SS Sołdek

SS Sołdek – rudowęglowiec, masowiec o napędzie parowym – pierwszy statek pełnomorski zbudowany całkowicie w Polsce po II wojnie światowej (wcześniej – 24 kwietnia 1948 roku – został dokończony i zwodowany (pod prowizoryczną nazwą „Oliwa”) statek typu „Hansa”, pozostawiony przez Niemców na pochylni w Szczecinie), który następnie przez szereg lat pływał pod polską banderą handlową, a później służył m.in. jako magazyn pływający na Odrze w Szczecinie. Prototyp serii dwudziestu dziewięciu rudowęglowców – małych masowców typu B30 budowanych w latach 1949-1954 w Stoczni Gdańskiej. Otrzymał nazwisko ówczesnego trasera Stoczni Gdańskiej, przodownika pracy Stanisława Sołdka, którego żona, Helena, była matką chrzestną.

Projekt wstępny statku został opracowany przez grupę polskich konstruktorów pod kierunkiem mgr. inż. Henryka Giełdzika, zaś dokumentację warsztatową zlecono francuskiej stoczni Augustin Normand w Hawrze. Budową statku kierował mgr inż. Jerzy Doerffer.

Do 30 grudnia 1980 roku „Sołdek” odbył 1479 rejsów morskich, przewiózł ponad 3,5 miliona ton towarów, zawijając do ponad 60 portów. W grudniu 2014 roku, statek użyty został w filmie „Persona non grata” w roli statku japońskiego, wiozącego w 1941 roku żydowskich uchodźców z Litwy i Polski przez Władywostok do Japonii. W 2016 roku statek zwiedziły ponad 43 tysiące osób, a w 2017 roku - 57440 osób.

Dane 
 Armator: od 2 stycznia 1952 roku Polska Żegluga Morska w Szczecinie (wcześniej zamówiony i eksploatowany przez: Gdynia-Ameryka Linie Żeglugowe S.A., jako formalna własność Żeglugi Polskiej S.A.)
 Bandera:  Polska
 Port macierzysty: Szczecin
 Budowniczy: Stocznia Gdańska 
 Typ jednostki: rudowęglowiec typu B30/1 (typ konstrukcyjny – szańcowiec z siłownią na rufie)
 Wymiary:
 długość całkowita: 87,00 m
 szerokość na wręgach: 12,30 m
 wysokość do pokładu górnego: 5,80 m
 zanurzenie do znaku ładunkowego: 5,41 m
 Nośność statku: 2610 t
 Pojemność rejestrowa:
 brutto: 2005 BRT
 netto: 994 NRT
 pokłady (licząc od dołu)
 rufa
 międzypokład
 pokład szańcowy z lukami (od nadbudówki na śródokręciu do rufy)
 pokład łodziowy
 śródokręcie
 pokład oficerski
 pokład nawigacyjny
 pokład namiarowy
 pokład główny z lukami (od dziobówki do nadbudówki na śródokręciu)
 dziób
 pokład dziobówki
 Cztery ładownie
 Napęd:
 2 kotły opalane węglem systemu Howden-Johnson – zaprojektowane w Katedrze Kotłów Parowych na Politechnice Gdańskiej pod kierunkiem prof. Antoniego Kozłowskiego
 zużycie węgla: 1 t/h ?
 maszyna parowa 4-cylindrowa, podwójnego rozprężania, systemu Lentza typu ML8a produkcji huty „ZUT Zgoda” w Świętochłowicach na Śląsku
 nr fabryczny: 2510 (maszyna aktualnie znajdująca się na statku)
 rok produkcji: 1951 (maszyna aktualnie znajdująca się na statku)
 projekt: zespół konstruktorski pod kierownictwem Adolfa Polaka na PG
 para dolotowa:
 ciśnienie: 1,45 MPa (14,2 at)
 temperatura: 325 °C (598 K)
 jednostkowe zużycie pary: 5 kg/KMh
 próżnia w skraplaczu: 92%
 moc napędu głównego: 1300 KM (956 kW) przy 125 obr./min
 jedna śruba
 Instalacja elektryczna:
 dwa parowe zespoły prądotwórcze:
 długość: 1950 mm
 szerokość: 850 mm
 moc prądnicy: 20 kW
 jednocylindrowa, szybkoobrotowa maszyna parowa: Świdnicka Fabryka Urządzeń Przemysłowych.
 prądnica: firma K. Pustoła z Warszawy
 prądnica awaryjna na PG
 Prędkość na próbach przy 90% mocy siłowni: 9,9 węzła
 Liczba miejsc dla załogi: 33 osoby
 Załoga: 28
 Projekt wstępny: mgr inż. Henryk Giełdzik
 Dokumentacja warsztatowa: francuska stocznia Augustin Normand
 Budową statków kierował: mgr inż. Jerzy Doerffer

Załoga

Pierwsza 
 Kapitan: Zbigniew Rybiański; absolwent Państwowej Szkoły Morskiej z 1930 roku w Tczewie
 Pierwszy oficer: Walery Szot 
 Mechanicy:
 pierwszy: Kazimierz Świerczewski 
 drugi:  Wnurowski 
 trzeci: Józef Cygan
 Palacz: Kazimierz Postek
 Kucharz: Stanisławski

Ostatnia 
 Kapitan: Michał Sadłowski (od 2005 na emeryturze)

Kalendarium 
 15 września 1947: rozpoczęcie trasowania
 1948
 3 kwietnia: położenie stępki – pierwszy nit zakuł minister żeglugi Adam Rapacki, pierwsze blachy poświęcił ksiądz kapucyn z kościoła św. Jakuba w Gdańsku
 6 listopada: wodowanie – matka chrzestna Helena Sołdkowa, żona trasera
 1949
 24 września o godzinie 9.55: pierwszy rejs próbny – wyprowadził pilot portu gdańskiego, kapitan Laskowski, za pomocą holowników: „Atlas” na dziobie i „Cyklop” na rufie
 21 października: przekazanie do eksploatacji
 22–24 października: pierwszy rejs Gdańsk – Szczecin (Wały Chrobrego)
 25 października godz. 12: uroczyste podniesienie bandery
 26-30 października: pierwszy rejs z ładunkiem do Gandawy w Belgii z 2200 t węgla
 1952 wymiana maszyny parowej spowodowana awarią
 30 grudnia 1980: opuszczenie bandery i przekazanie jako hulk muzealny Muzeum Szczecińskiemu
 28 kwietnia 1981: przekazanie Centralnemu Muzeum Morskiemu w Gdańsku.
 od 17 lipca 1985: Statek muzeum
 17 października – 19 grudnia 2020: przegląd techniczny i największy od 35 lat remont w Gdańskiej Stoczni „Remontowa”; w ładowniach nr 3 i 4 otwarto nową wystawę stałą pt. "Sołdek i jego czasy". Udostępniono także nową przestrzeń ekspozycyjną w ładowni nr 2 na dziobie statku.

Plany i modele 
 Mały Modelarz nr 8/83
 Plany Modelarskie nr 2/1982 (108)

Statki typu B30

Pod polską banderą 
 Sołdek (numer stoczniowy B30/1) – przy wodowaniu otrzymał imię osoby żyjącej; od 1981 statek muzeum
 Jedność Robotnicza (B30/2) – w 1979 złomowany w Glasgow
 Brygada Makowskiego (B30/3) – w 1979 złomowany w Glasgow (pierwszy statek pod polską banderą o zbiorowym patronie)
 1 Maja (B30/4) – bezpośrednio po ukończeniu przekazany ZSRR i nazwany Pervomaysk
 Pstrowski (B30/5) – przy wodowaniu otrzymał imię osoby żyjącej; w 1978 złomowany w Glasgow
 Wieczorek (B30/6) – w 1978 sprzedany do Wielkiej Brytanii i używany w Glasgow jako pomocnicza jednostka portowa. Data skasowania i oddania na złom nieznana.

Sprzedane ZSRR 
(B30/7) – Zaporoge,
(B30/8) – Krivoy Rog,
(B30/9) – Kramatorsk,
(B30/10) – Makeevka,
(B30/11) – Gorlovka,
(B30/12) – Novo-Shahtinsk,
(B30/13) – Solikamsk,
(B30/14) – Kurgan,
(B30/15) – Zlatoust,
(B30/16) – Minusinsk,
(B30/17) – Pavlodar,
(B30/18) – Jenakiyevo,
(B30/19) – Nikitovka,
(B30/20) – Novocherkassk,
(B30/21) – Volnovacha,
(B30/22) – Vitegra,
(B30/23) – Tovda,
(B30/24) – Kalar,
(B30/25) – Azovstal,
(B30/26) – Tkvarcheli,
(B30/27) – Zangezur,
(B30/28) – Malaia Zemlia,
(B30/29) – Pereyeslav Khmielnitsky.

Przypisy

Bibliografia 
 „Zaczęło się od Sołdka” - Sympozjum w Centralnym Muzeum Morskim w Gdańsku 6 listopada 2009, pod redakcją Jerzego Litwina.

Zobacz też 
 SS Olza
 Muzea w Polsce

Linki zewnętrzne 
 Centralne Muzeum Morskie w Gdańsku
 Towarzystwo Przyjaciół Statku - Muzeum "Sołdek"

Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku
Masowce
Polskie statki
Parowce
Polska Żegluga Morska
Statki-muzea w Polsce
Statki zbudowane w Stoczni Gdańskiej
Statki z XX wieku
Ołowianka