alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Jonizacja

Jonizacja – zjawisko powstawania jonu, czyli kationu bądź anionu, z obojętnego atomu lub cząsteczki.

Może się ona odbywać na kilka sposobów:
 Na poziomie atomowym:
 zderzenie atomu z cząstką o wysokiej energii np. protonem, elektronem lub cząstką α;
 na skutek wzajemnych zderzeń obojętnych atomów o dużej energii kinetycznej – jonizacja termiczna;
 poprzez wybicie elektronu z powłok atomowych w wyniku absorpcji kwantu promieniowania elektromagnetycznego;
 w wyniku wyrzucenia z atomu elektronu po wychwycie elektronu przez jądro;
 wielofotonowa jonizacja powyżej progu.
W ten sposób powstają wolne jony dodatnie i swobodne elektrony, które przyłączając się do obojętnych atomów tworzą jony ujemne;
 Na poziomie cząsteczki:
 poprzez rozpad wiązań chemicznych, w wyniku czego jedna część cząsteczki zachowuje oba elektrony wcześniej uczestniczące w wiązaniu; jeśli taki rozpad następuje pod wpływem rozpuszczalnika, to nosi on nazwę dysocjacji elektrolitycznej – w ten sposób powstają luźne pary jonowe;
 poprzez reakcję chemiczną, w której jedna cząsteczka (donor) dostarcza elektrony drugiej (akceptor), jednak nie ulegają przy tym rozbiciu żadne wiązania – nazywa się to jonizacją chemiczną – w ten sposób również powstają luźne pary jonowe;

Z jonizacją związane jest zjawisko rekombinacji, czyli proces odwrotny, polegający na zobojętnianiu jonów. Przebiega przez połączenie swobodnych elektronów z jonami dodatnimi, na łączeniu się jonów o przeciwnych znakach w obojętne cząsteczki. W warunkach równowagi tempo jonizacji jest równe tempu rekombinacji, co powoduje utrzymywanie się stałego stopnia jonizacji danego ośrodka.

Energia jonizacji 

Energia potrzebna do jednostkowej jonizacji atomu, tzn. oderwania jednego elektronu z atomu, maleje ze wzrostem numeru okresu (większa odległość od jądra i słabsze siły przyciągania elektronu z powłoki walencyjnej), a generalnie (z licznymi wyjątkami, biorąc pod uwagę kolejne wartości) rośnie wraz ze wzrostem numeru grupy.

Przypisy 

Jony
Hel (bogini)

Hel (Hella, Hlle) – w mitologii nordyckiej władczyni krainy zmarłych śmiercią naturalną – Helheimu (niekiedy utożsamianej z piekłem), personifikacja śmierci, córka boga imieniem Loki i przerażającej olbrzymki Angerbody. Jej braćmi byli wilk Fenrir i wąż Jormungand. Hel według mitów uległa jedynie częściowemu rozkładowi – zachowała twarz i ciało żywej kobiety, natomiast jej nogi były szkieletem. Hel bywa też przedstawiana jako osoba, której połowa ciała była ludzkiego koloru, druga przerażała trupią zgniłogranatową barwą. Siedzibą Hel jest Niflheim, skąd rządzi duszami zmarłych. Na środku stał stół "głód", na nim spoczywał nóż "łaknienie", a wokół krzątały się sługi "leniuch" i "spóźnialska". Zasiadała na tronie zwanym "Łożem chorych". Była boginią bezlitosną – odmówiła uwolnienia ze swego królestwa zabitego na skutek intrygi Lokiego boga Baldura, mimo że jego brat Hermod osobiście udał się do piekieł, aby ją o to prosić. Hel miała kochanka, boga zimy Ulla, który spędzał z nią kilka miesięcy w roku. Gdy nadejdzie Ragnarok, dusze jej poddanych wyruszą do walki przeciw bogom.

Hel to także pierwotna nazwa piekła w mitologii nordyckiej. Dostęp do tej krainy wiedzie przez jaskinię o nazwie Gnipahellir i jest strzeżony przez dwugłowego psa o imieniu Garm. Najgłębiej umieszczoną częścią tej krainy jest Nastrond, przedstawiany jako kraina poprzecinana rwącymi strumieniami i rozlanym wokół morzem kwasu i jadu, w którym brodzą najgorsi przestępcy, zdrajcy itp. Tam też mieści się siedziba Nidhogga, potwornego smoka, który zjada korzenie Yggdrasilu, Drzewa Świata.

Od jej imienia pochodzi nazwa piekła w językach germańskich m.in.:
angielskim (Hell) oraz niemieckim (Hölle)

Przypisy 

Nordyckie boginie
Bóstwa śmierci
Bóstwa podziemi
Poślizg

Poślizg

Budowa maszyn 
W budowie maszyn zjawisko występujące, gdy dwie stykające się powierzchnie poruszają się względem siebie. Poślizg może być pożądany (np. w sprzęgłach poślizgowych, hamulcach ciernych) lub szkodliwy (np. w przekładniach pasowych). Szczególnym przypadkiem poślizgu jest poślizg toczonego koła.

Silniki elektryczne 
W silniku elektrycznym asynchronicznym poślizg opisuje względną różnicę między prędkością synchroniczną  a prędkością obrotową wirnika  odniesioną do prędkości synchronicznej:
 

gdzie:
  – poślizg,
  – prędkość synchroniczna, czyli prędkość wirowania pola magnetycznego, wynikająca z liczby par biegunów i częstotliwości prądu zasilającego,
  – prędkość obrotowa wirnika.

Pojazdy i przekładnie pasowe 
W transporcie poślizg określa różnicę pomiędzy prędkością obwodową koła jezdnego lub pasowego a prędkością liniową pojazdu pasa. Wielkość poślizgu określa współczynnik poślizgu 
 

gdzie:
  – prędkość liniowa pojazdu,
  – prędkość obwodowa koła,
  – prędkość kątowa koła,
  – promień koła.

Dla wartości współczynnika  koła są zablokowane, natomiast dla  pojazd porusza się bez poślizgu.

Zobacz też 
 poślizg (droga)
 poślizg (krystalografia)

Przypisy 

Maszynoznawstwo
Maszyny elektryczne
Bezpieczeństwo pojazdów
Kilogramometr

Kilogramometr (rzadko kilogram-siła metr, kilopondometr) to jednostka pracy, energii i momentu siły w układzie  MKS i MKSA. Oznaczana jest przez: kGm (kilogramometr), kp·m (kilopondometr).

 1 kGm (kilogramometr) = 1 kG (kilogram siły) · m

W układzie SI jej odpowiednikiem jest dżul.

 1 J = 0,10197 kGm.

Zobacz też: pozaukładowe jednostki miary, układ SI.

Przypisy 

Jednostki energii
Tysiączna

Tysiączna, tysięczna – jednostka miary kąta płaskiego spoza układu SI.

Definicja 
Tysiączna  to kąt pod jakim widać łuk o długości jednego metra z odległości 1 kilometra. Jest ona równa około 1/6283,2 kąta pełnego. Ten rodzaj tysiącznej nosi nazwę tysiącznej rzeczywistej i odpowiada dokładnie jednemu miliradianowi. Ponieważ posługiwanie się nią nie jest wygodne, przyjęto więc:
 w wojskach państw Układu Warszawskiego, a także w okresie przejściowym (tj. od decyzji o wejściu do NATO do czasu wejścia do Organizacji) w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, iż jedna tysiączna równa się 1/6000 kąta pełnego. Jest to tzw. tysiączna z niedomiarem;
 0-01 (1 tysiączna) = 0,06° = 3,6´ = 216˝ = 0,001.047.197.551 rad.
 Kąty:
 pełny – 2π = 60-00;
 półpełny – π = 30-00;
 zerowy – 0-00;
 prosty – (1/2)π = 15-00 = 90°.
 w wojskach państw NATO, jedna tysiączna równa się 1/6400 kąta pełnego. Jest to tzw. tysiączna z nadmiarem.
 0-01 = 0,05625° = 3,375´ = 202,5˝ = 0,000981 rad.
 Kąty:
 pełny – 2π = 64-00;
 półpełny – π = 32-00;
 zerowy – 0-00;
 prosty –(1/2)π = 16-00 = 90°.

Sposób zapisu 
 0-01 (czytaj – zero, zero, jeden)  – jedna tysiączna,
 0-10 (czytaj – zero, dziesięć) – dziesięć tysiącznych,
 1-01 (czytaj – jeden, zero, jeden) – sto jeden tysiącznych,
 11-35 (czytaj – jedenaście, trzydzieści pięć) – tysiąc sto trzydzieści pięć tysiącznych.
Jest używana w wojsku w artylerii oraz do przybliżonego określenia namiaru, np. 10 tysiącznych na prawo od drzewa.

Pomiar 
Istnieją bardzo proste metody pomiaru np:
 jeden milimetr na linijce w wyciągniętej ręce: ≈ 2 tys.
 szerokość ołówka w wyciągniętej ręce: ≈ 15 tys.
 szerokość palców na wyciągniętej ręce:
 kciuk ≈ 40 tys.
 wskazujący ≈ 35 tys.
 wskazujący i środkowy ≈ 70 tys.
 3 palce środkowe ≈ 100 tys.
 4 palce (bez kciuka) ≈ 125 tys.
 szerokość dłoni na wyciągniętej ręce ≈ 200 tys.
Znacznie dokładniejszych pomiarów można dokonać skalą widoczną w: lornetce, celowniku i dalmierzu.

Obliczanie odległości 
Znając wysokość albo szerokość obiektu można na podstawie szerokości w tysiącznych określić odległość według wzoru:
 odległość w kilometrach = wysokość (szerokość) w metrach / wysokość (szerokość) w tysiącznych.

Przybliżony pomiar odległości polega na zakryciu poziomo trzymanym kciukiem:
 drzwi: 50 m,
 jedno piętro: 100 m,
 chatę: 250 m,
 drzewo (przeciętną sosnę): 500 m.
Jeżeli zakryje się pionowo trzymanym kciukiem:
 odległość między słupami: 1 km.

Orientacyjne wymiary w metrach 
 wysokości:
 strzelec:
 leżący: 0,3–0,5
 klęczący: 1
 biegnący: 1,5
 na koniu: 2,5
 drzwi: 2
 jedno piętro: 4
 chałupa: 8–10
 przeciętna sosna: 20
 czołg:
 szerokość:3
 długość (kadłuba): 6
 szerokość samochodu ciężarowego: 2,5
 odległość między słupami: 35–45.

Jednostki miar kąta
HP

koń parowy, koń mechaniczny (ang. horse power) – pozaukładowe jednostki mocy używane w krajach anglosaskich
 Hufce Polskie lub Harcerstwo Polskie – polskie organizacje skautowskie
 Hewlett-Packard – Amerykańska firma komputerowa
 Helicobacter pylori – chorobotwórcza bakteria
 Harry Potter – bohater cyklu powieści
 hemoperfuzja
 hit points – punkty życia w grach komputerowych
 HP – oznaczenie literowe pojazdów Policji na tablicach rejestracyjnych w Polsce

Zobacz też 

 PH
Koń parowy

Koń parowy (HP, ang. horse power) – pozaukładowa jednostka mocy używana w krajach anglosaskich.

 1 HP = 550 funtów siły * stopa angielska / sekundę = 745,69987158227022 W = 1,0139 KM

Po wprowadzeniu układu SI zastąpiony watem.

W pozostałych krajach podobną jednostką jest koń mechaniczny, który dawniej też był nazywany koniem parowym.

Zobacz też 
 pozaukładowe jednostki miary,
 układ SI,
 silnik żywy.

Jednostki mocy
Anglosaskie jednostki miar
Niels Henrik Abel

Niels Henrik Abel (ur. 5 sierpnia 1802 w Findö koło Stavanger, zm. 6 kwietnia 1829 we Frolandsvark pod Arendal) – norweski matematyk zajmujący się algebrą i analizą. Niezależnie od Paola Ruffiniego udowodnił niemożność rozwiązania równania algebraicznego stopnia wyższego niż cztery przez pierwiastniki (twierdzenie Abela-Ruffiniego). Badał też szeregi i całki eliptyczne.

Życiorys 
Pochodził z biednej rodziny. Uczył się w szkole katedralnej w Christianii (obecnie Oslo) i od najmłodszych lat wykazywał wielkie zdolności matematyczne. W wieku 15 lat pod kierunkiem swego nauczyciela, Bernta Holmboe’a, Abel zaczął studiować matematykę wyższą, czytając dzieła Eulera, Lagrange’a i Laplace’a. Mając 16 udowodnił wzór dwumianowy dla dowolnego wykładnika rzeczywistego. Po śmierci ojca miał w 1820 przerwać naukę w szkole i zająć się zarobkowaniem na utrzymanie matki i rodzeństwa, lecz Holmboe pomógł mu uzyskać stypendium i rok później Abel mógł podjąć studia na Uniwersytecie w Christianii, które ukończył w 1822. W 1823 przez 29 dni przebywał na należącej do Norwegii wyspie Jan Mayen, gdzie żył w odosobnieniu od świata zewnętrznego. W latach 1825–1827 przebywał na koszt państwa w Berlinie i Paryżu. Od 1827 był docentem uniwersytetu w Christianii.

Jeszcze w szkole Abel podjął badania nad rozwiązaniem równań piątego stopnia przez pierwiastniki, następnie zainteresował się równaniami całkowymi i całkami eliptycznymi, które skierowały jego uwagę na funkcje eliptyczne. W 1824 podjął na nowo badania nad rozwiązalnością równań algebraicznych piątego stopnia i przy pomocy stworzonej niezależnie od Galois teorii grup udało mu się udowodnić, że w ogólnym przypadku równanie takie nie daje się rozwiązać przez pierwiastniki. Inne jego prace dotyczyły zbieżności szeregów liczbowych i potęgowych. W 1829 Uniwersytet Fryderyka Wilhelma w Berlinie zaproponował mu, w uznaniu jego zasług, objęcie katedry matematyki. Kilka dni po otrzymaniu tej wiadomości Abel zmarł na gruźlicę, która była skutkiem złych warunków życia w dzieciństwie i młodości.

Upamiętnienie 
W 2001 rząd Norwegii zdecydował o ustanowieniu Nagrody Abela, która jest przyznawana za najwybitniejsze osiągnięcia w dziedzinie matematyki.

Jego imieniem nazwano planetoidę (8525) Nielsabel, krater Abel na Księżycu i wyspę Abeløya w archipelagu Svalbard na Morzu Barentsa.

Dzieła 
 Oeuvres complètes de N. H. Abel, Christiania, 1839 (drugie wydanie w 1881)

Zobacz też 
 grupa abelowa
 równanie całkowe Abela

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
 

Norwescy matematycy XIX wieku
Teoretycy grup
Algebraicy elementarni
Analiza zespolona – naukowcy

Matematycy upamiętnieni nazwami nagród
Ludzie upamiętnieni nazwami twierdzeń
Osoby upamiętnione nazwami grup w matematyce
Osoby upamiętnione nazwami kraterów na Księżycu
Osoby upamiętnione nazwami planetoid

Urodzeni w 1802
Ludzie związani z Oslo
Zmarli w 1829
Zmarli na gruźlicę
CODAG

CODAG ( – kombinowany silnik Diesla i turbina gazowa) – rodzaj siłowni okrętowej, składającej się z jednego lub więcej silników Diesla pracujących podczas prędkości marszowej (ekonomicznej) oraz jednej lub więcej turbin gazowych uruchamianych dodatkowo podczas prędkości maksymalnej (pościgowej).

W systemie tym są stosowane różne metody przeniesienia napędu oraz kombinacje pędników, np. na każdą z dwu śrub napędowych może przypadać jeden zespół silnik-turbina, lub jeden silnik napędzający obie śruby oraz po jednej turbinie na każdą ze śrub, lub turbina obsługuje tylko trzecią śrubę itp.

System CODAG stosowany na jednostkach pływających wymagających zarówno dużego zasięgu przy prędkości ekonomicznej (na samych silnikach), jak i doraźnej dużej mocy. Służy oszczędności paliwa. Wykorzystywany w jednostkach służby patrolowej oraz lekkich okrętach wojennych.

Zobacz też 
 CODAD, CODLAG, CODOG, COGAG, COGOG, CONAS, COSAG

Konstrukcja jednostek pływających
Statki według rodzaju napędu
Fenotyp

Fenotyp (gr. φαίνω „przejawiać” + τύπος  „wzór, norma”) – zespół cech organizmu: oprócz morfologii też właściwości fizjologiczne, płodność, zachowanie się, ekologia, cykl życiowy, zmiany biologiczne, wpływ środowiska na organizm. Fenotyp jest ściśle związany z genotypem, bowiem z interakcji genotypu ze środowiskiem powstaje fenotyp. Dlatego ten sam genotyp może objawiać się różnymi fenotypami z wyniku plastyczności fenotypowej zależnie od środowiska, lub odwrotnie: mimo odmiennych genotypów tworzą się podobne fenotypy.

W organizmach dobrze zbadanych genetycznie można odkryć wpływ genomu na fenotyp. Zapoznanie się z genomem populacji naturalnej jest niezwykle trudne, dlatego zazwyczaj przyjmuje się po prostu, że fenotyp jest obrazem genotypu w środowisku i pyta się, jaka część zmienności obserwowanej w naturze ma podłoże genetyczne.

Badania 
Związek genotypu i procesów molekularnych z procesem rozwoju organizmu i jego fenotypem jest generalnie postulowany, ale bardzo trudny do zrozumienia, nawet dla organizmu tak (stosunkowo) prostego i intensywnie badanego jak Caenorhabditis elegans. Geny generalnie kodują białka i RNA. Postulat związku genotypu z trajektorią jaki organizm obiera w rozwoju i jego fenotypem prowadzi do dwóch obserwowanych paradoksów:

 ekstremalnie różne fenotypowo organizmy mogą mieć bardzo podobne genotypy,
 bardzo podobne fenotypowo organizmy mogą mieć wysoce różne genotypy.

Problem ten jest tematem aktywnych badań.

Plastyczność 

O fenotypie wspólnie z genotypem decydują czynniki środowiskowe, które w przypadku zmiany warunków środowiska prowadzić mogą do zmiany fenotypu. Plastyczność fenotypowa jest podstawowym mechanizmem adaptacji i obejmuje szereg zmian morfologicznych i fizjologicznych obserwowanych u wielu organizmów. Zjawisko jest przedmiotem badań wielu dziedzin biologii, w tym genetyki, genomiki, biologii ewolucyjnej, ekologii, fizjologii i biologii rozwoju. Jest szeroko rozpowszechnione w przyrodzie i w różny sposób może wpływać na tempo ewolucji, przyspieszając ją, spowalniając lub nie zmieniając tempa zmian ewolucyjnych.

Zobacz też 

 Fenotyp rozszerzony – książka popularnonaukowa Richarda Dawkinsa
 ewoluowalność
 modyfikacja cechy
 socjotyp
 fenom

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 

Genetyka
Homozygota

Homozygota – organizm posiadający identyczne allele danego genu (np. aa lub AA) w chromosomach. Homozygoty wytwarzają zawsze gamety jednakowego typu – identyczne pod względem materiału genetycznego (danej cechy). Homozygotyczność może dotyczyć jednego, kilku lub nawet wszystkich genów w organizmie. Wyróżnia się dwa rodzaje homozygot:
 homozygota dominująca – sytuacja, gdy oba allele danego genu są dominujące (zapis np. AA); osobnik może być homozygotą dominującą względem większej liczby genów, np. AABBCCDD (poczwórna homozygota dominująca);
 homozygota recesywna – sytuacja, gdy oba allele danego genu są recesywne (zapis np. aa); osobnik może być homozygotą recesywną względem większej liczby genów, np. aabbccdd (poczwórna homozygota recesywna).

Zobacz też 

 hemizygota
 heterozygota

Przypisy 

Genetyka

en:Zygosity#Homozygous
Heterozygota

Heterozygota – organizm posiadający zróżnicowane allele tego samego genu (np. Aa), w tym samym locus w chromosomach homologicznych. Gamety osobnika heterozygotycznego mogą być różne, tzn. mogą zawierać zupełnie odmienny materiał genetyczny.

Określenie „heterozygota” implikuje, że dany gen może występować w co najmniej dwóch postaciach. Kombinacja Aa oznacza, że jeden allel genu ma charakter dominujący (A) nad drugim (a), to znaczy, że w fenotypie osobnika heterozygotycznego będzie on w jakiś sposób brał przewagę nad allelem recesywnym.

Niektóre choroby genetyczne są uwarunkowane obecnością allelu recesywnego, a zatem ujawniają się w osobnikach homozygotycznych, a nie ujawniają w heterozygotach. Niektóre choroby uwarunkowane są zaś obecnością allelu dominującego, więc ujawniają się u heterozygot i homozygot dominujących, zaś nie u homozygot recesywnych.

Zobacz też 

 homozygota
 hemizygota

 

Genetyka

en:Zygosity#Heterozygous
Ciąg arytmetyczny

Ciąg arytmetyczny (dawniej postęp arytmetyczny) – ciąg liczbowy, w którym każdy wyraz jest sumą wyrazu bezpośrednio go poprzedzającego oraz ustalonej liczby zwanej różnicą ciągu. Zwykle zakładamy, że wyrazy ciągu arytmetycznego są liczbami rzeczywistymi, choć można rozważać również ciągi arytmetyczne o wyrazach zespolonych.

Definicja formalna i przykłady 
Ciąg liczbowy  nazywamy ciągiem arytmetycznym, jeśli dla pewnej liczby  (nazywanej różnicą ciągu) zachodzi
 

Równoważnie,  jest ciągiem arytmetycznym, jeśli
 

 Przykłady
 ciąg 1, 3, 5, 7, 9, ... jest arytmetyczny o różnicy 2,
 ciąg 1, 3, 4, 5, 7, 8, 9, 11, 12, ... nie jest arytmetyczny ( ale ),
 dowolny ciąg stały jest ciągiem arytmetycznym o różnicy 0.

Własności 
 Ciąg arytmetyczny o różnicy  ma następujący wzór ogólny:
 
 Zatem aby wyznaczyć pierwszy wyraz  ciągu arytmetycznego oraz jego różnicę  wystarczy znać dwa wyrazy tego ciągu.
 Trzy liczby ustawione w danej kolejności tworzą ciąg arytmetyczny wtedy i tylko wtedy, gdy środkowa jest średnią arytmetyczną dwóch skrajnych:
 
 Ciąg arytmetyczny liczb rzeczywistych jest zawsze ciągiem monotonicznym – rosnącym, gdy różnica ciągu jest dodatnia, malejącym, gdy jest ujemna, lub stałym, gdy jest równa 0.

Suma skończonego ciągu arytmetycznego 
Suma  początkowych  wyrazów ciągu arytmetycznego jest równa średniej arytmetycznej wyrazów pierwszego i -tego pomnożona przez liczbę wyrazów :
 

Formuła zbliżona do powyższej była podana w 1202 przez Leonarda z Pizy w jego dziele Liber abaci (rozdział II.12). Często jest powtarzana historia, według której Carl Friedrich Gauss miał odkryć formułę na sumę ciągu arytmetycznego w wieku siedmiu lat.

 Dowód wzoru
Wyraźmy sumę  pierwszych wyrazów ciągu arytmetycznego dwoma sposobami:
    oraz
 

(gdzie po prawej stronie drugiego równania sumowane wyrazy ciągu wypisane są w odwrotnej kolejności).

Po dodaniu powyższych dwóch równań stronami otrzymamy
 

a stąd
 

i
 

Pamiętając, że  powyższą równość możemy przekształcić do:

Związek ciągu arytmetycznego z funkcją liniową 
Istnieje ścisły związek pomiędzy ciągiem arytmetycznym a funkcją liniową 
Jeżeli do wzoru funkcji liniowej będziemy podstawiać kolejne wartości argumentów  różniące się o stałą wartość, np. o 1, to otrzymane w ten sposób wartości funkcji liniowej utworzą ciąg arytmetyczny. Jeżeli kolejne argumenty  będą różnić się o 1, to wartości funkcji liniowej będą różnić się o wartość współczynnika kierunkowego 

Dowód:
 
 
 

Jeżeli więc np. założymy, że dziedziną funkcji liniowej będzie zbiór liczb naturalnych dodatnich, to tak otrzymana funkcja będzie ciągiem arytmetycznym o różnicy równej współczynnikowi kierunkowemu prostej 

Czyli ciąg wartości funkcji liniowej  dla kolejnych naturalnych 
 
 
 
 
 

będzie ciągiem arytmetycznym o wzorze ogólnym
 

Korzystając z tej własności, można na podstawie wzorów ogólnych ciągów arytmetycznych określić ich różnicę, np.:

Zobacz też 

 ciąg geometryczny
 ciąg harmoniczny

Przypisy 

arytmetyczny
Ciąg geometryczny

Ciąg geometryczny, postęp geometryczny – ciąg liczbowy – skończony bądź nie – w którym każdy wyraz oprócz początkowego jest iloczynem wyrazu poprzedniego i pewnej stałej nazywanej ilorazem ciągu. Czasem zakłada się dodatkowo, że liczba ta jest różna od zera.

Formalnie: niech  lub  Ciąg liczbowy  nazywa się geometrycznym, jeśli:
 

Ciąg geometryczny można traktować jako mnożeniowy (multyplikatywny) odpowiednik ciągu arytmetycznego.

Przykłady 
 Ciąg (1, 3, 9, 27, 81, ...) ma iloraz równy 3.
 Ciąg  ma iloraz równy 
 Ciąg (5, 0, 0, 0, 0, ...) ma iloraz równy 0.
 Ciąg (0, 0, 0, 0, 0, ...) nie ma jednoznacznego ilorazu. Założenie, że iloraz jest niezerowy, nie wyklucza tego przykładu. Mimo to ciąg zerowy bywa wykluczany z grona geometrycznych przez pewne jeszcze węższe definicje, podane dalej.

Definicje 
 Z początkowej, rekurencyjnej definicji wynika wzór:  Oznacza to, że przy dodatnich ilorazach ciąg geometryczny jest przykładem funkcji wykładniczej.

 Ciąg geometryczny wyróżnia się stałym stosunkiem wyrazów, co tłumaczy nazwę liczby  jeśli  to  Ta definicja pociąga za sobą  ponieważ zerowy iloraz oznaczałby zerowanie się licznika.

 Jeśli  są trzema kolejnymi wyrazami ciągu geometrycznego  to prawdziwy jest wzór:  Wynika stąd, że jeśli wszystkie wyrazy są nieujemne, to każdy niekrańcowy wyraz ciągu geometrycznego jest średnią geometryczną wyrazów sąsiednich.

Własności 
Ciąg geometryczny może być:
 ograniczony lub nie;
 okresowy lub nie;
 monotoniczny lub nie;
 zbieżny, nawet jeśli nie jest monotoniczny;
 rozbieżny do nieskończoności;
 całkiem rozbieżny;
 arytmetyczny lub nie.

Ciąg geometryczny o nieujemnym ilorazie (q⩾0) jest monotoniczny. W przypadku, gdy pierwszy wyraz jest nieujemny, a iloraz jest:
 równy 0, to ciąg jest ostatecznie stały, najdalej od drugiego wyrazu;
 większy od 0, ale mniejszy od 1, to wyrazy maleją wykładniczo – ciąg zbiega do zera;
 równy 1, to ciąg jest stały;
 większy od 1, to przy zerze na początku ciąg jest stały, ale przy dodatnim początku wyrazy rosną wykładniczo – ciąg jest rozbieżny do nieskończoności.

Za to gdy początek jest dodatni, a iloraz jest:
 mniejszy od 0, a większy od −1, to wyrazy maleją wykładniczo (co do modułu) – ciąg zbiega do zera.
 równy −1, to ciąg jest naprzemienny, a przez to rozbieżny (granicami górnymi i dolnymi są pierwsze dwa wyrazy).
 mniejszy od −1, to moduły wyrazów ciągu geometrycznego rosną wykładniczo – ciąg jest rozbieżny (nie ma granicy).

Powyższą listę przypadków podsumowuje tabela. Zbieżność ciągu zaznaczono zielonym tłem.

Suma wyrazów 
Jeśli ciąg geometryczny  ma iloraz  to suma jego  początkowych wyrazów wynosi:
 

Przypadek  sprowadza się do sumy ciągu stałego, czyli 

Jeśli ciąg  jest nieskończony, to można rozpatrywać sumę szeregu o wyrazach będących elementami ciągu  – zob. szereg geometryczny.

Przypisy 

geometryczny
Diesel

Silnik o zapłonie samoczynnym
 Olej napędowy
 Diesel – włoska marka odzieżowa

Diesel jest też nazwiskiem następujących osób:

 Rudolf Diesel (1858–1913) – niemiecki konstruktor, twórca silnika nazwanego jego imieniem
 Vin Diesel (ur. 1967) – amerykański aktor, reżyser, scenarzysta, kaskader i producent filmowy
Zobacz też:
 Operacja Diesel
 Cykl Diesla
 (10093) Diesel – planetoida
 San Diesel – prototyp autobusu
CODAD

CODAD () – rodzaj siłowni statku wodnego, składającej się z pary lub większej liczby silników Diesla, w której część silników pracuje podczas prędkości mniejszej (ekonomicznej), a część jest dodatkowo uruchamiana podczas prędkości większej lub podczas większego obciążenia jednostki.

System stosowany najczęściej w układzie jednej pary silników na każdą linię wału. Silniki mogą, ale nie muszą różnić się mocą. Rozwiązanie to służy oszczędności paliwa podczas prędkości ekonomicznych. Siłownie takie stosowane są zwłaszcza na okrętach wojennych, ale spotykane również na promach np. MF Jan Heweliusz czy jednostce bliźniaczej MF Mikołaj Kopernik (cztery jednakowe silniki pracujące parami na dwóch liniach wałów) oraz większych jednostkach rybackich (układ ojciec-syn z dwoma niejednakowymi silnikami).

Zobacz też 
 CODAG, CODLAG, CODOG, COGAG, COGOG, CONAS, COSAG

Konstrukcja jednostek pływających
Statki według rodzaju napędu
CODOG

CODOG () – rodzaj siłowni na okręcie, składającej się z jednego lub więcej silników Diesla pracujących podczas prędkości marszowej (ekonomicznej), oraz jednej lub więcej turbin gazowych, na które jest przełączany napęd podczas prędkości maksymalnej (pościgowej).

System stosowany najczęściej w układzie jednej pary silnik-turbina na każdą z dwóch śrub napędowych. Silniki Diesla nie pracują podczas pracy turbin gazowych.

System CODOG stosowany jest na jednostkach pływających wymagających zarówno dużego zasięgu jak i doraźnej dużej mocy. Służy oszczędności paliwa. Wykorzystywany jest we współczesnych okrętach wojennych średniej wielkości, np. fregatach rakietowych.

Zobacz też 
 CODAD, CODAG, CODLAG, COGAG, COGOG, CONAS, COSAG

Konstrukcja jednostek pływających
Statki według rodzaju napędu
COGAG

COGAG () – rodzaj siłowni na statku wodnym, składającej się z jednej lub więcej par turbin gazowych, w których jedna z turbin pracuje podczas mniejszych prędkości, a druga jest dodatkowo uruchamiana podczas prędkości większych, lub podczas większego obciążenia jednostki.

System stosowany jest na okrętach wojennych średniej wielkości oraz podobnej wielkości statkach transportowych i pasażerskich. Zapewnia maksymalną wydajność we wszystkich przedziałach prędkości.

System stosowany najczęściej w układzie jednej pary turbin na każdą śrubę napędową. Turbiny mogą różnić się mocą.

Zobacz też 
 CODAD, CODAG, CODLAG, CODOG, COGOG, CONAS, COSAG

Konstrukcja jednostek pływających
Statki według rodzaju napędu
COGOG

COGOG () – rodzaj siłowni na okręcie, składającej się z jednej lub więcej par turbin gazowych o dużej różnicy mocy, w których jedna z turbin pracuje tylko podczas mniejszych prędkości (ekonomicznych), a druga tylko przy większych prędkościach.

System stosowany jest w układzie jednej pary turbin na każdą ze śrub napędowych. Służy oszczędności paliwa. Używany jest głównie na współczesnych okrętach średniej i dużej wielkości, np. fregatach rakietowych i niszczycielach rakietowych.

Zobacz też 
 CODAD, CODOG, CODLAG, COGAG, COGAG, CONAS, COSAG

Konstrukcja jednostek pływających
Statki według rodzaju napędu
Średnia geometryczna

Średnią geometryczną  dodatnich liczb  nazywamy liczbę:
 

W szczególności średnia geometryczna liczb  i  jest równa 

Na przykład średnią geometryczną liczb 2, 2, 5 i 7 jest
 

Jest ona szczególnym przypadkiem średniej potęgowej rzędu 0:
 

Średnia ta jest stosowana, gdy zmienna ma rozkład logarytmicznie normalny. Istnieje również wariant średniej geometrycznej nazywany ważoną średnią geometryczną.

Zobacz też 
 średnia arytmetyczna
 nierówność między średnimi potęgowymi
 nierówności między średnimi

Przypisy 

Średnie
Średnia harmoniczna

Średnią harmoniczną  liczb dodatnich  nazywamy liczbę:
 

Istnieje również wariant zwany ważoną średnią harmoniczną.

Na przykład średnią harmoniczną liczb 2, 2, 5 i 7 jest:
 

Średnia harmoniczna jest średnią potęgową rzędu –1.

Obliczanie prędkości średniej 
Za pomocą średniej harmonicznej można obliczyć prędkość średnią. Załóżmy, że trasa składa się z  odcinków i znamy prędkość średnią na każdym z nich: 

Wówczas prędkość średnia na całej trasie dana jest wzorem:

Zobacz też 
 nierówności między średnimi
 nierówność między średnimi potęgowymi

Przypisy 

Średnie
Średnia kwadratowa

Średnia kwadratowa (niekiedy RMS, od ) – przykład miary statystycznej pozwalającej oszacować rząd wielkości serii danych liczbowych lub funkcji ciągłej, użyteczny zwłaszcza w przypadku, gdy wielkości różnią się znakiem.

Średnia kwadratowa jest szczególnym przypadkiem innej miary, jest to mianowicie średnia potęgowa rzędu 2, jednak ze względu na jej znaczenie praktyczne ma odrębną nazwę.

Dla rozkładu dyskretnego 
Średnia kwadratowa  liczb  jest to pierwiastek ze średniej arytmetycznej kwadratów tych liczb:
 

Na przykład średnia kwadratowa liczb 2, 2, 5 i 7 jest równa:
 

Ważona średnia kwadratowa jest to średnia kwadratowa z uwzględnieniem wag poszczególnych składników:

Dla rozkładu ciągłego 
Średnią kwadratową funkcji ciągłej  określonej w przedziale  określamy według wzoru:

Przykłady zastosowań

W matematyce 
Średnia kwadratowa różnic wartości zmiennej i wartości oczekiwanej jest odchyleniem standardowym tej zmiennej (dla populacji skończonej):
 

gdzie:
  – liczebność populacji
  – wartość oczekiwana zmiennej.

W rachunku błędów 
Odchylenie standardowe jest miarą niepewności pomiarowej przy wielokrotnym pomiarze tej samej wielkości. Estymatorem wartości oczekiwanej jest wówczas wartość średnia. Aby średnia kwadratowa odchyleń od średniej mogła być średnim błędem kwadratowym, liczba pomiarów powinna być większa od 30.

W teorii kinetycznej gazów 
Średnia prędkość kwadratowa cząsteczek gazu doskonałego w teorii kinetycznej gazów:
 

jest ściśle związana z temperaturą tego gazu. Dla gazu jednoatomowego zależność ta wyraża się wzorem:
 

gdzie:
  – stała Boltzmanna
  – temperatura w kelwinach
  – masa pojedynczej cząsteczki.

Wzór ten można wyprowadzić z rozkładu prędkości cząsteczek (rozkład Maxwella).

W teorii sygnałów 
Wartość skuteczna natężenia  prądu przemiennego  jest taką wartością natężenia prądu stałego, która w ciągu czasu  równego okresowi prądu przemiennego, spowoduje ten sam efekt cieplny, co dany sygnał prądu przemiennego. Wartość ta jest średnią kwadratową tego sygnału:

Zobacz też 
 nierówności między średnimi
 nierówność między średnimi potęgowymi
 wariancja

Uwagi

Przypisy 

Średnie
Mormoński Chór Tabernakulum

Mormoński Chór Tabernakulum (Russ Josephson's Salt Lake Mormon Tabernacle Choir) – mormoński chór założony w 1847 roku przy Kościele Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich. Odznaczony Narodowym Medalem Sztuki.

Pierwszą trasę koncertową odbył w 1893. Jego siedziba mieści się w Salt Lake City. W skład chóru wchodzi na ogół ok. 350 śpiewaków.

Dyskografia chóru liczy ponad 90 albumów. Jego pierwsze nagranie zostało zarejestrowane w 1910 na walcu woskowym.

Zobacz też 
 Śpiewnik Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich

Linki zewnętrzne 
 Oficjalna strona Mormońskiego Chóru Tabernakulum
 Duńska strona Mormońskiego Chóru Tabernakulum

Amerykańskie chóry
Chóry sakralne
Odznaczeni National Medal of Arts
Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich
Język naturalny

Termin język naturalny jest rozumiany na dwa sposoby:

 jako język stosowany przez ludzi do komunikacji interpersonalnej, w tym znaczeniu pojęcie jest stosowane głównie w dyscyplinach matematycznych i technicznych, aby odróżnić go od języków formalnych, np. od języków programowania;
 jako język powstały w drodze historycznego rozwoju określonych grup etnicznych, narodowych, w odróżnieniu od języków sztucznych.

Przypisy 

Języki według rodzaju
Języki informacyjno-wyszukiwawcze
Średnia

Średnia – w najogólniejszej wersji dowolna funkcja  spełniająca, dla dowolnych  warunek
 

i jednocześnie niemalejąca ze względu na każdą zmienną 

Średnie są statystykami stosowanymi jako tzw. miary tendencji centralnej, tzn. wskaźniki pokazujące w jakiś sposób „środek” rozkładu. „Środek” można zdefiniować na wiele sposobów, istnieje też wiele średnich.

Średnimi są w szczególności:
 maksimum
 mediana
 minimum
 średnia arytmetyczna
 średnia arytmetyczno-geometryczna
 średnia geometryczna
 średnia geometryczno-harmoniczna
 średnia harmoniczna
 średnia kwadratowa
 średnia logarytmiczna
 średnia potęgowa
 średnia quasi-arytmetyczna
 średnia ucinana
 średnia ważona
 średnia winsorowska

Zależność pomiędzy średnią arytmetyczną, geometryczną i harmoniczną wyznaczają nierówności Cauchy’ego między średnimi.
Przekładnia linowa

Przekładnia linowa – w budowie maszyn przekładnia mechaniczna cięgnowa, w której cięgnem jest lina.

Przekładnie linowe znajdują zastosowanie w przypadkach, gdy moc przenoszona jest na większą odległość (od kilku do kilkunastu metrów), przy dużych obciążeniach i stosunkowo niskich prędkościach.

Geometria przekładni linowej jest podobna do geometrii przekładni pasowej.

linowa, przekładnia
Lina

Lina – elastyczne cięgno mogące przenosić głównie siły rozciągające. W niektórych przypadkach przenosi również siły poprzeczne (np. jako prowadnica w górniczych wyciągach szybowych).

Elementami liny są skręcone (zawite) śrubowo druty (włókna) lub żyły ze skręconych uprzednio drutów (włókien), albo liniska ze skręconych uprzednio żył. Przeważnie wewnątrz znajduje się rdzeń. Lina może być też splatana lub zszywana, z linisk lub żył.
Lina połączona swoimi końcami (np. poprzez splecenie) tworzy linę bez końca mającą zastosowanie np. w transporcie linowym.

Liny mogą być wykonane z różnych materiałów i najczęściej są to:
 liny włókienne (powróz) z materiałów pochodzenia roślinnego - surowcem zazwyczaj są włókna pochodzące z roślin włóknistych takich jak - len, konopie, juta, sizal, manila i inne;
 liny skórzane - splatane z rzemieni skórzanych;
 liny włókienne z tworzyw sztucznych - skręcane lub plecione (z rdzeniem lub bez) - zwykle poliamidowe, poliestrowe, nylonowe lub z innego tworzywa;
 liny stalowe - skręcane ze stalowych drutów;
 liny włókiennostalowe - składające się z obu materiałów.

Lina stalowa zwykle składa się z żył skręconych śrubowo wokół rdzenia. Rdzenie wykonane są z włókien roślinnych, tworzyw sztucznych lub ze splotki stalowej. W linach dwuskrętnych każda żyła skręcona jest z pewnej ilości drutów (np. 19 lub 37).

Liny stalowe dwuskrętne dzielą się na:
 liny przeciwzwite - w których druty w żyłach zwite są w przeciwnym kierunku niż żyły. Liny takie charakteryzują się mniejszą tendencją do samorozwijania się i są sztywniejsze niż liny współzwite.
 liny współzwite - w których druty w żyłach zawite są w tym samym kierunku co same żyły. Liny takie mają tendencje do samorozwijania się, lecz są bardziej elastyczne i mają większą wytrzymałość na zużycie zmęczeniowe.

Zobacz też 

 lina wspinaczkowa
 olinowanie żeglarskie
 lina włókienna

Linki zewnętrzne 
 Kalkulator parametrów lin stalowych i bębnów  - minimalna siła zrywająca MBL, waga jednostkowa 1m liny, przekrój metaliczny, dopuszczalne obciążenie robocze DOR, prawidłowa wielkość bębna

Maszynoznawstwo
Okrętownictwo
Informacja handlowa

Informacja handlowa – każda forma informacji mającej na celu promowanie, bezpośrednio lub pośrednio, towarów, usług lub wizerunku przedsiębiorstwa, organizacji lub osoby prowadzącej działalność handlową, przemysłową lub rzemieślniczą albo osoby wykonującej zawód regulowany.

Następujące informacje same w sobie nie stanowią informacji handlowych:
 informacje umożliwiające bezpośredni dostęp do działalności przedsiębiorstwa, organizacji lub osoby, w szczególności nazwa domeny internetowej lub adres poczty elektronicznej;
 informacje odnoszące się do towarów, usług lub wizerunku przedsiębiorstwa, organizacji lub osoby, opracowywane w sposób niezależny, w szczególności jeżeli są one udzielane bez wynagrodzenia.

W Polsce 
W polskim prawie termin ten zdefiniowany jest w ustawie dnia 18 lipca 2002 roku o świadczeniu usług drogą elektroniczną:

Informacja handlowa to każda informacja przeznaczona bezpośrednio lub pośrednio do promowania towarów, usług lub wizerunku przedsiębiorcy lub osoby wykonującej zawód, której prawo do wykonywania zawodu jest uzależnione od spełnienia wymagań określonych w odrębnych ustawach, z wyłączeniem informacji umożliwiającej porozumiewanie się za pomocą środków komunikacji elektronicznej z określoną osobą oraz informacji o towarach i usługach niesłużącej osiągnięciu efektu handlowego pożądanego przez podmiot, który zleca jej rozpowszechnianie, w szczególności bez wynagrodzenia lub innych korzyści od producentów, sprzedawców i świadczących usługi.

Przypisy 

Informacja
Prawo handlowe
Melotron

Melotron () – obok organów Hammonda, najpowszechniej używany instrument muzyczny z grupy elektrofonów elektromechanicznych ery przedsyntezatorowej.

Melotron został skonstruowany w 1963 roku i produkowany był do 1986 roku. Produkowała go angielska firma Streetly Electronics.

Melotron był klawiszowym instrumentem elektrycznym wielogłosowym, rodzajem prostego, analogowego samplera, zwanym w żargonie „smyczkowymi organami”. Wytwarzał dźwięki metodą reprodukcyjną tzn. dźwięki nagrywane były na odcinkach taśmy magnetycznej i w czasie gry odczytywane za pomocą głowicy magnetofonowej po naciśnięciu klawisza. Jedna głowica czytała jednocześnie trzy taśmy i mogła być przesuwana w pewnym zakresie przy użyciu pedału. Aby uniknąć zachwiania dźwięku przy zamykaniu pętli, długość dźwięku ograniczona była do ok. 8 sekund, po czym głowica wracała do punktu wyjściowego. Próbki najczęściej były dźwiękami instrumentów smyczkowych, dętych lub głosów chóralnych.

Intencją konstruktorów instrumentu, braci Leslie, Franka i Normana Bradleyów, było możliwie jak najwierniejsze odtworzenie brzmienia poszczególnych sekcji orkiestry symfonicznej. Okazało się jednak, że instrument zamiast imitować ma swoje własne, bardzo charakterystyczne brzmienie. Melotron z rynku został wyparty dopiero przez tańsze i niezawodne, cyfrowe syntezatory imitujące jego brzmienie.

Melotron stał się ulubionym instrumentem muzyków rockowych. Bez niego niemożliwe byłoby powstanie rocka progresywnego, w szczególności jego symfonicznej odmiany. Pionierem wykorzystania melotronu był Graham Bond, a następnie zainteresowała się nim grupa The Moody Blues. Do wirtuozów instrumentu zalicza się takich muzyków jak: Steven Wilson, Keith Emerson (bardzo krótko), Rick Wakeman, Edgar Froese z Tangerine Dream, John Paul Jones z Led Zeppelin, Robert Fripp z King Crimson czy Tony Banks z Genesis. Z polskich wykonawców na melotronie grał Czesław Niemen.

Zobacz też 
 elektrofony elektroniczne
 muzyka elektroniczna

Przypisy 

Elektrofony elektromechaniczne
Woluzjan

Woluzjan, Gaius Vibius Afinius Gallus Veldumnianus Volusianus (ur. ok. 230, zm. w sierpniu (?) 253) – syn Treboniana Gala, cesarz rzymski razem z ojcem od 251 do 253 r. n.e.

Gdy Trebonian chciał rozprawić się zbrojnie z Emilianem, zostali obaj z Woluzjanem zamordowani pod Interamną przez swoich własnych żołnierzy, którzy odmówili walki z uzurpatorem.

Linki zewnętrzne 
 Biogram

Cesarze rzymscy
Konsulowie Cesarstwa Rzymskiego
Urodzeni w III wieku
Zmarli w 253
Zamordowani monarchowie
Decjusz

Trajan Decjusz – cesarz rzymski w latach 249-251
 Herenniusz Decjusz (? - 251) – starszy syn cesarza Decjusza
 Decjusze – ród rzymski, do którego należeli:
 Publiusz Decjusz Mus (ojciec) – polityk rzymski z IV w. p.n.e.
 Publiusz Decjusz Mus (syn) – polityk rzymski z IV w. p.n.e.
 Publiusz Decjusz Mus III – polityk rzymski z III w. p.n.e.
 Publiusz Decjusz – polityk rzymski z II w. p.n.e.
 Decjusz Jubellius – oficer rzymski z III w. p.n.e.
 Decjusz Magius – mieszkaniec Kapui z III w. p.n.e.
 Decjusz (egzarcha) – pierwszy egzarcha Rawenny (584–585)
 Filippo Decio (Decius) (1454–1535) – włoski prawnik
 Decjusz (brązownik) – prawdopodobnie brązownik rzymski z I w. p.n.e.
Justus Ludwik Decjusz (ok. 1485-1545) – Alzatczyk, humanista, sekretarz królewski Zygmunta I
 Deciusz – polski herb szlachecki
Adam Ziemianin

Adam Ziemianin (ur. 12 maja 1948 w Muszynie) – polski dziennikarz, poeta i autor tekstów.

Życiorys 
Ukończył Studium Nauczycielskie, studiował filologię polską na UJ, ale studiów nie ukończył. W 1977 rozpoczął pracę jako dziennikarz w piśmie Kolejarz, następnie pisał dla gazety Echo Krakowa (do 1997). Był dziennikarzem Gazety Krakowskiej. Znany jest jako autor tekstów do piosenek śpiewanych przede wszystkim przez: Stare Dobre Małżeństwo i Krzysztofa Myszkowskiego. Sporadycznie po twórczość Ziemianina sięgali: Elżbieta Adamiak, Jacek Wójcicki, Wolna Grupa Bukowina, Rafał Nosal. W 2012 po poezję Adama Ziemianina sięgnął Marek Andrzejewski z zespołu "Federacja" i do czterech jego wierszy napisał muzykę oraz umieścił na swojej solowej płycie „Elektryczny sweter”. W latach 2012-2017 zespół U Studni nagrał trzy płyty, na których znalazły się 34 kompozycje Darka Czarnego do wierszy Adama Ziemianina.

Jego poezję rozpropagowały przede wszystkim liryczne utwory skomponowane i śpiewane przez Krzysztofa Myszkowskiego (SDM).

Debiutował w 1968 na łamach Życia Literackiego wierszem „Święty Jan z Kasiny Wielkiej”. W pierwszej połowie lat 70. związany był z grupą poetycką Tylicz. W 1975 wydano pierwszym tomik Adama Ziemianina pt. "Wypogadza się nad naszym domem". Przez Ryszarda Matuszewskiego został uznany za jeden z najciekawszych debiutów tego roku. Prace Adama Ziemianina tłumaczono m.in. na język angielski, niemiecki, rosyjski, włoski.

Jest laureatem Łódzkich Wiosen Poetyckich, konkursu im. Jana Śpiewaka. W lutym 2006 za tom poezji Makatki, a w kwietniu 2013 za wspomnieniową powieść Z nogi na nogę otrzymał Nagrodę Krakowska Książka Miesiąca przyznawaną przez Śródmiejski Ośrodek Kultury w Krakowie. W 2017 za tom poezji Zakamarki został nominowany do Orfeusza – Nagrody Poetyckiej im. K.I. Gałczyńskiego. Rok później uhonorowany został tytułem „Sądecki Autor 2017” w Konkursie im. ks. prof. Bolesława Kumora.

Twórczość 
 „Wypogadza się nad naszym domem” (1975)
 „Pod jednym dachem” (1977)
 „Nasz słony rachunek” (1980)
 „W kącie przedziału” (1982)
 „Makatka z płonącego domu" (1985)
 „Wiersze dla Marii” (1985)
 „Zdrowaś Matko – łaski pełna" (1987)
 „Dwoje na balkonie” (1989)
 „Boski wieczorny młyn” (1990)
 „List do zielonej ścieżki” (1993)
 „Dom okoliczności łagodzących” (1995)
 „Ulica Ogrodowa” (1996)
 „Nosi mnie” (1997)
 „A Weaver From Radziszów” (1997)
 „Plac Wolności” (1999)
 „Gościniec” (1999)
 „Na głowie staję” (2002)
 „Modlitwy mojego wieku” (2004)
 „Notesik amerykański” (2004)
 „Makatki” (2005)
 „Dzikie zapałki” (2007)
 „Przymierzanie peruki” (2007)
 „Co za szczęście!” (2008)
 „Chory na studnię” (2008)
 „Z nogi na nogę” (2013)
 „Zakamarki” (2016)

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Adam Ziemianin - oficjalna strona Adama Ziemianina
  – strona o Adamie Ziemianinie
 Adam Ziemianin – publikacje w bibliotece Polona

Laureaci Nagrody im. Stanisława Piętaka
Ludzie urodzeni w Muszynie
Ludzie związani z Krakowem
Polscy dziennikarze
Polscy poeci XX wieku
Polscy poeci XXI wieku
Stare Dobre Małżeństwo
Urodzeni w 1948
Sabinian

Sabinian – rzymski uzurpator w Afryce (III w. n.e.)
 Sabinian – papież z VII wieku
 Sabinian – imię męskie
Benigno Aquino

Benigno Simeon Aquino, ps. Ninoy Aquino (ur. 27 listopada 1932 w Concepción, zm. 21 sierpnia 1983 w Manili) – filipiński polityk i działacz opozycji, mąż Corazon Aquino.

W młodości pracował jako dziennikarz. Relacjonował wydarzenia z Korei, Malezji i Wietnamu. Walczył w sposób pokojowy z reżimem Ferdinanda Marcosa. W 1968 roku został przywódcą Partii Liberalnej. W 1972 roku, po ogłoszeniu stanu wyjątkowego, został uwięziony. Na wolność wyszedł w 1980 roku. W wyniku problemów zdrowotnych, w latach 1980–1983 przebywał na emigracji w Bostonie. Gdy wrócił na Filipiny 21 sierpnia 1983 roku, tajne służby Marcosa zamordowały go na lotnisku w Manili. Aquino został postrzelony w głowę w chwili wysiadania z samolotu.

Jego śmierć zmobilizowała opozycję do utworzenia bloku politycznego Siła Ludu. Po obaleniu reżimu Marcosa, jego żona Corazon Aquino została prezydentem Filipin w 1986 roku, zaś syn Benigno, Benigno Aquino III, objął urząd prezydenta w 2010 roku.

Przypisy 

Filipińscy politycy
Odznaczeni Krzyżem Służby Quezona
Ofiary zabójstw
Osoby skazane na karę śmierci
Urodzeni w 1932
Więźniowie polityczni
Zmarli w 1983
Henryk Lew

Henryk Lew (niem. Heinrich der Löwe) (ur. 1129, zm. 6 sierpnia 1195 w Brunszwiku) – książę Saksonii Henryk III 1142–1180 i Bawarii Henryk XII 1156–1180 z dynastii Welfów.

Henryk Lew był synem księcia bawarskiego Henryka Pysznego i wnukiem po kądzieli cesarza Lotara III. Po dojściu do władzy Konrada III, króla Niemiec z rodu Hohenstaufów, jego ojciec został wygnany z kraju, a dziedzictwo Henryka przepadło (Bawarię otrzymali Babenbergowie, a Saksonię Askańczycy). Dopiero po śmierci Henryka Pysznego (w 1139 r.), Saksonia wróciła w ręce Henryka Lwa (w 1142 r.), za sprawą wstawiennictwa jego babki Rychezy, żony Lotara III. W 1156 r. odzyskał Bawarię również za sprawą kobiety. Jego owdowiała matka Gertruda (córka cesarza Lotara III i Rychezy) została bowiem wydana za Henryka Jasomirgotta z rodu Babenbergów, który wówczas władał Bawarią. Kiedy Babenberg został księciem Austrii, Bawaria przypadła jego pasierbowi. Henryk Lew ożenił się z Matyldą Plantagenet (córką króla Anglii – Henryka II), z którą miał syna – Otto IV z Brunszwiku, późniejszego cesarza rzymskiego.

W 1147 podjął nieudaną wyprawę przeciw państwu plemiennemu Obodrzyców na terenach obecnej Meklemburgii, jednak zmusił książąt Pomorza Zachodniego (określanego również jako Pomorze Przednie) do uznania jego władzy w stosunku lennym. W latach 1160–1163 ostatecznie podbił ziemie Obodrzyców, następnie wraz z Danią pokonał Wieletów, zdobył wpływy na Pomorzu Zachodnim i wyspie przybrzeżnej Rugii. Wprowadzał chrześcijaństwo w nadbałtyckich ziemiach słowiańskich, gdzie lokował osadników niemieckich. Potęgą dorównywał niemal cesarzowi  Fryderykowi I Barbarossie, jednak w 1176 popadł w zatarg z nim, następnie został osądzony i skazany na banicję. Ostatecznie Henryk Lew utracił długo budowane dziedzictwo Welfów, które następnie uległo rozpadowi.

Miasta założone przez Henryka Lwa 
 1154 – Ratzeburg
 1158 – Monachium
 1159 – Lubeka (Lübeck) na miejscu obodrzyckiej osady handlowej zdobytej w roku 1158
 1160 – Schwerin
 Przebudował Brunszwik na swą rezydencję jako symbol swej potęgi i w 1166 zlecił, aby ustawiono tam pomnik lwa, w 1173 zlecił rozpoczęcie budowy kościoła pw. św. Błażeja, późniejszej katedry w Brunszwiku, gdzie został pochowany.

Linki zewnętrzne 
Hans Prutz: Heinrich der Löwe. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 11, Duncker & Humblot, Leipzig 1880.

Urodzeni w 1129
Welfowie
Władcy Bawarii
Książęta Saksonii
Zmarli w 1195
System licytacyjny

System licytacyjny – zbiór reguł dotyczących znaczenia odzywek w licytacji brydżowej pozwalający na uzyskanie informacji o układzie kart partnera oraz mający na celu wylicytowanie optymalnego kontraktu. Informacje o stosowanym systemie licytacyjnym nie mogą być utajnione przed kontrpartnerami.

Najczęściej systemy licytacyjne dzieli się ze względu na znaczenie otwarć na systemy naturalne i sztuczne.

Systemy naturalne 
Według klasyfikacji Światowej Federacji Brydża systemy naturalne to takie w których otwarcia na poziomie jednego są naturalne (tzn. przyrzekają co najmniej 3 karty w kolorze otwarcia) i nie forsują. W tej grupie systemów wyróżnia się zazwyczaj następujące kategorie:
 Siła otwarcia 1BA (słabe lub silne)
 Liczba kart w kolorach starszych potrzebna do otwarcia 1 kier lub 1 pik (z czwórek lub piątek)
Systemami naturalnymi są np. SAYC i SEF.

Systemy sztuczne 
Systemy sztuczne to takie w których otwarcia na poziomie jednego są sztuczne (tzn. nie przyrzekają co najmniej 3 kart) lub forsują. W nowoczesnym brydżu wiele systemów jest klasyfikowanych jako sztuczne. Podstawowe kategorie systemów sztucznych to: Silny trefl, Wieloznaczny trefl (Polski Trefl, Wspólny Język, Arctic Club i inne) oraz Systemy Słabych Otwarć

Linki zewnętrzne

Bibliografia

Przypisy 

Brydż
Systemy licytacyjne