Mapa

Mapa (z łac. mappa – obrus) – graficzny obraz powierzchni Ziemi lub jej części (także nieba lub planety czy innego ciała niebieskiego), wykonywany na płaszczyźnie, w skali, według zasad odwzorowania kartograficznego, przy użyciu umownych znaków graficznych. Mapa stanowi podstawowe narzędzie badań i prezentacji wyników w historii, geografii i geodezji.

Przeniesienie powierzchni ze sfery (Ziemia nie jest idealną kulą, ma nieregularny kształt geoidy, ale przy sporządzaniu mapy przyjmuje się założenie o jej kulistości, lub że jest elipsoidą obrotową) na płaską powierzchnię mapy wymaga:
 zastosowania odpowiedniego rzutu, czyli odwzorowania kartograficznego,
 zmniejszenia obrazu do żądanej skali,
 zastosowania przyjętych znaków umownych (zobacz: legenda mapy),
 uogólnienia przedstawionego obrazu.

Nauka o mapach to kartografia, zaś znaki kartograficzne to symbole, za pomocą których wyraża się treść mapy.

Elementy mapy 
 obraz kartograficzny – główna część mapy, przedstawiająca informacje o obiektach i zjawiskach oraz ich rozmieszczeniu. Wiadomości te tworzą treść mapy;
 osnowa matematyczna – przyjęte odwzorowanie kartograficzne i związana z nim siatka kartograficzna, skala oraz sieć punktów osnowy geodezyjnej. Ten ostatni element to przeniesione na mapę punkty na Ziemi mające precyzyjnie określoną pozycje i wysokość;
 elementy pomocnicze – ułatwiają korzystanie z mapy. To głównie legenda, czyli opis umowny znaków użytych na mapie. Czasami są to wykresy do pomiarów na mapach;
 dane uzupełniające – to przekroje, diagramy, tabele. Ten element nie jest konieczny, ale bardzo wzbogaca mapę i ułatwia korzystanie z niej.

Podział map

Ze względu na treść 
Klasyfikację map ogólnogeograficznych i tematycznych opracowywanych przez państwową służbę geodezyjną i kartograficzną do celów gospodarczych i społecznych został wprowadzony w Polsce geodezyjną instrukcją O-2.

Ogólny podział map ze względu na treść:
 ogólnogeograficzne
 topograficzne
 przeglądowo-topograficzne
 przeglądowe
 tematyczne
 społeczno-gospodarcze
 przyrodnicze, fizycznogeograficzne
 polityczno-administracyjne

Podział map społeczno-gospodarczych 
 społeczne, m.in.:
 demograficzne
 wybranych elementów socjalno-bytowych
 gospodarcze, m.in.:
 mapa zasadnicza
 zagospodarowania terenu
 uzbrojenia terenu
 swobody dyspozycyjnej terenu
 mapa akustyczna (mapa hałasu)
 komunikacji (lądowej, wodnej, powietrznej)
 drogowej
 morskiej
 lotniczej
 gospodarki mieszkaniowej
 przemysłu
 rolnictwa
 usług

Podział map przyrodniczych 
 fizjograficzne, m.in.:
 geologiczne
 hipsometryczne
 geomorfologiczne
 hydrograficzne
 klimatu
 glebowe
 szaty roślinnej
 świata zwierzęcego
 sozologiczne
 zagrożenia środowiska
 ochrony środowiska

Ze względu na skalę 
 mapy wielkoskalowe (skala od 1:100 do 1:10 000)
 mapy średnioskalowe (od 1:20 000 do 1:300 000)
 mapy małoskalowe (poniżej 1:500 000)

lub

 mapy zasadnicze w skali od 1:500 do 1:5 000
 mapy topograficzne w skali od 1:5 000 do 1:200 000, przedstawiające szczegółowo np. rzeźbę terenu lub sieć dróg
 mapy przeglądowo-topograficzne w skali od 1:200 000 do 1:1 000 000, zawierające zgeneralizowane elementy bardziej szczegółowych map topograficznych. Przedstawiają np. pokrycie i rzeźbę terenu, sieć komunikacyjną lub wodną
 mapy przeglądowe w skali mniejszej niż 1:1 000 000, mocno zgeneralizowane, przedstawiają ogólny obraz kontynentów lub ich większych części

Drugi podział jest nie do końca precyzyjny, gdyż identyczne nazwy stosuje się przy podziale map ze względu na ich treść – mapa w skali 1:100 000 może być ze względu na szczegółowość treści mapą przeglądową (np. mapa ścienna), pomimo że jest w skali map topograficznych.

Metody prezentacji kartograficznej zjawisk 

 metoda sygnaturowa
 metoda zasięgów
 metoda chromatyczna
 metoda kartodiagramu
 metoda kropkowa
 metoda kartogramu
 metoda izolinii

Termin mapa w innych dziedzinach 
Termin mapa oznacza jako synonim także:
 w programowaniu – tablicę asocjacyjną
 w teorii grafów: termin związany z grafami planarnymi
 w matematyce: typ przekształcenia

Zobacz też 

 atlas geograficzny
 globus
 GIS
 metody przedstawiania rzeźby terenu na mapach
 plan
 portolan

Przypisy