Goes

Goes () (Zeeuws: Hoes) is een stad op het schiereiland Zuid-Beveland, centraal gelegen in de Nederlandse provincie Zeeland. De stad Goes telt  inwoners () en de gemeente  inwoners (, bron: CBS). Goes is tevens de hoofdplaats van de gelijknamige gemeente Goes. Goes is qua inwoneraantal de derde stad van de provincie Zeeland na Middelburg en Vlissingen.

Geschiedenis 
Goes is in de 10e eeuw ontstaan aan de rand van een kreek genaamd de Korte Gos. Het op een kreekrug gebouwde dorp groeide snel en reeds in de 12e eeuw was er sprake van een marktplein en een aan Maria Magdalena gewijde kerk. Door de snelle groei kreeg Goes in 1405 stadsrechten van de graaf van Zeeland, Willem VI en in 1417 officieel toestemming om zich te versterken met stadsmuren en een stadsgracht. De welvaart van de stad was gebaseerd op lakennijverheid en de winning van zout, dat uit veen gewonnen wordt, het zogeheten darinkdelven. In de 16e eeuw ging het Goes minder voor de wind. De verbinding met zee verzandde en in 1554 vernietigde een grote stadsbrand het noordwestelijk deel van de stad. De oorzaak was een in brand geraakte zoutkeet in combinatie met een straffe noordoostenwind.

Begin 1572 namen de Spanjaarden de stad in; de op dat moment heersende gouverneur van Walcheren (in naam van Willem van Oranje), Jerome Tseraerts, ondernam met Engelse huurlingen een poging de stad te heroveren. Dit werd geen succes door voedsel- en munitietekorten en de belegering werd ontbonden. In 1577 verlieten de Spaanse troepen die op dat moment de stad bestuurden Goes, en de stad sloot zich aan bij de Prins van Oranje. Tussen 1585 en 1625 werd de verdedigingsgordel rond Goes verder aangelegd die tegenwoordig nog gedeeltelijk aanwezig is. In de eeuwen hierna speelde Goes geen belangrijke rol behalve die van agrarisch centrum van Zuid-Beveland. In 1868 kreeg Goes een treinverbinding. Dit leidde echter niet zoals bij veel steden tot industrialisatie. De economie bleef zich richten op dienstverlening en distributie. Eveneens bleef de agrarische sector een belangrijke rol spelen, tot op de dag van vandaag.

De wereldoorlogen hebben relatief weinig materiele schade aangericht in Goes. Tijdens de Eerste Wereldoorlog raakten 7 bommen Goes en Kloetinge; dit was een vergissing van de bemanning van een Brits vliegtuig. In Kloetinge vielen 3 bommen, de schade viel mee. In Goes werd een huis aan de Magdalenastraat verwoest, er viel 1 dode. Ook een aantal vrachtschepen in de haven werd geraakt en liep grote schade op. Tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft Goes niet veel gemerkt van het oorlogsgeweld dat toch vlak naast de stad (de Sloedam en de slag om de Schelde) plaatsvond. Er werd in Goes weinig vernield, wel stond de stad tot de bevrijding op 29 oktober 1944 onder bevel van de Duitsers.

Tijdens de watersnood van 1953 bleef Goes droog. De dijken ten noorden van de stad hielden het, al scheelde het niet veel, zoals de dijk bij Kattendijke die door versterking door zandzakken overeind bleef. Als dit niet zo was geweest waren de gevolgen voor Goes en de rest van Zuid-Beveland niet te overzien geweest. Wel getroffen werden Wolphaartsdijk en Oud-Sabbinge, toen nog een eigen gemeente, nu onderdeel van de gemeente Goes. In die dorpen kwamen in totaal 14 mensen om. De stad Goes gold in de ramptijd als opvangplaats voor de vele mensen die uit overstroomde dorpen als Wolphaartsdijk, Kortgene en Kruiningen geëvacueerd werden. In de Grote kerk in Goes werden bovendien lijken opgebaard.

De eerstvolgende groeistuipen kreeg Goes pas weer in de jaren 60 en 70 van de 20e eeuw. De industrie nam toe en de rol van dienstencentrum werd versterkt. Het noordwestelijk deel van de binnenstad, de Smallegangesbuurt, werd grotendeels gesloopt. Vanaf 1982 werd het wijkje herbouwd. De stad groeide sterk door de aanbouw van nieuwe wijken als de Noordhoek, het Goese Meer, Oostmolenpark, Overzuid en Ouverture. Sindsdien gaat het Goes voor de wind; het is nu na Middelburg, Terneuzen en Vlissingen, volgens CBS-gegevens, een aanzienlijk economisch centrum in Zeeland en dat valt te zien aan het moderne kantorenpark 'Stationspark'. Volgens het CBS is Goes wat bedrijfshuisvesting, commerciële dienstverlening en cultuur/recreatie betreft na Middelburg en Terneuzen de derde stad van Zeeland. Wat detailhandel betreft is het zelfs, na Middelburg, de tweede stad. Op onderwijsgebied (aantal leerlingen voortgezet, hoger en wetenschappelijk onderwijs) moet Goes de eer laten aan Middelburg, Terneuzen en Vlissingen. Na Terneuzen en Vlissingen is Goes de grootste Zeeuwse industriestad.

Op 27 oktober 1976 vond er een ernstig treinongeluk plaats bij Goes, waarbij 7 doden en 8 gewonden vielen.

Toekomst 
Er zijn veel nieuwe wijken in voorbereiding, zoals Goese Schans (door problemen met bestemmingsplan uitgesteld), Mannee en Aria, Riethoek samen goed voor ongeveer 3250 nieuwe woningen.

Naamgeving 
De meest waarschijnlijke herkomst van de naam Goes is een tekst uit 976 die Curtagosum vermeldt. De waternaam Gosa met de aanduiding curt wordt gelezen als Korte Gos. Goes heeft vermoedelijk in 1405 stadsrechten verkregen en vierde daarom in 2005 zijn 600-jarig bestaan als stad.

Het wapen van Goes toont onder andere een witte gans, die afkomstig is van Zuid-Beveland. Over de reden dat de gans opduikt in het stadswapen bestaan verschillende theorieën. Volgens de website van de gemeente Goes zijn de ganzen waarschijnlijk een verwijzing naar de wilde ganzen die op Zuid-Beveland overwinteren. Vaak wordt gesuggereerd dat Goes een Hanzestad is, voornamelijk ingegeven door de gans in het wapen en de Hanze-bank die in het begin van de 20e eeuw bestond. Goes heeft echter nooit tot de groep Hanzesteden behoord. Tijdens carnaval wordt de naam tijdelijk veranderd in 'Hanzehat', Zeeuws voor 'Ganzegat'.

Cultuur en recreatie

Bouwwerken en architectuur 
Bekende of opmerkelijke bouwwerken in Goes:

 Het stadhuis aan de markt, daterend uit de 15e eeuw, gebouwd in gotische stijl.
 Slot Oostende, voormalig kasteel; momenteel als restaurant, hotel en bierbrouwerij in gebruik
 Hotel 'de Korenbeurs', gehuisvest in het voormalige burgemeestershuis, gebouwd in 1753
 De Grote of Maria Magdalenakerk in laatgotische stijl, daterend uit 1423; interessant zijn het koor, het orgel en een grafmonument
 Een getijwaterkorenmolen 't Soepuus aan de Kleine Kade, die tot ongeveer 1800 in werking is geweest, met koepeltorentje uit 1624
 Verschillende oude poortjes, onder andere in de Zusterstraat, daterend uit 1655
 De ronde stenen korenmolen De Koornbloem met stelling uit 1801
 De televisietoren Goes uit 1957, 135 m hoog (voor 2007 146 m hoog)
 De watertoren uit 1912
 De stadshaven van Goes
 Oude straten als de Sint Jacobstraat, Pyntorenstraat, Korte Kerkstraat, Koningstraat, Opril Grote Markt en de Zusterstraat
 Oude pleinen zoals: Vlasmarkt, Singelstraat, Beestenmarkt en natuurlijk het grootste plein van Goes: de Grote Markt
 De Sionkerk van de Gereformeerde Gemeente is met 2.250 zitplaatsen de grootste kerk van de stad.
 Historisch Museum De Bevelanden in een oud klooster met vlakbij de Manhuistuin
 De oude wallen en vestes rond de binnenstad van Goes
 De Muziekschool in de oude villa
 Stoomtrein Goes - Borsele
 Recreatiepark de Hollandsche hoeve
 Theater De Mythe
 Door de gemeente Goes loopt een wandelnetwerk, het Kiekendiefpad, langs tamelijk onbekende natuur in het gebied van de Ooster- en Westerschenge
 De Sint Maartensbrug over de stadshaven
 Het Stadskantoor

Muurschilderingen
In 2015 is op initiatief van "De Culturele Raad Goes" het evenement "Mural Goes" gestart.
Sindsdien zijn er muurschilderingen verdwenen maar zijn er ook weer bijgekomen.

Beeldhouwwerken
Verspreid in de stad staan klassieke maar ook moderne beeldhouwwerken.

Musea 
 Historisch Museum De Bevelanden
 Stoomtrein Goes - Borsele (SGB)

Film en theater 
Sinds 2009 beschikt Goes over een gloednieuwe bioscoop: Da Vinci theater. Een paar jaar had Goes geen bioscoop omdat de voormalige bioscoop aan de Singelstraat gesloten was.

Tevens zijn er twee theaters in de stad. De Mythe, grenzend aan het stadscentrum, is het grootste theater van de stad. 't Beest, theater en filmhuis, is gevestigd slechts een paar meter van De Mythe.

Evenementen 
In Goes zijn er jaarlijks terugkerende grootschalige evenementen:
 Dancetour Goes
 Racoon & friends concert (voor het laatst gehouden in 2016)
 Veste Verlicht (tweejaarlijks)
 Goes Kinderstad
 Kerstmarkt Goes
 Goes Modestad
 Goes Couture (voor het eerst gehouden in 2016)
 Festival de Veste (voor het eerst gehouden in 2016)
 Lichtjestour Goes-Oost (tweejaarlijks)

Sport 
De sportvelden van Goes liggen in het noorden van de stad. Sportpark Het Schenge is de thuisbasis voor een aantal verenigingen. Sportpark Het Schenge bestaat uit vijf voetbalvelden, vier tennisbanen, twee hockeyvelden, een rugbyveld, een korfbalveld en een atletiekbaan. Tevens is er een roeivereniging gevestigd aan het kanaal naast het sportpark.

Tevens worden er bij het Omnium verschillende zaalsporten beoefend als zaalvoetbal, basketbal, volleybal, korfbal, zwemmen, waterpolo, judo en rolstoelhockey.

Naast de wijk Goese Meer ligt de Goese Golf. Deze golfbaan is de grootste van Zeeland.

Verenigingen:
 Atletiekvereniging AV'56
 Voetbalvereniging SSV '65
 Voetbalvereniging VV GOES
 Hockeyvereniging GMHC
 Rugbyclub Tovaal
 Zwemvereniging de Ganze
 Goese Roeivereniging "Scaldis"
 Basketbalvereniging Volharding
 Korfbalvereniging TOGO

Winkelen 
In de wijken Goes Zuid, Goese Polder en Goese Schans zijn kleine winkelcentra. De belangrijkste winkelgebieden in Goes liggen in het centrum (Lange Vorststraat, Lange Kerkstraat, Ganzepoortstraat, Klokstraat, Gasthuisstraat, Sint Adriaanstraat, Kolveniershof, Schuttershof: omgeving Grote Markt). Goes behoort door dit relatief groot aantal winkels samen met Middelburg en Sluis tot de drie belangrijkste winkelsteden van Zeeland.

Monumenten 
Een deel van Goes is een beschermd stadsgezicht, waaronder ook de Oostsingel, en is daarmee een van de 17 beschermde stads- en dorpsgezichten in Zeeland. Verder heeft Goes een paar gemeentelijke monumenten en vele tientallen rijksmonumenten, in zowel de plaats als de gemeente, zie hiervoor de:
 Lijst van rijksmonumenten in Goes (plaats)
 Lijst van rijksmonumenten in Goes (gemeente)
 Lijst van gemeentelijke monumenten in Goes
 Lijst van oorlogsmonumenten in Goes

Kaart van het oude centrum van Goes, met de vestinggracht.

Wijken en bedrijventerreinen 
Goes telt vijf stadsdelen. Dit zijn Centrum, Noord, Oost, West en Zuid. In ruimere zin worden de wijk Oostmolenpark en de wijk Riethoek ook als deel van Goes gezien, en samen als een apart stadsdeel "Kloetinge".

Woonwijken 
 Goes Centrum (Centrum)
 Goese Meer (Noord)
 Goese Polder (Noord)
 Noordhoek (Noord)
 Goes Oost (Oost)
 Oostmolenpark (Kloetinge)
 Goes West (West)
 Nieuw West (West)
 Goes Zuid (Zuid)
 Overzuid (Zuid)
 Ouverture (Zuid)
 Aria (Zuid)
 Bleekveld (Centrum)
 Goese Schans (Noord)
 Mannee (Noord)
 Riethoek (Kloetinge)

Bedrijventerreinen 
 De Goese Poort (Noord)
 De Poel (I, II, III en IV) (Zuid)
 Klein Frankrijk (Centrum)
 Marconi (West)
 Stationspark (Zuid)

In ontwikkeling of aanbouw 
 Bedrijvenpark Deltaweg (Zuid, west van de Deltaweg)

Onderwijs

Basisonderwijs 
 't Noorderlicht
 CBS Princes Beatrix
 Prinses Irene School
 OBS De Zuidwesthoek
 R.K. Bisschop Ernstschool
 Montessorischool De Basis
 R.K Holtkampschool
 Prof. Dr. Kohnstammschool
 Koelmanschool
 Steenblokschool
 G.B.S. De Wingerd
 O.B.S. De Kloetingseschool

Speciaal onderwijs 
 SO De Kring
 Sbo De Tweern
 De Sprienke

Cluster-4 
 Odyzee College

Middelbaar onderwijs 
 Edudelta College Goes
 Stichting Calvijn College
 Het Goese Lyceum
 Ostrea Lyceum

Praktijkonderwijs 
 Pro de Wissel

Cluster-2-scholen 
 Auris College Goes

Cluster-4-scholen 
 Odyzee College
 Traject Goes
 Auris College Goes

Beroepsonderwijs 
 Hoornbeeck College
 Scalda, voorheen ROC Zeeland

Topografie 

Topografisch kaartbeeld van Goes, december 2014. Klik op de kaart voor een vergroting.

Oude kaarten en prenten

Verkeer en vervoer 
Goes ligt aan de A58, wat voor de bereikbaarheid vanuit het westen (Vlissingen en Middelburg) en oosten (Bergen op Zoom en Roosendaal) zorgt. Vanuit het noorden (Zierikzee en Rotterdam) is Goes bereikbaar via de N256, die ten zuidwesten van Goes snelweg is (A256).

Goes heeft een station aan de spoorlijn Roosendaal - Vlissingen. Vanuit dit station rijden intercity's naar Vlissingen en Amsterdam Centraal en sprinters naar Vlissingen en Roosendaal. Het naastgelegen busstation biedt verbindingen met onder meer Zierikzee, Kamperland, Middelburg, Terneuzen en Gent. Verder vertrekt er vanaf het naastgelegen station de museumtrein SGB (Stoomtrein Goes - Borsele) naar Hoedekenskerke.

Goes heeft een zeer hoog fietsgebruik (meer dan 50% van de verplaatsingen binnen de gemeente wordt per fiets afgelegd, 2008) en een relatief laag autogebruik. Vanwege deze modal split is Goes in 2008 door de Fietsersbond genomineerd als fietsstad van Nederland.

Geboren in Goes 
 Shirin van Anrooij (2002), wielrenster
 Naoufal Azzagari (2002), voetballer
 Yassine Azzagari (2001), voetballer
 Anne Brasz-Later (1906-2020), oudste inwoner van Nederland
 Siem Buijs (1944), huisarts en politicus
 Stefan de Die (1986), zwemmer
 Sam Drukker (1957), schilder
 Rinus Ferdinandusse (1931-2022), journalist en schrijver
 Bas van Fraassen (1941), filosoof
 Isaäc Dignus Fransen van de Putte (1822–1902), politicus
 Jules Geirnaerdt (1964), weerman
 Joannes Antonides van der Goes (1647–1684), dichter, toneelschrijver en -vertaler
 Elizabeth den Hartog (1962), kunsthistorica
 Jacqueline van den Hil (1968), politica
 Frans den Hollander (1893–1982), van 1947 tot 1958 president-directeur van de Nederlandse Spoorwegen
 Thomas van den Houten (1990), voetballer
 Lesley Kerkhove (1991), tennisspeelster
 Herre Kingma (1948), bestuurder gezondheidszorg en cardioloog
 Gert de Kok (1957), politicus
 Hans Leendertse (1952), acteur
 Piet Leupen (1939), geschiedkundige
 Piet Meeuse (1947), schrijver en vertaler
 Johannes van Melle (1887–1953), schrijver
 Hannes Minnaar (1984), pianist
 Rik Mol (1985), trompettist
 Frans de Munck (1922–2010), voetbalkeeper
 Erwin Nuytinck (1994), voetballer
 Pieter Adrianus Ossewaarde (1775–1853), politicus
 Hilde Pach (1959), vertaalster
 Hugo Polderman (1951), politicus
 Sanne de Regt (1982), Miss Nederland 2003/2004
 Theo Rietkerk (1962), politicus
 Gerard Rothuizen (1926–1988), theoloog en predikant
 Jaap Rus (1923-2019), verzetsstrijder in WO II
 Suze Sanders (1953), dichteres
 Yentl Schieman (1986), actrice, zangeres, cabaretier
 Katinka Simonse (Tinkebell) (1979), kunstenares
 Ad Sluijter (1981), gitarist
 Jessica van der Spil (1979), judoka
 Bernardus Smytegelt (1695–1735), predikant
 Myrna Veenstra (1975), hockeyinternational
 Maarten Veldhuis (1956), zanger en liedjesschrijver
 Hilda Verwey-Jonker (1908–2004), politica en sociologe
 Guus Vleugel (1932-1998), tekstschrijver
 Jacob Adriaan de Wilde (1879–1956), politicus
 Henricus Joannes Witkam (1914–1982), repetitor

Bekende (voormalige) inwoners van Goes 
 Huibert Jacobus Budding (1842–1870), predikant die veel afgescheiden gemeenten in Zeeland stichtte
 Oek de Jong (1952), schrijver
 Freek de Jonge (1944), cabaretier
 David Luteijn, politicus
 Aage Meinesz (1942–1985), meesterkraker
 Frans Naerebout (1748–1818), loods en mensenredder
 Jeroen Nieuwenhuize (1972), diskjockey
 Albert van Renterghem (1845–1939), arts die hypnose in Nederland introduceerde
 Peter Slager (1969), bassist van BLØF
 Hans Warren (1921–2001), schrijver, dichter en (amateur)fotograaf
 Bart van der Weide leadzanger van Racoon

Zusterstad 
Goes was de zusterstad van:
  Panevėžys (Litouwen)
Op 22 juli 2021 heeft de gemeenteraad besloten de stedenband te beëindigen.

Trivia 
 Het lied 'My Town' van Racoon gaat over Goes.

Afbeeldingen

Externe link 
 Website van de gemeente Goes

Noten 

 
Plaats in Zeeland
Voormalige gemeente in Zeeland
Beschermd stadsgezicht in Nederland