Hallenkerk

Een hallenkerk is een kerk met meerdere beuken, waarvan de zijbeuken ongeveer even hoog en soms ook even breed zijn als de middenbeuk.

Deze vorm van kerkbouw werd ontwikkeld in de romaanse architectuur maar komt voornamelijk voor in de gotiek. Het is een logische verdere ontwikkeling van de pseudobasiliek. De beuken kunnen elk van een eigen kap zijn voorzien maar ook worden gedekt door een enkel zadeldak. Een voorbeeld van de laatste variant is de Duitse Stufenhalle, een in Westfalen veelvoorkomend type hallenkerk.

Hallenkerken in Nederland 
Voorbeelden in Nederland zijn onder andere de Martinikerk in Groningen, de Sint-Martinuskerk in Weert, de Sint-Joriskerk in Amersfoort en de Oude Kerk van Amsterdam. De grootste hallenkerk van Nederland is de Grote kerk in Edam. In de meeste gevallen ontstond een hallenkerk door het vergroten van een basiliek of pseudobasiliek, waarbij het voormalige transept vaak werd opgenomen in de nieuwe zijbeuken. Met name in de provincie Overijssel werd een aantal kerken echter meteen als hallenkerk gebouwd, waaronder een aantal tweebeukige kloosterkerken in Zwolle, Deventer en Kampen. Vooral bedelorden als de dominicanen en franciscanen kregen een voorkeur voor de hallenkerk, omdat dit type kerk meer mensen kon bevatten voor hun prediking.

Een variant op de hallenkerk is het Haagse hallentype waarbij de traveeën van een zijbeuk voorzien zijn van een topgevel en een eigen kap dwars op de lengterichting van het schip.

De architect Alfred Tepe bouwde in de 19e eeuw een aantal hallenkerken in neogotische stijl, o.a. te Vianen en IJsselstein. Carl Weber bouwde een aantal kerken volgens het voorbeeld van de Stufenhalle, onder meer in Vijlen en Puiflijk.

Hetzelfde principe als van de hallenkerk is van toepassing op het hallenhuis, een boerderijtype dat gangbaar was in Midden-Nederland en Noord-Duitsland. Een vrijstaande gebintconstructie verdeelt het huis in een schip met twee zijbeuken. In Engeland en Frankrijk werd dit principe vanaf de twaalfde eeuw toegepast bij deftige ontvangstzalen, markthallen en kloosterschuren. Een Nederlands voorbeeld is de Ridderzaal, maar het woord keert ook terug in de term lakenhal. In tegenstelling tot de hallenhuisboerderij, die van een dragende zolderconstructie werd voorzien, stond bij hallenkerken, markthallen en schuren echter de centrale ruimte voorop.

Literatuur
  Walter Horn, 'On the Origins of the Medieval Bay System', in: Journal of the Society of Architectural Historians 17 (1958), nr. 2, p. 2-23.

Lijsten

België 

 Sint-Petrus en Martinuskerk in Assenede
 Sint-Stefanskerk in Attert
 Saint-Pierre (Bastenaken) in Bastogne
 Sint-Mauritiuskerkin Bilzen
 Onze-Lieve-Vrouwekerk in Damme
 Sint-Corneliuskerk in Gistel
 Onze-Lieve-Vrouw-Tenhemelopnemingskerk in Gistel
 Sint-Jacob-de-Meerderekerk in Hooglede-Gits
 Sint-Jacobskerk in Ieper
 Sint-Pieterskerk in Izegem-Emelgem
 Onze-Lieve-Vrouw Geboortekerk in Evergem-Kluizen
 Sint-Maartenskerk in Kortrijk
 Sint-Machariuskerk in Laarne
 Sint-Laurentiuskerk in Sint-Laureins
 Heilig Kruiskerk (Heilig Kruis) in Luik
 Abdijkerk Sint-Pieter in Lo-Reninge
 Sint-Martinuskerk in Sint-Martens-Latem
Sint-Brixiuskerk in Ooigem
 Sint-Barbarakerk in Maldegem
 Sint-Martinuskerk in Meeuwen
 Sint-Walburgakerk in Oudenaarde
 Sint-Martinuskerk in Pecq
 Sint-Bertinuskerk in Poperinge
 Onze-Lieve-Vrouwkerk in Poperinge
 Sint-Michielskerk in Roeselare
 Sint-Nicolaaskerk in Le Rœulx
 Sint-Laurentiuskerk in Steenkerke
 Sint-Brittakerk in Doornik, 12e eeuw
 Sint-Niklaaskerk in Veurne
 Sint-Catharinakerk in Wachtebeke
 Sint-Michielskerk in Zuienkerke

Nederland 

 Sint-Joriskerk in Amersfoort
 Oude Kerk in Amsterdam, het Haagse hallentype
 Nicolaïkerk in Appingedam
 Oude Kerk in Barneveld
 Walfriduskerk in Bedum
 Hervormde kerk in Broek in Waterland
 Grote of Lebuinuskerk in Deventer
 Broederenkerk in Deventer, twee beuken
 Sint-Catharinakerk in Doetinchem
 Grote of Sint-Nicolaaskerk in Edam
 Sint-Gommarus- of Westerkerk in Enkhuizen
 Zuiderkerk in Enkhuizen
 Geertruidskerk in Geertruidenberg
 Martinikerk in Groningen
 Grote of Sint-Jacobskerk in Den Haag, het Haagse hallentype
 Grote of Sint-Stephanuskerk in Hasselt (Overijssel)
 Noorderkerk in Hoorn
 Broederkerk in Kampen, twee beuken
 Buiten- of Onze Lieve Vrouwe kerk in Kampen
 Petrus en Pauluskerk in Loppersum, getrapte hal
 Grote of Sint-Nicolaaskerk in Monnickendam, drie beuken
 Antonius Abtkerk in Nijmegen, herinterpretatie van het Haagse hallentype
 Grote of Sint-Michaëlskerk in Oudewater
 Johannes de Doperkerk in Puiflijk
 Sint-Christoffelkathedraal in Roermond
Grote of Sint-Janskerk in Schiedam
 Sint-Dionysiuskerk (Heikese kerk) in Tilburg
 Buurkerk in Utrecht
 Jacobikerk in Utrecht
 Grote of Sint-Martinuskerk in Venlo
 Onze-Lieve-Vrouw-ten-Hemelopnemingkerk in Vianen
 Sint-Martinuskerk in Vijlen
 Grote of Sint-Jacobskerk in Vlissingen
 Sint-Martinuskerk in Weert
 Nieuwstadskerk in Zutphen
 Sint-Michaëlskerk in Zwolle
 Broerenkerk in Zwolle, twee beuken
 Sint-Nicolaaskerk in Meijel (Limburg)

Zie ook 
 Basilicaal, een middenbeuk met boven de zijbeuken uitrijzende vensters
 Basiliek
 Pseudobasiliek, lagere zijbeuken dan het vensterloze middenschip
 Zaalkerk

Externe link 
 Hallenkerk in België op foto

Kerkgebouw