Józef Baran (poeta)

Józef Baran (ur. 17 stycznia 1947 w Borzęcinie) – polski poeta, laureat m.in. Nagrody Fundacji im. Kościelskich.

Życiorys 
Urodził się jako jedno z trojga dzieci w rodzinie rolniczej Stanisława i Stefanii z domu Bach. Jego stryjem był pisarz Jan Baranowicz. W 1964 roku J. Baran kończył technikum górnicze w Wałbrzychu, a w 1975 studia na kierunku filologia polska w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Krakowie. Debiutował w 1969 na łamach tygodnika „Życie Literackie”. Jego poezję odkrył Artur Sandauer, który napisał o nim, że trafia „swoją liryką prosto do ludzkich serc”. Od 1975 w dziennikarstwie, m.in. w „Wieściach”, później w „Gazecie Krakowskiej” i „Dzienniku Polskim”. Publikował wiersze najczęściej w „Tygodniku Powszechnym” (od 1974 do 1994), w „Nowym Dzienniku” (wychodzącym w Nowym Jorku) i w „Twórczości”.

O twórczości Józefa Barana pisali w swoich książkach m.in. Artur Sandauer, Jerzy Kwiatkowski, Janusz Drzewucki, Stanislaw Stabro, Bolesław Faron, Julian Kornhauser czy Elżbieta Mikoś.

W 1989 jego wiersze trafiły do programów szkolnych, w następnych latach na matury języka polskiego (m.in. wiersze Apokalipsa domowa, Tańcowały dwa Polaki, czy Mam 25 lat). Odtąd są też publikowane w wielu antologiach krajowych i zagranicznych.

Jego wiersze stały się również inspiracją dla wielu piosenkarzy i kompozytorów, m.in. dla Starego Dobrego Małżeństwa, grupy Pod Budą, Beaty Paluch, Beaty Rybotyckiej, Jakuba Pawlaka, Julii Zaryckiej, Elżbiety Adamiak, Hanny Banaszak, Krzysztofa Myszkowskiego, Andrzeja Słabiaka, Andrzeja Zaryckiego, Mirosława Kalisiewicza, Marka Burskiego. Tłumaczone były na 20 języków, m.in. angielski, hebrajski, niemiecki, czeski, rosyjski, hiszpański i szwedzki. 

Mieszka w Krakowie.

Publikacje 
 Nasze najszczersze rozmowy: wiersze – Kraków, Wydawnictwo Literackie, 1974
 Dopóki jeszcze: wiersze – Warszawa, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1976
 Na tyłach świata: wiersze – Kraków, Wydawnictwo Literackie, 1977
 W błysku zapałki: wiersze – Warszawa, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1979
 Wiersze wybrane – Warszawa, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1984
 Pędy i pęta: wiersze – Kraków, Wydawnictwo Literackie, 1984
 Autor! Autor!: rozmowy z ludźmi pióra i palety. – Warszawa, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1986
 Skarga: wiersze – Szczecin, Glob, 1988
 Czułość: poezje – Kraków, Miniatura, 1988, 1989
 Wiersze wybrane – Kraków, Miniatura, 1990
 Śnił mi się Artur Sandauer: rozmowy i wspomnienia – Kraków, Centrum Kultury Żydowskiej Na Kazimierzu, Hereditas Polono – Judaica, 1992
 Pacierz Szwejka: wiersze – Kraków, Miniatura, 1992
 Mała kosmogonia: wiersze – Kraków, Miniatura, 1994
 115 wierszy (wiersze z lat 1985-1993) – Tarnów, Comdruk, 1994
 Zielnik miłosny: wiersze – Oficyna Konfraterni Poetów, Kraków – Jawor (1995)
 Zielnik miłosny: wiersze – wyd. II, Konfraterania Poetów (1996)
 Epifania słoneczna: wiersze – Poznań, Arka, 1997
 Majowe zaklęcie: wiersze – Kraków, Wydawnictwo Baran i Suszczyński, 1997
 Pod zielonym drzewem życia: wiersze – seria Poeci Krakowa, Kraków, Śródmiejski Ośrodek Kultury w Krakowie, 2000
 W błysku (IN A FLASH): wiersze - New York, Kraków, Cross - Cultural Communications . / Wydawnictwo Baran i Suszczyński , 2000  
 Dolina ludzi spokojnych (fotografie – Jakub Ciećkiewicz) – Tarnów, Biblos, 2001
 Dom z otwartymi ścianami – Warszawa, Nowy Świat, 2001
 Najdłuższa podróż – Warszawa, Nowy świat, 2002
 Spotkanie – Begegnung – Kraków, Oficyna Konfraterni Poetów – 2003 (przekład na niemiecki Henryk Bereska)
 A wody płyną i płyną – Toruń, Wyd. Adam Marszałek, 2004
 Koncert dla nosorożca – dziennik poety z przełomu wieków – Poznań, Zysk i S-ka, 2005
 Zielnik miłosny i inne liryki – Poznań,Zysk i S-ka, 2005
 Hymn poranny – Londyn, London Publishing Br@ndBook, 2006
 Tragarze wyobraźni – Rzeszów, Podkarpacki Instytut Książki i Marketingu, 2006
 Taniec z ziemia – Poznań, Zysk i S-ka, 2006
 Rondo. Wiersze z lat 2006-2009 – Poznań, Zysk i S-ka, 2009
 Podróże z tej i nie z tej ziemi – migawki z sześciu kontynentów: Europy, obu Ameryk, Australii, Azji i Afryki – Poznań, Zysk i S-ka, 2010
 Borzęcin. Poezja i proza Józefa Barana – Gminna Biblioteka Publiczna w Borzęcinie, 2014
 Spadając patrzeć w gwiazdy – Poznań, Zysk i S-ka 2013
 Scenopis od wieczności – korespondencja ze Sławomirem Mrożkiem – Poznań, Zysk i S-ka, 2014
 Szczęście w czapce niewidce i 99 nowych wierszy – tom wierszy – Poznań, Zysk i S-ka, 2015
 Stan miłosny... przerywany – fragmenty dzienników, korespondencji, sylwetki pisarzy i wiersze – Warszawa, Państwowy Instytut Wydawniczy, 2019, 
 W wieku odlotowym – Poznań, Zysk i S-ka, 2020
 Słoneczna ruleta. Wiersze przebrane z lat 1969–2020 – Warszawa, PIW 2021

Piosenki ze słowami Józefa Barana 
 Najlepsze lata – Atlantyda (muzyka Elżbieta Adamiak)
 Prośba o nadzieję (muzyka Elżbieta Adamiak)
 Szara piosenka (muzyka Elżbieta Adamiak)
 Ballada majowa (muzyka Krzysztof Myszkowski)
 Ballada o arenie cyrkowej (muzyka Krzysztof Myszkowski)
 Niepokój (muzyka Krzysztof Myszkowski)
 Spóźnione wyznanie (muzyka Roman Ziobro)
 Ballada z gór (muzyka Krzysztof Myszkowski)
 Ballada o poecie (muzyka Krzysztof Myszkowski)
 Zwózka nieba (muzyka Krzysztof Myszkowski)
 Przechyla się ku jesieni ziemia (muzyka Krzysztof Myszkowski)
 Zapomniany grajek (muzyka Krzysztof Myszkowski)
 Szara ballada (muzyka Krzysztof Myszkowski)
 Ballada o dwóch braciach (muzyka Mirosław Czyżykiewicz)
 Ballada na urodziny (muzyka Krzysztof Myszkowski)
 Ballada powojowa (muzyka Krzysztof Myszkowski)
 Piosenka o nadziei (muzyka Krzysztof Myszkowski)
 Pastorałka bezdrożna (muzyka Krzysztof Myszkowski)
 Marcowy swing (muzyka Ryszard Żarowski)
 Piosenka zauroczonego (muzyka Krzysztof Myszkowski)
 Ballada o listopadzie (muzyka Krzysztof Myszkowski)
 Piosenka dla tych, którzy się rozstają (muzyka Arkadiusz Zawiliński)
 Piosenka wyskokowa (muzyka Andrzej Zarycki)
 Tka cię czasem Nevada (muzyka Andrzej Zarycki)
 Ballada podjesienna (muzyka Andrzej Zarycki)
 Ballada o arenie cyrkowej (muzyka Jakub Pawlak)
 Taniec z ziemią (muzyka Jakub Pawlak)
 Letni pastelowy zmierzch (muzyka Mariusz Massier)

Nagrody i nominacje 
 1975 – Nagroda im. Andrzeja Bursy za najlepszy debiut poetycki za tom Nasze najszczersze rozmowy
 1977 – Nagroda im. Stanisława Piętaka za tom Dopóki jeszcze
 1980 – Nagroda Fundacji im. Kościelskich za zbiór W błysku zapałki
 1984 – Nagroda Funduszu Literatury za najlepszy tom roku (Pedy i peta)
 1992 – Doroczna Nagroda Wojewody Małopolskiego
 1996 – Uhonorowanie dyplomem Mistrz Sztuki przez Fundację Kultury 
 2001 – Nagroda Krakowska Książka Miesiąca – luty 2001 – za książkę Dom z otwartymi ścianami
 2001 – Wyróżnienie Pen West w Los Angeles za dwujęzyczny tom wierszy J. Barana W błysku. In a Flash (tłum. J.A. Gregorek)
 2002 – Nagroda im. Władysława Orkana
 2004 – Nagroda Miasta Krakowa
 2015 – Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
 2016 – Nominacja do Orfeusza – Nagrody Poetyckiej im. K.I. Gałczyńskiego za tom wierszy Szczęście w czapce niewidce
 2019 – Nominacja za całokształt twórczości do Nagrody Literackiej im. Władysława Reymonta
 2021 – Nagroda Orfeusz Czytelników 2021 – za tom wierszy W wieku odlotowym (Zysk i S-ka 2020)
 2021 – Finał Orfeusza – Nagrody Poetyckiej im. K.I. Gałczyńskiego za tom wierszy W wieku odlotowym
 2021 – Nagroda Specjalna Krakowska Książka Miesiąca – za wybór wierszy Słoneczna ruleta (PIW 2021)
 2023 – Nominacja do Orfeusza – Nagrody Poetyckiej im. K.I. Gałczyńskiego za tom wierszy Pokój i Wojna

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Józef Baran – dzieła w bibliotece Polona

Laureaci Nagrody Miasta Krakowa
Laureaci Nagrody im. Stanisława Piętaka
Laureaci Nagrody Fundacji im. Kościelskich
Odznaczeni Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
Pisarze związani z Krakowem
Urodzeni w 1947
Laureaci Nagrody im. Andrzeja Bursy
Polscy poeci XX wieku