Madonna (adlonwraig)

Mae'r erthygl hon yn sôn am yr adlonwraig, am ddefnydd arall yr enw gweler Madonna

Cantores Americanaidd boblogaidd yw Madonna Louise Ciccone Ritchie neu Madonna (ganwyd 16 Awst 1958).  Mae hi hefyd yn ysgrifennu caneuon, yn cynhyrchu recordiau ac yn actio.  Fe'i magwyd ger Detroit, Michigan cyn symud i Efrog Newydd er mwyn dilyn gyrfa mewn dawns fodern.  Bu'n perfformio fel aelod o'r grwpiau pop cerddorol Breakfast Club ac Emmy, cyn rhyddhau ei halbwm cyntaf ym 1983. Yna cynhyrchodd tri albwm stiwdio a gyrhaeddodd rhif un ar y Billboard 200 yn ystod y 1980au.

Gyrfa 
Caiff Madonna ei hadnabod am ei gwaith sy'n ymhel â symboliaeth crefyddol a themâu o rywioldeb, rhywbeth a berodd i'r Fatican ei beirniadu ar ddiwedd y 1980au. Ym 1992, ffurfiodd cwmni adloniant Maverick, a gyhoeddodd lyfr o ffotograffau Sex. Rhyddhaodd albwm stiwdio hefyd, sef Erotica ac actiodd mewn ffilm a oedd yn ymdrin â'r themâ o ryw, sef Body of Evidence. Creodd y gweithiau yma lawer o gyhoeddusrwydd negyddol a gwelwyd cwymp yn ei gwerthiant yn ystod y 1990au. Serch hynny, cynyddodd ei phoblogrwydd ym 1998, pan dderbyniodd ei halbwm Ray of Light ganmoliaeth aruthrol. Ers hynny, mae wedi gwneud pedwar albwm stiwdio sydd wedi cyrraedd rhif un yn y siart.

Mae Madonna wedi actio mewn 22 ffilm. Er i nifer o'r ffilmiau yma fethu yn fasnachol a chael eu beirniadu, enillodd Madonna Wobr Golden Globe am ei rôl fel Eva Peron yn y ffilm Evita ym 1996. Ar ôl i Madonna a'i gŵr Sean Penn ysgaru, beichiogodd Madonna a rhoddodd enedigaeth i Lourdes Maria (a adnabyddir fel Lola hefyd). Tad y ferch oedd yr hyfforddwr personol Carlos Leon. Priododd Madonna y cyfarwyddwr ffilmiau Guy Ritchie yn 2000. Mae ganddynt ddau fab, Rocco a David Banda, bachgen o Falawi a gafodd ei fabwysiadu yn 2006. Perodd hyn i'r cyfryngau honni eu bod wedi torri cyfreithiau mabwysiadu'r wlad honno. Ar ôl sawl mis o sibrydion, honwyd yn 2008 bod priodas Madonna a Guy Ritchie ar ben. Cadarnhawyd hyn yn hwyrach mewn datganiad i'r Wasg a nododd "Madonna and Guy Ritchie have agreed to divorce after seven-and-a-half years of marriage, their representatives confirmed today...They have both requested that the media maintain respect for their family at this difficult time.” 

Caiff Madonna ei hystyried gan rai fel un o'r artistiaid pop gorau erioed ac fe'i henwyd yn "Brenhines Pop" gan nifer o ffynonellau.

Hi yw'r artist roc sydd wedi gwerthu fwyaf yn yr 20g yn ôl Cymdeithas Diwydiant Recordio America gyda gwerthiant o dros 250 miliwn o albymau.
 Rhestra'r Guinness World Records Madonna fel yr artist benywaidd mwyaf llwyddiannus erioed ac fel yr artist a enillodd fwyaf o arian gyda gwerth cyfansymiol o dros $400 miliwn, wedi iddi werthu dros 250 miliwn o recordiau ledled y byd.

  Ar y 10fed o Fawrth 2008, cafodd ei derbyn i'r 'Rock and Roll Hall of Fame'.

Ei Bywyd Cynnar a Dechreuadau'i Gyrfa 

Ganwyd Madonna Louise Ciccone yn Bay City, Michigan. Roedd ei mam, Madonna Louise (née Fortin), o dras Canadaidd Ffrengig ac roedd ei thad, Silvio "Tony" P. Ciccone, yn beiriannydd o Eidlawr-Americanaidd i gwmni Chrysler/ General Motors. Daeth ei deulu'n wreiddiol o Pacentro, yn yr Eidal.. Madonna yw'r trydydd o chwech o blant; enwau ei vrodyr a chwiorydd ŷnt Martin, Anthony, Paula Mae, Christopher a Melanie.

Magwyd Madonna ym maesdrefi Detroit o'r enw Pontiac, Michigan a Avon Township (bellach Rochester Hills, Michigan). Bu farw ei mab o gancr y fron ar y 1af o Ragfyr 1963 pan oedd yn 30 oed. Ail-briododd tad Madonna glanheuwyr y cartref, Joan Gustafson a chwasant ddau o blant; Jennifer and Mario Ciccone. Dywedodd Madonna "I didn't accept my stepmother when I was growing up... in retrospect I think I was really hard on her." Argyhoeddodd Madonna ei thad i dalu am wersi ballet iddi. Mynychodd St. Frederick's Elementary School a St. Andrew's Elementary School (bellach Holy Family Regional) a Ysgol Middle School. Aeth i Ysgol Uwchradd Rochester Adams lle'r oedd yn ddisgybl gradd A ac yn aelod o'r tîm cheerleading. Derbyniodd Madonna ysgoloriaeth ddawns i Brifysgol Michigan ar ôl iddi raddio o'r ysgol uwchradd.

Perswadiodd athrawes ddawns Madonna y dylai ddilyn gyrfa mewn dawns ac felly gadawodd Brifysgol Michigan ar ddiwedd 1977 a symudodd i Ddinas Efrog Newydd. Ychydig iawn o arian oedd ganddi ac am gyfnod bu'n byw mewn llefydd di-nod iawn, gan weithio yn Dunkin' Donuts a chyda grŵpiau dawns modern. Pan yn sôn am y cyfnod y symudodd i Efrog Newydd, dywed Madonna "It was the first time I'd ever taken a plane, the first time I'd ever gotten a taxi cab. I came here with $35 in my pocket. It was the bravest thing I'd ever done." Tra'n perfformio fel dawnswraig i'r artist disco Patrick Hernandez ar ei daith o amgylch y byd ym 1979 , ffurfiodd Madonna berthynas gyda'r cerddor Dan Gilroy. Yn ddiweddarach, ffurfiodd grŵp roc gydag ef, y Breakfast Club yn Efrog Newydd. Tra yn y band hwn, canodd Madonna a chwaraeodd y drymiau a'r gitâr cyn iddi ffurfio'r badn Emmy ym 1980 gyda'r drymwir a'i chyn-gariad Stephen Bray. Ysgrifennodd a chynhyrchodd Madonna a Bray ganeuon dawns a ddaliodd sylw lleol yng nghlybiau dawns Efrog Newydd. Roedd y troellwr disgiau a'r cynhyrchydd recordiau Mark Kamins yn hoffi ei recordiadau demo ac felly tynnodd sylw sefydlydd y cwmni Sire Records, Seymour Stein, at y Madonna ifanc.

Albymau 
 Madonna (1983)
Like a Virgin (1984)
True Blue (1986)
Like a Prayer (1989)
Erotica (1992)
Bedtime Stories (1994)
Ray of Light (1998)
Music (2000)
American Life (2003)
Confessions on a Dance Floor (2005)
Hard Candy (2008)
MDNA (2012)
Rebel Heart (2015)
Madame X (2019)

Caneuon poblogaidd 
 Holiday
 Like a Virgin
 Material Girl
 Papa Don't Preach
 Cherish
 Vogue
 Secret
 Human Nature
 Don't Cry For Me Argentina
 Ray of Light
 Beautiful Stranger
 Music
 American Life
 Me Against the Music (gyda Britney Spears)
 Hung Up
 Sorry

Ffilmiau 
 Desperately Seeking Susan
 Body of Evidence
 Dick Tracy
 A League of their Own
 Evita
 The Next Best Thing
 Die Another Day

Cyfeiriadau

Dolenni allanol 
  Gwefan swyddogol

Genedigaethau 1958
Cantorion Americanaidd
Cantorion Saesneg
Actorion Americanaidd
Dawnswyr Americanaidd
Cyn-Gatholigion
Pobl o Michigan
Merched yr 20fed ganrif
Merched yr 21ain ganrif