Dalmacjusz

Delmacjusz (lub Dalmacjusz), Flavius Iulius Delmatius (ur. ok. 315, zm. 337) – bratanek Konstantyna Wielkiego, wielkorządca z tytułem cezara od 18 września 335 do 9 września 337 roku n.e.

Życie i działalność 
Był synem Delmacjusza Starszego – przyrodniego brata Konstantyna Wielkiego. Jego bratem był Hannibalian. Ze względu na wrogość, jaką cesarzowa Helena okazywała potomstwu swej rywalki Teodory, przyrodnie rodzeństwo Konstantyna żyło długie lata z dala od cesarskiego dworu – w Akwitanii. Zarówno Delmacjusz, jak i Hannibalianus otrzymali gruntowne wykształcenie w Tolosie u sławnego galijskiego retora Eksuperiusza. Sytuacja rodziny zmieniła się w drugiej połowie lat dwudziestych IV wieku, gdy Delmacjusz ojciec zaczął zyskiwać rosnący wpływ na starszego brata, a Konstantyn obdarzył go m.in. starorzymskim tytułem cenzora.

Delmacjusz młodszy w 333 r. otrzymał z woli stryja konsulat. Kiedy w 335 r. cesarz ustalił nowe zasady podziału imperium, polecił ogłosić go cezarem „mimo silnego sprzeciwu wojska” i wyznaczył na wielkorządcę Tracji i Macedonii z Achają. Wraz z bratem otrzymał też od niego prawo noszenia szkarłatnej szaty zdobionej złotem i używania tytułu nobilissimus (najszlachetniejszy), co od początku stwarzało płaszczyznę skonfliktowania go z cesarskimi synami. Rezydował zapewne w Naissus, skąd skuteczniej mógł bronić granicy przed grożącymi napadami Gotów. Jeszcze w tym samym roku Delmacjusz wykazał swe zdolności administracyjne tłumiąc rebelię na Cyprze i likwidując tam uzurpację Kalocerusa.  

Został zamordowany we wrześniu 337 r., być może na polecenie lub z milczącym przyzwoleniem jednego z synów-następców – Konstancjusza II, zainteresowanego usunięciem dodatkowych kandydatów do władzy cesarskiej. Eutropiusz mówi wprost o spisku zawiązanym przez żołnierzy i kuzyna Konstancjusza, do którego części wschodniej cesarstwa należały ziemie zarządzane przez Delmacjusza, co w zarodku stwarzało sytuację konfliktową. O ile Aureliusz Wiktor wyraża wątpliwość co do inspiratora morderstwa, to Zosimos formułuje wyraźne oskarżenie pod adresem nowego cesarza. Późniejsze jego rządy wykazały, że podejrzliwy i zawistny Konstancjusz mógł obawiać się zdolniejszego i cieszącego się publicznym uznaniem konkurenta jako poważnego rywala w walkach następców o jedynowładztwo, tym bardziej, że zamiarem Konstantyna był podział imperium pomiędzy czterech następców z uwzględnieniem bratanka.

Podobnie jak zgładzony wcześniej Kryspus, Delmacjusz w opinii współczesnych uchodził za prawego i utalentowanego sukcesora o dużych zdolnościach wodzowskich i dyplomatycznych.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia 
 Björn Ralph Kankelfitz: Römische Münzen von Pompeius bis Romulus. Augsburg: Battenberg, 1996, s. 483-484 
 Słownik cesarzy rzymskich (red. nauk. Jan Prostko-Prostyński). Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2001 
 Dietmar Kienast i in.: Römische Kaisertabelle. Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft, 2017, s. 294,   
 Patrick M. Bruun: Roman Imperial Coinage, t. VII (Constantine & Licinius). London: Spink & Son, 2003
 Brewiaria dziejów rzymskich: Sekstus Aureliusz Wiktor – Eutropiusz – Festus (red. Przemysław Nehring). Warszawa: Wyd. Uniwersytetu Warszawskiego, 2010 
 Zosimos: Nowa historia. Przeł. Helena Cichocka. Warszawa: Instytut Wyd. Pax, 2012

Linki zewnętrzne 
  Michael DiMaio: "Dalmatius Caesar (335-337 A.D)" w De Imperatoribus Romanis 

Dynastia konstantyńska
Urodzeni w IV wieku
Zamordowani monarchowie
Zmarli w 337