alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Maria Schell

Maria SCHELL [maria ŝel], vera nomo: Margarete SCHELL (naskiĝis la 15-an de januaro, 1926, mortis la 26-an de aprilo, 2005) estis aŭstra aktorino.

Naskiĝinte en Vieno, ŝi pasigis sian junaĝon en Aŭstrio, ĝis kiam la familio fuĝis de la germanaj nazioj al Svislando.

Ŝi komencis komercistan lernadon, sed ĉesigis tion, kiam ŝi kiel 16-jarulino ricevis rolon en la filmo Steinbruch. Poste ŝi vizitis aktorajn lecionojn kaj laboris en teatroj, ĝis kiam ŝi ekde 1948 denove dediĉis sin al la filmkariero.

Sian unuan ĉefrolon ŝi prezentis en 1949, en Der Engel mit der Posaune. Internacian famon ŝi gajnis en la jaro 1954: Pro la filmo Die letzte Brücke ŝi gajnis la premion de la Filmfestivalo de Cannes, la Oran Palmon.

En Hollywood ŝi aperis kun steluloj kiaj Yul Brynner (The Brothers Karamazow), Gary Cooper (The Hanging Tree) kaj Glenn Ford (Cimarron). Dum la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj ŝi agis ĉefe en teatraj kaj televidaj roloj, poste ŝia famo dumtempe paliĝis. De 1987 ĝis 1990 ŝi regajnis la atenton de vasta publiko per rolo en la serio Die glückliche Familie kaj post tio ŝi ekvivis retiriĝe en Karintio (Aŭstrio). En la jaro 2002 ŝi aperis en dokumenta filmo Meine Schwester Maria, farita de ŝia frato Maximilian Schell.

Maria Schell de 1957 ĝis 1965 estis la edzino de la reĝisoro Horst Hachler, kaj de 1966 ĝis 1986 daŭris ŝia edzeco kun la reĝisoro Veit Relin. Kun sia dua edzo ŝi havis la filinon Marie-Therese Relin, kiu ankaŭ estas aktorino.

Listo de filmoj 
 Steinbruch (Svislando, 1942)
 Der Engel mit der Posaune (Aŭstrio, 1949)
 Tagebuch einer Verliebten (Germanio, 1953)
 Die letzte Brücke (Aŭstrio/Jugoslavio, 1954)
 Rose Bernd (Germanio, 1957)
 Le notti bianche (Italio, 1957)
 The Brothers Karamazow (Usono, 1958)
 Une vie (Francio, 1958)
 The Hanging Tree (Usono, 1959)
 Cimarron (Usono, 1960)
 The Mark (Britio, 1961)
 The O.D.E.S.S.A. File (Britio, 1974)
 La passante du Sans Souci (Francio, 1981)
 Meine Schwester Maria (dokumenta filmo, 2002)

Eksteraj ligiloj 

 http://www.boheme-magazine.net/php/modules.php?name=News&file=article&sid=589  
 http://www.imdb.com/name/nm0770730 

Aŭstraj aktoroj
Bernhard Grzimek

Bernhard (Klemens Maria) GRZIMEK (naskiĝis la 24-an de aprilo 1909, mortis la 13-an de marto 1987) estis germana zoologo kaj bestkuracisto.

Naskiĝinte en Neisse, Silezio (nuntempe Nysa en Pollando), li studis veterinaran medicinon kaj zoologion kaj doktoriĝis en 1932. Poste li laboris en Berlino. De 1945 ĝis 1974 li estis direktoro de la bestoparko en Frankfurto ĉe Majno. Li amplekse priesploris la psikon de bestoj kaj engaĝiĝis por la naturprotekto kaj la postvivo de minacataj bestoj.Famon li gajnis per diversaj popularsciencaj libroj, filmoj kaj televidproduktaĵoj. Pro sia dokumenta filmo Serengeti darf nicht sterben, kiu en la jaro 1959 estiĝis en Afriko, li en 1960 gajnis Oskaron. Ekde 1960 li eldonis la ĵurnalon Das Tier.

Bernhard Grzimek mortis en Frankfurto ĉe Majno.

Listo de verkoj 
 Grzimeks Tierleben (13 volumoj, 1967-77)

Listo de filmoj 
 Kein Platz für wilde Tiere (1956)
 Serengeti darf nicht sterben (1959)

Germanaj zoologoj
Christiaan Barnard

Christiaan Neethling BARNARD (naskiĝis la 8-an de novembro, 1922, mortis la 2-an de septembro, 2001) estis sudafrika pioniro de la transplanta medicino.

Barnard naskiĝis en Beaufort, Sudafriko. Li studis medicinon en Kapurbo, doktoriĝis en la jaro 1958 en Minesoto, Usono kaj poste revenis al sia hejmlando.

Mondfamon li gajnis la 3-an de decembro, 1967, kiam li unuafoje en la historio transplantis homan koron. Post kvin-hora operacio la paciento Louis Washkansky ricevis la koron de 25-jara ĵus-mortinta virino. Washkansky postvivis la operacion 18 tagojn kaj mortis pro pneŭmonio.

Malgraŭ kritikoj kaj protestoj, ĉefe pro moralaj konceptoj, Barnard faris pliajn transplantojn. Lia dua paciento Philip Bleiberg, operaciita en 1968 vivis 19 monatojn kun la transplantita koro.

En la jaro 1983 Christiaan Barnard pro sanecaj kialoj devis ĉesigi sian karieron kiel kirurgo. Ekde 1984 li gvidis hospitalon sur la greka insulo Kos, krome li verkis medicinajn faklibrojn kaj engaĝiĝis por kor-malsanaj infanoj. Li mortis dum ferioj en Cipro.

Kuracistoj de la 20-a jarcento
Kirurgoj
Sudafrikaj kuracistoj
Edgar Wallace

Edgar WALLACE, realnome: Richard HORATIO (naskiĝis la 1-an de aprilo, 1875, mortis la 10-an de februaro, 1932) estis brita verkisto.

Kiel eksteredzeca filo de aktoro li naskiĝis en Greenwich. Tuj poste lin adoptis Londona fiŝvendisto. Li ne finis la lernejon, elprovis sin i.a. kiel maristo kaj presisto. Fine li fariĝis ĵurnalisto, raportis pri milito en Sudafriko kaj pri sporteventoj.

En la jaro 1904 aperis lia unua krimromano The Four Just Men, kiu ne laste per forta varbado far la aŭtoro fariĝis ege populara. Sekvis aro da pliaj krimromanoj kaj rakontoj, kies ĉefa karakterizaĵo ne estis la rivelo de la krimo, nek psikologia profundeco, sed timigaj detaloj, kiuj streĉis la legantojn.

Kvankam Edgar Wallace verkis ankaŭ lirikon, teatraĵojn kaj eseojn, lin famigis nur la krimliteraturo. Li mortis dum la finpreparo de la scenaro por la filmo King-Kong en Hollywood.

Listo de verkoj 
 The Four Just Men (romano, 1904)
 The Gaunt Stranger (romano, 1925)
 The Fellowship of the Frog (romano, 1925)
 The Ringer (romano kaj teatraĵo, 1926)
 The Squeaker (romano, 1927)
 Again the Ringer (rakontoj, 1929)
 The India-Rubber Men (romano, 1929)
 King-Kong (filmscenaro, 1932)

Eldonoj en Esperanto 
 Wallace, Edgar [1933] : La Mistero de la Flavaj Narcisoj, Populara Esperanto-Biblioteko, Amsterdamo (Esperantigis Ludo Scot)

Britaj verkistoj
Financa jaro

Financa jaro estas 12-monata (esceptokaze ankaŭ malpli longa) periodo, pri kiu (ekz. laŭ leĝoj pri komerco aŭ imposto), ekonomiaj unuoj (ekz. entreprenoj, asocioj aŭ fondusoj) devas fari la jaran raporton. 

La financa jaro povas finiĝi en la lasta tago de iu kalendara monato. Se entrepreno ŝanĝas tiun ĉi monaton, ĝi devas unufoje fari raporton pri periodo, kiu daŭras malpli ol 12 monatojn. Tiun ĉi mallongigitan periodon oni nomas mallonga financa jaro. Ankaŭ la unua financa jaro post la fondiĝo de entrepreno estas ofte mallonga financa jaro.

Internaciaj firmaoj, kiuj apartenas al la sama grupo (patrina firmao), plej ofte uzas la saman financan jaron por eviti kalkulajn perturbojn.

Ekonomiko
The Great Dictator

The Great Dictator (La Granda Diktatoro) estas filmo kiun Charlie Chaplin realigis en 1940. Ĝi satire traktas la faŝismon kaj speciale ĝian germanan varianton, la naziismon. Charlie Chaplin rolas kiel Adenoid Hynkel, karikaturo de Adolf Hitler. Jack Oakie rolas kiel Benzino Napaloni, karikaturo de Benito Mussolini.

Esperantaj ŝildoj en la filmo 
En la filmo oni povas vidi sur ŝildoj en la juda kvartalo esperantajn vortojn. Multaj el ili estas ŝanĝitaj por igi ilin aspekti pli polecaj aŭ pli germanecaj. 

 Piedvestejok: Botisto
 Barber: Razn, Haru Tondadoz, Lipharoj Tondadoz
 Drinkumz
 Tabakbutiky: Cigaroj Cigarizoj 
 Restoraciz
 Kafejo: Bierr, Kafü
 Papervendissn
 Ĉambroj
 Legomo & Fruktü Vendejü: Rapoj, Terpumoj
 Solej Fresaj Legomaj
 Vestajoj Malnovaj
 

Tiu fakto estis delonge uzita de esperantistoj kiel detalo de propagando por la Internacia Lingvo kaj pri la simpatio kiun ĝi vekas ĉe gravuloj kiaj Chaplin. Jam en 1949 la organizantoj de SAT Kongreso de Parizo invitis lin al la kongreso per letero sendita al lia adreso en Kalifornio.

Notoj

Eksteraj ligiloj 

 esperantlingva artikolo de Jean Amouroux 
  (recenzo pri la filmo)
 

Esperanto-filmoj
Filmoj aperintaj en 1940
Usonaj komediaj filmoj
Filmoj de Charlie Chaplin
Fikciaj diktatoroj
Nazioj en fikcio
Esperanto en filmoj
Pirolo

Pirolo aŭ pirulo aŭ Eŭrazia pirolo, Pyrrhula pyrrhula, estas specio de birdo de la familio de Fringedoj kaj de genro de piroloj, kiuj estas fortikaj paserinaj birdoj kun diketaj bekoj kaj la maskloj havas oranĝajn aŭ ruĝajn brustojn.

Disvastiĝo 
Ĝi troviĝas en Eŭropo kaj norda Azio orienten ĝis Japanio. Tiu estas nemigranta specio, kvankam la plej nordaj loĝantaroj iome migras pli suden dum vintro.

Ilia biotopo estas arbaroj, prefere kun iom da pinofitoj, inkluzive da parkoj kaj ĝardenoj. La nutraĵon konsistigas precipe semoj, fruktoj kaj freŝaj burĝonoj — tio lasta igas ilin malamataj de la fruktoĝardenistoj.

Ĝenerale ilin oni ne vidas grandnombre sed nur kiel edza paro eventuale kun la idoj aŭ en malgrandaj grupoj. Sed en ilia plej favora vivloko, t. e. ekzemple sudalpaj montaraj larikejoj, la denseco de nestumantaj paroj atingas ĝis 15 paroj en 10 hektaroj.

Aspekto 

La aspekto de la virbirdo estas vigle videbla, per la ruĝa brusto. Temas pri diketa birdo kun fortika kapo de larĝega kolo. La supraj partoj estas grizaj; la flugilplumoj estas nigraj (kun helgriza flugilstrio) kaj same la mallonga dika beko, la krono kaj vizaĝo ĉirkaŭ beko kaj okuloj ĉe plenkreskuloj (grizecbrunaj ĉe junuloj); la blanka pugo kontraste inter la nigraj vosto kaj flugilplumoj, kaj la flugilstrioj estas ege videblaj dumfluge. Maskla plenkreskulo havas ruĝajn vangojn kaj subajn partojn (sed blanka subpugo), dum inoj kaj junuloj havas grizecajn sablokolorajn subajn partojn.

Pyrrhula griseiventris estis konsiderata specio (Lafresnaye, 1841) kun griza ventro kaj teritorio en Orienta Azio. Nun estas konsiderata subspecio (P. pyrrhula griseiventris) nome Grizventra pirolo.

La kanto estas delikata, malmultaj flutecaj fajfaj notoj.

Kutimaro 
Tiuj palearktisaj birdoj konstruas sian neston en arbusto (preferinde pli da 4 m alte), maturaj tufoj de arbusto, aŭ arbo. La ino demetas 4-7 ovojn.

Elian-J. Finbert raportas, ke endomebreditaj piroloj povas montri sin ege fidelaj je sia "mastro", kaj foje morti pro ĉagreno se tiu mortas, aŭ rememori post unu jaro da forperdo la personon kiu zorgis pri ĝi kaj veni mem alflugi sur ties ŝultron.

La Acora pirolo, iam konsiderata kiel subspecio de la Eŭrazia pirolo, estas nune agnoskata kiel distinga specio.

Referencoj

 Birkhead, Timothy R.; Immler, Simone; Pellatt, E. Jayne & Freckleton, Robert (2006): Unusual sperm morphology in the Eurasian Bullfinch (Pyrrhula pyrrhula). Auk 123(2): 383–392. DOI: 10.1642/0004-8038(2006)123[383:USMITE]2.0.CO;2 HTML resumo

Eksteraj ligiloj 
 ARKive - bildoj kaj filmoj de la Eŭrazia pirolo (Pyrrhula pyrrhula) 
 Filmetoj, fotoj kaj sonoj de Eŭrazia pirolo  ĉe Internet Bird Collection
 Diferencoj laŭ aĝo kaj sekso (PDF) de Javier Blasco-Zumeta 

Paseroformaj
Fringedoj
Palearktisa faŭno
Birdoj de Azio
Birdoj de Eŭropo
BBC

Pri la aliaj signifoj de BBC rigardu en BBC (apartigilo).

BBC (anglalingve elparolata [bibiSI]) estas mallongigo de British Broadcasting Corporation (Brita Dissenda Korporacio), ŝtate subvenciata radiofonia kaj televida dissenda instanco en Britio. Ĝia eksterlanda servo proponas programojn en pli ol 40 lingvoj, celante antaŭ ĉio la popolojn kaj landojn iam apartenintajn al la Brita imperio. BBC estas fondita en oktobro 1922.

Kvankam BBC estas ŝtate subvenciata, ĝia opinio estas plejparte sendependa de la registaro. Ekzemple, en la somero de 2003, BBC diris, ke la registaro de Tony Blair ne estas honesta pri la minaco de Irako antaŭ la milito. Laŭ lia opinio BBC estas politike maldekstra.

Televidkanaloj 

Likviditaj kanaloj:
 BBC Choice – anstataŭita per BBC Three
 BBC Knowledge (UK) – anstataŭita per BBC Four

BBC Tutmonde 
 BBC World News – tutmonda inform-publicista kanalo
 BBC Prime – amuza kanalo por Eŭropo, Afriko kaj Mezoriento
 BBC Entertainment - amuza kanalo por Azio kaj Eŭropo (en Eŭropo ankaŭ anstataŭas kreske pli grade BBC Prime)
 BBC Food – kulinara kanalo, alirebla en Skandinavio kaj Sudafriko
 BBC America – amuz-informa kanalo, alirebla en Usono
 BBC Lifestyle - kanalo temita pri stilo de vivo, alirebla ĉefe en Azio kaj Eŭropo
 BBC Knowledge (Worldwide) - dokumenta kanalo, alirebla ĉefe en Azio kaj Eŭropo
 CBeebies (eksterlandaj versioj) - infana kanalo, alirebla ĉefe en Azio kaj Eŭropo

Kanaloj kunlaboraj:
 BBC Canada – amuza kanalo, alirebla en Kanado (partnero: CW Media)
 BBC Kids – infana kanalo, alirebla en Kanado (partnero: CW Media)
 Animal Planet - tutmonda natura kanalo (partnero: Discovery Communications)
 UKTV (Eŭropo) - grupo de 10 temataj kanaloj en Britio kaj Irlando (partnero: Virgin Media)
 UK.TV (Aŭstralio kaj Novzelando) - amuza kanalo por Hispanio, Portugalio kaj Latin-Ameriko (partnero: Discovery Communications)

Likviditaj kanaloj:
 BBC Japan - amuza kanalo por Japanio, dissendita dum la jaroj 2004-2006
 BBC HD (internacia versio) - kanalo kun programoj en kvalito altdifina televido - estis planita por iuj regionoj en Eŭropo kaj Azio kaj funkciis eksperimente ekde 2006, plene de 2007 ĝis 2013.

Radio 
 BBC Radio

Hungarlingva dissendo 
La dissendado komenciĝis ĝuste komence de la 2-a mondmilito kaj daŭris ankaŭ poste dum la malvarma milito. La radio apartenis al la granda triopo kun Radio Libera Eŭropo kaj Voĉo de Usono. Estis anoncisto ekzemple Viktor Sztankovics, redaktoro Mátyás Sárközi.

Eksteraj ligiloj 

 La retpaĝaro de BBC (angle).
 Retpaĝaro de la eksterlanda servo de BBC (multlingve, sed ne en Esperanto).
 Radio de BBC (angle).

 
Britaj radiostacioj
Brita televido
Aperis en 1922
Tuno

Tuno estas unu el pluraj mezurunuoj de maso:

 Metra tuno estas la plej ofte uzata internacie. Ĝi estas SI-unuo kaj egalas al mil kilogramoj. Ĝia oficiala simbolo estas t, sed mT kaj T estas kelkfoje uzataj. Unu tuno egalas al 10 kvintaloj, do 1000 kg.

 Mallonga tuno estas la tuno ĝenerale uzata en Usono. Ĝi egalas al 2000 internaciaj funtoj, do 907,18474 kg.

 Longa tuno aŭ angla tuno iam estis ĝenerale uzata en Britio kaj estas ankoraŭ uzata en diversaj landoj por mezuri petrolon kaj ŝipojn. Ĝi egalas al 2240 internaciaj funtoj, do 1016,0469088 kg.

La vorto tuno havas la saman originon kiel la vorto tonelo: ambaŭ devenas tra modernaj eŭropaj lingvoj el la latina vorto tunna, kiu signifis barelon. En iuj lingvoj oni uzas la saman vorton por la unuo de maso kiel por la unuo de volumeno, sed en Esperanto estas apartaj vortoj.

Vidu ankaŭ 
 TNT-ekvivalento (kilotuno)

Eksteraj ligiloj 
 Conversion Calculator for Units of Mass and Weight (angle)
 Metric Unit Conversion  (angle)

Mezurunuoj de maso
Pentozo

Pentozo estas organika kemia kombinaĵo (karbonhidrato), kiu enhavas kvin karbonajn atomojn.

Ribozo kaj desoksiribozo estas pentozoj.

La Vojo de la pentoza fosfato, konata ankaŭ kiel pentoza ciklo, estas metabola vojo tre ligita al la glikolizo, dum kiu estas uzata la glukozo por generi ribozon, kiu estas necesa por la biosintezigo de nukleotidoj kaj nukleataj acidoj.

Vidu ankaŭ 
 triozo, tetrozo, heksozo
 monosaĥarido, disaĥarido

Karbonhidratoj
Heksozo

Heksozo estas organika kemia kombinaĵo karbonhidrato) kun ses karbonaj atomoj.

Heksozo estas ekz. glukozo, fruktozo, kaj galaktozo, la tri bazaj heksozaj monosaĥaridoj.

Vdu ankaŭ 
 triozo, tetrozo, pentozo
 monosaĥarido, disaĥarido

Eksteraj ligiloj 

 http://www2.chemie.uni-erlangen.de/projects/vsc/chemie-mediziner-neu/kohlenhydrate/hexosen.html
Triozo

Triozo estas organika kemia kombinaĵo (karbonhidrato) kun tri karbonaj atomoj.

La plej simpla kaj konata triozo havas la formulon de  C3H6O3.

La gliceraldehido kaj la dihidroksi-acetono estas triozoj.  La triozoj gravas en spirado.

legu ankoraŭ 
 biokemio, sukero
 tetrozo, pentozo, heksozo
 monosaĥarido, disaĥarido

Karbonhidratoj
Niagara Akvofalaro

Niagaraj Akvofaloj (aŭ pli precize dirite, Niagara Akvofalaro) situas en la Rivero Niagaro en orienta Nordameriko, ĉe la landlimo inter Usono kaj Kanado (Niagara Falls (Kanado)). La nomo rilatas al tri apartaj akvofaloj: la Hufofera, Ĉielarka, kaj Luna Akvofaloj.

 Huffera Akvofalo (pro ĝia formo) aŭ la Kanada Akvofalo; kresto 670 metrojn larĝa, 53 metrojn alta. La akvo falas po 600.000 galjonoj en sekundo (varias laŭ la horo de la tago), kaj fluas 32 kilometrojn en horo je la kresto.

 Ĉielarka Akvofalo aŭ la Usona Akvofalo; kresto 290 metrojn larĝa, 56 metrojn alta. La akvo falas po 150.000 galjonoj en sekundo. Sur la bazo de ĉi tiu akvofalo estas taluso.

 Luna Akvofalo (pro Luna Insulo) aŭ la Nuptvuala Akvofalo; kresto 17 metrojn larĝa.

La Insulo de la Kaproj (angle: Goat Island) apartigas la Kanadan Akvofalon de la Usonaj Akvofaloj. Luna Insulo (angle: Luna Island) apartigas la du usonajn akvofalojn. La krestoj de la akvofaloj estas 152 metrojn super marnivelo.

Niagara Akvofalo ne estas speciale alta, sed tre larĝa, kaj granda volumeno da akvo pasas ĝin, pro kio kreiĝas spektaklaj ĉielarkoj kaj konstanta tondro.

Du urboj situas flanke de la Niagara Akvofalaro: la urbo Niagara Falls (Ontario) estas granda turisma urbo en Ontario, sed la urbo Niagara Falls (Novjorkio) ankaŭ havas multajn vidindaĵojn. La du urbojn ligas du pontojn, de kiu la Ĉielarka Ponto estas la ĉefa.

La vidinda pejzaĝo altiras milionojn da vizitantoj, precipe dum la somero.
Oni diras ke la nomo "Niagara" devenas de irokeza vorto, tradukebla per "Tondro de Akvoj". La esploristo, Louis Hennepin, kiu ankaŭ malkovris la Akvofalon de Sankta Antonio de la rivero Misisipi, tiris la atenton de la mondo al la Niagara Akvofalo dum la 17-a jarcento.

La akvo falas proksimume 52 metrojn, kvankam la Nupto-vuala Falo havas rektan subenvojon de nur 21 metroj super konfuzaj ŝtonamasoj ĉe ĝia fundo. La Nupto-vuala Falo estas 323 metrojn larĝa kaj la Huffera Falo estas ĉirkaŭ 792 metrojn larĝa. Ĉiuj akvofaloj estas lumigitaj de la kanada flanko.

Vidu ankaŭ 
 Iguacuo
 Grandaj Lagoj (Nordameriko)

Eksteraj ligiloj 

 Niagara Falls at Thunder Alley
 Niagara Falls - History of Power 
 Fotoj de Niagara Akvofalo 

Landlimo de Kanado kaj Usono
Geografio de Nov-Jorkio
Geografio de Ontario
Akvofaloj en Usono
Akvofaloj en Kanado
Fazano (genro)

Fazano (science: Phasianus) estas genro de birdoj en la familio Fazanedoj kun almenaŭ unu specio, la Komuna fazano (Phasianus colchicus) kiu havas ĉirkaŭ 30 subspeciojn. El ili 29 subspecioj loĝas en la Azia kontinento, kaj unu loĝas en la insulo Tajvano. Iom da subspecioj estas bredataj sukcese tra la mondo.

Kaj Phasianus kaj "fazano" devenas el la greka vorto phāsiānos, signife "(birdo) de Fazis" . Fazis estas la antikva nomo de la ĉefa rivero de okcidenta Kartvelio, nune nomata Rioni.

La Komuna fazano (P. colchicus) havas ĉirkaŭ 30 agnoskitajn subspeciojn formantajn 5 aŭ 6 distingajn grupojn; unu troviĝas nur en la insulo de Tajvano ĉe la suda marbordo de kontinenta Ĉinio, kaj la resto en la kontinenta Azio, atingante okcidente ĝis Kaŭkazo. Kelkaj subspecioj estis enmetitaj en Eŭropo, Nordameriko kaj aliloke, kie ili hibridiĝas kaj sufiĉe bone setlis.

 Tipaj fazanoj (genro Phasianus)
 Verda fazano (P. versicolor)
 Komuna fazano, (P. colchicus)
 Kaŭkazaj fazanoj, grupo Phasianus colchicus colchicus
 Blankaflugilaj fazanoj, grupo Phasianus colchicus chrysomelas/principalis
 Fazano Princo de Kimrio, Phasianus colchicus principalis
 Mongoliaj ringokolaj fazanoj aŭ Blankaflugilaj ringokolaj fazanoj, grupo Phasianus colchicus mongolicus
 Tarimaj fazanoj, grupo Phasianus colchicus tarimensis
 Ĉinaj ringokolaj fazanoj, grupo Phasianus colchicus torquatus
 Tajvana fazano, Phasianus colchicus formosanus

La tri subspecioj de insuloj de Japanio estas kutime traktataj kiel distinga specio, nome la Verda fazano (P. versicolor), sed kelkaj konsideras la japanajn birdojn kiel parto de la komplekso de la Komuna fazano, kio farus 33 subspeciojn totale.

Fosiliaj restaĵoj de fazano de Phasianus troviĝis en rokoj de fina Mioceno en Ĉinio. Tiele, kiel ĉe multaj aliaj genroj de Fazanedoj, ankaŭ tiu stirpo datas de pli da antaŭ 5 milionoj de jaroj.

Notoj 

Kokoformaj
Fazanedoj
Birdoj de Azio
Pavo

Pavo (Pavo de Linnaeus, 1758) estas genro de birdo apartenanta al la familio de fazanoj.

La virpavo havas okulfrapajn kolorojn, la pavino havas brunan koloron per kiu ĝi facile kaŝiĝas.

Pavo estas la nacia birdo de Barato.

En greka mitologio ĝi estas la favorita besto de la diino Hera.

La pavo estas genro kiu, konsistas el du specioj de spektakle rimarkinda plumaro, nome birdoj de la familio de Fazanoj, nome la plej grandaj de la Fazanedoj. Ties tre longaj kaj prilaboritaj vostoplumoj estas dekorataj per metalecaj ocelli; komune nomataj "vostoj", kvankam ili estas fakte la supraj vostokovriloj, dum la pava vosto estas multe pli mallonga kaj rekta kaj helpas subteni la voston dum la ceremonia memmontrado.

En kaptiteco la du specioj de Pavo povas hibridiĝi libere.

Specioj 
 Barata pavo, Pavo cristatus
 Verda pavo, Pavo muticus

Fosilioj 
 Pavo bravardi (komenca - fina Plioceno) - Gallus moldovicus, foje misliterumita kiel moldavicus, povus esti juna sinonimo
 Gallus aesculapii, komenca Mioceno – komenca Plioceno "koko" de Grekio, povus esti estinta ankaŭ pavo.

Bildaro

Referencoj 

Kokoformaj
Fazanedoj
Birdoj de Azio
Rousseau

Rousseau estas franca familinomo. La plejfama portanto estas

Jean-Jacques Rousseau, tre ofte la citaĵo Rousseau rilatas al li.

Aliaj portantoj:

 Axel Rousseau
 Celestin Rousseau
 Henri Rousseau, franca pentristo, 1844-1910
 Jack-André Rousseau
 Theophile Rousseau
Bitola

Bitola (, antaŭe Monastir aŭ Manastir) estas la dua plej granda urbo de Nord-Makedonio. Ĝi troviĝas en la Pelagona regiono. Bitola kunligas la sudon de la Adriatika maro kaj la Egean maro kun la centro de Eŭropo. La urbo situas sur ambaŭ bordoj de la rivero Dragor, en alto de 600 metroj super la marnivelo. Apud la urbo troviĝas Baba monto kun la pinto Pelister (2 601 m). Nun Bitola estas grava komerca, ekonomia kaj kultura centro de Makedonio. Laŭ la censo de septembro 2021 loĝis en la urbo entute 69 287 homoj. La urbo estas la administra centro de samnoma municipo.

Vilaĝoj 
La komunumo Bitola enhavas la jenajn vilaĝojn: Bareĉani, Bistritsa, Bratin Dol, Brousnik, Boukovo, Velouĉina, Gabalavtsi, Gopeĉ, Gorno Egri, Gorno Orizari, Graeĉnitsa, Dihovo, Dolentsi, Dolno Egri, Dolno Orizari, Dragarino, Dragojani, Dragoĉ, Drevenik, Ǵavato, Jabeni, Kaĵani, Kanino, Karamani, Kiĉava, Kravari, Krklino, Kremenitsa, Krstoar, Koukouretĉani, Lavtsi, Lajets, Lera, Lisolay, Logovardi, Lopatitsa, Magarevo, Maloviŝte, Metimir, Medjitliya, Nijepole, Novo Zmirnovo, Oblakovo, Oleveni, Optitĉari, Orehovo, Ostrets, Poeĉevo, Porodin, Ramna, Raĉtani, Rotino, Sviniĉte, Sekirani, Snegovo, Sredno Egri, Srptsi, Staro Zmirnovo, Strejevo, Trn, Trnovo, Tsapari, Tsrnobouki, Tsrnovets kaj Zlokouḱani.

Konsulejoj
En la urbo troviĝas 12 konsulejoj:
 Britio
 Bulgario
 Francio
 Grekio
 Kroatio
 Montenegro
 Rumanio
 Rusio
 Grekio
 Slovenio
 Serbio
 Turkio
 Ukrainio

Fotaro

Vidu ankaŭ 
 Bitola-a enskribo
 Bitola kongreso

Referencoj

Eksteraj ligiloj 
  ()

Noto 

 
Urboj de Nord-Makedonio
Karlo Fajszi

FAJSZI Károly [fajsi ka’roj] aŭ Karlo FAJSZI (Fülöpszállás 25-a de aprilo 1911 - Budapeŝto, 3-a de februaro 2004) havis la kvaran plej grandan kolekton de esperantaĵoj (post Internacia Esperanto-Muzeo en Vieno, Biblioteko Butler de Esperanto-Asocio de Britio kaj Biblioteko Hector Hodler de Universala Esperanto-Asocio-UEA).

Li estis poŝtoficisto, honora membro de UEA, honora membro de HEA, kunfondinto de faka asocio pri poŝto kaj telekomunikado (IPTEA) en Hungario. Hungario honorigis lin per la Malgranda Kruco de la Ordeno kaj Budapeŝto igis lin honora civitano.

Li lernis Esperanton en 1964, preskaŭ tuj fariĝis pasia kolektanto. Por financi siajn aĉetojn, li iom post iom vendis siajn posedaĵojn. Li opiniis posedi ĉirkaŭ 95 procentojn de ĉiuj Esperantaj eldonaĵoj aperintaj ĝis la 1970-aj jaroj, sed poste, precipe ekde 1990, la monmanko malhelpis lian kolektan kaj interŝanĝan agadon.

Li loĝis en urbocentra, sesĉambra loĝejo, oblikve fronte al la Budapeŝta Operdomo. Li ĉiam volonte akceptis vizitantojn kaj esplorantojn, kiuj ĝuis tra pli ol tri jardekoj la gastamon kaj helpemon de Fajszi.

Biblioteka kolektaĵo Fajszi Károly 
Detala artikolo: Kolektaĵo de Fajszi

En lia ĉirkaŭ 40-mil-era kolekto estas 13 miloj da libroj, 18 miloj da periodaĵoj grandparte binditaj kaj miloj da diversaĵoj (ekz. fotoj, filatelaĵoj, medaloj, insignoj, afiŝoj, flagoj).

La kolekto de Fajszi ricevis en 1982 ŝtatan protekton kiel Kolektaĵo de Fajszi, sed preskaŭ nenian ŝtatan apogon. Tiun ĉi kolekton aĉetis la hungara ŝtato en la jaro 2001 celante transdoni ĝin al la Tutlanda Fremdlingva Biblioteko de Hungario post la morto de Fajszi.

Fondumo "Fajszi Amika Rondo" 
Kreite fine de septembro 2012 kiel neformala grupiĝo de homoj celantaj levi la prestiĝon de Budapeŝto kiel unu el la kulturaj ĉefurboj de Esperantio, Fajszi Amika Rondo transformiĝis al Fondumo, akirante juran personecon.

Literaturo 
Pataki Czeller, Mária. Katalogo de la Esperanto-kolektaĵo de Károly Fajszi Budapest / [la priskribojn pretigis, la katalogon red.: Mária Pataki Czeller]. Budapest: Országos Idegennyelvű Könyvtár. 1. Libroj - Parto I, 1991, XI+542p. ISBN 963-7214-18-6

Pataki Czeller, Mária, Elza Novák. Katalogo de la Esperanto-kolektaĵo de Károly Fajszi Budapest. Budapest: Országos Idegennyelvű Könyvtár. Libroj - Parto II, 2005, XII+506p. ISBN 963-7214-29-1

Vidu ankaŭ 
Esperanto-biblioteko

Eksteraj ligiloj 
 Artikoloj de kaj pri Karlo Fajszi en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)
 Fotoj pri Fajszi
 FAJSZI Károly parolas pri Elpin

Referencoj 
Hungaraj esperantistoj
Boris Trajkovski

Boris TRAJKOVSKI (cirile: Борис Трајковски; naskiĝis la 25-an de junio 1956 en Strumica, Makedonio; mortis la 26-an de februaro 2004 proksime al Stolac, Bosnio kaj Hercegovino) estis makedona politikisto kaj ekde la 15-a de decembro 1999 ĝis sia morto prezidanto de la eks-jugoslavia Makedonio.

Li posteulis Krio Gligorow-n. Li estis ano de la makedona partio VMRO-DPMNE, kiu memdire sekvas kristan-demokratan tradicion kaj apartenas al la evangelia-metodista konfesio.

Li laboris - post juro-studado de 1975 ĝis 1980 en la Universitato de Skopje – unue kiel interna juristo de iu entepreno kaj poste en la makedona ministerio pri eksteraj aferoj (de 1998 ĝis sia prezidantiĝo en 1999).

Ĉe la balotado por la prezidanteco (la 14-an de novembro, 1999), li akiris 52 % kaj lia kontraŭulo Tito Petkowski 45 %. Li povis akcepti la prezidantecon nur post unu monato pro malordoj dum la balotado. Dum tiu monato laboris kiel komisiita prezidanto Savo Klimowski.

Boris Tajkovski mortis la 26-an de februaro 2004 en aviadila akcidento survoje al Mostar, kie li devis partopreni ekonomian konferencon. Tie li intencis ankaŭ anonci la aliĝan peton de Makedonio al Eŭropa Unio.

Trajkovski estis edziĝinta kaj postlasis filon kaj filinon.

Prezidantoj de Nord-Makedonio
Mortintoj en aviadilaj akcidentoj
Berlin-Mitte

Berlin-Mitte (Berlino-Mezo) estas la centra distrikto de Berlino. La urbodistrikto kovras areon de 39,47 kvadrataj kilometroj kaj fine de novembro 2009 havis 333 534 loĝantojn - tio rezultigas loĝdenson de 8 456 loĝantoj po km². Ĝi konsistas el la urbopartoj Mitte (kiu inter la jaroj 1949 kaj 1990 situis en orienta Berlino kaj estis la centro de la ĉefurbo de GDR), Tiergarten, Hansaviertel, Wedding kaj Gesundbrunnen (kiuj ĉiuj situis en okcidenta Berlino).

En Berlin-Mitte troviĝas la federaciaj organoj de Germanio: la Bundestag (Germana Federacia Parlamento), la Bundesrat (Federacia Konsilio) kaj la Registaro de Germanio, krome la plimulto de la ambasadejoj.

Kvartaloj 
 Tiergarten

Vidu ankaŭ 
 Lustgarten
 Spreeinsel
 Museumsinsel
 Fischerinsel (Berlin)
 Palast der Republik

 Stadtschloss (Berlin)
 Lustgarten
 Humboldt-Universitato en Berlino
 Anti-Kriegs-Museum
 Max-Josef-Metzger-placo

Partneraj urboj 

Ĉiuj tri antaŭaj urbodistriktoj havis po partneran urbon en Japanio, pro la kunigo de tiuj antaŭaj urbodistriktoj tial nun estas tri japanaj partneraj urboj:

  Tokio-Ŝinĝuku (新宿区)
  Higaŝiosaka (東大阪市) ĉe Osako en 1959 kun la urboparto Wedding
  Tsuvano (津和野町), gubernio Ŝimane pro la klerulo Mori Ogai, kiu iom da tempo vivis en Berlino

Pliaj partneraj komunumoj estas:

  Ĥolon sude de Tel-Avivo, Israelo
  Bottrop, Germanio
  Kassel, Germanio
  distrikto Schwalm-Eder, Germanio
  Petrogradskij Rajon (urbodistrikto de Sankt-Peterburgo), Rusio
  Tourcoing, Francio

  

Mitte
Latinida valuta unio

La latinida valuta unio estiĝis jare 1865 rezulte de interkonsento de Francio, Belgio, Italio kaj Svislando. Grekio ekmembriĝis en la union dum la jaro 1868. Celo de la unio estis tenado de mona dumetalismo (mona sistemo, en kiu funkcion de monoj plenumas oro kaj arĝento). Interkonsento antaŭdifinis liberan stampadon de moneroj de du metaloj en proporcio 1:15,5. La bazaj valutoj de la membroŝtatoj, franca, svisa kaj belga franko, itala liro kaj greka drakmo estis adekvataj al 0,29 gramoj de pura oro aŭ al 4,5 gramoj de pura arĝento. Alia karakterizaĵo de la unio estas, ke emisiitaj monbiletoj estis ŝanĝeblaj kontraŭ oro aŭ arĝento kaj ke la naciaj moneroj estas libere cirkulantaj ene de la tuta unio.

La unio formale malfondiĝis fine de la jaro 1926, fakte jam ne plu funkciis ekde la komenciĝo de la Unua Mondmilito. Ĉefa kialo de la malfondo estas, ke la bazaj principoj, sur kiuj la unio baziĝis, estis rompitaj de preskaŭ ĉiu membroŝtato, kaj ke ĉiuj landoj signife pliakcentis siajn proprajn celojn kaj interesojn, do ekmankis politika unueco de ĉiuj membroŝatoj.

Dum la sama epoko, en norda Eŭropo pro samaj ekonomiaj kialoj funkciis la skandinavia valuta unio. Ambaŭ valutaj unioj iusence estas rektaj antaŭuloj de la nuntempa komuna eŭropa valuto Eŭro.

Vidu ankaŭ 
 belga franko,  franca franko,  itala liro,  moderna greka drakmo kaj  svisa franko.

Iuj arĝentaj moneroj el la epoko de la latinida valuta unio

Eksteraj ligiloj 

 anglalingva artikolo pri la latinida valuta unio, "avo de la hodiaŭa Eŭro"
 franclingva artikolo pri la naskiĝo de la latinida valuta unio 
 PDF-dokumento de 46-paĝa anglalingva eseo pri la tiama reagoj aparte de Britio kaj Germanio al la latinida valuta unio

Monunuoj
Ekonomio de Belgio
Historio de Belgio
Ekonomio de Francio
Historio de Francio
Ekonomio de Italio
Historio de Italio
Ekonomio de Grekio
Historio de Grekio
Ekonomio de Svislando
Historio de Svislando
Administraj unuoj fonditaj en 1865
Administraj unuoj malfonditaj en 1927
Palmturto

La Palmturto (Streptopelia senegalensis) hinde: छोटा फ़ाखता (= malgranda turto) estas eta membro de la turtoj birdoj de la familio de Kolombedoj. Tiu ĉi estas loĝanta kaj reproduktanta specio en tropikaj zonoj de Afriko sude de Saharo, Mezoriento kaj suda Azio orienten ĝis Barato. Tie ĝi estas konata kiel Malgranda brunturto. Probable kiel rezulto de "kontraŭleĝaj ŝipveturantoj" el Afriko aŭ el Barato, tiu ĉi specio troviĝas ankaŭ en limigita areo de Okcidenta Aŭstralio – ĉe kaj ĉirkaŭ Perth kaj Fremantle.

Aspekto 
La Palmturto estas longvosta, svelta turto, plej ofte 25 cm longa. La dorso, flugiloj kaj vosto estas ruĝbrunaj kun blugrizo en flugiloj. Dumfluge la subflugiloj aperas tre avelkoloraj.

La kapo kaj subaj partoj estas rozkolorecaj, kun nuanco al blanko en plej suba ventro. Estas nigra punktaro en la gorĝo. La kruroj estas ruĝaj. La voĉo estas mallaŭta kverado u-tuk-tuk-u-ru, kun emfazo en tuk-tuk. Ambaŭ seksoj estas similaj, sed junuloj estas pli ruĝecaj ol plenkreksuloj kaj havas malpli punktaro en gorĝo.

Kutimoj 
Ĝi estas komuna kaj disvastigata specio en arbustejoj, sekaj farmoj kaj loĝejoj en granda parto de sia teritorio, kie ofte iĝas tre enhejmita aŭ enhomigita.

Tiu specio konstruas neston el bastonetoj en arbo, kie la ino demetas du blankajn ovojn. La flugo estas rapida, kun regula frapado kaj eventuala flugilvipo, kio estas karaktera de kolomboj ĝenerale.

La Palmturto manĝas herbon, semojn, grenojn, aliajn vegetalojn kaj etajn insektojn. Ili estas tre surteremaj, kaj manĝas surgrunde en herbejoj kaj terkulturejoj. Ili ne estas tre gregemaj kaj estas plej ofte solaj aŭ laŭ paroj.

En Barato ili vidatas vulgare ĉe la homloĝataj lokoj egale kun la kolringaj turtoj, ili estas eĉ pli fidaj kaj netimemaj ol tiuj kaj ofte vidatas enirantaj en la verandoj.

Taksonomio 
Tiu specio ĵus estis relokita en la genro Stigmatopelia de kelkaj fakuloj laŭ pristudoj de Johnson et al. (2001).

Krome oni distingas kelkajn subspeciojn, nome:
 S. s. phoenicophila: Alĝerio, Maroko, Tunizio, Libio
 S. s. aegyptiaca: Egiptio
 S. s. senegalensis: Senegalio ĝis Etiopio, kaj orienten al Arabio ĝis Turkio, kaj Aŭstralio
 S. s. sokotrae: Sokotoro
 S. s. cambayensis: orienta Arabio, Irano ĝis Barato kaj norden ĝis Centra Azio
 S. s. ermanni: Irano
 S. s. divergens: Bocvano
 S. s. kirmanensis: Irano

Referencoj 
 Barlow: Birds of The Gambia. Wacher kaj Disley, ISBN 1-873403-32-1
 Grimmett: Birds of India. Inskipp kaj Inskipp, ISBN 0-691-04910-6
 Johnson, Kevin P.; de Kort, Selvino; Dinwoodey, Karen, Mateman, A. C.; ten Cate, Carel; Lessells, C. M. & Clayton, Dale H. (2001): A molecular phylogeny of the dove genera Streptopelia and Columba. Auk 118(4): 874-887. PDF plena teksto

Bildaro 

Streptopelia
Birdoj de Azio
Birdoj de Aŭstralio
Turnicedoj

La turnicoj aŭ hemipodoj estas eta familio de birdoj kiuj similas, sed tute ne rilatas, al veraj koturnoj. 

Turnicoj estis tradicie lokitaj en Gruoformaj aŭ Fazanedoj (ordoj de gruoj kaj fazanoj). La Sibley-Ahlquist taksonomio levis ilin al ordo statuso kiel Turniciformaj ĉu ĉar ilia molekula evoluo rapidis pli ol la mezurlimoj de DNA hibridiĝo akceptas ĉu ĉar fakuloj ne faris ankoraŭ akuratajn komparojn ĉu ambaŭe. Ĵusaj molekulaj genetikaj studoj (Paton, kaj al. 2003, Fain kaj Houde 2004) pruvas, ke turnicedoj propre apartenas al strandobirdoj (ordo Ĥaradrioformaj).

Temas pri Malnovmonda grupo, kiu vivas ĉe varmaj herbejoj. 

Temas pri etaj kurantaj birdoj, kiuj preferas ne flugi. La ino estas la plej brila el la du seksoj kaj komencas pariĝadon. La masklo kovas kaj zorgas la idon.

Specioj 

Ĉiuj escepte nur unu (la Koturnopluvio, Ortyxelos meiffrenii) el la 15 specioj estas en la genro Turnix.

 Turnico, aŭ Andaluzia hemipodo, Turnix sylvatica
 Filipina turnico, Turnix worcesteri
 Sumba turnico, Turnix everetti
 Hotentota turnico, Turnix hottentotta
 Krurflava turnico, Turnix tanki
 Stria turnico, Turnix suscitator
 Madagaskara turnico, Turnix nigricollis
 Makulturnico, Turnix ocellata
 Nigrabrusta turnico, Turnix melanogaster
 Buntoturnico, Turnix varia
 Avela turnico, Turnix castanota
 Ruĝbrusta turnico, Turnix pyrrhothorax
 Ruĝdorsa turnico, Turnix maculosa
 Eta turnico, Turnix velox
 Nordaŭstralia turnico, Turnix olivei

Referencoj

Bibliografio 
 FAIN, M. G., & P. HOUDE. 2004. Parallel radiations in the primary clades of birds. Evolution 58: 2558-2573.
 PATON, T. A., A. J. BAKER, J. G. GROTH, AND G. F. BARROWCLOUGH. 2003. RAG-1 sequences resolve phylogenetic relationships within charadriiform birds. Molecular Phylogenetics Evolution 29: 268-278.
 SIBLEY, C.G., & J.E. AHLQUIST. 1990. Phylogeney and Classifiaction of Birds. Yale University Press, New Haven.

Eksteraj ligiloj 
 Videoj de turnicedoj

Ĥaradrioformaj
Koturno

Koturno estas grupa nomo por mezgrandaj birdoj en la familio de Fazanedoj. Oni uzas la esprimon fakte por specioj de 4 genroj en tiu familio, sed ankaŭ por almenaŭ kvar genroj de la familio de Odontoforedoj. Turnicedoj estas pli malproksimaj, sed estas similaj kaj foje ricevas tiun nomon.

Genroj kaj specioj 
 Genro Coturnix
 Japana koturno, Coturnix japonica
 Komuna koturno, Coturnix coturnix
 Arlekena koturno, Coturnix delegorguei
 Nigrabrusta koturno, Coturnix coromandelica
 Aŭstralia koturno, Coturnix pectoralis
 Novzelanda koturno, Coturnix novaezelandiae - formortinta (1875)
 Bruna koturno, Coturnix ypsilophora
 Ĉina koturno, Coturnix chinensis
 Afrika koturno, Coturnix adansonii
 Kanaria koturno, Coturnix gomerae - prahistoria
 Genro Anurophasis
 Sudirmana koturno, Anurophasis monorthonyx

 Genro Perdicula
 Arbustara koturno, Perdicula asiatica
 Rokarbustara koturno, Perdicula argoondah
 Ruĝbeka koturno, Perdicula erythrorhyncha
 Manipura koturno, Perdicula manipurensis
 Genro Ophrysia
 Brova koturno aŭ Himalaja koturno, Ophrysia superciliosa (Draste Endanĝerita/Formortinta)

Ĉe la familio de Odontoforedoj aŭ Amerikaj koturnoj:
 Genro Callipepla aŭ Kalipeploj
 Kalifornia koturno
 Eleganta koturno
 Gambela koturno
 Skvamokoturno
 Genro Colinus aŭ Kolinoj
 Virginia koturno
 Genro Oreortyx
 Montokoturno
 Genro Cyrtonyx
 Montezuma koturno

Kutimaro 
Koturnoj estas malgrandaj, diketaj surteremaj birdoj. Ili estas semomanĝantoj sed ankaŭ manĝas insektojn kaj similajn malgrandajn predojn. Ili nestumas surgrunde kaj estas kapablaj de mallongaj, rapidaj ekflugoj. Kelkaj specioj kiaj la Japana kaj la Komuna koturnoj estas migrantaj kaj fluĝas por longaj distancoj.
 Kelkaj koturnoj estas bredataj grandnombre en farmoj. La Japana koturno estas bredata ĉefe por produktado de ovoj.

Kanto 
Tiu kanto estas ege aprecata de la uzbekoj, kiuj kaptas koturnojn kaj tenas ilin en belaj punte ornamitaj kaĝoj por povi aŭdi ilin konstante.

Kiel manĝaĵo 
Koturno estas tre ŝatata manĝaĵo. En Brazilo oni konsideras ĝiajn ovojn malforta afrodiziigaĵo.

Notoj

Eksteraj ligiloj 
 Welwyn Quails 

Viando
Kokoformaj
Fazanedoj
Birdoj de Afriko
Birdoj de Azio
Birdoj de Ameriko
Birdoj de Eŭropo
Hidro (konstelacio)

Hidro aŭ Hidrino estas unu inter la 88 konstelacioj de tera ĉiela mapo.

Galaksio ESO 510-13 en la konstelacio Hidro. Ĝia Ekvatora polvotavolo estas forte varpita. La galaksio distancas je 170 milionoj da lumjaroj, kaj larĝas 100 000 lumjarojn

Eksteraj ligiloj 
 http://archive.ast.cam.ac.uk/hipp/hipparcos.html 
 http://www.allthesky.com/constellations/hydra 

 
Konstelacioj
Grantham

Grantham estas kampara urbo en la angla provinco Lincolnshire.
Ĝi situas apud la ĉefvojo A1 kaj la ĉeffervojo inter Londono kaj Edinburgo. Historie ĝi estis grava haltejo survoje inter la du urbegoj.

La rivero Witham trafluas la urbon.

Loĝantaro ĉ. 35 000.

Du bonkonataj homoj estas ligitaj al la urbo. Isaac Newton loĝis en apuda vilaĝo kaj estis lernejano en la urbo kaj Margaret Thatcher naskiĝis tie.

Eksteraj ligiloj 
 http://www.moto-way.com/page.cfm?Section=2&location=16&Category=Home  
 http://www.skyscrapernews.com/images/pics/1800StWulframsChurch_pic4.jpg 
 http://www.welbournvillage.org.uk  
 Grantham 

Urboj de Lincolnshire
Stamford (Britio)

Stamford estas urbo en la angla provinco Lincolnshire.
Ĝi troviĝas 160 kilometrojn norde de Londono kaj situas apud la ĉefvojo (A1) inter Londono kaj Edinburgo.

Historie ĝi estis haltejo por vojaĝantoj inter la du urbegoj kaj en la mezepokaj jaroj famiĝis kaj riĉiĝis pro lano kaj stofaĵo.

La rivero Welland trafluas la urbon.

Loĝantaro ĉ. 18 000

La urbo ankaŭ estas konata kiel la ŝtona urbo kaj pro la granda nombro de belaj historiaj ŝtonaj konstruaĵoj la urbo ofte estas uzata en filmoj.
Notindaj konstruaĵoj estas la mezepoka malsanulejo Brown’s Hospital kaj la domego Burghley House.

Estas ankaŭ urbo nomata Stamford en Konetikuto, Usono.

Eksteraj ligiloj 

 Stamford
 Burghley House

Urboj de Lincolnshire
Maurice Allais

Maurice ALLAIS [Moris ALE] (naskiĝis la 31-an de majo jare 1911 en Parizo, mortis la 10-an de oktobro jare 2010 en Saint-Cloud) estis franca ekonomikisto, kiu ricevis en la jaro 1988 la Nobelan Premion de ekonomiko.

Li finstudis politeĥnikan lernejon en Parizo jare 1933 kaj post laboris en nacia ofico de ministoj. Dum la Dua mondmilito li partoprenis la operaciojn en italaj frontoj. Poste li servis en la statistika buroo de montminaj aĵoj en Parizo. De jaro 1946 li estiĝis profesoro en universitato de statistiko en Parizo. Li ankaŭ laboris en Usono, Svisio kaj en aliaj landoj. Jare 1980 li demisiis, sed ĝis nun li daŭrigis lian aktivan sciencan agadon.

Verkoj de Allais estas dediĉitaj al ĝenerala teorio de ekvilibro kaj komuna optimumo, al teorio de ekonomika kresko, teorio de maksimuma efikeco, teorio de distribuo, teorio de monoj kaj teorio de elekto. Li estas aŭtoro de teoremo de ekvivalenteco, paradosko de Allais.

Referencoj 

Historiistoj de scienco
Francaj fizikistoj
Grandaj krucoj de la franca nacia Ordeno de Merito
Nobel-premiitoj pri ekonomiko
Francaj ekonomikistoj
Francaj eseistoj
Franclingvaj verkistoj
Membroj de la Usona Nacia Akademio de Sciencoj
Grandaj krucoj de la Honora Legio
Gibonoj

La gibonoj estas homoideaj simiuloj vivantaj en arbaroj de Sudorienta Azio. Ili estas nun ege minacita pro detruo de siaj vivlokoj.
La gibonoj estas senvostaj, kaj elstaraj pro sia lerteco saltegi de branĉ-al-branĉo pere nur de la brakoj (tamen okazas foje akcidentoj, kaj ke ili mortas). Alia konduttrajto aparta estas iliaj "kantoj", kiun ili eligas socie en la vespero.

Gibonedoj (Hylobatidae) 
 Gibona genro (Hylobates)
 Hilobata subgenro
 blankmana gibono Hylobates (Hylobates) lar
 Hylobates (Hylobates) pileatus
 lerta gibono Hylobates (Hylobates) agilis 
 blankbrova gibono Hylobates (Hylobates) hoolock
 Hylobates (Hylobates) moloch 
 Hylobates (Hylobates) mueleri
 Nomaska subgenro
 nigra gibono Hylobates (Nomascus) concolor
 Siamanga subgenro (Symphalangus)
 Hylobates (Symphalangus) syndactylus 
 Hylobates (Symphalangus) klossi

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Borneaj malaltaĵaj pluvarbaroj
 Borneaj montaraj pluvarbaroj

Eksteraj ligiloj 
 http://www.gibboncenter.org 
 http://gibbons.de 
 http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Hylobatidae.html
 http://www.damisela.com/zoo/mam/primates/hylobatidae/index.htm 

Gibonoj
Mamul-nomenklaturo de Středa
Orientalisa faŭno
Familioj de mamuloj
Spalding

Spalding estas kampara urbo en la angla provinco Lincolnshire.

La rivero Welland trafluas la urbon.

Loĝantaro ĉ. 20 000

La urbo estas bonkonata kiel la centro de la florbulb-industrio kaj por la kreskado kaj preparado de legomoj . Ĝi havas fortajn historiajn ligojn kun Nederlando.
La ĉiujara Flor-parado okazas en majo kaj allogas multe da vizitantoj.  La evento estas granda procesio de kamionoj dekoraciitaj per la petaloj kaj floroj de tulipoj aŭ narcisoj.

La plej elstara konstruaĵo en la urbo estas Ayscoughfee Hall, antaŭe kampara domego sed nuntempe muzeo kaj informejo.

Eksteraj ligiloj 
 Spalding

Urboj de Lincolnshire
Gliredoj

{{Taksonomio
|nomo = Gliredoj
|koloro = pink
|troveblo de fosilioj = Frua Eoceno - Nun
|dosiero = Dormouse on hand.jpg
|dosiero larĝo=300px
|priskribo de dosiero = Avela muskardeno, Muscardinus avellanarius
|klaso = Mamuloj Mammalia
|subklaso = Placentuloj Eutheria
|superordo = Euarchontoglires
|ordo = Ronĝuloj Rodentia
|subordo = Sciuromorfoj Sciuromorpha
|familio = Gliredoj Gliridae
|familio aŭtoritato = Muirhead in Brewster, 1819
|specioj de subdivizio = Subfamilioj kaj Genroj
|subdivizio2 = Graphiurinae
Graphiurus
LeithiinaeDryomysEliomysHypnomysMuscardinus - MuskardenoMyomimusSeleviniaGlirinaeGlirulusGlis|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj =
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
Gliredoj (Gliridae) estas familio de ronĝuloj (Rodentia). Fama specio estas gliro (Glis glis, sin. Myoxus glis).

 Nomenklaturo 
Pri la scienca nomo de la familio estas iom da konfuzo, ĉar aparte en la anglalingva literaturo estas uzata la sinonimo Myoxidae. Tio baziĝas sur la nomado de la gliro, kies genro Glis ofte ankaŭ estis nomita per Myoxus. Wilson & Reeder argumentis, ke la genronomo Glis estus aperinta en verko kun nebinominala nomenklaturo kaj tial nevalida. Multaj aŭtoritataj verkoj aliĝis siatempe al ĉi tiu opinio. En la jaro 1998 ICZN finis ĉi tiun kverelon per arbitracio. En la kazo 1894 ĝi klarigis Glis kiel la validan nomon. Sekve estas ankaŭ Gliridae la ĝusta familia nomo. La uzo de Myoxus kaj Myoxidae estas tial finfine malaprobita.

 Sistematiko 
(N.B.: † signas formortinta genro aŭ specio)

 subfamilio : grafiurenoj - Graphiurinae
 genro : grafiuro - Graphiurus
 specio : grafiuro okulvitra - Graphiurus ocularis specio : grafiuro nana - Graphiurus nanus specio : grafiuro dikvosta - Graphiurus crassicaudatus subfamilio : glirenoj - Glirinae
 genro : glirulo - Glirulus
 specio : glirulo japania - Glirulus japonicus genro : gliro - Glis
 specio : gliro granda - Glis glis subfamilio: Leithiinae
 genro : driomuso - Dryomys
 specio : driomuso zizela - Dryomys nitedula genro: (Chaetocauda)
 genro : ĝardengliro - Eliomys
 specio : ĝardengliro glana - Eliomys quercinus (Hypnomys)
 genro : muskardeno - Muscardinus
 specio : † pliocena muskardeno - Muscardinus pliocaenicus specio : avela muskardeno - Muscardinus avellanarius genro : miomimo - Myomimus
 specio : miomimo musa - Myomimus personatus (Selevinia'')

Eksteraj ligiloj 
 JHU Press: http://www.press.jhu.edu/books/walkers_mammals_of_the_world/rodentia/rodentia.gliridae.html 
 http://www.glirarium.org 

 
Familioj de mamuloj
Kastoro

La kastoro el la ordo de ronĝuloj kaj familio de kastoredoj troveblas en la norda parto de Eŭrazio kaj Nordameriko. Ĝi havas dikan korpon, kun mallongaj kruroj kaj plata vosto remilforma 22-30 centimetrojn longa kaj 10-13 centimetrojn larĝa. Kun korpolongo de 74-130 centimetroj kaj meznombra korpopezo de 10 kilogramoj ĝi apartenas al grandaj ronĝuloj. La plej granda korpopezo de kastoro atingas 22 kilogramojn.

La kastoroj povas konstrui en rivero aŭ lago digon kaj loĝejon; pro tio ili estas rigardataj kiel inĝenieroj en la animala mondo. Ili ŝatas loĝi ĉe akvorando kaj konstruas la elirejon de sia loĝejo sub akvo malfacile troveblan. Se la medio ne estas ideala, ili konstruas digon por bari akvon. La digoj estas konstruataj per koto, ŝtonetoj, lignostumpoj kaj branĉoj, kaj longas meznombre pli ol 20 metrojn, iuj eĉ pli ol 600 metrojn. Kastoroj ofte riparas la digojn. Same kiel digoj, iliaj loĝejoj en arkoformo estas konstruitaj per branĉoj kaj koto. La dormejo estas ordinare super la akvonivelo kaj havas unu aŭ plurajn elirejojn kondukantajn sub akvon. Kastoroj loĝas grupe, kun familio kiel unuo. Ili vivas harmonie kaj laboras kune en konstruado de digoj.

Tiuj holarktisaj ronĝuloj pariĝas en januaro kaj februaro kaj naskas en aprilo kaj majo, ĉiufoje 2-4 idojn. La kastoroj estas lertaj en naĝado. Ambaŭflanke de ilia anuso estas po unu glando, kiu povas sekrecii aromaĵon. Ili, per siaj grandaj kaj akraj dentoj, povas mordofaligi arbon. Ili manĝas ĉefe arboŝelojn, ŝosojn, arbajn foliojn kaj radikojn kaj diversajn akvajn plantojn. Por konservi nutraĵojn por vintro ili morde faligas junajn arbojn, pecigas ilin en kelkajn partojn kaj kolektas ilin ĉe la akvorando. Tial oni povas trovi abundajn tiajn manĝaĵojn eĉ en iliaj loĝejoj. La kastoroj bredataj povas vivi 15-20 jarojn.

Taksonomio 
(N.B.† signas genro aŭ specio mortinta)

genro : † paleokastoro - Paleocastor
genro : † trogonterio - Trogontherium
specio : † trogonterio kuviera - Trogontherium cuvieri
genro : † dipojdo - Dipoides
genro : † steneofibero - Steneofiber
genro : KASTORO - Castor
specio : † kastoro isiodora - Castor issiodorensis
specio : eŭropa kastoro - Castor fiber
 (subspecio : skandinavia kastoro - Casror fiber fiber)
 (subspecio : elba kastoro - Castor fiber albicus)
 (subspecio : francia kastoro - Castor fiber galliae)
 (subspecio : vistula kastoro - Castor fiber vistulanus)
 (subspecio : urala kastoro - Castor fiber pohlei)
 (subspecio : mongolia kastoro - Castor fiber birulai)
specio : kanada kastoro - Castor canadensis (24 :::: subspecioj)

Moroj

Vidu ankaŭ 

 Peltindustrio
 Tremolecaj poploj
 Kastoreo

Kastoredoj
Mamul-nomenklaturo de Středa
Holarktisa faŭno
Nearktisa faŭno
Palearktisa faŭno
Mamuloj de Eŭropo
Apsido

En astronomio, la ĉeapsido prezentas la orbitpunkton kie la orbitanto lokas plej proksime al la orbitato. Male, la forapsido prezentas la orbitpunkton kie la orbitanto lokas plej malproksime al la orbitato. La apsido prezentas aŭ la ĉeapsidon aŭ la forapsidon.

Laŭ la Kepler-aj leĝoj pri planedmovado, orbitanto plirapidiĝas dum ĝi pliproksimiĝas apudapsidon, kaj pli malrapidiĝas dum ĝi pliproksimiĝas forapsidon.

Se oni scias orbitaton, oni kutime uzas nomojn pli precizajn.

Komparu kun: absido

Vidu ankaŭ 
 Sunsistemo

Eksteraj ligiloj 
 http://www.perseus.gr/Astro-Lunar-Scenes-Apo-Perigee.htm 
 http://www.perseus.gr/Astro-Solar-Scenes-Aph-Perihelion.htm 

Astronomio
Amursko

Amursko () estas urbo en Ĥabarovska regiono en Rusio.

Loĝantaro de la urbo estas 51,9 mil (en la aglomeraĵo en 2001); 3.5 mil en 1959.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 08403.

La interurba telefona kodo estas 42142, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 7 horoj (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas ĉe rivero Amuro (Амур).

La nuna urbo estas iama vilaĝo Padali, kiu estas nomita nome de apuda lago Padali. Jare 1950 ekiĝis la konstruado de celuloza kombinato. Jare 1958 estis fondita lignaĵreciklada kombinato. En la jaro 1973, Amursko ricevis statuton de urbo. Ekonomio de la urbo baziĝas sur lignaĵreciklada industrio.

Eksteraj ligiloj 
 http://www.amursk.ru 
 http://amursk.net  
 http://habkray1.narod.ru/main4.htm 

Urboj de Ĥabarovska regiono