Mury miejskie w Krakowie

Mury miejskie w Krakowie – ciąg murów miejskich wraz z budowlami o charakterze obronnym (m.in. bramami i basztami), otaczający niegdyś obszar całego Krakowa (obecnie Stare Miasto), a którego niewielki odcinek zachowany został do dziś wzdłuż ulicy Pijarskiej.

Historia

Powstanie 
Jeszcze na początku XIII wieku Kraków nie posiadał żadnych obwarowań. W 1241 miasto zostało całkowicie zniszczone przez najazd tatarski. Pomimo to dopiero w 1285 książę Leszek Czarny zezwolił na umocnienie miasta. Mury były budowane z przerwami do pierwszej ćwierci XIV wieku. W tym okresie nadano obwarowaniom zasadniczy kształt i charakter.

Krakowskie umocnienia były złożone z podwójnego muru oraz fosy. Ceglano-kamienny mur wewnętrzny wznosił się na 7 metrów, a był szeroki na 2,5 metra. W niektórych miejscach wyposażono go w drewniany ganek dla obrońców czy strażników. Około 9 metrów przed murem wewnętrznym umiejscowiono mur zewnętrzny, zwany także przedmurzem. Przedmurze było znacznie niższe – miało 2 metry wysokości, ale to na nim zatrzymywał się pierwszy atak. Mur wewnętrzny był wzmacniany przez wysokie na 10 metrów baszty. W XIV wieku było ich 17. Każdą z baszt zajmował się określony cech rzemieślników, od których wywodzą się ich nazwy, np. Ciesielskiej, Paśników, Iglarzy.

Do miasta można było się dostać tylko przez 7 bram miejskich. Bramy te (zamykane na noc) wyposażone były w masywne, ciężkie, dębowe wrota i okutą żelazem bronę, czyli olbrzymią kratę opuszczaną na specjalnych łańcuchach. 

Miasto otoczone zostało solidną fosą szeroką na 6–10 metrów i głęboką na 3,50 metra, napełnioną wodą z Młynówki Królewskiej.

Likwidacja 
Stan obronnych umocnień już od XVII wieku wciąż się pogarszał. Kolejne, groźne dla miasta najazdy szwedzkie wykazywały ogromne zaniedbania. W latach 1810–1814 z rozkazu cesarza Franciszka I zasypano fosę oraz przystąpiono do rozbiórki murów wraz z basztami. W ich obronie stanął prof. Feliks Radwański, który pisał: „Chronią one przed wiatrami wiejącymi pod Kościół Mariacki od Kleparza. Niedobre to wiatry, bo smrody i śmieci znosić będą, a także bezbożnie podwiewać spódnice Paniom Matkom i Żonom”. 13 stycznia 1817 r. Radwański wywalczył w senacie Rzeczypospolitej Krakowskiej decyzję o pozostawieniu dla potomnych fragmentów średniowiecznej fortyfikacji. Pozostawiono wyłącznie niewielki ich fragment przy Bramie Floriańskiej wraz z wysuniętym przed nią Barbakanem oraz trzema basztami: Ciesielską, Stolarską i Pasamoników. Zachował się również zarys najstarszej krakowskiej bramy – Rzeźniczej, którą możemy dostrzec w zabudowaniach tzw. klasztoru na Gródku.

W latach dziewięćdziesiątych XX wieku w czasie renowacji Plant Krakowskich w ciągu dawnych murów miejskich ustawiono kamienne postumenty z umieszczonymi wyobrażeniami dawnych baszt. Przedstawienia odwzorowują faktyczny wygląd baszt, a towarzyszące im napisy przypominają turystom ich nazwy. Ponadto, zarys dawnych murów, baszt i bram wyeksponowano tam, gdzie to było możliwe, ustawiając wysoki na około pół metra murek. W 2007 r. w zachowanym odcinku murów otwarto trasę turystyczną „Mury Obronne”.

Obiekty wzdłuż murów

Barbakan

Bramy 

Na planie bramy oznaczono literami w nawiasach okrągłych:
 F – Floriańska (Kuśnierzy) – 1307, zachowana
 M – Mikołajska – 1312, zastąpiła bramę Rzeźniczą
 R – Rzeźnicza – 1289, zachowany zarys bramy w murach tzw. klasztoru na Gródku.
 N – Nowa (Piekarzy) – 1395
 G – Grodzka (Złotników) – 1298
 D – Dolna (na Wawelu)
 P – Poboczna (furta)
 W – Wiślna (Kotlarzy i Ślusarzy) – 1310
 SZ – Szewska (Białoskórników) – 1313
 S – Sławkowska (Krawców) – 1311

Baszty 

Na mapie baszty oznaczono cyframi:
 Pasamoników (Szmuklerzy) – półokrągła, zachowana
 Karczmarzy I (Kęsza) – sześcioboczna
 Karczmarzy II (Jastrzębia; Strażnica II) – półokrągła
 Prochowa II
 Grzebieniarzy
 Przekupników (Sadelników i Słoniniarzy) – okrągła
 Barchanników – okrągła
 Czapników – czworoboczna
 Kurdybaników
 Prochowa III (Kupiecka) – okrągła, najwyższa baszta krakowska
 Piekarska
 Kowali – czworoboczna
 Siodlarzy – czworoboczna
 Pierścienników – czworoboczna
 Bednarzy – czworoboczna
 Murarzy i Kamieniarzy – zachowane relikty na terenie Muzeum Archeologicznego
 Rymarzy – czworoboczna
 Prochowa I – ośmioboczna
 Iglarzy – półokrągła
 Malarzy – czworoboczna
 Solarzy
 Cyrulików
 Miechowników
 Kaletników (Farbiarzy)
 Blacharzy
 Rusznikarzy
 Nożowników
 Czerwonych Garbarzy – półokrągła
 Garncarzy – czworokątna
 Paśników – półokrągła
 Introligatorów (Stelmachów) – półokrągła
 Łaziebników (Krupników i Śledziarzy) – półokrągła
 Ceklarzy – czworoboczna
 Katowska – czworoboczna
 Szewska I – czworoboczna
 Szewska II – półokrągła
 Mieczników (Mydlarzy) – półokrągła
 Cieśli – sześcioboczna, zachowana
 Stolarzy (Powroźnicza) – półokrągła, zachowana

Rondle 
Rondle na mapie oznaczono symbolem -R-. Nie ma zgodności wśród historyków co do ich liczby na krakowskich murach obronnych. Najprawdopodobniej było ich pięć.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Współczesna wizualizacja murów miejskich odcinka północnego (dostęp: 2011-02-20)
 O murach obronnych Krakowa na www.krakow4u.pl (dostęp: 2011-02-20)
 

Zabytki nieruchome w Krakowie
!
Wyburzone obiekty budowlane w Krakowie
Straty kultury polskiej