alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Etano

Etano estas alifata hidrokarbonido, alkano.

Sumoformulo: C2H6,
Konstruformulo: H3C-CH3

Strukturformulo:

Etano estas en normalaj kondiĉoj senkolora kaj senodora gaso. Tio estas krom metano ĉefa parto de la tergaso.

Ĝi forbruliĝas en idealaj kondiĉoj kun oksigeno al karbon-dioksido kaj akvo.

2 C2H6 + 7 O2 → 4 CO2 + 6 H2O

Etano uzatas kun tergaso por hejtado, varmigado. Tio servas ankaŭ kiel bazmaterialo por la sintezo de eteno, aceto kaj aliaj kemiaj kombinaĵoj.

Vidu ankaŭ 

 Alkilo
 Etino, Etanolo, Etanalo
 Etila grupo
 La unuaj alkanoj metano, etano, propano, butano, pentano, heksano, heptano, oktano, nonano, dekano
Pentano

n-Pentano estas organika kombinaĵo apartenanta al la familio de la hidrokarbonidoj kun kvin karbonatomoj. La vorto rilatas al tri strukturaj izomeroj aŭ al ilia miksaĵo, tamen pentano reprezentas nur la rektoĉenan izomeron, la du aliaj nomiĝas izopentano aŭ metilbutano kaj neopentano. Ciklopentano ne estas izomero de la pentano ĉar pentano havas 12 karbonatomojn kaj ciklopentano dek.

Ordinare hidrokarbonidoj estas uzataj kiel brulaĵoj kaj solvantoj en laboratorio. Iliaj proprecoj estas tre similaj al tiuj de la butanoj kaj heksanoj. Pentanoj estas malmultekostaj brulaĵoj kaj la plej rapidbola likva alkano sub media temperaturo, do ili estas ofte uzataj en laboratorioj kiel solvantoj povantaj konvene kaj rapide vaporiĝi. Pro ilia senpolareco kaj manko de funkcieco, ili dissolviĝas en nepolaraj kaj alkil-riĉaj kombinaĵoj. Pentanoj estas mikseblaj kun plej ordinara nepolaraj solvantoj tiaj kiaj organikaj kloridoj, aromataĵoj kaj eteroj.

La unuaj alkanoj metano, etano, propano, butano, pentano, heksano, heptano, oktano, nonano, dekano

Referencoj 

Alkanoj
Heksano

Heksano estas ĉenforma (alifata) karbonhidrogeno el inter la alkanoj.
Ĝi konsistas el 6 karbon-atomoj (C) kaj 14 hidrogen-atomoj (H).

Sumoformulo : C6H14
Izomerio : el tiu formulo oni povas derivi 5 eblajn izomerojn.
Konsista formulo : CH3-(CH2)4-CH3
Strukturformulo n-heksano :

     H   H   H   H   H   H
     |   |   |   |   |   |
 H - C - C - C - C - C - C - H
     |   |   |   |   |   |
     H   H   H   H   H   H
 ALIDIREKTU - H
Strukturformulo de la izomeroj:

     H                                   H
     |                                   |
   H-C-H                               H-C-H
     |   H   H   H               H   H   |   H   H
     |   |   |   |               |   |   |   |   |
 H - C - C - C - C - H       H - C - C - C - C - C - H
     |   |   |   |               |   |   |   |   |
     |   H   H   H               H   H   H   H   H
   H-C-H
     |
     H

         H     H                       H
         |     |                       |
       H-C-H H-C-H                   H-C-H
     H   |     |   H               H   |   H   H
     |   |     |   |               |   |   |   |
 H - C - C  -  C - C - H       H - C - C - C - C - H
     |   |     |   |               |   |   |   |
     H   H     H   H               H   |   H   H
                                     H-C-H
                                       |
                                       H

Ecoj: heksano uzatas en la organika kemio kiel solvenzo. Sed oni devas atente trakti ĝin, ĉar la kombinaĵo estas tre venena kaj kune kun oksigeno eksplodema.

Bildoj

Vidu ankaŭ 
 cikloheksano
La unuaj alkanoj metano, etano, propano, butano, pentano, heksano, heptano, oktano, nonano, dekano

Eksteraj ligiloj 

 http://physchem.ox.ac.uk/MSDS/HE/hexane.html  
 http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/duke/chemical.pl?HEXANE  
 http://www.nsc.org/library/chemical/N-Hexane.htm 
 http://chemdat.merck.de/documents/sds/emd/deu/de/1043/104367.pdf

Referencoj 

Alkanoj
Florianópolis

Florianópolis aŭ esperantigita Florianopolo estas la ĉefurbo de la ŝtato (aŭ federaciero) Santa Catarina (Santa-Katarino) en Brazilo. La plejparto de la urbo situas insule, tamen ekzistas parteto (nomata "Estreito") kiu situas en la kontinento. La du partoj estas kunligitaj de 3 pontoj. La plej konata de ĉiuj estas la Ponto "Hercílio Luz", kiu ne funkcias plu pro la antikveco, tamen ĝi daŭras kiel turisma vidindaĵo de la urbo.
La urbo estis koloniita ĉefe de azoranoj, portugaloj devenaj de la insularo "Açores" [Azoroj].
Antaŭe nomata kiel "Desterro", la nomo estis ŝanĝita al "Florianópolis" (etimologie: urbo de Floriano) pro altrudo de la eks-prezidento Floriano Peixoto.\\
Iam, la tri plej sudaj ŝtatoj de Brazilo volis sendependiĝi de la cetero de la lando. La ideo ne estis bone akceptita de la prezidento Floriano, do li reprimis la sudajn popolarojn.
La aliaj ŝtatoj - Paraná Paranao kaj Rio Grande do Sul Sudriogrando rezignis lukti por la sendependiĝo, sed Santa Catarina ne. Pro tio, la ŝtato estis multe pli reprimita, kaj por ke la lokanoj neniam plu forgesu de la tiama prezidento kaj lia povo, Floriano Peixoto perforte ŝanĝis la nomon de la urbo.

Ĝi havas ĉirkaŭ 400 mil loĝantojn nuntempe, kvankam tiu kvanto multe plialtiĝas en la sumeroj, danke al la plaĝoj kaj turismaj kapabloj de la urbo. La plejparto de la turistoj devenas de la interno de la ŝtato, de Sudriogrando kaj de San-Paŭlo.
La loĝant-kvanto de la urbo altiĝas jaro post jaro ankaŭ pro la bona kvalito de la ĉefa universitato de la ŝtato, la Federacia Universitato de Santa-Katarino (UFSC, la mallongigo en la portugala).
 Koordinatoj: 
La urbo estas en la orienta parto de Santa Catarina, kaj situas apud la Atlantiko. Granda parto de Florianópolis estas en la insulo Santa Catarina, kie estas 42 turismaj plaĝoj tiuj, kiuj povas esti paradiziaj, urbecaj, sen-ondaj, ondeg-havaj, ktp. Estas ankaŭ kelkaj regionoj kiujn oni ne permesas urbanigi.

Apude ankaŭ estas du grandaj lagoj: Lagoa da Conceição kaj Lagoa do Peri. Florianópolis ankaŭ havas la plej bonan indekson de vivnivelo inter ĉiuj brazilaj ĉefurboj laŭ UNO.

Famuloj
 Antonieta de Barros

Volapuko en Florianópolis 
Inter 1887 kaj 1890 estis vigla volapuk-movado en Florianópolis gvidata de ĵurnalisto Eduardo Nunes Pires kaj José Brazilício de Souza. Dum kelkaj jaroj, Volapukon oni lernis en publika lernejo Lyceu de Artes e Ofícios. En 1889 ankoraŭ estis 17 gelernantoj de Volapuko en Florianópolis, kontraŭ 14 de germana lingvo.

Esperanto en Florianópolis 
Nuntempe la Esperanto-movado en la urbo ne estas organizata de iu asocio aŭ klubo, estas nur individuaj agoj. Pli-malpli 300 homoj estis lernantoj de esperanto nur en la ĉefa universitato de la ŝtato, la Federacia Universitato de Sankta Katarina (UFSC). Ankaŭ ekzistas stud-grupoj en spiritismaj centroj, kiel iom ordinaras en Brazilo.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.pmf.sc.gov.br 
 http://www.pmf.sc.gov.br/anexos/contato.htm  
 http://www.guiafloripa.com.br 
 http://www.florianopolis.sc.gov.br  

Ĉefurboj de Brazilo
Municipoj de Sankta Katarino
Fajroŝirmilo

Fajroŝirmilo (angle : firewall), aŭ konektfiltrilo, aŭ fajromuro, estas programaro aŭ aparataro, kiu ofte troviĝas inter la Interreto kaj loka reto, kaj elektas, ĉu ricevita aŭ sendota informo akcepteblas, se ne la informo plej ofte estas simple lasita. La konektfiltrilo tiel malhelpu, ke iu enrompas la lokan reton, kaj ke iu lokano uzas aferojn en la reto, kiujn la estro de la loka reto malpermesas.

Konektfiltrilo povas esti aparato aŭ parto de servila programo. Modernaj operaciumsistemoj kutime disponas propran konektfiltrilon. Estas diferenco inter privata kaj servila konektfiltrilo. La unua povas forbari specifajn programojn (ekzemple virusojn), laŭ plaĉo de ĝia uzanto. Publikaj konektflitriloj baras specifajn pordojn, aŭ adresojn. En kelkaj landoj aŭ firmaoj ili ankaŭ estas uzataj por cenzuri trafikon.

Por Vindozo gravas bari la pordojn por retatingo al datumoj (la tiel nomata NetBIOS pordoj). Por serviloj estas grava gardi la poŝtsistemon (pordo 25).

Rilata afero estas , retadres-tradukado. Ĝi donas retatingon al aliaj komputiloj, dum la interreto nur vidas la retadreson de la konektfiltrila kluzo, efektive maskas adresojn.

Famaj konektfiltriloj estas iptables (de Linukso) kaj pf (de OpenBSD).

Vidu ankaǔ 
 Sekurado de Informacioj

Komputiko
William Styron

William STYRON (naskiĝis la 11-an de junio, 1925 en Newport News, Virginio, mortis la 1-an de novembro, 2006 en Martha’s Vineyard, Masaĉuseco) estis usona verkisto.

Li famiĝis per la verkado de romanoj agantaj en la usona sudo. Pro sia historia romano pri nigrula ribelado en Virginio (The Confessions of Nat Turner, 1967) li en la jaro 1968 gajnis la Premion Pulitzer.

Plej famaj estas lia romano The Confessions of Nat Turner, pro kiu li en la jaro 1968 gajnis la Premion Pulitzer kaj la romano Sophie's Choice, kies filmigo honorigis la aktorinon Meryl Streep en la rolo de Sophie per Oskaro. En Darkness Visible li priskribis la propran sperton pri depresio.

Li mortis en 2006.

Listo de verkoj 
Lie Down in Darkness (romano, 1951)
Set This House on Fire (romano, 1960)
The Long March (novelo, 1962)
The Confessions of Nat Turner (romano, 1967)
In the Clap Shack (dramo, 1973)
Sophie's Choice (romano, 1979)
The Quiet Dust (eseoj, 1982)
Darkness Visible (membiografio, 1990)

Usonaj verkistoj
Tapioko

Tapioko estas faruna amelo aŭ grio, produktata el la tuberoj de manioko. Estas la plej grava ingredienco de kelkaj manĝaĵoj el Brazilo.

Etimologio 
El Tupia lingvo tapi (pano) + oca (domo).

Manĝaĵoj
Manioko

Manioko (Manihot esculenta) estas 2-4 m alta, plurjara arbedo kun grandaj karnecaj, manĝeblaj radikaj tuberoj, kiuj similas al tiuj de georgino. El la tuberoj oni produktas farunon nomatan tapioko aŭ kasavo. La tubero enhavas tiom multan amelon, ke ĝi estas la terpomo de la tropikoj. Tio estas krude venena, sed oni senŝeligas, prilaboras la tuberon kaj surmerkatigis kiel tapiokon.

En Afriko kaj Sudameriko oni multe manĝas maniokon. Origine ĝi estas de Brazilo. Ĉiuj hodiaŭaj varioj estas kultivaĵoj. Manioko estas ankaŭ uzata kiel materialo de biero en Afriko, kaj SABMiller biera kompanio faras kasavan bieron Impala beer.

Historio 
Tiu neotropisa planto originas de la sudamerikaj savanoj. Ĝi povas kreski sur tre malriĉaj grundoj (sed tiam la rikolto estas relative malabunda) kaj ĝi ankaŭ bone eltenas periodojn da malsekeco (escepte tuj post la plantado de la juna planto). La planto ankaŭ bone rezistas plagojn de akridoj.

Manioko estis kultivita en Brazilo kaj Venezuelo certe jam ekde 3000 a.K. , kiel montriĝas el arkeologiaj trovaĵoj de aparatoj uzataj por deŝeligi tuberojn.

Post la malkovro de Ameriko la portugaloj disvastigis la tuberojn al Afriko (ekde ĉ. 1600 a.K..) kaj al Sud- kaj Sud-Orient-Azio..

Nuntempe en tropikaj evoluantaj landoj kelkcent milionoj da homoj grandparte vivas de manioko. En 2002 la monda produktokvanto estis 184 milionoj da tunoj.

Uzado 
Kvankam la planto enhavas multe da amelo kaj estas tre nutra ĝi ankaŭ enhavas la venenan cianidan acidon en la formo de glukozidoj, kiu devas esti forigita, antaŭ la konsumado, ĉe specioj kun alta kvanto da ĝi. La titro varias de 20 mg HCN/kilo ĝis 1000 mg/kilo da freŝaj tuberoj. Specioj kun alta titro nomiĝas 'amara manioko', kun malalta titro 'dolĉa manioko'. La manĝado de amara manioko estas danĝera, sed ankaŭ la dolĉan maniokon oni pli bone kuiru. La malsano konzo fakte estas formo de kronika cianido-veneniĝo, kaŭzita de manĝado de manioko, tapioko aŭ fufuo el kiu oni ne aŭ ne sufiĉe forigis la cianidon. Tio povas rezultigi en mankomalsanoj pro jodmanko.

Maniokofaruno ankaŭ povas esti uzata por anstataŭigi tritikfarunon, tial ĝi ankaŭ estas uzata de homoj kun alergioj. Tapioko kaj fufuo estas faritaj el la amelriĉa faruno de la maniokotubero.

En Kongo la folioj de la maniokoplanto estas preparitaj kiel speco de spinaco, inter aliaj en la tipa konga manĝaĵo Saka Saka. Moambe ankaŭ estas Konga manĝaĵo.

En Tanzanio la folioj estas uzataj en la manĝaĵo Kisamvu. Kontraŭe al la tuberoj, la folioj enhavas multe da proteino.

Vidu ankaŭ 
 Terpomo
 Kinako

Notoj kaj eksteraj ligiloj 

 http://www.hort.purdue.edu/newcrop/Crops/CropFactSheets/cassava.html  
 http://www.fao.org/es/esc/en/20953/21029/highlight_28829en.html  
 http://www.scielo.br/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0104-79301996000100002&lng=en&nrm=iso
 http://www.new-agri.co.uk/98-6/focuson/focuson9.html 

Legomoj
Eŭforbiacoj
Neotropisa flaŭro
Kaŭĉuko

Kaŭĉuko aŭ naturkaŭĉuko estas elasta (natura) gumo, konsistanta el preparita suko de kelkaj amerikaj aŭ afrikaj arboj aŭ lianoj (kaŭĉukarbo (Hevea brasiliensis)) el eŭforbiacoj, Ficus elastica el morusacoj).

En 1876 kolektis la anglo Henry Wickham ĉirkaŭ 70 000 kaŭĉukajn grajnojn kaj kontrabandis ilin el Brazilo en Brition. El tiuj kreskis nur 2 600 plantoj, sed tio sufiĉis por poste planti kaŭcukajn arbojn sur la britaj kolonioj.

Plantaro de kaŭĉukarboj donas rikolton de 1000-3000 kg/ha.
Hodiaŭ la plej granda parto de kaŭĉuko estas artefarita produko, la tiel nomata sinteza kaŭĉuko

Vidu ankaŭ 
 sinteza kaŭĉuko
 vulkanizado
 gumo

Teknologio
Polimeroj
Kaŭĉukarbo

Kaŭĉukarbo (Hevea brasiliensis) estas grava planto kun Sud-Amerika origino. Ĝi estas kulturata hodiaŭ dise en la tropikoj. Post la eltrovo de vulkanizado (1837), eksplode kreskis la bezono je kaŭĉuko, kio riĉigis tiam Brazilon.

Bildaro

Vidu ankaŭ 
 Ficus elastica
 Humidaj arbaroj de sudokcidenta Amazonio
 Ciklo de kaŭĉuko

Eŭforbiacoj
Agrikulturo
Neotropisa flaŭro
Kaŭĉukarbo
Kaŭĉukarbo
Hukui Ken-iĉi

HUKUI Ken-iĉi (japane: 福井謙一; 4-a de oktobro 1918 - 9-a de januaro 1998) estis japana kemiisto. Li akiris Premion Nobel de Kemio en 1981 kune kun Roald Hoffmann pro propono de fronta-elektrona teorio.

Li naskiĝis en Nara prefektujo. 1931, li diplomiĝis en teknologi-kemia sekcio de teknologia fakultato de Kiota Imperia Universitato.

Li diris en sia biografio ke sur lia labortablo kutime estas vortaro de Esperanto.

Vidu ankaŭ 
 Antiliga molekula orbitalo

Eksteraj ligiloj 

 http://nobelprize.org/chemistry/laureates/1981/index.html 
 http://www.nobel.se/chemistry/laureates/1981/fukui-autobio.html  

Japanaj kemiistoj
Nobel-premiitoj pri kemio
Merkurialo

{{Taksonomio
|nomo = Merkurialo
|koloro = lightgreen
|dosiero = Mercurialis annua L ag1.jpg
|dosiero larĝo = 250px
|priskribo de dosiero = Unujara merkurialo (Mercurialis annua)
|regno = Plantoj Plantae
|divizio = Angiospermoj Magnoliophyta
|klaso = Dukotiledonoj Magnoliopsida
|ordo = Malpigialoj Malpighiales
|familio = Eŭforbiacoj Euphorbiaceae
|subfamilio = Acalyphoideae
|tribo = Acalypheae
|subtribo = Mercurialinae
|genro = Merkurialo Mercurialis|genro aŭtoritato = L.
|specioj de subdivizio = Specioj
|subdivizio2 = *Mercurialis annua - Unujara merkurialo
Mercurialis huetii
Mercurialis corsica
Mercurialis elliptica
Mercurialis reverchonii
Mercurialis tomentosa
Mercurialis perennis - Plurjara merkurialo
Mercurialis ovata
Mercurialis leiocarpa
|vikispecio = 
|komunejo = 
}}Merkurialo' (Mercurialis) estas planta genro de eŭforbiacoj kun unu- aŭ plurjaraj dioikaj herboj, kiuj ne havas blankan laktosukon. Ili estas ĝardenaj trudherboj kaj arbaraj fundoplantoj.Mercurialis annua'': por brutoj venena fiherbo

 folio kaj floro de merkurialo

Eŭforbiacoj
Proleta Literaturo (gazeto)

Esperanto-kulturo > Historia Esperanto-gazeto > Proleta Literaturo

Proleta Literaturo estis literaturo pri proleto aŭ lieraturo eldonita de IAREV en 1934. Ĝin ekigis Eŭgeno Miĥalski kaj Honore Burginjono. Post du numeroj la titolo estis ŝanĝita al Internacia Literaturo.

Vidu ankaŭ 
Dan Andersson
Kobajaŝi Takiĝi
Proleta Filma Ligo de Japanio

Literaturaj gazetoj
Enotero

Enotero (Oenothera) estas genro de unu-, du- aŭ plur-jaraj herboj kun helkoloraj floroj, havantaj kvarfoliajn kalikon kaj korolon. Ili malfermiĝas precipe nokte kaj en malhela vetero. Ili vivas ĉefe en Sudameriko kaj Nordameriko. En Eŭropo ili disvastiĝis en la 17. jc.

Oni povas rekoni enoteron pro la ikso-forma stigmo.

La dujara enotero: Ordinara enotero (Oenothera biennis) estas kultivata por ornamo kaj uzata ankaŭ en medicino.

Manĝeblo 
Eblas aldoni la junajn foliojn kaj (dolĉajn) florojn al salato. La pli maljunaj folioj prepareblas kiel spinaco. La radikoj havas nuksecan guston kaj kuireblas kiel pastinako. El la semoj, oni elpremas oleon, sed vi ankaŭ povas uzi ilin por bakaĵoj, kiel kukoj.

 
Floroj
Kuracplantoj
Manĝeblaj sovaĝaj plantoj
Internacia Literaturo (gazeto)

Internacia Literaturo estas la daŭriganto de Proleta Literaturo, kiun eldonis IAREV. Pro aparte malfavoraj historiaj cirkonstancoj (skismo de la laborista esperanto-movado, persekutoj kontraŭ esperantistoj en diversaj landoj...), tiu gazeto ne multe prosperis, malgraŭ la fakto, ke elstaraj esperantistoj (Eŭgeno Miĥalski, Nikolao Nekrasov...) kontribuis al ĝi. La ĉefa problemo estis la neebleco de sendado en Francio, kie la gazeto estis presita sub la respondeco de Honore Burginjono, de la mono de la sovetiaj abonantoj. Pro tiuj financaj problemoj kaj pro la iom post ioma aresto de la komitatanoj de IAREV en Sovetio, la gazeto ĉesis aperi en 1936, nur post tri numeroj.

Literaturaj gazetoj
Onagracoj

La onagracoj (latine Onagraceae, sin. Oenotheraceae) estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo mirtaloj (Myrtales). Ĝi enhavas 27 ĝis 45 genrojn kaj ĉirkaŭ 830 speciojn. Ĝia tipa genro estas onagro.

Tiuj plantoj kreskas en la subtropika kaj kontinenta zono. Ili estas ĉefe moltigaj kaj unujaraj plantoj, malofte arbustoj aŭ arbedoj, kiuj havas en la epidermo de la folio specifajn oleokorpetojn. Tio konsistas el sterolo, kaŭĉuko kaj aliaj terpenkombinaĵoj.

Floroj estas duseksaj, radsimetriaj, kvarpartaj; la stamenoj staras duvice. Ovario estas ĝenerale sube starante, evoluinta el 4 fruktofolioj (karpeloj). Frukto estas ĝenerale kapsulo.

Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (8 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

 Angiospermae - angiospermoj
 Myrtales Juss. ex Bercht. & J.Presl - mirtaloj
 Onagraceae Juss. - onagracoj
 Boisduvalia Spach - buaduvalio
 Brebissonia - brebisonio
 Calylophus Spach - kalilofo*
 Camissonia Link - kamisonio
 Camissoniopsis W.L. Wagner & Hoch - kamisoniopso
 Chamerion (Raf.) Raf. ex Holub - kamerio
 Chylismia (Torr. & A. Gray) Nutt. ex Raim. - kilismio*
 Chylismiella (Munz) W.L. Wagner & Hoch - kilismielo
 Circaea L. - circeo
 Clarkia Pursh - klarkio
 Epilobium L. - epilobio
 Eremothera (P.H. Raven) W.L. Wagner & Hoch - eremotero
 Eulobus Nutt. ex Torr. & A. Gray - eŭlobo*
 Fuchsia L. - fuksio
 Gaura L. - gaŭrao
 Gayophytum A. Juss. - gajofito
 Gongylocarpus Schltdl. & Cham. - gongilokarpo
 Hartmannia Spach - hartmanio*
 Hauya DC. - hauio
 Holostigma - holostigmo
 Isnardia L. - isnardio*
 Jehlia Rose - jelio*
 Jussiaea L. - ĵusieo*
 Kneiffia Spach - knejfio*
 Lavauxia Spach - lavaŭksio*
 Lopezia Cav. - lopezio
 Ludwigia L. - ludvigio
 Ludwigiantha (Torr. & A. Gray) Small - ludvigianto
 Megacorax S. González & W.L. Wagner - megakorako
 Megapterium Spach - megapterio*
 Myrinia - mirinio
 Neoholmgrenia W.L. Wagner & Hoch - neoholmgrenio
 Oenothera L. - enotero
 Onagra Mill. - onagro*
 Pachylophis Spach - pakilofido
 Pachylophus Spach - pakilofo*
 Pelozia Rose - pelozio*
 Peniophyllum Pennell - peniofilo*
 Pseudolopezia Rose - pseŭdolopezio
 Sphaerostigma (Ser.) Fisch. & C.A. Mey. - sferostigmo*
 Stenosiphon Spach - stenosifono*
 Taraxia (Torr. & A. Gray) Nutt. ex Raim. - taraksio*
 Tetrapteron (Munz) W.L. Wagner & Hoch - tetraptero
 Xylonagra Donn. Sm. & Rose - ksilonagro
 Zauschneria C. Presl - zaŭŝnerio*

*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.

Eksteraj ligiloj 
 
 
 Lythraceae  en L.Watson kaj M.J.Dallwitz (1992 kaj poste). The families of flowering plants: .

Referencoj 

Magnoliofitoj
Onagracoj
Plantofamilioj
Epilobio

Epilobio (Epilobium) (200 specioj) estas genro de du- kaj plur-jaraj herboj kun duope kontraŭsidantaj folioj kaj kvarnombraj epiginaj floroj kaj kun lanohavantaj semoj en kvarangula kapsulo.

Monta epilobio (Epilobium montanum) vivas en Mez-Eŭropo

Elektitaj specoj
 Epilobium alpestre alpa epilobio
 Epilobium alsinifolium dentfolia epilobio
 Epilobium alsinoides
 Epilobium anagallidifolium ruĝkalika epilobio
 Epilobium angustifolium mallarĝfolia epilobio
 Epilobium arcticum
 Epilobium billardierianum
 Epilobium brachycarpum
 Epilobium brevipes
 Epilobium brunnescens bruniĝanta epilobio
 Epilobium canum
 Epilobium chloraefolium
 Epilobium ciliatum
 Epilobium clavatum
 Epilobium cleistogamum
 Epilobium collinum dekliva epilobio
 Epilobium coloratum
 Epilobium crassum
 Epilobium davuricum blanka epilobio
 Epilobium densiflorum
 Epilobium dodonaei sekema epilobio
 Epilobium fleischeri
 Epilobium foliosum
 Epilobium glabellum
 Epilobium glaberrimum
 Epilobium glandulosum purpura epilobio
 Epilobium halleanum
 Epilobium hectori
 Epilobium hirsutum hara epilobio
 Epilobium hornemannii subtera epilobio
 Epilobium howellii
 Epilobium komarovianum
 Epilobium lactiflorum laktoflora epilobio
 Epilobium lanceolatum lancetfolia epilobio
 Epilobium latifolium larĝfolia epilobio
 Epilobium leptocarpum
 Epilobium leptophyllum
 Epilobium luteum
 Epilobium minutum
 Epilobium mirabile
 Epilobium montanum monta epilobio
 Epilobium nevadense
 Epilobium nivium
 Epilobium obcordatum
 Epilobium obscurum malsekema epilobio
 Epilobium oreganum
 Epilobium oregonense
 Epilobium palustre marĉa epilobio
 Epilobium pallidum
 Epilobium parviflorum malgrandflora epilobio
 Epilobium pedunculare
 Epilobium purpuratum
 Epilobium pygmaeum
 Epilobium rigidum
 Epilobium roseum rozkolora epilobio
 Epilobium saximontanum
 Epilobium septentrionale
 Epilobium siskiyouense
 Epilobium strictum
 Epilobium suffruticosum
 Epilobium tetragonum anguleca epilobio
 Epilobium torreyi

Eksteraj ligiloj 

 Smithsonian Institution: klasado de Epilobium

Onagracoj
Fuksio

Fuksio (Fuchsia) estas genro de arbustoj aŭ staŭdoj, kun ofte duope kontraŭsidantaj petiolaj, ofte ovo-aŭ lancetformaj folioj.

Ili havas okulfrapajn, epiginajn, kvarnombrajn pendantajn florojn., kiuj havas brilkoloran, ofte ruĝan retrofleksitan kalikon, samkoloran epikalikon, korolon rektan aŭ alikoloran. Ili havas ok longajn stamenojn kaj longan pinte kvar-fanditan stiluson.

Ili vivas precipe en Meza kaj Sud-Ameriko montare aŭ ekvatore. Kolibro-polenitaj plantoj. 

La nomigo por la fuksia koloro estis inspirita el la sepaloj de la floro de la specio Fuchsia magellanica.

Elektitaj specioj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=27279  
 http://www.eurofuchsia.org/  (angle)
 http://www.fuchsia-home.info  
 http://www.deutsche-fuchsien-ges.de 

Ĝardenplantoj
Floroj
Onagracoj
Neotropisa flaŭro
Plantoj el la Aŭstralazia ekozono
Plantoj el la Pacifika ekozono
Circeo

Circeo (Circaea) estas genro de malaltaj herboj vaste rampantaj, kun starantaj tigoj, pedunklaj ovalaj folioj, malgrandaj blankaj aŭ helruĝaj floroj kaj kun fruktoj, kiuj surhavas hokoformajn haregojn alkroĉiĝintajn al bestoj.

Specioj
 Circaea alpina
 Circaea alpina subsp. alpina 
 Circaea alpina subsp. angustifolia 
 Circaea alpina subsp. caulescens 
 Circaea alpina subsp. imaicola 
 Circaea alpina subsp. micrantha 
 Circaea alpina subsp. pacifica
 Circaea canadensis (sin. C. lutetiana subsp. canadensis)
 Circaea cordata
 Circaea erubescens
 Circaea glabrescens
 Circaea lutetiana
 Circaea mollis
 Circaea quadrisulcata (sin. C. canadensis subsp. quadrisulcata)
 Circaea repens

Hibridoj
 Circaea × intermedia (C. alpina × C. lutetiana)

Fruktoj
Onagracoj
Forto de acido

Averto: Tiu ĉi ĝermo entenas teknikajn erarojn. Bonvolu vidi la diskutpaĝon. 

Forta acido estas tiu de aŭta baterio. Iom malforta acido estas vinagro.Estas mezforta acido en la homa stomako.

La mezuro de acideco nomiĝas pH. Sed estas iom inverse. La plej forta acido havas la plej malaltan pH-valoron.
Pura akvo havas pH-valoron 7, oni diras ke ĝi estas neŭtra. Malacidoj, la (bazoj), havas pH-valoron pli altan ol 7.

Por kreski, plantoj bezonas grundon nek tro acidan nek tro malacidan.

Malforta acido estas pli facile neŭtrigebla per malacido.
Ekzemple urtikoj kaj abeloj pikas per acido, kiu estas facile neŭtrigebla per bikarbonato.
Sed se vi brulas vian haŭton per acido de aŭta baterio, endas iri al kuracisto.
Tamen, la acida forto ne estas la nura kialo de veneneco de ĥemiaĵoj. Ekzemple, HF estas ne aparte forta acido, sed ĝi estas malgraŭ tio tre danĝera.

Vidu ankaŭ 
 Acido
 Acidometro
 pH (kemia parametro)

Eksteraj ligiloj 
 http://hgic.clemson.edu/factsheets/HGIC1067.htm 
 http://www.naturligvis.u-net.dk  
 http://unisci.com/stories/20011/0321011.htm  
 http://theoprax-research.com/pool.html 

Acido-baza kemio
Ekologio
Stéphane Pizella

Stéphane PIZELLA (naskiĝis je la 15-a de aprilo 1909 en Korsiko, mortis en 1970) estis franca reĝisoro kaj aktoro de radio, kiu verkis dumjare serion "Les nuits du bout du monde" (noktoj en finfora mondo), kiuj efektis per mikso de poezio, rakonto, muziko kaj revema penetranta etoso.

Eksteraj ligiloj 
 Stéphane Pizella en imdb.com

Francaj aktoroj
Nina Hagen

Nina HAGEN [nina hagn] (naskiĝis la 11-an de marto, 1955) estas germana kantistino.

Nina Hagen naskiĝis en Berlino, GDR, kiel filino de la aktorino Eva-Maria Hagen kaj la scenaristo Hans Hagen. Post la disiĝo de la gepatroj, la patrino vivis kune kun Wolf Biermann.Komence Nina Hagen deziris fariĝi aktorino, sed pro malsukcesa ekzameno la aktora lernejo ne akceptis ŝin. Ŝi kantis en diversaj muzikgrupoj, ĝis kiam en 1974 ŝi kun granda sukceso kantis kun la grupo Automobil. La kanto Du hast den Farbfilm vergessen (humura teksto pri forgesita kolorfilmo) ĝis nun havas kultan statuson ĉefe en Orienta Germanio. Tamen ŝi en 1975 forlasis Automobil kaj aliĝis al la grupo Fritzens Dampferband. Kelkfoje ŝi aperis en filmoj.

Kiam en 1976 Wolf Biermann devis forlasi GDR, ŝi kune kun sia patrino transloĝiĝis okcidenten: unue al Britio, poste al FRG, kie ŝi fondis la grupon Nina Hagen Band kaj produktis plurajn sondiskojn. En la 1980-aj jaroj la grupo (sen Nina) tre sukcese muzikis sub la nomo Spliff.

Ŝi elprovis sin eksterlande, sed malpli sukcese. En la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj ŝi ofte aperis en la novaĵoj per teorioj pri NIFOj. Ŝi propagandas la budhismon kaj engaĝiĝas por la protektado de bestoj.

Nina Hagen havas du gefilojn: Cosma Shiva (1981), kiu fariĝis aktorino, kaj Otis (* 1990).

Listo de diskoj 
 Nina Hagen Band (1978)
 Unbehagen (1979)
 NunSexMonkRock (1982)
 Angstlos (1983)
 Fearless (1984)
 In Ekstase (1985)
 In Ekstasy (1985)
 Nina Hagen (1989)
 Street (1991)
 Revolution Ballroom (1993)
 Freud Euch (1995)
 Beehappy (1996)
 Om Namah Shivay (1999)
 Return of the Mother (2000)
 Big Band Explosion (2003)

Listo de filmoj 
 ABC der Liebe (1974)
 Junge, heute ist Freitag (1975)
 Cha Cha (1979)
 Lilien in der Bank (1992)
 The Nightmare Before Christmas (1993)

Listo de verkoj 
 Ich bin ein Berliner (membiografio, 1988)

Eksteraj ligiloj 

 Pri ŝi

 filmoretejo 

 Nina Hagen - Myspacepage

Germanaj muzikistoj
Punkaj muzikaj grupoj
Cosma Shiva Hagen

Cosma Shiva HAGEN [kosma ŝiva hagn] (naskiĝis la 17-an de majo, 1981) estas germana aktorino.

Cosma Shiva Hagen naskiĝis en Losanĝeleso, kiel filino de la kantistino Nina Hagen kaj nepino de la aktorino Eva-Maria Hagen. Sian junaĝon ŝi pasigis interalie en Londono, Parizo, Berlino kaj Hamburgo. En la aĝo de 15 jaroj ŝi finis la lernejon por fariĝi aktorino.

En la jaro 1996 ŝi unuafoje aperis en la televida produktaĵo Crash Kids, en kiu ŝi prezentis drogulinon. Famon ŝi gajnis en 1998, per rolo en la komedia filmo Das merkwürdige Verhalten geschlechtsreifer Großstädter zur Paarungszeit. Ankaŭ ŝia agado en la televidserio Der Laden (1998, laŭ verko de Erwin Strittmatter) rikoltis atenton kaj laŭdon. Ŝia voĉo prezentis la protagonstinon en la germanlingva versio de la Disney-filmo Mulan.

Listo de filmoj 
 Crash Kids (1996)
 Das merkwürdige Verhalten geschlechtsreifer Großstädter zur Paarungszeit (1998)
 Der Laden (1998)
 Todesengel (1998)
 Mulan (1998, voĉo en la germanalingva versio)
 Sweet Little Sixteen (1999)
 Marlene (2000)
 Die fabelhaften Schwestern (2001)
 Das letzte Versteck (2002)
 Dirty Sky (2002)
 Nachtschicht - Amok (2003)

Germanaj aktoroj
Naskiĝintoj en Usono
Jokozuno

Jokozuno (japane 横綱 jokozuna) estas la plej alta titolo kiun sumoisto povas ricevi. Jokozunoj devas plenumi specialajn kondiĉojn rilate al siaj rezultoj kaj morala nivelo.

Jen listo de la sumoistoj kiuj atingis la jokozunan nivelon:

Listoj
Sporto
Luktosporto
Tago de patrinoj

La tago de patrinoj estas festotago en la okcidentaj (kristanaj) landoj, festata ĉiujare en multaj landoj (ofte la 2-an dimanĉon de majo), omaĝe al la patrineco.

Historio 
En Britio de la 13-a jarcento estis dimanĉo nomata "mothering sunday" (patrinumanta dimanĉo), dum kiu oni en kirko preĝis kaj dankis por la patrineco de la Sankta Virgulino. En la jaro 1644 estis tiu tago unuafoje dokumentita.

Krom tio venis influoj ankaŭ el aliaj praeŭropaj kutimoj de iu printempa parenca festo kun centra atento al patrina figuro.

En Usono la ideo naskiĝis kiel protesto kontraŭ milito. En 1872 Julia Ward Howe reagis al la hororo de la Usona Enlanda Milito per sia proklamo por tago de patrinoj (skribita en 1870) kaj propono ke estu tago de patrinoj, kiu eksplicite oponis militon. La propono ne akceptiĝis, sed inspiris Anna Jarvis, kiu varbis por la ideo. Post la morto de Jarvis, ŝia samnoma filino Anna Jarvis sukcesis finfine aranĝi la unuan usonan feston de la tago de patrinoj je la 10-a de majo 1907 (la dua datreveno de la morto de ŝia patrino). La evento estis en preĝejo (kie instruis ŝia patrino) en Grafton, Okcidenta Virginio. La iniciato kreskis rapide. Jam en 1909 oni festis la tagon de patrinoj en 45 ŝtatoj de Usono.
En 1914 la usona kongreso akceptis, kaj prezidento Woodrow Wilson subskribis, proklamacion pri tago de patrinoj. Poste okazis ke la festo ekenkomerciĝis, tiel ke denaturigis ĝian sentimentalan originon. Tio motivis ke Anna prezentis postulon, en 1923, elimini la daton de la kalendaro de oficialaj festoj. Ŝia vasta reklamado kaŭzis, ke ŝi estis arestita pro tumultoj dum kunveno de patrinoj de soldatoj en batalo, kiu vendis blankajn diantojn, la simbolo kiun Jarvis impulsis por identigi la daton. Anna insiste batalis kontraŭ la ideo kiun ŝi mem impulsis, kaj perdis la tutan apogon de tiuj kiuj dekomence apogis ŝin.

Post kiam en Britio reviviĝis la mothering day, disvastiĝis la festotago en 1917 en Svisio, en 1918 en Norvegio, en 1919 en Svedio, en 1922 en Germanio kaj en 1924 en Aŭstrio.

Menciinda estas la Internacia tago de virinoj, festata la 8-an de marto (fondita en 1910), kiu havas proletan, emancipan tradicion.

Ekz. en Germana Demokratia Respubliko oni ĝis la germania reunuiĝo en 1989 festis dum la tago de la patrinoj la internacian tagon de virinoj.

Nuntempe la tago de patrinoj (same kiel la Sankt-Valentena tago) estas profita tago por tiuj, kiuj vendas dolĉaĵojn kaj florojn.

Datoj dise en la mondo

Rigardu ankaŭ 

 Tago de patro

Referencoj 

Feminismo
Patrinoj
Patrinoj
Tippi Hedren

Tippi HEDREN, origine: Nathalie HEDREN (naskiĝis la 19-an de januaro, 1931 aŭ 1935) estas usona aktorino.

Ŝin malkovris Alfred Hitchcock, kiu serĉis aktorinon aspektantan simile kiel Grace Kelly, kaj Tippi Hedren ricevis ĉefrolojn en liaj filmoj The Birds kaj Marnie.

Ŝia filino el la edzeco kun Peter Griffith estas la aktorino Melanie Griffith.

Listo de filmoj 

The Birds (1963)
Marnie (1964)
A Countess from Hong Kong (1967)

Hedren, Tippi
Hedren, Tippi
Cikado

Cikadoj estas insektoj el la subordo de la ordo hemipteroj. Tiuj virinsektoj kapablas eligi akran, vibran sonon (ĉirpado).

Cicada estas la genro de hemipteroj, el kiu originas la vorto "cikado", pli ĝenerale uzata.

Ekzemple: Sangruĝa cikado (Tibicina haematodes)

En la orienta Usono kaj Kanado ekzistas speco de cikado vulgare nomata  kiel cikla cikado (Magicicada septemdecim). En la grundo atendas miliardoj da larvoj (populare nomitaj "nimfoj"). Tiam, iun tagon, ili ĉiuj elfosas, eliras el sia subtera kovujo, alkroĉiĝas al arbo aŭ al iu alia objekto kaj el la eksterskeleto aperas la plenkreska cikado. Ili formas grandegajn svarmojn, kaj faras surdigan bruegon. Pro tiu kutimo, la lokaj setlantoj identigis ilin kun la akrido, kvankam ekzistas neniu rilato inter tiuj du specioj de insektoj. La plenkreskulo restos viva dum kvin ĝis sep semajnoj, dum kiuj ĝi reproduktiĝos. La naskiĝantaj larvoj revenos al la loko de kie venis iliaj gepatroj, subteran, kie ili atendos multajn jarojn, ĝis la ĝusta momento por komenci plian ciklon de 13 aŭ 17 jaroj

Diversaj manieroj de insekta ĉirpado 
 per la elitroj,
 per frotado de la malantaŭaj kruroj,
 per membrano antaŭ sonorkesto.

Listo de specioj 
Familio cikadedoj (Cicadidae)
 Genro Graptopsaltria Olecikado
mediteranea cikado Cicade plebeja
monta cikado Cicadetta montana
deksepjara cikado Magicicada septemdecim
ŝelo-cikado Platypleura kaempferi
masko-cikado; kranio-cikado Tosena seebohmi

familio jasedoj (nanaj cikadoj) Jassidae
verda cikado Jassus lanio
 ruĝa-blua cikado Graphocephala coccinea
orel-cikado Tettigella viridis
rozo-cikado Typhlocyba rosae
familio cerkopisedoj (ŝaŭmo-cikadoj) Cercopidae
sango-cikado Cercopis vulnerata
ŝaŭmo-cikado Philaenus spumarius
familio. psiledoj (folio-puloj) Psyllidae
pomo-cikado; pomo-pulo Psylla mali
kverka folio-pulo Psyllopsis fraxini
familio fulgoredoj (lanterno-cikadoj) Fulgoridae
ruĝanaza lanterno-cikado Fulgora candelaria
Eŭropa, pinta lanterno-cikado Dictyophara europaea
Surinama, araĥida lanterno-cikado; araĥido-kapa cikado Lanternaria phosphorica
segila lanterno-cikado; segilo-cikado Phricus serratus
familio membrakedoj (kasko-cikadoj) Membracidae
globeta kasko-cikado Bocydium globulare
ĵetila kasko-cikado Sonsophorus balista
tenila kasko-cikado Heteronotus abbreviatus
dorna kasko-cikado Umbonia spinosa
(Eŭropa) dorno-cikado Centrotus cornutus

Plie en Usono ekzistas la magicikadedoj, karakterizitaj per ilia vivociklo de aŭ 13 aŭ 17 jaroj, fine de kiu ĉiuj la cikadoj de unu specio samtempe eliras teron, geiĝas kaj mortas; tiam povas esti miliardoj da ili en sama loko; ĉefe en Usonaj ŝtatoj Indiana, Ohio kaj Kentucky.
Ciganaj fanfaroj

Muziksciencistoj opinias, ke ties deveno estas la fanfaroj de la turkaj armeoj. Cigana fanfara orkestro konsistas el dek personoj, tamburego, bastubjoj kaj trumpetoj, inter ili unu "unua trumpeto" kiu kondukas la muzikon.

De kelkaj jaroj festivaloj estas aranĝitaj.

Vidu ankaŭ 
Guca
Goran Bregović

Eksteraj ligoj 
ĝeneralaĵoj kaj Kocami orkestra (france) 

Armeo
Oktano

Oktano estas alifata (ĉenforma) hidrokarbono el la alkanoj.
Ĝi konsistas el 8 karbon-atomoj (C) kaj 18 hidrogen-atomoj (H).

empiria formulo : C8H18
izomeroj :eblas 17 diversaj strukturoj
"konstituticia formulo" : CH3-(CH2)6-CH3struktura formulo n-oktan :

     H   H   H   H   H   H   H   H
     |   |   |   |   |   |   |   |
 H - C - C - C - C - C - C - C - C - H
     |   |   |   |   |   |   |   |
     H   H   H   H   H   H   H   H

Oktano estas klara, senkolora fluidaĵo kun bolpunkto de 126°C. Ĝi havas malpli grandan densecon (0,70 g/cm3) ol akvo. Ĝi estas facile flamebla (flampunkto 13°C) kaj formas, kun aero, eksplodeman miksaĵon. Ĝi troviĝas kiel parto de benzino kaj similaj energiaĵoj. Miksaĵo de oktanizomeroj (2,5-dimetilheksano, "Izooktano") kun n-heptano servas kiel mezuro por la motorfrapado de la bruligaĵoj: la oktannombro 97% signifas, la energiaĵo havas la saman motorfrapadon kiel la miksaĵo kun 97% izooktano kaj 3% n-heptano.

La unuaj alkanoj: metano, etano, propano, butano, pentano, heksano, heptano, oktano, nonano, dekano

Referencoj

Alkanoj
-iĝ-

-iĝ estas sufikso almetebla al ĉiaj radikoj, esprimanta per si mem ŝanĝon de stato, ne precizigante ĉu la kaŭzo de tiu ŝanĝo estas ekstera (trudo, nepersona forto) aŭ interna (konscia aŭ senkonscia volo, evoluo ktp); ĝi povas sekve esprimi tute egale agon pasive toleritan: spegulo rompiĝas; aŭ aktive faritan de la subjekto sur sin mem.

La diferenco inter komenci kaj komenciĝi, kaj inter fini kaj finiĝi 
eltirita el PMEG

Komenciĝi, finiĝi :En multaj lingvoj oni uzas unu saman verbon por komenci kaj komenciĝi, kaj unu saman por fini kaj finiĝi. En Esperanto oni devas distingi:

komenci = kaŭzi komencon. Komenci estas uzata kun ordinara objekto aŭ kun I-verba objekto. La objekto estas tio, pri kies komenco temas. La subjekto de komenci plej ofte estas persono:

La instruisto komencis la lecionon. 
Li komencas instrui. 
Komencis pluvi.

komenciĝi = eniri en komencan fazon (per si mem). La subjekto de komenciĝi estas tio, pri kies komenco temas. Tio preskaŭ ĉiam estas okazaĵo:

La leciono komenciĝis. 
La koncerto komenciĝas. 
Komenciĝos nova epoko. 
fini = kaŭzi finon. Fini estas uzata kun ordinara objekto aŭ kun I-verba objekto. La objekto estas tio, pri kies fino temas. La subjekto de fini estas preskaŭ ĉiam persono:

La preleganto finis sian paroladon. 
Li baldaŭ finos paroli. 
finiĝi = eniri en finan fazon, atingi sian finon (per si mem). La subjekto de finiĝi estas tio, pri kies fino temas. Tio preskaŭ ĉiam estas okazaĵo:

La prelego finiĝis. 
La danco finiĝas. 
Finiĝos ankoraŭ unu tago. 
Ne diru do: *La leciono finis.* *Kiam komencos la koncerto?* Se oni aŭdas tian frazon, oni volas scii, kion la leciono finis, kaj kion la koncerto komencos. Diru: La leciono finiĝis. Kiam komenciĝos la koncerto? Temas ja pri okazaĵoj, kaj okazaĵoj normale komenciĝas kaj finiĝas.

Iafoje tamen okazaĵo povas kaŭzi, ke alia afero komenciĝas aŭ finiĝas: La unua mondmilito komencis novan epokon en la homa historio. La subjekto ja estas okazaĵo, sed temas pri la komenco de la objekto, pri la komenco de nova epoko.

Vidu ankaŭ 

 -iĝ en PMEG

Sufiksoj en Esperanto

de:Sprachaufbau des Esperanto#Die Wortbildung
en:Esperanto vocabulary#List of lexical suffixes
Gubernio Gifu

La gubernio Gifu (japane: 岐阜県 [gifu-ken]; Hepburn: Gifu-; Kunrei: Gihu-) situas en Japanio, sur insulo Honŝuo.

Geografio

Urboj 
 Ena
 Gero
 Gifu (gubernia ĉefurbo)
 Guĵo
 Haŝima
 Hida
 Jamagata
 Kaizu
 Kakamigahara
 Kani
 Mino
 Minokamo
 Mizuho
 Mizunami
 Motosu
 Nakacugaŭa
 Ogaki
 Seki
 Taĵimi
 Takajama
 Toki

Urbetoj kaj vilaĝoj 
 Anpaĉi-distrikto
 Anpaĉi
 Goudo
 Ŭanouĉi
 Fuŭa-distrikto
 Sekigahara
 Tarui
 Haŝima-distrikto
 Ginan
 Kasamacu
 Ibi-distrikto
 Ibigaŭa
 Ikeda
 Ono
 Joro kantoon
 Joro
 Kamo-distrikto
 Hiĉisou
 Higaŝiŝirakaŭa
 Jaocu
 Kaŭabe
 Sakahogi
 Ŝirakaŭa
 Tomika
 Kani-distrikto
 Mitake
 Motosu-distrikto
 Kitagata
 Ono-distrikto
 Ŝirakaŭa

Eksteraj ligiloj 
 http://www.pref.gifu.jp/index_e.htm  
 http://www.pref.gifu.lg.jp/pref/index_e.htm  
 http://www.pref.gifu.jp  

 
Gubernioj de Japanio
Honŝuo
Kenderes

Kenderes (pron. kendereŝ) estas urbo en hungara departemento Jász-Nagykun-Szolnok en Distrikto Karcag. En la loknomo kender signifas: kanabo.

Geografio 
Kenderes situas norde de Tiso sur la Granda Hungara Ebenaĵo, kun administra areo 11.124 ha kaj estis (en 2001) 5.850 loĝantoj, ĉefe katolikoj. Törökszentmiklós troviĝas 22, Debrecen 125, Budapeŝto 140 km-ojn. Ĝiaj geografiaj koordinatoj estas .

Historio 
La loko estis loĝata jam dum la kuprepoko kaj bronzepoko. La unua mencio pri la nuna urbo okazis en 1352, tiam havaĵo de kumanoj. Dum dominado de turkoj Kenderes ne senhomiĝis. Kenderes estas ekde la 19-a jarcento la originloko de la familio de la hungara guberniestro Miklós Horthy, kies mortaj restaĵoj ripozas ekde 1993 en maŭzoleo. La tiama vilaĝo evoluis pere de  Horthy, kion la loĝantoj ne forgesis.

Vidindaĵoj 
 romkatolika baroka Preĝejo de Ĉieliro de Maria (Kenderes)
 Kalvinana preĝejo (Kenderes)
 Kastelo de Kenderes
 maŭzoleo de Horthy
 muzeo pri maristoj

Famaj nomportantoj 
 Mihály Kenderesi
 Tibor Kenderesi

Ĝemelkomunumoj 
  Csíkszentmárton, Rumanio
  Sabinov, Slovakio
  Predappio, Italio
Marek Belka

Marek Marian BELKA (naskiĝis la 1-an de januaro 1952 en Łódź) estas pola profesoro pri ekonomio, ĉefministro ekde la 2-a de majo 2004 ĝis la 31-a de oktobro 2005.

Belka diplomiĝis en Soci-Ekonoma Fako de la Universitato de Lodzo en 1972 kaj poste studis kiel stipendianto ĉe Universitato de Kolumbio, Universitato de Ĉikago kaj Londona Studejo de Ekonomiko. Li iĝis profesoro en 1994.

Inter 1990 kaj 1996 li laboris kiel konsultanto de la pola ministro pri financoj kaj Monda Banko. Li postenis kiel komisiita ĉefministro kaj ministro pri financoj en 1997 kaj 2001-2002 kaj kiel ekonomika konsultanto de la Pola Prezidento en la intertempo. En 2003 li respondis pri la ekomomika politiko en la koalicia administrado de Irako.

Eksteraj ligiloj 

 http://big.chez.tiscali.fr/maximus2001//ListedesmembresdelaTrilateraleCommissionJuin2005.htm

Polaj ministroj pri financoj
Homoj de la Internacia Monunua Fonduso
Polaj politikistoj
Ĉefministroj de Pollando
Oficiuloj de Unuiĝintaj Nacioj
Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Pollando 2019-2024
Natano Futerfas

Natano FUTERFAS, oficiale Natan Yakovlevich FUTERFAS (naskiĝis la  en Lodzo, mortis la ) estis sovetia esperantisto kaj anarĥiisto, aktiva en la laborista movado kaj en Sennacieca Asocio Tutmonda.

Biografio 
Sesjaraĝe Futerfas perdis sian patron kaj lia familio travivis kelkajn malfacilajn jarojn laŭ materia vidpunkto.

Li frue forlasis la gimnazion pro neinteresiĝo pri la oficiala programo kaj plu studis memstare.

Esperanton Futerfas malkovris danke al sia gimnazia kamarado Jakobo Ŝapiro. Komence li montriĝis skeptika, sed tamen decidis lerni ĝin fine de 1911. Jam en 1914 li tre aktivis en la Lodza Esperanto-Societo kaj dediĉis sian tutan liberan tempon al Esperanto.

Li diplomiĝis pri Esperanto-instruado ĉe la Moskva Esperanto Instituto en 1917, kaj poste instruis en tiu instituto dum tri jaroj, kaj en pluraj aliaj lokoj.

Kiel prezidanto de organiza komitato de Tutruslanda Esperantista Federacio, Futerfas jam koliziis kun Ernest Drezen en 1921, dum la Tria Tutrustanda Esperantista Kongreso, kaj kritikis liajn tezojn pri fondo de forta centra organizo por la propagando de esperanto, en kiu kunlaborus neŭtraluloj. Fine li proteste forlasis la kongreson, dum kiu estis fondita SEU, kun Drezen kiel prezidanto.

En 1922 Futerfas estis unu el la kreintoj de la gazeto La Nova Epoko kaj konatiĝis kun Lanti dum ties vojaĝo al Moskvo. Kiel fervora anarĥiisto – kaj krome bona oratoro kaj polemikisto – li plu bataladis kontraŭ la aŭtoritatemo de Drezen kaj forlasis La Novan Epokon post kiam liaj kolegoj Nekrasov kaj Demidjuk akceptis kunlabori kun Drezen kadre de SEU.

Komence de 1924 li estis arestita, kiel multaj sovetaj anarĥiistoj en tiu epoko. Li estis rapide liberigita, sed ŝajne ne rajtis reveni al Moskvo kaj ne plu aktivis kiel esperantisto.

Denove li estis arestita en septembro 1927 "pro preparado kaj disvastigado de kontraŭsovetaj flugfolioj". Du jarojn poste li estis sendita al Siberio.

Trian fojon li estis arestita la  "pro organizita batalo kontraŭ Sovetaj potenco kaj partio kaj pro la organizado de membroj de ekzilitaj anarkiistoj en kontraŭrevolucian grupon, efektiviganta kritikon de la aranĝoj de la partio kaj de la registaro" kaj denove kondamnita al ekzilo.

La  li estis arestita kvaran fojon surbaze de falsaj atestoj, kaj kulpigita pro terorisma agado. Li estis kondamnita al mortpafo la , kaj ekzekutita kvar tagojn poste. Li estis postmorte rehonorigita la .

Natano Futerfas inspiris al Eŭgeno Lanti la figuron de Futer, la fervora oponanto de la soveta sistemo en "Ĉu socialismo konstruiĝas en Sovetio?" (1935).

Rete legeblaj tekstoj 
 Bataltasko en Sennacieca Revuo (1923)

Eksteraj ligiloj 
 Futerfas: sorto de unu anarkiisto-esperantisto, artikolo de Nikolao Stepanov en Sennacieca Revuo (1993)

Sovetiaj esperantistoj
Sovetiaj anarkiistoj
Sovetiaj judoj
Membroj de SAT
Viktimoj de Stalinismo
Lodzanoj
Murditaj esperantistoj
Samizdato

Samizdato (el la rusa самиздат [sam-izDAT] = mem-eldonita) estas eldonado sen ŝtata permeso. Samizdato famiĝis per politikaj kaj apudpolitikaj eventoj, tamen ne ĉiam estis kontraŭŝtata. Ekzemple, en Sovetio oni multe samizdatis esperanto-literaturon (librojn, periodaĵojn, lernilojn), kia preskaŭ ĉiam estis porreĝima.

En Sovetunio kaj ĝiaj satelitoj oni klopodis silentigi multajn aŭtorojn, kiuj poste verkis sekrete, multobligis siajn librojn per tajpilo kun kelkaj kopioj kaj disdonis al plej fidindaj amikoj. Tiuj post tralego pruntis al aliaj legantoj aŭ mem faris plurajn novajn kopiojn. Ofte la polico trovis kaj konfiskis ekzemplerojn.

Post la falo de la fera kurteno multaj el la samizdataj verkoj estis normale publikigitaj en gazetoj aŭ libroforme, sed en la vortaroj kaj lernolibroj de literatura historio ili plu estas prezentataj kiel samizdata literaturo.

Vidu ankaŭ 
 Podkasto

Eksteraj ligiloj 
 http://antology.igrunov.ru  
 http://www.vehi.net/samizdat/index.html 
 http://www.vehi.net/samizdat/bukovsky.html
 http://www.memo.ru/history/diss/books/ALEXEEWA/Chapter16a.htm#_VPID_36  

 
Homrajtaj aktivuloj
Cenzuro
Sovetia terminologio
Ruslingva literaturo
Dmitrij Ŝostakoviĉ

Dmitrij ŜOSTAKOVIĈ (; naskiĝis la 25-an de septembro 1906 en Sankt-Peterburgo, la Rusia imperio — mortis la 9-an de aŭgusto 1975, Moskvo, Sovetunio) estis la sovetia komponisto.

Li lernis ludi la pianon de sia patrino kaj eniris en 1919 la konservatorion de Petrogrado ĝis 1925, kie li lernis pianon kaj komponadon.

Li verkis sian unuan simfonion en 1925, kaj ĝi tuj rivelis la junan verkiston, kiam Bruno Walter direktis ĝin je la 5-a de majo 1926 en Berlino. La nova soveta registaro mendis la duan simfonion por la deka datreveno de la Oktobra revolucio.

De 1925 ĝis 1935 li verkis avangardistajn komponaĵojn, inter kiuj la plej gravaj estas liaj operoj La Nazo en 1930 kaj Damo Makbeto de la Mcenska distrikto en 1934. Tiu lasta ekokazigis skandalon en Novjorko kaj fortegajn kritikojn el la stalina registaro, kiu malpermesis ludi ĝin. Tio, kaj eble ankaŭ lia edziĝo kaj patriĝo, alvenigis Ŝostakoviĉ-on al pli klasika muziko. Li retrovis la favoron de la sovieta registaro kun sia kvina simfonio en 1937. Dum la Dua mondmilito li verkis pri la heroeco de la soveta popolo, tiam lia kortuŝa sepa simfonio ("Heroa simfonio"), verkita dum kaj pri la sieĝo de Leningrado, estis ludita en Usono dum la sezono 1942 sesdek du fojojn.

Post la milito, ekde 1948, ankaŭ li suferis de la Ĵdanova politiko kaj ne plu povis verki libere ĝis la morto de Stalino en 1953.

Li mortis la 9-an de aŭgusto 1975, verkinta dekkvin simfoniojn, dekkvin konĉertojn, du operojn, tri dekojn da filmmuziko, multajn ĉambromuzikajn verkojn, inter kiuj dekkvin arĉaj kvartetoj, kaj multajn variajn aliajn verkojn kaj kantojn.

Verkoj 
 Bolto Baleto
 2669 Shostakovich

 
Sovetiaj operkomponistoj
Sovetiaj komponistoj
Modernismaj komponistoj
Klasikaj komponistoj de la 20-a jarcento
Sovetiaj klasikaj pianistoj
Herooj de Socialisma Laboro
Komandoroj de la Ordeno de Artoj kaj Literaturo
Sovetiaj komunistoj
Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj
Sovetiaj ateistoj
Sovetiaj komponistoj de filmomuziko
Naskiĝintoj la 25-an de septembro
Mortintoj la 9-an de aŭgusto
Sonia Gandhi

Sonia GANDHI ([sonja gandhi] naskita je la 9-a de decembro, 1946), estas barata politikistino, nun prezidantino de partio Barata Nacia Kongreso. Ŝia partio venkis en ĝenerala balotado jare 2004, sed ŝi rifuzis esti ĉefministrino de Barato.Ŝi naskiĝis kiel itala Sonia Majno en Lusiana, Vicenza (Italio), studis en Universitato de Kembriĝo, kie ŝi konatiĝis kun aviadpiloto Raĝiv Gandhi, filo de Indira Gandhi, kaj poste edziniĝis al li en 1968, poste ŝi translokiĝis al Barato. Ŝi surprenis la baratan regnanecon nur en 1983, post 15 jaroj de la geedzeco kun Raĝiv.

Kiel ŝia edzo antaŭe, ŝi ne intencis partopreni en politiko, sed post murdado de ŝia edzo la 21-an de majo 1991 la Kongresa partio faris premon al ŝi por partopreni en la politiko, plidaŭrigi la dinastian tradicion de la Kongresa Partio.
La partio estis tiom dividita, ke nur Gandhi-ano (eĉ fremda) povus esti akceptita de ĉiu partiero.

En la jaro 1998 ŝi formale alpaŝis la politikon, la Kongresa Partio kandidatis ŝin por la posteno de ĉefministro. Ŝin helpis en la balotado 2004 la konata Gandhi-nomo, sed la tiam gvidanta partio (Barata Popola Partio) konstante ekspluatis la faktojn, ke ŝi ne naskiĝis en Barato kaj, ke, kvankam flue, parolas la hindian lingvon kun akĉento.

Ŝi parolas angle kaj hindie, kaj rifuzas paroli la italan eĉ al italaj ĵurnalistoj.

Ŝia filo Rahul Gandhi estis elektita kiel parlamentano en 2004 kaj ŝia filino Prijanka Gandhi estis ŝia kampanja manaĝero.

 Mohandas Karamchand Gandhi

Eksteraj ligiloj 

 Oficiala retejo

Barataj politikistoj