alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
136

1g - 2g - 3g 
80au 90au 100au 110au 120au - 130au - 140au 150au 160au 170au 180au 
131 132 133 134 135 - 136 - 137 138 139 140 141

Digwyddiadau 
 Rhyfel rhwng y Rhufeiniaid a'r Suebi yn dechrau; gorchfygir y Suebi gan Tiberius Haterius Nepos Atinas, llywodraethwr Pannonia, yn 138.
 Hadrian yn gorchgyfu'r Iddewon yn Galilea. Mae'r dalaith yn dod yn chases Syria-Palesteina.
 Hadrian yn mabwysiadu Lucius Ceionius Commodus fel ei olynydd.
 Pab Hyginus yn olynu Pab Telesphorus fel y nawfed pab.
 Patriarch Felix yn olynu Patriarch Eleutherius fel Patriarch Caergystennin

Genedigaethau

Marwolaethau 

136
GP de Plouay

Gweler GP Ouest-France ar gyfer ras y dynion.

Ras seiclo proffesiynol ydy'r Grand Prix de Plouay, a ddelir yn Plouay, Ffrainc yn flynyddol, ers 1999. Mae'n rhan o Gwpan y Byd Ffordd, Merched yr UCI.

Enillwyr

Ffynonellau
 Gwefan Swyddogol

Sefydliadau 1999
Cwpan y Byd Ffordd (Merched) UCI
La Flèche Wallonne Féminine

Gweler La Flèche Wallonne ar gyfer ras y dynion.

Ras seiclo broffesiynol ydy La Flèche Wallonne Féminine. Fe'i cynhelir yn flynyddol ers 1998. Cynhaliwyd y rhifyn cyntaf ar y cyd gyda ras y dynion, yn dilyn yr un gylchffordd â'r dynion ond gydag un gylchdaith yn llai. Ers 1999 mae'r ras yn rhan o Gwpan y Byd Ffordd, Merched a drefnir gan yr UCI.

Enillwyr

Ffynonellau
Canlyniadau ar wefan swyddogol yr UCI
 Canlyniadau coll ar gael ar memoire-du-cyclisme.net

Cwpan y Byd Ffordd (Merched) UCI
Seiclo yng Ngwlad Belg
Sefydliadau 1998
Ronde van Vlaanderen (Merched)

Gweler Ronde van Vlaanderen ar gyfer ras y dynion.

Ras seiclo broffesiynol ydy'r Ronde van Vlaanderen voor Vrouwen. Fe'i cynhelir pob gwanwyn ar y cyd gyda ras y dynion. Mae'r ras yn rhan o Gwpan y Byd Ffordd, Merched a drefnir gan yr UCI.

Enillwyr

Cyfeiriadau
Canlyniadau ar wefan swyddogol yr UCI
 Canlyniadau coll ar gael ar memoire-du-cyclisme.net 

Sefydliadau 2004
Cwpan y Byd Ffordd (Merched) UCI
Cwpan y Byd Geelong

Ras seiclo proffesiynol ydy Cwpan y Byd Geelong, a ddelir yn flynyddol yn Geelong, Fictoria, Awstralia. Mae'r ras yn rhan o Gwpan y Byd Ffordd, Merched yr UCI.

Enillwyr

Ffynonellau
  Canlyniadau ar wefan swyddogol yr UCI
  Canlyniadau coll ar gael ar memoire-du-cyclisme.net 

Cwpan y Byd Ffordd (Merched) UCI
Chwaraeon yn Awstralia
Sefydliadau 2003
Ronde van Drenthe (Merched)

Gweler Ronde van Drenthe ar gyfer ras y dynion.

Ras seiclo broffesiynol ydy'r Novilon Internationale Damesronde van Drenthe (Ronde van Drenthe), a gynhelir yn flynyddol ers 1998. Mae'r ras yn rhan o Gwpan y Byd Ffordd, Merched yr UCI.

Enillwyr

Cyfeiriadau
Canlyniadau ar wefan swyddogol yr UCI
 Canlyniadau coll ar gael ar memoire-du-cyclisme.net 

Sefydliadau 1998
Cwpan y Byd Ffordd (Merched) UCI
Seiclo yn yr Iseldiroedd
Rhyngwladoli a lleoleiddio

Rhyngwladoli a lleoleiddio yw'r broses o addasu cynnyrch fel cyhoeddiadau, caledwedd neu feddalwedd ar gyfer cenhedloedd a diwylliannau eraill. Gall hyn fod mewn sawl elfen:

Iaith
Testun cyfrifiadurol amgodedig
Gwyddorau/sgriptiau; sustemau rhifeg gwahanol; sgriptiau chwith-i'r-dde vs. sgriptiau dde-i'r-chwith. Mae sustemau diweddar yn defnyddio safon Unicode i ddatrys y problemau hyn gyda llythrennau amgodedig.
Gwahaniaethau sillafu ar gyfer gwledydd gwahanol lle siaradir yr un iaith, e.e. lleoleiddio (Saesneg Americanaidd) vs. lleoleiddio (Saesneg Prydain)
Dehongliad delweddol o destun (deunydd print, delweddau ar-lein sy'n cynnwys testun)
Llafar (Sain)
Is-deitlo ffilm neu fideo
Fformat dyddiad/amser, gan gynnwys calendrau gwahanol
Fformatio rhifau (pwyntiau degol, lleoliad gwahanwyr, y nod a ddefnyddir fel gwahanwr)
 Parth amser (UTC mewn amgylchedd wedi'i ryngwladoli)
 Arian cyfred
 Delweddau a lliw: mater o eglurder ac addasrwydd diwylliannol
 Enwau a theitlau
 Rhifau wedi'u dynodi gan lywodraeth (rhif Yswiriant Gwladol yn y Deyrnas Unedig, rhif Social Security yn yr Unol Daleithiau) a phasbortau
 Rhifau ffôn, cyfeiriadau a chodau post rhyngwladol
 Pwysau a mesuriadau
 Maint papur
 Unrhyw elfen arall o gynnyrch neu wasanaeth sy'n cael ei reoleiddio gan reoliadau a deddfau

Y gwahaniaeth rhwng rhyngwladoli a lleoleiddio yw mai addasu cynnyrch fel bod modd ei ddefnyddio yn unrhyw le yw rhyngwladoli, tra bod lleoleiddio yn golygu ei addasu fel bod modd ei ddefnyddio mewn lleoliad, iaith neu ddiwylliant penodol.

Dolenni
Erthygl 'Lleoleiddio' ar wefan Canolfan Bedwyr

Busnes
Cysylltiadau rhyngwladol
Globaleiddio
Ieithyddiaeth
Tour de Berne (Merched)

Gweler Tour de Berne ar gyfer ras y dynion.

Ras seiclo proffesiynol ydy'r Tour de Berne, a gynhelir yn flynyddol yn Berne, Swistir. Mae'r ras wedi bod yn rhan o Gwpan y Byd Ffordd, Merched yr UCI ers 2006.

Mae'r ras yn cyflawni chwe cylchdaith yn dilyn cylchffordd 20.8 km (12.9 milltir) oamgylch canol y dref; mae'r ras yn 124.8 km (77.5 mile) o hyd yn gyfan.

Enillwyr

Ffynonellau
 Canlyniadau ar wefan swyddogol yr UCI
  Canlyniadau coll ar gael ar memoire-du-cyclisme.net 

Cwpan y Byd Ffordd (Merched) UCI
Seiclo yn y Swistir
Open de Suède Vårgårda

Ras seiclo broffesiynol ydy Open de Suède Vårgårda. Fe'i cynhelir yn flynyddol ers 2006. Mae'r ras yn rhan o Gwpan y Byd Ffordd, Merched a drefnir gan yr UCI.

Enillwyr

Cyfeiriadau
Canlyniadau ar wefan swyddogol yr UCI
 Canlyniadau coll ar gael ar memoire-du-cyclisme.net 

Sefydliadau 2006
Cwpan y Byd Ffordd (Merched) UCI
La Coupe du Monde Cycliste Féminine de Montréal

Ras seiclo broffesiynol ydy La Coupe du Monde Cycliste Féminine de Montréal (Cymraeg: Cwpan y Byd Merched Montréal). Fe'i cynhelir yn flynyddol ers 1998. Mae'r ras yn rhan o Gwpan y Byd Ffordd, Merched a drefnir gan yr UCI.

Enillwyr

Ffynonellau
Canlyniadau ar wefan swyddogol yr UCI
 neu  Gwefan swyddogol Cwpan y Byd 
 Canlyniadau hefyd ar gael ar memoire-du-cyclisme.net 

Cwpan y Byd Ffordd (Merched) UCI
Chwaraeon yng Nghanada
Sefydliadau 1998
Rund um die Nürnberger Altstadt (Merched)

Ras seiclo broffesiynol ydy'r Rund um die Nürnberger Altstadt (Cymraeg: Taith hen dref Nuremberg). Fe'i cynhelir yn flynyddol yn Nuremberg, Yr Almaen. Mae'r ras yn rhan o Gwpan y Byd Ffordd, Merched a drefnir gan yr UCI.

Enillwyr

Cyfeiriadau
Canlyniadau ar wefan swyddogol yr UCI
 neu  Gwefan swyddogol Cwpan y Byd 
 Canlyniadau hefyd ar gael ar memoire-du-cyclisme.net 

Seiclo yn yr Almaen
Cwpan y Byd Ffordd (Merched) UCI
Regina Schleicher

Seiclwraig ffordd broffesiynol Almeinig ydy  Regina Schleicher  (ganwyd 21 Mawrth 1974, Würzburg, Yr Almaen).

Symudodd teulu Regina i Marktheidenfeld, lle mynychodd yr ysgol, tra roedd hi'n ifanc. Roedd ei thad, Hans Schleicher (ganwyd 1949) yn hyfforddwr seiclo ac arweiniodd ef ei gyrfa, a ddechreuodd pan gystadlodd yn ei ras gyntaf, yr  RV Concordia Karbach yn Karbach, Lower Franconia.

Canlyniadau
2005
1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd yr Almaen

1994
1af  Pencampwriaethau Ras Ffordd Ewrop, odan 23

2002
1af Ras Cwpan y Byd, GP de Plouay
1af Ras Cwpan y Byd, Gran Premio Castilla y León
1af 1 cymal, Giro d'Italia

2003
1af 4 cymal, Giro d'Italia
1af 2 gymal, “Canada round travel”
1af Vuelta Castilla y León

2004
1af 1 cymal, Giro d'Italia
1af 1 cymal, Giro del Trentino
1af 1 cymal, Route of Montreal
1af 1 cymal, Vuelta Castilla y León
1af 1 cymal, Holland Ladies Tour

2005
1af Pencampwriaethau Ras Ffordd y Byd, UCI (Merched)
1af 1 cymal, Giro d'Italia

Dolenni Allanol
 Neges ar BRV 
  Gwybodaeth am Regina Schleicher ar wefan ei thîm

Genedigaethau 1974
Seiclwyr Almaenig
Merched yr 20fed ganrif
Merched yr 21ain ganrif
Nikki Egyed

Seiclwraig ffordd a threiathlwraig proffesiynol Awstralaidd ydy Nikki Egyed (ganwyd 19 Ebrill 1982, Queensland, Awstralia). Rhwng mis Mawrth a Hydref bob blwyddyn, mae'n byw yn Verace, yr Eidal.

Mae wedi cynrychioli Awstralia yn rhyngwladol, yn seiclo a treiathlon.

Canlyniadau
2006
3ydd Grande Boucle Féminine

2007
2il Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Awstralia
3ydd Cwpan y Byd Geelong

Dolenni allanol
 Proffil ar wefan swyddogol seiclo yn Awstralia 

Genedigaethau 1982
Seiclwyr Awstralaidd
Merched yr 20fed ganrif
Merched yr 21ain ganrif
Eicon hoyw

Person hanesyddol neu enwog sy'n cael ei edmygu gan nifer yn y cymunedau lesbiaidd, hoyw, deurywiol, a thrawsryweddol (LHDT) yw eicon hoyw neu eicon LHDT. Yn ddiweddar, mae'r term "Dykon" sy'n gyfuniad o "ddeic" () ac "icon" wedi cael ei dderbyn i ddisgrifio eiconau lesbiaid.

Mae priodweddau eicon hoyw fel arfer yn cynnwys delwedd goegwych, cryfder mewn adfyd, neu rywioldeb amwys. Gall yr eiconau hyn fod yn heterorywiol, cyfunrywiol, deurywiol neu'n drawsrywiol; mae'n bosibl hefyd nad ydynt wedi dod allan neu nad ydynt yn agored ynglŷn â'u rhywioldeb. Er bod y mwyafrif o eiconau hoyw wedi dangos eu cefnogaeth i fudiadau cymdeithasol LHDT, mae rhai wedi gwrthwynebu, gan ymgyrchu yn erbyn yr hyn a ystyriant yn agenda cyfunrywiol.

Yn draddodiadol, dyrchefir eiconau hanesyddol i statws uchel am fod eu rhywioldeb yn parhau i fod yn bwnc llosg ymysg haneswyr. Mae nifer o eiconau hoyw modern, diddanwyr benywaidd gan amlaf, wedi denu dilyniant mawr o'r gymuned hoyw yn ystod eu gyrfaoedd. Syrthia mwyafrif yr eiconau hoyw i mewn i un o ddau gategori: y cymeriad trasig, sydd weithiau'n cyflawni hunanladdiad neu'r eicon diwylliant-poblogaidd blaenllaw.

Ymysg eiconau enwog y mae Sant Sebastian, Judy Garland, Bette Davis, Barbra Streisand, Shirley Bassey, Margaret Williams, Cher, Janet Jackson, Gloria Gaynor, Madonna, a Lady Gaga.

Cyfeiriadau

Diwylliant LHDT
Diwylliant poblogaidd
135

1g - 2g - 3g 
80au 90au 100au 110au 120au - 130au - 140au 150au 160au 170au 180au 
130 131 132 133 134 - 135 - 136 137 138 139 140

Digwyddiadau 
 Diwedd gwrthryfel Simon bar Kokhba yn Judaea. Lleddir ef wedi 13 Rhagfyr yn Bethar. Ymladd yn parhau yng Ngalilea.
 Allor i Iau yn cael ei adeiladu ar safle'r deml yn Jerusalem.

Genedigaethau

Marwolaethau 
 Simon bar Kokhba, arweinydd y gwrthryfel Iddewig yn erbyn y Rhufeiniaid.
 Rabbi Akiva, dienyddiwyd gan y Rhufeiniaid (dyddiad tebygol)

135
Diwylliant poblogaidd

Elfennau diwylliannol mewn cymdeithas a fytholir trwy iaith frodorol neu lingua francar gymdeithas yw diwylliant poblogaidd'. Mae'n cynnwys rhyngweithiadau, anghenion a dymuniadau dyddiol a'r "enydau" diwylliannol sy'n gwneud bywydau pob dydd y prif ffrwd. Gall cynnwys nifer o arferion, yn cynnwys y rhai sy'n ymwneud â choginio, dillad, treuliant, cyfryngau torfol a'r nifer o wynebweddau adloniant megis chwaraeon a llenyddiaeth. (Cymharwch â meme.) Yn aml mae diwylliant poblogaidd yn cyferbynnu â "diwylliant uchel" mwy gyfyngedig, hyd yn oed elitaidd, h.y. diwylliant y grwpiau cymdeithasol llywodraethol.

Mynegir diwylliant poblogaidd mewn cylchrediad torfol eitemau o feysydd megis ffasiwn, cerddoriaeth, chwaraeon a ffilm. Mae byd diwylliant poblogaidd wedi cael effaith neilltuol ar gelf o'r 1960au ymlaen, trwy gelf bop. Pan ddechreuodd diwylliant poblogaidd modern yn y 1950au, daeth yn anoddach i oedolion cymryd rhan. Heddiw, mae'r mwyafrif o oedolion, eu plant a'u wyrion yn "cyfrannu" at ddiwylliant poblogaidd yn uniongyrchol neu'n anuniongyrchol.

 
Astudiaethau'r cyfryngau
Poblogaidd
134

1g - 2g - 3g 
80au 90au 100au 110au 120au - 130au - 140au 150au 160au 170au 180au 
129 130 131 132 133 - 134 - 135 136 137 138 139

Digwyddiadau 
 Arrianus, llywodraethwr Rhufeinig Cappadocia, yn gorchfygu ymosodiad gan yr Alani.
 Y Rhufeiniaid yn ail-gipio Jerusalem, a'i hail-enwi yn Aelia Capitolina.

Genedigaethau

Marwolaethau 
 Jima o Silla

134
La stanza del figlio

Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Nanni Moretti yw La Stanza Del Figlio a gyhoeddwyd yn 2001. Fe'i cynhyrchwyd gan Nanni Moretti a Angelo Barbagallo yn yr Eidal a Ffrainc; roedd sawl cwmni cynhyrchu, gan gynnwys: StudioCanal, Sacher Film. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Heidrun Schleef. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Nanni Moretti, Stefano Accorsi, Jasmine Trinca, Laura Morante, Silvio Orlando, Claudio Santamaria, Roberto Nobile, Renato Scarpa, Antonio Petrocelli, Dario Cantarelli, Giuseppe Sanfelice, Lorenzo Alessandri, Luisa De Santis, Paolo De Vita, Roberto De Francesco, Silvia Bonucci a Stefano Abbati. Mae'r ffilm La Stanza Del Figlio yn 99 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2001. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd A Beautiful Mind sef ffilm fywgraffyddol gan Ron Howard. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. 
Giuseppe Lanci oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Esmeralda Calabria sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Nanni Moretti ar 19 Awst 1953 yn Bruneck. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1976 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. 
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:

Derbyniad

Gweler hefyd
Cyhoeddodd Nanni Moretti nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

Cyfeiriadau

Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Eidaleg
Ffilmiau lliw
Ffilmiau lliw o'r Eidal
Ffilmiau dogfen o'r Eidal
Ffilmiau Eidaleg
Ffilmiau o'r Eidal
Ffilmiau dogfen
Ffilmiau 2001
Ffilmiau a gynhyrchwyd gan StudioCanal
Ffilmiau gyda dros 10 o actorion lleisiol
Ffilmiau a olygwyd gan Esmeralda Calabria
Ffilmiau a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad
Nanni Moretti

Cyfarwyddwr ffilm, chyfansoddwr ac actor Eidalaidd ydy Giovanni "Nanni" Moretti (gened 19 Awst 1953).

Ffilmiau
 Bianca (1984)
 La messa è finita (1985)
 Palombella rossa (1989)
 Caro diario (1994)
 Aprile (1996)
 La stanza del figlio ( 2001)
 Il caimano (2006)

Actorion Eidalaidd
Cyfarwyddwyr ffilm Eidalaidd
Cyfansoddwyr Eidalaidd
Genedigaethau 1953
133

1g - 2g - 3g 
80au 90au 100au 110au 120au - 130au - 140au 150au 160au 170au 180au 
128 129 130 131 132 - 133 - 134 135 136 137 138

Digwyddiadau 
 Sextus Julius Severus, llywodraethwr Prydain, yn cael ei yrru i Judea i ddelio a gwrthryfel.

Genedigaethau 
 Athenagoras o Athen, awsur Cristionogol
 30 Ionawr, Didius Julianus, ymerawdwr Rhufeinig (m. 193)

Marwolaethau 

133
132

1g - 2g - 3g 
80au 90au 100au 110au 120au - 130au - 140au 150au 160au 170au 180au 
127 128 129 130 131 - 132 - 133 134 135 136 137

Digwyddiadau 
 Yr arweinydd Iddewig Simon bar Kokhba yn cychwyn gwrthryfel yn erbyn yr Ymerodraeth Rufeinig. Cefnogir y gwrthryfel gan Rabbi Akiva.
 Gorfodir y lleng X Fretensis i adael Jerusalem a dychwelyd i Cesarea. Mae'r Iddewon yn meddiannu'r ddinas. Dinistrir y lleng XXII Deiotariana yn llwyr.
 Dechrau adeiladu Mawsoleum Hadrian yn Rhufain (Castel Sant'Angelo heddiw).

Genedigaethau 
 Han Huandi, ymerawdwr Brenhinllin Han

Marwolaethau 
 Sun Cheng

132
Simon bar Kochba

Simon bar Kochba (Hebraeg: שמעון בר כוכבא, hefyd Bar Kokhva neu Bar Kokhba) oedd arweinydd y gwrthryfel Iddewig yn erbyn yr Ymerodraeth Rufeinig yn 132.

Ei enw gwreiddiol oedd Simon ben Kosba (Hebraeg: שמעון בן כוסבא neu ben Kosiba, בן כוזיבא). Rhoddwyd y cyfenw Bar Kochba Aramaeg am "Fab Seren", yn ddiweddarch, yn cyfeirio at broffwydoliaeth yn Llyfr Numeri.

Roedd yr Iddewon wedi gwrthryfela yn erbyn Rhufain unwaith rhwng 66 a 73, ac wedi cael eu gorchfygu. Yn 132 codasant mewn gwrthryfel eto dan arweiniad bar Kochba. Gorfodwyd y lleng X Fretensis i adael Jerusalem a dychwelyd i Cesarea, a meddiannwyd y ddinas gan yr Iddewon. Dinistriwyd y lleng XXII Deiotariana yn llwyr. Llwyddodd bar Kochba i sefydlu gwladwriaeth annibynnol a barhaodd am dair blynedd, gan ei rheoli dan y teitl "Nasi".

Cafodd y Rhufeiniaid gryn drafferth yn rhoi diwedd ar y gwrthryfel yna, ac yn y diwedd bu raid iddynt ddefnyddio deuddeg lleng. Ar ôl brwydro hir, gorfodwyd bar Kochba i encilio i gaer Betar. Llwyddodd y Rhufeiniaid i gipio'r gaer a lladdwyd bar Kochba a'i wŷr. Yn ôl Cassius Dio, lladdwyd 580,000 o Iddewon yn y gwrthryfel, a llosgwyd 50 o drefi caerog a 985 o bentrefi. Dinistriwyd Jerusalem, ac adeiladwyd dinas Rufeinig, Aelia Capitolina, yn ei lle. Bu'r gwrthryfel y gostus iawn i'r Rhufeiniaid hefyd.

Yn dilyn y gwrthryfel, creodd yr ymerawdwr Hadrian dalaith newydd, trwy uno Judaea, Galilea a Samaria i greu Syria Palaestina.

Iddewon
Hanes Iddewig
Marwolaethau 135
Swydd Efrog a'r Humber

Un o naw rhanbarth Lloegr yw Swydd Efrog a'r Humber (Saesneg: Yorkshire and the Humber). Mae'n gorchuddio'r rhan fwyaf o sir hanesyddol Swydd Efrog, ynghyd â'r rhan o ogledd Swydd Lincoln a oedd wedi'i lleoli tu mewn i sir Humberside rhwng 1974 a 1996.

Disgwylid i Swydd Efrog a'r Humber (ynghyd â Gogledd-orllewin Lloegr) gynnal refferendwm ar sefydliad cynulliad rhanbarthol etholedig. Yn ddiweddar, yn Tachwedd 2004, gwrthododd rhanbarth Gogledd-ddwyrain Lloegr greu cynulliad rhanbarthol etholedig mewn refferendwm. Ar ôl hynny, cyhoeddodd y Dirprwy Brif Weinidog bryd hynny, John Prescott, na fyddai'n bwrw ymlaen â refferenda mewn rhanbarthau eraill. Lleolir Cynulliad Swydd Efrog a'r Humber, sydd yn gwango, yn Wakefield.

Whernside, yn Nyffrynnoedd Swydd Efrog, yw pwynt uchaf y rhanbarth (737m). Hornsea Mere, yn Nwyrain Swydd Efrog, yw'r llyn dŵr croyw mwyaf.

Yn 2011, roedd gan y rhanbarth boblogaeth o 5,283,733.

Mae'n cynnwys y siroedd seremonïol:

 De Swydd Efrog
 Dwyrain Swydd Efrog
 y rhan fwyaf o Ogledd Swydd Efrog (Mae rhan fach wedi'i gynnwys yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr.)
 Gorllewin Swydd Efrog
 rhan fach o Swydd Lincoln  (Mae'r gweddill wedi'i gynnwys yn Nwyrain Canolbarth Lloegr.)

Cyfeiriadau

Dolenni allanol 
  Swyddfa'r Llywodraeth ar gyfer Swydd Efrog a'r Humber 
  Cynulliad Rhanbarthol Swydd Efrog a'r Humber 

Rhanbarthau Lloegr
Cwpan y Byd Ffordd (Merched) UCI

Dechreuwyd Cwpan y Byd Ffordd (Merched) UCI yn 1998 gan yr Union Cycliste Internationale. Mae'n gystadleuaeth sy'n para tymor rasio cyfan, mae hi'n gyfres sy'n cynnwys sawl ras fel cymal. Mae'r nifer o gymalau'n amrywio o 6 i 12, gwobrwyir nifer wahanol o bwyntiau yn ôl safleoedd y reidwyr ym mhob ras, bydd y reidiwr gyda'r nifer fwyaf o bwyntiau ar ôl y rown derfynol yn ennill Cwpan y Byd.

Mae pob ras Cwpan y Byd yn ras un diwrnod, mae'r cyrsiau'n amrywio o rasus cylchffyrdd i rasus â chwrs hirach gweddol wastad, a rhai gyda llawer o ddringo megis y Fleche Wallonne sy'n darfod wrth ddringo'r allt enwog, Mur de Huy, sydd gyda sawl rhan ar lethr serth tua 15%.

Pencampwyr Pwyntiau Cwpan y Byd (Merched) UCI

Cwpan y Byd 2007

Cwpan y Byd 2006

Cwpan y Byd 2005

Cwpan y Byd 2004

Cwpan y Byd 2003

Cwpan y Byd 2002

Cwpan y Byd 2001

Cwpan y Byd 2000

Cwpan y Byd 1999

Cwpan y Byd 1998
Ieithyddiaeth gymharol

Canghen o ieithyddiaeth sy'n ymwneud â'r berthynas hanesyddol rhwng ieithoedd a'i gilydd yw ieithyddiaeth gymharol. Datblygodd ieitheg yn ystod y 19g ar ôl i ieithwyr sylweddoli bod y rhan fwyaf o ieithoedd Ewrop a de Asia yn perthyn i'w gilydd ac eu bod nhw wedi tarddu o'r un famiaith goll, Proto-Indo-Ewropeg.

Gweler hefyd 
 Ieitheg

Darllen pellach 
 Hock, Hans Henrich a Joseph, Brian D. Language History, Language Change, and Language Relationship: An Introduction to Historical and Comparative Linguistics (Berlin, Mouton de Gruyter, 2009).

Gwyddorau cymharol
Ieithyddiaeth
Y Normaniaid yng Nghymru

Cyrhaeddodd milwyr o Normandi Gymru yn 1051, pan ddaeth Ralff o Mantes (nai edward Gyffeswr) yn iarll Henffordd, gan sefydlu rhan o'i fyddin ar y ffin rhwng Cymru a Lloegr. Olynydd brenhinoedd Sacsonaidd oedd Gwilym Goncwerwr, ac felly nid oedd ganddo fryd ar feddiannu Cymru, a phwrpas amddiffynnol oedd i'w gtynlluniau yn gosod ei fyddin ar y ffin hwn.

O achos cwymp Gruffudd ap Llywelyn ym 1063 doedd Cymru ddim yn wlad gref pan gyrhaeddodd Gwilym Loegr a meddiannu coron y deyrnas honno yn 1066 ar ôl ennill Brwydr Hastings. Sefydlodd iarllaethau yng Nghaer (iarllaeth Caer, Amwythig (iarllaeth Amwythig) a Henffordd (iarllaeth Henffordd). Ond wedi peth amser, brwydrodd yr ieirll hyn yn erbyn y Cymry, gan ehangu eu tir ac adeiladu cestyll. O ganlyniad daeth brenhiniaeth Gwent i ben ym 1086 ac aeth tiriogaeth teyrnas Gwynedd yn llai a llai. Ceir y cyfeiriad cyntaf at y Normaniaid mewn llawysgrifau Cymreig yn 1072 pan laddwyd Maredudd ab Owain o Ddeheubarth gan y Normaniaid.

Er mwyn cadw'r heddwch, cafodd rhai o arweinwyr y Cymry eu cydnabod gan y brenin newydd: Rhys ap Tewdwr yn Neheubarth ac Iestyn ap Gwrgant ym Morgannwg, ond newidiodd y sefyllfa ar ôl i Wilym farw ym 1087. Cipiwyd Morgannwg a Brycheiniog ac aeth Roger o Montgomery, iarll Amwythig, i dde Dyfed lle cododd gastell Penfro.

Bu Gruffudd ap Cynan, brenin Gwynedd yn llwyddiannus am gyfnod yn ymladd yn erbyn y Normaniaid, ac yr un fath Rhys ap Tewdwr yn Neheubarth.

Gwilym II
Nid oedd gan fab Gwilym, sef Gwilym II yr un parch at y Cymry, a gan nad oedd yn anrhydeddu cytundebau ei dad ymestynnodd i mewn i rannau dwyreiniol o Gymru, gan gynnwys ymdrechion Bernard de Neufmarché (c. 1050–c. 1125) a lwyddodd i gipio'r tir o'r ffin hyd at Aberhonddu erbyn 1093. lle cododd gastell iddo'i hun a sefydlu Arglwyddiaeth Brycheiniog er mwyn ceisio rheoli'r ardal. Ymladdodd Rhys ap Tewdwr yn ei erbyn, a bu farw; o hynny ymlaen, cynyddodd gafael y Normaniaid ar ddwyrain Deheubarth. Cododd Arnulf Montgomery gastell ym Mhenfro a phenodi Gerald o Windsor (taid Gerallt Gymro) yn gwnstabl.

Yng nghanolbarth Cymru y sefydlodd Philip de Breos. Syrthiodd Morgannwg a oedd yn un o bedair prif deyrnas Cymru, i ddwylo Robert Fitz Hammo.

Erbyn 1135 roedd y rhan fwyaf o'r de yn nwylo'r Normaniaid, ond nid am hir!

1204
Pan goronwyd Harri II, o linach Angyw yn 1154, ac yn sicr erbyn i Loegr golli Normandi yn 1204, daeth terfyn ar drefn y Normaniaid yng Nghymru.

Brwydrau
Brwydr Afon Rhymni
Brwydr Aberllech
Brwydr Crogen
Brwydr Crug Mawr
Brwydr Cwnsyllt 
Brwydr Garn Goch
Brwydr Gelli Carnant
Brwydr Llanllieni
Brwydr Tal Moelfre
Brwydr Trefynwy

Gweler hefyd
Castell mwnt a beili
Y Mers
Normaniaid

Cyfeiriadau 

 
11eg ganrif yng Nghymru
12fed ganrif yng Nghymru
Cymru
131

1g - 2g - 3g 
80au 90au 100au 110au 120au - 130au - 140au 150au 160au 170au 180au 
126 127 128 129 130 - 131 - 132 133 134 135 136

Digwyddiadau 
 Yr Ymerawdwr Hadrian yn gwahardd enwaedu a darllen y Torah yn gyhoeddus.

Genedigaethau

Marwolaethau 

131
Johann Strauss I

Cyfansoddwr o Awstria oedd Johann Strauss (14 Mawrth 1804 - 25 Medi 1849). Tad y cyfansoddwyr Johann Strauss II, Josef Strauss ac Eduard Strauss oedd ef.

Cafodd ei eni yn Wien. Priododd Maria Anna Streim yn 1825.

Gweithiau cerddorol

Waltsiau
 Täuberln-Walzer op. 1 (1827)
 Wiener Carneval op. 3 (1828)
 Kettenbrücke-Walzer op. 4 (1828)
 Tivoli-Rutsch Walzer op. 39 (1830)
 Das Leben ein Tanz oder Der Tanz ein Leben! Walzer op. 49
 Elisabethen-Walzer op. 71
 Philomelen-Walzer op. 82
 Paris-Walzer op. 101 (1838)
 Huldigung der Königin Victoria von Grossbritannien op. 103
 Wiener Gemüths-Walzer op. 116 (1840)
 Lorelei Rhein Klänge op. 154 (1843)

Polcâu
 Seufzer-Galopp op. 9
 Chineser-Galopp op. 20
 Einzugs-galopp op. 35
 Sperl-Galopp op. 42
 Fortuna-Galopp op. 69
 Jugendfeuer-Galopp op. 90
 Cachucha-Galopp op. 97
 Indianer-Galopp op. 111
 Sperl-Polka op. 133
 Beliebte Annen-Polka op. 137
 Piefke und Pufke Polka op. 235

Ymdeithganau
 Radetzky-Marsch op. 228 (1848)
 Jellačić-Marsch op. 244

Strauss, Johann I
Strauss, Johann I
Strauss, Johann I
130

1g - 2g - 3g 
80au 90au 100au 110au 120au - 130au - 140au 150au 160au 170au 180au 
125 126 127 128 129 - 130 - 131 132 133 134 135

Digwyddiadau 
 Pasio cyfraith yn Rhufain yn gwahardd dienyddio caethweision heb brawd.
 Dechrau adeiladu'r Olympeion yn Athen.
 Yr Ymerawdwr Hadrian yn ymweld a Petra a Gerasa (Jerash).

Genedigaethau 
 15 Rhagfyr — Lucius Verus, Ymerawdwr Rhufeinig
 Aulus Gellius, awdur Lladin a gramadegydd (tua'r dyddiad yma)
 Sant Irenaeus (tua'r dyddiad yma)
 Avidius Cassius, Ymerawdwr Rhufeinig

Marwolaethau 
 Juvenal, dychanwr
 Carpocrates, athronydd crefyddol
 Antinous, cariad yr Ymerawdwr Hadrian
 Marinus o Tyre, mapiwr

130
Robert Curthose

Mab hynaf Wiliam I, brenin Lloegr, a Mathilda o Fflandrys oedd Robert Curthose neu Robert o Curthose (c. 1051/54 - 10 Chwefror 1134), Dug Normandi.

Dugiaid
Genedigaethau'r 1050au
Marwolaethau 1134
Saeson o dras Ffrengig
Saeson yr 11eg ganrif
Y Normaniaid
129

1g - 2g - 3g 
70au 80au 90au 100au 110au - 120au - 130au 140au 150au 160au 170au 
124 125 126 127 128 - 129 - 130 131 132 133 134

Digwyddiadau 
 Yr Ymerawdwr Hadrian yn ymweld a Caria, Sicilia, Cappadocia a Syria.
 Patriarch Eleutherius yn olynu Patriarch Diogenes fel Patriarch Caergystennin.

Genedigaethau 
 Galen, anatomydd

Marwolaethau 

129
128

1g - 2g - 3g 
70au 80au 90au 100au 110au - 120au - 130au 140au 150au 160au 170au 
123 124 125 126 127 - 128 - 129 130 131 132 133

Digwyddiadau 
 Yr Ymerawdwr Hadrian yn ymweld a Gogledd Affrica i archwilio'r milwyr yno, ac yn ymweld a Groeg, Asia Leiaf a'r Aifft.

Genedigaethau

Marwolaethau 

128
127

1g - 2g - 3g 
70au 80au 90au 100au 110au - 120au - 130au 140au 150au 160au 170au 
122 123 124 125 126 - 127 - 128 129 130 131 132

Digwyddiadau 
 Yr Ymerawdwr Hadrian yn dychwelyd i Rufain ar ôl saith mlynedd o deithio o amgylch taleithiau'r ymerodraeth Rufeinig.

Genedigaethau 
 Zheng Xuan, athronydd o China

Marwolaethau 
 Plutarch, hanesydd Groegaidd

127
Elodie Touffet

Seiclwraig ffordd proffesiynol o Ffrainc ydy Elodie Touffet (ganwyd 17 Chwefror, 1980).

Canlyniadau
2000
3ydd Chrono des Herbiers

2002
1af Ruban Féminin de Vendée
1af 1 cymal, Ruban Féminin de Vendée
3ydd  Duo Normand

2004
1af Pencampwriaethau Loire
1af Ruban Féminin de Vendée
1af St Luce-sur-Loire
1af Nieul-le-Dolent
2il Vignoble Nantais
3ydd St Martin-des-Noyers
5ed La Coupe de France

2005
1af Pencampwriaethau Llydaw
1af Trois Manches de la Semaine Cantalienne
1af 1 cymal, GP International des Forges
1af 1 cymal, Ronde du Haut-Poitou
1af Rezé
1af Sains
1af Aizenay
2il Cholet-Pays de Loire
3ydd La Coupe de France
5ed Trophée des Grimpeurs
5ed Tour du Limousin
1af Cymal 1, Trophée d'Or Féminin

2006
3ydd Pencampwriaethau Cenedlaethol Ffrainc
6ed Vuelta Ciclista Feminina a El Salvador

2007
2il Ras Cwpan y Byd, Ronde van Drenthe
4ydd Het Volk

Dolenni allanol
 Canlyniadau ar velopalmares.free.fr

Ffrancod yr 20fed ganrif
Ffrancod yr 21ain ganrif
Genedigaethau 1980
Seiclwyr Ffrengig
Merched yr 20fed ganrif
Merched yr 21ain ganrif
Victoria Beckham

Mae Victoria Beckham (ganed 17 Ebrill 1974) yn gantores, awdur, actores, model a phersonoliaeth cyfryngau a fu gynt yn aelod o'r grŵp pop merched The Spice Girls. Mae hi'n briod â'r pêl-droediwr David Beckham ers 1999 ac yn byw yn yr Unol Daleithiau. Mae ganddynt dri mab. Erbyn 2009, amcangyfrifir fod gan y Beckhams gyfoeth o £125 miliwn.

Yn ystod tŵf poblogrwydd y Spice Girls yn ystod y 1990au, rhoddwyd y ffugenw Posh Spice arnim ffugenw a grëwyd yn wreiddiol gan y cylchgrawn pop Saesneg Top of the Pops yn eu rhifyn mis Gorffennaf 1996. Ers i'r grŵp wahanu, mae Beckham wedi ceisio creu gyrfa i'w hun ym myd cerddoriaeth pop, lle cafodd pedair sengl yn 10 Uchaf y Deyrnas Unedig. Aeth ei sengl gyntaf "Out of Your Mind", i rif dau yn Siart Senglau'r Deyrnas Unedig a dyma yw ei safle uchaf yn y siart fel artist unigol hyd yn hyn. Yn ystod ei gyrfa gerddorol ar ei phen ei hun, mae hi wedi arwyddo cytundebau gyda Virgin Records a Telstar Records.

Cafodd Beckham mwy o lwyddiant fel eicon ffasiwn rhyngwladol. Mae ganddi yrfa ym myd ffasiwn, am iddi gynllunio ei math ei hun o jîns ar gyfer Rock & Republic ac yn ddiweddarach ei brand ei hun o denim sef "dVb Style". Rhyddhaodd Beckham ei math ei hun o sbectolau haul a phersawr hefyd, o'r enw Intimately Beckham, a gafodd ei ryddhau yn y Deyrnas Unedig ac yn yr Unol Daleithiau. Mae hefyd wedi rhyddhau ystod i fagiau llaw a gemwaith mewn cydweithrediad â chwmni yn Japan, Samantha Thavasa. Yn ogystal â hyn, cyhoeddodd dau lyfr poblogaidd gydag un ohonynt yn hunangofiant a'r llall yn ganllaw i fyd ffasiwn.

Ym myd y teledu, cafodd Beckham bump rhaglen ddogfen a rhaglen realiti swyddogol amdani, yn cynnwys "Being Victoria Beckham" a "The Real Beckhams". Ei rhaglen ddogfen mwyaf diweddar oedd "Victoria Beckham: Coming to America" a adroddodd yr hanes am y cyfnod pan symudodd ei theulu i'r Unol Daleithiau yn 2007. Ers hynny, gwnaeth ymddangosiad cameo ar y gyfres deledu Americanaidd Ugly Betty, a bu'n feirniad ar Project Runway yn ogystal â "Germany's Next Topmodel".

Dolenni allanol
 Gwefan swyddogol 

Cantorion Saesneg
Cantorion Seisnig
Genedigaethau 1974
Merched yr 20fed ganrif
Merched yr 21ain ganrif
125

1g - 2g - 3g 
70au 80au 90au 100au 110au - 120au - 130au 140au 150au 160au 170au 
120 121 122 123 124 - 125 - 126 127 128 129 130

Digwyddiadau 
 Yr Ymerawdwr Hadrian yn adeiladu'r Pantheon yn Rhufain.
 Hadrian yn sefydlu'r Panhellenion.
 Han Andi yn cael ei olynu fel ymerawdwr Brenhinllin Han gan Ardalydd Beixiang yna gan Han Shundi.
 Gautamiputra Satakarni, brenin o frenhinllin Andhra, yn dinistrio teyrnas Maharashtra ger Mumbai.
 Pab Telesphorus yn olynu Pab Sixtus I fel yr wythfed pab.

Genedigaethau

Marwolaethau 
 Han Andi, ymerawdwr Brenhinllin Han
 Ardalydd Beixiang o Frenhinllin Han, llofruddiwyd

125
Liss

Pentref a phlwyf sifil yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, yw Liss. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Dwyrain Hampshire.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 6,291.

Cyfeirir ato gyntaf yn Llyfr Dydd y Farn fel Lyss. Daw'r enw o'r gwreiddyn Brythoneg *lisso-, sy'n goroesi yn y Gymraeg fel llys.

Cyfeiriadau

Ardal Dwyrain Hampshire
Pentrefi Hampshire
Plwyfi sifil Hampshire
Ronnie Hazlehurst

Cyfansoddwr Seisnig a cherddor jazz oedd Ronnie Hazlehurst (13 Mawrth 1928 - 1 Hydref 2007).

Cyfansoddodd Hazelhurst y gerddoriaeth agoriadol ar gyfer lliaws o raglenni teledu BBC gan gynnwys Last of the Summer Wine, Blankety Blank a The Two Ronnies.

Cyfeiriadau 

Cerddorion Seisnig
Genedigaethau 1928
Marwolaethau 2007
Pobl fu farw o strôc
Andover

Tref a phlwyf sifil yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, yw Andover. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Test Valley. Saif ar Afon Anton, 19 o filltiroedd (30 km) i'r gorllewin o Basingstoke, 19 o filltiroedd (30 km) i'r gogledd-orllewin o Gaerwynt a 25 o filltiroedd (40 km) i'r gogledd o Southampton. Mae Caerdydd 122 km i ffwrdd o Andover ac mae Llundain yn 101.5 km. Y ddinas agosaf ydy Caerwynt sy'n 20 km i ffwrdd.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 38,290.

Ffurf Hen Saesneg ar yr enw oedd Andeferas. Enw Celtaidd yw hwn yn wreiddiol, o elfen gyntaf a geir yn y Gymraeg fel onn, ac ail elfen, Brythoneg *dubrī 'dyfroedd', felly 'dyfroeddd yr onn'. Mae'r terfyniad -as yn derfyniad lluosog Hen Saesneg, sy'n awgrymu i'r Saeson ddeall ystyr yr enw Brythoneg pan gyrhaeddon nhw'r dref.

Adeiladau a chofadeiladau
Amgueddfa'r Oes y Haearn
Melin Rooksbury

Enwogion
William Morrant Baker (1839-1896), meddyg
Reg Presley (g. 1941), canwr

Cyfeiriadau

Ffynonellau
Coates, Richard, The Place-names of Hampshire: Based on the Collection of the English Place-Name Society (Llundain: Batsford, 1989)
Jackson, Kenneth, Language and History in Early Britain (Caeredin: Edinburgh University Press, 1953), t. 285.

Bwrdeistref Test Valley
Plwyfi sifil Hampshire
Trefi Hampshire
Maredudd ab Owain Glyn Dŵr

Roedd Maredudd ab Owain Glyn Dŵr, neu Maredudd ab Owain ap Gruffudd (fl. diwedd y 14g – chwarter cyntaf y 15g), yn fab i Margaret Hanmer ac Owain Glyn Dŵr, Tywysog Cymru a disgynydd o deulu brenhinol Powys Fadog, arweinydd gwrthryfel mawr 1400 – c.1416 i ennill annibyniaeth i Gymru ar Loegr. Fel yn achos gweddill plant Owain Glyn Dŵr, ychydig o ffeithiau cadarn sydd gennym ni am Faredudd.

Y gwrthryfel

Ni wyddys dim o gwbl am ran Maredudd yng ngwrthryfel ei dad, ond gellid tybied ei fod yn bresennol wrth ochr y tywysog ar sawl achlysur yn y cyfnod 1400-1409. Mae'n ddigon posibl yn ogystal iddo dreulio rhan o leiaf o'r cyfnod rhwng diflannu Owain Glyn Dŵr o'r cofnodion ar ôl cwymp castell Harlech a thua 1414 yn llochesu gyda'i dad rywle yng Nghymru neu'r gororau.

Dial 

Credir i Faredudd ymladd ar ochr y Ffrancod yn erbyn byddin Seisnig Harri V o Loegr ym mrwydr Agincourt yn 1415.

Erbyn 1416 roedd yn ôl yng ngogledd Cymru yn ceisio ail-gynneu'r gwrthryfel gyda llu o Albanwyr.

Gwrthod pardwn brenhinol 

Gwyddys iddo wrthod derbyn pardwn brenhinol gan frenin Lloegr iddo fo ei hun a'i dad y flwyddyn ganlynol, 1417, a gynigiwyd iddo gan swyddogion Harri V.

Yn 1420 cafodd John o Gaerhirfryn, Dug 1af Bedford, brawd iau y brenin Harri V, ei awdurdodi i drafod termau gyda Maredudd ab Owain ar ran y brenin, ac i ofyn iddo ystyried gwasanaethu ym myddin brenin Lloegr yn Normandi, mewn cyfnewid am bardwn. Gwrthododd Maredudd.

Ond ar 8 Ebrill, 1421, derbyniodd bardwn, iddo fo ei hun ; ffaith sy'n awgrymu efallai fod ei dad yn farw erbyn hynny. Buasai Owain Glyn Dŵr ymhell yn ei chwedegau erbyn hynny, pe bai dal yn fyw ; gwth o oedran yn yr Oesoedd Canol.

Ni wyddys be ddigwyddodd i Faredudd ar ôl 1421. Yn union fel ei dad, mae'r gwrthryfelwr gwydn hwn yn diflannu o dudalennau hanes.

Y flwyddyn ganlynol bu farw Harri V ei hun, o ddysentri, wrth ymgyrchu yn Ffrainc.

Llyfryddiaeth
R. R. Davies, The Revolt of Owain Glyn Dŵr (Rhydychen, 1995)

Cymry'r 14eg ganrif
Cymry'r 15fed ganrif
Genedigaethau'r 14eg ganrif
Gwrthryfelwyr Cymreig
Llinach Mathrafal
Marwolaethau'r 15fed ganrif
Fomoriaid

Ym mytholeg Iwerddon, roedd y Fomoriaid neu'r Fomori (Gwyddeleg : Fomóiri, Fomóraig, ynganiad yn Gymraeg : Ffoforé) yn hil lled-ddwyfol a breswyliai Iwerddon mewn cynhanes. Mae'n bosibl eu bod yn cynrychioli math o gewri neu led-dduwiau cyntefig, cyffelyb i'r Titaniaid ym mytholeg Roeg.

Fe awgrymir gan rai eu bod yn cynrychioli duwiau anhrefn a natur wyllt, mewn gwrthgyferbyniad â'r Tuatha Dé Danann sy'n cynrychioli duwiau gwareiddiaid. Posiblrwydd arall yw eu bod yn cynrychioli poblogaeth cyn-Oidelig Iwerddon, wedi eu troi'n creaduriaid mytholegol.

Un cynnig i esbonio'r enw Fomor yw ei fod yn dod o fo (Cymraeg go, sef 'dan') a mor ('môr'), sef cewri sy'n byw dan y môr.

Mytholeg Geltaidd
Cewri
Clydach, Sir Fynwy

Gweler hefyd Clydach (gwahaniaethu).

Pentref bychan yng nghymuned Llanelli, Sir Fynwy, Cymru, yw Clydach. Saif tua 3 milltir i'r gorllewin i dref Y Fenni. Mae'r pentref wedi ei rannu'n ddwy gan heol brysur Blaenau'r Cymoedd.

Tyfodd y pentref o gwmpas y gwaith dur ar ochr ddeheuol y cwm. Roedd yn ei anterth ar ddechrau’r 19eg ganrif, ac erbyn heddiw, dim ond adfeilion sy’n weddill o’r gwaith. Mae’r gymuned bellach yn wledig ei natur a chymharol brin ei chyfleusterau. Ym mis Gorffennaf 2006, caewyd ysgol y pentref gan Gyngor Sir Fynwy.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Cyfeiriadau

Llanelli, Sir Fynwy
Pentrefi Sir Fynwy
Gogledd-ddwyrain Lloegr

Un o naw rhanbarth swyddogol Lloegr yw Gogledd-ddwyrain Lloegr (Saesneg: North East England).

Mae'n cynnwys arwynebedd cyfun:
Northumberland
Swydd Durham
Tyne a Wear
rhan fach Gogledd Swydd Efrog

Y Cheviot, yn Northumberland, yw'r pwynt uchaf yn y rhanbarth (815m). Newcastle yw ei brif ddinas, tra mai Sunderland yw'r ddinas fwyaf yn nhermau arwynebedd a phoblogaeth. Yn ogystal â'i ardaloedd trefol, sef Tyneside, Wearside, a Teesside, mae gan y rhanbarth harddwch naturiol nodedig, sy'n cynnwys Parc Cenedlaethol Northumberland. Mae'r rhanbarth o bwys hanesyddol hefyd, fel y tystiolaethir gan gestyll Northumberland a dau Safle Treftadaeth y Byd: Eglwys Gadeiriol Durham a Mur Hadrian.

Yn ystod ail hanner yr 20g, dirywiodd y diwydiant adeiladu llongau, a oedd wedi dominyddu Wearside a Tyneside, yn ddifrifol. Bellach mae Tyneside yn ailddyfeisio ei hun fel canolfan ryngwladol ar gyfer celfyddyd a diwylliant, yn ogystal ag ymchwil wyddonol. Ar ôl dioddef dirywiad economaidd yn ystod y ganrif ddiwethaf, mae Wearside yn dod yn ardal bwysig ar gyfer gwyddoniaeth a thechnoleg uchel. Mae economi Teesside yn seiliedig ar ei ddiwydiant petrogemegol gan mwyaf. Mae Northumberland a Swydd Durham, sy'n wledig gan mwyaf, yn seilio rhan fawr o'u heconomi ar ffermio a thwristiaeth. Mae gan ranbarth Gogledd-ddwyrain Lloegr CMC y pen isaf yn Lloegr.

Cyfeiriadau

Dolen allanol 
  Cynulliad Rhanbarthol Gogledd-ddwyrain Lloegr 

Rhanbarthau Lloegr
Etholedigaeth

Etholedigaeth, mewn diwinyddiaeth, yw rhagordeiniad personau neu bobloedd neilltuol i iachawdwriaeth yn unol ag ewyllys benarglwyddiaethol Duw. Gelwir y cyfryw bobl yn "etholedig".

Mae'r Iddewon yn ystyried eu hunain yn bobl etholedig gan Dduw, mewn cyferbyniaeth â'r "pobloedd cenhedlig" (neu "y Cenhedloedd") sydd ddim yn Iddewon.

Cyfeiriadau

Diwinyddiaeth Gristnogol
Ymddygiad a phrofiad crefyddol
Clydach (gwahaniaethu)

Gallai Clydach gyfeirio at un o sawl peth :

Clydach, tref yn sir Abertawe
Clydach (Sir Fynwy), pentref yn Sir Fynwy
Afon Clydach, afon yn ne Cymru
Cwm Clydach, cwm yn y Rhondda
Hunanladdiad

Y weithred o unigolyn yn terfynu bywyd ei hun yn fwriadol yw hunanladdiad. Yn aml, cyflawnir hunanladdiad am fod person yn teimlo heb obaith, neu oherwydd anhwylder meddyliol a allai gynnwys iselder, anhwylder deubegwn, sgitsoffrenia, alcoholiaeth neu gam-ddefnydd o gyffuriau.  Mae anhawsterau ariannol, problemau gyda pherthynas rhyngbersonol a sefyllfaoedd annymunol eraill yn medru chwarae rhan hefyd.

Mae dros filiwn o bobl yn farw drwy hunanladdiad yn flynyddol. Dyma yw'r prif achos o farwolaeth ymysg pobl yn eu harddegau ac oedolion o dan 35 oed. Mae cyfraddau hunanladdiad yn uwch ymysg dynion na menywod.  Amcangyfrifir fod rhwng 10 ac 20 miliwn o bobl yn ceisio cyflawni hunanladdiad yn flynyddol yn aflwyddiannus.

Gweler hefyd 
 Hunanladdiad yng Nghymru

Cyfeiriadau

 
Iechyd meddwl
Marwolaeth
124

1g - 2g - 3g 
70au 80au 90au 100au 110au - 120au - 130au 140au 150au 160au 170au 
119 120 121 122 123 - 124 - 125 126 127 128 129

Digwyddiadau 
 Yr Ymerawdwr Hadrian yn dechrau ail-adeiladu'r Olympeion yn Athen.
 Yn ystod taith i Wlad Groeg, datgelir Dirgelion Eleusina i Hadrian.

Genedigaethau

Marwolaethau 
 Nahapana, brenin y Scythiaid

124
Nikki Harris

Seiclwraig proffesiynol Seisnig ydy Nikki Harris (ganwyd 30 Rhagfyr 1986, Draycott, Swydd Derby). Dechreuodd seiclo yn bump oed ac ers hynny mae wedi ennill nifer o Pencampwriaethau Cenedlaethol mewn amryw o ddisgyblaethau gan ddod yn un o seiclwyr mwyaf addawedig Prydain ar gyfer y dyfodol. Mae wedi cystadlu mewn nifer o rasus rhyngwladol, Cwpan y Byd Trac, UCI a Gemau'r Gymanwlad yn barod.

Canlyniadau
2001
1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Cyclo-cross Prydain (Odan 16)
1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Prydain (Odan 16)
1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Cylchffordd Prydain (Odan 16)

2002
1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Cyclo-cross Prydain (Odan 16)
1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Prydain (Odan 16)
1af  Pursuit (2 km), Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (Odan 16)
1af  Treial Amser 500 m, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (Odan 16)

2003
1af  Pursuit (2 km), Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (Categori Iau)
1af  Ras Bwyntiau (15 km), Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (Categori Iau)
1af  Treial Amser 500 m, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (Categori Iau)

2004
1af   Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Prydain

2005
1af Ras Cyfres Cenedlaethol Ras Ffordd Merched, Straiton
7fed Cymal Los Angeles, Cwpan y Byd Trac, UCI, Ras Scratch

2006
3ydd Cymal Sydney, Cwpan y Byd Trac, UCI, Ras Bwyntiau
8fed Ras Bwyntiau, Gemau'r Gymanwlad
13ydd Ras Ffordd, Gemau'r Gymanwlad

2007
1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Prydain
4ydd  Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Cylchffordd Prydain

Dolenni Allanol
  Gwefan Nikki Harris

Cyfeiriadau

Genedigaethau 1986
Seiclwyr Seisnig
Merched yr 20fed ganrif
Merched yr 21ain ganrif
Wales, Utah

Gweler hefyd Wales (gwahaniaethu).

Tref yn Sanpete County, yn nhalaith Utah, Unol Daleithiau America, yw Wales. Roedd ganddi boblogaeth o 219 yn ôl cyfrifiad 2000.

Tref fechan wledig yw Wales, yn llai na sawl pentref yng Nghymru, ond mae ganddi ei chyngor lleol ei hun gyda maer a chynghorwyr.

Yn 2007, nid oes gan y dref siopau, gorsaf betrol, nac unrhyw system golau reoli traffig chwaith. Mae ganddi, fodd bynnag, barc cyhoeddus, gorsaf tân, llyfrgell a mynwent.

Map
Lleoliad Wales, Utah, ar Google Maps

Enwau lleoedd o darddiad Cymreig yn yr Unol Daleithiau
Trefi Sanpete County, Utah
Eileen Sheridan

Seiclwraig rasio Seisnig oedd Eileen Sheridan (ganwyd Eileen Shaw 18 Hydref 1923; m. Chwefror 2023), a oedd yn arbennigo mewn Treialon Amser. Gall rhai ddadlau mai hi oedd seren mawr cyntaf seiclo merched, dominyddodd rasio merched hyd i Beryl Burton ddechrau cystadlu.

Ddechreuodd Eileen rasio yn niwedd yr 1930au, gan reidio fel aelod o Coventry CC. Enillodd  Bencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser Prydain 25 milltir tn 1945 cyn cymryd egwyl er mwyn cael teulu. Pan ddychwelodd i rasio, enillodd gystadleuaeth Treial Amser 'British Best All-Rounder' (BBAR) merched yn 1949 a 1950. Enillodd y Pencampwriaethau Cenedlaethol  ym mhellteroedd 50 a 100 milltir hefyn yn 1050. Torodd recordiau cystadleuaeth ym mhellteroedd 30 miltir (1948: 1:19:28 eiliad), 50 millltir (1949 a 1950: 2:14:16 eiliad), 100 miles (1950: 4:37:53 eiliad) a 12 awr (1949: 237.62 milltir).

Enillodd Wobr Goffa Bidlake yn 1950 "Am greu safon newydd uchel yn rasio beiciau merched, gyda chyfres rhagorol o dri pencampwriaeth a pump perfformiad record ar y ffordd yn 1950".

Arwyddodd gytundeb tair mlynedd gyda Hercules Cycle and Motor Company yn 1951, er mwyn torri recordiau pellter y 'Road Records Association' a recordiau o le i le. Torodd Sheridan yr holl o recordiau'r merched o bell, mae rhai o'r rhain, megis record Llundain-Caeredin 20:11:35 eiliad, a osodwyd yn 1954 yn sefyll hyd heddiw.

Yn 1952, ymddangosodd mewn ffilm gan Dunlop Tyres o'r enw Spinning Wheels: Cycle Sport '50s Style. Ymddangosodd Reg Harris, Ken Joy a Cyril Peacock yn y ffilm yn ogystal â delweddau o'r Tour de France.

Torodd Sheridan record Land's End i John o' Groats, a ddelwyd gynt gan Marguerite Wilson, o 2 ddiwrnod 11 awr a 7 munud, yn 1954. Mae'r beic a ddefnyddiodd i gyflawni hyn iw gweld yn 'Coventry Transport Museum'.

Yn 1955, ymddangosodd mewn hysbyseb ar gyfer sigarennau 'Players'.

Dolenni Allanol
Cycling Ireland - road records  Dulyn-Cork still held by Sheridan

Llyfryddiaeth
Hilton, T. (2005), One More Kilometre And We're In The Showers, ISBN 0-00-653228-4
Woodland, L. (2005), This Island Race, Mousehold Press, ISBN 1-874739-36-6

Cyfeiriadau

Sheridan, Eileen
Sheridan, Eileen
Sheridan, Eileen
Wales, Gogledd Dakota

Gweler hefyd Wales (gwahaniaethu).

Dinas (yn ôl y diffiniad yn UDA) yn Cavalier County, yn nhalaith Gogledd Dakota, Unol Daleithiau America yw Wales.

Ei phoblogaeth, yn ôl cyfrifiad 2000, oedd 30, gyda 18 unigolion yn eu tai eu hunain a 7 teulu. Sefydlwyd Wales yn 1897.

Map
Wales, Gogledd Dakota, ar Google Maps

Dinasoedd Cavalier County, Gogledd Dakota
Sefydliadau 1897
Enwau lleoedd o darddiad Cymreig yn yr Unol Daleithiau
Wales, Efrog Newydd

Gweler hefyd Wales (gwahaniaethu).
Tref yn Swydd Erie, yn nhalaith Efrog Newydd, Unol Daleithiau America, yw Wales. Roedd ganddi boblogaeth o 2,960 yn ôl cyfrifiad 2000. Cafodd ei henwi'n Wales gan y Cymry a ymsefydlodd yno ar ddechrau'r 19g.

Cyfrifir tref Wales yn lleol yn un o "Southtowns" Swydd Erie oherwydd ei lleoliad yn ne-ddwyrain y swydd honno. Mae hi'n gorwedd mewn ardal o goedwigoedd a ffrydiau.

Cyrhaeddodd yr ymsefydlwyr cyntaf yn 1806. Sefydlwyd tref Wales ganddynt yn 1818.

Lleoedd yn Wales
Mae Tref Wales yn cynnwys y dref ei hun a'r tir o gwmpas. Ymhlith y lleoedd a chymunedau yno ceir.
Buffalo Creek - ffrwd sy'n llifo i'r gogledd ger Wales
Colgrave - Ar Ffordd Centerline
South Wales - Pentref bychan ar y ffin â thref Aurora yn ne-ddwyrain Wales
Wales Center - Pentref bychan
Wales Hollow

Dolenni allanol
 Gwefan swyddogol Tref Wales
  Hanes Wales
 Papur bro Wales

Trefi Erie County, Efrog Newydd
Enwau lleoedd o darddiad Cymreig yn yr Unol Daleithiau
Ronald Stretton

Seiclwr rasio trac Seisnig oedd Ronald Charles Stretton (ganwyd 13 Chwefror 1930, ardal Epsom, Surrey), mae eisoes wedi ymddeol. Cynrychiolodd Brydain yng Ngemau Olympaidd 1952 yn Helsinki, Ffindir.Ymo, enillodd fedal efydd yn y pursuit 4 km ynghyd â Donald Burgess, George Newberry, ac Alan Newton.

Cyfeiriadau
 Gwefan Swyddogol y Gemau Olympaidd 

Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 1952
Pobl o Surrey
Seiclwyr Seisnig
Genedigaethau 1930
Dean Downing

Seiclwr ffordd proffesiynol Seisnig ydy Dean Downing (ganwyd 24 Ionawr 1975). Reidiodd dros dim DFL-Cyclingnews-Litespeed yn 2006, a thros dim Rapha Condor yn 2007. Mae Dean yn frawd hyn i'r cyn Bencampwr Cenedlaethol, Russell Downing. Yn 2004, cynrychiolodd Brydain ym Mhencampwriaethau Trac y Byd.

Canlyniadau
2001
1af Aalst Kermes, Gwlad Belg
2il Chwe diwrnod Amatur Ghent (trac)
1af Trydydd noson ras chwe diwrnod Amatur Ghent
2il De Drie Zustersteden
2il Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Cylchffordd Prydain
2il Boussu Criterium
2il Sinaai Kermes

2002
1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Cylchffordd Prydain
1af Melsele Kermes
1af Cystadleuaeth Brenin y Mynyddoedd, Ronde van zuid oost Vlaanderen
2il Landskouter Kermes
2il Wondelgem Kermes
2il Sinaai Criterium
3ydd Kuurne Criterium

2003
1af Schellebelle Criterium
1af Landskouter Kermes
1af Sinaai Kermes
1af  Madison, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
1af Cymal 1, ras Ynys Wyth
1af Cystadleuaeth Brenin y Mynyddoedd, Havant Grand Prix
1af Cystadleuaeth Brenin y Mynyddoedd, Ronde van zuid oost Vlaanderen.
2il Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Cylchffordd Prydain
3ydd Wolvertem Kermes
4ydd GP Chamont–Gistoux

2004
1af Ras ffordd Metaltek Grand Prix
1af Cymal 1, Tour of Munster International
1af Ras Bungay, Cyfres Rasys Cylchffordd Cenedlaethol Prydain
1af Ras ffordd Don Despatch
1af Presten Arena Criterium
1af Ras ffordd goffa Mike Binks
1af Ras ffordd Seacroft wheelers
1af Ras ffordd York Cycle Works
1af Ras yng Nghyfres Rasys Ffordd Cenedlaethol Prydain
2il Ras Scratch, cymal Sydney, Cwpan y Byd Trac, UCI
2il Ras yng Nghyfres Rasus Ffordd Cenedlaethol Prydain
2il Bob Chicken Criterium, Llundain

2005
1af Cyfres Rasys Cylchffordd Cenedlaethol Prydain
1af Ras Stoneleigh, Cyfres Rasys Cylchffordd Cenedlaethol Prydain
1af Ras Milton Keynes, Cyfres Rasys Cylchffordd Cenedlaethol Prydain
1af Ras ffordd Tour of Resevior
1af Ras ffordd Metaltek Grand Prix
1af Cymal 3, Bermuda GP
2il Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Prydain
2il Ras Glasgow, Cyfres Rasys Cylchffordd Cenedlaethol Prydain
2il Ras ffordd Eddie Soens Handicap
2il Lincoln International
3ydd Warwick, Cyfres Rasys Cylchffordd Cenedlaethol Prydain
3ydd Bermuda GP

2006

2007
1af Tour of the Reservoir
1af Lincoln Grand Prix
1af Stage 4, Girvan Stage Race
4th Ras ffordd 2 ddiwrnod Bikeline
1af Cymal 2 Bikeline
1af Cymal 3 Bikeline

Dolenni Allanol
 Gwefan Swyddogol 

Downing, Dean
Downing, Dean
Wales, Massachusetts

Gweler hefyd Wales (gwahaniaethu).

Tref yn Hampden County, yn nhalaith Massachusetts, Unol Daleithiau America, yw Wales. Y boblogaeth yn ôl cyfrifiad 2000 yw 1,737. Mae gan y dref sawl adeilad hanesyddol yn yr arddull pensaernïol sy'n nodweddiadol o Massachusetts.

Hanes 
Daeth yr ymsefydlwyr Ewropeaidd cyntaf i Wales yn 1726 a chafodd ei chorffori'n swyddogol ar 23 Awst 1775 fel South Brimfield ; newidiwyd yr enw i Wales ar 20 Chwefror 1828 ar ôl ei noddwr cyfoethog James Lawrence Wales.

Daearyddiaeth
Yn ôl gwybodaeth Biwro Cyfrifiad yr Unol Daleithiau, mae gan y dref arwynebedd o 41.3 km² (16.0 milltir²). Mae 40.8 km² (15.8 milltir²) ohoni yn dir a 0.5 km² (0.2 mi² ; 1.32%) yn ddŵr. Ffinir Wales i'r gorlewin gan Monson; i'r de gan Stafford (Connecticut) ac Union (Connecticut); i'r dwyrain gan Holland; ac i'r gogledd gan Brimfield.

Enwau lleoedd o darddiad Cymreig yn yr Unol Daleithiau
Trefi Hampden County, Massachusetts
Ross Hill

Beiciwr BMX Seisnig oedd Ross Hill (1977 – 29 Medi 2007), a enillodd nifer o Bencampwriaethau Prydeinig ac Ewropeaidd. Ganwyd yn Totnes, Dyfnaint. Cynrychiolodd Brydain ym Mhencampwriaethau BMX y Byd pan oedd ond yn bymtheg oed.

Bu farw yn 30 oedd yn ystod oriau cynnar 29 Medi 2007 pan gafodd ei daro gan gar wrth gerdded adref am bump o gloch y bore, o angladd ei ffrind Simon Trant yn Totnes, Dyfnaint.

Cyfeiriadau

Genedigaethau 1977
Marwolaethau 2007
Seiclwyr Seisnig
Pobl o Ddyfnaint