Białołęka

Białołęka – dzielnica Warszawy, położona w prawobrzeżnej części miasta. Jest jedną z 18 jednostek pomocniczych m.st. Warszawy.

Nazwa 
Nazwa była notowana w dokumentach od początku XV wieku m.in. jako Bialalanka, Biała Łąka i Biało Łęka. Pochodzi od określenia topograficznego „biała łąka” (biel, mokradło, podmokła łąka, bielawa) i jest związana z widokiem jasnego lustra wody, rodzajem roślinności występującej na łące lub też z jej funkcją gospodarczą (wybielanie płótna).

Granice 
Granice Białołęki z innymi dzielnicami i gminami wyznaczają: Trasa Toruńska na południu (z Targówkiem i Pragą Północ) i rzeka Wisła na zachodzie (z Bielanami i Łomiankami); od północy dzielnica graniczy z gminami Jabłonna i Nieporęt, a od wschodu z Markami.

Historia 
 Wieś szlachecka Biała Łęka w 1580 znajdowała się w powiecie warszawskim ziemi warszawskiej województwa mazowieckiego.
 Podczas potopu szwedzkiego na polach prawobrzeżnej Warszawy – w tym obecnej Białołęki – w dniach 28–30 lipca 1656 stoczono jedną z bitew z wojskami szwedzkimi i brandenburskimi.
 W dniu 25 lutego 1831 rozegrała się jedna z bitew powstania listopadowego, określana jako bitwa pod Białołęką.
 W okresie międzywojennym jedynym terenem obecnej Białołęki znajdującym się w granicach Warszawy było osiedle Różopol.
 W 1951 grupa wsi (w tym Białołęka) została przyłączona do Warszawy. Granicznymi osiedlami znajdującymi się wtedy w granicach Warszawy były: Nowodwory, Winnica, Dąbrówka Szlachecka, Dąbrówka Grzybowska, Brzeziny Nowe, Choszczówka, Białołęka Dworska i Białołęka Szlachecka.
 W 1962 oddano do użytku obecny Areszt Śledczy Warszawa-Białołęka.
 W 1976 do Warszawy włączono kolejne wsie; północno-wschodnia granica miasta uzyskała obecny przebieg.
 W 1994 osiedle Białołęka dało nazwę nowej gminie Warszawa-Białołęka. Pod względem powierzchni gmina sytuowała się na trzecim miejscu pośród 11 gmin warszawskich (ok. 15% powierzchni miasta).
 W 2002 zmieniono podział terytorialny Warszawy, likwidując gminy i zastępując je dzielnicami.
 W 2012 ukończono budowę Mostu Marii Skłodowskiej-Curie, łączącego dzielnicę z lewobrzeżną częścią Warszawy.
 W 2017 zakończono na osiedlu Tarchomin budowę wielkopowierzchniowego centrum handlowego Galeria Północna.

Opis 
Głównymi arteriami dzielnicy są ulica Modlińska (przedłużenie ul. Jagiellońskiej), będąca częścią drogi krajowej nr 61 oraz drogi wojewódzkiej nr 801, i Trasa Toruńska, część drogi ekspresowej S8 w kierunku Białegostoku (kierunek wschód) oraz Katowic i Wrocławia (kierunek południowy-zachód). Ważny szlak komunikacyjny wyznacza również ul. Płochocińska stanowiąca fragment drogi wojewódzkiej nr 633 w kierunku Nieporętu.

Planowane trasy ponadlokalne to: Trasa Mostu Północnego, Trakt Nadwiślański, Trasa Olszynki Grochowskiej oraz przedłużenie ul. Marywilskiej do granic Warszawy.

Przez dzielnicę przechodzi linia kolejowa E 65, łącząca Warszawę z Gdynią. Na terenie dzielnicy znajdują się cztery przystanki kolejowe (w tym jeden częściowo na terenie Targówka), na których zatrzymują się pociągi osobowe Kolei Mazowieckich (linie R90 i RL) oraz Szybkiej Kolei Miejskiej (linie S3 i S9), kursujące z Lotniska Chopina i Warszawy Zachodniej.

Białołęka ma wizerunek „sypialni” Warszawy, podobnie jak leżący po przeciwnej stronie stolicy Ursynów. Jest jednym z najszybciej rozwijających się rejonów miasta. Duża część nowej zabudowy to domy jednorodzinne, dotyczy to głównie północnej i wschodniej części dzielnicy. Zabudowa niektórych osiedli rozwija się dość chaotycznie. Występuje tu negatywnie oceniane przez urbanistów zjawisko budowania osiedli łanowych, na wydłużonych działkach rolnych – charakterystycznych dla wsi (m.in. zabudowa wzdłuż ul. Jasiniec, Słonecznego Poranka), zamiast rozplanowanych osiedli miejskich z regularną siecią ulic.

Burmistrzowie 
 Jerzy Smoczyński (2002–2006)
 Jacek Kaznowski (2006–2012)
 Adam Grzegrzółka (2012–2013)
 Piotr Jaworski (2013–2016)
 Ilona Soja-Kozłowska (2016–2018)
 Grzegorz Kuca (od 2018)

Rada Dzielnicy 

Przy Radzie Dzielnicy od 2008 działa Młodzieżowa Rada Dzielnicy Białołęka.

Podział 
Funkcjonalnie obszar dzielnicy dzieli się na następujące części:
 przemysłową – znajdującą się w centralnej, południowej i południowo-zachodniej części. Znajdują się tutaj: Elektrociepłownia Żerań, Polfa Tarchomin SA, Oczyszczalnia Ścieków „Czajka”, drukarnia wydawnictwa Agora, Coca-Cola HBC Polska, tereny PKP, liczne firmy z branży budowlanej.
 osiedla mieszkaniowe o dużej gęstości zabudowy (wyraźnie dominująca zabudowa wysoka) – środkowo-zachodnia część (Nowy Tarchomin, Nowodwory i Nowe Świdry).
 osiedla mieszkaniowe o przeważającej zabudowie jednorodzinnej – północna i środkowo-północna część (m.in. Choszczówka, Białołęka Dworska, Płudy, Henryków).
 osiedla mieszkaniowe wplecione w tereny wsi i grunty uprawne – wschodnia część (m.in. Brzeziny, Lewandów, Kobiałka, Białołęka Szlachecka, Mańki-Wojdy).

Osiedla 
Dzielnica podzielona jest na obszary zachodni (między Wisłą a ul. Modlińską), środkowo-zachodni (między ul. Modlińską, a linią kolejową), środkowo-wschodni (między linią kolejową a kanałami:  Żerańskim i Bródnowskim) oraz wschodni (od kanałów do wschodniej granicy miasta). Podział dzielnicy odbiega od podziału informacyjnego według Miejskiego Systemu Informacji (kursywą oznaczono osiedla nieuwzględniane formalnie przez TERYT).

Inne osiedla:
 Szylówek

Tereny zielone 

 Parki:
 Park Henrykowski – 30 056 m²
 Park „Picassa” – 36 700 m²
 Zieleńce
 przy Botewa/Talarowej – 5088 m²
 obok os. Picassa – 32 900 m²
 wokół Urzędu Dzielnicy – 4560 m²
 Ogródek jordanowski przy ul. Światowida – 4600 m²
 Wody powierzchniowe
 rzeka Wisła – 10 123 m
 Kanał Henrykowski – 9638 m
 Kanał Żerański – 9240 m
 rzeka Długa (Kanał Markowski) – 5450 m
 Kanał Bródnowski – 3600 m
 Doprowadzalnik B – 3270 m
 Doprowadzalnik A – 2640 m
 Struga Jabłonna – 1838 m
 Rezerwaty przyrody
 Rezerwat przyrody Ławice Kiełpińskie – faunistyczny rezerwat przyrody położony na granicy Warszawy, którego celem jest ochrona miejsc gniazdowania ptactwa wodno–błotnego. Powierzchnia rezerwatu wynosi 803 ha.
 Rezerwat Łęgi Czarnej Strugi – rezerwat położony jest w południowo-wschodniej części gminy Nieporęt. Jego nazwa pochodzi od przepływającej nieopodal rzeki zwanej Czarną Strugą. Powierzchnia rezerwatu wynosi 39,53 ha.

Zabytki 
 Zespół dworski Mostowskich – zespół obiektów składający się z XVIII-wiecznego dworu i oficyny pałacowej z początku XIX wieku wzniesionej przez Tadeusza Mostowskiego oraz parku.
 Kościół św. Jakuba – jedyna gotycka świątynia w Warszawie, która dotrwała do naszych czasów w niemal nienaruszonym stanie.
 Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny – kościół zbudowany w latach 1908–1913 w stylu neogotyku nadwiślańskiego.
 Kościół św. Michała Archanioła – jeden z najstarszych drewnianych kościołów w Warszawie, modrzewiowy, ufundowany prawdopodobnie przez królową Bonę w 1534.
 Drewniana willa letniskowa w typie świdermajer z ok. 1900 (ul. Fletniowa 2).

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Strona Urzędu Dzielnicy Białołęka
 „Czas Białołęki” – miesięcznik wydawany przez Urząd Dzielnicy Białołęka
 
 

Białołęka
Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo mazowieckie)