alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Yoshi H. Ishiguro

Yoshi H. ISHIGURO (iŝiguro) (nask. 3 jun 1898 en Aiti-ken) estis japana redaktoro kaj ĉefdelegito de Universala Esperanto-Asocio (UEA) en Japanio.

Eldonado kaj redakciado
Ishiguro e-istiĝis en 1914 pere de anglalingva korespondado. Li eldonis la gazetojn: Eklumo, 1925; Esperanto en Nipponlando, 1926-1928. Lingvo Internacia, 1929-1930 kaj redaktis Esperanto Kiboŝa, 1930.

Instruado kaj varbado
En 1927 li gvidis la radio-kurson JOCK en (Nagoya), kiu estis la unua en Japanio entute. Kursgvido ĉirkaŭ 280 fojojn, parolado ĉirkaŭ 420.

Verkoj
Ishiguro verkis kaj eldonigis diversajn elementajn lernolibrojn, ekz.: 
 1932: Esperanto por komencantoj.
1932: Esperanto-Korespondo.
1933: Moderna Esperanto-Japana-vortaro
1933: Japana traduko de la Fundamento de Esperanto. 

ISHIGURO, Yoshi H.
ISHIGURO, Yoshi H.
ISHIGURO, Yoshi H.
ISOSEK

ISOSEK estis Esperanta instituto, kiu eldonis Internacian Superan Skriban Esperanto-Kurson. Celoj de la kurso estis interalie perfektigi la lingvon kaj stilon de tiuj, kiuj jam lernis Esperanton; prepari progresantajn lernantojn al ekzameno por instruisto aŭ kursgvidanto; internaciigi la lingvon kaj stilon de la kursanoj pere de diverslandaj korektantoj. 

Centra oficejo de ISOSEK estis en Heerlen, Nederlando, naciaj oficejoj en diversaj landoj. Direktorino estis Tekla Flint, kaj organo estis Nia Informilo, senpaga por kursanoj.

Fontoj 
 

Isosek
Esperanto-Institutoj
ISR

La vorto havas plurajn signifojn:

isr estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
ISR estas landokodo de Israelo laŭ normo ISO 3166.
Internacia Socia Revuo
Rafel Israels

Rafel ISRAELS (naskiĝis la  en Visvliet) estis nederlanda instruisto, esperantisto kaj aktivisto por blindulaj rajtoj.

Esperanta agado 
Israels instruis Esperanton en A- kaj B-kursoj. Li fondis en 1929 blindulan Esperanto-organizaĵon Nosobe, kies prezidinto li estis. Israels age partoprenis la laboristan Esperanto-movadon, FLE en Nederlando, kaj la internacia blindulan Esperanto-movadon. Israels ankaŭ prezidis la ne-esperantistan Groningan Blindulan Ligon.

Persona vivo 
Israels naskiĝis en juda familio. Lia patro Sander estis rita buĉisto. Rafel Israels havis ses gefratojn, el kiuj kvin tro frue mortis. Du gefratoj estis murditaj en la ŝoaho. Israels estis la edzo de Iemkje Ploegsma, kun kiu li havis filon Alexander Anton Israels je la ‎1-a de februaro 1923.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 
 Foto de la familio Israels (1924).

Israels, Rafel
Italaj rakontoj

Italaj Rakontoj   estas esperantigo el la itala lingvo de ses rakontoj el la romano Koro, de la fama itala verkisto Edmondo De Amicis. La tradukon prizorgis Pier Carlo Monti. La libro eldoniĝs 76 paĝe en la jaro 1922 ĉe Eldonejo A. Paolet el San Vito al Tagliamento. 

Samloke kaj sameldoniste aperis dua, 79-paĝa, eldono de la tradukaĵo, en la jaro 1957.

Recenzoj

Referencoj

Eksteraj ligiloj

 Enciklopedio de Esperanto/I en sia originala formo en la Interreto
 Enciklopedio de Esperanto en elŝutebla versio (PDF).
 Katalogo de CDELI
 Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
 Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
 Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto

Verkoj el la esperantigita itallingva literaturo
Katalogo de CDELI
Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Saburo Ito

Saburo ITO (; pseŭdonimo: I. U.; naskiĝis en 1902 en Okajama, mortis en 1969) estis japana esperantisto, socialisto kaj soci-sciencisto. 

Ito studis francan lingvon en fremdlingva kolegio de Osako. Jam en 1915 li entuziasmiĝis pri Esperanto.

Li laboris por aranĝo de la 11-a Japana Esperanto-Kongreso en Okajama en 1923. Li iniciatis en Tokio organizon de Japana Proleta Esperantista Unio (JPEU) en 1929 kaj ideologie ĝin gvidis. Li estis bona originala poeto tre malofta en Japanujo, lerta tradukanto de ĉinaj kaj japanaj klasikaj poemoj (kolektitaj en Verda Parnaso, 1932). Li publikigis en Japana-lingva verko Komenco de Esperanto-studado en Japanujo (1932) interesajn priskribojn kaj penetrajn analizojn pri la historio, literaturo, lingvo.

En 1956, li verkis biografion pri Zamenhof en la japana, kaj eldonis ĝin kiel kajero de la renoma serio Iwanami-sinsyo.  Pro tio, li estis honorita per Premio Ossaka en 1956.

Eksteraj ligiloj 
Libroj de kaj pri Saburo Ito en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 

Naskiĝintoj en 1902
Mortintoj en 1969
Japanaj esperantistoj
Japanaj poetoj
Itoo Tokunosuke

EdE-I

Tokunosuke ITOO ( [i-TO tokunosuke]), japano, prof. de fiziko de Imp. Univ. de Kyusyu Del. de UEA en Hukuoka. Nask. 11 dec, 1894 en Tokyo. Unu el la gvidantoj de la movado en K. Verkis gustoplene pri la movado J Sopirante al Verda Stelo (E. J.), 1923. Partoprenis UK en Kraków.

Bildo

ITOO, Tokunosuke
Japanaj esperantistoj
Mortojaro nekonata
Iŭaŝita Ĵuntaro

EdE-I

IŬAŜITA Ĵuntaro (岩下 順太郎), japano, komercisto. Naskiĝis en la 15-a de marto 1901 en Tokyo. Esperantisto de 1921. Studanto de parola instrumetodo de Esperanto. Gvidanto de konstanta Esperanto-kurso en Fremdlingva Lernejo de Tokyo por virinoj. Kunlaboras kun Tasku Sasaki fondante Studejon de Zamenhofa Gramatiko, 1927. (v. Sasaki.)

Eksteraj ligiloj 
"Halina-dokumento pri la studentaj jaroj de L.L. Zamenhof: oficialaj arkivoj gimnaziaj kaj universitataj en la rusa lingvo" - Halina Edelbaum, Ĵuntaro Iŭaŝita, Naokazu Kawasaki

Japanaj esperantistoj
D. Ivanski

D. IVANSKI (pseŭdonime: D. J., mortis en novembro 1914) estis germana aŭ pola tradukanto en Munkeno. Li aktive kunlaboris al Internacia Socia Revuo kaj tradukis plurajn broŝurojn. Pro vivmizero li mortigis sin en 1914.

Verkoj

Originalaj 
 D. J.,

Tradukitaj

Listo de referencoj
Elio Izgur

Il'ja Jefimoviĉ IZGUR naskiĝis en 1881 en urbeto Berezino, Belorusio, kiel filo de malriĉa laboristo-bakisto. Pro malriĉeco de la gepatroj li povis vizitadi nenian lernejon kaj jam de la 9-jara aĝo devis labori komence en bakejo, poste li serĉis prosperon en plej diversaj profesioj: pakaĵ-portisto, kelnero, gardanto, gazetportisto, k. c. Estante 18-jara junulo, li komencis mem klerigi sin sen helpo kaj nur danke al siaj fervoro kaj neordinaraj kapabloj, havis en tio sukceson. De 1903 li kunlaboris en multaj rusaj, belorusaj kaj judaj gazetoj. Pro siaj politikaj konvinkoj (komunisto) li estis ofte persekutata de la cara registaro kaj dum la civila milito estis verdiktita de la kontraŭrevolucia registaro de Anton Denikin al morto, de kiu li estis savita nur du horojn antaŭ plenumo de la verdikto. En 1921 li estis honorigita de la 1-a Tutukraina Komitato de Scienculoj per la titolo "Scienca aganto" kaj en 1922 (por fervora servado al la interesoj de la laborista klaso) per titolo "Heroo de laboro". Li konis persone d-ron Zamenhof kaj al la movado aliĝis en 1903. Dum tri jaroj li estis Ĝenerala Konsilanto de SAT kaj de 1928 ano de la CK de SEU kaj prezidanto de E-organizaĵo en Kremenĉug. 
Li estas unu el la kunfondintoj de IAREV kaj estis unu el la vicprezidantoj de tiu asocio inter 1934 kaj 1936.
Li estis arestita de NKVD la 23-an de novembro de 1936 kaj mortpafita la 3-an de septembro 1937.

Verkoj 
Nur Volu, SAT
Je la nomo de l' vivo; SAT
Je la nomo de Dio. Filozofi-lirikaj fragmentoj de E. lzgur. Kun portreto de la aŭtoro kaj multaj ilustraĵoj. Parizo; SAT (1928?)

Recenzo de Je la nomo de Dio

Eksteraj ligiloj 
 25-jara literaturjubileo de Izgur ĉe Sennaciulo, 15.11.1928

Viktimoj de Stalinismo
Belorusaj esperantistoj
Sovetiaj esperantistoj
Léon Bergiers

Leon BERĴJE (france Léon BERGIERS) estis esperantlingva verkisto, aktiva en SAT kaj en la laborista movado inter la du mondmilitoj.

Biografio 
Berĵje naskiĝis en la 30-a de junio 1904 en Bruselo. Li prizorgis la interhelpan movadon, literaturajn kursojn, verkis franclingvan teatraĵon, kunlaboris al ruslingvaj revuoj. Kiel Esperantisto ekde 1922, li havis gravan rolon en SAT, ĝis proksimume 1930, kiam li brue forlasis la asocion kaj transiris al IPE. Verkis multajn rakontojn, priskribojn pri nuntempaj verkistoj por Sennacieca Revuo kaj La Nova Etapo. Li partoprenis al la fondado de IAREV kaj estis unu el ĝiaj komitatanoj, sed ŝajne ne estis tre aktiva en tiu kadro. Li poste tute malaperis el la movado.

Verkoj

Tradukoj 
 La Morto de Blanjo de Jean Tousseul, 1925, SAT
 Servokapabla! kaj Marcus Tybout, du noveloj de Georges Eekhoud, 1927

Originaloj 
  Ili, novelaro, SAT, 1930.

Rete legeblaj verkoj 
 Ili 

Membroj de SAT
Belgaj esperantistoj
Ruĝo kaj Blanko

Ruĝo kaj Blanko estas novelaro verkita de L.Ivn kaj eldonita de SAT en 1926. Ĝi ampleksas 68 paĝojn.
Pri ĝi EMBA skribas la jenon en EdE en la artikolo pri Ivn:
"Tiu ĉi libreto lasas konkludi pri lerta rakontisto, kiu arte reliefigas la kontraston inter la malnova kaj nova generacioj."
Kaj en artikolo pri Ruĝo kaj Blanko: „Karikaturoj, amuzaj, sed ankaŭ akraj. Estas mokataj la organizo kaj faroj de l' nuna rusa reĝimo.“ (G. S., E, 1926, p: 18l.)

 
Esperanto-movado 
EdE-R
Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Eldonaĵoj de SAT
Kredu min, Sinjorino!

Kredu min, Sinjorino! estas la titolo de originala romano de Cezaro Rossetti. Ĝi troviĝas en la baza legolisto kaj estas eldonita la unuan fojon en 1950, la sama jaro, en kiu Rossetti mortis. Tamen la verko mem estis finita en 1949. En januaro 2002, la verko fariĝis publika havaĵo por loĝantoj de tiuj landoj kun kopirajto limigata ĝis la vivo de la aŭtoro + 50 jaroj.

La libro, kiun la aŭtoro dediĉis al sia frato Reto, estas membiografia romano, kiu rakontas pri la vivo kaj laboro kiel eksponisto.

La libron tradukis en la hungaran Sándor Szathmári (Tréfán kívül, 1957).

La itala traduko aperis en 2013 zorge de Milana Esperanto Klubo. Ĝin eldonis Itala Esperanto-Federacio.

Vidu ankaŭ 
 Knedu min, Sinjorino Corsetti, R. (1987) Tabuaj kaj insultaj esprimoj en Esperanto; Paris, La Kancerklinikoteko

Bildaro

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 Kredu Min, Sinjorino! (Elŝutu la bitlibron ĉe Faded Page, se vi venas de lando kun kopirajto malpli ol vivo de aŭtoro +60 jaroj)
 Recenzo fare de Stellan Engholm.
 La svisa debatisto, recenzo fare de Chris Declerck, originale aperinta en Literatura Foiro #135 de februaro 1992. Ankaŭ legebla ĉe la Katalogo de UEA.
 Legu ĝin, sinjorino!, recenzo fare de Sten Johansson. Ankaŭ legebla ĉe la Katalogo de UEA.
 Plena teksto ĉe Wikilivres
 
 Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
 Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
 Katalogo "Erfgoedbib" en LibraryThing
 Katalogo de Universitato de Amsterdamo

Esperantlingvaj romanoj
Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Eldonaĵoj de Edistudio
Eldonaĵoj de SAT
Esperanto-libroj aperintaj en 1974
Esperanto-libroj aperintaj en 1990
Antverpena Fikcio-libraro
Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Katalogo de la FEL-biblioteko
Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Katalogo de Universitato de Amsterdamo
Pergameno

Pergameno estas felo (ĉefe de ŝafo) preparita por skribado.

Historio 
La nomo de pergameno devenas el la helena urbo Pergamo. Pergamenon oni interalie uzis por fenestroj kaj skribovolvaĵoj, la antaŭuloj de niaj modernaj libroj.

Laŭ Francisko Azorín pergameno estas Ŝafofelo preparita por pentri aŭ skribi sur ĝi, multe uzata de la 4ª ĝis la 10ª jc., skribita per ruĝa, blua, aŭ violkolora inko. La biblioteko de Atalo en Pergamo (197 j. a. K.), havis 200.000 pergamenojn. Li indikas etimologion el Pergamo, propra greka nomo de nuna urbo Bergamo en Malgranda Azio kaj de tie la latina pergamena.

Tekniko 
La pergameno estis tradicie pretigita el netanita felo de remaĉuloj (ekz. bovido, kapro, ŝafo).

Por fari pergamenon, unue, oni lavu la felon per kalkakvo por ke ĝi forigu la harojn. Tuj post kiam la kruda senhara felo estas etendita, ĝi estas pergameno. Oni povas lavi la felon per tanino. Oni traktis la pergamenon, senharan felon per tanaj materialoj por igi ĝin eltena al putriĝo.

Tre delikata speco de pergameno estas veleno.

Bibliografio 
 Clemens, Raymond; Graham, Timothy (2007). Introduction to Manuscript Studies. Ithaca: Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-3863-9.
 Eisenlohr, Erika (1996), "Die Kunst, Pergament zu machen", in Lindgren, Uta, Europäische Technik im Mittelalter. 800 bis 1400. Tradition und Innovation (4th ed.), Berlin: Gebr. Mann Verlag, pp. 429–432, ISBN 3-7861-1748-9
 Murray, Fiona, "Parchment Craft" in Australian Paper Crafts, No 23 2003, Pride Publishing, Rozelle NSW, pp. 10–13
 Reed, Ronald. (1975). The Nature and Making of Parchment. Leeds, England: Elmete Press
 Roberts, Colin H.; Skeat, T. C. (1983), The Birth of the Codex, London: Oxford University Press, ISBN 0-19-726024-1

Notoj

Vidu ankaŭ 

 Biblioteko de Pergamo
 Celulozo
 Cipero
 Palimpsesto
 Papero
 Papiro

Skribo
Surskribaj materialoj
Gilbert Ledon

Gilbert René LEDON (naskiĝis en 1931 en Francio, mortis la 3-an de marto 2003 en Brazilo) estis franca-brazila esperantisto, verkisto kaj eldonisto.

Vivo 
Li naskiĝis en kamparana medio. Post sia esperantiĝo li vizitis la kabaredon de la Tri koboldoj kaj ekaktivis en la SAT-medio. Li edziĝis kun german-devena brazila esperantistino Symilde Schenk Ledon, kaj uzis esperanton kiel hejmlingvon kun siaj infanoj. Profesie inĝeniero, li translokiĝis al Brazilo kie li post ioma tempo iĝis posedanto de la fabriko de manekenoj, en kiu li laboris. Tre aktivis en Esperantio sur plej diversaj kampoj. Konata kiel akra polemikisto, li publikigis artikolojn en multaj gazetoj, ĉefe en Monato kaj redaktis dum kelkaj jaroj la gazeton Liberecana Ligilo, eldonita de la liberecana frakcio de Sennacieca Asocio Tutmonda.

Li publikigis proprakoste la revuon Brazilan Esperantiston dum kelka tempo. Ankaŭ la verkon Sennaciece tra Nia Mondo en kiu li akre rimarkas la diferencojn inter la diversaj popoloj, li eldonis proprakoste kaj vendis favore al Monato. Pro la mencio de tiuj diferencoj kelkaj kulpigis lin pri rasismo, kvankam li klare sbribas: "Tiuj diferencoj tute ne pravigas rasismon. Neniu raso, aŭ gento, havas mistikan mision super alia." 

Li mortis kun sia edzino okaze de trafikakcidento.

Verkoj

Politikaj 
 Moderna Mito: La Kolektiveco, Sennacieca Asocio Tutmonda, 1986
 Al la Tero Returne, 1992
 Anarkia Konstruo, 1997

Teĥnikaj 
 Manekenoj kaj Ni (konstruaj datumoj pri manekenoj)
 Hermetikaj Pumpiloj (konstruaj datumoj)
 Konstruu Vian Domon 2002 (teĥnikaj vortoj pri domkonstruado, ilustrita per desegnaĵoj)
 Aviada Terminaro, Fonto, 2002, 86p

Membiografiaj 
 Satana Anĝelo (e-o-franca-portugala), Sennacieca Asocio Tutmonda, 1983
 Sennaciece tra Nia Mondo, 1989
 Familia Lingvo = esperanto
 Ikaro ne Sonĝis

Beletraj 
 Virusoj 1999 (kvar teatraĵetoj)

Primovadaj 
 Analoj de EASP 1997 (pri la historio de Esperanto-Asocio de San-Paŭlo)

Eldonoj 
 Karuseloj... de Sara Larbar, 1987
 La Evangelio de la Horo de Paul Berthelot, 1990
 Florville kaj Courval - de Markizo de SADE, 1992
 Kiel Kuiri sen Viando - de Clara de HESS, 1998 (kunlabore kun eld. Fonto)
 Socia Rolo de Kromamantoj de Agenita Ameno, 2001

Apero en filmoj 
 partoprenado en ronda tablo pri "Eldonaj kaj aŭtoraj rajtoj", Sorokabo-SP-BR - 1997

Referencoj

Rete legeblaj verkoj 
 Senutilaj sindikatoj  el MONATO (1999/6, p. 5)
 Letero al Jurgen Kuhl , kadre de debato pri sennaciismo en Sennaciulo
 Raymond Schwartz kaj ties kabaretoj
 Kio estas anarkio , enkonduko al lia eldono de La Evangelio de la Horo

Eksteraj ligiloj 
 Verkoj de kaj pri Gilbert Ledon en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 

Membroj de SAT
Brazilaj esperantistoj
OS/2

OS/2 estas operaciumo de la firmao IBM. Ĝi funkcias sur la samaj procesoroj kiel MS-DOS kaj Vindozo 9x. En la komencaj jaroj IBM kunlaboris pri ĝi kun Mikrosofto, sed en 1991 Mikrosofto ĉesis kaj IBM sole devis pluevoluigi OS/2. Ĝi ne tiom disvastiĝis kiom ĝiaj konkurantoj Vindozo kaj Linukso. Nun plej vaste estas uzata en aŭtomatoj, ekz. ĉe bankoj, kie ĝi famas kiel la plej bona (precipe sekura kaj stabila) operaciumo.

Je la 12-a de julio 2005 IBM anoncis, ke la  ĝi retiros OS/2 de la merkato. Subteno al nunaj klientoj estis donata ankoraŭ ĝis fine de 2006. Al siaj OS/2-klientoj IBM sugestis konsideri transiron al Linukso.

Versioj 

 1987: CP/DOS (praa OS/2)
 1988: 1.1 (Trimaran)
 1989: 1.2 (Sloop)
 1991: 1.3
 1992: 2.0 (32-bita)
 1993: 2.1
 1994: Warp 3.0
 1996: Warp 4.0 (Merlin)
 1999: Warp Server for eBusiness 4.5 (Aurora)

operaciumoj

Aperis en 1987
-um-

La sufikso -um- montras vorton kiu rilatas al la ĉefvorto. -um- mem ne havas difinitan signifon, do la rilato povas esti diversspeca. Tial oni devas lerni ĉiun vorton kun -um- aparte. Ekzistas tamen kelkaj grupoj de um-vortoj kun similaj signifoj:

 Vestaĵparto ĉe iu korpoparto, ekz-e
 pland-um-o = la plata malsupro de ŝuo, kiu tuŝas la plandon
 kol-um-o = vestaĵparto, kiu ĉirkaŭas la kolon
 Agi per io, ekz-e
 foli-um-i = turni la foliojn de libro aŭ gazeto por rapide kaj dise iom legi
 brak-um-i = ĉirkaŭi per la brakoj
 palpebr-um-i = rapide fermi kaj malfermi la palpebrojn
 Ekzekuti iumaniere, ekz-e
 pend-um-i = pendigi per ŝnuro ĉirkaŭ la kolo por mortigi
 kruc-um-i = najli aŭ ligi al kruco por mortigi
 ŝton-um-i = mortigi per ŝton-ĵetado
 Provizi per io, ekz-e
 aer-um-i = enlasi eksteran aeron por freŝigi
 akv-um-i = malsekigi per surverŝo aŭ trafluigo de akvo
 Nombrosistemo, ekz-e
 du-um-a nombrosistemo = sistemo kun du ciferoj, binara sistemo
 dek-um-a nombrosistemo = sistemo kun dek ciferoj, decimala sistemo

Kelkaj um-vortoj tamen ne apartenas al iu ajn grupo:
 plen-um-i = fari plene
 cerb-um-i = penege streĉi sian penson pri io
 malvarm-um-o = malsano kun tusado, nazkataro k.t.p. (laŭ popola kredo, tiaj malsanoj devenas de malvarmo; sed laŭ la moderna scienco ne estas rekta ligo)
 ktp

Kvankam oni devas lerni ĉiun um-vorton aparte, oni tamen povas argumenti, ke la ekzisto de -um- en Esperanto plifaciligas ĝin: Estas pli facile aparte memorigi, ke iu vorto estas um-derivaĵo de alia vorto, ol memorigi tute novan radikon sen difinita rilato al aliaj radikoj.

Jen listo de elektitaj um-vortoj:

-umo:
alfabetumo, brulumo, cicumo, ĉarumo, ekstremumo, grajnumo, hufumo, kalkanumo, kolumo, komunumo, kortumo, laktumo, manumo, mondumo

-umi:
aerumi, akvumi, amindumi, antaŭplenumi, bitumi, butikumi, cerbumi, brakumi, faldumi, fingrumi, foliumi, glaciumi, glitumi, gustumi, kafejumi, kalkumi, kolombumi, krucumi, langumi, lavumi, literumi, lokumi, lotumi, manumi, mastrumi. okulumi

-uma:
[numero]-uma , dekstruma, inerciuma, komunuma, monduma

Uzado en Esperanto 
Marjorie Boulton, en sia mikspota libro Faktoj kaj fantazioj, dediĉas la poemon de ties 17a ĉapitro al listo de vortoj kiuj uzas tiun sufikson.

Notoj

Eksteraj ligiloj 
 Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko (PMEG) pri la afikso -um-
 Tiu ĉumalofta sufikso -UM Anatolo Gonĉarov 114 paĝoj, PDF-formo. Libere elŝutebla de la retejo de UEA.
 Kiu estas via preferata sufikso?, artikolo en UEA Facila.

Sufiksoj en Esperanto

de:Sprachaufbau des Esperanto#Die Wortbildung
en:Esperanto vocabulary#List of lexical suffixes
Edvard Grieg

Edvard GRIEG (naskiĝis la 15-an de junio 1843, mortis la 4-an de septembro 1907) estis norvega komponisto kaj muzikisto, ĝenerale taksata la plej grava kaj genia el ĉiuj norvegaj komponistoj.

Edvard Grieg naskiĝis en burĝa familio de Bergen, Norvegio, la kvara el kvin infanoj, kie la patrino estis la unua pianoinstruisto. Ĉar li estis naturdotita por muziko, la tiama fama violonisto Ole Bull konsilis sendi la junan Edvardon al la konservatorio en Lejpcigo. Tie li studis de 1858 ĝis 1862 kaj verkis siajn unuajn komponaĵojn. Sed la unuajn ĉefverkojn li komponis post sia edziĝo kun sia kuzino Nina Hagerup. Tio estas la melodioj opus 5 laŭ poemoj de Hans Christian Andersen.

Li verkis ankaŭ konĉerton por piano, sonatojn, kvaropon, kantojn, ktp., en kiuj oni ofte aŭdas la influon de la norvega folklora muziko.

Sed tio, kio donis al li internacian famon, estas la scenmuziko por Peer Gynt, teatraĵo de Henrik Ibsen. Tiu muziko de Grieg estas nuntempe multe pli konata ol la teatraĵo.

Vidu ankaŭ 

 4872 Grieg

Norvegaj muzikistoj
Romantikaj komponistoj
Bergen
Pentekosto

La vorto pentekosto (el la greka πεντηκοστή [ἡμέρα] = kvindeka [tago]) signifas la kvindekan tagon post pasko.

Je pentekosto estas festata la alsendo de la Sankta Spirito kaj la fondiĝo de la eklezio.

La historia-kalendara fono estas la juda semajnfesto Ŝavuot, kiu estas festata 50 tagojn post pesaĥo la dian revelacion sur la monto de Sinai.

Tiu tago estas kristana festo laŭ deklaro de la nicea Koncilio en 325. La tago okazas inter 10-a de majo kaj 13-a de junio, kio ebligis la pluvivon de la praaj paganaj kutimoj, superstiĉoj.

Kun pentekosto estas ligitaj diversaj popolkutimoj, ekzemple la pentekosta reĝlando – pentekosta vizitado kaj promenado en la vilaĝo.

Vidu ankaŭ 
 Veni creator spiritus

Dekduopaj festoj
Kristanaj festoj
Mirakloj de Jesuo
Blazonŝildo

La blazonŝildo, ĉefa portilo de la blazono, fontas rekte el la ŝildoj de la mezepokaj batalantoj, kaj poste ekuziĝis same por ne-militecaj posedantoj: urboj, asocioj, virinoj, burgoj, ktp...

Laŭ la epokoj kaj lokoj, ĝiaj formoj estas tre diversaj.

Sed kia ajn estu ĝia formo, ĝia surfaco, nomita kampo ĉiam estas organizita kiel rektangulo trione dividita laŭ ambaŭ direktoj, kio do difinas 9 fakojn:

 1 dekstra kapa kantono
 2 kapa fako
 3 liva kapa kantono
 4 dekstra flanka fako
 5 centra (aŭ kora) fako
 6 liva flanka fako
 7 dekstra baza kantono
 8 baza fako
 9 liva kapa kantono

Notoj
 La vorto livo pli bone kongruas kun la blazona lingvo ol la kutima maldekstro, pro la ofte abunda uzo de la du vortoj eĉ en unu nura frazo.
 dekstro kaj livo - same kiel ĉiuj elementoj de la blazono - difiniĝas laŭ la vidpunkto de la portanto.

Ekzistas du kromaj fakoj samsurfacaj: la "honor-fako" (duone sur 2 kaj 5), kaj la "umbilik-fako" (duone sur 5 kaj 8).

Partigoj kaj suraĵoj 
La ŝildo povas esti dividita en diversaj partigoj kaj ŝarĝitaj per suraĵoj.

Ĉiuj formoj difinitaj per tiuj partigoj kaj suraĵoj ricevas nomojn, kiuj laŭbezone estas precizigitaj per diversaj aldonitaj elementoj, sed ĉiam per la plej grava: sia koloro.

Heraldiko
Blazonaj ornamoj

Heraldiko

La blazonaj ornamoj longtempe rolis ĝuste nur kiel ornamoj, kaj ne havis identigan rolon. Tial blazono plej ofte rilatas nur al sia ĉefa parto kiu bildigas sur la blazonŝildo.

Kiam oni volas insiste klarigi ke oni parolas pri la tuta insignaro, oni foje uzas la esprimon "plena blazono"

Ĉirkaŭ la blazonŝildo(0), oni trovas:
1 batal-krio
2 kresto
3 krono
4 lambrekeno
5 helmo
6 ŝildotenanto
7 ŝildoapogilo
8 subaĵo
9 devizo

Blazonoj
Glutamino

Glutamino (simbolo Gln aŭ Q; simbolo Glx aŭ Z por glutamino aŭ glutama acido) estas unu el la 20 plej gravaj aminoacidoj, ero de proteinoj.

Vidu ankaŭ 
 Digesta sistemo

Eksteraj ligiloj 

 http://www.compchemwiki.org/index.php?title=Glutamine  
 http://www.mercola.com/fcgi/pf/2004/may/1/glutamine.htm 
 http://www.chemie.fu-berlin.de/chemistry/bio/aminoacid/glutamin_en.html

Referencoj 

Aminoacidoj
Horst Köhler

Horst KÖHLER (naskiĝis la ) estas germana ekonomikisto kaj politikisto. De 2004 ĝis 2010 li estis prezidanto de Germanio.

Li estis prezidanto de EBRD (1998-2000), poste ĉefdirektoro de la Internacia Mona Fonduso (IMF) (ekde 2000) kaj estis elektita kiel la prezidanto de Germanio la 23-an de majo 2004, kaj enoficiĝis la 1-an de julio. Li estis balotita duan fojon por ĉi tiu posteno la 23-an de majo 2009. La 31-an de majo 2010 li retiriĝis pro kritiko pri liaj eldiroj pri Afganujo; li estis dirinta en intervjuo ke la germana armeo defendas ankaŭ ekonomiajn interesojn.

Lia familio devenas el Rumanio, sed li naskiĝis en Pollando, poste rifuĝis al Orienta germanio poste al Okcidenta Germanio (50-aj jaroj). El la tri infanoj nur li plulernis.

Komence de la 1990-aj jaroj li negocis kun Sovetunio pri retiro de ties armeo el orienta Germanio.

Eksteraj ligiloj 
 Oficiala retejo de la prezidanta oficejo (en la germana, angla, franca kaj hispana), kun biografioj, paroladoj ktp. de la unuopaj prezidantoj
 Sondokumento de la parolado de Horst Köhler en Berlino okaze lia elekto kiel prezidanto (en formato MP3) 
 Teksto (germanlingva) de tiu parolado - "Germanio iĝu lando de ideoj"
 Biografio anglalingva sur la paĝoj de la Internacia Mona Fonduso

Germanaj ekonomikistoj
Prezidantoj de Germanio
Germanaj politikistoj
Germanaj rifuĝintoj
Stephen Hawking

Profesoro Stephen HAWKING (naskiĝis je la 8-a de januaro 1942 en Oksfordo, mortis la  en Kembriĝo, Anglio) estis unu el la pintaj fizikistoj kaj teoriaj astronomoj de la nuntempo. Li estis Lukasa profesoro ĉe la Universitato de Kembriĝo (ofico kiun iam havis ankaŭ Isaac Newton).

Liaj ĉefaj studterenoj estis kosmologio kaj kvantuma gravito (parto de kvantuma fiziko). Inter liaj plej gravaj kontribuoj estas eseoj pri la rilato inter nigraj truoj kaj termodinamiko. Laŭ liaj studoj, nigraj truoj ne ekzistas daŭre.

Sciencaj laboroj 

En la jaro 1962 li finis sian studadon ĉe la Universitato de Oksfordo kiel Bachelor (bakalaŭro). Tiam li decidis studi ĉe la Universitato de Kembriĝo, kie li en la jaro 1966 finis sian studadon kiel doktoro de teoria astronomio kaj kosmologio.
Komune kun Roger Penrose li laboris dum la 1960-aj jaroj pri la ekzisto de lokoj, kiujn ili supozas en nigraj truoj, kie la leĝoj de la natursciencoj ne validas (neordinaraĵo; angle: singularity).
En la jaro 1974 Hawking evoluigis la koncepton de la Hawking-radiado. La Hawking-radiado havus la efikon, ke nigraj truoj ne ekzistas eterne (vaporiĝo de nigra truo).
Dum la 1980-aj jaroj li laboris kun Jim Hartle pri kvantuma gravito.

En 1988 li estis premiita la Wolf-Premio pri Fiziko.

Vivo 

Hawking devenas el familio de sciencistoj. La patrino estis ekonomisciencistino kaj la patro estis kuracisto de tropikaj malsanoj.
En la jaro 1963 Hawking ricevis la diagnozon, ke li suferas je amiotrofa lateralsklerozo (ALS). Du jarojn poste, 1965, li edziĝis kun Jane Wilde, kun kiu li havas tri infanojn. La divorco de Jane Wilde okazis en la jaro 1990. Ekde tiu tempo li vivis kun sia flegistino Elaine Mason, kiun li edzinigis en la jaro 1995. Hawking kaj Mason disiris en la jaro 2006.

Pro sia malsano li bezonas ekde 1968 rulseĝon. Pro trakeotranĉo li perdis en la jaro 1985 la kapablon paroli kaj ekuzis parolkomputilon por komuniki ion.

Honorigoj 

En la jaro 1974 li iĝis membro de la Reĝa Societo kaj en la jaro 1979 li iĝis lukasa profesoro. Krome li estas membro de la Papa Akademio de la sciencoj.

Famaj verkoj 

La granda sukceso de Stephen Hawking rezultas el lia kapablo klarigi komplikajn aferojn tre simple, tiel ke nefakuloj povas kompreni ilin. Jen kelkaj popularsciencaj verkoj.
 La universo en nuksoŝelo (origine: The Universe in a Nutshell)
 Mallonga historio de la tempo (origine: A brief history of time)

Vidu ankaŭ 
 Turniĝanta nigra truo
 7672 Hawking

Eksteraj ligiloj 
 Hejmpaĝo de Hawking 

Wolf-premiitoj pri fiziko
Anglaj sciencaj verkistoj
Anglaj fizikistoj
Teoriaj fizikistoj
Kosmologoj
Relativecoteoriistoj
Anglaj astronomoj
Anglaj matematikistoj
Britaj akademianoj
Anglaj verkistoj
Anglaj memoraĵistoj
Anglaj ateistoj
Anglaj sciencfikciaj verkistoj
Membroj de la Papa Akademio de la Sciencoj
Membroj de la Usona Nacia Akademio de Sciencoj
Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Membroj de la Reĝa Societo de Artoj
Handikapuloj
Lernantaro de la Universitato de Kembriĝo
Skotdevenaj angloj
1980-aj jaroj



Eventoj 
 Persona komputilo estis popularigita.
 Nuklea akcidento de Ĉernobilo 1984.
 Ekmalkonstruado de la Berlina muro en 1989.
 En 1989, studentoj protestis ĉe placo Tian An Men.
 Protestoj kontinuas kontraŭ Apartismo en Sudafriko.
 Alto de la Malvarma milito

Inventaĵoj kaj malkovraĵoj 
 Unua usona kosmopramo lanĉis en 1981.
 Kubo de Rubik, la meĥanika puzloludo, estas inventita.
 Epidemio de Aidoso estas identigita kaj nomita.
 Hiphopo, metalroko, kaj alternativa muziko populariĝis.

Gravaj Personoj 
 Helmut Kohl
 Ronald Reagan
 Margaret Thatcher
 Miĥail Gorbaĉov
 Michael Jackson
 Arnold Schwarzenegger
 Harrison Ford
 George Lucas
Antido

Antido estas kaj kromnomo de René de Saussure, kaj nomo de projekto por reformi Esperanton de li.

de Saussure en 1907 adoptis la kromnomon Antido por kontraŭbatali Idon, tial la nomo anti- ("kontraŭ") + ido. Poste li faris proponon por ŝanĝoj al Esperanto, kaj, fine, en 1920, lian projekton oni nomis Antido. Antido estis lingvoprojekto pli proksima al "ortodoksa" Esperanto ol Ido. Li proponis ŝanĝon en ortografio kaj korelativa sistemo, foreston de akuzativo kaj kelkajn ŝanĝojn malpli gravajn en vortprovizo. 

Antido ankaŭ estis nomata Lingwo Internaciona di Antido, Antido 1 .

Bibliografio
Ĉiu skribita de Saussure.

 "Antido": Nova formo de la Lingvo Internacia "Esperanto" (Bern 1919) 84 pp.
 Projekto de praktika skribo por la lingvo internacia de Antido, Bern [ca. 1920]
 Projekto de fonetika skribo por la lingvo internatsia de Antido, Bern [ca. 1920]
 Resumo de la teorio de Antido, Saarbrücken, 1982 (editis Artur E. Iltis)

Vidu ankaŭ 
 Lingwo Internaciona di Antido
 Nov-Esperanto de Saussure, 1925

Esperantidoj
Historio de Esperanto
Kvin-sekunda regulo

La kvin-sekunda regulo estas mito kiu estas uzata por pravigi la manĝadon de manĝaĵo kiu falis sur la grundon. Oni ĝenerale kredas la uzadon de ĉi tiu termino ekis en rapidmanĝaj restoracioj, kiuj eble sekvis tiun regulon ĉe la preparado de manĝaĵoj. La kvin-sekunda regulo malprave asertas ke manĝaĵoj, speciale dolĉaj, kiel keksoj, kiuj falas sur la grundon, ne infektiĝos dum kvin sekundoj. Se oni rapide prenas ion de la planko, la individuo normale mencias la kvin-sekundan regulon antaŭ ol tiu manĝas ĝin inter aliaj personoj. Kvankam verŝajne ne estus malbone manĝi ion de pura planko, la ideo ke ĝermoj de la planko ne atingus la manĝaĵon dum kvin sekundoj estas malvera. Tial la regulo ŝajnas inventita pro facileco kaj por eviti la kritikadon de ĉi tiu praktiko.

Unu variaĵo estas la mito ke oni povas "kisi ĝin Dien." (ĉu eble "sanktigi ĝin per kiso" ?) Oni manĝas la manĝaĵon post kiam oni kisis la manĝaĵon.
Reguloj de fingroj
Triptofano

Triptofano (α-Amino-β-Indolilpropionacido, IUPAC: 2-amino-3-(1H-indol-3-il)-propionacido) (simbolo Trp aŭ W) estas aminoacido kun aromata strukturo sur la flanka ĉeno. Ĝi apartenas al esencaj aminoacidoj, t.e. ĝin ne povas produkti la homa korpo kaj pro tio necesas akiri ĝin per manĝaĵo . Ĝi apartenas al la 20 proteinaj aminoacidoj, el kiuj la proteinoj de la homa korpo konstruiĝas. Plantoj kaj mikroorganismoj povas ĝin produkti.

Kunrilataj temoj

Referencoj

Aminoacidoj
Mikroorganismo

eta|Aro da Escherichia coli
Mikroorganismoj aŭ mikroboj estas unuĉela, mikroskope malgrandaj organismo, kies unuopuloj ne estas rimarkeblaj per propra okulo. Bakterioj, arĥeoj, protistoj, fungoj estas mikroorganismoj. Ankaŭ la virusoj estas konsiderataj kiel mikroboj, kvankam ili ne vivas sed nur parazitas.

Se mikroorganismoj amasiĝas en kolonio (kulturo), ili iĝas perokule ekvideblaj.

La mikroba teorio pri malsanoj aŭ ĝerma teorio pri malsanoj estas scienca teorio kiu proponas, ke la mikroorganismoj estas la kaŭzo de ampleksa gamo de malsanoj. Tiuj malgrandaj organismoj, preskaŭ ĉiuj tro malgrandaj por ebligi ties vidadon per simpla rigardo, invadas homojn, aliajn animalojn kaj aliajn gastigantojn. Ties kresko kaj reproduktado ene de la gastiganto povas produkti malsanon. "Ĝermo" aŭ "mikrobo" estas terminoj kiuj povas referenci al viruso, bakterio, protisto, fungo aŭ priono. La mikroorganismoj kaŭzantaj de malsanoj estas nomataj patogenoj kaj la malsanoj kiujn ili kaŭzas estas nomataj infektaj malsanoj.

Vidu ankaŭ 

 biologio
 mikrobiologio
 prokariotoj
 eŭkariotoj
 ĉelo
 protozoo

 
Vivaĵoj
Mikrobiologio
Mikroskopo

Mikroskopo (v. greke mikrós: malgranda; skopein: observi) estas ilo, kiu ebligas observi la tre malgrandajn objektojn pligrandigitaj.

Tipoj 
El teknika vidpunkto distingeblas ĉefe la sekvaj tipoj:
 optika mikroskopo
 stereomikroskopo kun du okularioj permesante vidi reliefon
 fluoreska mikroskopo
 elektrona mikroskopo
 Atom-forta mikroskopo
 Tunel-efika mikroskopo

Mikroskopio estas aro da teknikoj por esploro pere de mikroskopo.

La 8-a de oktobro 2014, la Nobel-premio pri kemio estis atribuita al Eric Betzig, William Moerner kaj Stefan Hell pro "la elvolvo de super-solvopova fluoreska mikroskopio", kiu kondukas "optikan mikroskopion al nanodimensio".

Teknikoj 
Kolorigo aŭ tinkturigo estas helpa tekniko uzata en mikroskopio por plibonigi la kontraston en la bildo vidata pere de la mikroskopo.

Mikrotomo estas ilo uzata por tranĉi tre fajnajn tranĉaĵojn de materialo, konataj kiel sekcioj.

Referencoj

Bildaro

Vidu ankaŭ 

 Kolorigo
 Tunel-efika mikroskopo
 Teleskopo

Eksteraj ligiloj 
 http://www.musoptin.com/mikro1.html  Malnovaj mikroskopoj
 http://www.biologie.uni-hamburg.de/b-online/e03/03.htm  
 http://www.rms.org.uk 
 http://www.antique-microscopes.com Mikroskopoj el latuno
 http://micro.magnet.fsu.edu/primer/index.html Enkonduko al optika mikroskopio, cifereca bildigo kaj fotomikrografio ()

 
Inventaĵoj kaj malkovroj
Kavio

Kavio (el ties latina nomo Cavia) estas eta ronĝulo el Sudameriko (ĉefe el Peruo kaj Andoj). Post la malkovro de Ameriko, ili estis importitaj en Eŭropon fare de anglaj kaj nederlandaj navigistoj, kie ili fariĝis dombestoj.

En multaj landoj oni komparis ilin kun etaj porkoj. Kavio havas tre malsimilajn nomojn en la ĉefaj eŭropaj lingvoj.
 En franca lingvo: Cochon d'Inde (Porko el Hindio), ĉar la malkovranto de Ameriko Kristoforo Kolumbo pensis, ke la nova kontinento estas Hindio.
 En angla lingvo: Guinea pig (Porko el Gvineo)
 En germana lingvo: Meerschweinchen (Eta mara porko)
 En hispana lingvo: Cuy, Cuyo, Güimo aŭ Conejillo de Indias (Kuniklo el Indioj).
 En keĉua lingvo: Quwi
 En rusa lingvo: Морская свинка - Morskaja svinka (Mara porketo)

Kavio pezas inter 0,5 kaj 1,5 kilogramojn kaj mezuras inter 25 kaj 40 centimetrojn (la pli grandaj estas la sovaĝaj, la domaj eŭropaj kavioj pezas ĝenerale unu kilogramon kaj mezuras 25 centimetrojn). Ili meze vivas kvin jarojn.

Kaviido naskiĝas 60 aŭ 70 tagojn post la kuplado. Tio estas tre longa tempo por malgrandaj bestoj. La idoj jam havas harojn kaj povas vidi. Kaviino povas havi inter unu kaj tri idojn, tre malofte ĝis ok. Ili povas manĝi post du tagoj sed trinkas la patrinan lakton dum 1,5 monatoj.

Kavioj estas tre amataj kiel domaj bestoj ĉar ili estas puraj: ili ĉiam fekas samloke kaj iliaj fekoj ne odoras kaj ili tre ofte sin lavas (kiel katoj), ili estas tre afablaj kaj amas la kontaktojn kun homoj (ili ŝatas, ke oni zorgas pri ili kaj ili povas morti se ili restas solaj).

En multaj lingvoj la vortoj kavio kaj kobajo estas la samaj ĉar antaŭe la kavioj estis uzataj por fari eksperimentojn en laboratorioj (nun oni uzas ratojn kaj musojn). Do ne konfuzu en Esperanto kavion (besta genro) kun kobajo, kiu estas difinita specio de kavio (Kavio porcellus) uzata en eksperimentoj.

En Sudameriko kaj Portugalio ĝi estas uzata kiel manĝaĵo; ĝia viando estas bongusta sed ĝia graso estas iom amara.

Sovaĝa kavio

Cavia aperea estas speco de sovaĝa kavio, kiu vivas en la sudo de Brazilo, en Paragvajo kaj en Argentino. Ĝi havas brunetan malglatan haron, kreskas ĝis 30 cm, pezas 1 kg.

Vidu ankaŭ 

 Hamstro
 Kapibaro

Kaviedoj
Aldomigitaj bestoj
Dorlotbestoj
Binche

Binche  estas municipo en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Ĝi ricevis la titolon en 1825. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Thuin.

Ekde 1977 la municipoj Bray, Waudrez, Buvrinnes, Epinois, Leval-Trahegnies, Péronnes kaj Ressaix apartenas al Binche, la ĉefa municipo.

Binche havas la plej bone konservitan urbomuron de Belgio. Ĝi konstruiĝis dum la 13-a jarcento kaj apartenas al la dua remparo de la urbo.
Binche havas famon ankaŭ pro sia karnavalo, kiu en 2003 estis agnoskata de UNESCO, kiel "Ĉefverko de parola kaj nemateria heredaĵo de la homaro".

Literaturo

Eksteraj ligiloj 

 Oficiala retejo de la municipo 
 Retpaĝo pri la karnavalo 
 La 26 tradiciaj muzikaĵoj de la Karnavalo  

Urboj de Henegovio
Urboj de Belgio
City Hunter

Urba Ĉasisto (japane: シティーハンター [Ŝitī Hantā], de angla City Hunter) estas japana mangao de Hoĝo Cukasa. Krom japane ĝi estas publikigita en la franca kaj la germana lingvo.
Ekzistas ankaŭ animeoj laŭ la mangao, kiu estas konita en Francio kaj Belgio sub la nomo "Nicky Larson".

Luktosportaj filmoj
Detektivaj televidaj serioj
Mangao
Animeo
Animeaj filmoj
Japanaj televidaj serioj
Hoĝo Cukasa

HOĜO Cukasa (北条 司 [Hōĝō Cukasa], naskiĝis je 5-a de marto 1959) estas japana manga-verkisto. Li naskiĝis en la gubernio Fukuoka, en urbo Kokura (nune Kitakiuŝuo). Li estas aŭtoro de City Hunter kaj Cat's Eye.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.hojo-tsukasa.com 
 http://www.angeluscity.fr.st 
 http://angeluscity.free.fr 

Hoĝo Cukasa
Aludaj blazonoj

En heraldiko, oni nomas « aludaj blazonoj », blazonojn kiuj enhavas suraĵojn (figurojn), kies nomoj aŭ bildoj elvokas eventojn pli malpli gravaj, mitaj aŭ pligrandigitaj, kiuj rilatas al la blazon-posedanto. 

Jen kelkaj ekzemploj:

 Blazono de Navaro (el gorĝo kun katenoj el oro, kunligitaj en kruco, saltiero kaj orlo...) Sanĉo la 7-a (Navaro) perforte eniris la malamikan kampon, disrompante ĝian protektantan ĉenaron, kiu alkroĉiĝis al lia ŝildo...kaj plu restis kiel ĉefa figuro... 
 Blazono de Aŭstrio (el gorĝo kun trabo el arĝento) 

 

Heraldiko
10 (nombro)

Dek (10) estas la natura nombro kiu sekvas de 9 kaj antaŭas de 11.

La nombro 10 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
 en duuma sistemo : 1010
 en okuma sistemo : 12
 en deksesuma sistemo : A

En matematiko 
Dek ne estas primo. 10 = 5·2

10 estas la unua nombro skribita per 2 ciferoj en la dekuma sistemo. Tio implicas ke 10 estas la bazo de la dekuma sistemo.

10-kvadrato estas plurkvadrato, geometria formo el 10 kvadratoj.

Deklatero estas plurlatero kun 10 lateroj.

Dekedro estas pluredro kun 10 edroj.

Laŭ skribo 
 Ĉina skribo: 十
 Majaa skribo:

Pri la nombro 10 
La atomnumero de neono.

"Dek" ankaŭ estas la nomo de filmo de Abbas Kiarostami la plej fama reĝisoro irana. La filmado okazis per diĝita kamerao.

10 en Brazila folkloro rilatas al grupo de l' Kuniklo kaj specifike al Azeno.

Naturaj nombroj
Epoko Heian

La epoko Heian aŭ la periodo Heian (平安時代 [hej.an-ĝidai], heian signifas pacon) estas la epoko de ĉirkaŭ 400 jaroj inter 794 kaj 1185 aŭ 1192, de kiam Kammu translokigis la ĉefurbon al Kioto (kies tiama nomo estis Heian-kjō — ĉefurbo de paco), ĝis kiam Minamoto no Joritomo iĝis ŝoguno.

Tiu epoko estas konsiderata kulmino de la imperiestreco kaj famas pro artoj, ĉefe poezio kaj literaturo. Tiam oni parolis kaj skribis la klasikan japanan lingvon kaj interalie evoluigis la skribsistemojn de hiragana kaj katakano.

Historio

Elekto de la ĉefurbo

Regenteco de klano Fuĵivara 
Regenteco de klano Fuĵivara komenciĝis en la jaro 858.

Milito de Tajra kaj Minamoto

Kulturo de la epoko Heian

Budhismo

Literaturo

Referencoj

Eksteraj ligiloj 
 http://www.hukam.net/essay.php?id=156 
 http://www.samurai-archives.com/chronol.html  

Historio de Japanio
Historio de Japanio



Antikvo 
 Ĵomon-epoko
 Jajoi-epoko (3-a jarcento a.K. - 3-a jarcento)
 Kofun-epoko (malfrua 3-a jarcento/frua 4-a jarcento - frua 7-a jarcento/komenca 8-a jarcento)
 Asuka-epoko (fina 6-a jarcento - 710)
 Nara-epoko (710 - 794)
 Heian-epoko (794 - 1185)

Mezepoko 
 Kamakura-epoko (1185 - 1333)
 Kemmu-restarigado (1333-1336)
 Muromaĉi-epoko (1336 - 1573)
 Nanboku-ĉo-epoko (1336 - 1392)
 Sengoku-epoko (1392 - 1573)
 Azuĉi-momojama-epoko (1573 - 1600)
 Edo-epoko (1600 - 1868)

Nuntempo 
 Meiji-restarigado (1868 - 1912)
 Taiŝio (1912 - 1926)
 Ŝoŭa (1926 - 1989)
 Heisei (1989 - 2019)
 Reiwa (2019 - ...)

Post 1868 Japanio malkovris la mondo kaj konstatis, ke estas koloniantoj kaj koloniitoj. La registaro decidis esti kolonianto kaj komencis invadi vastajn teritoriojn en orienta Azio. Japanaj militkrimoj de la Imperio de Japanio okazis en multaj Azi-Pacifikaj landoj dum la periodo de japana imperiismo, ĉefe dum la Dua Ĉina-Japana Milito kaj la Dua Mondmilito. Tiuj okazaĵoj estis priskribita foje kiel Azia Holokaŭsto. Kelkaj militkrimoj estis fifaritaj de militistoj el la Imperio de Japanio fine de la 19a jarcento, kvankam plej okazis dum la unua parto de la Ŝoŭa-erao, nomo havigita por la regado de la imperiestro Hirohito, ĝis la kapitulaco de la Imperio de Japanio en 1945. Tiu parto de la japana Historio estas detale priskribita en libro Historio por malfermi estontecon.

La kapitulaco de Japanio okazis post la faligo de la atombomboj sur Hiroŝimon la 6-an de aŭgusto 1945 kaj sur Nagasakon la 9-an de aŭgusto 1945. La lastaj malvenkoj de la Japana Imperio estis la Soveta invado de Manĉurio kaj la Sovet–Japana Milito.

La Okupacio de Japanio fare de Aliancanoj fine de la Dua Mondmilito estis estrita de la Generalo Douglas MacArthur, nome Supera Komandanto de la Aliancaj Armeoj, kun subteno de la Brita Komunumo. Malkiel ĉe la Okupacio de Germanio, Sovetunio ne estis rajtigita influi super Japanio. Tiu eksterlanda ĉeesto markis la nuran fojon en la historio de Japanio kiam ĝi estis okupaciita de eksterlanda potenco. La lando iĝis parlamenta demokratio kiu kongruis kun la prioritatoj de la 1930-aj jaroj en la tiam nova politiko "New Deal" de Roosevelt. Tiu okupacio, kun kodonomo Operaco Nigra Listo, finis per la San-Francisko Pactraktato, subskribita la 8an de septembro, 1951, kaj valida el la 28a de aprilo, 1952, post kio la suvereneco de Japanio – kun la escepto, ĝis 1972, de la Rjukjua Insularo – estis tute restaŭrita.
 Heisei (1989 - )

Epoktabelo 
Kutime nun akceptita tabelo de epokoj de la japana historio:

Vidu ankaŭ 

 Listo de imperiestroj de Japanio
 Listo de ŝogunoj

Eksteraj ligiloj 
 http://www.japantoday.ru/japanaz/index.shtml 
 http://www.hukam.net/essay.php?id=156 
 http://www.metmuseum.org/toah/splash.htm
 Historio de la naciisma ideologio en Japanio
Luksemburga franko

La luksemburga franko estis la ĉefa valuto de Luksemburgo, antaŭ 2002 kaj la veno de eŭro.

Per la traktato por la Belga-Luksemburga Ekonomia Unio de 1922 la valutoj de la du najbaraj landoj - la belga kaj luksemburga frankoj - estis fikse kunligitaj. De tiam ĝi estis kurze egala al kaj en la belga provinco Luksemburgo interuzebla kun la luksemburga franko. De tiam ĝi havis la saman valoron kiel la belga franko kaj la moneroj de belgaj kaj luksemburgaj frankoj povis esti uzataj en ambaŭ landoj; ĝi estis do internacia valuto kaj iusence povus esti nomata la "praeŭro".

Vidu ankaŭ 
  la paĝon pri la nunaj luksemburgaj eŭro-moneroj.

Eksteraj ligiloj 

 angla superrigardo pri la luksemburga franko
 germana artikolo pri la historio de la valuto

Monunuoj
Historiaj monunuoj
Franko
Laŭnomaj blazonoj

En heraldiko, oni nomas kiel « laŭnomaj blazonoj », blazonojn kiuj entenas suraĵojn (figurojn) kiuj rilatas al la nomo de la posedanto, ĉu rekte, ĉu per simileco de la sonoj, eĉ foje rebus-maniere, kvazaŭ vort-lude.

Kompreneble tiaj aludoj funkcias nur interne de lingvo, kaj ekzemploj ne jam troviĝas en esperanto...

Jen kelkaj ekzemploj en naciaj lingvoj:
 rekte : koko por iu franco nomata Lecoq (La koko);
 per homonimo : frukto granato por la urbo de Granado (Granada)
 per asonanco : (ĝuste la ĉi-supra funkcias tiel en esperanto ;)
 bildigo laŭ etimologio: brako tenanta lancon por Shakespeare (« lanc-skuanto ») ; bovo kun piedoj en akvo por Oxford (« bovo-vadejo ») ;
 per rebus-formo : turo kaj pino por La Tour du Pin (Turo de l' pino, franca urbo) ;
 najbare, ĝenerale kun plibonigo : Apro,(pli nobla) por iu nomita Cochon (porko).

Heraldiko

Vidu ankaŭ 
 Aludaj blazonoj
Futbala Mondpokalo 1954

La 5-a Futbala Mond-Pokalo okazis inter la 16-a de junio kaj la 4-a de julio 1954 en Svisio.

16 naciaj teamoj ludis en 4 antaŭgrupoj.

La plej grava favorato estis la teamo de Hungario, kiu mirigis la tutan mondon ĝis tiam per fantazieca atakludo.
La hungaroj fortigis tiun bildon per fantazieca sieĝo en la du unuaj ludoj kontraŭ Germanio (8:3) kaj kontraŭ Sud-Koreio (9:0).

En la kvaronfinalo Aŭstrio venkis Svislandon je 7:5, kio estas ankoraŭ hodiaŭ la plej golriĉa matĉo de ĉiuj turniroj.
La hungaroj fortigis siajn sukcesojn per venko super Brazilo (4:2).
En la alia branĉo la germana teamo venkis en la kvaronfinalo super Jugoslavio je 2:0.

La duonfinalo inter Hungario kaj la ĝistiama nevenkita titoldefendanto, Urugvajo finiĝis kun sieĝo de Hungario (4:2).
La germana teamo, ludante pli kaj pli bone, venkis Aŭstrion je 6:1.

La finludo inter Hungario kaj Germanio estis drameca.
Hungario pelis la pilkon jam komence de la ludo dufoje en la germanan golejon (2:0) kaj ŝajnis denove esti la sieĝo de la hungaroj.
Sed Germanio sukcese turnis la ludfluon kaj atingis 3:2.
Tiel la hungara teamo perdis la unuan futballudon ekde 1950 kaj tiel la esperatan pokalon.
En Germanio oni ankaŭ nomas la venkon de la germanoj "Miraklo de Bern".
Tiu sieĝo redonis al la germanoj la kredon en si post la malgajnita milito.
Post la matĉo en Hungario okazis la unuaj kontraŭ-komunistaj protestoj.

Post 50 jaroj de la finludo (6-an de junio 2004) okazas memorludo inter Hungario kaj Germanio.

59 golpafantoj akiris 140 golojn en 26 ludoj; la plej golriĉa ludo estis 7:5 inter Aŭstrio kaj Svislando.

Golreĝo estis Sándor Kocsis (Hungario) kun 11 goloj.

Kvalifikado 
Jenaj teamoj kvalifikiĝis por la mondpokalo en 1954:

Eksteraj ligiloj 

 http://www.rsssf.com/tables/54full.html 
 http://www.planetworldcup.com 
 animacio pri la finalo de la Futbala Mond-Pokalo de 1954 uzanta LEGO-ludfigurojn 
 http://fifaworldcup.yahoo.com/06/es/p/pwc/1954.html  

Futbalo en Svislando
Futbala Mondpokalo
Futbalo en 1954
7000 tagoj en Siberio

7000 tagoj en Siberio estas romano verkita en la kroata de Karlo Ŝtajner, kiu rakontas en ĝi sian penon kiel politika malliberulo en Sovetunio, precipe en Siberio. Ĝin esperantigis Kreŝimir Barkoviĉ, kiu por tiu laboro ricevis la OSIEK-premion en la jaro 2002. La libro estas eldonita de Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT) en 1983. 

La ĉina traduko estas farita pere de la esperanta teksto, kaj publikigita en 2004. Germana traduko estas farita jam multajn jarojn antaŭe en la 1975-a jaro (7000 Tage in Sibirien, Eldonejo Europaverlag, Vieno 1975. ISBN 3-203-50534-7).

Enhavo 
En lia juneco, Ŝtajner estis lojala komunisto, membro de la Aŭstra Komunista Partio, kaj trovis rifuĝon en Jugoslavio. Li eniris Sovetujon en 1932 konvinkita, ke li eniras en socialisman paradizon, la landon de liaj revoj. En 1936 li estis arestita en sia loĝejo en Moskvo. Estis la tempo de la Granda Purigo de Stalin. En la enscenigita proceso, li estas ŝajnigita de esti agento de la Gestapo ĉar li estas aŭstra. Kvankam senkulpa, li estis kondamnita al dekjara malliberejo. La puno estis ŝanĝita al dudek jaroj da malliberejo kaj laboro en gulago.

En la libro, li detale priskribis la malfacilaĵojn, mizeron kaj ekstreman kruelecon de vivo en sovetiaj tendaroj, la ekspluaton de kaptitoj por la plej malfacila fizika laboro, torturo kaj humiligo, kaj la malhomajn kondiĉojn pro kiuj multaj mortis. Li ankaŭ priskribas siajn konversaciojn kun aliaj arestitoj dum kiuj ili malkaŝis al li la kialojn kial ili alvenis en la tendaro. Dum li suferis, li portis la konstantan penson, ke li bezonas pluvivi kaj rakonti al la tuta mondo, kiajn hororojn li suferis. Ŝtajner estis malliberigita en pluraj lokoj: la Solovecaj insuloj, Norilsko, Novostrojka, Nadeĵda, Irkutsko, Bratsko, Ust-Kam, Jenisejsk kaj Maklakov en Siberio.

La aŭtoro prezentas ankaŭ la faktojn pri la kunlaboro de la stalinisma reĝimo kun la nazioj, kiuj estis ekstradiciitaj al la germanaj komunistoj kiuj trovis rifuĝon en Sovetunio. La nomoj ne estas inventitaj en la romano, krom la kazoj kiam li strebis ne endanĝerigi la rolulojn.

Li priskribas kiel li eltenis la teruraĵojn danke al subteno de sia edzino Sonja, kiu fidele atendis lin dum ĉi tiu tempo. Post la morto de Stalin li estis liberigita, malkondamnita kaj resendita al Zagrebo en 1956.

Vidu ankaŭ 

 Gulago
 Gulaga Arkipelago
 Senstalinigo

Eksteraj ligiloj
 Recenzo de Jakvo Ŝram en la retejo de SAT.
 Recenzo de Wolfgang Leonhard en la gazeto Die Zeit. 
 Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
 Katalogo "Erfgoedbib" en LibraryThing

Historio de Siberio
Gulago
Antverpena Nefikcio-libraro
Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Katalogo de la FEL-biblioteko