alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Boulogne-Billancourt

Boulogne-Billancourt [] estas franca komunumo kaj pariza ĉirkaŭurbo, lokita en la departemento Hauts-de-Seine, en la regiono Francilio. Ĝi havis  loĝantojn en la jaro 2010.

La loĝantojn de Boulogne-Billancourt oni nomas Boulonnais en la franca lingvo. La urbo, samkiel Neuilly-sur-Seine aŭ Le Vésinet, estas ofte rigardata kiel unu el la plej riĉaj ĉirkaŭurboj de Parizo.

Geografio 

Boulogne-Billancourt troviĝas en meandro de Sejno, sudokcidente de Parizo; ĝi najbaras ĝian 16-an arondismenton kaj la arbareton de Boulogne. La aliaj najbaraj komunumoj (ĉiuj trans la rivero) estas Saint-Cloud, Sèvres, Meudon kaj Issy-les-Moulineaux.

Vidindaĵoj 
 Maison Cook

Transporto 
Kvin metrostacioj troviĝas en Boulogne-Billancourt:
 , ,  en la linio 9,
 ,  en la linio 10.

Edukado 
 École supérieure des sciences commerciales d'Angers

Blazono

Famuloj 
 Booba, repkantisto
 Jean-Baptiste Clément, kantisto
 Renaud Denoix de Saint Marc, ŝtatoficisto
 André Glucksmann, filozofo
 David Hallyday, kantisto
 Ségolène Neuville, politikistino
 Véronique Sanson, kantistino
 Gaspard Ulliel, aktoro
 Ophélie Winter, aktorino
 Zazie, kantistino
 Tarek Boudali, reĝisoro kaj aktoro

Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj estas:
  la urbodistrikto Neukölln de Berlino en Germanio.

Notoj kaj referencoj

Vidu ankaŭ 

 TMC Monte Carlo
 Komunumoj de Hauts-de-Seine
 Listo de urboj de Francio

Eksteraj ligiloj 
 Oficiala TTT-ejo franclingva

Boulogne-Billancourt
Komunumoj de Francilio priservataj de metroo
Kovalenta radiuso

La nocio kovalenta radiuso estas uzata en kemio . Ĝi signifas la mezan distancon de la atomkerno kaj la elektronoj en la atomo.

Oni diferencigas ankaŭ atoman radiuson kaj la van der Waals-radiuson.

Vidu: kovalenta ligo

Kemio
Gustav Meyrink

Gustav MEYRINK [gustaf majrink], realnome: Gustav MEYER (naskiĝis la 19-an de januaro, 1868, mortis la 4-an de decembro, 1932) estis aŭstra verkisto kaj tradukisto.Naskiĝinte en Vieno, li laboris dum kelkaj jaroj kiel bankisto en Prago. Ekde 1903 li agis kiel ĉefredaktoro ĉe la Viena satira revuo Der liebe Augustin, krome li kontribuis al la revuo Simplicissimus. Ekde 1907 li loĝis en Munkeno kaj ekde 1911 en Starnberg, Bavario. En la jaro 1927 li konvertiĝis de la protestantismo al la budhismo. Li mortis en Starnberg.

La verkaro de Meyrink konsistas el satiraĵoj kontraŭ la filistraro siatempa kaj el fantasto. Krome li tradukis verkojn de Charles Dickens kaj Rudyard Kipling.

Listo de verkoj 
 Der heiße Soldat (rakonto, 1903)
 Wachsfigurenkabinett (rakontoj, 1907)
 Der Sanitätsrat (komedio, 1912)
 Des deutschen Spießers Wunderhorn (satiraj noveloj, 1913)
 Der Golem (romano, 1915)
 Das grüne Gesicht (romano, 1917)
 Walpurgisnacht (romano, 1917)
 Der weiße Dominikaner (romano, 1921)

Vidu ankaŭ 
 Mistikismo

Eksteraj ligiloj 

 http://lib.ru/INPROZ/MAJRINK 
 http://www.fantasticfiction.co.uk/authors/Gustav_Meyrink.htm 
 http://reference.allrefer.com/encyclopedia/M/Meyrink.html  
 http://literaturnetz.org/autoren/gustav_meyrink  

Meyrink, Gustav
Meyrink, Gustav
Angelus Silesius

Angelus Silesius [ANGELUS SILEZIUS], realnome: Johann aŭ Johannes SCHEFFLER (naskiĝis la 1624, mortis la 9-an de julio, 1677) estis germana poeto de la Baroko.

Angelus Silesius (pseŭdonimo signifikanta Mesaĝisto Silezia) naskiĝis fine de la jaro 1624 en Breslaŭo. Lia preciza naskiĝdato ne estas konata, sed la dato de lia bapto estis la 25-an de decembro 1624.

La filo de protestantisma familio studis en Strasburgo, Lejdeno kaj Padovo, en ĉi-lasta li en la jaro 1648 doktoriĝis pri medicino kaj filozofio. Unu jaron poste li eklaboris kiel kuracisto por la duko Silvius Nimrod von Württemberg.

En 1652 li revenis al Breslau. Unu jaron poste li pro kvereloj konvertiĝis al la katolikismo; siajn motivojn li priskribis en la verko Gründtliche Ursachen und Motiven, warumb Er von dem Luthertumb abgetreten, und sich zu der Catholischen Kirchen bekennet hat. En la jaro 1654 li fariĝis kuracisto de la aŭstra imperiestro Ferdinando la 2-a.

Kun granda pasio Angelus Silesius batalis kontraŭ la sekvoj de la reformacio, Krom pamfletojn kontraŭ la protestanoj li verkis religiajn poemojn, kantojn kaj epigramojn. En la jaro 1661 li fariĝis katolika pastro en Neiße (nuntempe: Nysa en Pollando). La postenon de kortega marŝalo, akiritan en 1664, li du jarojn poste jam forlasis. La lastajn dek jarojn de sia vivo li pasigis retirite. Li mortis en Breslau.

En Esperanto aperis 
Aforismoj el la „Keruba migrulo“ ; Psiko postulas imitadon de Kristo. - En: Germana antologio. - Gerlingen : Bleicher, 1985. - p. 296-298

Eksteraj ligiloj 

 http://www.newadvent.org/cathen/01488a.htm 
 http://gutenberg.spiegel.de/autoren/angelus.htm

Germanaj poetoj
Naskiĝintoj en Breslaŭo
Stabila izotopo

Stabilaj izotopoj estas la izotopoj de kemia elemento, kiuj ne estas radioaktivaj t.e. ne disfalas kaj restas stabilaj.

Sur la mapo de nuklidoj stabilaj izotopoj troviĝas kutime meze. Ilin karakterizas pli granda nombro de neŭtronoj ol protonoj en la atomkerno.

Eksteraj ligiloj 

 Stabilaj izotopoj en mediesplorado (PDF-Datei; 115 Kb) (germane)
 Multforma akvo (PDF-Datei; 256 Kb) (germane)

Kemiaj elementoj
Atoma fiziko

de:Isotop#Stabile Isotope
Atomkerno

La atomkerno (ankaŭ nomata atoma nukleo) estas parto de la atomo, konsistanta el protonoj kaj neŭtronoj. En ĝi koncentriĝas 99,9 % de la atoma maso, kvankam ĝi reprezentas nur etan parton de ĝia volumeno. Pro la protonoj, atomkerno havas pozitivan ŝargon. Neŭtrala atomo (laŭ ŝargo) estiĝas, se kernon kun n protonoj ĉirkaŭas sama nombro da elektronoj.

La nombro de la protonoj montras, kiun kemian elementon la atomkerno reprezentas. Atomoj kun sama proton- sed malsama neŭtronnombro estas nomataj izotopoj de la kemia elemento.

La atomkernon karakterizas la nombro de la protonoj (nomata ankaŭ atomnumero) kaj la nombro de ĝiaj neŭtronoj.

Vidu ankaŭ 
 Atomfiziko
 Kernfiziko
 Nuklea fiziko
 Kernoreakcio
 Izotopo
 Magia nombro (fiziko)
 Nuklea izomero
 Listo de partikloj
 Radioaktiveco
 Fuzio
 Fisio
 Atomnumero
 Atompezo

Fiziko
Subatomaj partikloj
H

H, minuskle h, estas la 8-a litero de la latina kaj la 10-a litero de la Esperanta. En multaj lingvoj ĝi havas la sonon de senvoĉa glotala frikativo  kaj en Esperanto la nomon "ho". Ĝi evoluis el la greka litero eto.

Vidu ankaŭ 
 H kun nombro
 en (cirila alfabeto)

Bazaj latinaj literoj
Nuklea fiziko

La atomkerna fiziko (aŭ nuklea fiziko) estas fako de la fiziko, kiu studas la ecojn de atomkernoj. Ĝi ankaŭ studas la atomkernajn reakciojn, kiel la fision kaj la fuzion.

Al la atomkerna fiziko apartenas interalie la branĉoj kiel radioaktiveco, atomkernfuzio kaj atomkernfendado.

Historio 

La historio de nuklea fiziko kiel aparta fako de "atoma fiziko" (studo de atomkerno kun ĝia ĉirkaŭaj elektronoj) komenciĝas per la malkovro de radioaktiveco fare de Henri Becquerel en 1896 , fare de sia esplorado de  fosforesko en uraniaj saloj. La malkovro de la elektrono fare de J. J. Thomson unu jaron poste estis indiko, ke la atomo havas internan strukturon. Komence de la 20a jarcento la akceptita modelo de la atomo estis la modelo de "prunpudingo" de J. J. Thomson, en kiu la atomo estis pozitive ŝargita pilko kun pli malgrandaj negative ŝarĝitaj elektronoj enigitaj en ĝi, nuligante la tutan elektran ŝargon de l'atomo.

En la sekvaj jaroj, radioaktiveco estis vaste esplorata, precipe de Marie Curie, Pierre Curie, Ernest Rutherford kaj aliaj. Je la jarcentŝanĝo, fizikistoj ankaŭ malkovris tri specojn de radiado eliranta el atomoj, kiujn ili nomis alfa, beta kaj gama-radiado. Eksperimentoj de Otto Hahn en 1911 kaj de James Chadwick en 1914 malkovris, ke la beta-disfala spektro estis kontinua anstataŭ diskreta. Tio estas, elektronoj estis elĵetitaj de la atomo kun kontinua gamo da energioj, anstataŭ la diskretaj kvantoj de energio, kiuj estis observitaj en gamma kaj alfa-disiĝoj. Ĉi tio estis problemo por tiama nuklea fiziko, ĉar ĝi ŝajnis indiki, ke energio ne konserviĝis en ĉi tiuj disiĝoj.

La Nobel-premio pri fiziko de 1903 estis komune donita al Becquerel, pro lia malkovro kaj al Marie kaj Pierre Curie pro ilia posta esplorado pri radioaktiveco. Rutherford ricevis la Nobel-premion pri kemio en 1908 pro siaj "esploroj pri la disfalo de la elementoj kaj la kemio de radioaktivaj substancoj".

En 1915, Alberto Ejnŝtejno formulis la ideon de ekvivalenteco de maso-energio (nome ). Dum la laboro pri radioaktiveco de Becquerel kaj Marie Curie antaŭis ĉi tion, klarigo pri la fonto de la energio de la radioaktiveco devus atendi poste la malkovron en 1935, ke la kerno mem konsistis el pli malgrandaj eroj, la nukleonoj.

Referencoj

Vidu ankaŭ 

 Atomfiziko
 Kvantumfiziko
 Partikla fiziko
 Fisio
 Fuzio
 Atombombo
 Nuklea energio, Nuklea centralo
 Masenergia ekvivalento
 Moesbauer-efiko

 
Partikla fiziko
Kvantummekaniko
Fiziko
Porto-Novo

Porto-Novo (aŭ Porto Novo) estas la ĉefurbo de la okcidentafrika lando Benino. La urbo estas sidejo de la parlamento kaj de kelkaj ministerioj, dum la aliaj, plimulte da ili, troviĝas en urbo Kotonuo (). Krome Porto-Novo estas la administra centro de la ŝtata departemento Ouémé.

Geografio 
Porto-Novo estas havena urbo borde de la laguno de Porto-Novo, kiu estas flanka parto de la Golfo de Gvineo. En 2013 la urbo havis  loĝantojn, kio igas ĝin la dua plej loĝata urbo de Benino, kvankam ekonomie malpli grava ol la urbo de la registara sidejo, Kotonuo. La geografiaj koordinatoj estas 6° 29' 0" norde kaj 2° 37' 0" oriente.

Historio 
Ĝis la 17-a jarcento la urbo nomiĝis Ajatche kaj estis la ĉefurbo de la reĝlando Aja. Sian nunan nomon (en Esperanto "haveno nova") ĝi ricevis dum la 17-a jarcento de portugalaj maristoj, kiuj sklavigis afrikanojn kaj de ĉi-tie ŝipe sendigis ilin al Norda Ameriko.

Dum la jaro 1863 la reĝlando akceptis la "protekton" de la franca armeo, por bari la antaŭeniron de la brita armeo. La najbara reĝlando Dahomey tamen malaprezis la sekvan ĉeeston de francaj soldatoj en Aja, kaj komenciĝis milito inter la du regnoj. Dum la jaro 1883 la Franca Mararmeo okupis Porto-Novon kaj la urbo iĝis parto de la franca kolonio Dahomey. Dum 1900 la urbo iĝis la ĉefurbo de Dahomey, la hodiaŭa Benino.

Ekonomio 
La urbo estas la centro de agrikultura regiono, kies ĉefaj produktoj estas palmoleo kaj kotono, kaj kiu krome eksportas kapokon.

Kulturo kaj eduko 

La École du Patrimoine Africain, instituto pri la konservo de la kultura heredaĵo de Afriko, aktivas en 26 landoj de la kontinento sude de la Saharo, en kiuj la ĉefa lingvo estas la franca, hispana kaj portugala.

En Porto Novo situas lertigejo por kamparanoj, kies nomo estas Centro Songhai, laŭ la nomo de la vastega imperio, kiu ekzistis en tiu regiono antaŭ la alveno de blankuloj. En Songhai oni bredas porkojn, fiŝojn, kokinojn. Oni kreskigas legomojn, cerealojn, fruktoarbojn. En la Centro oni produktas konfitaĵojn, fruktosukojn, sapojn, ktp. La uzantoj de la centro manĝas el la produktoj de la centro. La urbanoj povas veni aĉeti varojn en la butiko de la centro.

En la Centro staras granda domo, en kiu oni recikligas plaston.

La studentoj de Centro Songhai venas el diversaj franclingvaj afrikaj landoj.

Esperanto en Porto-Novo 

En 2007 ILEI organizis en Porto Novo en Centro Songhai seminarion por lertigi instruistojn.
En somero 2008 okazis en Porto Novo en Centro Songhai tutmonda konferenco de ILEI, la Ligo de instruistoj de Esperanto. Partoprenis ĉirkaŭ 50 personoj el 4 kontinentoj, du trionoj estis afrikanoj el 5 landoj. Okazis sesio de Internaciaj Ekzamenoj de ILEI / UEA. En Centro Songhai staras arbo plantita dum la Konferenco en 2008 kun ZEO-ŝildo "ARBRE DE L'ESPERANTO".

Eksteraj ligiloj 

 paĝoj de la École du Patrimoine Africain (franclingvaj)
 retpaĝoj de Centro Songhai (franclingvaj) 

Ĉefurboj de Afriko
Urboj de Benino
Karagando

Karagando () aŭ Qaraghandy () estas la centro de la samnoma regiono en Kazaĥio. Loĝ.: 437000 (1999).
 Koordinatoj: 
 Loĝantaro: 413 556 (2005)
Karagando fondiĝis en la 1930-aj jaroj kiel industria urbo, uzanta la sklavan laboron de la sovetuniaj kondamnitoj malliberige senditaj tien.

Etna konsisto en 2010
Ekzistas 50 naciecoj en Karaganda, inter kiuj la ĉefaj estas :
 rusoj — 214 969 (45,57 %)
 Kazaĥoj — 171 038 (36,25 %)
 ukrainoj — 22 631 (4,80 %)
 germanoj — 15 608 (3,31 %)
 tataroj — 14 395 (3,05 %)
 koreoj — 7 423 (1,57 %)
 belorusoj — 5 484 (1,16 %)
 poloj — 2 535 (0,54 %)
 ĉeĉenoj — 2 127 (0,45 %)
 azeroj — 1 502 (0,32 %)
 baŝkiroj — 1 404 (0,30 %)
 mordvoj — 1 029 (0,22 %)
 uzbekoj — 1 028 (0,22 %)
 molvadoj — 809 (0,17 %)
 ĉuvaŝoj — 714 (0,15 %)
 litovoj — 615 (0,13 %)

Konindaj personoj
 Aĥmed Kadirov
 Aslan Masĥadov
 Aleksej Staĥanov

Partneraj urboj
 Kamjansko, Ukrainio

Vidu ankaŭ
 Listo de urboj de Kazaĥio

Referencoj 

Urboj de Kazaĥio
Hinda filozofio

Hinda filozofio estas antikva el antaŭ multaj jarcentoj.

Antikva filozofio

Hinduaj filozofioj 
La ses klasikaj ortodoksaj filozofiskoloj hinduaj :
 Njajo fondita de Gautama (aŭ Akŝapada)
 Nova njajo fondita de Gangeŝa
 Vajŝeŝiko fondita de Kanada (filozofo)
 Sankjo fondita de Kapila kaj Iŝvarakriŝna
 Jogo fondita de Patanĝali
 Mimanso fondita de Ĝajmini
 Vedanto, bazita sur upaniŝadoj, fondita de Badarajana (aŭ Vjasa), kun subskoloj:
 Advajta-vedanto (aŭ Advajto) fondita de Ŝankara
 Bheda-abheda-vedanto fondita de Bhaskara
 Ŝudha-advajta-vedanto fondita de sure
 Viŝiŝta-advajta-vedanto fondita de Ramanuĝa
 Dvajta-vedanta fondita de Madhva
 Dvajta-advajta-vedanto fondita de Nimbarka
 Aĉintja-bheda-abheda-vedanto fondita de Ĉajtanja

Postklasikaj sistemoj:
 Ŝivismo (tri apartaj skoloj)
 Ŝaktismo
 Tantrismo

Nehinduaj 
 Ĝajnismo
 Aĝivikismo (fatalismo)
 Ĉarvaka aǔ Lokajata (Hinda antikva materiismo kaj ateismo)
 Budhismaj filozofioj:
 Hinajano
 Abidarmo
 Teravado
 Mahajano
 Madhjamako fondita de Nagarĝuno
 Viĝnjanavado fondita de Vasubandhu

Modernaj filozofoj 
 Ramakriŝna
 Vivekananda
 Ramana Maharŝi
 Sarvepalli Radhakrishnan
 Sri Aŭrobindo
 Kriŝnamurti
 Gopinath Kaviraj
 Subhash Kak

Vidu ankaŭ 
 Bagavadgito
 Adi-Ŝankaro
 Brahmo
 atmano
 Karmo
 Sansaro
 Reenkarniĝo
 Vaĝrajano aǔ Tibeta budhismo
 Hindologio
 Sanskrito

Eksteraj ligiloj 

 http://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/c/c3/Goalofhinduism1.pdf  
 http://www.journalofyoga.org 
 http://www.philo.demon.co.uk/Darshana.htm  
 http://www.connect.net/ron/indianphilosophy.html
Aĥmat Kadirov

Aĥmat Abdulĥamidoviĉ KADIROV (;, n. 23-an de aŭgusto 1951 en Karagando – m. 9-an de majo 2004) kriis en 1994 kiel muftio de Ĉeĉenio por ĝihado kontraŭ Moskvo, poste ŝanĝis sian opinion kaj iĝis en 2000 estro de la rusia administraro Ĉeĉenio kaj la 5-an de oktobro en 2003 li estis elektita al Prezidento de la Respubliko de Ĉeĉenio.

Kadirov naskiĝis en Kazaĥio, kien la familio (kaj la ĉeĉenoj) estis deportita en la 1940-aj jaroj fare de Stalino. Ili hejmenvenis en 1957. Post la finlerno en la lernejo de Baĉi-Jurt laboris Kadirov inter 1969 kaj 1971 en kolĥozo ĉe Gudermeso kaj poste ĝis 1980 ĉe diversaj konstrufirmaoj en nenigra-agraa areo? kaj en Siberio.

En 1980 li estis sendita fare de la moskeo de Gudermeso al studado en koranlernejo de  Buĥara. Li iris en 1982 de tie al Islama Instituto de Taŝkento, kie li finstudis en 1986. Inter 1986 kaj 1988 li estis la vica imamo en la moskeo de Gudermeso. Li estis en 1989 la kunfondinto de la Islama Instituto en Kurĉaloj – la unua en norda Kaŭkazo — kaj iĝis ties rektoro. Li rompis la studadon komencantan en 1990 en la Islama Instituto de Amano, por veni en sian patrujon, kiam en  1991 ordonis la rusoj la eksterordinaran staton post la elkrio de la sendependa Ĉeĉenio.

Li estis elektita en 1993 vicmuftio, en 1995 muftio de Ĉeĉenio. En la unua milito li staris sur la flanko de la batalantoj de la sendependeco, eĉ li nomis la militon ĝihado. Poste ekis kvereloj kun Aslan Masĥadov kaj Ŝamil Basajev, kiujn li akuzis kiel pagitojn de vahabitoj. La fono por tio estis verŝajne simpla lukto por la potenco.

En la dua milito (1999) li staris sur flanko de Rusio. La rusianoj nomumis lin en 2000 adiminstra estro de Respubliko Ĉeĉenio. Ekde januaro de 2001, li estas ankaŭ la estro de la loka deponejo de la rusia ŝtata olefirmao Rosnjeft.

La rusia prezidento Vladimir Putin ordenis balotojn en 2003 por la prezidenteco de Ĉeĉenio. Kadirov ricevis la 5-an de oktobro 2002 laŭ oficiala donitaĵo 80,84% de la voĉoj ĉe 87,7%-a partopreno. Mashadov ne agnoskis la venkon de Kadirov kaj vokis por lia murdo. La filo de Kadirov estras korpogradaron plimil-anan, kiun pli bone timas la loka loĝantaro ol la rusojn.

Aĥmat Kadirov mortis la 9-an de majo 2004 en bombatako. Honore al li en Grozno estis starigita impona moskeo, lianome baptita Aĥmat-Kadirov-moskeo kaj kromnomata "koro de Ĉeĉenio", kiu malfermiĝis la 17-an de oktobro 2008. Lia filo Ramzan Kadirov ekde majo 2007 estas la prezidanto de Ĉeĉenio.

Sovetiaj politikistoj
Prezidentoj de Ĉeĉenio
Herooj de Rusia Federacio
Premo

Premo (formula signo: p post la angla pressure) estas fizika stata parametro.
Atentu: ekzistas konfuzebleco kun granda P (el angla power) = Povo kaj same kun impulso, kiu havas ankaŭ la signon p.
Oni distingas surfacan premon kaj gaspremon.

Surfaca premo 

La surfaca premo kalkulatas kiel kvociento de forto F kaj surfaco (areo) A, sur kiu tiu forto efikas:

Mezurunuo:

 dyn cm−2 (mikrobaro) en la CGS-sistemo
 N/m2 en SI-sistemo

Atmosfera premo 

La atmosfera premo estas la premo de la aero (atmosfero), efikita fare de aerkolono super iu loko ĝis la limo de la atmosfero. La plej ofte uzataj unuoj de tiu estas: milibaro (mb), atmosfero (atm), torro. Oni mezuras la atmosferan premon per (hidrarga) barometro. Por kompari atmosferajn premojn oni normigas ĉiun indikon je 0 °C, marnivelo kaj 45-grada latitudo. La atmosfera premo ŝanĝiĝas depende de tagparto kaj dum la tuta jaro. La vetero kaŭzas grandan ŝanĝon ĉe la atmosfera premo. La ŝanĝiĝo pro la luno (tajda efiko) estas nur ĉirkaŭ 0,01 mb.

La aerpremo aŭ atmosfera premo estiĝas kiel sumo de ĉiu forto surmura. Puŝiĝas gaskorpusklo surmure, gaskorpusklo kaj muro interŝanĝas impulson. Tiu ĉi impuls-transdono dependas de la kineta energio de gaskorpusklo kaj de puŝa direkto al la muro. Se puŝiĝas multaj eroj, sumiĝas la impuls-transdonoj al komuna forto.

Ĉe ideala gaso tio kondukas al termika statoegaligo:

La transkondukita impulso certigas en RT la statoegaligon.

La SI-mezurunuo de premo estas la paskalo kun la mezurunua simbolo Pa. Unu paskalo egalas al premo de unu neŭtono je kvadratmetro:

La en Okcidenta Eŭropo uzatas mezurunuo "baro" egalas al 100.000 Pa, 1.000 hPa aŭ 100 kPa.

Pliaj ankoraŭ ekzistantaj mezurunuoj estas:

 1 Torr = 1 mm Hg = 1 mm hidrarga kolono = ĉirkaŭ 133,3 Pa
 1 metra akvokolono (mAK) = 0,1 at = 9,807 kPa
 1 teknika atmosfero (at) = 1 kp/m² = ĉirkaŭ 98069 Pa
 1 fizika atmosfero (atm) = 760 Torr = 101325 Pa = 1013,25 hPa = 101,325 kPa.
 anglaj unuoj: oni komparas britajn mezurunuojn (ekz. funto, futo)

La unuo pri premo nomita atmosfero egalas al la premo kiun faras la atmosfero de la Tero sur la marnivelo. Ĝi estas uzata por mezuri altajn premojn kiel, por ekzemplo, tiu de kunpremitaj gasoj. Tiu unuo ne apertenas al la Internacia sistemo de unuoj kaj ne havas agnoskitan simbolon, sed ĝi kutime estas mallongigita atm.

Premsensiloj 

Por mezuri la premon, oni devas uzi la formulon de la premo, en kiu estas mezurata la forto, kiu efikas je konata surfaco.

Per barometro oni mezuras aerpremon.

Vidu ankaŭ 

 Osmoza premo
 Premo de Planck
 Izotropa prema modulo
Ŝatokupo

Ŝatokupo (ankaŭ konata kiel la neologisma hobio) estas okupo, kiun oni faras dum libera tempo por propra kontentiĝo. Kvankam tio, kion oni faras por gajni monon, ne estas ŝatokupo, la profesio de unu homo povas esti la ŝatokupo de alia homo - ekzemple, ĝardenado aŭ kuirado.

Apenaŭ plu uzata sinonimo el la unuaj tempoj de esperanto estas "amata ĉevaleto".

Listo de kutimaj ŝatokupoj

A 
 Amatora astronomio
 Amatora radio

B 
 Bestscienco
 Biciklado
 Brodado

C

Ĉ

D 
 Dancado kiel aerobiko, rompdancado, hiphopodancado, elektra bugiado, tutting-a dancado, pop-a dancado, ktp.
 Desegnado

E 
 Esperanto

F 
 Fabelado

G 
 Genealogio

Ĝ 
 Ĝardenado

H 
 Hokediskumado
 Hokfiŝado

Ĥ

I

J

Ĵ
 Ĵonglado

K 
 Kolektado
 Kroĉetado
 Kuirado
 Kajtoflugado

L 
 Ludoj
 Lingviko
 Legado

M 
 Modelismo
 Montogrimpado
 Muziko
 Muzeovizitado

N 
 Naĝado

O 
 Origamio

P 
 Plantscienco

R
 Repado
 Redaktado
 Rakontado

S 
 Sporto
 Subĉiela ŝatokupo

Ŝ

T
 Tabulludoj
 Trikado

U

Ŭ

V 
 Vojaĝado

Z
Ĉan-budhismo

Ĉan-budhismo, ĉina zeno aŭ simple ĉano (禅 aŭ 禪, pinyin Chán; Wade-Giles Ch'an; Sanskrite: Dhyāna, Japane: Zen) estas grava branĉo de la Ĉina Budhismo. Ĝi estis fondata de barata monaĥo Bodhidharmo, eble en 6-a jarcento. Ĉan-budhismo evoluis en Ĉinio, kaj poste disvastiĝos en Vjetnamion, Koreion (vidu Korea seon) kaj, en 13-a jarcento, en Japanion (vidu Zeno).

Vidu ankaŭ 
 Zen-budhismo
 Caŭdongo
 Linĝjio
 Kvin Domoj de Ĉano
Wade-Giles

Wade-Giles (angle [ˌweɪd ˈdʒaɪlz]) estas sistemo por transskribi la ĉinan lingvon per la latina alfabeto anstataŭ per la ĉinaj skribsignoj. Ĝi iam estis la ĉefa sistemo uzata de la anglalingvanoj, sed en la kontinenta Ĉinio ĝi estis tute anstataŭigita per la pinjina sistemo aprobita en 1958. En Tajvano la sistemon Wade-Giles oni ankoraŭ ofte uzas por transskribi personajn kaj lokajn nomojn.

Inventisto de la metodo Wade-Giles 
La inventisto de la metodo Wade-Giles estis Thomas Wade en la 19-a jarcento, Herbert Giles baze de la metodo en 1912 verkis ĉinan-anglan vortaron, kiu tre konatiĝis. La metodo en la 20-a jarcento iĝis grava ilo en la komunikado inter ĉinoj kaj anglalingvanoj, sed ankaŭ alilingvaj neĉinoj. Tamen ĝi ne estis universale uzata: ekzemple la franclingvanoj uzis alian sistemon.

Nova sistemo de ĉina registaro ekde 1958
En 1958 la ĉina registaro mem enkondukis kaj oficialigis alian plian sistemon , nomatan pinjino - (Pinyin, - hànyu pīnyīn) - kaj pli kaj pli oni emas sekvi ties transkribadon, kvankam la pinjina sistemo ofte konfuzigas okcidentulojn nespertajn pri la ĉina lingvo.

Vidu ankaŭ pri Wade-Giles
En eksteraj ligiloj oni trovas helpilon pri la sistemo Wade-Giles. La helpilo klarigas kaj diferencigas inter la du sistemoj Wade-Giles kaj pinjino. Bonas koni ambaŭ sistemojn - aparte legante malnovajn anglalingvajn librojn pri Ĉinio kaj la ĉinlingva kulturo.

Vidu ankaŭ
 norma ĉina lingvo pri la lingvo Pǔtōnghuà.
hànyu pīnyīn (pinjino) pri prononco 
 Esperantigo de vortoj el ĉina fonto
 Bopomofo - Tajvana nelatina fonetika skribo

Eksteraj ligiloj
 Libera vortaro  Pinjin - Malferma vortaro ĉina-Esperanto - (cídiǎn)

 aŭdado-tabelo hànyu pīnyīn hànyu pīnyīn wàiyǔ péixùnbān; yǔyánbān

Ĉina skribo
Transliteruma sistemo
Bodidarmo

Bodidarmo (, Bodhidharma; ĉine 菩提達摩, pinyin Pútídámó aŭ simple Dámó; japane ダルマ, Daruma) estis barata budhisma monaĥo, laŭ tradicio sudbarata princo, kiu simile kiel Gautama Budho rezignis pri luksa profana vivo. Li estis lasta barata patriarko de zen-budhismo (ĉine Chan), kiu alportis tiun ĉi doktrinon en Ĉinion.

Vidu ankaŭ 
 Daruma　- pupo aŭ talismano en Japanio, simbolanta Bodhidharmon

Budhismaj filozofoj
Barataj filozofoj
Barataj bikŝuoj
Zeno
Bopomofo

Bopomofo (ㄅㄆㄇㄈ, ĉine: 注音符號, Zhùyīn fúhào) estas silabaro uzata en Tajvano por indiki prononcojn de la norma ĉina lingvo (國語, Guóyǔ, aŭ "nacia lingvo"). Jen komparo de tiu ĉi kun la pinyin sistemo (pinjino) uzata en Popola Ĉinio:

Vidu ankaŭ 
 Tipo Ruby (inter japanoj)
 Hanyu Pinyin (en Ĉina Popola Respubliko)
 Wade-Giles (iam uzita inter la anglalingvaj landoj)

Transliteruma sistemo
Thomas Wade

Sir Thomas Francis WADE (naskiĝis la ; mortis la ) estis britia diplomato kaj lingvisto. Li estas la inventisto de la Wade-Giles metodo por ĉina lingvo. Lia ĉina nomo estis Wei Tuoma (威妥瑪).

Verko 
La angla titolo kaj la ĉina titolo.
 The Records to Seek the Seaport (尋津錄 Xun Jin Lu, 1859)
 Teach Yourself Chinese (語言自邇集 Yuyan Zier Ji, 1867) 
 Peking Syllabary (1895)

Lernantaro de Trinity College
Britaj oficiroj
Britaj diplomatoj
Britaj lingvistoj
Britaj ĉinologoj
Britaj juĝistoj
Rilatoj de Ĉinio kaj Britio
Miklós Horthy

HORTHY Miklós (pron. horti miklo`ŝ), naskita en Kenderes Hungario, la , mortinta en Estoril, Portugalio, la , estis hungara politikisto, regento de Hungara reĝlando en 1920–1944. Lia nobela antaŭnomo estis nagybányai [nadjbAnjai], lia nepo estis István Horthy.

 1909-1914 adjutanto de Francisko Jozefo, poste krozo-estro
 1918, februaro: sange disbatas la ribelon de matrosoj en Cattaro (hodiaŭ Kotor)
 1918, marto - : estro de floto, poste subadmiralo, pli poste admiralo de la aŭstra-hungara ŝiparo
 1919.05.30-1919.07.12: ministro de defendaj aferoj en la kontraŭrevolucia registaro, poste komandanto de la t.n. nacia armeo (konsistanta ĉefe el oficiroj)
 1919.11.16: enmarŝas Budapeŝton (post la interkonsento kun la rumanoj, entento)
 1920.03.01- : guberniestro de Hungario
 1921. 03. kaj 10.: fiaskigas la revenajn planojn de Karlo la 4-a
 1942: oni ekkreis la postenon de vic-guberniestro kaj elektis al tiu posteno lian filon Stefano (István hungare), (kiu mortis tiujare en aviadila akcidento)
 1944.03.19: naziaj trupoj konkeris Hungarion, li poste legitimis la okupadon kaj nomumis novan registaron konvene al la nazioj
 1944.10.11.: konfidantoj de li subskribis packontrakton kun Sovetunio, sed ĝi ne realiĝis
 1944.10.15-16: li proklamis armisticon, sed la nazioj organizis puĉon. Li skribe abdikis favore al Ferenc Szálasi, nazia pupulo de la germanoj, kaj transdonis la ŝtatestrecon.

Kvankam Jugoslavio volis lin tiri al la tribunalo de Nürnberg (pro murdado dum la okupado de jugoslavia teritorio en 1941), Usono (kaj Stalino) ne jesis al tio.

Li aperis en la Nurenberga proceso kiel atestanto.

Li estis kalvina estro de la ĉefe katolika Hungario.

Listo de Hungariaj Ŝtatestroj

Vidu ankaŭ 
 Historio de Hungario

Eksteraj ligiloj 

 https://web.archive.org/web/20010429071731/http://www.geocities.com/veldes1/horthy.html 
 http://www.tti.hu/tsz97_2_ormos_maria.htm  
 http://www.hungarian-history.hu/lib/horthy/horthy.pdf  
 http://historicaltextarchive.com/horthy 

Naskiĝintoj en Hungario
Aŭstro-Hungaroj de la unua mondmilito
Eŭropaj kristanoj
Hungaraj guberniestroj
Hungaraj maristoj
Hungaraj ministroj pri defendo
Hungaraj politikistoj
Hungaraj soldatoj
Hungaroj de la dua mondmilito
Ŝtatestroj aŭ registarestroj en la dua mondmilito
Catherine Sauvage

Catherine Sauvage (naskigita Janine Saunie  en Nancy, Francio – ) estis franca kantistino, kiu kantis multajn kanzonoj de poetoj, kiel:
 Pierre Mac-Orlan
 la krimulo kaj poeto 1803-1836 LACENAIRE
 Marie-Noël
 Léo Ferré
 Bertolt Brecht
 Boris Vian
 Jacques Audiberti
 Louis Aragon
 Federico García Lorca
 Philippe Soupault
 Henri Michaux

Inter ili eble la plej konata estas la fama "Kanzono en Bilbao" de Bertolt Brecht kaj Kurt Weill, en la franca versio de Boris Vian (1958).

Rete legebla en Esperanto 
 "Kanzono en Bilbao"

Franclingvaj kantistoj
Francaj kantistoj
Marie Noël

Marie ROUGET aŭ pseŭdonome kiel Marie NOËL (naskiĝis la 16-an de februaro 1883, mortis la 23-an de decembro 1933) estis franca verkisto kaj poetino. Ŝi naskigis kaj mortis en la komunumo Auxerre. Ŝiaj verkoj ofte temas Dion kaj la krizon de fido, kaj havas simplan, muzikan kaj aŭtentikan stilon. Ŝi tenis ŝian pseŭdonomon Noël por la francalingva vorto por Kristnasko, pro ŝia juna frato mortis mallonge post Kristnasko.

Verkoj 
 Poésies et chansons de guerre, 1918
 Les chansons et les heures, 1921
 Les chants de la merci, 1930
 Le rosaire des joies, 1930
 Chants sauvages, 1936
 Poèmes choisis, 1939
 Chansons populaires, 1940
 Chants et psaumes d'automne, 1947
 Petit-jour, 1951
 L'œuvre poétique, 1956
 La rose rouge, 1960
 Chants d'arrière-saison, 1961
 Les chants des Quatre-Temps, 1972 (posthume)

Rakontoj 
 Contes, 1946
 Le voyage de Noël et autres contes, 1962
 Le cru d'Aŭerre, 1967
 Œuvres en prose, 1977
 Le chemin d'Anna Bargeton, 1986

Teatro 
 Le jugement de Don Juan, 1955.

Taglibro 
 Notes intimes, 1959.

Eksteraj ligiloj 

 rete legeblaj originalaj poemoj:
 nenio krom amo

Francaj verkistoj
Francaj poetoj
Oficiroj de la Honora Legio
Kajto (muzikgrupo)

Kajto estas nederlanda muzikgrupo el Frislando. La repertuaro de Kajto konsistas el vigla popolmuziko, maristaj kantoj, kanonoj kaj popoldancoj. Kajto kantas ĉefe en Esperanto sed ankaŭ nederlande, frise kaj en aliaj lingvoj. Dum la koncertoj la grupo invitas la publikon al kunkantado.

En 2004 la grupo estis premiita per FAME-premio pro sia kontribuo al Esperanto-muziko.

Ilia TTT-a paĝaro uzas propran skribosistemon je kelkaj paĝoj.

Membraro 
 Nanne Kalma: kantado, gitaro, cistero, mandolino, buŝharmoniko, violono
 Marita Kruijswijk: kantado, bekflutoj, ŝalmo
 Ankie van der Meer: kantado, gitaro, banĝo
 Marian Nesse: kantado, akordiono

Post ĉirkaŭ 2007, la grupo ne plu estas kvaropo: nur Nanne Kalma kaj Ankie van der Meer daŭre kunludas duope sub la nomo "Kajto". Marita Kruijswijk kaj Marian Nesse partoprenas novan grupon "Kapriol'!", kun Rutger Dijkstra kaj Ad Bos. La nova grupo Kapriol'! tamen ankoraŭ ludas dum koncertoj kelkajn verkojn de la repertuaro de la tiama kvaropo Kajto. Dum 2017, tamen, por celebri la 30-jaran datrevenon de la originala grupo, ĉiuj antaŭaj kvar membroj prezentis sin kune kiel "Kajto Kvarope".

Marian Nesse (naskiĝinta en 1957) forpasis post longa malsano la 8-an de februaro 2022.

Diskaro 

 1989 – Flugdrako
 1991 – Procesio Multkolora
 1993 – Tohuvabohuo
 1999 – Masko
 2004 – Lokomotivo, rulu nun!
 2011 – Duope
 2015 – Flugas
2019 – La universala arbo

Libroj 
La grupo ankaŭ eldonis du librojn, nome:
 Kajto – kanonoj (1995): teksto kaj muziknotoj de 18 kanonoj
 Kajto – kantlibro (1995): (kun multe da fotoj kaj muziknotoj)

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 
 
 Kajto ĉe Vinilkosmo
 Kajto ĉe Spotify
 Kajto ĉe Apple Music
 Kajto ĉe Deezer
 Kajto ĉe MusicBrainz

Nederlandaj muzikaj grupoj
FAME-premiitoj
Esperantaj muzikaj grupoj
 
Muzikaj grupoj fonditaj en 1998
Ferenc Szálasi

SZÁLASI Ferenc (pron. sa`laŝi ferenc) (naskiĝis Kassa (nun Košice en Slovakio) en la 1-a de junio 1897 – mortis Budapeŝto la 3-a de decembro 1946). Li estis hungara faŝisma politikisto, gvidanto de Hungario fine de la dua mondmilito.

 1915: leŭtenanto
 1924: kapitano
 1925: eklaboras ĉe la generala stabo
 1933: majoro ĉe la generala stabo
 1935: li pensiuligis sin
 1935, marto: li fondis naziosocialistan partion
 1936: la fondita partio fiaskis dum la balotado
 1937-1938: arestis kaj prizonigis lin
 1939: kunfondis la Sagokrucan Partion, apogate far la nazioj politike kaj mone
 1944.15-a de oktobro: per puĉo venis al la ŝtatestreco. Li sindoneme apogis la naziojn per militaj kaj ekonomiaj rimedoj.
 1944.12. retiriĝis kun la nazioj al okcidenta Hungario, poste fuĝis al Germanio
 1946: mortpunis lin la hungara Popola Tribunalo

Dum lia agado, oni murdis, ekzekutis plurmil judojn, maldekstrulojn de Budapeŝto (pafis multajn ĉe la bordo de Danubo). Li fuĝis okcidenten kun rabitaj trezoroj de la hungara ŝtato.

Rimarko:

La amasa deportado de la hungaraj judoj okazis somere 1944, post la nazia okupado de Hungario (19-a de marto 1944).

Eksteraj ligiloj 

 http://www.mult-kor.hu/rubicon/cikk.php?id=329&ev=1992&szam= 
 http://www.mult-kor.hu/rubicon/cikk.php?id=1541&aktualis=1 
 http://www.rev.hu/html/hu/tanulmanyok/1945elott/szalasi.htm  

Naskiĝintoj en Hungario
Mortintoj en Budapeŝto
Aŭstro-Hungaroj de la unua mondmilito
Ĉefministroj de Hungario
Ekzekutitoj en la 20-a jarcento
Hungaraj militkrimuloj
Hungaraj nazioj
Ŝtatestroj aŭ registarestroj en la dua mondmilito
Hungariaj armenoj
Anton Bernolák

Anton Bernolák (1762 – 1813) estis slovaka lingvisto, sistemiginto de la unua slovaka literatura lingvo – t.n. lingvo de Bernolák. Li estis eminenta reprezentanto de la nacia revivigo (1780 – 1820), la klerismo. Naskiĝinte en Slanica (regiono de Orava), li post studoj en Ružomberok, Esztergom, Trnava, Vieno kaj Bratislava estis romkatolika helppastro en Čeklís (nun Bernolákovo), poste sekretario de ĉefepiskopa vikaria oficejo en Trnava kaj fine pastro en Nové Zámky, kie li ankaŭ mortis.

Li pozitive influis la kulturan historion de Slovakio per la normigo de la unua formo de slovaka literatura lingvo (okcidentslovakia dialekto), kaj lige kun tio li iniciatis naci-konsciigan aktivecon en la sfero de sienco, literaturo kaj klerigo per kreo de slovaka erudicia societo.

La leĝigo de tiu formo de literatura lingvo signifis novan epokon en la evoluo de la slovaka literaturo. Ekestis literaturaj kaj sciencaj verkoj skribitaj en nacia lingvo kaj kompreneblaj al la popolaj tavoloj. Tio ĉi estis tiutempe unika kaj decidpova kultur-politika ago, ĉar la mallibera slovaka nacio povis tiel manifesti sian kulturan vivokapablon kaj vivorajton.

Al la ĉefaj verkoj de Bernolák apartenas la latinlingvaj Lingvoscienca kritika diskutado pri la slovakaj verkoj (1787) kaj Gramatica slavica (1790), en kiuj li normigas la fonetikan ortografion kaj la gramatikan sistemon de la slovaka lingvo. Sian lingvosciencan verkadon li finis per la sesvoluma kompara Vortaro slovaka-ĉeĥa-latina-germana-hungara, kiu aperis nur post lia morto (1825-1827).

Malgraŭ tio, ke la lingvo de Bernolák ne fariĝis definitiva tutnacia literatura lingvo (la evangelianoj plu uzadis la ĉeĥan), ĝi signifis grandan ŝanĝon en la evoluo de la lingvo kaj literaturo en Slovakio. En ĝi ne nur estis kreitaj rimarkindaj verkaĵoj, sed ĝi preparis la vojon al la posta evoluo de la nacia revivigo.

Slovakaj proverboj 
 Almetu heleron al helero, vi havos feltbotojn (ledbotojn, pantalonon).
 Minejo estas minejo, kaj tamen oni ĝin elĉerpas, se oni ofte ĝin eniras.
 Ankaŭ minejoj estas elĉerpeblaj.
 Kia estas la homo, tia estas lia parolo.
 Kie ne estas disciplino, tie ne estas respekto.
 Pli multe da tagoj ol da kolbasoj.
 El malmultekosta viando maldensa supo.
 Unue laboru, poste atendu pagon.
 Sen laboro neniu manĝos kukojn.
 Mano manon lavas.
 Tro frua semado donas rikolton malofte, tro malfrua neniam.

Vidu ankaŭ 
 13916 Bernolák

Tradukis: M. S. Š

Slovaklingva literaturo
Slovakaj lingvistoj
Slovakaj verkistoj
Romkatolikaj pastroj
Slovaka lingvo

La slovaka lingvo () estas unu el okcidentslavaj lingvoj, kiu plej similas al la ĉeĥa lingvo. Ĝi estas la nacia lingvo de Slovakio.

Nombro de parolantoj 
Slovake oni parolas en Slovakio (ĉirkaŭ 5 milionoj da homoj) kaj krome en tiuj ĉi landoj (menciitaj estas nombroj de Slovakoj en eksterlando laŭ (slovakaj landaj komunumoj kaj ambasadejoj)/oficialaj nombroj por jaro 2000/2001):
 en Usono (/)
 en Ĉeĥio (/)
 en Hungario (/*) – * sed kapablecon paroli mencias  da personoj
 en Kanado (/)
 en Serbio (/) – ĉefe en Vojvodino
 en Pollando (/*) – * Ĉefa cenza komisio akceptis malkonsenton de Slovaka Komunumo kontraŭ tiu ĉi nombro
 en Rumanio (/)
 en Ukrainio (/) – ĉefe Karpata Rutenio
 en Aŭstrio (/)
 en Kroatio (/)
kaj en aliaj landoj. Verŝajna nombro de Slovakoj en eksterlando en jaro 2001 estis .

Historio 
Oni supozas, ke jam en 9a kaj 10a jarcentoj ekzistis tri dialektoj: okcidentslovaka, mezslovaka kaj orientslovaka. Ek de 10-a jarcento oni uzis slovakan lingvon nur en limigita dimensio, en 13-a jarcento fariĝis oficiala lingvo la latina. Ek de 15-a jarcento oni uzadis en skriba formo la ĉeĥan lingvon, kiun enpenetris slovakismoj. Iom post iom ekestis tiel nomata kultura slovaka lingvo, kiu disvolviĝis en du formoj: kiel kultura okcidentslovakia kaj kultura mezslovakia dialektoj. Kultura okcidenslovakia dialekto fariĝis grava etapo en transiro de la ĉeĥa al la unua literatura slovaka lingvo, kiun leĝigis Anton Bernolák. Kultura mezslovakia dialekto fariĝis bazo por literatura lingvo, kiun leĝigis Ľudovít Štúr. En la jaro 1851 ekestis interkonsento inter ambaŭ grupoj – Bernolak-anoj kaj ŝturanoj kaj oni akceptis unuecan literaturan lingvon, kies bazo fariĝis mezslovakia dialekto. Estis akceptita gramatiko, korektita de Hattala. Per eldono de Mallonga gramatiko de slovaka lingvo (1852), estis donita fundamento de novepoka literatura lingvo.

Fonetiko 
Slovaka lingvo havas vokalojn : u, o, a, e, i, y, ä (prononcata kiel e), kiuj ekzistas ankaŭ en longprononca formo : ú, ó, á, é, í ; ĝi havas diftongojn : ia, ie, iu, uo (= ô). Konsonantoj en slovaka lingvo estas: p, t, k, b, d, g, ť, ď, c, č, dz, dž, f, v, s, z, š, ž, ch, h, m, n, ň, l, ľ, ĺ, r, ŕ, j. En slovaka lingvo oni signas ĉiun sonanton per unu litero kaj male. Escepton formas konsonantoj ch, dz, dž. Malan escepton fomas i – y. Per la literoj i – y oni signas la saman sonanton. En la prononco ne estas inter ili diferenco. En fremdaj vortoj oni uzas ankaŭ pluajn literojn : q, w, x.

Kvankam la slovaka lingvo longtempe disvolviĝis en aliaj kondiĉoj ol la ĉeĥa, ambaŭ restis tre similaj. Slovaklingve parolas en Slovakio preskaŭ 90 % el la popolo. Multaj Slovakoj vivas en Ĉeĥio, Usono, Hungario, Pollando, Kanado, Rumanio, eksaj Sovetunio kaj Jugoslavio kaj en aliaj landoj.

Gramatiko

Deklinacio

Vidu ankaŭ 
 Slovake.eu
 Lingvoscienco
 Listo de lingvoj
 Lingva familio

Ekstera ligilo 

 Slovake.eu – senpaga multlingva paĝaro por konatiĝo kun kaj lernado de la slovaka lingvo, kreita de E@I 

 
 Lingvoj laŭ alfabeto
 Lingvoj de Slovakio
Kazeo

Kazeo (, ) estas fromaĝo, densa, solidiĝinta, ne fermentinta parto de lakto, el kiu oni faras fromaĝon (verdeta resto de lakto estas la selakto aŭ laktosero). La libere deponita lakto acidiĝas mem, sed kelkfoje oni aldonas fermentilojn. Malnovtempe oni uzis erojn el la detranĉita stomako de bovido (nomata ĉimozino) Oni forigas la likvan parton per filtriloj aŭ centrifugiloj.

La kazeo apartenas al la grupo de freŝ-fromaĝoj, kiuj male al la normalaj fromaĝoj (dur- aŭ tranĉ-fromaĝoj) ne estas plu maturigitaj kaj spicitaj.
Ĝis antaŭ kelkaj jaroj kazeo vendiĝis plejkutime kun 60% aŭ 40% da grasaĵoj (kalkulata sur sekigita kvanto, ĉar plejparto el la kazeo estas akvo!), 20% estis malkutima kaj por dieto. Nun, pro la nuntempa obsedo pri maldikeco kaj forigo de ĉia graso, oni ne plu trovas nek 60%, nek 40%; 20% estas la "ne-dieta" ! kaj plej ofta estas kun 0% da grasaĵo.

Kazeo enhavas multan proteinon (80% kazeino, 20% laktoproteinojn), kalcion kaj fosfaton.

Kazeo estas unu el bazaj manĝaĵoj en Uzbekio, kaj pli ĝenerale ĉiuj turkaj landoj aŭ tiuj kies manĝa kulturo devenas el la turkaj gentoj.

Referencoj 

Fromaĝoj
Richard Gotainer

Richard GOTAINER, nask. je la 30-a de marto 1948, en faubourg Saint-Antoine centra pariza tradicia kvartalo de la meblofaristoj, estas franca komika kanzonisto.
Li estis studento dum la "revolucia" jaro 1968, tiujare en 3000 studentoj oni titoligis 2997! li nun fieras, ke li estis inter la tri nululoj!
Li provis ĉiajn profesiojn sed samtempe provas sin en la kabaredoj. Lia vorta elpensemo kaj petolemo igis lin direkti al reklamo-industrio, post esti maldungita de unu, ĉar lia farsula spirito estis troa, li kreis propran intreprenon, kaj iom pli "saĝa" eligis kelkaj sukcesajn spot-ojn. 
en 1976 eldoniĝis li unua disko (vinyla, 45rotacia), nun netrovebla, kaj en 1977 la unua "granda", kaj sukcesa: Le forgeur de tempo(ritmo-forĝisto), kie troviĝas kelkaj el liaj "klasikaĵoj" (La kulo, kapkusenoblues, la flipperimperiestro, ktp). Poste la diskoj enviciĝis, kaj fojfoje sukcesoj envenis, kiel:
 Chipie casse-toi, reviens
 Moi vouloir aimer vous amour primitif
 le mambo du décalco
 Le Youki

En epoko iĝinta peze serioza, li estis unu inter la raraj, kiuj pluigas en Francio la tradicion de la petolema farsula kanzono.

Eksteraj ligiloj 
 http://fandegotainer.free.fr 
 neoficiala franclingva TTT-ejo pri Gotainer

rete legeblaj en Esperanto 
Tiaj kanzonoj estas kutime "netradukeblaj", tamen legeblas pli "facila" rete en Esperanto:
 Tiklemulo kaj Grumblulin' kaj
 mi voli ami vi amo pragenta

GOTAINER, Richard
GOTAINER, Richard
Gubernio Fukui

La gubernio Fukui (japane 福井県 [fukui-ken]; Kunrei: Hukui) estas gubernio de Japanio, en insulo Honŝuo, en regiono Ĉubu, en Hokuriku.

Loĝantoj parolas Fukui-dialekton.

Geografio

Urboj 
 Aŭara
 Curuga
 Eĉizen
 Fukui (gubernia ĉefurbo)
 Kacujama
 Obama
 Ono
 Sabae
 Sakai

Urbetoj kaj Vilaĝoj 
 Imadate-distrikto
 Ikeda
 Joŝida-distrikto
 Eiheiĵi
 Mikata-distrikto
 Mihama
 Mikatakaminaka-distrikto
 Ŭakasa
 Nanĵou-distrikto
 Minamieĉizen
 Njuu-distrikto
 Eĉizen
 Ooi-distrikto
 Ooi
 Takahama

Eksteraj ligiloj 

 http://www.pref.fukui.jp/english 
 http://www.pref.fukui.jp/english/index.html 
 http://www.pref.fukui.jp 

 
Gubernioj de Japanio
Ĉubu

Ĉūbu estas centra regiono (; [Ĉūbu-ĉihō] ;Hepburn: Chubu- ; Kunrei: Tyubu- ) de Honŝu, ĉefa insulo de Japanio. Ĉubu estas inter la regionoj Kanto-regiono kaj Kansajo, enhavas la ĉefan urbon Nagojo.

Ĉubu-regiono enhavas la jenajn guberniojn: 
 Aiĉi
 Fukui
 Gifu
 Iŝikaŭa
 Jamanaŝi.
 Nagano
 Niigata
 Ŝizuoka
 Tojama

Ĉubu-regiono enhavas tri subregionojn: Tokai-regiono en la marborda areo de la Pacifika oceano, Hokuriku-regiono en la marborda areo de la Japana maro kaj Koŝin'ecu-regiono. 

La regiono enhavas la Nagojan Flughavenon.
Giorgione

[ĝiorĝiONe] (ĉ. 1477–1510), kromnomo, per kiu famiĝis la itala pentristo .

La itala nomo  signifas laŭvorte "Georg-ego".

Plej famaj pentraĵoj 
Laŭ la plej tradiciaj titoloj donitaj al ili, sed ili ĉiuj estas konjektaj kaj foje dubindaj.

 La tri aĝoj de viroj (en Firenze, Galleria di Palazzo Pitti, n° 110)
 Judith (en Sankt-Peterburgo, Muzeo Ermitejo, n° 37)
 La tempesto (en Venecio, Gallerie dell'Accademia n° 881)
 Paŝtisto kun fluto (en Hampton Court n° 101)
 La tri filozofoj (en Vieno, Kunsthistorisches Museum)
 Venuso dormanta (en Dresdeno, Gemäldegalerie Alte Meister)
 Pasia kantisto (en Romo, Galleria Borghese n° 142)

Plej famaj disĉiploj 
 Tiziano

Eksteraj ligiloj 

Italaj pentristoj
Renesancaj pentristoj
Antocerofitoj

La antocerofitoj () estas unu el la tri plantaj divizioj el briofitoj.

Tiuj plantoj formas rondajn foliecajn platetojn verdajn, kies ĉeloj enhavas po unu kloroplaston, kies histoj estas nur iom diferenciĝantaj, kaj kies sporofitoj tigformaj dividiĝas en 2 laŭlongaj valvoj ĉirkaŭ la kolumelo.
Tiuj briofitoj vivas en varmaj kaj mezvarmaj regionoj sur malseka tero.

La antocerofitoj enhavas 3 ordojn, 3 familiojn, 14 genrojn kaj ĉirkaŭ 200 speciojn. Ĝia tipa genro estas antocero.

Taksonomio 
Laŭ National Center for Biotechnology Information (16 apr. 2020), The Plant List kaj World Flora Online (16 apr. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj (ĝis familioj), kaj ties Esperantaj nomoj:

Bryophytae - briofitoj
Anthocerotophyta - antocerofitoj
Anthocerotopsida - antoceropsidoj
Anthocerotales Mitt. - antoceraloj
Anthocerotaceae Dumort. - antoceracoj
Anthoceros L. - antocero
Aspiromitus Stephani - aspiromito
Folioceros D.C. Bhardwaj - foliocero
Hattorioceros (J. Haseg.) J. Haseg. - hatoriocero
Leiosporoceros Hässel - leiosporocero
Mesoceros Piippo - mezocero
Nothoceros (R.M. Schust.) J. Haseg. - notocero
Paraphymatoceros Hässel - parafimatocero
Phaeoceros Prosk. - feocero
Phymatoceros Stotler, W.T. Doyle & Crand.-Stotl. - fimatocero
Sphaerosporoceros Hässel - sferosporocero
Dendrocerotales Hässel - dendroceraloj
Dendrocerotaceae J.Haseg. - dendroceracoj
Dendroceros Nees - dendrocero
Megaceros Campb. - megacero
Notothyladales Hyvönen & Piippo - nototiladaloj
Notothyladaceae Müll.Frib. - nototiladacoj
Notothylas Sull. - nototilado

Eksteraj ligiloj 
 http://www.ucmp.berkeley.edu/plants/anthocerotophyta.html

Referencoj 

Briofitoj
Sferokarpaloj

La sferokarpaloj () estas planta  ordo el briofitoj. Tiu ordo enhavas 2 familiojn, 3 genrojn kaj ĉirkaŭ 20 speciojn. Ĝia tipa genro estas sferokarpo.

La sferokarpaloj prezentas talajn vegetadajn aparatojn, kies histoj estas nur iom diferenciĝantaj, pli malpli longiĝantaj kaj due disdividitaj. Kapsulvando ŝvelantaj kiam matura, sporoj miksitaj kun sterilaj ĉeloj.

Taksonomio 
Laŭ National Center for Biotechnology Information (16 apr. 2020), The Plant List kaj World Flora Online (16 apr. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

Bryophytae - briofitoj
Marchantiophyta - marĉantiofitoj, hepatmuskoj
Marchantiopsida - marĉantiopsidoj
Marchantiidae - marĉantiedoj
Sphaerocarpales Cavers - sferokarpaloj
Riellaceae - rielacoj
Riella Mont. - rielo
Sphaerocarpaceae Heeg - sferokarpacoj
Geothallus Campb. - geotalo
Sphaerocarpos Boehm. - sferokarpo

Referencoj 

Briofitoj
Hepatmuskoj
Sferokarpaloj
Sferokarpacoj

La sferokarpacoj () estas planta  familio el briofitoj, kies lamenecaj foliecaj taloj estas dioikaj. Ili kreskas surtere en la varmaj kaj mezvarmaj regionoj de la norda hemisfero.
Tiu familio apartenas al la ordo sferokarpaloj (Sphaerocarpales). Ĝi enhavas 2 genrojn kaj 8 speciojn. Ĝia tipa genro estas sferokarpo.

Taksonomio 
Laŭ National Center for Biotechnology Information (16 apr. 2020), The Plant List kaj World Flora Online (16 apr. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

Bryophytae - briofitoj
Marchantiophyta - marĉantiofitoj, hepatmuskoj
Marchantiopsida - marĉantiopsidoj
Marchantiidae - marĉantiedoj
Sphaerocarpales Cavers - sferokarpaloj
Sphaerocarpaceae Heeg - sferokarpacoj
Geothallus Campb. - geotalo
Sphaerocarpos Boehm. - sferokarpo

Referencoj 

Briofitoj
Hepatmuskoj
Plantofamilioj
Sferokarpaloj
Rielacoj

La rielacoj () estas planta  familio el briofitoj, kies taloj similas al staraj tigoj dikotomaj portantaj verdajn lamenojn ondumantajn . Ili kreskas enakve, fiksitaj sur la vazo, sub la klimatoj mediteraneecaj.
Tiu familio apartenas al la ordo sferokarpaloj (Sphaerocarpales). Ĝi enhavas 1 genron (rielo), kaj 13 speciojn.

Taksonomio 
Laŭ National Center for Biotechnology Information (16 apr. 2020), The Plant List kaj World Flora Online (16 apr. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

Bryophytae - briofitoj
Marchantiophyta - marĉantiofitoj, hepatmuskoj
Marchantiopsida - marĉantiopsidoj
Marchantiidae - marĉantiedoj
Sphaerocarpales Cavers - sferokarpaloj
Riellaceae - rielacoj
Riella Mont. - rielo

Referencoj 

Briofitoj
Hepatmuskoj
Plantofamilioj
Sferokarpaloj
Torfejo

Torfejo estas tereno en kies grundo sedimentiĝis torfo. Torfejoj evoluas el marĉoj. Tradicie oni ekspluatis la torfon por gajni hejtmaterialon kaj por fekundigi la grundon en ĝardenoj per mikso de la loka ĝardenogrundo kun torfo. Ĉar marĉoj estas protektindaj naturoregionoj, hodiaŭ - almenaŭ en la evoluintaj landoj - oni plejparte rezignas pri grandaskala ekspluatado. Torfon oni uzas plu por kuracaj celoj.
Antoceracoj

La antoceracoj () estas planta  familio el briofitoj, kies sporogonoj minimume 1 cm longaj prezentas stomatojn. Ili kreskas surtere en varmaj kaj mezvarmaj regionoj de la terglobo.

Tiu familio apartenas al la ordo antoceraloj (Anthocerotales). Ĝi enhavas 11 genrojn kaj ĉirkaŭ 160 speciojn. Ĝia tipa genro estas antocero.

Taksonomio 
Laŭ National Center for Biotechnology Information (16 apr. 2020), The Plant List kaj World Flora Online (16 apr. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

Bryophytae - briofitoj
Anthocerotophyta - antocerofitoj
Anthocerotopsida - antoceropsidoj
Anthocerotales Mitt. - antoceraloj
Anthocerotaceae Dumort. - antoceracoj
Anthoceros L. - antocero
Aspiromitus Stephani - aspiromito
Folioceros D.C. Bhardwaj - foliocero
Hattorioceros (J. Haseg.) J. Haseg. - hatoriocero
Leiosporoceros Hässel - leiosporocero
Mesoceros Piippo - mezocero
Nothoceros (R.M. Schust.) J. Haseg. - notocero
Paraphymatoceros Hässel - parafimatocero
Phaeoceros Prosk. - feocero
Phymatoceros Stotler, W.T. Doyle & Crand.-Stotl. - fimatocero
Sphaerosporoceros Hässel - sferosporocero

Referencoj 

Briofitoj
Plantofamilioj
Nototiladacoj

La nototiladacoj () estas planta  familio el briofitoj, kies kapsulo estas tre malgranda, bananforma, sur malgrandega piedo. Tiuj plantoj kreskas en malvarmaj regionoj de la norda hemisfero.

Tiu familio apartenas al la ordo nototiladaloj (Notothyladales). Ĝi enhavas ununuran genrojn kaj 16 speciojn. Ĝia tipa genro estas nototilado.

Taksonomio 
Laŭ National Center for Biotechnology Information (16 apr. 2020), The Plant List kaj World Flora Online (16 apr. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

Bryophytae - briofitoj
Anthocerotophyta - antocerofitoj
Anthocerotopsida - antoceropsidoj
Notothyladales Hyvönen & Piippo - nototiladaloj
Notothyladaceae Müll.Frib. - nototiladacoj
Notothylas Sull. - nototilado

Referencoj 

Briofitoj
Plantofamilioj
Riĉiineoj

Botaniko > Briofito > ??

Subordo el la ordo marĉantialoj el la briofitoj, kies sporofitoj formiĝas unuope en la talo. La sporoj estas nudaj en la vando plukreskiĝanta de la arkegonio, kaj disiĝas nur kiam la vando velkas. Kun la sporoj formiĝas sterilaj ĉeloj ne elaterecaj.
La riĉiineoj enhavas 2 familiojn : riĉiacojn (Ricciaceae) kaj oksimitracojn (Oxymitraceae).

Briofitoj