Koretište

Koretište (; pogrešno Kuretište) je selo na Kosovu blizu Gnjilana. Ansambl narodnih igara i pesama "Kolo" iz Beograda ima u svom repertoaru koreografiju Svadbeni običaji iz sela Koretište.

Riječ Koretište nije uvrštena ni u Rječnik JAZU, ni u Rječnik SANU. Kao toponim bilježi je Svetozar Georgijević u knjizi "Imena mesta SR Srbije, njihovi etnici i ktetici". Po tom izvoru taj se naziv izgovara s kratkosilaznim naglaskom na prvom slogu. Stanovnici Koretišta su Koretištani (muškarac Koretištanin, žena Koretištanka) s kratkosilaznim naglaskom na drugom slogu. Pridjev od tog naziva glasi: koretiški s kratkosilaznim naglaskom na drugom slogu.

Na području bivše Jugoslavije postoji još nekoliko mjesta čiji nazivi vjerojatno potječu od istog korijena kao i naziv Koretište: Koretaši kod Lopara u BiH, Koretin kod Kosovske Kamenice, Koretinec kod Maruševca i Koretno kod Šmarja pri Jelšah u Sloveniji.

Rječnik JAZU bilježi toponim Koretaši kao ime sela u Bosni u okrugu Donje Tuzle, Koretin kao ime vodi i mjestu u Srbiji u okrugu krajinskom, Koretinac kao ime sela u Hrvatskoj u županiji varaždinskoj. (kajkavski) Koretinec, te Koretino kao mjesno ime. - U Daničićevu rječniku: Koretino, selo u Toponici koje je kralj Milutin dao Gračanici ... to će biti sadašnje selo Koretino na Krivoj rijeci između Prištine i Vranje.

Kad bi se pregledali svi popisi mikrotoponima, našlo bi se još takvih naziva, npr. u "Velikom atlasu Hrvatske" (Zagreb, 2002): Koretići (objekt, crkva?) zapadno od Samobora i Koretine (predjel južno od Ljubinja); u "Atlasu Slovenije" (Ljubljana, 1985) Koretiči - zaselak u Hrvatskoj zapadno od Samobora (Koretići?) i Koretnik - slovenski zaselak ispod vrha Kogel (802) blizu austrijske granice sjeverozapadno od Maribora.

Vjerojatno u istu grupu treba uvrstiti i naziv ruskog mjesta Koretovka jugoistočno od Moskve, između Voronježa i Tambova.

Geografija 
Koretište je selo udaljeno oko 1,5 km, severozapadno od Gnjilana (upravnog centra Kosovskopomoravskog okruga). Koretište je selo nastanjeno isključivo srpskim stanovništvom i broji oko 300 domaćinstava. Prvobitno je selo bilo nastanjeno u predelu zvanom Kule i Kanin Grob, ali je zbog čestih poplava, vremenom preseljeno u Gornjem Koretištu, pa se i danas u njivama na mestima gde se nalazilo prethodno, nalaze ostaci tadašnjih kuća.

Koretište se kao selo sa nekoliko srpskih domaćinstva pominje u turskom katastarskom popisu iz 1455. godine.

Nakon poslednjeg kosovskog rata (1999. godine), selo je napustilo stotinak Srba, a živote je izgubilo troje Srba, nekoliko je ranjeno i pretučeno. 

Selo je bogato vodom i u samom selu se nalazi jedanaest tekućih česama sa kvalitetnom pijaćom vodom. Zbijenog je tipa, deli se na šest mahala, a to su:
 Trpkovska,
 Penjska,
 Đurinska,
 Kovačeva 
 Gornja mahala i 
Perina mahala Donja
Crkva Svetog cara Konstantina i carice Jelene građena je u periodu od 1991. do 2004. godine.

Topografski nazivi za njive su: Bosotince, Kula, Selište, Prečina, Glama, Donje Ledine.

Topografski nazivi za šume su: Rebar, Kurina, Slana Voda, Reka.

U selu postoji osmogodišnja škola koja nosi ime pisca Bore Stankovića koju pohađa 250 učenika. Takođe postoji i odeljenje srednje Ekonomsko-trgovinske škole koju pohađa oko 100 učenika. U selu postoji i moderna zgrada ambulante u kojoj radi nekoliko lekara iz Zdravstvenog centra Gnjilane. Srbi u ovom selu se leče ambulantski, jer je bolnica u Gnjilanu zaposednuta od strane Albanaca 1999. godine.

Poreklo stanovništva po rodovima 
Podaci iz 1929. godine:
 Kovačevi (Kovačevići) (17 kuće, slave Sv. Nikolu), po svom predanju koje je zapisao i Atanasije Urošević u svojoj doktorskoj disertaciji, doseljeni su iz prilepskog kraja u Makedoniji, gde su bili vrlo bogati i imali vodenicu „od devet vitla”. Turci im dođu po žene, ovi ih opiju i pobiju, pa sa magarcima pobegnu. Prvo se nastanili u Kmetovcu, pa prešli u Stanišoru i najzad naiđu ovde na dobru vodu i osnuju ovo selo u drugoj polovini 17. veka. Prezime im je po tome što su im preci do oko 1890. godine bili kovači. Međutim, sam broj kuća izaziva sumnju u ove tvrdnje jer je broj kuća Pejnaca duplo veći od broja kuća Kovačevića, što ne bi bilo moguće ukoliko su Kovačevići došli kao porodica a Pejnci potiču od jednog pastorka. Takođe, položaj kuća u selu u odnosu na stari put i položaj grobova u odnosu na staru crkvu ne podržava tvrdnje da su Kovačevići prvi rod u selu. Takođe, u Kovačevoj mahali ima mali broj česama. Poseduju rodoslovno stablo 5 genracija unazad. Sam zanat kovača najčešće su obavljali Cigani. Branislav Nušić, u svojoj knjizi ,,Kosovo - opis zemlje i naroda" kaže sledeće: ,,Kovači su isključivo Cigani".

 Perići (12 k., Sv. Nikola) doseljeni kad i Kovačevi, jer su bili jedna ista porodica. Kasnije su se razvrstali na nekoliko mahala.

Pejnci obuhvataju Kusostajkovce (17 kuće), Đurince (12 kuće) i Đokince (6 kuće), svi slave Sv. Nikolu. U zapisu koji prenosi Đorđe Mikić iz 1912. skoro svi imaju svoja dvorišta, kuće i imanja dok su ostale porodice u selu (osim dela Trpkovaca) većinom čivčijske. Ova su tri roda su po predanju Kovačevića postala od jednog pastorka u rodu Kovačevih, koga je kao sina dovela neka žena „vrtenarka”, „bugarka”, „mečkarka” iz Makedonije, što je zapisao i Atanasije Urošević. Po svom predanju, slično Kovačevićima, oni su poreklom iz Selca, kod Prilepa. Tamo je živelo 9 braće koji su imali 1 sestru od koje je Turčin zahtevao svadbarinu, a braća ga kada dođe u kuću ubiju. U toj borbi Stajku biva posečen perčin i on dobija nadimak Kusi (skraćeni). Iz straha od obmazde oni se sele i naseljavaju napušteno selo današnjeg Koretišta koje je ostalo pusto neposredno posle Druge velike seobe Srba. Ovo predanje podržava položaj kuća u selu jer kroz pejnsku mahalu prolazi stari put Priština-Gnjilane koji se spušta iz Braseljca, prelazi preko Glame i spušta se u Gnjilane, a koga seljani zovu Gornji put ili Carski drum jer se njime išlo u Carigrad. dok su u odnosu na ovaj put Kovačevići na rubu sela. Položaj grobova oko stare crkve, takođe, pokazuje da se grobovi Pejnaca nalaze pored crkve dok se grobovi Kovačevića nalaze na rubu groblja. U samoj mahali se nalazi 3 česme koje su stare (Pejnska, Pod vrbe, Mlačina), tj još iz doba osnivanja sela, a oko mahale ima još 2 česme novijeg tipa. Poseduju rodoslovno stablo 9 generacija unazad od doseljavanja do današnjih dana (od početka 18. veka). 

 Tripkovci (11 k.) od kojih su postali i Ognjanci (3 k.), slave sv. Vrače, doseljeni oko 1750. godine ali se ne zna odakle.

 Šoprići (6 k., Sv. Nikola). Starinom su iz Šapranca kod Trgovišta, odakle se preselili u Krivu Reku i živeli u selima Strezovca, Trnićevcu, pa oko 1790. godine doseljeni u Koretište.

 Otićovići (5 k., Sv. Dimitrije), preseljeni iz Žegre oko 1820. godine.

 Šumaci (3 k., Sv. Arhanđeo), preseljeni iz Bostana oko 1830. godine od istoimenog roda. Starinom su iz Šumana kod Lebana.

 Svirkovi (2 k., Sv. Arhanđeo); doseljeni iz Labljana oko 1870. godine kao sluge.

 Bušinčani (2 k., Sv. Jovan), doseljeni oko 1880. godine iz Bušnica za sluge, jer nisu imali zemlje, a kovački zanat kojim su se zanimali, već je prešao u ruke Roma kojih je tada mnogo došlo iz Masurice.

 Puškanci su doseljeni iz okoline Prilepa u 17.veku, kad i Pejnci odnosno Kovačevi u zavisnosti od predanja. Srodnike nemaju u selu, a imaju ih u Medveđi(Tulare) i u Pločicama(Kovin), kao iseljenike iz Makreša. Slava ove porodice je Sv. Nikola. Puškanci su dobili nadimak od babe Puškanke iz Kusca, tj. po ujacima koji su potajno trgovali puškama i često su pucali “puškarali“ u veselju, ali i u prepirkama sa drugima. Prezimena ove porodice u Koretištu su Đokić, koji su iseljeni u Pločice kod Kovina, 1 porodica i u Gazdare kod Medveđe. Sa prezimenom Vasić ima 2 kuće u selu, a iseljenih ima u Smederevu 1, Beogradu 1(Kaluđerici) i Jagodini 1 porodica, sa prezimenom Nasković ima 1 kuća u Koretištu.

Reference 

Naselja na Kosovu
Opština Gnjilane