Catatonia

Band Cymreig oedd Catatonia. Yr aelodau oedd Cerys Matthews, Mark Roberts, Paul Jones, Owen Powell, Aled Richards, Dafydd Ieuan, Clancy Pegg a Kris Jenkins, roedd Jevon Hurst yn gyn-aelod. Daethant i'r amlwg yn y Deyrnas Unedig tuag at ddiwedd y  1990au. Roedd Cerys Matthews yn canu, Mark Roberts ar gitâr, Paul Jones ar gitâr fâs (y ddau hefyd yn gyn-aelodau o'r Ffyrc, Sherbet Antlers a'r Cyrff), Owen Powell ar gitâr, ac Aled Richards (sydd heddiw'n drymio ar gyfer Amy Wadge) ar y drymiau. Roberts oedd y prif ysgrifennwr caneuon. Newidiodd aelodau'r band yn aml ar y cychwyn, gan gynnwys Clancy Pegg (a ymunodd â'r Tystion yn hwyrach) ar yr allweddellau, Dafydd Ieuan a Kris Jenkins (o'r Super Furry Animals) ar drymiau ac offerynnau taro, cyn setlo ar y ffurf diweddaraf yn 1995.

Hanes
Cyfarfu Cerys Matthews â Roberts yng Nghaerdydd y tro cyntaf, pan oedd Cerys yn bysgio, dechreuont ysgrifennu caneuon gyda'i gilydd yn 1992. Pedair mlynedd yn ddiweddarach roeddent mewn perthynas â'i gilydd, â sawl agwedd o'r berthynas yn dod i'r amlwg yn eu caneuon ar y pryd.

Daeth y cwpl ar draws y gair catatonia, yn credu iddo ystyr mwynhad eithafol a chwsg, enw gwreiddiol y band oedd 'Sweet Catatonia'. Wedi darganfod gwir ystyr y gair (hynny yw, symptom seiciatreg o rai anhwylderau meddyliol), cafwyd gwared ar y gair 'sweet'.

Dim ond pump sengl Gymraeg/dwyieithog ryddhaodd Catatonia, ac International Velvet oedd yr unig un i gael ei gynnwys mewn albwm. Ymddangosodd y lleill i gyd ar Ochrau B a chasgliadau EP.

Wedi dod yn enwog, roedd Cerys Mathews yn ei chael yn anodd ymdopi gyda'r pwysau. Roedd hi'n dioddef o flinder a gohiriwyd sawl taith gyngherddau, a bu dirywiad yn y berthynas rhwng aelodau'r band. Ar 21 Medi, 2001, ar ôl rhyddhau'r albym Paper Scissors Stone, gwahanodd y band yn swyddogol.

Rhyddhaodd Cerys ei halbym gyntaf solo, Cockahoop, yn mis Mai 2003. Rhyddhawyd ei hail albym Never Said Goodbye ym mis Awst 2006.

Disgyddiaeth

Senglau/EP
 "For Tinkerbell" (EP) - 1993
 "Hooked" (EP) - 1994
 "Whale" - 1994 (Finyl yn unig)
 "Bleed" - 1995 - #102
 "Christmas '95" - 1995 - Sengl Finyl Fan Club (Ochr-A: "Blow The Millennium, Blow")
 "Sweet Catatonia" - 1996 - #61
 "Lost Cat" - 1996 - #41
 "You've Got a Lot to Answer For" - 1996 - #35
 "Bleed" (re-issued) - 1996 - #46
 "I Am The Mob" - 1997 - #40
 "Mulder and Scully" - 1998 - #3
 "Road Rage - 1998 - #5
 "Strange Glue" - 1998 - #11
 "Game On" - 1998 - #33
 "Dead From the Waist Down" - 1999 - #7
 "Londinium" - 1999 - #20
 "Karaoke Queen" - 1999 - #36
 "Storm The Palace" (EP) - 1999
 "Stone by Stone" - 2001 - #19

Cydweithredau 
 The Ballad of Tom Jones - Space a Cerys Matthews - 1998 - #4
 Baby, It's Cold Outside - Tom Jones a Cerys Matthews - 1999 - #17

Cyfeiriadau

Llyfryddiaeth 
 Cerys, Catatonia & The Rise Of Welsh Pop, Medi 2002, David Owens (ISBN 0-09-187412-2) (rhestrir weithiau o dan y teitl dros-dro tra'n ysgrifennu, Catatonia - Enter The Dragon).
 To Hell and Back with Catatonia, 1 Mehefin, 2001, Brian Wright (ISBN 0-946719-36-5)
 Guinness World Records British Hit Singles (Gol David Roberts), 2002, 15fed argraffiad, cyhoeddwyr: Guinness World Records

Dolenni Allanol 
 Catatonia ar wefan WelshBands.eu 
 Newyddion gwahaniad y band

Bandiau
Bandiau Cymreig