alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Tlenek cynku

Tlenek cynku (biel cynkowa), ZnO – związek chemiczny z grupy tlenków, połączenie tlenu z cynkiem na II stopniu utlenienia. Stosowany m.in. jako pigment do farb.

Związek ten jest otrzymywany w wyniku prażenia rudy cynkowej: siarczku cynku (ZnS) lub węglanu cynku () w obecności powietrza. Stosowany jest jako dodatek do farb i lakierów, w kosmetyce i ceramice oraz jako wypełniacz i stabilizator gumy, kauczuku i tworzyw sztucznych, do produkcji mas izolacyjnych, zasypek, środków do impregnacji drewna. Pierwotnie, jako pigment, został wprowadzony w 1779 roku, od 1834 roku jako „biel chińska” stosowany w gwaszu, w farbach olejnych od ok. 1850 roku. W oleju biel cynkowa jest słabiej kryjąca niż biel ołowiowa, nie działa sykatywowo, w grubszych warstwach pęka. Obecnie sproszkowaną biel cynkową stosuje się powszechnie (obok innych proszków, jak: grafit, sadza angielska, argentorat, tkanol) w kryminalistyce, w badaniu daktyloskopijnym metodą mechaniczną (obok metody chemicznej i metody optyczno-fotograficznej). Tlenek cynku ma lekkie działanie antybakteryjne i przyspiesza gojenie ran. Z tego powodu jest używany jako składnik maści i zasypek leczących rozmaite choroby skóry. Jest też używany w stomatologii do tymczasowych wypełnień. Przy głębokich odwiertach stosuje się aktywny tlenek cynku RC, który z racji na rozbudowaną cząsteczkę, pozwala na skuteczną eliminację wydobywającego się siarkowodoru.

Właściwości 
 barwa biała (dotyczy sproszkowanego ZnO, kryształ ZnO bez zanieczyszczeń jest bezbarwny)
 ciało stałe,
 trudno rozpuszczalne w wodzie
 ma własności amfoteryczne:
  w reakcji z kwasami tworzy sole cynku(II), np. chlorek cynku, siarczan cynku.
 z mocnymi zasadami tworzy sole, które nazywa się cynkanami(II), np. cynkan(II) sodu.
 w wodnym roztworze amoniaku związek ten tworzy jon kompleksowy:  (kation tetraaminacynku(II)).

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

Pigmenty nieorganiczne
Cynku, tlenek
Związki cynku
Programy komputerowe do gry w go

Programy komputerowe do gry w go – ogół programów komputerowych umożliwiających grę w go z komputerem, grę parze graczy na jednym komputerze, grę z innymi graczami przez sieć, oglądanie i edycję zapisanych wcześniej gier, zarządzania bazami danych gier (Kombilo), udostępniania diagramów go w internecie (gowiki) itp.

Funkcje 
Programy do gry spełniają wiele funkcji:
 umożliwiają grę z komputerem,
 umożliwiają grę parze graczy na jednym komputerze,
 umożliwiają grę z innymi graczami przez sieć; najpopularniejszą z sieci jest IGS, inne to m.in. NNGS, KGS oraz go udostępniane na serwerach do wielu gier, takich jak np. kurnik.pl,
 przeglądanie i edycję plików z zapisem gry (najpopularniejszy format SGF), które mogą też zawierać komentarze, alternatywne ruchy i inne dane,
 zarządzanie zbiorami gier, przeszukiwanie ich i robienie statystyk i zestawień.

Algorytmy 
W przeciwieństwie do szachów, w których komputery z łatwością pokonują każdego gracza, w go komputery grają słabo. Metody użyte w szachach to ewaluacja drzewa gry - pomijając optymalizacje liczy się wszystkie możliwe ruchy z danej pozycji do pewnej głębokości, po czym ocenia się wyniki końcowe po tych ruchach i dobiera ruch, który gwarantuje najlepszy minimalny wynik. Na początek używa się księgi otwarć, która opisuje typowe rozpoczęcia, gdy przeszukiwanie drzewa gry w głąb nie dawałoby jeszcze dobrych wyników.

W go taka metoda całkowicie zawodzi:
 zamiast kilku-kilkunastu możliwych ruchów, za każdym razem jest ich do wyboru kilkaset, a nawet po intensywnym cięciu, kilkadziesiąt
 efekt ruchu często objawia się po kilkudziesięciu czy kilkuset posunięciach
 efekty nie są lokalne - kamień w jednym miejscu planszy wpływa na całą planszę i to w nietrywialny sposób
 ocena siły pozycji jest wyjątkowo trudna - banalne stwierdzenie czy dana grupa jest żywa, czy też nie, jest dla komputera problemem praktycznie nierozstrzygalnym, nie mówiąc już o głębszych zależnościach znanych każdemu praktycznie amatorowi.
 nie można napisać sensownej księgi otwarć - już po 2-3 konserwatywnych ruchach każdej ze stron, są możliwe tysiące pozycji, a typowe zagrania (joseki) zależą mocno od sytuacji na planszy, tak że komputer, który na ślepo próbuje je grać kończy z wysoce nieoptymalnym wynikiem.

Najlepsze programy grające w go analizują więc do "głębokości" bliższych używanym przez ludzi, niż ma to miejsce w przypadku programów grających w szachy.

Pierwsze wersje komputerowych graczy nie stanowiły wyzwania, nawet wspomożone wysokim handicapem. Z czasem programy wykorzystujące metodę Monte-Carlo Tree Search przekroczyły barierę siły 1 dan. Kolejnym przełomem był program AlphaGo, który w 2016 i 2017 pokonał graczy ze światowej czołówki.

Zobacz też 
 Szachy komputerowe
 AlphaGo - program do gry w go stworzony przez Google w 2016 r.

Linki zewnętrzne 
 GNU Go - Program do gry w go na licencji GPL

Go
Komputerowe gry planszowe
Łożysko toczne

Łożysko toczne – łożysko, w którym między dwoma pierścieniami łożyska znajdują się elementy toczne. Pierścień wewnętrzny (1) osadzony jest na czopie wału lub innym elemencie. Pierścień zewnętrzny (2) umieszczony jest także nieruchomo w oprawie lub w innym elemencie nośnym. Elementy toczne (3) umieszczone są między pierścieniami i stykają się z ich bieżniami, zapewniając obrót pierścieni względem siebie. Dodatkowymi elementami łożyska tocznego mogą być koszyki (utrzymujące elementy toczne w stałym do siebie oddaleniu) i uszczelnienia.

Podział 
ze względu na kształt elementu tocznego:
 łożyska kulkowe
 łożyska walcowe
 łożyska stożkowe
 łożyska baryłkowe
 łożyska igiełkowe
 łożyska toroidalne

ze względu na rodzaj obciążeń przenoszonych przez łożysko:
 łożysko poprzeczne
 łożysko skośne (przenoszące obciążenia wzdłużne i poprzeczne)
 łożysko wzdłużne

ze względu na możliwości wychylenia się pierścienia zewnętrznego:
 łożyska zwykłe
 łożyska wahliwe

ze względu na ilość rzędów elementów tocznych:
 łożysko jednorzędowe
 łożysko dwurzędowe
 łożysko wielorzędowe

Dobór łożysk odbywa się według algorytmu uwzględniającego obciążenie statyczne, prędkość obrotową, intensywność użytkowania, sposób smarowania i chłodzenia oraz inne parametry pracy.

Toczne łożysko

ru:Подшипник#Подшипники качения
Arsinoe (miasto w Egipcie)

Arsinoe – miasto w starożytnym Egipcie, dziś Suez, założone przez Ptolemeusza II Filadelfosa i nazwane na cześć jego żony Arsinoe.

Zobacz też 
 Arsinoe – miasto w Libii
 Ptolemeusze

Przypisy 

Miasta w starożytnym Egipcie
Miasta hellenistyczne
Arsinoe (miasto w Libii)

Arsinoe - antyczne miasto w Libii, dziś nosi nazwę Tukra.

Niegdyś nazywane również Tauchira. Za czasów Rzymian leżało w prowincji Cyrenajka.

Przypisy 

Kreta i Cyrenajka (prowincja rzymska)
Arsinoe
Miasta w starożytnym Rzymie
Arsinoe I

Arsinoe I (gr.: Άρσινόη, Arsinόē) (ur. ok. 305/295, zm. po 274 p.n.e.) – królowa Egiptu, córka króla Tracji i Macedonii Lizymacha i Nikaji, córki regenta macedońskiego Antypatra.

Życiorys 
Ok. r. 284 p.n.e. poślubiła Ptolemeusza II Filadelfa, króla Egiptu. Małżeństwo to było częścią przymierza z Lizymachem przeciw Seleukosowi I Nikatorowi, królowi państwa Seleucydów. W r. 277 p.n.e. Arsinoe II, była macocha i siostra rodzona jej męża, przybyła na dwór aleksandryjski z wygnania. Dążyła do usunięcia Arsinoe I z dworu, bowiem postanowiła poślubić brata Ptolemeusza II oraz być jedyną małżonką. Zdołała zniechęcić brata do niej, oskarżając nawet o udział w spisku. Ptolemeusz II, mając ten zarzut, pod pretekstem cudzołóstwa, skazał ją na wygnanie do górnoegipkiego miasta Koptos. Przez jakiś czas tam żyła. Znaleziono tam stelę, na której nazywano ją królewską żoną, a jej imię nie było otoczone kartuszem królewskim.

Potomstwo 
Arsinoe I miała z mężem Ptolemeuszem II troje dzieci (dwóch synów i córkę):
 Ptolemeusz (III) (ur. ok. 284, zm. 222 p.n.e.), przyszły król Egiptu
 Lizymach (zm. 221 p.n.e.)
 Berenika (zm. 246 p.n.e.), przyszła żona Antiocha II Theosa, króla państwa Seleucydów.

Bibliografia 
 Ashton S.-A., Ostatnie królowe Egiptu, przeł. A. Gorlewska, Bellona, Warszawa 2006, .
 Kwiatkowski B., Poczet faraonów. Życie. Legenda. Odkrycie, Iskry, Warszawa 2002, s. 819-820 i 823, .

Linki zewnętrzne 

Żony władców starożytnego Egiptu
Ptolemeusze
Zmarli w III wieku p.n.e.
Oś (część maszyny)

Oś – element mechanizmu lub maszyny służący utrzymaniu w określonym położeniu osadzonych na tej osi wirujących elementów, najczęściej kół, oraz do przenoszenia na podpory sił działających na te elementy. Oś nie przenosi momentu obrotowego, przeciwnie niż wał.

Rodzaje osi 
 stała – gdy wirujące elementy osadzone są na nieruchomej osi za pomocą łożysk
 obrotowa – gdy elementy osadzone na stałe na osi wirują razem z nią, natomiast łożyska znajdują się na podporach osi

Zobacz też 
 oś dowiązana, 
 oś napędowa, 
 oś ślepa, 
 oś toczna, 
 zestaw kołowy.

Przypisy 

Maszynoznawstwo
Wał korbowy

Wał korbowy (lub wał wykorbiony) – rodzaj wału, posiadającego czopy przesunięte względem swojej osi. Służy zwykle do zamiany ruchu posuwisto-zwrotnego na obrotowy, będąc elementem mechanizmu korbowego.

Nazwy wał korbowy i wykorbiony stosowane bywają zamiennie, lecz podawanym kryterium podziału jest posiadanie przez wał korb (wał korbowy) lub wykorbień (wał wykorbiony). Zwyczajowo wałem korbowym nazywa się wał będący częścią silnika tłokowego, sprężarki tłokowej i podobnych im urządzeń.

W budowie wału korbowego wyróżnić można czopy główne(1), leżące w osi łożysk wału i o trochę mniejszym przekroju czopy korbowe(2), oddalone od tej osi.

Najczęściej spotykane są stalowe wały kute, rzadziej stosuje się odlewane wały żeliwne (żeliwo sferoidalne lub perlityczne). Wały korbowe odkuwane są ze stali węglowej bądź rzadziej ze stali stopowej. Kształt wału zależy głównie od układu i liczby cylindrów i kolejności zapłonu.

Budowa wału korbowego 
 Czopy główne
 Czopy korbowe
 Przeciwciężar
 Tarcza koła zamachowego
 Ramię wykorbienia – łączące czopy

Wał korbowy silnika spalinowego jest drążony, wewnątrz pod ciśnieniem jest tłoczony olej silnikowy smarujący panewki stopy korbowodu oraz czopy główne wału. W przypadku silnika dwusuwowego smarowanego mieszankowo, wał korbowy jest pełny i dzielony celem montażu łożysk tocznych przy czopach głównych i korbowych. Wały silników wysokoprężnych dwusuwowych są wykonane podobnie jak wały silników czterosuwowych (drążone). Wały silników największych (zob. silnik wodzikowy) są wykonywane z oddzielnych elementów i łączone poprzez tarcie na specjalnych prasach o dużej sile nacisku.

Na zakończeniu wału korbowego osadzane bywają elementy takie jak: koła zębate pompy oleju, napędu rozrządu, koła zamachowego, itd.

Technologia produkcji 
Wały korbowe produkuje się z wykorzystaniem specjalistycznych pras kuźniczych do metalu. Do lat 60. wykorzystywano metodę francuską tzw. metodę RR. W 1961 roku polski wynalazca Tadeusz Rut z Centralnego Laboratorium Obróbki Plastycznej w Poznaniu opracował wydajniejszą technologię metodę TR.

Linki zewnętrzne 

 Zdjęcie przedstawiające wał korbowy największego na świecie silnika wodzikowego Wärtsilä-Sulzer RTA96-C (14 cylindrów, 108900 KM])

Przypisy

Bibliografia 

 

Elementy budowy silnika spalinowego
Wał giętki

Wał giętki - sprężysty wał mający cechę podatności na zginanie. Zbudowany jest z kilku warstw (zwykle 3 do 7) śrubowo nawiniętych na siebie drutów, na przemian w przeciwnych kierunkach. Wał taki umieszczony jest w elastycznym pancerzu. Wały giętkie przeznaczone są do przenoszenia niewielkich mocy i mogą osiągnąć wysokie prędkości obrotowe do 40 000 obrotów na minutę. Znajdują szerokie zastosowanie, szczególnie w narzędziach o specjalnym przeznaczeniu.

Przypisy 

Części maszyn
Panewka

panewka – element dawnej broni palnej
 panewka – część łożyska ślizgowego
 panewka – część stawu
 panewka stawu biodrowego
Berenika I

Berenike I – wieloletnia kochanka, a następnie żona Ptolemeusza I Sotera i królowa Egiptu.

Życiorys 
Wcześniej była żoną Macedończyka Filipa i urodziła mu syna – Magasa oraz córkę – Antygonę. Została żoną Ptolemeusza. Z ich związku urodził się Ptolemeusz II Filadelfos, Arsinoe II i Filotera. Przeżyła męża o 2 lata – zmarła w 279 p.n.e.

Zobacz też 
 Ptolemeusze

Ptolemeusze
Żony władców starożytnego Egiptu
Kochanki władców
Zmarli w III wieku p.n.e.
Nieznana data urodzenia
Władczynie
Rzeki Azji

Rzeki Azji

 
Listy rzek
Gouda (miasto)

(wym. nid. ) – miasto i gmina położone w zachodniej części Holandii. Liczba mieszkańców: około 70 tys.

Gouda jest słynna na całym świecie dzięki produkowanemu tu serowi, którym od wieków handluje się na miejscowym targu. Dzisiaj można takie targowisko zobaczyć od początku kwietnia do końca sierpnia w każdy czwartek rano, kiedy to okoliczni producenci serów w ludowych strojach odtwarzają dawny targ serów. Ser z Goudy nie jest w zasadzie produkowany w Goudzie, ale w okolicznych gospodarstwach i fabrykach. Pełnotłusty ser z Goudy zawdzięcza swą sławę temu, że urząd miejski dbał o kontrolę jakości oferowanych serów. Sery były również ważone w wadze miejskiej.

W mieście produkuje się też świece, fajki gliniane i wafle przekładane syropem stroopwafels. Dawniej w Goudzie znajdowały się liczne fabryki włókiennicze i kilka browarów. Ciekawym zabytkiem jest ratusz pochodzący z XV wieku.

Co roku przed świętami Bożego Narodzenia odbywa się spektakularny wieczór przy świecach, kiedy na rynku gasną wszystkie światła elektryczne i palą się wszędzie świece, w oknach ratusza i oknach kamienic wokół rynku, i tradycyjnie odczytywane są wersety z Biblii. Świąteczna choinka jest corocznie fundowana przez zakonnice z zakonu Köngsberg w Norwegii.

W mieście znajduje się stacja kolejowa Gouda.

Historia 
Miasto uzyskało prawa miejskie w 1272 roku od hrabiego Florisa V, jednocześnie były to pierwsze prawa miejskie wydane miastu w prowincji Holandia Południowa.

Współpraca 
  Gloucester, Wielka Brytania
  Kongsberg, Norwegia
  Solingen, Niemcy

Galeria

Przypisy

Linki zewnętrzne 
  

 
Miasta w prowincji Holandia Południowa
Gminy w prowincji Holandia Południowa
Sprzęgło przymusowe

Sprzęgło przymusowe – sprzęgło, w którym następuje sztywne połączenie członu napędowego i napędzanego. 
Oznacza to, że średnia prędkość obrotowa wału napędzanego (liczona w czasie pełnego obrotu) jest równa średniej prędkości wału napędzającego.

Sprzęgła przymusowe dzielą się na:
 sztywne – prędkość członu czynnego i biernego jest w nich zawsze taka sama
 kompensacyjne – dzięki elastycznym łącznikom dopuszczalne są niewielkie odchyłki współosiowości wałów oraz chwilowe różnice w prędkości obrotowej członów czynnego i biernego
 stałe – w celu rozłączenia elementów wymagany jest demontaż sprzęgła
 rozłączne – człony mogą być okresowo rozłączane (sprzęgło tarczowe, sprzęgło Oldhama).

Najczęściej stosowane sprzęgła sztywne to:
 sprzęgło tulejowe
 sprzęgło kołnierzowe
 sprzęgło kłowe.

Najczęściej stosowane sprzęgła kompensacyjne to:
 przegub Cardana
 sprzęgło zębate
 sprzęgło oponowe
 sprzęgło palcowe.

Sprzęgła
Biskupi wrocławscy

Biskupi wrocławscy – biskupi diecezjalni i biskupi pomocniczy diecezji wrocławskiej (od 1930 archidiecezji).

Biskupi

Biskupi diecezjalni 

Diecezja wrocławska, utworzona na zjeździe gnieźnieńskim w 1000 roku, upadła w wyniku tzw. reakcji pogańskiej (1031/1032) i najazdu czeskiego księcia Brzetysława I (1038). Obrabowano i zburzono niedawno wzniesioną katedrę, a na jej gruzach wzniesiono świątynię pogańską. Zniszczone lub wywiezione zostały księgi diecezji przez co wczesne dzieje diecezji z czasów pierwszego biskupa Jana są nieznane. Upadła również dawna struktura administracyjna. Cały Śląsk znalazł się w granicach Czech, a biskup praski Sewer planował włączenie regionu do swojej diecezji praskiej. Choć po stronie Polaków wystąpił w 1039 król niemiecki Henryk III Salicki, ostatecznie, podczas arbitrażu w 1041 uznał on zabór Śląska przez Czechów za fakt dokonany, choć niewykluczone, że Polsce zwrócono jakąś część tego regionu. Książę polski Kazimierz Odnowiciel dążył do odzyskania terenów zagarniętych przez Czechy i do odnowienia diecezji wrocławskiej. Wysiłki te po kilku latach przyniosły rezultat. Prawdopodobnie na synodzie w Moguncji w październiku 1049 papież Leon IX zgodził się na reaktywowanie diecezji na Śląsku, być może podporządkowując ją metropolii magdeburskiej. Rok później, w wyniku wojny polsko-czeskiej Śląsk został odzyskany, choć na mocy decyzji cesarza Henryka III z 1054 Polska musiała Czechom płacić czynsz z tego terytorium.

W roku 1051 Kazimierz Odnowiciel pierwszym biskupem restytuowanej diecezji śląskiej mianował Hieronima. Rozpoczął on wprawdzie odbudowę katedry wrocławskiej, jednak jego siedzibą był najprawdopodobniej nie Wrocław, lecz Ryczyn. Pochodził on z okolic Kolonii.

Biskupi pomocniczy

Zobacz też 
 Legendarni biskupi wrocławscy
 Polscy biskupi katoliccy

Uwagi

Przypisy

Bibliografia 
 Jungnitz J., Die Grabstätten der Breslauer Bischöfe, Breslau 1895.
 Kastner K., Breslauer Bischöfe, Breslau 1929.

Linki zewnętrzne 
 Lista biskupów wrocławskich na stronie archidiecezji wrocławskiej [dostęp 2012-08-10]
  [dostęp 2012-08-10]

!
Listy polskich biskupów katolickich
Listy niemieckich biskupów katolickich
Kadencja

kadencja – w muzyce: pochód akordów mający charakter zakończenia, a w harmonii klasycznej połączenie trójdźwięków
 kadencja – odcinek w koncercie solowym w którym wykonawca ma możliwość popisać się swą wirtuozerią
 kadencja – w politologii: określony prawem okres pełnienia danej funkcji (urzędu) przez urzędnika lub organ.
 kadencja – w prawie gospodarczym: czas wskazany w umowie spółki lub statucie, na jaki dana osoba zostaje powołana do organów danego podmiotu (np. zarządu lub rady nadzorczej).
 kadencja – w literaturze: intonacja opadająca odcinka mowy, w polszczyźnie typowa dla zdania oznajmującego.
  – w kolarstwie: częstotliwość obrotu pedałów
 kadencja – w lekkoatletyce: liczba kroków w czasie jednej minuty biegu
Kadencja (harmonia)

Kadencja harmoniczna (od  „opadać”) – połączenie akordów mające charakter „interpunkcji” muzycznej. Kadencje mogą stanowić wyraziste zakończenie odcinka utworu muzycznego, jego części lub całości. Jednak mogą również przyjmować formę zatrzymania narracji, znaku zapytania, przecinka lub zaskakującej zmiany. 

Zależnie od zawartości harmonicznej wyróżnia się różne rodzaje kadencji:
 kadencje doskonałe:
 wielka doskonała: (°)S – D – (°)T. Zazwyczaj używana jako jasne zakończenie.
 mała doskonała: D – (°)T.

 kadencja plagalna (zwana też kadencją kościelną): (°)S – (°)T.
 kadencja eolska: ° D – ° T.
 kadencja dorycka: + S – ° T lub + S – D – ° T.

 kadencje zawieszone:
 kadencja zawieszona (nazywana kadencją niepełną lub półkadencją): (°)S – D lub (°)T – D. Daje efekt zawieszenia, oddziela dwa zdania muzyczne.
 kadencja frygijska: °S – D.

 kadencje zwodnicze:
 D – (°)TVI, w której dominanta rozwiązuje się na tonikę szóstego stopnia. Jak na to wskazuje nazwa, po dominancie naturalnie oczekiwana jest tonika, natomiast następstwo toniki szóstego stopnia daje efekt zaskoczenia.
 D – (°)TIII – jak wyżej; rozwiązanie na mediantę górną jest jednak zdecydowanie rzadsze od rozwiązania na mediantę dolną.
 kadencja pikardyjska: D – °T³. Wykorzystywana najczęściej w baroku, możliwa tylko w tonacjach molowych; dominanta rozwiązuje się na tonikę z tercją pikardyjską (tercją podwyższoną), co brzmi durowo. Nie należy tego nazywać toniką durową, gdyż w trybie molowym pojęcie toniki durowej nie istnieje.
 kadencja neapolitańska: °SII obn. – D – (°)T.
Kadencje ogółem można jeszcze klasyfikować podług rozmiaru:
 kadencja wielka: trzy bądź więcej akordów
 kadencja mała: dwa akordy.

Kadencje doskonałe mogą różnić się pod względem mocy, tzn. wyrazistości harmonicznej. Mocna kadencja występuje wówczas, gdy D i następująca po niej T są akordami bez przewrotu i dodatkowo kończąca tonika w najwyższym głosie zawiera prymę. Każde odstępstwo od tych zasad, np. użycie akordów w przewrotach czy użycie opóźnień składników akordu w kończącej tonice daje w efekcie kadencję słabszą harmonicznie.

Dodatkowo wydziela się jeszcze kadencje rozszerzone, czyli kadencje (najczęściej wielkie) z opóźnieniem w dominancie.

Kadencje są nieraz bardzo rozbudowane, zwłaszcza w większych formach, jak symfonia, koncert. Często improwizowane w oparciu o wybraną kadencję harmoniczną polegały na popisie wirtuozerii solisty, podczas gdy orkiestra milkła. Potem stały się integralną częścią kompozycji, rozpisaną przez kompozytora nuta po nucie. Pojawiły się w baroku, razem z koncertem solowym i rozwijały równolegle z rozwojem skrzypiec i ich doskonaleniem przez włoskich mistrzów lutnictwa (Stradivari, Amati). Wirtuozeria taka była wówczas bardzo pożądana, wynikała bowiem z zamiłowania publiczności do opery i równie wirtuozowskich arii da capo, improwizowanych na podobnej zasadzie.

Zobacz też 
 harmonika (muzyka)
 kadencja Landina

Melodia i harmonia
Gouda (ser)

Gouda () – gatunek sera półtwardego, podpuszczkowego, dojrzewającego, produkowanego z mleka krowiego. Pochodzi z okolic holenderskiego miasta Gouda. Jest produkowany w postaci spłaszczonych kręgów. Dojrzewa 6 tygodni. Najsmaczniejsza jest gouda dojrzała, która cechuje się wyrazistym zapachem. Pełną dojrzałość ser gouda uzyskuje po okresie 10-12 tygodni. Pikantne i dojrzałe odmiany, takie jak Old Amsterdam, dojrzewają znacznie dłużej, bo aż 18 miesięcy.

Rodzaje sera gouda według okresu dojrzewania 
 Jonge kaas (4 tyg.)

 Jong belegen (8-10 tyg.)
 Belegen (16-18 tyg.)
 Extra belegen (7-8 miesięcy)
 Oude kaas (10-12 miesięcy)
 Overjarige kaas (18 i więcej miesięcy)

Wartości odżywcze 
Ser ten zawiera duże ilości sodu, wapnia, fosforu, cynku i jodu. Spośród witamin posiada sporo witaminy A, 0,241 mg retinolu i 0,207 mg β-karotenu (w 100 g). Kwasy tłuszczowe najobficiej reprezentowane są przez nasycone kwasy tłuszczowe (13,69 g na 100 g), w tym: 5,63 g kwasu palmitynowego, po 2,42 g kwasu mirystynowego i stearynowego. W 100 g znajduje się 6,02 g kwasu oleinowego. Zestaw aminokwasów jest bogaty i składają się na niego (dane na 100 g):
 Izoleucyna -1249 mg
 Leucyna -2277 mg
 Lizyna -2054 mg
 Metionina -654 mg
 Cystyna -154 mg
 Fenyloalanina -1388 mg
 Tyrozyna -1519 mg
 Treonina -1034 mg
 Tryptofan -404 mg
 Walina -1775 mg
 Arginina -885 mg
 Histydyna -749 mg
 Alanina -805 mg
 Kwas asparaginowy -1855 mg
 Kwas glutaminowy -6179 mg
 Glicyna -515 mg
 Prolina -2866 mg
 Seryna -1536 mg

Galeria

Przypisy 

Holenderskie sery
Sery z krowiego mleka
Sery podpuszczkowe
Gouda
Margaryna

Margaryna – produkt spożywczy należący do tłuszczów jadalnych. Jest to emulsja tłuszczowo-wodna wytwarzana współcześnie głównie poprzez katalityczne uwodornienie płynnych olejów roślinnych (rzepakowego, sojowego, palmowego, arachidowego i innych). Zawartość tłuszczu w margarynie wynosi 40–80%. Jako półsyntetyczny produkt pochodzenia roślinnego nie zawiera cholesterolu. W zależności od składu ma konsystencję miękką (dostępna w handlu w pojemnikach z tworzyw sztucznych) lub twardą (sprzedawana w kostkach).

Produkt o nazwie margaryna (lub oleomargaryna) wyprodukował po raz pierwszy francuski chemik Hippolyte Mège-Mouriès w 1869 roku, w odpowiedzi na konkurs na zamiennik masła ogłoszony przez Napoleona III. Był to produkt wytwarzany z łoju wołowego, który rozdzielano na frakcje w procesie krystalizacji, a następnie przeprowadzano w emulsję z wodą i mlekiem.

Produkcja margaryny z ciekłych tłuszczów roślinnych została wprowadzona po odkryciu przez Wilhelma Normanna metody ich utwardzania przez uwodornienie (patent GB 1515, 1903). Obecnie najczęściej stosowanym katalizatorem tej reakcji jest nikiel.

Drugą metodą modyfikacji właściwości tłuszczów przy produkcji margaryny jest interestryfikacja, podczas której następuje wymiana reszt kwasów tłuszczowych w obrębie jednej lub pomiędzy różnymi resztami glicerolu:

Proces ten także został opisany przez Normanna (w latach 20. XX w.), jednak w wersji wysokotemperaturowej, która wykluczała go z zastosowań w przemyśle spożywczym. W roku 1948 E.W. Eckey opracował metodę katalityczną interestryfikacji, w której proces przebiega w ciągu kilku minut w temperaturze 60 °C, co umożliwiło zastosowanie praktyczne.

Część obecnie produkowanych margaryn zawiera tłuszcze trans w ilości <1%, w porównaniu masło zawiera ich do 3% (występujących naturalnie w mleku).

Margaryna twarda stosowana jest jako tłuszcz do wyrobów kulinarnych (np. do smażenia i pieczenia), natomiast margaryna miękka jako tłuszcz do smarowania pieczywa. Te ostatnie wzbogacane są zwykle w witaminy A i D3 (nieobecne w olejach roślinnych). Margaryny miękkie, w przeciwieństwie do masła, nie twardnieją silnie w obniżonej temperaturze.

W handlu dostępne są także mieszanki margaryny z masłem. Margaryny twarde z dodatkiem masła zawierają go zwykle około 1%.

W Polsce margaryny produkowane są m.in. przez Zakłady Tłuszczowe Bielmar, Zakłady Przemysłu Tłuszczowego w Warszawie, Zakłady Tłuszczowe Kruszwica oraz Unilever.

W kilku badaniach wykazano, że spożycie 2 g stanoli i steroli dziennie dodawanych do niektórych margaryn obniża poziom LDL o 10%.

Nazwa margaryna jest zastrzeżona dla produktu o określonej zawartości tłuszczów roślinnych lub zwierzęcych (80–90% dla margaryny, 60–62% dla margaryny o zawartości 3/4 tłuszczu, 39–41% dla margaryny półtłustej), z których tłuszcz mleczny stanowi najwyżej 3%. Analogiczny produkt o zawartości tłuszczu 62–80%, 41–60% lub poniżej 39% nosi nazwę tłuszcze do smarowania X %.

Przypisy 

Tłuszcze jadalne
Pasternak

pasternak – rodzaj roślin z rodziny selerowatych
 Pasternak – miejscowość w województwie warmińsko-mazurskim
 planetoida (3508) Pasternak

Osoby noszące nazwisko Pasternak:
 Agnieszka Pasternak – polityk
 Bogumił Pasternak – kompozytor
 Boris Pasternak – poeta i prozaik
 Iwan Pasternak – ukraiński działacz społeczny
 Joe Pasternak – amerykański producent filmowy
 Katarzyna Pasternak – polska judoczka
 Klaudia Pasternak – kompozytorka
 Leon Pasternak – poeta i satyryk
 Michał Pasternak – zawodnik mieszanych sztuk walki (MMA)
Wężymord czarny korzeń

Wężymord czarny korzeń, czarne korzonki, skorzonera (wym. /skor-zonera/, nie: /skożonera/) (Scorzonera hispanica L.) – gatunek rośliny warzywnej z rodziny astrowatych. Pochodzi z południowej i środkowej Europy oraz części Azji (Syberia Zachodnia, Kaukaz, Zakaukazie, Dagestan). Jest uprawiany w niektórych krajach świata.

Morfologia 
 Pokrój Roślina dwuletnia. 
 Liście Długie, wąskie. 
 Kwiat Pęd kwiatowy osiąga wysokość 60–130 cm. Kwiatostan przybiera formę koszyczka o języczkowatych, żółtych kwiatach. 
 Korzeń Korzeń spichrzowy dorasta do 30 cm długości, ma ciemnobrunatną lub czarną skórkę, miąższ biały.

Zastosowanie 
Korzeń spichrzowy wydzielający sok mleczny jest jadalny, w smaku przypomina szparagi, jednak smak jest mniej delikatny. Jest bardzo sycący i nie posiada włókien. Zawiera sód, potas, magnez, wapń, żelazo, fosfor, chlor, karoten, witaminy: E, B1, B2, C oraz kwas nikotynowy. Rośnie w klimacie umiarkowanym, sadzony wiosną dojrzewa w listopadzie.

Nazwa 
Nazwa wężymord pochodzi z czasów, gdy w medycynie ludowej używano tego warzywa jako antidotum na jad żmij. Polska nazwa skorzonera (wym. /r-z/) oraz łacińska nazwa rodzajowa Scorzonera pochodzi z włoskiego scorzone (wąż, żmija), hiszpańskiego escorzonera, katalońskiego escurçonera (żmija).

Przypisy 

Cichorioideae
Warzywa
Sery solankowe

Sery solankowe – grupa serów podpuszczkowych. Surowcem do ich produkcji może być mleko owcze, krowie lub ich mieszanka (możliwy jest także dodatek mleka koziego). W procesie produkcyjnym poddawane są dojrzewaniu w zalewie solankowej. Charakteryzują się większą od innych serów zawartością soli.

Sery należące do grupy 
Do tej grupy serów należy między innymi feta pochodząca z Grecji i bułgarski biały ser solankowy. W Polsce produkowany jest należący do tej grupy solan, wytwarzany z mleka krowiego oraz bryndza. Z innych krajów, sery podobnego typu znane są w Albanii (djath i bardhë or djath i Gjirokastrës), Egipcie (domiati), Finlandii (salaattijuusto), Niemczech (Schafskäse), Gruzji (ყველი, kveli), Indiach (chhenaa, chhana, paneer), Iranie (panir lighvan), Włoszech (casu 'e fitta Sardinia), Rosji (брынза), Serbii (сир, брнза sir), Turcji (beyaz peynir) oraz Ukrainie (бринза).

Proces produkcyjny  

Proces produkcyjny fety (w wypadku innych serów solankowych różnice są nieznaczne) rozpoczyna się od oczyszczenia w wirówce nienormalizowanego surowca, którym jest mleko owcze z dodatkiem 5% do 10% mleka koziego. Następnie poddawane jest ono pasteryzacji przez kilkanaście sekund w temperaturze 78–80°C. Po ochłodzeniu do 30–35°C jest ono zaprawiane podpuszczką oraz dodawane są chlorek wapnia i kultura bakterii jogurtowych. Dzieje się to w kotłach serowarskich. Po powstaniu skrzepu kroi się go w kotle na drobne fragmenty, miesza całość, a następnie odcedza od serwatki w formach z dziurkami w dnach. Powstałe sery kroi się na trzy części i soli kilkukrotnie na wszystkich powierzchniach w kilkugodzinnych odstępach. Ostatecznie natarte solą sery umieszcza się w pięciu warstwach w beczkach (tradycyjnie z drewna bukowego, metalowych w produkcji przemysłowej), tak aby szczelnie je wypełnić.  Po 2 lub 3 dniach przechowywania w temperaturze około 20°C sery są wyjmowane, przemywane solanką i po kolejnym soleniu ponownie pakowane do beczek, tym razem wyłożonych pergaminem i z przekładkami z dziurkowanego pergaminu, który umożliwia przepływ solanki. Następuje wówczas właściwe dojrzewanie w temperaturze około 16–18°C przez 10 do 15 dni. Następnie beczki są przenoszone do magazynu schłodzonego do 2–4°C, gdzie leżakują i są co jakiś czas obracane.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Polska norma branżowa sera solan z 1977 roku.

Sery
Hasta (broń)

Hasta – jeden z rodzajów włóczni używanych przez legionistów rzymskich. Składała się z długiego (ok. 2,5 – 3,5 m) drzewca, wykonywanego zazwyczaj z młodego drzewa jesionu lub orzecha, odznaczającego się giętkością i wytrzymałością, oraz z szerokiego grotu o kształcie liściastym, wykonywanego z żelaza. U dołu zakończona była stopką z brązu, która umożliwiała wbicie włóczni w ziemię bez szkody dla drewnianych części. To zakończenie mogło również służyć jako zapasowe ostrze, gdyby grot uległ zniszczeniu.

W legionie republikańskim hasty używali żołnierze trzeciej linii manipułów – triarii oraz ciężkozbrojna jazda. Piechota posługiwała się nimi jedną ręką, natomiast jazda oburącz. Używana była zarówno w okresie republiki, jak i cesarstwa.

Bibliografia 
 PWN Leksykon: Wojsko, wojna, broń, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, 

Broń drzewcowa
Łeba (rzeka)

Łeba – rzeka Pobrzeża Bałtyckiego o długości 117 km. Płynie przez Pojezierze Kaszubskie, Pradolinę Redy Łeby i Wybrzeże Słowińskie. Dorzecze zajmuje 1801 km².

W systemie administrowania wodami dorzecze Łeby zaliczane jest do obszaru dorzecza Wisły.

Przebieg 
Rzeka wypływa z terenów na zachód od Kartuz w okolicy Borzestowa na wysokości 170 m.
Przepływa przez szereg jezior, z których największymi są Długie Jezioro, Wielkie Jezioro, Jezioro Reskowskie, Jezioro Sianowskie i Łebsko. Uchodzi do Bałtyku koło miasta Łeba.

Od Jeziora Sianowskiego do ujścia przez rzekę prowadzi szlak spływów kajakowych.

Dopływy: Białogardzka Struga, Charbrowska Struga, Chełst, Dębnica, Jezierna Struga, Jeżowska Struga, Kisewska Struga, Kanał Łebski, Kanał Mielnicki, Okalica, Kanał Pobłocko-Łebski, Pogorzelica, Rzechcinka, Sitnica, Struga B Strzepcz, Struga Kożyczkowska, Struga Krępkowicka, Struga Mirachowska, Węgorza.

Główne miejscowości leżące nad Łebą: Miechucino, Sianowo, Staniszewo, Miłoszewo, Bożepole Wielkie, Łęczyce, Lębork i Łeba.

Jakość wód 
Łebą płyną metale ciężkie, w ciągu 2012 roku w ilościach: 3,3 tony cynku, 0,9 tony miedzi, 0,9 tony ołowiu, ok. 100 kg kadmu, 0,4 tony chromu oraz 0,9 tony niklu.

Historia 
Po I wojnie światowej rzeka po polskiej stronie granicy w górnym biegu nosiła nazwę Łeba, zaś po stronie niemieckiej w środkowym i dolnym biegu Leba. W okresie międzywojennym na odcinku pomiędzy miejscowościami Tłuczewo i Paraszyno ustanowiono granicę między II Rzecząpospolitą a Republiką Weimarską.
W 1948 roku ustalono urzędowo nazwę Łeba dla dolnego i środkowego biegu w miejsce niemieckiej – Leba Fluss.

W latach 1920–1930, dolny bieg rzeki tj. od Lęborka do ujścia do Jeziora Łebskiego został uregulowany poprzez odcięcie zakoli, przekopanie odcinków prostujących bieg i powstanie kilkunastu starorzeczy. Najdłuższymi są zakole na wysokości miejscowości Gorzyno i stare ujście do Jeziora Łebskiego na prawo od obecnego ujścia koło miejscowości Gać.

Ochrona przyrody 
U ujścia w półkolu zakreślonym promieniem długości 500 m w kierunku morza ze wschodniej głowicy wejścia do portu został ustanowiony stały obwód ochronny, w którym obowiązuje zakaz połowu.

Na morskich wodach wewnętrznych w granicach portu został ustanowiony okresowy obwód ochronny dla troci wędrownej i łososia, który obowiązuje od 15 września do 31 grudnia. Wprowadzono zakaz sportowego połowu ryb metodą spinningową na wodach portowych.

Górny bieg rzeki objęty jest ochroną siedliskową Natura 2000 Dolina Górnej Łeby.

Zobacz też 
 Łeba (miasto)

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

 
Rzeki w Polsce
AA

AA – postać literacka, bohater dramatu Emigranci Sławomira Mrożka
 AA – prototyp radzieckiego ciężkiego parowozu z 1934 r.
 bateria AA – bateria w kształcie walca powszechnie używana w sprzęcie elektronicznym
 Anonimowi Alkoholicy – dobrowolne, samopomocowe grupy osób uzależnionych od alkoholu etylowego, tworzone w celu utrzymania trzeźwości własnej i wspomagania innych alkoholików w jej osiąganiu
 American Airlines – największa linia lotnicza na świecie pod względem liczby zatrudnionych pracowników oraz liczby samolotów
 America’s Army – taktyczna gra FPS, wydana przez Armię Stanów Zjednoczonych, obrazująca bieżącą sytuację i wygląd armii amerykańskiej
 Argenteum Astrum – magiczny zakon stworzony przez Aleistera Crowleya po opuszczeniu przez niego Hermetycznego Zakonu Złotego Brzasku
 Aksjomat Archimedesa – aksjomat geometrii głoszący, że każdy odcinek jest krótszy od pewnej wielokrotności długości każdego innego odcinka
 antyaliasing – zespół technik w informatyce służących zmniejszeniu aliasingu, powstającego przy reprezentacji obrazu lub sygnału o wysokiej rozdzielczości w rozdzielczości mniejszej
 salam alejkum (skrót w języku angielskim: AA) – powitanie w krajach muzułmańskich, znaczące dosłownie "pokój z Wami"
 kwas antranilowy z ang.

Zobacz też  
 Aa
Sprzęgło tulejowe

Sprzęgło tulejowe – sprzęgło przymusowe sztywne, stałe. Elementem łączącym, który jednocześnie pełni funkcje członu czynnego i biernego, jest tuleja (1) osadzona na wałach przy zastosowaniu połączenia wpustowego (2). Wzdłużnemu przesuwaniu się tulei zapobiega wkręt lub kołek (3).

Niekiedy (w małych urządzeniach, maszynach precyzyjnych) stosowane są sprzęgła tulejowe wysuwne (będące odmianą sprzęgła płetwowego). Sprzęgła tulejowe mogą być też wykorzystywane jako sprzęgła przeciążeniowe (kołki lub wpusty łączące wykonuje się wtedy z miękkiego metalu).

Bibliografia 
 

Sprzęgła
Tuleja

Tuleja – w budowie maszyn element mechanizmów i maszyn posiadający różne zastosowanie (np. cylinder). Tuleja ma kształt wydłużonego pierścienia lub wydrążonego walca.

Spotyka się tuleje wykonane z niemal każdego materiału stosowanego w budowie maszyn w zależności od przeznaczenia tulei.

Zobacz też 
 tuleja cylindrowa
 mufa

Części maszyn
Piasta

Piasta – część koła napędowego, przekładniowego lub innego elementu montowanego na wale lub osi i bezpośrednio go lub ją obejmująca. W piaście instaluje się łożyska, jeśli połączenie jest ruchowe, lub staje się ona częścią połączenia (wpustowego, wielowypustowego, klinowego, wciskowego).

Najczęściej spotyka się piasty kół (w tym rowerowych) i piasty tłoków.

Części maszyn
Sprzęgło palcowe

Sprzęgło palcowe - sprzęgło przymusowe, kompensacyjne, stałe. Człon czynny i bierny są kolistymi tarczami (1), których piasty (2) zamontowane są na wałach przy użyciu połączenia wpustowego (3). Oba człony połączone są za pomocą śrub (4). W jednej z tarcz śruby osadzone są w gumowych tulejach (5). Guma może absorbować drgania powstające na wale napędowym oraz w pewnym zakresie kompensować obciążenia dynamiczne w czasie rozruchu i hamowania.

Linki zewnętrzne 
 Sprzęgło palcowe skrętnie elastyczne

Sprzęgła
Sprzęgło oponowe

Sprzęgło oponowe - sprzęgło przymusowe, kompensacyjne, stałe. Człon czynny i bierny są kolistymi tarczami (1), których piasty (2) zamontowane są na wałach przy użyciu połączenia wpustowego (3). Oba człony połączone są za pomocą gumowej opony (4). Guma może absorbować drgania powstające na wale napędowym oraz w pewnym zakresie kompensować obciążenia dynamiczne w czasie rozruchu i hamowania.

Linki zewnętrzne 
 Sprzęgła i opis pracy sprzęgieł
 Opis sprzęgła oponowego
 Sprzęgło oponowe

Przypisy 

Sprzęgła
Łyna

Łyna (ros. Лава, Ława, niem. Alle, prus. Alna) – rzeka w północno-wschodniej Polsce (województwo warmińsko-mazurskie) i Rosji (obwód królewiecki). Lewy dopływ Pregoły. Płynie przez Pojezierze Olsztyńskie i Nizinę Sępopolską.

Bieg rzeki 
Rzeka Łyna wypływa z piasków sandrowych na północ od Nidzicy, źródła rzeki znajdują się w okolicy wsi Łyna, na terenie rezerwatu przyrody Źródła Rzeki Łyny. Jest to rezerwat krajobrazowo-geomorfologiczny z występującym tu zjawiskiem erozji wstecznej, zjawiska bardzo rzadkiego na niżu.

Rzeka Łyna przepływa przez szereg jezior rynnowych (Brzeźno Duże, Kiernoz Mały, Kiernoz Wielki, Jezioro Łańskie, Ustrych), wśród których największym i najgłębszym jest Jezioro Łańskie. Łyna kilkakrotnie zmienia swój kierunek, przecina kilka ciągów moren czołowych, co wpływa na różnorodny charakter poszczególnych odcinków doliny.
 W górnym biegu rzeka przepływa przez rezerwat przyrody Las Warmiński.
 Na rzece znajdują się elektrownie wodne.

Nazwę Łyna wprowadzono urzędowo w 1949 roku, zastępując poprzednią niemiecką nazwę rzeki – Alle.

Główne dopływy

lewobrzeżne 
 Marózka
 Kwiela
 Kortówka
 Elma

prawobrzeżne 
 Wadąg
 Kirsna
 Symsarna
 Pisa Północna
 Guber
 Omet

Miasta leżące nad Łyną 
 Olsztyn 
 Dobre Miasto  
 Lidzbark Warmiński 
 Bartoszyce 
 Sępopol 
 Prawdinsk (Frydland) 
 Znamiensk (Welawa)

Zobacz też 
 Rzeki w Polsce

Przypisy

Bibliografia 
 W. Kujawski: Łyna – Wadag;ilustrowany przewodnik po dawnej Warmii; Wydawnictwo QmiKa;Olsztyn ; 2013r; .
 R. Trzmielewski: Szlak kajakowy Łyny i jej dopływów;Przewodnik;Wyd. Kartograficzne „Compas”, Olsztyn; 2011r; .

Linki zewnętrzne 
 

Rzeki w obwodzie królewieckim
Rzeki i potoki w Olsztynie
Homonimia (językoznawstwo)

Homonimia (gr. homós „jednakowy, ten sam, taki sam; podobny” i ónoma „imię; wyraz; tytuł”) – relacja wyrażania różnych znaczeń za pomocą identycznych form językowych. Występuje w morfologii fleksyjnej (synkretyzm form fleksyjnych, np. dam jako forma fleksyjna czasownika dać i rzeczownika dama) oraz słowotwórczej (np. ranny – zraniony, ranny – o poranku), a także w słownictwie (wyrazy homonimiczne, np. bal – przyjęcie (fr.), Bal – kłoda (niem.) i składni (zdrada przyjaciela, oznaczająca fakt bycia zdradzonym przez przyjaciela lub zdradzenia go).

Wyrażenia, które łączy relacja homonimii, nazywane są homonimami lub wyrazami homonimicznymi. O znaczeniu homonimu decyduje jego użycie, czyli kontekst, w jakim może występować. Zdarza się jednak, iż w komunikacie językowym celowo przywoływane są dwa lub więcej znaczeń, na przykład w reklamie, w celu podniesienia atrakcyjności tekstu. Pozwala na to odpowiednie manipulowanie kontekstem oraz elementami pozajęzykowymi komunikatów. Charakter homonimiczny mogą wykazywać również pełne konstrukcje językowe. Na przykład wyrażenie dobrzy uczniowie i nauczyciele można interpretować jako dobrzy uczniowie + dobrzy nauczyciele bądź jako dobrzy uczniowie + nauczyciele.

W zależności od tego, czy rozpatruje się sam poziom fonetyczny języka (wymowa), czy też graficzny (zapis, zewnętrzny wobec systemu językowego), można wyróżnić odpowiednio dwa typy homonimów: homofony i homografy. Spotyka się również definicję, zgodnie z którą homonimy to elementy językowe będące równocześnie zarówno homofonami, jak i homografami.

Czyni się także rozróżnienie między homonimami właściwymi, czyli jednostkami językowymi mającymi różne pochodzenie, a polisemami („homonimami polisemicznymi”), które stanowią w rzeczywistości jeden wyraz, choć funkcjonujący w różnych znaczeniach. Homonimia zachodzi na gruncie różnych leksemów, polisemia to zaś obecność odcieni znaczeniowych w ramach jednego leksemu. Wyrazy, które są zbieżne tylko w niektórych formach, np. gdy są różnymi częściami mowy (por.  „noś”;  „nos”), określa się jako homonimy formowe (homoformy).

Zabieg stylistyczny polegający na wykorzystaniu w jednej wypowiedzi obydwu znaczeń homonimu (np. „Jaką pełnił tam świadek funkcję?” „f(x), wysoki sądzie” lub „Musiała iść na partię krokieta.” „Czy ten krokiet był z pieprzu?”) to tzw. zeugma.

Zobacz też 

 rym homonimiczny
 wypowiedzi wieloznaczne
 polionimia

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Semantyka
Homofonia



Pojęcia 
 homofonia – fonetyczna tożsamość różnych znaków językowych
 homofonia – faktura w muzyce

W kulturze i sztuce 
 „Homofonia” – kompozycja Tomasza Sikorskiego na zespół instrumentalny: waltornie, trąbki, puzony, fortepian i gong (1968–1970)
 „Homofonia” – program telewizyjny o tematyce LGBT nadawany w stacji iTV (2006–2008)
Wielogłosowość

Wielogłosowość – konstrukcja harmoniczna opierająca się zwykle na czterogłosowym układzie akordów.

Przez analogię do kwartetu wokalnego, głosy nazywane są: sopran, alt, tenor i bas. Ponieważ materiał oparty jest na trójdźwięku, w układzie czterogłosowym jeden z dźwięków musi być zdwojony. Nie podwaja się tercji, które to w harmonii klasycznej poczytywane jest za błąd. 

W konstrukcji dwugłosowej jeden dźwięk akordu zostaje opuszczony (zwykle najmniej istotny). W harmonii pięciogłosowej lub wyższej powtarza się dźwięki akordów lub buduje się konstrukcje oparte na akordach septymowych lub akordach nonowych.

Zobacz też 
 faktura homofoniczna
 faktura polifoniczna
 pierwsze formy wielogłosowe

Przypisy

Bibliografia 
 

Melodia i harmonia
Astralon

Astralon – zastrzeżona nazwa własna przezroczystego tworzywa sztucznego firmy Dynamit Nobel, będącego kopolimerem chlorku winylu i akrylanu metylu, którego zasadniczą cechą jest wysoka stabilność wymiarowa przy jednoczesnym zachowaniu elastyczności oraz odporność na światło. Jest to tworzywo odporne chemicznie, gładkie, łatwo zmywalne, dzięki czemu można na nim nanosić tymczasowe rysunki oraz stosować nietrwałe przyklejanie innych elementów.

Tworzywo było wykorzystywane w kartografii, geodezji itp. do zastosowań projektowych wymagających zachowania ścisłych wymiarów rysunku, oraz w poligrafii jako folia montażowa do przyklejania wielu pojedynczych form kopiowych (najczęściej klisz) w celu utworzenia z nich wspólnego arkusza przeznaczonego do naświetlania formy drukowej.

Potocznie astralonem nazywa się każde tworzywo sztuczne wykorzystywane do tych samych zastosowań co astralon, przy czym dzisiaj jest ono najczęściej wykonane z innego materiału o podobnych właściwościach, ale przy zwiększonej elastyczności (pierwsze odmiany astralonu były sztywne i łamliwe).

Artykuły piśmienne
Poligrafia
Ortodoncja
Tworzywa sztuczne
Moleskin

Etymologia: ang. mole – kret, skin – skóra.

 moleskin – odzież
 moleskin –  tkanina

Zobacz też 
 Moleskine (notes)
Rakiel

Rakiel, rakla (z niem. rakel, przecierak) – narzędzie do zgarniania farby z elementów niedrukujących w rotograwiurze i wałka rastrowego we fleksografii, usuwania nadmiaru farby z płyty wzorcowej w tampondruku oraz do przeciskania farby przez oczka formy drukowej w sitodruku.

Podobne narzędzie stosuje się również w celu dociskania folii do klejonego podłoża (jest to tak zwany rakiel aplikacyjny).

Rakiel może być wykonany ze stalowej taśmy sprężynującej, twardego tworzywa sztucznego, twardej gumy lub gąbczastej tkaniny (w przypadku rakiela do folii).

Przypisy 

Poligrafia
Narzędzia graficzne
Rotograwiura

Rotograwiura – przemysłowa odmiana druku wklęsłego stosowana do druku najwyższych nakładów, szczególnie kolorowych czasopism oraz opakowań. Stanowi ulepszoną formę światłodruku. Formą drukową jest tutaj metalowy cylinder z wygrawerowanym mechanicznie lub wykonanym techniką adresową obrazem. Farba wklęsłodrukowa gromadzi się w wykonanych na powierzchni cylindra zagłębieniach (kałamarzykach). Forma drukarska (cylinder) zanurzona jest w kałamarzu z farbą. W trakcie obracania się nadmiar farby jest zbierany (za pomocą noża zbierającego – tzw. rakla) z powierzchni niedrukującej zanim podłoże drukowe zetknie się z cylindrem i przyjmie farbę z wgłębień. Podłoże (papier, folia), na którym ma odbić się drukowany obraz, dociskane jest do cylindra za pomocą presera. Cylindry wklęsłodrukowe wykonane są z miedzi lub stali pokrytej miedzią. Tych ostatnich używa się przy druku banknotów, znaczków pocztowych i druków biurowych.

Przypisy

Zobacz też 
 druk, poligrafia.

Techniki druku
Raba

Raba − rzeka, dopływ Dunaju
 Raba − rzeka, dopływ Wisły
 Raba − potok, dopływ Czarnuszki w Sudetach Środkowych
 Raba – wieś w Chorwacji, w żupanii dubrownicko-neretwiańskiej, w gminie Slivno
 Raba − miasto w Indonezji
 Rába − węgierska fabryka autobusów, samochodów ciężarowych i komponentów motoryzacyjnych
 Norbert Raba − poseł sejmu VI kadencji
Sprzęgło Oldhama

Sprzęgło Oldhama – sprzęgło przymusowe, rozłączne, kompensacyjne. Nazwa sprzęgła pochodzi od nazwiska irlandzkiego inżyniera Johna Oldhama, który wynalazł je w roku 1820.

W sprzęgle tego typu człon czynny (3) i bierny (5) wyposażone są we wypusty, pasujące do rowków umieszczonych po obu stronach elementu pośredniczącego - tarczy (4). Oba wypusty i rowki usytuowane są w stosunku do siebie pod kątem prostym. Taka konstrukcja pozwala tolerować znaczne przesunięcia równoległe osi wałów.

Zobacz też 
 sprzęgło przegubowe

Sprzęgła
Sprzęgło kłowe

Sprzęgło kłowe – sprzęgło przenoszące moment w wyniku zazębienia czołowo uzębionych tarcz dociskanych sprężyną. 

W sprzęgle tym dwie tuleje tworzące człon czynny (1) i bierny (2) zazębiają się. Człon bierny ma swobodę przesuwania się w kierunku wzdłużnym wału będąc połączony z nim wielowypustowo. 
Zęby obu tarcz (3) dociskane są osiowo za pomocą sprężyny (4). 

W zależności od kąta nachylenia bocznych powierzchni zębów do osi wałków, sprzęgło może pracować jako:
 sprzęgło sztywne - oba kąty nachylenia są mniejsze od kąta tarcia
 sprzęgło przeciążeniowe - oba kąty nachylenia są większe od kąta tarcia
 sprzęgło jednokierunkowe - jeden z kątów jest mniejszy a drugi większy od kąta tarcia
 sprzęgło rozłączalne - włączane w spoczynku, gdy jest możliwość rozsunięcia tarcz.

Sprzęgła
Tarsus (miasto)

Tarsus (gr. Tarsos, łac. Tarsus ar. طرسوس trl. Ṭarsūs, trl. Tarsus) – miasto w południowej Turcji, w Cylicji, nad rzeką Kydnos, w prowincji (il) Içel, 245 671 mieszkańców (2012). W starożytności i średniowieczu Tars.

Założony między X a IX w. p.n.e. Obok niego przebiegał ważny trakt handlowy zwany „Wrotami Cylickimi”. W VIII wieku p.n.e. podbity przez Asyrię, później pod panowaniem Persji. W 333 p.n.e. zdobyty przez Aleksandra III Wielkiego. Po jego śmierci pod panowaniem dynastii Seleucydów. Od 64 p.n.e. stolica rzymskiej prowincji Cylicji (Cilicia). Od VII w. pod panowaniem arabskim. W tym czasie stolica zachodniej, syryjskiej części ufortyfikowanego regionu الثغور, trl. Aṯ-Ṯuḡūr, trb. As-Sughur, dokąd, by uczestniczyć w dżihadzie, z całego świata islamu przybywali skoszarowani w, utrzymywanych często przez własne miasta ribatach, wojownicy za wiarę (ghazi). W czasie wojen krzyżowych miasto weszło w skład Królestwa Małej Armenii. Od 1359 roku znalazło się pod zwierzchnictwem sułtanatu mameluckiego, będąc w tym czasie częścią emiratu Ramazan. Zdobyte ostatecznie przez Turków w roku 1516.

Z miasta pochodzili: święty Paweł z Tarsu apostoł, Teodor z Tarsu i Diodor z Tarsu. W Tarsie został stracony w 290 roku św. Bonifacy. W Tarsie zmarli: w 313 cesarz rzymski Maksymin II Daja, w 1101 syn króla Francji Henryka I, Hugo de Vermandois.

W mieście rozwinął się przemysł włókienniczy, chemiczny oraz spożywczy.

Przypisy 

 
Miasta w Turcji
Stanowiska archeologiczne w Turcji
Miejscowości w prowincji Mersin
Tarsus

Tarsus – miasto w Turcji, w starożytności: Tars
 tarsus – stopa stawonogów
 tarsus – część stopy kręgowców
 tarsus – szkielet powieki u kręgowców
Muzak (przedsiębiorstwo)

Muzak – amerykańskie przedsiębiorstwo zajmujące się produkcją i dystrybucją „muzyki do publicznego użytku”. Przedsiębiorstwo Muzak powstało na bazie przedsiębiorstwa „Wired Radion Inc” powstałego w 1934 i zajmującego się produkcją i instalacją kablowego radia. Jej nazwa powstała z połączenia słów Music i Kodak.
Programy Muzaka w ciągu niespełna dziesięciu lat zostały zakupione przez około 25% zakładów w USA. W połowie lat osiemdziesiątych w dźwiękowe tapety zaopatrywano kablami około 200 milionów odbiorców w całym uprzemysłowionym świecie.

Przedsiębiorstwa w Stanach Zjednoczonych