alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Henryk Berlewi

Henryk Berlewi (ur. 20 października 1894 w Warszawie, zm. 2 sierpnia 1967 w Paryżu) – malarz, grafik, typograf oraz teoretyk i krytyk sztuki. Członek ugrupowania Blok, Syndicat de la Presse Artistique Française oraz Association Internationale des Critiques d’Art (AICA). Syn malarki Hel Enri (Helena Berlewi).

Życiorys 
Syn Izraela i Heleny ze Szrajberów. Studiował w warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych (1904–1909), w Akademii Sztuk Pięknych w Antwerpii (1909–1910) i w paryskiej École des Beaux-Arts i École des Arts Décoratifs (1911–1912). W 1913 roku wrócił do Polski i rozpoczął trzyletnie studia w warszawskiej Szkole Rysunkowej pod kierunkiem Jana Kauzika.

W jego twórczości malarskiej i graficznej z lat 1918–1922 dominują motywy wywodzące się z kultury żydowskiej. Był znaną postacią w żydowskich kręgach artystycznych, literackich i teatralnych: związany był z Wilner Trupe, był czołowym twórcą grupy artystycznej Chaliastre, wykonywał projekty i prace graficzne do wydawanego w Warszawie i Berlinie żydowskiego czasopisma „Albatros”. Tworzył w duchu ekspresjonizmu, eksperymentował na polu grafiki i typografii.

Rok 1921 stanowił przełom w twórczości Berlewiego: zwrócił się ku sztuce czystej, w stronę konstruktywizmu i suprematyzmu. Przeniósł się do Berlina, gdzie poznał El Lissitzkiego i zetknął się z Theo van Doesburgiem, Ludwigiem Miesem van der Rohe, László Moholy-Nagy. Tam sformułował zasadę mechanofaktury, ogłoszoną w Polsce w 1924 r.

Był czołowym przedstawicielem awangardowej abstrakcji geometrycznej w Polsce, członkiem grupy „Blok”. Ważniejsze dzieła: Mechanofaktura biało-czerwono-czarna, 1924 (Muzeum Sztuki w Łodzi), Kompozycja mechanofakturowa (Muzeum Narodowe w Warszawie).

W 1926 r. powrócił do sztuki przedstawiającej, a w 1928 r. zamieszkał na stałe w Paryżu. Po 1957 r., pod wpływem wystawy „Prekursorzy Sztuki Abstrakcyjnej w Polsce” odbywającej się w Paryżu, powrócił do abstrakcji, prowadził działalność na rzecz uznania mechanofaktury za prekursorską wobec pop artu.

W Elblągu można oglądać kompozycję przestrzenną, która powstała w trakcie II Biennale Form Przestrzennych w 1967 roku. Jest to kameralna forma, wykonana już po śmierci Berlewiego, nawiązująca do jednej z prac artysty.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Archiwum Henryka Berlewiego
 Sylwetka i prace artysty na stronie Galerii Sztuki Katarzyny Napiórkowskiej
 Prace Berlewiego w zasobach Centralnej Biblioteki Judaistycznej

Absolwenci Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie
Graficy związani z Paryżem
Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe)
Malarze związani z Paryżem
Polscy artyści współcześni
Polscy graficy
Polscy malarze współcześni
Polscy malarze pochodzenia żydowskiego
Teoretycy sztuki
Urodzeni w 1894
Zmarli w 1967
Wykres funkcji

Wykres funkcji – potocznie graficzne przedstawienie funkcji. Ogólniej, w matematyce wykresem funkcji  gdzie  i  są dowolnymi zbiorami, nazywamy podzbiór  dany wzorem:
 

Argumentem nie musi być liczba rzeczywista, równie dobrze argumentem może być element przestrzeni wielowymiarowej, to samo odnosi się do zbioru 
Przykładowo, gdy  to 

Inaczej: jest to zbiór par wszystkich elementów dziedziny oraz elementów na które funkcja  przeprowadza elementy dziedziny. Takie określenie wykresu funkcji daje nam identyczność funkcji i jej wykresu, jeśli przyjmiemy również popularną definicję formalną samej funkcji.

Mając dany wykres funkcji jednej zmiennej o wartościach rzeczywistych można odczytać miejsca zerowe funkcji, punkty ekstremalne i osobliwe oraz ustalić własności takie jak monotoniczność czy okresowość.

Przykłady 
 Dla funkcji  jednej zmiennej wykresem są wszystkie punkty postaci
  gdzie  oraz 

 Jest to podzbiór płaszczyzny przedstawiany zwykle w układzie współrzędnych kartezjańskich.

 W przypadku funkcji dwóch zmiennych
 
 wykresem funkcji  są wszystkie punkty postaci
 

 Jeżeli funkcja jest ciągła, a dziedzina jest obszarem na płaszczyźnie, to wykres tej funkcji jest powierzchnią „zawieszoną” nad tym obszarem.

Zobacz też 
 iloczyn kartezjański
 obraz
 wykres

Przypisy 

Funkcje matematyczne
Wykresy
Unison

Unison (z  – jednogłośny) – współbrzmienie co najmniej dwóch dźwięków o tej samej wysokości. Wykonanie fragmentu utworu w ten sposób to unisono.

Zobacz też 
 unisono
 pryma (interwał)

Bibliografia 
 Franciszek Wesołowski: Zasady muzyki. Kraków, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1986
 
 

Melodia i harmonia
Przeciwdziedzina

Przeciwdziedzina – dwuznaczne pojęcie matematyczne:
 zbiór zawierający obraz funkcji (to znaczy jej zbiór wartości);
 drugi czynnik iloczynu kartezjańskiego, na którym określono relację dwuargumentową.

Każda funkcja jest pewnego rodzaju relacją dwuargumentową – wówczas druga z powyższych definicji obejmuje pierwszą; niekiedy jednak przeciwdziedziną relacji nazywa się jej obraz (odpowiadający obrazowi funkcji, zwany czasem dziedziną prawostronną).

Przypisy

Linki zewnętrzne 
  [dostęp 2023-08-30].

Funkcje matematyczne
Relacje
Tsuba

– garda japońskich mieczy (katana, wakizashi, tantō) lub broni drzewcowej (yari, naginata) – część odpowiadająca za ochronę ręki przed ześlizgnięciem się z rękojeści na głownię (ostrze) miecza i ostrza przeciwnika w kierunku przeciwnym. 

Pełniła także wiele dodatkowych funkcji: pozwalała wyważyć miecz, mówiła o statusie społecznym posiadacza, a podczas zwarcia chroniła rękę przed cięciem przeciwnika. 

Tsubę najczęściej wykonywano ze stopów miękkich metali: miedzi, srebra, złota, brązu, rzadziej ze stali. W najprostszej formie tsuba była pozbawioną ozdób metalową płytką. Zdarzały się jednak także tsuby ozdobne – wówczas powlekano je materiałem zdobiącym oraz wycinano w nich dekoracyjne otwory. Styl zdobienia zmieniał się z czasem, zależał od regionu geograficznego oraz wyobraźni twórcy.

Przypisy 

Japońska broń biała
Części broni białej

en:Japanese sword mountings#Tsuba
Kobudō

– dawne, stare sztuki walki; nauka, wiedza o dawnych sposobach walki.

1. Ogólna nazwa dawnych japońskich sztuk walki, rozumianych jako umiejętności walki rzeczywistej. Dla określenia dawnych sztuk walki i odróżnienia od współczesnych sportów walki (gendai-budō), oprócz kobudō używa się nazwy koryū-bujutsu (sztuka walki w starym stylu). Cezurą czasową jest okres Meiji. 

Dawne umiejętności przekazywane były z pokolenia na pokolenie w ramach rodziny lub klanu jako swego rodzaju "wtajemniczenie" - niektóre z nich jednak upowszechniły się, zostały szeroko docenione i w ten sposób mogły stać się fundamentem współczesnych budō. 

Organizacją, która zrzeszyła wiele różnych kobudō, był powstały w 1935 roku Nippon Kobudō Shinkō-kai (Japońskie Stowarzyszenie Promowania Dawnych Sztuk Walki).

2. Sztuka walki powstała na wyspach Riukiu. Broń używana w tym stylu walki wywodzi się z narzędzi rolniczych. Przykładami broni są: bō, sai, nunchaku, tonfa.

Japońskie sztuki walki
Proporcjonalność prosta

Proporcjonalność prosta  – zależność między dwiema zmiennymi wielkościami x i y, w której iloraz tych wielkości jest stały (y/x = const). Prowadzi to do wzoru
  gdzie a jest liczbą rzeczywistą różną od 0,

pozwalającego wyliczyć jedną z nich w zależności od drugiej. Obie wielkości są wprost proporcjonalne.

Przykłady 
 W ruchu ze stałą prędkością przebyta droga jest wprost proporcjonalna do czasu jazdy.
 Wartość towaru zakupionego na wagę (przy danej cenie za jednostkę masy) jest wprost proporcjonalna do jego masy. Np. przy cenie jabłek 2 zł/kg (a=2), kupując 1 kg (x=1) zapłacimy 2 zł (y=2), kupując 2 kg (x=2) zapłacimy 4 zł (y=4), kupując 3 kg (x=3) zapłacimy 6 zł (y=6) itd.
 W spadku swobodnym (bez oporu powietrza) prędkość spadającego ciała jest wprost proporcjonalna do czasu spadania.
 Przy ustalonej stawce podatku jego wartość jest wprost proporcjonalna do kwoty, która podlega opodatkowaniu.

Zobacz też 
 proporcja
 proporcjonalność odwrotna

Przypisy 

Proporcje
Proporcjonalność odwrotna

Proporcjonalność odwrotna – taka zależność między dwiema zmiennymi wielkościami x i y, w której iloczyn tych wielkości jest stały (x·y = const). Zależność tę można opisać wzorem
  

Wielkości x i y nazywane są odwrotnie proporcjonalnymi.

Zależność odwrotnie proporcjonalna oznacza, że każda z wielkości jest wprost proporcjonalna do odwrotności drugiej wielkości.

Przykłady 
 długość fali jest odwrotnie proporcjonalna do jej częstotliwości.
 długości boków prostokąta o stałym polu są odwrotnie proporcjonalne

Przypisy 

Proporcje
Oś liczbowa

Oś liczbowa – przedstawienie zbioru liczb (np. całkowitych lub rzeczywistych) w postaci prostej z wyróżnionymi punktami (przynajmniej 0 i 1) i o określonym zwrocie (potocznie: kierunku).

Przegląd definicji 
Oś liczbową definiuje się zazwyczaj jako obiekt geometryczny (prostą z wyróżnionymi punktami); niektóre definicje wychodzą od pojęcia zbioru liczb.
 „Oś liczbowa jest to linia prosta E z wyróżnionymi punktami 0 i 1. Odcinek [0,1] przyjmujemy za jednostkę długości.”.
 Oś liczbowa to zbiór liczb rzeczywistych „z naturalną strukturą (…) jednowymiarowej przestrzeni euklidesowej”. Na osi liczbowej wyróżnione są punkty 0 i 1, przy czym punkt 0 nazywa się początkiem osi liczbowej.
 „Jeżeli na prostej obierzemy początek współrzędnych O (punkt zerowy), kierunek dodatni (zwrot) i jednostkę miary l, to otrzymamy oś liczbową”.
Podsumowując, oś liczbowa jest to prosta, na której wyróżniono zwrot i punkt O zwany zerowym oraz ustalono odcinek jednostkowy.

Punkt zerowy dzieli oś liczbową na dwie półproste; tę z nich, na której leży punkt 1, nazywamy półosią dodatnią.

Położenie punktów odpowiadających pozostałym (poza 0 i 1) liczbom na osi liczbowej określone jest następująco: liczbie  odpowiada punkt  osi liczbowej, położony w odległości  odcinków jednostkowych od punktu początkowego 0 (przy czym liczbom dodatnim odpowiadają punkty leżące na półosi dodatniej, a liczbom ujemnym – na półosi ujemnej). Inaczej mówiąc, każdej liczbie  odpowiada punkt o współrzędnej .

Zobacz też 

 układ współrzędnych kartezjańskich

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
 
 

Geometria analityczna
Przekładnia zębata

Przekładnia zębata – przekładnia mechaniczna, w której przeniesienie napędu odbywa się za pośrednictwem nawzajem zazębiających się kół zębatych.

Przekładnie rozróżnia się ze względu na:

Liczbę stopni:
 przekładnia jednostopniowa (przykład a) – w której współpracuje jedna para kół zębatych
 przekładnia wielostopniowa np. dwustopniowa, trzystopniowa itd. (przykład b) – w której szeregowo pracuje więcej par kół zębatych; przełożenie całkowite przekładni wielostopniowej jest iloczynem przełożeń poszczególnych stopni

Umiejscowienie zazębienia:
 zazębienie zewnętrzne (przykład c)
 zazębienie wewnętrzne (przykład d)

Rodzaj przenoszonego ruchu:
 przekładnia obrotowa – uczestniczą w niej dwa koła zębate
 przekładnia liniowa – koło zębate współpracuje z listwą zębatą tzw. zębatką. Ruch obrotowy zamieniany jest w posuwisty lub na odwrót

Wzajemne usytuowanie osi obrotu:
 osie równoległe przekładnia walcowa
 osie przecinające się przekładnia stożkowa
 osie wichrowate prostopadłe przekładnia hipoidalna, przekładnia ślimakowa i nieprostopadłe przekładnia hiperboloidalna

Przekładnie zębate są najpowszechniej stosowanymi przekładniami w budowie maszyn. Ich główne zalety to:
 łatwość wykonania
 stosunkowo małe gabaryty
 stosunkowo cicha praca, gdy są odpowiednio smarowane
 duża równomierność pracy
 wysoka sprawność dochodzącą do 98% (z wyjątkiem przekładni ślimakowej i falowej)
 możliwość przenoszenia dużych mocy.

Natomiast do wad przekładni zębatych należą:
 stosunkowo niskie przełożenie dla pojedynczego stopnia
 sztywna geometria
 brak naturalnego zabezpieczenia przed przeciążeniem
 hałaśliwe przy braku odpowiedniego smarowania
 konieczność obfitego smarowania
 wysoki koszt

Oddzielną grupą przekładni zębatych są przekładnie obiegowe, przekładnie falowe i przekładnie zębate o zmiennym przełożeniu.

Przypisy

Bibliografia 
 

zębata, przekładnia
Willy Messerschmitt

Willy Messerschmitt, właśc. Wilhelm Emil Messerschmitt (ur. 26 czerwca 1898 we Frankfurcie nad Menem, zm. 15 września 1978 w Monachium) – niemiecki konstruktor samolotów.

Życiorys 
Urodził się w rodzinie handlarza win. Tuż przed pierwszą wojną światową pracował jako asystent szybownika Friedricha Hartha, dzięki któremu po powołaniu do wojska otrzymał przydział do lotnictwa. Po wojnie ukończył studia inżynierskie. Jeszcze w czasie studiów w 1923 roku założył firmę konstrukcji samolotów Messerschmitt–Flugzeugbau–Gesellschaft. Od 1927 roku jego firma współpracowała z Bayerische Flugzeugwerke AG (BFW). Został głównym konstruktorem zakładów BFW, gdzie wsławił się zaprojektowaniem myśliwców Bf 109 i Bf 110. W 1938 roku został prezesem zakładów BFW, które na skutek tego przemianowano na Messerschmitt AG. Kolejne konstrukcje Messerschmitta oznaczane były od jego nazwiska skrótem „Me”. Jego konstrukcją był także pierwszy myśliwiec odrzutowy, który wszedł do służby operacyjnej, Me 262.

W latach 1945–1954 główny konstruktor hiszpańskiej wytwórni Hispano, a po powrocie do RFN i restytucji firmy Messerschmitt A.G. producent samochodów małolitrażowych (1954–1962) i licencyjnych samolotów bojowych dla Bundesluftwaffe. Firma od 1969 wchodzi w skład koncernu MBB.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Wilhelm Emil „Willy” Messerschmitt – biografia 

Urodzeni w 1898
Zmarli w 1978
Absolwenci Uniwersytetu Technicznego w Monachium
Niemieccy konstruktorzy lotniczy
Niemieccy inżynierowie
Messerschmitt
Odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Federalnej Niemiec
Odznaczeni Bawarskim Orderem Zasługi
Ludzie urodzeni we Frankfurcie nad Menem
Obszar (matematyka)

Obszar – zbiór otwarty i spójny w przestrzeni euklidesowej lub ogólniej w przestrzeni topologicznej.
Obszar domknięty to domknięcie  obszaru (otwartego) . 

Zbiór domknięty  nazywa się brzegiem obszaru  Punkty  nazywane są punktami wewnętrznymi obszaru   a także punktami wewnętrznymi obszaru domkniętego  Punkty  nazywane są punktami brzegowymi obszaru  a także punktami brzegowymi obszaru domkniętego .

Pojęcia te mają podstawowe znaczenie w analizie zespolonej. Przykładami obszarów na płaszczyźnie zespolonej są: cała płaszczyzna, wnętrze kąta, koło otwarte (bez brzegu), prostokąt otwarty (bez brzegu). W szczególności obszarem jest też każdy zbiór otwarty, którego brzeg można opisać krzywą Jordana.

Obszar  nazywa się obszarem jednospójnym, jeśli każdą zawartą w nim pętlę można w sposób ciągły zdeformować do punktu, pozostając cały czas w obszarze (pętla jest w  ściągalna do punktu). Brzeg takiego obszaru ma wtedy jedną składową spójności. Ogólniej, brzeg obszaru może mieć  składowych, gdzie  Jeśli  to obszar nazywa się obszarem wielospójnym. Liczba  jest nazywana rzędem spójności. Jeśli  obszar jest nazywany obszarem dwuspójnym, jeśli  – obszarem trzyspójnym itd. Jeśli  to obszar nazywamy obszarem skończeniespójnym, a jeśli  – obszarem nieskończeniespójnym.

Przykłady 

 Na prostej  obszarami są przedziały liczbowe. Brzeg takiego obszaru jest zawsze zbiorem co najwyżej dwupunktowym.
 Obszar nieskończeniespójny można uzyskać, usuwając z koła otwartego o promieniu 2 rozłączne koła domknięte o promieniach  Brzeg tego obszaru jest sumą mnogościową okręgu koła o promieniu 2 i okręgów ograniczających usunięte koła.
 Obszar jednospójny  może mieć dość skomplikowany brzeg, zawierający punkty niedostępne w następującym sensie: nie istnieje krzywa ciągła  gdzie  jest przedziałem domkniętym na osi rzeczywistej, taka że obrazy wszystkich punktów przedziału, poza punktem  (należącym do brzegu ), należą do obszaru  Takimi punktami będą na przykład punkty prawego boku kwadratu na rysunku obok, z którego usunięto odcinki wychodzące prostopadle naprzemiennie z dolnego i górnego boku tego kwadratu, zbliżające się do prawego boku i o długościach dążących do długości boku kwadratu.
 Każde dwa punkty obszaru położonego w płaszczyźnie zespolonej dają się połączyć łamaną.
 Niech będzie obszarem. Dla każdego  niech  będzie zbiorem tych punktów obszaru  które dadzą się połączyć z  łamaną. Dla każdego  zbiór  jest zbiorem otwartym, bo jeśli  to z punktem  można połączyć łamaną każdy punkt kuli  Z drugiej strony zbiór:
 
 jest również zbiorem otwartym, a zatem ze względu na spójność zbioru  zbiór  czyli .
 Własność ta jest spełniona dla obszarów w przestrzeni euklidesowej  oraz dla obszarów przestrzeni zespolonej  przy czym istnieje wtedy łamana łącząca dwa punkty obszaru składająca się ze skończonej liczby odcinków.
 Powyższa własność jest również spełniona dla obszaru każdej topologicznej przestrzeni wektorowej.
 Każdy zbiór otwarty  jest sumą obszarów, bo:

Przypisy

Linki zewnętrzne 
  [dostęp 2022-10-09].

Geometria
Topologiczne własności zbiorów
Analiza zespolona
Bark (żaglowiec)

Bark – żaglowiec co najmniej trzymasztowy (rzadziej z większą liczbą masztów), niosący na wszystkich masztach (prócz ostatniego) ożaglowanie rejowe, a na ostatnim ożaglowanie skośne gaflowe lub (rzadziej) bermudzkie. 

W przypadku jednostki trzymasztowej, maszty nazywa się kolejno: fokmaszt, grotmaszt, bezanmaszt. Jeśli masztów jest więcej to grotmaszty są numerowane: pierwszy, drugi...

W XIX wieku barki były bardzo rozpowszechnione wśród statków wielorybniczych. Jednak złota era tego typu jednostek to przełom XIX i XX wieku, kiedy używano ich zarówno jako statków towarowych, jak i szkolnych. Wiele jednostek było nawet specjalnie konstruowanych w tym drugim celu. Barki były wtedy jednymi z największych żaglowców, jakie budowano kiedykolwiek na świecie, a długość ich kadłubów nierzadko przekraczała 100 metrów. Posiadały dodatkowo napęd śrubowy, jednak ich głównym napędem były nadal żagle, pomimo że na wodzie panował już wiek pary. Posiadały również znacznie zautomatyzowaną obsługę w porównaniu do jednostek budowanych jeszcze nie tak dawno przed nimi. Obsługa olbrzymich żagli odbywała się za pomocą wind parowych, co znacznie zmniejszało liczbę potrzebnej załogi. Były więc jednostkami bardzo nowoczesnymi i jednocześnie, paradoksalnie, z powodu żagli były jednostkami z bezpowrotnie mijającej epoki. Były to windjammery.

Przykłady barków historycznych 
 France II – żaglowiec o największej pojemności jaki kiedykolwiek zbudowano
 Herzogin Cecilie – żaglowiec pływający m.in. we flocie Gustafa Eriksona
 General Carleton – angielski statek handlowy, zatonął 27 września 1785 koło Dębek
 Lwów – żaglowiec Szkoły Morskiej w Tczewie
 Otago – statek handlowy, który prowadził kapitan Joseph Conrad w 1888-1889
 Pamir – żaglowiec pływający m.in. we flocie Gustafa Eriksona
 Passat – żaglowiec pływający m.in. we flocie Gustafa Eriksona

Przykłady barków współczesnych 
 Alexander von Humboldt – niemiecki
 Cuauhtemoc – okręt flagowy Marynarki Wojennej Meksyku
 Gorch Fock ex Towariszcz ex Gorch Fock (I) – niemiecki statek szkolny, wcześniej żaglowiec szkolny ukraińskiej Marynarki Wojennej.
 Gorch Fock II – niemiecki statek szkolny Marynarki Wojennej RFN (Bundesmarine)
 STS Lê Quý Dôn – żaglowiec szkoleniowy zbudowany w Gdańsku dla Akademii Marynarki Wojennej Wietnamu
 STS Kruzensztern – rosyjski
 STS Siedow – rosyjski, największy żaglowiec szkolny
 Simon Bolivar
 HM Bark Endeavour – australijski statek – replika XVIII-wiecznego okrętu „Endeavour”, na którym kapitan James Cook odbył pierwszą wyprawę (1768-1771)

Zobacz też 

 olinowanie, omasztowanie

Przypisy 

 
Typy statków
Bark

bark – obręcz kończyny górnej w anatomii człowieka
 bark – skala wysokości dźwięku
 bark – rodzaj żaglowca
 bark – rodzaj fortyfikacji
 Bark –  album zespołu Jefferson Airplane

Niemcy 
1 gmina:
 Bark – gmina w kraju związkowym Szlezwik-Holsztyn, w powiecie Segeberg

Polska 
1 wieś:
 Bark – wieś w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim
 Bark – dawna wieś, obecnie część dzielnicy Komorowice w Bielsku-Białej
Zamek (ujednoznacznienie)

zamek – budowla mieszkalno-obronna
 zamek – urządzenie do zamykania drzwi, okien, szuflad, walizek
 zamek – część broni
 zamek – stosowany w informatyce
 zamek – jednostka administracyjna na San Marino

Miejscowości i ich części w Polsce 
 Według TERYT jest ich 11, w tym 1 podstawowa
 Zamek – część miasta Przecław
 Zamek – część miasta Strumień
 Zamek – część miasta Szubin
 Zamek – przysiółek wsi Józefów w woj. lubelskim, w pow. łukowskim, w gminie Stanin
 Zamek – część wsi Iwanowice Włościańskie w woj. małopolskim, w pow. krakowskim, w gminie Iwanowice
 Zamek – część wsi Nawojowa w woj. małopolskim, w pow. nowosądeckim, w gminie Nawojowa
 Zamek – część wsi Osiek w woj. małopolskim, w pow. oświęcimskim, w gminie Osiek
 Zamek – część wsi Lubaszowa w woj. małopolskim, w pow. tarnowskim, w gminie Tuchów
 Zamek – część wsi Lanckorona w woj. małopolskim, w pow. wadowickim, w gminie Lanckorona
 Zamek – część wsi Krasiczyn w woj. podkarpackim, w pow. przemyskim, w gminie Krasiczyn
 Zamek – osada w woj. pomorskim, w pow. sztumskim, w gminie Stary Dzierzgoń
 Zamek – dawna nazwa wsi Kolonia Zamek w województwie lubelskim, w powiecie janowskim, w gminie Modliborzyce

Inne 
 Zamek – część Wejherowa
 Zamek – dawny zaścianek. Tereny, na których był położony, leżą obecnie na Białorusi, w obwodzie witebskim, w rejonie brasławskim
 Zamek – nieoficjalna nazwa części osady Niemieńsko w województwie zachodniopomorskim, w powiecie choszczeńskim, w gminie Drawno
 Zamek – mezoamerykańska piramida schodkowa położona w centrum starożytnego miasta Chichén Itzá w Meksyku
 Zamek – określenie jednego z ośrodków władzy państwowej w II RP
 Zamek – pierwszy polski film interaktywny wyreżyserowany przez Pawła Czarkowskiego
 Zamek – powieść Franza Kafki
 Zamek – szczyt na Wyspie Króla Jerzego
 Zamek – wieś na Ukrainie
 Zamek – wzgórze, na którym znajduje się Zamek w Olsztynie
 Zamek – wzgórze w miejscowości Rudawa
 Zamek – wzgórze w miejscowości Wieruszyce

Zobacz też 
 Lisnowo-Zamek
 Zamczysko
 zamek błyskawiczny
 zamek muszli
 zamek z piasku
 Festiwal Muzyki Celtyckiej ZAMEK
Samobójstwo. Studium z socjologii

Samobójstwo. Studium z socjologii (Le suicide. Étude de sociologie) – praca Émile’a Durkheima poświęcona samobójstwu, wydana w 1897. Przekład polski Krzysztofa Wakara ukazał się w 2006 roku.

Według Durkheima samobójstwo jest faktem społecznym wynikającym ze stanu grupy społecznej, w której jednostka uczestniczy. Podstawowy mechanizm rodzący samobójstwo w jego społecznym wymiarze związany jest z wewnętrzną integracją, spoistością grupy. Wyróżnione zostały cztery typy samobójstw: 
 samobójstwo altruistyczne – wynikające z ogromnej więzi ze społeczeństwem (np. piloci kamikaze), 
 samobójstwo egoistyczne – będące skutkiem całkowitego rozerwania związków z ludźmi z najbliższego kręgu (głównie z rodziną), 
 samobójstwo fatalistyczne – pojawia się, gdy człowiek czuje brak wpływu na życie swoje i otoczenia, 
 samobójstwo anomiczne – występujące w sytuacji braku jakichkolwiek regulacji, kiedy zostają zniesione wszelkie ograniczenia (np. podczas zmiany systemu politycznego).

Literatura socjologiczna
Samobójstwo
Szkoła durkheimowska
Zamek (broń)

Zamek – część broni palnej, której główną funkcją jest odpalenie ładunku miotającego oraz ryglowanie przewodu lufy.

Początkowo, w broni odprzodowej zamek służył jedynie do zapalenia prochu i spowodowania wystrzału. Obecnie, w broni odtylcowej zamek jest elementem konstrukcyjnym służącym do zamykania i otwierania przewodu lufy od strony tylnej (wlotowej), w celu załadowania naboju. W zależności od konstrukcji, pełni funkcje: odpalenia naboju, ryglowania lufy, wyciągnięcia łuski, przeładowania broni. Zwykle ma mechanizmy: bezpiecznik i iglicę.

Rodzaje zamków 
 W broni odprzodowej:
 zamek lontowy od I połowy XV wieku
 zamek kołowy od początku XVI wieku
 zamek skałkowy od połowy XVI wieku
 zamek kapiszonowy od 1807 roku
 W broni odtylcowej:
 zamek swobodny
 zamek półswobodny
 zamek ryglowany
 zamek śrubowy
 zamek klinowy
 zamek dwutaktowy
 zamek czterotaktowy
 zamek dźwigniowy
 zamek ślizgowy
 zamek obrotowy (w karabinie Werndl M1867).
 zamek ślizgowo-obrotowy

Bibliografia 
 
 

Budowa broni palnej
Zamek skałkowy

Zamek skałkowy – rodzaj zamka stosowanego w odprzodowej broni strzeleckiej od XVII do I poł. XIX wieku.

Zapalenie prochu na panewce następuje od iskier powstałych przy uderzeniu skałki (kawałka krzemienia) zamocowanej w szczękach kurka o krzesiwo (płytkę metalową) przymocowane z prawej strony broni. Po naciśnięciu spustu broni, kurek ze skałką opadał na krzesiwo. Iskry padały na panewkę z prochem zapalając go. Płomień z panewki poprzez otwór zapałowy z boku lufy dostawał się do komory powodując zapłon ładunku prochowego. Zamek skałkowy wynaleziony został ok. 1570 roku, a rozpowszechnił w drugiej połowie XVII w., wypierając wcześniej stosowane zamki lontowe i kołowe. Zastąpienie pirytu stosowanego w zamku kołowym krzemieniem pozwoliło na uproszczenie i potanienie konstrukcji, a przy tym znaczne uproszczenie obsługi broni. Zamek skałkowy stosowany był powszechnie od końca XVII do połowy XIX. Zastąpiono go zamkiem kapiszonowym, a następnie amunicją zespoloną.

Typy:
 zamek niderlandzki
 zamek hiszpański
 zamek francuski
 zamek angielski

Obsługa i działanie:

Zobacz też 
 Muszkiet
 Broń czarnoprochowa

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Zamek skałkowy, film z serii Z Arsenału Muzeum Wojska Polskiego

Budowa broni palnej
Duńczycy

Duńczycy (duń. danskere) – naród germański zamieszkujący głównie w Danii (około 5 mln) oraz w Niemczech (około 50 tys., większość w Szlezwiku), USA (według różnych danych od 320 tysięcy do 1,5 mln osób pochodzenia duńskiego), Kanadzie i Szwecji. Około 90% Duńczyków należy do kościoła ewangelicko-luterańskiego, ale niewielu z nich praktykuje. Posługują się językiem duńskim, jednym z języków skandynawskich.

Przodkami Duńczyków byli głównie germańscy Danowie z południowej Skandynawii, którzy opanowali w V–VI wieku Półwysep Jutlandzki. W VIII wieku rozpoczęli oni łupieżcze wyprawy w Europie zachodniej i u wybrzeży Bałtyku. W tamtym okresie wielu Duńczyków osiedliło się w Anglii. W X wieku stworzyli swoje własne państwo, a większość Duńczyków przyjęła chrześcijaństwo. W następnym stuleciu zaprzestali swoich zbrojnych wypraw. Na luteranizm przeszli w XVI wieku. 

W Polsce nie istnieje oficjalnie żadne skupisko ludności duńskiej, jak również nie stwierdza się oficjalnie istnienia mniejszości duńskiej. 

Według niektórych badaczy, właśnie z Danii może się wywodzić polski ród rycerski Awdańców. Kwestia pochodzenia tego normańskiego rodu nie jest jednak jeszcze do końca wyjaśniona.

Narodowości

Etnografia Danii
Parabola

parabola (matematyka)
 parabola (teoria literatury)
 Parabola.cz – serwis internetowy 
 Parabola – singel grupy Tool
Biały taniec

Biały taniec — taniec, do którego kobiety proszą mężczyzn.

Najbardziej rozpowszechnioną w Polsce wersją jest białe tango (spotyka się także biały walc), choć nie zawsze nazwie towarzyszy melodia tanga (lub walca).

Należy jednak zauważyć, że fraza biały mazur oznacza nie biały taniec ale ostatni taniec tańczony nad ranem.

Przypisy

Zobacz też

Białe tango — serial telewizyjny

Taniec
Zwyczaje
Kostka

kostka – potoczna nazwa górnego stawu skokowego
 kostka do gry
 kostka brukowa
 kostka – wyrostek na piszczeli lub kości strzałkowej
 kostka wstawna – element czaszki
 kostka Rubika
 kostka Bedlam
 kostka Aleksandrowa
 kostka boolowska
 kostka – tornister (plecak)
 kostka – element sprzętu wspinaczkowego
 kostka gitarowa – rodzaj plektronu
 kostka – potoczna nazwa urządzenia wspomagającego grę na gitarze
 kostka w tokarstwie
 kostka introligatorska
 Kostka – kaszubska rodzina szlachecka
 Kostka – herb szlachecki

Zobacz też 
 
 kość (ujednoznacznienie)
Instrumentacja

Instrumentacja (też orkiestracja) – pojęcie używane w muzyce, zwłaszcza w kompozycji; ma wiele znaczeń:

 dyscyplina naukowa, wyjaśniająca możliwości techniczne i wyrazowe poszczególnych instrumentów oraz zasady ich współdziałania.

 jeden z elementów utworu muzycznego, polegający na doborze i określonym sposobie użycia instrumentów przewidzianych do realizacji utworu. W tym znaczeniu instrumentacja to umiejętność rozpisania muzyki na poszczególne instrumenty orkiestry. Polega na świadomym tworzeniu i wyzyskaniu kolorytu orkiestrowego, planowaniu i łączeniu brzmień instrumentów, modelowaniu artykulacji, dynamiki i efektów muzycznych. W instrumentacji (w przeciwieństwie do aranżacji) należy trzymać się ściśle pierwotnego charakteru kompozycji. Praktyczną podstawą instrumentacji jest znajomość technologii brzmienia orkiestry. Elementy technologiczne obejmują dobór instrumentów i łączenie ich w grupy (smyczki, instrumenty dęte drewniane, blaszane, perkusja), liczbę instrumentów oraz sposób ich użycia (różne rodzaje artykulacji, rejestrów). Brzmienie orkiestry jako całości uzależnione jest nie tylko od dyspozycji elementów technologicznych, lecz także od innych elementów dzieła muzycznego, jak rytmika, agogika, melodyka, harmonika, faktura. Stąd wyróżnia się 2 podstawowe typy brzmienia zespołu instrumentów: homogeniczny, czyli zwarty, jednolity, oraz poligeniczny, czyli złożony. Wielkimi mistrzami instrumentacji byli m.in.: Hector Berlioz, Maurice Ravel, Nikołaj Rimski-Korsakow i Igor Strawinski.

 sporządzenie partytury. W odróżnieniu od aranżacji, instrumentacja nie wprowadza zmian środków muzycznych, natomiast zmienia środki wykonawcze i niektóre cechy fakturalne:

Bibliografia

Przypisy 

Techniki kompozytorskie
Teoria muzyki
Sensei

– japoński tytuł honoryfikatywny (występuje jako przyrostek i rzeczownik) stosowany podczas zwracania się do członków parlamentu, nauczycieli, profesorów, prawników, lekarzy, polityków, artystów, pisarzy oraz do ludzi, którzy osiągnęli pewien poziom mistrzostwa we własnej dziedzinie.

Opis 
W japońskich sztukach walki jest to termin określający starszego stopniem instruktora. Zazwyczaj odnosi się on do osoby posiadającej 3 lub 4 dan, ale formy grzecznościowe nakazują zwracać się w ten sposób również do wszystkich posiadających stopień 1 i 2 dan. 

W lean management tak nazywa się mistrza szczupłego zarządzania, posiadającego wieloletnie doświadczenie w usprawnianiu procesów i wprowadzaniu zmian w miejscu pracy.

Terminem  często określa się założycieli sztuk walki w ramach budō, np. Morihei Ueshiba twórca aikido.

Zobacz też 

 japońskie tytuły grzecznościowe

Przypisy 

Japońskie sztuki walki
Język japoński
Zarządzanie
Lean management
Tytuły
13



Wydarzenia 

 Cesarstwo Rzymskie
 Germanicus objął dowództwo nad legionami Renu i trzema prowincjami galijskimi.
 Utworzono urząd prefekta miejskiego.

Zmarli 
 3 lutego – Wang Zhengjun, chińska cesarzowa wdowa

013
10



Wydarzenia 

 Cesarstwo Rzymskie
 Dowództwo wojsk rzymskich nad Renem objął Tyberiusz, późniejszy cesarz.
 Germania została podzielona na dwa okręgi: Germanię Dolną i Górną.
 Główne drogi w mieście Rzym zaczęto oświetlać pochodniami.
 Cesarz Oktawian August zwolnił lekarzy od płacenia podatków
 Utworzenie prowincji Panonia i Dalmacja.

Urodzili się 
 Heron z Aleksandrii, uczony
 Paweł z Tarsu (data prawdopodobna)

Zmarli 
 Witruwiusz, rzymski architekt, technik wojskowy i inżynier.

010
Zoogeografia

Zoogeografia, geografia zwierząt – jeden z działów zoologii oraz biogeografii, zajmujący się geograficznym rozmieszczeniem gatunków zwierząt na kuli ziemskiej. Zoogeografia historyczna (genetyczna) zajmuje się rozmieszczeniem zwierząt na podstawie materiału kopalnego. Natomiast paleozoogeografia odnosi się do badania zwierząt z dawnych epok. Zoogeografia ekologiczna zajmuje się badaniem wpływu zewnętrznych warunków na rozmieszczenie zwierząt.

Przypisy

Zobacz też 
 fitogeografia
 krainy zoogeograficzne
 rozmieszczenie geograficzne ptaków
Arktogea

Arktogea – w zoogeografii jedno z państw zwierzęcych, obok Notogei, Neogei i Antarktis. Obejmuje Amerykę Północną, Eurazję i Afrykę.

Arktogea dzieli się na następujące krainy zoogeograficzne:
 holarktyczna
 palearktyczna
 nearktyczna
 etiopska
 orientalna

Przypisy 

Zoogeografia
100



Wydarzenia 

 Ameryka
 Przybliżona data postawienia przez lud Mochica Piramidy Słońca i Piramidy Księżyca w Peru.
 Cesarstwo Rzymskie
 Sekstus Juliusz Frontyn pełnił urząd konsula.
 Rzym redukował liczbę stacjonujących w Germanii legionów.
 Pliniusz Młodszy stworzył Panegiryk na cześć cesarza Trajana.
 Vibia Sabina została żoną Hadriana, późniejszego cesarza.
 Zostało założone miasto Timgad.
 Weterani wojskowi zostali zwolnieni z opłat celnych.

Urodzili się 
Justyn Męczennik, filozof chrześcijański.
Klaudiusz Ptolemeusz, grecki uczony, astronom (zm. 168).
Szymon bar Jochaj, rabin (zm. 160).
Walentyn Egipcjanin, gnostyk (zm. po 160).

Zmarli 
Apoloniusz z Tiany, filozof (ur. 15).
Jan Ewangelista, apostoł.
Józef Flawiusz, historyk, autor Wojny żydowskiej (ur. 37).
Zenaida z Tarsu, święta chrześcijańska.

Przypisy 

100
Szereg harmoniczny

Szereg harmoniczny – szereg liczbowy postaci:
 

Kolejne sumy częściowe szeregu harmonicznego
 

nazywają się liczbami harmonicznymi.

Nazwa szeregu pochodzi stąd, że każdy wyraz szeregu od drugiego począwszy jest średnią harmoniczną dwóch wyrazów bezpośrednio z nim sąsiadujących:
 

Łatwo też sprawdzić, że każdy wyraz od drugiego począwszy jest równy połowie średniej harmonicznej wszystkich wcześniejszych wyrazów.

Rozbieżność szeregu harmonicznego 
Szereg harmoniczny jest rozbieżny do nieskończoności

Dowód Mikołaja z Oresme 
Pomysł poniższego dowodu rozbieżności szeregu harmonicznego pochodzi od Mikołaja z Oresme i jest jednym z ważniejszych osiągnięć średniowiecznej matematyki.

Kolejne składniki od drugiego począwszy grupujemy w nawiasy, przy czym każda następna grupa ma dwa razy więcej składników niż poprzednia.
 

Ponieważ
 
 
 

i ogólnie
 

więc
 

Oznacza to, że ciąg sum częściowych  jest rozbieżny do .

Dowód Pietra Mengolego 
W 1650 w pracy  dowód rozbieżności podał Pietro Mengoli.

Grupujemy składniki szeregu w nawiasy po trzy składniki od drugiego począwszy:
 

Ponieważ
 
 
 

i ogólnie
 

więc
 

co w efekcie daje
 

Oznacza to, że ciąg sum częściowych  nie spełnia warunku Cauchy’ego; nie jest więc zbieżny.

Dowód Bradleya 
Bradley podał w roku 2000 następujący dowód rozbieżności szeregu harmonicznego.

Dla dowolnej liczby  spełniona jest nierówność
 

a stąd
 

Ciąg sum częściowych można więc oszacować:
 

Ponieważ
 

zachodzi

Ciąg liczb harmonicznych 
Ciąg liczb harmonicznych  jest rozbieżny do  ale rośnie powoli a jego wzrost można opisać zależnością:
 

gdzie  = 0,5772156649… jest tzw. stałą Eulera. Oznacza to, że szereg harmoniczny rośnie tak szybko jak funkcja logarytm naturalny. Dokładniejsze oszacowanie liczby  jest dane wzorem

Niektóre uogólnienia 
Uogólniony szereg harmoniczny postaci
 

jest rozbieżny przy dowolnych wartościach 

Euler udowodnił rozbieżność szeregu
 

gdzie  jest -tą liczbą pierwszą.

Szeregi harmoniczne wyższych rzędów 
Szeregiem harmonicznym rzędu α nazywa się szereg postaci:
 

Szereg ten jest zbieżny dla  i rozbieżny w przeciwnym przypadku. Jeżeli dopuści się, by  przyjmowało wartości zespolone i każdej liczbie  dla której szereg jest zbieżny, przypisze się jego sumę, to tak utworzona funkcja nosi nazwę funkcji dzeta  Riemanna:
 

Funkcja ta ma podstawowe znaczenie w teorii liczb. Związana jest z nią słynna i nierozstrzygnięta do dzisiaj hipoteza Riemanna.

Ponadto, szereg naprzemienny
 

jest zbieżny, jednak tylko warunkowo. Wynika to na przykład z rozwinięcia funkcji logarytm naturalny w szereg Taylora.

Natomiast szereg:
 

gdzie  to zmienne losowe przyjmujące z prawdopodobieństwem ½ wartości 1 i -1, jest zbieżny prawie na pewno. Wynika to z twierdzenia Kołmogorowa o trzech szeregach, bo wartości bezwzględne zmiennych są wspólnie ograniczone, wartości oczekiwane równe 0, a wariancje równe  co jest szeregiem zbieżnym.

Przypisy

Bibliografia 
 

harmoniczny
Klucz (do zamka)

Klucz – przedmiot służący do otwierania i zamykania zamka. 
Istnieje wiele rodzajów kluczy, między innymi:
 mechaniczne – odpowiednio ukształtowana krzywka klucza ustawia zapadki zamka w pozycji umożliwiającej obrót bębenka i przesunięcie zasuwy zamykającej
 magnetyczne – wewnątrz klucza znajduje się zespół magnesów, które po zbliżeniu do zamka powodują odchylenie zapadki blokującej obrót bębenka i przesunięcie zasuwy zamykającej. Aby otworzyć zamek magnetyczny, wystarczy przyłożyć klucz do określonego miejsca.
 proste – tu zabezpieczeniem jest jedynie mniej lub bardziej skomplikowany kształt języczka klucza, który daje się włożyć jedynie do otworu o odpowiednio wyciętym kształcie.

Do otwierania zamka może służyć także wytrych, czyli przedmiot umożliwiający odblokowanie zamka przez ustawianie kolejno poszczególnych zapadek blokujących.

Zobacz też 

 klucznik
 ślusarz

Drzwi
Narzędzia
Ślusarstwo
Zamek (mechanizm)

Zamek – mechanizm wbudowany w drzwi (lub inny element o podobnym działaniu) i zabezpieczający dostęp do jakiejś ograniczonej przestrzeni, pomieszczenia itp. Do otwierania zamka zazwyczaj służy klucz.

Zamek do drzwi składa się z dwóch zasadniczych części – układu rozpoznającego klucz (niekiedy nie występuje) i mechanizmu ryglującego. Najczęściej rygiel napędzany jest mechanizmem zmieniającym ruch obrotowy klucza na ruch posuwisty rygla.

Najbardziej rozpowszechnione zamki mechaniczne działają na zasadzie podnoszonych zapadek ustawionych prostopadle do osi klucza. Klucz włożony do zamka ustawia umieszczone wewnątrz zapadki w pozycji umożliwiającej jego przekręcenie.

Inne rodzaje zamków 
 magnetyczny
 proste urządzenie składające się z magnesu i metalowego okucia otwierane bez klucza, samym tylko przyłożeniem siły
 zamek, w którym klucz jest sprzęgany z mechanizmem za pomocą pola magnetycznego
 elektroniczny – zamek jak i klucz ma zaprogramowany specjalny kod umożliwiający przekręcenie
 szyfrowy – rolę klucza spełnia szyfr wprowadzany za pomocą pokręteł, gałek lub innych urządzeń
 zasuwa – możliwy do otwarcia z jednej strony drzwi kluczem, a z drugiej ręcznie (bez pomocy klucza)
 zamek bębenkowy

Zobacz też 

 lockpicking

Mechanizmy
Ślusarstwo
Naturalny metajęzyk semantyczny

Naturalny metajęzyk semantyczny – sztuczny język stworzony przez Annę Wierzbicką; forma badania i opisywania znaczenia słów i emocji w różnych językach. Jest jednym z przyrządów językoznawstwa kognitywnego. Metajęzyk odwołuje się do najprostszych pojęć występujących we wszystkich językach i mających w nim maksymalnie zbliżone znaczenie. Powstał i jest wciąż udoskonalany na podstawie analizy dostępnych danych dotyczących wszystkich istniejących języków świata.

Słownik metajęzyka tworzy kilkanaście gniazd językowych. Według obecnej wersji metajęzyk obejmuje następujące słowa/pojęcia:
 ja, ty, ktoś, coś, ludzie, ciało
 ten, ten sam, inny
 jeden, dwa, niektóre, dużo, wszystko
 dobry, zły, duży, mały
 myśleć, wiedzieć, chcieć, czuć, widzieć, słyszeć
 mówić, słowo, prawda
 robić, dziać się (zdarzać się), ruszać się
 być (istnieć), mieć
 żyć, umrzeć
 nie, być może, móc, bo (=ponieważ, z powodu), jeżeli
 kiedy, teraz, chwila, po (potem), przed (przedtem), długo, krótko, przez pewien czas
 gdzie, tutaj, pod, nad, daleko, blisko, z tej strony, wewnątrz
 bardzo, więcej
 rodzaj, część
 tak jak, taki jak

Z tego zestawu słów budowane są schematy opisujące dane pojęcia czy emocje. Taka konstrukcja schematu i jego odwoływanie się do pojęć najprostszych i uniwersalnych daje możliwość pełniejszego, niż w przypadku zastosowania innych metod, porównania słów (nierzadko słownikowo) tłumaczonych na siebie.

Schemat metajęzyka można zrozumieć na przykładzie objaśnienia słowa „złość”:
 Osoba x zrobiła coś
 To jest coś złego
 Nie chcę, aby ta osoba robiła to
 Gdy ta osoba to robi, to ja czuję coś złego
 Nie chcę, by ona to robiła
 Nie mogę nic zrobić, aby ta osoba nie robiła tego
 Z tego powodu czuję coś złego

Metajęzyk znajduje zastosowanie w językoznawstwie kognitywnym, psychologii i komunikacji międzykulturowej i wszelkich naukach zajmujących się emocjami, w szczególności w różnych kulturach.

Linki zewnętrzne 
 

Języki sztuczne
Semantyka
Kabel

Kabel – jednostka długości
 Kabel elektryczny – izolowany przewód elektryczny
 Kabel solarny
 Kabel sprężający
 Kabel światłowodowy
 Kabel koncentryczny
 Kabel – termin ekonomiczny
 Kabel – konstrukcja, budowa mostów

 Kabel Kraków – klub sportowy
 Kabel Polski Bydgoszcz – klub sportowy (1930-1939)

Zobacz też 

 przewód
Tor (jednostka)

Tor (Tr) – pozaukładowa jednostka miary ciśnienia równa  atmosfery fizycznej. Milimetry słupa rtęci (mmHg) są zdefiniowane niezależnie od tora, i nie są tożsamą jednostką. 1 tor nie jest równy 1 mmHg.

Nazwa jednostki pochodzi od nazwiska fizyka Evangelisty Torricellego.
 1 Tr =  atm =  Pa ≈ 133,322368421 Pa
 1 Tr ≈ 0,999999857533699 mmHg

Zobacz też 
 pozaukładowe jednostki miary
 Układ SI
 milimetr słupa wody

Przypisy 

Jednostki miar ciśnienia
Jednostki wielkości pochodzące od nazwisk
Atmosfera fizyczna

Atmosfera fizyczna (atmosfera normalna, atm) – pozaukładowa jednostka miary ciśnienia, równa ciśnieniu 760 milimetrów słupa rtęci (mm Hg) w temperaturze 273,15 K (0 °C), przy normalnym przyspieszeniu ziemskim.

Atmosfera fizyczna odpowiada średniemu ciśnieniu atmosferycznemu na poziomie morza na Ziemi. 

Jednostki atmosfera fizyczna, ostatnio niemalże nieużywanej, nie należy mylić z częściej używaną atmosferą techniczną. Atmosfera fizyczna jest ciśnieniem odpowiadającym określeniu ciśnienie atmosferyczne na Ziemi, do 1990 r. również standardowe ciśnienie (patrz warunki standardowe).

 1 atm
 = 101325 Pa
 = 760 Tr = 760 mm Hg
 = 1,01325 bar
 = 14,69595 psi
 = 1,0332 at

Zobacz też 
 atmosfera techniczna
 pozaukładowe jednostki miary
 SI

Przypisy 

Jednostki miar ciśnienia
Atmosfera techniczna

Atmosfera techniczna (at) – pozaukładowa jednostka miary ciśnienia powszechnie używana w technice. Odpowiada:
 ciśnieniu wywoływanemu jednym kilogramem siły (1 kG) rozkładającym się na jednym centymetrze kwadratowym (1 cm²);
 naciskowi 10 metrów słupa wody.

 1 at
 = 1 kilogram-siła na centymetr kwadratowy (kG/cm²)
 = 0,9678415 atmosfery fizycznej (atm)
 = 735,559 Tora (Tr) ≈ 735,559 milimetra słupa rtęci (mmHg)
 = 98066,5 Paskala (Pa)
 = 0,980665 bara (bar)

Zobacz też 
 atmosfera fizyczna

Uwagi

Przypisy 

Jednostki miar ciśnienia
PH

punkty honorowe – pojęcie brydżowe
 skala pH – pojęcie chemiczne
 nadciśnienie płucne (Pulmonary Hypertension)
 ph – dwuznak
 Ph – grupa fenylowa
 Prawo Harcerskie
 PH – kod przypisany Filipinom według standardu ISO 3166-1 alfa-2

Zobacz też 
 HP
Anglosaski układ jednostek miar

Anglosaski układ jednostek miar – układ jednostek miar oparty na jednostkach podstawowych:
 jard – długość
 funt – masa
 sekunda – czas

Istnieją dwa układy: angielski i amerykański, różniące się definicją, a co za tym idzie wartością jardu i funta. Różnice są na tyle małe, że w praktyce warsztatowej się ich nie uwzględnia.

Zobacz też 
 inne układy jednostek miar: SI, CGS, MKS, MKSA, MTS
 jednostka miary
 jednostki imperialne
 pozaukładowe jednostki miary

Linki zewnętrzne
Drachma (moneta)

Drachma (stgr. δραχμή drachmḗ od dratchomai – chwytam) – podstawowa moneta srebrna w starożytnej Grecji, rozpowszechniona też w państwach Azji Mniejszej i w części starożytnego Bliskiego Wschodu (m.in. Syria, Egipt) oraz w Kartaginie; jako podstawowa jednostka monetarna emitowana również w Grecji nowożytnej (od 1832 do 2002 r.).

W starożytności była jednostką tak upowszechnioną jak rzymski denar (denarius). Rozpowszechnienie, szczególne znaczenie i popularność monet niektórych państw-polis oddawały ich potoczne określenia, np.:
 ateńskie „sowy” (lub „sowy z Laurionu”) w odniesieniu do drachm attyckich bitych z pozyskiwanego tam srebra;
 chelone („żółwie”) względem monet egineckich (statera i jego frakcji), oznaczanych symbolem żółwia (gr. χελώνη) i będących w szerokim obiegu zwłaszcza na Peloponezie.

Obrachunkowo drachma wynikała z podziału talentu na szekiel, który jako stater stał się podstawową jednostką ogólnego systemu monetarnego Greków. W zależności od lokalnego systemu miar i wag, ich drachma srebrna miała wagę 4,36 g (w systemie eubejskim, potem attyckim), 6,28 g (fenickim), 6,20 g (egineckim), 2,80 g (korynckim).

Grecy dzielili drachmę na 6 oboli lub na 48 chalków (czyli „miedziaków”);
kwotę 6000 drachm określano jako talent, 100 drachm nazywano miną.

Frakcje i wielokrotnościG. Rachet: Słownik cywilizacji greckiej, dz. cyt.:
 1/128 drachmy – lepton
 1/48 drachmy – chalk
 1/6 drachmy – obol
 1/2 drachmy – hemidrachma
 2 drachmy – didrachma (stater srebrny)
 3 drachmy – tridrachma
 4 drachmy – tetradrachma
 5 drachm – pentadrachma
 6 drachm – heksadrachma
 8 drachm – oktodrachma
 10 drachm – dekadrachma
 12 drachm – dodekadrachma

Przez około tysiąclecie drachmy pozostawały w powszechnym obiegu w krajach basenu Morza Śródziemnego i Morza Czarnego, w ograniczonym zakresie emitowane również prowincjonalnie (lokalne) w czasach rzymskich. Naśladownictwo i historyczną kontynuację drachmy stanowi arabski dirhem.

Zobacz też 
 mnaeion

Przypisy

Bibliografia 
 Mała encyklopedia kultury antycznej A–Z (red. Zdzisław Piszczek). Wyd. 5. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983, s. 203, 494, .
 Vademecum historyka starożytnej Grecji i Rzymu. T. 1 (red. E. Wipszycka). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1982, s. 235–237, .
 Guy Rachet: Słownik cywilizacji greckiej. Katowice: Wydawnictwo „Książnica”, 2006, s. 252, .

Monety
Historia gospodarcza starożytnej Grecji
Risotto

Risotto  – popularna potrawa północnej kuchni włoskiej, gotowana z dodatkiem bulionu do uzyskania kremowej konsystencji. Wiele rodzajów risotto zawiera masło, oliwę, wino, ser (np. Grana padano) oraz cebulę. To jeden z najpopularniejszych sposobów przygotowania ryżu we Włoszech.

Risotto określane jest jako danie pierwsze (primo piatto) i serwowane jest przed daniem głównym, zamiennie z zupą bądź makaronem.

Do gotowania risotto są zwykle używane ziarna ryżu białego – okrągłe krótkie bądź średnie, o wysokiej zawartości skrobi, a niskiej amylozy. Tego typu ziarna mają zdolność do wchłaniania płynów i uwalniania skrobi, dlatego ryż staje się bardziej kleisty niż przy użyciu długich odmian. Główne odmiany nadające się na risotto to Arborio, Baldo, Carnaroli, Maratelli, Padano, Roma i Vialone Nano.

Istnieje wiele przepisów gotowania risotta, wszystkie jednak oparte są na użyciu odpowiedniej odmiany ryżu, a procedura zwykle jest podobna, różnią się jedynie składniki w zależności od rodzaju dania czy regionu, z jakiego dane risotto pochodzi.

Rodzaje risotto 
 Risotto alla milanese: specjalność Mediolanu, przygotowane na bulionie oraz szpiku wołowym, doprawiona szafranem.
 Risotto al Barolo: specjalność Piemontu, przygotowane na czerwonym winie, może zawierać mięso i/lub fasolę.
Risotto al nero di seppia: specjalność wenecka, przygotowane z mątwy razem z jej sepią, co nadaje potrawie czarny kolor.
 Risotto alla zucca: przygotowane z dynią, gałką muszkatołową  oraz startym serem.
 Risotto alla pilota: specjalność Mantui, przygotowane z kiełbasą, wieprzowiną  i serem.
 Risotto ai funghi: przygotowane z borowikami bądź innymi grzybami.

Przypisy 

Kuchnia włoska
Potrawy z ryżu
Mila londyńska

Mila londyńska  – pozaukładowa jednostka odległości, aktualnie niestosowana.
1 Mila londyńska = 5000 stóp = 1524 metry

Przypisy 

Dawne jednostki długości
Schwerin (ujednoznacznienie)



Lokalizacje

Niemcy 
 Schwerin – dzielnica Castrop-Rauxel 
 Schwerin – dzielnica Storkow (Mark)
 Schwerin – miasto, stolica kraju związkowego Meklemburgia-Pomorze Przednie
 Schwerin – gmina w kraju związkowym Brandenburgia, w powiecie Dahme-Spreewald
 Schwerin (Warthe) – dawny powiat

Polska 
Dawne nazwy miejscowości:
 Skwierzyna

Osoby 
 Christian Schwerin – niemiecki piłkarz ręczny
 Hermann Schwerin – niemiecki prawnik
 Otto Schwerin – niemiecki malarz
 Otto Magnus von Schwerin – generał armii pruskiej
 Wolfgang Schwerin – niemiecki piłkarz

Inne 
 Schwerin – ród

Zobacz też 
 Alt Schwerin