Meic Stephens

Erthygl am y llenor a'r golygydd Meic Stephens yw hon. Mae erthygl am y canwr ag enw tebyg yn Meic Stevens.

Bardd, academydd, newyddiadurwr a golygydd llenyddol o Gymro oedd Meic Stephens (23 Gorffennaf 1938 – 2 Gorffennaf 2018). Roedd yn awdur ac yn olygydd toreithiog, ac fe ysgrifennodd, golygodd a chyfieithiodd dros 170 o lyfrau.

Bywyd cynnar ac addysg
Fe'i ganwyd yn Nhrefforest ger Pontypridd yn yr hen Sir Forgannwg, a’i fagu ar aelwyd uniaith Saesneg. Ei dad oedd Arthur Stephens, gweithiwr mewn pwerdy, a'i fam oedd Alma (nee Symes). Aeth i Ysgol Ramadeg Pontypridd ac aeth i astudio Ffrangeg yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth. Parhaodd ei astudiaethau ym Ngholeg Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor, ac ym Mhrifysgol Roazhon yn Llydaw.

Gyrfa
Bu'n dysgu Ffrangeg yng Nglynebwy, Sir Fynwy rhwng 1962 a 1966. Yn byw yn Merthyr Tudful sefydlodd y cylchgrawn Poetry Wales yn 1965 a'r wasgnod Triskel yn 1963. O 1966 tan Fedi 1967 bu'n ohebydd gyda'r Western Mail. Roedd yn Gyfarwyddwr Adran Lenyddiaeth Cyngor Celfyddydau Cymru rhwng 1967 a 1990 a chefnogodd sefydlu Canolfan Ysgrifennu Tŷ Newydd. Roedd hefyd yn Gymrawd Yr Academi Gymreig, ac roedd ganddo rôl allweddol wrth sefydlu Adran Saesneg yr Academi Gymreig yn 1968.

Bu'n ddarlithydd gwadd yn adran Saesneg Prifysgol Brigham Young yn Utah. Ymunodd â Mhrifysgol Morgannwg, Pontypridd yn 1994 gan ddysgu Newyddiaduriaeth ac Ysgrifennu Creadigol cyn dod yn athro ysgrifennu Cymreig trwy gyfrwng y Saesneg.

Yn ogystal â'i waith academaidd bu'n ysgrifennu erthyglau am lenyddiaeth ar gyfer papur newydd y Western Mail, ac ysgrifau coffa i Gymry amlwg ym mhapur yr Independent. Cyhoeddodd ddwy nofel wreiddiol a chyfieithiadau i'r Saesneg o nofelau Islwyn Ffowc Elis a Saunders Lewis, storïau John Gwilym Jones ac atgofion Gwynfor Evans. Golygodd gasgliadau o gerddi Harri Webb, Glyn Jones, Rhys Davies a Leslie Norris, a nifer o flodeugerddi. Bu hefyd yn agos at ennill coron Eisteddfod Genedlaethol Cymru fwy nag unwaith.

Gwleidyddiaeth ac ymgyrchu
Dywedodd fod ei brofiad yn y brifysgol yn Aberystwyth wedi ei droi'n genedlaetholwr. Yn ei seremoni raddio, arhosodd yn ei sedd gyda rhai o'i gyd-fyfyrwyr wrth i anthem Lloegr chwarae, a penderfynodd fynd ati i ddysgu'r iaith o ddifri. Dysgodd Meic Gymraeg yn fuan wedi priodi a bu'n frwd dros atgyfodi tafodiaith y Wenhwyseg. Tra roedd yn byw ym Merthyr Tudful daeth yn aelod o Gymdeithas yr Iaith a Phlaid Cymru. Roedd ymhlith y rhai a eisteddodd ar Bont Trefechan ym mis Chwefror 1963 ym mhrotest cyntaf y Gymdeithas. Tua 1963, paentiodd yr arwydd enwog 'Cofiwch Dryweryn' ar wal ger Llanrhystud. Roedd yn un o'r ddau a gariodd Gwynfor Evans ar eu hysgwyddau drwy sgwâr Caerfyrddin wedi cyhoeddi canlyniad yr is-etholiad yn 1966.

Anrhydeddau
Dyfarnodd Prifysgol Cymru iddo radd M.A. er anrhydedd yn 2000 a DLitt am ei gyhoeddiadau yn yr un flwyddyn. Ar 3 Mai 2018 fe'i urddwyd yn Gymrawd Prifysgol Aberystwyth, a chyflwynwyd yr anrhydedd iddo gan Ddirprwy Ganghellor y Brifysgol, Gwerfyl Pierce Jones.

Bywyd personol
Priododd Ruth Meredith yn 1965, a cawsant 4 o blant - Lowri, Heledd, Brengain a Huw (y cyflwynydd radio).

Marwolaeth
Bu farw yn ei gartref ar nos Lun 2 Gorffennaf 2018. Cynhaliwyd gwasanaeth cyhoeddus yng Nghapel y Crwys ar brynhawn Gwener, 20 Gorffennaf ac yna yng Nghapel y Wenallt, Amlosgfa Thornhill.

Llyfryddiaeth 
 Linguistic Minorities in Western Europe, Hydref 1976, (J. D. Lewis )
 Golygydd The Oxford Companion to the Literature of Wales, 1986 ac 1998 (Gwasg Prifysgol Rhydychen )
 Illuminations: An Anthology of Welsh Short Prose, Rhagfyr 1998, (Welsh Academic Press )
 A Most Peculiar People: Quotations About Wales and the Welsh, Hydref 1992, (Gwasg Prifysgol Cymru )
 Little Book of Welsh Quotations, Tachwedd 1997, (Appletree Press )
 A Pocket Guide Series: Wales in Quotation, Hydref 1999, (Gwasg Prifysgol Cymru )
 Welsh Names for Your Children: The Complete Guide, 2000 (trydydd diwygiad Gorffennaf 2012), (Y Lolfa )
 Literary Pilgrim in Wales, The - A Guide to the Places Associated with Writers in Wales, Ebrill 2000, (Gwasg Carreg Gwalch )
 A Semester in Zion: A Journal with Memoirs, Tachwedd 2003, (Gwasg Carreg Gwalch )
 Yeah, Dai Dando", Medi 2008, (Cinnamon Press )
 Necrologies - A Book of Welsh Obituaries, Hydref 2008, (Seren )
 A Bard for Highgrove:a Likely Story, Rhagfyr 2010, Cambria
 Cofnodion - Hunangofiant, Gorffennaf 2012, (Y Lolfa )
 Welsh Lives - Gone but Not Forgotten, Medi 2012, (Y Lolfa )
 Rhys Davies - A Writer's Life, Awst 2013 (clawr meddal yn Ionawr 2019), (Parthian Books )
 Wilia - Cerddi 2003-2013, Mehefin 2014, (Cyhoeddiadau Barddas )
 My Shoulder to the Wheel, Mehefin 2015, (Y Lolfa )
 The Old Red Tongue: An Anthology of Welsh Literature, gyda Gwyn Griffiths, 1 Mehefin 2017, (Francis Boutle Publishers )
 More Welsh Lives'', Mehefin 2018, (Y Lolfa )

Cyfeiriadau

Cyn Gymrodyr y Gymdeithas Ddysgedig Cymru
Genedigaethau 1938
Marwolaethau 2018
Golygyddion Cymreig
Llenorion Cymreig yn yr iaith Saesneg
Llenorion Cymreig yr 20fed ganrif
Llenorion Cymreig yr 21ain ganrif
Pobl o Rondda Cynon Taf
Ysgolheigion Cymreig