alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Prowincje rzymskie

Prowincje rzymskie –  jednostki administracyjne Cesarstwa Rzymskiego, tworzone na podbitych terytoriach (poza Italią). Zarządzane przez namiestników. W wielu prowincjach stacjonowało wojsko rzymskie. Pierwszą rzymską prowincją była wyspa Sycylia, podbita w 241 r. p.n.e. w czasie I wojny punickiej. Liczba i rozmiary poszczególnych prowincji zmieniały się na przestrzeni dziejów Imperium w zależności od warunków zewnętrznych i polityki wewnętrznej.

Zasadniczo prowincje rzymskie dzieliły się na dwa rodzaje:
 prowincje cesarskie (propretorskie)
 prowincje senackie (prokonsularne).

Prowincje w czasach Republiki Rzymskiej i daty ich powstania 
 227 p.n.e. Sicilia – propretorska,
 231 p.n.e. Corsica et Sardinia – propretorska,
 197 p.n.e. Hispania Citerior i Hispania Ulterior – propretorskie,
 167 p.n.e. Illyricum – propretorska,
 146 p.n.e. Macedonia-Achaea – propretorska
 146 p.n.e. Africa Proconsularis – prokonsularna,
 129 p.n.e. Asia – prokonsularna,
 120 p.n.e. Gallia Transalpina, późniejsza Gallia Narbonensis – propretorska,
 81 p.n.e. Gallia Cisalpina – propretorska, w czasach wczesnego Cesarstwa włączona do Italii,
 74 p.n.e. Bitynia – propretorska,
 74 p.n.e. Cyrenaica et Creta – propretorska,
 64 p.n.e. Cilicia et Cyprus – propretorska,
 64 p.n.e. Syria – propretorska,
 30 p.n.e. Aegyptus – propretorska, rządzona przez ekwitę jako Praefectus augustalis
 15 n.e. Mezja – propretorska.

Zabezpieczenie prowincji 
Prowincjami zarządzali gubernatorzy. W czasach Republiki wyznaczano ich na okres jednego roku. Na początku roku kalendarzowego nowi gubernatorzy, wybrani albo poprzez losowanie, albo bezpośrednio, obejmowali wyznaczone dla siebie prowincje. Byli to na ogół politycy z kręgu senatorskiego, dawni pretorzy lub konsulowie. 

W czasach Cesarstwa wyjątek od tej zasady stanowił Egipt, który August uczynił prowincją zwyczajowo rządzoną przez wybranego członka warstwy ekwitów. Prowincje wystawione na niebezpieczeństwa obejmowali na ogół dawni konsulowie, mężowie o większym doświadczeniu i prestiżu. Po uformowaniu się pryncypatu August zachował dla siebie uprawnienia wybierania gubernatorów dla tzw. prowincji cesarskich, leżących głównie na niespokojnych granicach, świeżo podbitych, silniej obsadzonych wojskiem i zagrożonych buntami lub najazdami. Pozostałe prowincje oddane zostały w zarządzanie senatowi, który wybierał ich gubernatorów.

Rozmieszczenie legionów w prowincjach było zależne od lokalnych warunków. W 14 roku n.e. w Lusitanii nie stacjonował żaden legion, podczas gdy w Germania Inferior stacjonowały aż cztery. W czasach Cesarstwa największe i najsilniej obsadzone legionami prowincje (np. naddunajskie Pannonia lub Mezja) były dzielone na mniejsze, aby nie zostawiać w rękach jednego człowieka zbyt wielkiej władzy, która mogła zagrozić tronowi. Gubernatorzy takich silnie uzbrojonych prowincji niejednokrotnie sięgali bowiem po władzę w Rzymie, obracając miecze swych legionów przeciwko własnemu krajowi i legionom wiernym władzy centralnej.

W różnych okresach status prowincji miały 

!
Automatyka przemysłowa

Automatyka przemysłowa – dział automatyki zajmujący się automatyzacją procesów wytwarzania i procesów technologicznych. W chwili obecnej najszybciej rozwijający się dział inżynierii elektrycznej.

Automatyzację produkcji i procesów przemysłowych realizują układy urządzeń tworzących system automatyki przemysłowej. Elementami systemów automatyki przemysłowej są:

 urządzenia i maszyny realizujące produkcję lub procesy przemysłowe: urządzenia do montażu i linie montażowe, urządzenia do transportu bliskiego, systemy paletyzujące, linie pakujące, prasy, roboty;
 urządzenia kontrolno-pomiarowe zainstalowane na tych maszynach i urządzeniach (aparatura pomiarowa, czujniki, przetworniki, mierniki, wskaźniki, rejestratory), systemy wizyjne; 
 urządzenia wykonawcze: zawory, silniki, napędy, przepustnice, pompy dozujące i procesowe;
 urządzenia sterujące: sterowniki PLC, komputery przemysłowe, panele operatorskie;
 oprogramowanie do kontroli i wizualizacji procesów produkcyjnych i przemysłowych: oprogramowanie sterowników, HMI/SCADA, DCS;
 systemy łączności: sieci przemysłowe, radiowo-modemowe, GPRS i jego następcy.

Zobacz też 
 integracja automatyki
elektronika przemysłowa
 informatyka przemysłowa

Linki zewnętrzne 
 automation.com - największy portal automatyki przemysłowej, gromadzi dane z rynku amerykańskiego
 automatyka.pl - polski portal automatyki przemysłowej
 elektroonline.pl - polska społeczność specjalistów z automatyki przemysłowej
 pressmann.pl/wiedza - strona wiedzy pneumatycznej
  Automatyczny Podcast - do słuchania, najpopularniejszy polski podcast o automatuce przemysłowej
 Rysuje SCADA - rozwijaj umiejętności związanie z programowaniem systemów HMI SCADA

Urządzenia automatyki
Metrologia elektryczna

Metrologia elektryczna – dział metrologii zajmujący się pomiarami wielkości elektrycznych i elektrycznymi bądź elektronicznymi pomiarami wielkości nieelektrycznych.

Pomiary wielkości elektrycznych to między innymi pomiary:
 napięcia (zob. woltomierz) i prądu (zob. amperomierz), zob. też galwanometr
 rezystancji (zob. omomierz)
 indukcyjności
 pojemności
 mocy (zob. watomierz) i energii (zob. liczniki energii)
 częstotliwości (zob. częstościomierz).

Wyróżnia się przyrządy:
 magnetoelektryczne
 elektromagnetyczne
 elektrodynamiczne
 indukcyjne
 termobimetalowe.

Ponadto w wyżej wymienionych celach korzysta się z:
 rejestratorów
 oscylografów i oscyloskopów
 przekładników (prądu i napięcia)
 mierników elektronicznych (analogowych i cyfrowych), zob. też miernik uniwersalny

Elektryczne bądź elektroniczne pomiary wielkości nieelektrycznych to pomiary na przykład:
 temperatury
 wymiarów liniowych (grubości, przesunęć liniowych, gładkości powierzchni)
 wymiarów kątowych i prędkości obrotowej
 sił, ciśnień, naprężeń i drgań
 natężenia przepływu
 przepływu ciepła.

Z pomiarami wielkości nieelektrycznych wiąże się ich przetwarzanie na wielkości elektryczne, do czego służą określone czujniki:
 czujniki rezystancyjne (w tym tensometryczne, termistorowe)
 czujniki indukcyjne
 czujniki pojemnościowe
 czujniki generatorowe (w tym termoelementy)
i odpowiednie układy:
 mostek prądu stałego
 mostek prądu przemiennego
 układy całkujące i różniczkujące.

Zobacz też
metrologia
miernictwo
pomiar
przyrządy pomiarowe

Elektrotechnika
Metrologia
Katon

Katon Młodszy
 Katon Starszy
 Katon – traktat autorstwa Marka Tulliusza Cycerona

Zobacz też:
 Kato
Seneka

Seneka Starszy zwany Retorem (54 rok p.n.e. - 39 rok n.e) 
 Seneka Młodszy zwany Filozofem (3 rok p.n.e. - 65 rok n.e)

Zobacz też 
 Seneca
Czujnik

Czujnik, sensor – fizyczne bądź biologiczne narzędzie będące najczęściej elementem składowym większego układu, którego zadaniem jest wychwytywanie sygnałów z otaczającego środowiska, rozpoznawanie i rejestrowanie ich.

Rodzaje czujników 

Czujniki można podzielić na różne kategorie. W automatyce najczęściej stosowanymi czujnikami są:

 czujniki indukcyjne
 czujniki optyczne
 czujniki ultradźwiękowe
 czujniki pojemnościowe

Zastosowanie 
W naukach technicznych czujnik to urządzenie dostarczające informacji o pojawieniu się określonego bodźca, przekroczeniu pewnej wartości progowej lub o wartości rejestrowanej wielkości fizycznej. W tym ujęciu układ czujnika składa się z:
 czujnika,
 przetwornika,
 układu kondycjonowania sygnału,
 układu telemetrycznego.

Najczęściej spotykanymi czujnikami są czujniki dostarczające informację w jednej z wielkości elektrycznych, takich jak: napięcie, natężenie prądu, opór elektryczny. Jest to spowodowane tym, iż prąd elektryczny to sygnał, który łatwo wzmocnić, przesłać na duże odległości, poddać dalszemu przetwarzaniu przy użyciu technik cyfrowych i komputerów, a także zachować go.

Powyższa definicja, uprzednio zmodyfikowana, mogłaby odnieść się równie dobrze do narządów w sensie biologicznym, szczególnie narządów zmysłów. Dzięki rozwojowi teorii systemów, termin ten wszedł również szeroko do nauk społecznych, szczególnie psychologii (kognitywizm).

Zobacz też 

 elektroda
 czujnik zbliżeniowy
 czujnik zegarowy
 czujnik chemiczny
 detektor
 zmysł
 kamera
 laser
 teoria systemów
 kognitywistyka
 teledetekcja

Przypisy
Czujnik pojemnościowy

Czujnik pojemnościowy – element automatyki przemysłowej reagujący na zbliżanie do jego powierzchni aktywnej (pola czujnika) dowolnego materiału (medium).

Elektroda czujnika i jej działanie muszą być wyjaśnione na podstawie sposobu dochodzenia do jej geometrycznego kształtu. Nie będziemy przy tym uwzględniali pól rozpraszających na krawędziach płytki.

W połowie odległości między dwiema okrągłymi płytkami kondensatora A1 i A2 znajduje się w odległości d/2 dodatkowa, dobrze przewodząca "elektroda pośrednia" Z o grubości D-0. Napięcie przyłożone do elektrod A1 i A2 wytwarza między nimi pole elektryczne. Nadaje ono elektrodzie Z potencjał U/2.

W rezultacie elektroda pośrednia przyjmuje funkcję następnej płytki kondensatora. Tak więc, kondensator dzieli się geometrycznie i elektrycznie na dwa kondensatory połączone szeregowo. Gdy się te kondensatory rozwinie i ustawi się płytki A1 i A2 obok siebie, w jednej płaszczyźnie, a elektrodę Z ustawi się w drugiej płaszczyźnie w odległości d/2, otrzyma się kondensator "otwarty". W obydwu połówkach tego kondensatora pola mają przeciwne kierunki.

Czujniki
Czujnik fotoelektryczny

Czujnik fotoelektryczny – czujnik reagujący na zmianę intensywności docierającego do niego strumienia światła. Może być wykorzystywane zarówno światło widzialne jak również podczerwone lub laserowe. W zależności od tego, na jakim elemencie oparta jest budowa czujnika, inna wielkość elektryczna jest zmieniana:
 jeśli czujnik zbudowano w oparciu o fototranzystor – zmienia się napięcie,
 jeśli fotorezystor – zmienia się oporność,
 jeśli fotodioda – natężenie prądu.

Do najczęstszych zastosowań należy detekcja umieszczenia ciała obcego w pewnym obszarze. W tym układzie z czujnikiem związane jest źródło światła (częstokroć zintegrowane w jednej obudowie) będące nadajnikiem. Jeśli jakikolwiek obiekt znajdzie się na drodze optycznej między nadajnikiem a odbiornikiem, następuje zmiana natężenia światła, która może być wykryta. W zależności od budowy ścieżki optycznej, strumień światła zostaje przerwany, odbity lub rozproszony.

Często jako nadajniki stosowane są synchroniczne diody pracujące w podczerwieni, dzięki czemu sygnał wyjściowy jest w dużej mierze niezależny od oświetlenia zewnętrznego, ponieważ światło widzialne łatwo jest odfiltrować. W trudnych warunkach chętnie stosuje się czujniki odbiciowe lub bariery świetlne pracujące ze światłem czerwonym, emitowane przez diodę świetlną, ponieważ łatwo zauważyć taki strumień światła i punkt, w który ono pada.

Czujniki
Suport rowerowy

Suport rowerowy - część układu napędowego roweru - ułożyskowany wałek, wkręcany do tulei, zwanej mufą suportu, która znajduje się w miejscu łączenia rury podsiodłowej i rury dolnej ramy. Do suportu montuje się korby i zestaw przednich koron, potocznie nazywanych zębatkami.

Suportem nazywa się też czasem samą tuleję, w którą wkręca się wałek suportowy.

Budowa i rodzaje suportów 
 Suporty rozbieralne (klasyczne). W najprostszym wariancie suport składa się z krótkiego wałka (błędnie, acz często, zwanego osią), dwóch łożysk kulkowych umieszczonych blisko obu końców mufy suportowej ramy i dwóch misek - nakrętek, z których jedna (zwykle lewa) jest skontrowana cienkim pierścieniem. Dzięki temu suporty klasyczne, jako jedyne, można regulować a w razie potrzeby całkowicie rozebrać, by usunąć brud i ponownie nasmarować łożyska. Tanie suporty klasyczne są całkowicie pozbawione uszczelnień, w lepszych zwykle można znaleźć uszczelki kontaktowe.
 Pakiety (kompakty). Obecnie suporty rozbieralne powoli zanikają i zamiast nich stosuje się zamknięte pakiety suportowe. Pakiet taki składa się z wałka (osi), zestawu łożysk i obudowy. Pakiety są zazwyczaj nierozbieralne i wkręca się je w tuleję w całości. Nie wymagają pierścieni kontrujących. W większości tego rodzaju pakietów znajdują się specjalnie projektowane zestawy łożysk kulkowych (w najdroższych Dura-Ace oraz XTR także igiełkowych) zapewniających ich dużą trwałość, niską masę i bardzo małe opory toczenia. Większość pakietów jest wyposażona w uszczelki kontaktowe, podczas gdy w najlepszych stosuje się uszczelnienia labiryntowe. Istnieją również pakiety częściowo rozbieralne, oparte na zwykłych łożyskach maszynowych. Ich zaletą jest możliwość wymiany łożysk, a wadą większa masa i gorsze uszczelnienie.
 Systemy zintegrowane. W najwyższych grupach osprzętu daje się obecnie zauważyć tendencję do zmiany systemów suportowych na zintegrowane. W takim systemie oś ma powiększoną średnicę, jest wydrążona i zintegrowana z prawą bądź też lewą korbą mechanizmu korbowego, zdarzają się też same wkłady suportowe. Zespoły łożysk znajdują się na zewnątrz mufy suportowej, co daje zwiększoną sztywność całego układu. 
 Suporty jednoczęściowe. Bardzo tanie rowery są wyposażone w specyficzny zestaw, w którym oś suportu oraz obie korby są wykonane z jednego kawałka metalu, najczęściej z odpowiednio wygiętego grubego pręta stalowego. Takie rozwiązanie można też spotkać w rowerach BMX. Mufa w ramie ma większą średnicę niż w przypadku innych suportów.

Części rowerowe
Czujnik fotoelektryczny bariera

Czujnik fotoelektryczny bariera – element automatyki przemysłowej działający na zasadzie przerwania strumienia światła biegnącego od nadajnika do odbiornika.

Czujniki-bariery świetlne jednokierunkowe składają się z oddzielnego nadajnika i odbiornika, które muszą być umieszczone po obydwu stronach ścieżki światła. Element obserwowany przerywa strumień światła i oddziałuje na odbiornik – niezależnie od własności powierzchni – powodując zmianę sygnału wyjściowego. Przy niekorzystnych warunkach (np. zapylenie, olej, mgła) takie zapory jednokierunkowe dają najlepsze wyniki

Czujniki
PTK

Polskie Towarzystwo Kardiologiczne
 Polskie Towarzystwo Krajoznawcze
 Polskie Towarzystwo Kreacjonistyczne
 Polskie Towarzystwo Kynoterapeutyczne
 Polska Telewizja Kablowa
 Polska Telefonia Komórkowa

Skróty i skrótowce
PTT

Polskie Towarzystwo Taneczne
 Polskie Towarzystwo Tatrzańskie
 Polski Teatr Tańca
 PTT (nid. Staatsbedrijf der Posterijen, Telegrafie en Telefonie) – dawne holenderskie państwowe przedsiębiorstwo pocztowe i telekomunikacyjne
 częściowy czas tromboplastyny (ang. Partial Thromboplastin Time)
 push to talk – naciśnij i mów
 Poli(tereftalan trimetylenu)
Linux-EduCD

Linux-EduCD – polska dystrybucja Linuksa uruchamiana z napędu CD-ROM, bez konieczności instalacji na dysku twardym. Wersja 0.9 bazuje na PCLinuxOS MiniMe i Mandriva Linux; wcześniejsze wydania były oparte na kodzie źródłowym dystybucji Knoppix i Ubuntu.

Dystrybucja jest dostosowana do wymogów polskich szkół, udostępniana jest użytkownikom na licencji GPL (bezpłatnie, również do wszelkich zastosowań komercyjnych). Jej autorem jest Rajmund Radziewicz.

W skład Linux-EduCD wchodzą prawie wyłącznie pakiety edukacyjne, graficzne, biurowe i multimedialne. Dodatkową różnicą między Linux-EduCD a Knoppiksem było dokładniejsze tłumaczenie aplikacji systemowych na język polski i polska dokumentacja (w wersji 0.41 "minipodręcznik" dystrybucji liczy blisko 100 stron). Dodatkowo na płycie umieszczono serwer LTSP, a także skrypty ułatwiające konfigurację niektórych ustawień systemowych.

W skład całego pakietu edukacyjnego wchodzi także dodatkowa płyta o nazwie Homepack, zawierająca dodatkowe oprogramowanie, przeznaczone dla użytkowników którzy zdecydowali się zainstalować system na dysku.

W czerwcu 2009 roku wydano wersję 1.0.

Dystrybucje Linuksa
Quantian

Quantian – dystrybucja Linuksa oparta na Knoppiksie i przeznaczoną do obliczeń numerycznych.

Zawiera ponad 500 MB oprogramowania naukowego, w tym Octave, Maxima, OpenDX czy język obliczeń statystycznych R. W ostatniej wersji Quantian (0.7.9.2 z marca 2006, opartej na Knoppiksie 4.0.2) została dodana obsługa protokołu comedi, służącego do współpracy ze sprzętem pomiarowym, system informacji geograficznej GRASS, LyX itd. Ma możliwość pracy w klastrach, co jest korzystne przy złożonych obliczeniach matematycznych.

Rozwój dystrybucji zamarł w 2006 roku.

Linki zewnętrzne 
 Strona internetowa dystrybucji Quantian.

Debian
Nierozwijane dystrybucje Linuksa
Tachyfilaksja

Tachyfilaksja (stgr. ταχύς, tachys, „szybki", φύλαξις, phylaxis, „ochrona") – zjawisko występowania szybkiej utraty wrażliwości na lek w przypadku jego częstego podawania, bez odpowiednich przerw. Występuje ono w przypadku nitratów i innych leków, których działanie oparte jest na mechanizmie receptorowym (na przykład opioidów).

Przyczyną tachyfilaksji może być zwłaszcza zjawisko internalizacji receptorów błonowych, z którymi wiąże się dana substancja (w terapii może być to lek, a w warunkach naturalnych np. neuroprzekaźnik lub hormon). Liczba receptorów dostosowuje się w ten sposób do siły sygnału chemicznego, jakim jest stężenie danej substancji w płynie zewnątrzkomórkowym. Takie dostosowanie pozwala komórce na wykrywanie zmian natężenia sygnału niezależnie od jego wartości bezwzględnej.

Zobacz też 
 tolerancja

Farmakologia
Madryt (wspólnota autonomiczna)

Madryt, Wspólnota Madrytu () – jeden z siedemnastu autonomicznych regionów Hiszpanii. Zajmuje powierzchnię 8028 km², a jego populacja wynosi około 6,6 mln. Jego stolicą jest Madryt. Inne większe miasta to Alcalá de Henares, Móstoles, San Lorenzo de El Escorial i Aranjuez.

Madryt to trzecia co do ludności wspólnota autonomiczna Hiszpanii oraz najgęściej zaludniona. Jej centrum jest stolica kraju, zaś w całym regionie mieszka ponad sześć milionów osób, z których połowa w samym Madrycie. W obrębie wspólnoty znajdują się również inne miasta, leżące dookoła madryckiej metropolii, z których dwa przekraczają dwieście tysięcy mieszkańców. Madryt jest stolicą kraju od 1561, gdzie została ona przeniesiona z Toledo przez króla Filipa II.

Prezydenci wspólnoty autonomicznej 
 Joaquín Leguina (PSOE, 1983–1995)
 Alberto Ruiz-Gallardón (PP, 1995–2003)
 Esperanza Aguirre (PP, 2003–2012)
 Ignacio González González (PP, 2012–2015)
 Cristina Cifuentes (PP, 2015–2018)
 Ángel Garrido (PP, od 2018)

Zobacz też 

 miejscowości wspólnoty autonomicznej Madrytu

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Strona oficjalna Comunidad de Madrid 

Prowincje Hiszpanii
Wspólnota autonomiczna Madrytu
Parki krajobrazowe w Polsce

Park krajobrazowy – jedna z form ochrony przyrody w Polsce, określonych w Ustawie o ochronie przyrody z 2004 roku. Parki krajobrazowe chronią obszary ze względu na ich wartości przyrodnicze, historyczne, kulturowe i walory krajobrazowe w celu ich zachowania i promowania w duchu zrównoważonego rozwoju.

Historia 
Idea ochrony krajobrazowej rozwinęła się po II wojnie światowej w Wielkiej Brytanii i w Niemczech, inspirując podobne rozwiązania w kolejnych państwach.

W Polsce pierwszy park krajobrazowy powołano w 1976 r. na Pojezierzu Suwalskim. Do 2001 r. powołano kolejne 120 parków. 122. parkiem został utworzony w 2009 r. w Wielkopolsce Nadgoplański Park Tysiąclecia, jednak powstał on w wyniku podziału starszego parku na część wielkopolską i kujawsko-pomorską. W 2018 powołano Park Krajobrazowy Góry Łosiowe. W 2019 część  Pszczewskiego Parku Krajobrazowego leżącego na terenie województwa wielkopolskiego przekształcono w dwa nowe parki krajobrazowe: Miedzichowski oraz Doliny Kamionki. Według stanu na początek 2020 r. w Polsce istnieje 125 parków krajobrazowych o łącznej powierzchni 26 141,6821 km², co stanowi 8,36% powierzchni Polski.

Charakterystyka 
Parki krajobrazowe w Polsce nie osiągają dużych rozmiarów w porównaniu do europejskich odpowiedników. Największy Park Krajobrazowy Doliny Baryczy zajmuje 870,4 km², zaś najmniejszy Park Krajobrazowy Stawki ma zaledwie 17,3 km².

Uregulowania prawne 
Na obszarze parków dopuszcza się działalność gospodarczą, jednak z ograniczeniami wynikającymi z celów ochronnych. Parki służą także rekreacji krajoznawczej, wypoczynkowi oraz edukacji ekologicznej.

Od 2009 r. parki tworzone są mocą uchwały sejmiku województwa, wcześniej przez rozporządzenie wojewody, po uzgodnieniu z miejscową radą gminy. Zmiana ustawy jest krytykowana przez stowarzyszenia ekologiczne i naukowców, ponieważ w jej efekcie działalność parków została znacząco ograniczona i nie mogą one wypełniać swoich zadań. Zmiany skrytykowała także Najwyższa Izba Kontroli w 2012 r.

Lista parków krajobrazowych w Polsce

Zobacz też 
 park krajobrazowy
 rezerwat krajobrazowy
 obszar chronionego krajobrazu
 ochrona przyrody w Polsce
 parki narodowe w Polsce
 rezerwaty przyrody w Polsce

Przypisy 

!
Hasła kanonu polskiej Wikipedii
Kupała (mitologia)

Kupała, Kupało – rzekome bóstwo słowiańskie, które po raz pierwszy wymienione jest w XVII wieku i porównane do greckiej bogini Ceres. Współcześni badacze mitologii Słowian negują jednak istnienie takiego bóstwa.

Źródła 
Pierwszym źródłem, które wymienia bóstwo Kupało, jest Latopis Hustyński pochodzący z XVII wieku:

Piąty Kupało, jak sądzę, był bogiem obfitości, jak u Hellenów Ceres. Jemu zaś bezrozumni za obfitość podziękowanie składali w tym czasie, kiedy miały nastać żniwa. Tego Kupały, biesa, jeszcze i dotychczas w niektórych stronach bezrozumni pamięć czczą, zaczynając czerwca 23 dnia, w wigilię narodzin św. Jana Poprzednika Pańskiego, aż do żniw i dalej, w taki sposób: z wieczora zbiera się prosty lud obydwu płci i splatają sobie wieńce z jadalnych ziół lub korzeni i, przepasawszy się trawą, wzniecają ogień. Gdzie indziej zaś stawiają zieloną galąź i wziąwszy się za ręce, krążą wokół tego ognia, śpiewając swoje pieśni, przeplatając Kupałą. Potem przez ów ogień przeskakują, temu biesowi w ofierze siebie składając.
– Latopis Hustyński

Z XVII wieku Kupałę za bóstwo uznaje też  oraz Żywot św. Włodzimierza.

Etymologia

Historyczność i interpretacje 
Współcześni badacze raczej negują istnienie słowiańskiego bóstwa o imieniu Kupało. Według Władimira Toporowa postacie mitologiczne znane z późniejszych źródeł, takie jak Jaryło, Kupała, Pogwizd, Łada, Polel i inne, nie mogą być uważane za bogów. Folklorysta i etnograf  stwierdził, że Kupało był tylko świętem ludowym, a uznanie go za bóstwo jest wątpliwe. Według Stanisława Urbańczyka Kupała to „literacka fikcja, uparcie przez mitologów podtrzymywana jako prawda”. Brak jest informacji o bóstwie we wcześniejszych źródłach wspominających obchody Nocy Kupały.

Część badaczy, np. Martin Pitro i Petr Vokáč, czy Linda Ivantis, uważają, że Kupało nie był bóstwem, tylko postacią obrzędową lub kukłą używaną podczas Nocy Kupały. Materiał źródłowy potwierdza istnienie kukieł o takiej nazwie, np. ukraińskie  kupało „kukła obrzędowa, używana w uroczystościach sobótkowych”, czy białoruskie  kupała „osoba wiodąca prym w zabawach sobótkowych”.

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 
 
 
 
 
 

Pseudobóstwa słowiańskie
Ekspresjonizm w muzyce

Ekspresjonizm – kierunek w muzyce modernistycznej, niekiedy zaliczany do okresu późnego romantyzmu z powodu swojej silnej emocjonalności. Ekspresjonizm w muzyce ma luźny związek z ekspresjonizmem w malarstwie.

Zamierzeniem ekspresjonistów było oddanie wnętrza człowieka zbuntowanego, nieszczęśliwego, cierpiącego, emocji często skrajnych lub chorobliwych. Uzyskiwali ten efekt głównie poprzez złożone, dysonujące harmonią, melodie budowane z dużych skoków interwałowych, często w skrajnych rejestrach, złożony, niesymetryczny, często rozdrobniony rytm, zmienność dynamiczną i nastrój oraz innowacyjną orkiestrację. Przyjmuje się, że okres ekspresjonizmu w muzyce trwał mniej więcej w latach 1905–1925, jednakże jego wpływy sięgają najnowszych czasów (przykładem: opera Czarna maska Krzysztofa Pendereckiego).

Do najwybitniejszych twórców ekspresjonistycznych należeli:
 Aleksandr Nikołajewicz Skriabin
 Arnold Schönberg
 Alban Berg
 Anton Webern
 w młodości Béla Bartók
 W Polsce Krzysztof Penderecki, Witold Lutosławski.

Bibliografia 
 Tomasz Baranowski, Estetyka ekspresjonizmu w muzyce XX wieku, Elan Białystok 2006

Muzyka współczesna
Ekspresjonizm
Rożek angielski

Rożek angielski (wł. corno inglese, skrót: cor. ing.) — instrument dęty drewniany z grupy aerofonów stroikowych. Należy do grupy instrumentów z podwójnym trzcinowym stroikiem, osadzonym na metalowej rurce. Do tej samej rodziny należą także obój, fagot i kontrafagot. Skala (zakres dźwięków muzycznych) instrumentu wynosi od e do b2. W notacji muzycznej stosuje się transpozycję o interwał kwinty czystej w dół (h do f3) w stosunku do rzeczywistego brzmienia. Pochodzenie określenia angielski nie zostało ostatecznie wyjaśnione.

Instrument składa się z podłużnej rury, zakończonej charakterystycznym gruszkowatym rozszerzeniem. Otwory nawiercone na długości instrumentu otwierane są klapami. W instrument dmie się za pośrednictwem cienkiej, metalowej rurki ze stosunkowo dużym ciśnieniem, a jednocześnie niewielką ilością powietrza. Stroik jest podwójny, z dwóch listków wykonanych z trzciny i złożonych ze sobą. Powietrze przepływając pomiędzy nimi wywołuje ich wibrację. Korpus instrumentu tradycyjnie wykonywany jest z twardego drewna albo z tworzyw sztucznych. Charakteryzuje się melancholijnym, śpiewnym i dość głębokim brzmieniem.

Rożek angielski to altowa odmiana oboju, stąd technika gry różni się nieznacznie. Instrument ten wywodzi się od tzw. oboju da caccia, któremu dodano na pocz. XVIII w. czarę głosową w kształcie gruszki. W I połowie XIX w. został udoskonalony z użyciem systemu klap i odtąd był szerzej wykorzystywany.

Znane dzieła muzyczne, w którym rożek angielski występuje jako solowy instrument:
 „IX symfonia e-moll «Z Nowego Świata»” – Antonín Dvořák
 „Łabędź z Tuoneli” – Jean Sibelius
 „Concierto de Aranjuez” – Joaquín Rodrigo

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Katalog utworów z partią rożka angielskiego w serwisie IMSLP

Aerofony stroikowe
Instrumenty dęte drewniane
Instrumenty dęte
Ark Linux

Ark Linux – dystrybucja systemu GNU/Linux bazująca na Red Hat Linux. Nie jest już rozwijana. Przeznaczona była głównie do komputerów biurowych i stacji roboczych. Nastawiona na łatwość instalacji i użytkowania. Składała się z trzech płyt CD, z czego jedynie pierwsza zawierała właściwą część Ark Linux; dwie kolejne zawierały dodatkowe oprogramowanie – "Ark Extra Software" i "Ark Development Suite".

Zasady Ark Linux 
Główne cele towarzyszące tworzeniu Ark Linux to:
 łatwość instalacji i nauki,
 posiadanie wszystkich narzędzi i aplikacji potrzebnych przeciętnemu użytkownikowi,
 nieprzeładowanie zawartości aplikacjami zbędnymi dla przeciętnego użytkownika,
 skrócenie i uproszczenie procesu instalacji dodatkowego oprogramowania do minimum,
 stworzenie przystępnego środowiska pracy i rozwoju,
 oprogramowanie 100% wolne – użycie GPL, gdzie tylko możliwe, w innym wypadku licencja wolna lub z otwartego źródła

Zawartość 
Ark Linux składał się z jednej płyty CD, która zawierała wszystkie typowe aplikacje niezbędne dla użytkownika, takie jak pakiet biurowy, narzędzia dostępu do internetu, klient wymiany plików, odtwarzacze multimedialne itp. Ark Linux nie zawierał nic poza tym. Dla przykładu aplikacje serwerowe i narzędzia konfiguracyjne nie były już częścią systemu.
Wiele aplikacji, których nie zawierał Ark Linux, można było doinstalować online przy pomocy Advanced Packaging Tool lub dodatkowej płyty CD.
Dodatkowo dostępny był oddzielny internetowy magazyn niewspieranego oprogramowania (zawierał on darmowe oprogramowanie, ale nie typu open source, np. Adobe Flash).

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Strona domowa projektu 

Dystrybucje Linuksa
Wolne oprogramowanie
Ciśniańsko-Wetliński Park Krajobrazowy

Ciśniańsko-Wetliński Park Krajobrazowy – park krajobrazowy położony w Bieszczadach Zachodnich, na zachód od Bieszczadzkiego Parku Narodowego i Parku Krajobrazowego Doliny Sanu. Wraz z nimi wchodzi w skład Międzynarodowego Rezerwatu Biosfery „Karpaty Wschodnie”. Ciśniańsko-Wetliński Park Krajobrazowy stanowi otulinę Bieszczadzkiego Parku Narodowego od strony zachodniej. Od południa, przez granicę państwową, sąsiaduje ze słowackimi Obszarem Chronionego Krajobrazu „Karpaty Wschodnie” i Parkiem Narodowym „Połoniny”

Park utworzono w 1992. Zajmuje obecnie obszar o powierzchni 51 461 ha (wcześniej podawano wartość 51 013,75 ha) i zalesieniu 83%.

Najwyższe szczyty w parku sięgają prawie 1200 m n.p.m. i charakteryzuje je piętrowy układ roślinności górskiej. Znajdują się w nim dwa rezerwaty cisów. Występują m.in. niedźwiedzie, wilki, rysie i żbiki.

Rezerwaty przyrody 
 Cisy na Górze Jawor (florystyczny)
 Gołoborze (geologiczny)
 Olszyna Łęgowa w Kalnicy (leśny)
 Przełom Osławy pod Duszatynem (krajobrazowy)
 Sine Wiry (krajobrazowy)
 Woronikówka (florystyczny)
 Zwiezło (przyrody nieożywionej)

Historia 
Obszar Ciśniańsko-Wetlińskiego Parku Krajobrazowego już w latach 30. XX w. był atrakcyjnym i zagospodarowanym regionem turystycznym. W Cisnej i Jabłonkach istniały pensjonaty, Komańcza miała osobną dzielnicę letniskową. Wytyczono wówczas i oznakowano szereg szlaków turystycznych. Zarówno latem, jak i zimą, tereny te były pełne letników, pieszych turystów oraz narciarzy. Jednak II wojna światowa i wydarzenia lat 1945–1947, przyczyniły się do wyludnienia obszaru i zahamowania jego rozwoju – nie tylko turystycznego. Dopiero w latach 50. zaczęto się powtórnie interesować Bieszczadami. Pierwsze powojenne wyprawy w wyludnione zakątki gór, nierzadko w towarzystwie żołnierzy WOP, szybko zasłynęły w całym kraju i przyciągnęły rzesze turystów. Jako jedni z pierwszych pojawili się studenci, którzy przyczynili się do powstania sieci baz namiotowych, m.in. na Łopienniku, w Bystrem, Przysłupiu oraz Komańczy.

Od 1992 park stanowi część Międzynarodowego Rezerwatu Biosfery „Karpaty Wschodnie”.

Zobacz też 
 ochrona przyrody w Polsce
 parki krajobrazowe w Polsce

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Ciśniańsko-Wetliński Park Krajobrazowy na stronie Zespołu Karpackich Parków Krajobrazowych w Krośnie
 
 
 

Ochrona przyrody Bieszczadów Zachodnich
Parki krajobrazowe w województwie podkarpackim
Międzynarodowy Rezerwat Biosfery „Karpaty Wschodnie”
Ochrona przyrody w powiecie leskim
Chodecz

Chodecz – miasto w Polsce położone w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie włocławskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Chodecz.

Leży na Pojezierzu Kujawskim, w obrębie Wysoczyzny Kujawskiej. Chodecz uzyskał lokację miejską w 1442 roku, zdegradowany po 1800 roku, ponowne nadanie praw miejskich w 1822 roku, degradacja w 1870 roku, nadanie praw miejskich w 1921 roku. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa włocławskiego. W czasie okupacji hitlerowskiej miasto nosiło nazwę Godetz.

Według danych GUS z 31 grudnia 2022 r. Chodecz liczył 1739 mieszkańców.

Prywatne miasto szlacheckie lokowane w 1442 roku położone było w XVI wieku w województwie brzeskokujawskim. Miasto prywatne Królestwa Kongresowego, położone było w 1827 roku w powiecie kowalskim, obwodzie kujawskim województwa mazowieckiego.

W miejscowości funkcjonuje kąpielisko (plaża miejska).

Demografia 
 Piramida wieku mieszkańców Chodcza w 2014 roku.

Zabytki 

 kościół parafialny św. Dominika z 1849-1850, neogotycki
 zespół budynków cmentarnych, w skład którego wchodzą: kaplica św. Jakuba z 1799, późnobarokowa; kolumbarium i dom braci szpitalnych.

Zobacz też 
 Zgoda Chodecz Beach Soccer Team – klub piłki nożnej plażowej występujący w I lidze grupy południowej

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
 Historia Żydów w Chodczu na portalu Wirtualny Sztetl

 
Miasta prywatne Królestwa Kongresowego (województwo mazowieckie)
Miasta w województwie kujawsko-pomorskim
Prywatne miasta szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo brzeskokujawskie)
Miasta w Polsce lokowane w XV wieku
Jaśliski Park Krajobrazowy

Jaśliski Park Krajobrazowy – park krajobrazowy znajdujący się we wschodniej części Beskidu Niskiego. Sąsiaduje od zachodu z Magurskim Parkiem Narodowym. Zajmuje powierzchnię 258,78 km².

Zalesienie: 55%

Zadaniem parku jest ochrona górnego dorzecza Jasiołki i źródlisk Wisłoka. Jest to najsłabiej spenetrowany turystycznie fragment polskich Karpat. Najwyższy szczyt to Kamień nad Jaśliskami (857 m n.p.m.). Park ochrania przyrodę powtórnie zdziczałą po wysiedleniach ludności łemkowskiej po II wojnie światowej.

Od zaschodu sąsiaduje z Magurskim Parkiem Narodowym, od południa zaś, przez granicę państwową, ze słowackim Obszarem Chronionego Krajobrazu „Karpaty Wschodnie”.

Flora i fauna 
Lasy to przede wszystkim buczyny z domieszką jodły, jaworu i grabu (tzw. buczyna karpacka). W parku ponadto znajdują się naturalne stanowiska cisa pospolitego i modrzewia polskiego. W lasach żyją ssaki drapieżne (wilki, żbiki i rysie). Bardzo bogata jest populacja drapieżnych ptaków – spotyka się jastrzębie, myszołowy i krogulce. Na górze Piotruś (727 m n.p.m.) piękny przykład wychodni skalnych związanych z monoklinalną budową większości grzbietów w JPK.

Miejsca historyczne 
W JPK znajdują się bardzo cenne pamiątki działania człowieka. Ślady opuszczonych po akcji „Wisła” wsi łemkowskich – cmentarze wiejskie, cerkwiska, widoczne w terenie zarysy pól itd. Ponadto na zachodnich i północnych stokach Kamienia nad Jaśliskami znaleźć można kamieniołomy piaskowca, które eksploatowane były od XV wieku przez mieszkańców Jaślisk. Pozyskany w ten sposób gruboziarnisty piaskowiec magurski używany był do wyrobu żaren i kamieni młyńskich.

Inne warte zwiedzenia miejsca w JPK to wieś Jaśliska oraz niewielki skansen w Zyndranowej.

Rezerwaty przyrody 
 Wadernik – stanowisko cisa pospolitego
 Modrzyna – stanowisko modrzewia polskiego
 Źródliska Jasiołki
 Przełom Jasiołki
 Kamień nad Jaśliskami

Zobacz też 
 ochrona przyrody w Polsce
 parki krajobrazowe w Polsce
 Skansen Kultury Łemkowskiej w Zyndranowej

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Oficjalna strona parku
 

Ochrona przyrody w Beskidzie Niskim
Parki krajobrazowe w województwie podkarpackim
Wejście cyfrowe

Wejście cyfrowe – ogólnie przyjęta nazwa pojedynczego wejścia binarnego sterownika PLC, mogącego mieć dwa stany: "0" - brak napięcia i "1" - jest napięcie.

Wejścia cyfrowe są podstawowymi blokami wejściowymi sterowników PLC. Do nich docierają sygnały w postaci "0" lub "1" z np. przycisków sterowniczych, czujników itp. Na podstawie tych sygnałów sterownik PLC steruje według zawartego w nim algorytmu pozostałymi elementami poprzez wyjścia cyfrowe lub wyjścia analogowe.

Najczęściej spotykane poziomy napięć sygnałowych
 0-24V DC
 0-12V DC
 0-5V DC (TTL)
 0-120V AC
 0-240V AC

Obwody wejściowe są zazwyczaj izolowane od obwodów sterownika poprzez transoptory. Zapobiega to zniszczeniu sterownika (co może spowodować utratę kontroli nad procesem przemysłowym) w przypadku pojawienia się przepięcia na jednym z wejść.

Zobacz też 

 Wejście analogowe
Elektronika
Urządzenia automatyki
Matroid

Matroid – struktura stosowana w kombinatoryce. Pojęcie to zostało wprowadzone w 1935 roku przez angielskiego matematyka Hasslera Whitneya.

Formalna definicja matroidu jest następująca. Matroidem nazywamy parę  która musi spełniać następujące warunki:
  jest zbiorem skończonym,
  jest taką niepustą rodziną podzbiorów  że jeśli  oraz  to  (zbiór pusty zawsze należy do ),
 jeśli  i  należą do  oraz  to istnieje taki element  że  (jest to własność wymiany).

Podzbiór  należący do  nazywamy podzbiorem niezależnym.  jest bazą matroidu, jeśli jest maksymalnym podzbiorem niezależnym (nie zawiera się w żadnym innym podzbiorze niezależnym). W każdym matroidzie można znaleźć bazę (zazwyczaj więcej niż jedną).

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Ilustracja przedstawiająca przykład matroidu grafowego

Algebra liniowa
Kombinatoryka
Geometria
Wejście analogowe

Wejście analogowe – ogólnie przyjęta nazwa pojedynczego wejścia sterownika PLC dla standardowych sygnałów analogowych.

Przyjęte standardy to:
 0...20 mA
 4...20 mA
 0...10 V

Wejścia analogowe służą do pomiarów m.in.: temperatury, ciśnienia, przepływu, obrotów, itp. Pomiary te odbywają się poprzez zamianę wartości np. temperatury na sygnał analogowy o wartości np. 0...10 V. Sygnały te są przetwarzane w sterowniku PLC i sterownik reaguje według ustalonego algorytmu poprzez wysterowanie odpowiednich wyjść cyfrowych lub analogowych.

Zobacz też 

 Wejście cyfrowe
Elektronika
Urządzenia automatyki
Wyjście cyfrowe

Wyjście cyfrowe – ogólnie przyjęta nazwa pojedynczego wyjścia binarnego sterownika PLC.

Binarne wyjścia cyfrowe mogą przyjmować jeden ze stanów:

 "0" - brak napięcia
 "1" - jest napięcie

Wyjścia cyfrowe są podstawowymi składnikami bloków wyjść sterowników PLC. Produkowane są (przeważnie) dwa rodzaje wyjść: tranzystorowe o obciążalności 0,5 A oraz przekaźnikowe o obciążalności 8 A. Poprzez wyjścia cyfrowe sterownik steruje urządzeniami zewnętrznymi takimi jak: styczniki, elektrozawory, lampki kontrolne, sygnały akustyczne, itd. Istnieją również specjalizowane wyjścia cyfrowe w zależności od potrzeb i producentów.

Zobacz też 

 Wyjście analogowe
 Wejście cyfrowe
Elektronika cyfrowa
Urządzenia automatyki
Wyjście analogowe

Wyjście analogowe – w automatyce termin określający pojedyncze wyjście, na którym panuje sygnał analogowy. Wyjścia, ze względu na sposób prezentowania wielkości, dzieli się na napięciowe oraz prądowe.

W szczególności stosuje się standardy:
 0...20 mA
 4...20 mA
 0...10 V

Wyjście analogowe jest podstawowym składnikiem bloków wyjść analogowych sterowników PLC. Sterownik poprzez nie może sterować urządzeniami zewnętrznymi takimi jak: regulatory temperatury, przetwornice częstotliwości lub serwonapędy.

Zobacz też 

 Wyjście cyfrowe
 Wejście analogowe
Elektronika
Urządzenia automatyki
Bon

bon komunalny
 bon oświatowy
 bon pieniężny
 bon skarbowy
 bon towarowy
 bon towarowy PeKaO
 Bon – buddyjskie obchody ku czci zmarłych
 Bön – starożytna tybetańska tradycja
 Cap Bon – francuska nazwa półwyspu Al-Watan al-Kibli i położonego na nim przylądka Ar-Ras at-Tajjib w Tunezji

Zobacz też:
 Bonn, Bony
Ciężkowicko-Rożnowski Park Krajobrazowy

Ciężkowicko-Rożnowski Park Krajobrazowy, który powstał w listopadzie 1995 roku, leży w południowo-wschodniej części województwa małopolskiego, na Pogórzu Rożnowskim i Pogórzu Ciężkowickim. Powierzchnia parku wynosi 18 247,2 ha. Znajduje się w sąsiedztwie Obszaru Chronionego Krajobrazu Pogórza Ciężkowickiego, który pełni funkcję otuliny dla Parku.

Pomimo prowadzonej na tych terenach od dawna gospodarki leśnej, lasy zachowały wysoki stopień naturalności, a udział starodrzewi (w ogólnej powierzchni drzewostanów) jak na lasy gospodarcze jest bardzo wysoki.

W miejscowości Polichty (gm. Gromnik) mieści się Ośrodek Edukacji Ekologicznej.

Zadania z zakresu ochrony przyrody, walorów krajobrazowych, wartości historycznych i kulturowych oraz działalności edukacyjnej na terenie tego Parku pełni Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Małopolskiego.

Przyroda nieożywiona 
Na terenie Ciężkowicko-Rożnowskiego Parku Krajobrazowego wzniesienia zbudowane są przeważnie z utworów fliszowych, natomiast doliny potoków wyżłobione zostały w mało odpornych na erozję i wietrzenie łupkach i piaskowcach.

Na uwagę zasługują liczne na tym terenie ostańce skalne, chronione dodatkowo jako rezerwaty przyrody lub pomniki przyrody.  
 rezerwat przyrody Skamieniałe Miasto – zgrupowanie form skalnych w Ciężkowicach,
 rezerwat przyrody Diable Skały (przylega do rezerwatu, ale leży poza jego granicami) – formy skalne w rejonie Bukowca,
 pomnik przyrody „Wieprzek” w Siekierczynie i jar „Wodospad” w Ciężkowicach.

W Parku występują źródła wód mineralnych – siarczkowych i chlorkowych, np. źródło „Paweł”, źródło „Jacek”, „Źródło Geologów”.

Flora 
Na terenie Parku występuje około 900 gatunków roślin naczyniowych, w tym ok. 40 gatunków chronionych:
 kłokoczka południowa,
 kukułka szerokolistna,
 pierwiosnka wyniosła,
 pióropusznik strusi,
 podrzeń żebrowiec,
 skrzyp olbrzymi,
 widłak jałowcowaty,
 widłak wroniec,
 zanokcica języcznik.
Najcenniejsze zbiorowiska roślinne to:
 zespół kwaśnej buczyny górskiej – Jamna, pasmo Mogiły,
 zespół żyznej buczyny karpackiej – Jamna, Borowa, Siekierczyna, Bruśnik, Sucha Góra
 murawy kserotermiczne na zboczach Białej,
Cenne i dobrze zachowane siedliska objęto ochroną w rezerwacie przyrody Styr (gm. Zakliczyn).

Cenne liczne stanowiska 

soplówki jodłowej I soplówki Bukowej.

Fauna 
Fauna odznacza się wysoką bioróżnorodnością, przy znacznym udziale gatunków chronionych, takich jak np.:
 popielica,
 orzesznica,
 bocian czarny,
 Puszczyk zwyczajny,
 Włochatka,
 Sóweczka (w rezerwacie przyrody styr),
 krogulec,
 dzięcioł czarny,
 dzięcioł zielony,
 dzięcioł zielonosiwy,
 jaszczurka zwinka,
 Salamandra plamista,
 Zaskroniec zwyczajny,
 padalec.
Na szczególną uwagę zasługują licznie występujące nietoperze, takie jak podkowiec mały i nocek duży.

Zobacz też 
 Parki krajobrazowe w Polsce

Przypisy

Bibliografia 
 Zawartka J. (red.) 2011. Parki Krajobrazowe Województwa Małopolskiego. Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Małopolskiego, Kraków. .

Linki zewnętrzne 
 Opis i mapa Parku na stronie Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Małopolskiego.
 

Parki krajobrazowe w województwie małopolskim
Park Krajobrazowy Pasma Brzanki

Park Krajobrazowy Pasma Brzanki – park krajobrazowy, który powstał w listopadzie 1995 roku i leży we wschodniej części województwa małopolskiego oraz zachodniej części województwa podkarpackiego, w obszarze Pogórza Karpackiego. Obejmuje wschodnią część Pogórza Ciężkowickiego, między dolinami Białej i Wisłoki.

Powierzchnia parku wynosi 15427,28 ha, obejmuje teren gmin Gromnik, Ryglice, Rzepiennik Strzyżewski, Tuchów i Szerzyny (województwo małopolskie) oraz Jodłowa (województwo podkarpackie).

Obszary Natura 2000 
 Ostoja w Paśmie Brzanki
 Liwocz

Flora i fauna 
Wśród lasów w obrębie parku wyróżnić można następujące zespoły roślinne:
 podgórski łęg jesionowy
 grąd subkontynentalny
 żyzna buczyna karpacka
 kwaśna buczyna górska
 bór mieszany

Przykłady chronionych, zagrożonych i rzadko spotykanych roślin: turzyca zwisła, paprotnik kolczysty, nerecznica górska, śnieżyczka przebiśnieg, kłokoczka południowa, kukułka plamista, kukułka szerokolistna, wroniec widlasty, wawrzynek wilczełyko, orlik pospolity.

Wśród większych zwierząt występują: sarna europejska, jeleń, dzik, lis, bocian czarny, krogulec, myszołów, jastrząb, salamandra plamista, żmija zygzakowata, jaszczurka zwinka, padalec.

Zobacz też 
 parki krajobrazowe w Polsce
 Lubaszowa

Przypisy

Bibliografia 
 Zawartka J. (red.). 2011. Parki Krajobrazowe Województwa Małopolskiego. Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Małopolskiego, Kraków. .
 Park Krajobrazowy Pasma Brzanki. Mapa turystyczna. Skala 1:35 000. Wydawnictwo Compass, Wydanie I, Kraków 2007. .

Linki zewnętrzne 
 Lubaszowa – miejscowość położona na terenie Parku Krajobrazowego Pasma Brzanki
 Żurowa – miejscowość częściowo położona na terenie Parku Krajobrazowego Pasma Brzanki
 
 Park Krajobrazowy Pasma Brzanki – opis i mapa na stronie Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Małopolskiego

Parki krajobrazowe w województwie małopolskim
Parki krajobrazowe w województwie podkarpackim
Reizm

Reizm (łac. res – rzecz), konkretyzm – odmiana nominalizmu; rozróżnia się jego dwie odmiany:
 reizm ontologiczny mówi, że istnieją tylko rzeczy rozumiane czasoprzestrzennie, czyli zlokalizowalne w czasie i przestrzeni; odrzuca istnienie bytów abstrakcyjnych jak cechy, własności, relacje, zbiory, liczby, zdarzenia itp.;
 reizm metodologiczny postuluje taką konstrukcję języka, w której każde sensowne wyrażenie odnosi się do rzeczy, np. Szczecin leży nad Odrą.

Termin ten utworzył Tadeusz Kotarbiński. Twierdził, że używanie nazw nie odnoszących się do rzeczy grozi hipostazowaniem.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

Ontologia
Filozofia analityczna
Filozofia polskojęzyczna
The Nice

The Nice – brytyjska progresywna grupa rockowa założona w 1967 roku. Formacja była jednym z prekursorów rocka symfonicznego − łączyła cechy muzyki poważnej z rockiem.

Historia 
Najbardziej znanym muzykiem The Nice i twórcą jej sukcesów był pianista – wirtuoz Keith Emerson. Już w początkach działalności grupy doszło do reorganizacji jej składu osobowego. Perkusistę Iana Hague dość szybko zastąpił Brian Davison. Po nagraniu w 1967 roku pierwszego albumu zespół opuścił gitarzysta David O’List. Grupa zasłynęła dzięki zręcznym przeróbkom muzyki poważnej, głównie romantyków ale też dzięki własnym kompozycjom i scenicznej ekstrawagancji. Na płytach zespół prezentował muzykę dość skomplikowaną i trudną, muzykę która wyprzedzała swoją epokę. Wraz z nadejściem dekady lat siedemdziesiątych tego typu forma muzycznej wypowiedzi stała się ogromnie popularna. The Nice było jedną z grup wspierających The Jimi Hendrix Experience podczas tournée w USA (luty – kwiecień 1968). Zespół rozpadł się, gdy Emerson zdecydował się ją opuścić, by wraz z Gregiem Lake'em i Carlem Palmerem utworzyć słynne trio Emerson, Lake and Palmer. W 1973 roku powstała supergrupa Refugee, którą Jackson i Davison utworzyli ze szwajcarskim pianistą Patrickiem Morazem.

Muzycy 
 Keith Emerson (zmarły) – instrumenty klawiszowe, śpiew (1967–1970, 2002)
 Keith „Lee” Jackson – gitara basowa, śpiew (1967–1970, 2002)
 David „Davy” O’List – gitara basowa, śpiew (1967–1968)
 Ian Hague – perkusja, instrumenty perkusyjne (1967)
 Brian „Blinky” Davison (zmarły) – perkusja, instrumenty perkusyjne (1967–1970, 2002)

Dyskografia

Albumy 
 1968 The Thoughts of Emerlist Davjack
 1968 Ars Longa Vita Brevis
 1969 The Nice
 1970 Five Bridges
 1971 Elegy

Kompilacje 
 1972 Autumn '67 Spring '68 
 1996 America (The BBC Sessions)
 2001 The Swedish Radio Sessions 
 2002 Live at the BBC
 2009 Live At The Fillmore East December 1969

Przypisy

Bibliografia 
 
 The Nice - Discogs

Brytyjskie zespoły rocka progresywnego
Zespoły rocka symfonicznego
N
GTR

GTR – brytyjska supergrupa rockowa założona w 1986 przez eks-gitarzystę grupy Genesis Steve'a Hacketta i eks-gitarzystę grupy Yes Steve'a Howe'a. 

GTR nagrała jedną studyjną płytę, z której pochodzi najbardziej znany jej przebój When the Heart Rules the Mind i wystąpiła w programie King Biscuit Flower Hour, podczas którego nagrano koncertowy album. Muzyka grupy, choć posiadała pewne cechy progresywności, mieściła się w głównym nurcie rocka lat osiemdziesiątych. 

Grupa się rozwiązała, gdy Hackett zdecydował kontynuować swą solową karierę.

Skład 
 Max Bacon – śpiew
 Steve Hackett – gitara
 Steve Howe – gitara
 Jonathan Mover – perkusja
 Phil Spalding – gitara basowa

Dyskografia 
 GTR (1986)
 King Biscuit Flower Hour (1997, live)

Przypisy 

Brytyjskie zespoły hardrockowe
Brytyjskie zespoły rocka progresywnego
Supergrupy rockowe
Kontrafagot

Kontrafagot – instrument dęty drewniany z grupy aerofonów stroikowych.

Historia 
Należy do grupy instrumentów z podwójnym trzcinowym stroikiem. Do tej samej rodziny należą także obój, rożek angielski i jego wersja o wyższym stroju – fagot. Skala (zakres dźwięków muzycznych) instrumentu wynosi od B2 do f. Notacja dla kontrafagotu jest w kluczu basowym, lecz brzmi oktawę niżej od zapisu.

Instrument składa się z długiej, prawie pięciometrowej, podłużnej rury, poczwórnie złożonej. Otwory nawiercone na długości instrumentu otwierane są klapami.

Kontrafagot jest używany najczęściej jako wzmocnienie oktawowe basów. Powolne rozbrzmiewanie słupa powietrza powoduje ograniczenie w wykonywaniu drobnych wartości. Kontrafagot ma najniższy strój spośród instrumentów dętych drewnianych w składzie orkiestry symfonicznej. Odpowiednikiem kontrafagotu pod względem wysokości stroju jest (w przybliżeniu) w grupie instrumentów dętych blaszanych tuba, natomiast w rodzinie instrumentów smyczkowych kontrabas.

Do czasów współczesnych kontrafagot nie był postrzegany jako instrument solowy. Dopiero w XX wieku powstało szereg kompozycji na ten instrument.

Przykłady kompozycji na kontrafagot:
 Erwin Schulhoff – Bassnachtigall na kontrafagot solo 1922
 Gunther Schuller – Koncert na kontrafagot 1978
 Donald Erb – Red Hot Duets (5) for Two Contrabassoons 1990
 David Neumeyer – Sonata na kontrafagot i fortepian 2001
 Kalevi Aho – Koncert na kontrafagot 2004-2005

Znane partie orkiestrowe kontrafagotu:
 Maurice Ravel – Suita orkiestrowa "Moja Matka Gęś"
 Maurice Ravel – Koncert fortepianowy na lewą rękę D-dur
 Paul Dukas – Uczeń czarnoksiężnika (L'Apprenti sorcier)

Przypisy

Bibliografia 
 Raimondo Inconis – INCONIS,THE CONTRABASSOON, History and Technique – ed. Ricordi (19842004) ER 3008 / ISMN 979-0-041-83008-7
 The Study of Orchestration, Samuel Adler, W.W. Norton & Company, Inc., New York, London, , s. 225

Linki zewnętrzne 
 Kontrafagot – zasoby

Aerofony stroikowe
Instrumenty dęte drewniane