Wassenaar (gemeente)

Wassenaar () is een plaats en gemeente in de Nederlandse provincie Zuid-Holland. De gemeente telt  inwoners (, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van 62,50 km². Binnen de gemeentegrenzen liggen naast Wassenaar enkele gehuchten. De gemeente Wassenaar maakte deel uit van het kaderwetgebied Haaglanden en is nu onderdeel van de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag.

Wassenaar bestaat uit een dorpskern met daaromheen een bosrijke omgeving met villa's en landhuizen. Vele hiervan zijn vanouds buitenplaatsen, zomerverblijven voor welgestelde stedelingen. Behalve aan veel vermogende bewoners bieden deze onderdak aan bedrijven en consulaten. Koning Willem-Alexander en koningin Máxima hebben tot begin 2019 een woning op het landgoed Eikenhorst bewoond. Het landgoed Duinrell is in gebruik als pretpark. Ook renbaan Duindigt, de enige overgebleven gras-renbaan in Nederland, ligt in Wassenaar.

In het centrum van Wassenaar staat de oude dorpskerk die deels uit de 12e eeuw dateert, en deels in de 16e eeuw werd opgebouwd na vernielingen in het begin van de Tachtigjarige Oorlog. In deze kerk werd Prinses der Nederlanden Alexia gedoopt. Naast een klein aantal oude dorpshuizen staat er ook de achttiende-eeuwse windmolen Windlust.

Wassenaar grenst aan het dorp Voorschoten. Al van oudsher hebben de twee plaatsen een gezamenlijke harmonieuze geschiedenis. Het geslacht Wassenaar huisde bijvoorbeeld in kasteel Duivenvoorde in Voorschoten en Landgoed De Horsten, waar Eikenhorst een deel van is, ligt gedeeltelijk in de buurgemeente. Toch werd in 2021 een ambtelijk samenwerkingsverband na acht jaar beëindigd.

Aan de Wassenaarse Slag liggen in het natuurgebied restanten van de Atlantikwall, waaronder een honderden meters lange betonnen antitankmuur en een groot aantal bunkers, waaronder de vleermuisbunker. De vleermuisbunker bestaat uit een ondergronds gangenstelsel met een lengte van bijna 1000 meter dat vijf bunkers verbindt en dat door verschillende soorten vleermuizen wordt gebruikt als slaapplaats.

Geschiedenis 
De oudste sporen van bewoning die in Wassenaar zijn aangetroffen dateren uit circa 1800 voor Christus. Archeologische vondsten tonen bewoning in de dorpskern in de Merovingische tijd (7e eeuw.)

De dorpskerk, een aan Willibrord gewijde kerk, is rond 1150 gebouwd in Romaanse stijl. In de noordwand van de kerk is nog een deel muurwerk zichtbaar uit de 12e eeuw. Een testament van Ida van Santhorst uit 1310 is het oudste archiefstuk dat melding maakt van de dorpskerk.

De hoge duinen ten westen van de kerk zijn pas later ontstaan. In de strandwal in de nabijheid van de kerk lag de Burcht, een mottekasteel van de heren van van Wassenaer. De eerste vermelding van een lid van dit geslacht dateert van 1200. De vondst van een spinsteentje, een molensteen en metaalslakken, afkomstig van een lokale smederij, uit de 13e eeuw duidt op de aanwezigheid van verschillende typen ambachtslieden. In de 14e eeuw werd er rechtgesproken in het "Wapen van Wassenaar".

Lange tijd bleef Wassenaar een klein dorp. Aan het einde van de middeleeuwen liep vanuit Wassenaar een weg naar het aan zee gelegen, in 1396 gestichte en in de 16e eeuw weer verdwenen zeedorp Berkheide.

In de 16e eeuw (rond 1573-74) werd Wassenaar grotendeels vernietigd door inwoners van Leiden die wilden voorkomen dat Spaanse troepen hun intrek in Wassenaar zouden nemen.

In de Gouden Eeuw ontstonden er buitenplaatsen van rijke Haagse burgers. Clingendael en Duinrell stammen al uit de zeventiende eeuw. De voorganger van Huize De Paauw dateert al uit 1556, nog voor de Tachtigjarige Oorlog. In 1795 telde Wassenaar 26 buitenplaatsen.

Rond 1805 werd de "Heerweg" tussen Den Haag en Haarlem (de huidige Rijksstraatweg, nu beter bekend als de N44/A44) bestraat. Instrumenteel hierin was Adriaan Pieter Twent van Raaphorst, bewoner van Huize de Paauw en "minister" van Binnenlandse Zaken en Verkeer en Waterstaat onder Lodewijk Napoleon.

Omstreeks 1840 liet de broer van koning Willem II, prins Frederik, het paleisje "De Paauw" aanleggen, waar hij decennia gewoond heeft en dat als gemeentehuis van Wassenaar dient. Hij kocht aangrenzende landgoederen op, waardoor een groot, aaneengesloten gebied ontstond.

Na de aanleg van de spoorlijn Rotterdam Hofplein - Scheveningen (het tracé daarvan vormt de latere Landscheidingsweg) in 1907/'08 begon Wassenaar zich te ontwikkelen als villadorp voor rijke havenbaronnen en -industriëlen. Deze ontwikkeling stagneerde tijdens de Eerste Wereldoorlog, maar vanaf de jaren twintig en dertig verrezen veel grote villa's in de bosrijke omgeving van het dorp Wassenaar. Tussen de wereldoorlogen verrees ook de wijk De Kieviet in de buurt van het negentiende-eeuwse lustslot kasteel Oud-Wassenaar. Vanaf 1923/'25 had Wassenaar ook een tramverbinding met Den Haag en Leiden (de Gele Tram). De spoor- en tramlijnen door Wassenaar werden in 1953, respectievelijk 1961 opgeheven.

In Wassenaar zijn twee internationale verdragen uitgewerkt:
 Het Verdrag van Luxemburg in 1952 over Wiedergutmachung aan Joodse slachtoffers van nazi-Duitsland
 Het Wassenaar Arrangement in 1995 over exportbeperkingen voor wapens.

Op 24 november 1982 werd ten huize van Chris van Veen, de voorzitter van werkgeversorganisatie VNO, het akkoord van Wassenaar gesloten. Hierin werd de basis gelegd voor het later veelbesproken poldermodel.

Kernen 
Binnen de gemeente Wassenaar liggen naast het gelijknamige dorp het gehucht Maaldrift, de buurtschappen Rijksdorp en Den Deijl en de wijken Nieuw Wassenaar, Oud Wassenaar, De Kieviet en Kerkehout.

Sport en recreatie 
Wassenaar heeft verschillende sportverenigingen, zoals de hockeyclubs De Kieviten en HGC, voetbalclubs zoals RKSV Blauw-Zwart en SV Wassenaar (ook honk- en softbal) en handbalclub Olympia '72. Daarnaast diverse binnensporten zoals volleybalvereniging WVV, badmintonvereniging BCW en zwemvereniging WZK. Ook zijn er tennisbanen zoals De Oude Eik en De Kieviten. Er zijn een paar golfclubs waaronder de Haagse Golf & Country Club, Wassenaarse Golf Groenendael en de GC Rozenstein.

Sinds 2013 wordt jaarlijks op de 2de zondag in oktober het hardloopevenement "De 15 van Wassenaar" georganiseerd. De route loopt door de Landgoederenroute, de villawijken en de dorpskern.

Wassenaar ligt aan de Europese wandelroute E11, ter plaatse ook wel Marskramerpad geheten. De route komt vanuit Den Haag via het Haagse Bos Wassenaar binnen en loopt via Landgoed de Horsten verder naar Voorschoten.

Op het landgoed Duinrell is een gelijknamig attractiepark, het zwembad (Tikibad), een bungalowpark en een camping.

Cultuur

Monumenten 
Een deel van Wassenaar is een beschermd dorpsgezicht en ook de landgoederenzone ten zuiden van Wassenaar is een beschermd dorpsgezicht. Verder zijn er meer dan 300 rijksmonumenten en 115 gemeentelijke monumenten. Tevens zijn er enkele oorlogsmonumenten.

Kunst in de openbare ruimte 
In de gemeente Wassenaar zijn diverse beelden, sculpturen en objecten geplaatst in de openbare ruimte, zie:
 Lijst van beelden in Wassenaar

Onderwijs 
Lager onderwijs:
 Bloemcampschool
 De Herenwegschool (Prot. Chr. Onderwijs Wassenaar)
 Kievietschool
 Montessorischool Wassenaar
 Nutsschool
 St. Bonifaciusschool
 St. Jan Baptistschool
 St. Jozefschool

Voortgezet onderwijs:
 Rijnlands Lyceum Wassenaar
 Adelbert College
 American School of The Hague

Politiek

Gemeenteraad 
De gemeenteraad van Wassenaar bestaat uit 21 zetels. Hieronder de behaalde zetels per partij bij de gemeenteraadsverkiezingen sinds 1994:

Bij de verkiezingen van maart 2014 betraden twee nieuwe partijen de Wassenaarse politieke arena, te weten Passie voor Wassenaar en Hart voor Wassenaar. Hart voor Wassenaar ontstond eind 2013 als afsplitsing van WWW na een interne ruzie tussen de fractie en het bestuur. Het bestuur trad af en oud-voorzitter Henri Hendrickx richtte met enkele getrouwen Hart voor Wassenaar op, waarvan hij lijsttrekker werd. De partij kreeg één zetel.

De gemeenteraad van Wassenaar telt naast de in 2014 gehalveerde VVD (van 8 naar 4 zetels) vier partijen die direct of indirect een afsplitsing zijn van de liberalen: WWW (van 5 naar 3 zetels), DLW (1 zetel), Passie voor Wassenaar (2 zetels) en Hart voor Wassenaar (1 zetel). CDA (4 zetels), D66 (van 2 naar 3 zetels), GroenLinks (van 1 naar 2 zetels) en PvdA (1 zetel) complementeren de gemeenteraad.

In 2017 zijn de partijen Wat Wassenaar Wil (4 zetels) en Passie voor Wassenaar (2 zetels) gefuseerd tot een nieuwe politieke partij: Lokaal Wassenaar, die in 2018 3 zetels verwierf. Een unicum voor Nederland was dat DLW met een afsplitsing te maken kreeg: nog vóór de verkiezingen maakte de 2e kandidaat op de lijst dat bekend. Korte tijd later, op 27 juni 2018, volgde een volgende afsplitsing. Op die datum werd bekend dat het echtpaar Mulder van Hart Voor Wassenaar zich afsplitsten waardoor Hart voor Wassenaar zijn winst zag verdampen en weer terugkeerde als een eenmansfractie.

De verkiezingen van 2018 leidden tot een versterking van de zogeheten lokale partijen: partijen die niet behoren bij een landelijke partij.

Politiek sinds 2018

Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2018 won de VVD en kwam zij als grootste partij uit de bus. Het nieuwe college wordt door wethouders van VVD, LW, CDA en D66 gevormd. De eerdere formatiepoging tussen VVD, CDA en Hart voor Wassenaar (HvW) liep stuk omdat HvW nadat het akkoord rond was nog forse OZB-verhogingen eiste die niet nodig waren op dat moment. Daarop braken VVD en CDA de formatie af en kwamen D66 en LW aan tafel. Twee fractieleden van HvW scheiden zich af van HvW en ondersteunde alsnog het coalitieakkoord ‘Wassenaar: Zelfstandig en Verantwoordelijk 2018-2022’. Daarmee kende de coalitie een meerderheid van 16 van de 21 zetels. Lokale partij Democratisch Liberalen Wassenaar (DLW) viel al voor de formatie uit elkaar door oneindigheid in twee eenmansfracties. De oppositie bestaat daarmee uit vijf eenmansfracties van lokale en linkse partijen.

Bekende inwoners van Wassenaar

Geboren in Wassenaar 
Vermeld in chronologische volgorde volgens geboortejaar
 Jan I van Polanen (ca. 1285-1342), Heer van Breda
 Piet Knijnenburg (1918-2017), motorsporter
 Riet Raaphorst (1919-1946), illustrator
 Gon Voorhoeve (1928–1994), componist 
 Hugo van Zuylen van Nijevelt (1929-2018), eigenaar van Duinrell, ondernemer
 Henk van der Kraats (1930-2023), jockey
 Piet van Rhijn (1931-1999), voetballer
 Ilse Bulhof (1932-2018), hoogleraar wijsbegeerte
 Else Vlug (1934-2019), kinderboekenschrijfster
 Ellen Abbing-Roos (1935-2014), beeldhouwer en keramist
 Leo Köhlenberg (1936-2020), organist, componist 
 Rob van Gennep (1937-1994), boekhandelaar, uitgever
 Kees van Lede (1942-2020), ondernemer en werkgeversvoorzitter
 Wouter Stips (1944), kunstenaar, programmamaker, theatermaker, schrijver en regisseur
 Chris Veraart (1944-2014), advocaat, dichter en schrijver
 Florus Wijsenbeek (1944), jurist, politicus
 Joke Brakman (1946), beeldend kunstenaar
 Rob Ruggenberg (1946 -2019), dagblad-journalist en schrijver
 Dirk Kuin (1947-2000), journalist en presentator
 Henk Jan Meijer (1951), politicus
 Loes van Ruijven-van Leeuwen (1953), politica
 Thom Hoffman (1957), acteur en fotograaf
 Rob Kamphues (1960), cabaretier, televisiepresentator
 Ceseli Josephus Jitta (1952), schrijver en illustrator
 Adriaan Jaeggi (1963-2008), columnist, dichter, essayist en schrijver
 Johan de Goede (1964), boekkunstenaar en dichter
 Kees Momma (1965), schrijver
 Iemke van Dijk (1968), beeldend kunstenaar
 Leendert de Lange (1972), burgemeester van Wassenaar
 Wolfert Brederode (1974), jazzpianist
 Marjolein Moorman (1974), politica
 Roxanne van Hemert (1990), langebaanschaatsster
 Dion Cooper (1993), singer-songwriter

Overleden in Wassenaar 
In chronologische volgorde volgens sterfjaar
 Frederik der Nederlanden (1797), prins der Nederlanden, prins van Oranje-Nassau
 Sophie van Württemberg (1818-1877), koningin der Nederlanden
 Jacob Cornelis Overvoorde (1865-1930), geschiedkundige, museumdirecteur
 Cornelis Johannes Kieviet (1858-1931), schrijver van jeugdboeken
 Nicolaas August Tonckens (1867-1931), burgemeester van Hengelo (Overijssel)
 Herman Koppeschaar (1866-1932), oorlogschirurg
 Frits Went (1863-1935), botanicus, hoogleraar in Utrecht
 Jan Rudolph Slotemaker de Bruine (1869-1941), theoloog en politicus
 Reinier van Genderen Stort (1886-1942), schrijver, dichter
 Coba Rijneke (1894-1942), pianist en muziekpedagoog
 Louis Anne van Royen (1865-1946), hoogleraar, politicus
 Pieter Nicolaas van Eyck (1887-1954), criticus en hoogleraar Nederlandse taal- en letterkunde in Leiden
 Theodoor François Marie Schaepman (1879-1954), officier en politicus
 Cornelis Jetses (1873-1955), illustrator, boekbandontwerper
 Philips Visser (1882-1955), geograaf en diplomaat
 Corry Tendeloo (1897-1956), politicus
 Balthasar van der Pol (1889-1959), natuurkundige
 Lex van Blijenburgh (1877-1960), luitenant-kolonel, schermer
 Johanna Maria Christina Bouvy (1893-1960), letterkundige
 Barthold Theodoor Willem van Hasselt (1896-1960), president-directeur van Shell
 Simon de Vries Czn (1869-1961), politicus
 Gerardus Wilhelmus Kampschöer (1891-1963), politicus 
 Ko Oud (1890-1963), architect
 Henk Wegerif (1888-1963), architect en decorontwerper
 Geert de Grooth (1892-1965), jurist en politicus
 Marinus Damme (1876-1966), ingenieur, politicus
 Bram Rutgers (1884-1966), politicus
 Pieter Cort van der Linden (1893-1969), burgemeester van Groningen
 Henk Meijer (1884-1970), kunstenaar
 Marinus Jan Granpré Molière (1883-1972), architect en stedenbouwer
 Berhardina Midderigh-Bokhorst (1972), illustrator, aquarellist, graficus en lithograaf
 Hein Vos (1972), econoom en politicus
 Alexander Kropholler (1973), architect
 Jan Smallenbroek (1974), politicus
 Willem Reyseger (1976), voetbalbestuurder,
 Sidney J. van den Bergh (1977), zakenman, politicus
 Piet Zwart, (1977), fotograaf, typograaf en industrieel vormgever
 Paul Eduard Lepoeter (1978), wiskundeleraar en schrijver van wiskundeleerboeken
 Alidius Tjarda van Starkenborgh Stachouwer (1978), laatste gouverneur-generaal van Nederlands-Indië
 Dirk Stikker (1979), bankier, politicus en diplomaat
 Leo Glans (1980), kunstschilder
 Paul Citroen (1983), kunstschilder
 Charlie Koch (1984), chirurg
 Fred Polak (1985), politicus
 Johan Walhain (1985), acteur
 Jaap Burger (1986), politicus
 Reinder Zwolsman (1988), projectontwikkelaar
 Bob Bruijn (1989), kunstschilder
 Andries Copier (1991), glaskunstenaar
 Jan van Dulm, (1991), marineofficier
 Molly Geertsema (1991), politicus
 Ans van Haersolte (1991), beeldhouwer, neerlandica
 Pyke Koch (1991), kunstschilder
 Herman van Roijen (1991), politicus en diplomaat
 Hans de Koster (1992), politicus
 Jan Hendrik Oort (1992), sterrenkundige
 Marinus Ruppert (1992), politicus, vakbondsman
 Klaas Wiersma (1993), politicus
 Frederik Gerard van Dijk (1994), politicus
 Adri van Es (1994), viceadmiraal, politicus
 Charles Douw van der Krap (1995), marineofficier
 Leen Papo (1995), roeier en verzetsstrijder 
 Jan Willem Schulte Nordholt (Zwolle, 1920-1995), geschiedkundige
 Henk Hofstra (1904-1999), minister
 Piet van Rhijn (1931-1999), voetballer
 Paul Julien, (2001), antropoloog, ontdekkingsreiziger
 Jelle Zijlstra (2001), Nederlands minister-president
 Karel Herman Beyen (2002), politicus
 Joop Haex (2002), politicus
 Mahmoud Rabbani (2002), honorair consul
 Sierk Schröder (Ambon,  1903-2002), kunstschilder
 Joop Bakker (2003), politicus
 Gerard Brom (1915-2003), pionier hartchirurgie
 Marinus van der Goes van Naters (2005), politicus, natuurbeschermer
 John Maas (2005), inspecteur-generaal der Krijgsmacht
 Coen Oort (2007), econoom, hoogleraar
 Hans Eschauzier (2008), kunstschilder en graficus
 Hans Erik Ras (2008), rechtsgeleerde
 Elly Weller (2008), actrice
 Willem de Jonge van Ellemeet (2009), vice-admiraal
 Hans Dijkstal (2010), politicus
 Morris Tabaksblat (2011), topfunctionaris
 Katy Telders (2011), grootmeesteres van koningin
 Hetty van der Togt (2011), verzetstrijdster
 Jan Gmelich Meijling (2012), politicus
 Roelof Kruisinga (2012), politicus, volksgezondheidsdeskundige
 Gerard Helders (2013), politicus
 Pieter Kooijmans (2013), Minister van Staat
 Maarten Cieremans (2014), Engelandvaarder
 Cornelis Dubbink (2014), president van de Hoge Raad der Nederlanden
 Sipke van der Land (2015), predikant, en publicist
 Jaap Rosen Jacobson (2015), Engelandvaarder
 Piet Heijn Schoute (2015), politicus
 Jan Stegeman (2015), beroepsfotograaf, beeldend kunstenaar en gemeenteraadslid
 Auke Bloembergen (2016), rechter
 Emeri van Donzel (2017), directeur en hoofdredacteur 
 Steven Stoffer (2017), jurist
 Peter Legro (2018), president-directeur van Transavia
 Willem van der Slik (2018), buitengewoon hoogleraar klinische chemie en pathofysiologie
 Koos Andriessen (2019), minister
 Harriet Blom (2019), hofdame
 Henny de Ruiter (2019), manager, volleyballer
 Johan Witteveen (2019), minister
 Lodewijk van Wachem (2019), bestuurder
 Jan Breman (2020), diplomaat
 Rudolf de Korte (2020), politicus
 Eddy Jonker (2020), Engelandvaarder
 Jan Reijnen (2020), politicus
 Johan Gerhard Wilbrenninck (2021), ambassadeur
 Hans Heybroek (2022), bosbouwkundige en botanicus 
 Frans de Haan (2022), basketballer en golfspeler
 Carel van den Driest (2023), bestuurder
 Frits Kalff (2023), verzekeraar
 Henk van der Kraats (2023), jockey

Aangrenzende gemeenten

Zie ook 

 Baljuwhuis
 Duinrell
 Museum Voorlinden

Externe link 
 Gemeente Wassenaar

Plaats in Zuid-Holland