alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
John Henry Hill

John Henry HILL (plumnome Harrison Hill), anglo, muzikisto, orgenisto, humuristo. Naskiĝis la 5-an de februaro 1861 en Ashton-under-Lyne. Esperantisto de 1908. Verkis multege da kantoj, kaj angle kaj esperante; inter ili La Vera Frataro, Himno de Danko, Mia Juliet', Esperanto, La Fluanta Tajdo. Li estis framasono (The British Esperantist, 1909, paĝo 111).

Anglaj esperantistoj
Britaj esperantistoj
Himnaro Esperanta

Himnaro Esperanta  estas Esperanta kantaro kompilita de Montagu Christie Butler. La unua eldono de 1910 estis 111-paĝa, la dua eldono de 1921 147-paĝa.

Enhavo 
La libro enhavas 211 da poeziaj tekstoj uzeblaj de ĉiu kristano dum la diservoj. Antaŭ la eldoniĝo de Adoru Kantante en 1971, Himnaro Esperanta (la kvina eldono de 1965/66 de Butler estis la plej ampleksa Esperantlingva kristana kantaro. Krom centoj da tekstoj, ĝi enhavas ankaŭ kelkajn gravajn, aliloke malfacile troveblajn muzikaĵojn.

Recenzoj

Bildaro

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

Himnaro Esperanta ĉe hymnary.org
Enciklopedio de Esperanto/H en sia originala formo en la Interreto
 Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert 
 Katalogo de CDELI
 Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
 Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
 Katalogo "Erfgoedbib" en LibraryThing
 Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
 Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
 Katalogo de Universitato de Amsterdamo

Esperanto-kantaroj
Verkoj el la esperantlingva tradukliteraturo
Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Esperanto-libroj aperintaj en 1921
Esperanto-libroj aperintaj en 1954
Esperanto-libroj aperintaj en 1965
Antverpena Fikcio-libraro
Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert 
Katalogo de CDELI
Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Katalogo de Universitato de Amsterdamo
Anne Vanderlove

Anne VANDERLOVE (naskiĝis la 11-an de novembro 1943, en Hago, mortis la 30-an de junio 2019, en Finistère; vera nomo Van Der Leeuwe) estis franca kantisto, post infanetaĝo en Nederlando ŝi  revenis Francion kiam ŝiaj gepatroj eksiĝis.

Ŝi registris sian unuan diskon, kaj koncertrondis tra Francujo en 1967. Tiam ŝia kanzono ‘’Ballade en Novembre’’ (Novembra balado) havis grandegan sukceson. Bedaŭrinde ŝia impresario, la diskfirmao, la radiostacioj senhonte ekspluatis ŝian naivecon de juna nova artisto. Ŝi do rebelis, iomete mallerte, kaj sekve estis bojkotita de ili. Kuraĝe ŝi mem eldonis siajn diskojn, koncertis en urbetaj kulturcentroj, sed dumlonge neniam estis aŭdebla el radioj aŭ TV. 

Post dekjara silento ŝi eldonis novajn diskojn en 2000 kaj 2003.
Ŝi ricevis la ‘’Grand Prix de l’Académie de la Chanson française’’  (Granda premio de la Akademio de la franca kanzono) en 1967, kaj la ‘’Oscar de la Chanson française’’ (Oskaro de la franca kanzono) en 1981.

Eksteraj ligiloj 
 Oficiala retejo

Franclingvaj kantistoj
Francaj kantistoj
Kavaliroj de la Ordeno de Artoj kaj Literaturo (Francio)
Frederic William Hipsley

Frederic William HIPSLEY [hipsli] estis brita esperantisto kaj civila inĝeniero. Naskiĝis en la 19-a de oktobro 1876 en London. Dumviva membro de UEA. Iama sekretario de Birmingham Esperanto-Societo, sekretario kaj poste prezidento de Mezlanda Esperanto-Federacio. Laŭ Ancestry.com li mortis en 1959.

Hipsley, Frederic William
Hipsley, Frederic William
Hipsley, Frederic William
Historio de Kristo

Historio de Kristo estas libro verkita de Giovanni Papini, unuafoje eldonita en 1921.

La verkon tradukis el la itala al Esperanto Ettore Fasce (mortinta en 1966) en la jaro 1931. Li lasis anonima tiun ĉi tradukon same kiel siajn aliajn el Antikva Romo Surmare de Benito Mussolini (1928) kaj el Koro de Edmondo De Amicis (1936) .

La tradukaĵo ampleksas 575 paĝojn. Ĝi aperis ĉe Eldonejo A. Paolet en San Vito al Tagliamento.

Recenzoj

Referencoj

Eksteraj ligiloj

 Enciklopedio de Esperanto/H en sia originala formo en la Interreto
 Katalogo de CDELI
 Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
 Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
 Katalogo "Erfgoedbib" en LibraryThing
 Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
 Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto

Verkoj el la esperantigita itallingva literaturo
Kristanismo
Libroj pri Jesuo
Libroj aperintaj en 1921
Antverpena Fikcio-libraro
Katalogo de CDELI
Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Historio de la Mondolingvo

Historio de la Mondolingvo estas 244-paĝa libro de Ernest Drezen, kiun eldonis Ekrelo en 1931. La tria eldono el 1967 aperis ĉe Librejo Pirato. La kvara eldono el 1991 aperis ĉe Eldonejo Progreso en 1991, eldonita kaj komentita de S. Kuznecov.

Recenzoj

Vidu ankaŭ 
 Historio de Esperanto II, paĝo 772.

Eksteraj ligiloj 

 Enciklopedio de Esperanto/H en sia originala formo en la Interreto
 Historio de la Mondolingvo (archive.org).
  Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
 Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
 Katalogo de "Erfgoedbib" en LibraryThing
 Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto

Planlingvoj
Eldonaĵoj de Librejo Pirato
Esperanto-libroj aperintaj en 1967
Esperanto-libroj aperintaj en 1991
Antverpena Nefikcio-libraro
Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Panayot Hitrow

Panayot HITROW, kuracisto, nun en Sofia. Nask. en 1894. Multe vojaĝis tra la mondo Vivis, studis kaj propagandis en Odessa, Tirnovo, Bucureŝti, Moskva, Berlin, Milano, Sofia. Verkis kaj eldonis diversajn traktaĵojn en naciaj lingvoj, E-lernolibrojn por rusoj, germanoj, kaj bulgaroj, Historieton de i. I. kaj aliajn. Eldonis ilustritan E revuon E-io, 1923-25. En 1925 fondis "lnt. Unio E-ista" (v.)
Tadeo Kazimiro Hodakowski

Tadeo Kazimiro HODAKOWSKI (naskiĝinta la  en Galicio; mortinta la ) estis pola esperantisto kaj gimnazia instruisto. 

Li studis juron, filozofion kaj polan filologion en la universitato de Krakovo. Li estis estrarano de Pollanda Esperanto-Delegitaro, lektoro de Esperanto en la Universitato de Krakovo kaj de radiostacio en la sama urbo. Krome li estis sekretario de la Loka Kongresa Komitato por la Universala Kongreso en 1931 en Krakovo. Li verkis multajn propagandajn artikolon kaj redakits Polan Esperantiston. 

De 1960 ĝis 1972 li estis estrarano de Pola Esperanto-Asocio. En 1963 li fariĝis membro de la Akademio de Esperanto. Tiam li loĝis en Nowy Sącz.

Fontoj 

 Polaj esperantistoj
 Naskiĝintoj en 1903
 Mortintoj en 1972
Polaj instruistoj
Elizabeth Hogg

Elizabeth HOGG estis angla instruistino kaj esperantisto, naskiĝita la 29an de januario 1889 en Liverpool, Britio. Hogg enkondukis Esperanton en lernejon, en kiu ŝi instruis, kaj raporto pri tio, la Eksperimento de Eccles, estis tradukita en multajn lingvojn. Ŝi ankaŭ verkis artikolojn pri instruo de Esperanto al infanoj, kaj ĉeestis la Internacian Konferencon de Esperanto-Instruistoj en Ĝenevo, Svislando, en 1921.

Referencoj 
 

Anglaj esperantistoj
Britaj esperantistoj 
Mortintoj en la 20-a jarcento
Holanda Esperantisto

Holanda Esperantisto estis la kunigo de Nederland-Esperanto kaj La Holanda Pioniro. Ĝi aperis en Amsterdam 
 en 1922 kaj 1923 ĉiusemajne, 4 paĝoj 23x16, entute 104 numeroj kun 426 paĝoj, 
 en 1924 ĉiusemajne, 4 paĝoj 28x22, entute 52 numeroj kun 208 paĝoj; 
 de januaro ĝis junio 1925 dusemajne, 8 paĝoj 28x22, entute 10 numeroj kun 96 paĝoj; 
 de januaro ĝis decembro 1931 (lasta numero) dusemajne, 8–20 paĝoj 23x15, entute 150 numeroj kun 2128 paĝoj. 
Redaktis Adriaan Kloek. La gazeto enhavis propagandon, kronikon, instruleterojn, post januaro 1924 ankaŭ literaturon.

Nederlandaj gazetoj
Esperanto-gazetoj
Ho, mia kor'

Ho, mia kor' estas fama poemeto de Ludwik Lejzer Zamenhof, verkita nelonge antaŭ eliro de la Unua Libro en 1887. La plena teksto de la oklinia poemeto legeblas interalie en la reta universala biblioteko vikifontaro, kaj sekve.

Plena teksto 
Jen la teksto de la poemo:
Ho, mia kor'

Ho, mia kor’, ne batu maltrankvile,
El mia brusto nun ne saltu for!
Jam teni min ne povas mi facile,
Ho, mia kor’!

Ho, mia kor’! Post longa laborado 
Ĉu mi ne venkos en decida hor’?
Sufiĉe! trankviliĝu de l’ batado,
Ho, mia kor’!

Priskribo 
La poemo estas en kvinjambo, kun kroma senakcenta silabo ĉe versfino (ina rimo) por la paranumeraj versoj. La lastaj (4-a, 8-a) versoj de ĉiuj strofoj estas katalektaj, kun nur du jamboj. La rimskemo estas ABAB CBCB. La refreno “Ho, mia kor’” ripetiĝas tra la poemo, simile al rondaŭo.

La poemo uzas la temon de bateganta koro por ilustri la maltrankvilon de la poeto pri la sukceso de lia lingvoprojekto Esperanto (la poemo estis eldonita ene de la Unua Libro, per kiu Zamenhof publikigis sian lingvon).

Edmond Privat komentis jene pri la poemeto:

Historio 
La poemo estis verkita nelonge antaŭ eliro de la Unua Libro en 1887; tial, ĝi estas la unua originala beletraĵo eldonita en Esperanto. La aliaj tekstoj en la Unua Libro estis aŭ tradukoj aŭ pedagogiaĵoj; la poemo “Mia penso” eble estis verkita pli frue (en Pra-Esperanto), sed estis eldonita nur poste.

Marjorie Boulton tradukis la poemon en la anglan lingvon (“”) en sia biografio de Zamenhof.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 
 Filmeta prezento de klasika kanta interpreto de la sama teksto, fare de la gitaristo Argemiro Spindola kaj la kantistino Neide Barros Rêgo el Brazilo, en la retejo YouTube

Poemoj de L. L. Zamenhof
Esperantlingvaj versaĵoj
Franjo Homar

Franjo HOMAR (naskiĝis en Bosanski Brod la , sin mortigis la ) estis kroata esperantisto. Gimnazion li vizitis en Slavonski Brod kaj seminarion en Osijek. Kvankam nur 20-jara (post morto de sia patro), li devis perlabori por la tuta familio, li aktivis sur la kultura kampo verkante por la gazetoj "Novi čovjek", "Reflektor", "Monda kuriero" (Sarajevo), "Snaga" kaj "Oomoto" (Tokio). Li esperantistiĝis en la jaro 1927 en la unua Esperanto-kurso okazinta en Slavonski Brod. Impulsema propagandisto, li estis komitatano de Jugoslavia Esperanto-Ligo kaj la unua redaktoro de la periodaĵo "La Suda Stelo", presita en Slavonski Brod. Franjo Homar tradukis poeziaĵojn de kroataj aŭtoroj Cesarić, Krleža kaj Domjanić kaj verkis kelkajn originalaĵojn. Li mortis suicide la 24-an de junio 1933.

Referencoj 

Kroataj esperantistoj
Sinmortigintoj
Homoj sur la Tero

Homoj sur la Tero estas romano, originale esperantlingve verkita de Stellan Engholm, Ĝi aperis 202-paĝe ĉe eldonejo Literatura Mondo el Budapesto en la jaro 1932. 

La verko estas reeldonita en La Laguna fare de Juan Régulo Pérez en 1963.

Recenzoj

Eksteraj ligiloj 

 Enciklopedio de Esperanto/H en sia originala formo en la Interreto
 Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert
 Katalogo de CDELI 
 Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
 Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
 Katalogo "Erfgoedbib" en LibraryThing
 Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
 Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto

Esperanto-libroj aperintaj en 1963
Esperantlingvaj romanoj
Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Eldonaĵoj de Juan Régulo Pérez
Antverpena Fikcio-libraro
Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert
Katalogo de CDELI
Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Hori Mamiĉi

EdE-H

HORI Mamiĉi, (pseŭdonimo Vervojo), japano, publika prokuroro de distrikta juĝejo de Tokyo. Nask. 25 jul. 1900 en Nara-si. Esperantistiĝis dum vojaĝo en Siberio, 1918. Vicprezidanto de 20-a Japana Kongreso. Sekretario de sep Japanaj Esperanto-kongresoj.

Japanaj esperantistoj
Naskiĝintoj en 1900
Horizontoj

Horizontoj estas kolekto de poemoj de la estona verkisto Johannes Vares (Barbarus).

La poemaron el la estona tradukis Hilda Dresen. La 78-paĝa eldonaĵo estas publikigita en la jaro 1931 fare de Esperanto-Asocio de Estonio el Talino.

Recenzoj

Eksteraj ligiloj 

 Enciklopedio de Esperanto/H en sia originala formo en la Interreto
 Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
 Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
 Katalogo "Erfgoedbib" en LibraryThing

Verkoj el la esperantigita estonlingva literaturo
Antverpena Fikcio-libraro
Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Rodolphe Horner

Rodolphe HORNER (mortis 62-jara en 1927 en Zuriko) estis svisa esperantisto kaj internacia sekretario de YMCA (Kristana Unuiĝo de Junaj Viroj).

Disponante fundajn lingvajn konojn, li faris grandajn vojaĝojn kaj laboris en Usono, Portugalujo kaj Hispanujo por YMCA. Li estis pioniro de Esperanto en Portugalujo kaj prezidanto de la Esperanto-Grupo en Geneve. Li estis oficiala delegito de la Ruĝa Kruco ĉe Universalaj Kongresoj post la unua mondmilito.

Svisaj esperantistoj
Mortintoj en 1927
Rudolf Hoschek

EdE-H

Rudolf HOSCHEK (hoŝek), aŭstrogermano, revizoro librotenada en Wien. Nask. 10 majo 1881 en W. E-isto de l911. En 19I5 venis en militkaptitecon en Berezovka (Rusl.). Tie li pliperfektiĝis en E, konatiĝis kun J. Baghy, kun kiu li estis kune ĝis 19l8. En 1918-19 en Berezovka estis semajna E-Rondo. Reveninte hejmen en 1920 li laboris plu por E, ĉefe en la komerca kampo.

HOSCHEK, Rudolf
Emile Houbart

Emile HOUBART [ubar] (naskiĝis la 19-an de aprilo 1874 en Septeuil apud Parizo) estis franca esperantisto kaj publicisto.

Houbart eldonis en 1909 la gazeton Esperanto-Nouvelles, kiu fariĝis, unu jaron poste, La Movado, monata ilustrita periodaĵo, tiuepoke grava franca propaganda revuo. Li redaktis kaj publikigis ĝin de 1910 ĝis 1914 kaj de 1923 ĝis 1933. Houbart faris multajn intervjuojn pri Esperanto kun eminentaj personoj, verkis multnombrajn propagandajn artikolojn ktp.

Francaj esperantistoj
Mortojaro nekonata
Herbert F. Höveler

Herbert F. HÖVELER (pseŭdonimo: E. Ĉefeĉ, laŭ la angla prononco de la literoj H. F. H., naskiĝis la  en Papenburg (Reĝlando Hanovro, Germanio), mortis la ) estis germana industria ĥemiisto kaj metalurgo, membro de la Lingva Komitato ekde 1908 kaj de la Akademio de Esperanto ekde 1912.

Höveler esperantistiĝis en 1904. Li elpensis la propagandajn "ŝlosilojn", miniaturformatajn informilojn pri Esperanto kun konciza gramatiko kaj vortaretoj. La unua (en angla lingvo) aperis en 1905, verkita kunlabore kun Edward Alfred Millidge. Jam en 1912 ili aperis en 18 lingvoj; ankaŭ diverslingvaj "Tutoj" (ŝlosilo en pli granda formo): preskaŭ ĉio je propra elspezo. Höveler fondis je propra financa respondeco Internacian Propagandejon Esperantistan por daŭrigi tiun laboron. Li iniciatis la sistemon de transpagiloj por internaciaj monpagoj kaj la Ĉekbankon Esperantistan. Li fondis grupojn en Londono, Funchal (Madejro), Sicilio (Italio) kaj en Palestino. Höveler malavare subtenis la movadon tutmonde. Li estis vicprezidanto de Brita Esperanto-Asocio (BEA).

Verkoj kaj eldonaĵoj 
 Kio povas okazi, se oni donacas surprize.
 Tutmonda Anekdotaro, kaj aliajn tradukaĵojn el la germana literaturo.
 La Elparolado de Esperanto k.a.
Inter la jaroj 1906 kaj 1913 Hoveler eldonis kelkajn lingvistikajn studojn:

 "Pri la elparolado de la vokaloj” (1907),
 "La signifo kaj la uzo de prepozicioj" (1910),
 "La elementoj kaj la vortfarado en esperanto” (1911 - 1913), en 3 volumoj.

Li aktive kunlaboris en la revuoj "Tra la Mondo" kaj "Esperanta evoluo” kaj dum tri jaroj eldonis la bultenon "La Propagandisto” (1910 - 1912).

Literaturo 
 1997: LeV. Ŝlosiloj al la ponto inter popoloj. En: Monato 18a jaro 1997, n-ro 10 (okt.), p. 18
 1917: Nekrologiaj [tiel] notoj. En: Oficiala Gazeto Esperantista 7a jaro 1917, n-ro 7/8 (73-74), p. 135

Eksteraj ligiloj 

 Libroj de kaj pri Herbert F. Höveler en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
 Nekrologo de Höveler en Esperanto
 Nekrologo de Höveler en Hispana Esperantisto

Referencoj 

Akademio de Esperanto
Nikolao Hovorka

Nikolaus HOVORKA [NIkolaŭs hoVORka], esperantigite Nikolao HOVORKA, antaŭ la unua mondmilito EDLER VON ZDERAS (barono de Zderas) (naskita la  en Tesliĉ, Bosnio; mortinta la  en Neunkirchen, Malsupra Aŭstrio) estis aŭstra esperantisto, verkisto kaj redaktoro.


Vivo 
Nikolao Hovorka estis filo de kuracisto Oskar Hovorka. Li abiturientiĝis en 1921 en la Akademia Gimnazio (Akademisches Gymnasium) de Vieno. Poste li studis historion, filozofion, bioligion kaj medicinon en la universitatoj de Vieno, Parizo (Sorbono) kaj Berlino. Li laboris kiel ĵurnalisto kaj publicisto kaj loĝis en Vieno; interalie li ĉefredaktis la ĉiutagan gazeton Das Kleine Blatt. De 1938 ĝis 1942 li estis arestita en la naziaj koncentrejoj en Mauthausen kaj Dachau. En 1950 li fariĝis ĉefredaktoro de la katolika ĉiusemajna gazeto Offenes Wort, en 1955 de Freiheit, kiu estas la organo de ÖAAB, la laborista suborganizo de la konservativa partio ÖVP. Krome li prezidis Österreichischer Familienbund, lobian asocion por aŭstraj familoj. Li mem havis tri infanojn.

Esperanto-agado 
Kiel ĉefredaktoro de germanlingva periodaĵo Berichte zur Kultur- und Zeitgeschichte li dediĉis konstantan rubrikon al Esperanto. En la 1930-aj jaroj li kunlaboris en Literatura Mondo kaj kontribuis al la esperantlingva poemantologio Dekdu Poetoj aperinta en 1934.

Antaŭ la dua mondmilito li estis prezidanto de diversaj Esperanto-societoj en Vieno; li organizis kursojn kaj estis sekretario de Aŭstra Esperanto-Asocio.

Fontoj 
 Robert Winter: Das Akademische Gymnasium in Wien, Vieno 1996, paĝoj 186–187.
 Alois Josef Leeb: Gedenktafel für Anna Hovorka (1905–1954). En: Amtsblatt der Gemeinde Wartmannstetten, n-ro 2/2009, julio 2009, paĝoj 6–7.

Eksteraj ligiloj 
 Poemoj de Nikolaus Hovorka en Dekdu Poetoj. Kun enkonduka komento de Kálmán Kalocsay.
 Verkoj de kaj pri Nikolaus Hovorka en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo .

Aŭstraj esperantistoj
Aŭstraj ĵurnalistoj
Esperantlingvaj poetoj
Postvivintoj en naziaj koncentrejoj
W. K. Hsu

W. K. HSU estis ĉina klerulo kaj esperantisto. Ekde la jaro 1904 li studis en Francio, kaj revenis al Kantono en 1908, kie li ekde la jaro 1909 propagandis Esperanton. En 1909-10 li malfermis kursojn en la normalaj lernejoj de Nan-Wu, Kaiming kaj Kaoĉung. Granda sukceso en 1912 estis liaj kursoj en la Popola Kolegio. Kun la klerulo kaj anarkiisto Sifo li fondis Esperanto-Asocion, kaj konsideriĝas la unua pioniro de Esperanto en Suda Ĉinio. Inter liaj Esperanto-lernantoj estis Sifo, Sinpak Au kaj Won Kenn. Artikoloj de li aperis en la publikaĵo La Voĉo de la Popolo. Post plurjara paŭzo, li revenis al la movado en 1926. Kun samideanoj Wu Ta-Kwang, Won Kenn, Sinpak Au kaj aliaj li gvidis la Esperanto-movadon en Kantono, kaj estis profesoro de Esperanto en la Kantona Esperanto-Instituto.

Ĉinaj esperantistoj
Louis Hübner

Louis HÜBNER (naskita la  en Tiefensee; mortinta la ) estis germana esperantisto kaj matematikisto, doktoro pri filozofio kaj gimnazia profesoro. Li verkis matematikajn librojn kaj disertaciojn. Tutblinda de 1905, li lernis Esperanton en 1908. En 1909 li fondis Esperanto-grupon en Schweidnitz. Li varbis por Esperanto per artikoloj kaj paroladoj.

Fontoj 

Germanaj esperantistoj
Germanaj matematikistoj
Germanaj instruistoj
Kurt Hubricht

Kurt HUBRICHT (hubrijt) (naskiĝis la  en Leipzig) estas germana esperantisto de 1914. Kiel fervora aganto en la liberpensulaj organizaĵoj, ankaŭ sur Esperanta kampo laboris multe por siaj ideoj: fondo de Internacia Ligo de Liberpensuloj (ne plu ekzistas), poste agado en la Liberpensula Sekcio de SAT, ampleksa laboro por Esperanto en liberpensulaj rondoj (artikoloj, kursoj, ekspozicioj), en 1924-26 eldono de la gazeto Liberpensulo. Nuntempe finlaboras la verkon Libro-Leksikono de la E-lingva literaturo, kun enhavresumoj kaj aliaj informoj.
Horace Huet

Horace HUET [üe] (naskiĝis en 1860; mortis la  en Nice) estis franca esperantisto kaj membro de la Lingva Komitato (LK) de 1905.

Huet estis esperantisto de 1902. Li fondis kaj prezidis la grupon de Nico, poste li estis vicprezidanto de la grupo de Parizo. Li estis redakcia sekretario de la periodaĵo "La Revuo".

Komisiita de LK prepari la Unuan Oficialan Aldonon al la Fundamento, li verkis en 1907 liston de 2200 novaj radikoj ("Unua Raporto Huet"), tamen ankaŭ proponis multajn ŝanĝojn al Fundamentaj vortformoj. En 1911 sekvis la "Dua Raporto Huet".

Enciklopedio de Esperanto en 1933 juĝas:

"li estis mirinda lingvisto, studema kaj analizema spirito, kun vasta kaj firma klereco. Li komparis la jam aperintajn vortarojn, profunde pristudis la Zamenhofajn verkojn, kaj amasigis slipojn de multvaloraj notoj por granda vortaro. Li prezentis tiun laboron al la Lingva Komitato (1908), sed lia laboro ne estis publikigita. Li sentis progresantan senfortiĝon, kaj, laŭ lia peto, Bourlet proponis al Grosjean-Maupin, ke li prenu sur sin la taskon daŭrigi la laboron kaj fari kompletan vortaron."

Li tradukis unuaktan komedion "La Fluido de John", multfoje luditan.

Verkoj 
 1907: Pri la preparo de nova kaj pli plena eldono de universala vortaro - raporto al la Lingra Komitato. Parizo 1907, 42 p. (rete konsultebla ĉe IEMW)
 1911: Pri la preparo de nova kaj pli plena eldono de universala vortaro - raporto Lingva Komitato. Paris: Esperantista Centra Oficejo 1911, 42 p.

Referencoj 

Francaj esperantistoj
Akademio de Esperanto
Humoro

Humoro estas kutima aŭ okaza stato de la temperamento aŭ de la spirito (animstato).

En moderna Esperanto humuro kaj humoro estas apartaj nocioj - kontraste al la unuaj jardekoj de la lingvo kiam humoro reprezentis ambaŭ nociojn.

Komparu kun: agordo, kaprico.

Proverbo 
Ekzistas proverboj pri humoro en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

Referencoj 

Psikologio
Hungara Antologio

Hungara Antologio  estas esperantlingva 473-paĝa antologio de hungaraj poemoj kaj noveloj de 50 verkistoj. Eldonis ĝin Literatura Mondo en Budapeŝto en la jaro 1933. La libro enhavas 473 paĝojn kaj 24 kliŝopaĝojn kun la portretoj de 47 verkistoj.

En 1983 aperis samtitola volumo, redaktita de Vilmos Benczik. Tiu nova Hungara Antologio entenas nur parton de la volumo el 1933, sed ĝi prezentas multajn verkojn kiujn la volumo el 1933 ne enhavas. Komunaj aŭtoroj estas 28, la sumo de la aŭtoroj en la volumo el 1983 estas 73.

Recenzoj

Vidu ankaŭ 
Miklós Radnóti
Péter Rados
Imre Szabó

Referencoj

Bildaro

Eksteraj ligiloj 

 Hungara Antologio en Enciklopedio de Esperanto
 Hungara Antologio, rete legebla
 Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert
 Katalogo de CDELI
 Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
 Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
 Katalogo "Erfgoedbib" en LibraryThing
 Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
 Katalogo de Libraro Ludovika
 Katalogo de Universitato de Amsterdamo

Verkoj el la esperantigita hungarlingva literaturo
Esperanto-antologioj
Antverpena Fikcio-libraro
Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert
Katalogo de CDELI
Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Katalogo de Libraro Ludovika
Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Katalogo de Universitato de Amsterdamo
Hungara Esperantisto

Hungara Esperantisto estis hungara esperanto-gazeto, unue aperigita en 1909–1911, due 1918–1926, kaj trie 1961–1973.

Pro malkonsentoj kun la eldonisto de La Verda Standardo, Hungaria Esperanto-Asocio (HEA) bezonis krei propran informilon. Ĝi tion faris unue per Sciiganto, kiu komencis aperi en majo 1903 kaj ĉesis per la 3-a numero januaro 1909. Ĝin anstataŭis en marto 1909 Hungara Esperantisto (IV+812 p. 24x16-17). En 1911 HEA akordiĝis kun La verda standardo kaj akiris ĝin per la societo, do Hungara Esperantisto malaperis. Redaktisto estis Miletz, poste d-ro Schatz.

En julio 1918 Hungara Esperantisto reaperis en Szeged (836 p. 23x16) kaj restis tie ĝis oktobro 1923, redaktita de Turzo. De januaro 1924 HE transloĝis al Budapest kaj ĉesis tie en februaro 1926 (410 p. 24x16), redaktisto d-ro Takács. Entute aperis de julio 1918 83 n-roj kun 700 p.

Nova periodo de Hungara Esperantisto aperis de januaro 1961 ĝis aŭgusto 1973 kiel monata informilo, eldonita de Hungara Esperanto-Asocio. Anstataŭ ĝi de septembro 1973 aperis la grandparte hungarlingva Eszperantó Magazin. Ĉefredaktistoj estis d-ro Nagy István 1961–1970, kaj Kökény Lajos 1971–1973.

Biblioteko de la Hungara Esperantisto
1. Ilonjo bela de Mihaelo de Vörösmarty, tr. Eŭgeno Fuchs
2. Kantanta Kamparo tr. Kálmán Kalocsay

Kolekto de Hungara Esperantisto
2–3. La ŝtonpististo - La bazaro brulas, eld. Ludoviko Kókai, Budapest, 1910

Fontoj

Hungaraj gazetoj
Esperanto-gazetoj
Hungara Esperanto-Muzeo

Hungara Esperanto-Muzeo funkciis provizore en Nagymaros, fondita en 1932. La bazo estas kolektaĵo de la gvidanto, d-ro Jozefo Talacs: 230 libroj, 70 gazetoj, ĉirkaŭ 1000 gazeteltranĉajoj, 40 murafiŝoj, 500 flugfolioj, 250 leteroj, poŝtkartoj 20 vizitkartoj, 60 fotografaĵoj, plena kolekto de Hungaraj glumarkoj. Celo: kolekto de ĉio pri la mondlingva movado en Hungarujo.

Esperanto-movado en Hungario
Esperanto-muzeoj
Hungara Heroldo

Hungara Heroldo estis gazeto de la Esperanto-movado, aperinta en Budapeŝto je formato de 15 oble 23 centimetroj. La gazeto estis fondita en januaro 1928 de Lajos Kökény, kiu redaktis kaj eldonis ĝin ĝis decembro 1930. La programo de Hungara Heroldo en tiu unua periodo laŭ memdeklaro estis unue la disvastigo de Esperanto, due kunlaboro de la Esperanto-societoj, trie  servo por la paco kaj progreso, kvare la eksterlanda konatigo de la hungara kulturo kaj kvine akcelo de la hungara fremdultrafiko kaj de la Budapeŝta Internacia Foiro. En la periodo inter 1928 kaj 1930 aperis 28 kajeroj kun 360 paĝoj. De 1931 Hungara Heroldo aperas nur kvaronjare, ĝin eldonis Hungarlanda Esperanto-Societo. Redaktoro de 1931 ĝis oktobro 1932 estis Jozsef Miĥalik, de tiam ĝis 1934 doktoro József Takács. 

Hungaraj gazetoj
Esperanto-gazetoj
Huyng Ba Duong

HUYNG BA DUONG (naskiĝis la  en Hue; mortodata nekonata) estis vjetnama poŝtoficisto, kiu verkis la unuan Esperanto-lernolibron kaj -vortaron por vjetnamoj.

Huyng ekesperantiĝis en 1929; li estis la unua vjetnamano-esperantisto. Li fariĝis aktiva propagandisto en la tiama Hindoĉinujo, precipe en la iama franca protektorato Annamo, nuna centra Vjetnamio, instruisto de Esperanta kurso per la vjetnama lingvo, kaj de perkoresponda kurso en vjetnamaj gazetoj. Li verkis lernolibron por vjetnam-lingvanoj, kiu enhavas la unuan vortaron Esperanto-vjetnama (Hanoi 1932).

Noto pri la nomo 
Kvankam lia nomo estas literumita kiel "Huyng Ba Duong" en la Enciklopedio de Esperanto (EdE), p. 385 (ĉu eble laŭ franca transskribo?), la ĝusta nomo verŝajne estas "Huynh Ba Duong" (). La vorto Huyng ne ekzistas en la ortografio de la vjetnama alfabeto (). Huỳnh estas familia nomo, tiel normala, kiel Hoàng signifanta flavan. La Enciklopedio en p. 348 literumas "Huynh-Ba-Duong".

EdE plue uzas la malnovan popol- kaj lingvo-nomon "anamano" / "anamana", skribante ĝin per unu -n- (de Annam aŭ Annamo, du -nn-), per kiu la unuaj eŭropanoj ĝenerale nomis vjetnamojn kaj la vjetnaman lingvon, ekz. portugalaj misiistoj en frua vortaro vjetnama-latina-portugala ("", Romo 1651). Pli konkrete Annamo ankaŭ estas la nomo de iama franca protektorato (1884-1948) en centra Vjetnamio.

Verkoj 
 1932: Tiēng Gōc, Daâu, Duôi Thông Dung (Trū Ra Duôi Daâu Dā Hoc). En: Sách hoc Theâ-gioi-Ngy Esperanto. p. 18-59. Hanoi: In Tai Nha In Khoa-Koc, 1932. 60 p.

Referencoj 

Vjetnamaj esperantistoj
Esperanto-vortaristoj
Arthur Maurice Hyde

Arthur Maurice Hyde (hajd), (ps. Antoni Delsudo; n. 5-an de aprilo 1891 en Melbourne; mortodato ĉi tie ankoraŭ mankas) estis aŭstralia esperantisto kaj ŝtatoficisto. Li estis prezidento de Aŭstralia Esperanto-Asocio en 1921. Arthur Hyde starigis Esperanto-kurson inter ĉinoj en Nov-Gvineo. Li estis aŭtoro de lernolibro, 1918, kaj de la libro Aŭstralio: lando kaj popolo(kunlabore kun Lauri Laiho, finno), 1927. Krome li estis la unua redaktisto de la revuo La Suda Kruco.

Aŭstraliaj esperantistoj
Melburno
Ergativa lingvo

La ergativa ŝablono estas unu el almenaŭ kvar kazoŝablonoj. En ĝi, la kazo ergativo montras la subjekton de transitiva verbo, kaj la absolutivo montras la subjekton de netransitiva kaj la objekton de transitiva verbo. Ĉi tiu sistemo iel estas la "malo" de la akuzativa ŝablono uzata en Esperanto kaj preskaŭ ĉiuj hindeŭropaj lingvoj.

Ekzemploj

Akuzativa ŝablono 

Klarigoj:
 Nominativo
 Akuzativo
 Subjekto
 Objekto

La germana

Ergativa ŝablono 

Klarigoj:
 Absolutivo
 Ergativo
 Subjekto
 Objekto

La eŭska

Kompare kun la unua ekzemplo, la kazoj de la subjekto-objekto en la transitiva frazo inversis ĉe la dua ekzemplo.

Parta ergativeco 

En iuj lingvoj uziĝas mikso de la ergativa kaj la akuzativa sistemo. Tiukaze, la partiĝo kutime okazas depende de la persono (ekz. ĉe la djirbala) aŭ de la tempo (ĉe la hindirana lingvaro), t.e. la ergativeco okazas en la inta "perfekta" (=plenumita) tempo, ekzemple, en la hinda lingvo:
 मैंने घर देखा था = mi vidis domon
(ने « ne » signas la ergativecon de la subjekto de transitiva verbo, kaj la verbo estas singulara, kiel la objekto)
 मैंने घर देखे थे = mi vidis domojn
(tie la verbo, kaj ties akcesoraĵo, en la pluralo signas, ke temas pri pluraj domoj, kvankam la subjekto plu estas singulara)

Ergativaj lingvoj 

Al la ergativaj lingvoj apartenas inter alie
 la eŭska
 la hinda lingvo
 la samoa
 preskaŭ ĉiu kaŭkaza lingvo (ekz. la kartvela, la ĉeĉena, …)
 la inuktitutaj dialektoj

Lingvoscienco
Adverbo

Adverbo estas vortospeco, kiu aperas en multaj lingvoj por montri funkcion. Ĝi estas vorto, kiu modifas la sencon de verbo, adjektivo, alia adverbo aŭ tuta frazo. En multaj lingvoj ekzistas klaso de adverboj, kiuj havas specialan finaĵon kiel vortoj kun -e en Esperanto, sed kutime ne ĉiuj adverboj en lingvo havas tiun finaĵon, kiel adverbaj tabelvortoj kaj vortoj kun -aŭ en Esperanto.

Adverboj en Esperanto 
En Esperanto adverboj povas esti finaĵvortoj (E-vortoj) aŭ vortetoj (E-vortecaj vortetoj). E-vortoj ĉiam finiĝas per "-e". 

Jen listo de ĉiuj oficialaj E-vortecaj vortetoj: 
 E-vortecaj vortetoj lokaj: kie, tie, ie, ĉie, nenie, ĉi, for
 E-vortecaj vortetoj tempaj: kiam, tiam, iam, ĉiam, neniam, ankoraŭ, baldaŭ, hodiaŭ, hieraŭ, morgaŭ, jam, ĵus, nun, plu, tuj
 Diversaj E-vortecaj vortetoj: kial, tial, ial, ĉial, nenial, kiel, tiel, iel, ĉiel, neniel, kiom, tiom, iom, ĉiom, neniom, ajn, almenaŭ, ankaŭ, apenaŭ, des, do, eĉ, ja, jen, jes, ju, kvazaŭ, mem, ne, nur, pli, plej, preskaŭ, tamen, tre, tro

Vidu ankaŭ
 Pri adverbo en grado vidu artikolon Grado (gramatika).

Bibliografio
Gregor, D.B. 1973 : La adverbo, Esperanto, 805 (1), p. 8

Gramatiko
Vortoj
Vortospecoj
Fundamentaj vortoj
Ĉeĥa filmo

Listo de ĉeĥa filmo.

Filmoj

Orgojla reĝidino - Reĝidino kun ora stelo - Estis foje reĝo -  Markéta Lazarová - La Blanka Malsano - Krakatito - Severe observataj trajnoj - Kolja - Ecce Homo Homolka - Jan Hus - Jan Žižka - Kontraŭ ĉiuj - Kun vi min amuzas la mondo - Ho ruk - Pudro kaj benzino - La mondo apartenas al ni - La bakisto de la imperiestro - La imperiestro de la bakisto - Ho venu virkato - Sinjoro Tau -  Limonada Joe - Arabela - Ať žijí duchové!

Kartunoj 
Krtek

Film-verkistoj

Vladimír Körner - Jiří Brdečka - Jiří Hubač - Jaroslav Dietl -

Reĝisoroj

Miloš Forman - Martin Frič - Věra Chytilová - Vojtěch Jasný - Karel Kachyňa - Karel Lamač - Oldřich Lipský - Jiří Menzel - Jan Svěrák - Otakar Vávra - František Vláčil

Geaktoroj

Lída Baarová - Ladislav Boháč - Felix le Breux - R. A. Dvorský - Nataša Gollová - Hugo Haas - Miroslav Horníček - Karel Höger - Rudolf Hrušínský - Zita Kabátová - Adina Mandlová - Stanislav Neumann - Oldřich Nový - Ladislav Pešek - Jan Pivec - František Smolík - Zdeněk Štěpánek - Hana Vítová - Jiří Voskovec - Rolf Wanka - Jan Werich -

Film-komponistoj

Petr Skoumal

Rilataj temoj 

Husmovado en filmoj
Listo de ĉeĥaj sciencistoj

Jen '''listo de ĉeĥaj sciencistoj:
 Karel Absolon 
 Jan Evangelista Purkyně 
 Jaroslav Heyrovský 
 Bedřich Hrozný 
 Jan Janský 
 František Lexa 
 Aleš Hrdlička 
 František Křižík 
 Prokop Diviš 
 Vojtěch Náprstek 
 Johano Amoso Komenio 
 Milena Hübschmannová

 
Ĉeĥaj sciencistoj
Esperanto-movado en Ĉeĥio



Esperantistaj organizoj en Ĉeĥio 
 Ĉeĥa Esperanto-Asocio - ĈEA, fondita 1969
 Asocio de Esperantistoj-Handikapuloj - AEH, fondita 1991
 Ĉeĥa Esperanto-Junularo - ĈEJ, fondita en 2005
 Societo por la internacia lingvo Esperanto en Brno - fondita en 2002
 Elingvo - fondita en 2008
 Český železničářský esperantský svaz (Ĉeĥa Fervojista Esperanto-Asocio) - fondita en 2009

Historio de la Ĉeĥa Esperanto-movado 
Iamaj esperantistaj organizoj en Ĉeĥio

 Unua societo de esperantistoj aŭstriaj en Brno - fondita 1901
 Esperantista Klubo en Praha - fondita 1902
 Unua Virina Grupo Esperantista - fondita 1904 en Praha
 Esperantista rondeto de blinduloj en la instituto Klar - fondita 1904 en Praha
 Bohema Unio Esperantista - BUE, fondita 1907
 Bohema Asocio Esperantista - BAE, fondita 1907
 Landa Asocio de Germanaj Esperanto-Societoj en Bohemio, fondita 1913
 Vidu ankaŭ: Verda Stelo, la Esperanto-societo de la germanlingvanoj en Prago, fondita en 1908
 Ĉeĥoslovaka Asocio Esperantista - ĈAE, fondita 1920
 Germana Esperanto-Ligo en Ĉeĥoslovakio - GEL, fondita 1924
 Ĉeĥoslovaka Laborista Asocio Esperantista - ĈLAE (Laborista Esperanto-Asocio kunlabore kun SAT fondita en 1930 en Ústí nad Labem)
 Esperanto-Asocio en Ĉeĥoslovaka Respubliko - EAĈSR, fondita 1945
 Ĉeĥoslovaka Esperanto-Komitato - fondita en 1959

En Ĉeĥoslovakio laŭ Enciklopedio de Esperanto 1935

Gravaj ĉeĥaj esperantistoj

 
Ĉeĥio
Ĉeĥio
Věra Chytilová

Věra CHYTILOVÁ (naskiĝis la 2-an de februaro 1929 en Ostrava, † 12-an de marto 2014 en Prago) estis unuaranga ĉeĥa filma reĝisorino.

Chytilová studis origine arkitekturon, laboris kiel desegnistino, laboratoriistino, manekeno. Antaŭ la kamerao ŝi aperis unuafoje en eta rolo en filmo La bakisto de la imperiestro; post la kamerao ŝi komencis kiel klakistino en Barrandov, ŝi avancis al helpa reĝisorino, studis la filman altlernejon FAMU, finstudis per ludita kurta filmo Plafono kaj debutis per dokumenta filmo Sako da puloj.

Filma reĝisorado 

 1959 Dům na Ořechovce (Domo en Ořechovka)
 1960 Pan Ká, Zelená ulice (Sinjoro Ka, Verda strato)
 1961 Žurnál FAMU (Ĵurnalo de FAMU)
 1962 Pytel blech, Strop (Sako da puloj, Plafono)
 1963 O něčem jiném (Pri io alia)
 1965 Perličky na dně (Perloj surfunde)
 1966 Sedmikrásky (Lekantetoj)
 1969 Ovoce stromů rajských jíme (Fruktojn de arboj paradizaj ni manĝas)
 1971 Kamarádi (Kamaradoj)
 1976 Hra o jablko (Vetludo pri pomo)
 1978 Čas je neúprosný (La tempo ne konas kompaton)
 1979 Panelstory (Panelstory)
 1981 Chytilová versus Forman, Kalamita (Chytilová versus Forman, Kalamito)
 1983 Faunovo velmi pozdní odpoledne (Posttagmezo tre malfrua de Faŭno)
 1984 Praha - neklidné srdce Evropy (Prago - maltrankvila koro de Eŭropo)
 1985 Prague, Vlčí bouda (Prague, La lupa kabano)
 1987 Šašek a královna (Bufono kaj reĝino)
 1988 Kopytem sem, kopytem tam (Per hufo tien, per hufo reen)
 1990 T. G. M. - osvoboditel (T.G.M. - la liberiginto)
 1991 Mí Pražané mi rozumějí (Miaj Praganoj komprenas min)
 1993 Dědictví aneb Kurvahošigutntag (Heredaĵo aŭ Kurvaknabojgutentag)
 1998 Pasti, pasti, pastičky (Kaptiloj)
 2000 Vzlety a pády (Suprenflugoj kaj faloj)
 2001 Vyhnání z ráje (Elpelo el la Paradizo)

Eksteraj ligiloj 
 Česko-Slovenská filmová databáze Ĉeĥa/Slovaka filmdatumbazo (ĉeĥe)
 IMDb - Internet Movie Database Interreta filmdatumbazo (angle)

Ĉeĥaj reĝisoroj
Naskiĝintoj en Ostrava
Bambuko

Bambuko estas tipa kolombia ritmo heredita de la Keĉuoj. En la hispana la vorto referencas kaj al la danco kaj al la muziko. Ĝi havas similan strukturon kiel la Eŭropa valso. Ĝi estas popolmuziko kun grupdanco en 6/8-a aŭ 3/4-a tempo.

Oni pensas ke ĝi estas Afrikdevena, sed estas nun firme radikita en la monta regiono de Kolombio de kie ĝi disvastiĝis al la tuta Latin-Ameriko.

Muzikaj ĝenroj
Madridaj atakoj de la 11-a de marto 2004

La atakoj de 11-a de marto 2004 kontraŭ Madrido estis serio de kunordigataj bomb-atencoj kontraŭ la trajna sistemo de Madrido (Hispanio) dum la mateno de la 11-a de marto 2004. La atakoj mortigis 192 homojn kaj vundis pli ol 1.600.

La atenco estis la plej grava en okcidenta Eŭropo post la bombo en aviadilo, kiu eksplodis super Lockerbie en Skotlando en 1988. Hispana ĉefministro José María Aznar, kiu tiutempe estis prezidento de la Popola Partio (PP), senpruve akuzis al ETA ke ĝi estis farinte tiun atakon, kvankam poste evidentiĝis ke Al Qaeda estas la pli verŝajna kulpulo. Al tio cetere indikis jam la dato de la atenco, kiu okazis precize du kaj duonan jarojn post la atencoj de la 11-a de septembro 2001.

En Marto de 2004, laŭ artikolo en la ĵurnalo El Mundo, 11.400.000 homoj (laŭ policia nombrado) manifestaciis en la ĉefstratoj de hispanaj urboj kontraŭ la atencoj. Tiutempe, pro la akuzoj de Aznar, oni ankoraŭ plejparte taksis ETA kulpa, sed kelkaj suspektoj pri Al Qaeda jam komencis aŭdiĝi. Laŭ la artikolo de El Mundo la manifestaciintoj diris interalie, ke ETA y Al Qaeda son la misma mierda – "ETA kaj Al Quaeda estas la sama fekaĵo".

Kelkajn tagojn poste, la konservativa kandidato de la Popola Partio, Mariano Rajoy malvenkis en la balotado por ĉefministro kaj parlamento, dum kiuj la voĉdonantaro sentis, ke li mensogis al ili pri la efektivaj kulpintoj de la atakoj.

Nuntempe, ekzistas konspir-teorioj, laŭ tiu, la atako eble estis antaŭkonata de la hispana polico aŭ eĉ de la marokaj sekretaj servoj. Kelkaj ĵurnaloj kaj radioj plu klopodas insisti pri la duboj pri kelkaj gravaj pruvoj.

La juĝo kontraŭ la kulpintoj komenciĝis en februaro de 2007. La verdikto estis diskonigita la 31-an de oktobro de tiu jaro. Oni kondamnis 21 homojn, inter kiuj du estis kondamnitaj al po pli ol 40.000 jaroj de prizono. La verdikto asertas ke neniu pruvo montras la kulpecon de ETA, kaj ke la aŭtoroj estis ĉiuj islamaj fundamentistoj.

Omaĝe al la viktimoj ekzistas du gravaj memoraĵoj: la Bosque de los Ausentes (Bosko-parko) kaj Monumento en la placo de Atocha, inaŭgurita okaze de la tria datreveno de la atenco.

Eksteraj ligiloj 
 Bildoj kaj biografietoj de la mortintoj (hispane)

Vidu ankaŭ 

 Terorismo
 Atencoj de Londono 2005-07-07

Atakoj
Historio de Hispanio
Politiko en 2004
Su Ŝi

Su Ŝi (蘇軾) (1037-1101) estis poeto kaj politikisto dum dinastio Song. Lia ĝentila nomo estas Zidan (子瞻), li mem nomis sin Dongpo Ĝuŝi (東坡居士, tiu, kiu loĝis en DongPo) kaj ofte citatas kiel Su Dongpo (蘇東坡).
Armand Su esperantigis unu el lia plej fama poemo:

Pasis for dek jaroj inter viv’ kaj morto.
La sopir’ jam ĉesis, tamen en memoro
ŝia tomb’ soleca trovas sin en foro.
Kien mi konfesu de l’ dolor’ la vorton?
Ŝi min ne rekonos pli jam post dek jaroj,
kun vizaĝo polva, blankaj tempi-haroj.

Jen subite ŝi revenis je dormhoro,
ĉe l’ fenestro hela kombis ŝi la harojn.
Ni nin fiksrigardis en larmoj amaraj.
Nun eksciis mi jam, kie la doloro?
En la luna lumo, ĉe l’ eta pin-monto
kuŝas ŝia tombo en transtera mondo.

(el la ĉina: Armand Su)
Eksteraj ligoj:
poemoj de Su Ŝi ĉine kaj angle

Vidu ankaŭ 

 Cio

Ĉinlingva literaturo
Friga lingvo

Friga lingvo estas mortinta hindeŭropa lingvo parolita en Frigio (Malgranda Azio) en antikveco. Por skribi la frigan speciala formo de la greka alfabeto estis uzata.

Restis du grandaj tekstaroj en la friga:
 tekstoj de la unua periodo (8-a ĝis 5-a jarcentoj antaŭ Kristo), kiam Frigio estis memstara ŝtato. Konserviĝis ĉirkaŭ 300 tekstoj en plej diversaj stiloj.
 tekstoj de la dua periodo (2-a ĝis 5-a jarcentoj post Kristo). Konserviĝis ĉirkaŭ 120 tekstoj, nur epitafoj (surtombaj skribaĵoj).
Frigajn vortojn, kaj foje eĉ frazojn, menciis kelkaj grekaj aŭtoroj.

La parenceco de la friga lingvo ne estas bone konata, foje oni ordigas ĝin apud la greka lingvo, foje kun la traka lingvo kaj la ilira lingvo. Lastatempaj trovitaĵoj ebligas paroli pri la friga kiel pri siaspeca mezumo inter la lingvoj greka kaj armena.

Ekzemplaj tekstoj (novfriga lingvo) 

Ates arkia evais akenan o-lavos Midai lavaltaei vanaktei edaes. — "Ates dediĉis kaj skulptis tiun ŝtonon por Midas, protektanto de la popolo, la reĝo".

Ios ni semoun knoumane [kakon] abberet a[i]nou [m.]mon[ka]n tos ni me zemelO ke deos k./e tiE tit tetikmenos e[it]ou. — "Se iu faros malbonon al tiu ĉi tombo, estu li persekutata kaj sur la tero, kaj inter la dioj".

Vidu ankaŭ 
 Malnova kapadokia lingvo

Bibliografio 
 Diakonov I. M., Neroznak V. P., Phrygian. New York, 1985.

Eksteraj ligiloj 
 http://titus.fkidg1.uni-frankfurt.de/texte/etcs/phrygian/phryg.htm 
 http://www.allaboutturkey.com/frig.htm 

Lingvoj laŭ alfabeto
Mortintaj lingvoj de Azio
Hindeŭropa lingvaro
Friga ĉapo

La friga ĉapo estas konus-forma ĉapo, kies vertico mole refalas antaŭen, tiel nomata ĉar ĝin surmetis la loĝantoj de Frigio, antikva popolo en Malgranda Azio. En pentraĵoj sur helenaj vazoj la friga ĉapo signas la trojanojn.

En la antikva Romio, la sklavoj liberigitaj de siaj mastroj devis surhavi tiun ĉapon dum la liberigo. Tial ĝi estis poste rigardata kiel simbolo de liberiĝo, kvankam tion postulis la romia leĝo kiel signo ne tiom pri liberiĝo, kiom pri antaŭa sklaveco. Oni ekfaris ĝin por ke la liberigitoj, ankoraŭ 'makulita' de sia devena statuso, ne povu pretendi al la samaj honoroj kiel la deorigine liberaj.

La friga ĉapo estis unue abunde uzata dum la Franca Revolucio de 1789. Estis periodo kiam ĉiuj devis nepre havi tion surkape; tiuj, kiuj ne faris tiel, estis suspektataj pro malbona revoluciismo.
Poste ĝi estis uzata de ĉiuj respublikaj reĝimoj de Francio. La virino, kiu simbolas la francan respublikon, t.e. Marianne, surhavas frigan ĉapon.

Poste, la friga ĉapo estis ankaŭ uzata sur la naciaj blazonoj de Argentino, Bolivio, Haitio, Kubo, Kolombio, Nikaragvo kaj Salvadoro. Ankaŭ ĝi troviĝas sur la blazonoj de la usona subŝtato Nov-Ĵerzejo, de la brazila subŝtato Sankta Katarino, kaj de la argentinaj provincoj Bonaero, Katamarkio, Corrientes, Jujuy, Mendoza, San-Juan kaj Tukumano; Jujuy kaj Mendoza havas ĝin ankaŭ sur la flagoj.

Bildaro

Vidu ankaŭ 
 Respubliko

Eksteraj ligiloj 

 http://www.digsys.bg/books/cultural_heritage/thracian/thracian-intro.html  

Historio
Kapvestoj
Franca Revolucio
Simboloj
Minimumo Maunder

La Minimumo Maunder estas la nomo donita al la periodo proksimume de 1645 ĝis 1715, kiam sunmakuloj fariĝis treege maloftaj, kiel notitaj de tiutempaj sunaj observantoj. Ĝi nomiĝas pro la posta suna astronomo E.W. Maunder kiu malkovris la maloftecego da sunmakuloj dum tiu periodo, per studado de registroj de tiuj jaroj. Dum unu tridek-jara periodo en la Minimumo Maunder, ekzemple, astronomoj observis nur proksimume kvindek sunmakulojn, kontraŭ pli tipa 40,000-50,000 makuloj.

La Minimumo Maunder koincidis kun la mezo - kaj plej malvarma parto - de la tiel nomata Malgranda Glacia Epoko, dum kiu Eŭropo kaj Nordameriko, kaj eble multe de la cetero de la mondo, spertis akre malvarmegajn vintrojn. Lastatempe eldonitaj informoj sugestas ke la Suno pligrandiĝis dum la Minimumo Maunder kaj sia rotacio malplirapidis. Pli granda kaj pli malrapida Suno, oni spekulativas, eble ankaŭ implicus pli malvarman Sunon, kiu provizus malpli da varmo al Tero. (Precize kial la Suno pligrandiĝas kaj malpligrandiĝas estas ankoraŭ enigmo.)

Ĉu estas kaŭza rilato inter malalta sunmakula agado kaj malvarmaj vintroj estas la temo de aktuala debato. Iuj sciencistoj kredas ke suna agado pelas klimatan ŝanĝon pli ol karbona dioksido (vidu Plivarmigo de la planedo).

Astronomio
Meteologio
Siesto

Siesto estas dormeto en la frua posttagmezo, ofte post la tagmanĝo, kutima en varmaj regionoj. Varma klimato kaj granda tagmanĝo estas faktoroj kiu koincidas kun la moderna distrubo de siestado.

Siesto estas historie oftaj en la mezmara regiono kaj Sudeŭropo, Mezoriento, kontinenta Ĉinio kaj la barata subkontinento. Ĝi estas malnova tradicio en Hispanio, kaj tra hispana influo, en la grandparto de Latin-Ameriko. Historie ankaŭ oftis en Rusio.

La nomo siesto venas de la latina sexta, ’la sesa horo ekde tagiĝo, tagmezo’. Antaŭ kelkaj jaroj  Studoj montras konfliktajn resultojn pri la sanefiko de siesto, sed kelkaj indikas, ke ĝi eble havas bonan sanefikon por la kardiovaskula sistemo. Tiuj efikoj eble rilatas al malpliigita kardiovaskula streĉo pro la ripozo. Tamen, restas malcertoj pri kunfaktoroj, kaj kion vere donas la efikon – ekze. frua fizika aktiveco, anticipado de la ripozo, klina pozicio, la ripozo mem, aŭ iu alia. En Andaluzio ĉi tiun kutimon oni neniam forgesis kaj ĝi estas rapide adoptata de tiuj foraj vizitantoj post ol ekkoni ĝin.

Malavantaĝo de la siesto estas, ke la laboro daŭras ĝis vespero pro la posttagmanĝa ripozo. Ĉar la laboristoj alvenas vespere, ili apenaŭ havas tempon por la familio.

En la epoko de la temperatur-kontrolitaj laborejoj, la kutimo de siesto retiriĝas. La hispana registaro malpermesis en ŝtataj oficejoj la sieston ekde januaro de 2006.

Camilo José Cela, hispana nobelpremita verkisto diris ke la siesto estas la ibera jogo (kvankam Portugalio tamen ne ĝenerale praktikas sieston). Ĉi tiu verkisto estis granda ŝatanto de la siesto; li ankaŭ diris ke ĉi tiun kutimon oni devis fari tute bone, por kio oni devas unue preĝi la Patronian, kaj poste uzi dormveston kaj pisujon.

Vidu ankaŭ 
 Sonĝo

Eksteraj ligiloj 

 Siesta Industrio en Eŭropo – artikolo en Time Magazine (angle)

Dormo
Hispanio
Antropologio
Sankta Semajno

Sankta Semajno aŭ Granda Semajno estas la nomo de la semajno kiu antaŭas Paskon. En multaj landoj, ĉefe en katolikaj landoj, tiu semajno, kune kun Kristnasko, estas unu el la du ĉefaj momentoj en la jaroj pri festoj, celebroj, familirenkontoj ktp. En aliaj estas rekte la unua. Oni celebras el ĵaŭdo al vendredo la morton de Kristo kaj el sabato al dimanĉo la resurekton de Jesuo.

Bildaro

Vidu ankaŭ 
 Sankta Semajno en Sevilo
 Sankta Semajno de Arundo
 Pasiono (kristanismo)
 Granda vendredo
 Sankta ĵaŭdo
 Sankta sabato
 Palmofesto
 Sinjora Vespermanĝo
 Pasko

Eksteraj ligiloj 

 http://www.villegaseditores.com/loslibros/9589393683/memoria_de_diseno.html 
 http://www.semanasantaenguatemala.org 
 http://www.visitguatemla.com  
 http://www.latrabajadera.com 

Semajno
Pasko
Maldeno (Masaĉuseco)

Maldeno (angle: Malden ['mɑl dən]) estas urbo en Kantono Middlesex, Masaĉuseco.

Maldeno estis la naskiĝloko de la pentristo Frank Stella, la amuzisto Jack Albertson, kaj la kantistoj Ames Brothers.

 horzono: UTC-5h (-4h de aprilo ĝis novembro)
 loĝantaro: 56.430 (dum 2000)

Geografio 
Oni lokas Maldenon ĉe 42°25'43" norde, 71°3'38" okcidente. Ĉe ĝiaj landlimoj estas Melrozo norde, Evereto okcidente, Medfordo sude, kaj Revero oriente.

Laŭ la Usona Censa Buroo, la areo totala de la urbo estas 13,2 km². Proksime 13,1 km² (99,22%) el ĝi estas tero, kaj proksime 0,1 km² (0,78%) estas akvo.

Transportado 
Maldenon servas metroo (specife la Oranĝa Linio), kiu ligas ĝin kun centra Bostono. Busa servado al ĉiuj komunumoj apudaj ankaŭ estas havebla.

Popolnombrado 
Dum la censo de 2000, estis 56.340 homoj, 23.009 hejmoj, kaj 13.575 familioj en la regiono. La popoldenseco estis 4.290,5/km². Estis 23.634 domiciloj kun meza denseco de 1.799,8/km². La plejparto de loĝantoj estis blankhaŭtaj (72,09%); aliaj loĝantoj precipe estis aziaj (13,99%), nigrahaŭtaj (8,15%), indiĝenamerikaj (0,14%), kaj pacifikinsulaj (0,06%). 2,10% estis alirasaj, kaj 3,46% multrasaj. 4,79% el la populo estis sudamerikaj aŭ meksikiaj (de iu ajn raso).

El la 23.009 hejmoj, 25,4 % inkluzivis geinfanojn loĝantajn, 42,8 % estis geedzoj loĝantaj kune, 12,3 % havis inan hejmposedanton kaj neniun viron, kaj 41,0 % ne estis familioj. 32,2 % el hejmoj konsistis de individuoj, kaj 11,5 % havis loĝanton solan, kiu havas 65 jarojn aŭ pli. La meza hejmgrandeco estis 2,42 kaj la meza familigrandeco estis 3,13.

En la urbo, 19,9 % el la popolo havis malpli ol 18 jarojn, 8,5 % havis de 18 al 24, 36,9 % havis de 25 al 44, 20,8 % havis de 45 al 64, kaj 13.9% havis 65 jarojn aŭ pli. La meza aĝo estis 36 jaroj. Por ĉiuj 100 inoj estis 92,8 viroj. Por ĉiuj 100 inoj kun 18 aŭ pli jaroj, estis 90,0 viroj.

La mediana enspezo de hejmo en la urbo estis $45.654, kaj la mediana enspezo de familio estis $55.557. Viroj havis medianan enspezon de $37.741; inoj, $31.147. La pohoma enspezo por la urbo estis $22.004. 9,2 % el la popolo kaj 6,6 % el la familioj estis malriĉaj. El la homoj malriĉaj, 11,6 % havis malpli ol 18 jarojn kaj 10,2 % havis pli ol 65.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.maldenpubliclibrary.org 
 City of Malden  - la oficiala teksaĵejo de la urbo (angle)
 The Malden Observer  - loka gazeto (angle)

Urboj de Masaĉuseco