alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Kieszeń książki

Kieszeń książki - trójkątny lub prostokątny kawałek płótna, papieru lub elastycznego tworzywa sztucznego (najczęściej przezroczystego) przyklejony do wewnętrznej okładziny okładki w dolnym zewnętrznym rogu lub wzdłuż zewnętrznej krawędzi, występujący w oprawie twardej książek. Służy jako kieszeń, w której można umieszczać integralne rzeczy należące do danego wydania książki, albumu, atlasu itp. jak np. mapy, plansze, wzorniki, karty perforowane ułatwiające czytanie tabel, wykazy skrótów, specjalne papierowe okulary z różnokolorową folią, CD i inne pomocnicze materiały. 

W oprawach bibliotecznych kieszenie są specjalnie przyklejane na miejscu w bibliotekach w celu umieszczania w nich kart bibliotecznych.

Przypisy 

Introligatorstwo
Ewald

Ewald – imię męskie pochodzenia germańskiego. Wywodzi się ze złożenia słów eo – „prawo” i wald – „rządzić”, „panować”. Jego znaczenie można interpretować jako „panujący sprawiedliwie, w zgodzie z prawem”. Patronami tego imienia są bracia śwśw. Ewald Biały i Ewald Czarny (VII wiek), wspominani 3 października.

Ewald imieniny obchodzi 3 października.

Żeński odpowiednik: Ewalda.

Znane osoby noszące to imię:
 Ewald Cebula, polski piłkarz
 Ewald Dytko, polski piłkarz
 Ewald Wiśniowski, polski piłkarz
 Ewald Foth, hitlerowiec, członek załogi obozu koncentracyjnego Stutthof oraz SS-Oberscharführer
 Ewald Gawlik, polski malarz
 Ewald Friedrich von Hertzberg, polityk i dyplomata pruski
 Ewald Jürgen Georg von Kleist, niemiecki prawnik i uczony, jeden z dwóch niezależnych wynalazców butelki lejdejskiej
 Ewald Stefan Pollok, dr historii, redaktor strony Silesia, Schlesien, Śląsk

Zobacz też:

 Georg Ewald, funkcjonariusz SED, działacz gospodarczy NRD
 Johannes Ewald, duński poeta i dramaturg
 Ernst Julius Richard Ewald
 

Męskie imiona germańskie

nl:Ewout
Euzebia

Euzebia – żeński odpowiednik imienia Euzebiusz, wywodzi się od greckiego eusébeia – pobożność.

Euzebia imieniny obchodzi 20 września, 30 września i 29 października.

Osoby noszące imię Euzebia 
 święte i błogosławione
 Euzebia (637-660) – święta opatka z Hamage we Francji
 Euzebia († ok. 731) – święta męczennica z Saint-Cyr we Francji
 Euzebia Palomino Yenes (1899-1935) – hiszpańska błogosławiona, salezjanka

Przypisy 

Żeńskie imiona greckie
Eutropiusz (imię)

Eutropiusz – imię męskie pochodzenia greckiego. W greckim języku złożone jest z elementów: eu- dobry i -trópos – obyczaj. Greckie Eutrópios (łac. Eutropius) oznaczało człowieka dobrych obyczajów.  

W Kościele katolickim było dziewięciu świętych o tym imieniu.

Eutropiusz imieniny obchodzi 12 stycznia, 3 marca, 30 kwietnia i 27 maja.

Żeński odpowiednik: Eutropia

Osoby  tym imieniu

Święci 
 Eutropiusz (zm. 308) – święty Kościoła katolickiego i prawosławnego, męczennik
 Eutropiusz (zm. ok. 405) – święty Kościoła katolickiego, lektor z Konstantynopola, męczennik
 Eutropiusz z Saintes –  święty Kościoła katolickiego, biskup Saintes, męczennik
 Eutropiusz z Orange (zm. 475) – święty Kościoła katolickiego i prawosławnego, biskup Orange, męczennik

Inni 
 Eutropiusz z Walencji – wczesnochrześcijański pisarz i teolog
 Eutropiusz – historyk rzymski z IV wieku, autor Brewiarium od założenia Miasta
 Eutropiusz (zm. 399) – bizantyjski dworzanin, eunuch

Przypisy 

Męskie imiona greckie
Eulalia

Eulalia – imię żeńskie pochodzenia greckiego. Wywodzi się ze złożenia słów eu - „dobrze” i lalein - „mówić”, oznaczającego „dobrze mówiąca” lub „elokwentna”.

Eulalia imieniny obchodzi 12 lutego, 6 października, 10 grudnia.

Znane osoby noszące imię Eulalia:
 Eulalia z Méridy (ok. 292-304) – hiszpańska bohaterka wiary, święta Kościoła katolickiego i prawosławnego
 Maria Róża Durocher, właśc. Eulalie Mélanie Durocher (1811-1849) – kanadyjska błogosławiona Kościoła katolickiego
 Eulalia Olejnik – polska lekkoatletka, sprinterka
 Eulalia Rolińska – polska mistrzyni w strzelectwie

Zobacz też:
 Sainte-Eulalie-d’Ans

Przypisy 

Żeńskie imiona greckie
Eufrozyna

Eufrozyna – imię żeńskie pochodzenia greckiego. Wywodzi się od słowa euphrosýne oznaczającego radość. Eufrosyne była jedną z mitologicznych Gracji, bogiń wdzięku i radości.

Eufrozyna imieniny obchodzi:
 jako wspomnienie św. Eufrozyny z Aleksandrii – 1 stycznia lub 11 lutego, a w Cerkwi prawosławnej – 25 września
 jako wspomnienie św. Eufrozyny z Połocka – 23 maja

W czasach chrześcijańskich imię to rozsławiła m.in. Egipcjanka św. Eufrozyna (V w n.e.). Imię to zapisało się również w historii Polski. Nosiły je m.in.:
 Eufrozyna mazowiecka (1292-1328/1329), księżna oświęcimska.
 Eufrozyna opolska, matka Władysława I Łokietka,
 Eufrozyna Przemysłówna, prawnuczka św. Jadwigi, księżniczka wielkopolska, ksieni trzebnicka

Inne znane postaci o tym imieniu:
 Eufrozyna Mścisławówna – królowa Węgier
 Eufrozyna Dukaina Kamaterina – cesarzowa bizantyjska

Zobacz też:
 Eufrosyne
 Eufrozyn Pskowski
 (31) Euphrosyne

Przypisy 

Żeńskie imiona greckie
Euchariusz

Euchariusz, Eucheriusz (Eucharius) - imię męskie pochodzenia greckiego. Oznacza „przyjazny”. Patronem imienia jest św. Euchariusz, który był pierwszym biskupem Trewiru pod koniec III wieku.

Forma oboczna: Euchary   

Euchariusz imieniny obchodzi:
 20 lutego, jako wspomnienie św. Eucheriusza z Orleanu,
 16 listopada, jako wspomnienie św. Eucheriusza z Lyonu,
 8 grudnia, jako wspomnienie św. Euchariusza z Trewiru.

 Źródło
 Euchariusz (Eucheriusz) na DEON.pl (SJ i Wydawnictwo WAM)

Męskie imiona greckie
Eudokia

Eudokia, Eudocja, Flavia Eudocia (439–474?) – starsza córka cesarza Walentyniana III, żona Palladiusza, syna cesarza Petroniusza Maksymusa, a także Huneryka, syna króla Wandalów Genzeryka. Jej młodszą siostrą była Placydia, żona cesarza Olibriusza. 

W 442 Walentynian III zawarł pokój z Wandalami, którzy w 439 zajęli bez walki Kartaginę i zaczęli atakować Sycylię i wybrzeża Italii. Oprócz uznania władzy Genzeryka w Afryce i gwarancji dostaw pszenicy do Rzymu porozumienie obejmowało również zaręczyny cesarskiej córki z Hunerykiem, wandalskim następcą tronu. Ze względu ma młody wiek Eudokii (miała zaledwie kilka lat), małżeństwo przesunięto w czasie. Poza tym Huneryk w tym czasie pozostawał w związku z księżniczką wizygocką, córką Teodoryka I.

Po zamordowaniu jej ojca Walentyniana III rozpoczęła się walka o władzę nad zachodnią częścią imperium. W tej walce Petroniusz Maksymus wspierał pieniędzmi zarówno Maksymiana jak i Majoriana, a dla wzmocnienia swojej pozycji zmusił do ślubu wdowę po Walentynianie Licynię Eudoksję, zaś jej córkę Eudokię przymusił do ślubu ze swoim synem Palladiuszem, mimo że już wcześniej była ona zaręczona z Hunerykiem. Z tego powodu, być może przy pomocy samej Eudokii, Genzeryk najechał Italię i zdobył Rzym 3 czerwca 455. Petroniusz i Palladiusz zostali zamordowani przez Rzymian, gdy próbowali ucieczki przed Wandalami. Genzeryk wywiózł Eudokię oraz jej matkę i siostrę do Afryki, gdzie wkrótce Eudokia została żoną Huneryka.

Małżeństwo z Hunerykiem zostało zawarte prawdopodobnie pod koniec 456. Eudokia urodziła około 460 syna Hilderyka ostatniego prawowitego króla Wandalów (523–530). Oprócz Hilderyka urodziła jeszcze kilku synów. Po 16 latach małżeństwa prawdopodobnie w 472 uciekła od męża i udała się do Jerozolimy i tam pozostała do śmierci. Powodem rozstania miały być względy religijne, to znaczy ariańskie wyznanie Huneryka. Porzucony król wandalski zażądał od cesarza wschodniorzymskiego Zenona zwrotu majątku żony.

Wywód przodków:

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 

Członkowie rodzin władców starożytnego Rzymu
Dynastia teodozjańska
Urodzeni w V wieku
Zmarli w V wieku
Eulogiusz

Eulogiusz – imię męskie pochodzenia greckiego. Wśród patronów – św. Eulogiusz, diakon Tarragony, spalony na stosie w 259, św. Eulogiusz, biskup Edessy (zm. w 383), św. Eulogiusz z Kordoby, męczennik, ścięty w 859, a także św. Eulogiusz Aleksandryjski, patriarcha Aleksandrii zm. w 608.

Eulogiusz imieniny obchodzi 21 stycznia, 13 lutego, 1 marca, 11 marca, 5 maja, 25 czerwca, 13 września.

Żeński odpowiednik: Eulogia

Męskie imiona greckie
Fabrycjan

Fabrycjan – imię męskie pochodzenia łacińskiego. Wywodzi się od słowa faber oznaczającego "rzemieślnik".

Fabrycjan imieniny obchodzi 22  sierpnia.

Przypisy 

Męskie imiona łacińskie
Fabrycy

Fabrycy − imię męskie.

Fabrycy imieniny obchodzi 14 marca, 22 sierpnia.

 Osoby o imieniu Fabrycy
 Fabrizio Di Mauro − piłkarz włoski
 Fabrizio Giovanardi − włoski kierowca wyścigowy
 Fabrizio Paolucci −  włoski duchowny, kardynał, z rodu hrabiów Calboli
 Fabrizio Schembri (ur. 1981) − włoski lekkoatleta specjalizujący się w trójskoku
 Piotr Fabrycy Kowalski (1552-1622) − jezuita, tłumacz, autor dzieł teologicznych

 Postaci fikcyjne o imieniu Fabrycy
 Fabrycy Vingradito, postać z opery Sroka złodziejka Gioacchino Rossiniego

 Osoby o nazwisku Fabrycy
 Andrzej Fabrycy – polski chemik-organik
 Jadwiga Fabrycy – polska działaczka społeczna
 Kazimierz Fabrycy – polski generał dywizji
 Ludwik Fabrycy – polski generał

Męskie imiona łacińskie

fr:Fabrice
Faustyn

Faustyn — imię męskie pochodzenia łacińskiego, wywodzące się od rzymskiego nazwiska Faustinus, które pierwotnie oznaczało „pochodzący od Fausta, należący do Fausta”. Imię to nosiło wielu świętych, a jednym ze znanych jest św. Faustyn, wspominany 15 lutego ze swoim bratem, św. Jowitą. Łacińska grupa, od której imię to pochodzi (faustus — „błogi, pomyślny”, ale także faveo, favi, fautum — „sprzyjać, być przychylnym”) nie ma pochodzenia indoeuropejskiego oraz pewnych odpowiedników w żadnym języku indoeuropejskim.

Żeński odpowiednik: Faustyna

Faustyn imieniny obchodzi 15 lutego, 17 lutego i 29 lipca.

Osoby noszące imię Faustyn 
 św. Faustyn (męczennik)
 św. Faustyn (biskup)
 Faustyn Juliusz Cengler
 Mikołaj Faustyn Radziwiłł — miecznik wielki litewski od 1710 oraz wojewoda nowogródzki w latach 1729–1740

Przypisy 

Męskie imiona łacińskie
Felicjana

Felicjana, Felicjanna - żeński odpowiednik imienia Felicjan.  Imieniny obchodzi 24 listopada, jako wspomnienie bł. Felicjany (Felicjanny) de Uribe Orbe, karmelitańskiej siostry miłosierdzia.

Przypisy 

Żeńskie imiona łacińskie
Felicysym

Felicysym – imię męskie pochodzenia łacińskiego. Nosił je św. Felicysym z Perugii.

Felicysym imieniny obchodzi 6 sierpnia i 26 października.

Męskie imiona łacińskie
Festus

Festus – imię
 Porcjusz Festus – rzymski ekwita i prokurator Judei od ok. 58 do 62.
 Pompejusz Festus – gramatyk rzymski z II wieku n.e.
 Festus (przed 320 - 379) – rzymski historyk
 Festus – miasto w USA, w stanie Missouri
 Festus - imię spiżowego smoka stworzonego przez Ricka Riordana w serii książek Percy Jackson i Olimpijscy Herosi
Fidelis

Fidelis – imię męskie pochodzenia łacińskiego. Wywodzi się od , „wierny, pewny”. Oznacza zatem człowieka „pełnego wiary”. Współczesną jego formą w języku hiszpańskim jest Fidel.

Żeńskim odpowiednikiem jest Fidelisa.

Fidelis imieniny obchodzi 24 kwietnia, 21 sierpnia i 28 października.

 Imiennicy
 Fidelis z Sigmaringen (†1622) – szwabski kapucyn, męczennik, święty katolicki,
 Fidelis Chojnacki (†1942) – polski kapucyn, błogosławiony,
 Fidel Castro – kubański polityk, przywódca rewolucji kubańskiej,
 Fidel LaBarba – amerykański bokser,
 Fidel Ramos – filipiński polityk.

Zobacz też 
 semper fidelis

Przypisy 

Męskie imiona łacińskie
Melodia

Melodia – jeden z elementów dzieła muzycznego, będący szeregiem dźwięków o określonej długości ich trwania i odległości między nimi. Dźwięki te muszą następować po sobie w logicznym porządku. Sama melodia jest powiązana przede wszystkim z rytmem. Melodia wiąże się również z elementami ekspresji muzycznej: dynamiką i artykulacją. Z następstw dźwięków wynikają połączenia harmoniczne.

Melodia często związana jest z jedną określoną tonacją i używa dźwięków do niej należących. Może jednak też zbaczać do innych tonacji lub być atonalna. Melodia zwykle jest dostosowana do zakresu i charakteru głosu lub możliwości technicznych instrumentu muzycznego, który ją wykonuje. Melodia może być kantylenowa, figuracyjna, deklamacyjna lub ornamentalna. Uszeregowanie melodyczne dźwięków w oderwaniu od czasu ich trwania nazywane jest meliką.

Przypisy

Bibliografia
Ozdobnik

Ozdobnik – element melodii wprowadzający dodatkowe dźwięki mające charakter ornamentów.

W dawnych czasach stosowanie ozdobników zależało od smaku i inwencji wykonawcy, lecz z czasem ustalono pewien zasób standardowych ozdobników i zasady ich zapisu. Ozdobniki nie zwiększają czasu trwania taktu i wykonywane są kosztem czasu dźwięku, który ozdabiają, lub dźwięku poprzedzającego.

Ornamentyka była bardzo popularna w muzyce dawnej, baroku i muzyce klasycystycznej. Szczególną mnogość ornamentów wypracowała muzyka klawesynowa. Do czasów współczesnych zachowały się tylko niektóre, a i te są rzadko używane.

Śpiew z użyciem ozdobników nazywa się koloraturą (zob. też sopran koloraturowy).

Do używanych dziś ozdobników należą:

 przednutka krótka
 przednutka długa
 mordent
 obiegnik (gruppetto)
 tryl
 ornament
 arpeggio

Dawniej używano między innymi:
 agréments

Przypisy 

Ozdobniki
ORP Iskra

ORP „Iskra” – nazwa noszona na przestrzeni dziejów przez żaglowce szkolne polskiej Marynarki Wojennej. Pochodzi od iskry, rodzaju wyładowania elektrycznego występującego w atmosferze:
 ORP „Iskra” – szkuner gaflowy z okresu międzywojennego, eks brytyjski „St. Blanc”, podczas II wojny światowej wypożyczony Royal Navy służył jako okręt-baza HMS „Pigmy”
 ORP „Iskra” (253) – barkentyna gaflowo-bermudzka projektu B79/II z lat 80. XX wieku

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Nazwy polskich okrętów
Gisernia

Gisernia (z niem. Gieserei) – specjalistyczny warsztat odlewniczy, zajmujący się odlewaniem z metalu gotowych wyrobów końcowych, zazwyczaj jednostkowych (gisernia nie zajmuje się wytopem metalu z rud). W giserni można odlewać wszelkiego rodzaju metale i stopy metali. W zależności od specjalizacji, w giserni są odlewane: czcionki, dzwony, pomniki itd., oraz wszelkiego rodzaju formy odlewnicze i matryce.

Słowo wychodzące już z użycia, stosowane obecnie najczęściej wobec odlewnictwa dzwonów, wcześniej także wobec odlewni czcionek i form drukarskich do drukarni typograficznych.

Zobacz też 

 Odlewnia

Przypisy 

Rzemiosło
Odlewnictwo
Przednutka krótka

Przednutka krótka () – ozdobnik polegający na wykonaniu przed głównym dźwiękiem krótkiej, nieakcentowanej wartości rytmicznej (jednej lub kilku). W przebiegach melodycznych przednutkę krótką najczęściej tworzy interwał górnej lub dolnej sekundy. Charakterystyczną cechą przednutki krótkiej jest to, że nie jest podany dokładny czas jej trwania, który ujmuje ona głównej nucie.

Jeżeli przednutka krótka jest zapisana za kreską taktową lub w środku taktu, wykonuje się ją na nominalnej mierze nuty, przed którą jest umieszczona. Jeżeli jest zanotowana przed kreską taktową, należy ją wykonać przed kolejną miarą taktu, skracając ostatnią poprzedzającą wartość rytmiczną.

Przednutki krótkie zapisywane są drobniejszym pismem nutowym, przednutka pojedyncza ma formę przekreślonej ósemki lub szesnastki; jeżeli przednutkę tworzą dwie lub więcej nut, nie stosuje się przekreślenia.

W okresie baroku (m.in. dla Domenico Scarlattiego) acciaccatura miała inne znaczenie. Był to bowiem ozdobnik harmoniczny polegający na ostrym dysonansowym zaatakowaniu pełnego akordu.

Zobacz też 

 przednutka długa

Przypisy

Bibliografia 
 

Ozdobniki
Przednutka długa

Przednutka długa () – ozdobnik, w którym przed głównym dźwiękiem dodawany jest dodatkowy o dowolny interwał (często sekundę) wyższy lub niższy od niego.

Przednutka długa skraca nutę ozdabianą o wartość rytmiczną, jaką sama posiada, oraz przejmuje akcent. Przednutka długa jest rzadko stosowana, wyszła z użycia na początku XIX wieku; była natomiast szeroko stosowana w muzyce barokowej.

Zobacz też 
 przednutka krótka

Bibliografia 
 

Ozdobniki

en:Ornament (music)#Appoggiatura
Obiegnik

Obiegnik () – ozdobnik polegający na wykonaniu w krótkich wartościach rytmicznych linii melodycznej złożonej z: 
 dźwięku ozdabianego (może być pominięty);
 dźwięku o sekundę wyżej;
 ponownie dźwięku ozdabianego;
 dźwięku o sekundę niżej;
 powrotu na dźwięk ozdabiany.
Jeżeli symbol obiegnika nie posiada nad lub pod sobą znaków chromatycznych, obiegnik wykonuje się za pomocą dźwięków gamowłaściwych; jeżeli symbol zawiera znaki chromatyczne, należy je uwzględnić w realizacji.

Obiegnik może być zanotowany wprost nad nutą ozdabianą bądź nad pustą przestrzenią pomiędzy dwiema nutami. W pierwszym przypadku obiegnik wykonuje się natychmiast, skracając nutę ozdabianą (bądź pomijając ją całkowicie), w drugim - wykonanie obiegnika opóźnia się, przybliżając je w czasie do momentu zagrania kolejnego dźwięku.

Wyjątkowo występuje obiegnik realizowany od dolnej sekundy: wówczas jego symbol jest przekreślony pionową linią, podobnie jak w przypadku mordentu dolnego.

Bibliografia 
 Franciszek Wesołowski: Zasady muzyki, Polskie Wydawnictwo Muzyczne 1995, 

Ozdobniki

it:Abbellimento#Gruppetto
Arnis (sztuka walki)

Arnis - rdzenna filipińska sztuka walki, której nazwa pochodzi od hiszpańskiego słowa arnes, oznaczającego pancerz. W niektórych regionach Filipin jest ona bardziej znana jako escrima lub kali. Bronią stosowaną w tej sztuce są noże (długie i krótkie) oraz bambusowe lub wykonane z drewna "kamagon" kije (jeden lub dwa) o blisko metrowej długości.

Uważa się, że właśnie przez mistrza tej sztuki walki Lapu-Lapu został zabity w 1521 r. na Mactan Ferdynand Magellan. Późniejszy rozwój arnis nastąpił w wyniku chęci Filipińczyków do przeciwstawienia się hiszpańskim kolonizatorom. Do licznych odmian  arnis zalicza się obecnie m.in.: didya, doce pares, estokada, kalaki, pagaradman, pananandata, sinawali. Jednym z większych mistrzów Kali Arnis, jest mistrz "Fil Beno", który obecnie mieszka i prowadzi treningi w Manili - stolicy Filipin.

W Polsce istnieje kilka klubów w których trenuje się Doce Pares i Estokada, Balintawak czy Modern Arnis.

Zobacz też 
 escrima
 Polska Federacja Combat Kalaki

Bibliografia 
 Stanisław Tokarski, Sztuki walki. Ruchowe formy ekspresji filozofii Wschodu, Glob, Szczecin 1989
 Wójtowicz N., Tradycja filipińska w Polsce, [w:] Humanistyczna teoria sztuk i sportów walki. Koncepcje i problemy, red. W. J. Cynarski, K. Obodyński, Rzeszów 2003.

Linki zewnętrzne 
 International Modern Arnis Federation) (po angielsku)
 CMATS (po angielsku)

Filipińskie sztuki walki
Tryl (muzyka)

Tryl – rodzaj ozdobnika, który polega na szybkim naprzemiennym graniu dźwięku właściwego i jego górnej sekundy (małej lub wielkiej, w zależności od tonacji lub znaków chromatycznych).

W nowoczesnej notacji muzycznej tryl jest głównie zaznaczany literami tr nad trylowaną nutą. Czasem są one z falistą linią, dawniej używano jedynie falistej linii. Następujące dwie notacje są równoznaczne:

Zarówno „tr”, jak i linia falista są niezbędne dla klarowności, gdy oczekuje się, iż tryl będzie stosowany na co najmniej dwóch nutach. Także, gdy jest dołączony do nuty w jednej części, która reprezentuje mniejsze wartości nut w innych częściach, nie ma wątpliwości jeśli zarówno litery, jak i linia są użyte. 

Na powyższym obrazku przedstawiono przybliżony sposób wykonywania trylu. W wielu przypadkach prędkość trylu nie jest stała, jak na nagraniu, ale zaczyna się wolniej i przyśpiesza. Rodzaj grania trylu jest sprawą gustu muzycznego.

Liczba zmian dźwięku zależy od długości nuty z trylem. W wolniejszym tempie, gdy nuta jest grana dłużej, w trylu pojawi się więcej dźwięków, ale w szybkim tempie (przy krótkiej nucie) tryl może zredukować się do danej nuty, dźwięku wyższego o sekundę i ponownie danej nuty. 

Tryle mogą być także zaczynane na dźwięku powyżej nuty zaznaczonej trylem.

Zobacz też 
 mordent
 tremolo

Przypisy 

Ozdobniki

it:Abbellimento#Trillo
Mande

Mande (czasem także: Mandingo) – grupa ludów Afryki Zachodniej, licząca obecnie ok. 40 mln osób. Mande zamieszkują głównie Sierra Leone, Wybrzeże Kości Słoniowej, Liberię, Gwineę, Burkina Faso, Ghanę, Mali, Mauretanię, Benin, Senegal i Nigerię. Dzielą się na dwie główne grupy: Mande-tan i Mande-fu oraz wiele plemion i grup etnicznych, m.in. Malinke, Soninke, Mende, Dan, Susu, Kpelle, Bissa, Gouro, Mano, Kono, Toma, Loma, Soma, Loko. U wielu plemion zachowały się tradycyjne afrykańskie wierzenia i zwyczaje.

Tradycyjnym zajęciem ludów Mande jest rolnictwo, a także w mniejszym zakresie chów zwierząt (zwłaszcza na sprzedaż i w celach prestiżowych), rybołówstwo, łowiectwo i handel. Struktura społeczna opiera się na rodach patrylinearnych.

W średniowieczu ludy Mande tworzyły silne ośrodki cywilizacyjne w dorzeczu środkowego i górnego Nigru – Imperium Ghany i Imperium Mali.

Ludy Mande posługują się językami mande.

Zobacz też 
 Mende

Przypisy

Bibliografia 
 

Ludy dorzecza Nigru
 
Etnografia Mali
Etnografia Gwinei
Etnografia Senegalu
Etnografia Gambii
Etnografia Wybrzeża Kości Słoniowej
Etnografia Sierra Leone
Etnografia Burkiny Faso
Etnografia Mauretanii
Ornament

Ornament – ozdobnik
 ornament (sztuka)
 ornament (muzyka)
 ornament (poligrafia)
Zwrotnik (ujednoznacznienie)

zwrotnik (geografia)
 zwrotnik (muzyka)
 ręczny napęd zwrotnicy kolejowej
Konsonans

Konsonans (łac. consonans) – interwał uważany za zgodnie (przyjemnie) brzmiący. Jest to współbrzmienie (konsonans harmoniczny) lub następstwo (konsonans melodyczny) przynajmniej dwóch dźwięków, które słuchowo jest odczuwane jako zgodne. Wszystkie interwały zwiększone bądź zmniejszone, mogące enharmonicznie przypominać konsonanse, należą do dysonansów.

Na początku konsonansem nazywane były jedynie interwały czyste: pryma, kwarta, kwinta i oktawa. Dopiero harmonia klasyczna za konsonanse uznała również interwały małej i wielkiej tercji oraz małej i wielkiej seksty. W związku z tym interwały czyste nazywane są konsonansami doskonałymi – w przeciwieństwie do interwałów tercji i seksty, które noszą nazwę konsonansów niedoskonałych. Pojęcie konsonansu w coraz swobodniejszym podejściu do harmonii w muzyce współczesnej jest nadal rozszerzane, chociaż nie jest do końca jednoznacznie zdefiniowane.

Podział konsonansów i dysonansów wg Helmholtza:
 konsonanse absolutne – dudnienia nie występują w ogóle
 pryma czysta (1:1), oktawa czysta (2:1)
 konsonanse doskonałe – dudnienia istnieją, ale są niesłyszalne
 kwinta czysta (3:2), kwarta czysta (4:3)
 konsonanse średnie – dudnienia istnieją, ale są słabo słyszalne
 seksta wielka (5:3), tercja wielka (5:4)
 konsonanse niedoskonałe – dudnienia są silne, jednak nie dominują we współbrzmieniu
 tercja mała (6:5), seksta mała (8:5)
 dysonanse – dudnienia dominują
 wszystkie pozostałe interwały oktawy

Zobacz też 

 dysonans
 interwał

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Maciej Zalewski, Harmonia w muzyce – skąd się bierze?

Melodia i harmonia
Dysonans

Dysonans (łac. dissonans) – interwał brzmiący niezgodnie dla ucha ludzkiego.

Opis 
Do dysonansów zaliczają się następujące interwały:
 sekunda mała
 sekunda wielka
 septyma mała
 septyma wielka
 tryton (kwarta zwiększona lub kwinta zmniejszona)
 wszystkie interwały zwiększone lub zmniejszone (nawet jeśli brzmią jak konsonanse – zgodnie, np. sekunda zwiększona, która po zamianie enharmonicznej dźwięków jest tercją małą) 

Pojęcie dysonansu było różnie definiowane w historii muzyki europejskiej, przy czym wiodącą tendencją było stopniowe zawężanie tego pojęcia. Początkowo do współbrzmień zgodnych zaliczano jedynie interwały zwane doskonałymi: oktawę czysta i kwintę czysta (a więc wszystkie inne interwały były dysonansami). Stopniowo z listy dysonansów zniknęła kwarta czysta oraz tercje mała i wielka oraz seksty mała i wielka.

Rodzaje dysonansów 
Dysonans melodyczny – jest to każde współbrzmienie, które brzmi niezgodnie.

Dysonans pojęciowy – współbrzmienie mające znaczenie dysonansowe w danym kontekście harmonicznym i wymagające rozwiązania. Przykładem takiego dysonansu jest dominanta z opóźnionymi tercją i kwintą przez (odpowiednio) kwartę i sekstę. Taki akord brzmi konsonansowo (jak trójdźwięk w drugim przewrocie), ale ze względu na kontekst zawiera dwa składniki (kwartę i sekstę), które są traktowane jako dysonanse pojęciowe i wymagają rozwiązania.

Przypisy

Bibliografia 
 

Melodia i harmonia
Gromada

gromada – w biologii jedna z kategorii systematycznych.
 gromada − w mineralogii grupa minerałów o podobnym składzie chemicznym.
 gromada językowa
 gromada – dawna jednostka administracyjna w Polsce, mająca różne znaczenia w różnych okresach czasowych
 gromada gwiazd i gromada galaktyk w astronomii.
 gromada zuchowa – jedna z jednostek organizacyjnych harcerstwa.
 Gromada – polski film fabularny z 1951 roku.
 „Gromada” – miesięcznik Czerwonego Harcerstwa.
 „Gromada” – organ prasowy KC PZPR dla mieszkańców wsi wydawany w latach 1949–1952.
 „Gromada – Rolnik Polski” – polskie czasopismo społeczno-polityczne wydawane w latach 1952–1995 i 2008.
 Ogólnokrajowa Spółdzielnia Turystyczna Gromada

 W Polsce

 Gromada – wieś w woj. lubelskim, w pow. biłgorajskim, w gminie Biłgoraj
 Gromada – część wsi Pańków w woj. lubelskim, w pow. tomaszowskim, w gminie Tarnawatka
 Gromada – gromada
Klityka

Klityka – wyraz atoniczny, pozbawiony akcentu, zlewający się z wyrazem sąsiednim, nie stający się jednocześnie jego częścią. Może być, w odróżnieniu od przyrostków, dołączany do różnych części mowy.

Zobacz też 
 enklityka
 proklityka

Przypisy 

Prozodia
Proklityka

Proklityka – wyraz nieposiadający własnego akcentu, lecz tworzący całość akcentową z następującym po nim wyrazem akcentowanym.

Przykłady proklityk w języku polskim:
 przyimki jednosylabowe:
 na dole, po wakacjach, za lasem,
 spójniki jednosylabowe:
 i tyle, bo mam!
 partykuła nie przed osobowymi formami czasownika dłuższymi niż jednosylabowe
 nie potrafił, nie poszła.

Wyraz będący proklityką w jednym wyrażeniu może nią nie być w innym wyrażeniu, na przykład:
 w połączeniach przyimek + jednosylabowy rzeczownik akcent może padać na przyimek:
 na głos, za mąż, ale na koń!
 w połączeniach przyimek + jednosylabowy zaimek akcent musi padać na przyimek:
 za nim, u mnie,
 w połączeniach nie + jednosylabowa forma czasownika akcent musi padać na nie:
 nie ma, nie znał.

Zobacz też 
 enklityka
 akcent wyrazowy

Przypisy

Bibliografia 
 

Prozodia
Samogłoska

Samogłoska – głoska, przy powstawaniu której uczestniczą jedynie więzadła głosowe, a strumień powietrza swobodnie przepływa przez kanał głosowy. Samogłoski charakteryzują się regularnym rozkładem energii akustycznej, mają wyraźną strukturę formantową, która decyduje o ich barwie. Podczas ich artykulacji słychać tylko jedną głoskę. Niektórzy językoznawcy kwestionują tę metodę definicji samogłosek  jako niejednoznaczną i wzbudzającą wątpliwości i proponują w zamian metodę dystrybucyjną, polegającą na badaniu roli i kontekstu poszczególnych głosek w izolowanych wyrazach w poszczególnych językach.

Symbole samogłosek w międzynarodowej transkrypcji fonetycznej IPA przedstawia poniższa tabela:

Klasyfikacja samogłosek 
Podziału można dokonać ze względu na:
 poziomy ruch języka – s. przednie, środkowe (centralne), tylne
 pionowy ruch języka – s. wysokie (przymknięte), średnie, niskie (otwarte)
 kształt warg – s. niezaokrąglone, zaokrąglone
 udział rezonatora nosowego – s. ustne, nosowe (zapisywane z tyldą nad symbolem samogłoski).

Pule fonemiczne samogłosek 
Liczba fonemów samogłoskowych w językach naturalnych waha się od kilku do kilkudziesięciu. Przykłady języków z daną liczbą fonemów samogłoskowych:
 2: ubyski;
 3: egipski, arabski klasyczny i piraha;
 4: akadyjski;
 5: hiszpański, rosyjski, hebrajski, japoński;
 6: polski, ukraiński;
 7: włoski;
 8: turecki;
 10: czeski, łacina;
 12: angielski (w najczęstszych odmianach);
 13: portugalski;
 14: węgierski;
 15: niemiecki;
 16: francuski;
 ok. 30: taa.

Zobacz też 

 iloczas
 klasyfikacja samogłosek
 głoska
 spółgłoska
 samogłoska nosowa
 trójkąt samogłoskowy (Benniego)
 trójkąt samogłoskowy (Hellwaga)
 diagram samogłoskowy
 samogłoski kardynalne

Przypisy

Bibliografia
Czterodźwięk

Czterodźwięk – akord złożony z czterech dźwięków. Jego bazą jest trójdźwięk, do którego dodany jest interwał liczony od prymy tego akordu – od tego interwału akord bierze swoją nazwę. Najczęściej spotykanymi interwałami które można dodać do akordu są seksta lub septyma. 

Jeżeli dodanym dźwiękiem jest septyma, odległość między pierwszym a czwartym dźwiękiem wynosi septymę tak więc jest to akord septymowy lub – gdy bazą jest akord zmniejszony – niepełny akordy nonowy, tzw. nonowy bez prymy. 

Akordy septymowe występują w kilku odmianach, w zależności od układu tercji małych i wielkich. Najbardziej popularnym czterodźwiękiem septymowym jest akord durowy z dodana septymą małą pełniący często rolę dominanty septymowej (D7). Septyma mała, dodana do podstawowego akordu wzmacnia dążenie Dominanty do rozwiązania na tonikę. 

Jeśli dodana jest seksta (częściej seksta wielka), powstaje akord z dodaną sekstą (w tym wypadku nie możemy mówić o akordzie sekstowym - to określenie jest bowiem przynależne do pierwszego przewrotu trójdźwięku). Funkcyjnie najczęściej jest to tonika z dodaną sekstą (T6) lub subdominanta z dodaną sekstą (S6). 

Akord zmniejszony (zbudowany z dwóch tercji małych) z dodaną sekstą małą w harmonice funkcyjnej jest dominantą septymową w pierwszym przewrocie (pryma jest przeniesiona o oktawę w górę). Akord zmniejszony z dodaną sekstą wielką praktycznie nie występuje, znacznie częściej zamiast niego używa się akordu nonowego bez prymy.
   
Rozwiązywanie dysonansów w czterodźwiękach

Akordy septymowe rozwiązujemy na akord położony kwintę/tercję niżej lub sekundę wyżej (np. D na T, D na TIII (to połączenie występuje rzadko ze względu na małą toniczność akordu na III stopniu), D na TVI); septyma dąży do rozwiązania o sekundę małą w dół. 

Dodana septyma wielka (spotykana rzadziej) może występować jako opóźnienie prymy. 

Akordy sekstowe rozwiązujemy na akord położony kwintę wyżej, tzn. T6 na D; S6 na T.
Seksta, mimo że w znaczeniu interwałowym jest konsonansem, to dodana do trójdźwięku jest dysonansem, dlatego że nie należy do akordu (wiąże się z tym zagadnienie podziału w harmonice dysonansów na rzeczywiste (2>,2,4<,5>,7,7<) i pojęciowe).

Sekstę rozwiązujemy na tercję następnego akordu, prowadząc ją o sekundę do góry.

Seksta może również występować jako opóźnienie kwinty.

Zobacz też 

 Harmonika (muzyka)
 Dominanta septymowa

Akordy
Pięciodźwięk

Pięciodźwięk - akord złożony z pięciu dźwięków. Bazuje na trójdźwięku z dodanymi kolejnymi dwiema tercjami. Odległością między pierwszym a piątym dźwiękiem jest interwał nony, dlatego nazywany jest też akordem nonowym.

Zobacz też 

czterodźwięk

Akordy
Quickstep

Quickstep to taniec towarzyski należący do grupy tańców standardowych. Powstał w latach 20 XX wieku w Stanach Zjednoczonych. Po raz pierwszy w Europie pojawił się w Anglii w pierwszej połowie XX stulecia, będąc poniekąd szybką odmianą fokstrota. Podobnie jak fokstrot charakteryzuje się metrum parzystym (4/4). Przy tempie 48-50 taktów/min quickstep jest najszybszym tańcem standardowym (od 2 do 8 kroków w takcie, średnio 4). Jak każdy z tańców standardowych jest tańczony w trzymaniu zamkniętym (nie dotyczy tzw. stylu latynoamerykańskiego).

Quickstep należy do grupy tańców swingowych, jednak ze względu na szybkie tempo akcja swingowa jest mniej wyraźna niż w fokstrocie. (Akcja swingowa to przyspieszenia i zwolnienia ruchu podobne do wykonywanych przez huśtawkę, czyli swing po angielsku, będącej odpowiednio na dole i na górze). 

Charakterystyczną cechą quickstepa są podskoki, sprawiające wrażenie, jakby tańcząca para poruszała się ponad powierzchnią parkietu, oraz kicki (czyli wykopy nogami w powietrze). Choć w zasadzie nie wykonuje się podskoków, szybkie tempo tańca sprawia, że przy krokach tańczonych w tempie 8/takt (czyli rozliczanych jako quick-and-quick) tancerze samoistnie wznoszą się w powietrze. Charakterystyczne figury quickstepa to np. Progressive Chasse (wrażenie unoszenia się nad parkietem), Woodpecker (z kickami) oraz Rocket (oba efekty naraz).

Na turniejach tańczy się go jako czwarty taniec standardowy, zaraz po walcu wiedeńskim w klasach tanecznych E oraz D. W klasach wyższych tańczony jest jako piąty taniec standardowy, zaraz po fokstrocie.

Zobacz też 

 taniec

Tańce
Taniec w Stanach Zjednoczonych
Walc wiedeński

Walc wiedeński (niem. Wiener Walzer) – taniec towarzyski, szybsza odmiana walca. Tempo walca wiedeńskiego wynosi ok. 60 taktów na minutę, co przy nieparzystym metrum (zazwyczaj 3/4) daje ok. 180 uderzeń na minutę. Charakterystyczne dla tego tańca są szybkie wirowe obroty. Po raz pierwszy został wykonany w 1815, podczas kongresu wiedeńskiego. Walc wiedeński należy do światowego programu tanecznego i jako taki jest tańczony na turniejach tańca towarzyskiego.

Historia tańca 
Walc ten nazywany jest "wiedeńskim" ponieważ jego istnienie jako tańca salonowego rozpoczyna się w roku 1815, w czasie kongresu wiedeńskiego. Kiedy w Wiedniu po raz pierwszy zatańczono walca w obecności dworu, reakcje były różne – damy ostentacyjnie opuściły salę balową, uważając publiczne obejmowanie się w tańcu za niemoralne. Inni sugerowali, iż ciągłe wirowanie w walcu może wywoływać różnego rodzaju choroby, a nawet prowadzić do śmierci. Pomimo tych zastrzeżeń, do połowy dziewiętnastego wieku walc wiedeński stał się nieodłączną częścią balów na dworach prawie całej Europy, z wyjątkiem Anglii oraz Szwajcarii, gdzie długo wzbraniano się przed nim. Szczególne zasługi dla rozwoju walca miała muzyka tworzona przez tak znamienitych kompozytorów jak choćby Johann Strauss (np. Walc Cesarski, Nad Pięknym Modrym Dunajem, Schatz) oraz w późniejszym okresie Piotr Czajkowski (Walc Kwiatów, Wielki Walc). Jest on w tempie umiarkowanym szybkim.

Charakterystyka 
Walc wiedeński jest najstarszym turniejowym tańcem standardowym. Mimo iż istnieją tańce standardowe o bardziej dostojnych ruchach, jak np. fokstrot, to taniec ten na pewno można zaliczyć do najbardziej eleganckich tańców turniejowych. Tańczy się go do muzyki, najczęściej instrumentalnej, w metrum na trzy czwarte. W muzyce silnie akcentowane jest uderzenie "na raz". Ruchy w walcu wiedeńskim powinny być płynne.  Najtrudniejsze jest uzyskanie efektu płynności. Na taniec ten składa się pięć podstawowych figur:

 krok zmienny,
 obrót w prawo,
 obrót w lewo,
 fleckerl w prawo,
 fleckerl w lewo.

Unoszenie i opadanie 
Walc wiedeński jest tańczony płasko. Podręczniki określają to jako "no foot rise". Kroki stawiane są na pięcie lub przodostopiu (w choreografii określane jako od podeszwy), nie na palcach. Określa się to czasem jako brak unoszenia i opadania. Nie jest to całkiem ścisłe ponieważ ruch pionowy tancerza i partnerki następuje przez pochylenie ciała, w zależności od techniki mniejsze lub większe ugięcie kolan i wreszcie samą długość kroku.

Ze względu na powstanie jego następcy, walca angielskiego, walc wiedeński jest czasem pomijany na turniejach w Anglii oraz Stanach Zjednoczonych. Taniec ten ze względu na prostotę podstawowych kroków nadaje się do nauki dla początkujących tancerzy.

Tańce
Historia Wiednia
Taniec w Austrii

cs:Valčík
Walc angielski

Walc angielski – taniec towarzyski będący odmianą walca.

Proste rytmicznie ruchy i obroty świadczą o silnym pokrewieństwie z walcem wiedeńskim. Taniec pochodzi z Anglii i po raz pierwszy został wykonany około roku 1910 w Londynie. Metrum 3/4, tempo 30 – 31 taktów/minutę, którego technikę i styl ustalono w Anglii w 1921 roku.

Jest tańcem swingowym, także metronometrycznym i wirowym. Na początku pierwszego uderzenia tańczy się płasko, pod koniec zaczyna się akcja unoszenia. W drugim kroku kontynuuje się unoszenie, zaś pod koniec trzeciego opada. Na turniejach tańca towarzyskiego jest tańczony przez pary jako pierwszy z tańców standardowych.

Walc angielski należy do klasycznych tańców turniejowych. Na kryteria oceny sędziowskiej składa się m.in. prawidłowe wykonanie wahadłowego ruchu pary, z różnymi wariantami unoszenia i opadania podczas każdego taktu. Niezwykle istotny jest także sposób trzymania partnerów, który przez cały czas tańczenia nie powinien się zmieniać, zaś sylwetki tancerzy powinny tworzyć subtelne linie. Walc angielski jest tańczony w kontakcie – ciała tancerzy stykają się od bioder aż do mostka partnerki,

Podstawowe figury to – obrót w prawo, chasse, wirówka, promenada, whisk, open telemark, tkacz, skrzydełko, wirówka w lewo, fallaway.

Przypisy 

Tańce
Kultura Anglii
Taniec w Wielkiej Brytanii
Cha-cha

Cha-cha, cha-cha-cha, cza-cza – kubański, latynoamerykański taniec towarzyski w metrum parzystym 4/4 i typowym tempie 32-33 taktów na minutę, wywodzący się z rumby i mambo.

Taniec cha-chy opiera się na kroku chassé, czyli kroku w formacie odstaw-dostaw-odstaw. Chassé wykonywane do tyłu nosi nazwę back lock (odstaw-skrzyżuj-odstaw), natomiast w przód lock step (format taki sam jak w krokach do tyłu). Aby cha-cha wyglądała efektownie, należy zwrócić uwagę na przeprostowywanie kolan oraz ogólną moc nóg, co ma również wpływ na ruch innych partii ciała, np. bioder.

W stylu i sposobie tańczenia cha-cha zmieniała się często. Jej autorem był Pierre Lavelle. Początkowo ważna była forma staccato, która polegała na ostrym zginaniu i prostowaniu kolan. Z czasem została zastąpiona łagodniejszą, lecz równie rytmiczną akcją nóg. Forma taneczna cha-chy została ustalona dopiero w 1953. Po raz pierwszy zatańczono ten taniec w Niemczech w 1957, a Gerd Hadrich zademonstrował pierwsze kroki. Cha-cha zawiera w sobie dużo elementów rumby i beatu.

Cha-cha jest akcentowana na 1. i 3. miarę taktową. W kroku podstawowym schematem rytmicznym cha-chy jest grupa: ćwierćnuta, ćwierćnuta, ćwierćnuta, dwie ósemki (raz-dwa-trzy-cha-cha). W bardziej zaawansowanych figurach (ronda, timestepy) kroki wolne (ćwierćnuty) i szybkie (ósemki) mogą występować w rozmaitych połączeniach. Przeważnie kroki wolne wykonuje się, podobnie jak w rumbie, na przeprostowanych kolanach, a kroki szybkie na rozluźnionych. Podstawowa technika taneczna cha-chy jest bardzo zbliżona do techniki rumby. Główną zasadą techniczną są tzw. „przeprosty”, figury polegające na wyprostowywaniu kolan na „raz” oraz w figurze „lockstep”. W cha-chy charakterystyczne są także kokieteryjne ruchy. Ruch bioder jest wyraźny, podobny do tego z rumby, lecz jednak nie tak głęboki, ze względu na szybsze tempo.

Na turniejach WDSF cha-cha tańczona jest jako drugi taniec latynoamerykański, na turniejach WDC – jako pierwszy.

Tańce latynoamerykańskie
Taniec na Kubie
Jive

Jive – amerykański taniec towarzyski z kanonów tańców latynoamerykańskich, powstały po 1910 roku.

Historia 
Jive dotarł do Europy w latach 1940., dzięki amerykańskim żołnierzom, początkowo pod nazwą jitterbug (ang. jitter - mieć tremę, podskakiwać nerwowo; bug owad, pluskwa). Jego odmianą jest boogie-woogie, a ze względu na podobne kroki, często mylony jest z rock and rollem.

Technika jive'a 
Kroki wykonuje się, dynamicznie wbijając ciężar ciała w parkiet (jakby chciało dynamicznie rozgniatać uciekające pluskwy). Typowe tempo jive'a to 42-44 takty na minutę, w kroku podstawowym występuje synkopowany rytm (raz-dwa, raz-e-dwa, raz-e-dwa), czyli 5 lub 6 kroków w takcie. W bardziej zaawansowanych figurach możliwe są rozmaite interpretacje rytmiczne. Charakterystycznymi cechami jive'a są szybkie kopnięcia ("kicki") oraz elastyczne akcje jazzowe z typowym przeciąganiem pod koniec frazy rytmicznej, by uzyskać większe przyśpieszenie i większą dynamikę na początku następnej frazy. Tańcząc jive'a należy mieć ciężar ciała z przodu. Na turniejach tańczony jako ostatni z pięciu tańców latynoamerykańskich.

Najbardziej charakterystycznymi krokami i figurami jive'a są, m.in.: chasse w lewo i w prawo, rock step, american spin, fall away rock i chicken walk.

Linki zewnętrzne 

 Pokaz jive'a
 Przykładowa muzyka do jive'a

Tańce latynoamerykańskie
Style jazzowe
Taniec w Stanach Zjednoczonych
Filemon

Filemon – imię męskie pochodzenia greckiego. Wywodzi się od słowa philé – „miłuję, kocham” lub od phil-mosýn – „przyjazność, życzliwość”, czyli „życzliwy, przyjazny”. Św. Filemon był jednym z adresatów listów św. Pawła.

Żeńska forma: Filemona

Filemon imieniny obchodzi 8 marca, 21 marca i 22 listopada.

Zobacz też:
 kot Filemon

Przypisy 

Męskie imiona greckie
Florentyn

Florentyn — imię męskie pochodzenia łacińskiego, genetycznie wtórne cognomen Florentinus, utworzone od pierwotnego Florentius Istnieją liczni święci patroni tego imienia, m.in. św. Florentyn (+357), męczennik burgundzki wspominany 27 września.

Żeński odpowiednik: Florentyna

Florentyn imieniny obchodzi 14 lutego, 23 lutego, 1 kwietnia, 11 czerwca, 16 października i 17 października.

Znane osoby noszące imię Florentyn:
 Florentino Ameghino — argentyński zoolog, paleontolog i antropolog
 Florentyn Andracki – polski urzędnik
 Florentino Perez – prezes klubu piłkarskiego Real Madryt

Przypisy 

Męskie imiona łacińskie
Franciszek Salezy (imię)

Franciszek Salezy - imię dwuczłonowe pochodzące od św. Franciszka Salezego - François de Sales.

Franciszek Salezy imieniny obchodzi 24 stycznia.

Imiona męskie
Frydolin

Frydolin – imię męskie pochodzenia germańskiego. Nosił to imię św. Frydolin.

Frydolin imieniny obchodzi 6 marca.

Męskie imiona germańskie
Frumencjusz

Frumencjusz – imię męskie pochodzenia łacińskiego. Zostało utworzone od rzeczownika frumentum (zboże, żyto, pszenica). Imię Frumencjusz oznacza zatem „hodowca zboża” lub „dostawca zboża”. 

Imię to nosił Frumencjusz z Aksum, święty chrześcijański, apostoł Etiopii.

Frumencjusz imieniny obchodzi 27 października.

Przypisy 

Męskie imiona łacińskie
Palatyn (wzgórze)

Palatyn (łac. Mons Palatinus, wł. Palatino) – jedno z siedmiu wzgórz Rzymu, według tradycji (i ostatnich badań archeologicznych) uważane za miejsce najstarszej osady rzymskiej zwanej Roma quadrata. 

W tamtejszej grocie zwanej Lupercal wilczyca miała karmić mitycznego Romulusa i Remusa. Znajdowały się tam m.in. świątynia Wiktorii, świątynia Jowisza Statora, Dom Liwii, pałac Septimusa Sewera, pałac Domicjana. W okresie republiki Palatyn był dzielnicą bogatych willi (Cycerona, Krassusa, Marka Antoniusza).

Od czasów Oktawiana Augusta na Palatynie budowano pałace cesarskie. W średniowieczu wzniesiono tam twierdzę rodu Frangipani, a w XVI w. wspaniałe ogrody kardynała Alessandro Farnese. Prace archeologiczne przeprowadzone na wzgórzu (od XVIII w.) odsłoniły resztki osady i nekropolii latyńskiej oraz sabińskiej z VIII w. p.n.e.–VII w. p.n.e.

Średniowieczny kościół Św. Sebastiana zawiera w apsydzie malowidła z XI w.

Graffiti Aleksamenosa 

W 1857 na murze Pałacu Cezarów na Palatynie w Rzymie odkryto wyryte graffiti, uważane za najstarsze znane wyobrażenie ukrzyżowanego Jezusa. Obecnie znajduje się w muzeum Antiquarium Forense e Antiquarium Palatino.

Wzgórza rzymskie
Stanowiska archeologiczne we Włoszech
Obiekty z listy dziedzictwa UNESCO we Włoszech
Awentyn

Awentyn (, wł. Aventino) – wysunięte najbardziej na południe wzgórze w Rzymie.

Początkowo nie wchodziło w skład miasta, mimo że było objęte murami miejskimi. Uważano bowiem, że jest obarczone złym omenem po tym, jak Remus, który wybrał je na swoją siedzibę podczas auspicjum przy zakładaniu Rzymu, nie uzyskał znaku sygnalizującego aprobatę bogów dla siebie jako założyciela miasta i jego przyszłego króla.

Od 456 p.n.e. wzgórze było siedzibą plebejuszy. Znajdowało się tam archiwum gminy plebejskiej oraz świątynia bogini Minerwy, która była opiekunką rzemieślników. Do miasta wzgórze przyłączył Klaudiusz. Za czasów cesarstwa plebejski dotąd Awentyn stał się ulubioną dzielnicą rzymskiej arystokracji pełną luksusowych willi i pałaców. Tam także znajdowały się termy Decjusza i Karakalli.

Wzgórza rzymskie
Imperator

Imperator (łac. 'rozkazodawca' od imperium od czasownika imperare 'rozkazywać; rządzić' i końcówki -tor oznaczającej sprawcę czynności) – tytuł, który w czasach republiki żołnierze przyznawali w Rzymie zwycięskim wodzom, którzy samodzielnie prowadzili (suis auspiicis) i zwycięsko zakończyli wojnę, w której zabito minimum 5000 wrogów. Przyznanie tytułu oznaczało, że wódz wykazał w boju, iż jest godnym władzy pochodzącej od bogów, jaką powierzył mu lud, oraz że bogowie mu sprzyjają. Senat przyznawał nabożeństwa dziękczynne na cześć wodza (supplicationes). Najwyższym uznaniem ze strony senatu było przyznanie triumfu, którego ważność obowiązywała wtedy, gdy wódz złożył przed senatem sprawozdanie z wojny przed wejściem do miasta. Gdyby przedtem wszedł do miasta, utraciłby prawo do tego zaszczytu.

Pierwszym wodzem, który używał tego tytułu był najprawdopodobniej Scypion Afrykański Starszy obwołany imperatorem przez podległe mu wojska podczas walk z Kartagińczykami w Hiszpanii w końcu III w. p.n.e.

W 45 r. p.n.e. senat przyznał ten tytuł Juliuszowi Cezarowi z prawem jego przekazywania potomkom. Był jednym z tytułów używanych przez Oktawiana Augusta i kolejnych cesarzy rzymskich (formalnie funkcjonował jako pierwsze imię każdego cesarza). Po podziale cesarstwa używali go również władcy wschodniorzymscy. Panujący w Konstantynopolu w latach 610 - 641 Herakliusz I zarzucił jego stosowanie na rzecz greckiego tytułu basileus (dosłownie "król"), który uznawany był za grecki ekwiwalent łacińskiego słowa "imperator".

Od tytułu imperator pochodzą: włoski imperatore, hiszpański emperador, rosyjski император, francuski empereur oraz, za pośrednictwem francuskiego, angielski emperor, czyli cesarz.

Przypisy 

Tytuły w starożytnym Rzymie
Quarterstaff

Quarterstaff (dosł. ćwierćpałka, z ang. quarter – ćwierć; staff – drzewce, pałka, laska) – pałka, rodzaj broni drzewcowej.

Quarterstaff jest solidnym kijem, którego średnica wynosi ok. 5 cm, a długość waha się w granicach 1,8-2,4 m. Przyjmuje się, że rzeczywista długość drzewca powinna przekraczać nieco wzrost użytkownika. Dobra pałka tego typu powinna być wykonana z pnia młodego drzewka (a nie z gałęzi), najlepiej z dąbczaka, orzecha, głogu lub jesionu. Tradycja każe, aby każdy użytkownik takiej pałki wykonał ją własnoręcznie. Końce kija bywały zaostrzone lub zakończone metalowym szpicem. Techniki walki przy pomocy quarterstaff zawierają uderzenia, pchnięcia, blokowania i podcięcia nóg (podobnie jak w wielu innych sztukach walki kijem).

Quarterstaff należy do tradycyjnych broni angielskich i była orężem znanym od niepamiętnych czasów. Ze względu na łatwość jej wyrobu, stała się bronią powszechnie używaną, szczególnie przez chłopstwo. Ogromna popularność quarterstaff w dawnej Anglii jest zaświadczona licznymi przekazami literackimi oraz świadectwami historycznymi, m.in.:
 pałki takie (obok łuków) stanowiły broń leśnej drużyny Robin Hooda. Była ulubioną bronią Małego Johna
 quarterstaff oraz walki staczane przy jej użyciu opisywał Walter Scott, m.in. w powieści Ivanhoe
 broń ta znalazła się również na wyposażeniu tzw. yeoman, tworzących od 1520 r. wydzielony korpus British Royal Household – chłopski oddział brytyjskiej gwardii królewskiej, pełniący również funkcję straży więziennej w Tower of London.
 istnieje ciekawy, autobiograficzny przekaz literacki Anglika Richarda Peeke, pojmanego przez Hiszpanów podczas wojny hiszpańsko-angielskiej, który posługując się quarterstaff pokonał w pokazowej walce trzech żołnierzy uzbrojonych w rapiery. Jak wynika z tego przekazu, działo się to w obecności Królewskiej Rady Koronnej Królestwa Hiszpanii w 1625.

Powszechna w średniowiecznej Anglii umiejętność walki przy pomocy quarterstaff poczęła zanikać począwszy od XVIII w. Przetrwała jedynie szczątkowo, w formie pokazów urządzanych podczas lokalnych świąt i festynów. Obecnie sztuka walki quarterstaff, stanowiąca cenny element angielskich tradycji bojowych, doczekała się ponownego uznania i jest stopniowo reaktywowana – jednak zgodnie z trendami panującymi obecnie w upowszechnianiu tego rodzaju sztuk walki przeradza się ona stopniowo we współczesną konkurencję sportową (dla bezpieczeństwa walczących zrezygnowano jednak z metalowych zakończeń pałki).

Linki zewnętrzne 
 BQA (Brytyjskie Stowarzyszenie Quarterstaff)
 Techniki quarterstaff (po angielsku):
 http://ejmas.com/jmanly/articles/2001/jmanlyart_mccarthy_0901.htm
 http://ejmas.com/jmanly/articles/2001/jmanlyart_a-wp-w_0901.htm
 http://ejmas.com/jmanly/articles/2002/jmanlyart_scouts_1102.htm

Broń drzewcowa