alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Alta montaro

Alta montaro ĝenerale estas montaro kun pli krutaj kaj akreĝaj formoj kaj pli da alteco kompare kun mezalta montaro. La klasifiko okazas laŭ diversaj kriterioj; aŭ oni eliras de la absoluta alteco super la maro kaj diras, ke alta montaro atingu pli ol 1500 metroj da absoluta alteco, aŭ oni postulas ke la diferenco inter la piedo kaj la pinto(j) de la montaro estu pli ol 1000 metroj.

Montaroj
Minado

Minado estas la ekspluatado de enteraj aŭ subteraj substancoj. La loko kie troveblas la ekspluateblaj substancoj nomiĝas mino. Ministoj elfosas ilin per hakado, pulveksplodo aŭ borado kaj fortransportas ilin. La tuto de la instalaĵoj, galerioj ktp. aranĝita por la ekspluatado de mino nomiĝas minejo. La senvalora ŝtonaĵo estas forigita je ŝutmonto aŭ uzita por konstruceloj.

Fajrmetado aŭ mineja fajrmetado estas metodo de tradicia minado uzita plej ofte el prahistoriaj epokoj ĝis la Mezepoko. Oni metis fajron kontraŭ roko por varmigi rokaĵojn, kiuj estis poste trempitaj per likvoj, kaŭzante ke la ŝtono rompiĝu pro temperatura frapo.

Subĉiela minado estas tekniko por surfaca minado kaj elfosado de rokoj aŭ mineraloj el la tero pere de ties removado el malferma truo aŭ ŝtonminejo.

Produktagadoj 
 La termino ekspluato signifas en minado la ekspluaton de minoj, t.e. la kompleta elsolvado de la uzebla enhavo de geologia kuŝejo el la kromrokaĵo.
 La profunda minado estas en la subtera minado la ekspluato de krudmaterialoj en pli granda profundo, je kio la minkonstruaĵoj lokas tute aŭ parte malsupre de la mingaleria planko plejeble profunda sur la loko.
 Ŝaktotransporto estas en la minado la movado de produktoj, replenigaĵo, materialo kaj personoj kaj en vertikala kaj ankaŭ en oblikvaj ŝaktoj kaj blindŝaktoj.

Minejaj instalaĵoj 

 Malakov-Turoj
 Minetaĝo
 Mingalerio
 Minkavo
 Ŝakto

Tipoj de minoj 
Subĉiela minejo aŭ surfaca minejo estas minejo kiu funkcias subĉiele, tio estas sur la surfaco de la tereno, diference de la subteraj, kiuj funkcias sub tiu.

Minadaj terminoj 
 Mineraltavolo

Mininĝenieroj 
 Richard Trevithick

Lokoj kaj minoj 
 Minado en la Ruhr-Regiono
 Minas de Riotinto
 Minas-Ĝerajso
 Minejo Anselm
 Minejo Auguste Victoria
 Minejo Ignát
 Minejo Mont Cenis
 Minejo Nachtigall
 Minejo Šalomoun
 Minejo Vítězný únor
 Minejo Zollern
 Minejo Zollverein

Vidu ankaŭ 
 minakademio
 minejo
 minindustrio
 BHP Billiton
 Rio Tinto
 Anglo American

Bildaro 

Geologio
Minejo

Minejo aŭ mino estas la tuto de la instalaĵoj, galerioj ktp. aranĝita por la ekspluatado de mino. En minejo laboras ministoj, kiuj elfosas enterajn aŭ subterajn substancojn. La minkonstruaĵo aŭ mindomo estas la tuteco de ĉiuj subteraj kavaĵoj de minejo.

Laŭ Francisko Azorín mino estas Entera loko el kiu oni elfosas mineralon, valoraĵon. Diverscela fosaĵo, galerio subtera. Li indikas etimologion el la greka mina (minaĵo) kaj de tie la latina mina. Kaj li aldonas la terminojn mini, por fari diverscele truon, galerion, kavaĵon sub tereno aŭ konstruaĵo; ministo, minaĵo, kontraŭmino.

Vidu ankaŭ 
 Minado
 Minakademio
 Geologia kuŝejo

Bildaro

Notoj 

-
Ŝutmonto

Je ŝutmonto la ministoj amasigas la senvaloran ŝtonaĵon post apartigo de la ekspluateblaj substancoj. Post ĉeso de la minado ofte restas la ŝutmontoj kiel historiaj atestantoj kaj karakteriza trajto de postminada pejzaĝo. Ekzemple, en la ukraina minurbo Doneck troviĝas 125 ŝutmontoj. En norda Francio estas la plej altaj ŝutmontoj en Eŭropo, 180 m. Pli malfrue evoluas tie specifa flaŭro kaj faŭno, malsimila al tiuj de la ĉirkaŭaĵo, tial kelkaj iĝis nun naturrezervejoj.

Substancoj
Minado
Forfalaĵoj
Infrastrukturo

La nocio infrastrukturo ampleksas ĉiujn daŭre ekzistantajn bazajn instalaĵojn kaj organizojn — personajn, materiajn, instituciajn — kiuj en sia sumo garantias la funkciadon de labordividanta nacia ekonomio. 

Al la infrastrukturo apartenas interalie:

1. Teknika infrastrukturo

Provizado 
Energio 
Kurento 
Gaso 
Telehejtado 
Akvo 
Rubo 
Poluakvo 
Materialreciklado
Trafiko 
Publika trafiko 
Busoj kaj tramoj 
Metrooj kaj urbaj trajnoj
Fervojoj 
Aviado (flughavenoj) 
Akvotrafiko (havenoj, kanaloj, kluzoj) 
Individua trafiko
Piedo- kaj biciklovojoj 
Stratoj
Komunikado 
Telefono 
Radio 
Televido 
Interreto
 
2. Socia infrastrukturo

Administrado
Servoj 
Lernejoj kaj aliaj edukejoj 
Infanvartejoj 
Hospitaloj kaj Flegoservoj 
Polico 
Fajrobrigado kaj savoservoj
Kulturaj institucioj
Laktozo

Laktozo, aŭ laktosukero, estas redukta disaĥarido kaj troviĝas en la lakto de mamuloj (tre malofte en poleneroj de kelkaj floroj). La patrina lakto enhavas 5,5-*8,4% da laktozo. Strukture, ĝi parencas al celobiozo: unu galaktopiranozil-grupo ligas al D-glukoza aparato en kvara loko. Empiria formulo C12H22O11.

Laktozo estas blanka, kristala pulvoro, kiu nur ete solviĝas en akvo.

Sintezo okazas el uridindifosfat-galaktozo (UDP-galaktozo) tute en la laktoglando. (UDP-galaktozo+D-glukozo= laktozo + UDP/ per laktoz-sintetazo).

Ĝi uzatas en bebonutraĵoj, kiel bazmaterialo por medikamentoj, kiel konserviga materialo.

Vidu ankaŭ 
netolereco de laktozo

Helpaj substancoj
Disaĥaridoj
Sukeroj
Laktazo

Laktazo aŭ β-galaktozidazo estas la enzimo partoprenanta en la hidrolizo de laktozo al galaktozo kaj glukozo.

Oni povas ekstrakti la industrie produktatan laktozon el gista fungo kiel speciale Kluyveromyces fragilis. Ĝia ĉefa komerca uzo estas la malkonstruo de laktozo en la lakto al digesteblaj materialoj por la homoj suferantaj je laktoza netolero. Laktozo uzatas ankaŭ en produktado de glaciaĵo. La glukozo kaj galaktozo estas pli dolĉaj ol laktozo, tiel produktoj per laktazo ĝuiĝas plie.

La laktozo do kristaliĝas ĉe malalta temperaturo de glaciaĵo; sed ties komponentoj restas likvaj kaj donas la molan strukturon.

Laktazo uzatas en transformado de selakto al sirupo kaj tiel ĝi uzatas kiel dolĉigaĵo en multaj produktoj.

Laktazo havas la optimuman temperaturon de ĉ. 48 °C kaj la optimuman pH-valoro de 6.5 por sia aktivado.

Enzimoj
Laktoglando

Laktoglandoj (glandula mammaria) estas tiuj haŭtglandoj, kiuj evoluis ĉe la mamulaj femaloj. Ilia origino ne estas tute klara filogenetike. Ili originas verŝajne el glandoj malfermantaj al harfoliklo. La mamo formiĝis per grupiĝo de la laktoglandoj evoluintaj el haŭtglandoj, poste elformiĝas la mampinto el la haŭto ĉirkaŭ la elkondukejo. La marsupiuloj jam havas verajn mamojn, kiuj malfermiĝas en la marsupio. Ĉe la pli evoluintaj animaloj, dum la embriogenezo aperas la t.n laktolato, kiu estas epiderma pliiĝo ventroflanke, penetrante en la dermon. Sur la t.n. laktolato evoluas la mamoj, kies nombro kaj situo proporcias al nombro de la naskontaj idoj. Ĝi varias inter 1-14 paroj. La mamaj iniciataĵoj aperas ambaŭsekse, sed ili ne evoluas plu ĉe la maskloj post la seksa maturiĝo.

La finaj ĉambretoj de la laktoglando estas kovritaj de cilindra epitelio, kiu transformiĝas al kubforma dum la sekrecio. La laktoglandoj kuniĝas en komuna elkonduka dukto kaj malfermiĝas mampinte. Dum la gravedeco, pro efiko de la luteotropaj hormonoj, la finaj ĉambretoj grandiĝas kaj disbranĉiĝas; en la epiteliaj ĉeloj de la finĉambretoj aperas grasogutoj. Direkte post la nasko, la laktoglando sekrecias fluidaĵon, kiu enhavas multajn ĉelerojn sed malmultan grasaĵon (kolostrumo), sed baldaŭ komenciĝas la vera laktosekrecio.

Glandoj
Besta anatomio
Ekzokrinaj glandoj
Pasteŭrizado

Pasteŭrizado (la nomo venas de Louis Pasteur) estas procedo, kiu signifas prilabori per varmo bieron, vinon, lakton ktp. al 60-90 °C kaj sekve rapide malvarmigi ilin laŭ la pasteŭriza procedo de parta sterilizado. Tio signifas sterilizadon en relative malalta temperaturo. La procedo tamen ne detruas endosporojn kaj plimulton de virusoj.

Varmigo al temperaturo pli ol 100 °C estas nomata sterilizo. Unu el sterilizmetodoj de manĝaĵo estas la procedo de ultrapasteŭrizado.

Vidu ankaŭ 
 mikroorganismo

Mikrobiologio
Nutrado
Nutraĵindustrio
Louis Pasteur
Marmoro

Marmoro estas kristaliĝinta polurebla, kompakta kalkŝtono (malofte dolomito), ofte enhavante kolorajn vejnojn. Ĝin farbas la malpuraĵoj, ekz. klorito donas verdan (cippolino), serpentino (ofikalcit) makulan koloron. Ĝi estas plej ofte malpurita per fera aŭ mangana oksido. La plej valora estas la blanka marmoro, uzita en la antikva epoko por skulptarto, en konstruado.

Laŭ Francisko Azorín marmoro estas Malmola, polurebla kalkoŝtono, uzata por konstruado k. skulptado. Li indikas etimologion el la greka marmaros, marmairo (brila) kaj de tie la latina marmor. Kaj li aldonas la terminojn marmoristo, por persono, kiu prilaboras marmoron; karara marmoro, greka marmoro, nigra marmoro.

Priskribo
Marmoro estas metamorfa roko devena el kalkoŝtono, komponita ĉefe el kalcito (nom kristala formo de kalcia karbonato, CaCO3). La origina fonto de la kalkoŝtono estas la sedimenta kuŝjo de la kalcia karbonato en la formo de mikroskopaj animalaj skeletoj aŭ similaj materialoj. Marmoro formiĝas kiam la kalkoŝtono estas transformata per varmo kaj premo post ŝarĝado de aliaj materialoj. La plej fajnaj marmoroj por skulptarto havas neniun aŭ malmultajn makulojn (kelka natura makulo povas esti vidata en la skulptaĵo, sed la skulptisto lerte adaptu ĝin al la skulptaĵo).

Kelkaj insuloj en la Marmora Maro havas multe da marmoro.

Bildaro

Vidu ankaŭ 
 Granito
 Grejso
 Kalkoŝtono
 Konstrumaterialo
 Nigra marmoro de Ashford
 Pietra dura
 Marmora skulptarto

Notoj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.science.uwaterloo.ca/earth/waton/s9910.html 
 http://www.ancientroute.com/resource/stone/marble.htm 
 http://www.ngu.no/FileArchive/91/marmor.pdf 
 http://www.statsbygg.no/aktuelt/pressemeldinger/dbafile4782.html 

Geologio
Materialoj
Arkeologio
Mineraloj
Granito

Granito estas acida (SiO2 >70%), kristala, magma rokspeco (plutonito), precipe el miksaĵo de glimo, feldspato kaj kvarco. La vorto "granito" venas de la latina granum, grajno, en referenco al la kruda peceta strukturo de la petro.

Ĝia koloro estas rozkolora, ruĝa aŭ griza. Granito estas la plej ofta elprofunda ŝtonaĵo, kiu aperas grandamase. Ĝi estiĝas ne nur el magmo, sed ankaŭ el ŝtonaĵoj, kiuj fandiĝas kaj poste kristaliĝas. Ĝi estas rezista al temperaturo kaj frosto kaj estas uzata kiel ornama aŭ kovra materialo.

Laŭ Francisko Azorín granito estas Griza, amlmola konstruŝtono konsistanta el feldespato [tiel], kvarzo [tiel] k, glimo. Li indikas etimologion el latina granum (grajno).

Bildgalerio

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Gnejso
 Listo de petroj

Eksteraj ligiloj 
 http://www.findstone.com/daniel1.htm 
 Universitato de Toledo: http://www.eeescience.utoledo.edu/Faculty/Harrell/Egypt/Mosques/CAIRO_Rocks_1.htm

 
Magmorokaĵoj
Naciaj simboloj de Finnlando
Simboloj de Viskonsino
Skulptartaj materialoj
Industriaj mineraloj
Briko

Briko estas ortangula paralelepipedo el bakita argilo, uzata por konstruado. Oni povas paroli pri hardebakita, glazura, kava, sunbakita briko.

Laŭ Francisko Azorín Briko estas Argila prismo bakita, uzata por fasonado. Li indikas etimologion el saksa bric (eltranĉita peco) kaj el tio la latina imbricare, imbricibus tegere. Li aldonas terminojn briki, konstrui per brikoj, briketo, duonbriko, kvaronbriko, brikverko. Li indikas brikotipojn, nome poroza briko, truita briko, profilita briko, premita briko, vitrita briko, emajlita briko, armita briko; kaj sistemojn nome belga sistemo, angla sistemo, holanda sistemo, pola sistemo, hispana sistemo, traborita sistemo kiel manieroj briki klarigitaj per bildoj.

Adobo kaj briko el kompremita tero estas nebakitaj brikoj. Kotobriko aŭ kota briko estas aer-sekigita briko, farita el mikso de lomo, koto, sablo kaj akvo miksita kun ligiga materialo kiel riztigoj aŭ pajlo.

Tipoj/formoj 
Ekzistas pluraj tipoj de brikoj :
 la kutimaj kavaj brikoj
 la plenaj brikoj
 la briketoj (brikoj kun malgrandaj dimensioj uzataj antaù la modernaj brikoj)
 la duonbrikoj
 la angulaj brikoj (por vertikalaj ligadoj)
 la randaj brikoj aù izolaj randbrikoj ( ofte en la rando de tekto por ke estu brikaĵo en fasado, do stuko tenas pli bone, kaj nuntempe ankaù pro izolado kun izolaj randbrikoj)
 la U-formaj brikoj aù lintelaj brikoj (por horizontalaj ligadoj kaj por linteloj)
 la lastgeneraciaj etjuntaj brikoj : tiuj ne plu necesigas trulon kaj betonmiksilon sed nur glumorteron.

 la fajrabrikoj (estas specialaj brikoj por konstrui brikajn kamentubojn (ili rezistas pli al alta temperaturo)

Bildaro

Vidu ankaŭ 
 Adobo
 Muro
 Briko el kompremita tero

Notoj 

Komerco
Konstrufako
Mekanika inĝenierado
Struktura inĝenierado
Arkitekturo
Materialoj
Konstruaĵa inĝenierado
Citadelo

Citadelo estas fortikigita loko en urbo, por defendi ĝian alirejon. La vorto originale venas el la itala lingvo, kie ĝi signifas "eta urbo".

Laŭ Francisko Azorín Citadelo estas Fortikaĵo kun militistaj loĝejoj, en plej alta parto de urbo. Ĉe la antikvaj grekoj havis specialan tipon (akropolo); kiel ĉe la araboj (alkazabo). Kaj li indikas etimologion el la latina citadella el civitas (urbo).

Vidu ankaŭ 
 Citadelo de Namur
 Citadelo de Kebeko
 Citadelo de Budapeŝto

Notoj 

Fortikaĵoj
Urbaj studoj kaj planado
Grimpoŝnuro

Grimpoŝnuro estas helpilo dum grimpado, kiu donas sekurecon al la grimpanto kaj helpas al la moviĝo de la grimpanto.

Ĝis la 1960-aj jaroj grimpistoj ĉefe uzis kanabajn ŝnurojn, kiuj tamen nemalofte rompiĝis kaj kaŭzis mortigajn akcidentojn. Nuntempe grimpoŝnuroj kutime konsistas el la plasto poliamido.

Sporto
Romanco (muziko)

En muziko, romancoj estas muzikigoj de romantikaj komponaĵoj por kanto kaj piano, ordinare sub formo de strofoj. Ili estas iel rilataj al hispana poezistilo nome romanco.

La nocio romantika priskribas ĝenerale konduton aŭ agordon aŭ situacion sub gvido de sentoj kaj fantazio. La respektivan movadon en beletro kaj artoj oni nomas romantikismo.

Romancistoj
 Aleksej Pleŝĉejev en Rusio

Vidu ankaŭ
 Romantikula domo (Jena)

Klasika muziko
Interpersona rilatado
Romantiko
Mozo

Mozo (, ) estas rivero kies fonto situas en Nord-Francio kaj kiu tra Belgio kaj Nederlando fluas al la Norda Maro.

La fonto de Mozo situas sur la altebenaĵo de Langres en ties parto de la departemento Haute-Marne. Ĝi estas pluva rivero kaj pro tio la debito estas tre ŝanĝiĝema.

La Rejn-Moza Delto, nomita ankaŭ Rejn-Moz-Skelda Delto, estas riverdelto en Nederlando formita per la kunfluado de la riveroj Rejno, Mozo (en nederlanda: Maas) kaj Skeldo.

Flankaj riveroj 
 Sambro (Sambre franclingve / Samber nederlandlingve),
 Ourthe,
 Jeker,
 Geul,
 Rur/Roer,
 Swalm,
 Niers,
 Dieze,
 Dommel.

Daŭrigo
 Bergsche Maas

Trafluataj urboj 
Verdun, Sedan, Charleville-Mézières, Dinant, Namuro, Lieĝo, Maastricht, Roermond, Venlo, 's-Hertogenbosch.

Riveroj en Francio
Riveroj en Belgio
Riveroj en Nederlando
Usona prezidanta elekto

Laŭ la dua artikolo de la Konstitucio, la prezidenton de Usono elektas ne la popolo rekte, sed 538 elektantoj, kiujn elektis civitanoj de la usonaj ŝtatoj proporcie laŭ loĝantaro.

La leĝfara branĉo de la registaro de Usono konsistas el du kongresaj (parlamentaj) ĉambroj: la Domo de Reprezentantoj kaj la Senato. Por la Domo de Reprezentantoj, ĉiu ŝtato ricevas deputitojn proporcie al sia loĝantaro. Minimume, ĉiu ŝtato ricevas unu (Alasko, Delavaro, Montano, Norda Dakoto, Suda Dakoto, Vermonto kaj Vajomingo) kaj la plej granda ŝtato, Kalifornio, ricevas 53. Por la Senato, ĉiu ŝtato ricevas du deputitojn senkonsidere al loĝantaro.

Por la elekto de la prezidento ĉiu ŝtato ricevas tiom da elektaj voĉdonantoj, kiom ĝi havas deputitojn. La Distrikto Kolombio rajtas je 3 elektaj voĉoj, kvankam ĝi ricevas neniujn deputitojn en la Usona Kongreso. (Partianoj elektas elektajn voĉdonantojn. Ili ne povas esti deputitoj en la Domo aŭ Senato.) Ĉiu ŝtato (escepte de Majno kaj Nebrasko) donas ĉiujn elektajn voĉojn al la partio, kiu gajnas plej multajn individuajn voĉojn. Tiuj elektaj voĉoj decidas la prezidenton kaj vicprezidenton.

Tiu sistemo havas jenajn trajtojn:

 Homoj de malpli enloĝataj ŝtatoj pli influas, kiu estos prezidento, ol homoj de pli enloĝataj ŝtatoj.
 Kiu gajnas laŭ individuaj voĉoj, tiu povas tamen malgajni laŭ elektaj voĉoj. Tio ĉi okazis en 1876, 1888, 2000 kaj 2016.
 Elekta voĉdonanto povas voĉdoni malsimile ol sia ŝtato. Kvankam tio neniam ŝanĝis la rezulton, pluraj el ili voĉdonis kontraŭ sia partio.

Kaze de egalvenko, aŭ kaze ke neniu kandidato kolektas pli ol 50% de la elektaj voĉoj, la Domo de Reprezentantoj elektas la prezidenton kaj la Senato la vicprezidenton. Por tiuj ĉi, ĉiu ŝtato voĉdonas nur unu fojon por la prezidento; ĉiu senatano voĉdonas nur unu fojon por la vicprezidenton. La elektoj de 1800 kaj 1824 estis la nur du ke estis tiel decidita.

Post la elektoj de 2000 estis diskutoj pri la laŭreguleco, kiujn tamen malakceptis tribunaloj.

Rezultoj 
Vidu ankaŭ la liston de prezidantoj de Usono.

Vidu ankaŭ 
 2012
Listo de prezidantoj de Usono
Elektantaro (Usono)

Notoj kaj Fontoj 

Balotoj en Usono
Politiko de Usono
Historio de Usono
Majstro Pastinha

Vicente Ferreira PASTINHA [visenti fehejra pastinja] (1889-1981), Majstro Pastinha estis la kreinto de angola kapoejro kaj granda instiganto de la kapoejro tradicia, kian ludadis la sklavoj.

Eksteraj ligiloj 
 http://www.capoeiranyc.com/pastinha.html  
 http://www.joaogrande.org/mestre.htm 
 http://www.capoeira-ma.de/capoeira/index.html
 http://www.capoeira-mannheim.de
 http://www.capoeira-angola.de

Brazilanoj
Pastinha, Vicente Ferreira
Naskiĝintoj en 1889
Mortintoj en 1981
Beverley

Beverley  estas urbo en Britio. Temas pri kampara urbo kun stratbazaro en la province East Riding of Yorkshire (orienta regiono de Jorkŝiro). Ĝi estas la ĉefurbo de la provinco.

Ĝi troviĝas 13 kilometroj norde de de la havenurbo Hull kaj ankaŭ 13 kilometroj for de la Ponto Humber.

Ĝi estas tre bonkonata pro la belega katedralo (angle, "minster") kaj la ĉevalkurejo.

Ankaŭ troviĝas tie antikva monaĥejo (Beverley Friary) kaj la bela mezepoka preĝejo de Sankta Maria (angle St. Mary’s), kiu montras ke la urbo estis tre riĉa pro la lankomerco en la 14-a jarcento. Tiam oni taksis Beverley kiel la 11-a plej riĉa urbo en Anglio.

Esperantistoj 
 Tom Dolman

Bildgalerio 

Urboj de Britio
Krnov

Tiu ĉi artikolo temas pri urbo en Moraviasilezia regiono. Pri katastra teritorio en municipo Liboš en distrikto Olomouc temas artikolo Krnov (Liboš).

Krnov (, , ) estas urbo en ĉeĥa parto de Silezio, nord-okcidente de Opava, ĉe kunfluiĝo de riveroj Opava kaj Opavice, proksime al la landlimo kun Pollando. En  ĝi havis . En la urbo estas industrioj tekstila, maŝina, elektroteknika, tipografia, lignaĵa, likvora, produktado de artefaritaj floroj. Ekde 1873 fabrikado de orgenoj. En la urbo estas fervojnodo kaj ŝoseo al Pollando.

Historio
La urbo estis fondita verŝajne en 1221, ekde 1377 ĝi jam estas dokumentita kiel centro de duklando (Herzogtum Jägerndorf). Inter 1523-1623 ĝin posedis la brandenburgaj margrafoj, post 1623 la dinastio Liĥtenŝtejno. En 1742 post la unua silezia milito la plejparton de la regiono Krnov akiris Prusio, sed la urbo mem restis posedaĵo de Aŭstrio. Post 1918 ĝi fariĝis parto de Ĉeĥoslovakio, post 1992 de Ĉeĥio. En Krnov estas fabrikata konata trinkaĵo Kofola.

Loĝantaro

Esperanto en Krnov 
La 15-an de februaro 1923 Rudolf Horn paroladis inter laboristoj en la laborista hejmo en tiama Jägerndorf pri Esperanto. La interesa parolado estis ofte aplaŭdata kaj montriĝis, ke ĉi tie inter la laboristaro estas granda intereso por Esperanto. Ĉeestis la paroladon 70 personoj. La unuiĝo de germanaj esperantistoj aranĝis post fino de du bone sukcesintaj kursoj novan kurson por komencantoj vizitatan de 28 personoj kaj perfektigan kurson. Unuan gvidas instruisto Otto Wünsch, duan s-roj inĝ. Max Aurich kaj pastro Herkommer.

Rilataj artikoloj 
 Sudetgermana ribelo

Pluaj fotoj 

 
Municipoj en distrikto Bruntál
Urboj en distrikto Bruntál
Setlejoj sur landlimo de Ĉeĥio kaj Pollando
Setlejoj en Nízký Jeseník
Urboj en Ĉeĥa Silezio
Orientaj Pireneoj

Pyrénées-Orientales [] aŭ Orientaj Pireneoj (katalune Pirineus Orientals, okcitane Pirenèus Orientals) estas unu el la departementoj de la franca regiono Okcitanio. Ĝi plejparte sekvas la malnovajn limojn de la provinco Rusiljono  kaj estas la sola departemento de tiu regiono, kie oni parolas la katalunan lingvon en aparta dialekto: la  (katalune català septentrional aŭ rossellonès), kune kun la franca kaj (norde, en Fenolleda) la okcitana. Rusiljono estas la norda parto de Katalunio (Nord-Katalunio).

Ĝi etendiĝas sur  kaj havas  loĝantojn. La ĉefurbo estas Perpinjano. La departemento enhavas 226 komunumojn.

Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al tri arondismentoj:
 arondismento Céret/Ceret
 arondismento Perpignan/Perpinyà (Perpinjano)
 arondismento Prades/Prada

Geografio 
Situante ĉe la Mediteranea marbordo, tiu ĉi departemento posedas ankaŭ sur sia teritorio parton de la Pireneoj. Pro tio ĝi ĝuas grandegan diversecon da pejzaĝoj.

Ekonomio 
La ekonomia vivo konsistas el agrikulturo (kultivado de legomoj kaj fruktoj, vinberejoj, bredado en la montaraj zonoj), fiŝkaptado en la Mediteranea maro, sed estas malmulte da industrioj.

Turismo 
Turismo ludas apartan rolon danke al la bela marbordo (longaj plaĝoj, fiŝkaptistaj vilaĝetoj kiel Collioure, plezurhavenoj en Port-Barcarès aŭ Saint-Cyprien), la montaro kun ĉiaj sportoj (ekskursado, akvosportoj, skiado…), ban-urboj inter la plej famaj de Francio (Amélie-les-Bains-Palalda, Le Boulou, Vernet-les-Bains).

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Komunumoj de Pyrénées-Orientales

Eksteraj ligiloj 

 Departementa konsilio de Pyrénées-Orientales
 Turismo en Pyrénées-Orientales

 
Administraj unuoj fonditaj en 1790
Departementoj de Francio
Molpilkado

Molpilkado aŭ per neologismo el la angla (soft=mola, ball=pilko) softbalo, estas sekurhavena sporto simila al basbalo. Ĉe tiu la pilko de la Ĵetanto estas forĵetita ne desupre, sed per ronda movo desube. Kelkaj reguloj estas malsamaj, sed la baza principo estas la sama. Por distingi basbalon de softbalo, oni nomas basbalon kelkfoje "durbalo"(angle hardball).

La ludkampo de softbalo estas ĉirkaŭ je 1/3 pli malgranda ol tiu de la basbalo, same la Bazoj estas nur 60 futojn (ĉ. 18 m) foraj unu de la alia. La batiloj estas plej ofte pli maldikaj kaj malpezaj.

La nomo de la ludo estas iomete konfuziga: la pilko estas pli granda ol tiu de la basbalo, sed same malmola. Ĝi estas do pro ties grandeco ne tiel forte forĵetebla kaj forbatebla.

En Usono, la plenkreskuloj ludas softbalon libertempe, la basbalo estas ludata fare de profesiuloj kaj studentoj. En Germanio kaj multaj aliaj landoj la viroj ludas basbalon kaj virinoj softbalon. Sekve, molpilkado ankaŭ iĝis olimpika sporta disciplino nur por virinoj. Tamen en someraj olimpikoj ĝi ĝis nun nur praktikis malmultajn fojojn, en 1996–2008 4 fojojn kaj post paŭzo denove en 2021 dum la somera olimpiko 2020 prokrastita je unu jaro.

Ekzistas du versionoj de softbalo:

Rapidkapta Softbalo 
Ĉe fastpitch softball (rapidkapta softbalo), oni povas forbati la pilkon laŭplaĉa forto. Tiu ĉi varianto popularas en lernejoj, universitatoj kaj ambiciaj amatorligoj. La virina rapidkapta molpilkado estas ekde 1996 olimpika disĉiplino. Krom la usona teamo (Olimpika venkinto de 1996, 2000, 2004), la plej bonaj naciaj teamoj estas tiuj de Japanio kaj Aŭstralio.

Pigrakapta Softbalo 
Slowpitch softball (pigrakapta softbalo) estas la "libertempa varianto" de softbalo, ĉe kiu la forbatita pilko de ĵetanto devas iri klaran arkon. “Base Stealing“ ne estas malpermesita ĉe tiu varianto.

Vidu ankaŭ 
 Bostock v. Clayton County, Georgia

Disciplinoj dum la Someraj Olimpikoj
Sporto
Xanana Gusmão

Kay Rala Xanana GUSMÃO  (naskiĝis la 20-an de junio, 1946), orgine nomita José Alexandre GUSMÃO, estis la unua prezidanto kaj estas nuna ĉefministro de Orienta Timoro.

Gusmão naskiĝis en Manatuto, kiam la lando ankoraŭ estis sub kontrolo de Portugalio, kaj studis en jezuita lernejo en la ĉirkaŭaĵo de Dilo.

En 1971, li engaĝiĝis en la politika agado por la sendependeco de la lando, kun la movado organizita de José Ramos-Horta. 

En 1974, post la Revolucio de la Diantoj, oni komencis la planojn por la malkoloniigo de la lando. En 1975, la movado de Gusmão, la FRETILIN deklaris la sendependecon, kiel Demokrata Respubliko de Orienta Timoro, kaj li estis ŝarĝito subskribi la akton. 

Naŭ tagojn poste, Indonezio invadis Orientan Timoron, kaj Gusmão sin engaĝiĝas en la lukto kontraŭ la invado. En 1992 li estis enprizonigita, ĝis 1999. En tiu ĉi jaro okazas referendumo, kiun venkas la proparolantoj de la sendependiĝo.

Post grandaj masakroj, la sendependiĝo estis proklamita la . Gusmão estis elektita unua prezidento de la lando, ĝis la balotoj de 2007, en kiuj venkis Ramos-Horta.

En aŭgusto 2007, Gusmão estis elektita ĉefministro.

Orienta Timoro
Prezidantoj de Orienta Timoro
Ĉefministroj de Orienta Timoro
Nuntempaj naciaj ĉefministroj
Saĥarov-Premio gajnintoj
Liven Dek

Liven DEK [prononcata esperante] aŭ María Zocato Díez, aŭ Svena Dun kaj pluraj aliaj, estas pseŭdonimoj de Miguel GUTIÉRREZ ADÚRIZ (naskiĝis en 1950 en Kantabrio, Hispanio) estas hispana Esperanto-verkisto, -tradukisto, -vortaristo, -eldonisto kaj membro de la Ibera Skolo (esperanta literatura skolo). Li estas eksmembro de la Akademio de Esperanto post sia demisio la 4-an de januaro de 2013, kaj nuna sekretario de la komisiono de Belartaj Konkursoj de UEA ekde 2016.

Vivo kaj esperanta agado 
Gutiérrez estas kemia inĝeniero, kiu lernis Esperanton kiam li estis 19-jara. Li eldonas la scienc-fikciajn seriojn Sferoj, Orbito nula kaj Future, kaj diversajn verkojn de aliaj aŭtoroj pri aŭ en Esperanto.

Ĝis 2005 li estis redaktoro de la organo de Hispana Esperanto-Federacio Boletín. Li kunlaboris kaj kunlaboras en pluraj revuoj, ekzemple en Monato kaj Literatura Foiro, kaj gajnis premiojn en literaturaj konkursoj. Li verkis lernolibron por hispanlingvanoj kaj vortaron esperantan-hispanan kaj hispanan-esperantan.

Verkaro (elekto)

Tradukoj 
 Astura bukedo (kun Fernando de Diego, Jorge Camacho, 1988)
 La stultaj infanoj, de Ana María Matute (infanlibro, 1988)
 Platero kaj mi, de Juan Ramón Jiménez (2009)
 Ombroj sur verda pejzaĝo de Manuel Llano, (kun Fernando de Diego, 2012)

Noveloj kaj romanoj 
 Ekstremoj (kun Jorge Camacho, Miguel Fernández kaj Gonçalo Neves, 1997)
 Kontribuis al Mondoj 2001 (2001) kaj al pluraj volumoj de Sferoj
 Ne ekzistas verdaj steloj (60 mikronoveloj kun suplemento, 2012)
 Ĉiuj steloj etas nokte (kune kun aliaj aŭtoroj, 2021)

Poemaroj 
 Ibere libere (kun Jorge Camacho, Miguel Fernández kaj Gonçalo Neves, 1993)

Lernolibroj kaj vortaroj 
 Esperanto - [http://www.nodo50.org/esperanto/Libroservo/CursoAduriz.htm Curso del idioma internacional] (1995)
 Esperanto - Curso básico (2012)
 Vortaro 2002 (2002)
 Diccionario - Amika - Vortaro (2007, 2010, 2013, 2018)

Verkoj pri li 
 La Deka Logo  estas libra omaĝo verkita de pluraj verkistoj el Esperantujo.

Bibliografio 
 2008: Sutton, Geoffrey. Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto 1887-2007 (CEOLE). Novjorko: Mondial 2008, p. 486-488 k.a.

Eksteraj ligiloj 

 Vortaro Amika (2007)
 Retejo de Gutiérrez en Ipernity
 en 8-minuta filmo Liven Dek prezentas, en la Urba Teatro de Arundo (Ronda), sian monologon "Konsilu min, doktoro Zamenhof", kadre de la 73-a Hispana Esperanto-Kongreso en majo 2014 ()
 Libroj  de kaj pri Miguel Gutiérrez en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
 Artikoloj de kaj pri Miguel Gutiérrez en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA) (serĉu je "liven" en ĉiuj kampoj)
 artikolo Liven DEK en la retejo esperanto.net
 Ekstremoj
 Ibere libere

Referencoj 

Hispanaj esperantistoj
Esperanto-verkistoj
Esperantlingvaj poetoj
Esperanto-vortaristoj
Pseŭdonimoj
Santanderanoj
Akvosporto

Estas multo de sportoj kohera kun akvo. Kelkaj sportoj inkluzivas nur unu parto kohera kun naĝado, kiel por ekzemplo triatlono.

Enakvaj 
 Naĝado inkluzivas basena naĝado kaj subĉiela naĝado
 Sinkronan naĝadon
 Triatlono estas laŭkutime kombinacio de naĝado, biciklado kaj kurado

Surakvaj 
 Akva turismo

Subakvaj 
 Subakva fotado inkluzivas subakva kameraado
 Mergado

Olimpiaj ludoj 
Akvosportoj en la Olimpiaj ludoj estas:
 Naĝado
 Plonĝado
 Sinkrona naĝado
 Akvopilkado
 Kajakado-Kanuado
 Remado
 Velado
 Triatlono
Laura Marx

Laura MARKS (1845-1911) estis la dua filino de Karl kaj Jenny Markso. Ŝi edziĝis al Paul Lafargue en 1868. Iliaj tri infanoj mortis en frua aĝo, kaj ŝi ekde tiam dediĉis sin ĉefe al politika aktivado en la franca laborista movado.
Ŝi interalie tradukis franclingven la Manifeston de la Komunista partio de sia patro kaj Friedrich Engels.
Ankoraŭ mense kaj korpe sana, ŝi memmortigis sin kun sia edzo la 26an de novembro 1911, en Draveil (Dravejo), pariza regiono, por ne suferi la kadukiĝon de maljuneco. Ĉe ilia entombigo parolis interalie Jean Jaurès kaj Lenino.

Eksteraj ligiloj 

 Biografieto

Germanaj aktivuloj
Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise
Sinmortigintoj
Germanaj marksistoj
Germanaj komunistoj
Slango

Slango estas aro da vortoj kaj parolmanieroj, apartenantaj al profesia nocio aŭ alimedia ĵargono (ekz. prunteprenitaj el aliaj lingvoj), kiuj uzate ekster sia medio, akiras specialan stilan efekton, ofte apartigan. Ĉefe, slango signifas la lingvuzon de friponoj, ŝtelistoj ktp., por ke ili ne estu komprenataj de aliaj personoj, ĉefe polico kaj eblaj viktimoj. Rapide, slango popularigas inter populaĉo, de ĝi iras al homoj kiuj loĝas en malriĉaj partoj de la urboj, kaj fine al tuta socio. Tiel, multaj vortoj de slango estas sankciataj de la populara uzado kaj, post iom da tempo, eniras en la ĝeneralan, eĉ literaturan lingvouzon. Ofte ekestas slango en certaj sociaj grupoj, kiuj uzas slangaĵojn por distingi sin disde la cetera socio, eĉ se ili ne estas krimuloj. Tipaj kreantoj de slango estas junuloj, kiuj uzas lingvon kiel manieron oponi kontraŭ la pliaĝa generacio, kaj anoj de "alternativaj" urbaj societoj ktp.

Okazas tiel riĉigo kaj renoviĝo de la vortprovizo, danke al la procedo de vort-formado, fare de la populara uzado. La slango estas universala fenomeno kaj, ĝenerale, la procedoj aplikataj estas similaj en la diversaj landoj. Okazas ekzemple forigo de silaboj, kiam oni diras: Zamĉjo anstataŭ Zamenhof, Espo anstataŭ Esperanto. Estas komuna ankaŭ la uzo de metaforoj, kiuj rapide iĝas malklaraj: krokodilo (ne-lerta esperantisto, iu kiu uzas nacian lingvon en Esperanta medio, ne-esperantisto), bakfiŝo tro juna knabino, ktp.

Esperanta slango

Ĉar Esperanto estas parolata nur en etaj komunumoj, nia lingvo enhavas malmulte da slango kompare kun aliaj lingvoj. Tamen certaj slangaĵoj evoluis en junularaj renkontiĝoj, kiel 'stas por estas, malino por viro, vosto por peniso, malmanĝi por feki, kaj mojosa por la angla cool ktp.

Speciala slango (Gavaro) estis kreita de Manuel Halvelik.

Vidu ankaŭ 
 Popido
 Sakro
 Mallongigo
 Terminego

Eksteraj ligiloj
 http://www.nettie.fi/droespo/ ĉe archive.org, konservita la 
 Provizora privata listo de slango kaj ĵargono
 Filmeto pri slango de Jezer Dorante, aperinta en 14 junio 2021

Lingvo
Hungara Esperanto-Junularo

La Hungara Esperanto-Junularo, mallongigite HEJ (hungare: MIESZ, Magyar Ifjúsági Eszperantó Szövetség) estas asocio por Esperanto-parolantaj hungaraj junuloj. HEJ fariĝis kiel memstara asocio en 1990, eksiĝinte el la Hungaria Esperanto-Asocio.

Ĝia plej grava celo estas
 ebligi la membrojn por aliĝi en la hejmlandan kaj internacian Esperanto-vivon.
Aliaj celoj estas
 satigi la proprajn bezonojn de la Esperanto-parolantaj junuloj
 reprezenti la interesojn ĉe aliaj organizoj kaj institucioj
 reprezenti la membrojn al hungaraj (OGYIP, NIOK) kaj internaciaj (TEJO, UEA) ombrel-organizoj
 klerigi junularajn gvidantojn
 kunlabori kun ne-esperantistaj organizaĵoj por komunaj celoj de la junularo.

HEJ ĉiujare organizas la popularan Internacian Junularan Semajnon en malsama urbo en Hungario, kun junuloj el diversaj landoj de la Tero. En 2017 ĝi okazis la 30-an fojon.

Eksteraj ligiloj
 oficiala retejo, arkivigata je la stato novembro 2020

Hungaraj Esperanto-asocioj
Landaj Sekcioj de TEJO
Tablomonto

Tablomonto aŭ tabulmonto (en Nordameriko ofte nomata "mesa", la hispana vorto por "tablo", en Sudameriko ofte tepui) en ĝenerala kompreno estas monto kun plata supro, kiu do similas al tablo. Konataj tablaj montoj estas la tablomonto de Kaburbo en Sud-Afriko kaj la tablomontoj de Monument Valley. Pliaj tablomontoj troviĝas interalie en la Elba Grejsmontaro de Germanio.

Vidu ankaŭ
 Tepui
  Durroka monto

Noto 

Tablomontoj
Monument Valley

Monument Valley estas valo, kiu situas norde de la limo inter la usonaj federaciaj ŝtatoj Utaho kaj Arizono. Ĝi troviĝas ene de la Nacia Rezervejo de la Navajoj proksime al la urbo Goulding.
En la valo troviĝas gigantaj tablomontoj el grejso kies suproj atingas altecon de 300 metroj super la valfundo.

Arizono
Usono
Geraldine Chaplin

Geraldine CHAPLIN (naskiĝis la 31-an de julio 1944 en Santa Monica, Kalifornio) estas usona aktorino.

Ŝi estas filino de Charlie Chaplin kaj de lia lasta edzino Oona O'Neill.

En la aĝo de ok jaroj ŝi ricevis sian unuan rolon, en la filmo Limelight (1952). Samjare ŝi venis al Eŭropo. Ŝi vizitis lernejon en Svislando kaj decidis fariĝi dancistino. En la jaro 1965 ŝi ricevis sian unuan pli grandan rolon: apud Omar Sharif ŝi aperis en la filmo Doctor Zhivago. Sian baletan karieron ŝi post tiu ĉi internacinivela sukceso ĉesigis.

Ŝi tiutempe enamiĝis al la hispana reĝisoro Carlos Saura. La paro pasigis multajn jarojn kune kaj kunlaboris en naŭ filmoj.

Geraldine Chaplin aperis en aro da filmoj, en Europo kaj Usono. Ŝi estas patrino de du idoj.

Ŝi ricevis la Ormedalon de la Kinakademio de Hispanio en 2006.

Listo de filmoj 
 Limelight (1952)
 Doctor Zhivago (Usono, 1965)
 A Countess from Hong-Kong (Britio, 1967)
 Peppermint Frappé (Hispanio, 1968)
 La madriguera (Hispanio, 1969)
 La casa sin frontera (Hispanio, 1971)
 Sur un arbre perché (Francio, 1971)
 Z.P.G-Zero Population Growth (Danio/Usono, 1972)
 Ana i los lobos (Hispanio, 1973)
 Nashville (Usono, 1975)
 Cría cuervos... (Hispanio, 1975)
 Welcome to L.A. (Usono, 1976)
 Roseland (Usono, 1977)
 Elisa, vida mía (Hispanio, 1977)
 Remember My Name (Usono, 1978)
 White Mischief (Britio, 1987)
 The Moderns (Usono, 1988)
 Chaplin (filmbiografio, Usono/Francio/Britio, 1992)
 The Age of Innocence (Usono, 1993)
 Jane Eyre (Britio/Francio/Italio/Usono, 1995)
 The Odyssey (Usono, 1997)
 Hable con ella (Alparolu ŝin, Hispanio, 2002)
 Miguel y William (Britio, Hispanio, 2006)

Usonaj aktoroj
Charlie Chaplin
Natalie Wood

Natalie WOOD, origine: Natalja Nikolaevna ZAĤARENKO (naskiĝis la 20-an de julio, 1938, mortis la 29-an de novembro, 1981) estis usona aktorino. Ŝi estis la fratino de la aktorino Lana Wood. Natalie kaj ŝia fratino Lana estis fanoj de reĝisoro Sam Wood kaj prunteprenis lian nomon je la komenco de sia kariero.Natalie Wood naskiĝis en Sanfrancisko, Kalifornio, kiel filino de rusaj enmigrintoj. Jam en la aĝo de kvin jaroj ŝi ricevis sian unuan malgrandan filmrolon. Ŝi famiĝis en la jaro 1955, kiam ŝi apud James Dean aperis en la filmo Rebel Without a Cause kaj unuafoje estis nomumita por la Oskaro. Du pliaj nomumoj sekvis, pro Splendor in the Grass kaj Love With the Proper Stranger – tamen ŝi neniam gajnis la premion.

Natalie Wood dronis en la aĝo de 43 jaroj. Ŝia lasta filmo Brainstorm aperis du jarojn post ŝia morto, en 1983.

La 17-an de novembro 2011 la Los Angeles County Sheriff's Department office anoncis ke ili oficiale remalfermis la mortkazon, surbaze de novaj deklaroj de Dennis Davern la ŝipestro de la jakto sur kiu ŝi restadis tuj antaŭ ŝia morto. Ŝia edzo Robert Wagner kaj filmaktoro Christopher Walken tiam ankaŭ estis sur la jakto.

Listo de filmoj (selekto) 
 Happy Land (1943)
 Rebel Without a Cause (1955)
 The Searchers (1956)
 All the Fine Young Cannibals (1960)
 West Side Story (1961)
 Splendor in the Grass (1961)
 Gypsy (1962)
 Love With the Proper Stranger (1963)
 The Great Race (1965)
 Inside Daisy Glover (1966)
 This Property is Condemned (1966)
 Peeper (1975)
 Meteor (1977)
 The Last Married Couple in America (1980)
 Brainstorm (1983)

Wood, Natalie
Wood, Natalie
Wood, Natalie
Federacia Aviada Administracio

La Federacia Aviada Administracio () estas funkciado de Usona registaro, kiu regulas aviadajn politikojn de Usono.

Historio 
La 20-an de majo 1926, Unua usona aviadregulo, Aerokomerca Ago ( Air Commerce Act) estis kreita por civila aviado.

Post la dua mondmilito, la industrio de civila aviado estis disvolviĝita, danke al disvolviĝo de aviadiloj. Sed sistemo kiel aviadtrafika kontrolo ( Air Traffic Control, ATC) ne ekzistis, tial ĝi rezultis aviadilajn katastrofojn. En 1956, aviada katastrofo okazis sur Granda Kanjono, 128 pasaĝeroj mortis. Post la katastrofo, usona registaro kreis Federacian Aviadan Administracion, en bazo de Civila Aeronaŭtika Administrado (CAA). Nun FAA regulas politikojn pri aviada sekureco kaj regularo de aviadiloj, supervido de aviadaj industrioj, ktp.

Organizaĵo 
FAA havas kvar organizaĵojn de "Linioj de negoco" ( Lines of Business, LOB). Tiuj LOB-oj havas specifikajn rolojn en FAA.
 Flughavenoj ( Airports, ARP): Pri kontrolo kaj registrado de flughavenoj
 Aviadtrafika Organizo ( Air Traffic Organization, ATO): Pri ATC (Aviadtrafika kontrolo)
 Aviada Sekureco ( Aviation Safety, AVS): Pri aeronaŭtika kvalifiko de aviadistoj kaj aviadiloj
 Komerca Kosmosa Transporto ( Commercial Space Transportation, AST): Pri kontrolo de komercaj kosmosaj vehikloj.

Eksteraj lingoj 
 Oficiala retejo de FAA

Vidu ankaŭ 
 Internacia Civila Aviada Organizo (Unuiĝintaj Nacioj)
 Internacia Aera Transporta Asocio
 Eŭropa Aviada Sekureca Agentejo (Eŭropunio)

Registaro de Usono
Aviado en Usono
Federacia Registaro de Usono

La registaro de Usono, estigita de la Usona Konstitucio, estas federacia respubliko de 50 ŝtatoj. La nacia registaro konsistas el la ekzekutiva, leĝdona, kaj juĝista branĉoj. La kapo de la ekzekutiva branĉo estas la Prezidento de Usono. La leĝdona branĉo konsistas el la Usona Kongreso, dum la Suverena Kortumo de Usono estas kapo de la juĝista branĉo.

Estas diversaj departementoj, kiuj fakte nomiĝas ekzekutivaj (plenumaj) departementoj:

 Usona Departemento de Agrikulturo
 Usona Departemento de Defendo
 Usona Departemento de Justico
 Usona Departemento de Komerco
 Usona Departemento pri Energio
 Usona Departemento pri Laboro
 Usona Departemento de Ŝtato
 Usona Departemento de la Internaĵo
 Usona Departemento de la Trezorejo
 Usona Departemento pri Veteranaj Aferoj

Vidu ankaŭ 
Kabineto de Usono
Artikoloj de Konfederacio

La Artikoloj de Konfederacio kaj Senĉesa Unuiĝo, komune konata kiel la Artikoloj de Konfederacio, estis la unua reganta dokumento de la Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko. La Artikoloj unuigis la nove-sendependiĝintajn koloniojn (post la Usona Revolucia Milito) en malfiksan konfederacion. La dua Kontinenta Kongreso adoptis la Artikolojn je 15-a de novembro 1777, post 16 monatoj de debatado. La Artikoloj ankoraŭ nevalidis dum tri pliaj jaroj ĝis ratifo kompletiĝis je 1-a de marto 1781.

Vidu ankaŭ 
 Usona Deklaro de Sendependeco
 Usona Konstitucio
 Konstitucia Kongreso (Usono)

Eksteraj ligiloj 

 http://www.usconstitution.net/articles.html 
 http://www.u-s-history.com/pages/h361.html 
 http://memory.loc.gov/cgi-bin/query/r?ammem/hlaw:@field(DOCID+@lit(jc00941 
 http://memory.loc.gov/ammem/amlaw/lawhome.html 

Historio de Usono
Montparnasse

Montparnasse estas kvartalo de Parizo, Francio, sur la maldekstra bordo de la rivero Sejno, centrigita sur la stratangulo de Bulvardo de Montparnasse kaj Bulvardo Raspail. Ĝi estas parto de la 14-a arondismento, estanta absorbita en Parizo kune kun la aliaj distriktoj en 1860.

Historio 
La nomo Montparnasse devenas de la monto Parnaso en helena mitologio, kiu estas hejmo de la muzoj, naŭ diinoj de artoj kaj sciencoj. En la 17-a jarcento multaj studantoj venis en tiun ĉi montetan regionon apud Parizo por deklami poemojn. Tial oni donas al la ejo la nomon Montparnasse.

Vidindaĵoj 
La plej videbla konstruaĵo de la kvartalo estas la turo Montparnasse, 210-metrojn alta ĉielskrapanto. Tie cetere situas unu el la dua plej vastaj tombejoj de Parizo, tio estas la tombejo de Montparnasse.

Bildgalerio

Vidu ankaŭ 
 Gare Montparnasse
 Montparnasse - Bienvenüe (pariza metrostacio)
 Tombejo de Montparnasse
 Turo Montparnasse

Kvartaloj de Parizo
Skatoltranĉilo

Skatoltranĉilo estas tranĉilo uzata por tranĉi skatolojn ĝenerale kartonajn. Ili estas ofte uzataj en vendejoj kie oni ofte malfermas skatolojn.

Bildaro 

Iloj
Superbazaro

Superbazaro estas granda vendejo, kiu vendas ampleksan varion de varoj inkluzive de manĝaĵoj, trinkaĵoj, drogoj, vestaĵoj, nutraĵoj bestaj, ludiloj, aliaj domaj produktoj kaj sezonaj artikloj kiuj estas konsumitaj kutime. La esprimo "superbazaro" devenas de tio, ke la granda vario de varoj similas al tiu de bazaro.

La varoj en superbazaro aŭ superbazarego estas organizitaj laŭ fakoj aŭ sekcioj. En multaj superbazaroj ĉiu sekcio havas nomŝildon, plejofte altan por videbleco, kiu anoncas la klason de varoj stokitaj en ĝi.
La sekcioj estas organizitaj tiel, ke la homoj trairu kiel eble plej longe aŭ ofte la tutan vendejon, kaj eble vidu kaj enmetu en sian ĉareton aliajn aferojn krom tiujn, kiujn ili planis aĉeti. La varoj en la sekcioj estas ordigitaj por ke oni vidu kaj enmanigu pli facile la varojn, kiuj donas plej grandan profiton al la vendejo.

Klientoj kutime butikumas metante siajn varojn en ĉaretojn aŭ en korbojn kaj pagas la varojn ĉe la kontkontrolejo ĉe unu el la kasistoj, kiuj situas proksime de la magazenaj elirejoj, kvankam foje kelkaj sekcioj de la magazeno ankaŭ havas propran kasiston.

Superbazaro estas ofte parto de ĉenvendejo, kiu posedas aŭ regas (kelkfoje per koncesio) aliajn superbazarojn situantajn en la sama aŭ aliaj urboj; ĉi tio pligrandigas la oportunojn por ŝparoj de vendo. Superbazaroj kutime ofertas produktojn je malgrandaj prezoj per malgrandigo de marĝenoj. Por subteni profitojn superbazaroj provas kompensi la malgrandajn marĝenojn per granda kvanto da vendoj.

Nuntempe en Francio la grandaj superbazaroj iĝas pli kaj pli grandaj, oni nomas ilin tial superbazaregoj aŭ hiperbazaroj. Iom post iom ili venkas multajn aliajn vendejojn.

Bildaro

Komapnioj de superbazaroj 
 Aldi, germana superbazara firmao
 Jumbo, nederlanda superbazara firmao
 Lidl, germana superbazara firmao
 Carrefour, franca superbazarĉeno
 Mercadona, hispana superbazarĉeno

Vidu ankaŭ 
 Faldkesto
 Multfaka magazeno
 Butiko
 Hipermerkato

Eksteraj ligiloj 

 kritikoj pri malutila rolo de superbazaroj (france)

 
Negoco
Vendejoj
Merkatiko
Advanis

Advanis estas kanada firmao kiu okupiĝas pri esploro de merkado per telefono. Ĝi fondiĝis en 1997 en la urbo Edmontono, ĉefurbo de Alberto. Nun oficeoj de la firmao troviĝas en Guelph, Ontario, Stamford, Connecticut kaj Gainesville, Florida en Usono.

Eksteraj ligiloj

Advanis

Advanis Field Research

Esploro
Firmaoj
Kanado
Advanis Field Research

Advanis Field Research estas kanada firmao kiu okupiĝas pri esploro de merkado per telefono kaj kiun posedas Advanis. Ĝi fondiĝis en 1997 en la urbo Edmontono, ĉefurbo de Alberto. Nun oficeoj de la firmao troviĝas en Guelph, Ontario kaj ankaŭ en Usono.

Eksteraj ligiloj 

Advanis
Advanis Field Research

Esploro
Firmaoj
Kanado
Nigra alno

La nigra alno aŭ glueca alno (Alnus glutinosa) estas plantospecio, arbo el la familio betulacoj (Betulaceae), genro alno (Alnus). Ĝi kreskas dise en Eŭropo, apud riveretoj kaj sur akvoriĉaj terenoj.

Priskribo 

Tiu arbo havas konusan formon, altas ĝis 20–30 m, sed ĝi povas aperi kiel arbusto en marĉoj kaj akvobordoj. La arbotrunko estas rekta, la branĉoj grandparte estas horizontalaj. La ŝelo estas glata ĉe la juna arbo, kun brilaj, blankaj makuloj. La maljuna arbo havas brungrizan, skvame kreviĝantan ŝelon. La ŝosoj junaĝe estas gluecaj, senharaj, violbrunaj kaj blanke makulitaj.

La burĝonoj estas mallongaj, ovoformaj, pedunklitaj, nigreviolaj kaj gluecaj. La folioj longas 5–10 cm, kun duobla denta rando; ili havas formon de renversita ovo kun konkava fino; komence ili estas gluecaj - kio pravigas la latinan epiteton. Ili falas malfrue kaj restas verdaj ĝis la fino.

La arbo estas ambaŭseksa: la stamenaj amentoj staras ŝosospinte kaj havas koloron inter ruĝa kaj flava. La etaj, ruĝbrunaj pistilaj spikoj kreskas ŝosopinte, apud la antaŭjaraj ŝajn-strobiloj, sur la senfoliaj branĉoj.

La frukto longas 1–1,5 cm kaj pendas sur samlonga pedunklo. Ĝi maturiĝas al malhelbruna ŝajn-strobilo. La semoj estas etaj, kvinangulaj, senflugilaj, brile brunaj.

Tiu palearktisa specio kreskas relative rapide, vivas longtempe kaj emas al vegetativa reproduktiĝo. Ĝi bezonas akvon, lumon, ŝatas la varmon, toleras la poluitan aeron. Ĝi kreskas rapide apud riveroj, riveretoj, sur ebenaĵaj marĉoj, oksigenriĉaj terenoj.

Ĝi floras en februaro-aprilo. Sur la radikoj vivas nitrogen-fiksaj aktinobakterioj (Frankia alni).

Uzo 
La oranĝe flava ligno estas tro mola por industria uzo. Ĝi rezistas al malsekeco kaj estas precipe subakve longdaŭra (oni uzis ĝin por konstruo de pontoj). Ĝi estas facile skulptebla. En la ŝelo abundas tanacido.

Vidu ankaŭ 

 Anglaj malaltaĵaj fagaroj
 Iberaj sklerofilaj kaj kvazaŭdeciduaj arbaroj
 Ĉerivera arbaro
 Kopsado
 Mezeŭropaj miksaj arbaroj
 Listo de foliarboj de la modera klimatzono
Betulacoj
Palearktisa flaŭro
Arboj de Eŭropo
Bibliotekoscienco

Bibliotekscienco (ankaŭ Libraroscienco) estas studo pri aferoj rilataj al laboro ĉe bibliotekoj. Ĝi inkluzivas akademiajn esplorojn (plejparte opiniosondojn) pri la uzado de bibliotekaj iloj kaj pri interagado inter homoj kaj bibliotekaj sistemoj. Ĉi tiuj esploroj ĝenerale traktas difinitajn bibliotekojn dum difinitaj tempoj. La organizo de la scio por efika reakiro de rilataj informoj estas la ĉefa celo de bibliotekosciencaj esploroj. Bazaj temoj en bibliotekoscienco estas la akiro, klasigo kaj konservado de bibliotekaj materialoj. Lastatempe oni konsideras inform-arkitekturon pligraviĝanta branĉo de bibliotekoscienco.

Oni ne konfuzu bibliotekosciencon kun informteorio, la matematika esploro de la koncepto de informo.

Vidu ankaŭ 
 Arkiviko
 Muzeologio

 
Homa scienco
Komputiko
Monografio

Monografio estas klera libro aŭ traktaĵo pri unu temo, klaso da temoj, aŭ persono. Ĝi estas unufoja eldonaĵo kiu estas kompleta en si mem. Pli specifa difino estas longa verko pri difinita temo aŭ persono, detala en trakto, kaj ofte enhavas bibliografiojn.

En bibliotekscienco, monografio estas neseria eldonaĵo kompleta en unu volumo aŭ limigita kvanto de volumoj. Tiel ĝi diferencias de seria eldonaĵo kiel revuo, ĵurnalo aŭ gazeto. Ĝi estas kio kutime kontatas kiel libro.

Referencoj 
Boise State University, Albertsons Library 

Informadiko
Socio
Komunikado
Kulturo
Libroj
Arto
Scienco
Literaturo
Nacia Komisiono pri Teroristaj Atencoj Kontraŭ Usono

La Nacia Komisiono pri Teroristaj Atencoj Kontraŭ Usono ankaŭ konata kiel "Komisiono 11-09" (angle 9/11 Commission) , estis establita fine de 2002 "por prepari plenan kaj kompletan raporton de la cirkonstancoj ĉirkaŭ" la 11-a de septembro 2001 inkluzive de la prepariteco por kaj la tuja respondo al la atakoj.
La komisiono havis la taskon doni rekomendojn por protekto kontraŭ pliaj atakoj. Iuj komparis la rolon de la komisiono kun tiu de la Warren Commission de 1963-1964. En la komisiono membris kvin Demokratoj kaj kvin Respublikanoj.

Vidu ankaŭ 
 Konspiro-teorioj pri la 11-a de septembro 2001

Usono
Gerardus Mercator

Gerardus MERCATOR (Rupelmundanus) (prononcu: [merKA:tor]) (nederlanda nomo: Gerard DE KREMER, germane Gerhard MERCATOR, esperante Gerardo Merkator) (naskiĝis la 5-an de marto 1512, mortis la 2-an de decembro 1594) estis Flandra kartografo, kiu jam dum sia vivo estis konsiderata kiel la 'Ptolemeo de la tiama epoko'.

Lia kromnomo Rupelmundanus devenas de lia naskiĝloko Rupelmonde. Li mortis en la germana urbo Duisburg. Honore al li la universitato de Duisburg estas nomata Gerhard-Mercator-Universitato.

Merkatora projekcio 

Li restas konata pro la sistemo "merkatora projekcio", per kiu li sukcesis bildigi (projekcii) la sferan surfacon de tero sur plata surfaco de mapo. Ĝi bazitas 1-e sur orta alĵeto de la sursferaj detaloj kvazaŭ sur cilindron ĉirkaŭantan ĝin, kaj 2-e por ne misformigi la kontinentojn, li pligrandigis ilin vertikaldirekte je la sama kvanto, laŭ kiu ili estas horizontale pligrandigitaj pro la orta elĵeto. Tiel ju pli la landoj estas altlatitudaj, des pli ili aperas trograndaj sur la mapo; sed tio havas la avantaĝon konservi iliajn formojn. La ĉi-apuda ekzemplo montras la ekstreman pligrandigon de Antarkto kaj Gronlando:

Vidu ankaŭ 
 4798 Mercator

Eksteraj ligiloj 

 La eŭropa atlaso de Mercator 
 Atlasa biblioteko 
 Muzeo pri Mercator  

Flandraj kartografoj
Flandraj inventistoj