alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Pasat

Pasat (hol. passaat) – stały, ciepły wiatr o umiarkowanej sile (3-4°B), wiejący w strefie międzyzwrotnikowej w kierunku równika między 35° szerokości północnej i 35° szerokości południowej. Miał duże znaczenie w epoce żaglowców.

Na półkuli północnej pasat wieje z kierunku NE, a na południowej z SE, zgodnie z działaniem siły Coriolisa. Powoduje ona odchylenie kierunku poruszania się ciał na półkuli północnej w stronę bieguna północnego w prawo (z punktu widzenia poruszającego się obiektu), a na południowej w stronę bieguna południowego – w lewo. Wieją one ze strefy wyżów zwrotnikowych ku strefie niżów równikowych znajdujących się w tzw. komórce cyrkulacyjnej Hadleya.

Miejsce, gdzie pasaty z obu półkul spotykają się ze sobą, nazywa się międzyzwrotnikową strefą zbieżności (konwergencji) lub bruzdą niskiego ciśnienia.

Pasat to wiatr, a więc poziomy ruch powietrza. Aby mógł wiać, musi istnieć różnica ciśnień między obszarami na powierzchni Ziemi, która najczęściej spowodowana jest różnicami w nagrzaniu powierzchni naszej planety.

Cyrkulacja pasatowa 
Cyrkulacja (ruch) powietrza (oraz jednocześnie pasaty) ma swój początek w Międzyzwrotnikowej Strefie Zbieżności. Powierzchnia Ziemi w strefie równikowej intensywnie się nagrzewa. Ogrzane, wilgotne powietrze zwiększając swoją objętość unosi się do góry a jego ciśnienie przy powierzchni spada i wtedy tworzy się niż baryczny. Para wodna zawarta w tym powietrzu ulega kondensacji i daje początek codziennym opadom nad równikiem zwanymi deszczami zenitalnymi. Powietrze zawierające już niewiele wilgoci unosi się dalej ku górze i ochładza. Odpływa w kierunku biegunów, odchylając swój kierunek ruchu w wyniku działania siły Coriolisa na NE na półkuli północnej i SE na półkuli południowej – są to antypasaty.

Suche i chłodne powietrze opada nad zwrotnikami, dając początek wyżom zwrotnikowym. Opadając ociepla się adiabatycznie. Stąd w strefie zwrotnikowej znajdują się całoroczne ośrodki antycyklonalne (wyżowe), warunkujące niemal bezchmurną, suchą, gorącą pogodę z bardzo niewielkimi opadami. To ciepłe i suche powietrze znad zwrotników zaczyna się przemieszczać ku równikowi, ponieważ obszar ten ma wyższe ciśnienie atmosferyczne, niż strefa równikowa.

Ten właśnie poziomy ruch suchego, gorącego powietrza z kierunku NE na półkuli północnej a z SE na południowej odbywający się przy powierzchni Ziemi (w dolnej warstwie troposfery) nazywany jest pasatami.

Zobacz też 

 antypasat
 komórka Hadleya

Linki zewnętrzne 
 

Wiatry
Meteorologia tropikalna
Meteorologia dynamiczna
Wyże
Nominalizm

Nominalizm pojęciowy – jeden z poglądów filozoficznych na pojęcia ogólne, inaczej powszechniki lub uniwersalia. Nominalizm odmawia im istnienia realnego, to znaczy obiektywnego, poza umysłem i ludzką mową, uznający je za nazwy, służące jedynie komunikacji językowej. Według nominalistów każdemu pojęciu odpowiadają jednostkowe konkretne przedmioty, czyli desygnaty; jest to przeciwieństwo realizmów pojęciowych jak platonizm czy arystotelizm. Przykładowe doktryny nominalistyczne to reizm, różne formy pozytywizmu oraz niektóre inne empiryzmy.

Nominalizm był jednym ze stanowisk w średniowiecznym sporze o uniwersalia. W IX wieku Ibrahim al-Nazzam przedstawiał nominalizm arabski. Należąc do skrajnej grupy mutazylitów, odrzucał wszechmoc Boga i uczył o równości ludzi z innymi zwierzętami, które według niego też mogą zostać zbawione.

Przedstawicielami nominalizmu byli:
 Eryk z Auxerre
 Remigiusz z Auxerre
 Roscelin
 William Ockham
 George Berkeley

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
  Nominalism , Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-12].

 
 

Ontologia
Filozofia średniowieczna
Filozofia matematyki
Jungle

Jungle – gatunek muzyczny, wywodzący się z gatunku nazywanego rave. Fana tego gatunku określa się jako junglist.

Po 1992 zaczyna wyodrębniać się jako osobny gatunek muzyki tanecznej, charakteryzujący się łamanym uderzeniem breakbeat w odróżnieniu od uderzeń 4x4 (charakterystyka muzyki house i innych gatunków elektronicznych). Tempo tej muzyki oscyluje wokół 160-180 bpm. W jungle zawsze było kilka podobieństw do hip-hopu. Oba gatunki były zaliczane do "czarnej muzyki". Kiedy jungle uzyskało popularność, otrzymało taką samą falę krytycyzmu jak hip-hop - było "zbyt mroczne", gloryfikowało przemoc oraz gangi. Te same instrumenty były używane do tworzenia obu gatunków: samplery, automaty perkusyjne, mikrofony i sekwencery.

Jungle budowane jest z pociętych, połamanych pętli perkusyjnych, znanych z funk i hip-hop (chodzi o brakujące uderzenie, aczkolwiek z wielokrotnie szybszym tempem) oraz różnorakich sampli. Znakiem rozpoznawczym jungle zawsze było kopiowanie popularnych pętli perkusyjnych (na przykład Amen break), dlatego często można usłyszeć popularniejsze z nich w wielu utworach.

Niektórzy definiowali "jungle" jako reprezentujący głębszy i mroczniejszy dźwięk beatów i linii basu, podczas gdy inni widzieli połączenie z plemiennymi bębnami, perkusją i prostotą.

Jungle osiągnęło szczyt popularności między rokiem 1994 a 1995. Wtedy zaczęto tworzyć kompilacje najpopularniejszych utworów na płytach CD. Później jungle ewoluuje i wykształca się z niego drum and bass. Drum and bass różni się od jungle przede wszystkim mniej skomplikowanym układem beatu, nieco wolniejszym tempem i skoncentrowaniem się na linii basu. Nie należy też mylić jungle czy drum'n'bassu z gatunkiem muzyki breakbeat, z wolniejszym rytmem i mniej dominującymi elementami basowymi.

Jungle dzisiaj 
Termin "jungle" jest często używany do określania drum'n'bassu. Niektórzy twierdzą, że jungle jest zupełnie inny od drum'n'bassu mimo postępowych zmian. Takie myślenie jest spowodowane przez różne interpretacje tego gatunku stworzone pod koniec lat dziewięćdziesiątych przez rozmaitych artystów. Dobrze rozwija się podziemny ruch tworzący i rozwijający utwory w stylu sprzed dwóch dekad. Kilku producentów zauważyło nowy entuzjazm wywołany tradycyjnym jungle. Grupa Rudimetal, która osiągnęła szczyt popularności w Wielkiej Brytanii używa elementów jungle i breakbeatu w swojej muzyce. Angielski muzyk Example ogłosił, że jego kolejny album, który ukaże się prawdopodobnie w marcu 2014, będzie zawierał elementy jungle i innych gatunków rave z lat 90.

Ważni artyści 
 A Guy Called Gerald
 Andy C
 Aphrodite
 Congo Natty
 Dillinja
 DJ Hype
 DJ Krust
 DJ Zinc 
 Ed Rush
 Goldie
 Micky Finn
 Omni Trio
 The Prodigy

Linki zewnętrzne 
  
 Rave Archive – DJ Mixtapes, Party Flyers, Scene Zines, Forums 

Drum and bass
Gatunki muzyki elektronicznej
Jump-Up

Jump-up – gatunek muzyki drum and bass granej w klubach odwiedzanych masowo, zaprojektowany tak, by pobudzić ludzi do tańca i skakania (ang. jump-up). Wykreowany został przez takie gwiazdy sceny dnb jak Shy FX czy DJ Hype. Jego budowa jest prosta – zawiera skoczne linie basowe, często wykorzystuje "zabawne" dźwięki z programów TV dla dzieci.

Drum and bass
Południoworoztoczański Park Krajobrazowy

Południoworoztoczański Park Krajobrazowy – park krajobrazowy położony na terenie województwa lubelskiego i województwa podkarpackiego. Obejmuje polską część Roztocza Wschodniego.

Zajmuje powierzchnię 208,16 km², z czego 167,97 km² znajduje się na terenie podkarpackich gmin Horyniec-Zdrój i Narol, a 40,19 km² na terenie gminy Lubycza Królewska w województwie lubelskim.

Rezerwaty przyrody 
 Źródła Tanwi – leśny
 Sołokija – florystyczny
 Jalinka – leśny

Zobacz też 
 ochrona przyrody w Polsce
 parki krajobrazowe w Polsce

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Południoworoztoczański Park Krajobrazowy na stronie Zespołu Parków Krajobrazowych w Przemyślu
 Południoworoztoczański Park Krajobrazowy na stronie Zespołu Lubelskich Parków Krajobrazowych
 
 

Parki krajobrazowe w województwie podkarpackim
Parki krajobrazowe w województwie lubelskim
Przemęcki Park Krajobrazowy

Przemęcki Park Krajobrazowy – park krajobrazowy na granicy województwa wielkopolskiego i lubuskiego, na obszarze gmin: Przemęt, Włoszakowice, Wijewo i Wschowa (niewielkie fragmenty Parku leżą także w gminach Śmigiel i Święciechowa).

Podstawa prawna 
Rozporządzenie Nr 3/96 Wojewody Leszczyńskiego z dnia 10 kwietnia 1996 r. zmieniające rozporządzenie Wojewody Leszczyńskiego z dnia 25 listopada 1991 r. Nr 115a w sprawie powołania Przemęckiego Parku Krajobrazowego (Dz. Urz. Woj. Leszczyńskiego Nr 12, poz. 108).

Informacje ogólne 
 Powierzchnia całkowita: 21 450 ha
 Powierzchnia leśna: 8330 ha
 Powierzchnia wód: 1480 ha 
 Użytki rolne: 11 640 ha
 Utworzony: 25 listopada 1991 roku.
 Cel utworzenia Parku: ochrona krajobrazu powstałego po ostatnim zlodowaceniu

Przyroda nieożywiona 
24 jeziora polodowcowe rynnowe o powierzchni od 1 do ponad 300 ha.

Flora 
760 gatunków roślin naczyniowych (30 podlegających ochronie całkowitej).
 buławnik czerwony
 lilia złotogłów
 rosiczka
 grążel żółty
 bobrek trójlistkowy
 konwalia majowa (Wyspa Konwaliowa)

Fauna 
Szczególnie cenna jest awifauna – 182 gatunki.
 bąk
 kania ruda
 błotniak zbożowy
 bielik
 kropiatka
 rudogłówka
 wąsatka

Poza tym:
 żaba zielona
 żaba trawna
 ropucha zwyczajna
 padalec
 jaszczurka zwinka
 zaskroniec

Rezerwaty 
 Wyspa Konwaliowa
 Jezioro Trzebidzkie
 Torfowisko nad Jeziorem Świętym
 Kwaśna Dąbrowa (planowany)

Jeziora 

 Jezioro Białe
 Jezioro Błotnickie
 Jezioro Boszkowskie
 Jezioro Dominickie
 Jezioro Małe
 Jezioro Miałkie
 Jezioro Olejnickie
 Jezioro Osłonińskie
 Jezioro Przemęckie Duże
 Jezioro Przemęckie Małe
 Jezioro Radomierskie
 Jezioro Trzebidzkie
 Jezioro Wielkie
 Jezioro Wieleńskie
 Zapowiednik

Przez niektóre z tych jezior przebiega położony na terenie parku kajakowy Szlak Konwaliowy.

Miejscowości 
 Boszkowo
 Brenno
 Olejnica
 Osłonin
 Przemęt
 Radomierz
 Wieleń Zaobrzański
 Włoszakowice

Linki zewnętrzne 
 
 
 

Parki krajobrazowe w województwie lubuskim
Parki krajobrazowe w województwie wielkopolskim
Rudawski Park Krajobrazowy

Rudawski Park Krajobrazowy – położony w południowej części województwa dolnośląskiego na terenie gmin Bolków, Janowice Wielkie, Kamienna Góra, Marciszów, Mysłakowice oraz miast Jelenia Góra, Kamienna Góra i Kowary. Swym obszarem obejmuje Rudawy Janowickie wraz z Górami Sokolimi i Wzgórzami Karpnickimi oraz Góry Ołowiane w Górach Kaczawskich i Góry Lisie w Kotlinie Kamiennogórskiej. Chroni naturalne górskie i rzeczne geokompleksy przyrodnicze. Przez park przepływa przełomową doliną rzeka Bóbr. Znajduje się tam również wiele form skalnych zbudowanych z granitów, gnejsów, amfibolitów, zieleńców, zlepieńców (np. skałki) i obszarów łąkowych o wybitnych walorach botanicznych.

 Powierzchnia parku: 15 705 ha
 Powierzchnia leśna: 8884 ha
 Powierzchnia otuliny: 6600 ha
 390 gatunków roślin naczyniowych (54 chronione)
 203 gatunki kręgowców
 152 km szlaków turystycznych

Formy ochrony przyrody 
Na terenie Rudawskiego Parku Krajobrazowego nie ma rezerwatów przyrody, lecz znajdują się tu cztery specjalne obszary ochrony siedlisk ustanowione w ramach programu Natura 2000: „Góry i Pogórze Kaczawskie” (PLH020037), „Rudawy Janowickie” (PLH020011), „Stawy Karpnickie” (PLH020075) i „Trzcińskie Mokradła” (PLH020105). Dodatkowo w północnej części parku, na terenie Gór Ołowianych, powołano stanowisko dokumentacyjne "Sztolnia Wapienna w Ciechanowicach" o powierzchni 0,0162 ha. Obiekt o długości 90 metrów chroni dawne wyrobisko w żyle kalcytowej, które obecnie stanowi ostoję dla zimujących nietoperzy oraz rzadkich gatunków grzybów.

Przypisy

Bibliografia 
 Słownik geografii turystycznej Sudetów, t. 5,  Rudawy Janowickie, red. Marek Staffa, Wrocław: I-Bis, 1998, 
 Mapa Rudawy Janowickie, skala 1:25 000, Jelenia Góra: Plan, 1998, .

Linki zewnętrzne 
 Rudawy Janowickie - Landeshuter Kammna portalu polska-org.pl
 

Parki krajobrazowe w województwie dolnośląskim
Sudety Zachodnie
Rudawy Janowickie
Góry Kaczawskie
Kotlina Kamiennogórska
Janowice Wielkie (gmina)
Bolków (gmina)
Sobiborski Park Krajobrazowy

Sobiborski Park Krajobrazowy jest położony we wschodniej części województwa lubelskiego w powiecie włodawskim na Pojezierzu Łęczyńsko-Włodawskim, obejmuje teren gmin: Włodawa, Hańsk Pierwszy, Wola Uhruska. Utworzony uchwałą WRN w Chełmie z 23 marca 1983 r. park krajobrazowy chroni znaczne partie lasów z licznie występującymi torfowiskami i śródleśnymi jeziorami. W siedliskach leśnych dominują drzewostany sosnowe oraz brzozowe i olszowe. Powierzchnia Parku wynosi 100 km², natomiast jego otulina liczy 95 km². Dominującą formą pokrycia terenu są lasy, które stanowią 75% powierzchni parku. Do pozostałych form użytkowania ziemi należą: łąki – 10%, bagna – 5%, grunty rolne – 2%, wody – 2%.

6 rezerwatów przyrody: Brudzieniec, Żółwiowe Błota, Małoziemce, Jezioro Orchowe, Magazyn, Trzy Jeziora. Łączna ich powierzchnia wynosi 1670,62 ha, co stanowi 16,7% powierzchni parku. Planowany rezerwat biosfery, włączony w ECONET-POLSKA.

Flora 
Na terenie Parku zidentyfikowano ok. 100 zbiorowisk roślinnych. We florze Parku wyróżniono 55 gatunków rzadkich, z których 44 objęte są ochroną.

Fauna 
Ostoja żółwia błotnego.

W wodach Parku występuje strzebla błotna.

Awifauna: bielik, cietrzew, bąk zwyczajny, gągoł, perkoz dwuczuby, orlik krzykliwy, bocian czarny.

Zobacz też 
 Ochrona przyrody w Polsce
 Parki krajobrazowe w Polsce

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Opis Parku na stronie Zespołu Lubelskich Parków Krajobrazowych

Parki krajobrazowe w województwie lubelskim
Sobibór
Park Krajobrazowy Doliny Bobru

Park Krajobrazowy Doliny Bobru – park krajobrazowy w województwie dolnośląskim położony na terenie gmin Jelenia Góra, Jeżów Sudecki, Lubomierz, Lwówek Śląski, Stara Kamienica, Świerzawa i Wleń.

Zajmuje powierzchnię 10 943 ha, w tym powierzchnia leśna liczy 4215 ha (32%). Otulina Parku zajmuje 12 552 ha.

 Najwyższe wzniesienie: Siedlęcinka (495 m n.p.m.)
 a w obrębie otuliny: Wapienna (505 m n.p.m.)

Fauna i flora

Formy ochrony przyrody

Rezerwat przyrody 
Na obszarze gminy Wleń znajduje się rezerwat przyrody Góra Zamkowa chroniący zespół grądów z szeregiem cennych gatunków roślin oraz zabytków kultury materialnej.

Rezerwat przyrody Góra Zamkowa 
Lokalizacja: gmina Wleń

Rok utworzenia: 1994

Powierzchnia: 21,00 ha

Cel ochrony: zespół grądów z szeregiem cennych gatunków roślin oraz zabytków kultury materialnej.

Typ (wg głównego przedmiotu ochrony): leśny A: fitocenotyczny, zbiorowisk leśnych B: lasów i borów, lasów mieszanych górskich i podgórskich

Obszary Natura 2000

Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk „Ostoja nad Bobrem” 
Lokalizacja: gmina Lwówek Śląski

Powierzchnia: 15 373 ha

Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk „Panieńskie Skały” 
Lokalizacja: gmina Lwówek Śląski

Powierzchnia: 11,5 ha

Pomniki przyrody 
Na terenie Parku Krajobrazowego ustanowiono 8 pomników przyrody.

Szlaki turystyczne 
Przez tereny Parku i otuliny przebiegają trzy popularne szlaki turystyczne, których łączna długość wynosi ok. 100 km. Na terenie Parku Krajobrazowego Doliny Bobru oraz jego otuliny wytyczono ogółem około 92 km szlaków turystycznych (Park – 61 km, otulina – 31 km). Wśród 5 szlaków turystycznych szczególną rolę odgrywają 2 szlaki dalekobieżne:
  Szlak niebieski - Szlak Międzynarodowy E3;
  Szlak zielony - Szlak Zamków Piastowskich.
Inne szlaki:
  Szlak żółty.
Najważniejszy węzeł szlaków turystycznych znajduje się w Pilchowicach (obok zapory wodnej).

Trasy rowerowe 
  Euroregionalny Turystyczny Szlak Rowerowy "Dolina Bobru" (oznaczony ER-6);
  Rowerowa Obwodnica Jeleniej Góry (oznaczona kolorem zielonym);
 sieć pozostałych krajowych szlaków rowerowych i ich łączników.

Punkty widokowe

Zobacz też 
 parki krajobrazowe w Polsce
 Dolina Bobru

Przypisy 

Dolina Bobru, Park Krajobrazowy
Sudety Zachodnie
Frekwencja wyborcza

Frekwencja wyborcza – stosunek liczby oddanych głosów do ogólnej liczby osób uprawnionych do głosowania w czasie wyborów bądź referendum. W niektórych przypadkach, np. w czasie referendum, dla wiążącego charakteru głosowania wymagana jest pewna minimalna frekwencja.

W przypadku referendum zwykłego, aby było wiążące, musi w nim wziąć udział więcej niż połowa uprawnionych do głosowania. Decyzja w referendum zostaje podjęta, gdy większość ważnych głosów jest pozytywna lub negatywna w odpowiedzi na postawione pytanie lub gdy jeden z wariantów proponowanych w referendum otrzymuje najwięcej ważnych głosów.

Wynik referendum w sprawie wyrażenia zgody na ratyfikację umowy międzynarodowej jest wiążący, jeśli w nim uczestniczy więcej niż połowa uprawnionych do głosowania. Jeśli większość ważnie oddanych głosów jest pozytywna, Prezydent Rzeczypospolitej uzyskuje zgodę na ratyfikację umowy międzynarodowej.

Przyjęcie zmian w konstytucji w referendum następuje, gdy większość głosujących opowiedziała się za tym.

Referendum lokalne jest ważne, jeśli wzięło w nim udział co najmniej 30 procent uprawnionych do głosowania, a w przypadku referendum mającego na celu odwołanie organu jednostki samorządu terytorialnego pochodzącego z wyborów bezpośrednich, jest ważne, gdy w nim uczestniczy nie mniej niż 3/5 liczby biorących udział w wyborze tego organu. Referendum jest również wiążące, gdy za jednym z rozwiązań opowiedziała się więcej niż połowa głosujących.

Frekwencja wyborcza w Polsce po 1989 

Frekwencja wyborcza w wyborach i referendach w Polsce:

Średnia frekwencja 
Największą popularnością cieszą się w Polsce wybory prezydenckie. Natomiast najmniejszą wybory do Parlamentu Europejskiego.

Przypisy 

Wybory
Sylwa

Sylwa (łac. silva rerum dosł. las rzeczy) – forma piśmiennictwa popularna wśród szlachty polskiej, wywodząca się m.in. ze zbioru Silvae rzymskiego poety Stacjusza, obejmująca niejednorodne formalnie teksty zapisywane „na gorąco” i wyróżniające się różnorodną tematyką.

Charakterystyka gatunku 
Sylwy przybierały postać dwoistą – były poetycko-filozoficznymi „wirydarzami”, „ogrodami”, „hortulusami”, czyli zbiorami, w których obok prozaicznych zapisków z życia codziennego autora rękopisu przeważały teksty o charakterze literackim bądź refleksyjnym. Sylwy były również zwane „Bibliami domowymi”, pośród wielu zapisków o charakterze informacyjnym (np. narodziny członków rodziny, śmierci, wydarzenia w okolicy, wyniki sejmów i spotkań samorządowych) znajdowały się również zapisy literackie. Sylwy były także zbiorami zasłyszanych dowcipów czy też przepisów kulinarnych. Mogą znaleźć się w niej nie tylko wspomnienia o ślubach czy narodzinach, ale także pamiątki, np. pukle włosów. Bardzo często umieszcza się również drzewo genealogiczne rodu (rodziny).

Sylwy cechuje różnorodna konstrukcja, zawarte są w nich elementy znane z roczników, kronik, dzienników i pamiętników. Służą dokumentacji, archiwizacji, zabezpieczeniu pamięci. Pisane również w celach rozrywkowych i towarzyskich.

Dzięki sylwom zachowały się wiersze m.in. Daniela Naborowskiego i Jana Andrzeja Morsztyna.

Główne właściwości sylw 
 Varietas, na którą składają się:
 wielość tekstów w jednym zbiorze
 różność ich treści, formy, rodzaju
 niewspółmierność w istotności tematyki
 Uszeregowanie wszystkich tekstów w jednym planie, tworząc otwartą formę, gdzie koniec jest nieokreślony, a decyduje o nim mechaniczne przerwanie.
 Jedność nadawcy i biograficzny wymiar tekstu
 Unifikacja twórcy i odbiorcy

Przykłady sylw 
 Jakub Michałowski (1612–1663), Jakuba Michałowskiego, wojskiego lubelskiego, a późniéj kasztelana bieckiego, Księga pamiętnicza
 Stefan Franciszek Medeksza, Stefana Franciszka z Prószcza Medekszy, sekretarza Jana Kazimierza, sędziego ziemskiego kowieńskiego, Księga pamiętnicza wydarzeń zaszłych na Litwie 1654-1668
 Mikołaj Erazm Łoś.

Sylwa współcześnie 
Literatura sylwiczna bywa też pisana w okresie postmodernizmu. W praktyce oznacza wymieszanie gatunków literackich, zmienność poetyki i nastroju, stosowanie stylizacji i cytatów, dodatków graficznych.
Oznacza także pomieszanie tematów, brak dominującego wątku, splatanie się spraw ważnych i błahych. Sylwiczne wypowiedzi składają się z fragmentów niewspółmiernych, różnych stylowo, tworzących mozaikę tematów, zdarzeń, problemów. Cechy te są tożsame do założeń postmodernizmu, gdzie wszystko jest jednakowo ważne i niepotrzebne, a efekt końcowy dzieła często jest mieszaniną wielu stylów.

Polskimi przykładami tego typu twórczości są niektóre książki Tadeusza Konwickiego, np. Kalendarz i klepsydra, czy Dzienniki Edwarda Stachury. Ich wielowątkowość zahacza często o elementy autobiograficzne.

Do formy sylwy odnosi się również podcast Jana Konrada Kleina Audycja sylwiczna.

Przypisy 

Gatunki literackie
Historia książki
Historia szlachty w Polsce
Front atmosferyczny

, front atmosferyczny (łac. frons, czoło, twarz) – wąska strefa przejściowa oddzielająca masy powietrza o różnych właściwościach termicznych i wilgotnościowych.

Opis 
W tej strefie, o szerokości od kilkudziesięciu do kilkuset kilometrów, bardzo małym nachyleniu względem powierzchni ziemi (kilka stopni), następuje mieszanie się powietrza, co często przejawia się intensywnymi zjawiskami pogodowymi. Poniżej frontu znajduje się powietrze chłodne, powyżej ciepłe. W zależności od kierunku ruchu mas powietrza rozróżnia się front ciepły – gdy ciepłe powietrze nasuwa się na powietrze chłodne oraz front chłodny, gdy chłodne powietrze wciska się pod powietrze ciepłe. W strefie frontu chłodnego powstają chmury kłębiaste deszczowe, powodując silny ale krótkotrwały opad obejmujący mały obszar. Front powstały z połączenia frontu ciepłego z doganiającym go frontem chłodnym to front okluzji. Kiedy strefa frontu nie przemieszcza się jest to front stacjonarny. Z fizycznego punktu widzenia (opisu stanu atmosfery układem równań) front atmosferyczny jest strefą nieciągłości.

Ze względu na duże różnice temperatur na niewielkiej przestrzeni w strefie frontu występują silne wiatry i inne gwałtowne zjawiska atmosferyczne – np. burze.

Symbole graficzne frontów atmosferycznych

Przypisy

Linki zewnętrzne 
  – fronty atmosferyczne
  – Fronty

Pogoda średnich szerokości
Wyż baryczny

Wyż baryczny – obszar wysokiego ciśnienia atmosferycznego, w którym najwyższe ciśnienie panuje w centrum układu. Jest to jeden z układów barycznych znanych w meteorologii.

Charakterystyka 
Występowanie obszaru podwyższonego ciśnienia jest związane z ruchem zstępującym mas powietrza. Ciśnienie mierzone na jednakowej wysokości nad poziomem morza jest najwyższe w centrum wyżu i maleje ku jego peryferiom, a prądy powietrza skierowane są na zewnątrz ku obszarom o niższym ciśnieniu. Ze względu na ruch obrotowy Ziemi wywołujący efekt Coriolisa, wyżowi towarzyszy cyrkulacja powietrza tworząca wielkoskalowy wir zwany antycyklonem (z greckiego  anti-, „przeciw” i  kyklos, „krąg”). Pojęcia wyżu i antycyklonu są często utożsamiane. Wirowy ruch mas powietrza w antycyklonie odbywa się na półkuli północnej zgodnie z ruchem wskazówek zegara, a na półkuli południowej przeciwnie. Na mapach synoptycznych obszar wyżu otaczają zamknięte izobary.

Pogoda wyżowa 
W lecie pogoda wyżowa charakteryzuje się niską wilgotnością i małym zachmurzeniem, a przez to dużym usłonecznieniem. Temperatury wyżu barycznego latem są zazwyczaj dość wysokie. Zimą pogoda w czasie wyżu może być, podobnie jak latem, słoneczna i bezchmurna, ale zarazem bardzo mroźna. Możliwy jest także inny przypadek, gdy ruch powietrza jest mały, a wyż utrzymuje się w jednym miejscu. W tym przypadku gromadzenie się pary wodnej w centrum wyżu powoduje powstawanie mgły i niskich chmur warstwowych (jest to tzw. „zgniły wyż”).  Występuje oblodzenie i tworzy się szadź, także zanieczyszczenia gromadzą się przy powierzchni ziemi, co często prowadzi to do powstania smogu.

Zobacz też 
 Niż baryczny

Przypisy
Wydział Matematyczno-Fizyczny Uniwersytetu Szczecińskiego

Wydział Matematyczno-Fizyczny Uniwersytetu Szczecińskiego – dawny wydział Uniwersytetu Szczecińskiego. Jego siedziba znajdowała się przy ulicy Wielkopolskiej 15 w Szczecinie. Dnia 1 października 2019 r. wydział stał się częścią nowo utworzonego Wydziału Nauk Ścisłych i Przyrodniczych.

Struktura 
Na Wydziale Matematyczno-Fizycznym funkcjonowały następujące jednostki organizacyjne:
 
 Zakład Algebry
 Zakład Analizy Matematycznej
 Zakład Analizy Zespolonej
 Zakład Analizy Nieliniowej
 Zakład Geometrii i Topologii
 Zakład Sterowania i Optymalizacji
 Zakład Teorii Liczb
 Pracownia Dydaktyki Matematyki
 Pracownia Informatyki
 Instytut Fizyki
 Zakład Astronomii i Astrofizyki
 Zakład Elektrodynamiki i Optyki
 Zakład Fizyki Jądrowej i Medycznej
 Zakład Fizyki Ciała Stałego
 Zakład Fizyki Molekularnej
 Zakład Teorii Pola
 Zakład Fizyki Morza i Środowiska
 Zakład Kosmologii i Teorii Grawitacji
 Pracownia Dydaktyki Fizyki i Astronomii
 
 Biblioteka
 Ogólnopolskie Centrum Badań w Zakresie Astrobiologii i Dziedzin Pokrewnych CASA*

Kierunki studiów 
 Matematyka
 Fizyka

Władze 
 Dziekan: prof. dr hab. Zbigniew Konrad Czerski
 Prodziekan ds studenckich: dr Andrzej Wiśniewski
 Prodziekan ds Nauki: prof. dr hab. Grigorij Sklyar

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Strona główna wydziału

Matematyka
Wydziały matematyki
Wydziały fizyki w Polsce
Wydział Biologii Uniwersytetu Szczecińskiego

Wydział Biologii Uniwersytetu Szczecińskiego – dawny wydział Uniwersytetu Szczecińskiego (do 2012 roku nosił nazwę Wydział Nauk Przyrodniczych). Jego siedziba znajdowała się przy ulicy Wąskiej 13 w Szczecinie. Dnia 1 października 2019 r. wydział stał się częścią nowo utworzonego Wydziału Nauk Ścisłych i Przyrodniczych.

Historia 
Uniwersytet Szczeciński został powołany 1 października 1985 roku i w tym samym roku został utworzony Wydział Biologii. Jego pierwsza nazwa brzmiała Wydział Biologii i Nauk o Morzu. W 1992 roku zmieniono nazwę na Wydział Nauk Przyrodniczych. 1 września 2008 r. z WNP został wyodrębniony Wydział Nauk o Ziemi, zaś 1 marca 2011 Wydział Kultury Fizycznej i Promocji Zdrowia (dziś Wydział Kultury Fizycznej i Zdrowia. Nazwę Wydział Biologii nadano wydziałowi w 2012 roku. Na wydziale pracowało 30 profesorów.

Struktura organizacyjna 
Na Wydziale Biologii funkcjonowały następujące jednostki organizacyjne:

 Instytut Badań nad Bioróżnorodnością
 Katedra Biologii Molekularnej i Cytologii
 Katedra Chemii i Ochrony Środowiska Wodnego
 Katedra Ekologii i Ochrony Środowiska
 Katedra Taksonomii Roślin i Fitogeografii
 Katedra Zoologii Bezkręgowców i Limnologii
 Katedra Zoologii Kręgowców i Antropologii
 Pracownia Badań Eksperymentalnych Środowiska
 Katedra Biochemii
 Katedra Biotechnologii Roślin
 Katedra Botaniki i Ochrony Przyrody
 Katedra Fizjologii
 Katedra Fizjologii i Inżynierii Genetycznej Roślin
 Katedra Genetyki Ogólnej i Molekularnej
 Katedra Mikrobiologii
Katedra Immunologii
 Katedra Hydrobiologii i Zoologii Ogólnej
 Centrum Edukacji Środowiskowej w Małkocinie
 Centrum Biologii Molekularnej i Biotechnologii

Kierunki kształcenia 
 Studia licencjackie (pierwszego stopnia):
biologia
 biotechnologia
 genetyka i biologia eksperymentalna
 mikrobiologia
 Studia inżynierskie (pierwszego stopnia):
ochrona i inżynieria środowiska przyrodniczego
Studia magisterskie (drugiego stopnia):
 biologia
 biologiczne podstawy kryminalistyki
 biotechnologia
 mikrobiologia
 ochrona i inżynieria środowiska przyrodniczego
 Studia doktoranckie (trzeciego stopnia):
 biologia

Wydział miał uprawnienia do nadawania następujących stopni naukowych:

 doktora i doktora habilitowanego biologii

Władze (2016–2020) 
Władze Wydziału Biologii:

 Dziekan: dr hab. Andrzej Zawal, prof. US
 Prodziekan ds. Nauki: dr hab. Małgorzata Puc, prof. US
 Prodziekan ds. Studenckich: dr hab. Helena Więcław, prof. US

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Strona główna wydziału

Biologii
KPN

Konfederacja Polski Niepodległej
 Kadra Polski Niepodległej
 Kampinoski Park Narodowy
 Karkonoski Park Narodowy
 KPN – holenderskie przedsiębiorstwo
Konfederacja państw

Konfederacja państw – związek państw oparty na umowie międzynarodowej w celu prowadzenia wspólnej polityki zagranicznej. Z reguły nie ma scentralizowanej władzy. Państwa tworzące konfederację pozostają suwerennymi podmiotami prawa międzynarodowego.

Związek państw 
 Unia Europejska (przy czym jest ona specyficznym podmiotem stosunków międzynarodowych i posiada cechy zarówno organizacji międzynarodowej, jak i konfederacji czy nawet federacji)
 Związek Reński (1806–1813)
 Związek Niemiecki (1815–1866)
 Skonfederowane Stany Ameryki (1861–1865)
 Konfederacja Kanady (1867)
 Szwajcaria (1291, historycznie; współczesna Szwajcaria jest państwem federacyjnym)
 Unia Afrykańskich Stanów (1958–1962)
 Konfederacja Senegambii (1982–1989)
 Serbia i Czarnogóra (2003–2006)

Mimo nazwy, taką konfederacją nie była Konfederacja Granady (1858–1863).

Konfederacje w Polsce przedrozbiorowej 

Od czasów Zjednoczonego Królestwa Polskiego do rozbiorów konfederacja oznaczała lokalny lub ogólnopaństwowy związek szlachty, duchownych lub mieszczan utworzony dla osiągnięcia określonych celów; najsłynniejszymi były konfederacja tyszowiecka, konfederacja barska oraz konfederacja targowicka. W I Rzeczypospolitej konfederaci zwoływali sejm, obradujący wtedy pod węzłem konfederacji – wówczas uchwały mogły być zatwierdzane zwykłą większością głosów.

Ugrupowania polityczne 
 Konfederacja Polski Niepodległej (1979–1997)
 Konfederacja Polski Niepodległej – Obóz Patriotyczny (1996-1999 oraz 2000–2001)
 Konfederacja Polski Niepodległej – Ojczyzna (1999–2001)
 „Konfederacja” (2001)
 Konfederacja – Ruch Obrony Bezrobotnych (2004)
 Polska Konfederacja – Godność i Praca (2005)
Wszystkie powyższe ugrupowania związane są z Adamem Słomką.

 Konfederacja Nowej Polski (2015)
 Konfederacja Wolność i Niepodległość (2018-)

Organizacje oporu i niepodległościowe 
 Konfederacja Narodu (1940)
 Konfederacja Tatrzańska (maj 1941 – luty 1942)

Związek zawodowy 
 Wolny Związek Zawodowy „Sierpień 80” – Konfederacja

Przypisy

Zobacz też 

 federacja
 konfederacja wojskowa
 koalicja wyborcza
 koalicja rządowa
 formy państwowe
 sejm skonfederowany

Linki zewnętrzne 
 Współczesny konfederalizm europejski

Historia prawa
Prawo konstytucyjne
Terytorium w prawie międzynarodowym
Elektronika cyfrowa

Elektronika cyfrowa – dziedzina elektroniki zajmująca się układami cyfrowymi, sygnałami cyfrowymi i cyfrowym przetwarzaniem sygnałów.

Elektroniczny układ cyfrowy charakteryzuje możliwość stabilnego (trwałego) przyjmowania jednego z dwóch, przyjętych konstrukcyjnie, poziomów napięcia elektrycznego odpowiadających stanom logicznym: 1 lub 0 (prawda lub fałsz). Dysponując takimi układami elektronicznymi, można budować różne bramki logiczne, które następnie można łączyć w rozmaite układy bramek logicznych spełniających dowolną funkcję logiczną. Dzięki miniaturyzacji układów elektronicznych możliwe jest wytwarzanie układów cyfrowych składających się z wielkiej liczby bramek logicznych (rzędu setek milionów, a nawet miliardów) upakowanych w strukturze jednego układu scalonego. Elektronika cyfrowa stworzyła podstawy do budowy współczesnych maszyn matematycznych – komputerów.
Jasiołka

Jasiołka – rzeka w południowo-wschodniej Polsce, prawy dopływ Wisłoki. Ma ona długość 76 km, a powierzchnia dorzecza wynosi 513,2 km².

Historia 
W roku 1869 dorzecze Jasiołki i okolic opisał m.in. Wincenty Pol; Na obszarze Wisłoki uderza nas fakt inny; całą tę okolicę, którą obszar Wisłoki, Ropy, Jasły, Jasełki i średniego Wisłoka zajmuje, osiedli tak zwani Głuchoniemcy od dołów Sanockich począwszy, to jest od okolicy Komborni, Haczowa, Trześniowa aż po Grybowski dział: Gorlice, Szymbark i Ropę od wschodu na zachód, ku północy aż po ziemię Pilźniańską, która jest już ziemią województwa Sandomierskiego. Cała okolica Głuchoniemców jest nowo-siedlinami Sasów; jakoż strój przechowali ten sam co węgierscy i siedmiogrodzcy Sasi. Niektóre okolice są osiadłe przez Szwedów, ale cały ten lud mówi dzisiaj na Głuchoniemcach najczystszą mową polską dijalektu małopolskiego, i lubo z postaci odmienny i aż dotąd Głuchoniemcami zwany, nie zachował ani w mowie ani w obyczajach śladów pierwotnego swego pochodzenia, tylko że rolnictwo stoi tu na wyższym stopniu, a tkactwo jest powołaniem i głównie domowem zajęciem tego rodu.

Na rzece przebiega historyczna granica między Małopolską a Rusią Czerwoną.

Bieg rzeki 
Źródła Jasiołki leżą w Beskidzie Niskim, na wysokości ok. 800 m n.p.m. na zachodnich stokach góry Baba (zwanej też Kanasiówką, 823 m n.p.m.) w Jaśliskim Parku Krajobrazowym. Spływa początkowo w kierunku północno-zachodnim. Górny bieg rzeki na długości ok. 5,5 km od źródeł chroniony jest rezerwatem przyrody o nazwie „Źródliska Jasiołki”. W dalszym swoim biegu tworzy piękny przełom pomiędzy górami Ostrą (687 m n.p.m.; na południu), a Piotrusiem (727 m n.p.m.; na północy). Dalej mija wieś Trzcianę, gdzie na terenie zniszczonym przez wydobycie żwiru z koryta rzeki od dawna planuje się budowę zapory na Jasiołce. Następnie przebija się wąskim przesmykiem pomiędzy masywem Cergowej na wschodzie a Kilanowskiej Góry na zachodzie, gdzie w rejonie Nowej Wsi zmienia kierunek na północny. Po minięciu Dukli, opuszcza tereny Beskidu Niskiego. Przecina wschodni kraniec Pogórza Jasielskiego. Tu zwalnia bieg i z górskiego strumienia staje się rzeką. Na wysokości wsi Niżna Łąka zmienia ponownie kierunek na północno-zachodni. Dalej płynie przez tereny Dołów Jasielsko-Sanockich. W Jaśle, na wysokości ok. 225 m n.p.m. wpada do Wisłoki.

Dopływy

Miejscowości położone nad Jasiołką

Galeria

Zobacz też 
 
 rzeki w Polsce

Przypisy 

Rzeki w Polsce
Wody Beskidu Niskiego
Książański Park Krajobrazowy

Książański Park Krajobrazowy leży na granicy Przedgórza Sudeckiego i Sudetów Środkowych, natomiast według podziału fizycznogeograficznego Jerzego Kondrackiego – wchodzi w skład Pogórza Zachodniosudeckiego. Książański Park Krajobrazowy od strony północno-zachodniej leży na terenie m. Wałbrzycha oraz graniczy od strony północnej z m. Świebodzice.

 Typy krajobrazów: L/K/W

Ze względu na rzeźbę terenu oraz budowę geologiczną obszar Parku podzielono umownie na 3 podstawowe Zespoły:

 Dobromierski Zespół Krajobrazowy (teren północno-zachodni)
 Książański Zespół Krajobrazowy (teren centralny)
 Lubiechowski Zespół Krajobrazowy (teren wschodni)

Flora 
Park odznacza się wielkim zróżnicowaniem biotopów. Liczba gatunków roślin waha się od 181 do 229. Szczególnie licznie występują mchy i porosty. 29 gatunków podlega ochronie, z czego 19 całkowitej. Na terenie parku znajduje się 17 pomników przyrody, głównie cisów, m.in. cis Bolko, a także 3 zabytkowe aleje drzew: 2 lipowe i jedna kasztanowa, arboretum – Sudecki Ogród Dendrologiczny oraz 130 drzewa egzotyczne i 126 drzew zabytkowych. 

Obszary leśne dzielą się na:
 grądy
 kwaśną buczynę górską
 zespół olszyny podgórskiej

Wybrane gatunki roślin

Fauna

Rezerwaty przyrody 
Na obszarze Parku znajdują się 2 rezerwaty przyrody:
 Przełomy pod Książem koło Wałbrzycha chroniący przełomowe odcinki rzeki Pełcznicy i strumyka Szczawnik wraz z różnorodną fauną i florą,
 Jeziorko Daisy, którego celem ochrony jest kopalna fauna górnego dewonu odsłonięta w nieczynnym kamieniołomie wapienia wraz z otaczającym go drzewostanem tworzącym zespół żyznej buczyny sudeckiej.

Szlaki turystyczne 
 piesze
  – Struga – ruiny zamku Cisy
  – rozdroże pod Starym Książem – Wąwóz Książ
  – Szlak Zamków Piastowskich
  – Cis Bolko – Zamek Książ – Stado Ogierów Książ – Świebodzice
  – Witoszów – wąwóz Pełcznicy
 żółto-niebieski – Szlak Ułanów Legii Nadwiślańskiej
 ścieżki spacerowe
 Ścieżka spacerowa, znaki czerwone: Wałbrzych Podzamcze – Wałbrzych Szczawienko – Zamek Stary Książ – Skiba – Wąwóz Szczawnika – Wałbrzych Podzamcze. 
 Ścieżka spacerowa, znaki niebieskie: Wałbrzych Podzamcze – Borowiec Mały – Zwierzyniec – Wąwóz Szczawnika – Wałbrzych Szczawienko – Wałbrzych Podzamcze. 
 Ścieżka spacerowa, znaki żółte: Zamek Stary Książ – Wąwóz Szczawnika – Dolina Czarnego Potoku – Zamek Cisy

Zobacz też 
 Książ
 parki krajobrazowe w Polsce

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

Parki krajobrazowe w województwie dolnośląskim
Pogórze Wałbrzyskie
Przyroda w Wałbrzychu
Parki i ogrody w Wałbrzychu
Thrash metal

Thrash metal – gatunek muzyczny, odmiana heavy metalu, będąca połączeniem jego cech charakterystycznych i cech muzyki gatunku punk, mająca swój początek w latach 80. XX wieku w USA. Za pierwszy album thrashmetalowy uznaje się Welcome To Hell zespołu Venom. Podwaliny gatunku zostały jednakże stworzone przez Black Sabbath.

Fuzja tych dwóch gatunków dała w efekcie bardzo szybkie i brutalne kompozycje charakteryzujące się (początkowo) prostymi aranżacjami, niskimi rejestrami, agresywnym wokalem, zaawansowanymi technicznie solówkami oraz częstymi zmianami rytmu, jak i perkusji łamiącej rytm kompozycji.

Nazwa gatunku, thrash (chłostać), nawiązuje do surowego, agresywnego brzmienia.

Sceny regionalne

USA 
Bay Area

Najbardziej progresywny i techniczny styl thrash metalu Razem z florydzką Tampą, Bay Area wiąże się z początkiem amerykańskiego thrash i death metalu (datowane na początek lat 80.).

Reprezentanci: Exodus, Megadeth, Metallica, Slayer, Testament, Forbidden, Vio-lence, Heathen, Death Angel, Sadus, Dark Angel, Defiance, Hirax.

Wschodnie wybrzeże

Widoczny większy wpływ muzyki punk rock i hardcore.

Reprezentanci: Anthrax, Nuclear Assault, Overkill, Whiplash, Blood Feast, Gwar.

Arizona

Reprezentanci: Flotsam and Jetsam, Sacred Reich.

Niemiecki thrash metal (Teutonic thrash metal) 
Niemiecki thrash metal jest najszybszą spośród dotychczas wymienionych.

Reprezentanci: Exumer, Kreator, Sodom, Assassin, Destruction, Violent Force, Tankard.

Brazylijski thrash metal 
W muzyce zespołów słychać naleciałości black/death metalu.

Reprezentanci: Sepultura, Sarcofago, Overdose, Holocausto, Korzus, Executer, MX, Sexthrash, Mutilator, Chakal, Attomica.

Polski thrash metal 
Reprezentanci: Kat, Turbo, Virgin Snatch,War-saw, Wolf Spider, Quo Vadis, Acid Drinkers, Testor, Horrorscope, Alastor, Dragon, Kreon, Flapjack.

Brytyjski thrash metal 
Reprezentanci: Onslaught, Venom, Black Sabbath, , Atomkraft.

Kanadyjski thrash metal 
Reprezentanci: Annihilator, Infernal Majesty, Exciter, Sacrifice, Razor, Slaughter, Voivod.

Przypisy
Zło

Zło – jedno z podstawowych (pierwotnych) pojęć etycznych. W moralności zło stanowi przeciwieństwo dobra.

Pojęcie

Filozofia 
 Zło to jedna z dwóch podstawowych kategorii moralnych, przeciwieństwo dobra.
 W filozofii teistycznej zło to stan nieistnienia, nieobecności lub zakłócenia dobra rozumianego jako stan, w jakim bóg (osobowy absolut) chce, aby rzeczy się znajdowały. Np. według chrześcijan całe zło na świecie ma swoje źródło w złym używaniu wolności, w zdolności niszczenia dzieł Bożych.

Tomizm 
Święty Tomasz z Akwinu złem określa brak dobra, które rzecz powinna mieć ze swej natury.

Religia 
 W buddyzmie zło może być utożsamiane ze złą karmą.
 W zaratusztrianizmie − podobnie jak w manicheizmie i innych systemach dualistycznych − zło jest pojęte (obok dobra) jako jedna z pierwotnych zasad bytu, w odróżnieniu od chrześcijaństwa, w którym przyjmuje się, że zło jest "tylko brakiem dobra".
 Katolicyzm głosi, że zło zawsze ma wymiar osobowy (konkretny człowiek i odpowiedzialność za czyny), stąd obowiązek indywidualnej spowiedzi. Zło weszło na świat wraz z grzechem pierwszych rodziców i rozlało się na całe stworzenie (przejawy: choroby, starość i w końcu śmierć itp.), które oczekuje wraz z ludzkością powrotu Pana Boga i nowego świata bez zła i śmierci, tak jak to było na początku, w ogrodzie Eden (w raju), nim Adam i Ewa zgrzeszyli.
 Świadkowie Jehowy uważają, że głównym sprawcą zła jest Szatan Diabeł. Nakłaniając do grzechu Adama i Ewę sprawił, że zło rozprzestrzeniło się na innych. Przyczyną pojawiania się złych pragnień jest podstawowa skaza natury ludzkiej: wrodzona niedoskonałość. Jehowa Bóg postanowił wykorzenić zło i wszystkich, którzy je szerzą. Królestwo Boże zapewni na ziemi doskonałe warunki życia – bez zła i śmierci, a Ziemia stanie się rajem, podobnym do ogrodu Eden, w którym żyli Adam i Ewa.
 Judaizm podobnie tłumaczy początek zła na świecie „A śmierć weszła na świat przez zawiść diabła” (Mdr 2, 23–24), który to diabeł skutecznie kusił pierwszych rodziców, i o których miłość i pozycję, jaką dał im Stwórca – Jahwe był zazdrosny.

Psychologia 
W psychologii zło jest oceną  przedmiotu przez subiektywny podmiot, który określa charakter (negatywny) relacji (emocji) ukierunkowanej z umysłu obserwatora na postrzegany przedmiot. W wyniku mechanizmów poznawczych w percepcji obserwatora subiektywnego zło wydaje się być cechą obiektywną przedmiotu tak ocenianego. Innymi słowy, złe jest to, co jako postrzegane źródło bodźca dany osobnik (obserwator) uznaje za niepożądane, niebezpieczne, pobudzające negatywny stan emocjonalny, niechęć.

Podstawy biologiczne 
Zło, jako objaw ciemnej triady, może mieć podstawy biologiczne, gdyż obserwowane bywa też u zwierząt.

Zobacz też 

 dobro
 dualizm w religii
 Szatan
 wolna wola

Przypisy

Linki zewnętrzne 
  Evil , Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-10].

 
 

Etyka
Permeancja

Permeancja (przewodność magnetyczna) obwodu magnetycznego – miara charakteryzująca stopień, z jakim materiał pozwala na przepływ strumienia magnetycznego. Wyraża się ją stosunkiem całkowitego strumienia magnetycznego do siły magnetomotorycznej (wyrażonej w amperozwojach) w obwodzie magnetycznym. Permeancja jest odwrotnością reluktancji. Jest wprost proporcjonalna do przekroju poprzecznego i odwrotnie proporcjonalna do długości obwodu. Permeancja jest pojęciem analogicznym do konduktancji. Jednostką permeancji w układzie SI jest henr (tak samo jak indukcyjności, ale oba pojęcia są od siebie różne).

Permeancja może być opisana:
 

gdzie:
  – permeancja,
  – strumień magnetyczny,
  – siła magnetomotoryczna wyrażona w amperozwojach

lub:
 

gdzie:
  – permeancja,
  – Przenikalność magnetyczna materiału,
  – przekrój poprzeczny obwodu wyrażony w metrach kwadratowych,
  – długość obwodu w metrach.

Permeancja jako odwrotność reluktancji:
 

gdzie:
  – reluktancja.

Wielkości magnetyczne
Reluktancja

Reluktancja, rezystancja magnetyczna, opór magnetyczny obwodu magnetycznego – opór stawiany strumieniowi magnetycznemu na drodze przepływu.

Pojęcie reluktancji jest analogiczne do rezystancji w obwodach elektrycznych. Reluktancja jest skalarem. Całkowita reluktancja jest stosunkiem siły magnetomotorycznej w pasywnym obwodzie magnetycznym do całkowitego strumienia magnetycznego w tym obwodzie. Jednostką reluktancji w układzie SI jest henr−1. Z definicji może być wyrażona:
 

gdzie:
  – reluktancja wyrażona w amperozwojach na weber (jest to jednostka równoważna zwojowi na henr),
  – siła magnetomotoryczna wyrażana w amperozwojach,
  – strumień magnetomotoryczny wyrażony w weberach.

Strumień magnetyczny zawsze tworzy zamkniętą pętlę w sposób opisany równaniami Maxwella, ale kształt pętli zależy od reluktancji materiałów. Strumień jest skoncentrowany wokół ścieżek o najmniejszej reluktancji. 

Reluktancję jednorodnego obwodu magnetycznego można obliczyć wzorami:
 

lub
 

gdzie:
  – długość obwodu magnetycznego w metrach,
  – przenikalność magnetyczna próżni równa  henra na metr,
  – względna przenikalność magnetyczna materiału (bezwymiarowa),
  – przenikalność magnetyczna materiału 
  – przekrój poprzeczny obwodu magnetycznego w metrach kwadratowych.

Odwrotnością reluktacji nazywamy permeancją lub przewodnością magnetyczną.

Zobacz też 
 impedancja
 rezystancja

Przypisy 

Wielkości magnetyczne
Witarianizm

Witarianizm – dieta wykluczająca spożywanie pokarmów poddanych obróbce termicznej oraz produktów wysokoprzetworzonych. Najczęściej, choć nie zawsze, jest łączony z wegetarianizmem lub weganizmem.

Rodzaje witarianizmu 
Zasadą odnoszącą się do wszystkich rodzajów witarianizmu jest dopuszczanie podgrzewania jedzenia do 40 °C (104 °F) oraz wykluczenie produktów wysokoprzetworzonych.

Witarianizm wegański 
Wyklucza jedzenie wszelkich produktów pochodzenia zwierzęcego. Wśród propagatorów surowego weganizmu można wymienić Douglasa Grahama, autora książki The 80-10-10 Diet, czy jego popularnych w Internecie zwolenników Freelee i Hayleya, autorów e-booków 30 bananas a day oraz Go fruit yourself.
Do witarian można zaliczyć osoby praktykujące dietę frutariańską, juiceariańską (osoby pijące wyłącznie wyciśnięte przez siebie soki) bądź sproutariańską (osoby jedzące wyłącznie kiełki roślin).

Witarianizm wegetariański 
Wyklucza jedzenie produktów pochodzenia zwierzęcego (powstałych przez uśmiercenie zwierząt). Prawdopodobnie najmniej popularna ze względu na wiele doniesień o zagrożeniu zakażeniem bakterią Salmonelli przez jedzenie surowych jajek oraz małą liczbę publikacji odnośnie do tej diety.

Zalety witarianizmu i argumenty przeciw gotowaniu 

 Wysoka temperatura powoduje ścinanie się białka i „śmierć” żywności. Doug Graham tłumaczy to mieszaniem aminokwasów z wiązaniami odpornymi na enzymy, które uniemożliwiają ich całkowity rozpad i czynią aminokwasy substancjami bezużytecznymi, a nawet toksycznymi.

 Człowiek w przeszłości nie znał ognia, a więc w naturze jadł pokarmy surowe.
 W procesie gotowania i solenia potraw (a także podczas palenia papierosów) wytwarzają się nitrozoaminy, które mają właściwości rakotwórcze.
 Podczas gotowania wytwarzają się wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, które są rakotwórcze oraz powodują przemysłowe zatrucie środowiska.
 Gotowanie posiłków (według niektórych źródeł) wzmaga również globalne ocieplenie.

Krytyka witarianizmu 
Richard Wrangham, profesor antropologii biologicznej, wysuwa tezę, iż jedzenie pokarmu gotowanego jest bardziej naturalne dla człowieka, ponieważ ludzki układ pokarmowy wyewoluował do jedzenia takich pokarmów. Podaje to także jako przyczynę zwiększenia pojemności czaszki hominidów, zmniejszenia przewodu pokarmowego, zmniejszenia zębów i kłów oraz zmniejszenia dymorfizmu płciowego 1,8 miliona lat temu.

Diety witariańskie są powiązane z niską gęstością kości, erozją zębów i zaburzeniami miesiączkowania.

Zobacz też 

 reakcja Maillarda

Przypisy

Bibliografia 
 

Weganizm
Wegetarianizm
Diety żywieniowe
Obróbka żywności
Soczewica jadalna

Soczewica jadalna (Lens culinaris Medik.) – gatunek rośliny jednorocznej lub dwuletniej z rodziny bobowatych.

Rozmieszczenie geograficzne 
Soczewica jadalna rośnie dziko w Grecji i niektórych państwach Azji Zachodniej, Środkowej i Kaukazu: Cypr, Afganistan, Irak, Izrael, Jordania, Liban, Syria, Turcja, Pakistan, Kazachstan, Tadżykistan, Turkiestan, Uzbekistan. Jest uprawiana w wielu krajach świata. W Polsce jest uprawiana, rzadko dziczejąca (efemerofit). Obecnie głównymi rejonami jej uprawy są: Kanada (około 42% światowej produkcji), Indie, Turcja oraz USA (w sumie te cztery kraje wytwarzają ponad 80% światowej produkcji soczewicy)

Morfologia 
 Łodyga  Wzniesiona lub podnosząca się, czworokątna z podłużną bruzdą, rozgałęziająca się. Dorasta do wysokości 0,4 m, jest omszona.
 Liście Pierzasto-złożone, składające się z 3–7 par wąskoeliptycznych i omszonych listków. Górne liście zakończone są wąsem, za pomocą którego roślina chwyta się podpór.
 Kwiaty Wyrastają po 2–3 na długich szypułkach. Są drobne, niebieskiego koloru.
 Owoc Zwisający strąk o długości 8–15 mm. Zawiera 1–3 dość duże, płaskie nasiona o ostrych brzegach.

Zastosowanie 

Roślina uprawna z grupy roślin strączkowych. Uprawiana na smaczne i pożywne nasiona, które do spożycia nadają się po ugotowaniu. Można także wytwarzać z nich mąkę. Jest uprawiana także jako roślina pastewna.

Historia uprawy 
Jest jedną z najdawniej uprawianych roślin. Najstarsze wykopaliska, w których znaleziono nasiona soczewicy pochodzą z ok. 9100 r. p.n.e., w północnym Iraku w miejscowości Jarmo ok. 7 tys. lat p.n.e., a na Ziemi Świętej 3000 lat p.n.e. Wzmiankowana jest w Biblii cztery razy. W Księdze Rodzaju (25,33–34) jest opis, jak Ezaw sprzedaje Jakubowi prawo swojego pierworództwa za miskę soczewicy. W drugiej Księdze Samuela (23,11), której akcja toczy się ok. 1000 lat p.n.e. jest werset: Była tam działka pola pełna soczewicy. Jej nasiona były podstawą wyżywienia w starożytnym Egipcie, starożytnej Grecji i starożytnym Rzymie. Na ziemiach polskich uprawiana była już w neolicie.

Wartości odżywcze

Zobacz też 
 :Kategoria:Potrawy z soczewicy

Przypisy 
 

Bobowate właściwe
Warzywa
Rośliny biblijne