິດກັບວັງພະຍາໄທ ເພື່ອເປັນທີ່ສະເດັດປະພາດແລະປະທັບແຮມ ແລະສ້າງພະຕຳໜັກຂຶ້ນຫຼັງໜຶ່ງ ພະລາຊະທານນາມວ່າພະຕຳໜັກຈິດລະດາລະໂຫຖານ ເຊິ່ງໃນລັດຊະສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວໂປດເກົ້າ ໃຫ້ຮວມສວນຈິດລະດາເຂົ້າເປັນໜຶ່ງຂອງພະລາຊະວັງດຸສິດ
ມີຖິ່ນຝັງສາຍແຮ່ ທີ່ ບ້ານຣັຕນະລັງສີ ເມືອງຄັນທະບູລີ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ແຕ່ມາແຜ່ສາຍບື ທີ່ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນຕາບເທົ່າສູ່ມື້ນີ້ເກືອບໄດ້ 5 ທົດສະວັດ...ເກີດວັນອາທິດ ທີ 6 ເດືອນ 9 ປີ 1968
ວິຊາສະເພາະ: ວິຊາການເຕັກນິກການອອກອາກາດ ວິທະຍຸ-ໂທລະພາບ (ລະບົບເລັ່ງລັດ) ທີ່ສະຖາບັນສື່ ແລະ ການຮູບເງົາ ປັກກິ່ງ ສ.ປ ຈີນ
ກ້າວເຂົ້າສູ່ວົງການຂີດຂຽນຕັ້ງແຕ່ຮຽນມັດທະຍົມ..ແຕ່ມາເອົາຈິງເອົາຈັງຕອນຮຽນຊັ້ນ ອຸດົມສຶກສາ ປີ 1984 ບົດກອນບົດທຳອິດໄດ້ຖືກເຜີຍແຜ່ທາງໜ້າໜັງສືພິມ “ວຽງຈັນໃໝ່ “.ສະບັບວັນທີ 6/6/1984 ຈາກນັ້ນຜົນງານທັງກະວີ ແລະ ເລື່ອງສັ້ນກໍ່ມີຕໍ່ເນື່ອງອອກມາເລື້ອງໆໃນໜັງສືພິມແລະວາລະສານ...ດ້ວຍນາມປາກກາ “ ນົກ ອິດສະຫຼະ ” ເຊິ່ງນາມປາກການີ້ໄດ້ມາຈາກຊື່ເພງ “ Free bird ” ຂອງວົງຕົນຕຣີ “ Lynyrd Skynyrd ” ເຊິ່ງເປັນເພງທີ່ມັກຟັງໃນຍາມຊອນບ່າວ...
ເຄີຍເປັນນັກຂ່າວ. ຮອງບັນນາທິການຂ່າວ ໜັງສືພິມວຽງຈັນໃໝ່: ບັນນາທິການບໍລິຫານໜັງສືພິມ ວຽງຈັນ ທຸລະກິດ-ສັງຄົມ, ຫົວໜ້າຝ່າຍບັນນາທິການໂທລະພາບ ລາວສະຕາຣ໌, ບັນນາທິການບໍລິຫານ ວາລະສານ ຈຳປາໂຮ່ຣິເດ(ການບິນລາວ), ຫົວໜ້າບັນນາທິການ ວາລະສານ ເອແມັກ...ຄໍລຳນິດນາມປາກກາ“ ເມໄຣ ສີອໍາພັນ”,“ສໍກ້ານຫ້ຽນ” ແລະ “ຜັກຕົບ”.ໃນໜັງສືພິມ 3 ສະບັບ “ວຽງຈັນໃໝ່” “ປະຊາຊົນ “ ແລະ “ປະເທດລາວ” ມີປື້ມໂຮມເລື່ອງສັ້ນ, ກະວີ ຮ່ວມກັບນັກຂຽນທ່ານອື່ນໆຫຼາຍເຫຼັ້ມ. ປັດຈຸບັນເປັນຫົວໜ້າບັນນາທິການ ສຳນັກພິມ ລາວດວງເດືອນ ເປັນຄໍລຳນິສໃຫ້ກັບວາລະສານ “ນະຄອນຫຼວງ”, “ສາວລາວ”,ໜັງສືພິມ “ວຽງຈັນ ທຸລະກິດ-ສັງຄົມ ” “ປະຊາຊົນ ເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ”, “ວຽງຈັນໃໝ່” ແລະ ເວບໄຊ “ວຽງຈັນທູເດ”
ນີ້ຄື “ນົກເສລີ” ທີ່ຍັງຄົງເສີ່ນບິນໃນນ່ານຟ້າວັນນະກໍາ..ເປັນນັກຝັນທີ່ຢາກເຮັດຢາກສ້າງຫຍັງຕໍ່ຫຍັງ ຮ້ອຍແປດ...ເປັນນັກດື່ມທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍຈິດຕະນາການ ພັນປະການ...ແລະນີ້ຄືເຂົາ “ປັນຍາ ພັນທະພານິດ” ຄົນທີ່ຟ້າສັ່ງໃຫ້ມາ ຂຽນ...ບໍ່ແມ່ນໃຫ້ມາ ເວົ້າ !!! “
ພໍ່ຂຸນຜາເມືອງ ແມ່ນບຸກຄົນທີ່ມີຄວາມສຳຄັນໃນການກໍ່ຕັ້ງອານາຈັກສຸໂຂໄທ ເປັນຜູ້ນຳອົບພະຍົບກອງກຳລັງຈາກບໍລິເວນລຸ່ມນ້ຳຄາຍ ເມືອງຊຽງທອງ ຫຼື ລ້ານຊ້າງ ຫຼວງພະບາງ ນຳກອງກຳລັງມາຕັ້ງເມືອງໃໝ່ລິມລຳນ້ຳພຸງ ຕັ້ງແຕ່ບ້ານໜອງຂີ້ຄວາຍ ມາຈົນຮອດວັດກູ່ແກ້ວ ສະຖາປະນາອານາຈັກຂຶ້ນໃຫ້ເອິ້ນວ່າເມືອງລຸ່ມ ອານາຈັກແຫ່ງນີ້ເດີມຢູ່ໃນເຂດອິດທິພົນຂອງຂອມ
ນອກຈາກນັ້ນຍັງປາກົດຫຼັກຖານໃນນິທານໂບຮານຄະດີຂອງສົມເດັດກົມພະຍາດຳລົງລາຊານຸພາບທີ່ຊົງສັນນິດຖານວ່າ ເຫດຈະເກີດເມືອງຫຼົ່ມເກົ່າ ເຫັນຈະເປັນດ້ວຍພວກລາຊະດອນທີ່ຫຼົບໜີໄພອັນຕະລາຍໃນປະເທດລ້ານຊ້າງ ມາຕັ້ງຊ່ອງມົ່ວສຸມກັນຢູ່ກ່ອນ ແຕ່ເປັນທີ່ດິນດີມີນ້ຳບໍລິບູນເໝາະແກ່ການສ້າງເຮືອນສວນໄຣ່ນາແລະລ້ຽງໂຄກະບື ຈຶງພວກຕາມມາຢູ່ຫຼາຍຂຶ້ນໂດຍລຳດັບຈົນເປັນເມຶອງ ແຕ່ເປັນມາຄັ້ງສຸໂຂໄທ ມີປາກົດໃນຫຼັກສິລາຈາລຶກຂອງພໍ່ຂຸນຮາມຄຳແຫງວ່າ ເມືອງລຸ່ມ ຕໍ່ມາພາຍຫຼັງມາເອິ້ນວ່າ ເມືອງຫຼຸ່ມ ແລະຍັງເປັນອີກທ່ານທີ່ກອບກູ້ແຜ່ນດິນເອົາໄວ້
ພໍ່ຂຸນສີອິນທາທິດ (พ่อขุนศรีอินทราทิตย์) ຫຼືພະນາມເຕັມ ກຳມະຣະເຕງອັນສີອິນທະລະບະດິນທາທິດ (กมรเตงอัญศรีอินทรบดินทราทิตย์) ພະມານເດີມ "ພໍ່ຂຸນບາງກາງຫາວ" (พ่อขุนบางกลางหาว) ແມ່ນປະຖົມກະສັດແຫ່ງລາຊະວົງພະຣ່ວງຕາມປະຫວັດສາດໄທ ຊົງຄອງລາດຕັ້ງແຕ່ ຄ.ສ. 1249 ຮອດປີໃດບໍ່ປາກົດ
ພະນາມທີ່ສອງນັ້ນ ແມ່ນພະນາມທີ່ໃຊ້ກັນທາງລາຊະການ ແມ່ນພະນາມທີ່ເຊື່ອກັນວ່າຊົງໃຊ້ເມື່ອລາຊາພິເສກແລ້ວ ພະນາມ "ສີອິນທາທິດ" ມີບອກຢູ່ໃນສິລາຈາຣຶກ ສ່ວນຄຳນຳໜ້າພະນາມ "ສີອິນທາທິດ" ມີຄຳເອິ້ນແຕກຕ່າງກັນໄປ ຂຸນສີອິນທາທິດບ້າງ ພໍ່ຂຸນສີອິນທາທິດບ້າງ ບາງກາງຫາວສີອິນທາທິດບ້າງ ແລະບ້າງກໍເອິ້ນວ່າພະເຈົ້າຂຸນສີອິນທາທິດ
ພໍ່ຂຸນສີອິນທາທິດເມື່ອຄັ້ງຍັງເປັນພໍ່ຂຸນບາງກາງຫາວໄດ້ຮ່ວມກັບພໍ່ຂຸນຜາເມືອງເຈົ້າເມືອງຣາດແຫ່ງລາຊະວົງສີນາວນຳຖຸມຮວມກຳລັງພົນກັນເຮັດລັດຖະປະຫານ ຂອມສະບາດໂຂນລຳພົງ ໂດຍພໍ່ຂຸນບາງກາງຫາວຕີເມືອງສີສັດຊະນາໄລແລະເມືອງບາງຂົງໄດ້ແລະຍົກທັງສອງເມືອງໃຫ້ພໍ່ຂຸນຜາເມືອງ ສ່ວນພໍ່ຂຸນຜາເມືອງຕີເມືອງສຸໂຂໄທໄດ້ ກໍໄດ້ມອບເມືອງສຸໂຂໄທໃຫ້ພໍ່ຂຸນບາງກາງຫາວ ພ້ອມພະຂັນໄຊສີແລະພະນາມ "ສີອິນທະລະບະດິນທາທິດ" ເຊິ່ງໄດ້ນຳມາໃຊ້ເປັນພະນາມ ພາຍຫຼັງໄດ້ກາຍເປັນ "ສີອິນທາທິດ" ການເຂົ້າມາຄອງສຸໂຂໄທຂອງພະອົງ ສົ່ງຜົນໃຫ້ລາຊະວົງພະຣ່ວງເຂົ້າມາມີອິດທິພົນໃນເຂດພະນະຄອນສຸໂຂໄທເພິ່ມຫຼາຍຂຶ້ນແລະໄດ້ແຜ່ຂະຫຍາຍດິນແດນກວ້າງຂວາງຫຼາຍອອກໄປ ແຕ່ເຂດແດນເມືອງສອນລວງສອງແຄວ ກໍຍັງຄົງເປັນຖານກຳລັງຂອງລາຊະວົງສີນາວນຳຖຸມຢູ່
ໃນກາງລັດຊະສະໄໝ ຊົງມີສົງຄາມກັບຂຸນສາມຊົນເຈົ້າເມືອງສອດ ຊົງຊົນຊ້າງກັບຂຸນສາມຊົນ ແຕ່ຊ້າງຂອງພະອົງ ໄດ້ຕະເຫຼີດໜີດັງຄຳໃນສິລາຈາຣຶກວ່າ "ໜີຍຍ່າຍພ່າຍຈແຈ໋ນ" (ໜີ-ຍໍ-ຍ່າຍ-ພ່າຍ-ຈໍ-ແຈ້ນ) ຂະນະພະໂອລົດພະອົງໜ້ອຍມີພະປີຊາສາມາດໄດ້ຊົນຊ້າງຊະນະຂຸນສາມຊົນ ພາຍຫຼັງຈຶງຊົງສະເຫຼີມພະນາມພະໂອລົດວ່າຮາມຄຳແຫງ
ໃນຍຸກປະຫວັດສາດຊາດນິຍົມ ມີຄະຕິນຶ່ງທີ່ເຊື່ອກັນວ່າ ພະອົງຊົງເປັນຜູ້ນຳຊາວສະຫຍາມຕໍ່ສູ້ກັບອິດທິພົນຂອມໃນສຸວັນນະພູມ ຊົງໄດ້ໄຊຊະນະແລະປະກາດອິສະຫຼະພາບຕັ້ງລາຊະອານາຈັກສຸໂຂໄທຂຶ້ນ ແລະຊົງເປັນປະຖົມກະສັດແຫ່ງລາຊະອານາຈັກໄທ ແຕ່ພາຍຫຼັງຄະຕິດັງກ່າວໄດ້ຮັບການພິສູດແລ້ວວ່າບໍ່ຈິງ ເພາະພະອົງບໍ່ໄດ້ເປັນປະຖົມກະສັດ ອີກທັງຍັງມີພໍ່ຂຸນສີນາວນຳຖຸມຄອງສຸໂຂໄທຢູ່ກ່ອນແລ້ວ
ประเสริฐ ณ นคร. "พ่อขุนศรีอินทราทิตย์" สารานุกรมไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน. เล่ม 26. หน้า 16861-16864 พ.ศ. 2549
ເຈົ້າຟ້າພະກົມມະຂຸນສຸເຣນທອນພິທັກ ຫຼື ເຈົ້າພະກົມມະຂຸນສຸເຣນທອນພິທັກ ມີພະນາມເດີມວ່າ "ເຈົ້າຟ້ານະເຣນທອນ" () ແມ່ນພະລາຊະໂອລົດພະອົງໃຫຍ່ໃນສົມເດັດພະສັນເພັດທີ່ 9 ປະສູດແຕ່ສົມເດັດພະອັກຄະລະມະເຫສີ ມີພະອະນຸຊາ 2 ພະອົງຄື ເຈົ້າຟ້າອະໄພ ແລະເຈົ້າຟ້າປໍຣເມດ
ກ່ອນສົມເດັດພະສັນເພັດທີ່ 9 ຈະສະເດັດສະຫວັນຄົດນັ້ນ ພະອົງໄດ້ສະແດງພະລາຊະປະສົງທີ່ຈະໃຫ້ພະລາຊະໂອລົດຂອງພະອົງສືບຕໍ່ລາຊະສົມບັດແຫ່ງກຸງສີອະຍຸທະຍາ ທັງໆ ທີ່ໃນຂະນະນັ້ນເຈົ້າຟ້າພອນ ພະອະນຸຊາໃນພະອົງຊົງດຳລົງຕຳແໜ່ງທີ່ກົມພະລາຊະວັງບໍວອນສະຖານມົງຄົນຢູ່ ໃນຂັ້ນທຳອິດນັ້ນສົມເດັດພະສັນເພັດທີ່ 9 ມີພະລາຊະປະສົງທີ່ຈະໃຫ້ເຈົ້າຟ້ານະເຣນທອນສະເດັດຂຶ້ນຄອງລາດແຕ່ພະອົງບໍ່ຊົງເຫັນດ້ວຍເນື່ອງຈາກພະມະຫາອຸປະຫຼາດກໍຍັງຄົງມີພະຊົນຢູ່ ພະອົງຈຶງຊົງອອກບວດ ດັງນັ້ນ ພະອົງຈຶງຍົກລາຊະສົມບັດໃຫ້ເຈົ້າຟ້າອະໄພສືບລາຊະສັນຕະຕິວົງຕໍ່
ເຫດການໃນຄັ້ງນີ້ສ້າງຄວາມບໍ່ພໍໃຈໃຫ້ກັບກົມພະລາຊະວັງບໍວອນເປັນຢ່າງຫຼາຍ ເຊິ່ງນຳໄປສູ່ການເກີດສຶກກາງເມືອງລະຫວ່າງວັງໜ້າແລະວັງຫຼວງຂຶ້ນ ໂດຍກົມພະລາຊະວັງບໍວອນເປັນຝ່າຍຊະນະແລະສະເດັດຄອງລາຊະສົມບັດຊົງພະນາມວ່າ ສົມເດັດພະບໍລົມລາຊາທີ່ 3 ຫຼືພະເຈົ້າຢູ່ຫົວບໍຣົມໂກດ ຫຼັງຈາກນັ້ນ ພະອົງມີພະລາຊະດຳລັດໃຫ້ນຳຕົວເຈົ້າຟ້າອະໄພແລະເຈົ້າຟ້າປໍຣະເມດໄປສຳເລັດໂທດດ້ວຍທ່ອນຈັນຕາມໂບຮານລາຊະປະເພນີ
ສ່ວນເຈົ້າຟ້ານະເຣນທອນນັ້ນດຳລົງເພດບັນພະຊິດຕະຫຼອດມາໂດຍພະເຈົ້າຢູ່ຫົວບໍຣົມໂກດຊົງສະຖາປະນາໃຫ້ຊົງກົມທີ່ "ກົມມະຂຸນສຸເຣນທອນພິທັກ" ເຈົ້າພະກົມມະຂຸນສຸເຣນທອນພິທັກຊົງສະໜິດກັບພະອົງເປັນຢ່າງຍິ່ງ ຈົນເຮັດໃຫ້ເຈົ້າຟ້າກົມມະຂຸນເສນາພິທັກ (ເຈົ້າຟ້າທຳມະທິເບດ) ເກີດຄວາມລະແວງແລະລອບທຳຮ້າຍເຈົ້າຟ້າພະກົມມະຂຸນສຸເຣນທອນພິທັກແຕ່ບໍ່ຊົງໄດ້ຮັບບາດເຈັບ ເຫດການໃນຄັ້ງນັ້ນເຮັດໃຫ້ພະເຈົ້າຢູ່ຫົວບໍຣົມໂກດຊົງພະພິໂລດກົມມະຂຸນເສນາພິທັກຫຼາຍແລະມີພະບໍລົມລາຊະໂອງການໃຫ້ຕົວກົມມະຂຸນເສນາພິທັກມາໃຫ້ໄດ້ ແຕ່ໃນລະຫວ່າງກົມມະຂຸນເສນາພິທັກໄດ້ສະເດັດອອກບວດຈຶງຊົງພົ້ນຈາກໄພໃນຄັ້ງນີ້ໄດ້
ເຈົ້າພະກົມມະຂຸນສຸເຣນທອນພິທັກບໍ່ປາກົດໃນພະລາຊະພົງສາວະດານວ່າສິ້ນພະຊົນເມື່ອໃດ ແຕ່ມີຂໍ້ສັນນິຖານວ່ານ່າຈະກ່ອນທີ່ພະເຈົ້າຢູ່ຫົວບໍຣົມໂກດຈະຊົງສະຖາປະນາກົມມະຂຸນເສນາພິທັກຂຶ້ນເປັນກົມພະລາຊະວັງບໍວອນສະຖານມົງຄົນເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1741
ອາລີ ນັກດົນຕີ () ເກີດ 10 ສິງຫາ ຄ.ສ. 1932 ແມ່ນຜູ້ປະກາດຂ່າວ/ຈັດລາຍການວິທະຍຸ-ໂທລະພາບ ພິທີກອນ ນັກສະແດງ ນັກຮ້ອງ ນັກພາກຊາວໄທແລະແມ່ນຜູ້ຈັດລະຄອນຄະນະ "ອາລີວັນ" ຂອງບໍລິສັດໄທໂທລະທັດ(ໄທທີວີຊ່ອງ 4 ບາງຂຸນພົມ) ແລະລະຄອນດັງອີກຈຳນວນຫຼາຍໃນນາມທີວີ ຊ່ອງ 9 ອສມທ. ແມ່ນອະດີດເຈົ້າຂອງຮາງວັນຜູ້ປະກາດຍິງຍອດຍ່ຽມຄົນດຽວຂອງເອເຊຍຈາກສະຖາບັນທີ່ແອສະປາຍ ເມື່ອ ຄ.ສ. 1961 ແລະ ຮາງວັນໂທລະພາບທອງຄຳ"ກຽດຕິຍົດຄົນທີວີ" ຂອງເມືອງໄທ ປະຈຳປີ ຄ.ສ. 2004
ອາລີ ນັກດົນຕີ ເກີດເມື່ອວັນທີ 10 ສິງຫາ ຄ.ສ. 1932 ທີ່ສະໝຸດສົງຄາມ ປະເທດສະຫຍາມ ບິດາເປັນຫົວໜ້າວົງດົນຕີທີ່ມີຊື່ສຽງໃນຍ່ານນັ້ນ ໄດ້ຮັບພະລາຊະທານນາມສະກຸນ "ນັກດົນຕີ" ຈາກກົມມະຫຼວງຊຸມພອນເຂດອຸດົມສັກ ຈົບການສຶກສາຈາກໂຮງຮຽນເຂມະສິຣິອະນຸສອນ ແລ້ວເຂົ້າໂຮງຮຽນການເຮືອນວິສຸດທິຄາມ ກ່ອນສະມັກເຮັດງານໂທລະພາບໄທທີວີຊ່ອງ 4 ບາງຂຸນພົມ
ໂທລະພາບ.
ຝຶກຮຳກັບທ່ານຜູ້ຍິງແຜ້ວ ສະໜິດວົງ ເສນີເພື່ອຮັບບົດໃນລະຄອນພັນທາງແລະຍັງເປັນນາງເອກຫຼາກຫຼາຍແນວ ຕັ້ງແຕ່ ຄ.ສ. 1956 ເປັນຕົ້ນມາ ເຊັ່ນ ງິ້ວໄທ ສາມກົ໊ກ ຕອນ"ຕັ໋ງໂຕ໊ະຫຼົງກົນຕຽວສ້ຽນ",ກາກີ,ນຸດສະລາ,ນິດ, ສອນອະນົງ, ນັນທາເທວີ ພະເອກລຸ້ນທຳອິດທີ່ສະແດງຄູ່ກັນໄດ້ແກ່ ມ.ລ.ວ.ຖະໜັດສີ ສະຫວັດດິວັດ,ລາຄົບ ໂພທິເວດ,ໂຊດ ສະໂມສອນ,ປະກອບ ໄຊພິພັດ,ສະອາດ ປ່ຽມພົງສານ,ອາຄົມ ມົກກະລານົນ,ອາດຸນ ອາດຸນຍະລັດ ແລະອະດີດດາລາລະຄອນເວທີ ສະຫຼອງ ສິມະສະຖຽນ
ຄຸ້ມຜາຄຳ, ສະຫວັນບ່ຽງ, ໃຄກຳໜົດ, ແມ່ມ່າຍ (ສ້າງໃໝ່), ຫຼານສາວຄຸນຍິງ (ສ້າງໃໝ່), ກຸຫຼາບໄຣ້ໜາມ, ສາມອະນົງ, ຫຼົງ, ຊະລາໄລ, ສາວແກ່, ອີສາ (ສ້າງໃໝ່), ປະທີບອະທິດຖານ, ຂະມິ້ນກັບປູນ ຯລຯ
ໄດ້ລົງບັນຊີໂດຍ ບໍລິສັດ ປານາມາທີ່ໃຫ້ບໍລິການທາງກົດໝາຍ ຊື່ ບໍລິສັດ Mossack Fonseca, ລວມທັງໄດ້ລະບຸຕົວຜູ້ຖືຫຸ້ນ ແລະຜູ້ຊີ້ນຳຂອງບໍລິສັດ.
ເອກະສານລະບຸຕົວຜູ້ນຳປະເທດໃນປະຈຸບັນຈາກຫ້າປະເທດຄື – Argentina, Iceland, Saudi Arabia, Ukraine,ແລະ the United Arab Emirates – ກໍຄືເຈົ້າໜ້າທີ່ລັດ, ພີ່ນ້ອງໃກຊິດ,ແລະຜູ້ທີ່ມີຄວາມສຳພັນອັນໃກ້ຊິດກັບຜູ້ນຳລັດຖະບານຂອງສີ່ສິບກວ່າປະເທດ,ລວມເຖິງ Brazil, China, Peru, France, India, Malaysia, Mexico, Pakistan, Romania, Russia, South Africa, Spain, Syria, ແລະ the United Kingdom.
ຮູບເງົາລາວ ຄືຮູບເງົາພາສາລາວ ໂດຍໃນຍຸກທຳອິດປະມານປີ ຄ.ສ. 1950 ເປັນຕົ້ນມາຮູບເງົາລາວສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນໜັງສາລະຄະດີທີ່ເຮັດຂຶ້ນເພື່ອໂນ້ມນ້າວປະຊາຊົນໃຫ້ຮັກຊາດ ພາຍໃຕ້ການອຳນວຍການສ້າງຂອງລັດຖະບານແລະກຸ່ມແນວລາວຮັກຊາດ (Lao Patriotic Front) ອາທິເຊັ່ນຮູບເງົາເລື່ອງ Gathering in the Zone of Two Province ຖືເປັນຮູບເງົາທີ່ເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດ ບໍ່ປາກົດປີທີ່ສ້າງ ສ້າງໂດຍຄົນເຮັດ ຮູບເງົາຫວຽດນາມ 20 ປີແຫ່ງການປະຕິວັດ (1965) ໄຊຊະນະລະດູແລ້ງແລະແດນອິດສະຫຼະ (1970)
ຕໍ່ມາລັດຖະບານລາວເລິ່ມເຮັດໜັງບ້າງ ເຊັ່ນ ເພື່ອນຮັກ ເພື່ອນແຄ້ນ ແລະ ແຜ່ນດິນຂອງເຮົາ (ທັ້ງ 2 ເລື່ອງບໍ່ປາກົດປີທີ່ສາຍ) ມີການເຜີຍແຜ່ດ້ວຍວິທີເລ່ສາຍຕາມຊານເມືອງເພື່ອໃຫ້ເຂົ້າເຖິງຄົນໝູ່ຫຼາຍ
ຫຼັງປີ ຄ.ສ. 1975 ຫຼັງການປລົດປ່ອຍປະເທດ ວົງການໜັງລາວເຂົ້າສູ່ສະພາວະຊົບເຊົາ ແຕ່ຢ່າງໃດກໍຕາມກະຊວງວັດທະນະທຳໄດ້ຕັ້ງສູນສຳເນົາຟີມຂຶ້ນເພື່ອຮັກສາຟີມໜັງແລະຜະລິດສາລະຄະດີເຜີຍແຜ່ທາງໂທລະພາບໃນວາລະສຳຄັນຕ່າງ ໆ ຫຼາຍກວ່າການປຸກລະດົມດັງແຕ່ກ່ອນ ເຊັ່ນ ບັນທຶກການປະຊຸມນານາຊາດ ບັນທິກເຫດການນ້ຳທ່ວມ ບັນທຶກການສ້າງເມືອງໃໝ່ ເປັນຕົ້ນ
ຕໍ່ມາປີ 1983 ລັດຖະບານລາວແລະຫວຽດນາມຮ່ວມກັນສ້າງຮູບເງົາຮູບເງົາເລົ່າເລື່ອງເລື່ອງທຳອິດ ຄື ສຽງປືນຈາກທຸ່ງໄຫ່ ກຳກັບໂດຍ ສົມຈິດ ພົນເສນາ ແລະພັນ ກີ ນຳ ຜູ້ກຳກັບຊາວຫວຽດນາມແມ່ນຮູບເງົາທີ່ມີເນື້ອຫາກ່ຽວກັບກອງກຳລັງທະຫານຍຸກຄອມມິວນີສຕ໌ ແຕ່ໄດ້ຜົນລັບທີ່ບໍ່ດີນັກ ຕໍ່ມາລັດຖະບານລາວສ້າງໜັງເລື່ອງ ບົວແດງ ໃນປີ 1988 ແມ່ນເລື່ອງລາວລັນທົດຂອງຄອບຄົວທີ່ຖືກພາກຈາກກັນໂດຍສົງຄາມກາງເມືອງ ແມ່ນເລື່ອງທີ່ມີສາກຫຼັງຢູ່ ໃນປີ 1972 ຮູບເງົາເລື່ອງປະສົບຄວາມສຳເລັດດີ ແລະໜັງຈາກທຸນຫວຽດນາມເລື່ອງຂົວພະຍາຊ້າງ
ໃນປີ ຄ.ສ. 2008 ກັບຮູບເງົາລາວເລື່ອງສະບາຍຫຼວງພະບາງ ນຳສະແດງໂດຍ ອານັນດາ ເອເວີລິ່ງແຮມແລະຄຳລີ່ ພິລາວົງ
อ้างอิง.
[http://sabaideemovie.com/about.html Production note ສະບາຍດີ ວຽງຈັນ] sabaideemovie.com
ຮູບເງົາໄທ ມີປະຫວັດຄວາມເປັນມາທີ່ຍາວນານ ຮູບເງົາໄທເລື່ອງທຳອິດຖ່າຍທຳໃນເມືອງໄທຄືເລື່ອງ ນາງສາວສຸວັນ ຜູ້ສ້າງ ຄື ບໍລິສັດຮູບເງົາ ຍູນິເວີຊັລ ຮູບເງົາເລື່ອງນີ້ໃຊ້ຜູ້ສະແດງທັງງໝົດເປັນຄົນໄທ ຄ.ສ. 1927 ຮູບເງົາເລື່ອງ ໂຊກສອງຊັ້ນ ເປັນຮູບເງົາຂະໜາດ 35 ມິລລິແມັດ ຂາວດຳ ບໍ່ມີສຽງ ໄດ້ຮັບການຍອມຮັບໃຫ້ເປັນຮູບເງົາປະເພກເລື່ອງສະແດງເພື່ອການຄ້າເລື່ອງທຳອິດທີ່ສ້າງໂດຍຄົນໄທ
ໃນຊ່ວງຫຼັງ ພ.ສ. 2490 ຖືເປັນຍຸກເຟື່ອງຟູຂອງຮູບເງົາໄທ ສະຕູດິໂອ ຖ່າຍທຳແລະຮູບເງົາມີຈຳນວນຫຼາຍຕື່ມຫຼາຍຂຶ້ນ ຫຼັງຈາກນັ້ນປະເທດໄທເຂົ້າສູ່ສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ 2 ຖືເປັນຊ່ວງຊົບເຊົາຂອງຮູບເງົາໄທ ເມື່ອສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ 2 ຍຸດຕິລົງ ກິດຈະການຮູບເງົາໃນປະເທດໄທຄ່ອຍໆ ຟື້ນຄືນກັບມາ ໄດ້ປ່ຽນໄປສ້າງຮູບເງົາຂະໜາດ 16 ມິລລິແມັດແທນ ແລະເມື່ອບ້ານເມືອງເຂົ້າສູ່ສະພາວະຄັບຂັນ ຮູບເງົາໄທຫຼາຍເລື່ອງໄດ້ສະແດງບົດບາດຂອງຕົນໃນຖານະກະຈົກສະທ້ອນບັນຫາການເມືອງ ແລະສັງຄົມ ໃນຊ່ວງໄລຍະເວລາລະຫວ່າງປີ ພ.ສ. 2516-2529 ຕໍ່ມາຮູບເງົາໄທໃນຊ່ວງປີ ພ.ສ. 2530-2539 ໂດຍໃນຕອນຕົ້ນທົດສະວັດວັຍລຸ້ນເປັນກຸ່ມເປົ້າໝາຍໃໝ່ ນອກຈາກຮູບເງົາປະເພດວັຍລຸ້ນແລ້ວ ໜັງຜີແລະໜັງບູ້ ຮວມໜັງໂປ້ ແລະໜັງເກຣດບີກໍມີການຜະລິດມາຫຼາຍຂຶ້ນ
ປັດຈຸບັນປະເທດໄທມີຮູບເງົາທີ່ມຸ່ງສູ່ຕະຫຼາດໂລກ ເຊັ່ນ ຮູບເງົາເລື່ອງຕົ້ມຍຳກຸ້ງ ທີ່ສາມາດຂຶ້ນໄປຢູ່ເທິງຕາລາງບັອກອອຟຟິສໃນປະເທດສະຫະລັດອາເມລິກາ ແລະຍັງມີຮູບເງົາໄທຫຼາຍເລື່ອງທີ່ເປັນທີ່ຍອມຮັບໃນເທດສະການຮູບເງົາ ຫຼ້າສຸດຮູບເງົາເລື່ອງລຸງບຸນມີລະລຶກຊາດກຳກັບໂດຍອະພິຊາດພົງ ວີລະເສດຖະກຸນໄດ້ຮັບລາງວັນປາມທອງຄຳຈາກງານເທດສະການຮູບເງົາເມືອງຄານຄັ້ງທີ 63 ນັບເປັນຮູບເງົາຈາກພູມິພາກອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ເລື່ອງທຳອິດໄດ້ຮັບລາງວັນນີ້
ມາກາຣົງ (ແມ່ນເຂົ້າໜົມຫວານທີ່ໄດ້ຈາກການຜະສົມມາແຣງກັບໄຂ່ຂາວ, ນ້ຳຕານໄອຊິ້ງ, ນ້ຳຕານຊາຍຂາວ, ຜົງຖົ່ວອາມັງຫຼືຖົ່ວອາມັງປົ່ນ ແລະສີຜະສົມອາຫານ ມາກາຣົງຮູບຮ່າງເໝືອນແຊນວິດ ແມ່ນເຂົ້າຈີ່ສອງຊິ້ນປະກົບກັນ ມີສອດໄສ້ກົງກາງ ສ່ວນມັກຈະເປັນການັດ, ບັດເຕີຄີມ (ຄີມເນີຍທີ່ໃຊ້ແຕ່ງໜ້າເຄ້ກ) ຫຼືແຍມ ຄຳວ່າ ມາກາຣົງ ແຜງມາຈາກຄຳໃນພາສາອິຕາລີວ່າ, ຫຼື, ມາແຣງແບບອິຕາລີ
ມາກາຣົງ ມີລັກສະນະຄ້າຍຄຸກກີ້ ລັກສະນະເດັ່ນຂອງມາກາຣົງຄື ຜິວດ້ານບົນຂອງເຂົ້າໜົມຈະຮຽບ ຂອບຮອບໆ ແມ່ນຮອຍຫຍັກ (ມັກຈະເອິ້ນວ່າ "ຂາ" ຫຼື "ຕີນ") ແລະມີຖານຮຽບແບນ ເຂົ້າໜົມຈະນຸ້ມຊຸ້ມເລັກໜ້ອຍແລະລະລາຍໃນປາກ ມາກາຣົງມີຫຼາກຫຼາຍລົດຊາດ ຕັ້ງແຕ່ລົດດັ້ງເດີມ (ຣາສປ໌ເບີລີ, ຊັອກໂກແລັດ) ໄປຈົນຮອດລົດໃໝ່ໆ (ຟົວກາ,ຊາຂຽວ)
ຄົນສ່ວນໃຫຍ່ມັກຈະສັບສົນກັບມາກາຣົງກັບແມຄາຣູນ ຈຶງມີການໃຊ້ຊື່ພາສາຝະລັ່ງມາແທນພາສາອັງກິດເພື່ອໃຫ້ເບິ່ງຕ່າງກັນ ແຕ່ກໍຍິ່ງເຮັດໃຫ້ຊື່ກັນຜິດຫຼາຍຂຶ້ນ ບາງຕຳລາອາຫານແຍກຊື່ ແມຄາຣູນ ໄວ້ໃຊ້ກັບມາກາຣົງທີ່ບໍ່ແມ່ນແບບຂອງຝະລັ່ງ ແຕ່ຫຼາຍໆ ຄົນມີຄວາມເຫັນວ່າເຂົ້າໜົມທັງສອງຢ່າງນີ້ມີຄວາມຄືກັນ ເຊິ່ງຄວາມຈິງແລ້ວ ແມຄາຣູນ ແມ່ນຄຳພາສາອັງກິດທີ່ແປມາຈາກຄຳວ່າ ມາກາຣົງ ໃນພາສາຝະລັ່ງ ເພາະສະນັ້ນທັງສອງຊື່ນີ້ມີຄວາມໝາຍເອິ້ນເຂົ້າໜົມແບບດຽວກັນ ທັງນີ້ການໃຊ້ແຕ່ລະຊື່ກໍອາດຂຶ້ນຢູ່ກັບການຕີຄວາມຂອງແຕ່ລະບຸກຄົນ ເຄີຍມີສາດສະດາຈານພາກວິຊາວັດທະນະທຳອາຫານທີ່ສະແຕນຟອດ ແດນ ຈູຣາຟສະກີ້ ຊີ້ແຈງວ່າ 'ມາກາຣົງ' (ຣວມເຖິງ "ມາກາຣົງປາຣີສ" ຫຼື "ມາກາຣົງເຊີແບ") ຄືຊື່ເອິ້ນທີ່ຖືກຕ້ອງ
a> ປັບປຸງໃໝ່ໂດຍ "L'Épicier" ໃນປີ ຄ.ສ. 1904, ໜ້າ 431
ເຖິງສ່ວນໃຫຍ່ຈະເວົ້າກັນວ່າ ມາກາຣົງເປັນເຂົ້າໜົມສັນຊາດຝະລັ່ງ ກໍຍັງມີຂໍ້ຖົກຖຽງກັນຫຼາຍສາລານຸກົມອາຫານການກິນຊື່ລາຣຸສກັສທໍນໍມິກ () ລະບຸວ່າ ມາກາຣົງນັ້ນມີມາຕັ້ງແຕ່ປີ ຄ.ສ. 791 ໃນຄອນແວນແຫ່ງໜຶ່ງໄກ້ກັບເມືອງກໍເມີລີ ຈັງຫວັດແອັງເດລົວ ບ້າງກໍສືບຄົ້ນປະຫວັດສາດຊາດຝະລັ່ງຍ້ອນກັບໄປເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1533 ສະໄໝທີ່ກາເຕລີນາ ເດ ເມດີຊີ ອະພິເສກສົມລົດກັບພະເຈົ້າອັອງລີທີ່ 2 ແຫ່ງຝະລັ່ງ ນາງໄດ້ນຳເຊຟເຮັດເຂົ້າໜົມຊາວອິຕາລີກັບມາດ້ວຍ ໃນປີ ຄ.ສ. 1972 ຊ່ວງການປະຕິວັດຊາດຝະລັ່ງ ມີແມ່ຊີນິກາຍຄາທໍລິກສອງທ່ານເຊິ່ງຫຼົບໄພໄປຢູ່ທີ່ເມືອງນັອງຊີໄດ້ອົບເຂົ້າໜົມຄຸກກີ້ມາກາຣົງຂາຍເພື່ອຈະນຳເງິນມາຈ່າຍຄ່າບ້ານ ເຮັດໃຫ້ມາກາຣົງເປັນຮູ້ຈັກໂດຍທົ່ວ ມີຄົນຕັ້ງຊື່ໃຫ້ທັງສອງທ່ານວ່າ "ຊິສເຕີມາກາຣົງ" ເຊິ່ງໃນຊ່ວງທຳອິດນັ້ນ ມາກາຣົງເປັນເຂົ້າໜົມເປົ່າໆ ບໍ່ມີລົດຊາດຫຼືໄສ້ອີຫຍັງທີ່ພິເສດ
ຈົນກະທັ່ງໃນຄິດທົດສະວັດ 1830 ເລິ່ມມີການເສີບມາກາຣົງເປັນຄູ່ໆ ພ້ອມກັບແຍມ ເຫຼົ້າ ແລະເຄື່ອງເທດຕ່າງໆ ແຕ່ມາກາຣົງໃນທຸກວັນນີ້ປະກອບໄປດ້ວຍເມີແຣັງອາມັງສອງຊິ້ນປະກົບກັນສອດໄສ້ກົງກາງ ໄສ້ທີ່ວ່ານີ້ອາດຈະເປັນຄີມເນຍທີ່ໃຊ້ແຕ່ງໜ້າເຄ້ກ (ບັດເຕີຄີມ) ແຍມ ຫຼື ການັດ ເຊິ່ງແຕ່ເດີມເອິ້ນວ່າ "ເຊີແບ" ຫຼື "ມາກາຣົງຝະລັ່ງ" ມີການກ່າວອ້າງວ່າ 20 ເຊຟປີແຍ ເດຟົງແຕນແຫ່ງຮ້ານເຂົ້າໜົມຝະລັ່ງລາດູເລ (Ladurée) ເປັນຜູ້ຄິດຄົ້ນສູດນີ້ຂຶ້ນມາ ແຕ່ນັກເຮັດເຂົ້າໜົມອີກຄົນໜຶ່ງຄືໂກດ ເຊີແບ ກໍອ້າງສູດນີ້ເປັນຜົນງານຂອງເຂົາເຊັ່ນກັນ
ຝະລັ່ງ.
ໃນຫຼາຍ ໆ ເມືອງຂອງຝະລັ່ງຕ່າງມີປະຫວັດທີ່ຫຼາກຫຼາຍແລະມີຄວາມເປັນມາຍາວນານຫຼາຍ ຢ່າງເຊັ່ນທີ່ແຄວ້ນລໍແລນມີຄວາມໂດດເດັ່ນຫຼາຍ (ນັອງຊີແລະບູແລ), ພູມິພາກບາສ (ແຊັງ-ຊັອງ-ເດີ-ລຸດ), ແຊັງເຕມີລີຍົງ, ອາມຽງ, ມົງມໍລີຍົງ, ເລີໂດລາ, ໂຊ (Sault), ຊາດ, ກໍເມີລີ, ຊົວເຍີດແລະແຊັງຄົວໃນເບີກັນດີ
ມາກາຣົງດາມຽງ (Macarons d'Amiens) ໃນອາມຽງ ມີຂະໜາດໜ້ອຍ ຮູບຮ່າງກົມແບບມາກາຣົງທົ່ວ ໆ ໄປ ເຮັດມາຈາກອາມັງ ເພສທ໌ (ມະເລັດອາມັງບົດຜະສົມຮວມກັບນ້ຳຕານແລະໄຂ່), ໝາກໄມ້ແລະນ້ຳເຜິ່ງ ເຊິ່ງຄົ້ນພົບຄັ້ງທຳອິດໃນປີ ຄ.ສ. 1855
ສ່ວນໃນເມືອງມົງມໍລີຍົງ ມາກາຣົງເລື່ອງຊື່ຫຼາຍຂະໜາດມີການສ້າງພິພິດທະພັນໂດຍສະເພາະ ຍ້ອນກັບໄປໃນປີ ຄ.ສ. 1920 ທີ່ເມືອງນີ້ມີຮ້ານເບເກລີມາກາຣົງທີ່ເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດຕັ້ງຢູ່ ຊື່ວ່າ ແມຊົງຣານູ-ເມຕີວີເຍ (Maison Rannou-Métivier) ມາກາຣົງຂອງມົງມໍລີຍົງນີ້ເປັນສູດດັ້ງເດີມທີ່ສືບທອດກັນມາກວ່າ 150 ປີແລ້ວ
ໃນເມືອງນັອງຊີທີ່ແຄວ້ນລໍແລນ ມາກາຣົງເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງປະຫວັດສາດເມືອງນີ້ເລີຍທີດຽວ ເປັນທີ່ເລົ່າຂານກັນມາວ່າ ຫົວໜ້າແມ່ຊີທ່ານໜຶ່ງຈາກເມືອງເລີມີມົງ (Remiremont) ຕັ້ງກົດຂຶ້ນມາປົກຄອງແມ່ຊີທັງໝົດ ກົດນີ້ຊື່ວ່າ "ດາມດູແຊັງ-ຊາເຄີມັອງ" (Dames du Saint-Sacrement) ເປັນກົດຫ້າມແມ່ຊີບໍ່ໃຫ້ຮັບປະທານເນື້ອທຸກຊະນິດ ແລະຕ້ອງປະຕິບັດຕາມຢ່າງເຄັ່ງຄັດ ເຊິ່ງມີແມ່ຊີສອງທ່ານ (ຊິສເຕີມາເກີລິດແລະມາລີ-ເອລີຊາແບັດ) ທີ່ເຊື່ອກັນວ່າແມ່ນຜູ້ຄິດຄົ້ນວິທີການເຮັດມາກາຣົງຂຶ້ນມາ ເພື່ອຈະໄດ້ຮັບປະທານອາຫານທີ່ເໝາະສົມແລະເປັນໄປຕາມກົດນັ້ນ ຕໍ່ມາທ່ານທັງສອງເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນໃນຊື່ "ຊິສເຕີມາກາຣົງ" (ເລເຊີມາກາຣົງ) ໃນປີ ຄ.ສ. 1952 ເມືອງນັອງຊີນຳຊື່ຂອງທ່ານມາໃຊ້ຕັ້ງຊື່ຖະໜົນບາງສ່ວນຂອງລູເດີລາອາດ (Rue de la Hache) (ບ່ອນທີ່ພວກທ່ານຄິດຄົ້ນມາກາຣົງຂຶ້ນມາ) ເພື່ອເປັນການໃຫ້ກຽດ
ສະວິດເຊີແລນ.
ໃນສະວິດເຊີແລນ ມີຍີ່ຫໍ້ລຸກເຊີມບົວຣ໌ເກີລີ (Luxemburgerli) ແມ່ນເຂົ້າໜົມຫວານທີ່ຜະສົມຜະສານງານສິລະປະເຂົ້າໜົມຫວານຂອງຮ້ານກົງຟີດຮີດປຶງລີ (Confiserie Sprüngli) ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນເມືອງຊູລິກ ມາກາຣົງຂອງຍີ່ຫໍ້ລຸກເຊີມບົວຣ໌ເກີລີນີ້
ປະກອບໄປດ້ວຍມາແຣງອາມັງສອງແຜ່ນ ສອດໄສ້ບັດເຕີຄີມ ຂະໜາດຊິ້ນມາກາຣົງຈະນ້ອຍກວ່າເບົາກວ່າມາກາຣົງຂອງເຈົ້າອື່ນ ໆ ວ່າກັນວ່າ ສ່ວນຜະສົມເບົາຫຼາຍ ສັມຜັດເໝືອນອາກາດ ລົດຊາດທີ່ມີຈຳໜ່າຍ ໄດ້ແກ່ ວານິນລາ, ຊັອກໂກແລັດ ສະຕັດຊາເຕລລາ (ຊັອກໂກແລັດຊິບ), ຄາລາເມລ, ຖົ່ວເຮເຊລ, ແຊັມເປນ, ເຫຼົ້າອາມາເລັດໂຕ, ເກົາລັດ, ມັອກຄ່າ, ອົບເຊີຍ, ເລມອນ, ໝາກກ້ຽງຈີນ ແລະຣາສເບີລີ ລົດຊາດບາງແບບກໍມີສະເພາະບາງເທດສະການເທົ່ານັ້ນ ມາກາຣົງວາງຂາຍໃນຕູ້ໂຊແຊ່ເຍັນເຊິ່ງຈະຢູ່ໄດ້ດົນປະມານ 3-5 ວັນ
Zurich, Switzerland, Sprüngli confectionery shop display with Luxemburgerli.
ກາຍ ຟອກສ໌ (; 13 ເມສາ ຄ.ສ. 1570 – 31 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1606) ທີ່ຮູ້ຈັກກັນອີກຊື່ນຶ່ງວ່າ ກວີໂດ ຟອກສ໌ () ອັນເປັນຊື່ທີ່ກາຍ ຟອກສ໌ໃຊ້ຂະນະສູ້ຮົບໃຫ້ກັບແອສະປາຍໃນກຸ່ມປະເທດແຜ່ນດິນຕ່ຳ. ກາຍ ຟອກສ໌ເປັນສະມາຊິກກຸ່ມກາໂຕລິກອັງກິດແຂວງຜູ້ວາງແຜນແຜນດິນປືນ (Gunpowder Plot) ທີ່ລົ້ມເຫຼວໃນປີ ຄ.ສ. 1605.
ຟອກສ໌ເກີດແລະໄດ້ຮັບການສຶກສາໃນຢອຣ໌ກ ບິດາຂອງກາຍ ຟອກສ໌ເສຍຊີວິດເມື່ອຟອກສ໌ອາຍຸໄດ້ແປດປີ. ຈາກນັ້ນ ມານດາຂອງກາຍ ຟອກສສົມລົດກັບຜູ້ນັບຖືກາໂຕລິກທີ່ບໍ່ເຂົ້າຮ່ວມກິຈະການຂອງສາສະນະຈັກແຫ່ງອັງກິດ (recusant) ພາຍຫຼັງຟອກສ໌ປ່ຽນມານັບຖືອກາໂຕລິກແລະເດີນທາງໄປແຜ່ນດິນໃຫຍ່ເອີລົບ ທີ່ເຊິ່ງກາຍ ຟອກສ໌ສູ້ຮົບໃນສົງຄາມແປດສິບປີ ໂດຍຢູ່ຝ່າຢແອສະປາຍກາໂຕລິກ ແລະສູ້ຮົບກັບນັກປະຕິຮູບດັດປະໂລຕັດສະຕັງ ກາຍ ຟອກສ໌ເດີນທາງໄປແອສະປາຍເພື່ອສະແຫວງການສະໜັບສະໜຸນກະບົດກາໂຕລິກໃນອັງກິດ ແຕ່ບໍ່ສຳເລັດ ພາຍຫຼັງກາຍ ຟອກສ໌ພົບພໍ້ທໍມັດ ວິນເທີ (Thomas Wintour) ເຊິ່ງເດີນທາງກັບອັງກິດພ້ອມກັບກາຍ ຟອກສ໌ນຳ.
ວິນເທີແນະນຳກາຍ ຟອກສ໌ໃຫ້ຮູ້ຈັກລໍເບີດ ເຄດສະບີ (Robert Catesby) ຜູ້ວາງແຜນລອບປົງພະຊົນພະເຈົ້າເຈມທີ 1 ແລະຟື້ນຟູພະມະຫາກະສັດກາໂຕລິກສູ່ລາຊະບັນລັງ ກຸ່ມຜູ້ວາງແຜນເຊົ່າຫ້ອງໃຕ້ດິນໃຕ້ສະພາຂຸນນາງ ແລະກາຍ ຟອກສ໌ໄດ້ຮັບມອບໝາຍໃຫ້ຮັບຜິດຊອບລະເບີດດິນປືນທີ່ພວກກາຍ ຟອກສ໌ເກັບສະສົມໄວ້ຢູ່ຫັ້ນ. ທາງການຄົ້ນພະລາຊະວັງເວດມິນສະເຕີໃນຊ່ວງເຊົ້າມືດວັນທີ 5 ພະຈິກຫຼັງໄດ້ຮັບການແຈ້ງເຕືອນຈາກຈົດໝາຍນິລະນາມ ແລະພົບກາຍ ຟອກສ໌ພວມເຝົ້າລະເບີດຢູ່ ກາຍ ຟອກສ໌ຖືກສອບສວນແລະທໍລະມານຢູ່ສອງສາມມື້ຈົນຍອມເປິດເຜີຍຂໍ້ມູນໃນທີ່ສຸດ. ກ່ອນການປະຫັດປະຫານຊີວິດໃນວັນທີ 31 ມັງກອນ ກາຍ ຟອກສ໌ໂດດຈາກຕະແລງແກງທີ່ກາຍ ຟອກສ໌ພວມຈະຖືກແຂວນຄໍ ແລະຄໍຫັກ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມທໍລະມານຈາກການຖືກຕັດແລະຄວ້ານອະໄວຍະວະທີ່ນຳມາ.
ຊື່ຂອງກາຍ ຟອກສ໌ກາຍເປັນຄຳພ້ອງກັບແຜນລະເບີດດິນປືນ ມີການສະເຫຼີມສະຫຼອງຄວາມລົ້ມເຫຼວຂອງແຜນດັ່ງກ່າວໃນອັງກິດຕັ້ງແຕ່ວັນທີ 5 ພະຈິກ ຄ.ສ. 1605 ຕາມປະເພນີມີການເຜົາຫຸ່ນຈຳລອງຂອງກາຍ ຟອກສ໌ເທິງກອງໄຟ ເຊິ່ງມັກຮ່ວມດ້ວຍການສະແດງດອກໄມ້ໄຟ.
ຜະລິດໂຊກ ອາຍານະບຸດ (ผลิตโชค อายนบุตร) (ຊື່ຫລິ້ນ: ເປັກ) ເກີດວັນທີ 09/08/1984. ເປັນນັກຮ້ອງ, ພິທີກອນ, ນາຍແບບ ແລະ ນັກພາກສຽງຈາກປະເທດໄທ. ໃນຖານະນັກຮ້ອງ ກໍເປັນນັກຮ້ອງທີ່ໃຊ້ຄວາມຕັ້ງໃຈ ແລະອົດທົນພະຍາຍາມເອົາຊະນະຄຳວິຈານ ຈົນສາມາດເປັນນັກຮ້ອງຊາຍເພງໄທສາກົນທີ່ຄົນໄທມັກຫລາຍທີ່ສຸດເປັນອັນດັບ2 ໂດຍໄດ້ຄະແນນເຖິງ 34.44% ຈາກດຸສິດໂພ. ໄດ້ອັນດັບ4 ຈາກການເປັນດາລາທີ່ມີຄົນຫາຊື່ໃນ ກູ່ເກີ້ນ(Google) ໃນປີ 2017.
ຜະລິດໂຊກ ເກີດໃນວັນທີ 9 ສິງຫາ ປີ 1984. ໄດ້ເຂົ້າສຶກສາລະດັບອານຸບານທີ່ໂຮງຮຽນອານຸບານພິດສະນຸໂລກ ຍັງບໍ່ທັນຈົບອານຸບານ ກໍໄດ້ຍ້າຍໄປທີ່ປະເທດອົດສະຕາລີ ເນື່ອງຈາກພໍ່ຂອງລາວຕ້ອງໄດ້ຍ້າຍໄປເຮັດວຽກທີ່ປະເທດດັ່ງກ່າວ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ ເປັກ ຜະລິດໂຊກ ແລະ ຄອບຄົວໄດ້ໄປອາໄສຢູ່ອົດສະຕາລີເປັນເວລາ 7ປີ. ທີ່ອົດສະຕາລີ ເປັກໄດ້ສຶກສາຊັ້ນອານຸບານແລະປະຖົມທີ່ໂຮງຮຽນ Cabramatta Public School. ຕໍ່ມາໄດ້ຍ້າຍກັບມາຢູ່ທີ່ປະເທດໄທ ແລະໄດ້ເຂົ້າຮຽນລະດັບມັດທະຍົມທີ່ໂຮງຮຽນນານາຊາດເອກກະໄມ, ໂຮງຮຽນກຽມອຸດົມສຶກສານ້ອມກ້າວ, ໂຮງຮຽນນະວະມິທຣາຊິນູທິດກຽມອຸດົມສຶກສານ້ອມກ້າວ ໃນສາຍສອງພາສາ ອັງກິດ-ຝຮັ່ງ ແລະ ໄດ້ຈົບຊັ້ນປະລິນຍາຕີສາຂາດຸລິຍາງສາດສາກົນ ຈາກຄະນະສິນລະປະສາດ ມະຫາວິທະຍາໄລສີນະຄະລິນທະລະວິໂລດ. ປັດຈຸບັນແມ່ນກຳລັງສຶກສາລະດັບປະລິນຍາໂທສາຂາ ການບໍລິຫານທຸລະກິດທ່ອງທ່ຽວແລະການບໍລິການ ທີ່ມະຫາວິທະຍາໄລລັງສິດ. ຊື່ ຜະລິດໂຊກນັ້ນ ໄດ້ມາຈາກຄອບຄົວຂອງເປັກມີທຳນຽມທີ່ປະຕິບັດມາ ກໍຄືສາຍຄອບຄົວທີ່ໃຊ້ນາມສະກຸນ ອາຍະ
ນະບຸດ ຕ້ອງມີຊື່ແທ້ທີ່ຂຶ້ນຕົ້ນດ້ວຍ 'ຜ'. ແລະນາມສະກຸນ ອາຍານະບຸດ ນັ້ນເປັນນາມສະກຸນພະລາດຊະທານຈາກ ລາດສະການທີ6 ອີກດ້ວຍ.
ວຽງງານໃນວົງການບັນເທິງ.
ໃນປິ 2002 ເປັກເຄີຍເປັນສະມາຊິກວົງບອຍແບນຊື່ G-BOYZ ສັງກັດ GMM Grammy ຮ່ວມກັບ ຟີມລັດທະພູມ ແລະ ແບ້ງພິສິດ, ເຊິ່ງມີຜົນງານເພງສອງເພງຄື: "ຍິ້ມໆ" (ยิ้ม ยิ้ม) ແລະ "ບໍ່ຮູ້ຈະເລືອກໃຜ" (ไม่รู้จะเลือกใคร).
ໃນປີ 2005 ເປັກໄດ້ອອກມາເປັນນັກຮ້ອງດ່ຽວ ແລະມີຜົນງານເພງດັງຄືເພງ "ບໍ່ມີໃຜຮູ້" (ไม่มีใครรู้) ໃນອາລະບ້ຳ One Man Story ຊຸດທີ1, ຈາກນັ້ນໃນປີດຽວກັນ ເປັກກໍໄດ້ອອກອາລະບ້ຳດ່ຽວຊຸດທຳອິດຊື່ວ່າ Oneຜະລິດໂຊກ ເຊິ່ງໄດ້ປະສົບຜົນສຳເລັດຫລາຍ ເພາະມີເພງດັງຫລາຍເພງເຊັ່ນ: "ຫລືແຄ່ຂຳຂຳ" (หรือแค่ขำๆ), "ໃຈຫນຶ່ງກໍຮັກ ອີກໃຈກໍເຈັບ" (ใจหนึ่งก็รัก อีกใจก็เจ็บ) ແລະ "ນິທານຫິ່ງຫ້ອຍ" (นิทานหิ่งห้อย). ຫລັງຈາກນັ້ນກໍມີອາລະບ້ຳລວມອີກຄັ້ງ ໃນໂປເຈັກ One Man Story 2 ຊື່ອາລະບ້ຳ Love Passion ເຊິ່ງມີເພງດັງກໍຄືເພງ "ຊູ້ໃນໃຈ" (ชู้ในใจ). ແລະໄດ້ອອກອາລະບ້ຳດ່ຽວຊຸດທີສອງ I’m in Love ໃນໄລຍະຕໍ່ມາ.
ໃນປີ 2008 ໄດ້ອອກອາລະບ້ຳລວມຮ່ວມກັບ ອ໊ອປ ປອງສັກ ແລະ ໄອຊ໌ ສະລັນຍູ ໃນນາມ "ເປັກອ໊ອປໄອຊ໌" ກັບອາລະບ້ຳຊື່ Together ເຊິ່ງມີເພງດັງແມ່ນເພງ "ແຄ່ຄົນໂທຜິດ" (แค่คนโทรผิด) ແລະມີເພງ "ບໍ່ຮັກຢ່າເຮັດໃຫ້ຄິດ" (ไม่รักอย่าทำให้คิด) ເປັນເພງດ່ຽວຂອງຕົນເອງໃນອາລະບ້ຳ. ໃນເດືອນ2 ປີ2010 ເປັກໄດ້ຍ້າຍສັງກັດຈາກ ຈີເອັມເອັມ ແກຮມມີ ມາຢູ່ເອັກແຊັກ.
ໃນປີ 2012 ເປັກໄດ້ຍ້າຍມາຢູ່ຄ້າຍຮັມເບລ້າ(Humbrella) ແລະ ປີ 2016 ໄດ້ຍ້າຍມາຢູ່ ເວີກແກ້ງ (Werk Gang) ແລະອອກຜົນງານເພງຊື່ "ຢາກໃຫ້ແວວຕາຂ້ອຍເປັນຄົນອື່ນ" (อยากให้แววตาฉันเป็นคนอื่น). ໃນໄລຍະທີ່ຜ່ານມານອກຈາກເປັກຈະມີຜົນງານດ້ານສຽງເພງແລ້ວ ເປັກກໍຍັງເຄີຍເປັນພິທີກອນລາຍການ ດິສນີ້ຄຮັບ(Disney Club) ແລະ ເວັກຄຮັບ (Wake Club), ພາກສຽງໃຫ້ແກ່ຫນັງຫລາຍໆເລື່ອງເຊັ່ນ: ເພີຊີ້ ວິສລີ້ ໃນເລື້ອງແຮລີ້ພ໊ອດເຕີ້, ມັມເບີ້ ໃນເລື້ອງ ແຮປປີ້ຟີດ ແລະເປັນ ປີເຕີ້ແພນ ໃນເລື້ອງ ປີເຕີ້ແພນພາກ2.
ມາໃນປີ 2017, ເປັກໄດ້ເປັນແຂກຮັບເຊີນໃນລາຍການ The Mask Singer ຫນ້າກາກນັກຮ້ອງ ຊີຊັນທີຫນຶ່ງ ຂອງເວີກພ້ອຍ (Work Point) ໃນນາມຫນ້າກາກຈິ່ງໂຈ້ ແລະເປັນຜູ້ຊະນະຂອງກຸ່ມ D, ເຊິ່ງການເຂົ້າຮ່ວມລາຍການຄັ້ງນີ້ເຮັດໃຫ້ແຟນຄັບຂອງເປັກເພີ່ມຂຶ້ນຢ່າງຫລວງຫລາຍ ໂດຍແຟນຄັບທີ່ເປັນຜູ້ຍິງຈະມີຊື່ສະເພາະກໍຄື 'ນຸດ' ຖ້າເປັນຈຳນວນຫລາຍແມ່ນ 'ນຸດເຊັສ' ແລະສຳຫລັບແຟນຄັບຜູ້ຊາຍແມ່ນ 'ນຸຊາ'. ຫລັງຈາກນັ້ນເປັກກໍໄດ້ອອກເພງໃຫມ່ກັບຄ້າຍ ໄວທ໌ມິວສິກ (White Music) ຊື່ເພງວ່າ "ໂທດທີ່ເອົາແຕ່ໃຈ" (โทษที่เอาแต่ใจ) ທີ່ປ່ອຍລົງໃນ Youtube ຄັງທຳອິດໃນວັນທີ 10 ກໍລະກົດ ປີ 2017, ເພງ "ນີ້ແຫລະຄວາມຮັກ" (นี่แหละความรัก This is Love) ທີ່ປ່ອຍໃນວັນທີ 16 ທັນວາ ປີ 2017.
ປີ 2018, ເປັກກໍໄດ້ອອກຜົນງານຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ໂດຍມີເພງຊື່ວ່າ "First Lady" ອອກມາໃນວັນທີ 17ເມສາ. ນອກຈາກນັ້ນຍັງມີຄອນເສີດດ່ຽວຂອງຕົນເອງເປັນຄັ້ງທຳອິດໂດຍໃສ່ຊື່ຄອນເສີດວ່າ "PECK PALITCHOKE First Date Concert" ເຊິ່ງຈັດຂຶ້ນໃນວັນທີ 20 ເຖິງ 22 ເດືອນເມສາ ທີ່ສູນການຄ້າສະຫຍາມພາລາກ້ອນ. ມາໃນວັນທີ 25 ມິຖຸນາ ປີ 2018 ເປັກກໍມີເພງໃຫມ່ຊື່ວ່າ "I'm OK".
ແຮ່ ໄພໄຣ (pyrite), ຫຼື ແຮ່ເຫຼັກໄພໄຣ, ຮູ້ກັນໃນອີກຊື່ໜຶ່ງວ່າ ຄຳຄົນໂງ່ (fool's gold), ແມ່ນທາດ ເຫຼັກຊຸນຟິດ ທີ່ມີ ສູດທາງເຄມີ ວ່າ FeS2. ຄວາມມັນເງົາ ແລະ ສີເຫຼືອງເສົ້າຂອງແຮ່ທາດຊະນິດນີ້ ເຮັດໃຫ້ມັນມີລັກສະນະພາຍນອກຄ້າຍຄືກັບຄຳ, ດັ່ງນັ້ນມັນຈຶ່ງມີຊື່ເອີ້ນອີກຊື່ໜຶ່ງວ່າ "ຄຳຄົນໂງ່". ສີຂອງມັນຍັງນຳໄປສູ່ຊື່ເອີ້ນແບບອື່ນໆເຊັ່ນ: "brass", "brazzle" ແລະ "Brazil", ໂດຍໃນເບື້ອງຕົ້ນຖືກໃຊ້ເພື່ອກ່າວເຖິງແຮ່ໄພໄຣທີ່ພົບໃນ ຖ່ານຫີນ.
ແຮ່ໄພໄຣແມ່ນແຮ່ຊຸນຟິດທີ່ພົບໄດ້ໂດຍທົ່ວໄປ. ຄຳວ່າໄພໄຣ (pyrite) ແມ່ນໄດ້ຮັບມາຈາກພາສາເກຣັກ ຄຳວ່າ πυρίτης ("pyritēs"), ເຊິ່ງແປວ່າ "ແຫ່ງໄຟ" ຫຼື "ໃນໄຟ", ເຊິ່ງຄຳເຄົ້າແມ່ນ πύρ ("pyr"), ແປວ່າ "ໄຟ". ໃນສະໄໝໂຣມັນບູຮານ, ຊື່ນີ້ໄດ້ໃຊ້ເອີ້ນຫີນຫຼາຍຊະນິດທີ່ສ້າງໝັດໄຟເມື່ອນຳໄປສຽດສີກັບເຫຼັກ; Pliny the Elder ໄດ້ອະທິບາຍເຖິງລັກສະນະຂອງແຮ່ຊະນິດນີ້ວ່າມີສີຄ້າຍຄືກັບທອງເຫຼືອງ (brassy), ເຊິ່ງເປັນສິ່ງອ້າງອີງເຖິງສິ່ງທີ່ເຮົາເອີ້ນວ່າໄພໄຣ (pyrite) ໃນປັດຈຸບັນ.
ຈົນກະທັງຮອດສະໄໝຂອງ ຈໍຈຽສ ອະກຣິໂກລາ (Georgius Agricola), ຄ.ສ. 1550, ຄຳສັບດັ່ງກ່າວໄດ້ກາຍມາເປັນຊື່ເອີ້ນທົ່ວໄປຂອງແຮ່ຊຸນຟິດທັງໝົດ.
ໂດຍທົ່ວໄປຈະພົບວ່າແຮ່ໄພໄຣມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບທາດຊຸນຟິດ ຫຼື ອົດຊິດອື່ນໆໃນສາຍແຮ່ຄວອດສ໌ (quartz), ຫີນຕະກອນ, ແລະ ຫີນແປ (metamorphic rock), ເຊັ່ນດຽວກັບໃນຊັ້ນຫີນຂອງຖ່ານຫີນ ແລະ ໃນແຮ່ທາດທີ່ເຂົ້າແທນທີ່ກະດູກໃນຟອສຊິວ. ເຖິງວ່າຈະຖືກເອີ້ນວ່າຄຳຂອງຄົນໂງ່, ບາງຄັ້ງກໍພົບວ່າມີແຮ່ຄຳປະລິມານເລັກໜ້ອຍປະສົມຢູ່ໃນແຮ່ໄພໄຣ. ຄຳ ແລະ ອາເຊນິກ ມີການຈັບຕົວກັນເຂົ້າມາແທນທີ່ຢູ່ໃນໂຄງສ້າງຂອງແຮ່ໄພໄຣ. ໃນແຫຼ່ງແຮ່ຄຳທີ່ເກີດໃນຫີນຕະກອນລະດັບຕື້ນ, ແຮ່ໄພໄຣທີ່ມີສ່ວນປະກອບຂອງອາເຊນິກຈະມີຄຳປະສົມຢູ່ໃນປະລິມານສູງເຖິງ 0.37% ຂອງນ້ຳໜັກທັງໝົດ.
ການນຳໃຊ້.
ແຮ່ໄພໄຣເປັນທີ່ນິຍົມໃນໄລຍະສັ້ນໆ ໃນສະຕະວັດທີ 16 ແລະ 17 ເຊິ່ງໃຊ້ເປັນຕົວກຳເນີດການຈູດໄຟ ໃນອາວຸດປືນໃນໄລຍະຕົ້ນ, ເຊິ່ງໃຊ້ເປັນຫົວສັບຂອງປືນ ໂດຍມີກ້ອນແຮ່ໄພໄຣເພື່ອກໍໃຫ້ເກີດປະກາຍໄຟໃນຂະນະທີ່ຍິງປືນ.
ແຮ່ໄພໄຣໄດ້ຖືກນຳໃຊ້ມາຕັ້ງແຕ່ຍຸກໂຣມັນບູຮານເພື່ອຜະລິດ "copperas", ເຊິ່ງກໍຄື ເຫຼັກ (II) ຊຸນຟັດ. ແຮ່ເຫຼັກໄພໄຣຈະຖືກນຳໄປກອງສຸມກັນ ແລະ ປ່ອຍໄວ້ໃຫ້ຖືກກັບອາກາດ (ຕົວຢ່າງໜຶ່ງຂອງຮູບການລະລາຍແຮ່ໃນໄລຍະຕົ້ນ). ຫຼັງຈາກນັ້ນຂອງແຫຼວທີ່ເປັນອາຊິດທີ່ໄຫຼອອກມາຈາກກອງແຮ່ຈະຖືກນຳໄປຕົ້ມລວມກັບເຫຼັກເພື່ອຜະລິດເຫຼັກຊຸນຟັດ. ໃນສະຕະວັດທີ 15, ວິທີການແຍກແຮ່ແບບດັ່ງກ່າວເລີ່ມໄດ້ເຂົ້າມາແທນທີ່ການເຜົາຊຸນເຟີເພື່ອໃຊ້ເປັນແຫຼ່ງກຳເນີດອາຊິດຊຸນຟູຣິກ. ມາຮອດສະຕະວັດທີ 19, ວິທີການດັ່ງກ່າວໄດ້ກາຍເປັນຂະບວນການທີ່ນຳໃຊ້ກັນຢ່າງພົ້ນເດັ່ນ..
ແຮ່ໄພໄຣຍັງຄົງຖືກນຳໃຊ້ໃນທາງການຄ້າສຳລັບການຜະລິດຊຸນເຟີດີອົກຊິດ ເພື່ອໃຊ້ເຂົ້າໃນອຸດສາຫະກຳການຜະລິດເຈ້ຍ ແລະ ໃນການຜະລິດອາຊິດຊຸນຟູຣິກ. ການສະຫຼາຍຄວາມຮ້ອນຂອງແຮ່ໄພໄຣກາຍເປັນ FeS (ເຫຼັກ(II) ຊຸນຟິດ) ແລະ ທາດຊຸນເຟີເລີ່ມຕົ້ນທີ່; ແລະ ທີ່ປະມານ pS2 ແມ່ນມີປະມານ.
ການນຳໃຊ້ແຮ່ໄພໄຣໃນທາງການຄ້າສະໄໝໃໝ່ແມ່ນໃຊ້ເປັນວັດຖຸກາໂຕດ (cathode) ໃນແບັດເຕີຣີລິທຽມແບບສາກໄຟບໍ່ໄດ້ຂອງຍີ່ຫໍ້Energizer.
ແຮ່ໄພໄຣແມ່ນວັດຖຸເຄິ່ງໂຕນຳ (semiconductor material) ທີ່ມີແຖບພະລັງງານຂະໜາດ 0.95 eV.
During the early years of the 20th century, pyrite was used as a mineral detector in radio receivers, and is still used by 'crystal radio' hobbyists. Until the vacuum tube matured, the crystal detector was the most sensitive and dependable detector available – with considerable variation between mineral types and even individual samples within a particular type of mineral. Pyrite detectors occupied a midway point between galena detectors and the more mechanically complicated perikon mineral pairs. Pyrite detectors can be as sensitive as a modern 1N34A germanium diode detector.
Pyrite has been proposed as an abundant, inexpensive material in low cost photovoltaic solar panels. Synthetic iron sulfide was used with copper sulfide to create the photovoltaic material.
Pyrite is used to make marcasite jewelry. Marcasite jewelry, made from small faceted pieces of pyrite, often set in silver, was known since ancient times and was popular in the Victorian era. At the time when the term became common in jewelry making, "marcasite" referred to all iron sulfides including pyrite, and not to the orthorhombic FeS2 mineral marcasite which is lighter in color, brittle and chemically unstable, and thus not suitable for jewelry making. Marcasite jewelry does not actually contain the mineral marcasite.
Formal oxidation states for pyrite, marcasite, and arsenopyrite.
From the perspective of classical inorganic chemistry, which assigns formal oxidation states to each atom, pyrite is probably best described as Fe2+S22−. This formalism recognizes that the sulfur atoms in pyrite occur in pairs with clear S–S bonds. These persulfide units can be viewed as derived from hydrogen disulfide, H2S2. Thus pyrite would be more descriptively called iron persulfide, not iron disulfide. In contrast, molybdenite, MoS2, features isolated sulfide (S2−) centers and the oxidation state of molybdenum is Mo4+. The mineral arsenopyrite has the formula FeAsS. Whereas pyrite has S2 subunits, arsenopyrite has [AsS] units, formally derived from deprotonation of H2AsSH. Analysis of classical oxidation states would recommend the description of arsenopyrite as Fe3+[AsS]3−.
Crystallography.
Iron-pyrite FeS2 represents the prototype compound of the crystallographic pyrite structure. The structure is simple cubic and was among the first crystal structures solved by X-ray diffraction. It belongs to the crystallographic space group "Pa" and is denoted by the Strukturbericht notation C2. Under thermodynamic standard conditions the lattice constant formula_1 of stoichiometric iron pyrite FeS2 amounts to. The unit cell is composed of a Fe face-centered cubic sublattice into which the S ions are embedded. The pyrite structure is also used by other compounds "MX"2 of transition metals "M" and chalcogens "X" = O, S, Se and Te. Also certain dipnictides with "X" standing for P, As and Sb etc. are known to adopt the pyrite structure.
In the first bonding sphere, the Fe atoms are surrounded by six S nearest neighbours, in a distorted octahedral arrangement. The material is a diamagnetic semiconductor and the Fe ions should be considered to be in a "low spin" divalent state (as shown by Mössbauer spectroscopy as well as XPS), rather than a tetravalent state as the stoichiometry would suggest.
The positions of "X" ions in the pyrite structure may be derived from the fluorite structure, starting from a hypothetical Fe2+(S−)2 structure. Whereas F− ions in CaF2 occupy the centre positions of the eight subcubes of the cubic unit cell (¼ ¼ ¼) etc., the S− ions in FeS2 are shifted from these high symmetry positions along <111> axes to reside on ("uuu") and symmetry-equivalent positions. Here, the parameter "u" should be regarded as a free atomic parameter that takes different values in different pyrite-structure compounds (iron pyrite FeS2: "u"(S) = 0.385). The shift from fluorite "u" = 0.25 to pyrite "u" = 0.385 is rather large and creates a S-S distance that is clearly a binding one. This is not surprising as in contrast to F− an ion S− is not a closed shell species. It is isoelectronic with a chlorine "atom", also undergoing pairing to form Cl2 molecules. Both low spin Fe2+ and the disulfide S22− moeties are closed shell entities, explaining the diamagnetic and semiconducting properties.
The S atoms have bonds with three Fe and one other S atom. The site symmetry at Fe and S positions is accounted for by point symmetry groups "C"3"i" and "C"3, respectively. The missing center of inversion at S lattice sites has important consequences for the crystallographic and physical properties of iron pyrite. These consequences derive from the crystal electric field active at the sulfur lattice site, which causes a polarisation of S ions in the pyrite lattice. The polarisation can be calculated on the basis of higher-order Madelung constants and has to be included in the calculation of the lattice energy by using a generalised Born–Haber cycle. This reflects the fact that the covalent bond in the sulfur pair is inadequately accounted for by a strictly ionic treatment.
Arsenopyrite has a related structure with heteroatomic As-S pairs rather than homoatomic ones. Marcasite also possesses homoatomic anion pairs, but the arrangement of the metal and diatomic anions is different from that of pyrite. Despite its name a chalcopyrite does not contain dianion pairs, but single S2− sulfide anions.
Crystal habit.
Pyrite usually forms cuboid crystals, sometimes forming in close association to form raspberry-like framboids. However, under certain circumstances, it can form anastamozing filaments or T-shaped crystals.
Pyrite can also form dodecahedral quasicrystals and this suggests an explanation for the artificial geometrical models found in Europe as early as the 5th century BC.
Varieties.
Cattierite (CoS2) and vaesite (NiS2) are similar in their structure and belong also to the pyrite group.
Bravoite is a nickel-cobalt bearing variety of pyrite, with > 50% substitution of Ni2+ for Fe2+ within pyrite. Bravoite is not a formally recognised mineral, and is named after Peruvian scientist Jose J. Bravo (1874–1928).
Distinguishing similar minerals.
It is distinguishable from native gold by its hardness, brittleness and crystal form. Natural gold tends to be anhedral (irregularly shaped), whereas pyrite comes as either cubes or multifaceted crystals. Chalcopyrite is brighter yellow with a greenish hue when wet and is softer (3.5–4 on Mohs' scale). Arsenopyrite is silver white and does not become more yellow when wet.
Hazards.
Iron pyrite is unstable in the natural environment: in nature it is always being created or being destroyed. Iron pyrite exposed to air and water decomposes into iron oxides and sulfate. This process is hastened by the action of "Acidithiobacillus" bacteria which oxidize the pyrite to produce ferrous iron and sulfate. These reactions occur more rapidly when the pyrite is in fine crystals and dust, which is the form it takes in most mining operations.
Acid drainage.
Sulfate released from decomposing pyrite combines with water, producing sulfuric acid, leading to acid rock drainage. An example of acid rock drainage caused by pyrite is the 2015 Gold King Mine waste water spill.
Dust explosions.
Pyrite oxidation is sufficiently exothermic that underground coal mines in high-sulfur coal seams have occasionally had serious problems with spontaneous combustion in the mined-out areas of the mine. The solution is to hermetically seal the mined-out areas to exclude oxygen.
In modern coal mines, limestone dust is sprayed onto the exposed coal surfaces to reduce the hazard of dust explosions. This has the secondary benefit of neutralizing the acid released by pyrite oxidation and therefore slowing the oxidation cycle described above, thus reducing the likelihood of spontaneous combustion. In the long term, however, oxidation continues, and the hydrated sulfates formed may exert crystallization pressure that can expand cracks in the rock and lead eventually to roof fall.
Weakened building materials.
Building stone containing pyrite tends to stain brown as the pyrite oxidizes. This problem appears to be significantly worse if any marcasite is present. The presence of pyrite in the aggregate used to make concrete can lead to severe deterioration as the pyrite oxidizes. In early 2009, problems with Chinese drywall imported into the United States after Hurricane Katrina were attributed to oxidation of pyrite. In the United States, in Canada, and more recently in Ireland, where it was used as underfloor infill, pyrite contamination has caused major structural damage. Modern tests for aggregate materials certify such materials as free of pyrite.
Pyritised fossils.
Pyrite and marcasite commonly occur as replacement pseudomorphs after fossils in black shale and other sedimentary rocks formed under reducing environmental conditions.
However, "pyrite dollars" or "pyrite suns" which have an appearance similar to sand dollars are pseudofossils and lack the pentagonal symmetry of the animal.
ແມ່ນໜຶ່ງໃນນາດຕະກຳຂອງລາວທີ່ໄດ້ຮັບມາຈາກຮາຊະສຳນັກຂະເມນຫຼືທີ່ແມ່ນລາດຊະສຳນັກກຳປູເຈຍໃນທຸກມື້ນີ້ ແຕ່ມີຄວາມບໍ່ຄືກັນແມ່ນວ່າ ດົນຕີ ການແຕ່ງໂຕຊົງເຄື່ອງ ແລະການເຮັດຫຼາຍຢ່າງບໍ່ຄ້າຍຄືກັນ ຟ້ອນພະລັກພະລາມຂອງລາວແມ່ນມັກມີເສບງັນໃນພະລາດຊະວັງ ຫໍໂຮງ ຜາສາດຮາຊະວັງຂອງເຈົ້າມະຫາຊີວິດ
ເນື້ອເລື່ອງຂອງການສະແດງຟ້ອນນີ້ແມ່ນມີເຄົ້າມາຈາກພື້ນນິທານພຼະລັກພະລາມທີ່ມີການບັນທຶກເປັນໃບລານໄວ້ ເຊິ່ງກໍ່ມີຫຼາຍຜູກແລະຫຼາຍສຳນວນ ພຶ້ນນິທານນີ້ແມ່ນຮັບມາຈາກຂະເມນທີ່ມີຈາກອິນເດຍທີ່ມີຊື່ວ່າ ”ລາມາຍະນະ” ໃນພາສາໄທແລະພາສາຂະເມນແມ່ນຊື່ກົງກັນຄື “ລາມມະກຽດ” ຫຼື ”ລາມມະກຽນ“ ກໍ່ວ່າ ແລະເອິ້ນຊື່ການສະແດງວ່າ “ໂຂນ” ຄືກັນ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ຮູ້ວ່າການສະແດງນີ້ມີຢູ່ຫຼາຍແບບແລະສຳນວນທັ່ວອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ບໍ່ວ່າ ມຽນມາ ມະລາຍູ ອິນໂດເນເຊຍ ສິງກະໂປແລະຊະວາ
ພາສາຂະເໝນ ("ພາສາຂະແມ") ແມ່ນນຶ່ງໃນພາສາຫຼັກຂອງພາສາກຸ່ມອົດສະຕະໂລອາຊີ ແລະໄດ້ຮັບອິດທິພົນມາຈາກພາສາສັນສະກິດ ແລະພາສາປາລີ ພໍສົມຄວນ ເຊິ່ງອິດທິພົນເຫຼົ່ານີ້ ມາຈາກອິດທິພົນຂອງສາສະໜາພຸດ ແລະສາສະໜາຮິນດູ ຕໍ່ວັດທະນະທຳຂອງຊາວຂະເໝນ ໃນຂະນະທີ່ອິດທິພົນອື່ນ ໆ ເຊັ່ນ ຈາກພາສາລາວ ແລະພາສາໄທ. ເປັນໝາກຜົນມາຈາກການຕິດຕໍ່ກັນທາງດ້ານພາສາ ແລະຄວາມໃກ້ຊິດກັນໃນທາງພູມິສາດ.
ພາສາຂະເໝນແປກໄປຈາກພາສາໃນປະເທດອ້ອມແອ້ມ (ພາສາລາວ ພາສາໄທ ແລະພາສາຫວຽດນາມ) ເນື່ອງຈາກບໍ່ມີສຽງວັນນະຍຸດ.
ນີແອນເດີທອນ () ຫຼື ຄົນເນອັງແດກຕານ () ເປັນແອສະແປດທີ່ສູນພັນໄປແລ້ວ ເຄີຍມີຊີວິດເທິງໂລກປະມານ 40,000 ຫາ 28,000 ປີທີ່ແລ້ວ. ຈັດຢູ່ໃນສະກຸນໂຮໂມ (ສະກຸນຄົນ) ໂດຍມີຊື່ທາງວິທະຍາສາດວ່າ "Homo neanderthalensis" ຫຼື "Homo sapiens neanderthalensis". ເປັນແອສະແປດທີ່ໃກ້ຄຽງກັບມະນຸດປັດຈຸບັນ ໂດຍມີດີເອັນເອເໝືອນມະນຸດປັດຈຸບັນປະມານ 99.5%. ຊາກກະດູກນີແອນເດີທອນ ມັກມີເຄື່ອງມືທີ່ເຮັດດ້ວຍກະດູກແລະຫີນ ຢູ່ໃນທະວີບເອີລາຊີ ຕັ້ງແຕ່ເອີລົບຫາອາຊີຕາເວັນຕົກ.
ຄຳວ່າ ນີແອນເດີທອນ ມາຈາກຮ່ອມພູນີແອນເດີ ເຊິ່ງໃນສະຕະວັດທີ 19 ເປັນບ່ອນທີ່ມີຄົນພົບຊາກກະດູກຂອງນີແອນເດີທອນ ຢູ່ທາງທິດຕາເວັນອອກຂອງເມືອງດູດເຊນດອບ ປະເທດເຢຍລະມັນ ເຊິ່ງຫ່າງຈາກເມືອງນີ້ປະມານ 12 ກິໂລແມັດ.
ພັນທຸສາດ () ແມ່ນສາຂານຶ່ງຂອງຊີວະວິທະຍາ. ສຶກສາກ່ຽວກັບແຊນ ການຖ່າຍທອດລັກສະນະທາງພັນທຸກຳ ແລະຄວາມຫຼາກຫຼາຍທາງພັນທຸກຳຂອງສິ່ງມີຊີວິດ.
ພັນທຸສາດວ່າດ້ວຍໂຄງສ້າງທາງໂມເລກຸນແລະໜ້າທີ່ຂອງແຊນ ພຶຕິກຳຂອງແຊນໃນບໍລິບົດຂອງເຊລູນສິ່ງມີຊີວິດ (ເຊັ່ນ ຄວາມເດັ່ນແລະອີພິເຈເນຕິກ) ແບບແຜນຂອງການຖ່າຍທອດລັກສະນະຈາກລຸ້ນສູ່ລຸ້ນ ການຢາຍຂອງແຊນ ຄວາມແຕກຕ່າງທາງພັນທຸກຳແລະການປ່ຽນແປງຂອງພັນທຸກຳໃນປະຊາກອນຂອງສິ່ງມີຊີວິດ (ເຊັ່ນການສຶກສາຫາຄວາມສຳພັນຂອງແຊນຕະຫຼອດທົ່ວທັງເຊໂນມ). ເມື່ອຖືວ່າແຊນເປັນພື້ນຖານຂອງສິ່ງມີຊີວິດທັງໝົດ ພັນທຸສາດຈິ່ງແມ່ນວິຊາທີ່ນຳໄປໃຊ້ໄດ້ກັບສິ່ງມີຊີວິດທຸກຊະນິດ ທັງວີລຸດ ບັກເຕລີ ພືດຜັກ ໂຕສັດ ແລະມະນຸດ (ເວຊະພັນທຸສາດ).
ມີການສັງເກດມາແຕ່ບູຮານແລ້ວວ່າສິ່ງມີຊີວິດມີການຖ່າຍທອດລັກສະນະຈາກລຸ້ນສູ່ລຸ້ນ ເຊິ່ງແມ່ນຄວາມຮູ້ທີ່ມະນຸດໃຊ້ໃນກາປັບປຸງເຊື້ອພັນພືດແລະໂຕສັດດ້ວຍວິທີການຄັດເລືອກພັນ ຢ່າງໃດກໍດີ ຄວາມຮູ້ພັນທຸສາດສະໄໝໃໝ່ທີ່ວ່າດ້ວຍການພະຍາຍາມເຮັດຄວາມເຂົ້າໃຈກະບວນການການຖ່າຍທອດລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ຫາກໍເລີ່ມຕົ້ນໃນຄະລິດຕະສະຕະວັດທີ 19 ໂດຍເກເກີ ເມນເດນ ແມ່ນວ່າລາວບໍ່ສາມາດສຶກສາເຈາະເລິກໄປເຖິງກະບວນການທາງກາຍະພາບຂອງການຖ່າຍທອດລັກສະນະທາງພັນທຸກຳ ແຕ່ກໍຄົ້ນພົບວ່າລັກສະນະທີ່ຖ່າຍທອດນັ້ນແມ່ນມີແບບແຜນຈຳເພາະ ກຳໜົດໄດ້ດ້ວຍໜ່ວຢພັນທຸກຳ ເຊິ່ງຕໍ່ມາຖືກເອີ້ນວ່າ ແຊນ.
ແຊນແມ່ນສ່ວນນຶ່ງຂອງສາຍດີເອັນເອເຊິ່ງເປັນໂມເລກຸນທີ່ປະກອບດ້ວຍນູກະເລໂອຕິດສີ່ຊະນິດເຊື່ອມຕໍ່ກັນເປັນສາຍຍາວ. ລຳດັບນູກະເລໂອຕິດສີ່ຊະນິດນີ້ແມ່ນຂໍ້ມູນທາງພັນທຸກຳທີ່ຖືກເກັບແລະມີການຖ່າຍທອດໃນສິ່ງມີຊີວິດ. ດີເອັນເອຕາມທຳມະຊາດຢູ່ໃນຮູບກຽວຄູ່ ໂດຍນູກະເລໂອຕິດເທິງແຕ່ລະສາຍຈະເປັນຄູ່ສົມເຊິ່ງກັນແລະກັນກັບນູກະເລໂອຕິດເທິງສາຍດີເອັນເອອີກສາຍນຶ່ງ ແຕ່ລະສາຍທຳໜ້າທີ່ເປັນແມ່ແບບໃນການສ້າງສາຍຄູ່ຂຶ້ນມາໄດ້ໃໝ່ ແມ່ນກະບວນການທາງກາຍະພາບທີ່ເຮັດໃຫ້ແຊນສາມາດຈຳລອງໂຕເອງ ແລະຖ່າຍທອດໄປຍັງລຸ້ນລູກໄດ້.
ລຳດັບຂອງນູກະເລໂອຕິດໃນແຊນຈະຖືກແປອອກມາເປັນສາຍຂອງກົດອະມິໂນ ປະກອບກັນເປັນປະໂລເຕອິນ ເຊິ່ງລຳດັບຂອງກົດອະມິໂນທີ່ມາປະກອບກັນເປັນປະໂລເຕອິນນັ້ນແມ່ນຖ່າຍທອດອອກມາຈາກລຳດັບຂອງນູກະເລໂອຕິດເທິງດີເອັນເອ ຄວາມສັມພັນລະຫວ່າງລຳດັບຂອງນູກະເລໂອຕິດແລະລຳດັບຂອງກົດອະມິໂນນີ້ເອີ້ນວ່າລະຫັດພັນທຸກຳ ກົດອະມິໂນແຕ່ລະຊະນິດທີ່ປະກອບຂຶ້ນມາເປັນປະໂລເຕອິນຊ່ອຍກຳໜົດວ່າສາຍໂສ້ຂອງກົດອະມິໂນນັ້ນຈະພັບມ້ວນເກີດເປັນໂຄງສ້າງສາມມິຕິຢ່າງໃດ ໂຄງສ້າງສາມມິຕິນີ້ກຳໜົດໜ້າທີ່ຂອງປະໂລເຕອິນນັ້ນ ໆ ເຊິ່ງປະໂລເຕອິນມີໜ້າທີ່ໃນກະບວນການເກືອບທັງໝົດຂອງເຊລູນສິ່ງມີຊີວິດ. ການປ່ຽນແປງທີ່ເກີດກັບດີເອັນເອໃນແຊນແຊນນຶ່ງ ອາດເຮັດໃຫ້ເກີດການປ່ຽນແປງລຳດັບກົດອະມິໂນໃນປະໂລເຕອິນ ປ່ຽນໂຄງສ້າງປະໂລເຕອິນ ປ່ຽນການເຮັດໜ້າທີ່ຂອງປະໂລເຕອິນ ເຊິ່ງອາດສົ່ງຜົນຕໍ່ເຊລູນແລະສິ່ງມີຊີວິດນັ້ນ ໆ ໄດ້ຫຼາຍ.
ແມ່ນວ່າພັນທຸກຳຂອງສິ່ງມີຊີວິດຈະມີບົດບາດຫຼາຍໃນການກຳໜົດລັກສະນະແລະພຶຕິກຳຂອງສິ່ງມີຊີວິດ ແຕ່ຜົນສຸດທ້າຍແລ້ວໂຕຕົນຂອງສິ່ງມີຊີວິດນຶ່ງ ໆ ແມ່ນຜົນທີ່ໄດ້ຈາກການປະສົມປະສານກັນລະຫວ່າງພັນທຸກຳແລະສິ່ງແວດລ້ອມທີ່ສິ່ງມີຊີວິດນັ້ນ ໆ ປະສົບ ໂຕຢ່າງເຊັ່ນ ຂະໜາດຂອງສິ່ງມີຊີວິດບໍ່ໄດ້ຖືກກຳໜົດໂດຍແຊນພຽງຢ່າງດຽວ ແຕ່ໄດ້ຮັບຜົນຈາກອາຫານແລະສຸຂະພາບຂອງສິ່ງມີຊີວິດນັ້ນ ໆ ດ້ວຍ ເປັນຕົ້ນ.
ຊາລາແມນເດີ້ (, ອັນດັບ: Caudata, Urodela) ເປັນສັດມີກະດູກສັນຫຼັງທີ່ຢູ່ໃນຊັ້ນສັດເຄິ່ງບົກເຄິ່ງນ້ຳ ຈັດຢູ່ໃນອັນດັບ Caudata ແລະ Urodela.
ລັກສະນະ ແລະ ພຶດຕິກຳ.
ສ່ວນໃຫຍ່ມີຂາ 2 ແລະ ມີຫາງ, ລຳຕົວສັ້ນ ແລະ ມີກ້າມເນື້ອລຳຕົວລັກສະນະເປັນຂໍ້ເລັກໜ້ອຍ. ບາງຊະນິດອາໄສຢູ່ໃນນ້ຳ, ມີລຳຕົວຍາວຮຽວ ແລະ ຫຼຸດຂະໜາດຂອງຂາລົງ ເຊັ່ນ: ສະກຸນ "Amphiuma, Siren, Oedipina, Pseudobranchus" ສ່ວນໃຫຍ່ໄດ້ຫຼຸດຈຳນວນຊິ້ນຂອງກະດູກກະໂຫຼກ ແລະ ຕົວເຕັມໄວມີຂະໜາດທີ່ແຕກຕ່າງກັນຫຼາຍຄື ລະຫວ່າງ 3 ຊັງຕີແມັດ ຈົນເກືອບເຖິງ 2 ແມັດ. ຕົວເຕັມໄວມີບາງສ່ວນອາໄສຢູ່ເທິງບົກ ແຕ່ປະສົມພັນໃນນ້ຳ. ແຕ່ບາງຊະນິດກໍອາໄສ ແລະ ປະສົມພັນກັນເທິງບົກ ຫຼື ອາໄສຢູ່ແຕ່ໃນນ້ຳ ແລະ ປະສົມພັນກັນໃນນ້ຳ ຫຼື ອາໄສຢູ່ເທິງຕົ້ນໄມ້.
ຊາລາແມນເດີ້ບໍ່ມີຊ່ອງຫູຊັ້ນກາງ ແລະ ບໍ່ມີແຜ່ນເຈ້ຍແກ້ວຫູ, ໂຄງສ້າງໃຊ້ຮັບຟັງສຽງປະກອບດ້ວຍກະດູກຄໍລິວເມລາ ແລະ ກະດູກໂອເພີຄິວລຳ. ໂຄງສ້າງທັງ 2 ນີ້ອາດເປັນກະດູກອ່ອນ ຫຼື ເປັນກະດູກ ແລະ ເຊື່ອມຕໍ່ກັບຫູຊັ້ນໃນ. ກະດູກຄໍລິເມລາໃຊ້ຮັບຟັງຄື້ນສຽງໃນອາກາດ ສ່ວນກະດູກໂອເພີຄິວລຳທີ່ເຊື່ອມຄໍ່ກັບກະດູກຊູປຣາສຄາພູລາຂອງກະດູກບ່າໄຫຼ່ ແລະ ກ້າມເນື້ອ ໃຊ້ຮັບຟັງຄື້ນສຽງຄວາມຖີ່ຕ່ຳໃນອາກາດ ແລະ ແຮງສະເທືອນເທິງພື້ນດິນ. ແນວໃດກໍຕາມ ຊາລາແມນເດີ້ໃນຫຼາຍຕະກູນກໍບໍ່ມີກະດູກໂອເພີຄິວລຳ ຫຼື ບໍ່ມີກ້າມເນື້ອ.
ມີໂຄງສ້າງທາງຜິວໜັງຄືກັນກັບສັດເຄິ່ງບົກເຄິ່ງນ້ຳອັນດັບອື່ນ ຮວມທັງມີຕ່ອມເມືອກ ແລະ ຕ່ອມພິດໃຊ້ປ້ອງກັນຕົວ. ຕ່ອມເມືອກໃນຫຼາຍຊະນິດເຮັດໜ້າທີ່ສັງເຄາະສານຟີໂຣໂມນເພື່ອໃຊ້ດຶງດູດເພດກົງກັນຂ້າມໃນການກ້ຽວພາລາສີ, ໃນຂະນະທີ່ຕ່ອມເມືອກຂອງບາງຕະກູນ ແລະ ບາງສະກຸນຈະຢູ່ຮວມກັນເປັນກຸ່ມເຊັ່ນ: ຕະກູນ Plethodontidae ແລະ ສະກຸນ "Notophthalmus".
ການສືບພັນມີທັງແບບປະຕິສົນທິພາຍໃນ ແລະ ປະຕິສົນທິພາຍນອກຮ່າງກາຍ. ຕົວອ່ອນມີຮູບຮ່າງຄືໄວລຸ້ນ ແລະ ຕົວເຕັມໄວ ແຕ່ມີເຫງືອກ ແລະ ມີໂຄງສ້າງຂອງຮ່າງກາຍບາງປະການທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບການອາໄສຢູ່ໃນນ້ຳຢູ່ເຊັ່ນ: ມີຄີຫາງ, ມີຊ່ອງເປີດເຫງືອກ ແລະ ບໍ່ມີເປືອກຕາ, ບໍ່ມີກະດູກແມັກຊີລາ ແລະ ໂຄງສ້າງເນື້ອເຍື່ອຊັ້ນຜິວໜັງແຕກຕ່າງຈາກຕົວເຕັມໄວ ເຊິ່ງທັງໝົດນີ້ຈະກາຍສະພາບເປັນຂອງຕົວເຕັມໄວເມື່ອຕົວອ່ອນປ່ຽນຮູບຮ່າງ. ເພດານປາກຂອງຕົວອ່ອນປ່ຽນສະພາບເມື່ອປ່ຽນຮູບຮ່າງເຊັ່ນດຽວກັນ ເຊິ່ງເປັນລັກສະນະສະເພາະຂອງສັດເຄິ່ງບົກເຄິ່ງນ້ຳໃນອັນດັບນີ້.
ການຈຳແນກ.
ປັດຈຸບັນ ມີການອະນຸກົມວິທານຊາລາແມນເດີ້ ແລະ ນິ້ວທ໌ (ຊື່ສາມັນໃຊ້ເອີ້ນຊາລາແມນເດີ້ຂະໜາດນ້ອຍ) ອອກເປັນວົງທັງໝົດ 10 ຕະກູນ (3 ອັນດັບຍ່ອຍ) ໃນ 68 ສະກຸນ ແລະ ມີຊະນິດພັນປະມານ 580 ຊະນິດ ສ່ວນໃຫຍ່ອາໄສຢູ່ໃນທະວີບອາເມລິກາເໜືອ ແລະ ໃນເຂດອົບອຸ່ນຂອງຢູເຣເຊຍ. ແຕ່ບາງຕະກູນກໍມີການກະຈາຍພັນໃນທະວີບອາເມລິກາໃຕ້ ແລະ ທະວີບອາເມລິກາກາງ ຮວມເຖິງບາງສ່ວນຂອງທະວີບອາຟຣິກາ ແລະ ອາຊີກາງ ຕາມສາຍພູຫິມະໄລອີກດ້ວຍ.
ຄວາມສຳພັນກັບມະນຸດ.
ຊາລາແມນເດີ້ ແລະ ນິ້ວທ໌ ຖືກຕັ້ງຊື່ສາມັນຕາມຊື່ຂອງສັດປະຫຼາດໃນຕຳນານເທບເກຣັກ ຄື ຊາລາແມນເດີ້ ເຊິ່ງເລົ່າກັນວ່າມີຮູບຮ່າງຄ້າຍຄືຈີ່ຈ້ຽມ ແຕ່ເມື່ອຢູ່ໃນໄຟແລ້ວຈະບໍ່ຕາຍ. ປົກກະຕິແລ້ວເປັນສັດທີ່ມະນຸດບໍ່ກິນເປັນອາຫານ ແຕ່ນິຍົມລ້ຽງເປັນສັດລ້ຽງ ເພາະຄວາມໜ້າສົນໃຈໃນວົງຈອນຊີວິດ ແລະ ຫຼາຍຊະນິດກໍມີສີສັນສວຍງາມ ແລະ ຮູບຮ່າງລັກສະນະທີ່ແປກ ໂດຍຊະນິດທີ່ໄດ້ຮັບການຍົກຍ້ອງວ່າມີຄວາມສວຍງາມທີ່ສຸດແມ່ນ ກະທ່າງ ເຊິ່ງເປັນຊະນິດດຽວເທົ່ານັ້ນທີ່ພົບໄດ້ໃນປະເທດເພື່ອນບ້ານໃກ້ຄຽງລາວ ກໍຄືປະເທດໄທ ໂດຍສະເພາະໂຕຜູ້ ໃນລະດູປະສົມພັນຈະມີແຕ້ມເທິງລຳຕົວຊັດເຈນເປັນສີສົ້ມສົດ ແຕ່ກໍມີຄວາມສ່ຽງເປັນຊະນິດທີ່ໃກ້ຈະສູນພັນແລ້ວ.
ວັນເຂົ້າພັນສາ ກົງກັບແຮມ 1 ຄ່ຳ ເດືອນ 8 ປະວັຕວັນເຂົ້າພັນສາ ຄວາມສຳຄັນແລະກິດຈະກັມມາຝາກ ຄືວັນສຳຄັນທາງພຸດທະສາສນານັ້ນຄື "ວັນເຂົ້າພັນສາ" ຊຶ່ງເປັນວັນທີ່ພຣະສົງຄ໌ເຖຣະວາທຈະອະທິສຖານວ່າຈະພັກປະຈຳຢູ່ ທີ່ໃດທີ່ຫນຶ່ງ ຕລອດຣະຍະເວລາລະດູຝົນທີ່ມີກຳຫນົດເປັນຣະຍະເວລາ 3 ເດືອນ ຕາມທີ່ພຣະທັມວິນັຍບັນຍັຕໄວ້ ໂດຍບໍ່ໄປຄ້າງແຮມທີ່ບ່ອນອື່ນ ຫລື ທີຮຽກຕິດປາກກັນໂດຍທົ່ວໄປວ່າ "ຈຳພັນສາ" ນັ້ນເອງ.
"ເຂົ້າພັນສາ" ແປວ່າ "ພັກຝົນ" ຫມາຍເຖິງ ພຣະພິກຂຸສົງຄ໌ຕ້ອງຢູ່ປະຈຳ ໃນວັດໃດວັດຫນຶ່ງຣະຫວ່າງລະດູຝົນ ໂດຍເຫຕທີ່ພຣະພິກຂຸໃນສມັຍພຸດທະກາລ ມີຫນ້າທີ່ຈະຕ້ອງຈາຣິກໂປດສັຕວ໌ ແລະເຜີຍແຜ່ພຣະທັມຄຳສັ່ງສອນແກ່ປະຊາຊົນໄປໃນທີ່ຕ່າງໆ ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງມີທີບ່ອນຢູ່ປະຈຳ ແມ່ນໃນລະດູຝົນ ຊາວບ້ານຈຶ່ງຕຳຫນິວ່າໄປຢຽບເຂົ້າກ້າແລະພືດພັນອື່ນໆ ຈົນເສຍຫາຍ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຈຶ່ງຊົງວາງຣະບຽບກາຣຈຳພັນສາໃຫ້ພຣະພິກຂຸຢູ່ປະຈຳທີ່ບ່ອນເກົ່າຕລອດ 3 ເດືອນ ໃນຣະດູຝົນ ຄືເຣີ່ມຕັ້ງແຕ່ວັນແຮມ 1 ຄ່ຳ ເດືອນ 8 ຂອງທຸກປີ ຮຽກວ່າ "ປຸຣິມພັນສາ"
ຖ້າປີໃດມີເດືອນ 8 ສອງຄັ້ງ(ສອງຫົນ) ກໍ່ເລື່ອນມາເປັນວັນແຮມ 1 ຄ່ຳ ເດືອນແປດຫລັງ ແລະອອກພັນສາໃນວັນຂຶ້ນ 15 ຄ່ຳ ເດືອນ 11 ຮຽກວ່າ "ປັຈສິມພັນສາ" ເວັ້ນແຕ່ມີກິຈທຸຣະຄືເມື່ອເດີນທາງໄປແລ້ວບໍ່ສາມາດຈະກັບໄດ້ໃນມື້ນັ້ນ ກໍຊົງອະນຸຍາຕໃຫ້ໄປແຮມຄືນໄດ້ ຄາວຫນຶ່ງບໍ່ເກີນ 7 ຄືນ ຮຽກວ່າ "ສັຕຕາຫະ" ຫາກເກີນກຳຫນົດນີ້ຖືວ່າບໍ່ໄດ້ຮັບປະໂຫຍດແຫ່ງກາຣຈຳພັນສາ ຈັດວ່າພັນສາຂາດ.
ສຳຫຼັບຂໍ້ຍົກເວັ້ນໃຫ້ພິກຂຸຈຳພັນສາທີ່ບ່ອນອື່ນໄດ້ ໂດຍບໍ່ຖືເປັນກາຣຂາດພັນສາ ເວັ້ນແຕ່ເກີນ 7 ວັນ ໄດ້ແກ່
ນອກຈາກນີ້ຫາກຣະຫວ່າງ ເດີນທາງກົງກັບວັນຢຸດເຂົ້າພັນສາພໍດີ ພຣະພິກຂຸສົງຄ໌ເຂົ້າມາທັນໃນຫມູ່ບ້ານຫຼືໃນເມືອງກໍພໍຈະຫາທີ່ພັກພິງໄດ້ຕາມສົມຄວຣ ແຕ່ຖ້າມາບໍ່ທັນກໍຕ້ອງເພິ່ງອາໃສເຫງົ້າໄມ້ໃຫຍ່ເປັນທີ່ພັກແຮມ ຊາວບ້ານເຫັນພຣະໄດ້ຮັບຄວາມລຳບາກເຊັ່ນນີ້ ຈຶ່ງຊ່ວຍກັນປຸກຕູບ ເພື່ອໃຫ້ທ່ານໄດ້ອາໃສພັກຝົນ ຮວມກັນຫລາຍໆອົງຄ໌ ທີ່ພັກດັງກ່າວນີ້ຮຽກວ່າ "ວິຫາຣ" ແປວ່າ ທີ່ຢູ່ຂອງສົງຄ໌ ເມື່ອຫມົດແລ້ວ ພຣະສົງຄ໌ທ່ານອອກຈາຣິກຕາມກິຈຂອງທ່ານຄັນຍາມ ເຖິງຫນ້າຝົນໃຫມ່ທ່ານກໍກັບມາພັກອີກ ເພາະສະດວກດີ ແຕ່ບາງທ່ານຢູ່ປະຈຳເລີຍ ບາງທີເສສຖີມີຈິຕສັທທາເຫລື້ອມໃສໃນພຣະພຸດທະສາສນາ ກໍເລືອກຫາສະຖານທີ່ສະຫົງບງຽບບໍ່ຫ່າງໄກຈາກຊຸມຊົນປານໄດ ສ້າງທີ່ພັກ ຮຽກວ່າ "ອາຣາມ" ໃຫ້ເປັນທີ່ຢູ່ຂອງສົງຄ໌ດັ່ງເຊັນປັຈຈຸບັນນີ້.
ທັ້ງນີ້ ໂດຍປົກກະຕິເຄື່ອງໃຊ້ສອຍຂອງພຣະຕາມພຸດທານຸຍາຕໃຫ້ມີປະຈຳຕົວນັ້ນ ມີພຽງອັຖຖະບໍຣິຂາຣ ອັນໄດ້ແກ່ ຜ້າສະບົງ ຈີວຣ(ຜ້າຄຸມ) ສັງຄາຕິ(ຜ້າສັງຄາ) ເຂັມ ບາຕ ສາຍປະຄົດ(ສາຍຮັດມັດແອວ) ຫມໍ້ຕອງນ້ຳ ແລະມີດໂກນ ແລະກວ່າພຣະທ່ານຈະຫາທີ່ບ່ອນພັກແຮມໄດ້ ບາງທີກໍຖືກຝົນຕົ້ນຣະດູຕົກຮຳປຽກມາ ຊາວບ້ານທີ່ໃຈບຸນຈຶ່ງຖວາຢຜ້າອາບນ້ຳຝົນສຳຫຼັບໃຫ້ທ່ານໄດ້ຜັດປ່ຽນ ແລະຖວາຍຂອງຈຳເປັນແກ່ກິຈປະຈຳວັນຂອງທ່ານເປັນພິເສສໃນວັນເຂົ້າພັນສາ ນັບເປັນເຫຕໃຫ້ມີປະເພນີທຳບຸນເນື່ອງໃນວັນນີ້ສືບມາ... ຢ່າງໄດກໍຕາມ ແມ່ນກາຣເຂົ້າພັນສາຈະເປັນເຣື່ອງຂອງພຣະພິກສຸ ແຕ່ພຸດທະສາສນິກຊົນກໍຖືເປັນໂອກາສດີທີ່ຈະໄດ້ທຳບຸນຮັກສາສີລ ແລະຊຳຣະຈິຕໃຈໃຫ້ຜ່ອງໃສ ກ່ອນວັນເຂົ້າພັນສາຊາວບ້ານກໍຈະໄປຊ່ວຍພຣະທຳຄວາມສະອາດເສນາສະນະ ສ້ອມແຊມກຸຕິວິຫາຣແລະອື່ນໆ ພໍເຖິງວັນເຂົ້າພັນສາກໍຈະໄປຮ່ວມທຳບຸນຕັກບາຕ ຖວາຍເຄື່ອງສັກກາຣະບູຊາ ດອກໄມ້ ທູບທຽນ ແລະເຄື່ອງໃຊ້ ເຊັ່ນ ສະບູ ຢາຖູແຂ້ວ ເປັນຕົ້ນ ພ້ອມຟັງເທສນ໌ ຟັງທັມ ແລະຮັກສາອຸໂປສົຖສີລກັນຢູ່ທີ່ວັດ ບາງຄົນອາຈຕັ້ງໃຈງົດເວັ້ນອະບາຍຍະມຸຂຕ່າງໆ ເປັນກໍຣະນີພິເສສ ເຊັ່ນ ງົດເສພສຸຣາ ງົດຂ້າສັຕວ໌ ເປັນຕົ້ນ ອະນຶ່ງ ບິດາມາຣດາມັກຈະຈັດພິທີອຸປສົມບົທໃຫ້ລູກຫລານຂອງຕົນ ໂດຍຖືກັນວ່າກາຣເຂົ້າບວດຮຽນແລະຢູ່ຈຳພັນສາໃນຣະຫວ່າງນີ້ຈະໄດ້ຣັບອານິສົງສ໌ ຢ່າງສູງ
ວັນເຂົ້າພັນສາ ນອກຈາກນີ້ ຍັງມີປະເພນີສຳຄັນທີ່ຂາດບໍ່ໄດ້ເລີຍ ຄື "ປະເພນີຫລໍ່ທຽນເຂົ້າພັນສາ" ປະເພນີທີ່ກະທຳກັນເມື່ອໃກ້ເຖິງຣະດູເຂົ້າພັນສາ ຊຶ່ງມີມາຕັ້ງແຕ່ບູຮານນະກາລ ກາຣຫລໍ່ທຽນເຂົ້າພັນສານີ້ ມີຢູ່ເປັນປະຈຳທຸກປີ ເພາະໃນຣະຍະເຂົ້າພັນສາ ພຣະພິກຂຸຈະຕ້ອງມີກາຣໄຫວ້ພຣະສູດມົນຕ໌ທຳວັຕຣທຸກເຊົ້າແລງ ແລະໃນກາຣນີ້ຈະຕ້ອງມີທູບ-ທຽນຈູດບູຊາພ້ອມ ພຸດທະສາສະນິກະຊົນທັ້ງຫລາຍຈຶ່ງພ້ອມ ໃຈກັນຫລໍ່ທຽນເຂົ້າພັນສາສຳຫລັບໃຫ້ພຣະພິກຂຸຈູດເປັນກາຣກຸສົລທານຢ່າງຫນຶ່ງ ເພາະເຊື່ອກັນວ່າໃນກາຣໃຫ້ທານດ້ວຍແສງສວ່າງ ຈະມີອານິສົງສ໌ເພີ່ມພູນປັນຍາຫູຕາສວ່າງສະໄຫວ
ຕາມຊົນນະບົທນັ້ນ ກາຣຫລໍ່ທຽນເຂົ້າພັນສາເຮັດກັນຢ່າງເອີກກະເຫລີກສະນຸກມ່ວນຊື່ນ ເມື່ອຫລໍ່ສຳເຣັຈແລ້ວ ກໍ່ຈະມີກາຣແຫ່ແຫນອ້ອມຮອບສິມ(ອຸໂປສົຖ) 3 ຮອບ ແລ້ວນຳໄປບູຊາພຣະຕລອດຣະຍະເວລາ 3 ເດືອນ ບາງແຫ່ງກໍ່ມີກາຣປະກວດກາຣຕົກແຕ່ງ ມີກາຣແຫ່ແຫນຮອບເມືອງດ້ວຍຂະບວນທີ່ສວຍງາມ ໂດຍຖືວ່າເປັນງານປະຈຳປີໄປພ້ອມເລີຍ
ສຳລັບຜູ້ໃຫ້ທານ ຮັກສາສີລໃນເທສະການເຂົ້າພັນສາ ຈະໄດ້ຜະຫຼາອານິສົງຫຼາຍ ຍ້ອນວ່າພຣະພິກຂຸ ຈຳວັດປະຕິບັດທັມຜູ້ໄດ້ອຸປະຖາກຮັກສາ ຈະປະສົບຜົລສຳເຣັຈ, ຈະເປັນຜູ້ຈະເຣີນໃນທາງທັມ ແລະ ຈົ່ງເອົາຕົນເຂົ້າວັດປະຕິບັດ ເພື່ອຂູດເກົາຈິດໃຈໃຫ້ເປັນຜູ້ຮູ້ໃຫ້ອະໄພ ໃຫ້ຮູ້ເທົ່າທັນປັນຫາອາໃສຫຼັກທັມ ເປັນແສງສວ່າງເຍື່ອງທາງໃນການດຳເນີນຊີວິດ ເພື່ອຄວາມຜາສຸກໃນຊາດນີ້ ແລະ ພົບໜ້າ.
ຖ້າປີໃດມີເດືອນ 8 ສອງຄັ້ງ(ສອງຫົນ) ກໍ່ເລື່ອນມາເປັນວັນແຮມ 1 ຄ່ຳ ເດືອນແປດຫລັງ ແລະອອກພັນສາໃນວັນຂຶ້ນ 15 ຄ່ຳ ເດືອນ 11 ຮຽກວ່າ "ປັຈສິມພັນສາ" ເວັ້ນແຕ່ມີກິຈທຸຣະຄືເມື່ອເດີນທາງໄປແລ້ວບໍ່ສາມາດຈະກັບໄດ້ໃນມື້ນັ້ນ ກໍຊົງອະນຸຍາຕໃຫ້ໄປແຮມຄືນໄດ້ ຄາວຫນຶ່ງບໍ່ເກີນ 7 ຄືນ ຮຽກວ່າ "ສັຕຕາຫະ" ຫາກເກີນກຳຫນົດນີ້ຖືວ່າບໍ່ໄດ້ຮັບປະໂຫຍດແຫ່ງກາຣຈຳພັນສາ ຈັດວ່າພັນສາຂາດ. ສຳຫຼັບຂໍ້ຍົກເວັ້ນໃຫ້ພິກຂຸຈຳພັນສາທີ່ບ່ອນອື່ນໄດ້ ໂດຍບໍ່ຖືເປັນກາຣຂາດພັນສາ ເວັ້ນແຕ່ເກີນ 7 ວັນ ໄດ້ແກ່ 1. ກາຣໄປຮັກສາພະຍາບາລພິກສຸຫຼືຶບິດາມາຣດາທີ່ເຈັບປ່ວຍ 2. ກາຣໄປຣະງັບພິກຂຸສາມະເນຣທີ່ຢາກຈະສິກບໍ່ໃຫ້ສິກໄດ້ 3. ກາຣໄປເພື່ອກິຈທຸຣະຂອງຄະນະສົງຄ໌ເຊັ່ນ ກາຣໄປຫາອຸປະກອນ໌ມາຊ່ອມກຸຕິທີ່ຊຳລຸດເປ່ເພ 4. ຫາກທາຍົກນິມົນຕ໌ໄປທຳບຸນ ກໍໄປສລອງສັທທາໃນກາຣບຳເພັນກຸສົລຂອງເຂົາໄດ້
ເດືຶອນຫ້າສັງຂານຂຶ້ນ ຣະດູປີຟ້າໃຫມ່ ເປັນຫຍັງບຸນປີໃໝ່ລາວ ຂອງເຮົາຈິ່ງຈັດຂຶ້ນເດືອນຫ້າ ແທນທີ່ຈະເປັນເດືອນໜຶ່ງຂອງສາກົນ? ຄຳຖາມຄຳນີ້ຈະໄດ້ຍິນຢູ່ເລື້ອຍ ຈາກປາກຂອງຄົນຕ່າງຊາດທີ່ມີຄວາມສົນໃຈ ໃນປະເພນີວັດທະນະທັມຂອງລາວເຮົາ. ສ່ວນຫຼາຍ ຄົນລາວກໍມີບາງຄົນທີ່ຕອບຄຳຖາມນີ້ບໍ່ໄດ້ ແລະ ໃນເດືອນຫ້າ. ວັນປີໃໝ່ ຄືສັງຂານຂຶ້ນ ກໍບໍ່ໄດ້ກົງກັບວັນຄ່ຳໜຶ່ງ ອັນເປັນວັນຕັ້ງຕົ້ນ ຂອງເດືອນນັ້ນເລີຍ ແຕ່ຕົກໃສ່ມື້ເດືອນຫ້າ ຂຶ້ນ 6 ຄ່ໍາ ໄປຫາເດືອນຫົກຂຶ້ນ 5 ຄ່ໍາໃນຣະຍະ ໜຶ່ງເດືອນນັ້ນເປັນວັນຂຶ້ນປີໃໝ່ ຈະຖືກວັນໃດກໍແລ້ວແຕ່ ວັນຄຳນວນເລກ ແຕ່ບໍ່ກາຍຫຼືຫຼຸດໜຶ່ງເດືອນນີ້.
ມື້ກາບ, ມື້ຮັບ, ມື້ຮວາຍ, ມື້ເມິ່ງ, ມື້ເປິກ, ມື້ກັດ, ມື້ກົດ, ມື້ຮ້ວງ, ມື້ເຕົ່າ, ມື້ກ່າ.
ຕາມຄວາມເປັນຈິງແລ້ວ ແຕ່ດຶກດຳບັນແລ້ວ ລາວເຮົາບໍໄດ້ຕັ້ງຖິ່ນຖານ ຢູ່ບ່ອນເມືອງລາວເຮົາປະຈຸບັນນີ້ ເຮົາໄດ້ມີພູມຖິ່ນຖານເດີມ ຢູ່ໃນເຂດແດນຂອງຈີນ ຕໍ່ມາເຮົາໄດ້ອົບພະຍົບ ລົງມາຕັ້ງຖິ່ນຖານໃໝ່ ໃນດິນແດນສຸວັນນະພູມນີ້.
ເມື່ອເຮົາລົງມາຢູ່ໃນດິນແດນ ສຸວັນນະພູມ ເຮົາຈິ່ງໄດ້ນຳເອົາວັດທະນະທຳຂອງພວກມອນ ພະມ້າ ແລະຂະເມນ ມາໃຊ້ ຊື່ຂອງວັນເດືອນປີ ແລະ ສັກກະຣາຊ ກໍເອົາຂອງເຂົາ ຈົນຕະຫຼອດ ເດືອນປີໃໝ່ກໍຄືກັນ ດັ່ງນັ້ນ ວັນປີໃໝ່ຂອງລາວເຮົາ ຈຶ່ງຕົກມາໃນເດືອນ 5 ແຕ່ອອກໃໝ່ 6 ຄ່ຳໄປເຖິງເດືອນ 6 ຂຶ້ນ 5ຄ່ຳ ຕາມແບບພະມ້າ ແລະມອນຊຶ່ງພວກນີ້ກໍໄດ້ມາຈາກ ຊາວອິນເດຍບູຮານ ອີກຕໍ່ໜຶ່ງ.
ໃນເລື່ອງນີ້ມີຄຳອະທິບາຍໄວ້ວ່າ ຣະຍະເວລາກາງເວັນ ກັບກາງຄືນມີທໍ່ກັນນັ້ນ ມີຢູ່ 2 ຣະຍະຄື ຣະຍະເດືອນ5(ເມສາ) ກັບເດືອນ 11(ຕຸລາ) ໃນຣະຍະ ສອງເດືອນນີ້ ເວລາກາງຄືນກັບກາງເວັນ ມີ 12 ຊົ່ວໂມງທໍ່ກັນ ນັບແຕ່ເດືອນເມສາໄປ ເວລາກາງເວັນຈະຍາວຂຶ້ນສະເໝີ ຈົນເຖິງເດືອນ 8(ກໍຣະກະດາ) ເປັນເວລາກາງເວັນຍາວທີ່ສຸດ ຄືມີ 14 ຊົ່ວໂມງ ກັບອີກ 14 ນາທີ.
ພວກນັກປຣາຊ ຊາວອິນເດຍແຕ່ປາງບູຮານ ຖືວ່າເວລາແລກຕັ້ງມື້ກາງເວັນມີເວລາຍາວຂຶ້ນນັ້ນ ເປັນເວລາພະອາທິດ ປິ່ນຂຶ້ນທາງເໜືອ ເປັນເວລາຟ້າຝົນຕັ້ງຕົ້ນອຸດົມສົມບູນ ແລະມະນຸສສາມາດປະກອບກິດຈະການ ອັນໃຫ້ພືດຜົນສຳລັບລ້ຽງຊີວິດໄດ້ດີກວ່າຣະດູອື່ນ ຈຶ່ງກຳນົດເອົາ ເວລາຕັ້ງຕົ້ນຍາມກາງເວັນມີຫຼາຍກວ່າກາງຄືນ ຄືມີຫຼາຍກວ່າ 12 ຊົ່ວໂມງ ເປັນວັນຂຶ້ນປີໃໝ່ ຊຶ່ງຕາມທຳມະດາ ມັນຕົກຢູ່ໃນເດືອນ 5 ຣະຫວ່າງວັນທີ 13-14 ແລະ 15 ເມສາ ມະເໝີ... ແຕ່ການຈະໃຫ້ຮູ້ລະອຽດ ດີວ່າມັນຈະຕົກມື້ໃດແທ້ ກໍຕ້ອງຄໍານວນ ຕາມວິທີເລກ ໂຫລາສາດ ທີ່ແບ່ງປະຣິມົນທົນຂອງຟ້າອອກເປັນ 12ເດືອນ ຫຼື 12 ຣາສີ, ຣາສີລະ 30 ອົງສາ ໂຮມທັງຫມົດມີ 360 ອົງສາ, ໂດຍກຳນົດເດືອນ ພຶສພາ(ຣາສີພຶສພາ) ເປັນຣາສີິທີ 1 ວຽນໄປຈົນມາເຖິງຣາສີ ເມສ ຫຼືເດືອນເມສາ ເປັນຣາສີທີ 12 ແຕ່ຮຽກວ່າຣາສີ 0 ແລະອົງສາ ກໍນັບ 1 ມາແຕ່ຣາສີເມສ (0) ຈົນເຖິງ ຣາສີມິນ ໂຮມທັງເໝິດກໍໄດ້ 360 ອົງສາ. ວັນຄົບຮອບ 360 ອົງສານີ້ ແລະ ເປັນວັນສັງຂານຂຶ້ນ ຂີດຂັ້ນເໝືອນຈຸດ ຣະຫວ່າງກາງ ຂອງ 360 ອົງສາ ກັບ 1 ອົງສາ ຈັດໃຫ້ເປັນວັນເນົາ ສະນັ້ນ ໃນປະຕິທິນລາວ ເພິ່ນຈິ່ງບອກວັນທັງສາມ ນີ້ໄວ້ທຸກໆປີວ່າ.
1. ວັນສັງຂານລວ່ງ (ຄົບ 360 ອົງສາ) ກົງກັບວັນທີທໍ່ນັ້ນ. ສ່ວນຫຼາຍແມ່ນວັນທີ່ 13 ເມສາ) ເດືອນນັ້ນຂຶ້ນແຮມ ທໍ່ນັ້ນໆ(ຕົກຣະຫວ່າງ ແຕ່ເດືອນ 5 ຂຶ້ນ 6ຄໍ່າ ໄປເຖິງ ເດືອນ 6 ຂຶ້ນ 5 ຄໍ່າ).
2. ວັນເນົາ (ຈຸດກາງຣະຫວ່າງ 360 ອົງສາ ກັບ 1 ອົງສາ ຄືວັນຂຶ້ນຣະຫວ່າງປີເກົ່າກັບປີໃໝ່) ກົງກັບວັນທີທໍ່ນັ້ນໆ ສ່ວນຫລາຍຈະແມ່ນວັນທີ 14 ແລະວັນເນົາບາງປີກໍມີສອງມື້ ຍ້ອນວ່າອົງສາຄາບກ່ຽວກັນ ຣະຫວ່າງສອງມື້.
3. ວັນສັງຂານຂຶ້ນ (ຄືວັນຕັ້ງຕົ້ນ ນັບ 1 ອົງສາໃໝ່) ກົງກັບວັນທໍ່ນັ້ນໆ (ສ່ວນຫຼາຍ ຈະແມ່ນວັນທີ 15) ຕາມຮູບຂອງ 12 ຣາສີ (360 ອົງສາ ເປັນດັ່ງນີ້)
- ປັດກວາດ ເຊັດຖູທຳຄວາມສະອາດວັດວາອາຮາມ ພຣະພຸດທະຮູບ ແລະ ທາດຂອງຜູ້ຕາຍ.
ມື້ທີ 2 ມື້ເນົາ (ພາສາຂະເມນ ມອນ ແປວ່າຢູ່) ບໍ່ເຮັດວຽກ
- ຜູ້ເຖົ້າເຂົ້າວັດຟັງທັມ (ຜູ້ໜຸ່ມກໍ່ເຂົ້າໄດ້ຄືກັ) ການຫົດສົງຜູ້ເຖົ້າ ຜູ້ແກ່ ແລະພຣະສົງອົງຄະເຈົ້າ ແລະ ພຣະພຸດທະຮູບ.
ກ່ຽວກັບການສູດມຸງຄຸນ ຢູ່ທີ່ວັດບາງບ່ອນ ກໍສູດສາມມື້ນັບຕັ້ງແຕ່ວັນສັງຂານລວ່ງ ວັນເນົາ ແລະວັນຂຶ້ນປີໃໝ່ ແລະມື້ຕໍ່ໄປຫຼືມື້ທີ່ສີ່ເປັນມື້ຕັກບາດກໍມີ.
ບຸນທະວີ ຢ່າງ ແມ່ນຊົນເຜົ່າມົ້ງ, ສັນຊາດລາວ ເກີດຢູ່ບ້ານ ນາອ່າງ ເມືອງຈອມເພັດ ແຂວງຫຼວງພະບາງ. ກຳເນີດ ໃນຄອບຄົວຊາວໄຮ່ ທີ່ທຸກຍາກ ຢູ່ໃນເຂດ ຊົນນະບົດ ຊຶ່ງໄລຍະນັ້ນ ຍັງບໍ່ທັນມີໄຟຟ້າ ແລະ ນ້ຳປະປາ ເຂົ້າໄປເຖີງ.
ນັບແຕ່ອາຍຸ 10 ປີ ເປັນຕົ້ນມາ, ລາວ ກໍ່ໄດ້ທຸ້ມເທຄວາມພະຍາຍາມຢ່າງສຸດຂິດ ແລະ ຕັດສິນໃຈ ຈາກພໍ່ແມ່ ໃນຊົນຊະບົດ ໄປຮຽນ ຢູ່ໃນເຂດທົ່ງພຽງ ບ່ອນທີ່ມີໂຮງຮຽນ. ທຳອິດ ໄດ້ເລືອກໄປຮຽນ ຢູ່ບ້ານ ນາແຄ້ງ ຊຶ່ງເປັນບ້ານຂອງຊົນເຜົ່າຂຶມຸ ທີ່ຢູ່ໃນເຂດເນີນພູ ຕາມແຄມແມ່ນ້ຳລຶງ ໂດຍຢູ່ທີ່ນັ້ນ ມີໂຮງຮຽນຮອດຊັ້ນ ປໍ4.
ຫຼັງຈາກ ຮຽນຈົບປໍ4 ຢູ່ບ້ານ ນາແຄ້ງແລ້ວ, ກໍ່ໄດ້ຍ້າຍມາຮຽນ ຊັ້ນປໍ5 ຢູ່ ທີ່ໂຮງຮຽນປະຖົມສົມບູນປາກຫຼືງ, ແຕ່ພໍຮຽນມາຮອດ ຊັ້ນ ມໍ2, ໝູ່ຄູ່ທັງຫຼາຍ ທີ່ທົນບໍ່ໄຫວ ຕໍ່ຄວາມທຸກຍາກ ກໍ່ໄດ້ລາອອກໂຮງຮຽນ ເປັນອີກກະທືກ ຊຶ່ງຍັງເຫຼືອແຕ່ລາວ ຄົນດຽວ ທີ່ເປັນຕົວແທນ ໃຫ້ແກ່ບ້ານ ມາຮຽນຢູ່ໃນເຂດທົ່ງພຽງ. ຫຼັງຈາກຮຽນຈົບມັດທະຍົມ ມໍ3 ຢູ່ໂຮງຮຽນມັດທະຍົມປາກຫຼຶງແລ້ວ ກໍ່ໄດ້ຍ້າຍມາຮຽນ ທີ່ໂຮງຮຽນມັດທະຍົມສົມບູນ ເມືອງຈອມເພັດ ຊຶ່ງເປັນຝັ່ງກົງກັນຂ້າມກັບ ແຂວງຫຼວງພະບາງ ໃນປະຈຸບັນ. ລາວ ຖືກຄັດເລືອກ ເປັນນັກຮຽນເກັ່ງ ໃຫ້ແກ່ເມືອງ ມາເສັງວິຊາຄະນິດສາດ ໂດຍສາມາດຍາດໄດ້ອັນດັບສອງຂອງແຂວງຫຼວງພະບາງ ໃນປີ 2003 ແລະ ເສັ່ງໄດ້ອັນດັບໜຶ່ງຂອງ ເມືອງໃນປີນັ້ນ. ໂດຍຜົນງານດັ່ງກ່າວ, ລາວ ໄດ້ຮັບທຶນການສຶກສາຂອງກະຊວງສຶກສາ ແລະ ກິລາ ມາຮຽນຢູ່ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດ ພະແນກພາສາເກົາຫຼີ ຊຶ່ງເປັນນັກສຶກສາລຸ້ນທຳອິດ ທີ່ໄດ້ເຂົ້າຮຽນພາສາເກົາຫຼີ ຢູ່ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດ ສປປ ລາວ.
ເມື່ອຮຽນຈົບປະລິຍາຕີ ສາຂາພາສາເກົາຫຼີແລ້ວ ກໍ່ໄດ້ເຂົ້າເຮັດວຽກ ກັບບໍລິສັດປືກສາດ້ານກົດໝາຍ ຈິພຽງຈິຊອງຂອງ ສ.ເກົາຫຼີ ໄດ້ ໜຶ່ງປີເຕັມ. ຈາກນັ້ນ ກໍ່ໄດ້ໄປສຶກສາຕໍ່ລະດັບປະລິຍາໂທ ທີ່ສາທາລະນະລັດເກົາຫຼີ ໂດຍໄດ້ຮັບທຶນການສຶກສາຂອງລັດຖະບານເກົາຫຼີ. ເມື່ອຈົບປະລິຍາໂທສາຂາພາສາເກົາຫຼີແລ້ວ ກໍ່ໄດ້ເຂົ້າ ເຮັດວຽກກັບບໍລິສັດໜັງສືພິມອອນໄລ ທີວີເດລີຂອງເກົາຫຼີ ຢູ່ໃນນະຄອນຫຼວງເຊອຸ່ນ ນັບແຕ່ປີ 2013 ຫາ 2014, ຈາກນັ້ນ ກໍ່ໄດ້ມາເຮັດວຽກ ຢູ່ທີ່ສະຖານເອກ ອັກຄະລັດຖະທູດ ສາທາລະນະລັດ ເກົາຫຼີ ປະຈຳ ສປປ ລາວ ນັບແຕ່ຕົ້ນປີ 2014 ເປັນຕົ້ນມາ ໂດຍຮັບຜິດຊອບ ເປັນນັກຄົ້ນຄວ້າເສດຖະກິດ ປະຈຳສະຖານທູດ.
ບຸນທະວີ ສາມາດ ປາກເວົ້າໄດ້ 5 ພາສາ ຄື: ພາສາມົ້ງ, ພາສາລາວ, ອັງກິດ, ເກົາຫຼີ ແລະ ພາສາໄທ
ເປັນຄົນສຸພາບຖະໜອມຕົວ ແລະ ເບີ່ງໂລກໄປໃນແງ່ບວກຫຼາຍກວ່າ, ການພິຈາລະນາບັນຫາ ແມ່ນຈະຄຳນິງເຖີງຜົນກະທົບຕໍ່ຜູ້ທີ່ສາມ, ເປັນຄົນສັດຊື່ບໍລິສັດ ບໍ່ເຄີຍຖືກຕ້ອງໂທດ ຫຼື ກ່າວຫາໃດໆ ທີ່ເປັນການກະທຳຜິດທາງອາຍາ ບໍ່ວ່າ ຢູ່ໃນ ສປປ ລາວ ກໍ່ຄື ຕ່າງປະເທດ. ເປັນຄົນທີ່ຕັ້ງອົກຕັ້ງໃຈຮຽນ ສະເໜີ ເຄີຍຖືກຍ້ອງຍໍຈາກສາດສະດາຈານເກົາຫຼີ ແລະ ໄດ້ຮັບລາງວັນນັກຮຽນດີເດັ່ນປະເພດໜຶ່ງຂອງ ໂຮງຮຽນມັດທະຍົມສົມບູນເມືອງຈອມເພັດ.
ມີອ້າຍເອີ້ອຍນ້ອງນຳກັນ 8 ຄົນ, ລາວ ເປັນບຸດຜູ້ທີ່ 2, ມິີອ້າຍ ໜຶ່ງຄົນ ແລະ ນ້ອງ 6 ຄົນ, ຍິງ ສາມຄົນ, ນ້ອງຊາຍກາງສອງຄົນ ກຳລັງຮຽນຢູ່ ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດ ຜູ້ກາງໃຫຍ່ ແມ່ນກຳລັງຈະຈົບ ແລະ ຮັບໃບປະກາສະນິຍະຍາດ ໃນເດືອນກັນຍາ 2016 ນີ້. ສ່ວນນ້ອງຊາຍຜູ້ກາງ ຖັດໄປນັ້ນ ແມ່ນ ກຳລັງຮຽນຢູ່ປີທີ່ໜຶ່ງຂອງມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດ ເຊັ່ນດຽວກັນ. ສ່ວນນ້ອງ ນ້ອງສາວ ທັງສາມຄົນ ແມ່ນກຳລັງຮຽນຢູ່ ໂຮງຮຽນ ມສ ສັນຕິພາບ ຫຼວງພະບາງ ຊຶ່ງນ້ອງສາວໃຫຍ່ ແມ່ນກຳລັງຈະຈົບຊັ້ນ ມໍ7 ໃນປີ 2017. ສ່ວນພໍ່ແມ່ ປະຈຸບັນ ແມ່ນຖືອາຊີບເຮັດໄຮ່ ປູກໝາກເດືອຍ ແລະ ໝາກງາ ເປັນອາຊີບ.
ລູກທາດ ແມ່ນວັນນະກຳອະມະຕະອິງປະຫວັດສາດ ແມ່ນຜົນງານທີ່ໂດດເດັ່ນອີກຊິ້ນນຶ່ງຂອງ ລະພີພອນ (ສຸວັດ ວໍລະດິຫຼົກ) ຕີພິມຄັ້ງທຳອິດເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1963 ໃນໜັງສືພິມລາຍປັກ ເດລິເມວັນຈັນ ເລົ່າເຖິງຊີວິດຊີວິດລູກທາດທີ່ດິ້ນລົນຕໍ່ສູ້ຈົນໄດ້ຮັບພະລາຊະທານບັນດາສັກເປັນພະຍາແລະໄດ້ຄອງຄູ່ກັບຍິງສາວສູງສັກທີ່ໝາຍປອງ
ລູກທາດ ຖືກນຳໄປສ້າງເປັນລະຄອນໂທລະພາບຄັ້ງທຳອິດໃນປີ ຄ.ສ. 1965 ຂອງຄະນະນາດຕະສິນສັມພັນ ໄທທີວີຊ່ອງ 4 ບາງຂຸນພົມ ໂດຍ ສັມພັນ ພັນມະນີ ໄດ້ຕິດຕໍ່ຜູ້ປະພັນ (ເຊິ່ງຂະນະນັ້ນຕິດຄຸກຄະດີກະບົດເສລີພາບ) ເພື່ອຂໍ້ໃຫ້ຈົດເຮັດບົດລະຄອນສຳລັບສະແດງທາງທີວີ ໂດຍສົ່ງງານອອກມາທາງປິ່ນໂຕກັບເຂົ້າຕາມດ້ວຍກະມົນສິນຮູບເງົາສ້າງເປັນຄັ້ງທຳອິດປະສົບຄວາມສຳເລັດຢ່າງຍິ່ງ
ໃນປີ ຄ.ສ. 1885 ແມ່ນເລື່ອງລາວຂອງແກ້ວ ທາດໃນເຮືອນຂອງພະຍາໄຊຍາກອນ ເຂົາພະຍາຍາມຕໍ່ສູ້ດິ້ນລົນເພື່ອຈະພົ້ນສະພາບການເປັນທາດ ໃນຍຸກແຫ່ງກະບວນການເລີກທາດໃນສະໄໝຂອງສົມເດັດພະປິຍະມະຫາລາດ (ລາຊະການທີ່ 5) ໃນລາຊະວົງຈັກກີທີ່ເລິ່ມມີການປະກາດເລີກທາດແລະກະສຽນອາຍຸລູກທາດໃນແຕ່ລະຊ່ວງອາຍຸ ຫາກແຕ່ນາຍເງິນຂອງແກ້ວນັ້ນບໍ່ຍອມໃຫ້ຄວາມເປັນໄທແກ່ບັນດາເຫຼົ່າທາດໃນຄອບຄອງ ແກ້ວຈຶງດິ້ນລົນແລະໄຂວ່ຄວ້າອິສະລະພາບທີ່ເຂົາສົມຄວນໄດ້ ຂະນະດຽວກັນກໍໄຝ່ຫາຄວາມຮູ້ ເພື່ອຍົກຖານະຂອງຕົນເອງຂຶ້ນມາໃຫ້ທັດທຽມກັບຄຸນນ້ຳທິບ ຍິງສາວສູງສັກທີ່ເປັນແຮງບັນດານໃຈໃຫ້ເຂົາມາຕະຫຼອດ
ວິຊະຍຸດ ລິ່ມລັດຕະນະມົງຄົນ (ຊື່ຫຼິ້ນ ເບ້ດ) ເປັນນັກສະແດງຊາວໄທ ມີຜົນງານສະແດງລະຄອນເລື່ອງທຳອິດແມ່ນ ສຸດແຄ້ນແສນຮັກ.