alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Orinoko

La rivero Orinoko (Orinoco) estas - kun longo de 2140 km - unu el la plej longaj en Sudameriko kaj la kvara en la tuta mondo laŭ la akvokvanto (Vidu ĉe Listo de riveroj laŭ akvoŝarĝo). La tuta rivero situas sur la teritorio de Venezuelo. La fonto troviĝas en la apudo de Parima ĉe la limo al Brazilo. De ĉi tie la rivero fluas okcidenten, tiam norden kaj poste orienten al Atlantika Oceano, en kiun ĝi fine enfluas. Ĝian delton konsistigas marĉoj kun areo de 41.000 km², famaj pro sia bestmulteco.

Tra la brako Kasikiaro (hispane Brazo Casiquiare) Orinoko ligiĝas al la Río Negro.
Tio estas unu el malmultaj ekzemploj de forkiĝo de granda rivero.
Ĉar Negro fluas en Amazonon, kiu fine atingas Atlantikon, la akvoj de Orinoko fine rekuniĝas.

Esploro de la Orinoko 
La unua mapo, en kiu troviĝas la Orinoko, estas de 1529 kaj estis farata de Diego Ribeiro.

Sed tiom malfrue kiel la 18-a jarcento okazis la unua granda ekspedicio, gvidata de José Solano. Ekde la supra valo de la Orinoko ili venis ĝis la Río Negro. En 1800, la germana esploristo Alexander von Humboldt kaj la franca botanikisto Aimé Bonpland faris ekspedicion de la enfluo de la Río Apure ĝis en la supran Orinoko-valon, kaj kolektis gravajn informaciojn pri la plantoj kaj bestoj de la rivero.

La fonto de la Orinoko tamen estis trovata nur novembre de 1951 fare de venezuelaj esploristoj en la Sierra Parima proksime al la brazila limo.

Ekologio 

Biogeografie la Orinoko troviĝas en la Orinoka ekoprovinco de la Neotropika ekozono, kaj estas unu el la 53 dolĉakvaj ekoregionoj de la Tutmondaj 200. Tiu ĉi estas listo de ekoregionoj elektitaj de la Monda Natur-Fonduso ( WWF ) kaj de la Nacia Geografia Societo por ilia graveco pri la naturprotekto.

Orinokio en hispana Orinoquía [orinoKIa]],​ konata ankaŭ kiel Llanos Orientales (Orientaj Ebenaĵoj), estas unu el la 6 naturaj regionoj de Kolombio. Ĝi estas situa oriente de la lando, lima norde kaj oriente kun Venezuelo, sude kun Amazonio kaj oriente kun la regiono de Andoj. Determinita de la baseno de la rivero Orinoko, estas ekosistemo kiu karakteriziĝas ĉar estas ebenaĵo.

Teritorie 
Orinokio en hispana Orinoquía [orinoKIa], konata ankaŭ kiel Llanos Orientales (Orientaj Ebenaĵoj), estas unu el la 6 naturaj regionoj de Kolombio. Ĝi estas situa oriente de la lando, lima norde kaj oriente kun Venezuelo, sude kun Amazonio kaj oriente kun la regiono de Andoj. Determinita de la baseno de la rivero Orinoko, estas ekosistemo kiu karakteriziĝas ĉar estas ebenaĵo.

Alfluantoj 
 Apure

Notoj

Literaturo

Vidu ankaŭ 
 Mar-andaj montarbaroj

Eksteraj ligiloj 

 Tutmondaj 200; numero 148 : Orinoko-rivero kaj inunditaj arbaroj ( Nacia Geografia Societo ) 

Riveroj en Venezuelo
Global 200
Internaciaj riveroj
Guy Debord

Guy DEBORD, en esperanto Gi' Debor', naskiĝis la 28-an de decembro 1931, mortis la 30-an de novembro 1994, estis franca revoluciulo, la filo de Paulette ROSSI kaj Martial DEBORD. Li estis laŭvice ano de Internationale lettriste (Literista Internacio), Socialisme ou barbarie (Socialismo aŭ barbareco) kaj Internationale situationniste (Situaciista Internacio, ne "situaciisma" ĉar ili malakceptis ĉiajn ideologiojn kaj ismojn). Liaj plej konataj verkoj estas La Société du Spectacle (La Socio de la Spektaklo, 1967) kaj Commentaires sur la Société du Spectacle (Komentoj pri la Socio de la Spektaklo, 1988).

Interalie, li estas konata pro publikigi libron kun sablopapera kovrilo, intencante detrui aliajn librojn metitajn apud ĝi.

Li mortigis sin la 30-an de novembro 1994.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.cddc.vt.edu/sionline/index.html 

 Biografieto kaj kelkaj tekstoj, inkluzive la Société du Spectacle, angle kaj france.
 Guy Debord and the Situationists
 Aŭdeblaĵoj de Guy Debord

Vidu ankaŭ 
 Roza Luksemburg
 Henri Lefebvre

Debord Guy
Francaj kontraŭmilitaj aktivuloj
Francaj marksistoj
Fay Wray

Vina Fay WRAY (naskiĝis la 15-an de septembro 1907 apud Cardston, Alberto, Kanado; mortis la 8-an de aŭgusto 2004) estis usona aktorino.

Ŝi en la aĝo de tri jaroj kun sia familio transloĝiĝis de Kanado al Usono. Post kelkaj malgrandaj filmroloj, ŝi frapis la atenton de la publiko en la filmo The Wedding March (1928). Sekvis aro da ĉefroloj, kaj ankaŭ la transiron de la mutfilmo al la sontekniko ŝi – kontraste al multaj gekolegoj – majstris bonege. Ŝia plej fama rolo estas tiu de blonda belulino apud grandega monstro en la filmo "Kingkongo" (King Kong, 1933).

Fay Wray edziniĝis tri-foje. Post la suicido de sia unua edzo en la jaro 1940 ŝi pli kaj pli forlasis sian kinokarieron. En 1942 ŝi edziniĝis al la scenaristo Robert Riskin. En la 1950-aj jaroj ŝi reaperis al kino kaj televido, sed post la morto de Riskin en 1955 ŝi denove retiriĝis, kaj iom poste ŝi edziniĝis trian fojon. Ŝi havis tri idojn: unu el la unua edzeco kaj du el la dua.

En la jaro 1988 ŝi publikigis sian membiografion: On the Other Hand.

Listo de filmoj 
 The Wedding March (1928)
 Dr. X (1932)
 The Most Dangerous Game (1933)
 The Vampire Bat (1933)
 King Kong (Kingkongo, 1933)
 The Mystery of the Wax Museum (1933)
 The Pride of the Family (televida produktaĵo, 1953)

Wray, Fay
Wray, Fay
Wray, Fay
Wray, Fay
Gubernio Nara

La gubernio Nara (奈良県 [nara -ken] ; Hepburn/Kunrei: Nara-) estas gubernio, kies gubernia ĉefurbo estas Nara.

Geografio

Urboj 
 Goĵo
 Gose
 Ikoma
 Kacuragi
 Kaŝiba
 Kaŝihara
 Nara (gubernia ĉefurbo)
 Sakurai
 Tenri
 Uda
 Jamatokorijama
 Jamatotakada

Urbetoj kaj vilaĝoj 
 Ikoma
 Ando
 Heguri
 Ikaruga
 Sangou
 Kitakacuragi
 Kanmaki
 Kaŭai
 Korjo
 Ouĵi
 Ŝiki
 Kaŭaniŝi
 Mijake
 Taŭaramoto
 Takaiĉi
 Asuka
 Takatori
 Uda
 Micue
 Soni
 Jamabe
 Jamazoe
 Joŝino
 Higaŝijoŝino
 Kamikitajama
 Kaŭakami
 Kurotaki
 Nosegaŭa
 Ojodo
 Ŝimoiĉi
 Ŝimokitajama
 Tenkaŭa
 Tocukaŭa
 Joŝino

Fonto

Eksteraj ligiloj 
 paĝoj de la Nara-Esperanto-Socieco 

 
Gubernioj de Japanio
Drew Barrymore

Drew BARRYMORE (naskiĝis ) estas usona aktorino. Ŝi naskiĝis en aktora familio kaj estas la nepino de la aktoro John Drew Barrymore. Ŝia baptopatro estas Steven Spielberg. Nun ŝi havas  jarojn.

Naskiĝinte en Culver City, Kalifornio, ŝi aperis jam kiel suĉinfano (11 monatoj) en hundofuraĝa reklamo. Ŝi aperis en aĝo de kvin jaroj unuafoje en filmo. Famon ŝi akiris en la jaro 1982, kvankam ŝi nur havis epizodan rolon en la filmo E.T. - the Extra-Terrestrial.

La frua famo tamen ne havis nur bonajn efikojn: En la aĝo de naŭ jaroj Drew Barrymore komencis konsumi alkoholon, aliaj drogoj sekvis. Tiun ĉi vivperiodon, sian perditan infanecon, ŝi poste priskribis en sia membiografio Little Girl Lost (1990).

En la 1990-aj jaroj Drew Barrymore revenis al la filmlaboro.

Filmaro

Televido

Eksteraj ligiloj 

  ()
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Usonaj aktoroj
Usonaj infanaj aktoroj
Naskiĝintoj en 1975
Naskiĝintoj la 22-an de februaro
Hungara nacia himno

La Himnusz (pron. Himnus, esperanta traduko Himno) estas la nacia himno de Hungario. La poemo estis verkita en 1823 de Kölcsey Ferenc en Szatmárcseke, la orkestra komponaĵo de ERKEL Ferenc iĝis ĝia muziko en 1844. Oni adoptis ĝin kiel oficialan nacian himnon en 1903.

La teksto konsistas el 8 strofoj, prezentantaj la Hungaran historion kun ĝiaj gloroj kaj malfeliĉoj, kaj petante la benon de Dio. Oni ĝenerale kantas nur la unuan strofon. Ĉe naciaj festoj oni ofte kantas ĝin ĉe la komenco, kaj la Szózat-on (Proklamo), la alian signifan nacian verkaĵon, ĉe la fino.

Teksto

Eksteraj ligiloj 

 Nacia himno de Hungario (video subtitolita en 33 lingvoj)
 Muziko

Hungario
Naciaj simboloj de Hungario
Nacia himno
Nacia himno
Gubernio Nigato

La gubernio Nigato aŭ gubernio Niigata (新潟県 [nīgata-ken], Hepburn/Kunrej: Niigata-ken) estas gubernio de Japanio. Administra centro de la gubernio estas la samnoma urbo Niigata.

Geografio

Urboj

Urbetoj kaj vilaĝoj 

Gubernioj de Japanio
Tekvondo

Tekvondo (koree 태권도 aŭ 跆拳道; latinige taegwondo) estas korea luktosporto kaj batalsporto moderna kreita de la Generalo Choi Hong Hi en 1955. Ĝi karakteriziĝas pro siaj batoj kapaltaj, saltaj kaj turnaj batoj kaj rapidaj bataj teknikoj. En la korea lingvo, Tae (跆) signifas "piedbati", Gwon (拳) signifas "manbati", kaj Do (道) signifas "vojo aŭ arto". Do tekvondo estas "la arto de la mano kaj piedo".

Ekzistas du tipoj, la stilo subtenita de WT (Monda Tekvondo, angle "World Taekwondo"), rekonita kiel olipia sporto, kaj la stilo subtenita de ITF (Internacia Tekwondo-Federacio, angle "International Taekwondo Federation"), kiu disvolviĝas siaj propraj konkursoj kaj estas tiu originale kreita de la Generalo Choi.

Inter luktosportoj kaj batalsportoj, tekvondo elstaras pro siaj diversaj kaj mirindaj piedbataj teknikoj, kaj nun ĝi estas unu el la batalsportoj pli konitaj, kaj tiu plej populara de la mondo. Ĝi estas bazita en taekjeono korea kaj karateo japana. 

Kiel aliaj luktosportoj, ĉe tekvondo, niveloj estas prezentigitaj per kolorzonoj. Signifoj de ĉi tiuj estas bazitaj de cikloj naturaj. Ili spegulas procezon daŭran de maturiĝo emocia, kadre de respekto, konstanteco kaj disciplino.

Historio 

Antaŭ plimalpli 2 miljaroj, Koreio havis Tri Antikvajn Regnojn; Kogurjo, Silla kaj Baekje. Plimalpli en 60 a.K., la Kogurjanoj konstatis ke la lukta stilo uzita por defendi Silla efektive funkciis, tial decidis krei pli bonan kaj pli efektivan luktsporton. Ili plibonigis la tiamajn antikvajn teĥnikojn kaj kreis Tekvondon, tiel oni konkeris kaj Silla-n kaj Baekje-n kaj unuigis Koreion.

Lerteco 

Nuntempe, la plejofta maniero por indiki nivelon de lerteco estas per koloraj zonoj. Ĉia strio havas sian signifon, sed la populareco de Tekvondo kaj sia disvastigado rezultis je malsimilaj koloroj tra la mondo. Laŭ la Internacia Federacio de Tekvondo (WTF, angle), la oficialaj koloraj zonoj uzataj en Tekvondo por indiki nivelon de lerteco estas:

 blanka (blanka koloro montras la purecon de la komencanto)
 blanka kun flava strio
 flava (la komencanto ekricevis lumon por plibone vidi sian vojon)
 flava kun verda strio
 verda (tiel kiel planto, la lukttisto devas akiri bonajn radikojn por forte elteni la kreskadon)
 verda kun blua strio
 blua (la limon kiun havas la lukttisto estas la ĉielo)
 blua kun ruĝa strio
 ruĝa (luktisto atingas la sunon kaj ekkapablas rigardi la aferojn el supre, sekve plibone)
 ruĝa kun nigra strio
 nigra (luktisto havas la universon kiel limon, ekzistas ĝis la 10-a grado de nigra zono)

(Sed iuj lernejoj uzas aliajn variaĵojn aŭ aldonas aliajn kolorajn nivelojn.)

En Esperanto
Cho Sung Ho en dupaĝa artikolo skizas la valoron de la koredevena sporto, emfaze al la tutmonda disvastigo kaj al la oportuno, ke danke al ĝi multaj landoj kiuj antaŭe ne sukcesis akiri olimpikajn medalojn, povis finfine aliri ilin tekvonde.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 Taekwondo  Kanada Federacio ()
 Korea Nationale Taekwondo Team • Plenumoj en Oslo, Norvego • 23.05.06  ()

Luktosporto
Brankiostomulo

Brankiostomuloj (Cephalochordata) estas malgranda grupo de ĥorduloj enhavanta du vivantajn genrojn, brankiostomoj (Branchiostoma), inter kiuj Lanceolata brankiostomulo, kaj epigoniktio (Epigonichthys). La du genroj kune enhavas proksimume 20 - 25 speciojn.

Komuna nomo por la brankiostomuloj estas amfioksoj (Amphioxus estas eksa scienca nomo (grekdevena) por la genro brankiostomo).

La animaloj de tiu ĉi grupo estas delonge studataj de biologoj pro ilia supozita simileco al la prauloj de ĉiuj ĥorduloj. Brankiostomuloj, kiel ĉiuj ĥorduloj, havas notokordon, kordo el kartilago kiu etendiĝas laŭ la dorso kaj subtenas la muskolojn; faringajn fendojn; post-anusan voston; kaj korpon dividitan en segmentojn de muskoloj (metameroj). Sed malsame de iliaj kuzoj la vertebruloj, mankas kranio, vera cerbo, kaj vertebroj.

Brankiostomuloj vivas en la sablo ĉe la fundo de malprofundaj maroj en multaj partoj de la mondo. Ili kuŝas kovrataj de sablo, elmetante la buŝon kiu ensuĉas akvon per la movado de cilioj kaj elpuŝas ĝin tra la faringo por elfiltri nutraĵon.

Kelkaj taksonoj 
 Lanceolata brankiostomulo

Ĥorduloj
Gubernio Oitao

La gubernio Oitao/Ōita (大分県 [O:ita -ken] ; Hepburn: Ōita-; Kunrei: Ôita-) estas gubernio de Japanio. Administra centro de la gubernio estas la samnoma urbo Oita.

Geografio

Urboj 
 Beppu
 Bungo-ono
 Bungotakada
 Cukumi
 Hita
 Jufu
 Kicuki
 Kunisaki
 Nakacu
 Oita (gubernia ĉefurbo)
 Saiki
 Taketa
 Usa
 Usuki

Urbetoj kaj vilaĝoj 
 Hajami
 Hiĵi
 Higaŝikunisaki
 Himeŝima
 Kusu
 Kokonoe
 Kusu

Gubernioj de Japanio
Samdo

Samdo estas moderna luktosporto, kiu disvolviĝis en Sovetunio dum la 1920aj - 1930aj jaroj. La vorto samdo estas mallongigo de SenArmila MemDefendO laŭ la modelo de la rusa vorto самбо [prononcu:sambo], kiu estas mallongigo de "SAMooborona Bez Oruĵija" (самооборона без оружия), kiu same signifas "memdefendo sen armiloj".

Tradicie oni konsideras fondinto de samdo A. Ĥarlampiev, kiu multe vojaĝis en Centra Azio kaj Kaŭkazio por esplori etnajn luktosportojn. Surbaze de la kolektita materialo kaj la luktosporto ĵudo li kreis novan tipon de lukto en vesto — samdo.

La unua mondĉampionato pri samdo okazis en la jaro 1973 en Irano.

Samdo-batalantoj dum trejnado kaj dum konkurso portas specialan jakon, zonon kaj mallongan pantalonon, kiuj havas la saman koloron.

Eksteraj ligiloj 

 Internacia Federacio de Sambo 
 http://glory.nsu.ru/projects/satbi/satbi-e/martart/sambo.html  
 http://glory.nsu.ru/projects/satbi/satbi-e/statyi/sambo.html  
 http://www.anymartialart.org/09_Martial_Arts_Info/index.php?MArtID=84  
 http://americansambo.com 

Luktosporto
Sporto en Sovetunio
Sporto en Rusio laŭ sportoj
IAI

La vorto havas plurajn signifojn:

 iai estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
 Internacia Asocio de Instruistoj
Barbara Stanwyck

Barbara STANWYCK, origine: Ruby Katherine STEVENS (naskiĝis la , mortis la ) estis usona aktorino.

Naskiĝinte en Novjorko, ŝi komencis sian karieron kiel dancistino. En la jaro 1926 ŝi en la dramo The Noose unuafoje devis krom danci ankaŭ aktori. Ekde tiu tempo ŝi uzis la pseŭdonimon Barbara Stanwyck.

Unuan filmrolon ŝi ricevis en 1927. Ŝi famiĝis en la 1930-aj jaroj per roloj en kelkaj filmoj de Frank Capra, ekz. Ladies of Leisure, The Miracle Woman, Forbidden kaj Meet John Doe.

Ekde la 1960-aj jaroj Barbara Stanwyck transprenis ĉefe televidajn rolojn, ekz. en la vakera serio The Big Valley. Ankaŭ la filmigita romano The Thorn Birds, en kiu ŝi agadis kune kun Richard Chamberlain, kaj la televidserio The Colbys akiris grandan popularecon.

Dum sia kariero ŝi aperis en preskaŭ cent filmoj, kaj ŝi kvar-foje estis nomumita por la Oskaro en la kategorio plej bona aktorino, pro: Stella Dallas, Ball of Fire, Double Indemnity kaj Sorry, Wrong Number. En la jaro 1982 ŝi gajnis honor-Oskaron pro sia dumviva laboro.

Listo de filmoj 

 Broadway Nights (1927)
 Ladies of Leisure (1930)
 The Miracle Woman (1931)
 Forbidden (1932)
 The Bitter Tea of General Yen (1932)
 The Plough and the Stars (1936)
 Stella Dallas (1937)
 Breakfast for Two (1937)
 Union Pacific (1939)
 The Lady Eve (1941)
 Meet John Doe (1941)
 Ball of Fire (1941)
 Double Indemnity (1944)
 The Strange Love of Martha Ivers (1946)
 Sorry, Wrong Number (1948)
 The Furies (1950)
 Clash by Night (1952)
 Titanic (1953)
 Jeopardy (1953)
 The Moonlighter (1953)
 Executive Suit (1954)
 Cattle Queen of Montana (1954)
 Witness to Murder (1954)
 Escape to Burma (1955)
 The Maverick Queen (1956)
 Crime of Passion (1957)
 Forty Guns (1957)
 Trooper Hook (1957)
 Walk on the Wild Side (1962)
 Roustabout (1964)
 The Night Walker (1964)

Televidaj produktaĵoj 
 F.B.I. (1959-1962)
 Barbara Stanwyck Show (1961-1962)
 The Big Valley (1965-1968)
 The Thorn Birds (1982)
 The Colbys (1985-1986)

Vidu ankaŭ 
 100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI

Eksteraj ligiloj 

 http://www.thegoldenyears.org/stanwyck.html  
 http://french.imdb.com/name/nm0001766 
 http://www.steffi-line.de/archiv_text/nost_film20b40_usa/45_stanwyck.htm 

GLAT-aktoroj
Trotuaro de famo en Holivudo
Oskar-premiitoj
Usonaj aktoroj
Konvertitoj de kalvinismo al romkatolikismo
Ellen Auerbach

Ellen AUERBACH [elen AŬerbaĥ], origine: Ellen ROSENBERG (naskiĝis la 20-an de majo, 1906, mortis la 30-an de julio, 2004) estis fotistino.

Ellen Auerbach naskiĝis en Karlsruhe, Germanio, kiel filino de juda familio. La gepatroj vokis ŝin per la karesnomo Pit. En la aĝo de 18 jaroj ŝi ekstudis skulptarton en sia naskiĝurbo, en 1928 ŝi daŭrigis la studadon en Stutgarto. Per fotilo, donacita de sia onklo, ŝi faris unuajn eksperimentojn, kaj ŝi decidis daŭrigi la fotadon.

En la jaro 1929 ŝi transloĝiĝis al Berlino, kie ŝi fariĝis fotistino. Ŝi ekkonis Grete Stern kaj fondis kun ŝi la foto-entreprenon ringl + pit – laŭ la karesnomoj de ambaŭ virinoj. Dekomence ili koncentriĝis al la fotado de varbaĵoj kaj portretoj.

En 1933 ringl + pit per varbofoto gajnis la unuan premion en la Exposition Internationale de la Photographie et du Cinema en Bruselo. Samjare la du fotistinoj dumtempe disiĝis. Ellen kun sia estonta edzo Walter AUERBACH fuĝis de la nazioj al Palestino. En Tel Aviv ŝi fondis la foto-entreprenon Ishon, kiu koncentriĝis al fotoj de beboj.

En 1936 ŝi vojaĝis al Londono, kie Grete Stern intertempe ekloĝis. Sen grandaj esperoj pri profesia sukceso en Anglio, ŝi edziniĝis kaj elmigris kun sia edzo al Usono. Grete Stern elmigris al Argentino.

La geedzoj vivis unue en Philadelphia kaj poste en Novjorko, kie Ellen Auerbach eklaboris interalie por la magazino Time Magazine. Ŝi tie faris la plej esprimoplenajn fotojn, montrantajn miksaĵon el pompo kaj mizero. Unu foto montras kadritan desegnaĵon pri la Novjorka Statuo de Libereco, kiu meze inter aliaj brokantaĵoj estis vendata surstrate. Ŝi bone sukcesis esprimi per ĝi la grandajn esperojn kaj la grandajn seniluziiĝojn de la enmigrintoj.

En la jaro 1945 Ellen Auerbach disiĝis de sia edzo. Dum la sekvaj jaroj ŝi fote kaj filme dokumentis la kondutojn de infanoj. Ekde 1953 ŝi instruis en diversaj altlernejoj pri arto.

En 1956 ŝi finis sian fotistan karieron, por dediĉi sin al la pedagogio kaj psikologio. De 1965 ĝis 1984 ŝi edukis kaj terapiis malfacile lernantajn infanojn en la Novjorka Institute for Learning and Research.

Dum sia tuta vivo ŝi sentis sin senhejma, sennacia. Citaĵo: „Mi ne sentas min kiel eŭropanino aŭ amerikanino, sed kiel tute neperfekta mondanino.“

Ellen Auerbach mortis en Novjorko.

Germanaj fotistoj
Eva Kemlein

Eva KEMLEIN [eva kemlajn], origine: Eva Ernestine GRAUPE (naskiĝis la 4-an de aŭgusto, 1909, mortis la 8-an de aŭgusto, 2004) estis germana fotistino.

Kiel filino de juda familio ŝi naskiĝis en Charlottenburg (nuntempe parto de Berlino). Ŝi fariĝis medicin-teknika asistantino kaj pro medicinaj fotoj ŝi fine de la 1920-aj jaroj ekinteresiĝis pri la fotado.

En la jaro 1933 ŝi edziniĝis al Herbert KEMLEIN. Samjare ili fuĝis de la nazioj al Grekio. Ŝi tie vivtenis sin per la fotado kaj li laboris kiel ĵurnalisto por germanlingvaj gazetoj. Pro sia juda deveno Eva Kemlein ne plu rajtis labori, kaj ankaŭ ŝia edzo pro sia edzeco kun judino pli kaj pli havis problemojn, vendi siajn artikolojn. La patro de Eva Kemlein fine devis subteni la paron finance.

En 1937 ili devis forlasi Grekion. Ili revenis al Berlino, kaj Herbert Kemlein forlasis sian edzinon por denove povi labori. Eva Kemlein restis ĉe sia patrino en Berlino. La patro intertempe mortis kaj ŝiaj du fratoj vivis eksterlande.

Eva Kemlein dum tiu tempo konatiĝis kun la aktoro Werner Stein. Kun li – politika maldekstrulo – ŝi vivis mizeran vivon. Ili perdis preskaŭ ĉion, krom la fotilon, per kiu Eva Kemlein fotis sian detruatan hejmurbon.

Post la Dua mondmilito ambaŭ restis en Orienta Berlino. Per la fotilo, kiu travivis la militon, ŝi tiam dokumentis la detruojn, kaj jam en majo 1945 ŝiaj unuaj fotoj aperis en nov-fondita Berlina gazeto.

Influite de sia vivpartnero, ŝi poste koncentriĝis al fotoj en la teatra medio. Ŝi dokumentis la teatran ensemblon forigantan la ruinojn de la milito kaj poste ĉiujn surscenigojn de Bertolt Brecht.

Grandan atenton ŝia laboro akiris, kiam oni en 2002 decidis rekonstrui la urban kastelon, eksplodigitan en 1950. Ŝi dum la tempo de la detruo dokumentis ĉiun angulon de la kastelo kaj la fotoj povas fariĝi gravaj bazoj por la planita rekonstruo.

Eva Kemlein mortis en Berlino.

Germanaj fotistoj
Fotoĵurnalistoj
Henrik Pontoppidan

Henrik PONTOPPIDAN (naskiĝis la 24-an de julio, 1857, mortis la 21-an de aŭgusto, 1943) estis dana verkisto.

Vivo 
Henrik Pontoppidan naskiĝis en Fredericia, kiel filo de pietisma pastro. Li deziris fariĝis inĝeniero, sed ĉesigis la studadon kaj eklaboris kiel instruisto. Ekde 1881 li plene dediĉis al la verkado. Li multe vojaĝis ene de Eŭropo.

Henrik Pontoppidan estas grava reprezentanto de la dana naturalismo. En sia verkaro li priskribis la kontrastojn inter urboj kaj vilaĝoj, inter riĉuloj kaj malriĉuloj, naturo kaj kulturo. En la jaro 1917 li kune kun Karl Gjellerup gajnis la Premion Nobel de Literaturo.

Henrik Pontoppidan mortis en Kopenhago.

Listo de verkoj 
 Sandinge Meninghed (romano, 1883)
 Fra Hytterne (novelo, 1887)
 Isbjørnen (romano, 1887)
 Det forjættede Land (romano, 3 vol., 1891-1895)
 Lykke-Per (romano, 8 vol., 1898-1904)
 De Dødes Rige (romano, 5 vol., 1912-1916)

En Esperanto aperis 
 Fiŝista nesto ; Agloflugo. En: Dana antologio. 1961. p.184 - 191

Eksteraj ligiloj 

 http://www.henrikpontoppidan.dk 
 http://nobelprize.org/literature/laureates/1917/pontoppidan-autobio.html  
 http://literature.nobel.brainparad.com/henrik_pontoppidan.html  
 "La vaganto" kaj pli da informoj pri la verkisto 

Nobel-premiitoj pri literaturo
Danlingvaj verkistoj
Danaj verkistoj
Teofrasto

Teofrasto (ĉ. -372 – ĉirkaŭ -287) estis helena filozofo, naskiĝinta en Eresos ĉe la insulo Lesbo. Li estas ofte konsiderata kaj la "patro de la botaniko". Li sekvis Aristotelon en la estrado de la Liceo. Ĉirkaŭ 320 komencis siajn studojn pri Botaniko.

Li skribis du gravajn verkojn:
 Περὶ Φυτῶν Ιστορίας (Perii Fitoon Historias = Pri la Historio de Plantoj), enhavanta priskribojn kaj klasadon de pli ol 500 plantoj;
 Περὶ Φυτῶν Αἰτιῶν (Perii Fitoon Aitioon = Pri la Kauzoj de Plantoj), temanta pri naskado kaj kreskado de plantoj.

Li skribis ankaŭ pri fiziko, pri geologio, pri filozofio ktp. Tiuj verkoj, tamen, estas malpli famaj.

Botanikistoj
Helenaj filozofoj
Vegetaranoj de Antikva Grekio
Naskiĝintoj en la 4-a jarcento a.K.
Mortintoj en la 3-a jarcento a.K.
Urala lingvaro

La urala lingvaro konsistas el ĉirkaŭ 20 parencaj lingvoj, kiujn parolas sume ĉirkaŭ 24 milionoj da homoj en orienta kaj norda Eŭropo kaj en nordokcidenta Azio Finno-Ugra Grupo.

Priskribo
Merrit Ruhlen  proponas ke paleosiberia lingvo, la jukagira, estas tria subbranĉo apud la samojeda kaj finn-ugra sublingvaroj. Tamen, tiu teorio ne estas universala opinio inter lingvistoj. Iuj lingvistoj ankaŭ asertas ke la Eskim-aleuta lingvaro estas parenca kun la urala lingvaro (Eskimo-Urala teorio kaj Urala sibera teorio)

Estas iomete da debato pri ebla parenceco inter la urala kaj la altaja lingvaroj; kelkaj aliaj lingvistoj konsideras la uralajn lingvojn kiel parencajn al la hindeŭropaj lingvoj.

La plej parolataj anoj de la familio estas la hungara, la finna, kaj la estona, ĉiu de la finn-ugra sublingvaro.

Kelkaj trajtoj de tiuj lingvoj estas:
 Ili estas sintezaj lingvoj
 Ofta uzado de sendependaj sufiksoj
 Granda nombro de kazoj
 Vokala harmonio (mankas tamen ekz. al la estona)
 Nenia gramatika genro

Urala familio estas lingvofamilio de popoloj, dividiĝas je (1) Finno-Ugra kaj (2) Samojeda grupoj. 
Totala kvanto: 24 mln.
Etnogeografia distribuo de la familio estas jena (mln): 

SU - Teritorio de iama Sovetunio sen baltaj landoj.

Klasifiko

Notoj kaj referencoj

Vidu ankaŭ
 Ĉina-Urala lingvaro
 Ĥanta-Mansa aŭtonoma distrikto — Jugra

Eksteraj ligiloj 
 Uralaj lingvoj kaj gentoj 
 mapo de urala lingvaro

Lingvofamilio
 
Ĥanta-Mansio
Ergosterolo

Ergosterolo estas la biologia promaterialo de Vitamino D2. Ĝi transformiĝas al viosterolo per ultraviola lumo, poste al ergokalciferolo, kiu estas la formo de D-vitamino.

Tanret 1889 apartigis ĝin de ergoto.

Notoj kaj referencoj 
 

Mikologio
Steroidoj
Naturscienca Muzeo Freiberg



Enkonduko 

La Freiberga Naturscienca Muzeo ( Naturkundemuseum ) apartenas al la plej malnovaj naturologiaj kolektoj-ekspozicioj de Saksio. Fondis ĝin en la jaro 1864 Naturwissenschaftlicher Verein zu Freiberg kaj elformis ĝin interalie gravaj sciencistoj kiel Bernhard Von Cotta , Clemens Winkler kaj Karl KEGEL.

Ekspozicioj 

Teretaĝo: Raraĵoj el la tuta mondo kaj akvarioj
Unua etaĝo:* Regionaj bestoj en la vivospacoj arbaro, kampo, setlejo* Gravaj mineraloj kaj ercoj de la ĉirkaŭaĵo
Dua etaĝo: La influo de jarcentoj da minado al la pejzaĝo
Akvorezervujoj, kanaloj, ŝutmontoj ktp.
Ĝardeno: Hejmregiona flaŭro

Kontakto 

Naturkundemuseum FreibergWaisenhausstraße 10DE-09599 Freiberg/Sachsen

Malfermita 
sabate ĝis merkrede 10a ĝis 17a horo (eniro ĝis 16:30 h)

Muzeo Freiberg
Saksio

Muzeoj en Germanio
Mihama (Fukui)

Mihama-urbeto (美浜町; [mihama -ĉō]) situas en gubernio Fukui, en Mikata-distrikto.

La nomo "Mihama" signifas "bela plaĝo".

Ĝi situas en plej orienta parto de estinta provinco Ŭakasa, kaj estas nomata ankaŭ "Ŭakasa-Mihama"(若狭美浜).

La 9-an de aŭgusto, 2004 okazis nuklea akcidento en la atomcentralo, kio kaŭzis la morton de 4 laboristoj, aliaj 12 laboristoj vundiĝis.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.corrosion-doctors.org/NuclearIndustry/nuclear-accident-1.htm
 Retpaĝo de Mihama Urbetodomo 
 Retpaĝo de Turisma Sekcio de la urbo

Municipoj de Japanio
Gubernio Fukui
Son Ki Ĉung

SON Ki Ĉung (naskiĝis la  en Ŝinuiju, mortis la ) estis (kun Nam Sung Jong) unu el la unuaj koreoj kiuj gajnis olimpikan medalon. 

En aĝo de 23 jaroj li partoprenis la maratonan konkurson de la Olimpikaj ludoj en Berlino kaj venkis post 2 horoj 39 minutoj kaj 19,2 sekundoj (pli ol du minutoj antaŭ la brito Ernest Harper). Li gajnos la oran medalon por Japanio, ĉar tiutempe Koreio estis okupita lando, kolonio de Japanio.

Li portis la olimpikan torĉon dum la somera olimpiko en Seulo, 1988.

Legu ankaŭ pri aliaj longdistancaj kurantoj!

SON, Ki Ĉung
SON, Ki Ĉung
SON, Ki Ĉung
SON, Ki Ĉung
Malpeza atletiko

La nocio malpeza atletiko ampleksas ĉiujn sportaj fakojn, kiuj evoluis laŭ la naturaj formoj de la homa moviĝo : iro, kuro, salto, ĵeto kaj puŝo.

Vidu ankaŭ
Atletiko
Peza atletiko
Martelĵeto

Eksteraj ligiloj
  Internacia asocio de atletikaj federacioj

Atletiko
Brazila ĵuĵicuo

Brazila ĵuĵicuo (BĴĴ) estas luktosporto, disvolvita de la familio Gracie en Brazilo dum la meza 20-a jarcento. Ĝi origine baziĝis sur formo de ĵudo sed nun evoluis al sendependa sistemo, kiu ĉefe celas surgrundan bataladon kaj luktadon.

Historio 

En la 1910-aj jaroj, japana ĵudisto nomita Mitsuo Maeda enmigris al Brazilo, kie multe helpis lin la brazila politikisto Gastão Gracie. Interŝanĝe kontraŭ lia helpo, Maeda instruis ĵudon al la filo de Gastão, Carlos, kiu tiam instruis la arton al siaj fratoj. Inter ili estis Hélio Gracie, kiun kune kun Carlos oni ĝenerale rigardas kiel la fondinton de brazila ĵuĵicuo kiel stilo aparta de klasika ĵudo.

Brazila ĵuĵicuo gajnis internacian rekonon en la luktosporta komunumo en la 1990-aj jaroj, kiam brazila ĵuĵicuisto Royce Gracie gajnis plurajn ĉampionecojn de Ultimate Fighting Championship: miksita luktokonkurso, kie interbatalas homoj el diversaj luktostiloj. Per brazila ĵuĵicuo li sukcesis venki spertajn kaj multe pli grandajn kontraŭulojn.

Brazila ĵuĵicuo heredis de ĵudo teknikojn por rompi la ekvilibron kaj uzi levpovon kaj la forton de onia kontraŭulo. Alia diferenco estas ke ĵudo ĉefe interesiĝas pri ĵetoj, dum brazila ĵuĵicuo ĉefe celas cedigi la kontraŭulon. En ĵudo, kruraj senmovigoj estas malpermesitaj kaj ankaŭ la arbitracianto pli ofte intervenas dum matĉoj. En ĵudo oni ofte remetas la konkursantojn al stara pozicio, dum en ĵuĵicuo oni permesas al la partoprenantoj paciente labori cele al cedigo.

Lukta stilo 

Brazila Ĵuĵicuo ĉefe temas pri surterigi kontraŭulon kaj uzi surterajn luktajn teknikojn kaj cedajn katenojn, inkluzivante artikajn katenojn kaj kolajn katenojn ankaŭ trovitaj en multaj aliaj artoj kun aŭ sen la surterlukta akcento. La temo estas ke plejparte la avantaĝo de pli granda, forta kontraŭulo fontas el pli bona braka longeco kaj pli fortaj batoj: ambaŭ tiuj, tamen, perdas sian efikecon dum oni luktas surtere.

BĴĴ permesas larĝan sortimenton da teknikoj por surterigi lukton post preni tenon. Kiam la kontraŭulo estas sur la tero, multe da manovroj (kaj kontraŭmanovoj) uzeblas por manuzi la kontraŭulon en bonan pozicion por apliki cedan teknikon. Atingi hegemonian pozicion sur la tero estas ĉefe rimarkinda punkto de la BĴĴ stilo, kaj inkluzivas efektivan uzon de la garda pozicio por defendi onin mem de la subo, kaj eskapi la gardon por hegemonii de la supera pozicio per flankrega, sursida, kaj dorson-sur-sida pozicioj. Ĉi tiun sistemon de manovradi kaj manuzi oni povus kompari al formo de kineta ŝako kiam du progresintaj praktikantoj samtempe uzas. Ceda kateno estas kvazaŭ mato en la sporto. Tamen, batala situacio povas daŭri eĉ post kiam pozitiva cedo okazas.

Vidu ankaŭ 

 Ĵudo
 Ĵuĵicuo

Luktosporto
Sporto en Brazilo
Saksa Svislando

Saksa Svislando () estas la nomo de la germana parto de Elba Grejsmontaro. Konforme al la unueco de tiu ĉi pejzaĝo kaj al la translima funkcio de Esperanto rekomendindas kolekti la informojn pri Saksa Svislando kaj Ĉeĥa Svislando grandparte kune sub la nocio Elba Grejsmontaro. La nomon Saksa Svislando origine kreis la svisaj pentristoj Adrian Zingg kaj Anton Graff, kiuj loĝis en Dresdeno. Kiam en 1766 ambaŭ tramigris la montaron ĝi rememorigis al ili la hejmlandon. Kvankam la komparo kun alpa pejzaĝo estas klare troiga, dum la aŭroro de la epoko de la romantismo ĝi estis entuziasme akceptita. Ankoraŭ hodiaŭ la tradicia nomo "Saksa Svislando" estas pli populara ol la geografie korekta Elba Grejsmontaro.

Vidu ankaŭ 
 Distrikto Sächsische Schweiz

Eksteraj ligiloj 
 http://www.teufelsturm.de
 http://www.oberelbe.de/tourist 
 http://www.felsenbuehne-rathen.de
 http://www.seifert-dresden.de/s_schweiz/index.htm

Elba Grejsmontaro
Geografio de Germanio
Ravino

Ravino estas profunda kruta valeto en montaro, do speco de gorĝo. Multaj da ili ekestis dum milionoj da jaroj pro ellavado fare de (ofte malgrandaj) akvofluoj. Poroza ŝtonaĵo (ekzemple: kalkoŝtono aŭ grejso) povas plirapidigi tiun ĉi procezon.

Ravinoj prezentas ankaŭ idealajn kondiĉojn por konstruo de digolago.

Vidu ankaŭ 

 Abismo
 Kanjono

Geomorfologio
Efloresko

Efloresko estas la kristaliĝo de akvosolvitaj substancoj (saloj) portataj en kapilaroj al la surfaco, kie la akvo forvaporiĝas kaj postlasas la kristalojn.

La proceso okazas en la naturo kiel unu el la procesoj de veterdisfalo (mineralogio, geologio), sed ĝi ankaŭ okazas kiel damaĝo pro eraro dum la konstruado, ĉar ĝi indikas, ke akvo povas penetri en muron. 

Efloreskaj damaĝoj ĉe konstruaĵoj

Vidu ankaŭ 
 Veterdisfalo
 Kapilaro

Literaturo 
 Frey, August, Günter: Bautechnik Fachkunde Bau. 10-a eldono Europa Lehrmittelverlag, 2003, ISBN 3-8085-4460-0

Fontoj 

Kemiaj procesoj
Konstruado
Veterdisfalo
Mineralogio
Geologio
Erozio

Erozio laŭ la lingvaĵo de fizika geografio estas la forporto de solida materio (ekzemple tero aŭ rokaĵo) fare de vento, akvo kaj gravito. Erozio povas esti komplete natura procezo, sed multloke pliigas ĝin homaj aktivecoj kiel ekzemple senarbarigo kaj tropaŝtiĝo. Aliflanke homoj klopodas malhelpi al la erozio konstruante terasojn, firmigante deklivojn kaj dunojn ekzemple per geoteksaĵo kaj plantante arbojn, arbustojn aŭ herbojn. En iuj cirkonstancoj, la uzo de dispecigita frondara ligno povas kontribui al regenerado de eroziitaj terenoj.

Eroziiĝemo 
La eroziiĝemo priskribas la ecojn de grundo, kiuj havas efikon al la abrazirapideco de certa tereno. La kvanto de fakta grundoperdo dependas de diversaj faktoroj, kiel ekzemple de la kliniĝo de la deklivo kaj la rateo [it rata, en rate, de Rate, fr taux, lt dažnumas], je kiu la grundo kapablas enpreni akvon. Sed la eroziiĝemo de la grundo havas la decidan influon.

Eroziiĝemaj estas grundoj, kiuj havas grandan kvoton da partikloj inter fajna argilo kaj malfajna sablo grandaj. Leŭsogrundoj pro tio estas precipe en danĝero. Malpli eroziiĝemaj kontraŭe estas grundoj skeletoriĉaj, kio signifas, ke ili havas grandan kvanton da ŝtonoj. Granda kvanto da sablo pliigas la akvopermeablecon de la grundo kaj per tio malpliigas ĝian eroziiĝemon.

Erodo 
En teĥniko, erodo estas meĥanika erozio per frotado kontraŭ alia malmola substanco; intermeto de malmola pulvoro foje uzatas.

Vidu ankaŭ 

 Abrazio
 Alt-atlasa junipera stepo
 Natura arko

 
Geologio
Pedologio
Geomorfologio
Procezo

La termino procezo havas iomete malsamajn signifojn laŭ la koncernataj laborkampoj.

Procezo estas natura sinsekvo de fenomenoj disvolviĝanta sen efiko de ia ekstera forto kaj rigardata en sia tuteco, poioma progresado kaj finaj rezultoj.

Procezo estas sinsekvo da antaŭplanitaj okazoj, dependa de objekto aŭ fenomeno, kaj realiĝanta en determinitaj kondiĉoj: Bessemera procezo (por produkti gisferon en industrio)

Procezo en komputila scienco estas sinsekvo da operacioj (komandoj) estiĝanta dum plenumo de programo aŭ de parto de programo kaj konsiderata kun la datumoj uzataj kaj produktataj de tiuj operacioj.

Komparu kun 
Proceso ~ procedo

Sistema teorio
Procedo

Procedo estas agmaniero, aplikota por atingi difinitan rezulton.

Komparu kun
metodo ~ procezo ~ proceso ~

Sistema teorio
Proceso

La vorto proceso havas tri eblajn signifojn:

 proceso (juro) estas afero de juĝado jure submetita al tribunalo,
 proceso (naturscienco) estas natura sinsekvo de fenomenoj, disvolviĝantaj sen efiko de ia ekstera forto kaj rigardata en sia tuteco, iompostioma progresado kaj finaj rezultoj (kun tiu difino samsignifas la vorto procezo, kiu prefereblas tiasence laŭ ReVo ), kaj
 proceso (anatomio) estas elstaraĵo, pli longa parto de organo (ekzemple proceso korakoeda ĉe la osto skapulo de mamuloj, aŭ proceso vagina)
 Konstruigita proceso (resp. inscenigita juĝa proceso) estas markigo de juĝa traktado, kies senco ne estas fari justan juĝan traktadon, sed kondamnon de akuzito pro punkrimoj, kiujn li ne faris.

Vidu ankaŭ 
Procezo, procedo.
Materialo

La vorto materialo povas signifi:

ĉia materia substanco, el kiu la homa laboro produktas ion aŭ al kiu ĝi donas apartan formon,
tuto de la objektoj, iloj ktp. necesaj por ago, laboro ks.,
tuto de la scioj, necesaj por verki, redakti, fari mensan laboron.

Laŭ Francisko Azorín materialo estas Ĉio materia, kiu estas necesa por verki, konstrui, fabriki, k. c. Li indikas etimologion el la latina materialis, el materio (materio, ŝtofo).

Notoj

Vidu ankaŭ
 Konstrumaterialo
Sedimento

En kemio sedimento estas precipitaĵo el suspensia aŭ pli-malpli solvita materio en senmova likvaĵo.

En geografio kaj geologio ĝi estas demetaĵo, kiun malrapide formis maro, rivero, lago aŭ vento. Sub premo sedimento povas poiome transformiĝi al dura kaj firma ŝtonaĵo.

Sedimentado estas la tendenco de partikloj (eroj, ekzemple sableroj) eliri el likvido, kie ili estis laŭ suspensio por resti ĉe fundo aŭ iu ajn bariero.

Sedimentologio ampleksas la studon de modernaj sedimentoj kiel sablo, ŝlimo, kaj argilo, kaj la procedojn kiuj rezultiĝis en ilia formacio (erozio kaj veterdisfalo), transporto, depozicio, diagenezo.

Vidu ankaŭ 
 Sedimenta rokaĵo

Eksteraj ligiloj 
 http://www.mineralienatlas.de/lexikon/index.php/Sedimentit
Bronzo

Bronzo estas pluraj alojoj el kupro, kutime kun stano kiel la principa aldonaĵo, sed ankaŭ kun aliaj elementoj kiel fosforo, mangano, aluminio aŭ silicio. Ĝi estis tre grava materialo dum antikva epoko, kiu pro tiu nomiĝas la bronzepoko. La vorto "bronzo" verŝajne devenas de la persa vorto "berenj" (latuno).

Laŭ Francisko Azorín Bronzo estas Kunfandaĵo de kupro k. stano. Li indikas etimologion el araba burinĝ. Kaj aldonas terminojn kupri (Kovri ion per maldika tavolo el bronzo), kupristo (Homo sin dediĉanta al bronzarto), fosfora bronzo, kanona bronzo, sonorilbronzo.

Ecoj 
Krom ŝtalo, bronzo estas pli bona ol fero por preskaŭ ĉiu apliko. Ĝi estas malpli rompiĝema ol fero. Bronzo oksidiĝas nur ekstere; post tiam ke la surfaco oksidiĝas, la maldika tavolo defendas la suban metalon kontraŭ plia oksidiĝo. Alojoj de kupro havas pli malaltan frostopunktojn ol kaj ŝtalo kaj fero. Normale ili estas proksimume 10% pli densa (do peza) ol ŝtalo, sed alojoj kun aluminio aŭ silicio povas esti iom malpli densa. Bronzoj estas pli mola kaj malforta ol ŝtalo, do bronzaj risortoj kun la samaj grandeco povas enhavi malpli da energio.

Bildaro

Piednotoj

Vidu ankaŭ 
 Aso (monero)
 Bronza epoko
 Bronza medalo
 Bronza skulptaĵo
 Latuno

Bronzo
Ramuro

Ramuro (osto-korno) estas la ataka, defenda, ornama organo de cervedoj. Ĝenerale ramuro ornamas la masklojn. Ĝi estas el osteca materialo.

Anatomio 
Ramuro estiĝas en la dermo de la haŭto (skeletoestaĵo). Ĝi havas du evoluperiodojn:

 unue, kreskanta ramuro estas kovrata per velura histo, kiu poste sekiĝas kaj falas,
 poste, matura ramuro defalas ĉiujare (mudo) kaj kreskas denove pli granda, disbranĉiĝanta.

Du trunketoj kovrataj per hara haŭto subtenas la du ramurojn.

La ramuro de kastrita besto ne defalas, aŭ defalinte ne kreskas denove.

Uzado 
Jam en la ŝtonepoko ramuroj estis uzataj por fari ilojn (batiloj, pikiloj, pikarmiloj kaj pintoj por lancoj aŭ sagoj, lancoĵetiloj kaj multaj aliaj).

Hodiaŭ ĉasistoj uzas ramurojn kiel trofeojn. En kelkaj regionaj kostumoj tradicie oni uzas ramurajn butonojn („leda pantalono“). Ankaŭ ramuroj estas uzataj por fabriki kombilojn.

Vidu ankaŭ 
 Karapaco
 Kavkorno
 Korno (anatomio)

Besta anatomio
Aveno

Aveno () estas genro de unu, du aŭ plurjaraj herboj (Avena el graminacoj) kun spiketoj, kiuj pendas sur longaj maldikaj pediciloj kaj konsistas el 2-3 floroj ordinare kovritaj per glumoj. Aveno nomatas ankaŭ ties grajnoj.

Oni nomas aveno ĉiun vegetaĵon el la genro Avena. Sed la nomo estas ambigua: aveno nomiĝas ankaŭ ekzemple Arrhenatherum elatius aŭ Trisetum flavescens, kiuj ne apartenas al la genro Avena.

Aveno estas uzata kiel karakteriza nutraĵo por ĉevaloj, sed ankaŭ en diversaj formoj kiel manĝaĵo por la homoj, ekzemple por avenlakto.

Ordinara aveno (Avena sativa) havas fortikan radikaron, tiel ke ĝi toleras eĉ magran grundon. Ĝi estas planto unujara (vegeta periodo 120-140 tagoj), malofte travintra (vegeta periodo 260-300 tagoj). Ĝi havas kavan, cilidran ŝalmon (tigon) kun pli kaj pli longiĝantaj internodoj. La alterne starantaj folioj estas lancoformaj. Ĉe ties akselo, la ĉirkaŭbrakuma oreleto apenaŭ evoluis. La grapolo konsistas el spikoj, konsistantaj el 2-3 floroj (spiketoj). La floroj estas duseksaj. Oni povas paroli pri unuflanka grapolo aŭ disbranĉanta grapolo. La kariopson kovras flavaj aŭ brunaj kelkfoje nigraj senaristaj paleoj. Oni povas vidi kaveton sur la dorsa flanko de la kariopso. La grajno pintiĝas ekde la mezo.

Parazitoj 
En sia artikolo L'ergot de l'avoine en Algérie 1923 profesoro de Maison carrée L. Ducellier priskribis atakojn de ergotfungo sur avenoj. Avena sterilis kaj Avena fatua estas du gastigantoj. Li observis ergotfungon ankaŭ sur Avena sterilis, Avena barbata kaj Avena abyssinica.

Ĉefaj specioj 
 Avena abyssinica
 Avena barbata
 Avena byzantina
 Avena brevis
 Avena fatua - Kampa aveno
 Avena maroccana
 Avena nuda
 Avena occidentalis
 Avena pubescens (Avenula pubescens)
 Avena pratensis
 Avena sativa - Kutima aveno
 Avena spicata
 Avena sterilis
 Avena strigosa

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 ITIS
 Fenologio de aveno  

 
Cerealoj
Osto

Osto (el greka ostéon) estas organo. Osto konsistas el osta histo kaj ceteraj histoj. Osto estas parto de skeletoj de kelkaj vertebruloj.

La ostoj eltenas la korpajn strukturojn, protektas la internajn organojn, kaj servas kiel apogilon por la muskoloj, ebligante la movojn. Ili ankaŭ estas implikitaj en la formiĝo de la sangoĉeloj, la kalcia metabolo kaj la stokado de mineraloj.

Ostotipoj 
Ekzistas tri ostotipoj:
 La longaj ostoj karakteriziĝas per tio, ke unu dimensio estas multe pli granda ol la du aliaj. Ili konsistas el korpo aŭ diafizo kaj ekstremaĵoj aŭ epifizoj. Diafizon kaj epifizon ligas parto per kiu kreskas la osto: temas pri la kreskokartilago. Ĝi komplete ostiĝas nur fine de la kreskado. Ekzemploj: Femuro (vidu bildon), tibio.
 La diafizo: ĝi konsistas el dika kompakta histo nomata kortika. Ĝin tube kavigas la medola kanalo plena de flava medolo. Ĝin ĉirkaŭas membrano riĉa je nutraj angioj, kiu rolas en la dikeca kreskado dum ostiĝo.
 La epifizoj: ili situas ĉe la ekstremoj, konsistas el spongeca histo, estas tre riĉaj je ruĝa medolo sangonaska. Ilin kovras (almenaŭ parte) artika kartilago.
 La kreskokartilago: limo inter diafizo kaj epifizo, ĝi ostiĝas laste.
 La mallongaj ostoj karakteriziĝas per tio, ke iliaj tri dimensioj proksimume egalas. Ili konsistas el spongeca kerno ĉirkaŭita per kompakta kortiko. Ekzemploj: vertebroj, falangoj.
 La plataj ostoj karakteriziĝas per tio, ke unu dimensio estas multe pli malgranda ol la du aliaj. Ili konsistas el du tavoloj el kompakta osto, sandviĉe entenantaj tavolon el spongeca osto. Ekzemploj: sternumo, ripo, skapolo, parietosto.

Iuj ostoj havas etajn elstaraĵojn, kiujn oni nomas procesoj.

Bildaro

Vidu ankaŭ 

 Aĥondroplazio
 Ostmedolo
 Periosto

Besta anatomio
Skeleta sistemo
Genuo

En la anatomio genuo estas la artiko de la suba/malantaŭa membro kuniganta la femuron kun la kruro. Ĝi konsistas el du juntoj: unu inter la femurosto kaj la tibio kaj unu inter la femurosto kaj la unu inter la femurosto kaj la patelo. Ĝi estas la plej granda artiko en la homa korpo. La genuo estas movebla pivota ĉarniro, kiu premesas fleksiĝo kaj etendiĝo kune kun iometa interna kaj eksterna rotacio. Kvankam la desegno de la genuo ne ŝanĝiĝis dum epoka daŭro, ĝi estas vundebla per kaj kriza lezo kaj ek-iĝo osta artrito.

Ĝi estas ofte grupita en tibiofemuran kaj patelofemuran komponantojn. (La fibula kunflanka ligamento estas ofte konsiderata kun tibiofemuraj komponantoj.)

Aliaj Prigenuaj Aferoj 
Koŭtoŭi signifas saluton per genuado kaj sinklino ĝis kapo-grunda tuŝo.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.vermontskisafety.com/faq_skiers/faq_skiers_tips.html  
 http://www.kneeguru.co.uk 
 http://www.knee1.com  
 http://www.knie.nl 

Homa anatomio
Femuro

Femuro estas la parto de la homa malsupra membro, kiu etendiĝas de kokso ĝis genuo. Tiu vorto devenas de Latino (femur (TA)), kiel la plejmulto el la Esperanta anatomia terminaro.

Ĝia skeleto konsistas el nur unu osto, la femurosto.

Femuro, kruro kaj piedo formas kune la tuton de la malsupra membro de homo, ankaŭ nomatan gambo.

Oni nomas femuraĵo viandoparton de la femuro de porkuira besto.

Notoj kaj referencoj

Vidu ankaŭ 
 femurfendo

Besta anatomio
Stilo

Vidu ankaŭ artikolon Stilo (Italio) pri komunumo en Italio.

Stilo estas specifa maniero sin teni aŭ esprimi, propra al unuopaj grupoj aŭ personoj. Stilo aparte estadas en modo kaj arkitekturo. Ankaŭ en dezajno de teknikaj aparatoj stilo estadas sufiĉe grava.

Laŭ Francisko Azorín stilo estas Karakterizaj trajtoj de verko. Li indikas etimologion el la greka stilos (grifelo, stango, kolono), kaj de tie la latina stylus. Kaj li aldonas la terminojn stilistiko, por traktato pri stiloj; stilografio, por priskribo de la stiloj de popolo, epoko, artisto; stilizi, por desegni, bildi alŭ stilo, ne laŭ naturo.

En historio diversaj stiloj sekvis unu alian, por ekzemplo en mezepoka Eŭropo romanika stilo, gotika stilo, renesanca stilo.

Aferoj tiuj, kiuj vere reprezentas la kulturon de la pasinteco estas bondataj aferoj. Ĉi tiuj aferoj estas aŭtentikaj kaj donas sencon al personoj pri kiel la vivo/stilo estis dum la periodo.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Arta movado
 Stilistiko
 Vikipedio:Stilogvido

Arto
Modo
Konstruado
Arkitekturo
Maniero

Maniero estas:

 Rimedo, procedo, agospeco laŭ kiu afero fariĝas aŭ okazas.
 Speco de agado, kutima al iu, karakteriza por iu.
 Manieroj (plurale) - eksteraj formoj de konduto en sociaj rilatoj.

Vidu ankaŭ 

 Metodo

Socio
Rajto

Rajto (komparu: ) estas la povo, pravigita de la leĝoj, statutoj aŭ moroj, plenumi agon, disponi kaj uzi aĵon aŭ postuli ion farendan aŭ ion malpermesi de/al aliulo.

Priskribo 
La ĉefa divido de rajtoj estas inter rajtoj kun ekonomia enhavo kiel proprieto ( en la latina dominium), rericevi pruntaĵon, domon luitan, ktp kaj rajtoj sen ekonomia enhavo kiel rajto al nomo, imago, kaŝnomo ktp.

Alia ĝenerala divido estas inter absolutaj kaj relativaj rajtoj, depende de ĉu la rajtulo povas postuli ke ĉiuj socianoj ne perturbu sian rilaton kun la objekto de la rajto (proprieto, rajto pasi tra alies kampo ktp), au ke li povas peti ian agadon, fari aŭ ne fari, nur de iu aŭ iuj kiuj estas devigataj kontraŭ li (devo pagi prezon por aĉeto, devo al damaĝinto repagi iun pro farita damaĝo, ktp).

Tiu ĉi relativa rajto estas ankaŭ nomata "obligacio".

En la antikva romia juro, fama estas la difino de la juristo Gajo, laŭ kiu Obligatio est iuris vinculum quo necessitate adstringimur alicuius solvendae rei secundum nostrae civitatis iura:obligacio estas jura ligo, kiu nin devigas laŭ leĝoj de la urbo (ŝtato) pagi ion al iu.

Obligacioj naskiĝas de kontrakto, de kontraŭleĝaj faktoj aŭ de aliaj faktoj laŭleĝe, kiuj ĉiuj estas nomataj "fontoj de obligacioj".

Absolutaj rajtoj estas el du kategorioj: sen ekonomia enhavo (vidu supre) kaj rajtoj pri aĵoj (iura in re en la latina).

La rajtoj pri aĵoj estas el du ankoraŭ kategorioj: proprieto (ius in re propria, en la latina) kaj rajtoj pri alies aĵoj (iura in re aliena, en la latina).

Rajtoj 
 Aŭtorrajto
 Civilaj kaj politikaj rajtoj
 Homaj rajtoj
 Infanrajtoj
 Labor-rajtoj
 Rajto je publika aliro
 Sekvorajto

Vidu ankaŭ 
 Ĉarto de Fundamentaj Rajtoj de la Eŭropa Unio
 Deklaracio de la rajtoj de infanoj
 Deklaracio pri rajtoj
 Digno
 Juro

Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri rajto en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

Referencoj 

 
Sociaj konceptoj
Moro

Moro estas ĝenerala vivomaniero kaj kutima konduto de iu popolo, gento, regiono aŭ klaso.
En ornitologio, moro estas genro de birdoj.
En arbaristiko, moro estas tipo de arbara humo.

Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri moro en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

Referencoj
Volodimir Kuc

Volodimir Petroviĉ KUC - ukraine Володимир Петрович Куц, ruse Владимир Петрович Куц, do la persona nomo en rusa formo Vladimir - naskiĝis la 7-an de februaro 1927 en Oleksine, Sumia provinco, Ukrainio, Sovetunio kaj mortis la 16-an de aŭgusto 1975 en Moskvo. Li estis soveta oficiro kaj longdistanca kuranto, kiu posedis la mondan rekordon trans 5.000 metroj (1954–55, 1957–65), 10.000 metroj (1956–60) kaj tri mejloj (1954).

KUC gajnis la orajn medalojn trans 5.000 kaj 10.000 metroj dum la Somera Olimpiko 1956 en Melbourne. En 1954 li fariĝis eŭropa ĉampiono trans 5.000 metroj kaj ankaŭ soveta ĉampiono trans la sama distanco kaj trans 10.000 mertroj (1953–57).

Post 1957 malsano devigis lin retiriĝi de la konkursado, sed li daŭrigis dediĉi sin al la sporto kiel trejnisto.

Legu ankaŭ pri aliaj longdistancaj kurantoj !

Eksteraj ligoj 
 Artikolo pri KUC en serio "Legendoj de Sporto" 

Kuristoj
Ukrainaj sportistoj
Internacia Naturkuraca Asocio

Internacia Naturkuraca Asocio (INA) estas faka asocio de UEA, kiu okupiĝas pri naturkuracado. Ĝi fondiĝis en 1986 kiel Esperantista Naturkuracista Asocio (ENA); oni ŝanĝis la nomon en 1995. Ekde 1992 la asocio kunlaboras kun Universala Esperanto-Asocio.

Prezidanto de INA estas fama germana naturkuracisto Harald Schicke, konata ankaŭ ekster Esperantujo.

Eksteraj ligiloj 
(eo) Oficiala retpaĝo de Internacia Naturkuraca Asocio: www.ina-asocio.de/.  
Naturkuracado.info  - retpaĝo de Harald Schickke. 

Esperanto-asocioj
Esperanto-organizaĵoj pri medicino
organizaĵoj pri medicino
Mezalta montaro

Mezalta montaro aŭ mezmontaro ĝenerale estas montaro kun pli rondaj kaj molaj formoj kaj malpli da alteco kompare kun alta montaro. En uzo estas diversaj kriterioj; aŭ oni eliras de la absoluta alteco super la maro kaj diras, ke mezalta montaro troviĝu inter 400 kaj 1500 metroj de absoluta alteco, aŭ oni postulas ke la diferenco inter la piedo kaj la pinto(j) de la montaro estu inter 500 kaj 1000 metroj.

Vidu la kategorion Mezaltaj montaroj

Montaroj
Montaro

Montaro estas specifa geografia regiono sur la surfaco de planedo. Ĝin karakterizas montoj, altebenaĵoj, valoj kaj pelvoj.

Oni distingas mezaltajn montarojn kaj altajn montarojn.

> Montara sistemo

Kontraste montoĉeno nur estas vico de geografie proksimaj montoj, kiuj staras pli-malpli en unu linio. Montoĉeno povas esti konsiderata montaro, sed ankaŭ povas esti nur parto de ĝi.

vidu Himalajo, Andoj, Alpoj, Apeninoj.

Montaroj