alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
GNU General Public License

De GNU General Public License of kortweg de GPL is een copyleftlicentie voor software, bedacht en uitgewerkt in 1985 door Richard M. Stallman van GNU, die (in het kort) stelt dat je met de software mag doen wat je wilt, inclusief aanpassen en verkopen, mits je dat recht ook doorgeeft aan anderen en de auteur(s) van de software vermeldt. Concreet komt het voorgaande erop neer dat als men software die onder de GPL is gepubliceerd wil verspreiden, daar de broncode bij zal moeten worden gevoegd. Deze broncode mag dan weer verder worden verspreid onder de GPL. Iedereen kan ervoor kiezen zijn of haar programma onder de voorwaarden van deze licentie te publiceren.

Software die onder deze licentie wordt uitgegeven is vrij. Vaak wordt dit verkeerd geïnterpreteerd als gratis software, aangezien het Engelse woord voor vrij (free) ook gratis betekent. Met prijzen heeft de licentie echter weinig te maken: het gaat over rechten. Wel is het zo dat praktisch alle vrije software gratis te downloaden is en als men er toch voor moet betalen, men het recht heeft om de software zelf weg te geven of zelfs door te verkopen. De GNU General Public License is goedgekeurd volgens de Definitie van Vrije Culturele Werken.

De GNU Lesser General Public License (of kortweg de LGPL) is een afgezwakte versie van de GPL die soepeler omgaat met het gebruik van software in software met een andere licentie. Deze verschilt met de GPL op het punt dat software die gebruikmaakt (als bibliotheek bijvoorbeeld) van LGPL-gelicenseerde software, zelf niet onder de LGPL hoeft te worden vrijgegeven (enkel de bibliotheek zelf).

Zie ook 
 Affero General Public License
 GFDL, GNU-licentie voor vrije documentatie
 Linux
 MIT-licentie
 Opensourcesoftware
 Publicdomainsoftware

Externe links 
 Officiële versie van de GPL-licentie (juridisch geldig)
 Onofficiële Nederlandse vertaling van GPL v2
 Onofficiële Nederlandse vertaling van de GPL v3
 Verslag van Richard Stallmans toespraak tijdens de Tweede Internationale GPLv3 Conferentie; 21 april 2006
 Juridisch artikel over de GPL (gearchiveerd)

Copyleftlicentie
Opensourcelicentie
Vrije-inhoudlicentie
Vrijesoftwarelicentie
Leverontsteking

Leverontsteking of hepatitis is een verzamelnaam voor een aantal op elkaar lijkende ontstekingsverschijnselen van de lever. Het woord hepatitis komt uit het Grieks en Latijn en bestaat uit twee delen: 'ἡπαρ' (hèpar) en '-itis'. Hepar betekent lever en het achtervoegsel -itis betekent ontsteking. De ziekte doet zich over de hele wereld voor.

Oorzaken 
De ziekte kan een aantal uiteenlopende oorzaken hebben als drugsgebruik, alcoholmisbruik, vergiftiging, auto-immuunziekten, cholestasis en virale hepatitis. Alcoholmisbruik en geneesmiddelen zijn de belangrijkste niet-virale oorzaken van hepatitis.

Symptomen 

Een verschijnsel van hepatitis kan zijn dat patiënten een gelige verkleuring van de huid of het oogwit krijgen. Dit wordt geelzucht (icterus) genoemd en veroorzaakt door een verhoging van het bilirubine in het bloed en de weefsels. Ook kan de urine donkerbruin verkleurd en de ontlasting ontkleurd (stopverfontlasting) zijn. Jeuk kan eveneens voorkomen. Hepatitis kan acuut verlopen (korter dan een half jaar) of chronisch. Bij sommige virussoorten (hepatitisvirussen B, C, D en de herpesvirussen waaronder cytomegalovirus) kan dragerschap ontstaan; daardoor kan een verhoogde kans op latere complicaties bestaan en kan de patiënt besmettelijk zijn voor gezonden. De wijze van overdracht is afhankelijk van het virus.

Virushepatitiden

"Klassieke" virushepatitiden
Hepatitis A
Hepatitis B
Hepatitis C
Hepatitis D (deltavirus)
Hepatitis E
Hepatitis G

"Niet-klassieke" virushepatitiden
Herpesvirusfamilie:
Epstein-Barrvirus (ziekte van Pfeiffer)
cytomegalievirusinfectie
Herpes-simplexvirus
Varicella-zostervirus (VZV)
Gele-koortsvirus
Mazelenvirus
Rubellavirus (rodehond)

Externe link 
Nationaal Hepatitis Centrum (NHC)

Leveraandoening
Postinfectieus syndroom
Dardanellen

De Dardanellen, Hellespont of Straat der Dardanellen (Turks: Çanakkale Boğazı; Grieks: Δαρδανέλλια) is een zeestraat tussen Europa en Klein-Azië, in het noordwesten van Turkije. Sinds maart 2022 wordt de straat door de Çanakkale 1915-brug overspannen. De brug ligt tussen Gallipoli (noorden) en Lapseki (zuiden).

De zeestraat vormt een deel van de verbinding tussen de Zwarte Zee en de Middellandse Zee, en scheidt het Europese van het Aziatische deel van Turkije. In het noorden loopt het water van de Zee van Marmara in de Dardanellen; in het zuidwesten komen de Dardanellen uit in de Egeïsche Zee. De Dardanellen zijn ongeveer 65 kilometer lang. De breedte varieert tussen 1,2 en 6 kilometer. De gemiddelde diepte is zo'n 55 m, ter hoogte van het smalste deel van de zeestraat, nabij Çanakkale bereikt de zeestraat zijn grootste diepte van 103 m. Aan de noordwestkant ervan ligt het schiereiland Gallipoli, dat tot Europa behoort.

Enkele plaatsen die aan de Dardanellen liggen:
 Gallipoli (Gelibolu)
 Eceabat
 Kilidülbahir
 Çardak
 Lapseki
 Çanakkale
 Hamidiye
 Sestos
 Abydos
 Troje (bestaat niet meer)

Etymologie
In de oudheid noemden de Grieken de zeestraat 'Hellēspontos', 'de zee van Helle', naar de Griekse mythologische figuur Helle, die erin zou zijn verdronken. De naam 'Dardanellen', of aanvankelijk 'Straat van Dardanellen', is van latere datum, en is afkomstig van twee kastelen aan weerszijden van de zeestraat, die 'de Dardanellen' werden genoemd. Deze naam is op zijn beurt vermoedelijk weer afkomstig van Dardanos, een plaats in de oudheid aan de Hellespont.

Milieuproblematiek
In de periode 2020-2021 werd er in de zee hier een soort slijm waargenomen, bestaande uit bacteriën en afvalproducten van fytoplankton. Deze bedekt het bodemleven en vormt een ernstige bedreiging van flora en fauna, want het neemt alle zuurstof weg. Als oorzaken worden de grote toename van voedingsstoffen (nutrients) in het water beschouwd, geproduceerd door menselijke activiteit én de door de mens veroorzaakte klimaatverandering, waardoor de watertemperatuur is toegenomen.

Zie ook 
 Slag om Gallipoli

Oppervlaktewater in Turkije
Zeestraat
Middellandse Zee
Geografie van de Marmararegio
Passievrucht

Een passievrucht of markieza (Portugees: maracujá, Spaans: maracuyá) is een vrucht afkomstig van passiebloemen.
De eetbare vruchten, die op grotere schaal worden gekweekt, komen van de soorten:
 Passiflora edulis forma edulis (paarse passievrucht, paarse granadilla, passievrucht)
 Passiflora edulis forma flavicarpa (gele passievrucht, gele granadilla, passievrucht)
 Passiflora laurifolia (paramarkoesa, markoesa)
 Passiflora ligularis (zoete granadilla, zoete passievrucht)
 Passiflora quadrangularis (reuzengranadilla, grote markoesa)
 Passiflora tarminiana (curuba, tacso, taxo, bananenpassievrucht)
 Passiflora tripartita var. mollissima (curuba)

Andere soorten met eetbare vruchten zijn:
 Passiflora caerulea (blauwe passiebloem)
 Passiflora incarnata
 Passiflora alata
 Passiflora foetida
 Passiflora herbertiana
 Passiflora serratifolia
 Passiflora vitifolia

Afbeeldingen van passievruchten 

Fruit
Cactusvijg

De cactusvijg of woestijnvijg is de vrucht van de cactussoort Opuntia ficus-indica en verwante soorten.

De vrucht wordt ingevoerd vanuit het Middellandse Zeegebied, vooral Marokko, Portugal en Spanje, Latijns-Amerika en Zuid-Afrika. Ze zijn in Nederland en Vlaanderen vrijwel het hele jaar verkrijgbaar op markten en in toko's.

De vruchten zijn rijp zodra ze geel of rood verkleuren. De smaak is zoetig, soms aan de zure kant en lijkt enigszins op die van een peer. Men eet de pitjes mee op. De kleine doorns hebben weerhaakjes en kunnen bij mensen een geïrriteerde huid veroorzaken.

Een goede manier om een cactusvijg te eten zonder zich te prikken aan de scherpe doorns is de volgende: men prikt de vrucht met een vork op en zet deze op een bord. Vervolgens snijdt men met een scherp mes beide uiteinden af en snijdt haaks hierop de schil door. Vervolgens rolt men met de vork (of met de hand, maar raak de buitenkant van de schil niet aan) het vruchtvlees uit de vrucht.

In Mexico en op Malta worden van het sap van de cactusvijg ook alcoholische dranken bereid.

Cactaceae
Fruit
Tamarillo

De tamarillo (Cyphomandra betacea, basioniem: Solanum betaceum) of boomtomaat is een plant uit de nachtschadefamilie (Solanaceae). De naam tamarillo is in 1967 in Nieuw-Zeeland als handelsnaam bedacht. 

Het is een sterk vertakte, snelgroeiende, groenblijvende, tot 7,5 m hoge halfheester met een korte stam en dikke, zachte takken. De bladsteel wordt tot 17 cm lang. De afwisselend geplaatste bladeren zijn hartvormig, zacht, toegespitst, gaafrandig, glanzend lichtgroen en tot 35 × 20 cm groot. De bladeren zijn dicht bezet met korte, stinkende, haarvormige kliertjes.

De 1-2 cm brede, geurige bloemen groeien in trossen aan de scheuttoppen. Ze bestaan uit vijf bleekroze of lavendelkleurige, puntige kroonbladeren, een groenpaarse kelk en vijf opvallende, gele meeldraden.

De vrucht is een eivormige, tot 10 × 5 cm grote en tot 100 g zware bes. De dunne, gladde, glanzende schil is rijp geel, oranje, tomaatrood, violet of purperrood gekleurd met soms in de lengterichting donkere strepen. De kleur hangt af van het ras. Het sappige vruchtvlees is crèmegeel, geel, oranje, of oranjerood en smaakt zurig aromatisch. De schil smaakt bitter. De vrucht bevat vele circa 4 mm grote, platte zaden.

De vrucht kan geconsumeerd worden door hem te halveren, het vruchtvlees eventueel met suiker te bestrooien en vervolgens uit te lepelen. Ook kan men de tamarillo op dezelfde manier laten "schrikken" als een tomaat: de vrucht wordt eerst ondergedompeld in heet water en vervolgens in koud water, waarna de bittere schil er vervolgens gemakkelijk kan worden afgetrokken. De tamarillo kan ook op dezelfde manier als de tomaat in de voedselverwerking worden gebruikt, maar ook in fruitsalades, marmelade, consumptie-ijs, stoofpotten, taarten en chutney worden verwerkt.

De tamarillo komt van nature voor in de Andes op hoogtes tussen 1000 en 3000 m. De soort wordt wereldwijd in de subtropen en in tropisch gebergte gekweekt. In Nederland komen met name vruchten uit Portugal en grotere vruchten uit Colombia. De plant kan gemakkelijk uit zaad worden opgekweekt en in België en Nederland in de vensterbank worden gehouden. 

Nachtschadefamilie
Fruit
tamarillo
Goudbes

De goudbes (Physalis peruviana), ananaskers, incabes, Kaapse kruisbes, kaibes of Kaapse goudbes is een tot twee meter hoge, overblijvende, kruidachtige plant uit de nachtschadefamilie (Solanaceae). De plant heeft breed vertakte zijscheuten. Het blad, de bloemsteel en de kelk zijn zacht behaard. De afwisselend geplaatste bladeren zijn 10-17 cm lang, groen en hartvormig, met gekartelde randen. De bloemen komen solitair uit de bladoksels en vertakkingen van stengels. De klokvormige kelk bestaat uit vijf driehoekige delen. Na de bloei vormt de kelk zich tot een omhulsel van de bes.

De vrucht is een oranje, 1-2 cm grote bes, die omhuld blijft door de lichtbruine kelk. Het sappige, lichtoranje vruchtvlees bevat kleine zaden. Het smaakt aromatisch en zoet tot zoetzuur. De vrucht, de goudbes, wordt in Nederland vooral rond de kerstperiode in de supermarkt aangeboden, maar de vruchten kunnen het hele jaar op de markt worden gekocht. Vaak worden ze in de handel aangeboden onder de geslachtsnaam Physalis. In gedroogde vorm worden ze wegens vermeende voordelen voor de gezondheid vermarkt als "superfood" onder naam incabes. Andere soorten uit hetzelfde geslacht met eetbare vruchten zijn de tomatillo (P. philadelphica) en de nauw verwante grondkers (P. pruinosa).

De goudbes komt van nature voor in de Andes maar wordt wereldwijd in tropische en subtropische gebieden gekweekt. In Nederland en België komt de plant verwilderd voor en kan hij als kamerplant of in de tuin worden gekweekt.

De naam Kaapse kruisbes is een foutieve vertaling van de Engelse naam cape gooseberry, naar het omhulsel van de vrucht dat eruitziet als de cape of capuchon die door monniken werd gedragen. De naam verwijst dus niet naar Kaap de Goede Hoop.

Externe link 
 

Fruit
Goudbes
Nachtschadefamilie
Lampionplant

Lampionplant (Physalis) is een geslacht van 75 tot 90 soorten planten in de nachtschadefamilie (Solanaceae). De botanische naam Physalis betekent blaas, en is afgeleid van de vorm van de uitgegroeide kelk van de echte lampionplant (Physalis alkekengi) die de vrucht na de bloei omsluit. De echte lampionplant is de enige vertegenwoordiger van dit geslacht in Europa; de meeste andere soorten komen van nature voor in Mexico.

Wikipedia behandelt de volgende soorten:
 Echte lampionplant (Physalis alkekengi)
 Physalis angulata
 Goudbes (Physalis peruviana)
 Tomatillo (Physalis philadelphica)
De echte lampionplant wordt wereldwijd in tuinen aangeplant vanwege de decoratieve waarde van de oranje huls die de bes omgeeft. Zowel de tomatillo als de goudbes worden gegeten vanwege de eetbare vruchten.

Recentelijk zijn ook enkele onderzoeken uitgevoerd naar antibacteriële en antitumor-eigenschappen van enkele soorten.

Taxonomie 
Martinez (1999) verdeelde het geslacht in vier ondergeslachten met twaalf secties:
 Ondergeslacht Physalis: een soort, vermoedelijk China, mogelijk Europa.
 Physalis alkekengi (type)
 Ondergeslacht Physalodendron (G. Don) M.Martinez: twee soorten: Zuid-Mexico en Midden-Amerika.
 Physalis arborescens, Physalis melanocystis
 Ondergeslacht Quincula (Raf.) M.Martinez: een soort: zuidwesten van de Verenigde Staten, Noord-Mexico.
 Physalis lobata (synoniem: Quincula lobata)
 Ondergeslacht Rydbergis Hendrych zestig soorten, meest Mexico.
 sectie Angulatae (Rydb.) M.Y.Menzel (inclusief Margaranthus): tien soorten, Verenigde Staten tot Midden-Amerika.
 sectie Campanulae M.Martinez: twee soorten in Mexico.
 sectie Carpenterianae (Rydb.) M.Y.Menzel: een soort in het zuidoosten van de Verenigde Staten
 sectie Coztomatae M.Martinez: elf soorten in Mexico.
 sectie Epeteiorhiza G.Don: veertien soorten in het gebied van de Verenigde Staten tot Midden-Amerika.
 sectie Rydbergae M.Martinez: twee soorten in Mexico
 sectie Viscosae (Rydb.) M.Y.Menzel: zes soorten tussen de VS en Zuid-Amerika.
 sectie Tehuacanae M.Martinez: een soort in Mexico.

Bronvermelding

Externe links 
 
 
 

Nachtschadefamilie
Ascorbaat

Ascorbaten zijn van ascorbinezuur (vitamine C) afgeleide zouten.

Voorbeelden van ascorbaten zijn natriumascorbaat, kaliumascorbaat en calciumascorbaat. Ze worden wel toegepast om vitamine C toe te dienen wanneer de zure eigenschap van ascorbinezuur zelf minder gewenst is.

Daarnaast is ascorbaat de dominante vorm waarin vitamine C in het lichaam voorkomt: bij fysiologische pH is ascorbinezuur vrijwel geheel geïoniseerd. Het komt dan voornamelijk in de enkelwaardig geïoniseerde vorm voor, en het is ook vrijwel uitsluitend deze vorm die in biologische reacties deelneemt.

Ascorbaten hebben een E-nummer.

Zie ook 
Lijst van E-nummers

Noot 

Voedingsadditief
Landrecht (middeleeuws recht)

Het landrecht was een soortgelijk recht als het stadsrecht en kon gelden voor een relatief klein gebied, voor een gewest of voor een geheel land. Als een plaats geen stadsrechten bezat, dan gold het landrecht van het gebied waarin deze lag. Over het algemeen werd uitgegaan van de regel: stadsrecht breekt landrecht (als het stadsrecht afweek van het landrecht, dan ging het stadsrecht voor). Bij inhuldiging van een nieuwe heer werden stads- en landrechten opnieuw bevestigd.

Het oudste bekende landrecht is dat van de Bommeler- en Tielerwaarden. Het stamt uit de dertiende eeuw en wordt aangeduid als ening. De oorspronkelijke oorkonde is verloren gegaan. In 1316 vaardigde graaf Reinald I van Gelre een nieuwe uit.
 
Dat stads- en landrechten nauw met elkaar te maken hadden blijkt uit de oorkonde uit 1328 van het landrecht voor het Veluwse Nieuwbroek die medebezegeld is door de schepenen van Zutphen en Arnhem. De overige veertiende-eeuwse landrechten zijn uitgevaardigd zonder medewerking van de steden.

In de veertiende eeuw werden ambtmannen verplicht behalve trouw te zweren aan de hertog ook trouw te zweren aan het landrecht. In de vijftiende eeuw werd voor het eerst in het landrecht de bepaling opgenomen dat de ambtmannen afkomstig moesten zijn uit de ridderschap.

Een heerser van een gebied kon landrecht verlenen. Zo gaf graaf Floris V Kennemerland (het gebied waarin Haarlem ligt) in 1274 landrechten. In 1328 verleende de graaf van Gelre Reinald II landrecht aan het gebied dat later in de veertiende eeuw aangeduid werd als het Overkwartier  van Roermond. Hierin was onder andere geregeld dat de graaf het recht had belasting te innen bij de ridderslag van de zoon van de heer, bij het huwelijk van een van zijn kinderen en om losgeld te verkrijgen als hij gevangen zat. Het was mogelijk dat in een land verschillende landrechten golden. 

In 1554 weigerde de Landdag van Gelre een bede omdat het Hof te veel rechtszaken naar zich toetrok, waardoor inbreuk gemaakt werd op de bestaande stads- en landrechten. In de negentiende eeuw is het landrecht afgeschaft.

Middeleeuws recht
Feodaal recht
Reuben Fine

Reuben Fine (New York, 11 oktober 1914 - aldaar, 26 maart 1993) was een Amerikaanse schaker, hij was grootmeester.

Schaakcarrière 
Fine behoorde in de jaren 1936 - 1948 tot de wereldtop. Hij wist de schaakwereld te verrassen door het internationale schaaktoernooi van Zandvoort in 1936 te winnen, boven wereldkampioen Max Euwe. Later dat jaar won hij ook het Arbeiderspers Schaaktoernooi.

Samen met Paul Keres won Fine in 1938 het beroemde AVRO-schaaktoernooi. Hij deed een aantal pogingen het Amerikaans kampioenschap op zijn naam te brengen, maar moest steeds in Samuel Reshevsky zijn meerdere erkennen.

Fines naam blijft verbonden aan de Fine-variant van het Dame-Indisch:
1.d4 Pf6 2.c4 e6 3.Pf3 b6 4.g3 Lb7 5.Lg2 Dc8 6.0-0 c5 7.d5

Reuben opende meestal met de zet 1.d4 en hij had een voorkeur voor het geweigerd damegambiet en het Nimzo-Indisch, zowel met wit als met zwart.

Externe links 
 

Amerikaans schaker
Schaakgrootmeester
Samuel Reshevsky

Samuel Herman Reshevsky (Ozorków, 26 november 1911 – Spring Valley (Californië), 4 april 1992) was een Amerikaanse schaakgrootmeester van Poolse afkomst.

Leven en schaken 

Reshevsky was een wonderkind. Hij leerde schaken op zijn vijfde en in 1920 veroorzaakte hij, acht jaar oud, een sensatie in Europa door in een simultaan-tournee tal van sterke spelers te verslaan. In datzelfde jaar emigreerde de familie naar Amerika en ook daar werd hij op slag een beroemdheid. In een reeks simultaans speelde hij 1500 partijen, waarvan hij er 8 verloor. Zijn ouders kregen echter problemen met de autoriteiten over leerplicht en kinderarbeid en in 1922 moest Reshevsky zijn loopbaan als wonderkind stoppen.

In 1933, na het voltooien van een bedrijfseconomische studie aan de Universiteit van Chicago, pakte Reshevsky het schaken weer op en bereikte al snel de wereldtop. In 1936 werd hij kampioen van de Verenigde Staten en ook in Europa boekte hij triomfen, bijvoorbeeld Margrate 1935 en Hastings 1937. In 1938 speelde hij mee in het prestigieuze AVRO-toernooi, waar hij 7 uit 14 scoorde. In 1938, 1940, 1942 en 1946 werd hij weer kampioen van de Verenigde Staten en in 1948 speelde hij mee in het toernooi om het wereldkampioenschap. Hij eindigde daarin als derde met 10½ uit 20.

In 1953 kwam hij nog een keer dicht bij het wereldkampioenschap door gedeeld tweede te worden in het kandidatentoernooi. Tot de opkomst van Bobby Fischer bleef Reshevsky de sterkste speler in Amerika. Ook daarna bleef hij tot op hoge leeftijd een geducht toernooispeler. Zo won hij in 1969 en 1971 nogmaals het kampioenschap van de Verenigde Staten. In 1984 (73 jaar oud) won hij nog (gedeeld) een sterk bezet open toernooi in Reykjavik.

Reshevsky had niet veel op met openingstheorie. Zijn kracht lag in het middenspel. Hij trok meestal veel tijd uit om een positie te doorgronden om vervolgens in razende tijdnood sterke zetten te doen. Als orthodoxe jood weigerde hij op sjabbat te spelen. Reshevsky was geen beroepsschaker, voor zijn levensonderhoud werkte hij als boekhouder.

Zijn naam leeft voort in de Reshevsky-variant van de schaakopening Nimzo-Indisch:

1.d4 Pf6 2.c4 e6 3.Pc3 Lb4 4.e3 0-0 5.Pge2

Publicatie 
 Samuel Reshevsky: Zo schaakt Reshevsky. (Vert. uit het Engels door C.B. van den Berg). Lochem, Uitg. De Tijdstroom, 1950.

Externe link 
 
 

Amerikaans schaker
Pools schaker
Schaakgrootmeester
Detonatie

Een detonatie is een type explosie. Bij een detonatie plant het reactiefront in het explosief zich hypersoon voort, sneller dan de geluidssnelheid in die stof. Hierdoor ontstaat een schokgolf die detonatiesnelheden tot wel 9 km/s kan bereiken. Bij hoge detonatiesnelheden spreekt men van een brisant explosief.

Gewenst en ongewenst 
Brisantie is in de civiele mijnbouw meestal ongewenst, al kan deze nodig zijn om zeer harde steen te verpulveren. Bij militaire toepassing is brisantie vaak vereist om maximale schade toe te brengen. Een toepassing van het brisante effect is het verkrijgen van scherfwerking zoals bij brisantgranaten. Ook kunnen springladingen speciaal gevormd worden om de explosiekracht in de gewenste richting te leiden. Naast het effect van schokgolf en brisantie ontstaat er een luchtdrukeffect door de gevormde gassen.

Ongewenste detonaties kunnen optreden in verbrandingsmotoren. Dit fenomeen heet kloppen of pingelen als gevolg van meerdere ongewenste ontbrandingsfronten en kan een slechte invloed hebben op de prestaties van de motor. Ook kan schade aan de motor ontstaan door de snel opeenvolgende schokken.

Detonatiesnelheid 
De zeer hoge detonatiesnelheid komt doordat de oxidator (nitrogroepen) en de reductor (koolstofatomen in de springstof) op atomaire afstanden zitten waardoor er een extreem snelle en hypersone verbranding optreedt. Voorbeelden van stoffen die detoneren zijn militaire springstoffen (bijvoorbeeld TNT, RDX of ammoniumnitraat) en initiaalspringstoffen die in slaghoedjes gebruikt worden (zoals kwik(II)fulminaat en loodstyfnaat).

Zwart buskruit detoneert niet, maar ondergaat een deflagratie (explosieve verbranding). Om met buskruit een explosie te veroorzaken, dient het kruit in een drukvast omhulsel te ontbranden. De explosie volgt op het moment dat het omhulsel de opbouwende druk niet langer kan weerstaan en openscheurt. Een voorbeeld hiervan zijn rotjes en ander knalvuurwerk, waar opgerold papier wordt gebruikt als omhulsel. Dit staat in scherp contrast tot detonerende springstoffen, die bij ontbranding ook in losse poedervorm en zonder omhulsel explosies kunnen veroorzaken.

Explosie
Riboflavine

Riboflavine, ook wel vitamine B2 genoemd, is een van de voor de mens noodzakelijke vitaminen. Het is een wateroplosbaar nutriënt dat van belang is voor de menselijke gezondheid. Het is van belang bij de opbouw van co-enzymen, zoals riboflavine-5'-fosfaat en flavine-adenine-dinucleotide. Deze verbindingen spelen een belangrijke rol in de stofwisseling, celademhaling en normale groei en ontwikkeling.

Riboflavine-deficiëntie is zeldzaam en gaat meestal samen met een tekort aan andere vitamines en voedingsstoffen. Het kan relatief eenvoudig worden behandeld door orale suppletie. Omdat het een wateroplosbaar vitamine is, wordt riboflavine gemakkelijk uitgescheiden in de urine. Riboflavine komt van nature voor in vlees, vis en gevogelte, eieren, zuivelproducten, groene groenten, paddenstoelen en amandelen. In sommige landen worden graanproducten met riboflavine verrijkt.

Riboflavine werd voor het eerst geïsoleerd in 1933 en gesynthetiseerd in 1935. In zijn gezuiverde, vaste vorm is het een geeloranje, kristallijn poeder. Het wordt daarom ingezet als kleurstof in diverse levensmiddelen. Biosynthese van riboflavine vindt plaats in bacteriën, schimmels en planten, maar niet in dieren. Het kan dus enkel uit voeding worden verkregen. Riboflavine wordt op industriële schaal geproduceerd in schimmelstammen of genetisch gemodificeerde bacteriën.

Beschrijving van de functie 
De actieve vorm waarin riboflavine voorkomt in cellen en weefsels is riboflavine-5'-fosfaat (of flavine-mononucleotide). Riboflavine-5'-fosfaat wordt in het lichaam enzymatisch geproduceerd uit riboflavine en fungeert als co-enzym voor een aantal oxidatieve enzymen, waaronder NADH-dehydrogenase.

Omgezet in riboflavine-5'-fosfaat speelt riboflavine voornamelijk bij groeiprocessen een rol. Net zoals andere B-vitamines, ondersteunt het de energieproductie door een rol te spelen bij de metabolisatie (stofwisseling) van vetten, zetmeel en eiwitten. Vitamine B2 is ook nodig voor het vormen van rode bloedcellen, voor de ademhaling, voor de productie van antilichamen en voor het reguleren van groei en voortplanting. De vitamine is noodzakelijk voor een gezonde huid, nagels, haargroei en een goede gezondheid in het algemeen, inclusief de regeling van de schildklieractiviteit. Vitamine B2 is een onderdeel van de cofactor FAD (flavine-adenine-dinucleotide).

Voorkomen 
Het komt onder andere in lever, gist, melk en melkproducten voor en in groentes zoals broccoli, asperges en spinazie. De dagelijks benodigde hoeveelheid wordt gedekt bij een normaal eetpatroon. Riboflavine is sterk lichtgevoelig, echter zeer warmtestabiel, zodat het bij het koken behouden blijft.

Bij zwangere vrouwen en alcoholverslaafden kan een tekort ontstaan, hetgeen zich uit in huiduitslag, huidkloofjes, jeukende ogen en lichtovergevoeligheid.

Geschiedenis 
In 1879 is het ontdekt in melk door Blyth. Later werd het als vitamine aangemerkt.

Kleurstof 
Riboflavine wordt als gele kleurstof gebruikt, voornamelijk in levensmiddelen. Het E-nummer is E101.

Co-enzym
Vitamine
Voedingskleurstof
Pteridine
Imide
Imine
Polycyclische verbinding
Polyol
Chirale verbinding
Genesis

Genesis betekent 'creatie' of 'ontstaan' en komt voor in verschillende contexten.
 Genesis (boek), voor het eerste boek uit het Oude Testament en de Tenach
 Genesis (band), voor de rockband
 Genesis (album), een muziekalbum van deze band.
 Genesis (The Gods), een muziekalbum van de band The Gods
 Genesis (ruimtesonde), voor de ruimtesonde die onderzoek doet naar de zogenaamde zonnewind
 Beresjiet (maanlander)
 Genesis (geslacht), een geslacht van eenoogkreeftjes
 Abiogenese
 Sega Mega Drive (Sega Genesis), Amerikaanse naam van de Sega Mega Drive spelcomputer.
 Genesis (2001), voor de Maltese film uit 2001
 Genesis (2018), Britse film uit 2018 
 Genesis (korte film), voor de Amerikaanse korte film uit 2006
 Genesis (Marvel), voor de mutant uit de stripverhalen van Marvel Comics
 Genesis (Heroes), voor de pilot-aflevering van de televisieserie Heroes
 The Genesis suite, suite van Tolga Kashif, gebaseerd op de muziek van de band Genesis
 Genesis (Merikanto), een compositie van Aarre Merikanto
 Genesis suite, suite gecomponeerd door diverse componisten met als basis het Bijbelboek
William Golding

{{Infobox Nobelprijswinnaar
| naam                = William Golding
| periode             = 19 september 1911 – 19 juni 1993
| afbeelding          = William Golding 1983.jpg
| onderschrift        = William Golding
| land                = Verenigd Koninkrijk
| geboorteplaats      = Newquay, Cornwall
| nationaliteit       = Brits
| plaatsvanoverlijden =Perranarworthal , Cornwall
| typeprijs           = Literatuur
| jaar                = 1983
| reden               = "Voor zijn romans welke, met de luciditeit van realistisch verhalende kunst en de diversiteit en universaliteit van mythen, de menselijke conditie in de hedendaagse wereld verlichten. "
| met                 = 
| voor                = Gabriel García Márquez
| op                  = Jaroslav Seifert
| werk                = Lord of the Flies (1954)
| typeprijs2          = 
| jaar2               = 
| reden2              = 
| met2                = 
| voor2               = 
| op2                 = 
}}
William Gerald Golding (St. Columb Minor (Newquay, Cornwall), 19 september 1911 — Perranarworthal (Cornwall), 19 juni 1993) was een Engels schrijver en dichter. Hij won de Nobelprijs voor Literatuur in 1983.

Golding studeerde aan de universiteit van Oxford. Tijdens de Tweede Wereldoorlog diende hij in de Britse Koninklijke Marine op een torpedobootjager die meedeed aan de jacht op het Duitse oorlogsschip Bismarck. Hij deed mee aan de invasie van Normandië op D-Day. Na de oorlog keerde hij terug naar Engeland, en werkte als leraar en schrijver.

In 1988 werd hij door koningin Elizabeth II geëerd met de titel sir.

Hij ligt begraven op de begraafplaats in Bowerchalke, Wiltshire, Engeland.

Zijn bekendste werk is Lord of the Flies uit 1954. Het werd een onmiddellijk wereldwijd succes. Het boek weerspiegelde dan ook de ontgoocheling in de menselijke natuur in de naoorlogse periode. Golding verklaarde zelf dat de roman voortgekomen was uit zijn ervaringen in de Tweede Wereldoorlog.
Van het boek zijn ook twee filmversies gemaakt: een in 1963 door Peter Brook, de andere in 1990 door Harry Hook.

 Belangrijkste werken Poems (1934)Lord of the Flies (1954)The Inheritors (1955)Pincher Martin (1956)Free Fall (1959)The Spire (1964)The Hot Gates (1965)The Scorpion God (1971)
Darkness Visible (1979)
A Moving Target (1982)
To The Ends of the Earth trilogie - Rites of Passage (1980), Close Quarters (1987), and Fire Down Below (1989)

Boekverfilmingen 
 Lord of the Flies (1963)
 Lord of the Flies (1990)

Engels schrijver
Winnaar van de Nobelprijs voor  Literatuur
George Stephenson

George Stephenson (Wylam-on-Tyne (Newcastle-upon-Tyne), 9 juni 1781 — Chesterfield, 12 augustus 1848) is bekend als uitvinder van de eerste praktisch toepasbare locomotief.

Stephensons vader werkte als stoker bij een kolenmijn en George werd machinist in de mijn van Killingworth. Hij had veel belangstelling voor techniek en vooral in de stoommachine. Hij werd gepromoveerd tot onderhoudsmonteur en kreeg van de mijndirectie toestemming om met de stoommachine te experimenteren.

In 1814 had hij zijn eerste locomotief gebouwd, de Blücher, genoemd naar de Pruisische maarschalk Gebhard Leberecht von Blücher. Deze locomotief was in staat om 30 ton steenkool met een snelheid van 4 mijl per uur te trekken. Met de Blücher was de eerste locomotief op rails een feit.
In de volgende vijf jaren bouwde hij 16 locomotieven.

De eerste stoomlocomotief werd weliswaar al in het jaar 1804 door Richard Trevithick gebouwd, 10 jaar voor Stephensons eerste locomotief. Doordat Trevithicks locomotief met veel kinderziektes te kampen had, en praktisch niet toepasbaar was, wordt Stephenson als de bouwer van de eerste bruikbare locomotief gezien. 
 

In 1823 startte de bouw van de Stockton en Darlington spoorlijn. Oorspronkelijk was het de bedoeling om paarden te gebruiken om de metalen wagens over de metalen rails te laten rijden. Nadat de bedrijfsdirecteur Edward Pease Stephenson ontmoette werden de plannen gewijzigd. De constructie begon in 1822, in september 1825 had Stephenson zijn nieuwe locomotief voor deze spoorlijn ontworpen. Deze werd eerst Active genoemd, later Locomotion.
Op 27 september 1825 werd de lijn geopend. De Locomotion, bestuurd door Stephenson, trok 80 ton aan kolen en lood. De Locomotion deed er 2 uur over, bereikte een topsnelheid van 24 mijl per uur en legde de afstand van 9 mijl in 1 ruk af. Bij wijze van experiment was er ook een passagiersvoertuig aangekoppeld met aan boord enkele personen. 

In 1829 werd Stephenson winnaar van een wedstrijd om £ 500 uitgeschreven door de Liverpool & Manchester spoorwegdirecteuren om te bepalen welke stoomlocomotief ze gingen gebruiken voor hun spoorwegen. Stephenson nam deel met The Rocket waarmee hij op een indrukwekkende wijze won en een bekendheid werd. Door dit succes kreeg hij vele contracten. Het geld dat hij verdiende investeerde hij in talrijke projecten.

De eerste drie treinen buiten Groot-Brittannië reden op 5 mei 1835 in konvooi van Brussel naar Mechelen en werden getrokken door stoomlocomotieven van Britse makelij, genaamd la Flèche, de Stephenson en l' Éléphant.

Stephenson George
Basisband

Basisband in een LAN of ander netwerk duidt erop dat pulsen worden gebruikt die direct op het netwerkmedium worden toegepast om een signaal te vormen met de gecodeerde binaire data.

In normale taal: één signaalstroom over één geleider.

Er is dus geen sprake van modulatie op een draaggolf zoals bij breedbandnetwerken waar meerdere kanalen gelijktijdig overgedragen worden.
Door toepassing van een basisband is het systeem relatief storingsgevoelig en neemt deze toe met de frequentie en de lengte van de kabels. 
Om meerdere gebruikers gelijktijdig gebruik te laten maken van een netwerk met basisband past men packet-switching toe.

Computernetwerk
Pakketgeschakeld netwerk

Een pakketgeschakeld netwerk duidt erop dat op een LAN of ander netwerk de over te zenden gegevens opgesplitst worden in kleinere pakketten met variabele grootte.

Door deze opdeling van gegevens in pakketten kunnen verschillende computers gelijktijdig gebruikmaken van het netwerk. De pakketten worden door elkaar en zo nodig via verschillende wegen verstuurd. De ontvangstcomputer moet een mechanisme hebben om de voor hem bestemde gegevens opnieuw samen te stellen.

Een oudere vorm van communicatie dan pakketschakeling is circuitschakeling, waarin een bepaalde verbinding gedurende de gehele overdracht een vast communicatiekanaal toegewezen krijgt, zoals toegepast in de WAN-technologie bij telefonie (ISDN) of bij PSTN. Bij een telefoongesprek wordt een communicatieroute opengehouden zolang het gesprek duurt; er wordt een bepaalde bandbreedte voor het gesprek gereserveerd en deze zal weer vrijgegeven worden als het gesprek beëindigd wordt.

In de jaren 70 van de 20e eeuw werden in veel landen netwerken gebouwd speciaal voor dataverbindingen. Hoewel veelvuldig gebruik werd gemaakt van het circuitgeschakelde gewone telefoonnetwerk voor verbindingen tussen computers ontstond er een toenemende behoefte aan een speciaal/eigen netwerk voor datacommunicatie. Op basis van het gestandaardiseerde X.25-protocol ontwikkelden veel landen een speciaal netwerk voor dataverkeer. In Nederland bouwde het toenmalige staatsbedrijf PTT zo'n openbaar netwerk onder de naam Datanet 1.
In het dagelijks spraakgebruik werden de termen X.25 en ook wel Datanet 1 gebruikt als men eigenlijk een (willekeurig) netwerk bedoelde gebaseerd op dit X.25-protocol.

Een compromis tussen een pakketgeschakeld netwerk en een circuitgeschakeld netwerk is een tijdgeschakeld netwerk, ook wel celgeschakeld netwerk genoemd. Hierbij wordt het verkeer in pakketjes van een vaste grootte opgedeeld, die cellen worden genoemd. Het gevolg hiervan is dat de beschikbare bandbreedte in tijd eerlijk over de kanalen verdeeld wordt. Deze techniek wordt gebruikt bij ATM-netwerken.

Computernetwerk
Circuitgeschakeld netwerk

Een circuitgeschakeld netwerk is een netwerk waarbij een bepaalde verbinding een vast communicatiekanaal toegewezen krijgt gedurende de gehele overdracht, dit in tegenstelling tot een pakketgeschakeld netwerk.

Circuitschakeling wordt toegepast in de WAN-technologie bij telecommunicatie (ISDN) of bij PSTN (Public Switched Telephone Network).
Het nadeel is dat ook tijdens de perioden dat geen gegevens overgedragen worden de verbinding bezet blijft.

Het prototype van een circuitgeschakeld netwerk is het klassieke telefoonsysteem. Zodra iemand belt, wordt een verbinding opgebouwd en zolang het gesprek duurt zijn beide deelnemers "in gesprek".

Tegenwoordig zijn weinig netwerken nog echt circuitgeschakeld. Ze zijn vervangen door tijdgeschakelde netwerken. Met tijdgeschakelde netwerken kunnen circuitgeschakelde netwerken nagebootst worden, en dit is dan ook het geval bij moderne telecomnetwerken (ATM).

Computernetwerk
LP

Langspeelplaat
 Laissez-passer (document), een tijdelijk reisdocument
 Liberale Partij (België), een Belgische voormalige politieke partij
Libertaire Partij (Nederland)
 Lumbale punctie, een zogenoemde ruggenprik
 LP (The Soviettes), een album van The Soviettes
 Let's Play, een video-opname van een computerspel dat gekeken wordt voor vermaak
 LP (zangeres), de artiestennaam van de Amerikaanse zangeres Laura Pergolizzi
Touwspringen

Touwtjespringen, een spel
Rope skipping, een sport
Wisseltonig

Wisseltonig is een term die gebruikt wordt om aan te geven dat een toets van accordeon-achtige muziekinstrumenten bij dichtgaande en opengaande balg een verschillende toon ten gehore brengen. Voorbeelden van wisseltonige instrumenten zijn:
Bandoneon
Trekzak
sommige typen concertina
Mondharmonica

Muziekterm
Qanûn

De qanûn (Armeens: Քանոն Arabisch: قانون), ook wel kanun, is een op een hakkebord of cimbalom gelijkend snaarinstrument uit de groep plankciters. Het instrument stamt uit het Midden-Oosten en bereikte Europa in de 11e eeuw.

Op de trapeziumvormige kast zijn gemiddeld 26 driekorige snaren gespannen, die gelijkzwevend gestemd worden. Daarnaast is het uitgevoerd met een verstelmechaniek waarmee snaren in kleine stapjes (vergelijk de pedalen van een harp) verstemd kunnen worden. Dit is omdat in de Arabische muziek naast hele en halve tonen ook kwarttonen
(in de Turkse muziek ook nog 1/8ste tonen) gespeeld worden. Voordat dit mechanisme gebruikt kan worden moeten alle snaren eerst gewoon gestemd worden.

Snaarinstrument
Turks muziekinstrument
Azerbeidzjaans muziekinstrument
Volksinstrument
Charango

Een charango is een snaarinstrument uit Zuid-Amerika. De Charango is vijfkorig (5 × 2 snaren) in de stemming E A E C G. Oorspronkelijk werd het gemaakt van de rug van een gordeldier, omdat de inheemse bevolking de technische vaardigheid miste om de Spaanse vihuela, die van hout was gemaakt, na te bouwen. Tegenwoordig (na 1980) hebben de meeste charango's echter een houten klankkast.

Door de stemming van het instrument is het erg geschikt als ritmische begeleiding, omdat de opgaande slagbeweging en de neergaande slagbeweging vrijwel dezelfde klankkleur hebben.

Tokkelinstrument
Volksinstrument
Sitar

Een sitar is een snaarinstrument uit Noord-India met een zeer typerende klank. Het instrument heeft behalve vier melodiesnaren en drie ritmesnaren (chikari), ook elf tot veertien resonantiesnaren (tarafs). De resonantiesnaren worden gestemd in de toonladder van de betreffende raga. De sitar komt traditioneel uit de Hindoestaanse muziek van Noord-India en is waarschijnlijk ontstaan vanuit 2 instrumenten: de Perzische Seh-tar en de Noord-Indiase Rudra Veena. De typerende klank wordt veroorzaakt door de brede, iets convex geslepen bruggen van ivoor of kameelbeen. Hierdoor lopen zowel de hoofd- als de resonantiesnaren tegen de brug aan waardoor het boventonenspectrum wordt veroorzaakt.  

Het instrument kreeg in de jaren zestig bekendheid in het Westen door de vele optredens van Ravi Shankar, zoals tijdens het bekende Bangladesh concert in Amerika. Daarnaast gebruikten The Beatles en andere popgroepen het instrument een aantal malen in hun nummers.

De beroemdste sitarspeler in het westen was Ravi Shankar. Hij speelde onder andere op het Monterey Pop Festival in 1967. Onder andere hierdoor werd muziek uit India in het algemeen en sitarmuziek in het bijzonder bij het grote publiek bekend. Ravi Shankar overleed op 11 december 2012. Tot op de dag van vandaag vinden in veel westerse landen regelmatig sitarconcerten plaats en wordt er les gegeven in Indiase muziek.

Taalverwarring
Een zither, ook wel citer genoemd, is een ander snaarinstrument.

Tokkelinstrument
Hindoestaanse muziek
Volksinstrument
Indiaas muziekinstrument
Surinaams muziekinstrument
Cobza

Een cobza is een fretloos snaarinstrument, meer precies een korthalsluit, met een scherp geknikte nek uit Roemenië. Het wordt vooral als begeleidingsinstrument toegepast in een kleine bezetting met viool, contra en contrabas. De cobza heeft 8 snaren die twee aan twee gestemd worden. Het instrument is sterk verwant aan de oed en in mindere mate aan andere luitachtigen.

Externe links
 The romanian cobza

Tokkelinstrument
Cultuur in Roemenië
Volksinstrument
Tripoli

Tripoli, met meestal historische spellingvarianten als Tripolis, Tripolitanië en Tripolitania, betekent in het Grieks letterlijk "drie steden". Er zijn verschillende plaatsen die zo heten:
 Tripoli (Libië), de hoofdstad van Libië
 Tripoli (gemeente), gemeente in Libië
 Tripoli (Iowa), een plaats in Iowa, de Verenigde Staten
 Graafschap Tripoli, een kruisvaardersstaat
 Tripoli (Libanon), plaats in Libanon
 Tripoli (district), district van Libanon in het Gouvernement Noord
 Tripolis (Griekenland), een plaats op de Peloponnesos in Griekenland
 Tripolis, geografisch of politiek verbond van drie steden
 Tripoli (band), een Vlaamse rockgroep uit Sinaai.
 Tripoli (1950), een oorlogsfilm van Will Price

Zie ook 
 Tripolitanië
 Tripolis (Amsterdam), een complex van kantoorgebouwen uit 1994
Tripoli (Libanon)

Tripoli (Arabisch: Taraboeloes) is een belangrijke plaats in het noordwesten van Libanon, aan de Middellandse Zee. De Griekse naam Tripolis (Τρίπολις) betekent letterlijk drie steden. De stad heeft ongeveer 500.000 inwoners. Het grootste deel van de bevolking is soennietisch moslim (ongeveer 80%), van wie een aanzienlijk deel behoort tot de strenge salafistische bewegingen. Er wonen ook alawieten in een wijk van de stad, terwijl de christelijke minderheid sinds 1985 sterk in aantal is gedaald door bloedbaden tijdens de Libanese burgeroorlog.

Geschiedenis 
Waarschijnlijk is de stad kort na 700 v.Chr. gesticht. Ze was enige tijd hoofdstad van de Fenicische confederatie van Tyrus, Sidon en Arados. Omdat handelaars afkomstig uit deze drie steden apart woonden in de jonge stad ontstond de naam Tri-polis, ofwel 'Drie steden'. In de loop van de volgende eeuwen werd de stad afwisselend bezet door Perzen, Grieken (Alexander de Grote), Romeinen (Pompeius), Arabieren en Seldsjoeken.

Van 1102 tot 1109 werd de stad belegerd door een leger van kruisridder Raymond IV van Toulouse. Dit Beleg van Tripoli eindigde op 12 juli 1109 met de val van de stad die vervolgens door de belegeraars werd geplunderd. Tripoli was nu een kruisvaarderstad en Raymond IV installeerde zich in citadel Mons Peregrinus. In de streek rond Tripoli werd het Graafschap Tripoli gevestigd, het kleinste en het laatst gestichte kruisvaarderstaat. Het viel voor twee derde onder gezag van Bertrand van Toulouse, terwijl de rest onder de Republiek Genua kwam.

Nadat de Mammelukken de Europeanen hadden verjaagd groeide de stad, oorspronkelijk aan de kust gelegen, aanzienlijk zodat ze later ook de Mons Peregrinus volledig omvatte.

Tijdens de Libanese Burgeroorlog belegerde in 1983 legereenheden van Syrië de stad om er de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie (PLO) te verjagen.

Sport 
In Tripoli bevindt zich het Saida International Stadion.

Vervoer 
Tripoli ligt aan de internationale M51-route, van Kassab naar Naqoura. Langeafstandsbussen van Veolia Transport rijden op Beiroet.

Bekende inwoners van Tripoli

Geboren 
 Alfons Jordaan van Toulouse (1103-1148), graaf van Toulouse en markgraaf van Provence
 Fawzi al-Qawuqji (1890-1977), Palestijns nationalist en strijder
 Rashid Karami (1921-1987), premier van Libanon
 Amin al-Hafez (1926-2009), politicus
 Najib Mikati (1955), politicus, ondernemer en premier van Libanon
 Fawaz Jneid (1964), imam (tot 2012 bij de Haagse salafistische As-Soennah moskee)

Overleden 
 Raymond IV van Toulouse (1041-1105), kruisvaarder en graaf van Tripoli
 Hugo I van Cyprus (1194-1218), koning van Cyprus

Trivia 
In Tripoli staat het beeld Byblos (2003) van de Belgische beeldhouwer Patrick Crombé.

Galerij 

Stad in Libanon
Haven in de oudheid
Tripolis

Een Tripolis, van de Griekse woorden tri (drie) en polis (stad), is een geografisch of politiek verbond tussen drie steden. 

De bekendste tripolis was die in Libië uit de Romeinse tijd. Deze omvatte de steden Leptis Magna, Sabratha en Oea en staat ook bekend als Tripolitana.

Zie ook
 Tripoli (doorverwijspagina)
 Pentapolis
 Dekapolis

Oud-Griekse stad in Libië
Stedenbond
Tripoli (Iowa)

Tripoli is een plaats (city) in de Amerikaanse staat Iowa, en valt bestuurlijk gezien onder Bremer County.

Demografie
Bij de volkstelling in 2000 werd het aantal inwoners vastgesteld op 1.310.
In 2006 is het aantal inwoners door het United States Census Bureau geschat op 1.274, een daling van 36 (-2,7%).

Geografie
Volgens het United States Census Bureau beslaat de plaats een oppervlakte van
3,6 km², geheel bestaande uit land. Tripoli ligt op ongeveer 316 m boven zeeniveau.

Plaatsen in de nabije omgeving
De onderstaande figuur toont nabijgelegen plaatsen in een straal van 20 km rond Tripoli.

Voetnoten

Externe link
 

Plaats in Iowa
Spits (schip)

De spits is een vrachtschip waarvan de afmetingen zijn afgeleid van de maten van de sluizen en kanalen in Frankrijk. De Franse naam is péniche. Deze afmetingen van de kanalen werden in 1879 vastgelegd door minister van openbare werken Charles de Freycinet. De sluiskolken moesten minimaal 5,20 meter breed en 40 meter lang zijn. De minimale waterdiepte bedraagt 2,20 meter en de maximale doorvaarthoogte is 3,50 meter.

Een spits kan maximaal zo'n 300 tot 400 ton vervoeren en heeft een maximale diepgang van gemiddeld 2,50 meter. Eigen gewicht bedraagt rond de 80 ton. Veel spitsen zijn 38,50 meter lang en 5,05 meter breed. Deze maten van de spits komen overeen met CEMT-klasse I. De spits heeft als nadeel dat de vrachtcapaciteit beperkt is. Daar staat tegenover dat deze schepen op vrijwel alle Europese binnenwateren kunnen varen. Een ander nadeel is, dat als gevolg van de stompe voorsteven de snelheid laag is. Een uitspraak in de schipperswereld is dat in een spits geen gang te branden is. Ze zeggen ook wel: geladen niet vooruit en leeg niet achteruit te krijgen.

Zie ook 
 Binnenvaartschip
 Binnenvaartschip naar type

Externe link
Website over de Spits van Kurt Van Maldegem
Website over de Spits Picaro, met veel wetenswaardigheden

Vrachtschip
Binnenvaartschip naar type
Kempenaar

De kempenaar is een vrachtschip dat speciaal gebouwd is om de smalle en relatief ondiepe kanalen in Zuid-Nederland en Noordoost-België te bevaren. De afmetingen van dit type binnenschip zijn op deze kanalen afgestemd, vooral in verband met de geringe afmetingen van de sluizen: lengte ongeveer 50 m, breedte 6,60 m en laadvermogen 600 t. De naam verwijst naar de Kempen, een streek die een groot deel beslaat van het gebied waarin die kanalen gelegen zijn, met name de Zuid-Willemsvaart en de Kempense kanalen.

Een kempenaar kan zo'n 400 à 600 ton vervoeren en heeft een maximale diepgang van 2,50 meter. Een originele kempenaar is 50 meter lang en 6,60 meter breed. In de indeling van C.E.M.T heeft het CEMT-klasse II.

De Serendiep, gebouwd in 1959 op de werf van De Jong & Smit in IJsselmonde is een kempenaar. Het schip heette vroeger 'Fe', en van 1971 tot 2018 'Anje' en voer als vrachtschip vooral in Nederland, België en Duitsland. Sinds 2018 is het schip in gebruik als drijvend theater en wetenschapsmuseum.

Vrachtschip
Binnenvaartschip naar type
Dortmunder (schip)

Een Dortmunder ook wel Dortmund-Eemskanaalschip is een vrachtschip dat gebouwd is voor de maten van het Dortmund-Eemskanaal (DEK) en andere kanalen in Noord-Duitsland.

Een Dortmunder kan maximaal zo'n 650 à 1000 ton vervoeren en heeft een maximale diepgang van 2,50 meter. Deze schepen zijn maximaal 67 meter lang en 8,20 meter breed.

Zie ook 
 Binnenvaartschip
 Binnenvaartschip naar type

Vrachtschip
Binnenvaartschip naar type
Binnenvaart
Rijn-Hernekanaalschip

Het Rijn-Hernekanaalschip, ook wel Rhein-Herne, is een binnenvaartschip ontworpen voor de maten van het Rijn-Hernekanaal (RHK), maar komt op de meeste grote vaarwegen in Europa voor.

Een Rhein-Herneschip is zo'n 80 meter lang en maximaal 9,50 meter breed. Het kan maximaal zo'n 1350 ton vervoeren bij een maximale diepgang van 2,50 meter. Omstreeks 1938 waren er nog ongeveer 1100 schepen van dit type in de vaart. Door de schaalvergroting in deze sector is het aantal schepen van dit formaat afgenomen, ze zijn verbouwd of uit de vaart genomen.

Het Rijn-Hernekanaal werd in 1914 geopend en telde toen zeven schutsluizen.

Zie ook 
 Binnenvaartschip naar type

Vrachtschip
Binnenvaartschip naar type
Europaschip

Het Europaschip is voortgekomen uit de Rijn-Hernekanaalschepen en is ontwikkeld voor de grotere waterwegen in Europa.

Een Europaschip kan maximaal 1500 ton vervoeren en heeft een maximale diepgang van 2,50 m. Deze schepen zijn maximaal 85 meter lang en 9,50 meter breed.

Zie ook 
 Binnenvaartschip
 Binnenvaartschip naar type

Vrachtschip
Binnenvaartschip naar type