Dunaújváros

Dunaújváros [dunaUjvAroŝ] estas urbo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Fejér, en Distrikto Dunaújváros, kies centro ĝi estas. Ĝi havas la rangon departementrajta. La loknomo signifas hungare Danubo-nova-urbo. La latina nomo estas Intercisa.

Geografio 
 Koordinatoj: 
Dunaújváros situas sur la dekstra bordo de la rivero Danubo (proksime ekzistas ponto al la alia bordo), 67 km sude de Budapeŝto, havanta fervojon kaj ĉefvojon.

Historio 

La loko estas loĝata ekde la bronza epoko. Dum la romia epoko troviĝis tie la urbo Intercisa. La urbo aparteninta fortikaĵo? (castrum) estis uzata kiel defendloko de panoniaj limoj ekde la 2-a jarcento ĝis la 5-a jarcento.

La loko estis ankaŭ poste loĝata; tiel ekzistas elfositaĵoj el la epoko de la hungara landokupo en la frua 10-a jarcento kaj jam el dum la Árpád-dinastio unu kirko atestas la ĉeeston de komunumoj, kiu estis inaŭgurita al sankta Pantaleono kaj la komunumo ricevis la nomon de (Duna (Danuba)-)Pentele.

Antaŭ la turkojn alvenis serbaj rifuĝintoj. Dum la turka regado inter 1541 kaj 1688, la loko iĝis por 15 jaroj senhoma kaj restis sensignifa vilaĝo, kiu ankoraŭ havis en 1949 nur 3.949 loĝantojn.

Fine de 1949 decidis la Centra Komitato de la hungara Komunista partio, en Dunapentele gigantan ferfandejo-kombinaton konstrui kun setligo de laboristoj el la provinco. Sekve de la personalkulto de Stalin, devis surpreni tiu unua socialista urbo la nomon de la ĉefdiktatoro, kiel en aliaj komunistaj landoj. La ĉefarkitekto de la konstruoj estis Tibor Weiner. Ekde tiam la urbo nomiĝis Sztálinváros (esperante "Stalinurbo"). Dum la hungara revolucio en 1956 Dunapentele reuziĝis, sed poste ricevis la pli novan loknomon Dunaújváros.

La urbo iĝis simbolo de socialismo. Post ties fino la ferindustrio sukcesis gardi la poziciojn, la urbo ankaŭ nun prosperas. Ĝi ricevis ponton tra Danubo kaj ne tro for konstruiĝas aŭtoŝoseo. La urbo havas elitan sportan vivon, precipe gravas la futbalo kaj la handbalo.

Vidindaĵoj 
 Serba ortodoksa preĝejo (Dunaújváros)
 novgotika romkatolika Kirko Sankta Triunuo (Dunaújváros) el 1864
 romkatolika moderna Preĝejo Kristo Reĝo (Dunaújváros)
 moderna luterana preĝejo (Dunaújváros)
 moderna kalvinana kirko (Dunaújváros) el 1985
 Muzeo Intercisa

Eduko 
 Universitato de Dunaújváros

Famuloj 
 en Dunapentele naskiĝis:
 luktisto György Gurics
 pentristo János Pentelei Molnár
 en Dunapentele mortis geografo Pál Rosti
 en Sztálinváros naskiĝis hungara politikisto Lajos Dorkota
 en Dunaújváros naskiĝis:
 aktoroj Zsanett Andrádi, Éva Auksz, Balázs Szántó kaj Vilmos Vajdai
 Zoltán Supola, gimnastikisto
 gitaristoj Béla Tibor Jeszenszky kaj Tibor Kiss
 kajakisto Anna Kárász
 pentristo Lilla Bodor
 muzikisto Gábor Torma
 pianisto Bálint Baráth
 András Szabó (violonisto)
 en Dunaújváros mortis:
 Ervin Nagy (aktoro)
 arkeologo István Bóna
 Pál Kovács (ministro)
 pentristoj István Birkás kaj János Pleidell

Ĝemelurboj 
  Elbasan, Albanio
  Linz, Aŭstrio
  Silistra, Bulgario
  Villejuif, Francio
  Terni, Italio
  Giurgiu, Rumanio
  Sremska Mitrovica, Serbio
  İnegöl, Turkio
  Alĉevsk, Ukrainio
  Coventry, Britio

Esperanto 
Estas delegito de UEA tie.

Referencoj 

Listo de urboj de Hungario

Dunaújváros
Planitaj urboj