alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Siatkówka (anatomia)

Siatkówka () – część oka, która jest elementem odbierającym bodźce wzrokowe. Jest specyficznej budowy błoną znajdującą się wewnątrz gałki ocznej, na jej tylnej powierzchni. Znajdują się w niej 3 z 4 neuronów drogi wzrokowej (I- pręciki i czopki, II-kom. dwubiegunowe, III kom. wielobiegunowe). Siatkówka charakteryzuje się największą konsumpcją tlenu na jednostkę masy tkanki w organizmie człowieka.

Budowa 
Podstawowymi elementami budowy siatkówki są ułożone w kilka warstw komórki nerwowe, które z mózgiem łączy nerw wzrokowy. Zmodyfikowane neurony: czopki i pręciki, są jej światłoczułymi receptorami. Siatkówka ludzkiego oka zawiera około 6 mln czopków i 100 mln pręcików. Innym rodzajem neuronów występującym w siatkówce są komórki dwubiegunowe i komórki zwojowe siatkówki. W komórkach zwojowych żaby, myszy i ludzi wykryto melanopsynę, odpowiadającą prawdopodobnie za regulację rytmu dobowego.

Pręciki są wrażliwe na natężenie światła i pozwalają na widzenie czarno-białe. Są wydłużonymi, cienkimi komórkami, które w swej zewnętrznej części zawierają zawarty w około 2000 dyskoidalnych strukturach światłowrażliwy barwnik: rodopsynę. Pręciki nie występują w dołku środkowym, za to jest ich dużo w częściach peryferyjnych siatkówki. Czopki skupiają się w centralnej części siatkówki i odpowiadają za widzenie barwne. Zawierają trzy barwniki wrażliwe na światło niebieskie, zielone i czerwone. Czopki są też odpowiedzialne za ostrość widzenia. Największa liczba receptorów znajduje się w plamce żółtej, zaś w plamce ślepej nie ma ani jednego.

Do siatkówki przylega od tyłu warstwa komórek wypełnionych czarnym pigmentem, który absorbuje nadmiar światła wpadającego do oka i zapobiega zamazywaniu (zacieraniu konturów) obrazu przez światło odbite wewnątrz oka.

Na siatkówce powstaje obraz rzeczywisty, pomniejszony i odwrócony.

Warstwy siatkówki 

W budowie histologicznej siatkówki można wyróżnić 10 warstw:
 warstwa barwnikowa = nabłonek barwnikowy – nabłonek jednowarstwowy sześcienny leżący na błonie podstawnej; komórki barwnikowe w szczytowej części cytoplazmy zawierają ziarna melaniny chroniące przed odbijaniem się światła wewnątrz gałki ocznej
 warstwa pręcików i czopków = warstwa nabłonka wzrokowego (utworzona przez zewnętrzne segmenty czopków i pręcików)
 błona graniczna glejowa zewnętrzna
 warstwa jądrzasta (ziarnista) zewnętrzna
 warstwa splotowata zewnętrzna
 warstwa jądrzasta (ziarnista) wewnętrzna
 warstwa splotowata wewnętrzna
 warstwa komórek zwojowych = warstwa zwojowa
 warstwa włókien nerwowych
 warstwa graniczna glejowa wewnętrzna.
Komórki wzrokowe obecne są w warstwach 2.-5., neurony drugie w warstwach 5.-7., neurony ostatnie w warstwach 7.-9.

Choroby siatkówki 

 odwarstwienie siatkówki
 siatkówczak
 retinopatia cukrzycowa
 retinopatia nadciśnieniowa
 retinopatia wcześniaków
 zwyrodnienie plamki żółtej
 retinopatia barwnikowa
 jaskra
 centralna retinopatia surowicza

Przypisy

Bibliografia 
 

Oko
Wymiana gazowa

Wymiana gazowa – proces, w czasie którego dochodzi do dyfuzji gazów i ich wymiany pomiędzy całym organizmem a jego otoczeniem (wymiana gazowa zewnętrzna) oraz pomiędzy płynami ustrojowymi a tkankami (wymiana gazowa wewnętrzna). Wymiana gazowa u organizmów fotosyntetyzujących jest związana z takimi procesami jak fotosynteza, oddychanie komórkowe i fotooddychanie, u organizmów heterotroficznych wymiana gazowa związana jest tylko z procesem oddychania komórkowego. W potocznym znaczeniu oddychanie jest błędnie zawężane do wymiany gazowej.

Wymiana gazowa u zwierząt 
Dyfuzja gazów odbywa się poprzez powierzchnię oddechową, którą jest powierzchnia całego układu oddechowego, a czasem nawet powierzchnia skóry (jak u płazów i u ryb). Powierzchnia oddechowa charakteryzuje się znacznym pofałdowaniem (np. skrzela, płuca) zapewniającym skuteczną wymianę gazów.

Wymiana gazowa na powierzchni listków skrzelowych u ryb może zachodzić:
 na zasadzie przeciwprądów 
 na zasadzie prądów równoległych (np. skrzela ryb chrzęstnoszkieletowych).

U człowieka wymiana gazowa przebiega w pęcherzykach płucnych, między ścianą pęcherzyka a oplatającymi ją naczyniami włosowatymi. Przez ścianę pęcherzyka i naczyń dyfundują gazy: tlen i dwutlenek węgla. Dyfuzja odbywa się z miejsc o większym stężeniu do miejsc o stężeniu mniejszym, zgodnie z gradientem stężeń. Cząsteczki tlenu dyfundują z pęcherzyków płucnych do krwi, w odwrotnym kierunku wędruje dwutlenek węgla. Tempo tych zjawisk zależy od ciśnień parcjalnych gazów.

Wymiana gazowa u roślin 
U roślin wymiana tlenu i dwutlenku węgla między tkankami rośliny a atmosferą odbywa się poprzez aparaty szparkowe, a także poprzez przetchlinki, o ile roślina wtórnie przyrasta na grubość. W ciemności wymiana gazowa roślin związana jest z wydzielaniem CO2 i pobieraniem tlenu z tak zwanym oddychaniem mitochondrialnym (wyjątek stanowią rośliny CAM). W czasie dnia rośliny prowadzą wymianę gazową związaną z procesami fotosyntezy, oddychania komórkowego oraz fotooddychania w przypadku najliczniejszej grupy roślin C3, u roślin C4 nie obserwuje się wymiany gazowej związanej z fotooddychaniem, a u roślin CAM wymiana gazowa jest regulowana przez wiele czynników takich jak światło i dostępność wody.

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Biofizyka
Oddychanie
Parowóz systemu Shaya

Parowóz Shay – rodzaj parowozów wieloczłonowych opracowanych przez Ephraima Shaya dla amerykańskich kolei leśnych dysponujących krętymi, górskimi trasami pod koniec XIX wieku (pierwszy patent w 1882).

Pojedyncza, wielocylindrowa, pionowa, maszyna parowa posiadała własny wał korbowy, a koła dwuosiowych wózków napędzała za pośrednictwem wałów Kardana i kół stożkowych. W produkowanych typach podwozie składało się z 2 do 3 dwuosiowych, napędzanych wózków (4 lub 6 osi). Standardowo napędzany był także tender. Były także projektowane parowozy o większej liczbie osi: 8 lub 10. Charakterystyczną cechą był kocioł przesunięty w lewo od osi podłużnej lokomotywy, gdyż po prawej stronie znajdowała się pionowa maszyna parowa i mechanizm przeniesienia napędu.

Konstrukcja nie była szeroko rozpowszechniona ze względu na skomplikowaną budowę.

Linki zewnętrzne 
 http://www.shaylocomotives.com/ 

Lokomotywy parowe
Jednostka

Pojęcie to zawsze oznacza obiekt o mierze ilościowej (np. liczba) lub jakościowej (np. wartość) równej jeden.

 w fizyce – wzorcowa miara wielkości fizycznej:
 jednostka miary,
 jednostka astronomiczna,
 w matematyce:
 liczba naturalna jeden (1),
 jednostka urojona;
 w naukach społecznych – człowiek:
 w ujęciu filozoficznym i psychologicznym – jednostka ludzka,
 w ujęciu socjologicznym – jednostka społeczna;
 w wojsku:
 jednostka wojskowa,
 jednostka bojowa,
 jednostka gospodarcza,
 jednostka kalkulacyjna,
 jednostka tyłowa,
 jednostka terytorialna,
 jednostka wspierająca,
 jednostka zaopatrująca,
 jednostka ognia,
 jednostka napełnienia;
 Komunikacja, transport
 Elektryczny zespół trakcyjny, potocznie nazywany jednostką lub jednostką trakcyjną
 jednostka pływająca (żegluga);
 Inne znaczenia jednostki jako wyodrębnionego fragmentu większej całości
 jednostka administracyjna (geografia);
 jednostka centralna (informatyka);
 jednostka systematyczna, jednostka taksonomiczna (biologia);
 jednostka monetarna (ekonomia);
 jednostka gospodarcza (ekonomia);
 Jednostka – serial o jednostce specjalnej;
 jednostka leksykalna – w programowaniu;
Materia (filozofia)

Materia () – byt rozciągający się w przestrzeni i w czasie, chociaż położenie obiektów materialnych nie musi być jednoznacznie określone. Materia jest jednym z podstawowych pojęć, jednak od początków filozofii była rozpatrywana i rozumiana w różny sposób.

Łaciński termin materia powstał wraz z wieloma innymi łacińskimi terminami filozoficznymi w okresie hellenistycznym (III – I wiek p.n.e.).

Historia

Starożytność 
W jońskiej filozofii przyrody Anaksymander rozpatrywał ogólne prawa przekształcania się przyrody, a mianowicie prawa ruchu, który jest nieodłączny od materii.

Empedokles zerwał z monizmem poprzednich filozofów, do których są zaliczani Tales z Miletu, Anaksymenes, Heraklit, Ksenofanes, przyjmując jako podstawowe składniki przyrody cztery żywioły: wodę, powietrze, ziemię i ogień.

W tym pierwszym okresie filozofii (do V wiek p.n.e.) pojęcie materii nie było jeszcze sprecyzowane, ani stosowane, wymienione żywioły traktowano jako podstawowe zasady (Arché) przyrody, toteż określanie tych filozofów jako materialistów w dzisiejszym rozumieniu nie znajduje uzasadnienia.

Platon uważał, że przyroda stanowi jedność elementów materialnych i pierwiastków idealnych oraz duchowych. Świat został zbudowany z istniejącego już przedtem tworzywa. Wszechświat powstał za sprawą Demiurga z nieokreślonej, bezkształtnej materii. W ten sposób Platon wprowadził nową koncepcję materii, którą uważał za abstrakcyjny składnik ciał.

Arystoteles rozróżniał w każdym obiekcie formę i materię (ὕλη). Materia nie istnieje samodzielnie, jest tylko podłożem zjawisk i przemian, bezpostaciowym, bezkształtnym tworzywem, z którego powstają byty w wyniku kształtowania jej przez formę substancjalną właściwą dla danej klasy bytów i dla danego indywidualnego bytu.

Średniowiecze 
Tomasz z Akwinu nauczał, że istotą substancji cielesnych jest forma i materia. Był to pogląd wspólny z Arystotelesem, zwany hilemorfizmem.

Czasy nowożytne 
Kartezjusz głosił, że przymiotem ciała jest rozciągłość. Ponieważ właściwością rozciągłości jest podzielność, Kartezjusz nie akceptował teorii atomizmu, odnowionej za jego czasów.

Gottfried Wilhelm Leibniz twierdził, że ciała są materialne, rozciągłe i podzielne. Jednak ciała traktował jako zjawiska.

Materia nie może zginąć. Antoine Lavoisier (1743-1794).

XX i XXI wiek 
W 1908 roku Włodzimierz Lenin w swoim dziele Materializm a empiriokrytycyzm podał następującą definicję materii:

Określenie to zbieżne jest z opinią Boltzmanna, według którego "materią jest wszystko »co istnieje obiektywnie«, co oddziałuje na nasze zmysły, wywołując w nich wrażenia".

W związku z rozwojem badań fizycznych nad cząstkami elementarnymi filozofia przejęła stanowisko fizyki w rozumieniu czym jest oraz czym nie jest materia.

Przypisy

Bibliografia

Zobacz też 

 Forma substancjalna
 Materializm

Linki zewnętrzne 
 

Ontologia
Arystotelizm
Wielki Krywań

Wielki Krywań (słow. Veľký Kriváň; 1709 m) – najwyższy szczyt pasma górskiego Mała Fatra w Centralnych Karpatach Zachodnich na Słowacji.

Topografia i rzeźba terenu 
Masyw Wielkiego Krywania znajduje się w głównej grani  Małej Fatry Krywańskiej, pomiędzy szczytem Pekelník (1609 m) i przełęczą Snilovské sedlo (1524 m) oddzielającą go od Chleba (drugiego co do wysokości szczytu Małej Fatry). W grani głównej znajduje się przedwierzcholek Wielkiego Krywania, główny wierzchołek wysunięty jest ok. 200 m na południe od głównej grani. Wielki Krywań wznosi się nad kilkoma dolinami; od południowej strony jest to Snilovská dolina i dolina potoku Studenec, od północnej Dolina za Kraviarskym i Stará dolina.

Przyroda 
Trzon Wielkiego Krywania zbudowany jest ze skał krystalicznych (granity), ale przykryty jest czapą wapieni i dolomitów serii wierchowej. Wierzchołek jest skalisto-trawiasty, w zboczach występują gołoborza i żleby. Występuje tutaj naturalne piętro halne (sztucznie obniżone przez wypas) i piętro kosodrzewiny, regiel górny i regiel dolny. Północno-wschodnie stoki Wielkiego Krywania to obszar ochrony ścisłej o nazwie rezerwat przyrody Chleb.

Turystyka 
Szczyt Wielkiego Krywania jest łatwo dostępny dzięki kolejce gondolowej Vrátna - Chleb z Vratnej doliny na Snilovské sedlo. Na wierzchołek prowadzi krótka ścieżka od czerwonego szlaku grzbietowego. Szczyt jest doskonałym punktem widokowym. Panorama widokowa z niego obejmuje niemal całe pasmo Małej Fatry, jedynie szczyt Suchý jest zasłonięty przez Mały Krywań. Widoczna jest także Kysucká vrchovina, szczyty Beskidu Żywieckiego (Wielka Racza i Babia Góra), Wielki Chocz, Tatry, Niżne Tatry i Wielka Fatra.

Szlak turystyczny 
Biegnący granią Wielkiego Krywania czerwony szlak to fragment międzynarodowego szlaku turystycznego E3. 
  odcinek: Nezbudská Lúčka – Podhradské –  Chata pod Suchým – sedlo Príslop pod Suchým – Javorina – Suchý – sedlo Vráta – Stratenec –  sedlo Priehyb – Mały Krywań – Koniarky – Bublen – Pekelník – Wielki Krywań –  Snilovské sedlo –  Chleb – Hromové – Steny – Poludňový grúň –  Stoh –  Medziholie –  Wielki Rozsutec – Medzirozsutce – Mały Rozsutec – Príslop nad Bielou – Zázrivá

Przypisy 

Szczyty Małej Fatry
Silnik modelarski

Silnik dowolnego typu służący do napędu modelu. Nazwa czasem jest używana w odniesieniu do modelarskich silników spalinowych: żarowego i samozapłonowego. Przeważnie jest to zminiaturyzowana wersja dużych silników, a w dużych modelach mały silnik użytkowy np. silnik spalinowy od kosiarki.

Rodzaje:
 silnik gumowy
 silnik parowy
 maszyna parowa
 turbina parowa
 pyrkawka
 silnik spalinowy przeważnie żarowy, lub  samozapłonowy
 silnik na dwutlenek węgla
 silnik odrzutowy
 silnik pulsacyjny
 silnik turboodrzutowy
 silnik rakietowy na paliwo stałe
 silnik elektryczny – przeważnie bezszczotkowy.

Silniki (napędy) częściej stosowane w zabawkach niż w modelach:
 napęd sprężynowy
 napęd kołem zamachowym
 silnik na sprężone powietrze
 wiatrak
 silnik rakietowy na sprężone powietrze i wodę

Modelarstwo
Silniki
Kowadło (szczyt)

Kowadło (czes. Kovadlina, niem. Schmiedekoppe, 989 m n.p.m.) – graniczny szczyt w południowej części Gór Złotych (Sudety Wschodnie), położony ponad wsią Bielice.

Kopulasty wierzchołek porastają młode świerki, gdzieniegdzie występują gnejsowe skałki. Ze szczytu można podziwiać widoki na Góry Złote i północną część Wysokiego Jesionika oraz pogórze sudeckie aż po Nysę a nawet Opole. Najwyższym szczytem czeskich Rychlebskich hor jest jednakże Smrek – 1125 m n.p.m., którego jeden z wierzchołków zwany czasem Bruskiem (ok. 1120 m n.p.m.) znajduje się na polsko-czeskiej granicy i właśnie ten wierzchołek powinien posiadać palmę pierwszeństwa w polskich Górach Złotych. Należy zaznaczyć, że granica pomiędzy Górami Złotymi a Bialskimi, wywodząca się z dawnego niemieckiego podziału, ma charakter umowny – przyjęcie najbardziej naturalnej granicy (tj. doliny Białej Lądeckiej) prowadzi do wniosku, że przebiega ona przez niewybitny grzbiecik Działu pomiędzy Postawną a Iwinką.
Kowadło należy do Korony Gór Polski.

Szlaki turystyczne 
Przez Kowadło przechodzi szlak turystyczny:
  zielony, z Bielic na Przełęcz Gierałtowską.

Przypisy

Bibliografia 
 Słownik geografii turystycznej Sudetów, tom 17 Góry Złote, red. Marek Staffa, Wydawnictwo I-BIS, Wrocław 1993, .
 Masyw Śnieżnika, Góry Bialskie, Góry Złote, Krowiarki, mapa w skali 1:40 000, Wydawnictwo "Plan", Wrocław 2006, .

Czeskie szczyty Gór Złotych
Polskie szczyty Gór Złotych
Korona Gór Polski
Bielice (województwo dolnośląskie)
Bitwa pod Byczyną

Bitwa pod Byczyną () – bitwa stoczona 24 stycznia 1588 pomiędzy wojskami pretendenta do tronu polskiego po śmierci Stefana Batorego, arcyksięcia austriackiego Maksymiliana III Habsburga, a armią Rzeczypospolitej dowodzoną przez hetmana wielkiego koronnego Jana Zamoyskiego, stronnika Zygmunta III Wazy (elekcja 1587).

Wojska arcyksięcia w nocy 24 stycznia zajęły pozycję na wschód od Byczyny na trakcie królewskim wiodącym do Polski. Dokładne ustawienie armii polskiej nie jest znane. Wiadomo natomiast, że część armii prawej flanki po przeprawieniu się przez groblę, obeszła z boku lewe skrzydło wojsk Maksymiliana. Manewr ten na pewno umożliwiła silna mgła, która utrzymywała się jeszcze w godzinach rannych.

Obie armie stały przez kilka godzin naprzeciwko siebie. Po opadnięciu mgły, kiedy arcyksiążę zobaczył, że wojska polskie zachodzą go z boku, co groziło odcięciem odwrotu do Byczyny – wydał rozkaz do ataku. Bitwa trwała bardzo krótko, była bardzo krwawa i zamieniła się w rzeź uciekających żołnierzy. O sukcesie armii polskiej w części zadecydowała panika wśród Węgrów, którzy źle zrozumieli wydane rozkazy i jako pierwsi zaczęli uchodzić z pola walki. To spowodowało odwrót pozostałych oddziałów.

Arcyksiążę schronił się w Byczynie, którą z marszu wojska polskie zaczęły oblegać. Do ostrzału miasta wykorzystano działa pozostawione przez armię Maksymiliana. Wojsko szykowało się do szturmu miasta, jednak arcyksiążę kazał wywiesić białą flagę i rozpoczął pertraktacje o warunkach poddania się. Na mocy traktatu bytomsko-będzińskiego podpisanego 9 marca 1589 Maksymilian odzyskał wolność i w lipcu tego samego roku opuścił Polskę.

Dokładne miejsce, w którym stoczono bitwę nie jest znane do dzisiaj. Prawdopodobnie jest to rejon wzgórza 218 w pobliżu wsi Roszkowice, które okoliczni mieszkańcy dzisiaj nazywają wzgórzem śmierci. Nie znamy też dokładnie wielkości obu armii walczących stron. W źródłach podane są różne liczby od 3 do 6 tysięcy żołnierzy każda. Po bitwie na polecenie Jana Zamoyskiego, wydane burmistrzowi Byczyny, mieszkańcy miasta pochowali w jednej wspólnej mogile zabitych obu stron. Do dziś nie wiadomo ilu ich pochowano. Przekazy wspominają, że od 3 do 5 tysięcy. Oddział Stanisława Żółkiewskiego zdobył w bitwie sztandar wojsk Maksymiliana Habsburga – tzw. chorągiew spod Byczyny.

Zobacz też 
 Hawryło Hołubek – rotmistrz kozacki poległy w bitwie pod Byczyną

Bibliografia 
 
 

Bitwy w historii Austrii
Bitwy w historii Polski
Wojna domowa w Rzeczypospolitej 1587–1588
Byczyna
Bitwa pod Byczyną
Lampa próżniowa

Lampa próżniowa to najbardziej powszechny rodzaj lamp elektronowych, której najbardziej charakterystyczną cechą jest maksymalnie niskie ciśnienie gazów wewnątrz bańki. Aby pochłonąć śladowe ilości pozostałych gazów, napyla się od środka getter dający charakterystyczną lustrzaną powierzchnię.

Obecność wysokiej próżni w lampie wpływa na jej parametry. Jedynymi nośnikami prądu w tych lampach są elektrony wyemitowane z katody. Elektrony są bardzo lekkie i mają znikomą bezwładność, dzięki czemu pasmo przenoszenia lampy elektronowej obejmuje częstotliwości do kilku GHz (lampy siatkowe), albo nawet do kilkudziesięciu GHz (lampy mikrofalowe).

Istotną cechą lamp elektronowych próżniowych jest konieczność stosowania żarzonej katody, której emisja elektronów zależy nie tylko od temperatury ale i od natężenia pola elektrycznego na powierzchni katody, czyli od napięć innych elektrod. Ten fakt może być niekiedy wadą, a niekiedy zaletą.

Podstawowymi rodzajami lamp próżniowych są:
 dioda
 trioda
 tetroda
 pentoda
 heksoda
 heptoda
 oktoda
 ennoda
 magiczne oko
 mikrofalowe
 klistron
 lampa z falą bieżącą
 magnetron
 lampa obrazowa
 kineskop
 lampa oscyloskopowa 
 Lampy specjalne
 lampa rentgenowska
 fotodioda próżniowa
 fotopowielacz
 wzmacniacz obrazu
 próżniowe lampy zliczające

Zobacz też 
 Lampa elektronowa 
 System oznaczeń lamp

Bibliografia 
 Jan Hennel, Lampy elektronowe, Wydawnictwa Naukowo - Techniczne, Wydanie VI, Warszawa 1977
 Leonard Niemcewicz, Lampy elektronowe i półprzewodniki, Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, Wydanie III poprawione i uzupełnione, Warszawa 1968
 Jerzy Antoniewicz (redakcja),Poradnik Radio- i Teleelektryka. B – Elementy i podzespoły, PWT, Wydanie I, Warszawa 1959

ru:Электровакуумная лампа
Milimetr

Milimetr (symbol: mm) – podwielokrotność metra, podstawowej jednostki długości w układzie SI. Jeden milimetr równa się 10−3 m. W notacji naukowej można go zapisać jako 1 E-3 m oznaczający 0,001 × 1 m.

Stosowany powszechnie w pomiarach.

Zobacz też 

 mili
 przedrostek SI

Jednostki wtórne metra
MW

mW, MW – miliwat, megawat
 Metro Warszawskie
 Marynarka Wojenna
 megawat
 Młodzież Wszechpolska
 materiał wybuchowy
 magistrala węglowa
 "Myśl Wojskowa"
 fale średnie (ang. medium frequency)
 MW – zbiór opowiadań Waldemara Łysiaka
Modern Warfare - gra komputerowa firmy Activision
MA

MA – kod IATA linii lotniczych Malév
 MA – Master of Arts – anglosaski tytuł naukowy
 MA – megaamper – jednostka elektryczna
 MA – Mercury-Atlas – seria lotów kosmicznych w ramach programu Mercury
 MA – oznaczenie przedniej gałęzi żyłki medialnej w zmodyfikowanym systemie Comstocka-Needhama
 mA – miliamper – jednostka elektryczna
 Motorcycling Australia – nazwa australijskiej federacji motocyklowej
 Ma – liczba Macha
 Ma – jedna ze stron salda
 Ma – tytuł honorowy w hinduizmie
 Ma – anatolijska bogini czczona w starożytności
 Mã − rzeka w Azji Południowo-Wschodniej.
 Ma (megaannum) – milion lat, odpowiednik mya (ang. million years ago) – skrót stosowany w astronomii, geologii i paleontologii w znaczeniu ... milionów lat temu (mlt), np. 20 Ma
Hierarchia

Hierarchia (z gr. „urząd najwyższego kapłana”):
 kolejność rzeczy, zagadnień od najważniejszych do najmniej ważnych.
 ustanowienie ważności stanowiska albo władz urzędowych, służbowych lub kościelnych (np. hierarchia kościelna, stopnie wojskowe).

Etymologia 
Słowo zawiera ono dwa greckie morfemy hier- (tak jak w hierós = święty, poświęcony, ofiarowany bogom) oraz arch- (ten sam co w arché = początek, pierwsza zasada). Nie znajdziemy go jednak w klasycznej grece, ani łacinie, choć obecnie jest ono używane w większości dużych języków europejskich (w tym we współczesnej grece) i wielu pozaeuropejskich.
Etymologia słowa jest dość skomplikowana. Miałoby ono do nas przyjść poprzez starofrancuski i łacinę średniowieczną, gdzie znalazło się jako neologizm stworzony na potrzeby przekładu późno-klasyczno-greckiego słowa hierarchia, którym Pseudo-Dionizy Areopagita określał hierarchie anielskie.

Struktura hierarchiczna 
Można ją zaobserwować zarówno w układach naturalnych (np. synchronizacja czynności fizjologicznych organizmu, społeczność, rodzina, stado, organizacja) jak i sztucznych (np. klasyfikacja biologiczna).

Zobacz też 
 hierarchia społeczna
 matriarchat
 patriarchat
 porządek dziobania
 hierarchia wartości

Przypisy 

Etnologia i antropologia kulturowa
Święto

Święto – ogólne określenie szczególnych dni lub dłuższych okresów powtarzających się regularnie.

Święto 

Święto może mieć charakter religijny (np. Szczodre Gody), narodowy (np. Święto Niepodległości), państwowy (np. Dzień Solidarności i Wolności) lub międzynarodowy (np. Dzień Praw Człowieka). Może upamiętniać jakieś wydarzenie (np. bitwę), podkreślać wagę pewnych problemów (np. Sprzątanie Świata), może też być okazją do uczczenia osoby (np. Jana Pawła II) czy grupy społecznej (np. pracowników) lub zawodowej (np. górników).

Z większością świąt wiążą się pewne zwyczaje i uroczysty sposób celebrowania. Niektóre święta są też dniem wolnym od pracy.

W Polsce

Zobacz też 

 Dzień Solidarności z Polską
 dni wolne od pracy w Polsce
 międzynarodowe świąteczne dni i tygodnie w ONZ
 polskie obrzędy i zwyczaje ludowe
 święta ruchome
 święta żydowskie

Uwagi

Przypisy

Bibliografia 
 Okolicznościowe dni związane z tematyką zdrowotną
 PIS – Łódź – Kalendarium światowych dni związanych z tematyką zdrowotną
 
  na Diagnosis
 Święta branżowe, zawodowe
  – Uchwała Nr 94 Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1973 r. w sprawie obchodów uroczystości branżowych (zawodowych), zakładowych i regionalnych, która utraciła moc z dniem 30 marca 2001 ()
 Kalendarz Robotniczy
 Zawodowy Kalendarz
 Święta ekologiczne
  na stronie Ministerstwa Zdrowia
 Święta rodzimowiercze
  wraz z listą obchodzonych przezeń świąt

Linki zewnętrzne 
 Pobierz listę świąt z tego artykułu w formacie .ics (z wyłączeniem świąt ruchomych) – utworzony na podstawie wersji z 2016-12-05 i nie obejmuje późniejszych edycji.
Święta

Miejscowości  i dzielnice miast w Polsce 
 Święta – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. złotowskim, w gminie Złotów 
 Święta – wieś w woj. zachodniopomorskim, w pow. goleniowskim, w gminie Goleniów
 Święta – dzielnica Połągi
 
 Administracja
 Topczewo – dawna gromada

 Rzeki
 Święta – rzeka, dopływ Wilii
 Święta – rzeka na Międzyodrzu, dopływ jeziora Dąbie
 Święta – górny bieg rzeki Tui (od miasta Nowy Dwór Gdański), dopływu Szkarpawy
 Święta (łot. Sventāja, lit. Šventoji) – rzeka na Łotwie i Litwie, dopływ Morza Bałtyckiego
 zobacz też: Święta rzeka

Zobacz też 
 święty
 święto
Wikimedia

Wikimedia Foundation – amerykańska fundacja zarządzająca wybranymi projektami opartymi na oprogramowaniu MediaWiki, w tym Wikipedią
 Wikimedia Polska, Wikimedia Deutschland, Wikimedia RU, itp. - organizacje lokalnych wolontariuszy projektów Wikimedia w różnych krajach
 Wikimedia Commons – wspólne repozytorium plików multimedialnych wykorzystywanych w projektach Wikimedia Foundation
 Wikimedia Meta-Wiki – projekt poświęcony koordynacji między projektami Wikimedia Foundation oraz dyskusji na ich temat (link do projektu)

Zobacz też 
 wiki – typ edytowalnego serwisu internetowego
Ostoja

ostoja (refugium) – pojęcie z zakresu ekologii i biogeografii
 ostoja – pojęcie z zakresu kolejnictwa – rama pojazdu szynowego
 Ostoja – polski herb szlachecki
 Ostoja - polski ród szlachecki
 Ostoja – szczyt w Sudetach Środkowych, w Górach Suchych
 Ostoja – pseudonim Tadeusza Klimowskiego
 Ostoja – pseudonim Wacława Rejmaka
 Ostoja – pseudonim Józefy Sawickiej

Miejscowości w Polsce: 
 Ostoja – dzielnica Pruszkowa
 Ostoja – wieś w woj. łódzkim, w pow. bełchatowskim, w gminie Zelów 
 Ostoja – wieś w woj. zachodniopomorskim, w pow. polickim, w gminie Kołbaskowo

Zobacz też
Latarnia

latarnia – przenośne źródło światła
 latarnia (architektura) – konstrukcja na kopule/dachu z otworami/oknami oświetlającymi pomieszczenie nią/nim przekryte;
 latarnia morska – znak nawigacyjny: wieża umieszczona na brzegu wysyłająca znaki świetlne;
 latarnia lotnicza – światło naziemne pomocne w nocnej nawigacji lotniczej;
 latarnia uliczna –  lampa, mająca za zadanie oświetlać ulice, chodniki i drogi;
 latarnia Arystotelesa – aparat gębowy jeżowców;
 Latarnia – twierdza u ujścia Wisły, znana obecnie jako Twierdza Wisłoujście.
Zobacz też:
 Latarnik
Wiktoria (imię)

Wiktoria – imię żeńskie pochodzenia łacińskiego (łac. victoria – zwycięstwo). W mitologii rzymskiej nosiła je rzymska bogini zwycięstwa i chwały.

Męskim odpowiednikiem jest Wiktor.

Wśród imion nadawanych nowo narodzonym dzieciom, Wiktoria w 2009 roku zajmowała 4. miejsce w grupie imion żeńskich.

Wiktoria imieniny obchodzi: 20 maja, 12 sierpnia, 21 sierpnia, 11 listopada, 17 listopada, 23 grudnia.

Odpowiedniki w innych językach 
 łacina: Victoria
 angielski: Victoria
 francuski: Victoire
 litewski: Viktorija
 niemiecki: Viktoria
  (Wiktorija)
 słoweński: Viktorija
  (Wiktorija)
 włoski: Vittoria

Imienniczki

Święte i błogosławione Kościoła katolickiego 
 św. Wiktoria z Sabiny, rzymska męczennica, święta Kościoła katolickiego.
 bł. Wiktoria Díez Bustos de Molina (†1936), hiszpańska błogosławiona Kościoła rzymskokatolickiego.
 bł. Wiktoria Rasoamanarivo, madagaskarska błogosławiona Kościoła rzymskokatolickiego.

Władczynie 
 Wiktoria Ludwika Burbon (1733–1799) – księżniczka Francji
 Wiktoria z Saksonii-Coburga-Saalfeld (1786–1861) – księżniczka Saksonii, księżna Kentu, matka brytyjskiej królowej, Wiktorii
 Wiktoria Hanowerska (1819–1901) – królowa Wielkiej Brytanii
 Wiktoria z Saksonii-Coburga-Kohary (1822–1857) – księżna Nemours
 Wiktoria Koburg (1840–1901) – cesarzowa niemiecka
 Wiktoria Badeńska (1862–1930) – królowa Szwecji
 Wiktoria z Hesji-Darmstadt (1863–1950) – księżniczka Hesji-Darmstadt
 Wiktoria Pruska (1866–1929) – księżniczka Prus, księżna Schaumburg-Lippe
 Wiktoria Koburg (1868–1935) – księżniczka Wielkiej Brytanii
 Victoria Kaʻiulani (1875–1899) – następczyni tronu Hawajów
 Wiktoria Melita Koburg (1876–1936) – wielka księżna Hesji, później wielka księżna Rosji jako Wiktoria Fiodorowna
 Wiktoria Eugenia Battenberg (1887–1969) – królowa Hiszpanii
 Wiktoria Luiza Pruska (1892–1980) – księżniczka Prus, księżna Hanoweru i Brunszwiku
 Wiktoria Bernadotte (ur. 1977) – następczyni tronu Szwecji

Inne osoby 
 Victoria de los Angeles – hiszpańska śpiewaczka
 Victoria Abril – aktorka
 Wiktoryja Azaranka – tenisistka
 Victoria Beckham – piosenkarka (była Spice Girls), aktorka, tancerka, projektantka
 Victoria De Angelis – włoska basistka zespołu Måneskin
 Viki Gabor – polska piosenkarka pochodzenia romskiego 
 Wiktoria Gąsiewska – aktorka i prezenterka telewizyjna
 Victoria Justice – amerykańska aktorka
 Victoria Nestorowicz – aktorka
 Wiktoria Padlewska – pisarka
 Viktoria Rebensburg – niemiecka narciarka alpejska
 Wiktorija Stiopina – ukraińska skoczkini wzwyż
 Victoria Tennant – aktorka
 Wiktorija Wołczkowa – rosyjska łyżwiarka
 Viktorija Žemaitytė – litewska lekkoatletka

Przypisy

Bibliografia 
 

Żeńskie imiona łacińskie
Środki dydaktyczne

Środki dydaktyczne (środki kształcenia) – to wszelkiego rodzaju przedmioty oddziałujące na zmysły uczniów, których zadaniem jest ułatwienie poznawania rzeczywistości. Skracają i urozmaicają proces nauczania, wywołując wrażenia i spostrzeżenia, będące tworzywem pozwalającym w krótszym czasie przekazać więcej wiadomości.
Najstarszym i najczęściej używanym środkiem dydaktycznym jest tablica szkolna.

Podział środków dydaktycznych:
 Środki naturalne takie jak okazy z otoczenia przyrodniczego, kulturowego, społecznego, które bezpośrednio przedstawiają rzeczywistość

 Środki techniczne, które pokazują rzeczywistość w sposób pośredni:
 wzrokowe:
 tablica szkolna
 przeźrocza
 film
 rysunki
 fotografie
 ilustracje z czasopism, folderów itp.
 słuchowe:
 nagrania magnetofonowe, płytowe
 audycje radiowe
 wzrokowo słuchowe:
 programy telewizyjne
 multimedialne programy komputerowe
 automatyzujące:
 maszyny dydaktyczne
 komputery
 fantomy i modele (np. do wykonywania iniekcji, resuscytacji).

 Środki symboliczne, przedstawiające rzeczywistość za pomocą słowa żywego i drukowanego (w tym podręcznik szkolny), znaków, rysunków technicznych, grafów, map.

Zobacz też 
 dydaktyka
 Dydaktyka geografii - środki dydaktyczne

Przypisy

Literatura 
 Dostál, J. Education technology and senses in learning (Učební pomůcky a zásada názornosti.) Olomouc, EU: Votobia, 2008. 40 s. .

Dydaktyka
Fotoautotrofy

Fotoautotrofy – autotroficzne organizmy pozyskujące pożywienie na drodze fotosyntezy. Zalicza się je do roślin, protistów i sinic. Dawniej wszystkie organizmy wyposażone w chlorofil zaliczano do jednego królestwa – roślin. Dopiero stosunkowo niedawno wykazano niezbicie, że zdolność do fotosyntezy nie jest dobrym kryterium oceny związków filogenetycznych. Jednakże i dziś jeszcze wielu naukowców posługuje się tym kryterium. Nowa klasyfikacja naukowa organizmów, przyjęta również w Polsce, zakłada jednak, że fotoautotrofy można znaleźć w aż trzech królestwach.

Fotosynteza tlenowa (z uwolnieniem tlenu) powstała pierwotnie jedynie u sinic, natomiast aparat fotosyntetyczny pozostałych organizmów (chloroplast) jest wynikiem endosymbiozy i wtórnej endosymbiozy.

Do endosymbiozy doszło poprzez pochłonięcie (endocytoza) przez eukarionta komórką sinicy i organizmem gospodarza. W rezultacie tej współpracy doszło do powstania chloroplastów roślin.
Endosymbioza wtórna zaistniała wówczas, gdy jednokomórkowe rośliny wyposażone w chloroplasty dostały się na drodze endocytozy do wnętrza komórek protistów i tam przekształciły się w nowy rodzaj chloroplastów.

Zobacz też 
 strategia metaboliczna
 bakteriorodopsyna
 proteorodopsyna

Interakcje międzygatunkowe
Strategie pokarmowe
Typologia organizmów
Morze Tasmana

Morze Tasmana (ang. Tasman Sea, maori Te Moana Tapokopoko a Tawhaki) – morze przybrzeżne ograniczone od zachodu Tasmanią i Australią, od wschodu Nową Zelandią, Norfolkiem i Nową Kaledonią. Od północy przylega do Morza Koralowego. Na południowym zachodzie poprzez Cieśninę Bassa, łączy się z Oceanem Indyjskim. Główne porty: Sydney (Australia) Auckland (Nowa Zelandia). 

Morze Tasmana ma około 2000 km długości równoleżnikowej i około 2800 km szerokości południkowej. Jego powierzchnia wynosi ponad 3 mln km², a średnia głębokość 3285 m. Pod wschodnią częścią morza znajduje się Wyniesienie Lord Howe.

Morze nazwano na cześć holenderskiego odkrywcy Abla Janszoon Tasmana, którego wyprawa na Tasmanię w latach 1642-43 była pierwszą odnotowaną wyprawą Europejczyków na Tasmanię i Nową Zelandię. Brytyjski odkrywca, kapitan James Cook, później intensywnie żeglował po Morzu Tasmana w latach 70. XVIII wieku w ramach swojej pierwszej podróży eksploracyjnej.

Tasmana, Morze
Nowe Hebrydy

Nowe Hebrydy – kolonialna nazwa archipelagu około 80 wysp pochodzenia wulkanicznego i koralowego położonego około 1700 km na północny wschód od Australii, między 12 a 20° szerokości geograficznej południowej, obecnie niepodległe państwo Vanuatu.

Geografia 
Powierzchnia wysp: 12,2 tys. km² (podawane także 14,8 tys. km²). Ludność w roku 2008 wynosiła 233 tys. osób, głównie pochodzenia melanezyjskiego (98%). Główne wyspy Nowych Hebrydów (Espiritu Santo, Éfaté, Erromango, Malekula) są pochodzenia wulkanicznego, małe wysepki (Lopevi, Tanno) mają charakter koralowy. Ambrim i Lopevi są czynnymi wulkanami.

Na wyspach panuje klimat wilgotny równikowy. Wyspy północne porastają wilgotne lasy równikowe, wyspy na południu porastają lasy suche i sawanna. Średnie temperatury miesięczne w przedziale 23–28 °C. Pora deszczowa trwa od listopada do kwietnia, roczna suma opadów wynosi 1500–2500 mm. Często występują cyklony.

Historia 
Wyspy zostały odkryte w 1606 roku przez portugalskiego żeglarza Pedro Fernandeza de Quirósa. W 1774 roku zostały przebadane przez Jamesa Cooka. To on właśnie nadał im nazwę Nowych Hebrydów. Od roku 1870 na wyspy napływali kolonizatorzy angielscy i francuscy. Od 1906 roku  wyspy stanowiły angielsko-francuskie kondominium. W 1980 roku wyspy uzyskały pełną niepodległość jako państwo Vanuatu.

Przypisy 

Archipelagi Morza Koralowego
Geografia Vanuatu
Wyspy Vanuatu
Dawne terytoria zależne Wielkiej Brytanii
Nanometr

Nanometr (symbol: nm) – podwielokrotność metra, podstawowej jednostki długości w układzie SI. Jest to jedna miliardowa metra, czyli jedna milionowa milimetra. Jeden nanometr równa się zatem 10−9 m. W notacji naukowej można go zapisać jako 1 E-9 m oznaczający 0,000 000 001 × 1 m. Rzadko stosowana jest również stara nazwa milimikron.

Jednostka ta jest wygodna do opisywania odległości w skali cząsteczek oraz długości fal światła widzialnego (ok. 400–700 nm) oraz UV (< 400 nm) i bliskiej podczerwieni (>700 nm).

Porównanie jednostek 
 1 nm = 0,001 μm = 0,000 000 001 m = 10−9 m
 1 nm = 1000 pm
 1 nm = 10 Å

Zobacz też 
 nano
 przedrostek SI

Linki zewnętrzne 
 Konwerter nanometrów na metry - Multi-converter.com

Jednostki wtórne metra

cs:Metr#Nanometr
Nm

nm – nanometr, podwielokrotność metra
 nM – nanomol, podwielokrotność mola
 Nm – niutonometr, jednostka momentu obrotowego i momentu siły
 NM (ang. nautical mile) – mila morska
 NM – Nowy Meksyk, stan w USA
 Nm3 – normalny metr sześcienny gazu. Liczba metrów sześciennych jakie zająłby gaz w warunkach normalnych
Iłżanka

Iłżanka – lewobrzeżny dopływ Wisły. Ma długość 77,2 km i powierzchnię zlewni 1114 km².

Rzeka płynie w województwie mazowieckim, przepływa przez, między innymi, Mirów Stary, Iłżę, Kazanów i Ciepielów, a swój początek (źródło) ma w miejscowości Gąsawy Rządowe, w pobliżu cmentarza w tejże miejscowości. W okolicach Iłży rzeka rozlewa się, tworząc układ czterech przepływowych jezior, m.in. Zalew Iłżecki. Do Wisły wpada w okolicach Chotczy Dolnej.

Dopływami Iłżanki są Brodek, Kosówka, Małyszyniec, Modrzejowianka, Struga i Strużanka.

Przypisy

Linki zewnętrzne
Kierownica

kierownica paraboli
 kierownica maszyny przepływowej
 kierownica (hydrologia) – ściana odsuwająca ujście rzeki w głąb morza, zapobiegając dekoncentracji nurtu i akumulacji materiału niesionego przez rzekę
 kierownica (tor kolejowy)
 kierownica samochodu
 kierownica rowerowa
 kierownica (kontroler) – urządzenie podłączane do komputera bądź konsoli gier wideo

Zobacz też 

 wolant
Grodzisko (archeologia)

Grodzisko, grodziszcze, horodyszcze – pozostałość po grodzie albo osadzie obronnej w postaci kolistego (w podstawie) lub wielobocznego wzniesienia, zazwyczaj z zachowanymi śladami wałów drewniano-ziemnych. Na terenie dzisiejszej Polski grody budowane były w dwóch okresach: w późnej epoce brązu i wczesnej epoce żelaza, czyli w czasach kultury łużyckiej (znanych jest ok. 70) oraz w okresie wczesnego średniowiecza, tj. od VII–XIII w. n.e (odkryto ok. 2400 takich obiektów). 

Na terenie Polski zachowało się około 2500 grodzisk. Większość (ok. 1730) poddana jest ochronie prawnej na mocy wpisu do rejestru zabytków, jednak wiele niszczonych jest systematyczną orką, wybieraniem piasku. Grodziska wyróżniają się w terenie w formie widocznego do dziś obrysu wałów lub fosy, albo nasypu w postaci stożka. W większości są wyłączone spod użytku rolnego lub ich powierzchnia jest zalesiona.

Lokalnie często określane są jako okopy, kopce, góry (np. lisie góry, szwedzkie góry) lub szańce (np. stare szańce, szwedzki szaniec), co zwykle błędnie wiąże ich funkcjonowanie z okresem późniejszym (np. potopem szwedzkim).

Grodziska wyróżniają się specyficzną florą, gdyż występują na nich często gatunki, które były uprawiane przed wiekami, tzw. relikty dawnych upraw.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Zdjęcia lotnicze grodzisk w d. woj. poznańskim
 Grodziska województwa łódzkiego
  – grodziska, święte miejsca, kamienne kręgi, kurhany (format .pdf)
 Grodziska w zasobach dziedzictwa archeologicznego kraju – https://www.academia.edu/6602939/Bugaj_M._2013.
Happy hardcore

Happy hardcore, znany także jako happy rave lub happycore – odmiana muzyki hardcore, będąca podgatunkiem muzyki hard dance, której korzenie wywodzą się z nurtu UK old skool rave. Jej najlepszy okres przypadał na lata 1993-1997. Happy hardcore dzieli się głównie na dwa okresy: Oldschool Happy Hardcore (Utwory produkowane w latach 90) oraz te obecne, które brzmieniem przypominają przyśpieszony euforyczny hardstyle.

Oldschool Happy Hardcore (lata 90') 
Oldschool Happy hardcore charakteryzuje się bardzo szybkim tempem (od 160 do 190 uderzeń na minutę), szybkim breakbeatem, śmiesznym i słodkim, często kobiecym wokalem, kosmicznym brzmieniem syntezatora, pianinem i linią bassową składającą się ze zwykłego kicka. Happy hardcore, w przeciwieństwie do pozostałych gatunków hardcore, charakteryzuje się również ciepłym, wesołym klimatem, gdzie w pozostałych gatunkach hardcore klimat jest raczej mroczny.

Happy hardcore powstał na początku lat 90 z UK old skool rave. Od 1994 roku coraz bardziej oddzielał się od pozostałych gatunków hardcore, aż stał się samodzielnym gatunkiem. W 1997 kończyła się złota era happy hardcore. Utwory zaczynały odbiegać od swojej charakterystyki, między innymi przestał liczyć się breakbeat.

Przykładowe utwory oldschool happy hardcore (z lat 90):
Dune – Hardcore Vibes
Technohead - I Wanna Be Hippy
Charly Lownoise & Mental Theo - Wonderful Days
Charly Lownoise & Mental Theo - Stars
Charly Lownoise & Mental Theo - Next 2 Me
Party Animals - Have You Ever Been Mellow
Nakatomi - Children Of The Night
 Gabber Piet - Hakke En Zage

Happy Hardcore dziś 

Obecnie happy hardcore brzmieniem przypomina przyśpieszone utwory euphoric hardstyle, czyli beat 2/4, rozbudowana, euforyczna melodia, linia bassowa składająca się z reverse bass oraz słodkie, często kobiece wokale. Również producenci hardstyle czasami tworzą utwory happy hardcore, jak np. Tweekacore, Darren Styles

Przykładowe utwory produkowane obecnie:

 Da Tweekaz & Darren Styles - Heroes (170 BPM Edit)
 Eclipse - 24/7 (Squad-E Remix)
 Virtue & Slammer - Don't Go (Gammer Remix)
 Captain Jack - Dream A Dream - (Sy & Unknown Remix)

Przykładowi artyści produkujący happy hardcore w latach 90' 
 4Tune Fairytales
 Breeze & Styles
 Charly Lownoise & Mental Theo
 DJ Paul Elstak
 DJ Sharkey
 Orbit1 
 Gammer
 Dougal
 DUNE
 Hixxy
 Marusha
 Nakatomi
 Party Animals
 RMB
 Scooter
 Scott Brown
 Technohead

Linki zewnętrzne 
  - polski serwis poświęcony muzyce Hardcore
 HappyHardcore.com - Największy serwis muzyki poświęcony happy hardcore
https://www.electronicbeats.net/learn-the-history-of-happy-hardcore-in-these-10-tracks-picked-by-dj-chrissy/

Hardcore
Hard dance
Peter Baumann (muzyk)

Peter Baumann (ur. 29 stycznia 1953 w Berlinie) – niemiecki muzyk uprawiający rockową odmianę muzyki elektronicznej.

Życiorys 
Uzyskał klasyczne wykształcenie muzyczne. W wieku 14 lat założył swój pierwszy zespół i przez następne lata przewinął się przez sporą liczbę lokalnych grup rockowych.

W 1971 został członkiem awangardowego zespołu Tangerine Dream i pozostał w nim przez siedem lat, w okresie największych sukcesów artystycznych tego elektronicznego tria. Jeszcze będąc członkiem grupy, nagrał swój pierwszy, dobrze przyjęty album Romance '76. Muzyka zawarta na tej płycie była stylistycznie zbliżona do wydanego niedługo później, przełomowego albumu Tangerine Dream Stratosfear. Nasunęło to przypuszczenie, że Bauman wysuwa się w grupie na pozycję lidera. Wkrótce potem opuszcza on jednak grupę, by poświęcić się karierze solowej.

W początku lat osiemdziesiątych całkowicie poświęcił się działalności producenta muzycznego, zakładając własne przedsiębiorstwo płytowe Private Music, zajmujące się promowaniem muzyki new age. Jedną z pierwszych grup tworzących dla jego wytwórni była Tangerine Dream. Innymi znanymi muzykami nagrywającymi dla Private Music byli Ravi Shankar, Yanni, Patrick O'Hearn, John Tesh i Shadowfax.

W 1990 Bauman próbował wrócić do czynnego życia muzycznego, wiążąc się z grupą Blue Room. Frustracja spowodowana brakiem znaczących sukcesów tego zespołu skłoniła go jednak do porzucenia wszelkiej działalności muzycznej. Po wycofaniu się z działalności muzycznej powołał „The Baumann Foundation”, zajmującą się poszukiwaniem sposobów poprawy jakości życia z perspektywy filozoficznej, koncepcyjnej oraz empirycznej.

Wrócił jednak do planów muzycznych. W październiku 2014 odbudował swoje studio muzyczne. W styczniu 2015 spotkał się w Wiedniu, po wielu latach z Edgarem Froesem. Omawiali plany muzyczne. Wydawało się, że doprowadzi to do odnowienia współpracy po kilku dekadach. Edgar Froese zmarł jednak 20 stycznia 2015. W 2015 Baumann rozpoczął współpracę z pozostałymi członkami ostatniego składu Tangerine Dream nad nieukończonym materiałem, który pozostawił Edgar Froese. Jednak jego wizja muzyczna nie pasowała do koncepcji Thorstena Quaeschninga, Ulricha Schnaussa i Bianki Froese. Swoją muzyczną wizję przekazał na wydanej 20 maja 2016 płycie „Machines of Desire”. Jednocześnie 27 maja 2016 ukazały się znów dwie pierwsze solowe płyty Petera Baumanna Romance '76 oraz „Trans-Harmonic Nights”.

Solowa dyskografia 
 1976 Romance '76
 1979 Trans-Harmonic Nights
 1981 Repeat Repeat
 1983 Strangers in the Night
 2016 Machines of Desire

Przypisy 

Ludzie urodzeni w Berlinie
Niemieccy keyboardziści rockowi
Niemieccy muzycy ambientowi
Urodzeni w 1953
Caldera

Caldera (obecnie częściej pod nazwą The SCO Group) – amerykańska korporacja informatyczna. Powstała w 1994 założona przez Raya Noordę i Ransoma Love jako dystrybutor systemu GNU/Linux oraz dostarczyciel opartych na nim gotowych rozwiązań informatycznych i usług. 

W 1998 roku pod nazwą Lineo została wydzielona część zajmująca się tworzeniem linuksowych systemów wbudowanych. Główna część działała dalej jako Caldera Systems koncentrując się na linuksowych rozwiązaniach serwerowych i biurkowych pod wspólną nazwą OpenLinux. 

W 2000 roku przedsiębiorstwo zadebiutowało na NASDAQ, amerykańskiej giełdzie nowych technologii. 2 sierpnia na fali informatycznego boomu inwestycyjnego Caldera przejęła główną część podzielonej korporacji Santa Cruz Operation. Za 7 mln USD Caldera nabyła cały dział zajmujący się rozwijaniem i sprzedażą systemów UNIX (OpenDesktop, OpenServer - dawny Xenix oraz UnixWare) wraz z prawami do kodu drzewa rozwojowego Systemu V. Początkowo przedsiębiorstwo funkcjonowała jako Caldera International, jednak wobec przewagi dochodów ze sprzedaży usług i produktów związanych z Uniksem w 2001 połączone korporacje Caldera/SCO zaczęła występować pod nazwą handlową przejętego przez siebie SCO (pozostała część SCO działa pod firmą Tarantella).

23 stycznia 2002 roku Caldera/SCO udostępniło na licencji BSD pełny kod z dawnej rozwojowej gałęzi systemu powstałego w AT&T, tzw. Research Unix począwszy od wersji V1-7 po 32V. 

Rok później, 9 marca 2003, Caldera/SCO oskarżyło IBM o ujawnienie należących do pierwszego z przedsiębiorstw tajemnic handlowych i technologicznych związanych z kodem systemu Unix przez ich implementację w poprawkach przekazanych do jądra systemu Linux, domagając się jednocześnie ponad 1 mld USD odszkodowania za poniesione straty. W czerwcu tegoż roku powód ogłosił, iż cofa wydaną IBM licencję na wykorzystanie technologii UNIX w systemie AIX.

Caldera/SCO zagroziło następnie podjęciem kroków prawnych przeciwko innym dystrybutorom Linuksa, w tym członkom współtworzonego przez Calderę/SCO konsorcjum UnitedLinux. Jedną z konsekwencji tego postępowania było wstrzymanie sprzedaży własnej dystrybucji Linuksa.

Zobacz też 
 kalendarium systemu Unix
 OpenDOS

Linki zewnętrzne 
 Udostępnienie starych Uniksów

Amerykańskie przedsiębiorstwa informatyczne
Przedsiębiorstwa z siedzibą w Utah
Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi

Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi – park krajobrazowy utworzony rozporządzeniem Wojewody Łomżyńskiego z dnia 10 grudnia 1994 roku. W jego skład weszły: zachowane prawie w naturalnym stanie dolina Narwi w bezpośrednim sąsiedztwie Łomży na odcinku Piątnica Poduchowna – Bronowo i jej strefa krawędziowa.

Ochronie podlegają tutaj unikatowe walory krajobrazowe, przyrodnicze, poznawcze i estetyczne doliny i jej otoczenia. Łączna powierzchnia objęta ochroną wynosi 19 596,8 ha, z czego 7368,22 ha stanowi zasadniczą część Parku, a 12 228,58 ha tworzy jego strefę ochronną (otulinę). Park położony jest w zachodniej części województwa podlaskiego, w powiecie łomżyńskim (gminy Łomża, Piątnica i Wizna oraz miasto Łomża). Otulina obejmuje też częściowo gminy Rutki i Zambrów w powiecie zambrowskim.

Na terenie Parku znajdują się dwa rezerwaty przyrody: Kalinowo i Wielki Dział.

Zobacz też 
 Muzeum Przyrody w Drozdowie
 ochrona przyrody w Polsce
 parki krajobrazowe w Polsce

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Strona internetowa Łomżyńskiego Parku Krajobrazowego Doliny Narwi

Parki krajobrazowe w województwie podlaskim
Ochrona przyrody w powiecie łomżyńskim
Pisa

Cieki w Polsce:
 Pisa – rzeka, dopływ Narwi, na Mazurach i północnym Mazowszu
 Pisa – rzeka, dopływ Łyny, na Warmii i Prusach Dolnych
 Pisa – rzeka, średni bieg rzeki Wadąg, na Warmii (od jez. Pisz do jez. Wadąg)
 Pisa – potok, dopływ Białej Głuchołaskiej
 Pisa – struga, dopływ Rypienicy

Cieki na świecie:
 Pisa (ros. Pissa) – rzeka, dopływ Węgorapy

Miejscowości:
 Pisa – starożytne miasto w Grecji
 Piza (wł. Pisa) – miasto we Włoszech (pisownia oryginalna)

Inne:
 PISA – Program Międzynarodowej Oceny Umiejętności Uczniów

Zobacz też 
 Pisia, Pisiak
 Pissa