alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
90 CC

2g CC - 1g CC - 1g
140au CC 130au CC 120au CC 110au CC 100au CC - 90au CC - 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC
95 CC 94 CC 93 CC 92 CC 91 CC - 90 CC - 89 CC 88 CC 87 CC 86 CC 85 CC

Digwyddiadau
Rhyfel y Cyngheiriaid (91–88 CC) rhwng Gweriniaeth Rhufain a'i chyngheiriaid Eidalaidd yn parhau. Mae Pompeius Strabo a Gaius Marius yn ennill buddugoliaethau.
Yr Etrwsciaid yn cael dinasyddiaeth Rufeinig.
Y Lex Iulia yn rhoi dinasyddiaeth Rufeinig i bob Eidalwr nad oedd wedi gwrthwynebu Rhufain yn y rhyfel.
Cicero yn dechrau ei wasanaeth milwrol.
Nicomedes IV, brenin Bithynia yn cael ei orchfygu gan ei frawd Socrates mewn cynghrair a Mithridates VI, brenin Pontus. Mae Nicomedes yn ffoi i Rufain.

Genedigaethau
Aulus Hirtius, gwleidydd a hanesydd Rhufeinig
Diodorus Siculus, hanesydd Groegaidd (tua'r dyddiad yma)

Marwolaethau
Dionysios Trax, ieithydd Groegaidd
Antiochus X Eusebes, brenin Seleucaidd  (tua'r dyddiad yma)

90 CC
91 CC

2g CC - 1g CC - 1g
140au CC 130au CC 120au CC 110au CC 100au CC - 90au CC - 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC
96 CC 95 CC 94 CC 93 CC 92 CC - 91 CC - 90 CC 89 CC 88 CC 87 CC 86 CC

Digwyddiadau
Yn Rhufain, mae'r tribwn Marcus Livius Drusus yn cynnig ymestyn dinasyddiaeth Rufeinig i gyngheriaid Rhufain yn yr Eidal. Llofruddir ef gan ei wrthwynebwyr, ac mae hyn yn dechrau Rhyfel y Cyngheiriaid (91–88 CC) rhwng Gweriniaeth Rhufain a'i chyngheiriaid Eidalaidd.
Liu Ju, mab hynaf yr ymerawdwr Wu o Frenhinllin Han, yn gwrthryfela yn erbyn ei dad. Wedi i'w wrthryfel fethu, mae'n ei grogi ei hun.

Genedigaethau
Xuan, ymerawdwr Han

Marwolaethau
 Nicomedes II, brenin Bithynia
 Marcus Livius Drusus (llofruddiwyd)
 Lucius Licinius Crassus, Conswl Rhufeinig
 Liu Ju, aer Brenhinllin Han yn Tsieina (hunanladdiad)

91 CC
92 CC

2g CC - 1g CC - 1g
140au CC 130au CC 120au CC 110au CC 100au CC - 90au CC - 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC
97 CC 96 CC 95 CC 94 CC 93 CC - 92 CC - 91 CC 90 CC 89 CC 88 CC 87 CC

Digwyddiadau
Y cysylltiad diplomataidd cyntaf rhwng Gweriniaeth Rhufain a Parthia, pan mae Sulla yn cyfarfod llysgennad Parthaidd. Cytunir ar Afon Euphrates fel ffin rhwng y ddwy ymerodraeth.
Sulla yn gyrru Tigranes Fawr, brenin Armenia, allan o Cappadocia.
Lucullus yn ymosod ar Armenia, gan ddechrau canrifoedd o ryfel rhwng Rhufain a Parthia.

Genedigaethau
Publius Clodius Pulcher, gwleidydd Rhufeinig

Marwolaethau
Antiochus XI Epiphanes, brenin yr Ymerodraeth Seleucaidd, boddwyd

92 CC
Lucius Licinius Lucullus

Cadfridog a chonswl Rhufeinig oedd Lucius Licinius Lucullus (tua 118 - 56 CC).

Ganed Lucullus yn Rhufain, yn aelod o deulu amlwg. Dechreuodd ei wasanaeth milwrol fel tribwn milwrol yn ystod Rhyfel y Cyngheiriaid (91–88 CC), yn gwasanaethu dan Sulla, oedd yn perthyn iddo trwy briodas. Fel quaestor yn 88 CC, ef oedd yr unig un o swyddogion Sulla i'w gefnogi pan ddefnyddiodd ei fyddin i gipio grym yn Rhufain.

Bu'n ymladd dan Sulla yn y cyntaf o ryfeloedd Rhufain yn erbbyn Mithridate VI, brenin Pontus. Ef oedd yn gyfrifol am y llynges Rufeinig, ac ym Mrwydr Tenedos gorchfygodd Neoptolemus, llynghesydd Mithridates. Wedi gwneud cytundeb heddwch a Mithridates, arhosodd Lucullus yn Asia i gasglu'r arian oedd yn ddyledus gan y dalaith fel dirwy am wrthryfela.

Daeth yn gonswl yn 74 CC, gyda Marcus Aurelius Cotta, ewythr Iŵl Cesar. Yn wreiddiol, rhoddwyd talaith Gallia Cisalpina iddo i'w llywodraethu, ond llwyddodd i'w newid i Cilicia er mwyn medru ymladdd yn erbyn Mithridates eto. Enillodd nifer o fuddugoliaethau dros Mithridates, a'i orfodi i encilio i Pontus. Ymosododd ar Tigranes Fawr, brenin Armenia, oedd mewn cynghrair a Mithridates, a'i orchfygu mewn brwydr ger ei brifddinas, Tigranocerta. Enillodd fuddugoliaeth arall dros Tigranes a Mithridates ym mrwydr Artaxata ar 6 Hydref 68 CC, ond erbyn hyn roedd anfodlonrwydd ymhlith ei filwyr, a gallodd Tigranes a Mithridates gipio rhan o'u teyrnasoedd yn ôl. Llwyddodd Gnaeus Pompeius Magnus i berswadio'r Senedd i alw Lucullus yn ôl i Rufain a'i wneud ef ei hun yn gadfridog i orffen y rhyfel.

Surodd hyn Lucullus, ac ymddeolodd i fywyd preifat. Dath yn enwog am foethusrwydd ei ffordd o fyw, gan ddefnyddio'r cyfoeth roedd wedi ei gasglu yn y dwyrain.

Gweriniaeth Rhufain
Pobl o Rufain
Cadfridogion
Genedigaethau 118 CC
Marwolaethau 56 CC
Milwyr Gweriniaeth Rhufain
Rachel McAdams

Actores Canadaidd yw Rachel Ann McAdams (ganwyd 17 Tachwedd 1978, London, Ontario, Canada).

Ffilmiau 

Actorion ffilm Canadaidd
Genedigaethau 1978
Merched yr 20fed ganrif
Merched yr 21ain ganrif
Beatrix Potter

Awdures, darlunwraig, botanegwraig a chadwraethwraig oedd Helen Beatrix Potter (28 Gorffennaf 1866 – 22 Rhagfyr 1943) ac roedd yn fwyaf adnabyddus am ei llyfrau plant, a oedd yn cynnwys cymreriadau anifeiliaidd megis Pwtan y Gwningen (Peter Rabbit).

Llyfryddiaeth
Hanes Pwtan y Gwningen (1902)
(Gwreiddiol Saesneg: The Tale of Peter Rabbit)
The Tale of Squirrel Nutkin (1903)
The Tailor of Gloucester (1903)
The Tale of Benjamin Bunny (1904)
The Tale of Two Bad Mice (1904)
The Tale of Mrs. Tiggy-Winkle (1905)
The Tale of the Pie and the Patty-Pan (1905)
The Tale of Mr. Jeremy Fisher (1906)
The Story of A Fierce Bad Rabbit (1906)
The Story of Miss Moppet (1906)
The Tale of Tom Kitten (1907)
The Tale of Jemima Puddle-Duck (1908)
The Tale of Samuel Whiskers or, The Roly-Poly Pudding (1908)
The Tale of the Flopsy Bunnies (1909)
The Tale of Ginger and Pickles (1909)
The Tale of Mrs. Tittlemouse (1910)
The Tale of Timmy Tiptoes (1911)
The Tale of Mr. Tod (1912)
The Tale of Pigling Bland (1913)
Appley Dapply's Nursery Rhymes (1917)
The Tale of Johnny Town-Mouse (1918)
Cecily Parsley's Nursery Rhymes (1922)
The Fairy Caravan (1929)
The Tale of Little Pig Robinson (1930)

Arlunwyr benywaidd Seisnig y 19eg ganrif
Arlunwyr benywaidd Seisnig yr 20fed ganrif
Botanegwyr benywaidd Seisnig y 19eg ganrif
Botanegwyr benywaidd Seisnig yr 20fed ganrif
Cadwraethwyr Seisnig
Darlunwyr benywaidd Seisnig
Darlunwyr gwyddonol
Darlunwyr llyfrau plant Seisnig
Dyfrlliw-wyr Seisnig
Genedigaethau 1866
Llenorion plant Seisnig
Llenorion straeon byrion Seisnig yr 20fed ganrif
Llenorion straeon byrion Seisnig yn yr iaith Saesneg
Marwolaethau 1943
Merched a aned yn y 1860au
Mycolegwyr Seisnig
Pobl o Lundain
93 CC

2g CC - 1g CC - 1g
140au CC 130au CC 120au CC 110au CC 100au CC - 90au CC - 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC
98 CC 97 CC 96 CC 95 CC 94 CC - 93 CC - 92 CC 91 CC 90 CC 89 CC 88 CC

Digwyddiadau
Ariobarzanes I Philoromanus yn dod yn frenin Cappadocia gyda chefnogaeth Rhufain.

Genedigaethau

Marwolaethau

93 CC
94 CC

2g CC - 1g CC - 1g
140au CC 130au CC 120au CC 110au CC 100au CC - 90au CC - 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC
99 CC 98 CC 97 CC 96 CC 95 CC - 94 CC - 93 CC 92 CC 91 CC 90 CC 89 CC

Digwyddiadau
Nicomedes IV yn olynu ei dad Nicomedes III fel brenin Bithynia.
Lucius Cornelius Sulla yn cael ei ethol i swydd praetor urbanus yn Rhufain.
 Y Shaka yn dechrau rheoli gogledd-orllewin India.

Genedigaethau
Zhao, ymerawdwr Han

Marwolaethau
Bakru II bar Bakru, brenin Osroene

94 CC
95 CC

2g CC - 1g CC - 1g
140au CC 130au CC 120au CC 110au CC 100au CC - 90au CC - 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC
100 CC 99 CC 98 CC 97 CC 96 CC - 95 CC - 94 CC 93 CC 92 CC 91 CC 90 CC

Digwyddiadau
Philip I Philadelphus ac Antiochus XI Ephiphanes yn dod yn gyd-frenhinoedd ar Wlad Groeg wedi diorseddu Seleucus VI Epiphanes.
Tigranes Fawr yn dod yn frenin Armenia

Genedigaethau
Marcus Porcius Cato yr Ieuengaf, gwleidydd Rhufeinig
Clodia, merch Appius Claudius Pulcher a Caecilia Metella Balearica

Marwolaethau

95 CC
Brinley Rees (1916 - 2001)

Ysgolhaig Cymreig oedd Brinley Rees (17 Mai 1916 - 2001)

Ganed ef ym Mhenrhewl, Gorseinon, yn frawd i Alwyn D. Rees. Addysgwyd ef yng Mhrifysgol Aberystwyth, lle graddiodd yn y dosbarth cyntaf mewn Cymraeg yn 1937 ac yn y dosbarth cyntaf mewn Saesneg yn 1938. Aeth ymlaen i gymeryd gradd MA cyn treulio cyfnod fel athro ysgol ym Mhontardawe o 1942 hyd 1946. Yn y cyfnod yma, enillodd Gymrodoriaeth Prifysgol Cymru i dreulio amser yn astudio yn Iwerddon.

Ymunodd â staff Adran y Gymraeg Prifysgol Bangor yn 1947 a bu yno hyd ei ymddeoliad yn 1982.

Cyhoeddiadau
 Dulliau'r Canu Rhydd (Gwasg Prifysgol Cymru, 1952)
 Ceinciau'r Mabinogi (Bangor, 1975; 2il arg. Gwasg Gomer, 1999)
 (gyda'i frawd Alwyn D, Rees) Celtic Heritage: Ancient Tradition in Ireland and Wales (Llundain, 1961)

Genedigaethau 1916
Marwolaethau 2001
Ysgolheigion Cymraeg
Post Brenhinol

Y Post Brenhinol (Gaeleg yr Alban: a' Phuist Rìoghail; Saesneg: The Royal Mail) yw'r gwasanaeth post gwladol ar gyfer y Deyrnas Unedig a sefydlwyd yn 1516. Ar un adeg roedd gan y  Post Brenhinol fonopoli yn y DU, ond bellach mae'n gorfod cystadlu mewn rhai meysydd â sawl gwasanaeth post arall. Hyd at yn ddiweddar y Post Brenhinol oedd berchen busnesau'r swyddfeydd post, ond cawsant eu dad-genedlaetholi. Bu'r Swyddfa Bost yn symbol o'r sefydliad ('swyddogol') Seisnig yng Nghymru yn ystod y 1960au a'r 70au gan aelodau o Gymdeithas yr Iaith, a welwyd yn meddiannu'r swyddfeydd lleol mewn sawl tref yng Nghymru er mwyn hawlio dogfennau a ffurflenni Cymraeg.

Un o is-grwpiau'r cwmni yw Royal Mail Group Limited, sy'n gyfrifol am ddosbarthu llythyrau, dan yr enw 'Post Brenhinol'. Postir y llythyr mewn 'blwch postio' neu fe ddaw'r postmon o amgylch i'w casglu gan fusneseuon. Yna daw'r postman i wagio'r blychau post yn ddyddiol, ar wahân i'r Sul a cheisiant ddosbarthu'r llythyrau y diwrnod wedyn, ond nid yw hyn yn cael ei warantu.

Gweler hefyd
 Rhestr trefi post yng Nghymru
 Swyddfa bost
 Swyddfa Bost Gyffredinol

Cyfeiriadau

Gwasanaethau post
Cwmnïau'r Deyrnas Unedig
Cwmnïau a sefydlwyd ym 1660
Lucius Cornelius Cinna

Gwleidydd Rhufeinig oedd Lucius Cornelius Cinna (bu farw 84 CC).

Roedd Cinna yn aelod o deulu dylanwadol Cinna, o'r gens Cornelii. Gwasanaethodd yn y rhyfel yn erbyn y Marsi fel legad paretoraidd. Etholwyd ef yn gonswl am y tro cyntaf yn 87 CC, a bu'n gonswl bedair gwaith yn olynol.

Fel conswl, roedd wedi mynd ar ei lŵ i Lucius Cornelius Sulla na fyddai'n ceisio gwrthdroi'r llywodraeth. Fodd bynnag, wedi i Sulla ymadael am y dwyrain i ymladd yn erbyn Mithridates VI, brenin Pontus, casglodd Cinna fyddin o gefnogwyr Gaius Marius a chipio grym yn Rhufain. Galluogodd hyn Marius ei hun, oedd wedi gorfod ffoi i Ogledd Affrica, i ddychwelyd i Rufain gyda byddin.

Dechreuodd Marius a Cinna ddial ar gefnogwyr Sulla, ond fis ar ôl dychwelyd i Rufain bu farw Marius. Yn 84 CC roedd Cinna yn paratoi i adael am Liburnia, Illyricum, gyda byddin i ymladd yn erbyn Sulla pan wrthryfelodd ei filwyr a'i lofruddio.

Priododd ei ferch ieuengaf, Cornelia, a Iŵl Cesar, a bu iddynt ferch, Julia. Daeth ei fab, hefyd o'r enw Lucius Cornelius Cinna, yn braetor, a phan lofruddiwyd Cesar yn 44 CC ochrodd gyda'i lofruddion.

Cinna
Gweriniaeth Rhufain
Stryd Downing

Stryd yn Ninas Westminster yng nghanol Llundain sy'n gartref i Lywodraeth y Deyrnas Unedig yw Stryd Downing (). Lleolir y stryd yn Westminster ger y Whitehall, cartref Gwasanaeth sifil y Deyrnas Unedig. Yma ceir cartref swyddogol Prif Weinidog y Deyrnas Unedig yn rhif 10 Stryd Downing a chartref Canghellor y Trysorlys y drws nesaf, yn 11 Stryd Downing. Cafodd y stryd enwog ei henwi ar ôl y gwladweinydd o Sais Syr George Downing (1623–1684). Ar lafar mae'r ymadrodd "Downing Street" bron yn gyfystyr â Llywodraeth y DU.

Credir fod mynediad i rwydwaith mawr o dwneli a siambrau tanddaearol yn Stryd Downing, ar gyfer y llywodraeth a phwysigion eraill mewn amser argyfwng.

Ar un adeg bu'n bosibl i ddinasyddion cyffredin gael mynediad i'r stryd, ond ers dechrau'r Rhyfel yn erbyn Terfysgaeth mae cordon metal o'i chwmpas a chyfyngir yn llym ar yr hawl i brotestio yn y cyffiniau.

Llywodraeth y Deyrnas Unedig
Downing
Ogwr (etholaeth seneddol)

Mae Ogwr yn etholaeth seneddol a gynrychiolir yn Nhŷ Cyffredin Senedd y Deyrnas Unedig gan un person. Yr Aelod Seneddol presennol yw .

Ffiniau 
Mae'r etholaeth yn cymryd ei henw o'r Afon Ogwr, mae wedi ei lleoli yn agos at darddiad yr afon ond nid yw'n cynnwys Ogwr ger Pen-y-bont ar Ogwr.

Aelodau Seneddol 
 1918 – 1931: Vernon Hartshorn (Llafur)
 1931 – 1946: Ted Williams (Llafur)
 1946 – 1950: Edward John Evans (Llafur)
 1950 – 1979: Walter Padley (Llafur)
 1979 – 2002: Ray Powell (Llafur)
 2002 – 2016: Huw Irranca-Davies (Llafur)
 2016: Chris Elmore (Llafur)

Etholiadau

Canlyniadau Etholiadau yn y 2010au

Etholiadau yn y 2000au

Etholiadau yn y 1990au

Etholiadau yn y 1950au

Etholiadau yn y 1940au

Etholiadau cyn y 1940au
Yn etholiad 1935 cafodd Ted Williams, Llafur, ei ddychwelyd yn ddiwrthwynebiad

Yn etholiadau 1923 a 1924 cafodd Vernon Hartshorn ei ddychwelyd yn ddiwrthwynebiad.

Yn etholiad cyntaf i'r sedd newydd ym 1918 etholwyd yn ddiwrthwynebiad ar gyfer y Blaid Lafur

Gweler hefyd
Ogwr (etholaeth Cynulliad)

Cyfeiriadau

Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Nghymru
Eglwys Dewi Sant (Toronto)

Eglwys Dewi Sant (neu Eglwys Unedig Gymraeg Dewi Sant) yw eglwys yn Nhoronto, Ontario, Canada. Mae cyrsiau Cymraeg yn cael eu cynnal yn yr eglwys hefyd fel rhan o'i mandad diwylliannol, gyda chyrsiau ar gyfer dechreuwyr yn ogystal â dysgwyr profiadol.

Dolenni allanol
 Gwefan swyddogol

Dewi Sant
Toronto
Dwygyfylchi (pentref)

Erthygl yw hon am bentref Dwygyfylchi: am y plwyf o'r un enw gweler Dwygyfylchi (plwyf).

Pentref yng nghymuned Penmaenmawr, bwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw Dwygyfylchi. Mae'n gorwedd ger yr arfordir wrth droed Bwlch Sychnant gyda phentref Penmaenmawr i'r gorllewin a thref Conwy dros y bryniau i'r dwyrain. Mae'n un o wardiau tref Penmaenmawr ond yn cael ei gyfrif ar wahân fel pentref.

Enwir y pentref ar ôl y plwyf hanesyddol o'r un enw (gweler Dwygyfylchi (plwyf)). Ceir peth dryswch hyd yn oed yn lleol ynglŷn ag enw'r pentref. Capelulo, a enwir ar ôl y sant cynnar Ulo, oedd cnewyllyn hanesyddol y pentref, wrth droed Bwlch Sychnant, ond wrth i'r pentref dyfu yn is i lawr tua glan y môr o'r 18g ymlaen, mabwysiadwyd enw'r plwyf ar gyfer y pentref cyfan. Mae union ystyr yr enw yn ansicr. Mae'n deillio efallai o'r hen air dwy ('dwyfol' neu 'sanctaidd', hefyd 'duw' neu 'dduwies') a cyfylchi, gair Cymraeg Canol anghyffredin iawn sy'n golygu 'caer' efallai.

Mae'r pentref yn gorwedd yn hanner dwyreiniol y llecyn eang o dir isel rhwng mynydd y Penmaen-mawr i'r gorllewin a'r Penmaen-bach i'r dwyrain, gyda chaeau gwyrdd a chraig trawiadol Trwyn yr Wylfa yn ei gwahanu oddi ar gweddill Penmaenmawr. Gan fod y pentref chwarel a thref glan môr a dyfodd yn yr hanner gorllewinol yn ddiweddarach, cyfeirir at Ddwygyfylchi yn lleol fel "Yr Hen Bentref."

Eglwys Gwynin Sant yw eglwys y plwyf. Nid yw'r eglwys bresennol yn hen iawn ond bu eglwys yma yn yr Oesoedd Canol a oedd ym meddiant Abaty Aberconwy. Cafodd yr hen eglwys ei hailadeiladu o'r newydd bron yn 1760, a dim ond darn o ffenestr o'r 16g sy'n aros ohoni; ailadeiladwyd rhan helaeth yr adeilad hwnnw yn ei dro yn y 19g. Mae Syr John Wynn o Wydir yn cyfeirio ati ac yn dweud bod Gwynan a'i frawd Boda, meibion Helig ap Glannog, wedi eu claddu yno.

Cyfyd bryn Yr Alltwen, a goronir gan olion bryngaer, tu ôl i'r pentref, rhwng Penmaen-bach a Bwlch Sychnant. Mae lôn yr A55 a Rheilffordd Arfordir Gogledd Cymru yn gorwedd rhwng y pentref a'r traeth tywodlyd, ond gellir croesi pont cerddwyr i'w gyrraedd.

Tyfodd y pentref yn gyflym yn yr 20g. Codwyd sawl ystad o dai cyngor ac ers hynny mae stadau eraill wedi eu codi hefyd.

Mae'r mwyafrif o blant ifanc y pentref yn mynychu Ysgol Capelulo.

Ceir Clwb Golff Penmaenmawr yn rhan uchaf y pentref, wrth ymyl y lôn i Fwlch Sychnant. Mae'n un o'r clybiau golff hynaf yng ngogledd Cymru.

Gweler hefyd
Dwygyfylchi (plwyf)
Penmaenmawr (tref)
Penmaen-mawr (mynydd)

Cyfeiriadau

Penmaenmawr
Pentrefi Conwy
Oes Edward

Yn hanes y Deyrnas Unedig, cyfeirir at gyfnod teyrnasiad y brenin Edward VII, sef o 1901 hyd 1910, yn syml fel Oes Edward' neu'r Oes Edwardaidd. Defnyddir y term"Edwardaidd" yn aml i gyfeirio at y 1900au yng ngwledydd Prydain yn gyffredinol neu, yn fwy neilltuol, i gyfeirio at arddull pensaernïol a chelfyddydau'r cyfnod. Fe'i defnyddir hefyd wrth gyfeirio at ddodrefn, celfi, dillad a.y.y.b. o'r 1910au.

Roedd yn gyfnod pan welwyd yr Ymerodraeth Brydeinig ar ei hanterth. Roedd yn gyfnod o sefydlogrwydd a heddwch, ar y cyfan, sy'n gorwedd rhwng diwedd Rhyfel De Affrica (y rhyfel yn erbyn y Boers) ac erchyllter y Rhyfel Byd Cyntaf. Dilynwyd y rhyfel byd gan gyfnod hir o ansicrwydd economaidd a gwleidyddol yn y 1920au a'r 1930au, a daeth pobl i ddechrau edrych yn ôl ar y 1900au fel rhyw fath o Oes Aur.

Yn 1901 bu farw'r frenhines Victoria ar ôl 63 o flynyddoedd ar yr orsedd, a dynododd hyn ddiwedd  cyfnod Victoria, wrth iddi gael ei holynu gan Edward VII.
Roedd Edward wrth ei fodd gydag hwyl, ac felly roedd yn boblogaidd iawn. Ymhlith ei hoff chwaraeon oedd rasio, hwylio a saethu, ac roedd ganddo gylch cymdeithasol enfawr ym Mhrydain ac ar y cyfandir.

 
1900au
20fed ganrif yn y Deyrnas Unedig
Edward
Hanes celf
Gŵyr (etholaeth seneddol)

Am ddefnyddiau eraill o'r enw Gŵyr, gwler tudalen wahaniaethu Gŵyr.

Mae Gŵyr yn etholaeth seneddol a gynrychiolir gan un Aelod Seneddol yn San Steffan, Senedd y Deyrnas Unedig. Yr AS presennol yw .

Aelodau Seneddol 
 1885 – 1888: Frank Ash Yeo
 1888 – 1900: David Randell (Ryddfrydol)
 1900 – 1906: Aeron Thomas (Ryddfrydol)
 1906 – 1922: John Williams (Annibynnol, 1906-1910 / Llafur, 1910-1922)
 1922 – 1959: David Grenfell (Llafur)
 1959 – 1982: Ifor Davies (Llafur)
 1982 – 1997: Gareth Wardell (Llafur)
 1997 – 2015: Martin Caton (Llafur)
 2015 - 2017: Byron Davies (Ceidwadol)
 2017: Tonia Antoniazzi (Llafur)

Etholiadau

Etholiadau yn y 2010au

Etholiadau yn y 2000au

Etholiadau yn y 1990au

Etholiadau yn y 1980au

Etholiadau yn y 1970au

Etholiadau yn y 1960au

Etholiadau yn y 1950au

Election in the 1940au

Etholiadau yn y 1930au

Etholiadau yn y 1920au

Etholiadau yn y 1910au

Etholiadau yn y 1900au

Etholiadau yn y 1890au

Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1892; David Randell; Rhyddfrydol; Diwrthwynebiad

Etholiadau yn yr 1880au

Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1886; Frank Ash Yeo; Rhyddfrydol; Diwrthwynebiad

Gweler hefyd
Gŵyr (etholaeth Cynulliad)

Cyfeiriadau

Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Nghymru
Abertawe (sir)
96 CC

2g CC - 1g CC - 1g
140au CC 130au CC 120au CC 110au CC 100au CC - 90au CC - 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC
101 CC 100 CC 99 CC 98 CC 97 CC - 96 CC - 95 CC 94 CC 93 CC 92 CC 91 CC

Digwyddiadau
Ptolemi Apion yn gadael Cyrene i Rufain yn ei ewyllys
Seleucus VI Epiphanes yn dod yn frenin yr Ymerodraeth Seleucaidd yn dilyn marwolaeth ei dad Antiochus VIII Grypus, ac wedi iddo orchfygu Antiochus IX Cyzicenus mewn brwydr

Genedigaethau

Marwolaethau
Ptolemi Apion, brenin Cyrene
Antiochus VIII Grypus, brenin yr Ymerodraeth Seleucaidd (llofruddiwyd)
Antiochus IX Cyzicenus, brenin yr Ymerodraeth Seleucaidd (lladdwyd mewn brwydr)

96 CC
Lliw

Nodwedd weledol sy'n deillio o'r goleuni gweladwy y mae gwrthrychau'n ei daflu, ei drosglwyddo neu ei gynhyrchu yw lliw.

Prif liwiau
Ceir lliwiau cynradd (hefyd cysefin), lliwiau eilradd a lliwiau trydyddol. 
 Cynradd: coch, melyn, glas
 Eilradd: oren, gwyrdd, porffor
 Trydyddol: fermiliwn, ambr, melynwyrdd (gwyrddfelyn), gwyrddlas (glaswyrdd), fioled, majenta
 Eraill: du, gwyn

Geiriau lliwiau yn Gymraeg 
Yn y Gymraeg, gall lliw fod yn wrywaidd neu'n fenywaidd, yn ddibynnol ar yr enw e.e. buwch wen, tarw gwyn; car glas, carreg las. Ceir hefyd ffurf luosog, a ddaw ar ôl enw lluosog - er bod yr arferiad hwn yn prysur ddiflannu (2015) e.e. dant gwyn, dannedd gwynion; pesel felen, pensiliau melynion; dyn du, dynion duon.

Cyfeiriadau

Gweler hefyd
Dallineb lliwiau
Enfys
Sbectrwm

 
Celf
Ffiseg
Golwg
Zachary Taylor

Arweinydd Milwrol yr Unol Daleithiau a deuddegfed Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd Zachary Taylor (24 Tachwedd 1784 – 9 Gorffennaf 1850). Adnabyddwyd hefyd wrth ei lysenw, Old Rough and Ready, roedd ganddo yrfa milwrol 40 mlynedd yn yr Unol Daleithiau, gan wasanaethu yn Rhyfel 1812, Rhyfel Black Hawk, a'r Ail Ryfel Seminole ar ôl ennill enwogrwyddtra'n arwain  milwyr yr U.D. i fuddugoliaeth mewn sawl brwydr allweddol yn y Rhyfel Mecsicaidd-Americanaidd.

Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Gwleidyddion Americanaidd
Milwyr
Pobl o Virginia
Genedigaethau 1784
Marwolaethau 1850
Benjamin Harrison

23ydd Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd Benjamin Harrison (20 Awst 1833 – 13 Mawrth 1901) a weinyddodd un tymor rhwng 1889 a 1893.

Genedigaethau 1833
Marwolaethau 1901
Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Cyfreithwyr Americanaidd
Presbyteriaid
Pobl fu farw o niwmonia
Pobl o Indiana
Pobl o Ohio
Respiro

Ffilm gan Emanuele Crialese gyda Valeria Golino ydy Respiro ("Anadl dwfn" neu "Seibiant") (2002). Cafodd y fersiwn Saesneg ei rhyddhau flwydd yn yn ddiweddarach. Mae'n serennu Valeria Golino, Vincenzo Amato, a Francesco Casisa. Ystyr y gair Eidaleg "respiro" yw "anadl".

Mae'r ffilm yn dilyn hynt a helynt merch anwadal Grazia, a chwaraeir gan Golino, sy'n fam i dri o blant ac yn wraig i'r pysgotwr swil Pietro (sef Vincenzo Amato); maen nhw'n byw ar ynys diarffordd Lampedusa yn y Môr Canoldir.

Ffilmiau 2002
Ffilmiau Eidaleg o'r Eidal
Dwygyfylchi (plwyf)

Erthygl am blwyf Dwygyfylchi yw hon. Am y pentref o'r un enw gweler Dwygyfylchi (pentref).

Plwyf hynafol ar arfordir gogledd Cymru yw Dwygyfylchi. Mae'n rhan o ddeaconiaeth Arllechwedd. Yn yr Oesoedd Canol bu'n rhan o gwmwd Arllechwedd Uchaf. Heddiw mae'n gorwedd ym mwrdeistref sirol Conwy, rhwng Conwy i'r dwyrain a Llanfairfechan i'r gorllewin.

Mae union ystyr yr enw 'Dwygyfylchi' yn ansicr. Mae'n deillio efallai o'r hen air dwy ('dwyfol' neu 'sanctaidd', hefyd 'duw' neu 'dduwies') a cyfylchi, gair Cymraeg Canol anghyffredin iawn sy'n golygu 'caer' neu 'amddiffynfa' efallai.

Cynhwysir yn y plwyf tref Penmaenmawr a phentref Dwygyfylchi, sy'n gorwedd ar lecyn eang o dir rhwng mynydd Penmaen-mawr a'r Penmaen-bach. Rhed ffin y plwyf, a nodir yma ac acw gan hen feini, mewn hanner cylch o'r Penmaen-bach i'r Penmaen-mawr, gan redeg trwy ardal Bwlch Sychnant, cyffwrdd wedyn ag Afon Gyrrach a'i dilyn, ar ôl troi i'r gorllewin ym Maen Esgob, sy'n dynodi man cwrdd ffiniau plwyfi Dwygyfylchi, Gyffin a Henryd, ac yna i fyny i gopa Tal y Fan (2001'), y mwyaf dwyreiniol o gopaon y Carneddau. O Fwlch y Defaid ar y mynydd hwnnw mae'n troi i'r gogledd dros y rhosdir eang, gan ffinio â phlwyf Llanfairfechan, ac ymlaen i'r Penmaen-mawr uwch y môr.

Eglwys Gwynin Sant ym mhentref Dwygyfylchi yw eglwys y plwyf. Nid yw'r eglwys bresennol yn hen iawn ond bu eglwys yma yn yr Oesoedd Canol a oedd ym meddiant Abaty Aberconwy. Cafodd yr hen eglwys ei ailadeiladu o'r newydd bron yn 1760, a dim ond darn o ffenestr o'r 16g sy'n aros ohoni; ailadeiladwyd rhan helaeth yr adeilad hwnnw yn ei dro yn y 19g. Mae Syr John Wynn o Wydir yn cyfeirio ati ac yn dweud bod Gwynan a'i frawd Boda, meibion Helig ap Glannog, wedi eu claddu yno.

Mae'r hynafiaethu niferus a geir ar ucheldir y plwyf, i'r gogledd o Dal y Fan, yn cynnwys y Meini Hirion, un o gylchoedd cerrig gorau Cymru. Roedd rhwydaith o lwybrau cynhanesyddol yn croesi'r ardal. Yng Nghwm Graiglwyd ar lethrau'r Penmaen-mawr roedd yna ffatri bwyeill carreg ac ar ben y mynydd safai bryngaer Braich-y-Dinas.

Cyfeiriadau

Arllechwedd
Daearyddiaeth Conwy
Hanes Conwy
Penmaenmawr
Plwyfi Cymru
Grover Cleveland

22ain a 24ain Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd Stephen Grover Cleveland (18 Mawrth 1837 – 24 Mehefin 1908), bu hefyd yn 31ain Llywodraethwr Efrog Newydd.

Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Cyfreithwyr Americanaidd
Genedigaethau 1837
Marwolaethau 1908
Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Pobl o New Jersey
Presbyteriaid
Hunaniaeth rhywedd

Hunaniaeth unigolyn fel gwryw, benyw, neu'n anneuaidd yw hunaniaeth rhywedd (hefyd: hunaniaeth ryweddol a hunaniaeth o ran rhywedd). Profiad personol yw sail hunaniaeth rhywedd, a all fod yn cyfateb, neu ddim yn cyfateb, i'r categori rhyw fiolegol y rhoddwyd nhw ynddo adeg eu geni. I'r mwyafrif o bobl, mae rhywedd yn cyfateb i'w nodweddion rhyw corfforol.

Ymddengys ym mhob cymdeithas gategorïau rhywedd sy'n gosod sylfaen i hunaniaeth gymdeithasol yr unigolyn mewn perthynas ag aelodau eraill y gymdeithas. Yn y mwyafrif o gymdeithasau, mae rhaniad sylfaenol rhwng nodweddion rhywedd y gwryw a'r fenyw, a glynai'r nifer fwyaf o bobl wrth y ddeuoliaeth rhywedd hon sy'n gorfodi cydymffurfiad yn ôl delfrydau gwrywdod a benyweidd-dra, yn nhermau rhyw fiolegol, hunaniaeth rhywedd, a mynegiant rhywedd fel ei gilydd. Eto, mewn pob cymdeithas, mae ambell unigolyn nad yw'n uniaethu â'r rhywedd sy'n cyd-fynd â'i ryw fiolegol, neu agweddau ohono. Ceir amryw hunaniaeth a disgrifiad ar gyfer y fath bobl, megis trawsrywedd ac anneuaidd, a chategorïau trydedd ryw mewn diwylliannau arbennig, er enghraifft y kathoey yng Ngwlad Tai a'r Dau-Enaid ymhlith brodorion Gogledd America.

Caiff hunaniaeth rhywedd graidd ei ffurfio gan amlaf erbyn tair blwydd oed. Wedi'r oedran hwn, mae'n anodd iawn i hunaniaeth rhywedd newid, a gall ymdrechion i'w hailbennu achosi dysfforia rhywedd. Awgrymir bod ffactorau biolegol a chymdeithasol fel ei gilydd yn dylanwadu ar ffurfiad hunaniaeth rhywedd.

Cyfeiriadau

Rhywedd
Rhywedd
.tn

Côd ISO swyddogol Tiwnisia yw .tn (talfyriad o T u n isie). Yn ogystal, .tn yw ôl-ddodiad rhyngrwyd y wlad a ddefnyddir gan ei gwefannau. Mae'n sefyll am Tunisie, enw swyddogol y wlad ddwyieithog yn yr iaith Ffrangeg.

Parthau lefel uchaf
Tiwnisia

sv:Toppdomän#T
97 CC

2g CC - 1g CC - 1g
140au CC 130au CC 120au CC 110au CC 100au CC -  90au CC - 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC
102 CC 101 CC 100 CC 99 CC 98 CC - 97 CC - 96 CC 95 CC 94 CC 93 CC 92 CC

Digwyddiadau
Y Rhufeiniaid yn gorchfygu'r Maedi a'r Dardani.
L. Domitius yn cymryd mesurau llym i adfer trefn yn Sicilia.
Sulla yn ardangos helfa lewod am y tro cyntaf mewn gemau yn Rhufain.
Ariarathes VIII yn cael ei orfodi i ffoi o Cappadocia dan Mithridates VI, brenin Pontus, ac yn marw yn fuan wedyn.

Genedigaethau
Galeria Copiola, actores a fu fyw i fod deos gant oed

Marwolaethau

97 CC
John Adams

John Adams (30 Hydref 1735 - 4 Gorffennaf 1826) oedd ail Arlywydd yr Unol Daleithiau (1797-1801), a thad y chweched Arlywydd, John Quincy Adams. Ef hefyd oedd Is-arlywydd cyntaf yr Unol Daleithiau (1789-1797). Roedd yn frodor o Braintree, Massachusetts ac roedd yn ŵr o dras Gymreig

Siroedd a enwir ar ôl John Adams
Enwir chwe sir yn Swydd Adams (Saesneg: Adams County) ar ôl John Adams, sef:

Swydd Adams, Idaho
Swydd Adams, Mississippi
Swydd Adams, Nebraska
Swydd Adams, Ohio
Swydd Adams, Pennsylvania
Swydd Adams, Washington

Tras Gymreig
Roedd Adams o dras Gymreig; gellir olrhain y dras honno yn ôl i 1422 - i dref Penfro ac i "Fferm Penybanc", Llanboidy, Sir Gaerfyrddin. Ymfudodd dyn o'r enw David Adams o "Fferm Penybanc" (offeiriad gyda'r Eglwys) yn 1675 i America a hanner can mlynedd yn ddiweddarach ganwyd ei or-ŵyr John a ddaeth yn Arlywydd yr Unol Daleithiau.

Cyfeiriadau

Genedigaethau 1735
Marwolaethau 1826
Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Gwleidyddion Americanaidd
Is-Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Cyfreithwyr Americanaidd
Pobl o Massachusetts
James Madison

4ydd Arlywydd yr Unol Daleithiau a 5ed Ysgrifennydd Gwladol yr Unol Daleithiau oedd James Madison (16 Mawrth 1751 – 28 Mehefin 1836).

Genedigaethau 1751
Marwolaethau 1836
Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Cyfreithwyr Americanaidd
Gwleidyddion Americanaidd
Pobl o Virginia
James Monroe

5ed Arlywydd yr Unol Daleithiau a 7fed Ysgrifennydd Gwladol yr Unol Daleithiau oedd James Monroe (28 Ebrill 1758 – 4 Gorffennaf 1831). Bu hefyd yn 8fed Ysgrifennydd Rhyfel yr Unol Daleithiau  a 12fed ac 16eg Llywodraethwr Virginia.

Gelwir cyfnod ei arlywyddiaeth (1817–25) yn "Oes y Teimladau Da" () am fod undod cenedlaethol a chydweithio rhwng y ddwy brif blaid yn sgil Rhyfel 1812.

Cafodd Monrovia, prifddinas Liberia, ei henwi ar ei ôl.

Cyfeiriadau 

Genedigaethau 1758
Marwolaethau 1831
Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Ffermwyr Americanaidd
Pobl o Virginia
John Quincy Adams

6ed Arlywydd yr Unol Daleithiau ac 8fed Ysgrifennydd Gwladol yr Unol Daleithiau oedd John Quincy Adams (11 Gorffennaf 1767 – 23 Chwefror 1848).

Siroedd a enwir ar ôl John Quincy Adams 
Enwir tair sir yn Swydd Adams ar ôl John Quincy Adams, sef:

 Swydd Adams, Illinois
 Swydd Adams, Indiana
 Swydd Adams, Gogledd Dakota

Genedigaethau 1767
Marwolaethau 1848
Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Gwleidyddion Americanaidd
Cyfreithwyr Americanaidd
Pobl o Massachusetts
Martin Van Buren

8fed Arlywydd, 8fed Is-Arlywydd, 10fed Ysgrifennydd Gwladol yr Unol Daleithiau ac 11eg Llywodraethwr Efrog Newydd oedd Martin Van Buren (5 Rhagfyr 1782 – 24 Gorffennaf 1862).

Genedigaethau 1782
Marwolaethau 1862
Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Is-Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Gwleidyddion Americanaidd
Cyfreithwyr Americanaidd
Pobl o Dalaith Efrog Newydd
William Henry Harrison

9fed Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd William Henry Harrison (9 Chwefror 1773 – 4 Ebrill 1841).

Dolenni allanol 
  Bywgraffiad swyddogol

Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Genedigaethau 1773
Marwolaethau 1841
Pobl fu farw o niwmonia
Pobl o Virginia
John Tyler

10fed Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd John Tyler (29 Mawrth 1790 – 18 Ionawr 1862).

Genedigaethau 1790
Marwolaethau 1862
Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Is-Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Gwleidyddion Americanaidd
Cyfreithwyr Americanaidd
Pobl o Virginia
James K. Polk

11fed Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd James K. Polk (2 Tachwedd 1795 – 15 Mehefin 1849).

Dolenni allanol 
  Bywgraffiad swyddogol 

Genedigaethau 1795
Marwolaethau 1849
Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Gwleidyddion Americanaidd
Cyfreithwyr Americanaidd
Ffermwyr Americanaidd
Pobl fu farw o golera
Pobl o Ogledd Carolina
Millard Fillmore

13eg Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd Millard Fillmore (7 Ionawr 1800 – 8 Mawrth 1874).

Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Cyfreithwyr Americanaidd
Genedigaethau 1800
Gwleidyddion Americanaidd
Is-Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Marwolaethau 1874
Pobl fu farw o strôc
Pobl o Dalaith Efrog Newydd
Undodiaid
Franklin Pierce

14eg Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd Franklin Pierce (23 Tachwedd 1804 – 8 Hydref 1869).

Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Cyfreithwyr Americanaidd
Genedigaethau 1804
Marwolaethau 1869
Pobl o New Hampshire
James Buchanan

Am yr economegydd, gweler James M. Buchanan.
15fed Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd James Buchanan (23 Ebrill 1791 – 1 Mehefin 1868).

Genedigaethau 1791
Marwolaethau 1868
Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Cyfreithwyr Americanaidd
Diplomyddion Americanaidd
Pobl o Bennsylvania
Andrew Johnson

17fed Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd Andrew Johnson (29 Rhagfyr 1808 – 31 Gorffennaf 1875) a olynodd i'r Arlywyddiaeth wedi llofruddiaeth Abraham Lincoln.

Dolenni allanol 
 Bywgraffiad swyddogol 

Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Genedigaethau 1808
Is-Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Marwolaethau 1875
Pobl fu farw o strôc
Pobl o Ogledd Carolina
Ulysses S. Grant

18fed Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd Ulysses S. Grant, ganwyd Hiram Ulysses Grant (27 Ebrill 1822 – 23 Gorffennaf 1885).

Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Cadfridogion Americanaidd
Genedigaethau 1822
Gwleidyddion Americanaidd y 19eg ganrif
Hunangofianwyr Americanaidd y 19eg ganrif
Hunangofianwyr Americanaidd yn yr iaith Saesneg
Marwolaethau 1885
Milwyr Americanaidd y 19eg ganrif
Pobl o Ohio
Pobl fu farw yn Efrog Newydd
Rhyfel Cartref America
98 CC

2g CC - 1g CC - 1g
140au CC 130au CC 120au CC 110au CC 100au CC - 90au CC - 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC
103 CC 102 CC 101 CC 100 CC 99 CC - 98 CC-  97 CC 96 CC 95 CC 94 CC 93 CC

Digwyddiadau
Senedd Rhufain yn pasio mesur i wahardd aberth dynol.

Genedigaethau
Nigidius Figulus, athronydd Rhufeinig (tua'r dyddiad yma)

Marwolaethau
Kaika,  ymerawdwr Japan (tua'r dyddiad yma)

98 CC
99 CC

2g CC - 1g CC - 1g
140au CC 130au CC 120au CC 110au CC 100au CC -  90au CC - 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC
104 CC 103 CC 102 CC 101 CC 100 CC - 99 CC - 98 CC 97 CC 96 CC 95 CC 94 CC

Digwyddiadau

Genedigaethau
 Lucretius, athronydd a bardd Rhufeinig

Marwolaethau
Gaius Servilius Glaucia, llofrudd Gaius Memmius (hunanladdiad)

99 CC
Gwauncaegurwen

Pentref a chymuned ym mwrdeistref sirol Castell-nedd Port Talbot, Cymru, yw Gwauncaegurwen (neu Gwaun-cae-gurwen).

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

Cyfeiriadau

Cymunedau Castell-nedd Port Talbot
Pentrefi Castell-nedd Port Talbot
100 CC

3g CC - 2g CC - 1g CC
150au CC 140au CC 130au CC 120au CC 110au CC - 100au CC - 90au CC 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC
105 CC 104 CC 103 CC 102 CC 101 CC - 100 CC - 99 CC 98 CC 97 CC 96 CC 95 CC

Digwyddiadau 
 Yn Rhufain, mae'r tribwn Lucius Appuleius Saturninus yn cyhoeddi deddf i ddosbarthu tir i gyn-filwyr, ac yn mynnu bod pob seneddwr yn derbyn y ddeddf. Mae Quintus Caecilus Metellus Numidicus yn gwrthod ac yn cael ei alltudio.
 Rhagfyr: Saturninus yn ei gynnig ei hun i'w ethol fel conswl am y flwyddyn ddilynol. Llofruddir ymgeisydd arall, Gaius Memmius, gan gefnogwyr Saturninus, ac mae'r senedd yn cyhoeddi Saturninus yn elyn cyhoeddus. Fel conswl, mae Gaius Marius yn ei orchfygu mewn brwydr yn y fforwm. Mae Saturninus a'i ddilynwyr yn ildio, ond mae rhai seneddwyr yn eu lladd.
 Tigranes Fawr yn cael ei wneud yn frenin Armenia gan y Parthiaid, yn gyfnewid am ran o diriogaeth Armenia (tua'r dyddiad yma).

Genedigaethau 
 12 neu 13 Gorffennaf — Iŵl Cesar, cadfridog a gwleidydd Rhufeinig (neu 102 CC)
 Titus Labienus, prif swyddog dan Cesar yn ystod concwest Gâl

Marwolaethau 
 Cornelia Africana, gweddw Tiberius Gracchus
 Lucius Appuleius Saturninus, gwleidydd Rhufeinig
 Theodosius o Bithynia, seryddwr a mathemategydd Rhufeinig

100 CC
Llyfr Mawr y Plant

Llyfr plant a fu'n garreg filltir ym myd cyhoeddi llyfrau plant yn y Gymraeg yw Llyfr Mawr y Plant. Cyhoeddwyd yr argraffiad cyntaf gan wasg Hughes a'i Fab, Wrecsam, ym 1931.

Jennie Thomas (1898–1979) a J. O. Williams (1892–1973) oedd awduron y gyfrol, sy'n cynnwys amrywiaeth o straeon a digrifluniau wedi'u hanelu'n bennaf at blant iau. Ceir darluniau lliw yn y llyfr gan yr arlunydd Peter Fraser. Dyma'r cais cyntaf yn hanes llyfrau Cymraeg (ac eithrio Llyfr y Bobl Bach yn 1925) i greu llyfr i gystadlu a'r blwyddlyfrau Nadolig Saesneg poblogaidd.

Ychydig iawn o lyfrau plant da oedd ar gael yn y Gymraeg yr adeg honno, a gwnaeth Llyfr Mawr y Plant gyfraniad sylweddol yn y frwydr i ddenu pobl ifanc i ddarllen llyfrau Cymraeg. Meddai W. J. Gruffydd amdano:
Dyma yn sicr lyfr sydd nid yn unig yn debyg i Christmas Books y Saeson, ond ym mhopeth — testun, diwyg, darluniau, pris, cystal â'r goreuon ohonynt, a gwell o lawer na rhan fawr.

Rhwng cloriau Llyfr Mawr y Plant ymddangosodd cymeriadau cartŵn poblogaidd fel Siôn Blewyn Coch a Wil Cwac Cwac am y tro cyntaf.

Cafwyd tair cyfrol arall o Lyfr Mawr y Plant, ym 1939, 1949, a 1975 (ond fersiwn pur wahanol oedd yr olaf, ar ôl bwlch o chwarter canrif). Yn y flwyddyn 1999 fe gyhoeddwyd y detholiad Llyfr Mawr y Plant: Goreuon y Pedair Cyfrol gan Wasg Carreg Gwalch mewn cyfrol clawr caled debyg i'r llyfrau gwreiddiol.

Prif ffynhonnell
Mairwen a Gwynn Jones, Dewiniaid Difyr (Gwasg Gomer, 1983)

Gweler hefyd
Llyfr Mawr y Pants (Gwasg y Lolfa, 2006)

Llyfrau plant Cymraeg
Llyfrau Cymreig 1931
Llyfrau Cymreig 1939
Llyfrau Cymreig 1949
Rutherford B. Hayes

19eg Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd Rutherford B. Hayes (4 Hydref 1822 – 17 Ionawr 1893).

Genedigaethau 1822
Marwolaethau 1893
Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Cyfreithwyr Americanaidd
Methodistiaid
Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Pobl o Ohio
Jennie Thomas

Awdures llyfrau plant yn y Gymraeg oedd Jennie Thomas (1898 - 1979). Fe'i cofir yn bennaf fel awdures llyfrau am anturiaethau Wil Cwac Cwac ac fel cyd-awdures Llyfr Mawr y Plant.

Bywgraffiad

Cafodd Jennie Thomas ei geni ym Mhenbedw, Cilgwri, i rieni o Gymry Cymraeg (brodor o Fôn oedd ei thad ac o Geredigion y daeth ei mam). Ar ôl astudio ym Mhrifysgol Lerpwl, daeth yn ôl i'w gwreiddiau teuluol yn y gogledd ac ymsefydlodd ym Methesda lle cafodd waith fel athrawes yn Ysgol y Cefnfaes yno, lle'r oedd y llenor J. J. Williams yn brifathro. Cafodd swydd yn nes ymlaen fel Trefnydd Iaith i ysgolion cynradd Sir Gaernarfon, gyda'r dasg o hyrwyddo'r Gymraeg yn ysgolion y sir.

Creodd y cymeriadau hoff Siôn Blewyn Coch a Wil Cwac Cwac ar gyfer y gyfrol gyntaf o Lyfr Mawr y Plant (1931). Cyhoeddodd sawl cyfrol am anturiaethau Wil Cwac Cwac yn ogystal, a oedd yn sail i gyfres o ffilmiau animeiddiedig yn nes ymlaen, a ddarlledwyd rhwng canol yr 1980au a dechrau'r 1990au.

Llyfryddiaeth ddethol
(cyd-awdures), Llyfr Mawr y Plant (Wrecsam, 1931, 1939, 1949)
(gol.), Hwiangerddi (1945)
(cyd-awdures), Chwaraeon ysgol i'r babanod (1947)
Wil Cwac Cwac (llyfr) (Wrecsam, 1947)
(gol.), Llyfrau Darllen a Lliwio (1951, 1952)
(gol.), Celfi Darllen (1953-56)

Cyfeiriadau

Genedigaethau 1898
Llenorion Cymreig yr 20fed ganrif
Llenorion plant Cymraeg
Marwolaethau 1979
Merched y 19eg ganrif
Merched yr 20fed ganrif
Pobl o Fethesda
Pobl o Benbedw
Cappadocia

Yn yr henfyd, Cappadocia neu Capadocia, Twrceg: Kapadokya, Groeg: Καππαδοκία (Kappadokía), oedd yr enw a ddefnyddid am ran sylweddol o ganolbarth Asia Leiaf (Twrci heddiw). Nid yw'n enw rhanbarth swyddogol yn Nhwrci heddiw, ond mae'n parhau i gael ei ddefnyddio ar gyfer twristiaeth, gan gyfateb yn fras i dalaith Nevşehir.

Amrywiai ffiniau Cappadocia; yn amser Herodotus roedd tiroedd y Cappadociaid yn ymestyn o ardal Mynydd Taurus hyd y Môr Du. Yn yr ystyr yma, roedd yn ffinio ag Afon Euphrates yn y dwyrain a Pontus yn y gogledd.

Ceir cofnodion am Cappadocia yng nghyfnod yr Ymerodraeth Bersaidd, yn ystod teyrnasiad Darius I a Xerxes, fel un o'r gwledydd oedd yn rhan o'r ymerodraeth. Yn ddiweddarach, rannwyd yr ardal yma yn ddwy satrapi gan y Persiaid, un yn dwyn yr enw Pontus a'r llall, yng nghanol Anatolia, yn dwyn yr enw Cappadocia.

Yn ddiweddarch, concrwyd yr ardal am gyfnod gan Perdiccas, un o gadfridogion Alecsander Fawr, ond llwyddodd i ennill ei hanibyniaeth yn weddol fuan. Pan ddechreuodd dylanwad Gweriniaeth Rhufain gyrraedd yr ardaloedd hyn, bu'r Cappadociaid mewn cynghrair a Rhufain yn erbyn yr Ymerodraeth Seleucaidd. Cawsant gefnogaeth Rhufain yn erbyn ymosodiadau Mithridates VI, brenin Pontus a Tigranes Fawr, brenin Armenia. Wedi i Rufain orchfygu'r ddau yma, daeth Ariobarzanes yn frenin Cappadocia dan nawdd Rhufain.

Yn 17 OC, ar farwolaeth y brenin Archelaus, gwnaeth yr ymerawdwr Tiberius Cappadocia yn dalaith Rufeinig. Ad-feddiannwyd Cappadocia gan y Persiaid yn dilyn marwolaeth yr ymerawdwr Valerian I yn 260.

Asia Leiaf
Daearyddiaeth Twrci
Safleoedd Treftadaeth y Byd yn Nhwrci
Taleithiau Rhufeinig
James A. Garfield

Ugeinfed Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd James Abram Garfield (19 Tachwedd 1831 – 19 Medi 1881). Ef oedd yr ail arlywydd i gael ei lofruddio ar ôl Abraham Lincoln. Arlywyddiaeth Garfield yw'r ail-fyraf yn hanes yr U.D. ar ôl William Henry Harrison, gyda chyfanswm o 199 niwrnod. Roedd yn y swyddfa am chwe mis a phymtheg diwrnod, gweinyddodd yr Arlywydd Garfield, a Gweriniaethwr am lai na phedwar mis cyn cael ei saethu a'i anafu'n angeuol ar 2 Gorffennaf, 1881. Bu farw ar 19 Medi.

Cyn iddo gael ei ethol fel arlywydd, treuliodd Garfield gyfnod fel uwchfrigadydd ym Myddin yr Unol Daleithiau ac fel aelod o Dŷ Cynrychiolwyr yr Unol Daleithiau, ac fel aelod o Gomisiwn Etholiadol 1876. Erbyn heddiw, Garfield yw unig aelod o Dŷ Cynrychiolwyr yr Unol Daleithiau i gael ei ethol yn Arlywydd.

Genedigaethau 1831
Marwolaethau 1881
Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Cyfreithwyr Americanaidd
Pobl o Ohio
Chester A. Arthur

21ain Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd Chester Alan Arthur (5 Hydref 1829 – 18 Tachwedd 1886).

Genedigaethau 1829
Marwolaethau 1886
Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Gwleidyddion Americanaidd
Is-Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Cyfreithwyr Americanaidd
Addysgwyr Americanaidd
Pobl o Vermont
William McKinley

25ain Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd William McKinley (29 Ionawr 1843 – 14 Medi 1901). Llofruddwyd gan Anarchydd, Leon Czolgosz, ac olynwyd ef gan Theodore Roosevelt.

Genedigaethau 1843
Marwolaethau 1901
Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Cyfreithwyr Americanaidd
Methodistiaid
Pobl fu farw o fadredd
Pobl o Ohio
Barnabas

Iddew o ynys Cyprus a ddaeth yn un o ddilynwyr Iesu o Nasareth oedd Barnabas (m. OC 61). Ei enw genedigol oedd Joseph; cafodd yr enw olaf 'Barnabas' pan droes yn Gristion tua adeg y Pentecost. Er na fu'n un o'r Deuddeg Apostol gwreiddiol, dechreuwyd ei gyfrif yn un o'r apostolion am iddo droi Sant Paul yn Gristion. Mae'r Eglwys Gatholig a'r eglwysi uniongred yn ei gydnabod yn sant. Mae'n bosibl ei fod yn gefnder i Sant Marc.

Gyda'r Apostol Paul dechreuodd bregethu'r efengyl i'r cenhedloedd tua'r flwyddyn 34. Aeth gyda Paul i Antioch, ond codwyd anghydfod rhyngddynt ac aeth gyda Marc i genhadu yng Nghyprus. Credir iddo gael ei labyrddio i farwolaeth yn y flwyddyn 61 yn Salamis (pentwr o gerrig yw un o'i arwyddion fel sant).

Cedwir gŵyl Barnabas ar 11 Mehefin.

Apostolion
Cymeriadau'r Testament Newydd
Iddewon
Marwolaethau 61
Seintiau Cristnogol
William Howard Taft

27ain Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd William Howard Taft (15 Medi 1857 – 8 Mawrth 1930). Gelwir ei bolisi tramor yn Ddiplomyddiaeth y Ddoler.

Dolenni allanol 
  Bywgraffiad swyddogol

Genedigaethau 1857
Marwolaethau 1930
Gwleidyddion Americanaidd
Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Cyfreithwyr Americanaidd
Ustusiaid Americanaidd
Undodiaid
Pobl o Cincinnati
Cenhedloedd

Gallai cenhedloedd gyfeirio at un o sawl peth:
Y ffurf luosog ar y gair cenedl (pobl).
Y Cenhedloedd (term Iddewig a Beiblaidd)
Y Cenhedloedd Unedig
Cynghrair y Cenhedloedd

Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Stanley Kwan yw Cenhedloedd a gyhoeddwyd yn 2000. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd 異邦人たち ac fe'i cynhyrchwyd gan Shin'ya Kawai a Naoko Tsukeda.. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Japaneg. 

 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2000. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Gladiator sef ffilm hanesyddol am y cyfnod Rhufeinig gan Ridley Scott. Hyd at 2022 roedd o leiaf 5,600 o ffilmiau Japaneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Stanley Kwan ar 9 Hydref 1957 yn Hong Kong Prydeinig. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Bedyddwyr Hong Cong.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:

Derbyniad

Gweler hefyd
Cyhoeddodd Stanley Kwan nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

Cyfeiriadau

Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Japaneg
Ffilmiau Japaneg
Ffilmiau 2000
Warren G. Harding

29ain Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd Warren Gamaliel Harding (2 Tachwedd 1865 – 2 Awst 1923). Bu farw o drawiad i'r galon ar 2 Awst 1923 gan ddod y chweched arlywydd i farw yn y swydd.

Cafodd ei eni yn Blooming Grove, Ohio, yn fab i'r meddyg George Tryon Harding a'i wraig Elizabeth (née Dickerson).

Genedigaethau 1865
Marwolaethau 1923
Gwleidyddion Americanaidd
Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Pobl busnes Americanaidd
Pobl o Ohio
Calvin Coolidge

30fed Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd Calvin Coolidge (4 Gorffennaf 1872 – 5 Ionawr 1933). Bu farw o drawiad i'r galon ar 5 Ionawr 1933.

Genedigaethau 1872
Marwolaethau 1933
Gwleidyddion Americanaidd
Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Is-Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Pobl o Vermont
Moses

Arweinydd crefyddol Beiblaidd o Iddew o'r 13eg ganrif CC y ceir ei hanes yn yr Hen Destament yn bennaf oedd Moses (Hebraeg: מֹשֶׁה; Hebraeg Cyffredin: Moshe; Hebraeg Tiberiaidd: Mōšeh; Arabeg: موسىٰ, Mūsa Ge'ez: ሙሴ Musse) . Roedd yn rhoddwr cyfraith, proffwyd, ac arweinydd milwrol, ac ef a gyfrifir, yn ôl traddodiad, fel awdur y Torah (y Pentateuch). Mae Moses yn broffwyd pwysig yn Iddewiaeth, Cristnogaeth, Islam, y grefydd Bahá'í, Mormoniaeth, Rastaffariaeth, a Raeliaeth, a sawl traddodiad arall.

Yn yr Hen Destament ceir ei hanes yn bennaf yn Llyfr Exodus. Arweiniodd yr Hebreiaid o alltudiaeth yn Yr Aifft i Wlad yr Addewid. Dywedir iddo farw ar ôl esgyn i gopa Mynydd Nebo i gael golwg ar Wlad yr Addewid.

Cyfeiriadau 

Arweinwyr crefyddol
Cymeriadau Beiblaidd
Iddewiaeth
Iddewon
Proffwydi'r Hen Destament
Proffwydi Islam
101 CC

3g CC - 2g CC - 1g CC
150au CC 140au CC 130au CC 120au CC 110au CC - 100au CC - 90au CC 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC
106 CC 105 CC 104 CC 103 CC 102 CC - 101 CC - 100 CC 99 CC 98 CC 97 CC 96 CC

Digwyddiadau
 Brwydr Vercellae: byddin Rufeinig dan y ddau gonswl Gaius Marius a Manius Aquillius yn gorchfygu llwyth Almaenig y Cimbri
 Ptolemi Apion yn dod yn frenin Cyrenaica

Genedigaethau

Marwolaethau
 Cleopatra III, brenhines yr Aifft, llofruddiwyd gan ei mab, Ptolemi X Alexander I

101 CC
102 CC

3g CC - 2g CC - 1g CC
150au CC 140au CC 130au CC 120au CC 110au CC - 100au CC - 90au CC 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC
107 CC 106 CC 105 CC 104 CC 103 CC - 102 CC - 101 CC 100 CC 99 CC 98 CC 97 CC

Digwyddiadau
Brwydr Aquae Sextae: byddin Rufeinig dan Gaius Marius yn gorchfygu llwythau Almaenig y Scirii a'r Teutones (ger Aix-en-Provence heddiw).
Llwyth Almaenig y Cimbri yn gorchfygu'r conswl Quintus Lutatius Catulus yn nyffryn Adige.

Genedigaethau
Quintus Tullius Cicero, cadfridog Rhufeinig, brawd ieuengaf Marcus Tullius Cicero

Marwolaethau

102 CC
103 CC

3g CC - 2g CC - 1g CC
150au CC 140au CC 130au CC 120au CC 110au CC - 100au CC - 90au CC 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC
108 CC 107 CC 106 CC 105 CC 104 CC - 103 CC - 102 CC 101 CC 100 CC 99 CC 98 CC

Digwyddiadau
 Ail Ryfel y Caethweision yn Sicilia, gyda Tryphon ac Athenion yn eu harwain yn erbyn Gweriniaeth Rhufain.
 Alexander Jannaeus yn olynu ei frawd Aristobulus I fel brenin Judea.

Genedigaethau

Marwolaethau

103 CC
104 CC

3g CC - 2g CC - 1g CC
150au CC 140au CC 130au CC 120au CC 110au CC - 100au CC - 90au CC 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC
109 CC 108 CC 107 CC 106 CC 105 CC - 104 CC - 103 CC 102 CC 101 CC 100 CC 99 CC

Digwyddiadau
 Gwrthryfel caethweision dan arweiniad Athenion yn Segesta
 Gaius Marius yn cael ei ethol fel Conswl Rhufeinig[ am y tro cyntaf
 Aristobulus I yn olynu Ioan Hyrcanus fel brenin Judea

Genedigaethau

Marwolaethau
 Jugurtha, brenin Numidia (dienyddiwyd yn Rhufain)
 Dong Zhongshu, ysgolhaig o Tsieina

104 CC
105 CC

3g CC - 2g CC - 1g CC
150au CC 140au CC 130au CC 120au CC 110au CC - 100au CC - 90au CC 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC
110 CC 109 CC 108 CC 107 CC 106 CC - 105 CC - 104 CC 103 CC 102 CC 101 CC 100 CC

Digwyddiadau
 6 Hydref — Brwydr Arausio: llwyth Almaenig y Cimbri yn gorchfygu byddin Gweriniaeth Rhufain ger Afon Rhône. Mae colledion y Rhufeiniaid yn fwy nag mewn unrhyw frwydr ers Brwydr Cannae.
 Gaius Marius a'r conswl P. Rutilius Rufus yn dechrau ad-drefnu byddin Rhufain.

Genedigaethau

Marwolaethau

105 CC