Janusz Gajos

Janusz Jerzy Gajos (ur. 23 września 1939 w Dąbrowie Górniczej) – polski aktor teatralny i filmowy; profesor sztuk teatralnych, pedagog i fotograf.

Uznawany za jednego z najwybitniejszych polskich aktorów. Laureat wielu wyróżnień, w tym nagród publiczności oraz odznaczeń. Jest sześciokrotnym laureatem prestiżowej filmowej nagrody „Orły” oraz nagród przyznawanych przez jury festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni. Laureat pięciu Wiktorów i jednego Super Wiktora - nagród którymi honorowane są wybitne osobowości małego ekranu. W 2015 podczas otwarcia 40. Festiwalu Filmów Polskich w Gdyni wręczono mu  Diamentowe Lwy – nagrodę publiczności biorącej udział w plebiscycie na najlepszego polskiego aktora czterdziestolecia.

Życiorys 
W jedenastym roku życia zamieszkał wraz z rodzicami w Będzinie, gdzie ukończył szkołę podstawową, zdał maturę w III Liceum Ogólnokształcącym (1957). Zawodu aktora uczył się w Teatrze Dzieci Zagłębia pod opieką Jana Dormana, kilkakrotnie starając się o przyjęcie do Szkół Teatralnych w Łodzi i Krakowie, ciągle bez powodzenia. Odbył służbę wojskową (1960–1961).

Jest absolwentem Wydziału Aktorskiego Państwowej Wyższej Szkoła Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi. Studiował w łódzkiej szkole filmowej w latach 1961–1965, a dyplom uzyskał w roku 1971. Debiutował w filmie Marii Kaniewskiej Panienka z okienka (1964) w roli Pietrka. Jako aktor występował w Teatrze im. Stefana Jaracza w Łodzi, od 1970 w teatrach warszawskich (Komedia, Polski, Kwadrat i Dramatyczny), Teatrze Powszechnym w Warszawie (od 1985), Teatrze Narodowym w Warszawie (2003–2022) oraz w spektaklach Teatru Telewizji. W 2003 został wykładowcą PWSFTviT w Łodzi, a w 2006 członkiem rady programowej Fundacji Centrum Twórczości Narodowej. Występował w roli Tureckiego w odcinkach Kabaretu Olgi Lipińskiej oraz w skeczach telewizyjnego programu specjalnego Kabaretu Dudek pt. W telewizyjnej kawiarni.

Zajmuje się również fotografią, pierwszą wystawę swoich zdjęć zorganizował w Katowicach (2002).

W 2008 otrzymał tytuł profesora sztuk teatralnych. 7 października 2016 został uhonorowany tytułem doktora honoris causa Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi.

Został członkiem honorowego komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed przyspieszonymi wyborami prezydenckimi 2010 oraz przed wyborami prezydenckimi w Polsce w 2015 roku.

Życie prywatne 
Czterokrotnie żonaty: z Zoją; z aktorką Ewą Miodyńską; z realizatorką telewizyjną Barbarą Nabiałczyk, z którą ma jedyną córkę Agatę (ur. 1980); obecnie z Elżbietą Brożek.

Nagrody i odznaczenia 
 Złoty Krzyż Zasługi – 1974 w związku z jubileuszem Polski Ludowej.
 Orzeł 2001 Polskiej Akademii Filmowej, nagroda za drugoplanową rolę męską w filmie To ja, złodziej
 Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski – 2002
 Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” – 2007
 Orzeł 2007 Polskiej Akademii Filmowej za rolę Brata Zdrówko w filmie Jasminum (2007)
 Wiktor 2007 w kategorii Najpopularniejszy aktor telewizyjny
 Orzeł 2010 Polskiej Akademii Filmowej, nagroda za drugoplanową rolę męską w filmie Mniejsze zło
 Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski – 2011.
 Diamentowe Lwy, nagroda publiczności biorącej udział w plebiscycie na najlepszego polskiego aktora czterdziestolecia – 2015.
 Orzeł 2016 Polskiej Akademii Filmowej, nagroda za osiągnięcie życia.
 Orzeł 2016 Polskiej Akademii Filmowej, nagroda za główną rolę męską w filmie Body/Ciało.
 Orzeł 2019 Polskiej Akademii Filmowej, nagroda za drugoplanową rolę męską w filmie Kler

Filmografia 
 1964: Panienka z okienka – Pietrek
 1964: Obok prawdy – Zyga
 1965: Kapitan Sowa na tropie – listonosz (odc. 3)
 1966: Bariera – tramwajarz niosący bohaterkę na drzwiach z literą „E”
 1966: Bicz boży – funkcjonariusz MO Kleń
 1966–1970: Czterej pancerni i pies – Janek Kos
 1966: Powrót na ziemię – żołnierz eskortujący rannego mówcę
 1966: Szyfry – zakonnik w klasztorze Cystersów
 1967: Cyrograf dojrzałości – aktor Janek
 1967: Stajnia na Salvatorze – Michał Słowiński
 1967: Zwariowana noc – partyzant słowacki Stanko
 1970: Mały – Julek „Mały”
 1970: Wakacje z duchami – asystent profesora „Antoniusz”
 1971: Kocie ślady – por. MO Wojciech Góralczyk
 1972: Dary magów – Julek
 1974: Karino – Janczar
 1974: Zaczarowane podwórko – milicjant
 1975–1977: Czterdziestolatek – Antek Sławek (odc. 9 i 19)
 1975: Beniamiszek – handlarz
 1976: Bezkresne łąki – inspektor
 1976: Karino – Janczar
 1976: Mgła – oficer informacji
 1977: Milioner – Józef Mikuła
 1977: Niedziela pewnego małżeństwa w mieście przemysłowym średniej wielkości – brat Witolda
 1978: Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz? – kierownik delikatesów
 1979: Dyrygent – dygnitarz z Warszawy
 1979: Kung-fu – redaktor naczelny Maciek
 1979: Pełnia – Janek
 1980: Kontrakt – Bolesław Bartoszuk, ojciec Lilki
 1980–1981: Fortele Jonatana Koota – Eryk Kowalik (głos)
 1981: Człowiek z żelaza – zastępca szefa Radiokomitetu
 1981: Z dalekiego kraju – dyrektor huty 
 1981: Wahadełko – Michał Szmańda
 1981: Limuzyna Daimler-Benz – Kuschmerek
 1981: Wojna światów – następne stulecie – robotnik z wodociągów
 1982: Gwiezdny pył – sąsiad Jabłonka
 1982: Nieciekawa historia – Aleksander Gnekker
 1982: Przesłuchanie – major UB „Kąpielowy”
 1983: Alternatywy 4 – Jan Winnicki, działacz partyjny
 1983: Stan wewnętrzny – Jakub Jasiński, komandor jachtklubu Stoczni Gdańskiej
 1983: Wedle wyroków twoich... – kierowca
 1984: Idol – Józef Winiecki, redaktor naczelny
 1984: Przemytnicy – Józef Trofida
 1984: Rok spokojnego słońca – szef szabrowników
 1986: Big bang – Janek
 1988: Dekalog IV – Michał
 1988: Mistrz i Małgorzata – Nieznajomy (odc. 3)
 1988: Piłkarski poker – sędzia piłkarski Jan Laguna
 1990: Ucieczka z kina „Wolność” – cenzor Rabkiewicz
 1991: Panny i wdowy – adwokat Andrzej Obłuka (odc. 3)
 1992: Kiedy rozum śpi – Cinqueda
 1992: Psy – b. mjr SB „Siwy” Gross
 1992: Szwadron – rotmistrz Jan Dobrowolski
 1993: 40-latek. 20 lat później – Antek Sławek (odc. 8, 9 i 12)
 1993: Straszny sen Dzidziusia Górkiewicza – radny Niezgoda
 1993: Trzy kolory: Biały – Mikołaj
 1994: Śmierć jak kromka chleba – przewodniczący samorządu pracowniczego Miodek
 1994: Zespół adwokacki – były kochanek Elżbiety Siudy (odc. 11)
 1995: Akwarium – pułkownik Nikołaj Krawcow
 1995: Akwarium, czyli samotność szpiega – pułkownik Nikołaj Krawcow
 1995: Łagodna – mąż, właściciel lombardu
 1996: Ekstradycja 2 – Jan Tuwara (odc. 9)
 1996: Poznań 56 – profesor w wagonie
 1997: Czas zdrady – Niccolo Machiavelli
 1997: Szczęśliwego Nowego Jorku – „Profesor”
 1998: Ekstradycja 3 – Jan Tuwara
 1999: Egzekutor – Kowalik „Zadzior”
 1999: Fuks – śledczy
 1999: Ostatnia misja – komisarz Piotr Sobczak
 2000: Żółty szalik – bohater
 2000: To ja, złodziej – Roman Wyskocz
 2000: Weiser – antykwariusz
 2001: Przedwiośnie – Seweryn Baryka
 2001: Tam i z powrotem – Andrzej Hoffman
 2002: Chopin. Pragnienie miłości – wielki książę Konstanty Pawłowicz
 2002: Przedwiośnie – Seweryn Baryka (odc. 1–2)
 2002: Zemsta – Cześnik Maciej Raptusiewicz
 2005: Pitbull (serial TV) – Zbigniew „Benek” Chyb (odc. 1–5)
 2005:  Pitbull – Zbigniew „Benek” Chyb
 2005: Solidarność, Solidarność... – prezes (cz. 10)
 2005: Zakochany Anioł – kloszard warszawski Lupin
 2006: Jasminum – brat Zdrówko
 2007: Ekipa – były premier Henryk Nowasz
 2009: Mniejsze zło – Mieczysław Nowak
 2011: Wygrany – Frank Goretzky
 2011–2012: Bez tajemnic – Gustaw Staroń
 2013: Układ zamknięty – prokurator Andrzej Kostrzewa
 2015: Body/Ciało – prokurator
 2016: Zaćma – ksiądz Cieciorka
 2016: Konwój – dyrektor Nowacki
 2017: Najlepszy – Marek Kotański
 2018: Kamerdyner – Bazyli Miotke
 2018: Kler – arcybiskup Mordowicz
 2019: Solid Gold – wysoki oficer CBŚ Nowicki
 2020: Bez skrupułów (serial TV) – Stefan Nowicki (odc. 1–5)
 2023: Fuks 2 – oficer Mazur

Polski dubbing 
 1968: Zaufaj mi Anno – dziennikarz Nasko
1968: Pamiętnik pani doktor – Pascal
1968: Film z czarującą dziewczyną – Paul Manu
1996: Córka d’Artagnana – D’Artagnan
1998: Hopkins FBI – Hopkins
 2002: Planeta skarbów – John Silver

Spektakle Teatru Telewizji 
 1969: Zamach (reż. Roman Sykała) – Popinot
 1969: Kochankowie z Nohant (reż. Abdellah Drissi) – Chopin
 1969: Młodość Jasia Kunefała (reż. Janusz Kłosiński) – Jaś Kunefał
 1969: Mgła (reż. Maria Kaniewska) – lekarz
 1971: Toccata (reż. Ireneusz Kanicki) – Adam
 1973: Pierwszy dzień wolności (reż. Jan Bratkowski) – Karol
 1977: Oscar (reż. Edward Dziewoński) – Oskar
 1978: Las (reż. Edward Dziewoński) – Sczastliwcew
 1980: Igraszki z diabłem (reż. Tadeusz Lis) – diabeł Omnimor
 1985: Przedstawienie Hamleta we wsi Głucha Dolna (reż. Olga Lipińska) – Mate Bukara
 1985: Zapomniany diabeł (reż. Tadeusz Lis) – diabeł Trepifajksel, później Maciej
 1987: Opowieści Hollywoodu (reż. Kazimierz Kutz) – Odon von Horvath
 1988: Ławeczka (reż. Maciej Wojtyszko) – On
 1988: Teatr czasów Nerona i Seneki (reż. Konstanty Ciciszwili) – Neron
 1988: Samobójca (rez. Kazimierz Kutz) – Siemion Siemionowicz Podsiekalnikow
 1990: Kolacja na cztery ręce (reż. Kazimierz Kutz) – Johann Sebastian Bach
 1994: O przemyślności kobiety niewiernej (reż. Maciej Dutkiewicz) – Giovanni Boccaccio
 1997: Odbita sława (reż. Janusz Zaorski) – Alfred
 1997: Mistrz (reż. Agnieszka Lipiec-Wróblewska) – prefekt Herbert
 1997: Adrianne Lecouvreur (reż. Mariusz Treliński) – Michonet
 1998: Ksiądz Marek (reż. Krzysztof Nazar) – Kreczetnikow
 1999: Rozmowy przy wycinaniu lasu (reż. Stanisław Tym) – Bimber
 1999: Wielka Magia (reż. Maciej Englert) – Otto Marvuglia
 1999: Brand (reż. Krzysztof Lang) – Brand
 1999: Płaszcz (reż. Andrzej Domalik) – Gromotrubow
 1999: Chińska kokaina, czyli sen o Paryżu (reż. Krzysztof Zaleski) – Ametystow
 1999: Bigda idzie! (reż. Andrzej Wajda) – Mateusz Bigda
 2000: Piękny Widok (reż. Janusz Kijowski) – Nick
 2000: Miłość na Madagaskarze (reż. Waldemar Krzystek) – Ritter
 2000: Simpatico (reż. Mariusz Grzegorzak) – Carter
 2001: Klub kawalerów (reż. Krystyna Janda) – prezes klubu Sobieniewski,
 2001: Herbatka u Stalina (reż. Janusz Morgenstern) – Józef Stalin
 2001: Skiz (reż. Gustaw Holoubek) – Tolo
 2004: Hamlet (reż. Łukasz Barczyk) – Klaudiusz
 2006: Norymberga (reż. Waldemar Krzystek) – pułkownik
 2007: Narty Ojca Świętego (reż. Piotr Cieplak) – ksiądz Kubala
 2010: W roli Boga (reż. Tomasz Wiszniewski) – dr Jack Klee
 2011: Boulevard Voltaire (reż. Andrzej Bart) – pan R.
 2012: Daily Soup (reż Małgorzata Bogajewska) – ojciec
 2013: Udręka życia (reż. Jan Englert) – Jona
 2013: Saksofon (reż. Izabella Cywińska) – bohater
 2013: Trzy razy Fredro. Nikt mnie nie zna (reż. Jan Englert) – lichwiarz Łapka

Wystawy fotograficzne 
 2002: Wystawa w Galerii Akwarela w Pałacu Młodzieży – Katowice
 2004: Wystawa w Galerii Sztuki Katarzyny Napiórkowskiej – Warszawa
 2008: Wystawa pt. „Trochę teatru” w Galerii Sztuki Krystyny Napiórkowskiej – Warszawa
 2008: Wystawa na X Festiwalu Nauki i Sztuki – Siedlce
 2008: Wystawa na X Polkowickich Dniach Teatru

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 
 
 Portrety. Janusz Gajos, teatry.art.pl
 
 Janusz Gajos w bazie Akademii Polskiego Filmu
 

Polscy aktorzy filmowi
Polscy aktorzy teatralni
Absolwenci Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi
Wykładowcy Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi
Aktorzy Kabaretu Olgi Lipińskiej
Aktorzy Teatru im. Stefana Jaracza w Łodzi
Aktorzy Teatru Narodowego w Warszawie
Aktorzy Teatru Powszechnego w Warszawie
Osobowości telewizyjne związane z Polsatem
Członkowie Polskiej Akademii Filmowej
Laureaci Polskiej Nagrody Filmowej dla najlepszej drugoplanowej roli męskiej
Laureaci Polskiej Nagrody Filmowej dla najlepszej głównej roli męskiej
Laureaci Polskiej Nagrody Filmowej Za Osiągnięcia Życia
Najlepsi aktorzy drugoplanowi na FPFF
Najlepsi aktorzy pierwszoplanowi na FPFF
Polscy fotografowie współcześni
Polscy reżyserzy filmowi
Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita)
Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita)
Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa)
Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
Doktorzy honoris causa Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi
Biografie kanonu polskiej Wikipedii
Ludzie związani z Będzinem
Ludzie urodzeni w Dąbrowie Górniczej
Urodzeni w 1939
Laureaci Nagrody im. Tadeusza Boya-Żeleńskiego