Artykulacja (muzyka)

Artykulacja – jeden z elementów dzieła muzycznego, określający sposób wydobycia i kształtowania dźwięku. Artykulacja kształtuje także frazowanie i nadaje utworowi muzycznemu odpowiedni wyraz i dopełnia go pod względem technicznym.

Istnieje szereg określeń artykulacyjnych, niektóre z nich mają charakter uniwersalny, inne są właściwe dla danego instrumentu.

Znaki artykulacyjne

Uniwersalne

Pozostałe 
 arco – dla instrumentów smyczkowych oznacza wykonanie przez pocieranie strun smyczkiem
 pizzicato – dla instrumentów smyczkowych wydobycie dźwięku przez szarpnięcie struny palcem
 col legno – dla instrumentów smyczkowych wydobycie dźwięku przez uderzenie struny drzewcem smyczka.
 flażolet – dla instrumentów smyczkowych, gitary i harfy: lekkie dotknięcie struny w odpowiednim miejscu, a dla aerofonów: odpowiednie przedęcie; zmienia się wówczas wysokość i barwa dźwięku
 con sordino – z tłumikiem; dla instrumentów smyczkowych oznacza założenie tłumika na podstawek, dla aerofonów – włożenie go do czary głosowej; dla fortepianu i pianina – użycie lewego pedału, a w pianinach – możliwe jest również użycie środkowego pedału
 senza sordino – bez tłumika
 glissando (skrót gliss.) –  prześlizgując się
 marcato – równe wypunktowanie każdej nuty w obrębie taktu; brak akcentu którejkolwiek nuty w takcie
 arpeggio – akord łamany (kolejne dźwięki dołączane są do siebie)
 tenuto – wytrzymując wartości rytmiczne dźwięków
 tremolo – wibrująco (szybkie powtarzanie jednego dźwięku)
 tremolando – wibrująco (szybkie powtarzanie dwóch dźwięków)
 détaché – dla instrumentów smyczkowych oznacza pocieranie strun smyczkiem na przemian wraz z każdą nutą
 martelé
 sautillé
 gettato
 ricochet
 alzando
 flautando
 vibrato - drżąco
 frullato – w instrumentach dętych metoda dmuchania powietrza przy jednoczesnym wymawianiu głoski „r”, powodujące efekt wibrowania dźwięku
 sforzato (sforzando) – wzmacniając, akcentując
 sul tasto – dla instrumentów smyczkowych oraz strunowych szarpanych oznacza grę blisko gryfu (chwytni)
 sul ponticello – dla instrumentów smyczkowych oraz strunowych szarpanych oznacza grę blisko podstawka (mostka)

Inne określenia ekspresyjno-interpretacyjne 
 agitato – niespokojnie, burzliwie
 animato – z ożywieniem
 apassionato – gwałtownie
 cantabile – śpiewnie
 con amore – z uczuciem
 con brio – z życiem
 con dolore – z boleścią
 con grazia – z wdziękiem
 dolce – słodko
 espressivo – wyraziście
 feroce – dziko
 giocoso – wesoło
 leggiero – lekko
 martellato – jak gdyby uderzając młotem
 mezza voce – półgłosem
 mormorando – z zamkniętymi ustami (w śpiewie)
 perdendo – zanikając
 pesante – ciężko
 risoluto – śmiało
 scherzando – żartobliwie
 smorzando – tłumiąc, zamierając
 sostenuto – powściągliwie
 sotto voce – delikatniejszym głosem
 tranquillo – spokojnie
 triste – smutno

Określenia artykulacyjne w grze na gitarze 
 tirando – po szarpnięciu struny palec pozostaje w powietrzu
 apoyando – po szarpnięciu palec opiera się o sąsiednią strunę

Perkusja 
W grze na werblu (i ogólnej grze na zestawie perkusyjnym) stosuje się podział ze względu na:

 Wysokość unoszenia pałek czyli free stroke:
 Full stroke (od forte do forte fortissimo) – Uderzenie z pałki trzymanej prostopadle do podłoża
 Medium stroke (mezzo) – Forma pośrednia pomiędzy full i low stroke
 Low stroke (od piano pianissimo do piano) – bardzo niskie trzymanie pałek, ok. 2 cm nad membraną

 Technikę trzymania pałek:
 Tradycyjna – Trzymanie pałki kciukiem tak, aby pałka przechodziła pomiędzy palcem środkowym a serdecznym
 Amerykańska (standardowa) – pośrednia pomiędzy niemiecką a francuską, luźna i wygodna, użyteczna w graniu na całym zestawie
 Francuska – Trzymanie pałeczki w standardowy sposób (pomiędzy kciukiem a resztą dłoni), z tym że kciuk znajduje się nad resztą dłoni poprzez obrócenie całej dłoni
 Niemiecka – Najbardziej płaska technika, wierzch dłoni jest równolegle usytuowany do membrany. Bardzo głośna, przy użyciu tej samej siły, co w chwycie francuskim, uzyskuje się o wiele głośniejszy dźwięk

 Technikę uderzenia
 W tej dziedzinie występuje pewna dowolność, wszystko zależy od fantazji muzyka, np. Rim shot – polega na jednoczesnym uderzeniu w obudowę bębna jak i w membranę, co daje specyficzny i głośny dźwięk.

Przypisy

Bibliografia