alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
David Tomlinson

Actor Prydeinig oedd Syr David Cecil MacAlister Tomlinson (7 Mai 1917 – 24 Mehefin 2000)

Ffilmiau
 The Way to the Stars (1945)
 Tom Jones (1963)
 Mary Poppins (1964)
 The Love Bug (1968)
 Bedknobs and Broomsticks (1971)
 ''The Water Babies (1978)

Actorion Seisnig
Genedigaethau 1917
Marwolaethau 2000
Paul Manning

Cyn-seiclwr trac-a-ffordd proffesiynol ydy Paul Manning (ganed 6 Tachwedd 1974). Mae'n reidio i dîm  Landbouwkrediet-Tönissteiner. Mae'n reidiwr cryf iawn ym maes Pursuit unigol a thîm ar y trac, ac wedi ennill sawl medal dros Brydain yn y Gemau Olympaidd, Gemau'r Gymanwlad, Pencampwriaethau Trac y Byd a Chwpan y Byd, Trac.

Ef oedd Pencampwr Prydain y pursuit unigol yn 2001, 2003, 2004 and 2005. Enillodd Bencampwriaeth Cenedlaethol Ras Bwyntiau Prydain hefyd yn 2005.

Cyhoeddodd ei ymddeoiliad o seiclo yn dilyn yr Olympiad.

Canlyniadau

Trac
2000
2il Pursuit Tîm, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI

2001
1af  Pursuit, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
2il Pursuit Tîm, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI

2003
1af  Pursuit, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
2il Pursuit Tîm, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI
4th Pursuit, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI

2002
1af Pursuit, cymal Mecsico, Cwpan y Byd Trac, UCI
2il Pursuit Tîm, Gemau'r Gymanwlad
3ydd Pursuit, Gemau'r Gymanwlad

2003
2il Pursuit Tîm, cymal De Affrica, Cwpan y Byd Trac, UCI
2il Pursuit Tîm, cymal Mecsico, Cwpan y Byd Trac, UCI
3ydd Pursuit, cymal Mecsico, Cwpan y Byd Trac, UCI

2004
1af  Pursuit, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
1af  Pursuit Tîm, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
1af Pursuit, cymal Sydney, Cwpan y Byd Trac, UCI
1af Pursuit Tîm, cymal Sydney, Cwpan y Byd Trac, UCI
1af Pursuit Tîm, cymal Manceinion, Cwpan y Byd Trac, UCI
2il Pursuit Tîm, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI
2il  Pursuit Tîm, Gemau Olympaidd
3ydd  Pursuit, Gemau Olympaidd
3ydd Pursuit, cymal Manceinion, Cwpan y Byd Trac, UCI

2005
1af  Pursuit Tîm, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI
1af  Ras Bwyntiau, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
1af  Pursuit, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain

2005/6
1af, Pursuit Tîm, cymal Manceinion, Cwpan y Byd Trac, UCI
1af, Pursuit, cymal Manceinion, Cwpan y Byd Trac, UCI

2006
1af  Pursuit, Gemau'r Gymanwlad
1af  Pursuit Tîm, Gemau'r Gymanwlad
1af, Pursuit Tîm, cymal Moscow, Cwpan y Byd Trac, UCI
2il Pursuit Tîm, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI
3ydd, Pursuit, cymal Moscow, Cwpan y Byd Trac, UCI
3ydd Pursuit, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI
9fed Mens Road Time Trial, Gemau'r Gymanwlad

Ffordd 
2002
1af Cymal 6, FBD Milk Ras

2003
1af Cymal 8, Herald Sun Tour

2007
1af Cymal 6, Tour of Britain

Cyfeiriadau
Bywgraffiad ar wefan Britishcycling.com 

Manning, Paul
Manning, Paul
Mary Poppins (ffilm)

Ffilm deuluol gyda Julie Andrews a Dick Van Dyke yw Mary Poppins (1964). Mae'r ffilm yn seiliedig ar y nofelau gan P. L. Travers.

Caneuon 
 "Sister Suffragette" — Glynis Johns, Hermione Baddeley a Reta Shaw
 "The Life I Lead" — David Tomlinson (ailgenir wedyn gyda Julie Andrews)
 "The Perfect Nanny" ("Y Famaeth Berffaith") — Karen Dotrice a Matthew Garber
 "A Spoonful of Sugar" ("Llwyaid Siwgr") — Julie Andrews
 "Jolly Holiday" ("Gŵyl Lawen") — Dick Van Dyke a Julie Andrews, gyda Thurl Ravenscroft, Marni Nixon, Paul Frees ac eraill.
 "Supercalifragilisticexpialidocious" — Julie Andrews a  Dick Van Dyke gyda J. Pat O'Malley ac eraill
 "Stay Awake" — Julie Andrews
 "I Love to Laugh" — Dick Van Dyke, Julie Andrews ac Ed Wynn
 "Feed the Birds (Tuppence a Bag)" — Julie Andrews
 "Fidelity Fiduciary Bank" ("Banc Fidelity Fiduciary") — Dick Van Dyke, David Tomlinson ac eraill
 "Chim Chim Cher-ee" — Dick Van Dyke
 "Step in Time" — Dick Van Dyke
 "A Man Has Dreams" — David Tomlinson a Dick Van Dyke. 
 "Let's Go Fly a Kite" — Glynis Johns, David Tomlinson, Dick Van Dyke ac eraill.

Gweler hefyd
Mary Poppins (sioe gerdd)
Mary Poppins (llyfr)

Ffilmiau Disney
Ffilmiau Saesneg
Ffilmiau 1964
Julie Andrews

Actores a chantores Seisnig yw Julia Elizabeth Wells neu Julie Andrews (ganwyd 1 Hydref 1935 yn Walton-on-Thames, Surrey, Lloegr).

Priodasau 
 Tony Walton (1959 - 1967)
 Blake Edwards (ers 1969)

Plant 
 Emma Walton (b.1962)
 Amy Edwards (b.1974)
 Joanna Edwards (b.1975)

Ffilmiau 
 Mary Poppins (1964)
 The Americanization of Emily (1964)
 Salzburg Sight and Sound (1965)
 The Sound of Music (1965)
 Torn Curtain (1966)
 Hawaii (1966)
 Think Twentieth (1967)
 Thoroughly Modern Millie (1967)
 Star! (1968)
 Darling Lili (1970)
 The Moviemakers (1971)
 Julie (1972)
 The Tamarind Seed (1974)
 10 (1979)
 Little Miss Marker (1980)
 S.O.B. (1981)
 Victor Victoria (1982)
 Trail of the Pink Panther (1982) (Cameo)
 The Man Who Loved Women (1983)
 That's Life! (1986)
 Duet for One (1986)
 A Fine Romance (1991)
 Our Sons (1991)
 Cin cin (1991)
 One Special Night (1999)
 Relative Values (2000)
 The Princess Diaries (2001)
 Unconditional Love (2002) (Cameo)
 Shrek 2 (2004) (llais)
 The Princess Diaries 2: Royal Engagement (2004)
 Shrek the Third (2007) (llais)
 Enchanted (2007) (llais)

Actorion Seisnig
Cantorion Seisnig
Enillwyr Gwobr yr Academi
Genedigaethau 1935
Merched yr 20fed ganrif
Merched yr 21ain ganrif
Pobl o Surrey
Efnysien

Cymeriad chwedlonol yn yr ail o Bedair Cainc y Mabinogi yw Efnisien, sef chwedl Branwen ferch Llŷr. Mae Efnisien yn fab i Penarddun ac Euroswydd ac felly'n frawd gefaill i Nisien. Yn ogystal, mae'n hanner brawd i Fendigeidfran a'i chwaer Branwen a Manawydan. Yn y chwedl mae Efnisien yn gymeriad aflonydd sy'n cynhyrfu'r dyfroedd ar bob achlysur.

Daw Matholwch brenin Iwerddon i ofyn am Franwen yn wraig iddo. Cytunir i'r briodas, ond yn ystod y wledd i'w dathlu mae Efnisien yn cyrraedd y llys. Mae'n ddig na ofynwyd am ei ganiatâd ef cyn trefnu'r briodas, ac mae'n anffurfio meirch Matholwch fel dial. I wneud yn iawn am y sarhad mae Bendigeidfran yn rhoi'r Pair Dadeni i Fatholwch.

Yn Iwerddon mae Branwen yn byw'n gytun gyda Matholwch am gyfnod, a genir mab, Gwern, iddynt, ond yna mae Matholwch yn cofio'r hyn a wnaeth Efnisien i'w geffylau ac yn dial am ei sarhad ar Franwen. Caiff ei gyrru i weithio yn y gegin am dair blynedd, ond mae'n dofi drudwy ac yn ei yrru draw i Brydain gyda neges i Fendigeidfran yn dweud sut y mae'n cael ei thrin. Mae Bendigeidfran a'i fyddin yn croesi i Iwerddon, y fyddin mewn llongau ond Bendigeidfran yn cerdded trwy'r môr, gan ei fod yn gawr na all yr un llong ei gario.

Cynhelir cyfarfod i drafod amodau heddwch. Cyn y cyfarfod â Efnisien i edrych y neuadd. Mae'n cael allan ystryw gan y Gwyddyl sy'n cuddio rhyfelwyr arfog mewn sachau sy'n hongian yno. Mae Efnisien yn gofyn beth sydd yn y sachau. "Blawd ydyw," yw ateb y Gwyddyl, ac felly mae Efnisien yn mynd o sach i sach gan ei bodio a gwasgu pennau'r rhyfelwyr nes bod pob un o'r ddau gant yn farw. Yno mae'n canu englyn dychanol:
Yssit yn y boly hwnn amryw ulawt,
Keimeit, kynniuyeit, diskynneit yn trin,
Rac kydwyr cad barawt.

Yn ystod y drafodaeth ymddengys fod y Brythoniaid/Cymry yn dechrau meddalu a derbyn amodau heddwch y Gwyddyl, ond mae Efnisien yn rhoi diwedd ar hyn trwy afael yn Gwern, mab Branwen a Matholwch, a'i daflu i'r tân. Rhyfel yw'r canlyniad anochel, a lleddir llawer o filwyr ar y ddwy ochr. Mae'r Gwyddelod yn rhoi cyrff eu rhyfelwyr marw yn y Pair Dadeni, a roddasid i Fatholwch gan Fendigeidfran, i'w adfywio fel y gallent ymladd unwaith eto ac mae'r Brythoniaid yn dechrau colli'r dydd. Mewn un weithred anhunanol sydd mewn gwrthgyferbyniaeth lwyr i'w ran yn yr hanes hyd yno, mae Efnisien yn aberthu ei hun er mwyn arbed y Cymry trwy neidio i mewn i'r Pair a'i ddryllio, gan ladd ei hun yn yr ymdrech gorddynol. Yn y diwedd mae holl wŷr Iwerddon wedi ei lladd, a dim ond saith o fyddin Bendigeidfran sy'n fyw i ddychwelyd i Brydain gyda Branwen. Lladdwyd Bendigeidfran ei hun, ond cyn marw gorchymynodd i'w wŷr dorri ei ben a mynd a'r pen yn ôl gyda hwy.

Mae rhai haneswyr llên yn awgrymu fod cymeriad Efnisien yn seiliedig ar Bricriu Nemthenga yn y chwedl Wyddeleg Fled Bricrenn, ond nid yw pawb yn derbyn hynny.

Llyfryddiaeth
Ifor Williams (gol.), Pedeir Keinc y Mabinogi (Caerdydd, 1930; sawl argraffiad newydd ers hynny)

Gefeilliaid
Pedair Cainc y Mabinogi
Mytholeg Gymreig
Pair Dadeni

Mae'r Pair Dadeni yn bair sy'n gallu adfywio celaneddau'r meirw. Mae'n chwarae rhan bwysig yn chwedl Branwen ferch Llŷr, yr ail o Bedair Cainc y Mabinogi.

Yn y chwedl mae Bendigeidfran yn derbyn y Pair Dadeni gan y cawr Llasar Llaes Gyfnewid a'i wraig Cymydei Cymeinfoll mewn diolch am y nawdd a gawsant yn llys Bendigeidfran ar ôl dianc o'r Tŷ Haearn a ffoi o Iwerddon. Yn Iwerddon roeddent yn byw yn Llyn y Pair (lleoliad anhysbys heddiw). Roedd Matholwch yn eistedd ar ben gorsedd (bryn neu dwmpath a gysylltir â'r Arallfyd a'r Tylwyth Teg) pan welodd y cawr a'i wraig yn dod allan o'r llyn gyda'r pair. Un mawr a hyll oedd y cawr ond dwywaith mwy mewn maintioli a hyllder oedd ei wraig. Cawsant le yn llys Matholwch ond roeddent yn aflonyddu ar bawb a cheisiodd y Gwyddelof eu difa, yn aflwyddiannus, trwy eu llosgi yn y Tŷ Haearn.

Er mwyn gwneud iawn am sarhad Efnysien ar y brenin Matholwch trwy anffurfio ei feirch cyn ei briodas â Branwen, rhydd Bendigeidfran y Pair Dadeni i Fatholwch ac mae'n dychwelyd i Iwerddon gyda Branwen a'r pair.

Yn ddiweddarach, ar ôl i Fendigeidfran a'r Brythoniaid fynd drosodd i Iwerddon i geisio dial y sarhad ar Franwen yn llys Matholwch, mae brwydr yn torri allan rhwng y Brythoniaid a'r Gwyddyl. Mae pethau'n dechrau troi'n go ddrwg ar y Brythoniaid gan fod y Gwyddelod yn taflu celaneddau eu rhyfelwyr meirw i'r Pair Dadeni i'w adfywio (yn fyw ond yn fyddar). Ond mae Efnysien yn achub y dydd trwy neidio i'r pair a'i ddryllio'n yfflon, gan aberthu ei hun yn y broses er mwyn achub y Brythoniaid.

Mae'r Pair Dadeni yn perthyn i ddosbarth o beiriau hud a lledrith, gan amlaf yn beiriau llawnder (h.y. yn ffynonellau dihysbydd o fwyd ac ati) sy'n elfen gyffredin ym mytholeg y Celtiaid. Mae enghreifftiau eraill yn cynnwys pair Diwrnach Wyddel yn y chwedl Culhwch ac Olwen a'r pair a geisir gan Arthur yn y gerdd fytholegol Preiddiau Annwfn. Ceir sawl enghraifft gyffelyb  yn llenyddiaeth Iwerddon. Enghraifft arall yw pair Ceridwen, ffynhonnell yr Awen yn Hanes Taliesin.

Mae rhai elfennau o chwedloniaeth y peiriau Celtaidd hyn yn elfennau amlwg yn chwedl y Greal Santaidd yn nhraddodiad yr Oesoedd Canol.

Llyfryddiaeth
Ifor Williams (gol.), Pedair Cainc y Mabinogi (Caerdydd, 1930; sawl argraffiad diweddarach)

Pedair Cainc y Mabinogi
Mytholeg Gymreig
Mytholeg Geltaidd
Coden fustl

Organ fechan sy’n rhan o’r  system fustlog a sy’n cadw cronfa fechan o hylif y bustl yw coden y bustl. Mae’r bustl yn cael ei gynhyrchu gan yr iau cyn cael ei ryddhau i’r goden drwy’r drwythel afuol. Fel arfer mae rhwng 30 a 60 mililitr of fustl yn cael ei gadw oddi fewn i’r goden.

Pan mae bwyd sy’n cynnwys braster yn mynd drwy’r system dreulio mae’n gwneud i goden y fustl ryddhau bustl drwy ddwythell y fustl i’r  dwodenwm er mwyn emylseiddio’r braster er mwyn i’r corff allu ei dreulio’n haws. Cymysgedd o ddwr a sawl halen hepatig yw’r bustl yn bennaf sydd hefyd yn cynnwys bilirwbin a gynhyrchir fel sgil-wastraff prosesu haearn yn y gwaed er mwyn ei gludo o’r corff.

Mae yna gerrig yn gallu  ffurfio yn y goden weithiau sy’n gallu bod yn boenus tu hwnt a bydd angen triniaeth feddygol i gael gwared â nhw fel arfer.

Anatomeg
System dreulio
Corpse Bride

Ffilm gan Tim Burton gyda Johnny Depp, Helena Bonham Carter ac Emily Watson yw Corpse Bride ("Priodferch Gelain") (2005).

Lleisiau Saesneg 
 Johnny Depp - Victor Van Dort
 Helena Bonham Carter - Emily, y Briodferch Gelain
 Emily Watson - Victoria Everglot
 Tracey Ullman - Nell Van Dort / Hildegarde
 Paul Whitehouse - William Van Dort / Mayhew / Paul y Gweinydd
 Joanna Lumley - Maudeline Everglot
 Albert Finney - Finis Everglot
 Richard E. Grant - Barkis Bittern
 Christopher Lee - Gweinidog Galswells
 Michael Gough - Elder Gutknecht
 Jane Horrocks - Black Widow / Mrs. Plum
 Enn Reitel - Maggot / Cyhoeddwr
 Deep Roy - General Bonesapart
 Danny Elfman - Bonejangles

Caneuon 
 According to Plan
 Remains of the Day
 Tears to Shed
 The Wedding Song

Ffilmiau Saesneg
Ffilmiau 2005
Ffilmiau Tim Burton
Llanrhymni

Ardal o ddinas Caerdydd, prifddinas Cymru, yw Llanrhymni.

Gorweddodd yn yr hen Sir Fynwy, oherwydd ei fod i'r dwyrain o Afon Rhymni.  Roedd y rhan fwyaf o ddinas Caerdydd, i'r gorllewin o'r afon, wedi'i lleoli yn yr hen Sir Forgannwg.

Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

Cyfeiriadau

Ardaloedd Caerdydd
Cymunedau Caerdydd
156

1g - 2g - 3g 
100au 110au 120au 130au 140au - 150au - 160au 170au 180au 190au 200au 
151 152 153 154 155 - 156 - 157 158 159 160 161

Digwyddiadau 
Montanus, sylfaenydd heresi Gristionogol Montaniaeth yn dod i amlygrwydd yn Ardaban (Mysia).

Genedigaethau 
Ling, ymerawdwr brenhinllin Han yn Tsieina

Marwolaethau 

156

als:150er#156
155

1g - 2g - 3g 
100au 110au 120au 130au 140au - 150au - 160au 170au 180au 190au 200au 
150 151 152 153 154 - 155 - 156 157 158 159 160

Digwyddiadau 
Yr Ymerawdwr Rhufeinig Antoninus Pius yn dechrau rhyfel yn erbyn y Parthiaid dan Vologesus. Wedi rhyfel byr, gwneir cytundeb heddwch.
Antoninus Pius yn cyhoeddi goddefiaeth o grefydd Iddewiaeth ac yn caniatau enwaedu
Pab Anicetus yn olynu Pab Pius I fel yr unfed pab ar ddeg

Genedigaethau 
Dio Cassius, hanesydd Rhufeinig
Cao Cao, canghellor olaf Brenhinllin Han yn Tsieina

Marwolaethau 
11 Gorffennaf — Pab Pius I
Sant Polycarp o Smyrna (merthyrwyd)

155

als:150er#155
Llundeinwyr

Mae'r term Llundeiniwr (Saesneg: Londoner) yn cyfeirio at berson sydd wedi eu geni a'u magu yn Llundain, prifddinas Lloegr a'r DU; yn y cyd-destun hwn, diffinnir hyn yn draddodiadol fel yr ardaloedd sydd â chôd post Llundain.  Ond gyda mewnfudo i'r ddinas yn cynyddu a thyfiant yr ardal fetropolaidd, defnyddir y term 'Llundeinwyr' yn amlach am unrhyw un sy'n byw yn Llundain Fwyaf, er nad yw nifer o drigolion canol Llundain yn ystyried bod y bobl hynny yn wir Lundeinwyr.

I'r gwrthwyneb, mae rhai o drigolion bwrdeistrefi Llundain (fel Harrow a Kingston upon Thames), yn dal i unoliaethu â'r trefi a fu ar wahân gynt, ac felly'n meddwl eu bod yn byw yn yr hen siroedd o hyd, fel Middlesex neu Surrey.

Er fod y term 'Llundeiniwr' yn cael ei dderbyn yn gyffredinol i olygu unrhyw un o Lundain Fwyaf, defnyddir y term yn aml i gyfeiro at y 'Cockneys'.  Felly, er fod pob 'Cockney' yn 'Llundeiniwr', nid yw pob Llundeiniwr yn Cockney, oherwydd er mwyn bod yn wir Cockney rhaid i berson gael ei fagu o fewn clywed 'Clychau Bow' (h.y. caniad clychau eglwys  plwyf St Mary-le-Bow a Cheapside, yng nghanol Llundain). Ond serch hynny, mae'n arfer cyffredin gan rai pobl i ddefnyddio'r term 'Cockney' yn anghywir i gyfeirio at unrhyw Lundeiniwr.

Defnyddiau eraill o'r term "Llundeiniwr"
 The Londoner, papur newydd misol Maer Llundain, a gaiff ei ddosbarthu i bob aelwyd yn Llundain Fwyaf.
 The Londoner's Diary, adran ddyddiadur dyddiol papur newydd yr Evening Standard, sy'n rhestru digwyddiadau cymdeithasol yn y ddinas.
 The Londoner, papur cymdeithasol yn Llundain, Ontario, Canada.
 The Londoner, tafarn adnabyddus yn ardal Sukhumvit, Bangkok, Gwlad Tai (enw llawn: The Londoner Brew Pub).

Llundain
Max Sciandri

Seiclwr ffordd proffesiynol sydd wedi ymddeol ydy Maximilian Sciandri (ganed 15 Chwefror, 1967 yn Derby), o dras Eidaleg. Enillodd y fedal efydd yn ras ffordd Gemau Olympaidd 1996 yn Atlanta, Georgia. Roedd yn seiclwr proffesiynol o 1989 hyd 2004. Erbyn hyn mae'n byw yn Tuscany, Yr Eidal ac yn rhoi help llaw i'r seiclwyr Prydeinig sydd yn byw ac yn ymarfer yno, megis Geraint Thomas a Mark Cavendish.

Canlyniadau
1990
5 Stage, Vuelta a Aragón
1991
Stage, Giro d'Italia
1992
Tour of Britain
Stage, Giro d'Italia
Stage, Tour de Romandie
1993
Tour of Luxembourg
1994
Stage, Giro d'Italia
1995
Stage, Tour de France
Stage, Tirreno-Adriatico
Leeds Classic
1998
2 Stage, Dauphiné Libéré
2000
Giro del Lazio

Cyfeiriadau
 Profile

Sciandri, Max
Sciandri, Max
Sciandri, Max
Barloworld

Mae Barloworld (Côd Tîm UCI: BAR) yn dîm seiclo Proffesiynol Cyfandirol UCI. Er eu bod wedi'u seilio yn y Deyrnas Unedig, ystyrir hwy i fod yn dîm o Dde Affrica pan maent yn cymryd rhan mewn rasys Cylchdaith Cyfandirol UCI a phan cant eu dewis ar hap, mewn rasys TaithPro UCI. Rheolir hwy gan Claudio Corti gyda Valerio Tebaldi, Christian Andersen a Alberto Volpi yn rhoi cymorth fel directeur sportif. Reidwyr mwyaf blaengar Barloworld ydy Robert Hunter o Dde Affrica a Mauricio Soler o Golombia.

Cefnogwr ariannol y tîm ydy Barloworld, sy'n gwmni rheoli brand diwydiannol. Mae'r tîm yn reidio fframiau Cannondale gyda darnau gyrru-cadwyn Campagnolo.

Cystadlodd Tîm Barloworld yn Tour de France 2007 ar ôl derbyn safle ar hap, gan wneud Barloworld y tîm cyntaf a seilir ym Mhrydain i gystadlu yn y Tour de France ers i ANC-Halfords Cycling Team gystadlu yn Tour 1987.

Ychydig ddyddiau wedi diwedd y tîm, bu farw aelod o'r tîm, Ryan Cox wedi i rhydweli fyrstio yn ei goes.

2007

Canlyniadau 
 1st, Cystadleuaeth y Mynyddoedd, Tour de France, (Mauricio Soler)
 1st, Cam 9, Tour de France, (Mauricio Soler)
 1st, Cam 11, Tour de France, (Robert Hunter)
 1st, Volta ao Distrito de Santarém, (Robert Hunter)
 1st, Arweinydd presennol y Cystadleuaeth y Timau, UCI Africa Tour 2006-2007

Aelodau Tîm

Cyfeiriadau

Dolenni Allanol 
 Gwefan Swyddogol

Timau Proffesiynol Cyfandirol UCI
Timau seiclo
154

1g - 2g - 3g 
100au 110au 120au 130au 140au - 150au - 160au 170au 180au 190au 200au 
149 150 151 152 153 - 154 - 155 156 157 158 159

Digwyddiadau 
Eupator, brenin y Bosphorus, yn talu teyrnged i Rufain oherwydd bygythiad yr Alaniaid.

Genedigaethau

Marwolaethau 

154

als:150er#154
Le Fabuleux Destin d'Amélie Poulain

Ffilm gan Jean-Pierre Jeunet sy'n serennu Audrey Tautou a Mathieu Kassovitz ydy Le Fabuleux Destin d'Amélie Poulain (Tynghedfen Anhygoel Amélie Poulain) (hefyd Amélie) (2001).

Plot
Mae Amélie yn chwilio am gariad, ac efallai am ystyr bywyd yn gyffredinol. Fe'i gwelir yn tyfu mewn teulu sy'n un gwreiddiol os nad ychydig yn anhrefnus. Mae hi’n awr yn weinyddes yng nghanol Paris yng nghaffi Les Deux Moulins, ac yn ymddwyn yn chwilfrydig gyda’i chymdogion a’i chwsmeriaid, yn ogystal ag â chasglwr delweddau-Photomaton dirgel, ac ag un o wrthrychau mwy dirgel ei luniau. Bob yn dipyn, mae Amélie yn sylweddoli bod ei ffordd at hapusrwydd (a chyda hiwmor mwy cynnil eto) yn gofyn iddi gymryd yr awenau ac estyn at eraill.

Cast
Audrey Tautou - Amélie Poulain
Mathieu Kassovitz - Nino Quincampoix
Rufus - Raphaël Poulain
Lorella Cravotta - Amandine Poulain
Serge Merlin - Raymond Dufayel
Jamel Debbouze - Lucien
Clotilde Mollet - Gina
Claire Maurier - Suzanne
Isabelle Nanty - Georgette
Dominique Pinon - Joseph
Artus de Penguern - Hipolito
Yolande Moreau - Madeleine Wallace
Urbain Cancelier - Collignon
Maurice Bénichou - Dominique Bretodeau
Michel Robin - Mr. Collignon
Andrée Damant - Mrs. Collignon
Claude Perron - Eva, Nino's colleague
Armelle - Philomène
Ticky Holgado - Dyn mewn llun
Kevin Fernandes - Bretodeau, fel plentyn
Flora Guiet - Amélie, 6 mlwydd oed
Amaury Babault - Nino, fel plentyn
André Dussollier - Storïwr

Fabuleux Destin d'Amélie Poulain, Le
Fabuleux Destin d'Amélie Poulain, Le
Black Elk

Roedd Black Elk (Hehaka Sapa) (c. Rhagfyr 1863 – 17 Awst neu 19 Awst 1950) yn Wichasha Wakan (Medicine Man neu Dyn Sanctaidd) enwog o Oglaliad Lakota (Sioux). Roedd yn gefnder i Crazy Horse.

Ei hanes
Bu'n dyst i sawl digwyddiad pwysig yn hanes rhyfeloedd yr Unol Daleithiau yn erbyn brodorion Americanaidd Canolbarth Gorllewin America. Cymerodd Black Elk ran, yn llanc tua deuddeg oed, ym Mrwydr Little Big Horn, 1876, a chafodd ei anafu yng nghyflafan Wounded Knee yn 1890.

Yn 1887, teithiodd Black Elk i Brydain gyda Sioe Gorllewin Gwyllt Buffalo Bill, profiad annymunol a ddisgrifir ganddo yn y llyfr Black Elk Speaks.  

Priododd Black Elk ei wraig gyntaf, Katie War Bonnett, yn 1892. Trôdd ei wraig at Gatholigiaeth, a bedyddwyd eu tri phlentyn yn Gatholigion. Ar ôl marwolaeth Katie yn 1903, cafodd Black Elk ei fedyddio hefyd, gan gymryd yr enw Nicholas Black Elk a gwasanaethu fel categydd.  Ond parhaodd i wasanaethu fel arweinydd ysbrydol i'w bobl yn y dull brodorol, am na welai unrhyw wrthdaro rhwng dysgeidiaeth y grefydd Wakan Tanka frodorol, ac athrawiaeth Cristnogaeth. Yn 1905 priododd am yr eil dro, ag Anna Brings White, gwraig weddw gyda dwy ferch. Cawsant dri o blant ychwanegol, a bu farw Anna yn 1941.

Tua diwedd ei oes datgelodd Black Elk hanes ei fywyd, ynghyd â manylion rhai defodau Sioux sanctaidd, i John Neihardt a Joseph Epes Brown i'w cyhoeddi; y canlyniad oedd y gyfrol Black Elk Speaks, a ystyrir yn glasur Americanaidd.

Llyfryddiaeth

Llyfrau Black Elk
 Black Elk Speaks: being the life story of a holy man of the Oglala Sioux (fel a adroddwyd i John G. Neihardt), Bison Books, 2004; adargraffiad diweddaraf o'r gyfrol a gyhoeddwyd am y tro cyntaf yn 1932); Testun pdf Black Elk Speaks 
 The Sixth Grandfather: Black Elk's Teachings given to John G. Neihardt, gol. gan Raymond J. Demallie, Gwasg Prifysgol Nebraska, arg. newydd, 1985.
 The Sacred Pipe: Black Elk's Account of the Seven Rites of the Oglala Sioux (adroddwyd i Joseph Epes Brown), MJF Books, 1997.
 Spiritual Legacy of the American Indian (adroddwyd i Joseph Epes Brown), World Wisdom, 2007.

Llyfrau am Black Elk
Black Elk and Flaming Rainbow: Personal Memories of the Lakota Holy Man, gan Hilda Neihardt, Gwasg Prifysgol Nebraska, 2006. ISBN 0-8032-8376-8
Black Elk: Holy Man of the Oglala, gan Michael Steltenkamp
Black Elk: Colonialism and Lakota Catholicism, gan Damian Costello

Dolenni allanol
 Achau Black Elk 
 Black Elk Speaks  (PDF 1529KB)
 Gwefan teulu Black Elk

Genedigaethau 1863
Marwolaethau 1950
Sioux
Brodorion Gogledd America
Llên yr Unol Daleithiau
Black Elk Speaks

Black Elk Speaks yw hunangofiant Black Elk (Hehaka Sapa) (1863 – 1950), a oedd yn Wichasha Wakan (Medicine Man neu Ddyn Sanctaidd) enwog o Oglaliad Lakota (Indiaid Sioux). Roedd yn gefnder i'r pennaeth enwog Crazy Horse. Cyhoeddwyd yr hunangofiant yn 1932, wedi ei gofnodi gan yr awdur John G. Neihardt o gyfweliadau gyda Black Elk.

Yn y llyfr mae Black Elk yn adrodd hanes ei fywyd, gan ddechrau gyda'i blentyndod fel aelod o'r Oglala Sioux rhydd yn yr hyn a elwir heddiw yn Canolbarth Gorllewin America (neu'r Mid-West). Cafodd ailenedigaeth ysbrydol pan yn llanc a daeth yn Wichasha Wakan, un o'r gwŷr sanctaidd a arweiniai eu pobl mewn materion ysbrydol. Cafodd weledigaeth o Chwech Taid cenedl yr Indiaid (Americaniaid brodorol), a cheisiai arwain ei bobl ar hyd y "llwybr coch" da.

Yn ogystal â bod yn hunangofiant eithriadol ac unigryw, mae'r gyfrol yn bwysig am ei bod yn rhoi golwg ar hanes y "Gorllewin Gwyllt" yn y 19g o safbwynt y brodorion oedd yn byw ar y Gwastadeddau Mawr. Dro ar ôl tro gorfodwyd y llwythi i ymladd am eu tir a'u heinioes yn erbyn y dyn gwyn a'i arfau. Disgrifir blynyddoedd helbulus yr Oglala ac eraill o'r Indiaid wrth iddynt ymladd â'r fyddin Americanaidd ac ymsefydlwyr arfog, gan raddol colli tir a chael eu twyllo'n barhaus gan Llywodraeth yr Unol Daleithiau. Ymhlith y disgrifiadau cofiadwy yn y llyfr, ceir atgofion Black Elk, yn llanc 12 oed ar y pryd, o Frwydr Little Big Horn, pan orchfygwyd Custer a'r Seithfed Farchoglu gan y Sioux dan arweiniad Sitting Bull ac eraill. Ceir yn ogystal hanes trasig cyflafan Wounded Knee, lle cafodd Black Elk ei anafu.

Disgrifia Black Elk ei amser gyda Sioe Gorllewin Gwyllt Buffalo Bill a'i daith i Brydain, a sut y bu'n rhaid iddo geisio ymdopi â ffordd y dyn gwyn.

Llyfryddiaeth

Llyfrau argraffiedig
Black Elk Speaks, 1932, William Morrow & Company; 1961 Gwasg Prifysgol Nebraska, gyda rhagymadrodd newydd gan John G. Neihardt, 1979 gyda rhagymadrodd gan Vine Deloria, Jr., adargraffiad 1988: ISBN 0-8032-8359-8, adargraffiad 2000: ISBN 0-8032-6170-5. Yn ogystal ceir sawl argraffiad clawr papur ac argraffiad clawr caled gan Barrie & Jenkins, Llundain, 1972.

Testun ar-lein
Testun electronig, Prifysgol Nebraska 

Llyfrau 1932
Hunangofiannau
Llyfrau Saesneg
Llên yr Unol Daleithiau
Tylwyth Teg

Am y gyfundrefn neo-baganaidd yn yr Unol Daleithiau, gweler: Eglwys y Tylwyth Teg.

Defnyddir yr enw Tylwyth Teg, weithiau Bendith y Mamau yn Ne Cymru, am fodau goruwchnaturiol sy'n ymddangos yn chwedloniaeth a llên gwerin llawer gwlad, er enghraifft y banshee yn Iwerddon, y brownies yn yr Alban, y fairies ac elves yn Lloegr, a'r fée yn Ffrainc.

Efallai fod cysylltiad rhwng y chwedlau am y Tylwyth Teg â hen dduwiau a duwiesau'r Celtiaid. Yn y rhan fwyaf o'r chwedlau gwerin Cymraeg, Gwyn ap Nudd yw eu brenin. Cysylltir hwy yn aml â llynnoedd; dywedid hefyd bod criafol yn amddiffyniad rhagddynt, ac nad oeddynt yn hoffi haearn. Ceir chwedlau amdanynt o lawer rhan o Gymru; casglwyd llawer o'r rhain gan Syr John Rhŷs, Owen Wynne Jones (Glasynys) ac eraill. Ceir nifer o themâu yn y chwedlau hyn; un yw bod y Tylwyth Teg yn cyfnewid babanod dynol am eu babanod eu hunain. Thema arall yw bod meidrolyn yn ymweld â gwlad y Tylwyth Teg, weithiau yn dychwelyd oddi yno i ddarganfod bod blynyddoedd lawer wedi mynd heibio ac nad oes neb yn ei adnabod bellach.

Chwedl a gysylltir â nifer o ardaloedd yw'r un am ddyn yn priodi un o ferched y Tylwyth Teg, ar yr amod na fyddai byth yn ei tharo, neu na fyddai'n ei tharo â haearn. Yn y diwedd, yn fwriadol neu drwy ddamwain, mae'n gwneud hynny, ac mae'r ferch yn diflannu. Mae sawl fersiwn o'r chwedl hon yn gysylltiedig â llynnoedd, megis Llyn y Fan Fach yn Sir Gaerfyrddin a Llyn y Dywarchen, Rhyd Ddu. Gallai'r Tylwyth Teg roi rhoddion i bobl oedd yn eu helpu, neu gosbi'r rhai oedd yn eu croesi.

Mae'r gwaharddiad ar haearn (a halen hefyd weithiau), ynghyd â'r ffaith bod nifer o'r chwedlau yn lleoli gwlad y Tylwyth Teg dan siambrau claddu a gorseddau (bryniau isel neu hen siambrau claddu), yn arwain rhai efrydwyr i ddamcaniaethu bod y Tylwyth yn cynrychioli atgof y Celtiaid am y bobl gyn-Geltaidd, ac felly'n gysylltiad â phobloedd Oes y Cerrig.

'Bendith y Mamau' oedd yr enw ar y Tylwyth Teg yn y de, ac mae'n bosibl bod cysylltiad rhwng yr enw hwnnw â'r duwiesau Celtaidd triphlyg ac yn enwedig â'r duwiesau ym Mhrydain a Gâl a elwid yn Matres gan y Rhufeiniaid. Cedwir cof am y bodau hyn hefyd yn yr ymadroddion llafar "Bobl bach!" a "Bobl annwyl!" (ebychiad i fynegi syndod). Fel yn achos yr enwau eraill, dyma enghraifft hefyd o'r arfer mewn sawl diwylliant o beidio â chyfeirio at fodau arallfydol yn uniongyrchol.

Ceir traddodiadau am hiliogaeth arbennig o'r Tylwyth Teg yn Nyfed a elwir yn Blant Rhys Ddwfn. Dywedir eu bod yn byw mewn gwlad anweledig ym Mae Ceredigion.

Llyfryddiaeth
 Hugh Evans, Y Tylwyth Teg (Lerpwl, 1935; 4ydd argraffiad, 1950)
 John Owen Huws Y Tylwyth Teg (Gwasg Carreg Gwalch, 1987) ISBN 0-86381-073-X
 Owen Wynne Jones: Straeon Glasynys, gol. Saunders Lewis (Y Clwb Llyfrau Cymreig, 1943)

Creaduriaid mytholegol
Llên gwerin
Llên gwerin Cymru
The Problems of Philosophy

Llyfr enwog gan yr athronydd Bertrand Russell yw The Problems of Philosophy (1912).

Bertrand Russell
Llyfrau 1912
Llyfrau athroniaeth yr 20fed ganrif
Llyfrau athroniaeth gan awduron o Loegr
Llyfrau Saesneg gan awduron o Loegr
Rhestr enillwyr y Tour de France

Ers 1903, mae'r reidwyr canlynol wedi ennill y Tour de France.

Buddugoliaethau'r Tour yn ôl Gwlad

Nodiadau
Lance Armstrong

Seiclwr Americanaidd yw Lance Armstrong (ganwyd Lance Edward Gunderson, 18 Medi 1971). Enillodd y Tour de France saith gwaith, bob blwyddyn rhwng 1999 a 2005. O fis Hydref 2012 fodd bynnag, mae ei lwyddiant yn cael ei gwestiynu oherwydd honiadau iddo gamddefnyddio cyffuriau er mwyn gwella'i berfformiad. Ef hefyd yw sylfaenydd a chadeirydd Sefydliad Lance Armstrong sy'n cynnig cefnogaeth ar gyfer pobl sy'n dioddef o gancr.

Ar ddechrau ei yrfa broffesiynol, enillodd Armstrong Bencampwriaeth Seiclo Heol UCI y Byd ym 1993 a nifer o rasys bychain eraill. Yn Hydref 1996, cafodd ddeiagnosis o gancr y ceilliau gyda thyfiant a oedd wedi lledu i'wymennydd a'i ysgyfaint. Yn wreiddiol, roedd ei siawns o oroesi'n fach iawn. Derbyniodd driniaethau ar ei ymennydd a'i geilliau a llawer o gemotherapi.

Seiclwyr Americanaidd
Genedigaethau 1971
Colin Lewis

Seiclwr proffesiynol Cymreig oedd Colin Lewis (27 Gorffennaf 1939 – 4 Mawrth 2022). Dechreuodd Seiclo yn 19 oed. Dewiswyd ef i gystadlu yn Milk Race 1960 a gorffenodd yn seithfed safle. Cystadleuodd drost Brydain yn Tour de L'Avenir a Phencampwriaethau'r Byd, San Sebastiien. Bu'n aelod o'r un tîm ac yn rhannu ystafell â Tom Simpson cyn ei farwolaeth yn 1967 oherwydd defnydd cyffuriau. Roedd Colin wedi cyfaddef yn 1966 mai'r rheswm nad oedd wedi ymuno â thîm proffesiynol Ewropeaidd ar y pryd, oedd oherwydd nad oedd eisiau urhywbeth i'w wneu'd â'r diwylliant o defnyddio cyffuriau a oedd yn bodoli ar y pryd. Colin oedd y Seiclwr Cymreig ddiwethaf i reidio'r Tour de France yn 1968 tan Geraint Thomas yn 2007.

Cyrhaeddodd uchafbwynt ei yrfa yng Ngemau Olympaidd Tokyo yn 1964. Yno, ef oedd y seiclwr Prydeinig a orffenodd yn y safle uchaf pan orffenodd Ras Ffordd Dynion Unigol mewn amser o 4:39:51.74, a gorffen yn 25ed safle. Yng Ngemau'r Gymanwlad yn Jamaica, methodd ar y cyfle o ennill medal.

Trodd yn broffesiynol yn 1967, a gorffennodd y Tour de France dros dîm cenedlaethol Prydain. Ef yw'r unig seiclwr i ennill dau buddugoliaeth canlynol ym Mhencampwriaethau Cenedlaethol Rasio Ffordd Proffesiynol yn Essex, yn 1967 a 1968.

Erbyn iddo ymddeol roedd wedi ennill 250 o fuddugoliaethau, 38 o rheiny tra'n broffesiynol, gan gynnwys y Golden Wheel Trophy a'r Linz am Rhine.

Roedd Colin yn benderfynnol o gario 'mlaen i ymwneud â'r byd seiclo ar iddo ymddeol, felly yn 1976 sefydlodd Deliwraeth feics Colin Lewis. Pan ddaeth yn berchennog y siop feics, gwnaethwyd ef yn reolwr Cylchffordd Seiclo Eastway yn Hackney, a gwariodd y 7 mlynedd canlynol fel Cyfarwyddwr Hyfforddi, Canolfan Rhagoriaeth y De Ddwyrain.

Erbyn hyn mae'n byw yn Nyfnaint gyda'i wraig Pam, ac yn llywydd Mid-Devon Cycling Club. Bydd yn Hyfforddwr ar deithiau EuroCycler ar draws Sbaen.

Canlyniadau
1960
7fed Milk Race
1966
25ed Ras Ffordd Dynion Unigol, Gemau'r Gymanwlad
1967
1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Prydain
1968
1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Prydain
Linz am Rhine
?
Golden Wheel Trophy, ras scratch blynyddol Herne Hill

Dolenni Allanol
Gwefan siop feics Colin Lewis

Cyfeiriadau

Seiclwyr Cymreig
Genedigaethau 1939
Marwolaethau 2022
The Blues Brothers (ffilm)

Ffilm gomedi sy'n darlunio cyfeillgarwch pobl gan y cyfarwyddwr John Landis yw The Blues Brothers a gyhoeddwyd yn 1980. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Chicago ac yno hefyd y cafodd ei ffilmio Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Dan Aykroyd a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Ira Newborn.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw James Brown, Steven Spielberg, John Belushi, John Lee Hooker, John Landis, Dan Aykroyd, Carrie Fisher, Aretha Franklin, Matt Murphy, John Candy, Henry Gibson, Twiggy Lawson, Kathleen Freeman, Cab Calloway, Frank Oz, Joe Walsh, Donald Dunn, Charles Napier, Steve Cropper, Jeff Morris, James Avery, Raven De La Croix, Ray Charles, Lou Marini, Paul Reubens, Ben Piazza, Murphy Dunne, Tom Malone, Steve Lawrence, Alan Rubin, Willie Hall a Sheilah Wells. Mae'r ffilm The Blues Brothers yn 148 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1980. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Empire Strikes Back sef yr ail ffilm yn y gyfres Star Wars. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Stephen Marshall Katz oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan George Folsey sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm John Landis ar 3 Awst 1950 yn Chicago. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1969 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad

Caneuon a Cherddoriaeth
"She Caught The Katy"
"Gimme Some Lovin'"
"Shake a Tail Feather"
"Everybody Needs Somebody to Love"
"Peter Gunn Theme"
"The Old Landmark"
"Think"
"Sweet Home Chicago"
"Rawhide"
"Jailhouse Rock"
"Minnie the Moocher"
"Shake Your Moneymaker"
"Boom Boom"
"Your Cheatin' Heart"
"Stand By Your Man"
"Quando, Quando, Quando"

Gweler hefyd
Cyhoeddodd John Landis nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

Cyfeiriadau

Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg
Ffilmiau lliw o Unol Daleithiau America
Ffilmiau arswyd o Unol Daleithiau America
Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Ffilmiau arswyd
Ffilmiau gydag anghenfilod
Ffilmiau gydag anghenfilod o Unol Daleithiau America
Ffilmiau a gynhyrchwyd gan Universal Pictures
Ffilmiau gyda dros 10 o actorion lleisiol
Ffilmiau a olygwyd gan George Folsey
Ffilmiau a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad
Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Chicago
Blues Brothers, The
Blues Brothers, The
Ronnie Williams

Comediwr ac actor oedd Ronald Clive "Ronnie" Williams (29 Mawrth 1939 – 28 Rhagfyr 1997). Daeth i amlygrwydd ar ddiwedd y 1960au ac fe'i ystyriwyd ef a'r bartner comedi Ryan Davies yn rhyw fath o Morecambe and Wise Cymreig. Bu'n llwyddiannus iawn ar deledu cyfrwng Cymraeg ac yna cafodd dair cyfres deledu ar BBC One.

Teledu
Ryan a Ronnie (gyda Ryan Davies)
Glas y Dorlan

Ffilmiau
Twin Town (1997)

Cyfeiriadau

Actorion Cymreig
Digrifwyr
Genedigaethau 1939
Marwolaethau 1997
153

1g - 2g - 3g 
100au 110au 120au 130au 140au - 150au - 160au 170au 180au 190au 200au 
148 149 150 151 152 - 153 - 154 155 156 157 158

Digwyddiadau 
Gwrthryfeloedd bychain yn yr Aifft yn erbyn Rhufain

Genedigaethau

Marwolaethau 

153

als:150er#153
Treial Amser

Mae'r term Treialon Amser i'w gael mewn nifer o chwaraeon rasio. Mae unigolyn (neu weithiau tîm) yn rasio yn erbyn y cloc i gael yr amser cyflymaf am gyflawni cwrs penodedig. Dyma o ble y daw'r term Ffrangeg: Contre-la-montre, yn llythrennol 'yn erbyn y cloc', y term Saesneg: yw Time Trial a caiff hwn ei fyrhau'n aml i TT.

Ym myd seiclo, er enghraifft, mae'n arferol i glybiau amatur ddal Treialon Amser ar y ffordd agored (10 milltir yn draddodiadol, gyda Treial Amser 25 milltir rwan ac yn y man) yn wythnosol yn ystod y tymor rasio rhwng mis Mawrth a Medi, anfonir cystadleuwyr i ffwrdd gydag ysbaid 60 eiliad rhwng pob un fel arfer. Cyfeirir at rhain fel Dechreuon Ysbaid. Gall treial amser hefyd fod yn ras seiclo trac neu ar y ffordd, ac weithiau bydd yn rhan o Ras Sawl Cam, megis y Tour de France.

Mae rasys tebyg, yn erbyn y cloc, ymosod amser, yn bodoli mwn nifer o emau fideo.

Yng nghystadleuthau sgïo traws gwlad a biathlon, caiff sgïwyr eu hanfon allan gydag ysbaid o 30 i 60 eiliad rhwng pob un.

Yn nhreialon amser rhwyfo, caiff y cychod eu hanfon allan gyda ysbaid o 10 i 20 eiliad rhwng pob un, gelwir rhain fel arfer yn "rasys pen."

Gweler Hefyd
Biathlon
Sgïo traws gwlad
Treial Amser Tîm
Ymosod amser
Tour de France
Treial Amser Ynys Manaw
Treial Amser ar y trac
Treial Amser Unigol
Ras pen
Treial Amser Bushy Park

Dolenni Allanol
Rasio Treialon Amser De California 
Rhestr Pwncampwyr y Byd, Treialon Amser 

Seiclo
Biathlon
Sgïo traws gwlad
Tour de France
Pencampwriaethau Seiclo'r Byd, UCI

Mae'r Union Cycliste Internationale (UCI) yn trefnu Pencampwriaethau'r Byd i benderfynu Pencampwyr Seiclo'r Byd. Mae rhain yn gystadlaethau blynyddol, a chystadlir hwy gan dimau Cenedlaethol yn hytrach na thimau masnach.

Yn ogystal â derbyn medal aur, mae enillwyr y rasys rhain yn meddu'r hawl i wisgo crys enfys y flwyddyn canlynol, a'r hawl i wisgo stribedi'r enfys ar coleri a chyffion eu crysau am gweddill eu gyrfa. Trefnir pencampwriaethau ar gyfer merched a rhai mewn categori Iau (16-18 oed) a chategori Ieuenctid (Dan 16).

Trefnir y cystadlaethau yn y dosbarthiadau isod:

Pencampwriaethau Rasio Ffordd y Byd, UCI
Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI
Pencampwriaethau Beicio Mynydd & Threialon y Byd, UCI
Pencampwriaethau Beicio Mynydd Marathon y Byd, UCI
Pencampwriaethau Seiclo Traws Gwlad y Byd, UCI
Pencampwriaethau BMX y Byd, UCI
Pencampwriaethau Seiclo Tu Mewn y Byd, UCI

Gweler Hefyd
Cwpan y Byd, UCI

Dolenni Allanol
Rhaglen cystadleuthau'r UCI

Union Cycliste Internationale
Meirion MacIntyre Huws

Dylunydd graffeg, cartwnydd a chyn-bardd plant Cymraeg ydy Meirion MacIntyre Huws neu Mei Mac (ganed Caernarfon, Gwynedd, 1963). Ef oedd Bardd Plant Cymru yn 2001.

Derbyniodd radd dosbarth cyntaf mewn peirianneg sifil. Mae'n cymryd rhan yn Talwrn y Beirdd ar BBC Radio Cymru ac yn byw yn Nghlynnog Fawr ger Caernarfon. Fo yw golygydd y cylchgrawn Y Glec.

Gweithiau
 Y Llong Wen a Cherddi Eraill (Gwasg Carreg Gwalch, 1996)
 Rhedeg Ras dan Awyr Las (Hughes a'i Fab, 2001)
 Melyn (Gwasg Carreg Gwalch, 2004)

Gwobrau ac anrhydeddau
Cadair Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanelwedd 1993

Cyfeiriadau

Dolen allanol
 

Beirdd Cymraeg
Beirdd plant
Dylunwyr graffig Cymreig
Cartwnyddion Cymreig
Genedigaethau 1963
Llenorion Cymreig yr 20fed ganrif
Llenorion Cymreig yr 21ain ganrif
Pobl o Gaernarfon
Prifeirdd
Annes Glynn

Bardd a nofelydd Cymreig ydy Annes Glynn (ganed Brynsiencyn, Ynys Môn), Mae'n byw yn Rhiwlas, ger Bangor.

Cafodd ei chyfrol o lên meicro Symudliw ei restru ar restr hir Llyfr y Flwyddyn yn 2005. Enillodd yr un llyfr y Fedal Ryddiaith iddi yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Casnewydd 2004. Roedd yn un o feirniaid Gwobr Goffa Daniel Owen yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir y Fflint a'r Cyffiniau 2007.

Bu Annes yn aelod o dîm yr Howgets ar Talwrn y Beirdd ar BBC Radio Cymru ac yn fwy diweddar yn aelod o dîm Criw'r Ship, Caernarfon. Bu'n is-olygydd cylchgrawn Merched y Wawr, sef Y Wawr.

Llyfryddiaeth
 Canu'n y Co' (Gwasg Gomer, 2013)
 Dilyn 'Sgwarnog (Gwasg Gwynedd, 2001)
 Chwarae Mig (Gwasg Gomer, 2002)
 Symudliw - Enillydd Medal Ryddiaith Eisteddfod Genedlaethol Cymru Casnewydd 2004; (Gwasg Gwynedd, 2004)
 Hel Hadau Gwawn (Cyhoeddiadau Barddas, 2017)

Gwobrau ac Anrhydeddau
 Y Fedal Ryddiaith Eisteddfod Genedlaethol Cymru Casnewydd 2004
Coron Eisteddfod Môn, 2000
Cadair Eisteddfod Môn, 2010
Cadair Eisteddfod Pontrhydfendigaid, 2012

Cyfeiriadau

Enillwyr y Fedal Ryddiaith
Golygyddion Cymreig
Llenorion Cymreig yr 20fed ganrif
Llenorion Cymreig yr 21ain ganrif
Merched yr 20fed ganrif
Merched yr 21ain ganrif
Nofelwyr Cymraeg
Pobl o Ynys Môn
Y Migneint

Ardal o ucheldir yng ngogledd-orllewin Cymru yw'r Migneint. Mae'n ymestyn ar hyd ardal eang rhwng Llan Ffestiniog, Ysbyty Ifan a Llyn Celyn, y ddwy ochr i'r ffordd B44407 rhwng Llan Ffestiniog ac Ysbyty Ifan. Mae'n cael ei rannu rhwng Sir Conwy a Gwynedd gyda'r rhan fwyaf ohono yng Ngwynedd.

Mae'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig sy'n rhan o Ardal Gadwraeth Arbennig "Migneint-Arenig-Dduallt", sydd hefyd yn cynnwys   Arenig Fawr a'r Dduallt. Un rheswm am hyn yw ei fod yn fangre nythu bwysig i nifer o adar prin, megis y Boda tinwyn, y Cudyll bach a'r Cwtiad aur. Ar un adeg roedd saethu'r Grugiar yn bwysig yma, ond mae'r niferoedd o'r rhywogaeth yma wedi gostwng yn sylweddol. Corsiog yw'r tir gan mwyaf, gyda grug yn tyfu yn y rhannau sychaf. Mae Afon Conwy yn tarddu yma, o Lyn Conwy.

Yn ystod Oes yr Iâ, ardal y Migneint oedd canolbwynt y rhew yng ngogledd Cymru, gyda rhewlifoedd yn deillio ohono i sawl cyfeiriad.

Gweler hefyd
 Migneint-Arenig-Dduallt

Ardaloedd Cadwraeth Arbennig yng Nghymru
Bro Machno
Corsydd Conwy
Corsydd Gwynedd
Mynyddoedd a bryniau Conwy
Mynyddoedd a bryniau Gwynedd
Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghonwy
Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Ngwynedd
Ysbyty Ifan
Bryn Fôn

Canwr ac actor Cymraeg yw Bryn Fôn (ganed  27 Awst 1954, Llanllyfni, Gwynedd). Mynychodd Ysgol Gynradd Llanllyfni ac Ysgol Dyffryn Nantlle cyn mynd ymlaen i astudio ymarfer corff ac astudiaethau'r amgylchedd yn y coleg. Dechreuodd ei yrfa yn y byd adloniant gan gymryd rhan yn yr opera roc Dic Penderyn yn 1977. Ffurfiodd y grŵp Crysbas ar ôl gadael y Coleg, a ffurfiodd Sobin a'r Smaeliaid yn 1988.

Ef oedd yr artist cyntaf i chwarae'n fyw ar BBC Radio Cymru yn 1977. A bu'n rhannol gyfrifol am ehangu poblogrwydd pop Cymraeg ymysg ieuenctid Cymru.

Bu'n 'hync y mis' yng nghylchgrawn She yn yr 1980au.

Wedi i'r ymgyrch llosgi tai haf ddechrau yn Rhagfyr 1979, ysgrifennodd Fôn gân yn bychanu ymdrechion aflwyddiannus yr heddlu i ddal y rhai a oedd yn gyfrifol. Yn 1990 disgynnodd sawl ditectif ar ei dŷ ac arestiwyd ef ynghyd a'i bartner, Anna, wedi iddynt ganfod pecyn wedi'i guddio yn un o'r waliau ar dir ei dyddyn. Delwyd ef yn swyddfa heddlu Dolgellau am 48 awr cyn cael ei ryddhau heb gyhuddiad. Arestiwyd cyd-aelod cast C'mon Midffild!, Mei Jones ar yr un adeg.

Mae'n dal i fyw yn Nyffryn Nantlle. Mae bellach wedi priodi, ac yn dad i ddau o blant.

Ysgrifennwyd llyfr Sobin a'r Smaeliaid yn 1996 gan Marlyn Samuel, Cyhoeddiadau Mei, ISBN 9780852841167.

Ym mis Ionawr 2011, cyhoeddwyd fod Bryn Fôn yn un o gant oedd wedi gwrthod talu eu trwydded teledu, fel rhan o brotest Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn erbyn y cynlluniau arfaethedig i dorri cyllideb y sianel deledu Gymraeg S4C, a'r bwriad i drosglwyddo cyfrifoldeb ariannu'r sianel i ddwylo'r BBC.

Disgyddiaeth

Sobin a'r Smaeliaid
 Ta-ta Botha, 1989, (Sain)
 Sobin a'r Smaeliaid - 1, 1990, (Sain)
 Caib, 1991, (Sain)
 A Rhaw, 1992, (Sain)
 Goreuon Sobin, (Sain)
Bryn Fôn
 Dyddiau Di-gymar, 1994, (Crai)
 Dawnsio ar y Dibyn, 1998, (Crai)
Bryn Fôn a'r Band
 Abacus, 2004, (laBelaBel)
 CAM, 2005, (laBelaBel)
 Toca, 2008, (laBelaBel)

Cyfeiriadau 

Actorion Cymreig
Cantorion Cymraeg
Cantorion Cymreig
Genedigaethau 1954
Pobl o Wynedd
Pobl addysgwyd yn Ysgol Dyffryn Nantlle
Owen John Thomas

Cyn-wleidydd Cymreig ac aelod o Blaid Cymru yw Owen John Thomas MA (ganed 1939, Caerdydd).

Cefndir
Mynychodd Prifysgol Morgannwg a Prifysgol Caerdydd. Gweithiodd fel dirprwy brifathro cyn cael ei ethol i Gynulliad Cenedlaethol Cymru. Cyn-gadeirydd ardal Caerdydd UCAC. Bu'n aelod gweithredol o Blaid Cymru ers ei arddegau, gan llenwi amryw o swyddi o ysgrifennydd cangen i is-lywydd y blaid. Yng nghynhadledd Plaid Cymru 1981, llwyddodd i gael sosialaeth wedi ei gynnwys ymysg prif amcanion y blaid. Mae'n bleidiwr ers cryn amser ar gyfer yr ymgyrch ar gyfer diwygiad y ddeddf eiddo prydles ac yn un o aelodau sefydlu Clwb Ifor Bach (Clwb Cymraeg Caerdydd) ac yn lywydd y clwb o 1983-1989. Dysgodd y Gymraeg tra'r oedd yn ei 20iau hwyr. Mae'n briod â chwech o blant.

Gyrfa wleidyddol
Aelod o Gynulliad Cenedlaethol Cymru, yn cynnyrchioli ardal Canol De Cymru ar gyfer Plaid Cymru rhwng 1999 a 2007.

Mae rhai o'i ymdrechion balchaf fel aelod Cynulliad yn cynnwys yr ymgais i adnabod Gŵyl Dewi Sant yn ŵyl banc swyddogol, ei swyddogaeth yng ngreadigaeth Canolfan Mileniwm Cymru, Caerdydd, man cyfarfod ar gyfer y celfyddydau a agorodd yn 2004; ei ymgyrchion ar gyfer pensiynau Allied Steel and Wire a'i ymgyrch i gael bracitherapi, triniaeth yn erbyn cancr, i Gymru.

Datganodd hefyd y buasai'n gobeithio i'r Cynulliad ennill yr un pŵerau a Senedd yr Alban erbyn 2011.

Yr iaith Gymraeg
Dysgodd Gymraeg tra'r oedd yn ei 20iau hwyr, ac mae wedi dadlau dros gynyddu hyrwyddiad yr iaith, gan ysgrifennu yn y Western Mail fod yr iaith yn ased cenedlaethol ac y gallai ei atgyfodiad chwarae rhan canolig ym mhrosesau mwy'r genedl o adeiladu adfywiad economaidd a chymdeithasol (Saesneg: "The language is a national asset and its revitalisation can play a central part in the larger process of nation building and economic and social regeneration.") Cwynodd yn ogystal fod plant Cymru yn cael eu dysgu am hanes Lloegr ac nid hanes Prydain (Saesneg: "the history of England, not the history of Britain").

Dolenni Allanol
Guardian Unlimited 7 Mawrth 2007, manylion aelodau'r cynulliad nad oedd yn ymgeisio i gael eu hail-ethol.

Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 1999–2003
Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2003–2007
Genedigaethau 1939
Gwleidyddion Cymreig yr 20fed ganrif
Gwleidyddion Cymreig yr 21ain ganrif
Gwleidyddion Plaid Cymru
Pobl o Gaerdydd
Afon Nedd

Afon yn ne-ddwyrain Cymru yw Afon Nedd sy'n rhedeg o'i ffynnhonell i'w haber ym Mae Abertawe i'r de o Lansawel. Mae hi'n codi o godrefryniau'r Bannau Brycheiniog gyda dau brif llednant, afonydd Hepste a Mellte. Mae cronfa ddŵr Ystradfellte ar Mellte.

Er fod yr afon yn tarddu yn hen dywodfeini Defonaidd ym Mhowys, mae'n fuan yn croesi carreg galch a grô maen melin ar ei daith. Yn y carreg galch mae'n rhedeg yn rannol tanddaear ac yn rannol uwchddaear drwy rwydwaith cymhleth o geudyllau, ogofâu a llyncdyllau.

Mae'r gro maen melin yn creu un o gyfresi rhaeadrau tra bod yr afon a'i llednentydd, gan gynnwys afonydd Pyrddin a Nedd Fechan, yn disgyn i ddyfryn rhewlifol hynafol y Nedd ac ymlaen i'r meysydd glô Carbonifferaidd.

Mae'r ddwy brif llednant yn ymuno dwy filltir i'r de o Bontneddfechan i greu gwir Nedd, ymunir Nedd Fechan â hi ym Mhontneddfechan. O'r pwynt yma i lawr, mae'r afon yn reit unionsyth, ac mae unrhyw lednentydd o bwys yn brin, mae'r rhai sydd yn ymuno â hi yn cynnwys Nant Melincwrt a Nant Clydach. Yr unig lednant arall o bwys i ymuno ydy afon Dulais sydd â'i ffynhonnell i'r gogledd o Flaendulais. Fel mae Dulais yn agosau at Nedd, mae'n disgyn i raeadr ysblenydd Rhaeadrau Aberdulais, atyniad twristiaeth poblogaidd a safle hen weithfeydd haearn.

Mae Afon Nedd yn darparu dŵr ar gyfer dau gamlas, Camlas Nedd a Chamlas Tennant. Ym masn Aberdulais, mae'r ddau camas yn cwfr, y Camlas Tennant yn croesi Nedd ar draphont gwych. Hefyd yn croesi'r afon yma mae llinell rheilfordd Dyffryn Nedd a ffordd yr A465.

Mae aber yr afon yn ymestyn o Gastell-nedd heibio Llansawel ac i'r môr ger Jersey Marine. Mae'r aber yn rhannol wedi ei  diwydiannu, gyda iard torri llongau a Safle Amwynderau Dinesig mawr. Lle nad oes ymyrraeth â hi, mae gan yr afon ardaloedd morfa heli sydd â gwerth ecolegol o bwys.

Cefnogodd yr afon ar un adeg, nifer o byllau glô dwfn a golchfeydd glô ac tuag at ddiedd y 20g, sawl cloddfa agored. Roedd hefyd sawl  cloddfa ddrifft, roedd yr rhai o'r rhain yn dal i ddefnyddio merlod tan ddiwedd y 1990au.

Sefydlwyd ffactri aliminiwm mawr yn agos i Resolfen yn ystod y rhyfel, ond ceuwyd hwn yn y 1990au. Prif ddiwydiannau Dyffryn Nedd heddiw yw coedwigaeth a ffermio, bydd rhanfwyaf o boblogaeth y dyffryn yn teithio i Abertawe neu Bort Talbot pob dydd ar gyfer eu gwaith.

Nedd
Nedd
Nedd
Elin Fflur

Cantores, cyfansoddwraig a chyflwynydd teledu Cymreig yw Elin Fflur Llewelyn Harvey a adnabyddir fel Elin Fflur (ganwyd 1984).

Bywyd cynnar ac addysg
Magwyd Elin yn Llanfairpwll ar Ynys Môn. Roedd ei mam Nest Llewelyn Jones yn prif ganwr gyda'r grŵp gwerin Bran ac enillodd cystadleuaeth Cân i Gymru yn 1978. Cychwynnodd Elin gymryd rhan mewn eisteddfodau lleol yn 3 oed lle'r oedd ei mam hefyd yn parhau i ganu mewn corau. Fe'i hysbrydolwyd gan rai o hoff artistiaid ei thad, fel Joni Mitchell, Leonard Cohen a'i hoff gantores Janis Ian. Mae ei brawd Gwion Llŷr Llewelyn hefyd yn gerddor ac wedi bod yn ddrymiwr gyda Race Horses ac Yr Ods.

Mynychodd Ysgol David Hughes, Porthaethwy ac aeth ymlaen i astudio troseddeg ym Mhrifysgol Bangor.

Gyrfa
Roedd yn brif gantores y grŵp Carlotta ac aeth ymlaen i fod yn brif gantores gyda'r Moniars.

Daeth i sylw'r cyhoedd ar ôl perfformio cân fuddugol Cân i Gymru ar S4C yn 2002, yn dilyn ei mam yn y gamp honno.. Gadawodd y brifysgol ar ôl y flwyddyn gyntaf pan cafodd lwyddiant gyda'i gyrfa gerddorol a recordiodd ei halbwm unigol cyntaf, Dim Gair yn 2003.

Roedd yn un o'r Jonesus a dorrodd record y byd Jones Jones Jones am gasglu ynghyd y nifer fwyaf o bobl yn rhannu’r un cyfenw yn Stadiwm y Mileniwm yn 2006, gan fod yn un o 1,224 Jones a gymerodd ran.

Yn 2012, fe ymunodd fel gohebydd a chyflwynwraig ar y rhaglen gylchgrawn Heno. Cyflwynydd hi'r gystadleuaeth Cân i Gymru 2023.

Bywyd personol
Mae'n briod a Jason Harvey. Yn 2018 darlledwyd y rhaglen ddogfen Chdi, Fi ac IVF ar S4C, lle roedd y cwpl yn rhannu eu profiadau wrth geisio gael plentyn drwy driniaeth IVF.

Disgograffi

Albymau
Dim Gair, 2 Rhagfyr 2003, (Sain SCD 2403)
Cysgodion, 1 Rhagfyr 2004, (Sain SCD 2475)
Hafana, 7 Gorffennaf 2008 (Recordiau Grawnffrwyth GR0001)
Y Goreuon, 29 Gorffennaf 2009 (Sain SCD 2614)
Lleuad Llawn, 10 Tachwedd 2014 (Sain SCD 2711)

EP
Ysbryd Efnisien, 7 Awst 2006, (Sain SCD 2497)
Cloriau Cudd, 20 Hydref 2014, (Sain LL026)

Dolenni Allanol
Gwefan Swyddogol 
Safle MySpace Elin

Cyfeiriadau

Cantorion Cymreig yr 21ain ganrif
Cantorion Cymreig yn yr iaith Gymraeg
Cyfansoddwyr caneuon Cymreig
Cyflwynwyr teledu Cymreig
Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Bangor
Genedigaethau 1984
Merched yr 20fed ganrif
Merched yr 21ain ganrif
Pobl addysgwyd yn Ysgol David Hughes
Pobl o Ynys Môn