alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Aktiniidoj

La 15 radioaktivaj elementoj, kiuj en la perioda sistemo inkludas aktinion (kun atomnumero 89) kaj la 14 postaj elementoj de la perioda tabelo nomiĝas aktiniidoj.

Nome: Aktinio (elemento 89),Torio (elemento 90), Protaktinio (91), Uranio (92) kaj Transuranioj: Neptunio (93), Plutonio (94), Americio (95), Kuriumo (96), Berkelio (97), Kalifornio (98), Ejnŝtejnio (99), Fermio (100), Mendelevio (101), kaj Nobelio (102), Laŭrencio (elemento 103).

Ĉiu aktinoido formas trioble ŝargitajn jonojn, ili estas vicigitaj ankaŭ al la 3-a kromgrupo de la perioda sistemo.
La aktoniidoj apartenas – kiel la lantanidoj – al la internaj transiraj elementoj aŭ f-blok-elementoj, ĉar en tiu vico la f-subŝelo estas plenigita per elektronoj.

Unu el la publikaĵoj de Otto Theodor Benfey en la gazeto Chemistry estis modelo de ampleksa perioda tabelo, foje referencata kiel la "perioda heliko". Unuafoje publikigita en 1964, ĝi klare montras la lokon de lantanidoj kaj aktiniidoj. La elementoj formas du-dimensian spiralon, starte el hidrogeno, kaj faldante sian vojon ĉirkaŭ du duoninsuloj, nome la transiraj metaloj, kaj la lantanidoj kaj aktiniidoj. Superaktiniida insulo estas jam izoligita.

Referencoj

Vidu ankaŭ 

 Bloko de la perioda tabelo
 Lantanido
 Metaloido
 Transirmetalo
Ĉiro

Ĉiro (cirrhus) estas maldika spirale volviĝanta kroĉilo de grimpa planto, ekz-e de vinberujo aŭ ĉe kelkaj fabacoj (pizoj). Ĝi estas transformaĵo de ŝosakso, de folio aŭ de folieto, povas esti tigo- aŭ fadenforma kaj tenas sin al iu substrato per ĉirkaŭvolviĝo. Ĉiroj estas tuŝsensivaj kaj reagas je tuŝstimulo per kurbiĝo kaj volviĝo. Ĉirplantoj estas subgrupo de grimpoplantoj.

Ĉiraro kiel ornamo 

Plantaj ĉiraroj ofte estas uzataj kiel ornamaĵoj, en ĉiuj kulturoj kaj je ĉiuj epokoj: ekde foliaroj kiel la antikvaj helikoj aŭ vitoĉiroj. Ĉiraro estas egale interesa kaj en la arthistorio, kaj en heraldiko. 

Plantomorfologio
ornamaĵoj
Guŝo

Guŝo, aŭ legumeno, estas unufaka malfermfrukto de la fabacoj, estiĝanta el unuopa fruktofolio kaj havanta du partojn (valvojn), kiuj disiĝas ĉe maturiĝo. Guŝsemoj estas vastege uzataj kiel homa kaj bruta nutraĵo. La plej konataj specoj de guŝsemoj nomiĝas faboj kaj fazeoloj. Oni ne konfuzu guŝon kun silikvo, la dufaka malfermfrukto de brasikacoj.

Uzado 

Fabacoj povas esti kultivataj por pluraj agrikulturaj celoj, interalie furaĝo, homa manĝo, floroj, medicinaj, industriaj, viva sterko, kaj ligno. Kultivataj specioj plejparte plenumas po pluraj funkcioj laŭ la grado de matureco kiam oni rikoltas ilin.

Homa konsumado 

Semguŝoj estas kultivataj por la semoj, kiujn homoj manĝas aŭ manĝigas al aliaj bestoj aŭ uzas por la produktadon de oleoj. Semguŝoj interalie estas faboj, fazeoloj, lentoj, lupenoj, pizoj, kaj arakidoj.

Guŝoj estas esenca ingredienco en multaj veganaj anstataŭaĵoj de viando kaj laktaĵoj. Ilia uzado kiel planta fonto de proteino kreskas en la monda merkato.

Nutra valoro 
Guŝoj estas signifa fonto de proteino, dieta fibro, karbonhidrato, kaj dietaj mineraloj; ekzemple, 100-grama porcio da kuiritaj kikeroj enhavas 18% de la uson-kanada Ĉiutaga Kvanto de proteino, 30% de dieta fibro, 43% de foliata acido kaj 52% de mangano.

Guŝoj estas elstara fonto ankaŭ de rezista amelo, kiujn malkonstruas bakterioj en la dika intesto, produktante mallongaĉenajn grasacidojn (kiel buteratan acidon), kiuj estas uzataj de intestaj ĉeloj por produkti nutran energion.

Kuirado 
Nur kuiritaj guŝoj estas manĝeblaj, ĉar nekuiritaj enhavas toksaĵojn. Unue, ili enhavas tripsinan inhibilon, kies ĉefa tasko, ekz. por la sojo, estas protektado kontraŭ insektoj. Tripsino estas unu el la digestaj enzimoj, kaj nekuiritaj guŝoj povas kaŭzi gravajn digestajn problemojn.

Alia problema substanco en guŝoj estas lektinoj. Ili kaŭzas koaguliĝon de rosaj globetoj - globetparietoj enhavas sukerojn, al kiuj lektinoj facile ligiĝas. La kialo de ĉeesto de lektino en guŝoj ĝis nun ne estas klara.

Ambaŭ nomitajn toksajn substancojn eblas elimini per macerado kaj bolado. Tempo de macerado estas 12 horoj, poste necesas elverŝi la akvon kaj boligi guŝojn en freŝa akvo. La kvanton de toksaj substancoj eblas malaltigi per ĝermado.

Guŝakvo estas la resta akvo post guŝkuirado. Ĝi estas utila por anstataŭi ovojn en la vegana kuirarto. Oni povas uzi guŝakvon por kuiri meringojn, ekzemple.

Referencoj kaj notoj 

 
Plantomorfologio
Fruktoj
Silikvo

Silikvo estas dufaka kapsulo, ĉefe de la brasikacoj kaj ankaŭ de aliaj specioj (kelidonio), estiĝanta el du fruktofolioj kaj havanta mezan muron sur kiu situas la semgrajnoj. (ekz. sinapo)

Vidu ankaŭ
 guŝo

Plantomorfologio
Fruktoj
Laadano

Laadano (Láadan, el láad = percept kaj dan = lingv) estas konstruita lingvo verkita de Suzette Haden Elgin en 1982 por testi la Sapir-Whorf hipotezon por virinoj, specife por testi ĉu okcidentaj lingvoj emas esti pli esprimivaj por viroj ol por virinoj. La lingvo aperis en ŝia sciencfikcia trilogio Native Tongue kiel fikcilingvo.

Morfologio 
Laadan estas aglutina lingvo. Ĝi uzas afiksojn por indiki malsamajn sentojn kaj humorojn, kiuj en naturaj lingvoj povas esti indikitaj nur per tono aŭ gestoj.

Ekzemploj de Laadano 
Originala kanteto (Unu du tri, nun arbaren ni) por infanoj en la franca
Un deux trois, je m'en vais au bois,
Quatre cinq six, pour cueillir des cerises,
Sept huit neuf, dans mon panier neuf,
Dix onze douze, elles seront toutes rouges.

Traduko en Láadan
Nede shin boó, sháad le olin(e)dim,
Bim shan bath, sháal(e)ya yuwan wa,
Um nib bud, láad le olim(e)nal,
Thab i wil, náal(e)ya yod náyod.

Videogalerio 
(Angla lingvo)

Eksteraj ligiloj 

 Hejmopaĝo de Laadano
 Hejmopaĝo de Suzette Haden Elgin
 Diskutgrupo pri Laadano 
 Nombrado en Laadano
 Unu du tri, nun arbaren ni (Vikifontaro)
Melongeno

Melongeno (Solanum melongena) estas specio de solanacoj el la genro solano, kiu portas grandajn fruktojn kies formo kaj koloro dependas de la variaĵo. Ĝenerale ili estas violkoloraj aŭ ankaŭ blankaj.

Priskribo 
Melongeno estas unujara planto, kiu atingas altecon de maksimume 1 m.

La fruktoj estas beroj, kiuj atingas longecon de 10 ĝis 30 cm kaj pezon de maksimume 1 kg.

Disvastiĝo 
La planto estas hejma en Barato, sed nuntempe estas plantata en subtropikaj kaj tropikaj regionoj.

Uzado de la frukto 
Tiu frukto estas uzata en la kuirarto kiel legomo, ĉar ĝi ne estas dolĉa; malkuirita ĝi havas la konsiston de spongo, kaj malbone gustas, sed kuirita ĝi iĝas mola kaj havas riĉan kaj kompleksan guston, iel similan al tiu de kelkaj fungoj (tiel, ke oni ofte falsas sekigitajn boletojn miksante ilin kun tranĉoj de melongenoj).

Melongenoj estas abunde uzataj en la mediteraneaj kaj okcidentaziaj kuirartoj. Ekzemploj de famaj pladoj entenantaj melongenojn estas musako (Helena kuirarto), mutabalo (Libana kuirarto), eskalivado (Kataluna kuirarto), ratatujo (Provenca kuirarto), mirza ghasemi (Irana kuirarto) kaj İmam bayıldı (Turka kuirarto).

Kiel ekzemplo jen la recepto de mirza ghasemi:
Tiu frandinda plado devenas de iu regiono de norda Irano ĉe la Kaspia Maro.
Ingediencoj (por 6 personoj):
8 malgrandaj melongenoj
4 bulberoj de ajlo fajne hakitaj
4 ovoj
2 mezgrandaj tomatoj
oleo
salo
pipro
Preparado:
Finbaku la melongenojn, t. e. ĝis ili ŝvelos kaj la ŝelo ekkrevos. Lasu ilin iomete moliĝi. Senŝeligu ilin kaj fortranĉu la malmolajn ekstremaĵojn. distranĉu en malgrandajn pecojn.
Boligu akvon en malgranda poto, kaj kuiru en ĝi la tomatojn dum 2-3 minutoj. Senakvigu, lasu iom malvarmiĝi, senŝeligu ilin kaj distranĉu en malgrandajn pecojn.
Fritu la ajlon en oleo ĝis ĝi blondiĝos. Aldonu la melongenojn, kaj plufritu dum 3-4 minutoj. Aldonu la tomatojn, salon kaj pipron kaj plu fritu, gis la akvo estos for.
Kirligu la ovojn, kaj fritu ilin en aparta pato, ĝis ili estos duone kuiritaj. Tiam ilin aldonu al la miksaĵo, kaj plu fritu dum 1-2 minutoj.
Surtabligu kun rizo aŭ pano.

Referencoj

Literaturo 
 Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 1-a volumo, ISBN 3-411-12013-4, paĝo 66

Vidu ankaŭ 

 (france) recepto de kareaj melongenoj 
 İmambayıldı
 Melongenoj kun Fromaĝo en Tomatosaŭco
 Ratatuljo
 Babaganuŝo
 Sabiĥo

Eksteraj ligiloj 
 http://www.pfaf.org/database/plants.php?Solanum+melongena  
 http://www.nutritiondata.com/foods-eggplant011000000000000000000.html 

 
Legomoj
Orientalisa flaŭro
Solanum
Viand-anstataŭaĵoj
Maximilien de Robespierre

Maximilien de Robespierre (prononcata: Maksimiljen' de Robespjer') naskiĝis la 6-an de majo 1758 en Arras. Li mortis en Parizo la 28-an de julio 1794.

Profesia vivo 
Robespierre komencis sian karieron kiel advokato, laŭ kutimo inter siaj patraj parencoj. Li partoprenis en la politika vivo de sia provinco, poste venis al Parizo kiel deputito de la Etats-Généraux. Membro de la jakobena klubo, li sintenis favore al demokratia respubliko, tamen subtenis la konstitucian monarĥion. En 1790, por la unua fojo, la nacia moto Liberté, Égalité, Fraternité estis oficiale proponita de Robespierre mem.. Li partoprenis verkadon de la Deklaracio de Homaj kaj Civitanaj Rajtoj kaj je la Constitution française du 3 septembre 1791 (franca konstitucio de la 3a de septembro 1791). Li estas unu el la iniciatintoj de la Nacia Konvencio, kie li laboris kun la "Montaruloj". La 27an de julio 1793 li aliĝis al la Komitato por publika savado. En majo 1794 li iniciatis la "Kulton al la Supera Estaĵo".

Robespierre estis la ĉefa aŭtoro de la neniame aplikita Konstitucio de 1793.

Aranĝiĝis komploto por murdi Robespierre-on, kaj li estis arestita la 27an de julio 1794. Dum tiu aresto, li estis pafita en la makzelon; duboj restas ĉu li mem ĉu la arestantoj lanĉis la kuglon. Li mortis per gilotino la sekvan tagon, kaj tiam komenciĝis la fino de la «Teroro».

Privata vivo 
Lia patrino mortis en akuŝo kaj, nelonge post tiam, la patro senspure abandonis sian familion. Kvankam iuj aktualaj esploristoj pretendas esti trakintaj la patron ĝis suda Germanio, tio restas nekonfirmita. Pro manko de patro ĉe si, Robespierre estis edukita en la domo de sia avino, kiu ankoraŭ staras en la Arras. Lin influis ideoj filozofaj de la dekoka jarcento, interalie Jean-Jacques Rousseau.

Bildoj

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Franca revolucio de 1789
 Francaj revolucioj
 Direktoraro
 Kulto al la Supera Estaĵo
 Robespierre (pariza metrostacio)
 Konstitucio de 1793

Eksteraj ligiloj 

 http://www.royet.org 
 TTT-ejo de admirantoj (france) 
 alia asocio de admirantoj

 
Homoj de la Franca revolucio
Francaj politikaj verkistoj
Irana kuirarto

Irana kuirarto estas la etna kuirarto de Irano. Ĝi havas komunajn trajtojn kun unuflanke la mediteranea kuirarto pro ekzemple abunda uzo de tomatoj, melongenoj, koriandro, aromaj herboj, kaj la tjurkaj kuirartoj (ekzemple en centra Azio) kun abunda uzo de ŝafviando, kazeo, krudaj legomoj.

Ekzemplo de Irana plado 
DOLMEH-JEH GOĜEH FARANGI (ĉefaj pladoj)

 Materialoj (po 4 personoj)
 4 larĝaj tomatoj
 250g da hakita ŝafidaĵo aŭ bovaĵo
 100g da longgrajna rizo
 2 mezgrandaj cepoj fajne hakitaj
 oleo
 3-4 te-kulerplenoj da tomatkaĉo
 2-3 te-kulerplenoj da citronsuko
 2-3 te-kulerplenoj da sukero
 salo
 pipro
 1/3 de taspleno da petroselo fajne hakita
 1/3 de taspleno da mento fajne hakita
 1/2 de taspleno da ŝenoprazo fajne hakita
 1/3 de taspleno da ajlo fajne hakita
 1/3 de taspleno da drakunkolo fajne hakita
 Preparado :

Fritu mezvarme la cepojn en oleo, ĝis ili blondiĝos, aldonu la viandon, kaj plu fritu, ĝis ties koloro ŝanĝiĝos. Aldonu ½ tason da akvo, salon, pipron kaj tomatkaĉon. Miksu kaj plu kuiri ĝis la akvo forbolos.
Fritu la legomojn en oleo. Kuiru la rizon en sala akvo. Elgutigu kaj lasu malvarmiĝi.
Fortranĉu la verton de la tomatoj, malplenigu ilin. Saligu ilian internon.
Miksu la viandon, la legomojn kaj rizon ; per tiu miksaĵo plenigu la tomatojn kaj remetu la ĉapojn de la tomatoj.
Metu 2-3 kulerojn da oleo en ujon bakujotaŭgan kaj enloku la tomatojn (ne stakante ilin), ne aldonu akvon, kaj kuiri en bakujo je malgranda temperaturo 15-20 minutojn.

Ekzemplo de kuko 
NAN-GERDUI (desertoj)

 Materialoj (po 4 personoj)
 6 flavaĵoj de ovoj
 1 te-kulerpleno da vanilo
 6 te-kulerplenoj da sukero
 300 g da pistitaj juglandoj
 Preparado :

Miksu la ovoflavaĵojn, sukeron kaj vanilon, kaj solide kirlu, ĝis la miksaĵo iĝos tute densa kaj blanka. Aldonu la pistitajn juglandojn, kaj zorge miksu. Prenu malgrandajn pecojn de la pasto per te-kulero, kaj igu ilin globaj. Metu sur bakpapero en bakujon, kaj baku je 160 °C 20 minutojn.

Bildaro 

Kuirarto laŭ landoj
!
Franca kuirarto

Franca kuirarto estas tre diversa skolo de kuirarto kiu devenas de Francio aŭ franca kulturo. Multaj da la plej mondfamaj ĉefkuiristoj (ekzemple: Taillevent, Marie-Antoine Carême, Paul Bocuse, Auguste Escoffier, kaj aliaj) estas majstroj de franca kuirarto. Plua, franca-kuirartaj teknikoj estas tre influema por preskaŭ ĉiu alia okcidenta kuirarto, kaj preskaŭ ĉiuj kiurarto-institutoj uzas francan kuirarton kiel bazon por aliaj stiloj de okcidenta kuirarto.

Pladoj
 Galantino
 Nica salato
 Ranokruroj
 Torto Sankta Honorato
 Volovano

Vidu ankaŭ 

 
 Taillevent
 Paul Bocuse
 Auguste Escoffier
 Gastronomio
 Kaĉuo
Gubernio Kioto

<table align="right" border=1 cellspacing=0 cellpadding=2 stjle="border: solid 2px #000000; margin-left: 16px">京都府

Areo
4,612.71km2Loĝantaro
2,640,603（1-a de aprilo 2004）Gubernia Floro
''Ŝidare-ZakuraGubernia Herbfloro
Saga-KrizantemoDianto "Nadeŝiko" Gubernia Arbo
Kiatajama-SugioGubernia Birdo
OomizunagidoriGubernia oficejoAdreso
〒602-8570京都府京都市上京区下立売通新町西入薮ノ内町2-16, Yabunouchi-cho, Shin-machiShimo-tachiuri-doori, Kamigyo-kuKyoto-ŝi,Kyoto JP-602-8570 JapanioTelefono
<TD style="border-style: none none solid solid"> -Hejmpaĝo
Bonvenon! al Kioto
</TR>
</table>
La gubernio Kioto (japane:京都府 [KJO-to -fu]; Hepburn/Kunrei: Kyoto) estas gubernio de Japanio, situanta en la regiono Kinki. Administra centro de la gubernio estas la urbo Kioto.

Komunumoj

Urboj 
 Ajabe
 Fukuĉijama
 Jaŭata
 Ĵojo
 Kameoka
 Kjotanabe
 Kjotango
 Kioto (gubernia ĉefurbo)
 Fuŝimi-kvartalo
 Higaŝijama-kvartalo
 Jamaŝina-kvartalo
 Kamigjo-kvartalo
 Kita-kvartalo
 Minami-kvartalo
 Nakagjo-kvartalo
 Niŝikjo-kvartalo
 Sakjo-kvartalo
 Ŝimogjo-kvartalo
 Ukjo-kvartalo
 Maizuru
 Mijazu
 Muko
 Nagaokakjo
 Uĵi

Urbetoj kaj vilaĝoj 
 Amata-distrikto
 Jakuno
 Miŭa
 Funai-distrikto
 Hijoŝi
 Jagi
 Jamaŝiro
 Mizuho
 Sonobe
 Tanba
 Ŭaĉi
 Josa-distrikto
 Ine
 Iŭataki
 Kaja
 Nodagaŭa
 Kasa-distrikto
 Oe
 Kitakuŭada-distrikto
 Keihoku
 Mijama
 Kuse-distrikto
 Kumijama
 Otokuni-distrikto
 Oojamazaki
 Souraku-distrikto
 Kamo
 Kasagi
 Kizu
 Minamijamaŝiro
 Seika
 Ŭazuka
 Cuzuki-distrikto
 Ide
 Uĵitaŭara

Gubernioj de Japanio
Municipoj de Japanio
Sojla temperaturo

La sojla temperaturo (aŭ krita temperaturo) de materio estas la plej alta temperaturo, ĉe kiu la materio povas likviĝi. Super tiu temperaturo plia likvigo ne eblas eĉ per plia premo. Ĉe tiu punkto ne ekzistas diferenco inter likvaĵo kaj gaso, ambaŭ havas la saman densecon. La premo necesa por likvigi materion ĉe sojla temperaturo estas sojla premo.

Vidu ankaŭ 
 Triobla punkto

Fazaj ŝanĝoj
Fizika kemio
Termodinamiko
Ideala gaso

La ideala gaso (aŭ perfekta gaso) estas gaso, en kiu la gaskorpuskloj ne interagas inter ili krom per kolizioj, kaj ili moviĝas per elastaj puŝoj al la ujo.

La stato-ekvacio (aŭ universala leĝo) de ideala gaso estas (ekvacio de Clapeyron)

kie p signifas premon, V volumenon, n molan kvanton, R universalan gaskonstanton kaj T temperaturon (en kelvino).

ĉe normaj statoj (p = 1 baro, t = 0°C) validas por la ideala gaso:
 molara volumeno, unumola volumeno: Vn = 0,022414 m3/mol
 koeficiento de la volumena disetendiĝo, volumena dilatkoeficiento sub konstanta premo: γ = 1/273,15 K−1
 streĉa koeficiento pri konstanta volumeno: β = γ

Demonstro de egaleco inter  kaj  ĉe ideala gaso 
Konsiderante la ĉi-supran ekvacion de Clapeyron, per logaritma derivaĵo kun p =  konstanto, oni povas skribi la sekvan:

 
 
 

tial, la vario de la volumeno V0 ĉirkaŭ temperaturo T0 estas donata per:

Aliflanke, konsiderante la ekvacion de Clapeyron, per logaritma derivaĵo kun V =  konstanto, oni povas skribi la sekvan:

 
 
 

tial, la vario de la premo p0 ĉirkaŭ la temperaturo T0 estas donata per:

Aparte do pri 0 ° C:

Stato-funkcio 
 Entropio - formulo de Sackura-Tetrode

kie  estas la konstanto de Boltzmann.

 Interna energio

kie  estas la grado de libereco.

 Libera energio

kie  estas statistika funkcio de stato-variabloj ofte uzata en termodinamiko,

 estas la termika ondolongo difinita per

esprimita per la konstanto de Planck  kaj la movokvanto .

Vidu ankaŭ 
 Leĝo de Boyle-Mariotte
 Termodinamiko

Gasoj
Termodinamiko
Universala gaskonstanto

La universala gaskonstanto R (aŭ R0) estas la produto de Avogadro-nombro (NA) kaj Boltzmann-konstanto (kB).

Tio servas por ligi temperaturon, molkvanton kaj energion de la gaso. Tio uzatas en statoegaligo de gasoj.

La ĉeferarujo de la pritaksita valoro estas metita en krampoj.

Pli elvolvita formo de ĉi tiu lasta esprimo estas R = 8,314 472 J K−1 mol−1 ± 0,000015 J K−1 mol−1.

La individua gaskonstanto  
La individua (aŭ specifa) konstanto de gaso, notata , estas la universala gaskonstanto dividita per la molmaso de la gaso. 

La molmaso de seka aero valoras  = 28,9644 g/mol = 0,0289644 kg/mol. Tial, la individua konstanto de seka aero estas:

Ĵulo J = Neŭtono*metro = N m , kaj Temperaturo T en Kelvino = °C + 273,15

 Kelkaj individuaj gaskonstantoj Rs :

Vidu ankaŭ 

 Gasleĝo
 Fizika konstanto
 Aerdenseco

Fizikaj konstantoj
Gasoj
Propano

Propano (C3H8 ) estas gasstata karbonhidrogeno, apartenanta al alkanoj.

Ecoj 
Propano (strukturformulo CH3-CH2-CH3)
 senkolora kaj senodora gaso
 fandopunkto: –187,7 °C
 bolpunkto: –42,1 °C
 kritika temperaturo: 94 °C (sub premo)
 solviĝas ĉe 20 °C je 80 mg/l en akvo
 tre flamema, pli peza ol aero
 ĝi havas de narkotika ĝis sufokiga efiko en granda denseco

Strukturformulo de la propano:

Pro la mallonga ĉeno ne ekzistas izomeroj.

Utiligo 
Propano estas gajnita el tergaso aŭ produktita en naftorafinejo dum krakado el nafto.
Tio uzatas likviginte kiel brul- kaj hejtgaso, ankaŭ por ardaera balono kaj kiel fridigaĵo (vidu fridujo), pelaĵo en spreoj kaj al produktado de etileno kaj propeno.

La unuaj alkanoj: metano, etano, propano, butano, pentano, heksano, heptano, oktano, nonano, dekano

 
Alkanoj
Gasoj
Bolpunkto

Bolpunkto signifas la temperaturon, ĉe kiu materialo bolas, t. e. transformiĝas el la likva al la gasforma stato (ekz. akvo bolas ĉe 100 °C = 373,16 K sub atmosfera premo). La vaporpremo de materialo atingas ĉe la bolpunkto la transpremon. La bolpunkto, kiu dependas de la materialo kaj de la premo, egalas al la kondenspunkto.

La puraj materialoj havas po konkretan bolpunkton, sed homogenaj miksaĵoj nur bolareon.

En kemio, la ebulioskopo estas aparato por precize mezuri la bolpunkton de likvo. Per tio, oni povas kalkuli la molekulmason de solvitaĵo. La mezurado per ebulioskopoj nomiĝas ebulioskopio.

Pri simplaj ĥemiaj elementoj, la sekvanta tabelo liveras ĝiajn boltemperaturojn en °C, sub la norma stato de 100 000 Pa :

Vidu ankaŭ 
 Bolado
 Fandopunkto
 Frostopunkto
 Triobla punkto
 Leidenfrost-punkto
 Krita punkto (varmodinamiko)
 Rosopunkto
 Ekvacio de Clausius-Clapeyron

Fluaĵa dinamiko
Termodinamiko
Heptano

Heptano estas ĉenforma karbonhidrogeno el la familio de alkanoj.
Tio konsistas el 7 karbonoj (C) kaj 16 hidrogeno-atomoj (H).

kemia formulo : C7H16 aŭ  : CH3-(CH2)5-CH3Strukturformulo n-heptan :
Izomero : El tiu formulo oni povas derivi 9 diversajn strukturojn.

     H   H   H   H   H   H   H
     |   |   |   |   |   |   |
 H - C - C - C - C - C - C - C - H
     |   |   |   |   |   |   |
     H   H   H   H   H   H   H

La unuaj alkanoj: metano, etano, propano, butano, pentano, heksano, heptano, oktano, nonano, dekano

Eksteraj ligiloj 

 http://physchem.ox.ac.uk/MSDS/HE/heptane.html  
 http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/duke/chemical.pl?HEPTANE  
 http://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%B5%D9%88%D8%B1%D8%A9:Heptane_HNMR.png  
 http://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%B5%D9%88%D8%B1%D8%A9:Heptane_CNMR.png

Referencoj 

Alkanoj
Sennacieca Revuo

Sennacieca Revuo estas la jara kultura revuo de SAT. En ĝi aperas eseoj pri historiaj, sociaj aŭ literaturaj temoj.

Sennacieca Revuo ekaperis en 1921, tuj post la fondkongreso de SAT. Ĝi tiam estis monata. Ĝi ĉesis aperi dum la dua mondmilito kaj denove aperas ekde 1952, tamen jam unufoje jare.

Redaktantoj 
 1921–?: Eŭgeno Lanti
 Marinko Ĝivoje
 Paul Signoret
 1996–1999: Krys Ungar
 2000–2001: Michael Scherm
 2002–2011: Jakvo Ŝram

Vidu ankaŭ 
 Sennaciulo (alia SAT-organo)

Eksteraj ligiloj 
 Sennacieca Revuo ĉe la paĝo de SAT
 Arkivaj numeroj de Sennacieca Revuo (ĝis 1939) ĉe Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
 Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
 Katalogo "Erfgoedbib" en ''LibraryThing

Sennacieca Asocio Tutmonda
Esperanto-gazetoj
Internaciaj gazetoj
Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (Esperanto-gazetoj)
La SAGO

La SAGO (La SAT-Amikara GazetO) estas eldonita de SAT-Amikaro ekde oktobro 2003 kiel daŭriganto de la gazeto SAT-Amikaro, kies titolo estis konfuziga ĉar ĝi estis samnoma kiel la asocio.

Ĝi estas monata gazeto en Esperanto kun 16 paĝoj (20 paĝoj dufoje jare). Ene troviĝas kvarpaĝa suplemento en la franca kiu entenas informojn kaj aktualaĵojn ne nur pri la Esperanto-movado.

Kompleta ekzemplero de La Sago 60 (decembro 2009, speciala prikongresa n-ro) legeblas sur la retejo de SAT-Amikaro: http://www.esperanto-sat.info/article1525.html

Eksteraj ligiloj 
 http://www.sat-amikaro.org/ Retejo de SAT-Amikaro
 http://www.esperanto-sat.info/rubrique124.html  Rubriko dediĉita al La SAGO 

Esperanto-gazetoj
Francaj gazetoj
Sennacieca Asocio Tutmonda
Aristolokio

Dukotiledonaj plantoj> Aristolokiacoj

La aristolokio (Aristolochia) estas staŭda planto kiu apartenas al la Aristolokiacoj (Aristolochiaceae). 
Plej konata estas la specio Aristilochia clematitis (vidu bildon). La planto havas ioman frutecan odoron. De origino la planto nur troviĝis en la areo de la Mediteraneo, sed de tie disvastiĝis tra Meza- kaj Okcidenta Eŭropo.

La planto fariĝas 20-90 cm alta kaj formas subterajn stolonojn. La kalvaj folioj estas rondaj kun korforma piedo kaj elrandita supro. En la foliakseloj de la supraj folioj troviĝas po du ĝis ok floroj.

Ĝi floras en majo kaj junio per helflavaj floroj. La lodiklo havas oblikve stumpigitan, unulipan randon, kiu transiĝas en tubon, kiu interne estas kovrita per haroj. La piedo de la krontubo estas ventre plenblovita. La floro estas insektokaptilo, el kiu insektoj pro la haroj en la krontubo ne plu povas eskapi. Nur kiam la floro estas polenita, la haroj malstreĉiĝas kaj la per poleno kovrita insekto povas forlasi la floron. La ses anteroj estas kunkreskintaj kun la stigmo ĝis ginostemo.

La verda, pliposte nigriĝinta frukto estas 1-2 cm dika kapsulo.

La planto troviĝas en seka, nutro- kaj kalkriĉa grundo laŭlonge heĝoj, arbarrandoj kaj digoj.

Enhavaĵoj
La radikoj entenas ĝis 1% kaj la folioj malpli ol 0,1% da aristolokiacido. Tiu acido difektas (post interna uzo) la renojn kaj krom tio estas karcinogena. En la fitoterapio la planto estas uzata inter aliaj kiel vundkuracilo kaj kontraŭ ekzemo. En antaŭaj tempoj la planto estis kultivita en Eŭropo kaj uzita por inter aliaj plirapidigi akuŝojn aŭ  stimuli aborton.

Specioj
 Aristolochia gigantea
 Aristolochia macrophylla

Nomoj en aliaj lingvoj
germane: Osterluzei
angle: European Birthwort
france: Aristoloche clématite

Eksteraj ligiloj
 Aristolochia_clematitis

Aristolokiacoj
Netuŝumino

Netuŝumino aŭ balzamino (Impatiens balsamina) estas speco de impatiento (antaŭe uzata ankaŭ kiel nomo de la genro), unujara herbo, el Hindio k sudorienta Azio, kultivata en multaj landoj, inter aliaj en Eŭropo.

Ankaŭ la Sensitivo kelkfoje nomiĝas netuŝumino.

Notoj 

Balzaminacoj
Fukuoka (apartigilo)

Estas pluraj signifoj al la nomo Fukuoka (福岡)
 Ejo-nomoj en Japanio
 Fukuoka prefektujo, enhavas Fukuoka urbon 福岡県
 Fukuoka en Fukuoka prefektujo 福岡県福岡市
 Fukuoka (Gifu), urbeto en Ena kantono, en Gifu prefektujo 岐阜県恵那郡福岡町
 Fukuoka (Tojama), urbeto en Niŝitotami kantono en Tojama-prefektujo 富山県西礪波郡福岡町
 Bizen Fukuoka, en Osafune urbeto, en Oku kantono, en Okajama-prefektujo 岡山県邑久郡長船町福岡
 Familia nomo de Japano
 Masanobu Fukuoka, (福岡 正信) autoro de libro Revolucio de unu-sola-pajleto, unu de pioniroj de senpluga metodo.

 Fukuoka (prefektujo)
Postulato

Postulato estas tezo, pri kiu oni postulas, pro la bezono de la demonstrado, ke ĝi estu akceptata kiel vera, kvankam ne demonstrita.

Same kiel postulatoj, aksiomoj estas nepruveblaj asertoj.
Historie la diferenco estis, ke aksiomojn oni konsideris memevidentaj, sed postulatojn ne.
En nuntempa matematiko la distingo nebuliĝis, kaj oni ĝenerale uzas la du vortojn samsignife.

Multaj aksiomoj de Geometrio en la verko de Eŭklido - "Komencoj", estis nomitaj postulatoj. Oni nomas postulatoj ankaŭ aksiomojn kaj regulojn de formalaj sistemoj, t.e. de iuj teorioj priskribitaj per formala lingvo kaj bazitaj sur ia aksiomaro.

Notoj kaj referencoj

Sciteorio
Matematika logiko
Panonio

Panonio aŭ Panonujo estas pralando. Norde kaj oriente la lando limis al Danubo, okcidente al Noricum kaj supra Italio kaj sude al Dalmatio kaj supra Moesia. Tiu estis parto de la historia Hungario.

Ĝiaj originaj loĝantoj estis la panonoj. Ekde la 4-a jarcento a.K. ĝi estis atakata de diversaj keltaj triboj. Oni aŭdis malmulte pri la lando ĝis 35 a.K., kiam la loĝantaro aliancanta kun Dalmatio, estis atakata de Aŭgusto Cezaro, kiu konkeris kaj okupis Sisakon. Tamen la lando ne estis tute subigita antaŭ ol 9 a.K., kiam ĝi aneksiĝis kun Illyria, kies limo do plivastiĝis ĝis Danubo. Dum la jaro 10 p. K. oficiale instaliĝis nova romia provinco kun la latina nomo Pannonia.

Multaj urboj fondiĝis en la romia provinco Panonio, kiuj iĝis la ĝermoj de gravaj nuntempaj urboj. Ekzemploj estas:
 Arrabona (Győr)
 Cibalae (Vinkovci)
 Gorsium-Herculia (Székesfehérvár)
 Mursa (Osijek aŭ Eszék)
 Marsonia (Slavonski Brod)
 Sabaria (Szombathely - de tie interalie venis la romia soldato kaj posta kristana sanktulo Marteno de Tours)
 Scarbantia (Sopron)
 Sopianae (Pécs)
 Taurunum (Zemun)

Vidu ankaŭ 
 Karpat-baseno

Historio de Hungario
Romiaj provincoj
Batalo de Eylau

La Batalo de Eylaŭ aŭ Batalo de prusa Eylaŭ, okazinta la 7-an de februaro 1807 vidis malfacilan kaj ambaŭflanke sangan venkon de Napoleono Bonaparto kontraŭ la rusa armeo, komandita de Levino Aŭgusto de Benigseno kaj la prusa armeo komandita de Antono Vilhelmo de l'Estoko. Tiu batalo estis la unua serioza malvenko de la franca granda armeo. Post la batalo, la francoj teĥnike gajnis teron, sed tero sen strategia intereso, kaj ili ne sukcesis venki la rusan armeon. Post la sanga batalo la marŝalo Neyo diris, "Kia masakro! Kaj sen rezulto.” Tamen Napoleono poste gajnus la militon post la Batalo de Fridlando.

Pri tiu kruela batalo Antwono-Ĝono Groso faris en 1808 faman pentraĵon, kiu nun estas en la pariza muzeo de Luvro (Louvre].

Eksteraj ligiloj 
 http://www.histoire-empire.org/1807/eylau/ob_russe.htm

Eylau
Eylau
Historio de Francio
Historio de Eŭropo
Eylau
Rezedacoj

La rezedacoj () estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo brasikaloj (Brassicales). Ĝi enhavas 6 ĝis 7 genrojn kaj ĉirkaŭ 50 speciojn. Ĝia tipa genro estas rezedo.

Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (3 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

Angiospermae - angiospermoj
Brassicales Bromhead - brasikaloj
Resedaceae Martinov - rezedacoj
Caylusea A. St.-Hil. - kajluzeo
Homalodiscus Bunge ex Boiss. - homalodisko*
Ochradenus Delile - okradeno
Oligomeris Cambess. - oligomerido
Randonia Coss. - randonio
Reseda L. - rezedo
Sesamoides Ortega - sezamoido

*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝian specion.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.haabet.dk/flora_danica/Farve-Vau_(Reseda_luteola 
 http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=23439 
 http://delta-intkey.com/angio/www/resedace.htm  
 http://delta-intkey.com/angio

Referencoj 

Magnoliofitoj
Rezedacoj
Plantofamilioj
Rezedo

Rezedo (Reseda) estas genro de rezedacoj, kies specio flaveta rezedo estis furore kultivata en la ĝardenoj komence de la 20-a jarcento; ĝi eligas dolĉan odoron.

 Reseda alba - blanka rezedo
 Reseda complicata
 Reseda lutea - flava rezedo
 Reseda luteola - flaveta rezedo, farba rezedo
 Reseda odorata - aroma rezedo
 Reseda phyteuma - malgranda rezedo
 Reseda scoparia

http://www.haabet.dk/flora_danica/Farve-Vau_(Reseda_luteola).jpg

Beletre, pro ties furoro la rezedo ofte vortatas en poemoj de fino da la 19-a jarcento (ekzemple de Paul Verlaine) aŭ de la 20-a jarcento; konatas la poemo de Louis Aragon "la rozo kaj la rezedo", pri la franca ''Resistance (franca historio) dum la 2-a mondmilito.

Rezedacoj
Pastobastoneto

Pastobastoneto, cilindrobenjeto aŭ en la hispana churro [ĉuro] estas dolĉaĵo kun formo de maldika cilindro aŭ bastoneto, fritita en olivoleo, tre populara manĝaĵo en Iberio (Hispanio kaj Portugalio) kaj aliaj landoj kun influo de ties kulturo, kiel Iberameriko kaj Filipinoj. Oni kutime kovras ilin per sukero aŭ laktokaramelo, kiu algluiĝas pro la oleo; tio estas kio igas ilin dolĉaĵo.

Ili estas precipe popularaj dum festotagoj kaj manĝataj kiel matenmanĝo. La konsumo kreskas en aŭtuno kaj vintro, kaj defalas en varmaj monatoj. Ili estas vendataj en strataj budoj (churrería) aŭ kafejoj.

Se temas pri longa, pli dika, rekta cilindro, en kelkaj lokoj de Hispanio oni nomas ĝin "porra" [pora], t.e. klabo. Sed fundamenta churro estas malpli longa kaj malpli dika cilindreto kun formo de alfo, nomata en la hispana "lazo" [laso], t.e. nodo.

Unu el la plej oftaj manieroj manĝi ĉi tiajn benjetojn estas kun taso de varma ĉokolado (kastilie chocolate con churros; eŭske, txokolatea eta txurroak; katalune, xocolata amb xurros) aŭ kun laktokafo.

Historio 
La vera origino de pastobastonetoj estas nekonata. Unu teorio sugestas, ke ili estis alportitaj al Eŭropo el Ĉinio, fare de portugaloj. La portugaloj navigis tra Oriento, kaj post vojaĝo al Ming-dinastia Ĉinio, ili alportis novajn kulinarajn teknikojn, inkluzivante ŝanĝitan paston por youtiao, ankaŭ konata kiel yóuzháguǐ en suda Ĉinio. Tiu pasto similas al la pasto uzata por pastobastonetoj.

Alia teorio defendas, ke pastobastonetoj estis elpensitaj de hispanaj paŝtistoj por anstataŭigi panon. La pasto estas facile farebla kaj fritebla en subĉiela fajro en montaro, kie paŝtistoj loĝis dum plejmulto de la jaro.

La pasto estas miksaĵo el faruno, akvo, oleo kaj salo. En plej modernaj versioj, pastobastonetoj entenas ĉokoladon, kremaĵon aŭ laktokaramelon. Depende de la recepto, ili povas esti ne-veganaj, pro la enteno de butero aŭ lakto en la pasto.

Vidu ankaŭ 

 Andaluza kuirarto
 Tulumba

Referencoj 

Dolĉaĵoj
Kristnaskaj manĝaĵoj
Matenmanĝo
Vegetara kuirarto
Karamelo

Karamelo estas rostita, iom fandita sukero kiu ree solidiĝis kaj restis bruna. Oni uzas ĝin por kovri dolĉaĵojn, kaj kiel kolorigilon en drinkaĵoj kiel kolao.

Karamelo ankaŭ signifas dolĉaĵon faritan per kuna bolado de lakto kaj sukero, kiu ankaŭ havas la brunan koloron, ĉar la sukero varmegiĝis.

En Argentino kaj aliaj latinamerikaj landoj, oni manĝas laktokaramelon, kiu estas farita per kuna bolado de lakto, sukero kaj vanilo, kaj restas dikflua, do ne tute solidiĝas. Oni manĝas ĝin sur pano, en Churro-j kaj en Alfajor-oj.

kando

Dolĉaĵoj
Koloroj
Laktokaramelo

Laktokaramelo (aŭ karamelkremo, hispane Dulce de leche ("laktodolĉaĵo"), portugale Doce de Leite, france Confiture de Lait) estas dikflua dolĉaĵo farita per kuna bolado de lakto, sukero kaj vanilo. Origine kreita en Ĉilio, nuntempe ĝi estas manĝata en Latinameriko kun varia kuirmaniero kaj nomo (karamelkremo estas tre populara ĉefe en Argentino, Urugvajo kaj Ĉilio). Male al karameldolĉaĵoj, ĝi ne tute solidiĝas. Oni manĝas ĝin sur pano, en Ĉurroj, tre komune en torto kaj en Alfaĥoroj.

En Rusujo kaj apudaj landoj oni ankaŭ konas laktokaramelon, tie sub la nomo "вареное сгущённое молоко́" (aŭ mallonge "варёная сгущёнка" [vaRJOnaja sguŜJONka]), kiu signifas kuirita koncentrita lakto.

En Kubo la laktodolĉaĵo estas preparata el laktokremo kun sukero sed la konsisto kaj gusto malsimilas al la argentina.

Dolĉaĵoj

ru:Сгущённое молоко#Варёное сгущённое молоко
uk:Аргентинська кухня#Аргентинські солодощі
Alfajor

Alfajor [alfaĤOR] estas Sud-Amerika dolĉaĵo farita el du biskvitoj kunigitaj per karamelkremo, aŭ foje per frukta aŭ ĉokolada dolĉaĵo.

Ĝi estas manĝata en Ekvadoro, Urugvajo, Argentino, Peruo kaj Ĉilio.

Plejofte ili havas ĉokoladan kovraĵon aŭ kovraĵon el pulvora sukero.

Eksteraj ligiloj 

 http://grupogastronomicogaditano.com/Alfajor.htm  
 http://www.havanna.com.ar/data/Productos/alfajores.htm  
 http://www.alfajoresportezuelo.com.uy 
 http://www.roadjunky.com/culture/alfajores.shtml  

Dolĉaĵoj
Noricum

Noricum  (latine: Regnum Noricum) estis kelta reĝlando en la nuntempa Aŭstrio kaj pli malfrue provinco de la Romia Imperio. Ĝi konsistis el hodiaŭa norda Slovenio (Karintio kaj Stirio) kaj aŭstriaj federaciaj ŝtatoj Karintio, Salcburgo, Aŭstrio Supra kaj Stirio kaj krome sudorienta Bavario (Chiemgau). Lime troviĝis la provincoj Raetia en la okcidento, Panonio en la oriento kaj Dalmatia en la sudoriento. Sude de Noricum situis la itala kernlando, norde la provinco la rivero Danubo estis la limo de la Romia imperio.

Vidu ankaŭ 
 Severino el Noricum

Historio de Aŭstrio
Historio de Slovenio
Historio de Bavario
Romiaj provincoj
Aquitania

Romia Imperio > Aquitania

Aquitania estis provinco de la Romia Imperio.

La plej antivaj loĝantoj de Akvitanio konjekteble estis eŭskoj. En antikveco la eŭska lingvo estis uzata norde ĝis la rivero Garono, kaj genetikaj studoj montris apartan praheredaĵon kun tiuj limoj, kiuj ankaŭ estas limoj de la prahistoriaj Homo de Cro-Magnon-aj artaĵoj.

En la 4-a jarcento la romia provinco Aquitania dividitis je 3 provincoj:

 Aquitania prima, nordoriente, inkluzivanta la regionojn, kiuj nun estas Berry, Bourbonnais, Auvergne, Velay, Gévaudan, Rouergue, Albigeois, Quercy kaj Marche
 Aquitania secunda, nordokcidente, ties ĉefurbo estante Burdigala nun Bordeaux kaj entenante tion, kio nun estas Bordelais, Piktavio, Saintonge, Angoumois kaj okcidenta Gujeno
 Aquitania tertia aŭ Aquitania Novempopulana, sude, lime al montarvico Pireneoj, kaj konsistigitaj de tio, kio nun estas Bigorre, Cominge, Armagnac, Bearno, Eŭskio, Gaskonio, ktp.

Romiaj provincoj
Historio de Eŭskio
Listo de urboj de Bolivio

Geografio > Ameriko > Sudameriko > Bolivio > Listo de urboj de Bolivio< Urboj

 Sukro
 La-Pazo
 Koĉabambo (Cochabamba)
 Santa Cruz de la Sierra
 El Alto
 Potosio (Potosí)
 Oruro
 Tariĥo (Tarija)

Eksteraj ligiloj 

 http://www.ine.gov.bo  bolivia nacia instituto statistika
 https://web.archive.org/web/20071001011543/http://www.world-gazetteer.com/s/p_bo.htm mapo de Bolivio 
 http://www.mongabay.com/igapo/2005_world_city_populations/Bolivia.html aktualaj nombroj de loĝantoj de boliviaj urboj
 http://www.citypopulation.de/Bolivia_d.html historiaj nombroj de loĝantoj de boliviaj urboj

URBOJ
BOLIVIO
La Nova Epoko

Apartigilo :-> Nova Epoko (en : new age).

La Nova Epoko estas internacia literatur-socia revuo fondita en junio de 1922 de kvar moskvaj esperantistoj, Natano Futerfas, Gregoro Demidjuk, Nikolao Nekrasov kaj Valentin Poljakov. Ĝi spertis kelkajn malfacilaĵojn kun la soveta cenzuro kaj ekde aŭgusto 1923 iĝis aldona kajero de Sennacieca Revuo, kiu estis presita en Lepsiko, kvankam la redakcio plu restis en Moskvo.

La Nova Epoko denove aperis sub sia malnova nomo de oktobro de 1928 ĝis februaro de 1933, kaj poste definitive malaperis pro financaj malfacilaĵoj.

Eksteraj ligiloj 
 Jarkolektoj de La Nova Epoko ĉe Aŭstria Nacia Biblioteko
 Drezen, Lanti kaj La Nova Epoko, artikolo de Ulrich Lins en Sennacieca Revuo, 1987.

Esperanto en Moskvo
René Lagrange

René LAGRANGE (Irancy, Yonne,  - Montfermeil, Seine-Saint-Denis, ) estis franca laboristo (tajloro), sindikatisto, historiisto de la socia movado kaj patro de la elstara esperantisto Georges Lagrange.

René Lagrange estis memedukito, kiu precipe interesiĝis pri la historio de la socia movado. Aktiva en la socialista partio (SFIO) li rapide elreviĝis de la rusa revolucio kaj simpatiis al anarkiismaj medioj. Danke al sindikataj kamaradoj li foje povis trovi iom da laboro kiel tipografo, sed neniam longe. Li estis tre klera laboristo, kiu ege studis la historion tiagrade, ke li prelegadis pri tiu temo en la laborborso kadre de klerigaj kursaroj aranĝitaj de la sindikato cele plialtigi la kulturnivelon de la laboristaro.

Biografio 
René Lagrange naskiĝis en vinprodukta regiono Yonne kaj pro malbonaj ekonomiaj kondiĉoj en sia vilaĝo aliris Parizon kiel junulo. Tie li ekmetilernis pan- kaj kuk-faradon. Dum sia metilernado li falis en kellukon kaj de tiam havis kriplan kruron, kiu malhelpis lin dum lia tuta vivo. Li sentis sin malbela ne aminda viro kaj restis longe fraŭlo.

Dum la unua mondmilito li estis mobilizita kaj kudradis militistajn vestojn, ĉar tiu laboro estis farebla malgraŭ lia kripleco. René renkontis Madeleine Ducharne, kun kiu li edziĝis kiam ili estis preskaŭ kvardek-jaraj. Ili renkontiĝis dum sindikata mitingo, kie ili ĉiuj siaflanke reprezentis sian metion. Ili geedziĝis, ĉar Madeleine volis fondi familion. La paro ŝajnis neniam bone funkcii.

Ilia sola filo Georges Lagrange do kreskis inter kverelemaj gepatroj, kiuj vivadis en malfacilaj ekonomikaj kondiĉoj. René plej ofte estis senlabora. Dum la dua mondmilito, li ektrovis klientojn, kiuj petis lin ripari siajn kostumojn. Je la fino de la milito, li ekesperis prosperon danke al kreskanta klientaro, sed tiam lia malsana kruro infektiĝis kaj li mortis pro gangreno.

Francaj sindikatistoj
Guy Béart

Guy BÉART (vera familinomo: BÉHAR) (naskiĝis , mortis ) estis franca kanzonisto, kaj porulo de Esperanto (foje li kantis konzonon en E-o, kaj salutis dum la U.K. en Monpeliero.)

Li naskiĝis en Kairo,ĉar lia patro eksperto pri kontregistrado partoprenis kreadon de entreprenoj. Tial lia infanaĝo pasis ankaŭ en Grekio, Francio, Usono kaj Libano. Li akiris vastan ĝeneralan kulturon, samtempe arta kaj scienca. Li sekvis kurson pri muziko kaj scipovas ludi plurajn muzikilojn, sed siajn studojn li direktas al inĝenierarto kaj diplomiĝas el la fama franca inĝenierlernejo ‚’’Ponts et Chaussées’’ fakiĝinta pri fendiĝado en betono. Li finfine orientiĝas prefere al la kanzono kaj provas samtempe kanti kaj verki kanzonojn 
Li fariĝas fama tiukampe, post kiam la kantistino Patachou elektas kantas kaj famigas “Le bal chez Temporel” (Temporel-a balejo) kiu estis lia unua sukceso. Poste Zizi Jeanmaire kaj Juliette Gréco famigas „Chandernagor“ kaj „Qu’on est bien“ (kiom bone sentiĝas oni en brakoj de iu el la alia sekso). Fine en jaro 1957 li mem registras diskon kaj komencas esti konata ankaŭ kiel kantisto. Kaj tia famiĝas per kanzono „l’eau vive“ (tiu lasta iĝis tiom „klasika“, ke oni nun lernas ĝin en la lernejoj) .
Béart eniĝis en la sama skolo ol Georges Brassens tiu de la verkistoj-memkantistoj kun Gitaro, kiuj kantas kanzonojn simplajn por aŭskulti, sed ofte komplesajn kaj beletrajn en siaj entenoj. 
Krome de tio li aranĝas dum jaroj (de 1963 ĝis 1970) serion de televidelsendoj kie renkontiĝas ĉiuj famuloj de la kanzona, spektakla kaj pli ĝenerele arta medio, kaj lia modernismo rememorigas, ke lia estas destude inĝeniero, samtempe kiel poeto.

Post “eklipso”, dum la jardekoj 70-aj kaj 80-aj, li denove surigas la scenojn en la jaroj 90-aj kaj fervora publiko, ĉefe de eksaj junuloj sed ankaŭ de nuntempaj junuloj, akceptas lin.

Famaj titoloj, krom tiuj cititaj ĉi-supre:
Le grand chambardement (pri atombomba milito)
Mon chapeau

Rete legeblaj en Esperanto 

Temporel-a balejo
Ŝandernagar'
La unua, kiu la veron diris
Kiom bonas brakum' de alia sekso (kopio)

Franclingvaj kantistoj
Granda Urbo kun Esceptoj

Granda Urbo kun Esceptoj ( [seirei ŝitei toŝi], lit. urbo aldifinita de registara dekreto; mallonge  aŭ ), estas urbo de Japanio, kiu havas loĝantaron de pli ol 500 000 kaj akiris kvalifikon per enketo de kabineto laŭ la 19-a Sekcio de 252-a Artikolo de Loka Aŭtonomia Juro.

Difinas pri specialaj potencoj kaj kvartaloj de la urbo, en la juro, en 2-a Numero "Ordinaraj Lokaj Registaraj Strukturoj", en 12-a Ĉapitro "Esceptoj pri Grandaj Urboj kaj similaj", en 1-a Strofo "Esceptoj pri Grandaj Urboj". La urbo estas nomata "指定都市" (aldifinita urbo) en la leĝo.

Anstataŭ prefektujo, la urbo administras 17 oficojn (ekz. socia bonfaro, publika higieno, urboplano, reklamo...).

La urbo havas kvartalojn (). En Japanio, nur aldifinitaj urboj kaj Tokiaj specialaj kvartaloj havas kvartalojn.

Kvartalo de la urbo povas starigi kvartalodomon.
Urbestro povas investi kvartalestron.
Sed en Tokiaj specialaj kvartaloj kvartalestro estas elektata de publika elektado, kaj konsilio estas starigata.

Plejparte da aldifinitaj urboj havas esperantigitajn nomojn pro siaj gravecoj, dum aliaj ne estis esperantigataj.

<> signifas: estas kandidatoj de Esperantigo

Listo de Grandaj Urboj kun Esceptoj 
 Sapporo
 Sendai <Sendajo aŭ Sendado>
 Saitama
 Ĉiba
 Jokohamo
 Kaŭasaki
 Niigata
 Ŝizuoka
 Hamamacu
 Nagojo
 Kioto
 Osako
 Sakai
 Kobeo
 Okajama
 Hiroŝimo
 Kitakjuŝu <Kitakiuŝuo>
 Fukuoka <Fukuoko>

Kandidatoj de la urbo 
Urboj sekvantaj celas akiri kvalifikon per enketo de kabineto laŭ la leĝo.
 Sagamihara
 Kumamoto

Eksteraj ligiloj 
 http://law.e-gov.go.jp/cgi-bin/idxsearch.cgi  
 Sekretariejo de la Urboj (en Japana lingvo)
 La teksto de la dekreto pri aldifino de aldifinitaj urboj  (en Japana lingvo)
 La teksto de Loka Aŭtonomia Juro  (en Japana lingvo)

Municipoj de Japanio
Tiliacoj

Tiliaceae (tiliacoj) estas botanika termino en pluraj nomenklaturaj sistemoj. Ĝi ne ekzistas en la plej aktualaj internaciaj normlistoj, sed troviĝas vaste tra la botanika fakliteraturo. La enhavo de la familio multe varias inter la diversaj sistemoj, kaj la sola unuiga faktoro inter ili estas tio, ke samas la tipa genro, nome la tilio.

Magnoliofitoj
Wilhelm Müller

Johann Ludwig Wilhelm MÜLLER (naskiĝis la  en Dessau; mortis la  en Dessau) estis germana  poeto.

Lia plej fama verko estas la poemciklo Winterreise, kies emociigaj kaj plej ofte malesperaj poemoj estis surmuzikigitaj de Franz Schubert. La plej konata ero de tiu poemaro estas Der Lindenbaum.

Vivo
Post ĝuo de bona edukado li frekventis la berlinan universitaton ekde 1812 pro interesoj historiaj kaj filologiaj. En 1813 kaj 1814 li volontulis dum la kontraŭnapoelonaj militoj kaj post tiu ĉi interrompo li kontinuigis la studojn en Berlino. Ili nun pli temis pri fruaj etapoj de germanaj lingvo kaj literaturo. 

En rondoj de kelkaj poete talentitaj amikoj li ekinspiritis. La de Müller kun ili kune eldonita verko »Bundesblüten« (Berlino 1815) atestas liajn unuajn muzo-provojn. En 1817 li akompanis grafon Sebastian Albert von Sack al Italujo el kio naskis la eleganta kaj informplena literatura frukto »Rom, Römer und Römerinnen« (Berlino 1820). Baldaŭ post la reveno (1819) li vokiĝis kiel instruisto pri klasikaj lingvoj al Dessau kaj mallonge post li krome dungitis kiel bibliotekisto de la ĵus fondita duka biblioteko. 

Poetece li furoris per »Gedichte aŭs den hinterlassenen Papieren eines reisenden Waldhornisten« (Dessau 1821–24) kaj »Lieder der Griechen« (Dessau/Leipzig 1821–24) kie li esprimis la simpation de la germanoj por la grekoj en ilia sendpendiĝo-milito. Enhavsimile flankis ilin tuj »Neugriechische Volkslieder« (Leipzig 1825) kaj »Lyrische Reisen und epigrammatische Spaziergänge« (Leipzig 1827). Krome verkis li la novelon »Der Dreizehnte« (1827) kaj »Homerische Vorschule« (Leipzig 1824), kie li konfesis esti diligenta disĉiplo de Friedrich August Wolf; ekster tio li verkis ankoraŭ etajn prigrekiajn eseojn.

Meritis Müllers ankaŭ tradukante la verkon »Faustus« de Christopher Marlowe (Berlin 1818); krome li eldonis la antologion »Bibliothek der Dichtungen des 17. Jahrhunderts« (Leipzig 1822–27; daŭrigo far Karl August Förster).

Graveco
Müller estis unu el la plej freŝaj germanlingvaj kantopoentoj. Hela, sincera ĝojo elaŭdeblas el kantoj kiuj estis bonege kanteblaj (ekz. »Es lebe, was auf Erden«, »Im Krug zum grünen Kranze«) kaj ofte muzikigitis (plej bele de Franz Schubert la cikloj »Die schöne Müllerin« kaj »Winterreise«).

En Esperanto aperis 
 Vintra vojaĝo (Winterreise). Tradukis Mad Mevo. Ĝenevo 1978. 16 paĝoj.
 Tradukoj de Der Lindenbaum:
 La tilio. Tradukis Ludwig Emil Meier. En: Esperantista kantaro, 1907.
 modifita versio, en: Wilhelm kaj Hans Wingen: Post la kurso, 1954, paĝo 68.
 Ĉe put' antaŭ pordego. Tradukis Joachim Gießner. En: Mia kantaro I, 2001.
 Tili' ombrigas laŭba. Tradukis Roland Platteau. 2002.
 Migrantokanto de muelisto  (Das Wandern). Tradukis Cezar. En: La migranto.FontoMeyers Großes Konversations-Lexikon'', volumo 14. Leipzig 1908, p. 234-235 (ĉi tie interrete)

Notoj 
 

Homoj de la Napoleonaj militoj
Franz Schubert
Germanlingvaj poetoj
Germanaj poetoj
Germanaj framasonoj
Filhelenismo
Tradukistoj al la germana lingvo
Johan Ludvig Runeberg

Johan Ludvig RUNEBERG (naskiĝis la 5-an aŭ 7-an de februaro 1804, mortis la 6-an de majo 1877) estis svedlingva finnlanda poeto. J. L. Runeberg estas la nacia poeto de Finnlando.

Runeberg naskiĝis en Jakobstad (finne: Pietarsaari) kaj studis en Åbo (finne: Turku). Li laboris kaj mortis en Borgå (finne: Porvoo), kie lia hejmo estas muzeigita.

La plej granda parto de lia poezio estas romantika kaj priskribas la vivon de la kamparanoj en Finnlando. Lia plej fama verko estas la poemciklo Fänrik Ståls Sägner, kiu estiĝis inter 1840 kaj 1860. Ĝia unua ero Vårt land (finne: Maamme) fariĝis la Nacia himno de Finnlando. En sia konata poemo, Bonden Paavo (farmisto Paavo, Saarijärven Paavo en la finna), Runeberg priskribas la persistemon kaj forton de spirito (Sisu) de kamparano, kiu ĉiujare metas pli kaj pli da floemo en la panon por doni ĝin al siaj najbaroj kaj tiel malhelpi morton per malsatego.

J. L. Runeberg estas la avo de Nino Runeberg, la unua prezidanto de Esperanto-Asocio de Finnlando.

Eksteraj ligiloj 
 Lia verkaro en la sveda lingvo

Finnaj poetoj
Literaturo de Svedio
Svedlingvaj finnlandanoj
Abdullah la 2-a (Jordanio)

Abdullah la 2-a ibn al-Hussein (naskiĝis la ) estas reĝo de Jordanio. Li apartenas al la Haŝemida dinastio .

Kiel junulo, li lernis en Usono kaj Britio. Poste li soldatservis kaj atingis la rangon kolonelo.

Li surtroniĝis la 7-an de februaro 1999 post morto de lia patro Reĝo Hussein. Hussein deklaris lin kronprinco la 24-an de januaro, anstataŭ Hassan, fraton de Hussein . Tio ne estis populara decido.

Abdullah edziniĝis kun la en Kuvajto naskiĝinta, palestina Rania Al-Yassin (nun Reĝino Rania al-Abdullah), kiu naskis kvar infanojn: princo Hussein (naskiĝis en 1994), princino Iman (1996), princino Salma (2000), princo Haŝem (2005).

Reĝo Abdullah estas rekonata ŝatanto de Star Trek.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 
 Oficiala paĝo de Reĝo Abdullah

Haŝemidoj
Reĝoj de Jordanio
Nuntempaj ŝtatestroj
Premio Templeton
La Nova Etapo

Esperanto-kulturo > Historia Esperanto-gazeto > La Nova Etapo

La Nova Etapo estis la unua gazeto eldonita de Internacia Asocio de Revoluciaj Esperantaj Verkistoj (IAREV). Ĝi aperis inter 1931 kaj 1933, kaj estis redaktita de Nikolao Nekrasov. Al ĝi kontribuis multaj el la tiamaj gravaj sovetaj esperantistoj.

Eksteraj ligiloj 

 Enciklopedio de Esperanto/L en sia originala formo en la Interreto
 Enciklopedio de Esperanto en elŝutebla versio (PDF).

Esperanto-gazetoj
Imamo

Imamo ( imâm) estas rekonata religia gvidanto kaj instruisto de la islamo.
La termino imamo deriviĝas de radiko signifanta "stari antaŭe, gvidi". En politika kunteksto ĝi kutime signifas elstaran moralan aŭ spiritan gvidanton, sed ĝi povas signifi ankaŭ sindediĉan islamanon aparte spertan pri la ritaj movoj dum la preĝo. Li staras antaŭ la aliaj preĝantoj, direktas ilin kaj korektas eventualajn erarajn movojn, kiuj povus igi la preĝon nevalida.

Historie imamo signifis la estron de la islama komunumo (umma), do estis sinonimo de kalifo.

Responde al la 12-imama dogmo de la ŝijaismo, imamo estas la devenanto de unu el la 12 fruaj gvidantoj de la islamo – Ali, Hasan, Husajn, kaj 9 de la Husajn-aj devenantoj.

Listo de Imamoj 
 Hasan al Askari

Vidu ankaŭ 
 Islamaj terminoj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.bahai-library.org/books/dawnbreakers/preface/prefislam.html  
 http://philtar.ucsm.ac.uk/encyclopedia/islam/shia/index.html  
 http://www.akhbari.com 

Islamo
Arabaj vortoj
Religiuloj