Gajusz (imię)

Gajusz, Gajus, Kajus – imię męskie pochodzenia łacińskiego (), należące do nielicznej grupy najstarszych imion rzymskich (imion właściwych, , por. Marek, Tyberiusz, Tytus, Aulus). Według różnych źródeł bądź to ma ono niewyjaśnione pochodzenie, greckie lub etruskie, bądź to uznawane jest za oznaczające „cieszący (rodziców)”, por.  „cieszę się” (zob. Gaudenty).

Na starożytność tego imienia wskazuje pisownia jego skrótu, którym tradycyjnie było C. Litera ta pierwotnie oznaczała głoskę g, gdyż pochodziła ona od greckiej Γ (zaś litera K oznaczała głoskę k). Te dwie litery stosowano w ten właśnie sposób do roku 312 p.n.e., kiedy cenzor Appiusz Klaudiusz zmienił pisownię, wprowadzając literę G powstałą z przekształcenia C, a literze C nadał wartość głoski k. Oznacza to, że pisownia skrótu imienia Gaius utrwaliła się jeszcze przed reformą, a więc i samo imię musi pochodzić sprzed IV wieku p.n.e.

Imię to występuje w formule rzymskiej przysięgi małżeńskiej:  – „gdzie ty, Gajusz, tam i ja, Gaja”.

W Polsce poświadczone jest po raz pierwszy w 1394 roku w formie Gajus(z), z możliwymi zdrobnieniami Gasz, Gaszek, Gaszko. Odczytanie skrótu C. jako Kaius, zamiast Gaius, dało początek znanej również w polszczyźnie obocznej formie imienia.

Żeński odpowiednik: Gaja.

Odpowiedniki w innych językach 
 łacina – Gaius (zapisywane w skrócie jako C.)
 język hiszpański – Cayo
 język węgierski – Kájusz
 język włoski – Caio, Gaio

Gajusz imieniny obchodzi 
 28 lutego, jako wspomnienie św. Kajusa, wspominanego wspólnie ze św. św. Pupulem, Cerealem i Serapionem
 10 marca, jako wspomnienie św. Gajusza, wspominanego razem ze św. Aleksandrem z Apamei
 22 kwietnia, jako wspomnienie papieża Gajusza
 27 września, jako wspomnienie św. Kajusa, biskupa Mediolanu
 14 października, jako wspomnienie św. Kajusa z Koryntu

Znane osoby noszące imię Gajusz i Kajus 
 Gajusz Juliusz Cezar – dyktator rzymski
 Gajusz Juliusz Cezar Oktawian – pierwszy cesarz rzymski
 Gajusz Juliusz Cezar – trzeci cesarz rzymski, zwany potocznie Kaligulą
Gajusz Mariusz – Rzymianin, sześciokrotny konsul, architekt reformy wojskowej zwanej potocznie "reformą Mariusza"
 Gaius Ateius Capito – Rzymianin, trybun ludowy z roku 55 p.n.e.
 Gaius Caecilius Metellus Caprarius – Rzymianin, konsul z roku 113 p.n.e.
 Gajusz Grakchus – młodszy z braci Grakchów, którzy przeprowadzili reformy
 Gajusz Centeniusz – dowódca rzymski podczas II wojny punickiej
 Gaius Aelius Gallus – żołnierz rzymski, prefekt w Egipcie
 Gajusz (jurysta rzymski) – żyjący w II wieku
 Gajusz Juliusz Werus Maksymus – cezar od 236
 Gajusz Kluwiusz – Rzymianin, który brał udział w wojnie przeciw Perseuszowi Macedońskiemu w roku 168 p.n.e.
 Gaius Octavius Lampadio – prawdopodobnie wyzwolony Grek, który jako pierwszy opracował krytycznie i objaśnił dzieła starych poetów łacińskich
 Kajus Augustyniak – dziennikarz, rzecznik prasowy
 Jan Kajus Andrzejewski – harcmistrz, podpułkownik, uczestnik powstania warszawskiego

Postacie fikcyjne o imieniu Gajusz 
 Gaius Baltar – bohater serialu Battlestar Galactica
 Caius Cosades – fikcyjna postać występująca w grze fabularnej The Elder Scrolls III: Morrowind
 Kajusz – jeden z Volturi, królewskiego rodu wampirów w sadze Stephenie Meyer Zmierzch

Zobacz też 

 Caio Duilio – włoskie okręty nazwane na cześć Gajusza Duiliusza, konsula rzymskiego z roku 260 p.n.e.

Przypisy 

Męskie imiona łacińskie