alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Nanker

Nanker, Nankier, właściwie Jan Kołda herbu Oksza (ur. ok. 1270 w Kamieniu, obecnie dzielnicy Piekar Śląskich, zm. 8 kwietnia 1341 w Nysie) – w latach 1320–1326 biskup krakowski, w latach 1326–1341 biskup wrocławski.

Imię Nanker przyjął, zgodnie z ówczesnym zwyczajem, po desygnowaniu na godność biskupią.

Życiorys 
W 1304 roku był archidiakonem sandomierskim. Lata 1305–1307 spędził w Bolonii, studiując prawo kanoniczne na tamtejszym uniwersytecie. Był zwolennikiem polityki Władysława I Łokietka i arcybiskupa gnieźnieńskiego Jakuba Świnki. W 1318 roku został mianowany przez króla kanclerzem sieradzkim, proboszczem kościoła Mariackiego w Krakowie i dziekanem kapituły krakowskiej. Jako biskup krakowski wydał statuty diecezjalne krakowskie i zainicjował budowę katedry gotyckiej na Wawelu. Na skutek zatargu o zwrot zabranego biskupstwu krakowskiemu Biecza został przeniesiony przez króla Władysława I Łokietka na biskupstwo do Wrocławia, gdzie sprzyjał obrońcom polskości na Śląsku. W 1337 roku wyklął króla Jana Luksemburskiego. Stał się gorliwym zwolennikiem realizacji polityki papieskiej.
Zmarł w opinii świętości, został pochowany w Katedrze pw. św. Jana Chrzciciela we Wrocławiu, w 1952 roku wznowiony został proces beatyfikacyjny Nankera, rozpoczęty w 1719 roku.
W kulturze popularnej postać Nankera funkcjonuje dzięki filmowi fabularnemu Kazimierz Wielki. Nankera zagrał Tadeusz Fijewski.

Przypisy

Bibliografia 
 Tadeusz Silnicki: Biskup Nanker. wyd. Warszawa, 1953.

Linki zewnętrzne 
 Trudne dzieje biskupa Nankiera

Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Bolonii
Archidiakoni sandomierskiej kapituły kolegiackiej
Biskupi katoliccy Polski średniowiecznej
Biskupi wrocławscy
Biskupi krakowscy
Zmarli w 1341
Urodzeni w XIII wieku
Ludzie związani z Piekarami Śląskimi
Akwarium (ujednoznacznienie)

Akwarystyka:
 akwarium – sztuczny zbiornik wodny przeznaczony do hodowli oraz prezentacji organizmów żyjących w środowisku wodnym, 
 a także wycinek środowiska wodnego wraz z florą i fauną zawartą w takim zbiorniku,
 akwarium publiczne – budynek (placówka, obiekt) instytucji zajmującej się utrzymywaniem wielu akwariów w celu demonstrowania organizmów wodnych szerokiemu ogółowi,
 Akwarium – czasopismo akwarystyczne Polskiego Związku Akwarystów,
 Nasze Akwarium – czasopismo akwarystyczne.

Inne:
 akwarium (szkolenie) – technika szkoleniowa,
 akwarium (tramwaj) – gwarowa nazwa wagonów tramwajowych typu 105N, które zyskały tę nazwę ze względu na duże przeszklenie pojazdu.
 akwarium (samochód) – potoczne określenie samochodu FSO Polonez MR86/MR87, ze względu na dodatkowe okno w słupku C.

Tytuły:
 Akwarium (powieść) – książka autorstwa Wiktora Suworowa,
 Akwarium (film) – film w reżyserii Antoniego Krauzego na podstawie powieści W. Suworowa,
 Akwarium, czyli samotność szpiega – serial telewizyjny.

Nazwy własne:
 Akwarium (centrala GRU) – potoczna nazwa centrali GRU, kompleksu budynków mieszczących się w Moskwie przy Choroszewskim Prospekcie, w pobliżu dawnego lotniska Chodynka,
 Akwarium (zespół muzyczny) (ros. Аквариум) – jeden z najbardziej znanych rosyjskich zespołów muzycznych, działający od 1972 do dziś,
 Akwarium Jazz Club – klub jazzowy w Warszawie,
 Akwarium Gdyńskie – polska placówka muzealno-edukacyjna Morskiego Instytutu Rybackiego.

Zobacz też 

cs:Aquaria
Generacja kodu

Generowanie kodu – ogół czynności dokonywanych podczas kompilacji, w których na podstawie abstrakcyjnej reprezentacji kodu źródłowego (przeważnie pewnego drzewa) generowany jest kod niskopoziomowy – asembler, kod wykonywalny, lub rzadziej kod w języku pośrednim.

Zobacz też 
 algorytm Sethi-Ullmana
 blok podstawowy
 skierowany graf acykliczny

Kompilacja
Algorytm Sethi-Ullmana

Algorytm Sethiego-Ullmana – algorytm konwersji drzewa na taki szereg prostych instrukcji w którym zostanie użyta minimalna liczba rejestrów (lub zmiennych tymczasowych jeśli rejestry się wyczerpią). Jest to bardzo ważne, ponieważ większość współczesnych komputerów ma relatywnie niewielką ilość rejestrów.

Jego autorami są Ravi Sethi oraz Jeffrey Ullman (stąd nazwa).

Przykład problemu 
Kod:
 x = a + (b + (c + (d + x)))
można przekształcić zgodnie z zasadą „obliczaj najpierw lewą stronę” na:
 t1 = a
 t2 = b
 t3 = c
 t4 = d + x
 t3 = t3 + t4
 t2 = t2 + t3
 t1 = t1 + t2
 x  = t1
lub też zgodnie z zasadą „obliczaj najpierw prawą stronę” na:
 t1 = d + x
 t1 = c + t1
 t1 = b + t1
 t1 = a + t1
 x  = t1

Dla tego wyrażenia korzystniejsza jest ta druga postać.

Algorytm 
Algorytm Sethiego-Ullmana pozwala nam zawsze znaleźć optymalną postać.
Krok pierwszy polega na obliczeniu ile co najmniej rejestrów tymczasowych jest potrzebnych do obliczenia poddrzewa:
 każdy liść otrzymuje wartość 0;
 jeśli węzeł ma 2 podwęzły o różnych wartościach, otrzymuje wartość większego z nich;
 jeśli węzeł ma 2 podwęzły o takich samych wartościach, otrzymuje tę wartość plus 1.

Takie ponumerowanie da nam dla przykładowego wyrażenia:
 x = a + (b + (c + (d + x)))
     0    0    0    0   0
                   [  1  ]
              [     1     ]
         [        1        ]
    [           1           ]

Teraz generujemy kod w następujący sposób:
 jeśli mają taki sam numer:
 generujemy kod dla jednego poddrzewa,
 alokujemy dodatkowy rejestr, do którego wstawiamy rezultat dotychczasowych obliczeń,
 generujemy kod dla drugiego poddrzewa,
 scalamy wynik;
 w przeciwnym razie:
 generujemy kod dla poddrzewa o większym numerze,
 wykorzystujemy jeden z rejestrów, które zaalokowaliśmy na potrzeby obliczania pierwszego poddrzewa,
 generujemy kod dla drugiego poddrzewa,
 scalamy wynik.

Algorytm ten ustali „optymalną” kolejność wykonywania obliczeń.
W praktyce możliwe są inne optymalizacje – możemy przekształcić drzewo korzystając z praw łączności i przemienności działań, obliczyć w trakcie kompilacji stałe części drzewa, oddzielić obliczanie wspólnych podwyrażeń itd.

Sethiego-Ullmana
Blok podstawowy

Blok podstawowy – taki ciąg instrukcji, który ma tylko jedno wejście i tylko jedno wyjście, przy czym wejście do bloku znajduje się na jego początku, a wyjście na końcu. Instrukcje bloku podstawowego wykonują się wszystkie i w kolejności, w jakiej są zapisane (bezpośrednio po wykonaniu pierwszej musi zostać wykonana druga, trzecia, itd. aż do końca, zaś bezpośrednio przed wykonaniem ostatniej musiała być wykonana przedostatnia, przed-przedostatnia, itd. aż do pierwszej instrukcji bloku).

Bloki są powiązane instrukcjami goto i każdy blok kończy instrukcją która przenosi sterowanie do jakiegoś innego bloku.

Pojęcie stosowane w programach kompilujacych i dokonujących optymalizacji kodu wynikowego. W obrębie bloku opymalizator może lepiej rozplanować użycie rejestrów, zmienić kolejność instrukcji itp. tak by wygenerowany kod był mniejszy i wykonywał się szybciej.

Poniżej przedstawiono rozbicie kodu źródłowego w języku C na bloki podstawowe.

a += 1;
while (x>0)
{
    if(x>y)
        a += 2;
    else
        a -= 2;
    x --;
    a ++;
    b ++;
}
printf ("%d\n", a);

Po podzieleniu na bloki:
Blok 1:
	a += 1;
	goto 2;

Blok 2:
	if(x>0) goto 3; else goto 7;

Blok 3:
	if(x>y) goto 4; else goto 5;

Blok 4:
	a += 2;
	goto 6;

Blok 5:
	a -= 2;
	goto 6;

Blok 6:
	x --;
	a ++;
	b ++;
	goto 2;

Blok 7:
	printf ("%d\n", a);

Postać grafu bloków podstawowych jest wygodna dla wielu optymalizacji.

Kod źródłowy
Skierowany graf acykliczny

Skierowany graf acykliczny () – graf skierowany, który nie posiada cyklów skierowanych. Jest to w informatyce bardzo ważna struktura, łącząca zalety drzew i ogólnych grafów skierowanych.

Przykład 
Jeśli chcemy przedstawić pewne obliczenia za pomocą drzewa, może ono się wykładniczo rozrosnąć:

b = a + a; c = b + b; d = c + c
e = d + d; f = e + e; g = f + f
h = g + g

Drzewo dla h ma już 128 liści, operowanie na tej postaci nie jest więc wygodne. Z drugiej strony dla ogólnych grafów skierowanych trudno jest stworzyć algorytm wyliczania wartości wyrażeń, gdyż łatwo jest się zapętlić.

Jeśli skorzystamy ze skierowanych grafów acyklicznych i programowania dynamicznego, otrzymamy wyliczenia (jeżeli a=10):
h = g + g (brak g, wyliczmy najpierw g)
  g = f + f (brak f, wyliczmy najpierw f)
    f = e + e (brak e, wyliczmy najpierw e)
      e = d + d (brak d, wyliczmy najpierw d)
        d = c + c (brak c, wyliczmy najpierw c)
          c = b + b (brak b, wyliczmy najpierw b)
            b = a + a = 10 + 10 = 20
          c = b + b = 20 + 20 = 40
        d = c + c = 40 + 40 = 80
      e = d + d = 80 + 80 = 160
    f = e + e = 160 + 160 = 320
  g = f + f = 320 + 320 = 640
h = g + g = 640 + 640 = 1280

Na zasadzie skierowanych grafów acyklicznych działa m.in. algorytm unifikacji, działający w czasie liniowym (a którego wynik przedstawiony jako drzewo ma potencjalnie wykładniczy rozmiar).

Zastosowania 
Grafy takie, mają szerokie zastosowania w obliczeniach numerycznych, przetwarzaniu potokowym (np. projektowaniu procesorów), tworzeniu układów kombinacyjnych z bramek logicznych, kompresji, kompilatorach, diagramach przepływu, przepływie danych czy zasobów (transport, energia elektryczna, woda). Grafy takie mogą również opisywać porządek częściowy.

Spójny DAG w którym istnieje jeden wyróżniony wierzchołek, do którego nie ma krawędzi wchodzących (tzw. korzeń), można zmienić na drzewo, które posiada powtarzające się poddrzewa. Operacje odwrotną (wyszukiwanie powtarzających się poddrzew w drzewie, i zamienianie go w DAG), wykorzystuje się m.in. w kompilatorach przy tzw. eliminacji wspólnych podwyrażeń. Grafy z wieloma wierzchołkami nieposiadającymi krawędzi wchodzących, można sprowadzić praktycznie do wymaganej postaci poprzez dodanie nowego wierzchołka, który sam nie posiada krawędzi wchodzących, a krawędzie wychodzące kierują do rzeczonych wierzchołków (tzw. początkowych).

Zobacz też 
 sortowanie topologiczne
 drzewo (informatyka)

Grafy
Whitespace

Whitespace – ezoteryczny język programowania stworzony przez Edwina Bradiego i Chrisa Morrisa, który do zapisu instrukcji wykorzystuje tylko tzw. „białe znaki” (ang. white space), czyli spacje, tabulatory i znaki nowej linii, a wszelki tekst jest komentarzem. Jego premiera odbyła się 1 kwietnia 2003 r.

Linki zewnętrzne 

Ezoteryczne języki programowania
Grafika fraktalna

Grafika fraktalna – grafika wykorzystująca tzw. fraktale, czyli obiekty matematyczne posiadające własność samopodobieństwa. Charakterystyczną cechą tego rodzaju grafiki jest możliwość nieskończonego powiększania dowolnego fragmentu obrazu.

Grafika fraktalna wykorzystywana jest zwykle do generacji losowych krajobrazów oraz map geograficznych. Fraktalne algorytmy znalazły się również w kręgu zainteresowań artystów plastyków.

Zobacz też 
 grafika komputerowa
 kompresja fraktalna

Geometria fraktalna
Grafika komputerowa
Kalendarz babiloński

Kalendarz babiloński – kalendarz używany w Babilonii, oparty początkowo na obserwacji Księżyca, potem też i Słońca. Zastosowano w nim 7-dniowy tydzień, 12-godzinną dobę oraz 60-minutową godzinę.

Używany był w Babilonii w okresie Hammurabiego (XVIII/XVII wiek p.n.e.). Oprócz Babilończyków używali go także Asyryjczycy (ok. XII wieku p.n.e.) i Persowie. Podzielony był na 12 miesięcy po 30 dni. Opóźnienia w stosunku do roku słonecznego nadrabiane były dodaniem 13 miesiąca. Dodawanie miesięcy regulował tzw. Cykl Metona z Aten (cykl trwający 19 lat definiował do którego roku należy dodać miesiąc). Takie same cykle występują w kalendarzu greckim i chińskim.

Nazwy miesięcy kalendarza babilońskiego 
(uwaga: nazwy miesięcy  podane zostały zgodnie z zasadami naukowej transkrypcji)

 I miesiąc (akad nisannu, sum. itibar2-zag-gar)  (marzec-kwiecień)
 II miesiąc (akad ajaru, sum. itigu4-si-sa2)  (kwiecień-maj)
 III miesiąc (akad simānu, sum. itisig4-ga)  (maj-czerwiec)
 IV miesiąc (akad Du'ūzu, sum. itišu-numun-na)  (czerwiec-lipiec)
 V miesiąc (akad abu, sum. itine-ne-gar)  (lipiec-sierpień)
 VI miesiąc (akad elūlu/ulūlu, sum. itikin-dinnin-na)  (sierpień-wrzesień)
 miesiąc dodatkowy, tzw. drugi elūlu/ulūlu (sum. itikin-dinnin-na-II-kam-ma)
 VII miesiąc (akad tašrītu, sum. itidu6-ku3)  (wrzesień-październik)
 VIII miesiąc (akad arahsamna, sum. itiapin-du8-a)  (październik-listopad)
 IX miesiąc (akad kislīmu, sum. itigan-gan-na)  (listopad-grudzień)
 X miesiąc (akad ṭebētu, sum. itiab-ba-e3)  (grudzień-styczeń)
 XI miesiąc (akad šabaṭu, sum. itiziz2-a-an)  (styczeń-luty)
 XII miesiąc (akad addaru, sum. itiše-kin-tar)  (luty-marzec)
 miesiąc dodatkowy, tzw. drugi addaru (sum. itiše-kin-tar-diri)

Równonoc wiosenna 
Jako że kalendarz babiloński był kalendarzem lunarnym, wszystkie korzystające z niego narody musiały opracować sposób na zsynchronizowanie swojego roku kalendarzowego z rokiem zwrotnikowym, aby uniknąć przesuwania się pór roku względem kalendarza. Jako stały punkt odniesienia zgodny z rokiem zwrotnikowym i tym samym z porami roku obrano dzień równonocy wiosennej.

Dzień babiloński liczony był od zachodu do zachodu słońca, gdyż to właśnie o zachodzie słońca Babilończycy wypatrywali nisko nad horyzontem cienkiego sierpa nowego księżyca, który oznaczał początek nowego miesiąca. Tym samym pierwszy dzień miesiąca Nisan (pierwszego miesiąca babilońskiego roku kalendarzowego) był ogłaszany o zachodzie w dniu równonocy wiosennej lub później. Jeżeli jednak nowy księżyc zauważono o zachodzie przed równonocą wiosenną wówczas nie ogłaszano nowego roku, lecz dodawano trzynasty miesiąc noszący nazwę ostatniego miesiąca roku kalendarzowego, tzw. drugi Adar. Potwierdzają to już najwcześniejsze obserwacje astronomiczne odnotowane przez Babilończyków, które udało się jednoznacznie zidentyfikować, jak np. słynna tabliczka VAT 4956, według której 1 Nisan w roku 568 p.n.e. rozpoczął się 22 kwietnia, czyli 26 lub 27 dni po równonocy wiosennej (wówczas 26/27 marca), zaś 24 marca (2 lub 3 dni przed równonocą wiosenną) ogłoszono drugi Adar.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

Babiloński
Babilonia
Handel wymienny

Handel wymienny – handel polegający na wymianie towaru na towar bez posługiwania się pieniędzmi. 

Istnieją trzy podstawowe formy handlu wymiennego:
 wymiana bezpośrednia (barter) – czyli wymiana towaru na towar, dokonana bez pośrednictwa pieniądza;
 wymiana ekwiwalentna – wymiana dóbr o podobnej wartości, partnerzy są równorzędni i odnoszą w jej wyniku takie same korzyści;
 wymiana nieekwiwalentna – wymiana dóbr o różnej wartości, jeden z partnerów ma pozycję uprzywilejowaną i odnosi w jej wyniku większe korzyści.

Zobacz też 

 pieniądz
 monetaryzm
 handel

Przypisy 

Handel
Trapez

Trapez – czworokąt (wypukły) mający przynajmniej jedną parę równoległych boków; (wybraną) parę boków równoległych nazywa się podstawami, pozostałe boki noszą nazwę ramion, odległość między podstawami nazywa się wysokością trapezu. Niektóre potoczne definicje określają trapez jako czworokąt mający tylko jedną parę boków równoległych i zgodnie z nimi równoległobok nie jest trapezem.

Własności 
Ponieważ ramię trapezu jest sieczną (transwersalą) podstaw (zob. kąty wyznaczane przez proste), to suma miar kątów wewnętrznych leżących przy tym samym ramieniu dowolnego trapezu jest równa 180° (jako para kątów jednostronnych wewnętrznych).

Jeśli  oznacza punkt przecięcia przekątnych, to trójkąty  i  mają równe pola, a trójkąty  i  są podobne (co wynika wprost z twierdzenia Talesa).

Pole powierzchni trapezu wyraża się jako iloczyn połowy sumy długości podstaw oraz jego wysokości::
 
gdzie  to długości podstaw, a  to jego wysokość. 

Inny wzór na pole powierzchni trapezu zawiera długości wszystkich boków (podstaw i ramion):
 
gdzie  to długości podstaw,  - długości ramion.

Przypadki szczególne 

Trapez równoramienny – trapez o ramionach równej długości. Jeśli taki trapez nie jest równoległobokiem niebędącym prostokątem, to ma on oś symetrii: przechodzącą przez środki podstaw ich wspólną symetralną. W tym przypadku kąty między ramionami a daną podstawą są równe, a kąty przeciwległe sumują się do 180°; stąd można go wtedy wpisać w okrąg.

Pole powierzchni trapezu równoramiennego można wyrazić wzorem
 

gdzie  oznacza długość przekątnej trapezu (obie mają równą długość), a  to kąt między przekątnymi trapezu.

Trapez prostokątny – trapez, którego kąt wewnętrzny jest prosty, tj. ma miarę 90° ramię trapezu jako sieczna (transwersala) podstaw (zob. kąty wyznaczane przez proste) przecina je obie pod kątem prostym, dlatego trapez prostokątny musi mieć co najmniej dwa kąty proste. Szczególnym przypadkiem trapezu prostokątnego jest prostokąt (który ma cztery kąty wewnętrzne proste).

Zobacz też 
 deltoid
 prostokąt
 równoległobok
 trapezoid

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Wyprowadzenie wzoru na pole trapezu

Rodzaje czworokątów
Zalesie Górne

Zalesie Górne – wieś sołecka w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie piaseczyńskim, w gminie Piaseczno. Leży około 3 km na południowy wschód od Piaseczna i 28 km od centrum Warszawy.

Zalesie Górne powstało w 1930 roku i jest położone w Chojnowskim Parku Krajobrazowym. Liczy ok. 3000 mieszkańców. Miejscowość stanowiła jedno z miejsc wypoczynku mieszkańców Warszawy.

Części wsi

Infrastruktura 
Przez wieś przebiega droga wojewódzka nr 873. Miejscowość znajduje się w obszarze drugiej strefy komunikacyjnej Warszawy, w skład której wchodzi linia kolejowa nr 8 relacji Warszawa – Warka – Radom – Kielce – Kraków z przystankiem kolejowym Zalesie Górne oraz autobusy ZTM (linie lokalne).

Wspólnoty wyznaniowe 

 Kościół rzymskokatolicki:
 parafia św. Huberta należąca do dekanatu piaseczyńskiego
 Świadkowie Jehowy:
 zbór Zalesie Górne (Sala Królestwa ul. Jałowcowa 4a).

Zobacz też 
 Zalesie, Zalesie Dolne

Przypisy 

Zalesie Górne
Porto Calvo

Porto Calvo – miasto i gmina w Brazylii, w stanie Alagoas.

Ma powierzchnię 307,9 km2. Według danych ze spisu ludności w 2010 roku gmina liczyła 25 708 mieszkańców, a gęstość zaludnienia wynosiła 83,49 osób/km2. Dane szacunkowe z 2020 roku podają liczbę 27 249 mieszkańców. 

W 2018 roku produkt krajowy brutto per capita wyniósł 12 119 reali brazylijskich.

Gminę utworzono w 1636 roku.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

 
Miasta w stanie Alagoas
Rep

Fizyczny równoważnik dawki ekspozycyjnej promieniowania jonizującego równej jednemu rentgenowi.
 Nazwa niektórych lin:
 w terminologii żeglarskiej – bojrep, drajrep, falrep, talrep, windrep;
 w terminologii wspinaczkowej – repsznur.
 Rep – wieś w Słowenii, w gminie Slovenska Bistrica
Toporzeł

Toporzeł – symbol przedstawiający obosieczny topór z głową orła, zaprojektowany w 1935 roku przez Stanisława Szukalskiego „Stacha z Warty” jako godło odrodzonej Polski („Polski drugiej”). Głowa orła wystylizowana została na kształt haka, co miało symbolizować zerwanie z tradycją. 

Obecnie symbolu Toporła używają różne organizacje odwołujące się do dorobku przedwojennej Zadrugi, takie jak Wydawnictwo Toporzeł czy Stowarzyszenie na rzecz Tradycji i Kultury „Niklot”.

Symbol ten został zakazany przed Mistrzostwami Europy 2008 w piłce nożnej przez organizację Football Against Racism in Europe, wraz z symbolem Falangi i mieczykiem Chrobrego.

Topokrzyż 
Symbol bazujący na Toporle, lecz z krzyżem zamiast głowy orła (Topokrzyż) pojawiał się w wydawanym przez Szukalskiego piśmie „Krak”. Opatrzony był on napisem „G.O.J. - Gospodarczą Organizujmy Jedność” i w zamierzeniu autora miał służyć do znakowania nieżydowskich sklepów. Na początku 1940 roku w okupowanej przez Niemców Warszawie symbol ten został wykorzystany przez polskich antysemitów z grupy „Atak” do oznaczenia sklepów chrześcijańskich, celem bojkotu ekonomicznego Żydów.

Zobacz też 
 Rodło

Przypisy

Bibliografia 

 

Symbole nacjonalistyczne
Stanisław Szukalski
Antysemityzm
Giedlarowa

Giedlarowa – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie leżajskim, w gminie Leżajsk.

Miejscowość jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii pw. Michała Archanioła należącej do dekanatu Leżajsk I w archidiecezji przemyskiej.

Położenie 

Giedlarowa znajduje się u podnóża wschodniej części Płaskowyżu Kolbuszowskiego. Zajmuje obszar 2995,99 ha i liczy sobie ok. 4 tys. mieszkańców. Przez wieś przepływają dwie rzeki: Błotnia i Radejówka. W latach siedemdziesiątych rozpoczęto eksploatację lokalnych zasobów gazu ziemnego. Miejscowość rozciąga się wzdłuż drogi wojewódzkiej nr 877 na długości ok. 8 km.

Wieś królewska Gillarowa położona na przełomie XVI i XVII wieku w powiecie przemyskim ziemi przemyskiej województwa ruskiego, w drugiej połowie XVII wieku należała do starostwa leżajskiego. W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Giedlarowa. W latach 1973–1976 miejscowość była siedzibą gminy Giedlarowa. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie rzeszowskim.

Części wsi

Historia 

Giedlarowa jest jedną ze wsi lokowanych podczas wielkiej akcji kolonizacyjnej okolic Leżajska z przełomu XIV i XV wieku. 10 stycznia 1409 roku Mikołaj Giedlar otrzymał od dzierżawcy krakowskiego przywilej lokowania osady na prawie niemieckim w dolinie rzeki Rzeczicha (dzisiejsza Błotnia). W tym samym roku został on potwierdzony przez przebywającego w okolicach króla Władysława Jagiełłę. Pierwszym sołtysem został Mikołaj Giedlar. Do dnia dzisiejszego zachował się dokument lokacyjny wraz z kilkoma odpisami:

 240 1440, 10 III, Kraków
 feria quinta post dominicam Letare

Władysław Trzeci król Polski, elekt królestwa węgierskiego, jak też ziemi krakowskiej, sandomierskiej, sieradzkiej, łęczyckiej, kujawskiej, najwyższy książę Litwy, pan i dziedzic Pomorza i Rusi na prośbę Jana z Kunaszowej sołtysa wsi Giedlarowa transumuje dokument Mikołaja syna Drogosza tenutariusza krzeszowskiego wystawiony 18 I 1409 roku w Leżajsku, zlecający Mikołajowi Giedlarowi mieszczaninowi leżajskiemu osadzenie na surowym korzeniu wsi Giedlarowej nad rzeką Rzeczychą.
Świadkowie: Zbigniew biskup krakowski, Jan biskup chełmski, Jan z Czyżowa kasztelan krakowski, Jan z Tęczyna wojewoda krakowski, Sędziwój z Ostroroga wojewoda poznański, Albert z Małego wojewoda łęczycki, Dobrogost z Szamotuł kasztelan poznański, Wawrzyniec Zaremba z Kalinowej kasztelan sieradzki.
Datum per manus... Johannis de Conyeczpolye Regni Polonie cancellarii et Petri de Sczekoczin vicecancellarii.
Ad relacionem... Johannis de Conyeczpolye Regni Polonie cancellarii.

 Kop.: Warszawa, AGAD, dok. perg. nr 4765 (transumpt króla Zygmunta Starego z 31 lipca 1525 r.).
 Wyd.: ZDM II 553.
 Reg.: MatArch. 111.

W Giedlarowej urodził się dwukrotny Marszałek Sejmu RP Józef Zych.

We wsi działają dwa kluby sportowe: KS Victoria Giedlarowa oraz UKS Maraton Giedlarowa.

RTCN Giedlarowa 
Na terenie wsi znajduje się radiowo-telewizyjne centrum nadawcze.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
 
 Parafia Giedlarowa: www.parafiagiedlarowa.com
 Strona zespołu szkół

Giedlarowa
Wsie starostwa leżajskiego
Wsie w powiecie leżajskim
Uzwojenie pierwotne

Uzwojenie pierwotne transformatora – uzwojenie, do którego przykłada się napięcie zasilające  zwane również napięciem pierwotnym. Odpowiednio, prąd elektryczny płynący w uzwojeniu pierwotnym jest nazywany prądem pierwotnym.

Napięcie wtórne jest zazwyczaj różne od napięcia pierwotnego. W wypadku, gdy napięcie wtórne jest wyższe od pierwotnego, transformator taki nazywamy transformatorem podwyższającym. Zaś jeśli napięcie wtórne jest niższe od pierwotnego mamy do czynienia z transformatorem obniżającym.

Istnieje również pojęcie pierwotnej strony transformatora, która w różnych kontekstach może oznaczać zarówno uzwojenie pierwotne, napięcie pierwotne jak i prąd pierwotny.

Uzwojenie pierwotne może być połączone elektrycznie z uzwojeniem wtórnym lub też elektrycznie odizolowane od niego (separacja galwaniczna).

Uzwojenie pierwotne może posiadać odczepy, tak aby móc zasilać transformator z dwóch różnych sieci, np. 230 V i 110 V.

Przypisy

Bibliografia 
 

Transformatory

en:Primary winding
Uzwojenie wtórne

Uzwojenie wtórne transformatora – uzwojenie, z którego odbiera się napięcie wyjściowe zwane z tej racji napięciem wtórnym. Odpowiednio, prąd elektryczny płynący w uzwojeniu wtórnym jest nazywany prądem wtórnym.

Napięcie wtórne jest zazwyczaj różne od napięcia pierwotnego. W wypadku, gdy napięcie wtórne jest wyższe od pierwotnego, transformator taki nazywamy transformatorem podwyższającym. Zaś jeśli napięcie wtórne jest niższe od pierwotnego mamy do czynienia z transformatorem obniżającym.

Istnieje również pojęcie wtórnej strony transformatora, która w różnych kontekstach może oznaczać zarówno uzwojenie wtórne, napięcie wtórne jak i prąd wtórny.

Uzwojenie wtórne może być połączone elektrycznie z uzwojeniem pierwotnym lub też odizolowane elektrycznie od uzwojenia pierwotnego (separacja galwaniczna).

Uzwojenie wtórne może posiadać odczepy, tak aby móc zasilać odbiorniki o różnych napięciach nominalnych, np. 6V, 12V i 24V.

Przypisy

Bibliografia 
 

Transformatory
Napięcie wyjściowe

Napięcie wyjściowe jest to napięcie elektryczne występujące po stronie wyjścia urządzenia. Kształt, wielkość napięcia i in. zależą od rodzaju urządzenia. Wyspecjalizowane urządzenia służące do konwersji napięcia nazywa się przekształtnikami napięcia. Przekształtnikiem napięcia (zmieniającym tylko wartość napięcia) jest transformator.
Napięcie elektryczne
Napięcie wejściowe

Napięcie wejściowe jest to napięcie znajdujące się po stronie wejścia urządzenia. Jeżeli napięcie to służy tylko dostarczaniu energii elektrycznej do urządzenia, to urządzenie takie nazywamy odbiornikiem elektrycznym a samo napięcie napięciem zasilającym. Napięcie wejściowe może być poddane przekształceniu w przekształtniku napięcia w celu dopasowania jego kształtu lub wartości dla potrzeb innego urządzenia. Napięcie może być też nośnikiem sygnału.

Napięcie elektryczne
Kształt napięcia

Kształt napięcia – charakterystyka przebiegu napięcia przemiennego w czasie, jest opisywana słownie lub przez opisana funkcją:
 

gdzie:
  – napięcie,
  – czas.

Najpopularniejszymi charakterystykami są:
 sinusoidalna (stosowana powszechnie w napięciu sieciowym),
 prostokątna (charakteryzująca przebiegi w układach cyfrowych),
 trójkątna; piłokształtna.

Oprócz kształtu napięcie charakteryzują również: częstotliwość napięcia, wielkość napięcia.

Napięcie elektryczne
Częstotliwość

Częstotliwość, częstość – wielkość fizyczna określająca liczbę cykli zjawiska okresowego występujących w jednostce czasu. W układzie SI jednostką częstotliwości jest herc [Hz]. Częstotliwość 1 herca odpowiada występowaniu jednego zdarzenia (cyklu) w ciągu 1 sekundy. Najczęściej rozważa się częstotliwość w ruchu obrotowym, częstotliwość drgań, napięcia, fali.

W fizyce częstotliwość oznacza się literą  (od łac. frequentia) lub grecką literą ν (ni). Z definicji wynika wzór:
 

gdzie:
  – częstotliwość,
  – liczba drgań,
  – czas, w którym te drgania następują.

Z innymi wielkościami wiążą ją następujące zależności:
 

gdzie:
  – okres,
 

gdzie:  – pulsacja (częstość kołowa). Odpowiada ona prędkości kątowej w ruchu po okręgu.

Częstotliwość a energia fotonu 
Z falą elektromagnetyczną o danej częstotliwości wiąże się rodzaj cząstki elementarnej, zwanej fotonem, niosącej najmniejszy, niepodzielny kwant energii tej fali. Prowadzi to do zależności:
 

gdzie:
  – stała Plancka,
  – energia kwantu,
  – częstotliwość fali.

Zobacz też 

 harmoniczna
 składowa stała

Przypisy

Linki zewnętrzne 
  (materiały dydaktyczne AGH)

Cyfrowe przetwarzanie sygnałów
Wielkości kinematyczne
Wielkości obrotowe
Częstotliwość napięcia

Częstotliwość napięcia – wielkość opisująca częstotliwość przebiegu podstawowego napięcia przemiennego. Jest równa liczbie okresów przebiegu napięcia przypadających na sekundę. 

Częstotliwość napięcia w sieci elektroenergetycznej w Europie wynosi , w Amerykach w większości 60 Hz (wyjątkami są Argentyna, Boliwia, Chile, Paragwaj i Urugwaj, gdzie jest 50 Hz).

Interesującym przypadkiem jest Japonia, która w części zachodniej używa 60 Hz, a w części wschodniej 50 Hz. Systemy te połączone są czterema konwerterami częstotliwości o łącznej mocy 1500 MW.

W Niemczech, Austrii i Szwajcarii dla potrzeb trakcyjnych zastosowanie ma napięcie o częstotliwości 16,7 Hz.

Przypisy

Zobacz też 
napięcie sieciowe

Napięcie elektryczne
Sieci elektroenergetyczne
Napięcie sieciowe

Napięcie sieciowe – napięcie elektryczne występujące w sieci niskiego napięcia danego kraju. Napięcie sieciowe ma przebieg sinusoidalny i w zależności od kraju: częstotliwość 50 lub 60 Hz i napięcie od 100 do 240 V (w Polsce 230 V / 50 Hz – określa to Polska Norma PN-IEC 60038). Większość urządzeń powszechnego użytku jest zasilana z wykorzystaniem napięcia sieciowego lub napięciem przetworzonym z napięcia sieciowego, przy użyciu przekształtników napięcia.

Należy zaznaczyć, że wartość 230 V to wartość skuteczna (RMS) napięcia przemiennego. Przy 230 V maksymalna wartość napięcia sieciowego wynosi 230 V · √2 ≈ 230 V · (1,41) = 325 V.

Dopuszczalne odchylenia wynoszą ±10%, czyli od 207 do 253 V dla 95% średnich wartości 10-minutowych okresów ze zbioru tygodniowego, co oznacza, że w ciągu tygodnia 5% średnich wartości 10-minutowych może wykraczać poza powyższy zakres.

Uwagi 

Sieci elektroenergetyczne
Napięcie elektryczne
Artykuły gospodarstwa domowego

Artykuły gospodarstwa domowego, AGD – celowo skonstruowane i powszechnie użytkowane w gospodarstwie domowym narzędzia i urządzenia (pralki, zmywarki, suszarki do włosów).

Jest to również określenie sklepu oferującego takie artykuły.

Zobacz też 

 Muzeum Sprzętu Gospodarstwa Domowego w Ziębicach

Linki zewnętrzne 
 CECED Polska, Związek Pracodawców AGD w Polsce
 

Skróty i skrótowce
Opcja amerykańska

Opcja amerykańska – opcja, która może zostać zrealizowana w dowolnym czasie przed upływem określonego terminu zwanego terminem wygaśnięcia.

Profil wypłaty dla opcji w momencie wykonania przedstawia się następująco:
  dla opcji kupna,
  dla opcji sprzedaży,

gdzie  jest ceną wykonania i  jest ceną instrumentu bazowego w momencie wykonania.

Zobacz też 
 opcja europejska
 wzór Blacka-Scholesa

Instrumenty pochodne
Opcja europejska

Opcja europejska to opcja, która może zostać zrealizowana tylko w jednym, z góry określonym terminie (tj. w terminie wygaśnięcia opcji – maturity).

Profil wypłaty dla opcji w momencie wykonania przedstawia się następująco:
  dla opcji kupna,
  dla opcji sprzedaży,

przy czym:
  jest ceną wykonania,
  jest ceną instrumentu bazowego w momencie wykonania.

Instrumenty pochodne
Matematyka finansowa
Opcja kupna

Opcja kupna ( lub krótko ) – kontrakt, w którym wystawca opcji gwarantuje nabywcy opcji możliwość dokonania w przyszłości transakcji kupna od wystawcy () instrumentu bazowego danej opcji po cenie ustalonej przez obie strony w chwili zawarcia kontraktu opcyjnego.

Ważność opcji zwykle jest określana przez podanie konkretnej daty, zwanej datą wygaśnięcia () danej opcji. Cena, którą ewentualnie zapłaci posiadacz opcji kupna w momencie realizacji kontraktu nazywa się ceną wykonania ( lub ).

Zobacz też 
 opcja
 opcja sprzedaży
 opcja terminowa
 wzór Blacka-Scholesa

Instrumenty pochodne
Matematyka finansowa
Opcja sprzedaży

Opcja sprzedaży ( lub krótko ) – kontrakt, w którym wystawca opcji gwarantuje nabywcy opcji prawo do sprzedaży instrumentu bazowego wystawcy opcji, po z góry ustalonej cenie.

Ważność opcji zwykle jest określana przez podanie konkretnej daty, zwanej datą wygaśnięcia () danej opcji. Cena, którą otrzyma posiadacz opcji sprzedaży w zamian za dostarczenie wystawcy instrumentu bazowego, nazywa się ceną wykonania ( lub ).

Zobacz też 
 opcja
 opcja kupna
 opcja terminowa
 wzór Blacka-Scholesa

Instrumenty pochodne
Matematyka finansowa

nl:Optie#Put-opties
Wzór Blacka-Scholesa

Wzór Blacka-Scholesa to podstawowy wzór wyceny optymalnej ceny opcji na kupno akcji lub towarów na giełdzie.

Wzór Blacka-Scholesa dla europejskiej opcji kupna 
Niech:
  – cena opcji kupna,
  – aktualna cena instrumentu bazowego,
  – cena rozliczenia opcji,
  – termin wygaśnięcia opcji (liczony w latach),
  – wysokość stopy procentowej wolnej od ryzyka dla terminu wygaśnięcia opcji (stawka wyrażona w skali roku),
  – dystrybuanta standardowego rozkładu normalnego,
  – współczynnik zmienności ceny instrumentu bazowego (ang. volatility).

Wzór Blacka-Scholesa dla europejskiej opcji sprzedaży 
 – cena opcji sprzedaży

Uzasadnienie wzoru 
Uzasadnienie na przykładzie europejskiej opcji kupna – analogicznie dla innych rodzajów opcji.

W chwili, w której możemy wykorzystać opcję, objęty nią walor będzie miał pewną ceną rynkową. Jeśli cena zawarta w opcji jest korzystniejsza od rynkowej, zrealizujemy opcję i nasz zysk z tej operacji będzie równy różnicy między ceną oferowaną a ceną rynkową. Jeśli cena oferowana jest mniej korzystna, opcji oczywiście nie zrealizujemy.

Cena rynkowa w chwili realizacji  jest pewną zmienną losową. Wartość oczekiwana zysku z realizacji opcji wynosi więc:
 

Ponieważ pieniądze te dostać możemy dopiero po upływie ustalonego czasu, musimy przyjąć odpowiednią poprawkę. Ponieważ 1 jednostka monetarna zainwestowana w inwestycje pozbawione ryzyka po upływie czasu  jest warta  wartość opcji jest  razy mniejsza od spodziewanego zysku:
 

gdzie  – cena akcji w chwili  – jest zmienną losową.

Logarytm relatywnej zmiany ceny w jednostce czasu
 

jest zmienną losową o rozkładzie, z dobrym przybliżeniem, normalnym, o odchyleniu standardowym równym  i średniej równej średniej stopie zwrotu z inwestycji na rynku – 

Tak więc
 

gdzie  jest sumą  niezależnych zmiennych losowych o identycznym rozkładzie w przybliżeniu normalnym, tak więc ma rozkład 
 

Druga całka jest łatwa do policzenia – to dystrybuanta rozkładu normalnego o średniej  i wariancji  Musimy jednak przekształcić pierwszą do wygodniejszej postaci.

 możemy standaryzować, odejmując średnią  i dzieląc przez odchylenie standardowe  w wyniku czego otrzymujemy zmienną o standardowym rozkładzie normalnym.
 

Przekształcając wyrażenie pod pierwszą całką:

Zobacz też 
 instrumenty pochodne
 model Blacka-Scholesa

Matematyka finansowa
Instrumenty pochodne
Przekładnia łańcuchowa

Przekładnia łańcuchowa – przekładnia mechaniczna cięgnowa, w której cięgnem jest łańcuch. W takich przekładniach zęby kół łańcuchowych zazębiają się z elementami łańcucha, przenosząc w ten sposób napęd.

W przekładniach łańcuchowych stosuje się dwa typy łańcuchów – pierścieniowy i drabinkowy. Ze względu na zasadnicze różnice w konstrukcji tych łańcuchów także koła tych przekładni mają odmienne konstrukcje.

W przekładni z łańcuchem pierścieniowym istotne jest prawidłowe ułożenie się pierścieni w gniazdach koła. Ma ono zatem dość skomplikowaną geometrię, w której skład wchodzą dwa rzędy zębów (1) chwytających łańcuch i dwa rodzaje gniazd (2), w których łańcuch się układa. Koło jest także zaopatrzone w kabłąk (3) zabezpieczający łańcuch przed zsuwaniem się z koła i pomagający w jego prawidłowym układaniu się.

Przekładnia z łańcuchem pierścieniowym jest rzadko stosowana, a to ze względu na jej wady, jakimi są:
 nierównomierność pracy
 duża hałaśliwość
Obszarami zastosowań tego typu przekładni są dźwigniki oraz inne mocno obciążone, wolnobieżne mechanizmy.

Przekładnia z łańcuchem drabinkowym pozwala znacznie zredukować wady przekładni z łańcuchem pierścieniowym. Bardziej skomplikowana konstrukcja łańcucha pozwala na zastosowanie znacznie prostszych kół łańcuchowych, obniżyć hałaśliwość i znacznie podnieść dopuszczalną prędkość kół. Przekładnie tego typu tradycyjnie stosowane są w napędach rowerów i motocykli.

Przykładem przekładni łańcuchowej o zmiennym skokowo przełożeniu jest układ napędowy roweru.

łańcuchowa, przekładnia
Odbiornik energii elektrycznej

Odbiornik energii elektrycznej, elektryczne urządzenie odbiorcze – urządzenie elektryczne, którego funkcjonowanie jest uzależnione od pobierania energii elektrycznej dostarczanej w postaci prądu elektrycznego. 

W obwodach prądu przemiennego odbiornik może mieć charakter:
 indukcyjny
 pojemnościowy
 rezystancyjny
 mieszany: indukcyjno-rezystancyjny lub pojemnościowo-rezystancyjny.

Odbiornikiem z punktu widzenia gospodarki elektroenergetycznej nazywamy urządzenie, maszynę lub aparat przetwarzające energię pobraną z sieci elektroenergetycznej na taką energię, jaka jest potrzebna odbiorcy. Odbiornikiem jest silnik, oprawa oświetleniowa, grzejnik.

Ze względu na wymaganą pewność zasilania odbiorniki energii elektrycznej dzieli się na trzy kategorie:
 odbiorniki I kategorii – przerwa w zasilaniu ich energią może spowodować zagrożenie życia ludzkiego lub bardzo duże straty materialne. Urządzenia te wymagają bardzo dużej, co najmniej 100%, rezerwy zasilania, to znaczy zasilania dwustronnego.
 odbiorniki II kategorii – przerwa w zasilaniu ich energią może spowodować znaczne straty materialne. Urządzenia te wymagają odpowiedniego zasilania rezerwowego w zakresie dostosowanym do realizowanego procesu technologicznego.
 odbiorniki III kategorii – pozostałe.

Zobacz też 
 sieć trakcyjna

Elektryczność
Urządzenia elektryczne
Łańcuch

Łańcuch – cięgno składające się z pewnej liczby podobnych do siebie ogniw złączonych ze sobą tak, że tworzą całość, umożliwiając jednocześnie dużą zmienność kształtu.

W zastosowaniach technicznych, w szczególności w budowie maszyn stosuje się trzy rodzaje łańcuchów:
 a) łańcuchy pierścieniowe (ogniwowe)
 b) łańcuchy drabinkowe (łańcuch Galla) np. łańcuch rowerowy.
 c) łańcuchy płytkowe

Łańcuchy drabinkowe we wszystkich jego odmianach (sworzniowe, rolkowe lub tulejkowe) stosuje się przede wszystkim jako cięgna w przekładniach łańcuchowych.

Łańcuchy płytkowe używane są przede wszystkim jako cięgna nośne w konstrukcjach wózków jezdniowych. Szczególną odmianą łańcucha płytkowego jest łańcuch tnący (część wykonawcza pilarki łańcuchowej (spalinowej lub elektrycznej)).

Łańcuchy pierścieniowe poza rzadziej spotykanymi przekładniami łańcuchowymi stosuje się we wciągnikach łańcuchowych, zawiesiach oraz jako wiązadła do wiązania ciężkich ładunków, do czasowego i zgrubnego łączenia metalowych elementów, do krępowania zwierząt (dawniej także ludzi jako część kajdan), oraz wielu innych zastosowań. Łańcuchy stosowano do łączenia wozów w tabor, a także jako część uzbrojenia.

Delikatne łańcuchy wykonywane z metali szlachetnych, w których ogniwa często przyjmują złożoną i wyrafinowaną formę, są popularnymi wyrobami jubilerskimi.

Przykłady łańcuchów

Zobacz też 

pilarka łańcuchowa
Zwrotnica

Zwrotnica – czasopismo artystyczno-literackie okresu międzywojennego
 zwrotnica (Legousia) – rodzaj roślin z rodziny dzwonkowatych

Technika 
 zwrotnica antenowa – urządzenie doprowadzające sygnał z anten
 zwrotnica elektryczna –  filtr elektroniczny wykorzystywany do rozdzielania sygnałów
 zwrotnica głośnikowa – filtr dzielący sygnały w zestawach głośnikowych
 zwrotnica torowa – element toru pozwalający na przekierowanie pojazdu szynowego
 zwrotnica sieciowa – element trolejbusowej sieci trakcyjnej pozwalający przekierowanie odbieraka
 zwrotnica – element układu kierowniczego
Side Man

Side Man – instrument muzyczny z grupy elektrofony elektromechaniczne skonstruowany w 1959, pierwszy komercyjny sekwencer perkusyjny. Był stosunkowo niewielkim instrumentem, odgrywającym 12 różnych zaprogramowanych rytmów ówcześnie popularnych tańców.

Side Man był instrumentem opartym na technologii lampowej, produkującym dziesięć różnych predefiniowanych dźwięków perkusyjnych. Sekwencje zapisane były na obrotowych dyskach uruchamiających odpowiednie przekaźniki. Określony rytm wybierało się wielopozycyjnym przełącznikiem, a tempo kontrolowane było suwakiem. Instrument wyposażony był w konsolę, wzmacniacz i głośnik umieszczone w jednej, drewnianej obudowie. Stosowany był w muzyce popularnej.

Zobacz też: elektrofony elektroniczne, muzyka elektroniczna.

Elektrofony elektromechaniczne
UTP

uTP, µTP – protokół (informatyka)
 UTP – Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy w Bydgoszczy, dawna Akademia Techniczno-Rolnicza (ATR)
 UTP – (ang. Unshielded Twisted Pair) skrętka nieekranowana, rodzaj kabla sygnałowego
 UTP – jeden z nukleotydów, urydyno-5′-trifosforan
 UTP – (ang. Universal Trading Platform) system transakcyjny obsługujący Giełdę Papierów Wartościowych w Warszawie, od 15 kwietnia 2013 roku
 UTP – zespół muzyczny (Young Buck, Juvenile).
Pilot

W najszerszym znaczeniu tego słowa, osoba lub przedmiot wprowadzająca, wskazująca, sterująca, kierująca.

 pilot statku powietrznego – prowadzi taką jednostkę np. samolot, szybowiec, śmigłowiec
 pilot drogowy – pilotaż pojazdów nienormatywnych
 pilot zdalnego sterowania – urządzenie elektroniczne
 pilot wycieczek – zawód w branży turystycznej
 pilot automatyczny – urządzenie nawigacyjne
 pilot morski, pilot portowy – osoba doradzająca kapitanowi statku podczas nawigacji i manewrów w porcie
 pilotówka – jednostka pływająca do transportu pilota morskiego
 pilot rajdowy – osoba podająca kierowcy na bieżąco: drogę (kierunek i kąt skrętu) oraz optymalną prędkość przejazdu przez dany odcinek trasy rajdu
 pilot serialu – odcinek serialu telewizyjnego poprzedzający pierwszą serię
 pilot spadochronu – część spadochronu (pilocik)
 Pilot – marka przyborów do pisania
 pilot – projekt pilotażowy mający na celu zgromadzenie know-how dla realizacji przyszłych projektów
 pilot – bobsleista kierujący ruchem bobsleja
 pilot – stała lub ruchoma tuleja ułatwiająca utrzymanie narzędzia skrawającego w osi obrabianego otworu
 pilotka – czapka dla pilota samolotu bezkabinowego

 Pilot – rosyjski statek przystosowany do łamania lodu

Zwierzęta:
 pilot – inna nazwa grindwala krótkopłetwego (Globicephala macrorhynchus)
 pilot, przynawek retman (Naucrates ductor) – gatunek ryby

Gminy w USA:
 Pilot (ang. Pilot Township) – gmina w stanie Illinois, w hrabstwie Kankakee
 Pilot (ang. Pilot Township) – gmina w stanie Illinois, w hrabstwie Vermilion
 Pilot (ang. Pilot Township) – gmina w stanie Iowa, w hrabstwie Cherokee
 Pilot (ang. Pilot Township) – gmina w stanie Iowa, w hrabstwie Iowa
 Pilot (ang. Pilot Township) – gmina w stanie Karolina Północna, w hrabstwie Surry

Inne:
 Pilot Lake – jezioro i krater meteorytowy w Kanadzie
 Pilot – pierwszy odcinek pierwszego sezonu serialu Nie z tego świata
 Pilot – singel amerykańskiego rapera 50 Centa
Horyzont

Horyzont ( horízōn (kýklos), dosł. „(krąg) oddzielający”) – okrąg powstały w wyniku przecięcia sfery niebieskiej na dwie części, wyznaczający granicę między przestrzenią widoczną dla obserwacji a zasłoniętą przez Ziemię.

Płaszczyzna horyzontu jest zawsze prostopadła do lokalnej osi pionu. Ze względu na odchylenie kształtu Ziemi od kuli, oś pionu nie pokrywa się z osią łączącą środek Ziemi z obserwatorem, z wyjątkiem równika i biegunów ziemskich. Horyzontu nie należy mylić z widnokręgiem. Stwierdzenie "Coś widać na horyzoncie" w rzeczywistości odnosi się do widnokręgu.

Typy horyzontów 

Wyróżnia się trzy zasadnicze typy horyzontu:
 horyzont astronomiczny – okrąg wielki na sferze niebieskiej, którego płaszczyzna jest prostopadła do osi pionu.
 horyzont prawdziwy – okrąg będący częścią wspólną podstawy stożka o wierzchołku na wysokości oka obserwatora i powierzchni Ziemi. Horyzont prawdziwy jest obniżony względem horyzontu astronomicznego o kąt:gdzie R jest promieniem Ziemi, a h wysokością obserwatora.Odległość horyzontu prawdziwego od obserwatora można obliczyć, stosując (ścisłą) zależność:gdzie h to wysokość obserwatora, a R to promień Ziemi.Dla małych h, podstawiając za R promień Ziemi i przyjmując, że (2R+h) jest w przybliżeniu równe 2R, dostajemy przybliżony wzór:gdzie h jest wyrażone w metrach, a d w kilometrach. Promień Ziemi zależy od miejsca na geoidzie, wynosi średnio 6371,008 km, równikowy ma 6378,137 km a biegunowy 6356,752 km.. 

Wielkość obniżenia horyzontu prawdziwego dla przeciętnego obserwatora jest niewielka i wynosi od 2 do 3 minut łuku, jest więc trudna do zauważenia. Podczas lotu samolotem na trasie międzykontynentalnej obniżenie to sięga już 3 stopni.
 horyzont topograficzny – uwzględnia elementy topografii miejsca obserwacji. Ten rodzaj horyzontu zwykle nie jest już okręgiem.

Zobacz też 

 horyzont radiowy
 wertykał

Przypisy

Bibliografia 
 

Astronomia sferyczna
Nawigacja
Zadruga (pismo)

Zadruga – Pismo Nacjonalistów Polskich – pismo o charakterze nacjonalistycznym, ukazujące się od listopada 1937 roku do lipca 1939. W tym okresie wydano dwadzieścia jeden numerów. Wokół pisma uformował się ruch o tej samej nazwie.

Pierwszy numer pisma ukazał się w listopadzie 1937 roku, redaktorem naczelnym periodyku został Jan Stachniuk, funkcję wydawcy i redaktora odpowiedzialnego objął Józef Grzanka. Oprócz tego z wydawnictwem współpracowali m.in. Ludwik Gościński, Antoni Wacyk, dr Sabina Różycka, Ewa Szajner, Stanisław Grzanka, Tadeusz Then, Ludwik Zasada oraz artyści Janina Kłopocka i Stanisław Szukalski.

Pismo zajmowało się tematyką typową dla nacjonalistów Polski międzywojennej: przyczynami upadku Polski, charakteru narodowego Polaków, oraz przyszłości narodu polskiego. Bardzo silne były w nim wątki antyklerykalne, krytykowało prokatolickie partie endeckie, uznając je za pseudonacjonalistyczne. Działalność pisma została przerwana przez hitlerowską agresję we wrześniu 1939 roku.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
  

Antyklerykalizm
Czasopisma nacjonalistyczne
Czasopisma w języku polskim
Czasopisma w Polsce (1918–1939)
Czasopisma wydawane od 1937
Czasopisma wydawane do 1939
Neopogaństwo
Niewydawane miesięczniki polskie
Zadruga
Zadruga

Zadruga – wspólnota rodowa u Słowian (głównie południowych, ale też np. u Hucułów) oraz innych etnosów bałkańskich (np. Wołochów) tworzona przeważnie przez ludność rolniczą i rzemieślniczą. Składała się zazwyczaj z 20 do 30 osób. Jej członkowie, zazwyczaj synowie jednego ojca oraz ich żony i dzieci, mieli jednakowe prawa i obowiązki. Obowiązywała wspólnota produkcji, konsumpcji oraz majątku. We wspólnocie tej występował podział według płci oraz według zawodu, a władzę sprawowała rada złożona z dorosłych mężczyzn, na której czele stał naczelnik-gospodarz.

Powstała prawdopodobnie w okresie migracji Słowian wspólnota rodowa zwana zadrugą w niektórych rejonach Serbii i Bułgarii przetrwała do początków XX wieku.

Zobacz też 
 obszczina
 opole (średniowiecze)
 fine
 FK Zadrugar Lazarevo

Przypisy

Bibliografia 
 

Słowianie południowi
Słowianie wschodni
Kastylia

Kastylia (, ) – kraina historyczna w środkowej Hiszpanii, na rozległym płaskowyżu Meseta na wysokości 600-1000 m n.p.m. Nazwa pochodzi od licznych zamków występujących w jej granicach w średniowieczu. Kastylia była kolebką języka kastylijskiego, który jest utożsamiany ze współczesnym językiem hiszpańskim. Jest otoczona łańcuchami górskimi, a środkiem biegnie pasmo górskie Gór Kastylijskich (Kordyliera Centralna ze szczytem Almanzor – 2592 m n.p.m.) do 2600 m n.p.m. Góry te dzielą Kastylię na dwie części: Starą Kastylię (Castilla la Vieja) i Nową Kastylię (Castilla la Nueva).

Administracyjnie kraina podzielona jest obecnie pomiędzy wspólnoty autonomiczne Kastylia i León, Kastylia-La Mancha, Madryt, La Rioja oraz Kantabria.

Historia 

 od IX wieku hrabstwo zależne od Asturii i Leonu
 od X wieku włączona do Nawarry
 od XI wieku niezależność
 rozwój terytorialny w okresie rekonkwisty
 1236 – zdobycie Kordoby
 1248 – zdobycie Sewilli
 1262 – zdobycie Kadyksu
 okres świetności w XIII wieku – przyłączenie Asturii i Leonu
 w roku 1479 połączenie z Aragonią (Izabela I Kastylijska)
 1492 – zdobycie Grenady
 1512 – opanowanie południowej Nawarry
 od 1516 roku królestwo Hiszpanii

Zobacz też 

 Kastylia-La Mancha
 Kastylia i León
 Madryt (wspólnota autonomiczna)
 Kastylia-León (królestwo)
 Królestwo Kastylii
 Władcy Kastylii

Krainy historyczne Hiszpanii
Kastylia i León
Kastylia-La Mancha
Wspólnota autonomiczna Madrytu