Asse (Vlaams-Brabant)

Asse is een plaats en gemeente in het westen van de Belgische provincie Vlaams-Brabant en het arrondissement Halle-Vilvoorde. De gemeente Asse wordt tegenwoordig bij de Brabantse Kouters gerekend, en tegelijkertijd bij het Pajottenland terwijl Bekkerzeel en Zellik pas in de editie van 't Payottenland uit 1852  deel zijn gaan uitmaken van het naburige Pajottenland. De gemeente is de hoofdplaats van het gerechtelijk en bestuurlijk kanton Asse. Asse telt ruim 35.000 inwoners, die Assenaren worden genoemd. Het lokale dialect is het Asses. Asse is een gemeente die grenst aan het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.

Geschiedenis

Romeinse periode 

Asse ontstond op de Cuesta van Asse. Het werd waarschijnlijk al bewoond door de Nerviërs. Vanaf het midden van de eerste eeuw verbond een Romeinse heerweg Asse met de Nervische hoofdstad Bavay, Bagacum Nerviorum. Vanuit Asse was er verbinding met de nabijgelegen vicus van Elewijt en de vicus van Rumst. De Romeinen bouwden in deze nederzetting mogelijk een legerkamp.

In de wijk Kalkoven zijn talrijke archeologische vondsten gedaan. Daar bevond zich een belangrijke Romeinse vicus, gelegen aan een deverticulum. Zo zijn er overblijfselen van een pottenbakkerij gevonden, met goed bewaarde resten van ovens, en verder misbaksels en een bijgebouw. Begin 2008 werd er een deel van een Romeinse weg blootgelegd, die waarschijnlijk een straat van een kleine dorpskern vormde. Een deel daarvan is nog steeds zichtbaar in de inkomhal van de Federale Politie van Asse.

In Asse werden 150 Romeinse munten gevonden, vooral uit de 2de eeuw n.Chr. en 20 paardenbeeldjes in terracotta. In de naburige vicus van Elewijt werden ook zulke paardenbeeldjes gevonden. Deze beeldjes verwijzen wellicht naar de cultus van de Keltische godin Epona.

Middeleeuwen
Tijdens het Karolingische tijdperk behoorde Asse tot de Brabantgouw. Het wordt gezien als een van de mogelijke centra van deze gouw. In de tijd van de Noormannen (ca. 900) zou er zich een belangrijke burcht hebben bevonden (zie Vita Berlendis).

Vanaf 1085/1086 maakte Asse deel uit van het landgraafschap Brabant onder de graven van Leuven, voorvaderen van de hertogen van Brabant. In de bestuurlijke geografie van het hertogdom Brabant ressorteerde Asse onder het kwartier Brussel.

De hertog van Brabant was in wezen ook heer van Asse. Hij had evenwel te Asse een plaatselijke vazal, heer tot Asse genoemd, die als onderdeel van zijn leenmanschap hereditair standaarddrager van de hertog van Brabant was. In Asse bezaten hertog Godfried van Verdun en zijn zoon Herman van Ename een domein dat zij tussen 1012 en 1015 ruilden tegen dertig hoeven en een kerk te Buvrinnes die in het bezit waren van graaf Lambert van Leuven.

Gelegen op het kruispunt van handelswegen en als belangrijk militair-strategisch knooppunt werd Asse doorheen de geschiedenis meermaals door invallende legers bezet en ook herhaaldelijk gebrandschat.

18e eeuw 
Als voortzetting van zijn belangrijke schepenbank uit het ancien régime werd Asse bij de oprichting van het Dijledepartement door de Fransen in 1795 hoofdplaats van het kanton en zetel van een vredegerecht gemaakt.

19e eeuw 
Het Paleis van de markies van Assche (gebouwd tussen 1856 en 1858) is een herenhuis in Italiaanse neorenaissance aan de Wetenschapsstraat 33 te Brussel, en de zetel van de Raad van State.

Tweede Wereldoorlog 
De gemeente werd rond 18 mei 1940 bezet door het Duitse leger en bevrijd op 3 september 1944. Minstens één weerstander werd naar het Auffanglager van Breendonk getransporteerd.

Naoorlogse periode 
Op 25 april 1966 vond in de gemeente de ramp van Walfergem plaats, een dramatisch verkeersongeval waarbij tien kinderen om het leven kwamen door een vrachtwagen die inreed op een groep leerlingen die verkeerslessen kregen aan de basisschool van Walfergem. Een jaar later, ten gevolge van het ongeval, werden er alcoholcontroles ingevoerd op de Belgische wegen.

Op 26 juni 1970 reed de laatste "boerentram" van de NMVB (Nationale Maatschappij van Buurtspoorwegen) tussen Asse en Brussel en werd vervangen door buslijnen. Die laatste rit was folklore.

In 1977 is de fusiegemeente Asse ontstaan uit de samenvoeging van Asse met Bekkerzeel, Kobbegem, Mollem, Relegem en Zellik.

Geografie

Kernen 
Asse telt zes deelgemeenten, daarnaast kent de gemeente nog 6 andere woonkernen.
 Asse, met dorpskernen Asse-centrum, Asbeek, Asse-ter-Heide, Krokegem, Walfergem
 Bekkerzeel
 Kobbegem
 Mollem, met dorpskernen Mollem en Bollebeek
 Relegem
 Zellik, met het gehucht Neerzellik

Deelgemeenten

Geografische streek 
De gemeente wordt afhankelijk van de bron gerekend tot de streek Brabantse Kouters en/of het Pajottenland.

Aangrenzende gemeenten

Demografie

Demografische evolutie voor de fusie

Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1970=volkstellingen, 1976 = inwoners op 31 december

Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente
Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.

Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari

Bezienswaardigheden 

 gotische Sint-Martinuskerk (13e-17e eeuw); de beschermheilige van Asse is de Heilige Martinus.
 Voormalig Onze-Lieve-Vrouwgasthuis, in de volksmond ook Oud gasthuis genoemd. Het voormalige passantenhuis Oud Gasthuis (17e-19e eeuw) is enkele jaren geleden grotendeels gerestaureerd en maakt nu deel uit van Cultuurcentrum Asse, met vergaderzalen en een zaal op zolder die ten dienste staan van de verenigingen. De waardevolle authentieke keuken is bewaard gebleven. Sinds 2006 bevindt zich aan het Oud Gasthuis een nieuwe hoofdbibliotheek. Het ensemble werd als monument beschermd bij Koninklijk Besluit van 10 mei 1973 .
 het centrale plein "Markt" met een paar fraaie gebouwen uit de achttiende eeuw;
 het Gemeentehuis, opgericht in de periode 1861-1864, naar ontwerp van de provinciale architect Louis Spaak ,. Filmlocatie uit het Samson en Gert-kinderfeuilleton.
 de Kruisborrekapel uit 1622 .
 het Kasteel La Morette met hoeve en graanwindmolen
 wandel-, fiets- en mountainbikeroutes, onder andere aan het Kravaalbos bij gehucht Asse-ter-Heide
 Petrus Ascanus kapel. Petrus Ascanus of Petrus van Assche, geboren in Asse omstreeks 1530 als Petrus van der Slagmolen, was een van de 19 martelaren van Gorcum

Cultuur

Evenementen 
 De zaterdag vóór de derde zondag na 3 mei: jaarmarkt Mollem
 De tweede zaterdag van oktober: jaarmarkt Zellik
 Hopduvelfeesten: tweejaarlijks, doorgaans het tweede weekend van september

Streekproducten 
 Assekoeken
 Hopscheuten

Vroeger en nu 
 De Breugelfanfare

Gezondheidszorg 

In Asse ligt een van de drie campussen van het Onze-Lieve-Vrouwziekenhuis. Tot aan de fusie op 31 december 2001 was dit samen met de campus Ninove het Fusieziekenhuis Heilig Hart Asse/Ninove.

Economie 
De gemeente is een regionaal diensten- en handelscentrum voor Midden-West-Brabant en hoofdplaats van het kanton Asse. Er zijn industriezones in Mollem, Zellik en Relegem.

Vervoer 
Asse ligt tussen de E40 (Ternat), de A12 (Meise) en de Brusselse ring (Zellik). De A11 (Brussel-Dendermonde-Zelzate) werd nooit aangelegd wegens een beslissing uit 1976. Daardoor, en mede door de aanwezigheid van verscheidene industriezones, is er in Asse centrum heel wat onnodig verkeer. De Rondweg heeft dit probleem slechts gedeeltelijk kunnen oplossen.

Asse heeft 3 stations: Asse, Zellik en Mollem.

Het traject van Asse naar Antwerpen wordt dagelijks gereden door 395 treinen.

Politiek

2013-2018 
Burgemeester is Koen Van Elsen (CD&V). Hij leidt een coalitie bestaande uit CD&V, Open Vld en sp.a. Samen vormen ze de meerderheid met 17 op 31 zetels.

2018-2024 
Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 14 oktober 2018 bleef de CD&V de grootste partij. Ze vormden een coalitie met N-VA. Samen vormen ze de meerderheid met 18 op 31 zetels.

Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 

De rode cijfers en letters naast de gegevens duiden aan onder welke naam de partijen telkens bij een verkiezing opkwamen.
De zetels van de gevormde meerderheid staan vetjes afgedrukt. De grootste partij is in kleur.
(*) 1976: GB-RB / 1994: UNION (3,06%), W.O.W. (2,21%) / 2018: PVDA

Bekende Assenaren

Geboren in Asse 
 Jodocus Badius (1462-1535), drukker, uitgever en humanist
 Josse De Pauw (1952), acteur. Samen met Pat Van Hemelrijck en Dirk Pauwels stichter van het legendarische theatergezelschap Radeis
 François De Ridder (23 september 1951), dirigent van het Groot Harmonieorkest van de Belgische Gidsen te Brussel. Verongelukt tijdens zijn dienst als brandweerman op 16 juni 2007.
 Mandus De Vos (6 november 1935), theater-, televisie- en filmacteur. Vooral bekend als Verastenhoven uit het VRT-feuilleton De Collega's. Gestorven op 19 augustus 1996 te Mechelen
 Pascal Deweze (1973), zanger, gitarist en muziekproducent
 Sven Kums (26 februari 1988), profvoetballer
 Eugène Ragmey (1892 - 1961), kunstenaar
 Petrus de Rivo, 15e eeuw, theoloog
 Kris Rogiers (1951 – 2001), Vlaamsgezinde intellectueel
 Gunter Thiebaut (12 januari 1977), profvoetballer
 Lander Van Droogenbroeck (17 september 1983), atleet
 Pat Van Hemelrijck (1952), acteur. Richtte samen met Josse De Pauw en Dirk Pauwels het legendarische Radeis op. Sinds 1991 is hij de drijvende kracht achter het artiestencollectief Alibi
 Geert Van Rampelberg, (11 juli 1975), acteur
 Jürgen Roelandts, wielrenner bij Lotto-Belisol
 Petrus van Assche (ook Petrus Ascanus of Petrus van der Slagmolen genoemd). Hij was een van de 19 martelaren van Gorcum.
 Dodi Lukebakio, voetballer
 Émile Mpenza, voetballer
 Franky De Buyst, wielrenner
 Jasper De Buyst, wielrenner

Woonachtig in Asse 
 Sabine Appelmans, tennisster
 Johan Boskamp, voetballer
 Gilles De Bilde, voetballer
 Franky De Buyst, wielrenner
 Jasper De Buyst, wielrenner
 Steven De Neef, voormalig Belgisch wielrenner, nu ploegleider
 Léonard de Selliers de Moranville (1803-1856), dokter in de rechten, inspecteur van het onderwijs in Asse, vader van luitenant-generaal Antonin de Selliers de Moranville, en grootvader van tennisser Anne de Borman, née de Selliers de Moranville, die voor België deel nam aan de Olympische Zomerspelen 1920 in Antwerpen, en Olympische Zomerspelen 1924 in Parijs. 
 Emilio Ferrera, voetbalcoach
 Ed Franck, schrijver
 Thomas Kaminski, voetballer
 Justine M'Poyo Kasavubu, dochter van Joseph Kasavubu; presidentskandidate Democratische Republiek Congo in 2006
 Hans Kusters, platenbaas
 Jan Polák, voetballer RSC Anderlecht
 Ivan Sonck, voormalig sportjournalist VRT
 Kaat Tilley (1959-2012), modeontwerpster
 Frank Vander linden, zanger
 Steven Van Herreweghe, acteur en televisiepresentator
 Karlijn Sileghem, actrice

Overleden in Asse
 Hilde Van Sumere (80), beeldhouwster
 Emmanuel Geeurickx, muziekpedagoog en -directeur
 Lies Lefever, stand-upcomédienne
 Kaat Tilley, mode-ontwerpster
 Godefroid Kurth , historicus
 Paul De Keersmaeker (Kobbegem, 14 juli 1929 – aldaar, 16 december 2022), voomalig burgemeester en Staatssecretaris voor Europese Zaken en Landbouw

Partnersteden 
  Ilsede (Duitsland) (sinds 1976)
  Le Puy-Sainte-Réparade (Frankrijk) (sinds 1967) (verbroedering met deelgemeente Zellik)

Zie ook 

 Het Paleis van de markies van Assche, nu zetel van de Raad van State

Externe links 
 Officiële website
 Heemkring Ascania - ascania.be

Gallische stad
Plaats in Vlaams-Brabant