alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Horoskop

Horoskop (z greki: podglądanie godziny; hora – godzina; skopein – zaglądać, podglądać, podpatrywać) – w astrologii przepowiednia lub charakterystyka danej osoby, czy też wydarzenia, sporządzona na podstawie układu ciał niebieskich według daty, godziny i miejsca.

Iluzję skuteczności horoskopów tłumaczy się efektem Barnuma i innymi błędami poznawczymi. Tworzenie horoskopów jest dziedziną pseudonaukową.

Horoskop dziś 
Podobnie jak inne metody wróżbiarskie, horoskopy nie są uznawane przez współczesną naukę, a ich krytycy często zauważają, że wiele horoskopów wykorzystuje tendencyjność poznawczą i celowo ogólnikowe sformułowania, by stworzyć iluzję skuteczności (patrz: Efekt Forera). Mimo tego horoskopy cieszą się dużą popularnością.

Większość publikowanych dziś horoskopów w prasie kolorowej jest jedynie formą zabawy, ma charakter ogólny i dotyczy znacznych grup populacji uszeregowanych według daty urodzenia (zwykle w powiązaniu ze znakiem Zodiaku, to jest odcinkiem ekliptyki). Ich autorami bywają osoby całkowicie nieznające się na astrologii.

Współcześni astrolodzy zajmują się, jak przed wiekami, przede wszystkim wykreślaniem i interpretacją horoskopów indywidualnych dla poszczególnych osób. Znajdują się w nim pozycje wszystkich planet oraz wiele dodatkowych punktów, np.: Domy (związane z godziną i miejscem urodzenia). Dodawane są niekiedy również nowo odkryte planetoidy i asteroidy.

Obliczenia 
Do obliczenia horoskopu potrzebne są następujące dane:
 data narodzin lub zdarzenia
 godzina i minuty,
 dane miejsca urodzenia (długość i szerokość geograficzna).
Horoskop osób urodzonych w tym samym dniu może różnić się radykalnie, biorąc pod uwagę położenie ciał niebieskich w domach Zodiaku, aspektami, czyli odległościami kątowymi planet względem siebie.

Horoskop a religia 
 W chrześcijaństwie wiara w informacje z horoskopów jest grzechem, ponieważ zdarzenia mające się przytrafić człowiekowi zna tylko Bóg, a ich odgadnięcie przez istotę cielesną wymaga interwencji Ducha Świętego. Horoskop przyjmuje natomiast, że los ludzi zapisany jest w ciałach niebieskich i z ich obserwacji można niektóre informacje odczytać. Wiara w horoskopy to poważne złamanie pierwszego przykazania dekalogu.Pismo Święte wypowiada się w tej sprawie następująco: 

 W hinduizmie astrologia wedyjska jest nauką postrzegania wpływu wyższej siły na istotę ludzką i Wszechświat. Według prawa karmy horoskop jest interpretacją skutków naszych działań w obecnym i przeszłych życiach.

Znani astrolodzy

Statystyki 
Według badań CBOS w 2018 roku 45 procent polskich respondentów czytało horoskopy: głównie kobiety: 55%.

Zobacz też 
 Astrologia
 Dźjotisza
 Nakszatra

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Andrzej Wronka: „O bzdurze horoskopów”

Astrologia
Wróżenie
Stępka

Stępka, kil – oś konstrukcyjna szkieletu statku wodnego, stanowiąca podstawę wytrzymałości strukturalnej kadłuba. Stępka występuje w postaci belkowej i płaskiej. Na stępce opierają się wręgi, a na żaglowcach w nadstępkach także pionowe maszty.

Przed opracowaniem konstrukcji modułowej kil był zwykle pierwszą częścią kadłuba, która była budowana. W czasach konstrukcji modułowych natomiast, produkcja stępki rozpoczyna się wiele miesięcy przed początkiem budowy samej jednostki. Symboliczna ceremonia położenia stępki wciąż jednak pozostaje symbolem początku budowy jednostki.

Stępka belkowa 
Zwana zwykle kilem, jest dziedzictwem po statkach o konstrukcji drewnianej. Poza funkcją konstrukcyjną kil stanowi też balast, służący do obniżenia środka ciężkości kadłuba, a w konsekwencji stabilizacji jednostki.

Stosowany głównie w jednostkach morskich (wykonanych z innego materiału niż stal lub małych stalowych) – na śródlądziu częściej stosowany jest miecz.

Stępka płaska 
Stosowana w dużych statkach stalowych o podwójnym dnie lub statkach mniejszych o dnie pojedynczym.

Za odmianę stępki płaskiej uważa się stępkę tunelową, której konstrukcja składa się z dwóch równo oddalonych od płaszczyzny symetrii wzdłużników. Nazwa pochodzi od tunelu powstającego po zamontowaniu do wzdłużników poszycia dna zewnętrznego i wewnętrznego. W stępce tunelowej znajdują się rurociągi, przewody elektryczne i zawory.

W języku 
Powiedzenie stoczniowców: położyć stępkę – oznacza zakończenie pierwszego etapu budowy statku (przygotowanie pierwszej partii elementów) i rozpoczęcie montażu kadłuba, zwykle wiążące się z uruchomieniem transzy płatności po potwierdzeniu wykonania tego etapu.

Powiedzenie żeglarskie: stopy wody pod kilem – używa się na pożegnanie żeglarzy wypływających w rejs.

Kadłub (żeglarstwo)
Konstrukcja jednostek pływających
Zwrot przez sztag

Zwrot przez sztag, zwrot na wiatr – manewr polegający na przejściu dziobem statku żaglowego przez linię wiatru.

Poprawnie wykonany zwrot przez sztag składa się z trzech faz:
 ostrzenie do granicy kąta martwego przy zachowaniu niezbędnej prędkości manewrowej
 przejście linii wiatru
 odpadnięcie do bajdewindu i ustawienie żagli do pracy

Zwrot przez sztag jest manewrem wymagającym prędkości początkowej, gdyż podczas skręcania jachtu w strefie kąta martwego jacht jest silnie hamowany. W przypadku całkowitej utraty prędkości sterowanie staje się nieskuteczne i manewr nie może być dokończony. Problem ten szczególnie daje się odczuć na żaglowcach, gdzie wysokość burty oraz powierzchnia takielunku oddziałującego z wiatrem jest znaczna, przez co wykonanie skutecznie zwrotu przez sztag staje się trudne. Z tego powodu niejednokrotnie łatwiej jest dokonać w takim przypadku zmiany halsu poprzez zwrot przez rufę. Prędkość potrzebna do wykonania zwrotu przez sztag zależy od typu jednostki oraz niesionego przez nią ożaglowania. Na małych jednostkach w ciężkich warunkach wiatrowych zwrot przez sztag jest bezpieczniejszy niż zwrot przez rufę.

Zwrot przez sztag wykonywany jest z bajdewindu jednego halsu do bajdewindu halsu przeciwnego

Komendy 
Poniżej wymienione są komendy wydawane podczas zwrotu przez sztag przez osobę dowodzącą jednostką na jachcie typu slup (przy założeniu, że dowodzący jest sternikiem i obsługuje szoty grota) oraz kecz bądź jol (dowodzący wydaje komendy na trzy żagle oraz ster).

Slup 
 Do zwrotu przez sztag!
 Prawy/lewy foka szot luz!
 Lewy/prawy foka szot wybierz!

Kecz/Jol 
 Do zwrotu przez sztag!
 Ster prawo/lewo!
 Lewy/prawy foka szot luz!
 Lewy/prawy grota szot luz!
 Prawy/lewy foka szot wybieraj!
 Prawy/lewy grota szot wybieraj!
 Bezana szoty wybieraj!
 Sternik tak trzymać!

Wraz ze zwiększaniem liczby żagli niesionych przez jacht, rośnie liczba komend oraz ich stopień skomplikowania.

Przypisy 

Manewry i czynności przy jachcie
Zwrot przez rufę

Zwrot przez rufę, zwrot z wiatrem – manewr polegający na przejściu rufą jachtu żaglowego przez linię wiatru.

Prawidłowo wykonany zwrot przez rufę składa się z trzech faz:
 odpadanie do pełnego baksztagu przy zapewnieniu efektywnej pracy żagli
 przejście linii wiatru i przerzucenie żagli na nowy hals
 wyostrzenie do pełnego baksztagu i ustawienie żagli do pracy

W odróżnieniu do zwrotu przez sztag wykonanie zwrotu przez rufę nie wymaga wcześniejszego nabrania prędkości. Kluczowym momentem manewru jest przejście linii wiatru i przerzucenie żagli do pracy na przeciwnym halsie. Podczas jego trwania należy żagle wybrać do diametralnej jachtu, a następnie wyluzować po wypełnieniu wiatrem na przeciwnej burcie. Przerzucenie ożaglowania na luźnych szotach, poza niebezpieczeństwem wyrządzenia krzywdy załodze ruchomymi elementami takielunku (np. bomem), powoduje gwałtowny przechył jednostki. Jacht staje się wtedy nawietrzny i gwałtownie ostrzy, czego skutkiem jest powstanie siły odśrodkowej, która może się przyczynić do wywrotki. Z tego powodu zwrot przez rufę uznaje się za bardziej niebezpieczny od zwrotu przez sztag i wymagający większego wyczucia w prowadzeniu jachtu. Podczas żeglugi w ciężkich warunkach wiatrowych bezpieczniej jest zmieniać hals wykonując zwroty przez sztag.

Podczas zwrotu przez rufę istotnym jest również przerzucanie sztaksli w taki sposób, aby róg szotowy był przemieszczany na naprężonych szotach. W tym celu najpierw wykonywana jest komenda wybierania szotu nawietrznego, następnie luzowania zawietrznego. Niezachowanie tej procedury skutkuje owinięciem się żagla wokół sztagu, jego zaplątaniem, a nawet rozdarciem.

Zwrot przez rufę wykonywany jest z baksztagu jednego halsu do baksztagu halsu przeciwnego.

Komendy 
Poniżej wymienione są komendy wydawane podczas zwrotu przez rufę przez osobę dowodzącą jednostką na jachcie typu slup (przy założeniu, że dowodzący jest sternikiem i obsługuje szoty grota) oraz kecz bądź jol (dowodzący wydaje komendy na trzy żagle oraz ster).

Slup 
 Do zwrotu przez rufę!
 Prawy/lewy foka szot wybieraj!
 Lewy/prawy foka szot luzuj!
 Grota szot wybieraj!
 Grota szot luzuj!

Kecz/jol 
 Do zwrotu przez rufę!
 Bezana szot wybierz!
 Ster prawy/lewo!
 Lewy/prawy grota szot wybieraj!
 Prawy/lewy grota szot luzuj!
 Lewy/prawy foka szot wybieraj!
 Prawy/lewy foka szot luzuj!
 Bezana szot luzuj!
 Sternik tak trzymać!

Wraz ze zwiększaniem liczby żagli niesionych przez jacht rośnie liczba komend oraz ich stopień skomplikowania.

Przypisy 

Manewry i czynności przy jachcie
Szkielet

Szkielet nadaje kształt i stanowi podporę elementów składowych obiektu złożonego. Wyróżniamy następujące szkielety:
 obiektów technicznych:
 szkielet budowli,
 szkielet pojazdu (samochodu, samolotu),
 szkielet kadłuba jednostki pływającej,
 szkielet broni palnej,
 obiektów biologicznych:
 szkielet (anatomia) – szkielet zwierząt i pierwotniaków,
 cytoszkielet – szkielet komórki,
 szkielet jądrowy – szkielet jądra komórkowego,
 szkielet glebowy – żwir, kamienie i głazy w materiale glebowym.

Zobacz też 
 rusztowanie
 stelaż
Olinowanie stałe

Olinowanie stałe – rodzaj olinowania na jachcie żaglowym lub innej jednostce pływającej posiadającej maszt. Zazwyczaj są to liny (czasem pręty lub specjalne profile) utrzymujące i stabilizujące maszt bądź inne drzewca w płaszczyźnie poprzecznej jachtu. Ich mocowania mogą być przytwierdzone w różnych jego częściach (stąd ich różne nazwy, biorące się od miejsca zamocowania). Drugi koniec jest mocowany do pokładu lub innych stałych elementów omasztowania. Podczas żeglugi nie pracuje się linami olinowania stałego. Co jakiś czas dokonuje się korekty ich napięcia. Wyjątkiem są jednostki regatowe, na których olinowanie stałe często reguluje się w trakcie żeglugi, w celu zmiany ustawienia (pochylenia, ugięcia) masztu.

Najczęściej olinowanie stałe stanowią liny skręcone z drutów ze stali węglowej powleczone antykorozyjną warstwą cynkową. Niekiedy materiałem może być również stal stopowa, nierdzewna bądź kwasoodporna. Od końca lat 1980. eksperymentuje się również z olinowaniem stałym wykonanym z włókna węglowego lub aramidowego, jednakże ze względu na niską wytrzymałość udarową ich zastosowanie jest ograniczone.  

Końce lin olinowania stałego zagniata się bądź zaplata i łączy np. ściągaczem lub drabinką w celu umożliwienia regulacji naprężenia.  

W ogólności olinowanie stałe dzieli się ze względu na kierunek działania sił przez nie przenoszonych i tak są to: sztagi, wanty, baksztagi, jumpsztagi.

Zobacz też 
 olinowanie ruchome
 omasztowanie
 ożaglowanie
 takielunek

Uwagi

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Kalkulator parametrów lin stalowych i bębnów – minimalna siła zrywająca MBL, waga jednostkowa 1 m liny, przekrój metaliczny, dopuszczalne obciążenie robocze DOR, prawidłowa wielkość bębna

Olinowanie
Olinowanie ruchome

Olinowanie ruchome – rodzaj olinowania na jachcie lub innej jednostce pływającej. Liny olinowania ruchomego mają przynajmniej jeden koniec wolny. Służą do obsługi takielunku czy innych elementów osprzętu, np. miecza, płetwy sterowej. Są to między innymi: fały i kontrafały, szoty, brasy, topenanty, dirki, gai, obciągaczy bomów, halsów, szkentli itp.

Jako olinowanie ruchome zazwyczaj stosuje się miękkie liny stalowe lub włókienne plecione bądź pokrętkowe. Coraz rzadziej wykorzystuje się w tym celu liny bawełniane. Grubość liny dobiera się do wymaganego obciążenia podczas pracy. Olinowanie ruchome często stanowi system lin i bloków, mających na celu zredukowanie siły (np. talia).

Przykłady olinowania ruchomego:

Zobacz też 
 olinowanie stałe
 takielunek
 omasztowanie
 ożaglowanie

Bibliografia 
 
 

Olinowanie (żeglarstwo)
Chordofony szarpane

Chordofony szarpane – muzyczne instrumenty strunowe.

Wzbudzenie drgań struny odbywa się poprzez jej szarpnięcie. Może być to bezpośrednie szarpnięcie gołymi palcami lub plektronem, a także poprzez uderzenie w klawiaturę, jak to ma miejsce w klawiszowych instrumentach szarpanych za pomocą drewnianego pióra (klawesyn).

Rodzaje 
Do instrumentów strunowych szarpanych należą:
 bałałajka
 bandżola
 banjo
 charango
 cytra
 gitara
 gitara basowa
 harfa
 kitara
 klawesyn
 kobza
 kora
 koto
 lira
 lutnia
 mandolina
 shamisen
 saung
 tar
 ukulele
 gitara klasyczna.

Zobacz też 

 chordofony
 skale instrumentów muzycznych

Bibliografia
Concurrent Versions System

CVS (ang. Concurrent Versions System) – system kontroli wersji udostępniany na licencji GPL. Przeznaczony do pracy grupowej nad kodem programów lub innych projektów realizowanych w zapisie elektronicznym. CVS zbudowany jest w architekturze klient-serwer. Stworzony na bazie RCS przez Dicka Grune w 1986 roku.

Od początku lat 90. XX wieku CVS był wykorzystywany jako narzędzie pracy grupowej w wielu projektach programistycznych, których współpraca oparta została na wykorzystaniu Internetu – są to m.in. całe systemy operacyjne takie jak OpenBSD i NetBSD.

W stosunku do późniejszych systemów kontroli wersji, CVS jest często krytykowany przez użytkowników za poniższe cechy:
 operacje na repozytorium nie są atomowe,
 stworzenie nowej gałęzi pochłania dużo miejsca na dysku,
 brak wersjonowania dla zmian nazw i usuwania plików,
 brak wsparcia dla rozproszonego systemu kontroli wersji.

W celu wyeliminowania powyższych braków powstał zcentralizowany system Subversion, pomyślany jako następca CVS.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Strona domowa projektu CVS

Systemy kontroli wersji
Wolne oprogramowanie napisane w C
Skrzydło (zoologia)

Skrzydło – parzysty narząd umożliwiający zwierzętom latanie. Występuje u wielu owadów oraz u niektórych kręgowców (większość ptaków, niektóre ssaki i niektóre wymarłe, latające gady). U owadów występuje 1 lub 2 pary (przednie i tylne), u pozostałych zwierząt – 1 para skrzydeł.

Skrzydła owadów to baldaszkowate, dwuścienne uwypuklenia powłok ciała, wzmocnione żyłkami.

Skrzydła ptaków są przekształconymi kończynami piersiowymi pokrytymi piórami. 

Skrzydła nietoperzy, niektórych lotopałankowatych i lotokotowatych tworzą fałdy skórne rozpostarte pomiędzy kończynami lub kośćmi. Nietoperzom umożliwiają lot aktywny, a pozostałym – lot ślizgowy. Podobnie do skrzydeł nietoperzy zbudowane były skrzydła pterozaurów.

Bibliografia 

 
 

Anatomia zwierząt
Grzybek

grzybek – daszek chroniący wartownika albo dyżurnego przed warunkami atmosferycznymi
 grzybek – metalowy element będący częścią punty szpadowej i floretowej
 grzybek – rodzaj nacieku jaskiniowego
 grzybek – wywrócenie żaglówki, lub jachtu do góry dnem
 grzybek – potoczna nazwa awaryjnych wyjść ze schronów stojących na polskich osiedlach
 grzybek –  potrawa kuchni polskiej
 Grzybek – leśniczówka w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. świeckim, w gminie Osie
 Grzybek – jedna ze skał w rezerwacie przyrody Skamieniałe Miasto w Ciężkowicach
 Grzybek – nieużywana skocznia narciarska w Czarnkowie
 Grzybek – drewniana architektura parkowa w Toruniu, przystanek tramwajowy z 1843 roku.
 Grzybek – wzgórze w paśmie Wzgórz Trzebnickich na terenie Obornik Śląskich

 Osoby o nazwisku Grzybek
 Agnieszka Grzybek – polska polonistka i feministka
 Agnieszka Grzybek – polska biathlonistka
 Bogusław Grzybek – polski dyrygent i organista
 Józef Grzybek – polski historyk, organista i dyrygent
 Józef Grzybek – polski harcerz
 Paweł Grzybek – pułkownik Wojska Polskiego
 Stanisław Grzybek – polski ksiądz, tłumacz Pisma Świętego

 Zobacz też

 Budy-Grzybek
 grzyb, podgrzybek
 grzybek zaworu
Dziób

Dziób – przednia część kadłuba jednostki pływającej
 Dziób – rogowy twór u ptaków oraz niektórych innych zwierząt
 Dziób – przednia część kadłuba samolotu
 Dziób – rodzaj ustnika w instrumencie muzycznym
 Dziób – szczyt w Górach Stołowych w Sudetach Środkowych

Zobacz też 
 Taran
Pióro (ujednoznacznienie)

pióro ptaka
 pióro (gladius) głowonoga
 pióro – część szabli
 gęsie pióro
 wieczne pióro
 pióro resoru
 Pióro – kwartalnik literacki wydawany od 1938
 Pióro – turnia na Nosalu w Tatrach
 Pióro – źródło krasowe w Jerzmanowicach
 Jan Pióro – generał brygady Wojska Polskiego
 Tadeusz Pióro (1920-2010) – doktor nauk wojskowych, generał brygady Wojska Polskiego, historyk wojskowości, publicysta
 Tadeusz Pióro (ur. 1956) – biolog, epidemiolog, polityk,  członek zarządu województwa podkarpackiego
 Tadeusz Pióro (ur. 1960) – poeta, prozaik, felietonista, historyk literatury, tłumacz
Skrzydło

skrzydło (budownictwo)
 skrzydło (architektura)
 skrzydło samolotu
 skrzydło (wojska lotnicze)
 skrzydło (sztuka wojenna)
 skrzydło (zoologia)
 skrzydło ptaka
 skrzydło nietoperza
 skrzydło owada
 skrzydło – w nurkowaniu rodzaj kamizelki wypornościowej

Zobacz też 
 skrzydła
Dziób jednostki pływającej

Dziób – przednia część kadłuba jednostki pływającej, w przekroju poprzecznym najczęściej w kształcie zbliżonym do  trójkąta, rzadziej prostokąta lub trapezu (np. przy łodziach płaskodennych). Na jachtach żaglowych przyjmuje się, że jest to część od stewy dziobowej do przedniego masztu. Na współczesnych, dużych okrętach podwodnych dziób ma kształt zbliżony do połowy kuli, natomiast na statkach nawodnych, głównie handlowych, stosuje się tzw. dziób gruszkowy.

Istnieje wiele form konstrukcyjnych dziobu. W dużym stopniu determinują one kształt kadłuba oraz ogólne wrażenie estetyczne. W przeszłości dzioby często ozdabiane były przez figury tzw. galiony inaczej aflastony. Przykładem może być SY Zawisza Czarny. Kształt dziobów często zależał od mody panującej w danych czasach. Współcześnie upraszcza się ich formę, zwracając uwagę na praktyczne aspekty wykorzystania danej koncepcji, szczególnie na dzielność morską.

Formy dziobu 
 dziób prosty - zastosowany po raz pierwszy w angielskich kutrach pilotowych. Współcześnie rzadko spotykany. W konstrukcjach regatowych stosuje się odmianę dziobu prostego z lekko pochyloną dziobnicą. Pozwala to na wydłużenie pokładu przy zachowaniu tej samej długości konstrukcyjnej linii wodnej narzucanej często przez formuły pomiarowe.
 dziób z nawisem krążowniczym - najpowszechniejsze rozwiązanie wśród jachtów turystycznych. Zapewnia duży zapas pływalności
 dziób łyżkowy - podobne rozwiązanie do dziobu z nawisem krążowniczym, przy czym dziobnica jest znacznie bardziej wygięta. Jako pierwszy zastosowany przez G. Wattsona w 1893 r. Dużą zaletą tej koncepcji jest wydłużenie linii wodnej w przechyle, co powoduje wzrost prędkość jednostki. Do wad należy zaliczyć silne uderzanie o fale oraz mokrą żeglugę tj. tendencję do przelewania się fal przez dziób. Aby rozwiązać powyższe problemy zmniejszono krzywiznę dziobu tworząc powszechnie stosowany dziób z umiarkowanym nawisem.
 dziób kliprowy - stosowany w XIX wieku na kliprach. Charakteryzuje się typowym, wklęsłym wygięciem burt nadającym dziobowi kielichowaty kształt. Powszechnie rzadko spotykany ze względu na niewielkie osiągi prędkości spowodowane dużą utratą energii na odrzucanie mas wody w kierunku przeciwnym do kierunku ruchu.
 dziób z gruszką - stosowany powszechnie na dużych frachtowcach. Pierwszy dziób tego typu został skonstruowany przez Elvstroema w latach 70. na motorsailerze MS-38 Coronet, jednak nie zyskał wielu naśladowców. Na dużych statkach gruszka dziobowa zapewnia korzystny przepływ strug wody, przez co redukuje zużycie paliwa. Na małych jednostkach nieznacznie wpływa na jakość żeglugi.

Niektóre jednostki posiadają identyczny dziób i rufę, co zapewnia jednakowe warunki pływania w obu kierunkach:
 promy rzeczne nie muszą wówczas się obracać w celu zmiany kierunku płynięcia,
 żaglowce z jednym pływakiem bocznym (proa) pływają jednym halsem zamieniając przy zwrocie dziób z rufą.

Zobacz też 
 linie teoretyczne kadłuba statku wodnego
 bak
 fordek
 szkielet kadłuba jednostki pływającej
 dziób samolotu

Bibliografia 

Kadłub (żeglarstwo)
Konstrukcja jednostek pływających
Paliwa kopalne

Paliwa kopalne – kopaliny, które są nieodnawialnymi źródłami energii. Powstają ze związków organicznych w wyniku zalegania przez kilkadziesiąt lub kilkaset milionów lat pod ziemią, gdzie były poddane wysokiemu ciśnieniu, bez dostępu powietrza i uległy rozkładowi na:
 węgiel kamienny – skała osadowa z dużą zawartością węgla pierwiastkowego,
 węgiel brunatny – skała osadowa z nieco mniejszą zawartością węgla pierwiastkowego,
 ropę naftową – mieszanina węglowodorów (głównie w postaci ciekłej),
 gaz ziemny oraz klatrat metanu,
 torf.

Zobacz też 
 kopalina
 nieodnawialne źródła energii
 odnawialne źródła energii

 
Ochrona środowiska
Eremita

Eremita lub pustelnik (gr.  erēmítēs, żyjący na pustkowiu) – osoba, która z pobudek religijnych wycofuje się z życia w społeczeństwie i decyduje się na życie w izolacji i celibacie. Poświęca się modlitwie i życiu w ascezie. Utrzymuje się, jak to miało miejsce u zarania życia pustelniczego w Egipcie i Palestynie, z jałmużny lub rzemiosła.

Pierwsi pustelnicy (anachoreci) pojawili się w III wieku na terenach Egiptu i Palestyny. Niektórych pustelników otaczano niezwykłą czcią i odbywano pielgrzymki do ich pustelni. Radzono się ich w najróżniejszych sprawach duchowych. Eremici wywarli wpływ na tworzenie się zakonów o surowej regule takich jak karmelici i kartuzi oraz kameduli.

Klasztor zakonników żyjących w odosobnieniu, pustelnia, określana jest nazwą erem.

Niektórzy eremici zostali uznani przez Kościół za błogosławionych lub świętych. Są to m.in. św. Hieronim ze Strydonu, św. Kaloger, bł. Roland Medyceusz, Święty Romuald, bł. Wiwald z San Gimignano, św. papież Celestyn V, św. Antoni Wielki oraz św. Paweł z Teb.

 

!
Chrześcijaństwo starożytne
Monastycyzm chrześcijański
Pustelnik (województwo dolnośląskie)

Pustelnik – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie kamiennogórskim, w gminie Marciszów, w Kotlinie Kamiennogórskiej przy drodze krajowej nr 5.

Podział administracyjny 
W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie jeleniogórskim.

Położenie 
Niewielka wieś na granicy Kotliny Marciszowskiej i Gór Wałbrzyskich. Leży na wysokości 400-440 m n.p.m.

Historia 
Według tradycji już w średniowieczu miał się tu osiedlić pustelnik, od którego potem wzięła się nazwa wsi. Powstała ona około roku 1500 przy ruchliwym trakcie z Bolkowa do Kamiennej Góry, łączącym Śląsk z Czechami.

Przypisy

Bibliografia 
 Góry Wałbrzyskie. Pogórze Wałbrzyskie. Podgórze Bolkowskie, T. 10, pod red. M. Staffy, Wrocław, Wydawnictwo I-BIS, 2005, s. 382

Pustelnik (województwo dolnośląskie)
Kotlina Kamiennogórska
Żółwie skórzaste

Żółwie skórzaste (Dermochelyidae)  – rodzina gadów z podrzędu żółwi skrytoszyjnych. Do tej rodziny należą największe współcześnie żyjące żółwie z jedynym przedstawicielem – żółwiem skórzastym (Dermochelys coriacea).

Karapaks i plastron o mocno zredukowanych płytach kostnych pokryty grubą skórą z kilkoma rzędami zgrubiałych skórnych kilów. Na górnej szczęce potężny dziób. Kręgi i żebra niezrośnięte. Całe ciało przepojone tranem. Długość karapaksu do 3 m, a masa ciała do 1000 kg. Można je spotkać we wszystkich ciepłych morzach i oceanach i z tego powodu nazywane są morskimi włóczęgami. Ich pokarmem są morskie wodorosty, skorupiaki, kalmary i inne.

Systematyka 
Do rodziny należy jeden występujący współcześnie rodzaj:
 Dermochelys  – jedynym przedstawicielem jest Dermochelys coriacea  – żółw skórzasty 

oraz rodzaje wymarłe:
 Corsochelys 
 Psephophorus

Przypisy
Hamulec

Hamulec – urządzenie mechaniczne służące do:
 zmniejszania prędkości, lub zatrzymywania ruchomych, najczęściej obrotowych, elementów mechanizmów, lub maszyn – hamulec zatrzymujący
 trzymania elementów mechanizmów, lub maszyn nieruchomo, lub pozwalania im się obracać w pewnych sytuacjach – hamulec luzujący
 skalowania obciążania maszyny w celu symulowania zewnętrznego obciążenia – hamulec pomiarowy lub hamownia

Działanie hamulców polega na przejęciu części, lub całości energii kinetycznej urządzenia i rozproszeniu jej. W układach napędowych z rekuperacją energii energia hamowania jest przetwarzana w inną formę energii (energia elektryczna, energia hydrauliczna, lub energia mechaniczna) i składowana w odpowiednim akumulatorze do późniejszego wykorzystania. W takich układach rolę hamulca przejmuje generator prądu, pompa lub przekładnia.

Hamulec wraz z układem sterowania tworzy układ hamulcowy.

Podział hamulców maszynowych 
Hamulce maszynowe dzieli się na:
 hamulce cierne
 hamulce elektryczne
 hamulce hydrauliczne
 hamulce pneumatyczne

Zobacz też 

 hamulec aerodynamiczny
 hamulec bezpieczeństwa
 hamulec bębnowy
 hamulec elektrodynamiczny
 hamulec elektromagnetyczny
 hamulec elektropneumatyczny
 hamulec elektrowirowy
 hamulec hydrokinetyczny
 hamulec klockowy
 hamulec mechaniczny
 hamulec najazdowy
 hamulec postojowy
 hamulec szczękowy
 hamulec szynowy
 hamulec tarczowy
 hamulec taśmowy (cięgnowy)
 hamulec V-brake
 hamulec wylotowy
 hamulec sterowany elektrycznie
 hamulec sterowany hydraulicznie
 hamulec sterowany pneumatycznie
 system hamulcowy samochodu
 system hamulców bezpieczeństwa
 system hamulcowy roweru
 system hamulcowy pociągu

Przypisy
Dynaphone

Dynaphone – instrument muzyczny z grupy elektrofonów elektronicznych z rodziny heterodynowych wynaleziony przez francuskiego inżyniera René Bertranda w roku 1927.

Dynaphone był względnie małym instrumentem w kształcie walca, miał średnicę około 30 cm. Nie posiadał klawiatury i sterowny był przełącznikiem wielopozycyjnym. Zakres dźwięków produkowanych przez instrument obejmował siedem oktaw, lecz jednocześnie dostępnych było pięć z nich. Instrument posiadał także dodatkowe mechanizmy umożliwiające zastosowanie efektu wibrato. Dźwięk instrumentu porównywany był do skrzypiec, fletu lub saksofonu. Planowano produkcję klawiszowej odmiany instrumentu, lecz zaniechano tego ze względu na trudności z finansowaniem przedsięwzięcia (Fundacja Gugenheima odmówiła przyznania grantu na dalsze prace nad instrumentem).

Pierwsza publiczna demonstracja instrumentu nastąpiła w 1928. W czasie koncertu zagrano dwa utwory: specjalnie skomponowany na ten instrument – Variations Caracteristique na sześć dynaphone Ernesta Fromaigeata oraz Roses de Metal (balet) Arthura Honeggera.

Zobacz też 
 elektrofony
 elektromechaniczne instrumenty muzyczne
 elektroniczne instrumenty muzyczne
 muzyka elektroniczna

Instrumenty muzyczne
Cellulofon

Cellulofon – instrument muzyczny z grupy elektrofonów elektromechanicznych wynaleziony przez francuskiego inżyniera Pierre’a Toulona w 1927. Był to instrument optoelektryczny. Prąd o odpowiednim przebiegu generowany był przez element fotoelektrycznym pobudzany światłem lampy przechodzącym przez otwory lub nacięcia w wirującej tarczy. Tarcza dla najniższego dźwięku posiadała 54 nacięcia. Zastosowanie dysków o różnej charakterystyce pozwalało uzyskać dźwięki o różnej barwie. Ze względu na zastosowane rozwiązania techniczne i naturę dźwięków muzycznych, twórcom instrumentu nie udało się uzyskać czystych tonów dla wszystkich dźwięków oktawy, co spowodowało bardzo ograniczone zastosowanie instrumentu.

Dźwięk instrumentu przypominał brzmienie organów.

Zobacz też 
 elektrofony
 elektromechaniczne instrumenty muzyczne
 elektroniczne instrumenty muzyczne
 muzyka elektroniczna.

Elektrofony elektromechaniczne
Givelet

Givelet – instrument muzyczny z grupy elektrofonów elektromechanicznych. Instrument ten i trzy jego wcześniejsze wersje zostały wynalezione w latach 1927 - 1930 przez francuskiego inżyniera i fizyka Armanda Giveleta przy współpracy z wytwórcą organów Eduarda Eloi Coupleaux.

Pierwszym z serii instrumentów stworzonych przez Givelet'a było Clavier a Lampes z 1927 roku. Był to klawiaturowy instrument oparty na technologii oscylatorów lampowych. Ten monofoniczny instrument przeznaczony był do bezpośredniej transmisji radiowej. Jego rozwinięciem było Orgue des Ondes - organy falowe, zbudowane w 1929. Bazowały one na doświadczeniach swego poprzednika, lecz był to instrument w pełni polifoniczny. Organy falowe, były olbrzymim instrumentem zawierającym 700 lamp elektronowych, po siedem na każdy z 70 dźwięków obejmujących 10 oktaw. Synteza dźwięku posiadająca taką ilość harmonicznych, była na tyle doskonała, że instrument ten może być uznawany za pierwsze elektroniczne organy. Podobnie jak Clavier de Lampes organy falowe używane było do bezpośrednich transmisji radiowych. Zminiaturyzowaną odmianą tego instrumentu było Piano rodio-electrique, który był hybrydą pianina i organów falowych.

Zachęceni czystością brzmienia organów falowych Givelet zbudował jego wersję wyposażoną w wzmacniacz i zestaw głośników, pozwalających tworzyć muzykę na żywo. Instrument ten zawiera około tysiąca lamp elektronowych. Mimo swej niewątpliwej technicznej złożoności cena urządzenia była bardzo konkurencyjna w stosunku do tradycyjnych organów akustycznych. W latach trzydziestych, wyprodukowano pewną liczbę tych instrumentów, które instalowane były w wielu kościołach francuskich.

Ostatecznym rozwinięciem instrumentu były organy giveleta lub krótko givelet wyprodukowane w 1930, były one nieco udoskonaloną wersją organów falowych. Największym krokiem naprzód było możliwość programowania brzmienia instrumentu za pomocą kart perforowanych. Było to rozwiązanie rewolucyjne jak na owe czasy.

Organy falowe i givelet zostały wyparte z użycia dopiero przez organy Hammonda, tak, więc mogą być uznane za pierwszy w pełni funkcjonalny instrument elektroniczny.

Zobacz też 
 : elektrofony
 elektromechaniczne instrumenty muzyczne
 elektroniczne instrumenty muzyczne
 muzyka elektroniczna.

Linki zewnętrzne 
https://archive.fo/Lzuf2 Opis instrumentu

Elektrofony elektromechaniczne
731



Wydarzenia 

 18 marca – Grzegorz III został papieżem.

Urodzili się 
 Abd ar-Rahman I, emir al-Andalus w latach 756-788, założyciel dynastii Umajjadów kordobańskich
 Otomaro Ōtomo, pierwszy shōgun w historii Japonii

Zmarli 
 papież Grzegorz II
 Bertwald, arcybiskup Canterbury

731
Instrument młoteczkowy

Instrument młoteczkowy – instrument strunowy, w którym wibracja strun wzbudzana jest uderzeniem młoteczka, młoteczki są uruchamiane przez mechanizm powiązany z klawiaturą.

Do instrumentów strunowych młoteczkowych należą:
 fortepian
 pianola
 pianino

Zobacz też 
 skale instrumentów muzycznych
Instrument dęty

Instrument dęty – instrument muzyczny, w którym źródłem dźwięku jest drgający wewnątrz instrumentu słup powietrza. Wysokość dźwięku zależy od długości rury, która tworzy instrument. Im dłuższa rura, tym niższy maksymalny dźwięk można uzyskać, natomiast dźwięki wyższe uzyskuje się skracając wysokość słupa powietrza na różne sposoby (w zależności od instrumentu). Barwa dźwięków zależy od konstrukcji instrumentu, rodzaju materiału, z którego jest wykonany, rodzaju wibratora, sposobu zadęcia itd. Wybór dźwięku odbywa się poprzez otwieranie lub zamykanie otworów położonych wzdłuż rury (np. flet, klarnet), przełączanie odcinków rur o różnych długościach za pomocą wentyli (np. trąbka) lub regulowanie długości rury w postaci suwaka (np. puzon). Podział instrumentów dętych na dwie zasadnicze grupy, drewnianych i blaszanych, nie odnosi się do materiału, z którego są wykonane. Niektóre instrumenty z grupy dętych drewnianych wykonane są niemal w całości z metalu, np. saksofon lub flet. Podział odnosi się do elementu wzbudzającego wibrację. W instrumentach dętych drewnianych jest to stroik wykonany z drewna, w instrumentach blaszanych – metalowy ustnik. Ludzki aparat głosowy jest uważany za najdoskonalszy instrument dęty.

Instrumenty dęte dzielą się na:
 instrumenty dęte drewniane
 instrumenty dęte blaszane
 instrumenty dęte klawiszowe.

Zobacz też 
 Skale instrumentów muzycznych
Instrument perkusyjny

Instrument perkusyjny – instrument muzyczny, w którym źródłem dźwięku jest drganie całości lub części instrumentu, które jest wywoływane uderzeniem odpowiedniej części instrumentu pałką, szczotką lub dłonią lub też potrząsaniem całym instrumentem.

Instrumenty perkusyjne dzielą się na:
 idiofony, czyli instrumenty perkusyjne samobrzmiące – w których źródłem dźwięku jest drganie całego instrumentu
 membranofony, czyli instrumenty perkusyjne membranowe – w których źródłem dźwięku jest drgająca napięta membrana, tworząca jedną z części instrumentu.
Nie wszystkie idiofony są instrumentami perkusyjnymi (np. akordeon)

Inny popularniejszy podział na instrumenty perkusyjne:
 o określonej wysokości dźwięku (kotły, ksylofon, wibrafon, czelesta i inne)
 o nieokreślonej wysokości dźwięku (bębny, trójkąt, marakasy, talerze i inne)

Zobacz też 
 perkusja
 skale instrumentów muzycznych

Bibliografia
Materia międzygwiazdowa

Materia międzygwiazdowa – materia rozproszona w przestrzeni międzygwiazdowej. Jest to materia pierwotna galaktyki, ale w sposób ciągły wzbogacana przez materię traconą przez gwiazdy w wyniku powolnego wypływu bądź eksplozji znacznej części materii gwiazdy (np. jak w przypadku nowej lub gwiazd supernowych). Utrata materii przez gwiazdę jest jednoznaczna ze zwrotem materii do ośrodka międzygwiazdowego, z której wcześniej gwiazda powstała. Jednak skład chemiczny wyrzucanej materii różni się od pierwotnego składu materii, z której powstała gwiazda, ponieważ część tej materii brała udział w procesach jądrowych. Skutkiem jest stałe wzbogacanie materii międzygwiazdowej w galaktyce w produkty wewnątrzgwiezdnych reakcji jądrowych.

W naszej Galaktyce materia międzygwiazdowa występuje w cienkiej warstwie o grubości ok. 300 pc wokół płaszczyzny Galaktyki; składa się głównie z gazu (99%) i w niewielkim stopniu z pyłu (1%). W okolicy Słońca średnia gęstość materii międzygwiazdowej wynosi ok. 1 atom/cm3. Materia międzygwiazdowa skupia się w wyraźnie zarysowanych ramionach spiralnych Galaktyki. Tam jej średnia gęstość wynosi 10 atomów/cm3. Występuje ona przede wszystkim w formie obłoków, których rozmiary wahają się w granicach od kilku do kilkudziesięciu parseków. Głównym składnikiem materii międzygwiazdowej jest wodór (ok. 90%), prócz niego zawiera hel (ok. 10%) oraz niewielkie ilości cięższych pierwiastków.

Obłok materii międzygwiazdowej spełniający tzw. kryterium Jeansa może kurczyć się pod wpływem własnego przyciągania grawitacyjnego i utworzyć gwiazdę. Kryterium to określa minimalną masę, jaką musi mieć obłok materii międzygwiazdowej, aby było to możliwe.

Tylko najmasywniejsze obłoki spełniają kryterium Jeansa, więc tylko one mogą brać udział w procesie tworzenia się gwiazd. Zjawiska prowadzące do powstania masywnych obłoków są pierwszym ogniwem w procesie powstawania gwiazd.

W okolicy gorących gwiazd wczesnych typów widmowych (O i B) tworzą się obszary wodoru zjonizowanego (HII), tzw. strefy Strömgrena.

Zobacz też 
 astronomia
 plazma
Fizyka gwiazd

es:Materia interestelar
id:Perantara antarbintang
sv:Interstellär
Strefy Strömgrena

Strefy Strömgrena – obszary zjonizowanego wodoru występujące w obszarach H II, wokół gorących, jasnych gwiazd.
Jonizacja gazu jest wywołana promieniowaniem krótkofalowym o długości fali mniejszej niż 991,2 nm.
Strefy Stromgrena w jednorodnym ośrodku międzygwiazdowym mają kształt kul, w których środku znajduje się gwiazda wysyłająca promieniowanie. Natomiast w ośrodku o niejednorodnej gęstości mają kształty nieregularne. Rozmiary stref są tym większe, im gorętsza i jaśniejsza jest gwiazda i rzadszy jest ośrodek międzygwiazdowy.

Gwiazdy
Obszary H II
Fale Martenota

Fale Martenota (ondes Martenot) – drugi znany instrument muzyczny z grupy elektrofonów elektronicznych, skonstruowany przez francuskiego wiolonczelistę Maurice’a Martenota.

Prototyp instrumentu zbudowany był z linki, dołączonej do pierścienia zakładanego na palec grającego, który ruchami ręki i ciała sterował dźwiękiem. Instrument miał wyraźne podobieństwa do thereminu, skonstruowanego przez Termena w 1921. Na bazie tego instrumentu skonstruowano właściwe fale Martenota, których premiera odbyła się w roku 1928. Instrument ten odniósł natychmiastowy sukces. Został powszechnie zaakceptowany jako instrument orkiestrowy. Powstało też wiele kompozycji specjalnie nań stworzonych. Używany jest do czasów współczesnych (początek XXI wieku).

Fale Martenota były – jak większość instrumentów elektronicznych owych czasów – oparte na technologii oscylatora lampowego. Podobnie jak w poprzednim instrumencie Theremena, możliwość zakłócania pracy oscylatora poprzez umieszczanie w jego polu ciała ludzkiego została wykorzystana jako element tworzenia dźwięku. Fale Martenota były instrumentem homofonicznym, lecz możliwość modelowania dźwięku poprzez ruchy ciała nadawała mu oczekiwaną przez instrumentalistów elastyczność.
Fale Martenota wyposażone były w klawiaturę oraz dodatkowe urządzenia, pozwalające na tworzenie efektu glissando i vibrato. We wczesnych wersjach instrumentu klawisze były niestrojne. Dopiero w 1938 zaczęto produkować model ze strojoną klawiaturą ćwierćtonową.

Pośród kompozytorów tworzących muzykę na fale Martenota znaleźli się: Pierre Boulez, Edgar Varèse, Olivier Messiaen, Giacinto Scelsi, Darius Milhaud, Arthur Honegger, Christine Ott i Maurice Jarre.

Zobacz też 
 Thomas Bloch
 Christine Ott
 elektrofony
 elektromechaniczne instrumenty muzyczne
 elektroniczne instrumenty muzyczne
 muzyka elektroniczna

Elektrofony elektroniczne
Hamulec cierny

Hamulec cierny - hamulec, w którym pomiędzy członem hamowanym i hamującym występuje połączenie cierne. Człon hamujący (czynny) dociskany jest do hamowanego (biernego) przy wykorzystaniu mechanizmu wspomagania mechanicznego, hydraulicznego, pneumatycznego lub elektrycznego. Człon czynny jest zazwyczaj metalowym elementem lub parą elementów, którym część cierna - okładzina - wykonana jest z trudno ścierającego się oraz zapewniającego wysoki współczynnik tarcia materiałów takich jak żeliwo, staliwo, tkanina azbestowa nasycana żywicą epoksydową, wełna metalowa nasycona żywicą epoksydową, drewno, skóra, korek, filc itp. Wraz z odkryciem szkodliwości azbestu wykładziny zawierające tę substancję zostały wycofane z użycia i zastąpione innymi tworzywami kompozytowymi o podobnych właściwościach fizycznych.

Podział hamulców ciernych 
Można wyróżnić następujący podział hamulców ciernych;

 Hamulce segmentowe
 Hamulce klockowe
 Hamulce szczękowe
 Hamulce taśmowe
 Hamulce tarczowe
 Hamulce pierścieniowe

Zobacz też 
 system hamulcowy roweru
 klocek hamulcowy roweru
 torpedo (rowery)
 system hamulcowy samochodu
 hamulec szynowy
 hamulec bębnowy

Przypisy 

Hamulce
Części rowerowe
Waldemar Bonsels

Waldemar Bonsels (ur. 21 lutego 1881 w Ahrensburgu koło Hamburga, zm. 31 lipca 1952 w Ambach) – niemiecki pisarz.

Życiorys 
Waldemar Bonsels był autorem książek o tematyce dziecięcej, podróżniczej i religijnej. Szczególnie popularna okazała, się tłumaczona na 40 języków, książka dla dzieci Pszczółka Maja i jej przygody (Die Biene Maja und ihre Abenteuer, 1912). Zdobyła szerokie rzesze czytelników na całym świecie. Na jej podstawie nakręcono wyświetlany w wielu telewizjach serial animowany o tym samym tytule (1975).

Inne znane dzieła:
 Himmelsvolk (1915)
 Das vergessene Licht (1948) 
 Freundschaften, Kämpfe und Jagden (zbiór opowiadań, 1951) 

Niemieccy twórcy literatury dziecięcej i młodzieżowej
Urodzeni w 1881
Zmarli w 1952
Janusz Kruk

Janusz Kruk (ur. 7 sierpnia 1946  w Warszawie, zm. 18 czerwca 1992 tamże) – polski muzyk, kompozytor, wokalista i lider zespołu 2 plus 1.

Życie zawodowe 
Ukończył średnią szkołę muzyczną w Warszawie, w klasie kontrabasu. Przez pewien okres pracował jako instruktor amatorskich zespołów muzycznych. Zanim rozpoczął profesjonalną karierę muzyczną, grał w różnych zespołach studenckich.

W latach 1968–1970 działał w założonym przez siebie zespole Warszawskie Kuranty, w którym występował razem z Elżbietą Dmoch. W styczniu 1971 para nawiązała współpracę z Andrzejem Rybińskim, co dało początek nowemu zespołowi – 2 plus 1, który stał się jedną z najpopularniejszych polskich grup XX wieku.

Był wokalistą, gitarzystą, a także kompozytorem 2 plus 1. Skomponował muzykę do większości utworów zespołu, m.in. suitę Aktor, poświęconą Zbigniewowi Cybulskiemu.

Pod koniec życia Kruk zaczął pisać muzykę do przedstawień teatralnych. Skomponował m.in. tło muzyczne do spektaklu Szaleństwa pana Hilarego, opartego na utworze Juliana Tuwima. Sztuka miała swoją premierę w październiku 1987.

Życie prywatne 
Był trzykrotnie żonaty. Z pierwszego związku pochodzi jego córka Liliana Chyłek. W marcu 1973 wziął drugi raz ślub: z Elżbietą Dmoch. Nie mieli dzieci. Małżeństwo z Dmoch przetrwało do drugiej połowy lat 80. Wtedy to muzyk opuścił piosenkarkę i założył nową rodzinę. Ze swoją trzecią żoną miał dwóch synów. Janusz i Elżbieta pozostali przyjaciółmi.

W 1979 otrzymał Srebrny Krzyż Zasługi.

Od dłuższego czasu chorował na serce. Zmarł na zawał serca 18 czerwca 1992. Został pochowany na cmentarzu komunalnym Północnym w Warszawie.

Przypisy 

Członkowie 2 plus 1
Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa)
Polscy gitarzyści
Polscy kompozytorzy muzyki rozrywkowej
Polscy wokaliści popowi
Pochowani na cmentarzu komunalnym Północnym w Warszawie
Ludzie urodzeni w Warszawie 
Urodzeni w 1946
Zmarli w 1992
Hellertion

Hellertion – instrument muzyczny z grupy elektrofonów elektromechanicznych skonstruowany przez niemieckich inżynierów Petera Lertesa i Brunona Helbergera w 1929 roku. Instrument bazował na oscylatorze harmonicznym typu RLC. Nowością było zastosowanie zamiast klawiatury lub przełącznika wielopozycyjnego, jak to miało miejsce w innych tego typu instrumentach, czułego paska, po którym przesuwało się palec zmieniając charakterystykę oscylatora. Pasek był listwą pokrytą skórą, w której poprzez wywarcie nacisku palcem w różnych miejscach na jej długości zmieniało się oporność. Był to więc w zasadzie opornik o zmiennej oporności. Zakres dźwięków obejmował około pięciu oktaw. Jako że instrument nie miał własnego stroju, wymagał od grającego dobrego słuchu oraz doświadczenia w wyborze punktów, gdzie można było znaleźć dźwięki muzyczne. Instrument w swej istocie był prototypem sensorowego opornika o zmiennej oporności.

Pierwsze modele instrumentu były monofoniczne. W późniejszych uzyskano efekt polifoniczny stosując cztery lub sześć oscylatorów oraz sterujących je oporników.

Następcą hellertionu był helliophon zbudowany przez tych samych wynalazców w 1936 roku. Helliophon posiadał klawiaturę, dzielącą oktawę na dziesięć tonów. Oba instrumenty używane były w produkcjach muzycznych. Według przekazów instrumenty wiernie odtwarzały różne dźwięki instrumentalne, a nawet chóralne. Jednak, jako że nie zachowały się żadne egzemplarze instrumentów ani nagrania ich dźwięków, trudno jest potwierdzić te informacje.

Zobacz też 
 elektrofony
 elektromechaniczne instrumenty muzyczne
 elektroniczne instrumenty muzyczne
 muzyka elektroniczna

Elektrofony elektromechaniczne
TTL

Transistor-transistor logic – klasa cyfrowych układów scalonych opartych na tranzystorach bipolarnych
 Time to live – czas życia pakietu lub innych danych
 Through the lens – w fotografii pomiar (światła) przez obiektyw
 Through the line – w reklamie – łączenie technik ATL (above the Line) i BTL (below the Line), w celu realizacji kampanii reklamowych.

 Muzyka
 TTL (Time To Love) – singel grup T-ara i Supernova
 TTL Listen 2 – singel grup T-ara i Supernova
Lik

Lik – brzeg żagla.
 W żaglu trójkątnym wyróżnia się liki: dolny, przedni i wolny (czyli tylny).
 W żaglu czworokątnym znajdują się: dolny, przedni, górny i wolny.
 W żaglach rejowych: górny, dolny oraz prawy i lewy.
Do lików (z wyjątkiem lików wolnych) przymocowuje się ruchome drzewce omasztowania. Lik mocowany do drzewca często wzmacnia się poprzez wszycie liny – tzw. likliny, natomiast lik wolny często usztywnia się za pomocą listew. W przypadku trajsla wszystkie liki obszyte są, dla wzmocnienia, grubszą likliną.

Do lików mocuje się segarsy, pełzacze, remizki.

Bibliografia 
 

Ożaglowanie

en:Parts of a sail#The edges
Szot

Szot – lina olinowania ruchomego służąca do ustawiania rogu szotowego żagla najkorzystniej względem kierunku wiatru. Szot jest liną do obsługi pracującego żagla, biegnącą od żagla w dół do pokładu, w kierunku rufy. Najczęściej jako szoty wykorzystuje się miękkie bawełniane liny.

Sposób mocowania 
Jeżeli róg szotowy danego żagla nie jest przymocowany do żadnego drzewca, to szot mocuje się do otworu zwanego uchem szotowym. Rozwiązanie takie dotyczy sztaksli (żagli wiszących na sztagach), żagli w ożaglowaniu arabskim, lugrowym, łacińskim i rozprzowym, oraz żagli rejowych, przy czym w ostatnim przypadku stosowana jest symetrycznie para szotów (po jednym na każdy z wolnych rogów).

W przypadku żagli mocowanych do bomu (ożaglowanie bermudzkie i gaflowe), szot jest mocowany do wolnego końca bomu, czyli do jego noku, lub w niewielkiej odległości od niego.

W żaglach sztakslowych razem z szotem może być czasami stosowana lina o działaniu przeciwstawnym, biegnąca w dół, ale w stronę dziobu jednostki, zwana kontraszotem, służąca przy słabych wiatrach pełnych do zapobiegania niekontrolowanego przelatywania żagla na przeciwną burtę. 
Niekiedy, zwłaszcza w przypadku żagli przednich, stosuje się parę szotów (lewy i prawy), przy czym każdy z nich służy do wybierania lub luzowania żagla na jednym halsie. Podczas żeglugi lewym halsem wybierane są szoty prawe, podczas gdy lewe są wyluzowane, analogicznie sytuacja wygląda dla halsu prawego.

W przypadku żagli rejowych pracują zawsze oba szoty, a kontraszoty spełniają inną funkcję – są gejtawami służącymi do sprzątania żagla poprzez podciągniecie jego rogów szotowych do góry.

Zazwyczaj koniec szota zakończony jest kauszą. Najprostszą i najczęściej stosowaną metodą mocowania szotów do rogu szotowego jest użycie szekli. Często z przyczyn bezpieczeństwa szeklę zastępuje się krawatem, gdyż podczas łopotu żagla może dojść do urazu wskutek uderzenia stalową szeklą.

Inne znaczenia 
W marynarce handlowej nazwą szot określa się ścianę nadbudówki, pokładówki lub pomieszczenia wewnętrznego statku. Przednia ściana (od strony dziobu) nadbudówki nazywana jest forszotem.

Zobacz też 
 olinowanie
 olinowanie stałe
 omasztowanie
 ożaglowanie
 takielunek

Bibliografia

Olinowanie (żeglarstwo)
Konstrukcja jednostek pływających
Power metal

Pod nazwą power metal kryją się dwa podgatunki muzyki metalowej – power metal amerykański i europejski.

Power metal amerykański 
Określany też jako 'klasyczny' power metal powstał w Ameryce. Charakteryzuje się niskim strojem gitar, wysokim, pełniącym ważną rolę wokalem i szybkim tempem. Często używane są power chordy. Perkusja używa podwójnej stopy, by nadać muzyce niezbędną szybkość. Kolejnym ważnym wyróżnikiem amerykańskiego power metalu jest spora doza melodyjności, zwłaszcza w refrenach.

Typowymi przedstawicielami tego nurtu są Iced Earth, Agent Steel czy Metal Church.

Istnieją też europejskie zespoły grające amerykańską odmianę power metalu. Jako przykład może posłużyć szwedzki Steel Attack.

Power metal europejski 
Wywodzi się z Niemiec; jego początków należy doszukiwać się w twórczości niemieckich grup heavymetalowych z lat 80. – Grave Digger, Running Wild oraz Accept. Charakteryzuje się on bardzo melodyjnym i czystym wokalem (często falsetem) i szybką pracą sekcji rytmicznej. Teksty utworów często są związane z mitologią, fantasy, science fiction, religią i są bardziej optymistyczne od tych w innych gatunkach muzyki metalowej.

Początkowo power metal grało tylko kilka grup, które zdobyły popularność w Niemczech i Japonii (najbardziej z nich znane są zespoły Helloween, Gamma Ray, Primal Fear, Iron Savior, Blind Guardian). W latach 90. pojawiła się nowa fala wykonawców, na czele której stoją m.in. Rhapsody Of Fire i Mastercastle z Włoch, Edguy z Niemiec, Sonata Arctica z Finlandii, HammerFall i Sabaton ze Szwecji oraz Epidemia z Rosji.

Istnieją też amerykańskie zespoły grające europejską odmianę power metalu. Jako przykład może posłużyć Kamelot.

Polskim przedstawicielem europejskiego power metalu jest grupa Pathfinder.

Tematyka utworów 
Tematyka utworów w obu podgatunkach jest podobna. Dotyczy historii (zwłaszcza wojen), literatury (fantastyka), mitologii, legend, życia, niepokojów związanych z przyszłością. Często motywy opierają się o 'wzniosłe' hasła odnoszące się do filozofii, religii, honoru, itp. Muzycy power metalowi często tworzą concept albumy, oparte zazwyczaj na książkach.