Szanta (roślina)

Szanta (Marrubium L.) – rodzaj bylin z rodziny jasnotowatych. Obejmuje ok. 40 gatunków (The Plant List wymienia 49 gatunków zweryfikowanych). Rośliny te występują na wyspach Makaronezji, w basenie Morza Śródziemnego oraz w Azji sięgając do jej centralnej części. Najbardziej zróżnicowane są w Turcji, gdzie rośnie ich 18 gatunków. W Polsce antropofitem zadomowionym jest szanta zwyczajna M. vulgare, przejściowo dziczeje (jako efemerofit) także szanta obca M. peregrinum. Na ogół są to rośliny spotykane w miejscach suchych, skalistych, w zbiorowiskach zaroślowych. 

Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne, niektóre mają własności lecznicze. Szeroko stosowana jako roślina lecznicza była zwłaszcza szanta zwyczajna, stosowana także do aromatyzowania słodyczy i likierów.

Nazwa łacińska rodzaju wywodzi się od hebrajskiego słowa marob oznaczającego gorzki sok. Dawniej bowiem rośliny tego rodzaju były przez Żydów spożywane w czasie święta Pesach.

Morfologia 
 Pokrój Byliny i rośliny jednoroczne osiągające do 70 cm wysokości. Łodyga prosto wzniesiona, o kwadratowym przekroju.
 Liście Naprzemianległe, pojedyncze, jajowate, gęsto owłosione, ze słabo widocznym nerwacją.
 Kwiaty Drobne, zebrane w licznokwiatowe okółki. Kielich niewielki, z 10 wystającymi żyłkami przewodzącymi, zakończony 5, 10 lub 30 ząbkami. Korona zrosłopłatkowa, fioletowa do białej, kremowa lub żółtawa. Płatki tworzą rurkę zakończoną dwiema wargami, górną wyprostowaną i rozciętą oraz dolną trójłatkową. Pręciki cztery, w dwóch parach, schowane w rurce korony. Zalążnia złożona z dwóch owocolistków, dwukomorowa, w każdej komorze z dwoma zalążkami. Szyjka słupka pojedyncza, cienka. 
 Owoce Czterodzielne rozłupnie, rozpadające się na cztery pojedyncze, gładkie rozłupki.

Systematyka 
 Pozycja systematyczna
Rodzaj z plemienia Marrubieae z podrodziny Lamioideae z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae Lindl.). 

 Wykaz gatunków
 Marrubium alyssoides Pomel
 Marrubium alysson L.
 Marrubium anisodon K.Koch
 Marrubium aschersonii Magnus
 Marrubium astracanicum Jacq.
 Marrubium atlanticum Batt.
 Marrubium ayardii Maire
 Marrubium × bastetanum Coincy
 Marrubium bourgaei Boiss.
 Marrubium catariifolium Desr.
 Marrubium cephalanthum Boiss. & Noë
 Marrubium cordatum Nábelek
 Marrubium crassidens Boiss.
 Marrubium cuneatum Banks & Sol.
 Marrubium cylleneum Boiss. & Heldr.
 Marrubium depauperatum Boiss. & Balansa
 Marrubium duabense Murata
 Marrubium echinatum Ball
 Marrubium eriocephalum Seybold
 Marrubium fontianum Maire
 Marrubium friwaldskyanum Boiss.
 Marrubium glechomifolium Freyn & Conrath
 Marrubium globosum Montbret & Aucher ex Benth.
 Marrubium heterocladum Emb. & Maire
 Marrubium heterodon (Benth.) Boiss. & Balansa
 Marrubium hierapolitanum Mouterde
 Marrubium incanum Desr. – szanta siwa
 Marrubium leonuroides Desr.
 Marrubium litardierei Marmey
 Marrubium lutescens Boiss. & Heldr.
 Marrubium multibracteatum Humbert & Maire
 Marrubium × paniculatum Desr.
 Marrubium parviflorum Fisch. & C.A.Mey.
 Marrubium peregrinum L. – szanta obca
 Marrubium persicum C.A.Mey.
 Marrubium pestalozzae Boiss.
 Marrubium plumosum C.A.Mey.
 Marrubium procerum Bunge
 Marrubium propinquum Fisch. & C.A.Mey.
 Marrubium rotundifolium Boiss.
 Marrubium supinum L. – szanta odgięta
 Marrubium thessalum Boiss. & Heldr.
 Marrubium trachyticum Boiss.
 Marrubium vanense Hub.-Mor.
 Marrubium velutinum Sm.
 Marrubium vulcanicum Hub.-Mor.
 Marrubium vulgare L. – szanta zwyczajna
 Marrubium werneri Maire
 Marrubium womnowii Popov

Przypisy 

Jasnotowate