Castricum

Castricum () is een dorp en gemeente in de Nederlandse provincie Noord-Holland. De gemeente telt  inwoners (, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van 60,40 km² (waarvan 10,72 km² water). De gemeente maakt deel uit van samenwerkingsregio Kennemerland en beschikt over het spoorwegstation Castricum. De gemeente Castricum bestaat uit Castricum, Limmen, Akersloot, Bakkum en De Woude.

Oorsprong en betekenis van de plaatsnaam 
Over de oorsprong van de plaatsnaam doen verschillende versies de ronde. Zo zou het mogelijk worden geacht dat de naam "Castricum" afkomstig is van het Latijnse Castor, hetgeen 'bever' betekent, maar de meesten achten de kans klein dat deze betekenis overleefd zou hebben. Dit mede omdat in de 17e eeuw deze betekenis al de ronde doet maar dan verwijzend naar het feit dat de betekenis niet Latijn maar Grieks is, de Griekse benamingen voor 'bever' en 'wijk'. Zaanlants Arkadia uit 1658 spreekt over de plaats als een huis ter verering van een Griekse Castor.

Een andere bekende bewering is dat de naam 'Castricum' afkomstig is van de Latijnse woorden 'castri locus', wat 'legerplaats' zou betekenen, en dan met name een Romeinse legerplaats. Maar de locatie van Castricum was in de Romeinse tijd ver buiten de grenzen van het rijk en er is nooit een permanent Romeins legerkamp (Latijn castrum) geweest. Toch is de kans er dat de Latijnse afleiding toch kan kloppen maar dan wel van veel later in de tijd. Naast een legerplaats zou het ook kunnen duiden op een algemeen 'kamp'. Omdat vaste bewoning van de plaats pas vanaf de 13e eeuw is vastgesteld door de archeologische bevindingen en de eerste vermelding van de plaats stamt uit de 10e eeuw wordt het niet onmogelijk geacht dat er reeds voordat er sprake was van vaste bewoning in het gebied al een kampplek gelegen was dat eventueel zelfs voor legerdoeleinden werd gebruikt.

Verder zou de naam weleens afgeleid zijn van de persoonsnaam 'Karst(en)'. De benaming zou een logisch gevolg kunnen zijn van het opkomen van de Hollanders, Christelijke Friezen en Franken, in dit gebied, het gebied van Egmond, ligt ook niet al te ver van deze plaats af. Karst of Karsten is een veel gebruikte christelijke naam die door Franken destijds afgeleid is van een Gallo-Romaanse naam. Karst(en) is dan ook al terug te vinden in de 10e eeuw als een gebruikte persoonsnaam in de betreffende regio, zoals onder meer terug te vinden is in Plaatsnamen in Noord-Holland en het werk van Dick Blok.

Geschiedenis 
Castricum wordt in de 10e eeuw pas voor het eerst genoemd maar uit archeologische opgravingen blijkt dat het gebied in de Romeinse tijd en vanaf de vroege middeleeuwen (continu) bewoond was. Castricum (de latere kerkbuurt) was een van de kernen die in het gebied in de 10e of 11e eeuw ontstond. Ten noorden van de kern van Castricum lag toen Bakkum. In de loop van de tijd ontstonden er meerdere buurtschappen (zie hieronder). Bij de kern van Castricum werd in de 11e eeuw een kerk neergezet. Tegenwoordig de Nederlands Hervormde Kerk, de Dorpskerk.

Ten noorden van Castricum ontstonden de buurtschappen Duinzijde, Kleibroek en Noord-End. In het oosten ontstonden Oosterbuurt en Heemstee. Tussen Duinzijde en Bakkum ontstond ook nog het plaatsje Schulpstet. Deze plaats was ontstaan rondom de los- en- laadplek van schelpen voor de kalkovens en- branderijen. Tussen Noord-End en Oosterbuurt ontstond er een eigen buurtje rondom een molen en dijk, deze wordt de Molendijk genoemd. Castricum (kerkbuurt) heeft altijd als hoofdplaats gefungeerd van de kleinere plaatsen.

Bakkum was lang een eigen plaats, en dat lang ook als onderdeel van huize Egmond, in 1613 ging het gebied over aan de heer Johan van Oldenbarnevelt. Zo werd Bakkum een vrije heerlijkheid. De heer Nicolaas Geelvinck koopt in 1749 als ambachtsheer van Castricum deze heerlijkheid op. Sindsdien zijn Castricum en Bakkum aan elkaar gekoppeld. Tijdens de Tweede Coalitieoorlog was Castricum een slagveld tussen de Britten en Russen aan de ene en de Fransen en de Hollanders aan de andere kant. De Slag bij Castricum vond plaats op 6 oktober 1799.

In de loop van de 20e eeuw zette zich de groei in van Castricum. Het slokte al vrij snel Duinzijde en Kleibroek op, deze plaatsen verdwenen dan ook snel als eigen plaatsduiding. Later, om de groei van de Randstad op te vangen, groeide Castricum nog sneller. Zo werden ook de Schulpstet, Molendijk, Noord-End en deels Oosterbuurt opgeslokt.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden huizen ontruimd van mensen die niet aan landbouw deden, om ruimte te maken voor andere gezinnen. De uitgeruimde gezinnen moesten onderdak vinden in toegewezen huizen in o.a. de Zaanstreek, waar grote gezinnen dan vaak zeer kleine huizen moesten delen met de evacués. 

Ook Bakkum ligt sinds het einde van de 20e eeuw vast aan het dorp Castricum maar, anders dan de andere plaatsjes, wordt het nog als apart dorp gezien. Oosterbuurt, Schulpstet, Molendijk en Noord-End worden vaak nog wel geduid als buurtschap. Noord-End en Molendijk liggen in de nieuwbouw van Castricum-Oost. Schulpstet ligt ingeklemd tussen Bakkum en Castricum. Het noordelijke deel van Oosterbuurt is ook onderdeel van de nieuwbouw van Castricum maar het zuidelijke deel wordt als buitengebied gezien. De oorspronkelijke bewoning van voor de groei van Castricum is behouden gebleven. Vanaf dit deel van Oosterbuurt loopt ook de straat de Heemstederweg (ook wel kortweg Heemstede) de gemeente Heemskerk binnen. Net voorbij Oosterbuurt is de buurtschap Heemstee nog zichtbaar.

Economie 
Castricum kent een sterke toerismesector, dankzij haar ligging. Het heeft duinen en strand bij Bakkum en Castricum aan Zee. De camping in Bakkum gold lang als toevluchtsoord voor Amsterdammers. Er is daarnaast watersport op het Alkmaardermeer bij Akersloot. De bollenvelden met Hortus Bulborum in Limmen zijn eveneens een attractie. De tuinbouw en vooral de teelt van bloembollen in Limmen bestaat sinds circa 1900. Een groot deel van de inwoners van Castricum zijn echter forenzen naar Amsterdam.

Politiek en bestuur 
De gemeenteraad van Castricum bestaat uit 25 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 2002:

Topografie

Topografisch kaartbeeld van de gemeente Castricum, per juni 2023

Plaatsen binnen de gemeente 

Buurtschappen in de gemeente Castricum

Aangrenzende gemeenten

Cultuur 
Het archeologisch depot van de provincie Noord-Holland is sinds januari 2015 in Castricum gevestigd, onder de naam Huis van Hilde.

Monumenten 
In de gemeente zijn er een aantal rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten en oorlogsmonumenten, zie:
 Lijst van rijksmonumenten in Castricum (plaats)
 Lijst van rijksmonumenten in Castricum (gemeente)
 Lijst van gemeentelijke monumenten in Castricum
 Lijst van oorlogsmonumenten in Castricum

Kunst in de openbare ruimte 

In de gemeente zijn diverse beelden, sculpturen en objecten geplaatst in de openbare ruimte, zie:
 Lijst van beelden in Castricum

Bekende inwoners

Geboren in Castricum 

 Dirk Schut (1893-1942), missionaris
 Ab Jüdell (1925-1983), verzetsstrijder 
 Harm van der Meulen (1925-2007), vakbondsbestuurder en politicus
 Abraham Louis Schneiders (1925-2020), schrijver en diplomaat
 Jos Louter (1940), politicus
 Cees Lute (1941-2022), wielrenner
 Theo van den Boogaard (1948), striptekenaar
 Maria Wiebosch-Steeman (1950), politica
 Jos Jonker (1951), voetballer
 Christa Lips (1964), (stem)actrice en zangeres
 Daan Ekkel (1965), programmamaker, acteur
 Willem Ekkel (1965-2002), programmamaker
 Menno Jonker (1968), beeldend kunstenaar, vormgever en glaskunstenaar
 Germaine Kruip (1970), kunstenares
 Arjan de Zeeuw (1970), voetballer
 Tom Zoontjes (1985), voetballer
 Teun Koopmeiners (1998), voetballer
 Rein Smit (2001), voetballer

Bekende (ex-)inwoners van Castricum 

 Rita Corita (1917-1998), zangeres
 Frans van Dusschoten (1933-2005), komiek (overleden in Castricum)
 Jaap van der Poll (1914-2010), speerwerper 
 Tamara Seur (1974), televisieverslaggever, -presentator
 Christianne van der Wal (1973), politica
 Harry ter Heide (1928 - 1985), vakbondsbestuurder en hoogleraar

Diversen 
 Castricum is een Millennium Gemeente. 
 De gemeente Castricum participeert in de ambtelijke organisatie BUCH, een gemeenschappelijke regeling met de gemeenten Bergen, Uitgeest en Heiloo.

Zustergemeente 
Castricum had een zustergemeente: Balatonfüred in Hongarije. Deze stedenband heeft 22 jaar bestaan, maar is in mei 2011 verbroken. Als herinnering aan de opgeheven stedenband met de Hongaarse gemeente, staat er bij de rotonde Kleibroek/Beatrixstraat de zogenaamde Balatonfüred-bank. De Balatonfüred-sofa is mede mogelijk gemaakt door de opgeheven Stichting Jumelage Castricum-Balatonfüred. Mozaïekkunstenares Judith Lang heeft de sofa ontworpen en samen met vrijwilligers voorzien van mozaïekwerk in Hongaarse stijl.

Zie ook 
 Slag bij Castricum
 Dorpskerk

Externe links 
 www.castricum.nl
 Castricum.info
 voorliefhebbers.nl

 
Plaats in Noord-Holland