alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Hartford (Konektikuto)

Hartford  estas la ĉefurbo de Konektikuto, Usono kaj estas la dua plej granda urbo en tiu ŝtato krom Bridgeport. Ĝi estas la centro de usona asekuro-industrio.

Famaj loĝintoj de Hartford inkluzivas Harriet Beecher Stowe kaj Mark Twain. Katharine Hepburn, Arielle Dombasle kaj Stephen Kleene estis naskitaj tie.

Bildaro

Eksteraj ligiloj 

 http://www.hartford.gov 
 http://www.epcentury.com 
 http://enjoyhartford.com/index.cfm 
 http://www.instituteofliving.org 

Urboj de Konektikuto
Ĉefurboj de Usono
Dover (Delavaro)

Dover estas la ĉefurbo de Delavaro, ŝtato de Usono. Laŭ la stato de la jaro  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝi estas ankaŭ la ĉefurbo de la ŝtata kantono Kent. Dover situas sur la Delarava Duoninsulo. Nune, ĝi estas plej konita pro ĝia milita tombejo, kiu akceptas la kadavrojn de soldatoj mortitaj dum batalo.

Eksteraj ligiloj 
  ()

Urboj de Delavaro
Ĉefurboj de Usono
Arie de Jong

Arie DE JONG [ˈari də jɔŋ] (1865-1957), nederlandano, faris revizion de Volapuko en la jaroj 1920-aj, publikigita en 1931. Li iom simpligis la gramatikon kaj refaris multajn radikojn por esti pli rekoneblaj aŭ malpli seksismaj. En postaj jaroj, li verkis multe en kaj pri la lingvo, inkluzive grandan vortaron germana/volapuka, gramatikon en Volapuko , kaj tradukon  de la Nova testamento (1952).

Li estis redaktoro de la Volapuka gazeto por Nederlandanoj (Volapükagased pro Nedänapükans), kiu publikigis multajn el liaj tradukoj kaj per kiu li daŭre penadis disvastigi Volapukon, kaj prezidis la volapuk-klubo nomata Diläd valemik feda Volapükaklubas, en kiu inter aliaj, Hanns Martin Schleyer la nev-nepo de Johann Martin Schleyer membriĝis.

Verkoj 
 1929. Kurze Volapük-Grammatik. Bearb. von Arie de Jong. Bestätigt von Albert Sleumer. Gedr. von Jakob Sprenger. Päpübon as namapenäd.
 1931. Gramat Volapüka. Dabükot balid pelautöl nämätü e zepü Kadäm Volapüka fa Dr Arie de Jong. Leiden (Nedän): Boekhandel en Drukkerij E. J. Brill. PM 8953.J73
 1931. Wörterbuch der Weltsprache: Vödabuk Volapüka pro Deutänapükans. Dabükot 6id, pebevoböl fa Arie de Jong. Leiden (Nedän): Boekhandel en Drukkerij E. J. Brill. PM 8955.J6
 1932. Leerboek der Wereldtaal. Door Dr. Arie de de Jong, lid der Volapükacademie. Voorburg (Nedän): Drukkerij „Repko“.
 1952. Aperçu de la Volapük. Gams: Sprenger. (Tradutod ela Kurze Volapük-Grammatik ini Fransänapük.)
 1952. Short grammar of Volapük. Gams: Sprenger. (Tradutod ela Kurze Volapük-Gramatik ini Linglänapük.
 2012. Wörterbuch der Weltsprache für Deutschsprechende: Vödabuk Volapüka pro Deutänapükans. Dabükot nulik vödabuka 1931. Cathair na Mart: Evertype, ISBN 978-1-904808-89-3
 2012. Gramat Volapüka. New edition of the 1931 grammar. Cathair na Mart: Evertype, ISBN 978-1-904808-94-7

Vidu ankaŭ 
 Volapuka reformo de Jong

Eksteraj ligiloj 

 Libroj kaj aliaj dokumentoj de kaj pri Arie de Jong en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 

Volapukologoj
Volapukistoj de Nederlando
Lingvokreintoj
Nederlandanoj
Ekonometrio

Ekonometrio laŭvorte signifas mezuradon de ekonomiko. Ĝi estas branĉo de ekonomiko, kiu uzadas statistikajn metodojn pro studado de ekonomikaj teorioj kaj interrilatoj. Ekonometrio estas kombinado de matematika ekonomiko, statistiko, ekonomika statistiko kaj ekonomika teorio.

Du ĉefaj celoj de ekonometrio estas doni empirian enhavon al ekonomika teorio kaj provi ekonomikan teorion.

Eble la plej grava ilo en ekonometrio estas regresanalizo.

Vidu ankaŭ 
 Makroekonomiko
 Mikroekonomiko
 Nobel-premio pri ekonomiko
 Regreso (statistiko)
 Tempa serio
 NAICS

Famaj ekonometriistoj 
 Robert Engle
 Clive Granger
 Lawrence Klein
 Daniel McFadden kaj James Heckman pri siaj laboroj super mikroekonometrio
 Christopher A. Sims pri siaj laboroj super makroekonometrio
 Léon Walras, konsiderata ofte la fondinto de la matematika ekonomiko

Ekonomiko
Joseph Souham

Josefo SOUHAM (naskiĝis la , en Lubersac, Corrèze kaj mortis la ) estis generalo de Napoleono. Li ludis rolon en la perfido de Marmont.Unue nura kavaleriano de 1786, li danke al la revoluciaj eventoj elektiĝis en 1792 estro de la 2-a volontula bataliono Corrèze, kaj jam en 1793 li iĝis brigado-generalo, kaj divizio-generalo. Li venkis en la batalo de Muskrono kontraŭ la aŭstra generalo Clairfayt. Post pliaj venkoj li malfermis vojon al la francaj revoluciaj armeoj. Kvankam plurfoje li estis maltrankviligata kaj flenkenmetata pro suspektaj kompromitoj kun reĝimismaj komplotoj, li tamen pluiris sukcesan armean karieron kaj sub la imperio li fariĝis imperia grafo. En la lastaj tagoj de Napoleono en 1814, li troviĝas subulo de marŝalo Marmont. Kiam tiu ĉi sciigas, ke li decidis akcepti la proponojn de la duko de Wellington kaj Talleyrand forlasi la kampon de Napoleono kaj transpasi al tiu de liaj koaliciitaj malamikoj, li verve kunsentas kun li. Poste en la vespero, Marmont ŝanĝas decidon kaj forestiĝas por informi la koaliciitojn, lasante la komandon je SOUHAM. Sed pro miskompreno de mesaĝo SOUHAM kredas, ke la komploto malkovriĝis, kaj ke Napoleono volas venigi ilin por puni ilin, do ili ne plu atendas kaj por savi sin li tuj transpasas kun la tuta divizia armeo al la mala flanko. Tiam Napoleono, kiu volis abdiki favore al sia filo, ne plu havas rimedon por postuli ian ajn kondiĉon kaj devas abdiki entute sen kondiĉe.

Poste Souham, iĝas subtenanto de reĝismo, servas la du sinsekvajn reĝojn iĝas inspektoro de infanterio, kaj emeritiĝas en 1832.

Francaj generaloj
Charles-Maurice de Talleyrand

Charles-Maurice de Talleyrand-Périgord, Duko de Talleyrand, Princo de Bénévent, naskita la 2-an de februaro 1754 en Parizo, mortinta la 17-an de majo 1838 same en Parizo, estis franca kleriko kaj diplomato. Li efikis en la tempoj de (kaj parte por)
Ludoviko la 16-a, la Franca Revolucio, Napoleono la 1-a, Ludoviko la 18-a kaj Ludoviko-Filipo, servis ĉiujn kaj ĉiufoje perfidis la reĝimon, kiun li estis servinta, favore al la servota. Li estis korupta homo, sed lerta diplomato, kaj fakte konstante provis kiel eble plej bone servi sian landon. Li estis unu el la plej gravaj rolantoj historiaj de lia tempo.

Li estis neamata de sia patrino kaj tio ĉiam suferigis lin. Dum infanaĝo akcidento, kaŭzita de lia vartistino igis lin dumvive lama, kaj devigata surhavi specialan boton. Pro tio ke li ne povis fari militistan karieron lia familio trudis lin fariĝi pastro, kvankam li tute ne havis emon al tio. Li la tutan vivon havis plurajn amorantinojn. Li fariĝis episkopo, sed dum la Franca revolucio, li elektis aniĝi al la Konstitucia pastraro (kiu ĵuris fidelecon al la respubliko kaj al la Civila Konstitucio de la Pastraro kaj estis kondamnita de la Papo). Li solenis kiel konstitucia episkopo en la Festo de Federacio la 14-an de julio 1790. Poste li entute eksiĝis de la eklezia stato. Li estis epikuristo kaj rafinita homo.

Citaĵoj 
 En politiko pli gravas tio, kio estas kredata, ol tio, kio estas vera.
 La plej bona helpanto de diplomato estas lia kuiristo.
 Se la homoj scius, de kiaj malgranduloj ili estas regataj, ili tuj ribelus.
 La politiko estas nur maniero agiti la homojn antaŭ ol utiligi ilin.
 La vivo estus eltenebla, se ne ekzistus la plezuro.
 Anglio havas du saŭcojn kaj tri cent religiojn; kontraŭe Francio havas du religiojn, sed pli ol tri cent saŭcojn.
 Ekzistas afero pli terura ol kalumnio; ĝi estas la vero.
 Malkontentuloj estas malriĉuloj, kiuj pensas.
 Virinoj foje pardonas al tiu, kiu ekspluatas okazon, sed neniam al tiu, kiu maltrafas ĝin.
 Oni kredas nur je tiuj, kiuj kredas pri si mem.
 Ne diru malbonaĵon pri vi; viaj amikoj sufiĉe de tio diras.
 La parolo estis donita al la homo por kaŝi liajn pensojn.
 La plej bona maniero renversi registaron estas partopreni en ĝi.
 Eblas lezi la leĝon kaj ĝi tamen ne krias.
 Se io validas sen mencio, ĝi validas eĉ pli, se oni mencias ĝin.
 "Jes" kaj "ne" estas la plej mallongaj kaj plej facile prononceblaj vortoj kaj tiuj, kiuj postulas plej multe da pripensado.
 Ĉiam apogu vin sur principoj, fine ili cedos.

Referencoj 

Francaj politikistoj
Francaj dukoj
Francaj episkopoj
Talleyrand-Périgord-familio
Homoj ekskomunikitaj de romkatolika eklezio
Membroj de la franca Akademio de Surskriboj kaj Beletro
Homoj de la Franca revolucio
Arthur Wellesley, 1-a duko de Wellington

Arthur WELLESLEY unua duko de Wellington (naskiĝis la ; mortis la ) estis angla aristokrato, kiu brilis kiel militisto kaj politikisto.

Li estis unu el la ĉefaj generaloj dum la militoj de la komenco de la 19-a jarcento. Li estis komandanto de la angl-hispanaj trupoj dum la t.n. Milito de Hispana Sendependiĝo. Poste, li fariĝos pli fama pro sia venko super Napoléon Bonaparte en la Batalo de Waterloo.

Britaj politikistoj
Anglaj nobeloj
Anglaj dukoj
Alsace (vino)

La vinberoj de la Alzaca regiono (Alsace) tegas 15000 hektarojn ŝirmatajn de la oceana influo.

Tie ekzistas tri nomoj de kontrolita deveno (AOC), kiuj estas:
 Alsace
 Alsace Grand Cru
 Cremant d'Alsace

La Cremant d'Alsace estas la ŝaŭmanta vino.

Al tiuj nomoj oni povas aldoni la uvan nomon kaj la rikoltan metodon. La vinoj Alsace Grand Cru povas ankaŭ aldoni la nomon de la devena loko.

La kulturataj uvoj en Alzaco estas:
 Riesling (20%)
 Gewürztraminer (20%)
 Pinot Gris (10%)
 Muscat (2%)
 Pinot Blanc (aŭ Klevner) (21%)
 Sylvaner (14%)
 Chasselas (1%)
 Pinot noir (25%)

Nur la kvar unuaj estas permesataj por la Alsace Grand Cru, kaj la lastan oni uzas nur por fari ruĝan vinon.

Kiam la vino estas farita el miksitaj uvoj, ĝi nomiĝas Edelzwiker.

La rikoltaj metodoj, krome la normala sennoma, povas esti:
 Vendanges tardives, Malfruaj rikoltoj.
 Sélection de grains nobles, elektitaj noblaj grajnoj, t.e. rikoltitaj post ŝimiĝo.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.alsace-route-des-vins.com 
 http://www.vinsalsace.com 
 http://www.vinsalsace.com/fr 
 http://www.warfvinge.net 

Francaj vinoj
MC Solaar

MC Solaar estas nomo de franclingva hip-hopa artisto Claude M'Barali (nask. 5-a de marto 1969). Li naskiĝis en Senegalo, sed enmigris al Francio kun la gepatroj kiel 6-monata bebo. La mallongigo MC ("mastro de ceremonio") en Hiphopo ĝenerale havas la signifon de "parolkantisto".

La unua kanto de MC Solaar, "Bouge de là", estis sur la francaj muzikistoj en 1990 kie lia unua albumo Qui Sème le Vent Récolte le Tempo (vortludo el "kiu semas venton rikoltas ventegon" iĝita "kiu semas venton rikoltas ritmon").

Lia dua albumo estis Prose Combat (proz-lukto). MC Solaar akiris novajn fanulojn en Norda Ameriko komence de 2004, kiam lia kanto "La Belle Et Le Bad Boy" riĉigis la lastajn epizodojn de la populara televida serio Sex and the City.

Li lerte kaj tre modernetose ĵonglas per la vortaro kaj liaj kanzonoj plenplenas de vortludoj kaj aludoj, samtempe liaj tekstoj ankaŭ entenas profundajn sentojn kaj socian kritikon.

"Ili eĉ ne kaŝas sin plu, ili kraĉas sur la tombojn de la personoj, kiun ili mortigas, ili faras biz-on (lukradon) el la humanhelpado, ....
Mister (=Sinjoro, angle en la originalo) Voltaire ci venu en mian slabkonstruaĵan kvartalon, disĵeti cian spiriton ! ...mi skribas tiujn vortojn, mi sidas kviete, virino perdis sian job (=laborpostenon , angle en la originalo) kaj ek jen tragedio, al ŝi estas larmoj, kaj pensas ŝi pri la buboj, ŝiaj pensoj estas flowers (=floroj, angle en la originalo) kiujn oni devas akvumi" kaj pri lia furorsukceso li kantas "mia sono eniras en lokojn kie mia vizaĝo ne estus akceptita" (ĉar li estas nigrulo).

Liaj kanzonoj estas fascina kaj ege riĉa bunta flagrado el vortoj, ritmoj, ideoj kaj sentoj.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.lyricsdir.com/mc-solaar-lyrics.html  
 oficiala paĝo (france)
 paroloj de liaj kanzonoj
 Gitartabulaturo de la kantaĵo "bouge de là"

rete legeblaj en Esperanto 
 full-contact

Naskiĝintoj en Dakaro
Francaj kantistoj
Franclingvaj kantistoj
Pseŭdonimoj
Mojave-Dezerto

La Mojave aŭ Mojave-Dezerto, estas dezerto en Okcidenta Nordameriko. Al ties ĉirkaŭ 35 -.000 km 2 dezertosurfaco apartenas partoj de Kalifornio, Utah, Nevada kaj Colorado kaj formas tipan amerikan dezertan basenon. La dezerto estas limata de Tehaĉapi-montaro kaj faŭlto de San Bernardino. La limoj de la dezerto estas tre bone ekkoneblaj, ĉar ilin formas la du plej grandaj kontinentaj faŭltoj, la Sankta Andreo-fendego kaj la Gorlock.

La Mojave havas la jaran precipitaĵon de maks. 150 milimetroj/jaro. En la dezerto troviĝas la plej varmega loko de la Tero, la t. n. Morta Valo (Death Valley). Tie la temperaturo atingas en julio, aŭgusto la averaĝan varmegon super 45 °C.

En la Mojave-Dezerto ekzistas amaso de forlasitaj urboj, la t.n. fantomurboj. La plej konataj el tiuj estas la kalifornia urbo Calico, en kiu oni minis pli frue arĝenton. Pliaj urboj estiĝis dum la konstruado de Vojo 66, ŝoseo 91, kiuj kondukas tra la Mojave-Dezerto. Pliaj vojoj estas ŝoseo 395, interŝtata vojo 15 kaj 40. La plej gravaj urboj de la Mojave-dezerto estas Las Vegas (Nevada) kaj la kalifornaj urboj Victorville, Barstow kaj Needles.

Vidu ankaŭ 
 Bagdad Café (filmo)

Eksteraj ligiloj 
   Unuetaĝa Usono ĉ 25. "Dezerto"
  Ekoregiono NA1308 : Mojave-Dezerto (WWF)
  Mojave-Dezerto (Bioimages)
  Mojave-Dezerto (The Encyclopedia of Earth)
  Mojave-Dezerto (Globalspecies) 

 
Dezertaj ekoregionoj
Nearktisaj ekoregionoj
Dezertoj kaj kserofitaroj
Burt Rutan

Elbert L. Burt Rutan estas aer- kaj spacvetura inĝeniero, meĥanika arkitekto, naskiĝis en Dinuba, Kalifornio en Usono. 1965 finstudis en la Kalifornia Politeĥnika Universitato. De 1965 ĝis 1972 li estis flugtest-inĝenirero de la usona aerarmeo (US Air Force) en la Edwards Aerarmea Bazo (Kalifornieo). En marto 1972 posteniĝis li kiel dierektoro de Bede Test Centrer. En 1974 li translokiĝis kun sia familio al la Mohave-dezerto, Kalifornio kaj fondis tie 'Rutan Aircraft Factory' (Rutan Aviadila Fabriko). Lia firmao produktas eksperimentajn flugmaŝin-tipojn. Lia ĝis nun plej fama konstruaĵo estas Vojaĝisto flugmaŝino (laŭ angle Voyager), kiu dum 9 tagoj sen potplenigo ĉirkaŭflugis la Teron (1986. 12. 14-23). Lia firmao Scaled Composites prilaboras jare la novajn flugmaŝin-tipojn kun 130 kunlaborantoj.

Li planis la asimetriajn aviadilojn Proteus kaj Boomerang. Li partoprenis en la planado kaj konstruado de SpaceShipOne, kaj ĝiaj posteuloj.

Usonaj inĝenieroj
Paul Allen

Paul G. Allen (naskiĝis la 21-an de januaro 1953 — mortis la 15-an de oktobro 2018) fondis 1975 kun sia junamiko Bill Gates la entreprenon Microsoft. Hodiaŭ ili ambaŭ estas miliarduloj.

Paul Allen estas kunfondinto de firmao Transmeta.
Ili apogas per mono projektojn kiel ekz. SETI-projekto, SpaceShipOne.

Usonaj miliarduloj
Membrano

Organika teksaĵo formanta maldikan flekseblan folion: ekz. la muka membrano de la stomako.

Biologia membrano 

Vidu: Biologia membrano

Celuloida membrano 
Maldika fleksebla folio: celuloida membrano por fotografado de filmo; intertavolo.

plasta membrano 
Maldika plasta folio el divesaj plastaj materialoj ofte transparenta.
Vidu plasta membrano

metala membrano 
Ŝtala aŭ aluminia maldika folio
vidu aluminifolio

Elektrotekniko 

En la elektrotekniko la membrano estas maldika fleksebla metala (ofte ŝtala aŭ aluminia) folio. Bell, kiam provis la telefonon, sur ledon gluis ŝtalfolion. Poste sufiĉis la ŝtalo.

Vidu ankaŭ 
 Lipido

Biologio
Teknologio
Teorio de kordoj
Fiziko
Tallahassee (Florido)

Tallahassee (pron. tal-a-HAS-i) estas la ĉefurbo de Florido, ŝtato de Usono. Laŭ la 2000 popolnombrado, Tallahassee havas 150.624 loĝantojn. Ĝi ankaŭ estas la ĉefurbo de Kantono Leon, Florido.

Tallahassee estas la hejmo de Ŝtata Universitato de Florido kaj la Florida A&M Universitato. Ĝi estas ankaŭ loka centro por agrikulturo kaj komerco.

Urboj de Florido
Ĉefurboj de Usono
Tjurka lingvaro

Tjurka lingvaro estas familio de lingvoj parolataj de multaj homoj de Orienta Eŭropo ĝis Siberio kaj okcidenta Ĉinio. Tuta kvanto de parolantoj de ĉiuj tjurkaj lingvoj estas ĉirkaŭ 200 milionoj, plimulto de kiuj (ĉ. 180 milionoj) estas denaskaj parolantoj. La plej populara lingvo de la lingvaro estas Turka, kiun parolas ĉirkaŭ 40% de tjurka-parolantoj.

Gramatikaj ecoj 
La plej karakterizaj ecoj de tjurka lingvaro estas aglutineco, plej ofte per sufiksoj, harmonio de vokaloj kaj neekzisto de verbaj klasoj aŭ gramatika sekso. En multaj tjurkaj lingvoj ankaŭ mankas, aŭ ekzistas nur eta kvanto de, prepozicioj, kaj diversaj aspektoj de substantivoj estas esprimitaj per kazoj kaj postpozicioj. Modernaj tjurkaj lingvoj uzas variantojn de cirila, latina kaj araba skribsistemoj. Antikvaj tjurkaj lingvoj ankaŭ uzetis bolgaran kaj orĥonan runoskribojn kaj grekajn literojn.

Klasado

Problemoj pri klasado 
La klasado uzata en tiu ĉi artikolo estas kreita de la rusa tjurkologo O. Mudrak. Sed la lingvostatistika metodo, kiu ne prilaboris ĉiujn tjurkajn lingvojn, donas iomete malsamajn rezultojn. Ekzemple, per ĝi karluka kaj kipĉaka grupoj estas unuigitaj kaj azerbajĝana lingvo pli proksimas al la turkmena ol al la turka.

Ekzemploj de plej gravaj tjurkaj lingvoj

Altaja superlingvaro 
Multaj lingvistoj kredas ke tjurkajn lingvojn necesas unuigi kun la Mongolaj en unu grandan Altajan superlingvaron. Kelkaj eĉ proponas ankaŭ aldoni la Japanan kaj la Korean. Sed multaj aliaj fakuloj tion tute ne agnoskas.

Etnoj 
Turka grupo de etnoj apartenas al la altaja lingvofamilio. La plej multnombraj popoloj de la grupo estas turkoj, uzbekoj, azerbajĝananoj, kazaĥoj, tataroj kaj ujguroj.

Nova Tjurka Alfabeto 

Nova Tjurka Alfabeto (tatare яңа əлифба/jaꞑa əlifʙa, baŝkire яңы әлифбә, "nova alfabeto"), mallonge яңалиф/jaꞑalif, ebla esperantigo janalifo, estas projekto de unuigita latinida alfabeto por tjurkaj lingvoj kreita en Sovetunio en la fino de 1920-aj jaroj. En 1928 ĝi estis oficiale enkondukita en tjurklingvaj sovetaj respublikoj kaj aŭtonomaj respublikoj de RSFSR anstataŭ arabidaj alfabetoj kiuj tie tradicie utiliĝis. Tamen en 1938–1940 janalifo estas urĝe anstataŭigita per alfabetoj surbaze de cirila skribo kaj do estas ne plu uzata.

Vidu ankaŭ
 Ejnua lingvo, sekreta lingvo

Notoj kaj referencoj 

Lingvofamilio
Atlanta (Georgio)

Atlanto ( [atLANta]) estas la plej granda urbo kaj la ĉefurbo de la usona ŝtato Georgio. Laŭ popolnombrado, en la jaro 2000 ĝi havis  loĝantojn. En la pli granda urbaro, kies centro ĝi estas, vivas inter 3 kaj 4 milionoj da homoj. Ĝi estas la ĉefurbo de Kantono Fulton, Georgio. 

Kromnomoj de Atlanto inkluzivas "la Feniks-Urbo", ĉar ĝia rekonstruiĝo post la Usona Enlanda Milito estas taksita simila al la leviĝo el cindroj de la mita fenikso; "la pordega urbo de la sudo", pro tio ke ĝi estis fervoj-centro; kaj "la urbo tro okupata por malami", pro la relativa senperforteco dum la Civilrajta movado en la 1960-aj jaroj.

Historio 
Post kiam la usona registaro forpelis la Ĉerokiojn el norda Georgio, eŭropidoj eksetlis la regionon. Kiam ekkonstruiĝis fervojoj, oni en 1837 elektis arbitran lokon por kunigi plurajn fervoj-liniojn. Ĉirkaŭ tiu punkto kreskis vilaĝeto nomata unue "Terminus", kiu en 1843 renomiĝis "Marthasville" honore al la filino de la tiama ŝtatestro. Ĝi multe kreskis post kiam la fervojoj ekfunkciis. En 1848 ĝi fine renomiĝis "Atlanta" laŭ la "Western and Atlantic Railway" (Okcidenta kaj Atlantika Fervojlinio).

Dum la Usona Enlanda Milito Atlanto pligraviĝis kiel centro por la Konfederacio, kaj tial estis ĉefa milita celo kiam la Unia armeo sub generalo William Tecumseh Sherman en 1864 invadis la Konfederacion. La urbon ili sieĝis kaj, post la kapto, bruligis ĝin. Ne la tutan urbon oni bruligis, tamen; la preĝejojn kaj malsanulejojn ili ŝparis pro peto de Patro Thomas O'Reilly de la preĝejo Senmakula Koncipiĝo.

Post la milito, la urbo iĝis la ŝtata ĉefurbo, kaj rapide rekonstruiĝis kaj plukreskis. Okazis en 1887 la Piedmonta Ekzpozicio kaj en 1895 la Kotonŝtata Ekspozicio kiuj allogis multajn homojn kaj pli bele famigis la urbon komercrilate.

Ekde la jaroj 1930 Atlanto ankaŭ graviĝis kiel centra loko por aviado, grandparte pro la instigo de William B. Hartsfield, estrarano kaj poste urbestro.

Dum la kriza periodo de la Civilrajta Movado en Usono, Atlanto suferis iom malpli da tumultoj ktp. ol aliaj sudorientaj urboj, ĉefe pro la pacigaj streboj de Martin Luther King, Jr. (kies hejmurbo ĝi estis) kaj urbestro HARTSFIELD.

En 1996 Atlanto gastigis la somerajn olimpikojn.

En 2000 la Esperanto-Societo de Metropola Atlanto gastigis la Landan Kongreson de la Esperanto-Ligo por Norda Ameriko.

Famaj atlantanoj 

 Margaret Mitchell

Servoj 
 Georgia Instituto de Teknologio
 Georgia Ŝtata Universitato

Vidu ankaŭ
 Atlanto

Eksteraj ligiloj 

 Atlanta Historia Centro (angla)  Historia Centro de Atlanta
 Artikolo pri la historio de Atlanto (kaj Georgio ĝenerale)
 Urbo de Atlanto (angle) oficiala retejo

 
Urboj de Georgio
Ĉefurboj de Usono
Somerolimpikaj urboj
Esperantomondo

La Esperantomondo estas korespond-servo por babili en Esperanto, haveble rete. Vi povas sendi mesaĝon al la aliaj uzantoj, fari serĉadon pri membroj per aĝo, sekso, lando, lingvo, ... Vi ankaŭ trovos informojn pri la landoj, ...

Eksteraj ligiloj 
 http://www.esperantomondo.net

Emblemoj
Springfield (Ilinojso)

Springfield (esperante Springfildo) estas la ĉefurbo de Ilinojso, ŝtato de Usono. La urbego ankaŭ estas romkatolika diocezo kaj ĉefurbo de la ŝtata Kantono Sangamon.

Bazaj informoj 
 Areo: 372 km²
 Loĝantaro: 116.250 (en 2010)
 Supermara alteco: 123 m
 Horzono: UTC-6h (en somero UTC-5h) 
 Poŝtkodo: 62701 
 Telefonkodo: 217

Geografio 
Springfield situas sur ebenaĵo en meza parto de Usono, en meza parto de Ilinojo, en meza parto de Sangamon.

Historio 
Springfield unue estis loĝigita fare de eŭropaj amerikanoj en la 1810-aj jaroj, tiutempe Ilinojso iĝis ŝtato. La plej fama loĝanto estis Abraham Lincoln, kiu vivis en Springfield de 1837 ĝis 1861. En 1908 granda rastumulto okazis en la grandurbo, okazis linĉado de du afro-amerikanaj viroj kaj mortoj de kvar blankuloj.

Klimato 
En Springfield la temperaturo averaĝe varias inter 6-17 °C. La varmo kulminas en julio averaĝe 30, rekorde 44 °C. La malvarmo kulminas en januaro averaĝe -7 °C. Jare oni mezuras precipitaĵojn po 949 mm. En ĉiuj monatoj estas precipitaĵoj, kiu kulminas en junio kaj ĝi malkulminas en februaro. Tornadoj trafis la urbegon en 1957 kaj 2006.

Trafiko 
Springfield havas flughavenon, krome la urbego estas grava trafika nodo. El la urbego kuras gravaj aŭtovojoj kaj trajnoj al ĉiuj direktoj.

Vidindaĵoj 

 diversaj historiaj ejoj ligitaj al Lincoln
 katedralo

Ĝemelurboj 
  Villach, Aŭstrio
  Killarney, Irlando
  San Pedro, Meksiko
  Aŝikaga, Japanio

Fontoj 
 Képes Világatlasz ISBN 963 8475 38 2
 Al tiu ĉi artikolo la informoj venis helpe de WikiTrans el anglalingva Vikipedio

Urboj de Ilinojso
Ĉefurboj de Usono
Indianapolo

Indianapolo () estas la ĉefurbo de Indianio en la ŝtato de Usono. Laŭ la popolnombrado de 2000, ĝi havas 791.926 loĝantojn, tiel estante la plej homplena urbo en la ŝtato. Ĝi ankaŭ estas la ĉefurbo de Kantono Marion. Ĝi estas fama pro la apuda aŭtokurejo Indianapolis Motor Speedway (Indianapola Motora Rapidejo), kiu estas la hejmo de tri grandaj aŭtosportaj eventoj: La Indianapolis 500, la NASCAR Brickyard 400, kaj konkurso de Formulo Unu.

Indianapolis estas la tria plej granda urbo en la Mezokcidento de Usono.
Ĝi estas la dua ŝtatĉefurbo laŭ la nombro de homoj, kiuj loĝas tie.
Ankaŭ, ĝi estas la dek-tria usona urbo laŭ la nombro de homoj, kiuj loĝas tie.

Historio 
Indianapolis estis fondita kiel ŝtata ĉefurbo en 1821 per akto de la Indiania Ĝeneral-Asembleo. Antaŭ sia oficiala fondado, Indianapolis estis maldense koloniita marĉo. La unua eŭrop-devena kolonianto estis verŝajne George Pogue, kiu faris ŝtipokabanon ĉe la Blanka Rivero, en kio estas nune mezurba Indianapolo.

Geografio 
La Blanka Rivero fluas tra la urbo.

Vidindaĵoj 
 Bestoĝardeno de Indianapolis

Servoj 
 Universitato Indianio – Universitato Purdue Indianapolo

Famuloj 
En Indianapolis mortis hungara biologo Ágnes Dániel.

Bildaro

Eksteraj ligiloj

Referencoj 

 
Urboj de Indianio
Ĉefurboj de Usono
David B. Richardson

David Blair RICHARDSON, kiu naskiĝis la 10-an de januaro 1926 en Seatlo kaj mortis la 10-an de decembro 2012, estis usona esperantisto kaj iama prezidanto de ELNA. Li estis unu el la pioniroj de televida dissendado en la seatla regiono. Li loĝis dum multaj jaroj en Eastsound.

Li verkis:
 Esperanto: Learning and Using the International Language,
 Shamrocks on the Tanana (anglalingva biografio pri Richard H. Geoghegan),
 La Rubaját de Omar Kajjám laŭ la kvina eldono de la verko de Edward Fitzgerald
 anglalingvaj libroj pri televido kaj pri la Insularo Sanjuana).

Eksteraj ligiloj 
 Nekrologo (anglalingva)

Usonaj esperantistoj
Insularo Sanjuana

Sanjuana Insularo () estas arĥipelageto inter la usona ŝtato Vaŝingtonio (al kiu apartenas la plejparto) kaj Insulo Vankuvera (Brita Kolumbio, Kanado). Pramŝipoj el la ĉeftera haveneto Anacortes ligas la ĉefajn insulojn (San Juan, kie situas la ĉefurbo Friday Harbor; Orcas, kie loĝis du konataj Esperantistoj; Lopez, kaj Shaw) reciproke kaj al Vankuvera Insulo kaj la usona ĉeftero.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.guidetosanjuans.com 
 http://www.sanjuanjournal.com 
 http://www.marineactivities.com 
 https://www.google.com/maps?f=q&hl=en&q=san+juan+island,+WA&t=h&ll=48.556614,-122.939758&spn=0.447205,1.381531 

Sanjuana, Insularo
Sanjuana, Insularo
Sanjuana, Insularo
Kirkland (Vaŝingtonio)

Kirkland [KARK-lend] - aŭ Kirklando - estas urbo ( loĝantoj en 2000) en la usona ŝtato Vaŝingtonio (kantono King). Ĝi estas antaŭurbo de Seattle (ĉe la nordorienta flanko de Lago Vaŝingtona) kaj tanĝas al Bellevue kaj Redmond. Ĝia centra parto havas multajn publikajn artaĵojn (precipe bronzajn skulptaĵojn), plurajn parkojn kaj plaĝojn. Sude de la centro, apud la lagbordo, situas la ĉefsidejo kaj trejnejo de la usonfutbala teamo Seahawks.

Historio 
En la 1880aj jaroj Peter Kirk konstruigis fabrikon tie por produkti ŝtalon. Tamen la ejo fermiĝis pro la financa paniko de 1893 sen produkti sian unuan aĵon. La urbo jure fondiĝis en 1905. Dum multaj jaroj pramŝipo inter Kirkland kaj Madison Park estis la ĉefa translaga veturrimedo (nun tiel rolas gigantaj flosantaj pontoj).

Urboj en Vaŝingtonio
Kantono King (Vaŝingtonio)
Vankuvera Insulo

Vankuvera Insulo () estas granda insulo en la sudokcidenta angulo de Kanado kaj la 43a plej granda insulo en la mondo. Ĝi estas parto de la provinco Brita Kolumbio, kaj havas sur sia sudorienta pinto la provincan ĉefurbon Viktorio. (Rimarku, tamen, ke la kanada urbo Vankuvero ne situas en la insulo samnoma.)

Vidu ankaŭ
 Vancouver Island Party

Insuloj de Brita Kolumbio
Vankuvera Insulo
Maĥo

La maĥ-nombro (nomumita laŭ Ernst Mach), aŭ mallonge maĥo, estas fizika unuo de la rapideco.

La sendimensia nombro Ma montras la rilaton de la rapideco v de unu korpo al sonrapido cS en la medio. Tio validas

.

En tera atmosfero, ĉe marnivelo, 1 Ma proksimume egalas al 0,34 km/s aŭ 1 230/1 240 km/h (dependas de temperaturo kaj humideco).

Ĉe Ma = 1 (1 maĥo) estas trabatita la t.n. sonmuro.

Oni kategorias la altflugojn jene:

Bildgalerio

Eksteraj ligiloj 

 http://www-rcf.usc.edu/~alexeenk/GDT/index.html  
 http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/mach.html  
 http://www.paffalcons.com 
 http://conversion.konverter-jedinica.com  
 http://www.volny.cz/aerodynamika/podobnostni_cisla.htm 

Mezurunuoj de rapido
Cedro

Cedro (Cedrus) estas genro kun 2 aŭ 5 specioj (laŭ diversa klasifiko).

Priskribo 
La arboj estas altaj kun ĉiamverdaj pingloj are aranĝitaj en ŝosetoj kaj ovoformaj konusoj (strobiloj). La ligno estas tre valora.

 La Himalaja cedro () ankaŭ nomiĝas deodaro.
 La Lebanona cedro (latine Cedrus libani) kreskas libere en Libano, Sirio kaj sudorienta Turkio. La flankaj branĉoj staras horizontale. La arbo estas ofta ornama planto en parkoj de Suda Eŭropo. La ŝtata flago de Libano bildigas ĝin.
 La Atlasa cedro (latine Cedrus libani var. atlantica aŭ Cedrus atlantica) vivas nature en la montaro de Atlaso: ĝi havas pikajn, ĉiamverdajn foliojn en fasko sur etaj ŝosoj. La arbo havas blupinglan varianton, kiun oni plantas ĉe la Mediteraneo kiel ornaman planton.
 La Kipra cedro latine nomiĝas Cedrus libani var. brevifolia aŭ Cedrus brevifolia kaj, koresponde kun la nomo, kreskas aparte sur la insulo Kipro.
 Plia variaĵo havas la latinan nomon Cedrus libani var. stenocoma. Ĝi kreskas aparte laŭlonge de la bordo de la Mediteranea Maro en Turkio.

Aliaj arboj kun simila nomo 
Dum la veraj cedroj apartenas al la familio Pinacoj, ankaŭ en la familio Kupresacoj estas arboj nomataj cedroj, ĉefe la genroj Calocedrus en okcidenta Nordameriko, Austrocedrus sur la ĉiliaj Andoj, Libocedrus en Nov-Gvineo kaj Nov-Zelando.

En Sudameriko troviĝas la Brazila cedro (Cedrela fissilis, Cedrela brasiliensis ), kiu apartenas al tute malsama botanika familio (Meliacoj). Ĝi ne estas pingloarbo.

Nomon similan, sed malsaman, havas la cedratarbo (Citrus medica), specio de citruso.

Notoj

Eksteraj ligiloj 
  Listo de cedrospecioj.

Arboj
Pinacoj
Lariko

Lariko estas holarktisa kaj orientalisa genro de pinacoj. Ĝi havas ruĝbrunan lignon valoran kaj longdaŭran. La ligno enhavas multan tanan acidon (taninon) kaj pro tio ĝi estas akvorezista (uzata en ŝipkonstruado, akvaj konstruaĵoj). La lariko estas falfolia arbo.

Specioj 
Malnova mondo (Eŭrazio)
 Eŭropa lariko Larix decidua (sin. L. europaea); Montoj de centra Eŭropo.
 Daura lariko Larix gmelinii (sin. L. dahurica, L. olgensis); Stepoj de orienta Siberio.
 Himalaja lariko Larix griffithii (sin. L. griffithiana); Montoj de orienta Himalajo.
 Langtanga lariko Larix himalaica; Montoj de centra Himalajo.
 Japana lariko Larix kaempferi (sin. L. leptolepis); Montoj de centra Japanio.
 Tibeta lariko Larix kongboensis; Montoj de sudorienta Tibeto, nordoriente de L. griffithii.
 Mastersa lariko Larix mastersiana; Montoj de okcidenta Ĉinio.
 Ĉina lariko Larix potaninii; Montoj de sudokcidenta Ĉinio (Siĉŭano, nordaJunano), Nepalo.
 Princ-rupreĥta lariko Larix principis-rupprechtii; Montoj de norda Ĉinio (Ŝanŝjio, Hebejo).
 Siberia lariko Larix sibirica; Tajgoj de okcidenta Siberio.
 Junana lariko Larix speciosa; Montoj de plej sudokcidenta Ĉinio (sudokcidenta Junano), nordorienta Birmo.
Nova Mondo (Nordameriko)
 Orienta lariko Larix laricina. Arbaroj de norda Nordameriko.
 Monta lariko Larix lyallii; Montoj de nordokcidenta Usono kaj sudokcidenta Kanado, tre alte en la montoj.
 Okcidenta lariko Larix occidentalis; Montoj de nordokcidenta Usono kaj sudokcidenta Kanado, malpli alte ol Larix lyallii.

Vidu ankaŭ 
 Falsa lariko

Eksteraj ligiloj 

 http://www.amjbot.org/cgi/reprint/86/5/711.pdf  
 http://www.conifers.org/pi/la/index.htm  
 http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=183409  
 http://www.botanik.uni-bonn.de/conifers/pi/la/index.htm  

Arboj
Pinacoj
Orientalisa flaŭro
Nearktisa flaŭro
Palearktisa flaŭro
Nigra pino

La nigra pino (Pinus nigra) estas dupingla arbo; la pingloj longas 8-17 cm, kaj estas malhelverdaj. Krusto estas malhela, strobilo pli granda ol tiu de la arbara pino. Ĝi vivas eĉ sur sableca, kalkeca, dolomiteca grundo. Ĝi povas atingi 25-30 metrojn de alteco.

Disvastiĝo 
La nigra pino triĝas interalie en jenaj ekoregionoj : la anatoliaj koniferaj kaj deciduaj miksarbaroj, la dinaraj miksaj arbaroj, la iliraj deciduaj arbaroj, la korsikaj foliaj kaj miksaj montarbaroj, la pind-montaraj miksaj arbaroj, la
pireneaj koniferaj kaj miksaj arbaroj, kaj la sud-anatoliaj koniferaj kaj deciduaj montarbaroj.

Pinacoj
Palearktisa flaŭro
Arbara pino

La arbara pino (Pinus sylvestris) estas arbospecio. Ĝi havas pinglojn duope starantajn (dupingla), kiuj ĝenerale longas 4-5 cm kaj estas grizverdaj. La trunko kaj branĉoj de la junaj arboj estas ruĝetaj. La specio alkutimiĝis al preskaŭ ĉiu grundotipo. Ĝi taŭgas por arbarumigi montaran aŭ sablan teron. Multkotiledona planto.

Hortikulturo 
Tiu palearktisa specio estas ankaŭ orname uzata en parkoj kaj ĝardenoj. Ekzistas pluraj kultivaroj kiaj : Albyns, Aurea, Beuvronensis, Bonna, Compressa, Doone Valley, Drath, Fastigiata, Globosa viridis, Gold Coin, Hibernia, Jeremy, Moseri, Repens, Sandringham, Saxatilis, Watereri .

Referencoj

Bibliografio 
  Lombarts, Pierre 2007 : Grove den, boom voor bos, duin en tuin. Tuin&Landschap, 29/1, 8-9.

Vidu ankaŭ 
 Anatoliaj koniferaj kaj deciduaj miksarbaroj
 Kaledoniaj koniferaroj

Eksteraj ligiloj 

  Arbara pino (Gymnosperm database)
  Arbara pino (Trees-for-life) 
  Cashel Forest - Reĝa Skota Forsta Asocio (Cashel)
  Arbara pino (Transcotland)
  Arbara pino (EOL)

Pinacoj
Arboj
Palearktisa flaŭro
Hortikulturo
Ornamaj plantoj
2010-aj jaroj

La 2010-aj jaroj ampleksas la jardekon inter la 1-a de januaro 2010 kaj la 31-a de decembro 2019.

Eventoj

Kulturo 
 2010: Internacia ekspozicio en Ŝanhajo
 2010: Eŭropaj kulturaj ĉefurboj: Pécs (Hungario), Essen (Germanio) kaj Istanbulo (Turkio)
 2011: Eŭropaj kulturaj ĉefurboj: Turku (Finnlando) kaj Talino (Estonio)
 2012: Ekspoziciaro documenta 13 pri moderna arto en Kaselo, Germanio
 2012: Eŭropaj kulturaj ĉefurboj: Guimarães (Portugalio) kaj Maribor (Slovenio)
 2013: Eŭropaj kulturaj ĉefurboj: Košice (Slovakio) kaj Marseille (Francio)
 2014: Eŭropaj kulturaj ĉefurboj: Rigo (Latvio) kaj Umeå (Svedio)
 2015: Eŭropaj kulturaj ĉefurboj: Mons (Belgio) kaj Plzeň (Ĉeĥio)
 2016: Eŭropaj kulturaj ĉefurboj: Vroclavo (Pollando) kaj Donostio (Hispanio/Eŭskio)
 2017: Eŭropaj kulturaj ĉefurboj: Arhuzo (Danio) kaj Pafo (Kipro)
 2018: Eŭropaj kulturaj ĉefurboj: Leeuwarden (Nederlando kaj La-Valeto (Malto)
 2019: Eŭropaj kulturaj ĉefurboj: Matero (Italio) kaj Plovdiv (Bulgario)

Politiko 
 2010-2012: Araba printempo
 2012: la monda loĝantaro superas 7 miliardojn da homoj
 2013: Eŭromajdano en Ukrainio
 2014: Aneksado de Krimeo al Rusio kaj transformoj en Ukrainio
 2015: Pariza interkonsento
 ekde 2015: Eŭropa migra krizo
 2018: transformoj en Armenio
 2019: protestoj en Malto kaj ribelo kontraŭ la holocena amasa formorto

Inventaĵoj kaj malkovraĵoj 
 saĝtelefono, ekde la fino de la 2000-aj jaroj en la 2010 vaste ekuziĝas
 januaro 2010: iPad enkondukiĝas
 Jutubo (de 2005), Vizaĝlibro (de 2004), Tvitero (de 2006) kaj multaj aliaj interretaj kanaloj amase populariĝas

Gravaj personoj 
 Barack Obama
 Angela Merkel
 Vladimir Putin 2012/14
 Donald Trump 2017
 Jair Bolsonaro 2018
 Greta Thunberg
Des Moines (Iovao)

Des Moines  estas ĉefurbo de la usona ŝtato de Iovao. Ĝi estas ankaŭ diocezo kaj la ĉefurbo de kantono Polk. La urbego troviĝas en kantonoj Polk, Warren kaj Dallas.

Bazaj informoj 
 Koordinatoj: 
 Areo: 214 km²
 Loĝantaro: 206.599 (en 2011)
 Supermara alteco: 291 m
 Horzono: UTC-6h (en somero UTC-5h) 
 Poŝtkodoj: 50301-50340 
 Telefonkodo: 515

Geografio 

Des Moines situas sur montetaro laŭ rivero same nomata Des Moines en meza-norda parto de Usono, en meza parto de Iovao. Cedar Rapids troviĝas 160 km.

Historio 
La rivero altiris homojn dum almenaŭ 7,000 jaroj. En 1843 oni konstruis en tiu loko fortikaĵon "Fort Des Moines". La nomo venis de la rivero. La fortikaĵo estis forlasita en 1846. Soldatoj postenigitaj en Fort Des Moines malfermis la unuajn karbominejojn en la areo. Setlantoj okupis la forlasitan fortikaĵon kaj la proksimajn areojn. En 1846 Fort Des Moines iĝis la sidloko de Kantono Polk. En 1851 inundo detruis parton de la urbeto, spite tion ĝi oficiale urbiĝis en la sama jaro. En 1857 la loĝantoj prenis la pli mallongan loknomon Des Moines. En la 20-a jarcento la urbo iĝis anstataŭ minurbo bela "normala" urbo. Denove inundoj okazis en 1993 kaj 2008. Des Moines estas grava centro por la asekurindustrio.

Trafiko 
En Des Moines regiona flughaveno funkcias. El la urbego aŭtovojoj kuras al Ĉikago, Kansasurbo (Misurio), Omaha, Minneapolis. La plej gravaj trajnoj kuras al Ĉikago kaj Minneapolis.

Klimato 
En Des Moines la averaĝa temperaturo varias inter 5-16 °C. La malvarmo kulminas en januaro averaĝe -10 °C, rekorde -34 °C. La varmo kulminas en julio averaĝe 30 °C, rekorde 43 °C. Jare oni mezuras precipitaĵojn 942 mm. En ĉiuj monatoj estas precipitaĵoj.

Vidindaĵoj 
 muzeo pri historio 
 bestoĝardeno

Ĝemelurboj 
  Kofu, Japanio, 1958
  Saint-Étienne, Francio, 1985
  Ŝiĝjaĝŭango, Ĉinio, 1985
  Stavropol, Rusio, 1992
  Provinco de Catanzaro, Italio, 2006

Fontoj 
 Képes Világatlasz ISBN 963 8475 38 2

Urboj de Iovao
Ĉefurboj de Usono
Topeko

Topeko () estas urbego, la ĉefurbo de la usona subŝtato Kansaso, kaj ankaŭ la ĉefurbo de Kantono Shawnee. Laŭ la stato de la jaro  en la urbo vivis  sur areo de 159 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝi estas la ĉefa urbo en urbaro de Topeko.

Bazaj informoj 
 Areo: 
 Supermara alteco: 
 Horzono: UTC-6h (en somero UTC-5h) 
 Poŝtkodoj: 66601-66612, 66614-66622, 66624-66626, 66628-66629, 66636-66637, 66642, 66647, 66652-66653, 66667, 66675, 66683, 66692, 66699  
 Telefonkodo: 785

Geografio 
Topeko situas sur montetaro borde de la rivero Kansaso en la meza landparto de Usono, en la nordorienta parto de la subŝtato.

Historio 
Topeko unuafoje menciiĝis en 1826. En la 1840-aj jaroj en tiu loko pramo ekfunkciis. Topeko estis fondita en 1854, ĝi urbiĝis post 3 jaroj. En la sekva jardeko Topeko fariĝis komerca nabo, en la rivero jam vaporŝipoj trafikis. La urbo estis grava sklava fuĝotrairejo al la libereco. En 1869 la unua trajno alvenis. En 1966 granda ŝtormo trafis la urbon.

Trafiko 
El Topeko aŭtovojoj kuras al Kansasurbo (Kansaso), Wichita (Kansaso) kaj Koloradio. En la proksimo 2 flughavenoj funkcias. La urbego estas nodo de fervojoj, ene de la urbo aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn.

Klimato 
Topeko situas en limoj de mediteranea klimato kaj kontinenta klimato. La temperaturo averaĝe varias inter 7-19 °C. La varmo kulminas en julio averaĝe 32 °C, rekorde 46 °C, la malvarmo kulminas en januaro averaĝe -7 °C. Jare pluvas po 926 mm. En ĉiuj monatoj pluvas (vintre ankaŭ neĝas). La pluvo kulminas en junio kaj malkulminas januare.

Vidindaĵoj 

 Kapitolio konstruita inter 1866-1903
 Muzeoj pri historio kaj flugado
 Bestoĝardeno

Nomportantoj 
Tri ŝipoj de la Usona Mararmeo estis nomitaj USS Topeka en honoro de la grandurbo.

Fontoj 
 Tiu ĉi artikolo tradukiĝis helpe de Wiki-Trans, estis prenitaj nur tiuj frazpartoj, kiuj estis sencohavaj el anglalingva Vikipedio

Urboj de Kansaso
Ĉefurboj de Usono
Vicebsko

Vicebsko (beloruse Віцебск), foje ankaŭ transskribita Vitebsk laŭ la rusa nomo Витебск, estas urbo en nordo de Belorusio proksime al la limo de Rusio kaj Latvio. La urbo havas ĉirkaŭ 356.000 loĝantojn.

La urbo estis la naskiĝloko de la pentristo Marc Chagall. Dum la historio Vicebsk apartenis al Litovio, Pollando, Rusio kaj Belarusio.

Komence de la unua mondmilito la duono de la loĝantoj estis judaj. Nuntempe ĉiuj preĝejoj estis rekonstruitaj, sed malestas la judoj kaj la sinagogo. La judoj tiutempe faris trionon de la loĝantaro de Vicebsk. Post la dua mondmilito ne plu restis judoj, tuta popolo kaj kulturo malaperis.

Vicebsk posedas riverhavenon ĉe la rivero Daŭgavo. La urbo situas en linokultura areo kaj estas fervoja kaj voja nodopunkto. Vicebsk estis en la  mezepoko sidejo de princlando kaj havis komercajn kontaktojn al la Hansa Ligo.

Vidu ankaŭ 
Belorusio

Referencoj 

Urboj de Belorusio
Vicebska regiono
Frankfort (Kentukio)

Por aliaj urboj kun la nomo Frankfort, vidu ankaŭ Frankfort (apartigilo).

Frankfort estas la ĉefurbo de la usona ŝtato Kentukio. Laŭ la popolnombrado de la jaro 2000, la urbo havis 27.741 loĝantojn. Ĝi ankaŭ estas la ĉefurbo de la ŝtata Kantono Franklin. Sian nomon la loĝloko havas memore al Frankfurto ĉe Majno en Germanio, eble ankaŭ memore al la germandevena pioniro Stephan Frank, kiu en 1790 surloke estis mortigita per indianoj.

Servoj 
 Kentukia Ŝtata Universitato

Eksteraj ligiloj 

 oficiala retejo
 turisma retejo
 retejo de la loka mezlernejo 

Urboj de Kentukio
Ĉefurboj de Usono
Gubernio Ibaraki

La gubernio Ibaraki (茨城県 [ibaraki-ken] ) estas gubernio en Japanio. La gubernia ĉefurbo estas Mito.

Geografio

Eksterdistriktaj urboj 
 Bando
 Ĉikusei
 Cuĉiura
 Cukuba
 Cukubamirai
 Hitaĉi
 Hitaĉinaka
 Hitaĉiomija
 Hitaĉiota
 Hokota
 Inaŝiki
 Iŝioka
 Itako
 Ĵoso
 Juki
 Kamisu
 Kasama
 Kasumigaura
 Kaŝima
 Kitaibaraki
 Koga
 Mito (gubernia ĉefurbo)
 Morija
 Naka
 Namegata
 Omitama
 Rjugasaki
 Sakuragawa
 Ŝimocuma
 Takahagi
 Toride
 Uŝiku

Urbetoj kaj vilaĝoj 

 Higaŝiibaraki-distrikto
 Ibaraki
 Ōarai
 Ŝirosato
 Inaŝiki-distrikto
 Ami
 Kavaĉi
 Miho
 Juuki-distrikto
 Jaĉijo
 Kitasouma-distrikto
 Tone
 Kuĵi-distrikto
 Daigo
 Naka-distrikto
 Tokai
 Saŝima-distrikto
 Goka
 Sakai

Eksteraj ligiloj 
 http://www.pref.ibaraki.jp/en/menu.htm  
 http://www.sc-gappei.jp  
 http://www.m-i-gappei.jp  

Gubernioj de Japanio
Taraksako

Taraksakoj aŭ leontodoj estas nomo de plurjaraj herboj (genro Taraxacum) el asteracoj, kun longa pivotradiko, kun rozeto el elbazaj, runcinetaj folioj, kun rondformaj, kavaj, senfoliaj pedunkloj. Tiuj pedunkloj portas unuopan, grandan, flavan kapitulon. La semoj havas simple harformajn semhavojn kaj ili estas bekhavaj. Ĝi estas tre ofta ĝena trudherbo, en kelkaj landoj uzata kiel salato.

Klasifikado 
Tiu holarktisa genro estas taksonomie komplika, kaj iuj botanikistoj subdividas la grupon en proksimume 34 makrospeciojn, kaj ĉirkaŭ 2000 mikrospeciojn  . Proksimume 235 apomiksaj kaj poliploidaj mikrospecioj estis registritaj en Britujo kaj Irlando . Iuj botanikistoj havas alian opinion kaj nur akceptas totalon de ĉirkaŭ 60 specioj .

Elektitaj specioj 
 Taraxacum albidum – Blanka taraksako , japana blank-floranta taraksako.
 Taraxacum californicum, la endanĝerigita Kalifornia taraksako
 Taraxacum japonicum – Japana taraksako.
 Taraxacum kok-saghyz – Rusa taraksako, kiu produktas gumon.
 Taraxacum laevigatum, Ruĝ-sema taraksako; la akenoj estas ruĝ-brunaj kaj la folioj estas profunde entranĉitaj tra la longeco.
 Taraxacum erythrospermum, ofte estas konsiderata kiel vario de Taraxacum laevigatum 
 Taraxacum officinale (syn. T. officinale subsp. vulgare) – Leontodo, estas multforma.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Leontodo
 Leontodono

Eksteraj ligiloj 

 Ĉina Informocentro pri Biodiverseco - Sekcio Botaniko.   

Asteracoj
Holarktisa flaŭro
Nearktisa flaŭro
Palearktisa flaŭro
Manĝeblaj sovaĝaj plantoj
Leontodono

Leontodono (science Leontodon) estas asteraca genro de plurjaraj laktosukohavaj herboj kun baza rozeto el pli-malpli entranĉaj folioj, kun senfolia, senbranĉa pedunklo, apekse portanta flavan, langetfloran kapitulon, kaj kun senbekaj akenoj, havantaj plumecajn harojn po pluraj; ĉirkaŭ 50 specioj en Eŭropo, Azio kaj Norda Afriko.

Leontodon autumnalis Aŭtuna leontodono
Leontodon hispidus Vila leontodono
Leontodon hispidus hyoseroides Entranĉita leontodono
Leontodon taraxacoides Nudtiga leontodono
Leontodon incanus Griza leontodono
Leontodon pyrenaicus helveticus Svisa leontodono

Notoj kaj referencoj 

Asteracoj
Buruŝa lingvo

La buruŝa lingvo (aŭ buruŝaski) estas senparenca lingvo parolata de proksimume 40 000 homoj en du grupoj en la Hunza kaj Yasin-a valoj en norda Pakistano, maldekstrflanke de la rivero Hunza, regiono, kiu ankaŭ tutmonde famas pro ties abundo je centjaruloj. 

Kvankam ĝi entenas multajn alprenitajn vortojn el la ĉirkaŭantaj lingvoj (la urdua, la ĥavara kaj la ŝina), restas sufiĉe da originala vortaro, ke ĝi apartiĝas disde tiuj najbaroj. Klopodoj estis faritaj cele pruvi parencecoj inter la buruŝa kaj la sumera lingvo, la Eŭska lingvo, kaj la kaŭkazia lingvaro kaj la dravida lingvaro, sed tiuj restas ne akceptitaj de lingvistoj. Estas kvar dialektoj de buruŝa: la hunza, la gojal-a, la nagar-a, kaj la jasin-a.

Laŭ kelkaj lingvistoj tiu lingvo nun havas (se ne konsideri la alprenadon de vortoj el najbaraj lingvoj) eble 10 000 jarojn da izolita evoluo malantaŭ si.
Konjekteble, ĝi estas lasta resto de lingvaro, kiu estis disvastigita en la nordhindia regiono antaŭ alveno de la pli novaj historiaj popoloj.

Rimarkindas, ke pluraj trajtoj en ĝia gramatiko pensigas pri tiuj de la hindaj lingvoj (simila fonetiko, kazo "oblika" signita per finaĵo e, multeco de "konsistigitaj verboj" (angle "compound verbs") formitaj per verbo "fari" kaj nomon, modo de verbo indikante sinsekvon de du agoj (x-on farinta, li y-is), neesto de verbo "havi", anstataŭita de esprimoj kiel "de mi x estas" de ŝi y estas", ktp.
Tial konjekteblas, ke tiuj trajtoj transinfluis la postajn hindeŭropajn lingvojn tieaj kaj, ke tiel donatis ili sian apartecojn.

Fonetiko 

Konsonoj
    
  Dulipaj
  Dentaj
  Alveo-palataj
  Retrofleksaj
  Velaj
  Uvulaj
  Glotaj
  Plozivoj
  Senvoĉaj
  p
  t
   
  t.
  k
  q
   
  Kun-spiraj
  ph
  th
   
  t.h
  kh
   
   
  Voĉaj
  b
  d
   
  d.
  g
   
   
  Afrikatoj
   
  ts
  tS
  ts.
   
   
   
  Frikativoj
  malsonoraj
   
  s
  S
  s.
  x
   
  h
  Sonoraj
   
  z
  Z
  z.
  G
   
   
  Nazaj
  m
  n
   
   
  N
   
   
  Likvaj*
  w
  l
  j
   
   
   
   
  Rhotic
   
  r
   
   
   
   
   
* "Likvaj" t.e. Glitaj kaj Flankaj.

Vokaloj
   
  Antaŭa
  Centra
  Malantaŭa
  Ferma(supra)
  i
   
  u
  Meza
  e
   
  o
  Malferma(malsupra)
   
  a

Ekstera ligilo 
Gramatiko de la lingvo (angle) (PDF)
Lingvoj de Pakistano
Lingvoj laŭ alfabeto
Senparencaj lingvoj
Klaŭnfiŝo

La klaŭnfiŝo (pli precize anemonklaŭnfiŝo, Amphiprion ocellaris) estas unu el 27 membroj de la genro de la klaŭnfiŝoj (Amphiprion). Ĝi estas membro de la familio de la rifperkoj (Pomacentridae).

Klaŭnfiŝo vivas pli malpli en ĉiuj maroj tropikaj, sed ne en la Kariba Maro kaj Atlantiko. La tipaj riffiŝoj vivas en profundoj ĝis 15 m. Ĉiuj specioj distingiĝas per vivantaj koloroj - la Klaŭnfiŝoj estas ankaŭ dezirataj fiŝoj de akvario. Estas relativaj malgrandaj fiŝoj de 8 ĝis 15 cm. Ili vivas en la rifo en simbiozo kun maranemonoj (aktiniuloj). Tiuj protektas la klaŭnfiŝojn de rabfiŝoj per siaj tentakloj. La klaŭnfiŝo provizas la anemonon per nutraĵo. Klaŭnfiŝoj protektas sin de la urtikĉeloj de la anemono per muko - la anemono ne distingas la fiŝon de siaj propraj tentakloj. Klaŭnfiŝoj povas vivi en diversaj anemonoj, sed certaj fiŝaj specioj preferas certajn anemonajn speciojn.

La reproduktado de la klaŭnfiŝoj estas interesa: Ĉiuj bestoj estas komence virseksaj. La dominanta besto en anemono ĉiam estas ina, la aliaj estas virseksaj. Se la ino mortas, la due plej granda virseksulo transformiĝas en inan fiŝon, kaj la trie plej granda virseksulo komencas kreski. Klaŭnfiŝoj demetas la ovojn proksime de la anemono sur la grundo. Post unu semajno eloviĝas la larvoj. Ĉar ili ne povas naĝi bone, ili iĝas parto de planktono kaj disvastiĝas per drivo. Post 1-3 semajnoj ili serĉas novan anemonon.

Klaŭnfiŝojn ne eblas havi en hejma akvario, ĉar mar-anemono bezonas akvokvanton de almenaŭ ducent litroj.

Ĝi estas ankaŭ la heroo de la filmo Serĉante Nemon de la studio Pixar.

Literaturo 
 (germane): Dieter Eichler: Tropische Meerestiere, BLV-Verlag, ISBN 3-405-16281-5

Eksteraj ligiloj 

 FishBase Listo de la klaŭnfiŝoj (angle, sed kun multaj bildoj)

Fiŝoj
Pomacentredoj
Palma de Majorko

Palma, Palma de Majorko aŭ Majorkurbo (katalune kaj  ) estas la plej granda urbo de insulo Majorko kaj ĉefurbo de Balearaj insuloj. Ĝia loĝantaro (en 2019) konsistis el 416 000 homoj.

La klimato de la urbo estas de la mediteranea tipo. La urbo kaj la tuta insularo fariĝis en la lastaj jardekoj tre gravaj turismaj lokoj.

Famuloj 
 en la urbo mortis hungara aktorino Piri Vaszary
 naskiĝloko de la grava jezuizo Jerónimo Nadal

Rilatoj al Esperanto 
 Esperantista Klubo Palma

Eksteraj ligiloj 

  ()
 retejo de la Majorka esperantistaro ( kaj , arkivigite je la stato de 2016)

Hispanaj provincaj ĉefurboj
Municipoj de Majorko
 
Balearoj
Nino Rota

Nino ROTA (naskiĝis la 3-an de decembro 1911 en Milano, mortis la 10-an de aprilo 1979 en Romo) estis itala komponisto.

Li unue lernis pianon kaj eniris la konservatorion en Milano. Poste li lernis belartojn en la universitato de sia hejmurbo.
Li estis tre bona amiko de Igor Stravinski.

Kvankam li estas tre konata kiel kreinto de filma muziko, li ankaŭ komponis kvar simfoniojn, ok operojn, kaj multajn aliajn verkojn, inter ili konĉerto por trombono.

Lia nomo estas ligata al tiu de Federico Fellini de kies filmoj li ĉiam komponis la muzikon. En 1971 li ankaŭ kreis la muzikon de la filmo The Godfather (La baptopatro).

Li mortis en Romo.

Italaj komponistoj
Italaj komponistoj de filmomuziko