SFM Junak

SFM Junak – polski motocykl, produkowany przez Szczecińską Fabrykę Motocykli w latach 1956–1965. Był najcięższym motocyklem oraz jedynym motocyklem z silnikiem czterosuwowym produkowanym w PRL (nie licząc żużlowego WSK FIS i kilku sztuk żużlowego STAL 001-55).

Historia 
W latach 1956–1965 wyprodukowano łącznie 91 400 motocykli Junak, w tym ok. 10 000 szt. modelu M07, a także rajdowe typu M07-R, crossowe typu M07-C, 2500 trójkołowców typu B20 (dostawczy ze skrzynią z plandeką) oraz 8500 wózków bocznych typów WB1 i W03. Produkowany był w SFM w Szczecinie, silniki typu S03 do wszystkich modeli Junaka produkowane były przez Zakłady Sprzętu Motoryzacyjnego w Łodzi.

W latach 1956–1959 wyprodukowano ok. 10 tys. egzemplarzy M07. Model M10 oficjalnie wprowadzono do produkcji w grudniu 1959 jednak pierwsze 20 tys. szt. modelu M10 wyprodukowane w latach 1960–1961 posiadały jeszcze niektóre cechy z poprzedniego modelu, przykładem może być przednia lampa. Motocykle Junak posiadające cechy obydwu modeli nazwane zostały przejściówkami.

Konstrukcja, opracowana w latach 1951–1952 w Biurze Konstrukcyjnym Przemysłu Motoryzacyjnego przez zespół pod kierunkiem J. Ignatowicza, przewyższała wiele motocykli renomowanych firm światowych owego czasu.
Nic w tym dziwnego, skoro tworzyli go doświadczeni konstruktorzy opierając się na przedwojennych dokonaniach zespołu T. Rudawskiego, niezwykle utalentowanego konstruktora trzech modeli motocykli Sokół w PZInż. Stąd tak wiele podobieństw w konstrukcji silnika Junaka do Sokoła 600 i 500. Przy konstrukcji wzorowano się także na rozwiązaniach konstrukcyjnych takich motocykli jak angielskie AJS, BSA, Triumph czy Norton, choć nie bez wpływu konstrukcji niemieckich.

Wiele Junaków wyeksportowano m.in. do Węgier, Bułgarii, Turcji, Wenezueli, Mongolii i na Kubę. Junaki sprzedawano także w USA, w tym model szosowo-terenowy Scrambler oraz 21 sztuk wykonane na specjalne zamówienie, z wyposażeniem wzbogaconym o sakwy, gmole i dodatkowe oświetlenie (fabryczne oznaczenie – „Junak M10 de Lux”).

Motocykl Junak stosowany był w Milicji Obywatelskiej jako motocykl pościgowy, używany też był w wyścigach motocross i rajdach terenowych. W 1959 zawodnik Klubu Motocyklowego „Budowlani” z Gdańska Franciszek Stachewicz ustanowił na specjalnie przystosowanym Junaku polski rekord prędkości motocykla. Na poniemieckiej autostradzie Elbląg – Tczew osiągnął prędkość 149,3 km/h. Wydarzenie to zostało uwiecznione przez Polską Kronikę Filmową (PKF 16A z 1959 roku).

Ówczesne realia oraz zła lokalizacja produkcji Junaka spowodowały permanentne trudności z osiągnięciem wymaganej jakości. Te same przyczyny uniemożliwiły podjęcie produkcji nowocześniejszych wersji silników S130, S131, S132 konstruowanych w łódzkich ZSM, a także modelu M13 oraz „M14 Iskry” – motocykla, który miał być następcą Junaka.

Junak był również bardzo drogi jak na możliwości ówczesnych polskich nabywców. Na przełomie lat 1950/1960 kosztował 24 000 zł (M10 „przejściowy”). Ostatecznie zaś załamanie rynku motocykli ciężkich doprowadziło do zamknięcia produkcji w 1965 r.

Zwany przez niektórych polskim Harleyem, pomimo swoich niektórych wad był jednak motocyklem lubianym, stając się z czasem „kultowym”. Charakterystyczny tzw. gang, czyli odgłos pochodzący z rury wydechowej, w połączeniu z hałaśliwą pracą rozrządu umożliwia łatwe rozpoznanie tego motocykla nawet ze znacznej odległości, przy czym ta druga cecha jednocześnie jest „spadkiem” po Sokole, ale i jedynym bodaj ogniwem łączącym junaki z harleyami.

W 2001 roku nazwa Junak została ponownie wykorzystana przez polskiego dystrybutora koreańskich motocykli Hyosung GV 250 sprzedawanych pod nazwą Junak Milenium. W 2010 roku polska firma Almot zaprezentowała inny motocykl wykorzystujący nazwę i charakterystyczne logo Junak: Junak M16, produkowany w Chinach motocykl znany głównie pod nazwą Raptor Regal Daytona. W kolejnych latach Almot wprowadził do sprzedaży pod nazwą Junak szereg innych modeli motocykli, skuterów i motorowerów.

Wady i niedopracowania konstrukcji 
 trudności w uszczelnieniu silnika i skrzyni biegów
 błędne rozwiązanie łożyskowania prądnicy sprzyjające awariom
 duża masa własna, a szczególnie masa silnika i skrzyni biegów

Junak model M07 – dane techniczne 
Konstruktorzy: inż. Jan Ignatowicz, inż. Karol Wójcicki, inż. Stefan Poraziński
Lata produkcji: 1956–1959
 Silnik: jednocylindrowy, czterosuwowy, górnozaworowy.
 Pojemność skokowa: 349 cm³.
 Stopień sprężania: 7:1.
 Moc maksymalna: 17 KM przy 5500 obr./min.
 Sprzęgło: mokre, wielotarczowe.
 Skrzynia biegów: o czterech przełożeniach, sterowana nożnie.
 Rama: kołyskowa, podwójna, zamknięta.
 Zawieszenie przednie: teleskopowe, z tłumieniem olejowym.
 Zawieszenie tylne: wahacz wleczony, amortyzatory z tłumieniem olejowym.
 Hamulce: szczękowe mechaniczne, przedni ręczny, tylny nożny.
 Masa własna motocykla bez paliwa i wyposażenia: 170 kg.
 Zużycie paliwa: 3,5–4 l/ 100 km.
 Szybkość maksymalna: 115 km/godz.

Junak model M10 – dane techniczne 
 Silnik
 Typ: S03
 Rodzaj: jednocylindrowy, czterosuwowy, górnozaworowy (OHV)
 Pojemność skokowa: 349 cm³
 Średnica cylindra: 75 mm
 Skok tłoka: 79 mm
 Stopień sprężania: 7,0
 Maksymalny moment obrotowy: 2,8 kGm (27,5 Nm) przy 3800 obr./min
 Moc maksymalna: 17 KM przy 5700 obr./min (PN); 19 KM przy 6000 obr./min (SAE)
 Pojemnościowy wskaźnik mocy: 54 KM/l
 Prędkość maksymalna: 125 km/godz.
 Masa silnika suchego ze sprzęgłem i skrzynką biegów: 63 kg
 Gaźnik: typ GM26U1, średnica gardzieli 26 mm

 Podwozie
 Rama: kołyskowa, podwójna, spawana z rur stalowych o przekroju eliptycznym,
 Koła: 3,50 × 19"
 Zawieszenie
 Przód: teleskopowe, z tłumieniem olejowym
 Tył: wahacz wleczony, amortyzatory z tłumieniem olejowym
 Napęd na tylne koło: łańcuchem rolkowym jednorzędowym 5/8"; przełożenie 1:2,4
 Zbiornik paliwa: 17 l

 Instalacja elektryczna
 Zasilanie: prądnica prądu stałego typ P9a 6V, 45W
 Regulator prądnicy: typ RG9a, 6V, 7,5A
 Akumulator: 6V, 14Ah
 Zapłon: iskrownik z samoczynnym przyśpieszaniem zapłonu

 Wymiary motocykla
 Długość: 2172 mm
 Szerokość (kierownica): 730 mm
 Wysokość motocykla (nieobciążonego): 1020 mm
 Wysokość siodła: 760 mm
 Rozstaw osi: 1417 mm
 Prześwit poprzeczny: 170 mm
 Wyprzedzenie koła przedniego: 72 mm
 Masa własna motocykla bez paliwa i oleju: 170 kg
 Dopuszczalna masa całkowita: 382 kg

Junak model B 20 – dane techniczne 
 Silnik typu S03
 Prędkość maksymalna: 75 km/godz.
 Zużycie paliwa: 5,7 l/ 100 km

 Podwozie:
 Zawieszenie
 Przód: teleskopowe, z tłumieniem olejowym
 Tył: pojedyncze wahacze poprzeczne, poprzeczny, półeliptyczny resor piórowy
 Napęd na tylne koła: dwoma łańcuchami rolkowymi jednorzędowymi
 Zbiornik paliwa: 17 l

 Wymiary motocykla:
 Długość: 3055 mm
 Szerokość: 1420 mm
 Wysokość: 1550 mm

 Masa własna: 320 kg
 Ładowność: 300 kg

Zobacz też 
 Szczecińska Fabryka Motocykli
 LWD Junak – samolot

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 
 Jacot o Junaku
 
 Serwis „Dziki Junak”

Motocykle SFM
Produkty regionalne i związane ze Szczecinem
Motocykle z lat 50.
Motocykle z lat 60.
Hasła kanonu polskiej Wikipedii