Kalmthout

Kalmthout is een plaats en Kempense gemeente in België in de provincie Antwerpen. De gemeente behoort tot het kieskanton Brecht en het gerechtelijk kanton Kapellen.

Toponymie 
De oude spelling was: "Calmpthout".

Geschiedenis 
Kalmthout was samen met Essen en Roosendaal (Nederland) vroeger een deel van de parochie Nispen (Nederland) en vormde later met Essen en Tongerloos Huijbergen (Nederland) een heerlijkheid. Deze heerlijkheid werd in 1157 door Arnold van Brabant aan de Abdij van Tongerlo geschonken. Vanwege het gevaar van wolven stond de bisschop van Luik de Kalmthoutenaren in 1338 toe een doopvont in hun kapel te houden, zodat ze niet met pasgeboren baby's naar Nispen zouden moeten. In 1513 werd Kalmthout een zelfstandige parochie.

Het dorp werd in 1532 geplunderd door de troepen van Maarten van Rossum, in 1583 door de calvinisten en in 1587 door Spaanse troepen. De abdij van Tongerlo verkreeg in 1651 de opperste rechtspraak. In 1795 werd Kalmthout losgemaakt van Essen. Pas midden 19e eeuw, door de aanleg van de spoorlijn van Antwerpen naar Rotterdam, groeide Kalmthout sterk uit.

Eerste Wereldoorlog 
Kalmthout ligt aan de grens van België en Nederland, dus stond de dodendraad tijdens de Eerste Wereldoorlog in deze gemeente.

Tweede Wereldoorlog 
De gemeente werd rond 20 mei 1940 bezet door het Duitse leger en bevrijd rond 24 september 1944 door de Canadezen. Minstens 1 weerstander werd naar het Auffanglager van Breendonk getransporteerd. Op 9 januari 1946 sneuvelden nog zes soldaten bij het opruimen van landmijnen.

Wegvoeren van de Joodse burgers 
Uit deze gemeente werden 42 Joden weggevoerd naar concentratiekampen in Duitsland, waar de overgrote meerderheid vermoord werd.

Geografie

Kernen 
Kalmthout bevat vijf dorpskernen: Centrum, Dorp-Heuvel, Heide, Achterbroek en Nieuwmoer.

Hydrografie 
Nabij de Kruisstraat ontspringt het riviertje de Kleine Aa (Wildertse Beek).

Aangrenzende gemeenten

Bezienswaardigheden 

 De Onze-Lieve-Vrouwekerk, gelegen aan het Kerkeneind.
 De Heilig Hartkerk, gelegen aan de Heuvel.

Musea 
 Het Bijenteeltmuseum
 Het natuur-educatief centrum De Vroente
 Het Suske en Wiske-Kindermuseum, gevestigd in het huis waar striptekenaar Willy Vandersteen woonde.

Natuur 
 Het natuurreservaat de Kalmthoutse Heide dat een onderdeel vormt van het Grenspark De Zoom-Kalmthoutse Heide. Dit natuurgebied loopt door tot aan de Nederlandse dorpen Ossendrecht en Huijbergen. Op 25 mei 2011 legde een grote heidebrand daar zo'n 600 ha natuurgebied in de as.
 Het Arboretum Kalmthout
 Het park van Kalmthout, het Strijboshof
 Het Klein Schietveld (natuurdomein/militair domein aan de grens met Brasschaat)

Demografie 
Van de ruim 18.000 inwoners hebben ongeveer 10 procent de Nederlandse nationaliteit.

Demografische ontwikkeling

Bronnen:NIS, Opm:1806 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari

Politiek

Structuur 
De gemeente Kalmthout maakt deel uit van het kieskanton Brecht, gelegen in het provinciedistrict Kapellen, het kiesarrondissement Antwerpen en ten slotte de kieskring Antwerpen.

Op 1 januari 1977 werden de Belgische gemeenten heringericht. De grenzen met Essen en Wuustwezel werden aangepast.De Kalmthoutse Hoek werd de Essenhoek.

Geschiedenis

(Voormalige) Burgemeesters

Legislatuur 1977 - 1982 
De kiezers hebben een ruime keuze met maar liefst 7 lijsten. Naast de CVP, SP, PVV en Volksunie konden ze kiezen voor de NK (Nieuw-Kalmthout) en de CVP-scheurlijsten NCD'82 (Nieuw Christen Democraten) en KD (Kristen Democraten). CVP kwam uit de bus als de grootste partij en behaalde dankzij de Methode-Imperiali (die in België gebruikt wordt om de stemmen om te zetten in zetels) met 43, 17% een absolute meerderheid. De CVP-scheurlijsten behaalde respectievelijk 19,95% (KD, 5 zetels) en 0,99% (NCD'82). De SP werd de derde partij met 13,53% (3 zetels), de Volksunie strandde op 10,92% (2 zetels), de PVV op 6,84% (1 zetel) en de NK op 4,54% (onvoldoende voor een vertegenwoordiger in de gemeenteraad).

Legislatuur 1995 - 2000 
NCD'82, VLD, VU en NK besluiten deze verkiezingen gezamenlijk (onder de toepasselijke naam KARTEL) naar de kiezer te trekken. Hoewel deze kartellijst een goede score behaald en 29,32% van de kiezers kan overtuigen, blijft het verhoopte resultaat uit en boeken ze een verlies van 10,55% ten overstaan van het gezamenlijk resultaat (39,87%) van de verkiezingen van 1988. Wel behielden ze (samen) evenveel raadsleden als in de vorige legislatuur. Tot de winnaars van de verkiezingen behoren de CVP (+3,67%), het Vlaams Blok dat voor de eerste maal opkwam in de gemeente (7,98%) en Agalev (+2,78%). CVP en Agalev krijgen er zo elks één raadslid bij (respectievelijk totaal van 13 en 2) en het Vlaams Blok behaalt een zetel. Verliezer van de verkiezingen was de SP (−2,54%), de partij zag haar aantal zetels in de gemeenteraad dalen van 2 naar 1. De PVDA ten slotte behaalde een resultaat van 1,21%, onvoldoende voor een zitje in de gemeenteraad.

Legislatuur 2001 - 2006 
In de aanloop naar de verkiezingen van 2000 kwam het tot een politieke herverkaveling in Kalmthout. Zo sloten 3 van de 5 NCD'82-raadsleden aan bij de CVP (Ron Van Namen, Frans Van den Buijs en Dirk Van Peel). Patrick Neys sloot dan weer aan bij de VLD en Jef Van Looy ten slotte verliet de lokale politieke arena. Ondanks de verruiming van de CVP moest de partij een mokerslag bij de verkiezingen incasseren. Zo verloor de partij 7,07% ten opzichte van de vorige verkiezingen (34,75%, −3 raadsleden). Winnaars waren alle andere partijen met de VLD voorop, de partij behaalde 21,9% (ter vergelijking de laatste maal dat de partij zelfstandig deelnam aan de lokale verkiezingen - op 9 oktober 1988) was ze goed voor 5,86%), goed voor 6 zetels in de gemeenteraad. Het Vlaams Blok verdubbelde nagenoeg zijn stemmen (+6,57%) en kreeg 2 extra zetels in de gemeenteraad, Agalev (+1,99%) en SP (+1,03%) ieders 1 extra. De Volksunie ten slotte behaalde 6,1%, goed voor 1 mandaat in de gemeenteraad. Burgemeester werd Lukas Jacobs (CVP).

Legislatuur 2013 - 2018 
Nieuwkomers deze verkiezingen waren NV-K (Nieuw Vlaams Kalmthout) van voormalig LDD-senator Lieve Van Ermen en Kalmthout Anders. Bij sp.a was voormalig Antwerps burgemeester Leona Detiège lijstduwer. Open VLD deed niet mee met de verkiezingen. De PVDA en de nieuwe partijen NV-K en Kalmthout Anders behaalden geen zetels.

Burgemeester werd opnieuw Lukas Jacobs van de CD&V. Deze partij heeft een absolute meerderheid met 14 op 25 zetels. Het Schepencollege bestaat voorts uit Maarten De Bock, Jef Van den Bergh , René Francken (wordt na drie jaar opgevolgd door Jan Oerlemans), Sandra Hoppenbrouwers, Silke Lathouwers en OCMW- voorzitter Dirk Van Peel (wordt in de loop van de legislatuur opgevolgd door Maggy Beyers).

Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 

De zetels van de gevormde coalitie staan vetjes afgedrukt. De grootste partij is in kleur.

Cultuur

Wapen en vlag van Kalmthout 

Het wapen en de vlag van Kalmthout bestaan ieder uit twee torens met drie verdiepingen met een staf. De torens staan symbolisch voor de heerlijkheid (Kalmthout, Essen en Huijbergen) die onder leiding stond van de Paters van Tongerlo; de staf stelt de abtsstaf voor. Het wapen staat op alle documenten van de gemeente Kalmthout.

Boeken over Kalmthout 
 Kalmthout in de branding 1940-1945 Auteur: Jos Vorsselmans, 1947
 Achterbroek, opstandig dorp Auteur: A. Tireliren, 1963
 Nieuwmoer in beeld Auteur: Heemkundige Kring Nieuwmoer, 1996
 Geschiedenis van Kalmthout Auteur: Jean Bastiaensen, 1996
 Een eeuw architectuur in Kalmthout Auteurs: Cultuurraad Kalmthout, 2000
 Willy Vandersteen, een leven in Kalmthout Auteur: Jan Francken, 2007
 Suske en Wiske, kinderen van Kalmthout Auteur: Jan Francken, 2010
 100 jaar Willy Vandersteen, Striproute 2013 Auteur: Jan Francken, 2013
 Kalmthout Gestript Auteur: Jan Francken, 2016
 Kalmthout in Beelekes Auteur: Jan Francken, 2018-2021
 Corona@Achterbroek, verzameling van de quarantainekrantjes 'Gazet van Achterbroek' Auteur: Ann Francken, 2021

Taal 
Een groot deel van de bevolking spreekt het Kalmthouts dialect. Dit dialect vertoont duidelijke verwantschappen met het Stad-Antwerps, maar heeft ook trekken van het Markiezaats dat direct over de grens gesproken wordt.

Strips 
 Kalmthout en de Kalmthoutse Heide speelt meerdere keren een rol in de albums van Suske en Wiske, waaronder in het verhaal Het geheim van de Kalmthoutse heide.
 Kalmthout in beelekes (kortverhaaltjes van 7 legendes) - Jan Francken, 2018
 Kalmthout in beelekes II (kortverhaaltjes van 6 legendes) - Jan Francken, 2021

Muziek 
 Laïs
 Eriksson Delcroix

Evenementen 
 Heide Live, (vroeger De Nacht van Heide), de eerste zaterdag na de Paasvakantie.
 Straatfeesten Kalmthout, elk jaar in het Pinksterweekend met een traditionele markt op zondag.
 Bogerfeesten, elk laatste weekend van juli op het marktplein met volksspelen op zondag. Werd voor de laatste keer georganiseerd in 2016.
 Acht van Heide, amateur-wielerwedstrijd en retrokoers, de eerste vrijdag van augustus.
 Slupiler, elk voorlaatste weekend van september te Nieuwmoer.
 Bal-tazaar, eerste weekend van oktober.
 Internationale Kortfilmfestival van Kalmthout.
 Suske en Wiske-stripdag, elke derde zondag van juni.

Mobiliteit

Openbaar vervoer 
Kalmthout heeft drie treinhalten, Heide, Kalmthout en Kijkuit langs spoorlijn 12, dit is de spoorweg tussen Antwerpen en Essen (Nederlandse grens). Zowel de halte Heide als de halte Kalmthout hebben hun oude voormalige stationsgebouw bewaard.

Economie 
In Kalmthout werden de Wycam's borstbollen op ambachtelijke wijze geproduceerd.

Bekende inwoners

Bekende personen die geboren of woonachtig waren in Kalmthout of een significante band met de gemeente hebben:

 Jozef Tilborghs (Kalmthout, 1830 - Nieuwmoer, 1910), organist, componist, muziekpedagoog.
 Jérôme Becker (Kalmthout, 1850 - Antwerpen, 1912), verkenner van Congo, artillerieluitenant en auteur van La vie en Afrique (1887) en La 3ème expédition belge au Pays Noir (1883).
 Vincent van Gogh (1853-1890) schilderde vaak in Kalmthout toen hij nog in Zundert woonde. Hij behoorde tot de Grijze School.
 August Vermeylen (1872-1945) en Karel van de Woestijne (1878-1929) stichtten in 1892 het tijdschrift Van Nu en Straks in de Kalmthoutse villa Vogelenzang.
 Hector Carlier (1884-1946), industrieel en mede-stichter van Petrofina.
 Lode Zielens (1901-1944), schrijver.
 Karel Jan "Charlie" Bossart (1904-1975), een Belgisch raketpionier en ontwerper van de Atlasraket. Groeide op in Kalmthout tot aan zijn verhuizing naar de VS.
 Willy Vandersteen (1913-1990), schrijver van Suske en Wiske, heeft jarenlang in Kalmthout gewoond en gewerkt. Zijn oorspronkelijke werkplaats werd omgevormd tot het Suske en Wiske Museum.
 Maria Rosseels (1916-2005), journaliste en schrijfster.
 Fons Fraeters (1936-2009), taalkundige en promotor van de Nederlandse taal.
 Sine Van Mol (1945), schrijver.
 Leo Delcroix (1949-2022), politicus.
 Ludo Delcroix (1950), wielrenner.
 Ritchie Vermeire (1975), filmregisseur.
 Nathalie Delcroix (1976), zangeres en dochter van Ludo Delcroix.
 Lotte De Clerck (1999), zangeres en actrice.
 Robbe 'Yannick' Mertens (2000), Tennisser, fervent 'Den Ouwe Withoef'-bezoeker met Milan 'Susan' Wens.
 Milan 'Susan' Wens (2001), fluitist met buiten verblijf in 'Heide', fervent 'Den Ouwe Withoef'-bezoeker.

Nabijgelegen kernen 
Heide, Wildert, Achterbroek, Essen-Hoek

Externe links 
 Officiële website
 Inventaris Onroerend Erfgoed

Plaats in Antwerpen (provincie)