Oliwka (roślina)

Oliwka (Olea L.) – rodzaj drzew należący do rodziny oliwkowatych. Zalicza się do niego 33–35 gatunków zimozielonych drzew i krzewów. Rośliny te rosną w strefie międzyzwrotnikowej i w ciepłym klimacie umiarkowanym południowej Europy, Afryki, południowej Azji i Australii. Największe znaczenie użytkowe ma oliwka europejska, z której owoców pozyskuje się oliwę. Gatunek ten i kilka innych z rodzaju (O. capensis, O. welwitschii) dostarcza cenionego, bardzo twardego drewna (zaliczane są one do tzw. drzew żelaznych).

Morfologia 
 Pokrój Krzewy i drzewa osiągające ok. 15 m wysokości, często cierniste, z pozakwiatowymi miodnikami.
 Liście Zimozielone, naprzeciwległe, ogonkowe, eliptyczne, całobrzegie, rzadziej ząbkowane lub piłkowane.
 Kwiaty Drobne, jedno- lub obupłciowe, zebrane w wiechy, grona lub baldachy, wyrastające szczytowo lub w kątach liści. Kielich jest dzwonkowaty, składa się z 4 działek trójkątnych lub jajowatych, często orzęsionych. Płatki korony są cztery i u nasady zrastają się w krótką rurkę, rozpostarte łatki są kapturkowate, krótsze lub dłuższe od rurki, białawe lub zielonkawe. Pręciki są dwa (rzadko cztery) schowane w rurce korony, o nitkach krótkich lub całkiem zredukowanych, o pylnikach jajowatych, eliptycznych lub kulistawych. Zalążnia jest górna i dwukomorowa, w każdej komorze rozwijają się dwa zalążki. Szyjka słupka jest krótka, a czasem jej brak. Znamię jest główkowate lub dwudzielne.
 Owoce Pestkowce ze zwykle pojedynczym nasionem okrytym twardym endokarpem.

Systematyka 
 Pozycja systematyczna
Rodzaj z rodziny oliwkowatych (Oleaceae Hoffmanns. & Link), a w jej obrębie z plemienia Oleeae.

 Wykaz gatunków
 Olea ambrensis H.Perrier
 Olea borneensis Boerl.
 Olea brachiata (Lour.) Merr.
 Olea capensis L.
 Olea capitellata Ridl.
 Olea caudatilimba L.C.Chia
 Olea chimanimani Kupicha
 Olea cordatula H.L.Li
 Olea dioica Roxb.
 Olea europaea L. – oliwka europejska
 Olea exasperata Jacq.
 Olea ferruginea Wall. ex Aitch.
 Olea gagnepainii Knobl.
 Olea gamblei C.B.Clarke
 Olea hainanensis H.L.Li
 Olea javanica (Blume) Knobl.
 Olea lancea Lam.
 Olea laxiflora H.L.Li
 Olea moluccensis Kiew
 Olea neriifolia H.L.Li
 Olea palawanensis Kiew
 Olea paniculata R.Br.
 Olea parvilimba (Merr. & Chun) B.M.Miao
 Olea polygama Wight
 Olea puberula Ridl.
 Olea rosea Craib
 Olea rubrovenia (Elmer) Kiew
 Olea salicifolia Wall. ex G.Don
 Olea schliebenii Knobl.
 Olea tetragonoclada L.C.Chia
 Olea tsoongii (Merr.) P.S.Green
 Olea welwitschii (Knobl.) Gilg & G.Schellenb.
 Olea wightiana Wall. ex G.Don
 Olea woodiana Knobl.
 Olea yuennanensis Hand.-Mazz.

Zastosowanie 
Roślina uprawna: w basenie Morza Śródziemnego uprawiana jest od kilku tysiącleci oliwka europejska (Olea europaea). Z owoców i nasion produkowany jest olej jadalny – oliwa. Owoce po uprzednim odpowiednim spreparowaniu nadają się do spożycia. Są bogate w związki mineralne, przede wszystkim fosfor, potas i żelazo, a także witaminy z grupy B, prowitaminę A, oraz witaminę C i E. Należą do owoców wyjątkowo wysokokalorycznych, 100 g zawiera ok. 150 kcal (zależy to jeszcze od gatunku oliwek). Jedna mała (ok. 3 g) oliwka to 3–4 kcal. Oliwki zielone i czarne pochodzą z tych samych roślin. O kolorze decyduje etap dojrzewania owoców, na którym zostają zerwane (zielone zbierane są wcześniej). Główni eksporterzy: Hiszpania, Włochy, Grecja.

Obecność w kulturze i symbolice 
W powszechnej tradycji oliwka symbolizuje pokój i pojednanie (gałązka oliwna) oraz zwycięstwo, chwałę, honor, dumę, wolność, bezpieczeństwo, prawdę, sprawiedliwość, mądrość, rozum, oczyszczenie, miłosierdzie.

Odgrywała dużą rolę w sztuce i wierzeniach narodów śródziemnomorskich.

Przypisy 

Oliwkowate