Llyfrau'r Dryw

Tŷ cyhoeddi Cymraeg a fu'n rhan ganolog o fyd cyhoeddi llyfrau Cymraeg o'r 1940au hyd y 1970au oedd Llyfrau'r Dryw.

Sefydlwyd Llyfrau'r Dryw yn Llandybie yn 1940 gan y llenor Aneirin Talfan Davies a'i frawd Alun Talfan Davies. Cyfres o lyfrau bach clawr papur yn y Gymraeg, dan yr argraffnod Llyfrau'r Dryw, ar bynciau amrywiol oedd man cychwyn y cyhoeddwyr. Eu bwriad oedd 'cyflenwi llyfrau clawr papur rhad i'r werin gan awduron o safon'. Ymhlith yr awduron hynny oedd Edward Tegla Davies, Kate Bosse-Griffiths, Sarnicol, R. T. Jenkins, William Ambrose Bebb, T. Gwynn Jones, Thomas Jones, Ifor Williams, Alwyn D. Rees ac E. Morgan Humphreys. Straeon ac ysgrifau ar bynciau amrywiol a geid yn y rhan fwyaf o'r cyfrolau yn y gyfres, gydag ambell eithriad fel casgliad o hwiangerddi Cymraeg gan Eluned Bebb. Chwareai'r llyfrau poblogaidd hyn ran bwysig yn adfywio'r farchnad llyfrau Cymraeg yn y 1950au, pan wynebai argyfwng oherwydd diffyg deunydd darllen poblogaidd.

Parhaodd Llyfrau'r Dryw fel tŷ cyhoeddi ar ôl i'r gyfres clawr papur ddod i ben yn 1952. Mae cyhoeddiadau Llyfrau'r Dryw yn y 1950au a'r 1960au yn cynnwys y gyfres uchelgeisiol Crwydro Cymru, sy'n cynnwys cyfrolau o safon llenyddol uchel am siroedd a broydd Cymru, a'r cylchgronau arloesol Barn, yn Gymraeg, a Poetry Wales yn Saesneg. Lleihaodd cynnyrch y wasg yn y 1970au a daeth yn rhan o Gwmni Christopher Davies (Abertawe), mab Alun Talfan Davies sef ochr gyhoeddi Saesneg y wasg.

Roedd argraffdy'r cwmni wedi ei sefydlu yn Llandybie. Daeth Emlyn Evans yn rheolwr ar y wasg yn 1957 ond fe ymddiswyddodd adeg anghydfod cyhoeddi Ieuenctid yw 'Mhechod gan John Rowlands. Dilynwyd ef gan Dennis Rees a dilynwyd yntau ddechrau'r 70au gan John Phillips.

Cyfres Llyfrau'r Dryw

Cyhoeddwyd 44 o gyfrolau yn y gyfres clawr papur. Dyma nhw yn nhrefn eu cyhoeddi:
Deg Pregeth (amryw)
Catiau Cwta, Sarnicol
1940, W. Ambrose Bebb
Darlun a chân, Nantlais
Gyda'r Glannau, Edward Tegla Davies
Storïau Gwallter Map, addaswyd gan R. T. Jenkins
Hen Ddwylo, E. Llwyd Williams
Sgweier Hafila, T. Hughes Jones
Y Baradwys Bell, W. Ambrose Bebb
Aneswyth Hoen, Kate Bosse-Griffiths
Jones y Plisman, John Aelod Jones
Hwiangerddi'r Wlad, gol. Eluned Bebb
Cerrig Milltir, Thomas Jones
Storïau o'r Rwsieg, cyf. T. Hudson Williams
Cerddi'r Hogiau, W. D. Williams
Cyfrinach yr Ogof, T. Glyndwr Jones
1941, W. Ambrose Bebb
Adfeilion, Alwyn D. Rees
David Lloyd George, E. Morgan Humphreys
Dechrau'r Daith, Edward Tegla Davies
Cwlwm y Dialydd, G. E. Breeze
Tua'r Cyfnos, E. Llwyd Williams
Cap y Cythraul, J. R. Lloyd-Hughes
Brithgofion, T. Gwynn Jones
Yr Ysgol Sul, W. Ambrose Bebb
Coed Tân a storïau eraill (amryw)
Gweddïau, gol. y Parch. D. Tecwyn Evans
Lampau'r Hwyr, Elfed
Ffynhonnau Elim, Idris Thomas
Meddwn i, Ifor Williams
Yr Aelwyd, Gwenda Gruffudd
Cap Wil Tomos, Islwyn Williams
Y Gŵr Drws Nesaf, J. Ellis Williams
Crefydd heddiw ac yfory, Dr. Martin Lloyd Jones
Straeon y Meirw, Jac L. Williams
Straeon J.E.. J. E. Williams
Chwedlau Dau Fynydd, Gomer M. Roberts
Y Dillad Sy'n Gwneud y Dyn, Tom P. Williams
Y Diafol i Dalu, W. D. P. Davies
Gadael Tir, W. Ambrose Bebb
Cofio Doe, D. Perry Jones
Detholiad o adroddiadau, gol. Trebor Lloyd Evans
Blodeugerdd o Englynion, gol. Aneirin Talfan Davies
Storïau Moelona, Moelona

Cwmnïau a sefydlwyd ym 1940
Cwmnïau cyhoeddi Cymru
Hanes y Gymraeg
Llandybïe
Llenyddiaeth Gymraeg
Rhestrau llyfrau Cymraeg