alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Josep Borrell

Josep (aŭ José) BORRELL FONTELLES  (naskiĝis la  en La Pobla de Segur, Lleida, Katalunio) estas hispana politikisto kaj, de la  ĝis 2007, estis prezidanto de la Eŭropa Parlamento.

Li apartenas al socialista Partido Socialista Obrero Español (PSOE) kaj tiel al Socialdemokrata Frakcio (SPE) de la Eŭropa Parlamento.

Li estas filo de panbakisto. La familio dumtempe elmigris al Mendoza en Argentino. Poste, li disvendis la panon de sia patro per azeno tra vilaĝoj de katalunaj Pireneoj.

Borrell studis en la Madrida Politeĥnika Universitato (Universidad Politécnica de Madrid) aviadan inĝenierarton kaj doktoriĝis en la Komplutensa Universitato de Madrido pri ekonomiko. Li estas eksterpostena profesoro pri kompania matematiko. Krom tio li havas majstran gradon ĉe la Universitato Stanford kaj ĉe Franca Instituto pri Petrolo. Li laboris dum sep jaroj por petrolfirmao Cepsa.

En 1979, li ekpolitikiĝis. Li estis ano de la registaro de la Madrida Regiono, kie li respondecis pri la financa politiko. En 1982 li estis elektita ĉefsekretario pri financa ekvilibro kaj elpagoj ĉe la hispana Financa Ministerio. En 1984 iĝis li ŝtatsekretario (vicministro) pri financoj, famiĝante pro batalo kontraŭ imposta fraŭdo.

En 1991, li ŝanĝiĝis al ministro pri Infrastrukturo, Transporto kaj Medio.

Kiam PSOE perdis la registaron kaj Felipe González demisiis kiel ĉefa gvidanto, la , Borrell venkis la internan partian balotadon por kandidati al ĉefministreco kontraŭ la ĝenerala sekretario Joaquín Almunia. Tamen, pro manko de partiestra subteno kaj skandaloj, li rezignis kandidatecon al Almunia.

En 2002, li estis delegito al la Eŭropa Konvencio, la kongreso taskigita pri verkado de la Eŭropa Konstitucio. Li komitatis pri ekonomia rego, socia Eŭropo, fremda politiko kaj defendo.

Li ĉefkandidatis en la listo de venkonta PSOE por Eŭropa Parlamento. En la elekto pri prezidanteco de la Eŭropa Parlamento, li sukcesis jam en la unua voĉdonado kontraŭ la pola politikisto Bronislaw Geremek (388/208). Antaŭ la voĉdonado, la grandaj politikaj grupoj (Eŭropa Popolpartio (EVP-ED) kaj la socialdemokrataj partioj de Eŭropo (SPE) interkonsentis pri tio, ke Borrell rezignos post 2 jaroj kaj duono, kaj tiam prezidentiĝos la germana frakciestro de EVP-ED, Hans-Gert Pöttering.

En la balotoj de 2009 li ne plu estis kandidato. De januaro 2010 li okupas la postenon de Prezidanto de la Eŭropa Universitata Instituto de Florenco.

Ekde la 1-a de decembro 2019 li okupas la postenon de Alta Reprezentanto por la komuna ekstera kaj sekureca politiko de la Eŭropa Unio.

Li havas du gefilojn kun francino Carolina Mayeur. Poste ili divorciĝis, kaj li nun rilatas politikistinon Cristina Narbona.

Hispanaj politikistoj
Membroj de la Eŭropa Parlamento
Prezidantoj de la Eŭropa Parlamento
Hispanaj deputitoj
Membroj de la Eŭropa Komisiono
Komisiono von der Leyen
Posttransira metalo

La posttransiraj metaloj estas la metalaj elementoj de la p-bloko, kiuj okazas inter la metaloidoj kaj la transiraj metaloj. Ili estas pli elektropozitivaj ol la transiraj metaloj, sed malpli ol la alkalaj metaloj kaj teralkalaj metaloj.

La posttransiraj metaloj estas: aluminio, galiumo, indio, stano, talio, plumbo, kaj bismuto. Elementoj 113 al 116, kiuj estas nune konataj kiel ununtrio, ununkvadio, ununpentio kaj ununheksio, povas ankaŭ inkluziviĝi en ĉi tiu kategorio.

Vidu ankaŭ: perioda tabelo

 
Grupoj de la perioda tabelo
Metaloj
Michel Aflak

Michel AFLAK (), naskiĝis en Damasko en 1912, mortis en Parizo en 1989, estis araba politika pensisto fondinto de la partio Baas*, partio arabe-naciisma, modernisma, laika kaj progresisma, kun ankaŭ celo ŝtate reunuigi la tutan araban popolon.

*Poste la partio Baas disiĝis en pluraj. La reganta partio kiun estris Saddam Hussein en Irako, samkiel tiu alia, kiu regas en Sirio estas inter ili.

Michel Aflak, el kristana familio francparolanta (en Sirio estis tiutempe forta franca influo pro kolonitempa ĉeesto komence de la 20-a jarcento) studis en la pariza Sorbono de 1928 ĝis 1932. Reveninte en Sirio, li instruis historion kaj starigis studirondon, kiu iĝis en jaro 1947 la "partio por la socialisma renaskiĝo" Baas, kiu enspaciĝis en plejmulte de la arabaj landoj, de la persa golfo ĝis atlantika oceano, kaj kies pricipoj baziĝas sur araba naciismo kaj ia socialismo nemarksisma fundamentita sur la homa persono. Lia filozofio estis influita de personalismo de Emmanuel Mounier kaj Aflak estis malfalsa humanisto priokupa pri plena florado kaj digneco de homa persono. Li estis pure intelektulo, kaj neniam plenumis ian registaran oficon, restis respektata en la mondo kiel simbolon de la liberigcelo kaj digneccelo de la araba popolo.

Post la povokapto per baas en Irako jare 1968, li loĝadis en tiu lando. Tie li estis entombigita post lia morto. Lia tombo estis en oktobro 2003 profanita de la usonanoj, kiuj terrabotilis ĝin, eĉ ne ebligante je lia familio reakiri lian kadavron.

Irakaj politikistoj
Siriaj politikistoj
Baazo

La partioj Baaz aŭ Ba'ath aŭ Ba'as (, signifante renaskiĝo aŭ reviviĝo) estas grupo de partioj kaj movado, disvolviĝintaj en la araba mondo, kiuj okupis la povon en Sirio kaj Irako. Gi ankaŭ estis politike aktiva en aliaj arabaj landoj, kiel Egiptio, Libano, Jemeno, Jordanio, kaj ankaŭ la politiko de la palestinanoj. Hodiaŭ neniu el la partioj, krome en Sirio, havas signifan potencon.

Ĝi estis kreita en 1947 en Damasko, kiel movado naciista, tutaraba kaj kontraŭkoloniisma. Lia ĉefa ideologo estis Michel Aflak.

Ĝi baldaŭ dividiĝis ĉefe en du branĉoj, kiuj malamikiĝis de tiam. Unu prenis la povon en Sirio
(1963-1966 kaj de 1970 ĝis nun) kaj la alia en Irako (1963, kaj poste de 1968 al 2005).

La moto de la movado tekstas: "Ŭahdah, Hurrijah, Iŝtirrakijah" (unuiĝo, libereco, socialismo)

Baazismo 
Baazismo estas araba ideologio, kiu celas krei socialisman tutaraban ŝtaton sub gvidado de unu partio. Ideologo estis Michel Aflaq, kiu volis veki araban identecon kaj konstrui novan tutaraban ŝtaton spite al okcidenta koloniismo.

Partio Baazo kreskis el movado kaj estis influita fare de sovetia komunista partio en 1950–60. Ĝi provis kombini marksisman analizon kun tutaraba ideo, socialismon kun deziro al nacia unueco sen islamo. Partio devis kapti politikan povon kaj ŝanĝi socion perforte en nomo de la plej alta bono.

En praktiko, partio komencis uzi teruron, kiam ĝi sukcesis preni potencon. Nunaj Baazo-partioj en Sirio kaj Irako apogas unupartian ŝtaton kun sekreta polico, kiuj uzas torturon por kontraŭi opozicion. Du gvidantoj de partioj estis Hafez al-Assad en Sirio kaj Saddam Hussein en Irako, sed ili diferencis de siaj historiaj antaŭuloj nur per sia manko de moralaj rimorsoj. Renverso de Saddam Hussein kaŭzis dissolvon de iraka partio Baazo, sed morto de Hafez al-Assad ankoraŭ ne ŝanĝis pozicion de partio en Sirio, kie ĝin regas prezidento Baŝar al-Asad, filo de Hafez.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.damascus-online.com/se/hist/baath_party.htm  
 http://www.baath-party.org/eng/news.asp  
 http://albaath.online.fr 
 http://www.albasrah.net/maqalat/ba3th_2003.htm 

Politikaj partioj de Sirio
Politikaj partioj de Irako
Politikaj partioj fonditaj en 1947
Politikaj partioj malfonditaj en 1966
Ernst van Aaken

Doktoro pri medicino Ernst Van AAKEN (naskiĝis en Emmerich la 16-an de majo 1910, mortis en Schwalmtal-Waldniel la 2-an de aprilo 1984) kiel sportmedicinisto, trejnisto kaj sportisto engaĝiĝis vehemente por la popularigo de la longdistanca kuro kaj por la trejnado de la "pura" eltenivo per grandaj semajnaj distancosumoj. Lia devizo estis ĉiutaga trotado (germane: Dauerlauf, angle: jogging) por ĉiu, por virinoj, por maljunuloj, infanoj kaj aldone modera nutrado. Li disputis kontraŭ la tiam dominanta intervala trejnado kaj ankaŭ propagis la tiam malpermesitan longdistancan kuron por infanoj (anstataŭ la fakte pli streĉaj malaerobiaj mezdistancaj kuroj).

Germanaj sportistoj
Germanaj kuracistoj
-486

En la jaro 486 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Konstruado de unua parto de kanalo inter la grandaj riveroj de Ĉinio.
 La konstitucio de Ateno pligrandigas la rajtojn de la civitanoj kaj plimultigas la soldataron.
 Proculus Verginius Tricostus Rutilus iĝas konsulo de Romo post Spurius Cassius Vecellinus.
 Kserkso la 1-a (Persio) surtroniĝis;
 Megaklo forigita de Ateno per Ostracismo.

Naskiĝoj 
 Eŭripido, helena tragedia poeto

Mortoj 
 Dario la 1-a (Persio)
-487

En la jaro 487 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Egiptio ribelis kontraŭ la Persa imperio.
 T. Sicinius (Sabinus) kaj C. Aquillius (Tuscus) iĝis konsuloj en Romo.
 Ostracismo estigita en Ateno. Hiparko forigita.

Naskiĝoj

Mortoj
Galio

Galio estas:
 Ĥemia elemento, nomata ankaŭ galiumo (Ga);
 Galio, planta genro el familio rubiacoj, al kiu apartenas ekzemple la specio Alkroĉa galio;
 Asteroido 148 Galio.

Ne konfuzu kun la Romia persona nomo Galiono (), vickonsulo de Akaio menciita en La Agoj de la Apostoloj (18, 12).

Ne konfuzu ankaŭ kun Gaŭlio (latine Gallia), historia regiono grandparte iam loĝata de gaŭloj.
Seleno

Seleno estas kemia elemento en la perioda tabelo tiu havas la simbolon Se kaj la atomnumero 34. Ĝi estas nemetalo kemie rilatata al sulfuro kaj teluro.

Kombinaĵoj 
 Natria selenido
 Kalia selenato
 Kalia selenido

Bildaro

Vidu ankaŭ 
 Kemio
 Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

Eksteraj ligiloj 
 http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Se/index.html 
 http://periodic.lanl.gov/elements/34.html  
 http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Se.html 
 http://ods.od.nih.gov/factsheets/selenium.asp 

 
Kemiaj elementoj
Duonkonduktaj materialoj
Bromo

Bromo (el la greka Bromos signifante "odoraĉo") estas kemia elemento havanta la simbolon Br kaj la atomnumeron 35. En la perioda tabelo ĝi estas lokata sub la kloro kaj super la jodo kaj estas kiel ili halogena elemento.

Nomo 
La nomo "bromo" devenas el la greka βρόμος (bròmos), signifanta "haladzon", "aĉan odoron".

Historio 
Bromon malkovris sendepende la franca kemiisto Antoine-Jérôme Balard en 1826 kaj la germana kemiisto Carl Jacob Löwig en 1825. Fakte, jam en 1824 la germana kemiisto Justus von Liebig produktis puran bromon, sed li ne komprenis ke ĝi estas nova kemia elemento, male li kredis ke ĝi estas kombinaĵo de jodo kaj kloro.

Ecoj 
Elementa bromo (Br2) estas ruĝa likvaĵo ĉe norma ĉirkaŭa temperaturo kaj premo. Ĝi bolas je 59°C kaj iĝas solida je -7 °C.

Pura bromo estas tre reakciema. En eta kvanto ĝi ĝenas homajn histojn kiel likvaĵo kaj ĝia vaporo dolorigas okulojn kaj gorĝon; en pli granda kvanto ambaŭ povas esti danĝera por la homa sano.

La broma atomo enhavas 35 protonojn. Du izotopoj estas stabilaj kaj preskaŭ same oftaj: 79Br, kun 44 neŭtronoj, kaj 81Br, kun 46 neŭtronoj. La ceteraj izotopoj estas tre radioaktivaj (la plej longan duoniĝan tempon havas 77Br kun 57 horoj).

La elektrona distribuado de bromo estas [Ar] 3d10 4s2 4p5. Mankas nur unu elektrono al kompletigo de la ŝelo "4p", simile al fluoro, kloro kaj jodo, kie mankas nur unu elektrono al kompletigo de la ŝelo "2p", "3p" kaj "5p". Do, la kemiaj ecoj de tiuj elementoj estas similaj, ili estigas kune la halogenan familion.

Ĉiu atomo de bromo estigas kutime nur unu kemian ligon (ekzemple: HBr, la bromida acido).

En naturo 
Pura bromo ne troveblas en naturo. Male, kelkaj kombinaĵoj enhavantaj bromon estas sufiĉe oftaj; la plej grava estas natria bromido, kiu okazas en la mara akvo kune kun la natria klorido kaj estas eta parto de la kutima tabla salo.

Eta kvanto da bromo estas ankaŭ en la homa sango kaj ludas biologian rolon en iuj leŭkocitoj.

Komponaĵoj 
 Alila bromido
 Bromoacetono
 Bromoformo
 Bromo-metano
 Cianogena bromido
 Fosfora tribromido
 Fosfora kvinbromido
 Nitrila bromido
 Nitrogena tribromido
 Tiofosforila bromido

Bildaro

Vidu ankaŭ 

 Kemio
 Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

 
Likvaĵoj
Kemiaj elementoj
Kriptono

Kriptono (el la greka kryptos signifante "kaŝata") estas kemia elemento en la perioda tabelo tiu havas la simbolon Kr kaj la atomnumero 36. Ĝi estas senkolora nobla gaso kiu okazas malofte en nia atmosfero.

Hungara Ferenc Kőrösy (kemiisto) faris la manieron akiri kriptonon per distilado el la aero, tial oni povis profiti la kriptonon en elektraj lampoj.

Vidu ankaŭ 
 Kemio
 Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

Kemiaj elementoj
Gasoj
Ram Panjwani

Ram Partaprai PANJWANI estis sindlingva sufia kantisto kaj aŭtoro de Barato. Li naskiĝis la 20-a de novembro 1911 kaj mortis 31-a de marto 1987, kaj estis subtenanto de sinda kulturo inter la sindanoj ekzilitaj en Barato sekva la Hindia-partigo de 1947.

Panjwani verkis 25 libroj, inter kiuj Quaidi (Malliberulo) de 1943 – pri strebo por libereco – Ahe Na Ahe (Ĉu Li estas, aŭ ĉu Li ne estas?) de 1955 – pri fido je Dio – Anokha Azmooda (Ununuraj spertoj) de 1962, Ayo Nayo Zamano (Alveno de Nova Epoko) de 1978 kaj Zindgi Yaan Mout (Vivo aŭ morto) de 1988 apartenas la plej gravaj. Li ankaŭ tradukis la famkonata libro How to Win Friends and Influence People (Kiel gajni amikojn kaj influi homojn) de Dale Carnegie, 1936, al la sinda – Dost Keean Kajan Ain Dilyoon Keean Kheechjan.

La monojn kiu la aŭskultantaro donis al Panjwani, ankaŭ de grandaj tiaj aroj, li laŭ rampanjwani.com ĉiam donis al lokaj karitataj celaĵoj.

Referencoj 
 https://rampanjwani.com/biography

Panjwani, Ram
Vintro

La vintro estas la plej malvarma el la kvar sezonoj. Kalendare komenciĝas astronomia vintro kun la vintra solstico (la 21-a de decembro sur la norda hemisfero kaj la 21-a de junio sur la suda hemisfero) kaj finiĝas kun la printempa ekvinokso (la 21-a de marto sur la norda hemisfero kaj la 21-a de septembro sur la suda). En multaj partoj de la mondo, oni ligas vintron al neĝo.

Ekologio

Bestoj 
Por pluvivi dum la vintro multaj bestoj evoluigis diversajn pluvivmekanismojn:

 Unu el la pli oftaj efikoj inter bestoj kaj precipe inter birdoj estas migrado. Dum la aŭtuno birdomigrado al la pli varmaj landoj de Ekvatora Afriko povas esti atendita.
 "Vintra dormo" estas stato de minimuma metabola aktiveco, bestoj kiel ursoj, vespertoj, ranoj kaj serpentoj eniras en vintrodormon kaj eliras nur en la varmaj sezonoj.
 Iuj bestoj konservas manĝaĵojn precipe por la vintro: kastoroj, sciuroj, mefitoj kaj pli.
 Kelkaj specioj de bestoj ŝanĝas sian koloron aŭ la koloron de sia felo por esti pli bone kamuflitaj.
 Felaj bestoj reproduktas pli dikan kaj pli densan felon vintre, fakto kiu plibonigas sian korpan varmecan retenkapablon, ĉi tiu felo defalas kun la alveno de printempo.
 Iuj bestoj utiligas la mediajn avantaĝojn de la neĝo kiel ĝia izola kapablo kaj fosas siajn nestojn en kavernoj por konservi sian korpovarmon.
 Helikoj kaj profitas de la humida kaj malvarma periodo por agado, manĝado kaj reprodukto.

Kreskaĵoj 
Laŭsezonaj plantoj ne postvivas la vintran periodon kaj mortas. Tamen plurjaruloj kutime forĵetas la supran tavolon sed iliaj radikoj daŭre estas protektitaj. Estas malmultaj varioj de plantoj, kiuj floras vintre.

Proverbo 
Ekzistas proverboj pri vintro en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

Referencoj

Eksteraj ligiloj
 VINTRA VORTARETO

 
Sezonoj
Printempo

Printempo estas ĝenerale modera sezono inter la vintro kaj la somero. Astronomie, ĝi komenciĝas ĉe la printempa ekvinokso proksimume (la 21-a de marto en la norda hemisfero kaj la 23-a de septembro en la suda hemisfero). Ĝi finiĝas ĉe la somera solstico proksimume (la 21-a de junio norde kaj la 21-a de decembro sude).

Ofte, precipe en poezio, oni asociigas printempon kun amo, renaskiĝo kaj nova komenco.

En la naturo 
En la printempaj monatoj la kliniĝo de la Tera akso al la suno pliiĝas kaj la tempodaŭro de la tagoj plilongiĝas. La varmiĝo de la vetero dum ĉi tiu periodo igas la neĝon degeli kaj la malvarmo moderigi, kaj en la procezo multaj specioj de plantoj komencas burĝoni kaj flori ankaŭ. Tial, kiel menciite, ankaŭ la nomo de la sezono. En lokoj kie ne neĝas kaj malofte malvarmas, temperaturoj en la aero kaj surgrunde plirapide altiĝas kaj printempo venas pli frue en la jaro, foje ĉirkaŭ februaro en la norda hemisfero.

En multaj mamulaj specioj, la reprodukta kaj pariĝa sezono estas tajlorita tiel ke la mediaj kondiĉoj estu plej bonaj por gravedeco aŭ akuŝo, kun sufiĉe da akvo kaj manĝaĵo kaj komforta temperaturo. Ĉi tiuj kondiĉoj kutime aperas printempe. La procezo de adaptado de la reproduktosezono al la sezonoj estas mediaciita per ŝanĝoj en melatonina sekrecio en la pineala glando kiel rezulto de la ŝanĝo en la longo de taglumaj horoj. Tiuj ŝanĝoj en melatonina sekrecio induktas ŝanĝojn de la sekrecio en gonadotropin-liberiga hormono en la hipotalamo.

En Kulturo 
 "Primavera", de Botticelli - fama pentraĵo fare de unu el la famuloj de la Renesanco.
 La unua simfonio de Robert Schumann nomiĝas "Printempo".
 "Printempa Sonato" de Ludwig van Beethoven.
 "Voĉoj de Printempo" valso de Johann Strauss la filo.
 "Printempa Diservo" de Igor Stravinski.
 "Symphony Suite - Printempo" Claude Debussy.
 El la verkaĵo "La Kvar Sezonoj" de Antonio Vivaldi, la plej populara kaj konata segmento de la sezono estas "Printempo".
 "Printempa Simphonio" de Benjamin Britten.
 "Printempo en la Apalaĉoj" de Aaron Copeland.
 Silenta Printempo estas la nomo de libro de Rachel Carson publikigita en septembro 1962. Tiu ĉi libro estas konsiderata faktoro kiu propulsis la ekologian movadon ĉe la Okcidento.

Tabelo 
Komenciĝo de la printempo laŭ Mez-Eŭropa Tempo (UTC+1)

Vidu ankaŭ 
 Sezonoj (Aŭtuno, Somero, Vintro)
 Jupotago
 La konsekro de la printempo
 Printempaj kantoj
 Printempo (slava mitologio)

Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri printempo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

Referencoj

Sezonoj, referencolinioj
Aŭtuno

Aŭtuno estas ĝenerale modera sezono inter la somero kaj la vintro. Astronomie, ĝi komencas dum la aŭtuna ekvinokso (la 23-a de septembro sur la norda hemisfero kaj la 21-a de marto sur la suda hemisfero). Ĝi finiĝas dum la vintra solstico (la 21-a de decembro sur la norda kaj la 21-a de junio en la suda).

Ofte, precipe en poezio, oni asociigas aŭtunon kun melankolio, maljuniĝo kaj morto, sed ankaŭ kun matureco.

Vidu ankaŭ 
 Sezono
	
 Printempo
	
 Somero
	
 Vintro
	
 Ekvinokso
	
 Solstico
	
 Aksa dekliniĝo
	
 Postsomero

Proverbo 
Ekzistas proverboj pri aŭtuno en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

Eksteraj ligiloj 
 http://www.home2garden.org/new-england-fall-foliage.html  
 http://landscaping.about.com/od/fallfoliagetrees  
 Universitato de Ilinojso ĉe Urbana–Champaign http://www.urbanext.uiuc.edu/fallcolor/trees.html
 http://www.cnr.vt.edu/dendro/dendrology/fall/biglist_frame.cfm

Referencoj
Aŭtuna ekvinokso

Laŭ astronomio, la aŭtuna ekvinokso signalas la komencon de aŭtuno en la norda hemisfero: la momenton kiam la suno aperas transpasi la ĉielan ekvatoron, moviĝanta suden. La dato de la ekvinokso okazas ĉirkaŭ 22-a ĝis 24-a de septembro, ĝi varietas ĉiujare laŭ la 400-jara ciklo de superjaroj en la Gregoria kalendaro.

Je la aŭtuna ekvinokso oni formale metas la komencon de la "kalendara aŭtuno", kiu daŭras ĝis la vintra solstico.

Vidu ankaŭ:
 Ekvinokso
 Solstico
 Somera solstico
 Vintra solstico

Eksteraj ligiloj 

 http://aa.usno.navy.mil/data/docs/EarthSeasons.html  
 http://www.crh.noaa.gov/ind/seasons.txt 

Astronomio
Tempo
Septembro
Gubernio Jamanaŝi

La gubernio Jamanaŝi (japane 山梨県 [jama-naŝi -ken]; Hepburn: Yamanashi; Kunrei: Yamanasi) estas gubernio de Japanio. Administra centro de la gubernio estas la urbo Kofu.

Urboj 
 Curu
 Ĉuuo
 Fuefuki
 Fuĵijoŝida
 Hokuto
 Jamanaŝi
 Kofu (gubernia ĉefurbo)
 Kouŝuu
 Minami-arupusu
 Nirasaki
 Ocuki
 Uenohara

Urbetoj kaj vilaĝoj 
 Kitacuru
 Kosuge
 Tabajama
 Minamikoma
 Hajakaŭa
 Kaĵikazaŭa
 Masuho
 Minobu
 Nanbu
 Minamicuru
 Douŝi
 Fuĵikaŭaguĉiko
 Narusaŭa
 Niŝikacura
 Oŝino
 Jamanakako
 Nakakoma
 Ŝoŭa
 Niŝijacuŝiro
 Iĉikaŭamisato

Gubernioj de Japanio
Gubernio Kagavo

La gubernio Kagavo/Kagawa (香川県 [kagaŭa-ken] ; Hepburn/Kunrei: Kagawa-) estas gubernio de Japanio sur insulo Ŝikoku. Administra centro de la gubernio estas la urbo Takamacu.

Geografio

Urboj 
 Higaŝikagaŭa
 Kan'onĝi
 Marugame
 Mitojo
 Sakaide
 Sanuki
 Takamacu (gubernia ĉefurbo)
 Zencuĵi

Urbetoj kaj Vilaĝoj 
 Ajauta
 Ajagava
 Utazu
 Kagavo
 Naoŝima
 Kita
 Miki
 Nakatado
 Kotohira
 Manno
 Tadocu
 Ŝozu
 Ŝodoŝima
 Tonoŝo

Eksteraj ligiloj 
 Kagawa Esperanto-Klubo

Gubernioj de Japanio
VPRO

VPRO estas Nederlanda publika disaŭdiga organizo, fondita en 1926. VPRO estis mallongigo por Vrijzinnig Protestantse Radio Omroep [Liberale Protestanta Radio Disaŭdigo] sed ekde 1968 oni rezignis pri tiu signifo. Ĝiaj programoj estas progresemaj kaj novigaj.

Historio 

VPRO fondiĝis la 29-an de majo 1926. En la tradicia nederlanda disaŭdiga sistemo VPRO estis la malgranda kvina disaŭdiga asocio apud la ĝenerala AVRO, la protestanta NCRV, la katolika KRO kaj la laborista VARA. VPRO estis kontraŭ la ideo de ideologie dividita disaŭdigo kaj por nacia disaŭdigo, sed rifuzis agnoski la AVRO-n tiel. Tial ĝi restis propra disaŭdiga asocio kun liberal-protestanta ideologio. Ĝi elsendis dum kelkaj horoj semajne diservojn, kulturajn programojn k.t.p. Post la milito sub influo de E.D. Spelberg ĝi iĝis kristana-humanista elsendorganizo. Ekde la fino de la 1960-aj jaroj, junaj maldekstraj intelektuloj gajnis influon en VPRO, kio rezultis en radikalaj kaj novigaj programoj. Ekzemple, VPRO dissendis je la 9-a de oktobro 1967 la unuajn bildojn de nuda virino, Phil BLOOM, en nederlanda televido. En 1968 ŝanĝante siajn statutojn, VPRO rompis formale kun organizita liberala protestantismo. La nomo ŝanĝiĝis en "Disaŭdigasocio VPRO". En 1992 VPRO ekhavis pli ol 450 000 membrojn, kio donis rajton je pli da elsendotempo radie kaj televide.

Eksteraj ligiloj 

Retpaĝo de VPRO http://www.vpro.nl

Nederlando
Japana serovo

Japana serovo (Nemorhaedus crispus aŭ Capricornis crispus) (priskribita de: Temminck, 1845), angle: Japanese Serow; france: Serow du Japon; ĉine: Lie-lin; japane: Nihon-kamoshika. estas montara kaprosimila besto, vivante nur en Japanio (Hondo, Ŝikoku, Kiuŝiu).

Preferata vivloko: arbaro kaj densejoj kun rokaĵoj, supre ĝis 2700 m; vivadas izola aŭ laŭ malgrandaj grupoj da 4-5 bestoj. Ili paŝtas sin frumatene kaj malfrue post vesperiĝo.

Tiu palearktisa specio estas endanĝerigata.

Priskribo:
 pezo: 85–95 kg
 longo de vosto: 8–12 cm
 alto ĉe a ŝultroj: 95–105 cm
 longo de kapo ĝis korpofino: 130–140 cm
 graveddaŭro: 8 months

Kaprenoj
Palearktisa faŭno
Endanĝeritaj specioj
Boudewijn de Groot

Boudewijn de Groot (naskiĝis la 20-an de majo 1944) estas nederlanda artisto, kiu famiĝis per kantoj kiel Meneer de President, Land van Maas en Waal kaj Annabel.

Biografio 
Boudewijn de Groot naskiĝis en 1944 en japana koncentrejo en Batavio (hodiaŭ Ĝakarto) en Nederlanda Hindio, kie mortis sia patrino en 1945. En 1946 lia familio revenis al Nederlando. Lia unua granda sukceso estis la kanto Meisje van 16 jaar (Knabino 16-jara), traduko de kanto de Charles Aznavour. Inspirita de Bob Dylan kaj Donovan li faris la protestkanzonon Welterusten Mijnheer de President (Dormu bone sinjoro prezidanto), protesto kontraŭ la milito en Vjetnamo. Komence de 1967 aperis lia plej granda sukceso Land van Maas en Waal (Lando inter Mozo kaj Vakalo), inspirita de la pentristo Jeroen Bosch. Lia amiko Lennaert Nijgh verkis la tekstojn de la plej sukcesaj kantoj.

Diskaro 
Boudewijn de Groot
Voor de overlevenden
Picknick
Nacht en ontij
Hoe sterk is de eenzame fietser 
Waar ik woon en wie ik ben
Van een afstand
Concert 
Bo de Groot
Maalstroom 
Een nieuwe herfst 
Wonderkind aan het strand 
Een hele tour 
Boudewijn de Groot Tour (DVD) 
Andere Tour
Het Eiland In De Verte

Eksteraj ligiloj 

 Artista retpaĝaro

Nederlandaj kantistoj
Gubernio Kagoŝimo

La gubernio Kagoŝimo (鹿児島県 [kagoŝima -ken] ; Hepburn:Kagoshima- ;Kunrei: Kagosima-) estas gubernio de Japanio. Administra centro de la gubernio estas la urbo Kagoŝimo. Krom la precipa parto de la gubernia teritorio sur la insulego Kjuŝuo, al la teritorio ankaŭ apartenas la pli suda Osumi-insularo kaj la ankoraŭ pli suda Amami-insularo kun ĉefa insulo Amami-Oŝima.

Geografio

Urboj

Urbetoj kaj vilaĝoj

Aliaj geografiaĵoj 
 Vulkano Sakurajima
 Insuloj Amamioj

Notoj kaj eksteraj ligiloj 

 Bonvenon al Kagoŝima Esperanto-Societo Kagoŝima Esperanto-Societo (鹿児島エスペラント会)

Gubernioj de Japanio
Jens Jacob Worsaae

Jens Jacob Asmussen WORSAAE (naskiĝis la 14-an de marto 1821, mortis la 15-an de aŭgusto 1885) estis dana arĥeologo.
Jens Jacob Worsaae estis la plej grava lernanto de Christian Jürgensen Thomsen kaj estas konata kiel la 'unua profesia arĥeologo'. En 1840 li publikigis stratigrafiajn kaj aliajn pruvojn, kiuj konfirmis la triperiodoj-sistemon de Thomsen, kaj difinis al kiu periodo apartenis multaj objektoj.

Worsaee turnis sian antenton al la amasigoj de ostrokonkoj kiuj troviĝis tiutempe en diversaj lokoj en Danio. Oni trovis strange formitajn ostaĵojn, potopecojn, kaj silikojn inter tiuj konkoj. Worsaee supozis ke tiuj amasigoj estis rubaroj de antaŭhistoriaj homoj. Ĉar la ŝtonaj objektoj estis multe malpli rafinitaj ol tiuj en la kolekto de Thomsen, ili verŝajne estis el eĉ pli malnova periodo ol la neolitiko de Thomsen.
Esploro montris ke la hipotezo de Worsaee estis ĝusta. La "rubarokulturo" de Worsaae nun estas konata kiel parto de la paleolitiko.

Danaj sciencistoj
Sacha Distel

Sacha DISTEL (naskiĝis la 29-an de januaro 1933, mortis la 22-an de julio 2004) estis franca kanzonisto kaj komponisto.

Naskiĝinte en Parizo, li en la aĝo de 16 jaroj komencis sian muzikan karieron kiel ĵaz-gitaristo. Interalie li laboris kun Dizzy Gillespie kaj Tony Bennett.

Li famiĝis per kantoj kiel Raindrops Keep Falling On My Head (Toute la pluie tombe sur moi) kaj Scoubidou (Les scoubidous), kion li kantis kune kun Brigitte Bardot. Kun ŝi li havis unu-jaran amrilaton, sed en la jaro 1963 li edziĝis al la skiistino Francine Bréaud.

En la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj li ankaŭ aperis en kelkaj filmoj. En 2001 li en Londono prezentis la rolon de la advokato Billy FLYNN en la muzikalo Chicago.

Sacha Distel mortis post longa malsano en Le Rayol-Canadel, Francio.

Eksteraj ligiloj 
 http://www.sachadistel.com 

Distel, Sacha
Distel, Sacha
Distel, Sacha
Distel, Sacha
Friedrich Wolf

Friedrich WOLF [fridriĥ volf] (naskiĝis la 23-an de decembro, 1888, mortis la 5-an de oktobro, 1953) estis germana kuracisto kaj verkisto.

Friedrich Wolf naskiĝis en Neuwied, Rejnlando-Palatinato, kiel filo de juda komercisto. En Munkeno, Tübingen, Bonn kaj Berlino li studis medicinon, filozofion kaj arthistorion. Dum la Unua mondmilito li servis kiel kuracisto ĉe la fronto – kaj fariĝis pacifisto. Unuajn prozaĵojn li publikigis en la jaro 1917.

Post la milito li laboris kiel kuracisto en Badeno-Vurtembergo, kie li ĉefe kuracis malriĉulojn. En 1928 Friedrich Wolf aliĝis al la Komunisma Partio de Germanio.

Post kiam liaj unuaj verkoj ĉefe reprezentis la ekspresionismon, li ekde la fino de la 1920-aj jaroj verkis pli kaj pli por la celo, ŝanĝi la socion. Lia dramo Cyankali (1929), kritikanta la leĝojn, kiuj malpermesis abortigojn al virinoj en socia mizero, elvokis grandajn diskutojn pri tiu ĉi tabua temo. Per la dramo Professor Mamlock li priskribis la persekuton de judoj.

En la jaro 1933 Friedrich Wolf fuĝis de la nazioj. Tra Aŭstrio, Svislando kaj Francio li fine venis al Sovetunio. Li provis atingi Hispanion en 1938, sed en Francio oni kaptis lin kaj portis lin al la koncentrejo de Le Vernet. Ekde 1941 li denove vivis en Sovetunio, partoprenis en la Nacia Komitato por Libera Germanio kaj en 1945 li revenis al Germanio.

Post la Dua mondmilito li dediĉis sin al la verkado kaj al kulturpolitikaj agadoj. De 1949 ĝis 1951 li agis kiel ambasadoro de GDR en Varsovio. Li mortis en sia laborĉambro en Lehnitz apud Berlino.

Famiĝis ankaŭ liaj filoj, Konrad Wolf (reĝisoro) kaj Markus Wolf (ĵurnalisto, kiu raportis pri la Nuremberga Militkrima Tribunalo, poste unu el la plej gravaj estroj de la GDRa sekreta servo).

Listo de verkoj 
 Langemark (rakonto, 1917)
 Das bist Du (dramo, 1919)
 Der arme Konrad (dramo,1923)
 Kreatur (romano, 1925)
 Cyankali (dramo, 1929)
 Die Matrosen von Cattaro (dramo, 1930)
 Professor Mamlock (dramo, 1933)
 Zwei an der Grenze (romano, 1938)

Eksteraj ligiloj 

 http://www.friedrich-wolf-gedenkstaette.de  
 http://www.geocities.com/martinkramerorg/JewishDiscovery2.htm
Dennis Quaid

Dennis QUAID (naskiĝis la 9-an de aprilo, 1954) estas usona aktoro.

Dennis Quaid naskiĝis en Houston, Teksaso. Unuajn spertojn kiel aktoro li gajnis kiel lernanto kaj poste kiel studento de la teatra fako.

En la jaro 1976 li sekvis sian fraton Randy Quaid al Hollywood, kie li unu jaron poste havis sian filmdebuton. Famon portis al li la filmo The Right Stuff (1983), kiu gajnis kvar Oskarojn.

Dum la laboro por la filmo Innerspace en 1987 li konatiĝis kun la aktorino Meg Ryan. La paro geedziĝis en 1991, sed disiĝis en 2000.

Dennis Quaid ankaŭ agas kiel komponisto kaj kantisto.

Listo de filmoj

Televido

Eksteraj ligiloj 

 
 
 
 
 
 

Usonaj aktoroj
Usonaj televidaktoroj‎
Usonaj voĉaktoroj
Usonaj scenaristoj
Pilotoj
Komponistoj
Oskar-premiitoj
Cyrano de Bergerac

Savinien Cyrano de Bergerac (naskiĝis la 6-an de marto 1619, mortis la 28-an de julio 1655) estis franca verkisto naskiĝinta en Parizo, kiu estas ĉefe konata de la multaj verkoj de fikcio pri sia vivrakonto. Lia nomo devenas de la kastelo de Mauvières kaj Bergerac en la urbeto Saint-Forget en la nuna departemento Yvelines kiu apartenis al lia familio, sed ne de Bergerac en Dordogne.

Vivo 
Li estis vundita dum la 1640-a sieĝo pri Arras.

Verkoj kaj ideoj 
Proe lia libro "Histoire comique des états et empires de la Lune" (Komika historio de la ŝtatoj kaj imperioj de la Luno) li povas esti rigardata kiel la fondinto de sciencfikcio.
 Citaĵoj:
"Un honnête homme n'est ni François, ni Aleman, ni Espagnol, il est Citoyen du monde, et sa patrie est par tout."
(Honesta viro estas nek Franco, nek Germano, nek Hispano, li estas Civitano de l' mondo, kaj lia patrujo estas ĉie ajn.)

La literatura persono 
La beletristo Edmond Rostand (patro de Jean Rostand) verkis teatraĵon pri lia persono nome Cyrano de Bergerac. La teatraĵa intrigo, la amaferon, la belaj diroj estis inventitaj (aŭ almenaŭ konjektitaj) de la poeto, sed ĉiuj realaj trajtoj de la historia persono retroviĝas, (komence la longa nazo), kaj lia batalo kontraŭ cent homoj eble ne okazis, sed temas almenaŭ pri onidiro, kiu en la efektivo kuris dum lia vivo.

La teatraĵon esperantigis proze André Cherpillod kaj eldonis Fonto en 2016.

Vidu ankaŭ 
 Liberpensuloj

 
Franclingva literaturo
Francaj verkistoj
Luno en fikcio
Gubernio Kanagavo

<table align="right" border=1 cellspacing=0 cellpadding=2 style="border: solid 2px #000000; margin-left: 16px">神奈川県

Areo
2,415.47km2Loĝantaro
8,695,939（1-a de decembro 2003）Gubernia Floro
(Lilium auratum)Gubernia Arbo
GinkoGubernia Birdo
Griza mevo(Larus canus)Gubernia oficejoAdreso
〒231-8588横浜市中区日本大通11,Nihon Oo-dori,Naka-ku,Yokohama-shiKanagawa JP-231-8588 JapanioTelefono
+81-45-210-1111Hejmpaĝo
Gubernia Retpaĝo
</TR>
</table>

La gubernio Kanagavo (; Hepburn/Kunrei: Kanagawa-ken) estas gubernio de Japanio en la regiono Kanto. Administra centro de la gubernio estas la urbo Jokohamo.

Geografio

Urboj 
 Acugi
 Ajase
 Ĉigasaki
 Ebina
 Fuĵisaŭa
 Hadano
 Hiracuka
 Isehara
 Jamato
 Jokohamo (gubernia ĉefurbo)
 Aoba
 Asahi
 Curumi
 Cuzuki
 Hodogaja
 Isogo
 Izumi
 Kanagaŭa
 Kanazaŭa
 Kohoku
 Konan
 Midori
 Naka
 Minami
 Niŝi
 Seja
 Sakae
 Tocuka
 Jokosuka
 Kamakura
 Kaŭasaki
 Asao
 Kaŭasaki
 Mijamae
 Nakahara
 Saiŭai
 Takacu
 Tama
 Minamiaŝigara
 Miura
 Odaŭara
 Sagamihara
 Zama
 Zuŝi

Urbetoj kaj Vilaĝoj 
 Aiko kantono
 Aikaŭa
 Kijokaŭa
 Aŝigarakami kantono
 Jamakita
 Kaisei
 Macuda
 Nakai
 Oi
 Aŝigaraŝimo kantono
 Hakone
 Manacuru
 Jugaŭara
 Koza kantono
 Samukaŭa
 Miura kantono
 Hajama
 Naka kantono
 Ninomija
 Oiso

En Esperanto aperis 
 Gvidlibro pri Jokohamo, havenurbo nova kaj malnova kaj Kamakura, ĉefurbo antikva. Redaktis DOI Hirokaz. Eldonita prepare al la 92-a Universala Kongreso en Jokohamo. – Jokohamo: Mevo-libroj, 2005. 86 paĝoj. ISBN 4-88887-037-3.

Eksteraj ligiloj 
 Jokohama Esperanto-Rondo
 Esperanto-Societo de Kawasaki

Gubernioj de Japanio
Tezaŭro

Tezaŭro estas aro de terminoj, kiuj apartenas al iu konkreta fako aŭ temo, iam kun difinoj (tiam ĝi similas al vortaro), sed ĉiam kun informoj pri iliaj rilatoj - hiperonimoj, hiponimoj, sinonimoj, antonimoj, ktp. La celo de tezaŭro estas doni laŭeble plej vastan ilaron por komunikado kadre de tiu fako aŭ temo, klarigante la sencon de vortoj plejparte per ilia pozicio rilate al aliaj.
En informa teknologio, tezaŭro reprezentas datumbazon aŭ liston de semantike ortecaj aktualaj serĉoklavoj. En la artefarita intelekto, oni foje nomas tezaŭron ontologio.

Historio 

Etimologie la vorto tezaŭro signifas "trezoro" (latine thēsaurus, kiu venas de la greka θησαυρός).
 3-4-a jarcento a.K.: Amara-Koŝa, la unua kaj plej grava sanskrita tezaŭro verkita en poezia formo de Amara Sinĥa kun 10000 vortoj;
 1-a jarcento p.K.: "Vortaro de Sinonimoj" de Filono el Bibloso;
 1805: la unua ekzemplo de tezaŭro en nuntempa senco, la Tezaŭro de Roget, estis verkita de Peter Roget (Roĵej'), kaj eldonita en 1852. Vortoj en la Tezaŭro de Roget listiĝis laŭkoncepte anstataŭ laŭaboce;
 2004: Vikivortaro, plurlingva libere redaktebla vortaro kaj tezaŭro.
 Eurovoc, 23-lingva tezaŭro prizorgata de la Oficejo por Publikigo de la Eŭropa Unio, kiu enhavas kontrolitan vortaron por indeksigo de EU-rilataj dokumentoj.

Ligiloj 
 Esperanta tezaŭro en la reto

Vortaroj
Rubidio

Rubidio estas kemia elemento en la perioda tabelo tiu havas la simbolon Rb kaj la atomnumero 37. Rubidio estas mola, arĝentblanka alkala metalo. Atomomaso de rubidio estas ĉirkaŭ 85.45, degelpunkto estas 39.3℃. bolpunkto estas 688℃. Ĉi tiu elemento estas ege reagema, kaj povas ekbruli en aero.

Vidu ankaŭ 
 Kemio
 Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

Eksteraj ligiloj 
 http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Rb/index.html 
 http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Rb.html 
 http://periodic.lanl.gov/elements/37.html  
 http://minerals.usgs.gov/minerals 

Kemiaj elementoj
Metaloj
Stroncio

Stroncio estas kemia elemento en la perioda tabelo tiu havas la simbolon Sr kaj la atomnumero 38. Stroncio estas arĝentblanka aŭ arĝentflava teralkala metalo. La metalo flaviĝis post kontakti aeron.

Thomas Charles Hope pruvis la ekziston de la elemento stroncio.

Bildaro

Notoj

Vidu ankaŭ 

 Celestino
 Kemio
 Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero
Itrio

Itrio (principe konata kiel Mosandrum) estas kemia elemento, ĝia atomnumero estas 39. La simbolo estas Y.
Simpla substanco estas mola metalo kiu havas arĝent-koloran poluron.
Itrio apartenas al la transirmetaloj, tamen ĝi havas similan kemian econ kun lantanojdoj, do ĝi estas klasigata kiel rara tero.
Nur 89Y, la sola stabila izotopo ekzistas en rara tera mineralo.
La pura elemento ne ekzistas en la naturo.
En 1787, la Sveda kemiisto Carl Axel Arrhenius trovis nekonatan mineralon apud Ytterby, Svedio. Kaj li nomis ĝin "iterbito" (angla: ytterbite).
Johan Gadolin izolis oksidon de itrio el la mineralo kiun Arrhenius trovis, Anders Ekeberg nomis ĝin "yttria".
En 1828, Friedrich Wöhler elprenis simplan substancon de itrio el mineralo.
Itrio estas uzata por fluoreskaĵo, kaj ruĝa fluoreskaĵo estas uzata por bildotuba vidigilo kaj Lum-eliganta diodo.
Alte, ĝi estas uzata por elektrodo, elektrolito, filtrila cirkvito, lasero, kaj superkonduktivaĵo. Ĝi estas ankaǔ aplikata en medicina teknologio.

Proprecoj 
Itrio ne estas bio-aktiva substanco, sed ĝi estas malutila al la homa pulmo.
 Atompezo : ĉirkaŭ 88.9
 Denseco 4.472 g·cm-3
 Degelpunkto:1526 °C (1799 K)
 Bolpunkto:3336 °C (3609 K)

Bildaro

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Kemio
 Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero
 Carl Axel Arrhenius
Meg Ryan

Meg RYAN, origine: Margaret Mary Emily Anne HYRA (naskiĝis la 19-an de novembro, 1961 en Fairfield, Konetikuto) estas usona aktorino.

Ŝi komencis aktoradi, por financi sian studadon en la universitato de Novjorko. En 1981 ŝi havis sian unuan filmrolon kaj de 1982 ĝis 1984 ŝi aperis en la televidserio As the World Turns. La reĝisoroj aparte ŝatis ŝian kapablon, plori je komando.

Famon ŝi atingis per filmoj kiel Top Gun (1986) kaj When Harry Met Sally (1989). Kune kun Tom Hanks ŝi agis en Sleepless en Seattle kaj You've Got Mail. En tiuj filmoj ŝi videblis en la rolo de la ĉarma, ege romantikema virino, sed ŝi ankaŭ montris, ke ŝi kapablas prezenti tute alispecajn rolojn. En When a Man Loves a Woman (1994) ŝi ekzemple aperis kiel alkoholmania patrino kaj en Addicted to Love (1997) ŝi montris sin kiel venĝema eks-amatino.

En la jaro 1991 Meg Ryan edziniĝis al la aktoro Dennis Quaid, la filo Jack Henry naskiĝis en 1992. La geedzoj disiĝis, divorcis en 2001.
En januaro de 2006, Ryan adoptis 14-monatan filinon el Ĉinio, nome Daisy True.

Filmaro

Televido

Dokumentfilmoj

Eksteraj ligiloj 

 
 
 
 

Usonaj aktoroj
Naskiĝintoj en 1961
Usonaj televidaktoroj
Usonaj voĉaktoroj
Usonaj reĝisoroj
Usonaj kinproduktoroj
Příbram

Tiu ĉi artikolo temas pri urbo en Mezbohemia regiono. Pluaj signifoj estas indikitaj en paĝo Příbram (apartigilo).

Příbram estas urbo en Ĉeĥio en la centra Bohemio, sudokcicente de la ĉefurbo Prago sur la orienta rando de la montetaro Brdy. La urbon trafluas rojo Příbramský potok kaj kaj post la urbo ĝi enfluas rivereton Litavka. Ĝi havas  (). En la pasinteco tie oni minis plumbon kaj arĝenton, ekde 1948 uranon. Ĝian iaman ministan gloron atestas Minista muzeo Příbram. Origine etnobela rezidejo, en la 14-a jarcento dum regado de Johano de Luksemburgio ĝi estis rangaltigita je urbo, post 1513 je reĝa urbo pro la arĝent-minado. Sur monteto, kiu la urbon duoncirkle ĉirkaŭas, dominas konata pilgrimejo Sankta Monto (Svatá Hora) kun impona baroka klostro. Nekutima estas longa tegmentita ŝtuparego, kiu kunligas la urbon kun la surmontaj konstruaĵoj. Depost 1948 cedanta ekspluatado de arĝenta kaj plumba ercoj anstataŭis 50-jara grandprodukta minado de urania erco por Sovetunio, kiu postlasis oriente de Příbram multoble pli altajn amasojn da ŝutmontoj de ercaj forfalaĵoj ol la antaŭa kelkcentjara minado. La komplekso de minejoj uzis kiel laborfortojn prizonulojn kaj homojn punataj per deviga laboro pro sia opoziciado al la komunisma reĝimo.

Loĝantaro

Famuloj 
En Příbram mortis Josef Hrabák (inĝeniero).

Esperanto 
En Příbram okazis de la 8-a de novembro ĝis la 11-a de novembro 2013 renkontiĝo de E-mental.

Rilataj artikoloj 
 Prizonaj laborpunejoj ĉe ĉeĥoslovakaj uraniaj minejoj

Eksteraj ligiloj 
 TTT-ejo de la urbo (en Esperanto)

 
Municipoj en distrikto Příbram
Urboj en distrikto Příbram
Havantoj de retpaĝaro en Esperanto
Distriktaj urboj en Ĉeĥio
Urboj en Bohemio
Setlejoj en Brda montetaro
Nigramantela mevo

La Nigramantela mevo, mara mevo aŭ mara laro (Larus marinus) estas tre granda mevo, tio estas birdo de la familio de laredoj kaj ordo de karadrioformaj, kaj unu el la plej konataj kaj oftaj mevoj en Eŭropo.

Disvastiĝo 
Tiu holarktisa specio reproduktiĝas en norda Eŭropo kaj Nordameriko ĉe la marbordo, kaj sur insuloj de Norda Atlantiko, pli precize en Islando, Skandinavio, Britio kaj Francio. Ĝi estas preskaŭ nemigranta kaj loĝanta, sed kelkaj ekzemperoj de Nigramantela mevo translokiĝas al aliaj marbordoj iome suden - ekzemple al suda bordo de la Balta Maro aŭ ĝis Hispanio - aŭ internen por loĝi ĉe lagoj, rubejoj aŭ akvorezervejoj. Entuta loĝantaro povas enhavi ĉirkaŭ 96 000 ĝis 120 000 parojn.

Aspekto 
Tiu estas la plej granda mevo, multe pli granda ol la arĝentmevo aŭ pli granda ol la malhela mevo, 61–78 cm longa kun enverguro de 1,25 ĝis 1,7 m kaj pezo de 1150 ĝis 2150 g. Ĝi estas fortika kaj havas tre povan bekon. Plenkreskuloj havas blankajn kapon, kolon, bruston, ventron kaj voston kiuj multe kontrastas kun nigraj - pli nigraj ol tiuj de la malhela mevo - flugiloj kaj dorso, kun tre rimarkindaj blankaj “speguloj” en la flugilpintoj kaj mallarĝa blanka bordo ĉirkaŭ la flugiloj. La kruroj - kiuj havas retpiedojn- estas rozkoloraj, kiel tiuj de la arĝentmevo kaj malkiel tiuj flavaj de la malhela mevo. La beko estas pli fortika ol tiuj de aliaj mevoj, flava kun ruĝa marko en pinto de suba makzelo.

Junuloj havas skvamecajn nigrobrunajn suprajn partojn, pli helajn subajn partojn kaj simplan flugilbildon. Ili atingas plenkreskulan plumaron post la kvara jaro, tio estas pli poste ol en la aliaj specioj de mevoj.

Kutimoj 
La voĉo estas akra laŭta "rideca" krio “hao-hao-hao-hao”.

Tiu specio estas ĉiomanĝanta kiel plej granda parto de la mevoj de la genro Larus kaj ili manĝas en rubejoj aŭ serĉas taŭgajn etajn predojn; ili estas pli predantoj ol aliaj mevoj. Ili tre ofte parazitas aŭ rabas aliajn marbirdojn el ties predo. Ili povas ankaŭ engluti ne nur ovojn kaj idojn sed ankaŭ etan fraterkulon aŭ etan anason enterajn. Ĝi estas tre agresema.

La nigramantela mevo (Larus marinus) reproduktiĝas sola aŭ en etaj kolonioj, kie konstruas herbo- aŭ algokovritan neston sur grunde aŭ tre ofte surroke. La ino demetas 3-5 ovojn.

Ili vivas ĝis 20 jarojn.

Referencoj 
 
 "National Geographic" Field Guide to the Birds of North America ISBN 0-7922-6877-6
  Seabirds de Peter Harrison, ISBN 0-7470-1410-8
 Handbook of the Birds of the World Vol 3, Josep del Hoyo editor, ISBN 84-87334-10-5
 "National Audubon Society" The Sibley Guide to Birds, de David Allen Sibley, ISBN 0-679-45122-6

Eksteraj ligiloj 
 Franclingva ejo pri Nigramantela mevo
 Anglalingva ejo pri Nigramantela mevo

Mevoj
Ĥaradrioformaj
Holarktisa faŭno
Nearktisa faŭno
Palearktisa faŭno
Koralmevo

La Koralmevo aŭ Aŭduina mevo (Larus audouinii) estas birdo, granda laredo trovata ĉefe ĉe okcidentaj mediteraneaj insuloj kaj marlimoj; ankaŭ ĉe okcidenta marbordo de sahara Afriko.

Aspekto 
Plenkreskulo ŝajnas eta Arĝentmevo de ĉirkaŭ 48 ĝis 52 cm, enverguro de 115 ĝis 140 cm kaj pezo de 500 ĝis 800 g, sed diferencigoj estas mallonga kaj malakra ruĝa beko kun flava pinto kaj antaŭa nigra ringo. La fugiloj estas longaj, mallarĝaj kaj helgrizaj kun nigraj pintoj kaj la vosto blanka. La kruroj estas grizverdaj. La okulo havas ruĝan ringon. Junuloj estas pli grizaj kaj brunaj kaj atingas plenkreskulan plumaron post kvar jaroj.

Reproduktiĝo kaj disvastiĝo 
Ĝi reproduktiĝas en etaj rokaj insuloj, klifoj kaj la plej grava escepto ĉe la delto de rivero Ebro en Hispanio, kio estas marmarĉo kaj sabla areo. Reproduktiĝo okazas ĉu kolonie ĉu sole. La ino demetas 2-3 ovojn en grunda nesto el alga materialo. Kutime en la sama teritorio ĉiujare. Ambaŭ gepatroj kovas. Danĝeroj estas aliaj mevoj kaj aliaj predantoj kiel ratoj, hundoj, vulpoj, ktp., sed ankaŭ troa fiŝkaptado, homa ĉeesto, poluado, ktp.

En malfruaj 1960aj jaroj, tiu estis unu el la plej raraj mevoj en la mondo, kun loĝantaro de nur 1,000 paroj. Poste tiu palearktisa specio starigis novajn koloniojn, sed restas rara kun loĝantaro de ĉirkaŭ 15,000 paroj. La plej granda parto reproduktiĝas en protektitaj areoj kaj plej granda parto de la reproduktaj paroj estas en Hispanio kaj en la delto de rivero Ebro (pli ol 9,000 paroj) kaj en insuloj Ĉafarinoj (pli ol 3,000 paroj). Krome estas gravaj kolonioj en Alĝerio, Italio, Grekio, Tunizio, Turkio kaj tra la tuta Mediteraneo. Tiu specio montras malemon vagi for de ties reproduktaj areoj, tiele nur ununuran fojon ĝi estis vidata en Nederlando kaj Britio maje 2003.

Post la reprodukta sezono la specio migras suden kaj okcidenten al la marbordoj de Alĝerio, Maŭritanio, Maroko, Senegalio kaj Hispanio, kie vintras.

Kutimoj 
La Koralmevo (Larus audouinii), malkiel multaj grandaj mevoj malofte manĝas kadavraĵon kaj estas tre lerta fiŝomanĝanta. Pro tio la specio estas nur marborda kaj mara. Tiu birdo manĝas dumnokte, ofte tre interne en la maro, sed ankaŭ kontrolas malrapide areojn proksime de strandoj, okaze kirlante per piedoj por faciligi predadon. Ĝi manĝas ankaŭ insektojn, akvajn senvertebrulojn, birdidojn kaj eĉ plantan materialon.

Aliaj 
Tiu birdo prenas nomon en la latina scienca nomigo kaj en kelkaj naciaj lingvoj el franca naturalisto Jean Victoire Audouin.

La Koralmevo (Larus audouinii), estas specio protektata de Traktato por Konservado de Afrik-Eŭraziaj Migrantaj Akvobirdoj (AEWA).

Vidu ankaŭ 
 Nordorient-hispanaj kaj sud-francaj mediteraneaj arbaroj

Eksteraj ligiloj 

 ARKive - bildoj kaj filmoj de la Koralmevo (Larus audouinii) 
 - [http://ec.europa.eu/environment/nature/directive/birdactionplan/larusaudouinii.htm Eŭropunia agadoplano favore al la Koralmevo (Larus audouinii).

Referenco 
  specio preskaŭ minacata

Ĥaradrioformaj
Palearktisa faŭno
Nigrakapa mevo

La Nigrakapa mevo (Larus melanocephalus) estas malgranda mevo, tio estas birdo de la familio de Laredoj kaj ordo de Karadrioformaj.

Disvastiĝo 
Ĝi reproduktiĝas preskaŭ nur en Eŭropo, precipe en sudoriento, nome ĉirkaŭ la internan maron nomitan Nigra Maro, kaj proksime en centra Turkio. Krome estas aliaj kolonioj en suda kaj centra Eŭropo, ekzemple en Grekio kaj ĉirkaŭ Alpoj, kie tiu specio pliixgis sufiĉe la lastajn jardekojn kaj eĉ ĝis Hungario aŭ Ĉeĥio pli oriente kaj Francio aŭ Nederlando pli okcidente. Ĝi envenis en Britio, precipe en suda kaj orienta Anglio kun pli ol 90 paroj en 2000. 180 000 ĝis 360 000 reproduktaj paroj estus la entuta loĝantaro; ĉirkaŭ 90 % en Ukrainio.

Vintre, tiu palearktisa birdo migras al marbordoj kaj estuaroj de Mediteraneo -kio nomigas la specion en la angla- kaj Atlantiko.

Tiu mevo reproduktiĝas en kolonioj en grandaj kanejoj aŭ marĉoj aŭ lagaj insuloj; kie la loĝantaro estas malmultnombra ĝi nestas en kolonioj de Ridmevo. Kiel plej granda parto de mevoj, ĝi estas tre socia vintre kaj dum manĝado kaj dum vespera ripozado. Ĝi ne estas enmara specio kaj pro tio estas malofte vidata en maro malproksime de la marbordo.

Aspekto 
Tiu specio estas 36–38 cm longa kun enverguro de 98–105 cm kaj pezo de 220 ĝis 380 g. Ĝi estas stare tre simila al la Granda nigrakapa mevo aŭ Pallasa mevo (Larus ichthyaetus), tio estas, ĝi havas nigran kapon, grizajn dorson kaj flugilojn, blankajn kolon, bruston, ventron kaj voston, kaj la okuloj havas okulan ruĝan mallarĝan ringon, sed pli rimarkindajn blankajn duonringojn tre kontrastajn kun la nigra kapo, sed tiu ĉi specio estas multe pli malgranda kaj havas tre ruĝajn bekon kaj krurojn. En bekopinto estas eta nigra makuleto. Ĝi estas ankaŭ simila al la Ridmevo pro simila grando, sed tiu ĉi estas iomete pli granda kaj havas vere nigran kapon, dum plenkreskulo de la Ridmevo havas malhelbrunan kapon; krome tiu ĉi ne havas nigron en flugiloj, sed nur blankaj pintojn. La nigra kapo perdiĝas vintre kaj anstataŭ estas nur griza striita masko.

La nigrakapa mevo plenkreskulan plumaron post du jaroj. Unuajaruloj havas nigran finan strion en vosto kaj pli da nigraj zonoj en supraj flugiloj sed ili havas helajn subflugilojn.

Kutimoj 
La nigrakapa mevo estas oportunema ĉiomanĝanta kiel la Ridmevo sed la Nigrakapa mevo estas agresema kontraŭ tiu laste menciita. Ĝi manĝas ĉefe dumfluge, sed foje piedirante, ĉefe insektojn, sed ankaŭ fiŝojn kaj moluskojn kaj ankaŭ el rubejoj.

Tiu specio konstruas la neston surgrunde kaj kovras ĝin per branĉetoj aŭ herberoj kaj plumoj inter sablo aŭ plantoj. La ino demetas 2 aŭ 3 helflavajn ovojn kun makuletoj por kamuflado. Ambaŭ gepatroj kovas dum pli ol 3 semajnoj.

Ĝi estas bruema specio, precipe ĉe kolonioj, kun naseca kaj laŭta sed trista alvoko "jee".

Ili vivas ĝis 15 jarojn.

La nigrakapa mevo estas specio protektita de la Traktato por la Konservado de Afrika-Eŭraziaj Migrantaj Akvobirdoj (AEWA).

Referencoj 
 
 Roger Peterson kaj aliaj, Guia de campo de las aves de España y de Europa, Omega, Barcelona.

Eksteraj ligiloj 
 Franclingva ejo pri Glacimevo
 Anglalingva ejo pri Glacimevo

Mevoj
Ĥaradrioformaj
Palearktisa faŭno