alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Rebecca Romero

Seiclwraig trac a chyn rhwyfwr ydy Rebecca Romero (ganwyd 24 Ionawr 1980, Twickenham, Llundain Fwyaf), a enillodd fedal arian yn rhwyfo quadruple sculls Gemau Olympaidd 2004 yn Athen. Y flwyddyn ganlynol roedd hi'n aelod o dîm Prydain a enillodd Pencampwriaethau'r Byd quadruple sculls yn Gifu, Japan.

Yn 2006, penderfynodd Romero ymddeol o'r byd rhwyfo, yn rhannol oherwydd problemau gyda'i chefn, a dechreuodd seiclo gyda'r bwriad o ennill ail fedal Olympaidd mewn chwaraeon gwahanol.

Yn Rhagfyr 2006, enillodd fedal arian yng nghymal Moscow, Cwpan y Byd Trac UCI, ei ras seiclo rhyngwladol gyntaf, gan golli allan ar yr aur i'w chyd Brydeinwraig, Wendy Houvenhagel. Cystadlodd Romero a Houvenhagel erbyn ei gilydd unwaith eto yn y rownd derfynol yng nghymal Manceinion yn Ebrill 2007.

Enillodd fedal ym Mhencampwriaethau seiclo'r Byd am y tro cyntaf ym mis Mawrth 2007 gydag arian yn y Pursuit. Fe aeth cam ymhellach ym Mehncampwriaethau'r Byd 2008, gan ennill y fedal aur, a medal aur ychwanegol fel rhan o dîm pursuit merched gan osod record newydd y byd yn y broses mewn amser o 3:22.415.

Mae Rebecca yn byw yn High Wycombe, Swydd Buckingham.

Canlyniadau

Rhwyfo
Gemau Olympaidd
2004 – Silver, Quadruple Sculls (gyda Frances Houghton, Debbie Flood & Alison Mowbray)
Pencampwriaethau Rhwyfo'r Byd
2005 – 1af, Quadruple Sculls (gyda Katherine Grainger, Frances Houghton & Sarah Winkless)
2003 – 4ydd, Double Sculls
2002 – 5ed, Quadruple Sculls
2001 – 5ed, Quadruple Sculls
Pencampwriaethau'r Byd Odan 23
2000 – 1af, 2-
1999 – 4ydd, 1x

Seiclo
2007
1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser Prydain
2il Pursuit, Cymal Moscow, Cwpan y Byd Trac UCI
2il Pursuit, Cymal Manceinion, Cwpan y Byd Trac UCI
2il Pursuit, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI
1af  Pursuit, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
1af  Pursuit, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI
1af  Pursuit Tîm (gyda Joanna Rowsell a Wendy Houvenhagel), Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI

Cyfeiriadau

Dolenni Allanol
Gwefan Swyddogol
Proffil ar wefan  British Cycling
Dyddiadur Fideo Romero ar gyfer y Telegraph Mawrth 2008

Seiclwyr Seisnig
Rhwyfwyr Seisnig
Genedigaethau 1980
Merched yr 20fed ganrif
Merched yr 21ain ganrif
Frederick Thomas Bidlake

Seiclwr rasio Seisnig nodweddiadol yn ystod diwedd yr 19g oedd Frederick Thomas Bidlake (Mehefin 1867 – 17 Medi 1933), a ddaeth yn weinydd nodweddiadol ym myd rasio yn ddiweddarach yn ei fywyd yn ystod dechrau'r 20g. Sefydlwyd gwobr flynyddol anrhydeddus ym myd seiclo Prydeinig, Gwobr Goffa Bidlake, yn ei enw.

Ganwyd Bidlake yn ardal Islington, Llundain, yn fab i John Purdue Bidlake, ysgolfeistr a thiwtor preifat ac arholwr ysgolion, a Phebe West Sharman, athrawes (Governess). Erbyn 1891, roedd yn gweithio fel tiwtor, yn 1901, roedd yn briod ac yn gweithio fel newyddiadurwr ac awdur.

Seiclwr rasio
Yn ystod dyddiau cynnar seiclo fel chwaraeon, roedd Bidlake yn ffafrio defydd y treic, enillodd nifer o bencampwriaethau a gosododd recordiau cenedlaethol ar dreic, yn aml gan guro reidwyr beic dwy olwyn yn y broses. Yn 1893, gosododd record newydd treic 24 awr gan deithio dros 410 milltir yn Velodrome Herne Hill, de Llundain. Ar un adeg, deliodd pob record treic cenedlaethol yn gydamserol, o 50 milltir i 24 awr ac amryw o recordiau o le i le yn ogystal â nifer o recordiau ar tandem. Bu Bidlake yn aelod o glwb seiclo North Road, a helpodd drefnu'r Treial Amser cyntaf ar  5 Hydref 1895, pan oedd y National Cyclists' Union wedi gwahardd rasio ar ffyrdd agored.

Gweinyddwr Seiclo
Fel gweinyddwr, helpodd Bidlake i sefydlu'r Road Records Association a'r Road Racing Council, a bu'n is-lywydd y Cyclists' Touring Club wrth ochr y llywydd, George Herbert Stancer. Roedd hefyd yn recordiwr-amser o nôd, gan amseru nifer o dreialon amser a cheisiau record o le i le dros gyfnod o 40 mlynedd. Gweinyddodd hefyd fel recordiwr-amser ar gyfer glwb y Royal Aero Club a rasus y Schneider Trophy seaplane yn ystod yr 1930au.

Bu farw yn fuan ar ôl damwain ar 27 Awst 1933, pan drawyd ef oddiar ei feic gan gar ar Barnet Hill, gogledd Llundain. Disgynodd i stâd hanner-ymwybodol a bu farw ar yr 17 Medi.

Cofeb
Erbyn hyn, roedd cronfa tysteb wedi ei sefydlu a daeth hwn yn gronfa coffa. Adeiladwyd gardd goffa a cofeb yn Girtford Bridge ar Great North Road ger Sandy, Swydd Bedford, dadorchuddwyd hi ar 23 Medi 1934, fe aeth y balans o'r gronfa i greu gwobr blynyddol, Gwobr Goffa Bidlake, ar gyfer y perfformiad amlycaf neu gyfraniad i wella seiclo yn unrhyw agwedd.

Er hyn, ni adnabyddwyd nifer o gampweithiau gan seiclwyr Prydeinig yn ystod y 1950au agn eu bod yn aelod o'r corff llywodraethu answyddogol, y British League of Racing Cyclists. Rhai digwyddiadau a esgeuluswyd oedd buddugoliaeth cntaf Pydain maen cymal o'r Tour de France gan Brian Robinson yn 1958 a buddugoliaeth Ian Steel yn y Peace Race yn 1952.

Mae enillwyr y wobr wedi cynnwys rhai o'r enwau mwyaf nodweddiadol ym myd siclo Prydeinig gan gynnwys:
Reg Harris (1947 a 1949)
Beryl Burton (1959, 1960, 1967)
Tom Simpson (1965)
Hugh Porter (1968)
Tony Doyle (1980)
Chris Boardman (1992)
Graeme Obree (1993)
Nicole Cooke (2001)

Enillodd David Millar y wobr yn 2003, ond cymerwyd y wobr oddiarno yn ddiweddarach wedi iddo gyfaddef defnyddio cyffuriau anghyfreithlon.

Dolen allanol
Gwefan Bidlake Memorial Trust

Cyfeiriadau

Genedigaethau 1867
Marwolaethau 1933
Seiclwyr Seisnig
Ray Booty

Seiclwr rasio Seisnig oedd Ray Booty. Yn 1956, daeth ef yn y person cyntaf erioed i gyflawni Treial Amser 100 milltir mewn llai na pedair awr. Adroddwyd hyn ar draws y byd, a chymhawryd hi at guro 4 munud am filltir gan redwr dwy flynedd gynt.

Rediodd Booty fel aelof o Ericsson Wheelers CC, clwb a'i lleolwyd yn Swydd Nottingham a'r Army Cycling Union. Enillodd Bencampwriaeth Treial Amser 100 milltir pob blwyddyn rhwng 1955 a 1959.

Y 100 milltir cyntaf odan 4 awr
Torodd Booty y record gystadleuaeth ym Mhencampwriaethau Cenedlaethol 1956, mewn amser o 4 awr 1 munud 52 eiliad. Y gystadleuaeth fawr nesaf oedd y treial amser 100 milltir ar Bath Road ar ddydd Llun, gŵyl y banc, 6 Awst 1956. Roedd y cwrs i'r gorllewin o Reading, Berkshire yn rhedeg rhwng Theale, Pangbourne, Wallingford, Shillingford ac Abingdon cyn dychwelyd lawr yr A4 i orffen yn ôl lle ddechreuodd. Roedd y tywydd yn llaith ond fe reidiodd Booty yn dda drwy gydol y ras. Reidiodd feic Raleigh gyda gêr sefydlog 84 modfedd i orffen mewn amser o 3 awr 58 munud 28 eiliad. Curodd y reidiwr yn yr ail safle, Stan Brittain, a oedd i droi'n reidiwr proffesiynol yn ddiweddarach, o 12 munud.

Roedd Booty wedi reidio o Nottingham i ddechrau'r ras y diwrnod cynt, pellter o gan milltir. I gydnabod ei gamp, gwobrwywyd ef â medal gan gylchgrawn Cycling a thystysgrif gan yr RTTC.

Adroddodd bapur Daily Herald hanes y record gan ddisgrifio Booty fel dyn digyffelyb.

Enillodd Wobr Goffa Bidlake yn 1956. Darllenai'r dyfyniad:

Raymond Charles Booty For his superlative ride of 3 hrs. 58 mins. 28 secs. in the Bath Road Hundred of 1956, this being the first time one hundred miles had ever been ridden on a bicycle, out and home, inside four hours.

Y record syth allan
Yn mis Medi, ceisiodd Booty dorri record 100 milltir odan reolau'r Road Records Association (RRA). Roedd y rheolau rhain yn gadael i reidiwr reidio 100 milltir gymryd mantais o wyntoedd iw cefnau a disgyniad lawr allt (roedd treialon amser yn gorfod bod ar gyrsiau allac ac yn ôl i ddileu unrhyw fanteision tebyg), cyflawnodd hyn mewn 3 awr 28 munud 40 eiliad. Ar gyfer hyn, defnyddiodd gêr both Sturmey-Archer. Safodd y record am 34 mlynedd, curwyd hi gan Ian Cammish.

Rhagor o lwythiant mewn Treialon Amser
Enillodd Booty gystadleuaeth British Best All-Rounder dair gwaith yn olynol rhwng 1955 a 1957. Ef oedd pencampwr 100 milltir rhwng 1955 a 1959, a phencampwr 12 awr rhwng 1954 a 1958.

Torodd record gystadleuaeth 100 milltir am y tro cyntaf yn 1955, gyda amser o 4:04:30. Torodd hi dair gwaith i gyd. Torodd record 12 awr ddwywaith: 265.66 milltir yn 1956 a 266.00 milltir y flwyddyn canlynol.

Rasio Ffordd
Enillodd Booty ras Rhyngwladol Ynys Manaw yn 1954. Enillodd y fedal aur yn Ras Ffordd Gemau'r Gymanwlad yng Nghaerydd yn 1958. Enillodd fedal efydd ym Mhencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Prydain yr un flwyddyn.

Dolenni Allanol
 Erthygl am feic Booty ar classiclighteweights.co.uk 
 Lluniau o'r beic a ddefnyddwyd ar gyfer y record 100 milltir wedi ei adnewyddu

Cyfeiriadau

Booty, Ray
Mike Burrows

Seiclwr a dyluniwr beiciau oedd Mike Burrows (1943–2022). Fe'i adnabyddir orau am ddyluniad beic treial amser a gynhyrchwyd gan Lotus ar gyfer Chris Boardman, ond cyfranodd hefyd tuag at ddyluniad beic ar  gyfer Graeme Obree.

Roedd Burrows wedi ymwneud â byd beiciau a threiciau gorweddol am amser hir, gan ddylunio'r Speedy neu'r Windcheetah ac yn fwy diweddar, y Ratcatcher, Ratracer a'r Ratracer B.

Roedd hefyd wedi ymwneud â seiclo gwasanaethol, ac wedi dylunio beic plygu (y Giant 'Halfway'), peiriant arbennig o denau (y 2D) sy'n cymryd ychydig iawn o le yn y cyntedd, a beic llwytho (yr 8-Freight) ar gyfer eu defnyddio gan gwmnioedd tywyswyr beic megis Outspoken.

Yn yr 1990au, gweithiodd Mike i gwmni Giant Bicycles a cynlluniodd ffram compact beic ffordd y TCR ymysg eraill.

Roedd cynlluniau Burrows yn aml yn cynnwys nodwedd olwynion cantilifer ar grog. Cyflwynodd feic gyda fforch  llafn-mono i'r cyflwynwr teledu gwyddoniaeth Adam Hart-Davis, ac ymddangosodd y beic yn ei raglenni. Roedd Hart-Davis hefyd yn berchen ar Speedy, wedi ei baentio yn binc a melyn.

Roedd Mike yn byw yn Norwich. Ysgrifennodd y llyfrau Bicycle Design: Towards the Perfect Machine ()  a From Bicycle to Superbike ().

Dolenni allanol
Windcheetah Mike Burrows
Beic Dosbarthu Burrows
Adolygiad Velovision o'r 8-Freight

Cyfeiriadau

Genedigaethau 1943
Marwolaethau 2022
Seiclwyr Seisnig
Dylunwyr Seisnig
John Kennedy (seiclwr)

Seiclwr Albanaidd oedd John Kennedy (ganwyd 23 Mai 1931, Glasgow - 13 Gorffennaf 1989).

Roedddd yn reidiwr proffesiynol rhwng 1958 a 1962.

Cystadlodd yn Tour de France 1960 dros dîm cenedlaethol Prydain, ond ni orffenodd. Gadawodd y ras ar y 12fed cymal.

Seiclwyr Albanaidd
Genedigaethau 1931
Marwolaethau 1989
Ysgol Glan Clwyd

Ysgol uwchradd cyfrwng Cymraeg yn Llanelwy, Sir Ddinbych ydy Ysgol Glan Clwyd.  Agorwyd yr ysgol ym 1956 fel yr ysgol uwchradd Gymraeg gyntaf erioed.  Ar y dechrau roedd yr ysgol wedi'i lleoli yn Y Rhyl (ar safle presennol Ysgol Gymraeg Dewi Sant), ond symudwyd i'w safle presennol yn Llanelwy yn 1969.

Mae gan yr ysgol ddalgylch eang, gyda disgyblion yn teithio o'r ardal arfordirol rhwng Tywyn a Threffynnon hyd at bentrefi Dyffryn Clwyd i'r de ac i'r gorllewin o dref Dinbych. Roedd 725 o ddisgyblion yn yr ysgol ym mlynyddoedd 7–11 yn ystod arolygiad Estyn 2006, yn ogystal â 108 yn y chweched dosbarth, daeth 30% o’r disgyblion o gartrefi lle roedd y Gymraeg yn brif iaith yr aelwyd a 70% o gartrefi lle roedd y Saesneg yn brif neu'n unig iaith. Mae'r un adroddiad hefyd yn dweud fod 95% o’r disgyblion yn siarad Cymraeg fel iaith gyntaf neu i safon gyfatebol.

Ar yr un safle â'r ysgol mae Canolfan Hamdden Llanelwy a Theatr Elwy, sy'n rhannu eu cyfleusterau â'r ysgol.

Côr Ysgol Glan Clwyd
Mae'r ysgol yn nodedig am ei chorau.

Cyn-ddisgyblion o nod
Tara Bethan - Actores
Becky Brewerton - Golffwraig Broffesiynol
Dewi Gwyn – Aelod o'r Anhrefn.
Gareth Jones - Cyflwynwr teledu
Caryl Parry Jones - Cantores
Manon Rhys - Llenor
Bryn Williams - (g. 6 Mehefin 1977); cogydd a pherchennog 'Bwyty Odette', Bryn y Briallu, Llundain. a chyflwynydd teledu.
Mark Evans - Cantor
Beth Jones - Comediwraig

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
Gwefan yr ysgol

Glan Clwyd
Glan Clwyd
Llanelwy
Sefydliadau 1956
Tommy Hall

Seiclwr rasio trac Seisnig oedd Tommy Hall (Hydref-Rhagfyr 1877 Croydon, Surrey – 26 Ebrill 1949).

Torodd record Awr y Byd tu ôl i derny yn 1903 gan gyflawni 54.34 milltir (87.391 kilomedr) mewn awr. Daeth yn drydydd ym mhencampwriaethau stayer Ewrop yn 1904.

Roedd Tommy yn seiclwr proffesiynol ar y trac rhwng 1900 a 1914.

Yn ystod cyfrifiad 1901, roedd Tommy yn 24 oed ac byw gyda'i deulu yn 104 Shepperds Bush Road, Llundain ac yn gweithio fel gwneuthurwr beiciau (Saesneg: cycle maker), roedd ei dad, Nathaniel Hall, yn fasnachwr dodrefn (Saesneg:Furniture Retailer).

Dolen Allanol
Lluniau o Tommy Hall a seiclwyr eraill

Hall, Tommy
Hall, Tommy
Hall, Tommy
Imre Nagy

Gwleidydd o Hwngari oedd Imre Nagy (7 Mehefin 1896 – 16 Mehefin 1958), Prif Weinidog Hwngari rhwng 1953 a 18 Ebrill 1955, ac yn 1956.

Genedigaethau 1896
Marwolaethau 1958
Prif Weinidogion Hwngari
Gwleidyddion Hwngaraidd
Hanes Hwngari
Pobl o Budapest
Rhestr o feirdd Llydewig

Dyma restr o feirdd o Lydaw.

Llydaweg 
 Dan Ar Wern
 Jean-Pierre Calloc'h
 Charles de Gaulle (Barz Bro C'hall)
 Anjela Duval
 Maodez Glandour
 Youenn Gwernig
 Per-Jakez Helias
 Roparz Hemon
 Ronan Huon
 Tugdual Kalvez
 Yann-Ber Piriou
 Naig Rozmor
 Auguste Brizeux

Ffrangeg 
 Jean-Baptiste Babin
 Roger Bellon
 Tristan Corbière
 Xavier Grall
 Eugène Guillevic
 Max Jacob
 Alfred Jarry
 Paol Keineg
 Charles Le Goffic
 Michel Manoll
 Élisa Mercœur
 Jean Meschinot
 Georges Perros
 Armand Robin
 Saint-Pol-Roux
 Victor Segalen
 Auguste Brizeux

Beirdd Llydewig
Beirdd Llydewig
Rhestr o feirdd Bwlgareg

Dyma restr o feirdd Bwlgareg.

Elisaveta Bagryana
Hristo Botev
Atanas Dalchev
Dimcho Debelianov
Blaga Dimitrova
Dora Gabe
Pavel Matev
Geo Milev
Radoy Ralin
Pencho Slaveykov
Petko Rachov Slaveykov
Hristo Smirnenski
Nikola Vapcarov
Ivan Vazov
Peyo Yavorov
Nedyalko Yordanov
Ivaylo Gogov

Beirdd Bwlgareg
Blathmac mac Cú Brettan

Roedd Blathmac mac Cú Brettan neu Blathmac mac Con Brettan (fl. 760) yn fardd Gwyddeleg (fíle) a ganai ar bynciau crefyddol.

Credir iddo gael ei eni yn ne Airgíalla (Swydd Monaghan heddiw), yn Iwerddon). Cafodd Blathmac ei addysg mewn ysgol fynachaidd ac aeth yn ei flaen i fod yn fynach ei hun, gan gael ei ddylanwadu'n gryf gan y mudiad Céli Dé (Culdee).

Ceir llawysgrif sy'n cynnwys y ddwy gerdd ganddo sydd wedi goroesi, dau fyfyrdod ar fywyd Crist a'r Forwyn Fair, yng nghasgliad llawysgrifau Llyfrgell Genedlaethol Iwerddon, lle cawsant eu hail-ddarganfod gan yr hanesydd llên James Carney. Mae'r llawysgrif ei hun yn dyddio i'r 17g.

Testunau
James Carney (gol. a chyf.), The Poems of Blathmac mac Con Brettan (Dulyn, 1964).

Ffynonellau
 Bernard Maier, Dictionary of Celtic Religion and Culture, Boydell & Brewer Ltd, 2000. ISBN 978-0-851-15660-6
 Robert Welsh, Oxford Concise Companion to Irish Literature, 1996. ISBN 0-19-280080-9

Blathmac mac Cu Brettan
Blathmac mac Cu Brettan
Blathmac mac Cu Brettan
Blathmac mac Cu Brettan
Rhywioldeb dynol

Rhywioldeb dynol yw sut mae pobl yn profi ac yn mynegi eu hunain yn rhywiol. Mae ei astudiaeth yn amgylchynu amrediad eang o ymddygiadau, prosesau, a phynciau cymdeithasol yn cynnwys agweddau diwylliannol, gwleidyddol, cyfreithiol, moesol a chrefyddol.

 
Bywyd personol
Dynol
Ymddygiad dynol
Colmán mac Lénéni

Roedd Colmán mac Lénéni (tua 530 - 606) yn fardd o Wyddel a gyfansoddai yn yr iaith Wyddeleg. Canai ar bynciau crefyddol yn bennaf.

Credir iddo gael ei eni yn Desmond (Swydd Cork heddiw), yn ne-orllewin Iwerddon. Mae'n debygol mai Colmán a sefydlodd fynachlog Cluain Uama (Cloyne), ym Munster. Mae'r cerddi ganddo sydd wedi goroesi i'w dyddio i'r cyfnod 565-604, ac maent ymlhith yr enghreifftiau cynharaf o ysgrifennu Gwyddeleg yn yr wyddor Ladin.

Roedd Colmán yn gyfoeswr â'r llenor a sant Columbanus. Mae un o'i gerddi yn gerdd o fawl i frenin o'r enw Domnall, i ddiolch iddo am roi cleddyf iddo :
Luin ac elaib
ungi oc dírnaib
crotha ban n-athech
oc ródaib rígnaib.
Ríg oc Domnall
dord oc aidbse
adand oc caindill
calg oc mo chailg-se.
('Mwyeilch wrth elyrch, wnsïau wrth bwysi, pryd gwragedd taeogion wrth bryd breninesau beilch, brenhinoedd wrth Domnall, mwmian wrth ganu, pren cynnau tân wrth gannwyll, dyna yw unrhyw gleddyf wrth fy nghleddyf i.')

Cyfeiriadau

Oxford Concise Companion to Irish Literature, Robert Welsh, 1996. ISBN 0-19-280080-9

Genedigaethau'r 530au
Marwolaethau 606
Beirdd Gwyddeleg
Beirdd Gwyddelig
Cambria, Wisconsin

Am enghreifftiau eraill o'r enw, gweler Cambria.

Pentref yn Columbia County, talaith Wisconsin, Unol Daleithiau America, yw Cambria.

Yn wreiddiol galwyd y pentref yn Florence neu Langdon's Mills, wedyn Bellville. Daeth yr enw Cambria wedi i grŵp ymfudo o Gymru, yn cynnwys teuluoedd o ardal Dolwyddelan ym 1845. Roedd y criw yma wedi dechrau ar eu siwrnai yn cerdded o Ddolwyddelan i Drefriw gyda'r holl gymuned yn eu hebrwng, ac o Drefriw ar long i Lerpwl cyn hwylio ar draws Môr Iwerydd i Efrog Newydd. Bu farw rhai ar y daith.

Roedd J. Glyn Davies yn berthynas i rai o'r ymfudwyr, yn ddisgynnydd o gangen o'r teulu a arhosodd yng Nghymru. Mewn erthygl a gyhoeddwyd wedi ei farwolaeth yntau, mae'n adrodd hanes ymweliad ganddo pan yn ddyn ifanc â Chambria ym 1898. Mae'n cofnodi sut roedd yr iaith Gymraeg yn fyw iawn yn y pentref bryd hynny, a'r brodorion yn barod i gyfarch un arall o'r un llwyth, ond bod yr arferion yn dechrau pallu wrth bod y gymdeithas yn cymysgu.

Ffynhonnell
 J. Glyn Davies, "Cambria, Wisconsin in 1898", Transactions of the Honourable Society of Cymmrodorion, 1957, tud. 128–159

Daearyddiaeth Wisconsin
Enwau lleoedd o darddiad Cymreig yn yr Unol Daleithiau
Pentrefi Columbia County, Wisconsin
Joey McLoughlin

Seiclwr proffesiynol Seisnig oedd Joey McLoughlin (ganwyd 3 Rhagfyr 1964, Lerpwl).

Trodd McLoughlin yn broffesiynol yn 1985. Prin oedd ei fuddugoliaethau, yn bennaf oherwydd cyfres o anafiadau cyn iddo ymddeol yn 1991.

Canlyniadau
1983
2il Ras 3 diwrnod Girvan

1984
3ydd Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Amatur Prydain

1985
3ydd cymal Ronde van de Algarve

1986
1af Milk Race
1af Cymal 7 Milk Race
4ydd Amstel Gold
1af Cymal 5 Ronde van de Algarve
1af Cymal 6 Ronde van de Algarve

1987
1af Kellogg's Tour of Britain
1af Cymal 2 Kellogg's Tour of Britain

1988
3ydd Kellogg's Tour of Britain
1af Cymal 2 Kellogg's Tour of Britain

Cyfeiriadau
Proffil ar cycling website.net 

McLoughlin, Joey
McLoughlin, Joey
Brutus

Gweler hefyd brut a brud. Am lofrudd Iŵl Cesar, gweler Marcus Junius Brutus. Am y llenor a phregethwr o'r 19eg ganrif, gweler David Owen (Brutus).

Brutus, yn ôl Sieffre o Fynwy (c. 1090 - 1155) yn ei ffug-hanes dylanwadol Historia Regum Britanniae (Hanes Brenhinoedd y Brythoniaid), oedd cyndaid y Brythoniaid a roes ei enw i Ynys Brydain. Roedd ganddo dri mab, sef Locrinus, Camber ac Albanactus. Nid oes sail hanesyddol o gwbl i'r hanes, ond am ganrifoedd fe'i coelwyd gan nifer o hanesyddion.

Ceir y cyfeiriadau cynharaf at Frutus yng ngwaith Nennius (fl. dechrau'r 9g). Yn yr Historia Brittonum dywed yr hanesydd fod Ynys Brydain wedi ei henwi ar ôl 'Brutus, conswl Rhufeinig.'

Datblygir y chwedl gan Sieffre o Fynwy. Yn ôl Sieffre, yr oedd Brutus yn fab i Silvius mab Ascanius a ddaeth yn arweinydd gwŷr Caerdroea (cartref chwedlonol y Brythoniaid). Cafodd freuddwyd tra'n cysgu ar groen ewig yn Nheml Diana ar Ynys Leogetia. Yn y weledigaeth gwelodd ynys baradwysaidd yn y gorllewin a chafodd wybod mai ei dynged oedd hwylio yno gyda phobl Caerdroea a'i chyfaneddu.

Ar ôl nifer o anturiaethau glaniodd Brutus a'i ddilynwyr yn Totnes yn ne Prydain. Ar ôl gorchfygu'r cawr Gogmagog, sefydlodd ddinas newydd iddo'i hun a enwodd yn Gaer Droea Newydd. Cyflwynodd ddeddfau i'r trigolion. Enwyd yr ynys ar ei ôl yn Ynys Brydain.

Roedd ganddo dri mab ac ar ôl ei farwolaeth rhanwyd Ynys Brydain rhyngddynt. Cafodd y mab hynaf Locrinus deyrnas Lloegr (Loegria), rhoddwyd Yr Alban (Albany) i Albanactus, a chafodd y mab ieungaf Camber deyrnas Cymru (Cambria). Mae enwau'r meibion hyn yn deillio o enwau'r gwledydd hynny yn Gymraeg, wedi'u Lladineiddio. Mae'r ffaith fod Sieffre yn dangos Locrinus fel y mab hynaf - a Lloegr fel y deyrnas fwyaf - yn adlewyrchu gwleiddyddiaeth ei oes, gyda Lloegr newydd ei goresgyn gan y Normaniaid.

Darllen pellach 
 A. O. H. Jarman, Sieffre o Fynwy (Caerdydd, 1966). Cyflwyniad darllenadwy i waith Sieffre.
 Dafydd Glyn Jones, Agoriad yr Oes (Y Lolfa, 2001). ISBN 0-86243-603-6
 (eto), Cyfrinach Ynys Brydain (Darlith Flynyddol BBC Cymru, 1992)
 (eto), Gwlad y Brutiau (Darlith Goffa Henry Lewis, 1990)
 John Morris (gol.), Nennius British History and The Welsh Annals (Llundain, 1980)

Gweler hefyd 
 Carreg Llundain

Hanes traddodiadol Cymru
Hanes traddodiadol Prydain
Mytholeg Gymreig
Telynegion Maes a Môr

Cyfrol o gerddi gan Eifion Wyn (1867–1926) yw Telynegion Maes a Môr, a gyhoeddwyd gan yr Educational Publishing Co., Caerdydd, yn 1908. Dyma lyfr enwocaf y bardd, a wnaeth enw iddo fel telynegwr ac a ddaeth yn un o lyfrau mwyaf poblogaidd ei ddydd gyda llawer o'r cerddi yn ddarnau adrodd cyfarwydd ledled y wlad.

Mae'r gyfrol yn ymrannu'n saith adran o gerddi:

Telynegion Bywyd
Telynegion Men
Telynegion Serch
Telynegion y Misoedd
Telynegion y Maes
Telynegion y Môr
Telynegion Cymru

Dyma un o gerddi yn yr adran "Telynegion y Misoedd"

MAI

Gwn ei ddyfod, fis y mêl,
Gyda'i firi yn yr helyg,
Gyda'i flodau fel y barrug - 
Gwyn fy myd bob tro y dêl.

Eis yn fore tua'r waen,
Er mwyn gweld y gwlith ar wasgar,
Ond yr oedd y gwersyll cynnar
Wedi codi o fy mlaen.

Eistedd wnes tan brennau'r Glôg,
Ar ddyfodiad y deheuwynt;
Edn glâs ddisgynnodd arnynt
Gan barablu enw'r gôg.

Ni rois gam ar lawr y wig
Heb fod clychau'r haf o tano,
Fel diferion o ryw lasfro
Wedi disgyn rhwng y brig.

Gwn ei ddyfod, fis y mêl,
Gyda'i firi, gyda'i flodau,
Gyda dydd fy ngeni innau - 
Gwyn fy myd bob tro y dêl.

Cerddi Cymraeg
Llyfrau Cymraeg
Llyfrau 1908
Llyfrau ar Wicidestun
David Owen (Brutus)

Gweler hefyd Brutus.
Llenor dadleuol, golygydd a phregethwr Cymreig oedd David Owen, sy'n adnabyddus dan ei ffug enw Brutus (?Rhagfyr 1795 – 16 Ionawr 1866), ganed yn Llanpumsaint, Sir Gaerfyrddin.

Gyrfa
Cafodd ei fagu yn Annibynnwr yn Sir Gaerfyrddin a threuliodd gyfnod mewn rhannau eraill o'r wlad fel ysgolfeistr. Cychwynodd fel brentis o feddyg cyn troi'n weinidog gyda'r Bedyddwyr. Yr oedd hefyd yn bregethwr gyda'r Annibynwyr ac yn ysgolfeistr. Troes ei gefn ar Ymneilltuaeth ac ymunodd ag Eglwys Loegr yn 1835 lle daeth yn olygydd Yr Haul, cylchgrawn yr Anglicaniaid yng Nghymru. Yr oedd hefyd yn olygydd ar bapurau Lleuad yr Oes ac Yr Efengylydd. Cyhoedoddodd nifer o lyfrau ar bynciau crefyddol at ddefnydd y dyn cyffredin. Yn ogystal ysgrifennodd dau hunangofiant byr ar John Elias a Christmas Evans. Mae wedi ei gladdu ym mynwent Llywel ym Mhowys.

Y dychanwr
Fel golygydd a llenor daeth yn adnabyddus am ei ymosodiadau llym a deifiol, mewn erthyglau a llyfrau, ar bregethwyr lleyg swnllyd yr enwadau Ymneilltuol, yn enwedig y rhai a bregethai yng ngefn gwlad Cymru, am eu diffyg moesoldeb a'u hanwybodaeth. Yr enwocaf o'r rhain oedd y stori ddychanol Wil Brydydd y Coed, a ymddangosodd yn gyntaf yn Yr Haul rhwng 1863 a 1865. Yn y llyfrau hyn a nifer fawr o erthyglau, mae Brutus yn ymosod yn llym ar y 'jacs' (pregethwyr ymneilltuol) a 'Jacyddiaeth.' Gwawdiai'r beirdd eisteddfodol, meddygon "cwac" ac ofergoelion hefyd. Ceidwadwr o ran ei wleidyddiaeth oedd Brutus, a aeth mor bell ag i ddychanu'r Gymraeg ei hun, neu o leiaf y beirdd israddol a oedd mor barod i'w dyrchafu i'r cymylau, ond er bod ei faes yn gyfyng roedd yn un o awduron rhyddiaith gorau ei oes.

Llyfryddiaeth

Gwaith Brutus
Cofiant John Elias
Cofiant Christmas Evans
Cofiant Wil Bach o'r Pwll-dŵr (dychan)
Cofiant Siencyn Bach y Llwywr (dychan)
Cofiant Dai Hunan-dyb (dychan)
Wil Brydydd y Coed (dychan)
Brutusiana (1855), cyfrol o'i erthyglau a'i ysgrifau

Astudiaethau
Thomas Jones, 'Brutus,' yn Mân Us (Caerdydd, 1949)

Genedigaethau 1795
Golygyddion Cymreig
Llenorion Cymraeg
Llenorion Cymreig y 19eg ganrif
Marwolaethau 1866
Pobl o Sir Gaerfyrddin
Pregethwyr Cymreig
Arthur Metcalfe

Seiclwr proffesiynol Seisnig oedd Arthur Metcalfe (ganwyd 27 Medi 1938, Leeds, Gorllewin Swydd Efrog - bu farw 11 Rhagfyr 2002, Harrogate, Gogledd Swydd Efrog).

Canlyniadau
1964
1af Milk Race
1af Cymal 3 Milk Race

1965
1af Cymal 9 Milk Race
1af Cymal 13 Milk Race

1966
1af Cymal 13 Milk Race

1968
1af Ras ryngwladol Ynys Manaw, 'Manx Trophy'

Metcalfe, Arthur
Metcalfe, Arthur
Caynn Theakston

Seiclwr proffesiynol Seisnig oedd Caynn Theakston (ganwyd 17 Mawrth 1965, Caerwrangon, Swydd Gaerwrangon).

Canlyniadau
1988
1af Cymal 7 Ronde van de Algarve
1af Cymal 8 Ronde van de Algarve
1af Ronde van Portugal

1989
1af Cymal Herald Sun Tour

1990
1af Prologue Milk Race

Cyfeiriadau
Proffil ar cycling website.net

Theakston, Caynn
Theakston, Caynn
Tony Hoar

Seiclwr proffesiynol Seisnig oedd Tony Hoar (10 Chwefror 1932 – 5 Hydref 2019).

Ganwyd yn Emsworth, Hampshire a cynrychiolodd Lloegr yn y rasio ffordd yng Ngemau Ymerodraeth Prydain a'r Gymanwlad 1954.

Canlyniadau
1955
1af Cymal 4 Milk Race

Cyfeiriadau
Proffil ar cycling website.net

Seiclwyr Seisnig
Genedigaethau 1932
Marwolaethau 2019
Telyneg

Mae telyneg yn gerdd fer, gryno a didwyll, bersonol ei naws, sydd fel rheol yn canolbwyntio ar un testun uniongyrchol ac ymateb y bardd iddo. Cysylltir y delyneg â chanu serch a chanu natur, yn enwedig o safbwynt personol a/neu Rhamantaidd.

Ceir traddodiad hir o ganu telynegol yng Ngroeg yr Henfyd a Rhufain, ac mae telynegion Lladin yn elfen amlwg ym marddoniaeth yr Oesoedd Canol.

Yng Nghymru mae sawl un o'r Hen Benillion yn delynegion perffaith. Benthycwyd ac addaswyd traddodiad y penillion hyn gan emynwyr y 18g, yn enwedig Williams Pantycelyn. Mae meistri mawr ar y delyneg yn y ganrif olynol yn cynnwys John Blackwell (Alun), Ieuan Glan Geirionnydd a Ceiriog. Yn yr 20g gellid crybwyll Eifion Wyn a W. J. Gruffydd.

Termau llenyddol
Barddoniaeth
Adrian Timmis

Seiclwr proffesiynol Seisnig oedd Adrian Timmis (ganwyd 20 Mehefin 1964, Sheffield, De Swydd Efrog).

Reidiodd ei ras cyntaf tra'n 13 oed yn 1977. Yn 1981, daeth yn Bencampwr Iau Pursuit Prydain. Cynyrchiolodd Brydain yn tîm pursuit Gemau Olympaidd 1984 yn Los Angeles. Roedd Timmis yn reidiwr proffesiynol rhwng 1986 a 1995. Reidiodd y Tour de France yn 1987, cystadlodd yn rasus rhyngwladol Paris-Nice, Criterium International, Tour de Romandy, Liege Bastonge Liege, Fleche Wallone, Amstel Gold a'r Het Volk.

Tuag at diwedd ei yrfa broffesiynol ar y ffordd, dechreuodd Timmis feicio mynydd yn 1989, gan fynd ymlaen i reidio dros dîm Raleigh.

Erbyn hyn mae'n hyfforddwr, tylinwr corff, peirianydd beic. Bu'n gweithio fel tylinwr corff ar gyfer tîm Linda McCartney Foods a tîm Cenedlaethol Prydain ym Mhencampwriaethau'r BYd, Gemau Olympaidd a Gemau'r Gymanwlad.

Canlyniadau

Ffordd
1985
1af Cymal olaf Milk Race
1af Tour of Lancashire
1af Tour of Mereyside

1986
2il Pencampwriaethau Cenedlaethol Proffesiynol Ras Ffordd Prydain
4ydd Nissan Classic, Iwerddon
7fed GP Isbergues, Ffrainc

1987
70fed Tour de France
8fed Midi Libre
1af Cymal 4, Midi Libre
2il Cymal 6a, Midi Libre
1988
1af Tour of Delyn

1995
1af Sky TV Crit Rochester

Trac
1981
1af Pursuit Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (Iau)
2il Ras Bwyntiau Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (Iau)
3ydd Pursuit Tîm  Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (Iau)

1985
2il Pursuit Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (Amatur)
3ydd Pursuit Tîm  Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (Amatur)

1987
3ydd Pursuit Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (Proffesiynol)

Beicio Mynydd
1992
3ydd Cyfres Pwyntiau Cenedlaethol Prydain

1994
3ydd Pencampwriaethau Dringo Allt Prydain

1995
2il Cyfres Pwyntiau Cenedlaethol Prydain
1af Cymal Nannerch, Cyfres Pwyntiau Cenedlaethol Prydain
1af Cymal Castle Combe, Cyfres Pwyntiau Cenedlaethol Prydain

Cyclo-cross
2004
1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Cyclo Cross Prydain (Veteran)

2004/2005
4ydd Cyfres Pwyntiau Cenedlaethol Prydain

Cyfeiriadau
Gwefan swyddogol Adrian Timmis 
Proffil ar cycling website.net 
Proffil ar wefan swyddogol Gemau Olympaidd Prydain 

Timmis, Adrian
Timmis, Adrian
Chris Lillywhite

Cyn-seiclwr proffesiynol Seisnig yw Chris Lillywhite (ganwyd 26 Mawrth 1965). Mae'n dod o East Molesey, Surrey. Enillodd y Milk Race ym 1993, ac mae wedi cystadlu ar y cyfandir. Roedd yn seiclwr proffesiynol rhwng 1987 ac 1999. Cynrychiolodd Lillywhite Logr yng Ngemau'r Gymanwlad 1984, 1994 ac 1998; cafodd ei anghymwyso o gystadlu am fedal pan ganfuwyd iddo dynnu ar siorts y cystadleuydd Awstraliaidd, Grant Rice, gan ei dynnu'n ôl yn ystod y sbrint yn y ras ffordd yn Victoria, Canada yn 1994.

Canlyniadau
1992
1af Cymal 5 Milk Race

1993
1af Milk Race

1994
1af Ras goffa Tom Simpson

1997
1af Ras goffa Tom Simpson

1998
1af Lincoln International GP

Cyfeiriadau

Genedigaethau 1965
Pobl o Lerpwl
Seiclwyr Seisnig
Oesoedd Canol Diweddar

Yr Oesoedd Canol Diweddar yw'r term a ddefnyddir i ddynodi cyfnod olaf yr Oesoedd Canol. Fel yn achos y term 'Oesoedd Canol' ei hun, mae'n derm a ddyfeiswyd gan haneswyr ar gyfer hanes Ewrop ac fel rheol mae'n cael ei gyfyngu i gyfandir Ewrop a gwledydd Môr y Canoldir. Mae ei hyd yn amrywio rywfaint o wlad i wlad ac o ddiwylliant i ddiwylliant, ond yn gyffredinol mae'n ymestyn o ddechrau'r 14g hyd ddiwedd y 15g a chyfnod y Dadeni a dechrau'r Cyfnod Modern. Yng Nghymru ceir tueddiad i'w ddiffinio yn ôl hanes gwleidyddol y wlad, gan gyfateb yn fras i'r cyfnod rhwng cwymp y Gymru annibynnol gyda marwolaeth Llywelyn ap Gruffudd hyd fuddugoliaeth Harri Tudur ar Faes Bosworth a dechrau cyfnod y Tuduriaid.

Gweler hefyd 
 Yr Oesoedd Canol Diweddar yng Nghymru

Cyfnodau hanes
Yr Oesoedd Canol
Hanes Ewrop

es:Edad Media#Baja Edad Media (siglos XI al XV)
pt:Idade Média#Baixa Idade Média
Liam Kileen

Beiciwr mynydd proffesiynol Seisnig oedd Liam Kileen (ganwyd 12 Ebrill 1982, Malvern, Swydd Gaerwrangon).

Canlyniadau
2002
1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Traws Gwlad Prydain Odan 23
3ydd Traws Gwlad, Gemau'r Gymanwlad

2003
1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Traws Gwlad Prydain Odan 23
1af Cwpan y Byd Beicio Mynydd UCI Odan 23
4ydd Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Traws Gwlad y Byd Odan 23

2004
1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Traws Gwlad Prydain Odan 23
1af Cwpan y Byd Beicio Mynydd UCI Odan 23
2il Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Traws Gwlad y Byd Odan 23
5ed Traws Gwlad, Gemau Olympaidd

2005
9fed Cwpan y Byd Beicio Mynydd UCI Odan 23
6ed Cymal Willingen, Yr Almaen, Cwpan y Byd Beicio Mynydd UCI Odan 23
8fed Cymal Houffalize, Gwlad Belg, Cwpan y Byd Beicio Mynydd UCI Odan 23
8fed Cymal Madrid, Sbaen, Cwpan y Byd Beicio Mynydd UCI Odan 23
14ydd Cymal Fort William, Yr Almaen, Cwpan y Byd Beicio Mynydd UCI Odan 23
16ed Cymal Spa, Gwlad Belg, Cwpan y Byd Beicio Mynydd UCI Odan 23

2006
1af Traws Gwlad, Gemau'r Gymanwlad

Cyfeiriadau
Bywgraffiad  British Cycling

Kileen, Liam
Kileen, Liam
Oli Beckingsale

Beiciwr mynydd proffesiynol Seisnig oedd Oli Beckingsale (ganwyd 7 Mehefin 1976, Bryste). Cynyrchiolodd Brydain yng Ngemau Olympaidd2000 a 2004 aGemau'r Gymanwlad 2002 a 2006.

Canlyniadau
2001
1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Traws Gwlad Prydain
8fed Traws Gwlad, Gemau'r Gymanwlad

2002
1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Traws Gwlad Prydain

2005
1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Traws Gwlad Prydain
6ed Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Traws Gwlad Ewropeaidd
9fed Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Traws Gwlad y Byd

2006
1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Traws Gwlad Prydain
1af Cyfres Bwyntiau Cenedlaethol Prydain
2il Traws Gwlad, Gemau'r Gymanwlad

Cyfeiriadau
Bywgraffiad  British Cycling

Seiclwyr Seisnig
Genedigaethau 1976
Simon Richardson

Gweler Simon Richardson (seiclwr paralympaidd) am yr erthygl am y seiclwr Cymreig.

Beiciwr mynydd proffesiynol Seisnig oedd Simon Richardson (ganwyd 21 Mehefin 1983, Bryste). Cynyrchiolodd Brydain yng Ngemau'r Gymanwlad 2006 yn Melbourne, Awstralia.

Canlyniadau
2003
4ydd Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Traws Gwlad Prydain (Espoir)

2005
1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Traws Gwlad Prydain (Espoir)

2006
12fed Traws Gwlad, Gemau'r Gymanwlad

Cyfeiriadau
Bywgraffiad ar wefan  British Cycling

Richardson, Simon
Richardson, Simon
Kelvin Batey

Reidiwr BMX proffesiynol Seisnig ydy Kelvin Batey (ganwyd 9 Mai 1981, Mansfield, Swydd Nottingham). Cynyrchiolodd Brydain ym Mhencampwriaethau'r Byd a Phencampwriaethau Ewrop sawl gwaith.

Canlyniadau
1990
2il Pencampwriaethau BMX Ewrop 20"

1991
2il Pencampwriaethau BMX y Byd 10X

1995
2il Pencampwriaethau BMX Ewrop 20"

1996
3ydd Pencampwriaethau BMX y Byd Cruiser 15-16
5ed Pencampwriaethau BMX y Byd 15X
2il Pencampwriaethau BMX Ewrop 20"

1997
2il Pencampwriaethau BMX y Byd Cruiser 15-16
2il Pencampwriaethau BMX Ewrop Cruiser
3ydd Pencampwriaethau BMX Ewrop 20"

1999
3ydd Pencampwriaethau BMX Ewrop 20"

2000
4ydd Pencampwriaethau BMX y Byd Cruiser Iau
3ydd Pencampwriaethau BMX y Byd Iau

2005
2il Pencampwriaethau BMX y Byd Cruiser

Cyfeiriadau
 British Cycling

Batey, Kelvin
Batey, Kelvin
Joanna Rowsell

Seiclwraig trac a ffordd Seisnig ydy Joanna Katie Rowsell (ganwyd 5 Rhagfyr 1988, Sutton, De Llundain), sy'n reidio dros dîm Global Racing ac yn rhan o Gynllyn Academi Olympaidd British Cycling. Dechreuodd Jo seiclo'n gymharol hwyr yn ei harddegau ar ôl cystadlu yn chwaraeon nofio a rhedeg gynt.

Bywgraffiad

Bywyd cynnar a phersonol
Ganed Rowsell yn Carshalton, Llundain. Mynychodd ysgol gynradd Cuddington Croft o 1993 hyd 2000 ac Ysgol Uwchradd Nonsuch High School i Ferched, o 2000 hyd 2007.

Mae Rowsell yn dioddef o alopecia areata, cyflwyr sydd yn achosi iddi golli ei gwallt.

Canlyniadau

2006
1af  Pursuit, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
3ydd Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Prydain
4ydd Pencampwriaethau Treial Amser Ewrop Iau
5ed Pursuit, Pencampwriaethau Trac Ewrop Iau
5ed Ras Bwyntiau, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
7fed Ras Scratch, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau

2007
2il Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Cylchffordd Prydain
3ydd Pursuit, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
3ydd Ras bwyntiau, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
12fed Pencampwriaethau Ras Ffordd Ewrop Odan 23

2008
3ydd Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Prydain
1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Prydain Odan 23
1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Cylchffordd Prydain
1af Pursuit tîm, Cwpan Seiclo Trac y Byd, UCI, Manceinion
3ydd Pursuit, Cwpan Seiclo Trac y Byd, UCI, Manceinion
1af Pursuit tîm, Cwpan Seiclo Trac y Byd, UCI, Melbourne
1af Pursuit, Cwpan Seiclo Trac y Byd, UCI, Melbourne

2009
1af Pursuit tîm, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI
1af Pursuit tîm, Cwpan Seiclo Trac y Byd, UCI, Copenhagen
3ydd Pursuit, Cwpan Seiclo Trac y Byd, UCI, Copenhagen
1af Pursuit tîm, Cwpan Seiclo Trac y Byd, UCI, Manceinion
2il Pursuit tîm, Cwpan Seiclo Trac y Byd, UCI, Melbourne
4ydd Pursuit, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI

2010
3ydd Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Cylchffordd Prydain

2011
1af  Pursuit tîm, Pencampwriaethau Trac Ewrop
1af  Pursuit tîm, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
1af  Pursuit tîm, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
3ydd Ras bwyntiau, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain

2012
1af Pursuit tîm, Gemau Olympaidd yr Haf 2012
1af Pursuit tîm, Cwpan Seiclo Trac y Byd, UCI, Llundain
1af Pursuit, Cwpan Seiclo Trac y Byd, UCI, Llundain
1af Pursuit tîm, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
Bywgraffiad  British Cycling

Genedigaethau 1988
Seiclwyr Seisnig
Merched yr 20fed ganrif
Merched yr 21ain ganrif
Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2016
Lucy Ayres

Seiclwraig trac Seisnig ydy Lucy Ayres (ganwyd 4 Chwefror 1988, Wigan, Swydd Gaerhirfryn), mae hin arbenigo mewn sbrintio. Mae hi'n reidio dros dîm Sportcity Velo ac yn rhan o Gynllyn Academi Olympaidd British Cycling.

Canlyniadau
2005
2il Sbrint, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
3ydd Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
6ed Scratch, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
8fed Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Trac Ewrop Iau
12fed Sbrint, Pencampwriaethau Trac Ewrop Iau

2006
2il Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
2il Sbrint, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
3ydd Sbrint, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
3ydd Keirin, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
5ed Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
5ed Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Trac Ewrop Iau
9fed Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Iau
10fed Keirin, Pencampwriaethau Trac Ewrop Iau
12fed Sbrint, Pencampwriaethau Trac Ewrop Iau

2007
9fed Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Trac Ewrop Odan 23
9fed Keirin, Pencampwriaethau Trac Ewrop Odan 23

Cyfeiriadau
Bywgraffiad ar wefan  British Cycling

Seiclwyr Seisnig
Genedigaethau 1988
Merched yr 20fed ganrif
Merched yr 21ain ganrif
Anna Blyth

Seiclwraig trac Seisnig ydy Anna Blyth (ganwyd 15 Mai 1988, Leeds, Gorllewin Swydd Efrog), sy'n arbenigo mewn sbrintio. Mae hi'n reidio dros dîm VC St Raphael/Waite Contracts ac yn rhan o Gynllun Academi Olympaidd British Cycling.

Canlyniadau
2005
1af  Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
1af  Sbrint, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
2il Sbrint, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Iau
3ydd Keirin, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Iau
5ed Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Iau

2006
1af  Keirin, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Iau
2il Sbrint, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Iau
2il Sbrint, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
2il Keirin, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
2il Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
1af  Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
1af  Sbrint, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
1af  Ras Scratch, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
3ydd Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Trac Ewrop Iau
4ydd Ras Scratch, Pencampwriaethau Trac Ewrop Iau
5ed Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Iau

2006/2007
2il Sbrint Tîm, Cymal Manceinion, Cwpan y Byd Trac, UCI (gyda Shanaze Reade)
3ydd Treial Amser 500 metr, Cymal Manceinion, Cwpan y Byd Trac, UCI
4ydd Sbrint, Cymal Manceinion, Cwpan y Byd Trac, UCI
6ed Keirin, Cymal Moscow, Cwpan y Byd Trac, UCI

2007
1af  Keirin, Pencampwriaethau Trac Ewrop Odan 23
2il Sbrint, Pencampwriaethau Trac Ewrop Odan 23
2il Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
2il Sbrint, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
2il Keirin, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
3ydd Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Trac Ewrop Odan 23
8fed Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI

Genedigaethau 1988
Merched yr 20fed ganrif
Merched yr 21ain ganrif
Seiclwyr Seisnig
Jason Kenny

Seiclwr trac Seisnig ydy Jason Kenny (ganwyd 23 Mawrth 1988, Bolton, Swydd Gaerhirfryn), mae hin arbenigo mewn sbrintio. Mae'n reidio dros dîm Sportcity Velo ac yn rhan o Gynllyn Academi Olympaidd British Cycling.

Priododd y seiclwraig Laura Trott ar 24 Medi 2016.

Canlyniadau
2004
1af  Sbrint, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Odan 16
3ydd Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Odan 16
3ydd Sbrint, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau

2005
1af  Sbrint Tîm, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (gyda Josh Hargreaves, Matthew Crampton & Christian Lyte)
1af  Keirin, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
1af  Sbrint, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
2il Kilo, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
5ed Keirin, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Iau
9fed Sbrint, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Iau
4ydd Kilo, Pencampwriaethau Trac Ewrop Iau
6ed Sbrint, Pencampwriaethau Trac Ewrop Iau
8fed Keirin, Pencampwriaethau Trac Ewrop Iau

2006
1af  Keirin, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Iau
1af  Sbrint, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Iau
1af  Sbrint Tîm, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Iau (gyda David Daniell & Christian Lyte)
1af  Sbrint, Pencampwriaethau Trac Ewrop Iau
1af  Keirin, Pencampwriaethau Trac Ewrop Iau
1af  Sbrint Tîm, Pencampwriaethau Trac Ewrop Iau
1af  Sbrint, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
1af  Kilo, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
1af  Keirin, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
2il Kilo, Pencampwriaethau Trac Ewrop Iau
3ydd Sbrint Tîm, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
3ydd Kilo, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain

2006/2007
1af Sbrint Tîm, Cymal Moscow, Cwpan y Byd Trac, UCI (gyda Matthew Crampton & Craig MacLean)
3ydd Sbrint Tîm, Cymal Los Angeles, Cwpan y Byd Trac, UCI (gyda Ross Edgar & Jason Queally)
4ydd Sbrint, Cymal Los Angeles, Cwpan y Byd Trac, UCI

2007
2il Sbrint Tîm, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
3ydd Sbrint, Pencampwriaethau Trac Ewrop Odan 23
3ydd Sbrint Tîm, Pencampwriaethau Trac Ewrop Odan 23
3ydd Kilo, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
5ed Kilo, Pencampwriaethau Trac Ewrop Odan 23
8fed Keirin, Pencampwriaethau Trac Ewrop Odan 23

Cyfeiriadau
  Bywgraffiad ar wefan  British Cycling

Seiclwyr Seisnig
Pobl o Swydd Gaerhirfryn
Genedigaethau 1988
Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012
Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2016
Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2020
Wendy Everson

Seiclwraig trac Seisnig oedd Wendy Everson (ganwyd 7 Ebrill 1965), roedd hi'n arbenigo mewn sbrintio.

Dadlodd Everson gyda British Cycling yn 2001 ynglŷn â'r penderfyniad i beidio a'i chefnogi yn ariannol, daeth a achos tribiwnlys cyflogiad yn eu herbyn ond collodd ar y sail nad oedd hi, fel cystadlwr, yn aelod o staff British Cycling.

Roedd Everson ar un adeg yn dal record merched Prydain ar gyfer 500 metr (dechrau ar 'hedfan'), gyda amser o 31.116 eiliad. Torodd Victoria Pendleton y record yn 2002. Mae hi'n dal record Meistri'r Byd, Merched 30-39 oed ar gyfer 200 metr (dechrau ar 'hedfan') ers 2000, gyda amser o 12.415 eiliad, a record Meistri Merched  y Byd ar gyfer Tîm Sbrint 750 metr ynghyd â Suzie Tignor & Annette Hanson o'r Unol Daleithiau, hefyd yn 2001, gyda amser o 54.031 eiliad.

Mae Everson yn byw ym Mhen-y-bont, Bro Morgannwg.

Canlyniadau
1995
1af  Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain

1996
1af  Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain

1999
1af  Sbrint, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
1af  Ras Bwyntiau, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
2il Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain

2000
1af  Sbrint, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Meistri 30-39
1af  Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Meistri 30-39
1af  Sbrint, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
2il Ras Bwyntiau, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Meistri 30-39
3ydd Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain

2001
1af  Ras Bwyntiau, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Meistri 30-39
2il Sbrint, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Meistri 30-39

Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI

Cyfeiriadau

Seiclwyr Seisnig
Genedigaethau 1965
Merched yr 20fed ganrif
Merched yr 21ain ganrif
118

1g - 2g - 3g
60au 70au 80au 90au 100au - 110au - 120au 130au 140au 150au 160au
113 114 115 116 117 - 118 - 119 120 121 122 123

Digwyddiadau 
Gorffen y gwaith ar Fforwm Rhufain, a gomisiynwyd gan yr ymerawdwr Trajan.
Yr ymerawdwr Hadrian yn dienyddio pedwar Seneddwr ar gyhuddiad o gynllwynio yn ei erbyn.

Genedigaethau

Marwolaethau 
Ren Shang, cadfridog Brenhinllin Han

118
Alhambra

Palas o'r canol oesoedd oedd yn perthyn i frenhinoedd Islamaidd Teyrnas Granada yw'r Alhambra (Arabeg: الحمراء = Al-Ħamrā'; yn llythrennol "y coch"). Saif ar fryn ar ochr dde-ddwyreiniol dinas Granada yn Andalucía, Sbaen.

Daw'r enw o'r lliw coch ar y tir sydd o gwmpas yr Alhambra, sydd hefyd erbyn heddiw wedi lliwio'r muriau eu hunain yn goch, er eu bod wedi eu gwyngalchu yn wreiddiol. Yn ystod yr ymladd rhwng dilynwyr Islam a'r Cristionogion oedd yn ceisio adfeddiannu al-Andalus yn nechrau'r 13g, enciliodd Ibn Nasr, sylfaenydd Brenhinllin y Nasrid, i Granada, a dechreuodd adeiladu'r Alhambra presennol.

Datblygwyd y palas dros y canrifoedd nesaf gan frenhinoedd megis Yusuf I, Muhammad V, Ismail I ac eraill. Yn 1492, gorfodwyd y brenin olaf, Muhammad XII, mwy adnabyddus yn y gorllewin fel "Boabdil", i ildio Granada a'r Alhambra i Fernando II o Aragon ac Isabella o Castilla. Yn ddiweddarach adeiladodd y brenin Carlos V (1516 - 1556) balas yn arddull y Dadeni ar y safle.

Rhestrwyd yr Alhambra, gyda'r Generalife a'r Albayzín yn Granada, fel Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO.

Al-Andalus
Granada
Safleoedd Treftadaeth y Byd yn Sbaen
Palasau
Sean Yates

Seiclwr ffordd proffesiynol Seisnig oedd Sean Yates (ganwyd 18 Mai 1960,  Ewell, Surrey).

Cyn cychwyn ei yrfa broffesiynol, cystadlodd yng Ngemau Olympaidd 1980, gan orffen yn chweched yn y pursuit 4 kilomedr. Cystadlodd hefyd yng Ngemau Olympaidd 1996. Enillodd Bencampwriaeth Cenedlaethol Treial Amser 25 milltir yn 1980.

Trodd yn broffesiynol yn 1982, gan ymuno â tîm Peugeot, cyn symyd ymlaen i Fagor yn 1988 lle roedd Yr Albanwr Robert Millar hefyd yn aelod. Ymunodd a tîm 7-Eleven yn 1989 ac yna Motorola ble roedd Lance Armstrong hefyd yn aelod.

Yates oedd pencampwr pursuit proffesiynol Prydain yn 1982 a 1983.

Gwariodd Yates y rhafwyaf o'i yrfa proffesiynol fel domestique, ond enillodd gymalau yn y Tour de France a'r Vuelta a España yn 1988. Y flwyddyn honno, enillodd gymal hefyd yn ras Paris-Nice a'r Midi-Libre a gorffenodd yn bedwerydd yn y Kellogg's Tour of Britain. Y flwyddyn canlynol,1989, cymerodd ddau gymal a buddugoliaeth yn y Tour of Belgium, enillodd y GP Eddy Merckx a gorffenodd yn ail yn y Gent-Wevelgem.

Gwisgodd Yates y Maillot jaune fel arweinydd y ras yn ystod Tour de France 1994, ar y pryd ef oedd ond y trydydd Prydeiniwr erioed i wisgo'r crys. Cystadlodd Yates mewn 12 Tour agn gyflawni naw.

Ar ôl ymddeol o fod yn reidiwr proffesiynol yn 1996, daeth Yates yn reolwr y Linda McCartney Racing Team, a gystadlodd yn y Giro d'Italia. Ar ôl i'r tîm ddod i ben yn 2001, helpodd sefydlu tîm Awstraliaidd iteamNova, ond gadawodd ar ôl i'r arian redeg allan. Symudodd ymlaen i reoli tîm Discovery yn 2005 ar wahoddiad Lance Armstrong, arweiniwr y tîm ar y pryd.

Er nad oedd yn reidiwr proffesiynol bellach, cariodd Yates ymlaen i ymarfer a rasio ym Mhrydain, gan ffitio rasio oamgylch ei waith yn rheoli timau. Yn 1997, enillodd Bencampwriaeth Treial Amser 50 milltir, a gorffenodd yn drydydd yn yr un ras yn 2005.

Ym mis Mai 2007, datganodd Yates nad oedd bellach yn gallu cystadlu fel reidiwr 'veteran' oherwyth y trafferthion a oedd yn parhau iw cael gyda afreoleidd-dra yn ei galon.

Ef oedd cyfarwyddwr chwaraeon Discovery Channel Pro Cycling Team yn 2007.

Dolenni Allanol
Gwefan swyddogol Sean Yates 
Q&A: Sean Yates Ben Moore, BBC, 2007.
Proffil ar cyclingwebsite.net

Yates, Sean
Yates, Sean
Yates, Sean
Eluned Morgan

Gall Eluned Morgan gyfeirio at:

Eluned Morgan (1870-1938), llenor o'r Wladfa.
Eluned Morgan, Aelod Seneddol Ewropeaidd dros Y Blaid Lafur.
Marta Bastianelli

Seiclwraig ffordd broffesiynol o'r Eidal ydy Marta Bastianelli (ganwyd 30 Ebrill 1987, Velletri), sy'n byw yn Lariano, Rhufain. Ei buddugoliaeth pwysicaf yn ei gyrfa oedd ennill Pencampwriaethau Ras Ffordd y Byd, UCI (Merched) yn Stuttgart, Yr Almaen yn Medi 2007. Enillodd y ras o flaen Bastianelli o flaen Marianne Vos a Giorgia Bronzini.

Mae Bastianelli yn reidio dros dîm Safi-Pasta Zara Manhattan.

Cyfeiriadau

Seiclwyr Eidalaidd
Genedigaethau 1987
Merched yr 20fed ganrif
Merched yr 21ain ganrif
Teml Mahabodhi

Teml yn Bodh Gaya yn nhalaith Bihar yn India yw Teml Mahabodhi.

Bodh Gaya neu Bodhgaya yw'r fan lle cyrhaeddodd Gautama Siddhartha, y Bwdha hanesyddol, ei Oleuedigaeth. Bodh Gaya yw'r bwysicaf o bedair man pererindod i ddilynwyr Bwdiaeth; y tair arall yw Kushinagar, Lumbini a Sarnath.

Credir i deml Mahabodhi gael ei sefydlu gan yr ymerawdwr Asoka a ymwelodd â Bodh Gaya ar ôl troi'n Fwdhydd a gadawodd arysgrif yno. Mae'r adeilad presennol yn ddiweddarach. Mae'n 160 troedfedd o uchder ac mae'n cynnwys cerflun anferth o'r Bwdha wedi'i gildio ag aur. Ceir nifer o stupas o gwmpas y deml wedi'u codi mewn diolch gan bererinion dros y canrifoedd. Yr olion hynaf ym Modh Gaya yw'r rhannau o'r hen glawdd neu ffens, yn bileri carreg cerfiedig, a safai o amgylch y deml wreiddiol.

Cyhoeddwyd Teml Mahabodhi yn Safle Treftadaeth y Byd yn 2005.

Mahabodhi
Bwdhaeth
Bihar
Safleoedd Treftadaeth y Byd yn India