Kostka Rubika

Kostka Rubika ( – „magiczna kostka”) – zabawka logiczna wynaleziona przez Ernő Rubika w 1974 roku, a w 1976 roku skonstruowana i opatentowana w Japonii przez inżyniera Terutoshiego Ishige. Wynalazca kostki Ernő Rubik po raz pierwszy układał kostkę przez miesiąc. Do Polski zabawka trafiła w 1980.

Zasady i mechanika gry 

Zabawa kostką polega na takim ułożeniu kwadratów, aby na każdej ścianie wszystkie posiadały jeden kolor. Składa się ona z 26 sześcianów i przegubu umieszczonego w środku. Przegub ten umożliwia każdej z zewnętrznych warstw kostki obrót wokół osi prostopadłej do danej warstwy i przechodzącej przez środek kostki.

Liczba kombinacji różnych ułożeń kostki 3x3x3 wynosi ponad 43 tryliony, tj.:
 

lub
 

Najpopularniejsze techniki układania Kostki Rubika:
 LBL (metoda dla początkujących),
 Corners First (nie jest najefektywniejszą metodą),
 metoda Fridrich,
 metoda Rouxa,
 metoda Petrusa,
 metoda Columns First (zoptymalizowana może być wykorzystywana do osiągania czasów porównywalnych do popularniejszych metod np. Petrus)

Polskie systemy:
 metoda ZB (Zborowski-Bruchem),
 ZZ speedcubing system.

Oprócz tego, istnieją metody pozwalające ułożyć kostkę bez patrzenia. Najczęściej wykorzystywane z nich to:
 Old Pochmann
 M2/R2
 TuRBo
 Beyer-Hardwick 3-style
 3-cycle orientation-permutation

Optymalne rozwiązanie 
Od początku rozpowszechnienia kostki Rubika zastanawiano się, jaka jest minimalna liczba ruchów potrzebna do rozwiązania każdego ułożenia. Już w 1995 wiedziano, że optymalna liczba zawiera się w przedziale 20-29, czyli istnieje pomieszana kostka, którą da się ułożyć tylko w 20 lub więcej ruchach oraz każdą kostkę da się rozwiązać w 29 ruchach lub mniej. W 2010 zespół matematyków za pomocą serwerów Google udowodnił, że ‘boską’ liczbą dla kostki Rubika jest 20. Oznacza to, że każde ułożenie można rozwiązać maksymalnie w 20 ruchach (choć zazwyczaj wystarczy 15-19 ruchów).

Największa kostka Rubika
Największą kostką Rubika jest stworzona przez Grégoire Pfennigiego w 2017 r. kostka 33×33.

Rodzaje kostek 

Kostki sześcienne:

Kostki dwunastościenne:
 Kilominx – najmniejsza z dwunastościanów
 Megaminx
 Starminx
 Gigaminx
 Teraminx
 Petaminx – największa z powszechnie dostępnych dwunastościanów, składa się z 218 elementów, a całkowita liczba kombinacji ułożeń to około 1,95×10160, czyli 19,5 sekswicyliardów
Kostki ośmiościenne:
 Diamond
 Octahedron
 Rubik’s UFO
Kostki czworościenne:
 Pyraminx – łamigłówka w kształcie czworościanu
 Tetraminx – kostka w kształcie czworościanu bez wierzchołków
Kostki o innych kształtach:

Oficjalne rekordy World Cube Association 

Stan na 16 czerwca 2023 roku

Kostka Rubika 3×3×3

Świat 

 Pierwszy zanotowany wynik układania kostki Rubika 3×3×3 z 1980 roku wynosi 54 sekundy.
 W 1982 roku zorganizowano pierwsze mistrzostwa, gdzie poprawny układ pól ułożono w 22,95 sekundy.
 Pierwsze ułożenie Kostki Rubika w czasie poniżej 10 sekund w historii miało miejsce 5 maja 2007 roku na Spanish Open, a dokonał tego Francuz Thibaut Jacquinot (9,86 s.).

Polska

Rekordy ułożenia Kostki 3×3×3 w innych sytuacjach 
 Jedną ręką:  Max Park – 6,20 s
 Stopami:  Mohammed Aiman Koli – 15,56 s
 Z zawiązanymi oczami:  Tommy Cherry – 12,78 s
 Najmniejszą liczbą ruchów:  Sebastiano Tronto – 16 ruchów

Kostka 4×4×4

Kostka 5×5×5

Kostka 6×6×6

Kostka 7×7×7

Kostka 2×2×2

Rekordy maszyn 
Notowane są również rekordowe osiągnięcia maszyn w układaniu kostek Rubika. Robot skonstruowany przez niemieckiego inżyniera Alberta Beera ustanowił rekord w układaniu kostki 3×3×3 wynikiem 0,637 sekundy, kostkę 4×4×4 maszyna sterowana przez smartfon Huawei Ascend P6 ułożyła w 1 minutę i 18,68 sekundy. Kostkę 9×9×9 przy sterowaniu Samsungiem Galaxy S3 maszyna ułożyła w 34 minuty i 25,89 sekundy. 3 marca 2017 r. na Youtube został umieszczony filmik przedstawiający robota układającego kostkę 3×3×3 w czasie 0,637 sekundy.

Znak towarowy 
Od 2021 roku SPIN MASTER TOYS UK LIMITED administruje i kontroluje wszelkie międzynarodowe prawa własności intelektualnej związane z Kostką Rubika, w związku z ich sprzedażą przez Rubik’s Brand Limited. W trybie międzynarodowej rejestracji chronione są dwa przestrzenne znaki towarowe przedstawiające Kostkę Rubika. Na terenie Unii Europejskiej zarejestrowane jest 26 wspólnotowych znaków towarowych związanych z Kostką Rubika, w tym m.in. słowne znaki towarowe RUBIK oraz RUBIK’S, a także szereg znaków towarowych przestrzennych. 25 listopada 2014 r. luksemburski Sąd nie zgodził się na unieważnienie przestrzennego wspólnotowego znaku towarowego nr 000162784.

Przed rokiem 2021 prawa własności intelektualnej związane z Kostką Rubika kontrolował Rubik’s Brand Ltd. Niektóre znaki towarowe były też zarejestrowane przez Seven Towns Ltd w imieniu Rubik’s Brand Ltd.

10 listopada 2016 r. Trybunał Sprawiedliwości UE wydał wyrok w sprawie C-30/15 P, w którym uchyla wyrok Sądu Unii Europejskiej z dnia 25 listopada 2014 r. i unieważnił ochronę tego znaku. W Polsce w okresie 1983–1993 prawa do znaku słownego „kostka Rubika” należały do Konsumex Külkereskedelmi Vallalat z Budapesztu, ale po 10 latach od zarejestrowania nie zostały przedłużone i wygasły.

Zobacz też 

 Speedcubing

Przypisy