alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Repozytorium

Repozytorium (łac. repositorium) – miejsce uporządkowanego przechowywania dokumentów, z których wszystkie przeznaczone są do udostępniania.

Termin stosowany jest również w odniesieniu do najrozmaitszych zasobów cyfrowych (baz danych, zbioru pakietów czy kodów źródłowych).

Określenie repozytorium odnosi się przede wszystkim do miejsca przechowywania, a nie udostępniania. Jest to magazyn jednocześnie: główny, centralny, bieżący i zaprojektowany w taki sposób, aby dostęp do wszystkich jego zasobów był równie łatwy. W przeszłości repozytoria miały formę szafy na księgi i akta urzędowe. W repozytoriach nie przechowuje się kopii ani archiwaliów.

Typy repozytoriów ze względu na zawartość 
 Repozytorium dziedzinowe – inaczej zwane repozytorium tematycznym lub repozytorium wiedzy, określane jako miejsce, w którym przechowywana jest uporządkowana wiedza dziedzinowa. Repozytorium to przeznaczone jest do wielokrotnego wykorzystania do nauki z określonej dziedziny, np. repozytorium przechowujące informacje, rezultaty badań z dziedziny neurologii, psychologii, medycyny i filozofii (repozytorium CogPrints).
 Repozytorium wielotematyczne – nazywane też repozytorium multidyscyplinarnym, zgromadzone są w nim dokumenty z różnych dziedzin. Repozytorium to  przeznaczone jest do wielokrotnego wykorzystania w zakresie powiększania wiedzy z dostępnych kategorii, np. repozytorium zawierające elektroniczne materiały archiwalne oraz naukowe ze zbiorów polskich instytutów naukowych oraz ich bibliotek (np. Repozytorium Cyfrowe Biblioteki Narodowej).

Typy repozytoriów ze względu na organizację 
 Repozytorium otwarte – dostęp do wszystkich źródeł jest otwarty i nieograniczony. Repozytorium to służy rozwojowi badań naukowych, pracom administracyjnym oraz wspiera różnorodne procesy uczenia się. Ten typ repozytorium gromadzi dokumenty cyfrowe takie jak: prace doktorskie, czasopisma, artykułu naukowe czy pomoce dydaktyczne. Zawartość takiego archiwum jest różnorodna i służy wielu użytkownikom.
 Repozytorium instytucjonalne – dostęp do wszystkich cyfrowych materiałów jest ograniczony i z reguły niemożliwy dla wszystkich. Repozytorium tego typu służy do rozpowszechniania cyfrowych informacji i dorobku naukowego określonej społeczności. Informacje w nim przechowywane mają najczęściej charakter naukowy i edukacyjny. Repozytorium instytucjonalne to najczęściej repozytorium udostępniane przez uczelnie wyższe, których obowiązkiem jest zarządzanie nim oraz przydzielanie dostępu odpowiednim jednostkom.

Przypisy 

Administracja
ORP Bałtyk

ORP „Bałtyk” – nazwa noszona na przestrzeni dziejów przez okręty polskiej Marynarki Wojennej. Pochodzi od potocznej nazwy Morza Bałtyckiego, nad którym leży Polska:
 ORP „Bałtyk” – hulk szkolny, ex-francuski krążownik pancernopokładowy „D'Entrecasteaux” z końca XIX wieku
 ORP „Bałtyk” (264) – okręt hydrograficzny projektu B-63 z lat 60. XX wieku, następnie przemianowany na okręt rozpoznawczy
 ORP „Bałtyk” (Z-1) – zbiornikowiec paliwowy projektu ZP-1200 z lat 80. XX wieku

Nazwę ORP „Bałtyk” nosił także Obóz Szkolny Marynarki Wojennej w Okehampton (Wielka Brytania), który istniał w latach 1944–1947 w ramach Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 

Nazwy polskich okrętów
Pinxit

Pinxit, pinx. (łac. namalował) – formułka (wyrażenie lub skrót) używana przez malarzy w sygnaturach lub umieszczana przez rytowników na rycinie przy nazwisku malarza, według którego obrazu ją wykonano.

Pinxit, które zaczęto używać w renesansie, wraz z rozpowszechnianiem się zwyczaju sygnowania obrazów przez malarzy, stało się szeroko stosowane w baroku.

Współcześnie, wśród polskich twórców posługiwał się nim stale grafik i ilustrator Bohdan Butenko, choć często żartobliwie, gdyż przy rysunkach powinna być forma del. – delineavit.

W grafice reprodukcyjnej obok pinx. funkcjonował też skrót inv. – invenit (łac. zaprojektował, skomponował), zaś rytownika (twórcę sztychu) oznaczano skrótem sculp. – sculpsit  lub inc. – incidit (łac. wyrył).

Przypisy

Bibliografia 
 

Malarstwo
Plakat

Plakat (z , z , z  ‘tablica z afiszem’) – .

Historia 
Plakat powstał w XVII/XVIII wieku i początkowo był uważany za rodzaj reklamy. Rozwinął się wraz z szybkim postępem technik graficznych. W okresie przedwojennym plakat traktowany był jako indywidualna wypowiedź artystyczna. Jego rozwój przypada na lata 60. i 70. XX wieku.

Wyjściową formą plakatu jest afisz. Plakat tym różni się od afiszu, że nie jest wykonany ze składu, lecz w całości stanowi formę graficzną. Zadrukowywany jest z reguły na całej powierzchni papieru i najczęściej posiada bogatą kolorystykę. Elementy graficzne co najmniej dorównują informacji tekstowej, z reguły jednak dominują. Napisy są często przetworzone artystycznie.

O ile typowy afisz, jako druk czysto informacyjny, jest zazwyczaj jedynie rodzajem rzemiosła, to forma plakatu jest również jedną z dziedzin sztuki.

Do druku plakatów służy produkowany wyłącznie w tym celu papier plakatowy.

Typologia plakatu 
Analiza plakatu umożliwia jego typologię ze względu na przeznaczenie, jak i formę graficzną komunikatu.

 plakaty zewnętrzne – nośnik reklamy outdoorowej. Pierwszy taki plakat zewnętrzny o wymiarach powyżej 50 stóp kwadratowych powstał w 1835 roku w Nowym Jorku, w pracowni Jareda Bella, gdzie drukowano zwyczajne plakaty na potrzeby cyrku;
 plakaty propagandowe;
 plakaty awangardowe, porewolucyjne – oddziaływały na odbiorcę poprzez graficzną grę skojarzeń i wykorzystanie fotomontażu;
 plakaty teatralne;
 plakaty filmowe;
 plakaty muzyczne;
 plakaty sportowe;
 plakaty księgarskie – traktowane jako reklama lokalizowana w punktach sprzedaży publikacji;
 plakaty reklamowe;
 plakaty polskiej szkoły plakatu.

Zobacz też 
 Afisz
 Międzynarodowe Biennale Plakatu
 Muzeum Plakatu w Wilanowie
 Poster (plakat naukowy)
 Polska szkoła plakatu

Przypisy

Bibliografia 
 J. Cygańska, Plakat, [w:] Encyklopedia współczesnego bibliotekarstwa polskiego, pod red. K. Głombiowskiego, B. Świderskiego, H. Więckowskiej, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1976, s. 240–242.
 Plakat,[w:] Encyklopedia wiedzy o książce, pod red. A. Birkenmajera, B. Kocowskiego, J. Trzynadlowskiego, Wrocław-Warszawa-Kraków 1971, k. 1900.
 Tadeusz Kowalski (opr.), Polski plakat filmowy, Filmowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1957

Linki zewnętrzne 
 
 Baza danych polskich plakatow filmowych
 Rene Wanner’s Poster Page
 Pigasus – Polish Poster Gallery
 The Polish Poster: from Young Poland through the Second World War: Holdings in the Prints and Photographs Division, Library of Congress
Pagina fracta

Pagina fracta (łac. strona złamana) – kolumna publikacji poligraficznej podzielona na dwie pionowe części, z których tylko jedna jest pokryta drukiem lub też każda z tych części zawiera ten sam tekst w innym języku lub innej redakcji (np. oryginał/oryginał z komentarzami, przed korektą/po korekcie, bez wyróżnień/z wyróżnieniami, język dawny/język współczesny).

DTP
Delineavit

Delineavit, del. (łac. narysował) – formułka (wyrażenie lub skrót) stawiana czasami przez twórców rycin i rysunków, w podpisie dzieła, obok własnego nazwiska.

Podobnie stosowane formułki to: pinxit (u malarza i grafika) oraz sculpsit (u rytownika).

Przypisy

Bibliografia 
 

Rysunek
Sculpsit

Sculpsit, sculp., sc. (łac. wyrzeźbił, wyrytował) – formułka (wyrażenie lub skrót) stawiana czasami przez rytowników (autorów sztychów) i rzeźbiarzy w sygnaturze dzieła, obok własnego nazwiska.

W grafice reprodukcyjnej obok sculp. lub sc. funkcjonował też skrót inc. – incidit (łac. wyrył), zaś na oznaczenie malarza dzieła, według którego wykonano sztych używano skrótu pinx. – pinxit (łac. namalował) lub inv. – invenit (łac. zaprojektował, skomponował), a rysownika del. – delineavit (łac. narysował).

Często oddzielona jest również funkcja rytownika i rysownika, i np. w projektach znaczków pocztowych pojawiają się formy sculpsit (sculp.) i delineavit (del.) z różnymi nazwiskami.

Przypisy

Bibliografia 
 

Grafika
Plany Modelarskie

Plany Modelarskie – dwumiesięcznik Ligi Obrony Kraju w postaci obwoluty z rysunkami kreślarskimi formatu A1, mającym pomóc modelarzom w samodzielnym opracowaniu autorskich wersji modeli redukcyjnych. Był wydawany w latach 1965-1989. Wydano 150 numerów czasopisma. Obecnie powstałą lukę częściowo zapełnia „Modelarz” wkładkami z planami o zbliżonym formacie arkusza dołączanymi do każdego numeru.

Czasopisma modelarskie
Czasopisma w języku polskim
Czasopisma wydawane od 1965
Czasopisma wydawane do 1989
Dwumiesięczniki wydawane w Warszawie
Niewydawane dwumiesięczniki polskie
Prasa w Warszawie (Polska Ludowa)
Zew Cthulhu (opowiadanie)

Zew Cthulhu () − tytuł opowiadania grozy H.P. Lovecrafta. Napisane zostało w 1926 roku, a opublikowane po raz pierwszy w 1928 na łamach Weird Tales. 

Zapoczątkowało ono cykl opowiadań tworzących swoistą mitologię o Cthulhu. Wszystkie one opublikowane zostały w Polsce w zbiorze Zew Cthulhu (1983).

Treść 
Opowiadanie składa się z trzech części: Horror w glinie, Opowieść inspektora Legrasse, Szaleństwo na morzu. Narratorem jest uczony, który studiuje dokumenty pozostawione przez „jego wujecznego dziadka, George’a Gammela Angella, emerytowanego profesora języków semickich w Brown University, Providence, Rhode Island”. W skrzynce badacz znalazł dziwną płaskorzeźbę w glinie, bezładne zapiski i jakieś wycinki z gazet. Wszelkie zapiski tyczą się tajemniczego kultu Cthulhu. Wraz z uczonym czytelnik wciągany jest w wir wydarzeń z przeszłości kierujących do mrocznej tajemnicy.

Okazuje się, że dziwaczna rzeźba powstała w rękach młodego artysty Wilcoxa, zainspirowanego surrealistycznymi snami o straszliwym mieście. 
W skrzyni znajdują się niejasno ze sobą powiązane notatki o przypadkach obłędu i chorób psychicznych u różnych ludzi, o sektach, etc. 

W dalszej części powoli badacz, a wraz z nim czytelnik, przedziera się przez gąszcz niewiarygodnych opowieści, które podważają naszą, ludzką wiedzę o świecie. Wedle nich poza ludźmi istnieją olbrzymie siły, których się nie da opanować. Jedną z nich jest tajemniczy Cthulhu, który spoczywa ponoć we śnie pod kamienną kryptą zatopionego miasta R’lyeh. O tym mieście pisze naukowiec: „(...) ociekające wodą miasto Cyklopów zbudowane z oślizgłego zielonego kamienia - którego wymiary geometryczne, jak Wilcox dość osobliwie zaznaczył, były nieprawidłowe - i słyszałem w przerażającym oczekiwaniu nieustanne, półprzytomne wołanie z podziemi: „Cthulhu fhtagn”, „Cthulhu fhtagn (...)”. 

Jednak kulminacyjną opowieścią jest ta o tajemniczym rejsie „Emmy”. Wraz z jej załogą czytelnik przenosi się w samo serce grobowca Cthulhu.

„Zew Cthulhu” jest najsłynniejszym i jednym z najważniejszych opowiadań Lovecrafta, głównie ze względu na to, że zapisał w nim podstawy świata, który dosyć konsekwentnie (poza wyjątkami) tworzył. W utworze pokazuje zło, które tylko czeka na dogodny układ planet, aby odzyskać władzę nad światem. Badacz utracił zdrowie psychiczne od samych domysłów na temat zatopionego, mulistego miasta i jego władcy. Nietrudno się więc domyślić co się stanie, gdy nadejdzie Dzień Przebudzenia.

Cytaty za przekładem Ryszardy Grzybowskiej.

Zobacz też 

 Zew Cthulhu (gra fabularna)
 The Call of Ktulu (piosenka)

Amerykańskie opowiadania fantastyczne
Książki z kręgu Mitów Cthulhu
Literatura grozy
Twórczość Howarda Phillipsa Lovecrafta
Utwory literackie z 1928
Luigi Nono

Luigi Nono (ur. 29 stycznia 1924 w Wenecji, zm. 8 maja 1990 tamże) – włoski kompozytor znany z radykalnego podejścia do tworzywa muzycznego i polityki. Od 1952 aktywny członek komunistycznej partii Włoch.

Życiorys 
Nono pochodził z bogatej, weneckiej rodziny mieszczańskiej. Choć studiował kompozycję, ukończył studia prawnicze. Już w czasie studiów zapoznał się z radykalnymi ideami politycznymi oraz awangardowymi kierunkami w muzyce. W szczególności istotne było jego spotkanie z Federikiem Garcią Lorcą, komunizującym poetą, do wierszy którego Nono napisał szereg pieśni i utworów chóralnych.

W 1950 brał udział w Międzynarodowych Letnich Kursach Nowej Muzyki w Darmstadcie, w czasie których poznał Bouleza i Stockhausena. Obaj kompozytorzy wywarli olbrzymi wpływ na Nono. W tym samym roku nastąpiła premiera pierwszej kompozycji Nono – orkiestralnych wariacji na tematy z Arnolda Schönberga. W 1952 Nono włączył się w ruch muzyki elektronicznej. W 1954 poznał córkę Schönberga Nurię, z którą ożenił się rok później.

Twórczość 
Spośród ponad sześćdziesięciu dzieł, jakie zostawił po sobie Nono, wiele ma charakter wielce innowacyjny i często rewolucyjny. W utworze Il Canto Sospeso z 1956 tekst rozpisany jest na głosy już nie zdanie po zdaniu, nawet nie słowo po słowie, lecz z podziałem na sylaby. Intolleranza 1960 i Al gran sole carico d'amore z 1975 (wystawione przy współpracy z Moskiewskim Teatrem na Tagance) to dzieła o wielkiej formie – zbliżonej do oratorium i wypełnione radykalnymi, komunizującymi tekstami. W latach osiemdziesiątych Nono zwrócił się w stronę eksperymentów sonicznych, w których dźwięki powstają przez transformacje dźwięków wydobywanych przez tradycyjne instrumenty, przyjmując niecodzienne barwy. U schyłku życia, pod wpływem Giacinta Scelsiego zwrócił się w stronę bardziej mistycznej muzyki, jednocześnie rozwijając zainteresowania budową przestrzeni muzycznej. Do najwybitniejszych dzieł z tego okresu należy No hay caminos, hay que caminar ... Andrej Tarkowskij na siedem niezależnych, rozmieszczonych przestrzennie orkiestr.

Dorobek kompozytorski 
 Muzyka wokalna
 Pieśni - 4
 Muzyka chóralna - 14
 Muzyka instrumentalna
 Koncerty - 2
 Muzyka kameralna - 2
 Inne formy orkiestralne - 11
 Opery - 3
 Balety - 1
 Muzyka filmowa - 1
 Muzyka elektroniczna - 25

Artyści związani z Wenecją
Włoscy kompozytorzy
Urodzeni w 1924
Zmarli w 1990
Ludzie urodzeni w Wenecji
Monografia

Monografia – praca naukowa omawiająca jakieś zagadnienie w sposób wyczerpujący. Zebranie i omówienie wszystkich dostępnych informacji dotyczących bezpośrednio danego zagadnienia.

Zazwyczaj wydawana jest w postaci publikacji wydanej w całości (np. książka), ale monografią może być również artykuł, jeżeli spełni określone kryteria, np. właściwy aparat naukowy i metoda naukowa, prawidłowe udokumentowanie, wyczerpanie tematu. Monografie dotyczące nauk humanistycznych na ogół są dużo większe od prac z nauk ścisłych.

Monografię można stworzyć dla każdego tematu: osoby, grupy ludzi, wydarzenia, miejsca geograficznego, urządzenia, części tego urządzenia, metody postępowania, pojęcia abstrakcyjnego itd.

Przykłady monografii:
 monografia życia osoby
 monografia twórczości osoby
 monografia bitwy
 monografia miejscowości
 monografia mezoregionu
 monografia szkoły.

W przypadku monografii szkoły, pedagodzy posługują się metodą monografii pedagogicznej jako odrębną metodą przeznaczoną do badania instytucji edukacyjnych
.

Monografiami nazywa się też opisy leków i surowców farmaceutycznych w farmakopeach (zawierające m.in. metody identyfikacji i obowiązujące wymogi co do omawianych surowców).

Zobacz też 

 biografia

Przypisy 

Dokumenty naukowe według typu
Nakład

nakład w poligrafii (liczba lub finansowanie publikacji)
 nakład w ekonomii (sposób organizacji produkcji)
 nakłady
Homogenizacja

Homogenizacja (gr. homogenes „jednorodny”) – proces polegający na wytwarzaniu jednorodnej mieszaniny ze składników, które w warunkach normalnych nie mieszają się ze sobą.

W przemyśle mleczarskim stosuje się homogenizację mleka, śmietany i innych przetworów mlecznych. Polega ona na rozdrabnianiu dużych cząstek tłuszczów zawartych w mleku. Przeciwdziała to zbieraniu się tłuszczu na powierzchni.

Homogenizację przeprowadza się w specjalnie przeznaczonych do tego celu urządzeniach zwanych homogenizatorami. Najczęściej spotykane są homogenizatory wirnikowe oraz ciśnieniowe, w których produkt jest przeciskany przez wąskie szczeliny pod zwiększonym ciśnieniem.

Zobacz też 
 homogenizacja kultury
 serek homogenizowany

Inżynieria procesowa
Obróbka żywności
Inkatenacja

Inkatenacja (łac. catena, łańcuch) - okucia z łańcuchami, w które zaopatrywane były oprawy starych ksiąg, w celu przykucia tych ksiąg do pulpitu (skryptorium), na którym je czytano. Termin dotyczy głównie ksiąg sprzed ery druku - przepisywanych ręcznie i bogato zdobionych, a przez to będących bardzo cennymi przedmiotami. Okucia gwarantowały także stabilność księgi położonej na pochyłym pulpicie.

Księgę w ten sposób zabezpieczoną nazywano z łaciny liber catenatus.

Zobacz też 
 książka

Przypisy 

Historia książki
Hagionim

Hagionim ( hágios „święty” +  ónyma „nazwa”) – pseudonim utworzony od imienia lub nazwiska świętego.

Zobacz też 
 hagiotoponim
 hagiografia
 allonim
 ananim
 anonim
 pseudonim

Przypisy 

Onomastyka
Grotesk

Grotesk, groteska – ogólna, potoczna nazwa krojów pism zaliczanych do antykw, w których zasadniczo wszystkie linie, z których zbudowane są znaki, mają tę samą szerokość (grubość) i nie mają szeryfów. Jednak dla zwiększenia czytelności krojów tego typu dopuszcza się w nich zwężenia linii w pobliżu łączeń, a szczególnie u zbiegu łuków i linii prostych. Fachowo mówiąc grotesk to antykwa bezszeryfowa jednoelementowa (linearna).

Kroje tego typu powstały w I poł. XIX w. w Anglii, wzorowane na kształcie wielkich liter greckich. Grotesk jest nazwą potoczną, nadaną najprawdopodobniej przez Francuzów, którym pismo to wydawało się śmieszne (groteskowe). Obecnie jest to jeden z najpopularniejszych typów krojów pisma.

Bardziej znane kroje typu grotesk:
Akzidenz-Grotesk, Antique Olive, Arial, Avant Garde, Avenir, Baccarat, Bauhaus, Century Gothic, DejaVu Sans, Eras, Eurostile, Folio, Franklin Gothic, Frutiger, Futura, Geneva, Gill Sans, Helvetica, Kabel, Lucida Sans, News Gothic, Officina Sans, Paneuropa, Pump, Rotis Sans Serif, Swiss, Switzerland, Tahoma, Tempo, TeX Gyre Adventor, TeX Gyre Heros, Univers, Vera Sans.

Szeryfowe kroje pisma
Grzbietówka

Grzbietówka – pasek kartonu (dawniej drewna) stosowany jako wewnętrzne usztywnienie grzbietu książki w procesie oprawy, również określenie na sam karton do tworzenia grzbietówki.

Dzięki zastosowaniu grzbietówki po otwarciu woluminu grzbiet nie przylega do bloku, co zapobiega jego pękaniu, jak to ma miejsce przy ściśle przylegającym grzbiecie.

Przypisy

Bibliografia 
 

Introligatorstwo
Maszynopis

Maszynopis – tekst utrwalony na papierze za pomocą maszyny do pisania. Zazwyczaj w jednej kopii lub najwyżej w kilku przy użyciu papieru kopiującego lub kalki kopiowej. W przypadku elektronicznych maszyn do pisania (z pamięcią) kopii tych może być dużo więcej.

Cechy wyglądu maszynopisu to przede wszystkim stałe wielkości: znaków, ich rozstawu, spacji oraz odległości pomiędzy wierszami.

W zbiorach bibliotecznych maszynopisy są traktowane jako rękopisy.

Zobacz też 
 znormalizowany maszynopis

DTP
Monogram

Monogram ( – „pojedynczy”,  – „znak, litera”) – litera lub kilka liter powiązanych kompozycyjnie, stosowanych jako podpis lub znak własności.

Monogramy mogły być haftowane np. na pościeli i ubraniach, rysowane, ryte,  nanoszone na sprzętach, drukowane.
Literami monogramu są najczęściej inicjały osoby lub firmy. Naczelną cechą monogramu jest jego czytelność, a dopiero potem ozdobność.

Sygnatury na obrazie, rzeźbie mogą przybierać formę monogramu.

Odpowiednikiem monogramu w kulturze islamskiem jest tugra.

Przypisy

Zobacz też 

 DTP
 ekslibris
 liternictwo
 logo
 logotyp
 typografia

Typografia
Kaligrafia
Kontrakcja (skrót)

Kontrakcja ( „skurczenie”) – forma skrótu literowego, polegająca na użyciu zasadniczo tylko pierwszej i ostatniej litery wyrazu, ewentualnie także którejś z liter środkowych, np.: doktor – dr, numer – nr, rękopis – rps.

Zobacz też 
 abrewiatura
 akronim
 brachygrafia
 kontrakcja (paleografia)
 odcięcie
 skrót jednoliterowy
 zrost (językoznawstwo)

Skróty i skrótowce
Semantyka
Bustrofedon

Bustrofedon (gr. βουστροφηδόν, boustrophedon, „bruzdy, jakie znaczy pługiem wół” – bous „wół", strophe „bruzda") – sposób pisania w kolejnych wierszach tekstu na przemian od prawej do lewej, i od lewej do prawej. 

Stosowany w piśmie greckim przez dłuższy czas w okresie różnicowania się tego pisma od jego pierwowzoru, czyli pisma fenickiego, w którym litery stawiano od prawej do lewej. W bustrofedonie w wierszach zapisywanych od prawej do lewej litery także były zapisywane w odbiciu lustrzanym. Ten sposób zapisu zanikł w VI wieku p.n.e.

Przypisy 

Pismo
Manuskrypt

Manuskrypt – słowo (pochodzące z  lub z  – „napisane ręcznie”) odnoszące się do dwóch pojęć:
 manuskrypt – w naukach historycznych rękopis będący zabytkiem piśmiennictwa
 manuskrypt – w terminologii wydawniczej rękopis lub maszynopis, przygotowany do rozpoczęcia procesu składu

Przypisy
Kalendy

Kalendy (łac. Kalendae) – w kalendarzu rzymskim pierwszy dzień każdego miesiąca. 

Termin ten nie ma żadnego (poza tradycyjnym) znaczenia w słonecznym kalendarzu juliańskim. Natomiast w pierwotnym kalendarzu księżycowym mianem Kalendae określano pierwszy dzień po nowiu, czyli ten dzień, w który po zapadnięciu zmroku księżyc powinien znowu stać się widoczny. Oznaczało to początek nowego miesiąca. Dzień ten był poświęcony bogini Junonie.

Kalendy były w relacji do id i non. Datę obliczano licząc do następnego nazwanego dnia. Tak więc 1 czerwca był Kalendis Juniis, a np. 28 maja był „piątym dniem przed kalendami czerwcowymi” (.

Szczególnie uroczyście obchodzono kalendy styczniowe. Składano wówczas w ofierze Jowiszowi byki jako podziękowanie za opiekę w ciągu minionego roku. Owidiusz wspomina, że Rzymianie obdarowywali się daktylami, figami i miodem – by nowy rok był słodki i szczęśliwy. Był to też dzień zaprzysiężenia nowych konsulów.

Przypuszcza się w związku z tym, że sama nazwa pochodzi od czasownika calere (jaśnieć, płonąć). Zgodnie z językiem oryginału termin jest rodzaju żeńskiego i występuje wyłącznie w liczbie mnogiej (plurale tantum). 

Jest to jeden z kilku wyrazów języka łacińskiego pisanych w oryginale przez „K”, poza nimi ta litera nie jest w zasadzie używana.

Z kalendami związane jest powiedzenie „odłożyć coś ad kalendas graecas”, czyli „do greckich kalend”, a więc „na święty nigdy” – w greckim kalendarzu kalendy nie występowały.

Zobacz też 

 nony
 idy

Przypisy 

Kalendarz rzymski

cs:Římská datace#Kalendy
Mól książkowy

Mól książkowy – potoczne określenie owadów chroniących się lub żerujących w starych książkach i innych skupieniach starego papieru, niszczących papier lub materiały wchodzące w skład oprawy, odżywiających się resztkami organicznymi zgromadzonymi w kurzu lub odżywiających się grzybami rozwijającymi się na zawilgoconym papierze. Nie jest to nazwa systematyczna i  do „moli książkowych” zalicza się owady z różnych rzędów, takie jak m.in.: kołatek domowy, mól futrzany, psotnik kołatek, pustosz kradnik, rybik cukrowy. Wśród wymienionych są typowe drewnojady, jak i owady nieodżywiające się martwym drewnem (traktujące książki jedynie jako miejsce schronienia). Spośród wymienionych jedynie mól futrzany należy do motyli, a więc może być uważany za mola (rodzina molowate).

Potocznie określa się tak także człowieka, który każdy wolny czas lubi spędzać na czytaniu książek.

Linki zewnętrzne 

 Szkody powodowane przez owady w materialnych dobrach kultury

Owady
Taksony nieścisłe i przestarzałe – stawonogi
Idy

Idy (łac. Idus) – w kalendarzu rzymskim dzień przypadający w środku miesiąca. 

W słonecznym kalendarzu juliańskim termin ten nie ma astronomicznego znaczenia. Natomiast w pierwotnym kalendarzu księżycowym mianem Idus określano dzień, po którym następuje pełnia Księżyca. Idy były w relacji do kalend i non.

Idy wypadały trzynastego dnia miesiąca, a w marcu, maju, lipcu i październiku – piętnastego. Jest to zaszłość kalendarza przedjuliańskiego, w którym marzec, maj, lipiec i październik miały po 31 dni, luty 28, a pozostałe po 29. Tak więc np. 12 marca był „czwartym dniem przed idami marcowymi”, (.

W niektórych miesiącach idy były hucznie obchodzonymi świętami ku czci rzymskich bogów, np. marcowe poświęcono Marsowi, majowe – Merkuremu (Merkuralia), listopadowe – Jowiszowi (Epulum Jovis).

Etymologia terminu jest niejasna, może on mieć związek z gr. eidos, obraz, wygląd, ale jest to mocno dyskusyjne. Zgodnie z językiem oryginału termin jest rodzaju żeńskiego i występuje wyłącznie w liczbie mnogiej (plurale tantum).

Najbardziej znanym wydarzeniem historycznym związanym z idami jest zabójstwo Juliusza Cezara dokonane 15 marca 44 r. p.n.e., w dniu id marcowych.

Zobacz też 

 idy marcowe
 kalendy
 nony

Przypisy 

Kalendarz rzymski

cs:Římská datace#Idy
en:Roman calendar#Months
Nony

Nony (łac. Nonae) – jedne z trzech nazwanych dni w kalendarzu rzymskim, obok id i kalend.

Termin ten nie ma żadnego (poza tradycyjnym) znaczenia w słonecznym kalendarzu juliańskim. Natomiast w pierwotnym kalendarzu księżycowym Nonae określano dziewiąty (łac. nonus), a wedle naszej rachuby ósmy dzień przed idami (w starożytnym Rzymie dni liczono włącznie). Nony przypadały piątego dnia każdego miesiąca, a w marcu, maju, lipcu i październiku – siódmego dnia. Tak więc, np. 2 kwietnia był przez Rzymian określany jako „czwarty dzień przed nonami kwietniowymi” (.

W języku oryginału termin jest rodzaju żeńskiego i występuje wyłącznie w liczbie mnogiej (plurale tantum). Współcześnie pisany jest wielką literą. W języku polskim jest rzeczownikiem niemęskoosobowym bez liczby pojedynczej.

Zobacz też 

 kalendy
 idy

Przypisy 
 
 

Kalendarz rzymski

cs:Římská datace#Nony
Ośle uszy

Ośle uszy — w terminologii bibliotekarskiej pojęcie określające pozaginane rogi kartek, będące przejawem nieumiejętnego posługiwania się książką.

Ośle uszy występują często w zeszytach. Prostym sposobem zapobiegania jest zakładanie w domu trójkątów z obciętych rogów koperty na dolne rogi kilku razem złożonych kartek.

Bibliotekoznawstwo
Silnik jonowy

Silnik jonowy (, ) – rodzaj silnika rakietowego, w którym czynnikiem nośnym są jony rozpędzane w wyniku oddziaływania elektromagnetycznego.

Był on najwydajniejszym z silników używanych (na rok 2003) w przestrzeni kosmicznej; jego impuls właściwy jest około 10 razy większy niż powszechnie stosowanych chemicznych silników rakietowych.

Prace nad silnikiem rozpoczęto w latach 50. XX wieku. Pierwsze wersje wykorzystywały do napędu pary rtęci (Hg). Obecnie powszechnie wykorzystywany jest gaz szlachetny ksenon.

Energia wyrzucająca gaz z silnika pochodzi z zewnętrznego źródła (najczęściej z baterii słonecznych). Najpierw atomy ksenonu pozbawiane są ładunku ujemnego – zostają przekształcone w jony dodatnie. Następnie są rozpędzane pod wpływem pola elektrycznego lub magnetycznego osiągając prędkość nawet do 36 km/s. Duża prędkość wyrzucanego czynnika daje dużą siłę ciągu przypadającą na jednostkę masy wyrzucanej substancji. Jednak ze względu na małą moc układu zasilającego masa wyrzucanego czynnika nie jest duża, zmniejszając przez to siłę ciągu rakiety. Statek wyposażony w taki silnik porusza się z małym przyspieszeniem.

Rodzaje silników jonowych 
Silniki jonowe mają wiele różnych typów z których niektóre zostały już użyte, a część jest w fazie badań i koncepcji. Najbardziej znane z nich to:
 Silnik jonowy elektrostatyczny w użyciu, ale testuje się nowe generacje jak np. HiPEP, DS4G
 Silnik Halla
 HDLT w fazie badań
 VASIMR w fazie badań

Wykorzystanie w misjach 
Silniki jonowe nie mogą być używane do wyniesienia rakiety z powierzchni Ziemi ponieważ mają za mały ciąg, niezdolny do przezwyciężenia siły grawitacji. Mogą być używane jedynie gdy pojazd znajduje się na orbicie. Pierwszy raz wypróbowano silnik jonowy w eksperymencie w locie suborbitalnym SERT 1 (1964 r.) i na orbicie w eksperymencie SERT 2 (1970 r.). Silnik jonowy elektrostatyczny wykorzystano także do napędu wystrzelonej w 1998 sondy Deep Space 1 lecącej w kierunku komety Borrely’ego. Napęd, zaprojektowany tak, aby pracował przez 200 godzin, w praktyce działał ponad 50 razy dłużej.
Silnik Halla z kolei był wykorzystany w sondzie SMART-1 Europejskiej Agencji Kosmicznej.
Silniki jonowe służą obecnie jako główny napęd japońskiej sondy Hayabusa i amerykańskiej Dawn.

Silnik tego typu posłużył, między innymi, do uratowania misji satelity Artemis, który 13 lipca 2001 został przez rakietę Ariane 5 umieszczony na niewłaściwej orbicie. Pierwsze manewry zmiany orbity wykonano klasycznym napędem chemicznym, ze względu na konieczność szybkiego opuszczenia pasów radiacyjnych Van Allena, zużyto na to 95% paliwa chemicznego. Ostatnie 5 tysięcy kilometrów satelita pokonał używając napędu jonowego. Pod koniec stycznia 2003 Artemis osiągnął docelową orbitę geostacjonarną.

Zobacz też 

 jonolot

Przypisy 

Silniki rakietowe
Kazimierz Mikulski

Kazimierz Mikulski (ur. 10 lutego 1918 w Krakowie, zm. 27 lipca 1998 tamże) – bliski surrealizmowi krakowski malarz, scenograf i rysownik.

Życiorys 
Od roku 1938 studiował malarstwo na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie pod kierunkiem Kazimierza Sichulskiego. W okresie okupacji uczył się w Staatliche Kunstgewerbeschule Krakau pod kierunkiem prof. Fryderyka Pautscha. W latach 1945–1946 odbył studia aktorskie w Studiu Dramatycznym przy Starym Teatrze. Występował jako aktor w teatrze Kantora, początkowo w latach okupacji i później w teatrze Cricot 2, którego był współzałożycielem.

W roku 1946 został członkiem Grupy Młodych Plastyków, która została w roku 1957 przekształcona w Grupę Krakowską II. Uprawiał malarstwo i grafikę użytkową. Wiele grafik ukazywało się w krakowskim tygodniku Przekrój. W latach 1948–1979 był scenografem i kierownikiem plastycznym krakowskiego Teatru Groteska. 

W 1979 otrzymał Nagrodę Miasta Krakowa.

Zmarł w Krakowie w wieku 80 lat. Pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie (kwatera BC-płn.-6).

Na podstawie rysunków Kazimierza Mikulskiego do książki Ludwika Jerzego Kerna powstał animowany serial Ferdynand Wspaniały.

Mikulski w piosenkach 
 1993 - Grzegorz Turnau: Pod światło - teksty utworów „W miasteczku anioły” i „Rzeźbione zmierzchem"
 1994 - Grzegorz Turnau: Turnau w Trójce - tekst utworu „Rzeźbione zmierzchem"

Przypisy

Bibliografia 
 Kazimierz Mikulski: Wiersze, Nakł. Grupy Krakowskiej, Kraków 1991
 Kazimierz Mikulski: Malarstwo, Biblioteka Narodowa, Warszawa 2004, 
 Ludwik Jerzy Kern: Ferdynand Wspaniały, ilustr. Kazimierz Mikulski, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2003,

Linki zewnętrzne 
 

Laureaci Nagrody Miasta Krakowa
Polscy malarze
Polscy rysownicy
Polscy scenografowie teatralni
Surrealiści
Urodzeni w 1918
Ludzie urodzeni w Krakowie
Zmarli w 1998
Pochowani na cmentarzu Rakowickim
Skala twardości Mohsa

Skala twardości Mohsa − dziesięciostopniowa skala twardości minerałów charakteryzująca odporność na zarysowania materiałów twardszych przez materiały bardziej miękkie. Została stworzona w 1812 roku przez niemieckiego mineraloga Friedricha Mohsa. Twardość poszczególnych minerałów nie jest ułożona proporcjonalnie i liniowo i ma charakter porównawczy. Minerały są ustawione od najbardziej miękkiego do najtwardszego. Każdy minerał może zarysować minerał poprzedzający go na skali (bardziej miękki) i może zostać zarysowany przez następujący w skali po nim (twardszy). Jest to jedynie skala orientacyjna, a klasyfikacja polega na tym, że jeżeli badany minerał będzie w stanie zarysować powierzchnię minerału wzorcowego, a ten sam wzorcowy zarysuje powierzchnię badanego, to badany  będzie zaklasyfikowany z twardością wzorcowego. Przykładowo, jeżeli minerał badany zarysuje powierzchnię kwarcu, będąc jednocześnie rysowany przez niego, będzie miał taką samą twardość. Jeżeli minerał badany będzie w stanie zarysować np. kwarc, a ten nie będzie w stanie zarysować materiału badanego, to twardość próbki jest uznawana za co najmniej 7,5 (porównanie z topazem mówi, czy nie jest większa).

Twardość minerałów jest własnością kierunkową tzn., że może być odmienna w różnych kierunkach (przykładem takiej anizotropii twardości jest minerał kyanit (zwanym dawniej dysten co znaczy dwie twardości) o wzorze chemicznym Al2SiO5. Wzdłuż osi krystalograficznej Z wykazuje twardość ok. 3,5 w skali Mohsa, natomiast prostopadle do tej osi twardość wynosi około 7.

W warunkach laboratoryjnych twardość absolutną można mierzyć za pomocą sklerometrów, które zapewniają dokładniejsze wyniki. Skala Mohsa nadal cieszy się popularnością ze względu na możliwość szybkiego wyznaczenia przybliżonej twardości minerałów (również w warunkach polowych), przy pomocy prostych narzędzi.

Pomiar twardości metodą Mohsa opisują normy PN-EN 101, DIN 18155, BS 6431-13 i ASTM MNL46.

Zobacz też 
 sklerometr
 skleroskop
 skala twardości Vickersa
 skala twardości Brinella
 skala twardości Rockwella
 minerał
 jubilerstwo
 właściwości fizyczne i chemiczne minerałów

Bibliografia 
 J. Janeczek, K. Kozłowski, J. Żaba, Zbieramy minerały i skały, Wydawnictwo Geologiczne, Warszawa 1991.

Mohsa
Fizyka minerałów
Jubilerstwo
Alfred Kamienobrodzki

Alfred Kamienobrodzki herbu Rogala (ur. 10 marca 1844 w Tarnowie, zm. 25 listopada 1922 we Lwowie) – polski budowniczy, architekt, malarz akwarelista.

Życiorys 
Był synem Adolfa, urzędnika magistratu, i Aleksandry z Dąbrowskich. Brał udział w powstaniu styczniowym i w jednej z pierwszych bitew został ciężko ranny. Rysunku uczył się u Leona Dembowskiego w Krakowie, studia architektoniczne odbył na Politechnice w Wiedniu. Mieszkał we Lwowie, gdzie miał biuro architektoniczne. Malował głównie akwarelą, krajobrazy, widoki wnętrz i architektury Lwowa, Krakowa i ich okolic, a także Wołynia. Był członkiem Towarzystwa Politechnicznego we Lwowie. W roku 1880 zredagował Kalendarz Techniczny wydany nakładem Towarzystwa Politechnicznego. Był członkiem Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie i brał udział w jego wystawach. W 1881 roku wystawiał w Krakowie akwarele Wieża ormiańska we Lwowie i Jesień, zaś w 1887 roku na I Wystawie Sztuki Polskiej w Krakowie akwarele: Wieża ormiańska we Lwowie, Brama Floriańska w Krakowie, Wnętrze pokoju jadalnego, Motyw z Wołynia, Motyw z okolic Lwowa, Szkic dekoracyjny. Niektóre rysunki Alfreda Kamienobrodzkiego były reprodukowane w Tygodniku Illustrowanym.

W roku 1892 był członkiem Komitetu Wystawy Przemysłu Budowlanego we Lwowie, na tejże wystawie wystąpił z kilkoma projektami, jak:
 Plan konkursowy Kasy Oszczędności we Lwowie,
 Plan konkursowy Muzeum Przemysłowego,
 Plan budowy pawilonu wystawowego,
 Plan budowy kościoła i cerkwi w Skolem (powiat stryjski),
 Plan budowy szkoły ludowej im. T. Czackiego.
W roku 1894 otrzymał na wystawie lwowskiej złoty medal za prace architektoniczne.

Alfred Kamienobrodzki brał udział w zorganizowaniu jubileuszowej wystawy Towarzystwa Politechnicznego w 1902 jako członek komitetu wykonawczego, był także członkiem jury. Na tejże wystawie w dziale wynalazków polskich przedstawił Przyrząd automatyczny do ustalania poziomego lub pionowego położenia przedmiotu na osi się obracającego. W roku 1913 na Wystawie Akwarel i Pasteli we Lwowie prezentował pejzaż Staw Janowski. Po roku 1920 miał we Lwowie własną wystawę projektów i modeli architektonicznych oraz akwarel. Należał do Towarzystwa Strzeleckiego i był trzykrotnie królem kurkowym.
Ożenił się podczas pobytu w Wiedniu z pochodzącą z Węgier Józefą Krtsmary i miał z nią siedmioro dzieci (m.in. syna Adolfa, architekta i córkę Józefę, żonę Kazimierza Gubrynowicza, księgarza i wydawcy).

Zmarł we Lwowie 25 listopada 1922 roku i spoczywa na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie.

Część akwarel Alfreda Kamienobrodzkiego znajduje się w Muzeum Historycznym miasta Lwowa, kilka w Muzeum Historycznym w Tarnowie, a także w rękach rodziny.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 
 Podręcznik dla budujących  (1919) w bibliotece Polona

Polscy malarze
Polscy architekci
Architekci związani ze Lwowem
Członkowie Polskiego Towarzystwa Politechnicznego we Lwowie
Ludzie urodzeni w Tarnowie
Zmarli w 1922
Urodzeni w 1844
Pochowani na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie
Akwareliści
Żołnierze powstania styczniowego
Mały Modelarz

Mały Modelarz – polskie czasopismo modelarskie ukazujące się od 1957 roku, zawierające kartonowe modele do sklejania.

„Mały Modelarz” jest jednym z pism modelarskich wydawanych przez Ligę Obrony Kraju. Zamieszczone są w nim rozrysowane kolorowe elementy modelu, opis budowy wraz z rysunkami montażowymi oraz dane techniczne oryginału.

Budowa modelu polega na wycięciu i odpowiednim sklejeniu elementów według zamieszczonego opisu. W czasie budowy modelu części na bieżąco mogą być malowane, albo jedynie retuszowane farbami. W tym pierwszym przypadku zaleca się stosowanie farb modelarskich. Końcowym zabiegiem może być pomalowanie modelu bezbarwnym lakierem w celu zabezpieczenia go przed wilgocią, kurzem itp. Stosując dodatkowe materiały i zabiegi można poprawić znacząco estetykę wykonania modelu, np. przez wyszpachlowanie i pomalowanie kadłuba statku uzyskać idealnie obłe kształty.

Do montażu wymagane są narzędzia takie jak: nożyczki, ostry nożyk, skalpel, linijka, pinceta oraz klej (np. Wikol, hermol, butapren, Brand Clear Glue). Często potrzebne są dodatkowe materiały takie jak: gruba i cienka tektura, karton, drut stalowy i miedziany różnej średnicy (maszty, relingi, osie, lufy), listewki drewniane, szpachla, bezbarwne lakiery itp.

Modelarze często wykorzystują zamieszczone rysunki do wykonania modeli z innych materiałów, np. z blachy, drewna.

Dotychczas wydane modele

Zobacz też 
 modelarstwo
 Modelarz
 Plany Modelarskie
 Koleje Małe i Duże

Przypisy 

Aperiodyki wydawane w Warszawie
Czasopisma modelarskie
Czasopisma w języku polskim
Czasopisma wydawane od 1957
Prasa w Warszawie (Polska Ludowa)
Neon

Neon z Nikomedii – święty katolicki, męczennik
 neon (pierwiastek) – pierwiastek chemiczny
 potoczna nazwa lampy neonowej – rodzaju lampy wyładowczej
 neon (reklama) – świecąca reklama wykonana z lampy neonowej
 Neon – amerykańskie przedsiębiorstwo zajmujące się dystrybucją i produkcją filmów
 gatunki ryb z rodziny kąsaczowatych:
 neon czarny (Hyphessobrycon herbertaxelrodi)
 neon czerwony (Paracheirodon axelrodi)
 neon Innesa (Paracheirodon innesi)
 Dodge Neon – typ samochodu osobowego
 Neon Genesis Evangelion – japoński serial anime
 Neon – album Jaya Seana
 Neon – album Rea Garveya
 Neon – singel Lykke Li
 Neon (Lonely People) – singel Leny Meyer-Landrut
 Neony – singel Antka Smykiewicza
Krypton (ujednoznacznienie)

krypton − pierwiastek o liczbie atomowej 36
 Krypton − fikcyjna planeta ze świata Supermana
 Krypton − serial telewizyjny z 2018 roku
German

German (Ge, łac. germanium) – pierwiastek chemiczny z bloku p układu okresowego. Jest twardym, błyszczącym, srebrzystoszarym półmetalem o właściwościach chemicznych podobnych do innych węglowców, przede wszystkim krzemu i cyny. Tworzy wiele związków organicznych.

Odkrycie 

Mimo że występuje w skorupie ziemskiej w stosunkowo dużych ilościach (ok. 0,0007% wagowo, w postaci 5 trwałych izotopów), został odkryty późno, ponieważ niewiele minerałów zawiera go w dużym stężeniu. W 1869 roku Dymitr Mendelejew przewidział jego istnienie i niektóre właściwości na podstawie luki, jaka istniała w jego układzie okresowym (podobnie przewidział istnienie skandu i galu). Nazwał go ekakrzemem. Prawie 20 lat później, w 1886 roku, Clemens Winkler (profesor akademi górniczej we Freibergu) odkrył nowy pierwiastek, badając minerał argirodyt, (z gr. argyros - srebro) i nadał mu nazwę german (od łacińskiej nazwy swojego kraju ojczystego – Niemiec). Właściwości chemiczne i fizyczne germanu pokrywały się z dużą dokładnością z właściwościami ekakrzemu – hipotetycznego pierwiastka, przewidzianego przez Mendelejewa na podstawie sformułowanego przez niego prawa okresowości.

German posiada kilkanaście izotopów z przedziału mas 64–83, z czego 5 trwałych występuje w naturalnej mieszaninie.

Zastosowania 
German jest ważnym półprzewodnikiem, wykorzystywanym do produkcji tranzystorów, diod i innych elementów elektronicznych. Jego pasmo wzbronione ma szerokość 0,67 eV, jest więc węższe niż w przypadku krzemu. Podobnie jak w przypadku galu, sole germanu – zwłaszcza fluorki i arsenki – wykazują własności półprzewodnikowe i elektroluminescencyjne, jednak ze względu na większą dostępność galu, związki te nie są praktycznie wykorzystywane.

German jest również stosowany do produkcji światłowodów i katalizatorów polimeryzacji. Pozyskuje się go głównie z zanieczyszczeń w minerale sfalerycie, a także z zanieczyszczeń rud cynku, ołowiu, miedzi i srebra.

Reaktywność 
Nie reaguje z wodą, powietrzem, a nawet z kwasami i zasadami, oprócz kwasu azotowego. Czasami domieszkuje się nim krzem stosowany przy produkcji elementów elektronicznych, jednak ze względu na małą dostępność tego pierwiastka zwykle jest on zastępowany galem. Szkło domieszkowane germanem jest przezroczyste dla promieniowania podczerwonego.

Jego znaczenie biologiczne jest nieznane; niektóre związki germanu, takie jak germanowodór czy chlorek germanu, mają działanie drażniące.

Odmiany alotropowe 
W 2014 dwa zespoły naukowców, chiński i europejski otrzymały germanen – materiał tworzony przez płaską strukturę atomów germanu, o budowie analogicznej do grafenu i silicenu. Atomy germanu tworzą w nim jednoatomowej grubości warstwę, połączone są w sześciokąty na podobieństwo plastra miodu.

Przypisy 

Pierwiastki chemiczne
Materiały półprzewodnikowe
 
Niemieckie odkrycia
Calista Flockhart

Calista Kay Flockhart (ur. 11 listopada 1964 w Freeport) – amerykańska aktorka. Występowała na Broadwayu, w filmach (m.in. Quiz Show i Klatka dla ptaków), oraz w serialach telewizyjnych: Ally McBeal, Bracia i siostry, Supergirl.

Jest laureatką Złotych Globów i Nagrody Gildii Aktorów Ekranowych, trzykronie nominowana do nagrody Emmy.

Życie prywatne 

Po ośmiu latach znajomości, wyszła za mąż za Harrisona Forda. Ich ślub odbył się 15 czerwca 2010 w Santa Fe, w stanie Nowy Meksyk. Wychowują razem chłopca, którego aktorka adoptowała jako noworodka w 2001.

Filmografia 
 Guiding Light (1989) jako Elise
 Mecenas Darrow (Darrow, 1991) jako Lillian Anderson
 Lifestories: Families in Crisis (1992) jako Mary-Margaret Carter
 Nagi w Nowym Jorku (Naked in New York, 1993) jako studentka
 Getting In (1994) jako Amanda Morel
 Clear Cut (1994)
 Quiz Show (1994)
 Pictures of Baby Jane Doe (1995) jako Jane
 Pijacy (Drunks, 1995) jako Helen
 Klatka dla ptaków (The Birdcage, 1996) jako Barbara Keeley
 Milk & Money (1996) jako Christine
 Jak kłamać w Ameryce (Telling Lies in America, 1997) jako Diney Majeski
 Kancelaria adwokacka (The Practice, 1998) jako Ally McBeal
 Happily Ever After: Fairy Tales for Every Child (1999) jako Vanna Van
 Sen nocy letniej (A Midsummer Night's Dream, 1999) jako Helena
 Ally (1999) jako Ally McBeal
 Na pierwszy rzut oka (Things You Can Tell Just by Looking at Her, 2000) jako Christine Taylor
 Saturday Night Live (2000) jako Host
 Bash: Latter-Day Plays (2001)
 Ally McBeal (1997–2002) jako Ally McBeal
 Ujęcie (The Last Shot, 2004) jako Valerie Weston
 Delikatna (Frágiles, 2005) jako Amy Nicholls
 Bracia i siostry (Brothers & Sisters, 2006–2011) jako Kitty Walker
 Supergirl (Supergirl, 2013 – 2017) jako Cat Grant

Nagrody 
 Złoty Glob Najlepsza aktorka w serialu komediowym lub musicalu: 1998 Ally McBeal
 Nagroda Gildii Aktorów Ekranowych Najlepszy zespół aktorski w serialu komediowym: 1999 Ally McBeal

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
 

Amerykańskie aktorki telewizyjne
Amerykańskie aktorki filmowe
Urodzeni w 1964
Laureatki Złotego Globu dla najlepszej aktorki w serialu komediowym lub musicalu
Lit (ujednoznacznienie)



Lit 
 lit – pierwiastek chemiczny
 lit – miasto w Szwecji
 lit – waluta litewska
 lit – żargonowe określenie węglanu litu, który jako lek jest stosowany w leczeniu afektywnej choroby dwubiegunowej
 Lit – imię krasnoluda z mitologii nordyckiej
 Lit – amerykański zespół muzyczny, przedstawiciel rocka alternatywnego
 lit. – skrót oznaczający język litewski

LIT 
 ludzka immunoglobulina przeciwtężcowa

Zobacz też 
 Lit-Bieł - Litewsko-Białoruska Socjalistyczna Republika Rad
 Lit-et-Mixe – miejscowość we Francji
Agutiowate

Agutiowate (Dasyproctidae) – rodzina ssaków z infrarzędu jeżozwierzokształtnych (Hystrignathi) w obrębie rzędu gryzoni (Rodentia). Obejmuje 2 współcześnie żyjące rodzaje z 13 gatunkami znanych pod nazwami aguti i akuczi. Kopalne  formy znalezione i znane od okresu oligocenu.

Zasięg występowania 
Rodzina obejmuje gatunki występujące w Ameryce Środkowej i Południowej, w lasach, na sawannach i polach. Niektóre introdukowano w Indiach Zachodnich.

Morfologia 
Mają wydłużone ciało, krótkie okrągłe uszy, worki policzkowe, długie kończyny zakończone pazurami w kształcie kopyt.

Ekologia 
Żyją w lasach tropikalnych oraz na sawannach,  gdzie kopią nory. Często wyrządzają szkody na polach uprawnych, bywają szkodnikami plantacji trzciny cukrowej i bananów. 

Głównie roślinożerne, choć nie gardzą także drobnymi bezkręgowcami (mięczakami, skorupiakami).  

Ciąża trwa około 3 miesięcy, rodzi się od 2 do 4 młodych. Młode rodzą się z otwartymi oczami, bardzo zaawansowane w rozwoju. 

Najbardziej znane gatunki: aguti oliwkowy, aguti złocisty.

Systematyka 
Nazwą aguti określane są gryzonie z rodzajów Dasyprocta i Agouti. Jednak klasyfikacja tych rodzajów jest dyskutowana. Większość systematyków zalicza do agutiowatych dwa współcześnie występujące rodzaje:
 Dasyprocta  – aguti 
 Myoprocta  – akuczi

natomiast rodzaj Agouti jest czasami wyodrębniany jako rodzina Agoutidae lub rodzina Cuniculidae (z rodzajem Cuniculus jako synonim Agouti), podrodzina Agoutinae lub Cuniculinae.

Opisano również rodzaje wymarłe:
 Alloiomys 
 Andemys  – jedynym przedstawicielem był Andemys termasi 
 Australoprocta  – jedynym przedstawicielem był Australoprocta fleaglei 
 Branisamys  – jedynym przedstawicielem był Branisamys luribayensis 
 Megastus  – jedynym przedstawicielem był Megastus elongatus 
 Mesoprocta  – jedynym przedstawicielem był Mesoprocta hypsodus 
 Neoreomys 
 Plesiaguti  – jedynym przedstawicielem był Plesiaguti totoi

Uwagi

Przypisy

Bibliografia
Samorząd

Samorząd – ustalony prawnie zakres kompetencji do samodzielnego decydowania o sprawach określonej społeczności, wykonywanie funkcji uzupełniających w stosunku władz np. szkoły, zakładu produkcyjnego, władz państwowych.

Pojęcie samorządu wywodzi się z niem: Selbstverwaltung (samodzielny zarząd, samorząd), używanego dla określenia lokalnej administracji publicznej nie sprawowanej przez państwo. Znanym teoretykiem samorządu w nauce niemieckiej był XIX-wieczny uczony Rudolf von Gneist.

Samorząd w strukturze państwa oznacza powierzenie przez państwo realizacji różnego rodzaju zadań z zakresu administracji publicznej (czasem również sądowniczej) zrzeszeniom osób, których dotyczą skutki wykonywania tych zadań.

Samorząd oznacza również administrację publiczną wykonywaną samodzielnie przez odrębne od państwa, posiadające osobowość prawną wspólnoty osób (korporacje, związki publicznoprawne). W ujęciu negatywnym samorząd jest to po prostu administracja sprawowana nie przez państwo.

Na gruncie nauk prawnych istnieje rozbudowana definicja samorządu oparta na spostrzeżeniach Teresy Rabskiej. W tym ujęciu samorząd rozumiany jest jako wyodrębniona i określona przez przepisy grupa społeczna, w której członkostwo powstaje z mocy prawa, powołana do samodzielnego wykonywania zadań z zakresu administracji publicznej, w formach właściwych dla administracji rządowej, posiadająca organizację ustawowo ustaloną, o charakterze przedstawicielskim, kontrolowaną przez grupę, podlegająca nadzorowi ze strony państwa, ponosząca odpowiedzialność za swoje działania, wykonująca zadania własne i zlecone, posiadająca osobowość prawną i przysługujące jej prawo własności.

Rodzaje samorządu 
Rodzaje samorządu:
 terytorialny – dotyczący wspólnoty osób zamieszkujących dane terytorium
 funkcjonalny – dotyczący wspólnoty osób opartej na więzi pracy, wykonywania zawodu lub innej działalności.

Samorządy można podzielić również na
 samorząd oparty na substracie majątkowym, np. fundacja.
 samorząd oparty na substracie osobowym:
 samorząd terytorialny, np. gmina,
 samorząd wyznaniowy, np. gmina żydowska.
 samorząd narodowościowy,
 samorząd gospodarczy, np. Krajowa Izba Gospodarcza,
 samorząd zawodowy, np. samorząd adwokacki.

Zobacz też 
 Samorząd studencki, samorząd uczniowski
 Samorządność pracownicza
 Samorząd terytorialny w Polsce

Przypisy 

 
Prawo administracyjne