Ted Hughes

Awdur a bardd oedolion a phlant Seisnig oedd Edward James Hughes (Ted Hughes) OM (17 Awst 1930 – 28 Hydref 1998). Adnabyddir gan feirniaid llenyddol fel un o lenorion gorau ei oes.

Priododd bardd Americanaidd Sylvia Plath yn 1956, ond fe hunanladdodd hi yn 1963 yn 30 oed. Daeth ei ran y berthynas yn ddadleuol, yn ranol oherwydd rhai ffeminyddion ac yn arbennig, edmygwyr Amercanaidd Plath, a aeth mor bell hyd yn oed ai gyhuddo o lofruddiaeth. Ni gymerodd Ted Hughes ei hun, ran yn y dadleuon yn gyhoeddus, ond mi archwiliodd Birthday Letters (1998), eu perthynas cymhleth, ac i nifer, rhoddwyd ef mewn golau gwell oi herwydd.

Fe'i penodwyd yn Fardd Llawryfog ym 1984, yn dilyn marwolaeth John Betjeman.  Fe'i dilynwyd gan Andrew Motion ar ôl ei farwolaeth ei hun.

Porteadwyd ef yn 2003 gan yr actor Daniel Craig yn y ffilm Sylvia, ffilm bywgraffiadol o Sylvia Plath.

Dyddiau cynnar 
Ganed Ted Hughes ar 17 Awst, 1930 yn rhif 1, Aspinal Street, yn Mytholmroyd, Gorllewin Swydd Efrog a magwyd ef ymysg ffermydd yr ardal. Yn ôl Hughes, siapiodd hyn popeth iddo ("My first six years shaped everything"). Yn saith oed, symudodd ei deulu i Mexborough, De Swydd Efrog, lle rhedont siop paburau newydd newsagents. Roedd ganddo frawd, Gerald, a oedd ddeng mlynedd yn hŷn, yn ogystal â chwaer, Olwyn, a oedd dwy flynedd yn hŷn.

Bywyd personol 
Astudiodd Hughes Saesneg, anthropoleg ac archaeoleg yng Ngoleg Penfro, Caergrawnt. Ar yr un adeg, ymddangosodd ei farddoniaeth mewn cylchlythyr, St. Botolph's Review, ynghyd â gwaith cyd-fyfyrwyr, ac mewn parti i lawnsio'r cylchgrawn cyfarodd â Sylvia Plath. Priodasont 16 Mehefin 1956, dim ond pedair mis ar ôl cyfarfod.

Blwyddyn yn ddiweddarach, symudodd y cwpl i orllewin Massachusetts yn Unol Daleithiau America. Gweithiant fel llenorion gwadd ym Mhrifysgol Massachusetts Amherst ac yng Ngholeg Smith. Wedi gwario cynod yn Boston, dychwelant i Loegr yn mis Hydref 1959, gan symyd yn gyntaf i Lundain, ac yna i Dyfnaint yn 1961 (Court Green, North Tawton).

Cawsont ddau o blant ond gahanont yn hydref 1962. Cariodd Ted ymlaen i fyw yn Court Green, gyda'i garwr Assia Wevill, ar ôl marwolaeth Plath ar 11 Chwefror 1963, ond yn y diwedd collodd y berthynas ei sglein iddo, a daeth i ymwneud a merched eraill. Fel gweddw Plath, daeth Hughes yn ysgutor ei hystadau llnyddiaeth a phersonol. Gorychwyliodd gyhoeddiad ei llawysgrifau, gan gynnwys Ariel (1966). Hawliodd hefyd ei fod wedi dinistrio pennod olaf dyddiadur Plath, a ddisgrifiai eu misoedd olaf gyda'i gilydd. Yn ei ragair i The Journals of Sylvia Plath, mae'n amddiffyn hyn fel ystyriaeth i'w plant ifanc.

Chwe mlynedd ar ôl hunanladdiad Plath gan ddefnyddio stof nwy, ar 25 Mawrth 1969, lladdodd Assia Wevill ei hun a Shura (ei merch gan Hughes yn bedair oed), yn yr un modd; ganed Alexandra Tatiana Elise, (Shura), 3 Mawrth 1965.

Yn Awst 1970, Priododd Hughes unwaith eto, i nyrs o'r enw Carol Orchard. Arhosant gyda'i gilydd (er gwaethaf sawl carwriaeth ar ei ran ef drost y blynyddoedd), hyd ei farwolaeth. Derbynodd Order of Merit gan y Frenhines Elisabeth II ychydig cyn ei farwolaeth.

Daliodd Ted Hughes i fyw yn ei dŷ yn Nyfnaint, hyd ei farwolaeth o drawiad i'r galon ar 28 Hydref 1998, tra'n cael triniaeth yn erbyn cancr y colon. Cynhaliwyd ei angladd yng nghapel North Tawton, ac amlosgwyd ef yng Nghaerwysg. Gwasgarwyd ei ludw ar Dartmoor, yn agos at Cranmere Pool (gyda chaniatâd brenhinol).

Yn siarad yn angladd Ted Hughed yn North Tawton 3 Tachwedd 1998, dywedodd Seamus Heaney:

"No death outside my immediate family has left me feeling more bereft. No death in my lifetime has hurt poets more. He was a tower of tenderness and strength, a great arch under which the least of poetry's children could enter and feel secure. His creative powers were, as Shakespeare said, still crescent. By his death, the veil of poetry is rent and the walls of learning broken." 

Mae llwybr coffa ym mhentref Belstone yn arwain at garreg goffa ger yr Afon Taw a roddwyd yno yn 2005 ar dir sy'n berchen i Ddugiaeth Cernyw. Mae'r cofeb granite rhywfaint yn ddadleuol yn lleol; yn ôl rhai ffynonellau, cariwyd yno drwy'r awyr gan ddefnyddio hofrennydd y Tywysog Siarl, anrhydedd na'i dderbynwyd gan unrhyw berson arall o Ddyfnaint.

Ysgrifennu 
Seilwyd gwaith cynnar Hughes ar natur, yn arbennig, anwaraiaid diniwed anifeiliaid (bron y gallai geiriad Tennyson "nature, red in tooth and claw" fod wedi ei sgwennu yn arbennig ar gyfer Hughes). Mae ei waith diweddarach yn dibynnu ar fytholeg a thraddodiad barddonol, wedi ei dreiglo'n drwm gan farn modernwr, dirfodol a sarhaus. Denodd ei gasgliad cyntaf, Hawk in the Rain (1957) feirniadaeth canmolig. Enillodd wobr Galbraith yn 1959 a ddaeth ynghyd â $5000. Ei waith pwysicaf efallai, oedd Crow (1970), mae wedi ei ganmol ond ar yr un adeg mae wedi hollti barn, gan gyfuno barn datguddiadol, hallt, sinigaidd a afreal o fydysawd, a welir yn syml ond gyda'r olwg weithiau o benillion wedi eu cyfansoddi'n wael. Mae Tales from Ovid (1997) yn cynnwys dweisiad o gyfieithiad penillion rhydd Metamorphoses gan Ofydd. Yn y gyfrol Birthday Letters, torodd Ted Hughes ei dawelch ynglŷn â Sylvia Plath, gan ddisgrifio elfennau o'u bywyd â'u gilydd a'i ymddwyn ef ar y pryd. Arlunwyd y clawr gan eu march Frieda.

Yn ogystal â barddoniaeth ysgrifennodd Hughes sawl opera libretto a llyfrau plant clasurol. Un o'r rhain yw, The Iron Man, a gafodd ei ysgrifennu i gysuro eu plant wedi hunanlofruddiaeth Sylvia Plath. Daeth yn sail ar gyfer opera roc Pete Townshend gyda'r un enw, a'r ffilm wedi'i animeiddio The Iron Giant. Gwnaethwyd Hughes yn Fardd Laureate yn 1984 wedi marwolaeth John Betjeman. Darganfyddwyd yn hwyrach, mai ail-ddewis oedd Hughes, y tu ôl i Philip Larkin, a drodd yr anrhydedd i lawr oherwydd salwch a writer's block. Cadwodd Hughes y fraint hyd ei farwolaeth yn 1998. Ymddangosodd ei waith ddiffiniol 1333 tudalen Collected Poems (Faber & Faber) yn 2003.

Ysgrifennodd gerdd i'r merthyr Robert Ferrar, gŵr a fu'n Esgob Tyddewi: The Martyrdom of Bishop Farrar, sy'n cynnwys y llinellau agoriadol:

Bloody Mary’s venomous flames can curl;
They can shrivel sinew and char bone
Of foot, ankle, knee and thigh, and boil
Bowels, and drop his heart a cinder down;
And her soldiers can cry, as they hurl
Logs in the red rush: “This is her sermon.”

Llyfryddiaeth

Barddoniaeth 
 1957 — The Hawk in the Rain
 1960 — Lupercal
 1967 — Wodwo
 1967 — Recklings
 1970 — Crow
 1977 — Gaudete
 1979 — Moortown Diary
 1979 — Remains of Elmet (gyda ffotograffau gan Fay Godwin)
 1983 — River
 1986 — Flowers and Insects
 1989 — Wolfwatching
 1992 — Rain-charm for the Duchy
 1994 — New Selected Poems 1957-1994
 1997 — Tales from Ovid
 1998 — Birthday Letters — enillydd Forward Poetry Prize 1998 ar gyfer y casgliad orau a gwobr British Book of the Year 1999.
 2003 — Collected Poems

Blodeugerddi a olygwyd gan Ted Hughes 
 Selected Poems of Emily Dickinson
 Selected Poems of Sylvia Plath
 Selected Verse of Shakespeare
 A Choice of Coleridge's Verse
 Oedipus gan Seneca (cyfieithiad)
 Spring Awakening gan Wedekind (cyfieithiad)
 Blood Wedding gan Lorca (cyfieithiad)
 Phedre gan Racine (cyfieithiad)
 Alcestis gan Euripides (cyfieithiad)
 The Rattle Bag (golygwyd ynghyd â Seamus Heaney)
 The School Bag (golygwyd ynghyd â Seamus Heaney)
 By Heart: 101 Poems to Remember
 The Mays

Rhyddiaith 
 A Dancer to God
 Shakespeare and the Goddess of Complete Being
 Winter Pollen: Occasional Prose
 Difficulties of a Bridegroom
 Poetry in the Making

Llyfrau plant 
 How the Whale Became
 Meet my Folks!
 The Earth Owl and Other Moon-people
 Nessie the Mannerless Monster
 The Coming of the Kings
 The Iron Man
 Moon Whales
 Season Songs
 Under the North Star
 Ffangs the Vampire Bat and the Kiss of Truth
 Tales of the Early World
 The Iron Woman
 The Dreamfighter and Other Creation Tales
 Collected Animal Poems: Vol. 1-4
 The Mermaid's Purse
 The Cat and the Cuckoo

Cyfansoddiadau â geiriau gan Ted Hughes 
 Paul Crabtree: Songs at Year's End. Vier Gesänge nach Gedichten von Ted Hughes. ar gyfer côr gymysg pump rhan gyda chappella. Berlin 2006. (There came a Day; The Seven Sorrows; Snow and Snow; The Warm and the Cold)

Cyfeiriadau

Dolenni allanol 
 The Elmet Trust - Gŵyl Ted Hughes, Mytholmroyd
 Llyfrgell Genedlaethol - Casgliadau Prydeinig fodern ynglŷn â Ted Hughes 
 Ted Hughes - Gwefan gyda bywgraffiad, llyfryddiaeth, traethodau ayb.
 Gwefan Ted Hughes gan Ann Skea
 Bywgraffiad Ted Hughes 
 Ted Hughes - Bardd Laureate Saesneg 
 Mytholmroyd, lle geni Ted Hughes
 Tudalen Mytholmroyd Nigel Lloyd (yn cynnwys llun o gartref cyntaf Ted Hughes) 

Beirdd Llawryfog y Deyrnas Unedig
Beirdd plant
Beirdd Seisnig yn yr iaith Saesneg
Genedigaethau 1930
Llenorion plant Saesneg
Llenorion Seisnig yr 20fed ganrif
Marwolaethau 1998
Pobl o Swydd Efrog