Elektronowy wskaźnik strojenia

Elektronowy wskaźnik strojenia (magiczne oko) – próżniowa lampa elektronowa, której zadaniem jest sygnalizowanie poziomu napięcia. Stosowana była  jako wskaźnik wysterowania w radioodbiornikach i wzmacniaczach oraz wskaźnik równowagi w mostkach pomiarowych.

Budowa i zasada działania 
Podstawą jej konstrukcji jest ekran pokryty luminoforem, świecący podczas bombardowania go elektronami emitowanymi z katody. Pomiędzy katodą a ekranem jest umieszczona jedna lub kilka elektrod sterujących kształtem wiązki elektronów. Zazwyczaj lampy ze wskaźnikami tego typu zawierały dodatkową lampę sterującą, najczęściej triodę, zintegrowaną w jednej bańce i wewnętrznie połączoną z elektrodą (elektrodami) sterującą (wskaźnikiem bez zintegrowanej lampy sterującej była np. amerykańska lampa 6AF6). Taką konstrukcję posiada zarówno należąca do najstarszych lampa AM1 jak i nowsza konstrukcyjnie EM84. Istniały też wskaźniki tak skonstruowane, aby triodę sterującą dało się wykorzystać jako wzmacniacz – taką lampą była AM2.

Wykorzystanie zintegrowanej triody jako wzmacniacza powodowało problemy. Rozwiązaniem było użycie pentody jako lampy sterującej. W takim układzie elektroda sterująca wskaźnikiem podpięta jest do siatki drugiej pentody sterującej, a wyjście wzmacniacza jest normalne – z anody. Rozdzielenie obwodu sterującego i wyjściowego polepszało efekty pracy lampy, zarówno jako wskaźnika i jako wzmacniacza. Zostało to też podkreślone odpowiednią nazwą lamp - np. EFM1.

Historia 
Pierwsze wskaźniki typu oko magiczne pojawiły się w czerwcu 1935 (model 6E5 firmy RCA). Model ten w górnej części bańki miał umieszczony we wnętrzu stożkowy ekran. Ekran ten oglądany od strony szczytu lampy miał kształt pierścienia, na którym widoczne były zielone segmenty ciemniejsze lub jaśniejsze o wymiarze i kształcie zależnym od napięcia doprowadzonego do elektrody sterującej lampy. Zmieniając to napięcie można sterować rozwarciem ciemnego wycinka.

Niektóre rozwiązania magicznych oczek miały dwa różne wskazania dla sygnałów o różnych poziomach, różnej czułości każde. Przykładem jest lampa EM4, spotykana w polskich radioodbiornikach z lat 50. XX wieku. Kolejny etap rozwoju konstrukcji tych lamp to rozwiązanie z ekranem przeznaczonym do oglądania z boku lampy, mającym kształt półkokręgu. Na takim ekranie widoczny jest trójkątny wycinek ciemniejszy lub jaśniejszy, o kącie rozwarcia proporcjonalnym do napięcia sterującego doprowadzonego do lampy. Typowy przykład takiego rozwiązania to lampa EM80. Magiczne oczka tego typu pojawiły się w połowie lat 50 XX w. W radioodbiornikach przenośnych (lampowych, ale zasilanych z baterii) stosowano opracowane na początku lat 50. miniaturowe lampy typu DM70 z oczkiem w kształcie wykrzyknika (w Polsce wykorzystywano je w odbiornikach „Szarotka”).

Najnowsze rozwiązania to lampy z luminoforem napylonym na jej szklanej bańce. Ekran świecił dwoma paskami (np. w lampie EM84), odległość pomiędzy nimi była zależna od napięcia doprowadzonego do elektrody sterującej; inne rozwiązanie (np. lampa EM800) świeciło jednym paskiem, którego wysokość była zależna od napięcia sterującego. Kolor poświaty tych modeli lamp był nieco inny: niebieskozielony, nieco bliższy niebieskiemu niż w starszych modelach lamp świecących na zielono. Lampy tego rodzaju pojawiły się na przełomie lat 50. i 60. XX w.

Powstały także jeszcze inne, mniej popularne, wykonania wskaźników strojenia. Pod koniec ery odbiorników lampowych pojawiły się lampy o podwójnych ekranach, przeznaczone do wskazywania wysterowania wzmacniaczy stereofonicznych (EMM801). Inne typy posiadały jeden segment do wskazywania poziomu sygnału, a drugi, mniejszy – do sygnalizacji obecności „sygnału pilota” 19 kHz występującego podczas emisji stereo (EMM803).

Oznaczenia 
W europejskim systemie oznaczeń lamp elektronowym wskaźnikom strojenia  odpowiada litera M.

Zobacz też 
 wskaźnik wysterowania

Linki zewnętrzne 
 Elektronowe wskaźniki strojenia na stronie jarrod.elektroda.eu 
 
 Dane katalogowe lampy EM84
 Dane katalogowe lampy EMM801 

Lampy elektronowe