alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Leksem

Leksem – wyraz rozumiany jako abstrakcyjna jednostka systemu słownikowego języka. Składa się na nią znaczenie leksykalne oraz zespół wszystkich funkcji gramatycznych, jakie dany leksem może spełniać, a także zespół form językowych reprezentujących w tekście leksem w jego poszczególnych funkcjach. Przykładowo wyrazy czytać, czytam, czytali, przeczytasz są formami tego samego leksemu. Pokrewnym pojęciem jest lemma, oznaczająca kanoniczną, podstawową formę leksemu, którą najczęściej podaje się w słownikach. Lemma może być reprezentowana przez jeden wyraz tekstowy.

Pojęcie to dotyczy również informatyki (języki programowania), gdzie leksem to podstawowa jednostka leksykalna, na jaką jest dzielony tekst kodu źródłowego. Odnosi się zarówno do kompilatorów, jak i interpreterów.

Zobacz też 

 hiperonim
 hiponimia

Przypisy

Bibliografia 
 

Leksykologia
Eufonia

Eufonia ( euphonia „piękne brzmienie”) – nazwa zbiorcza dla wszystkich typów organizacji naddanej tekstu w jego warstwie brzmieniowej, które w jakimś okresie uważane są za estetycznie dodatnie. Eufonia to przyjemny brzmieniowo ton wypowiedzi, harmonijny dobór dźwięków.
Można osiągnąć ten efekt np. poprzez eliminowanie z wiersza głosek syczących lub szumiących, opieranie się na głoskach sonornych i samogłoskach, a także o unikanie hiatusu.
Przeciwieństwem eufonii jest kakofonia.

Eufonią nazywa się też dział poetyki obejmujący wiedzę o harmonijnym doborze dźwięków mowy.

Celem eufonii jest sprawienie, by utwór pięknie brzmiał przez m.in.:
 celowe powtarzanie tych samych głosek w bliskim sąsiedztwie (konsonanse – gdy powtarzane są spółgłoski i asonanse – gdy samogłoski), np. w wierszu „Epitafium Rzymowi” Mikołaja Sępa Szarzyńskiego: „Ty, co Rzym wpośród Rzyma chcąc baczyć pielgrzymie,/ a wżdy baczyć nie możesz w samym Rzyma Rzymie,/ patrzaj na okrąg murów i w rum obrócone (...)”
 aliterację, czyli powtarzanie się tych samych głosek lub zespołów głoskowych na początku kolejnych wyrazów tworzących wers, np. „Wierzbowa wodo, wonna wikliną” (J. Iwaszkiewicz, „Ikwa i ja”)
 eliminowanie trudnych do wymówienia połączeń fonetycznych poprzez rozbijanie ich za pomocą innych głosek (zestarzeć się, we wnętrzu)

W języku czeskim używa się obok terminu eufonie rodzimego słowa libozvučnost.

Przypisy 

Stylistyka
Prozodia
Estetyka
Poetyka

Poetyka – dziedzina nauki o literaturze, a ściślej teorii literatury, rozpatrująca przede wszystkim sposób istnienia dzieła literackiego jako tworu językowego o swoistym charakterze, określanym przez potrzeby funkcji estetycznej. Przedmiotem zainteresowania poetyki są ogólne reguły organizacji tekstu literackiego.

W zakres poetyki wchodzą:
 genologia – nauka o rodzajach i gatunkach literackich,
 stylistyka – nauka o języku utworów,
 wersyfikacja – nauka o wierszu,
 teoria języka poetyckiego.

Ze względu na sposób ujęcia badanych zjawisk rozróżnia się:
 poetykę opisową (systematyczną),
 poetykę historyczną.

Autorem pierwszej poetyki, rozumianej jako teoria dzieła literackiego, jest Arystoteles. Sztukę poetycką napisał też Horacy.

Zobacz też 
 styl artystyczny

Bibliografia 
 Ewa Miodońska-Brookes, Adam Kulawik, Marian Tatara, Zarys poetyki, Warszawa 1980.
 Adam Kulawik, Poetyka, Warszawa 1990.
Madison (taniec)

Madison to amerykański taniec towarzyski, w metrum 2/4 lub 4/4. Stworzony w Columbus ukształtował się pod koniec lat 50. XX wieku.

Podstawowe kroki 

 Krok do przodu
 Prawa do lewej strony i klaśnięcie
 Krok z powrotem na prawej stronie
 Ruch lewa stopa z powrotem i wszerz w prawo
 Ruch lewa stopa z lewej
 Ruch lewa stopa z powrotem i wszerz w prawo

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Historia 
 Opis prasowy 
 Składanka melodii madison 
Tańce
Taniec w Stanach Zjednoczonych
Columbus
Karioka

karioka (carioca) – potoczna nazwa mieszkańca brazylijskiego miasta Rio de Janeiro 
 karioka (carioca) – piosenka i taniec towarzyski
 Karioka – pseudonim bohaterki polskiego serialu telewizyjnego Stawiam na Tolka Banana
 Karioka – amerykański film muzyczny z 1933 roku
 Karioka – nazwa radioodbiornika lampowego produkowanego przez ZRK w latach 60. XX wieku
Epoka lodowa

Epoka lodowa, inaczej epoka lodowcowa – historyczny termin na określenie okresu zlodowaceń w Europie odpowiadający z grubsza plejstocenowi, zaproponowany w 1838 przez niemieckiego botanika Karla Friedricha Schimpera jako alternatywa terminu dyluwium. Później stosowana także poza Europą. Obecnie termin ten nie jest używany w nauce w pierwotnym znaczeniu (jako synonim plejstocenu lub jednostka stratygraficzna), natomiast częściowo przetrwał w nazwach epizodów ochłodzeń holocenu, np. mała epoka lodowa. Używa się go też często w pracach popularnonaukowych (np. Andel) i w niektórych naukowych (zwłaszcza ogólnych podręcznikach anglojęzycznych pod angielską nazwą ice age) na określenie glacjałów plejstocenu. Czasami także w znacznie szerszym aspekcie dla każdego okresu, gdy istniały rozległe lądolody (np. Ziemia-śnieżka). W polskiej literaturze naukowej preferuje się nazwę epoka lodowa, a nie epoka lodowcowa, choć obie wersje są obecnie traktowane jako synonimy.

Zobacz też 
 Lodowiec
 Ostatnie zlodowacenie

Bibliografia 
 L. Lindner. Czwartorzęd. Wyd. PAE, 1992.
 Słownik stratygraficzny. Wyd. Geologiczne, 1968.
 Stankowski W. Wstęp do geologii kenozoiku. Wyd. Nauk. UAM, 1996.
 Tjeerd H. van Andel, Nowe spojrzenie na starą planetę. PWN, 1997.

Zlodowacenia
Plejstocen
Calypso (muzyka)

Calypso – gatunek muzyczny pochodzenia afrykańskiego, w metrum 2/4 lub 4/4,. Także nazwa tańca towarzyskiego, którego muzyka oparta jest na improwizowanej balladzie w rytmie afrykańskim z wysp archipelagu Karaibów. Nazwa muzyki (stosowana od lat 30. XX w.), nawiązująca do imienia nimfy Kalipso, jest zniekształceniem wcześniejszych określeń wywodzących się z etymologii języków afrykańskich. 

Takie sławy jak Lord Kitchener, czy też Lord Creator i Lord Ivanhoe przyczyniły się do rozwoju tego gatunku na terenie wysp karaibskich. Przedrostki "Lord" najlepszych twórców Calypso były specyficzne wyłącznie dla tego gatunku. Calypso przyczyniło się do powstania takich gatunków jak w latach 60. ska (Jamajka) i soca (Trynidad).

Najpopularniejsi wykonawcy 
 Lord Creator
 The Mighty Terror
 Lord Kitchener
 Calypso Rose
 The Mighty Sparrow
 Lord Invader
 Lord Beginner
 Harry Belafonte
 Trinidad Steel Drum Band

Tańce latynoamerykańskie
Folk
Muzyka jamajska
Gatunki muzyczne
Slow-fox

Slow-fox to taniec towarzyski, powstały w XX wieku w Anglii z Fokstrota.

Nazwa 
Nazwa „Slow-fox” jest używana przede wszystkim w państwach niemieckojęzycznych i Polsce, w innych krajach używa się nazwy „Slow Foxtrott” (ang. „powolny Foxtrott”).

Charakterystyka 
Slow-fox jest typowo angielskim tańcem standardowym. Charakteryzują go płynne, szerokie, miękkie ruchy. Mówi się, że jeżeli postawi się na głowie pani tańczącej Slow-foxa pełną filiżankę, ani kropla nie powinna się wylać.

Rytm 
Muzyka w takcie 4/4 jest ze względów historycznych bliska Jazzowi. Obecnie jest zwykle grana w tempie 27 – 29 taktów na minutę.
Kroki stawiane są w kolejności „slow-quick-quick”. Pierwszy, powolny krok trwa 2 uderzenia (1/2 taktu), dwa następne po jednym uderzeniu (1/4) taktu). Slow-fox jest uważany za wyjątkowo trudny ze względu na ekstremalnie równomierny ruch pomimo kroków o różnym tempie.

Tańce
Taniec w Wielkiej Brytanii
Kultura Anglii
Głoska

Głoska – najmniejszy element dźwiękowej formy wypowiedzi charakteryzujący się stałym zespołem fonetycznych cech artykulacyjnych i akustycznych. Każda głoska jest fizyczną realizacją jakiegoś fonemu, który może mieć więcej niż jedną realizację. 

Wyróżnia się trzy fazy głoski: 
 następ (przygotowanie),
 szczyt (przyjęcie przez narządy mowy pozycji właściwej danej głosce),
 zestęp (powrót do pozycji neutralnej).

Ze względu na różnice akustyczne, fonetyczne i funkcjonalne głoski dzielą się na spółgłoski i samogłoski. Samogłoski są wielotonami harmonicznymi, podczas gdy spółgłoski zawierają też element szmerowy (wieloton nieharmoniczny). Ponadto samogłoski mają zdolność tworzenia sylab. Poza tym, podczas artykulacji samogłosek powietrze przepływa przez otwarty kanał, nie napotykając na przeszkody, jak w przypadku spółgłosek.

Zobacz też 

 fonetyka
 fonetyka języka polskiego

Fonem
Saltarello

Saltarello – średniowieczny, włoski taniec ludowy, w metrum 3/8 lub 6/8. Początkowo łączony z tańcem estampie. 
Najstarszy dokument, który wspomina saltarello, to manuskrypt Add. 29987, pochodzący z Włoch, datowany na około 1390 rok. Obecnie znajduje się w Narodowej Bibliotece (British Library) w Londynie. Wymienionych jest w nim  15  tańców (8 estampie, 4 saltarella, 1 trotta i 2 laments).  

W XVI wieku saltarello weszło w skład tańców dworskich i zazwyczaj było tańczone razem z wolniejszym passamezzem. Później weszło także w skład suity barokowej.

Zobacz też
pawana
taniec w średniowieczu

Tańce ludowe
Tańce włoskie
Kultura średniowiecza
Tańce dworskie
Karabinek sportowy

Karabinek sportowy  (kbks) – karabinek przystosowany do zasilania małokalibrową amunicją bocznego zapłonu, najczęściej .22 LR (5,6 × 15 mm R). Przeznaczony do celów treningowych, sportowych i rekreacyjnych. Najczęściej w formie karabinka jednostrzałowego lub powtarzalnego (rzadziej samopowtarzalnego). Niektóre z kbks-ów przeznaczone były do szkolenia żołnierzy, dlatego ich budowa była zbliżona do broni bojowej (ich zaletą w takim wypadku była redukcja kosztów szkolenia strzeleckiego). Za przykład może posłużyć polski kbks wz. 48 odpowiadający budową karabinkowi Mosin wz. 44. 

.

Zobacz też 
 wiatrówka

Uwagi

Przypisy

Bibliografia 
 

Karabiny
Falanga (ujednoznacznienie)

falanga – szyk bojowy w starożytności
 falanga – zrzeszenie spółdzielcze w systemie socjalizmu utopijnego Charlesa Fouriera
 „Falanga tragiczna” – tytuł młodopolskiego cyklu dziesięciu wierszy (sonetów) Leopolda Staffa
 9M17 Falanga/Skorpion (kod NATO AT-2 Swatter) – radziecki przeciwpancerny pocisk kierowany
 Falanga (symbol) – symbol polskich organizacji narodowych
 Falanga (partia) – właściwie Falange Española, hiszpańska partia narodowo-syndykalistyczna, założona w 1933
 ONR-Falanga – polska partia skrajnie nacjonalistyczna istniejąca w latach 1935–1939
 Falangi Libańskie – libańska partia polityczna założona w 1936, dawniej faszyzująca, obecnie konserwatywna
 Boliwijska Falanga Socjalistyczna, skrajnie prawicowa partia boliwijska utworzona w 1937
 Falanga Afrykańska – kolaboracyjna formacja wojskowa (1942–1943)
 Falanga (organizacja) – współczesna polska skrajnie nacjonalistyczna organizacja polityczna
 Falanga – polskie przedwojenne laboratorium i atelier filmowe

Przypisy
Foederati

Foederati (łac. foederati – konfederaci lub sprzymierzeńcy) – barbarzyńskie ludy, które począwszy od IV wieku osiedlano na mocy porozumienia na terytorium cesarstwa rzymskiego. Foederati dostawali ziemię w zamian za obronę państwa, ale często to oni okazywali się największym zagrożeniem (np. Wizygoci osiedleni w Tracji).

Linki zewnętrzne 
 William Smith, D.C.L., LL.D.: A Dictionary of Greek and Roman Antiquities, John Murray, London, 1875 – Foederatae Civitates

Armia starożytnego Rzymu
Mason

Masoneria – inaczej wolnomularstwo lub sztuka królewska to ponadnarodowy ruch etyczny
Miejscowości w USA:
 Mason – miejscowość w stanie Illinois, w hrabstwie Effingham
 Mason – miasto w stanie Ohio, w hrabstwie Warren
 Mason – miasto w stanie Michigan, w hrabstwie Ingham
 Mason – miasto w stanie New Hampshire, w hrabstwie Hillsborough
 Mason – miasto w stanie Tennessee, w hrabstwie Tipton
 Mason – miasto w stanie Teksas, w hrabstwie Mason
 Mason – miejscowość w stanie Wirginia Zachodnia, w hrabstwie Mason
 Mason – miasto w stanie Wisconsin, w hrabstwie Bayfield
 Mason – wieś w stanie Wisconsin, w hrabstwie Bayfield

Gminy w USA:
 Mason (ang. Mason Township) – gmina w stanie Arkansas, w hrabstwie Yell
 Mason (ang. Mason Township) – gmina w stanie Illinois, w hrabstwie Effingham
 Mason (ang. Mason Township) – gmina w stanie Iowa, w hrabstwie Cerro Gordo
 Mason (ang. Mason Township) – gmina w stanie Iowa, w hrabstwie Taylor
 Mason (ang. Mason Township) – gmina w stanie Michigan, w hrabstwie Arenac
 Mason (ang. Mason Township) – gmina w stanie Michigan, w hrabstwie Cass
 Mason (ang. Mason Township) – gmina w stanie Minnesota, w hrabstwie Murray
 Mason (ang. Mason Township) – gmina w stanie Missouri, w hrabstwie Marion
 Mason (ang. Mason Town) – gmina w stanie New Hampshire, w hrabstwie Hillsborough
 Mason (ang. Mason Township) – gmina w stanie Ohio, w hrabstwie Lawrence
 Mason (ang. Mason Town) – gmina w stanie Wisconsin, w hrabstwie Bayfield
Hrabstwa w USA:
 hrabstwo Mason (ang. Mason County) – w stanie Illinois
 hrabstwo Mason (ang. Mason County) – w stanie Kentucky
 hrabstwo Mason (ang. Mason County) – w stanie Michigan
 hrabstwo Mason (ang. Mason County) – w stanie Teksas
 hrabstwo Mason (ang. Mason County) – w stanie Waszyngton
 hrabstwo Mason (ang. Mason County) – w stanie Wirginia Zachodnia

Zobacz też
Wielka Loża Narodowa Polski

Wielka Loża Narodowa Polski (WLNP) – stowarzyszenie wolnomularskie nurtu regularnego (tradycyjnego) działające w Polsce, obok Wielkiego Wschodu Polski i Le Droit Humain jedna z kilku obediencji masońskich działających w Polsce. Stosuje rytuały Obrządku Szkockiego Dawnego i Uznanego. WLNP swój patent (wolnomularską licencję tzw. regularności) opiera na Wielkiej Loży Anglii.

WLNP nie uznaje i nie utrzymuje oficjalnych stosunków zarówno z masonerią liberalną (ze względu na odrzucenie wymogu wiary w Boga jako Wielkiego Architekta Wszechświata), jak i mieszaną (także ze względu na przyjmowanie kobiet).

Wielka Loża Narodowa Polski jest stowarzyszeniem zarejestrowanym pod numerem KRS 0000113318.

Historia 
Wielka Loża Narodowa Polski czynnie włączyła się w przygotowanie zamachu majowego, urabiając opinię publiczną, propagując pogląd, że dla Państwa Polskiego koniecznością jest, aby Marszałek Piłsudski został przywrócony do roli czynnej i twórczej. Andrzej Strug jako wielki mistrz lub szef obrządku szkockiego wyższych stopni odbył kilka rozmów z Józefem Piłsudskim.

Przedwojenni Wielcy Mistrzowie:
 1920–1922 Rafał Radziwiłłowicz
 1922–1923 Andrzej Strug
 1924 Stanisław Stempowski
 1925 Witold Łuniewski
 1926–1928 ponownie Stanisław Stempowski
 1928–1931 Jan Mazurkiewicz
 1931–1934 Mieczysław Wolfke
 1934–1937 ponownie Witold Łuniewski
 1937–1938 Marian Ponikiewski

Loże WLNP 
 Loża-Matka „Kopernik” – Warszawa 
 „Walerian Łukasiński” – Warszawa 
 „Przesąd Zwyciężony” – Kraków 
 „La France” – Warszawa (francuskojęzyczna)
 „Świątynia Hymnu Jedności” – Poznań 
 „Eugenia Pod Ukoronowanym Lwem” – Gdańsk 
 „Pod Szczęśliwą Gwiazdą” – Warszawa
 "Iwan Łuckiewicz" – Warszawa (białoruskojęzyczna)
 "Silesia" – Katowice
 „Wolność Odzyskana” – Lublin
 "PI" – Warszawa
 "Emil Drach" – Katowice (włoskojęzyczna)
"Enigma" – Warszawa (anglojęzyczna)

Wielcy Mistrzowie WLNP 

 (1991–1994) Tadeusz Gliwic
 (1994–1999) Janusz Maciejewski
 (2000–2003) Tadeusz Cegielski
 (2003–2006) Ryszard Siciński
 (2006–2012) Marek Złotek-Złotkiewicz
 (2012–2015) Aleksander Kalinowski
 (od 2015) Jacek Klocek

Wielcy Sekretarze WLNP 
 Tadeusz Cegielski
 Sebastian Soluch
 Zygmunt Rzymkowski
 Tomasz Stefańczyk

Zobacz też 
 Masoneria
 Międzynarodowy Mieszany Zakon Wolnomularski "Le Droit Humain" w Polsce
 Wielki Wschód Polski

Linki zewnętrzne 
 Wielka Loża Narodowa Polski
Loża-Matka "Kopernik"
 Loża Nr 2 Walerian Łukasiński (WLNP)

Przypisy 

Polskie obediencje wolnomularskie
Polska
Wolnomularstwo w II Rzeczypospolitej
Jeden dzieli drugi wybiera

Jeden dzieli drugi wybiera to tradycyjna metoda "sprawiedliwego" podziału pomiędzy dwie osoby. Jeden dzieli na dwie części, drugi wybiera jedną z nich.
W interesie dzielącego jest to, żeby były równe, bo jeśli nie, to jemu trafi się mniejsza.

Uogólnienia rozważane przez teorię gier 

Metodę łatwo uogólnić na dowolny podział w proporcji N do M: jeden dzieli na N+M części, drugi wybiera tyle ile mu przysługuje.

Uogólnienie na więcej graczy jest trudniejsze. Jeśli możliwe są podziały tego co już podzielono, należy podzielić między 2 graczy, potem każdy z nich dzieli się z kolejnym w proporcji 2:1, potem każdy z kolejnym 3:1 itd., co prowadzi do niepraktycznie dużej liczby podziałów. Jeśli dzielone było np. ciasto, to co z niego zostanie po takim podziale dla 6 osób to będą stosy okruchów dla każdego (podział na  kawałków).

Problem ma miejsce również jeśli gracze mają różną funkcję oceny podziałów.
Gracz dzielący tworzy jedną część, którą przeciwnik ocenia na więcej niż 50% wartości, i drugą, którą ocenia na mniej niż 50%, za to o wiele więcej wartą według własnej oceny. Tak więc dzielący jest w o wiele lepszej sytuacji niż wybierający. 

Jeśli ma miejsce sytuacja iterowania zasady "jeden dzieli drugi wybiera", w takim przypadku może mieć sens wybranie "gorszej" części, żeby ukarać przeciwnika i zmusić go do lepszych podziałów.

Teoria gier
Allemande

Allemande [almãd] to  taniec dworski, pochodzenia niemieckiego, popularny od XVI wieku w Anglii, Francji i Niderlandach. Charakteryzuje się parzystym metrum oraz wolnym tempem. Od XVII wieku uległ stylizacji i wszedł w skład barokowej suity, najbardziej spopularyzowany przez Johanna Sebastiana Bacha. W tradycyjnej suicie Allemande zajmowało pierwsze miejsce – przed Courante, Sarabande i Gigue

Przypisy

Zobacz też 
 Allemande (muzyka).

Tańce dworskie
Taniec w Niemczech
Taniec w Wielkiej Brytanii
Taniec we Francji
Renesans
Barok
Beguine

Beguine - powolny taniec ludowy z Martyniki, w metrum 4/4, obecnie należący do kanonu tańca towarzyskiego. 

W latach trzydziestych XX wieku był lansowany, lecz bez powodzenia, w Paryżu. Swą popularność zdobył dopiero dzięki Cole Porterowi i jego piosence Begin the Beguine zaśpiewanej w musicalu Jubilee (1935) a wystawionym na nowojorskim Broadwayu.  W żargonie polskich muzyków taniec ten zwany jest powszechnie beginką.

Tańce latynoamerykańskie
Kultura na Martynice
Tańce ludowe
Courante (taniec)

Courante (kurant) – francuski taniec dworski popularny w XVI wieku o metrum 3/2, 6/4 lub 3/4. Wyróżnia się odmianę włoską i francuską tego tańca, gdzie charakteryzował się on skocznymi figurami choreotechnicznymi.

.

Zobacz też 
 Courante (muzyka)

Przypisy 

Tańce dworskie
Tańce francuskie
Hopak

Hopak – ukraiński taniec ludowy w metrum 2/4, a także sztuka walki (zob.: hopak bojowy).

Taniec powstał na Siczy Zaporoskiej. Została w nim zakodowana sztuka walki za pomocą kopnięć i podcięć, a w wersji z szablą – walka tą bronią.

Jego cechą charakterystyczną jest to, że jest to jeden z najbardziej popisowych tańców i tańczy się go zazwyczaj na koniec występu.

Tańce ludowe
Taniec na Ukrainie
Natjaśastra

Natjaśastra,  pełna nazwa Bharata Natjaśastra – traktat dotyczący teatru, tańca i muzyki, spisany przez mędrca Bharatę, jak wierzą hinduiści, natchnionego przez Brahmę, przechowywany w bibliotekach w Tandżore i Malabar (Indie). Został spisany między II w. p.n.e. a II w. n.e. Klasyczny taniec hinduski w swej najczystszej formie bazuje na naukach pochodzących z tego traktatu. Jedynym zachowanym do dziś klasycznym teatrem indyjskim odwołującym się do traktatu jest pochodzące z Kerali Kudijattam.

Święte pisma hinduizmu
Indyjskie utwory literackie
Teoria literatury
Taniec w Indiach
Komputerowa gra ekonomiczna

Komputerowa gra ekonomiczna – gra strategiczna, w której czynnik ekonomiczny jest równie ważny lub ważniejszy od czynnika bitewnego; często nawet niezawierająca żadnych elementów militarnych.

Gatunki gier komputerowych
Passamezzo

Passamezzo – włoski taniec dworski w dwudzielnym metrum i tempem umiarkowanym, popularny w II połowie XVI wieku. Tańczony był zazwyczaj razem z następującym po nim szybkim tańcem saltarello. Później para tych dwóch tańców została zastąpiona parą pawana i galiarda.

Przypisy 
 

Tańce dworskie
Tańce włoskie
Menuet

Menuet (fr. menu pas – drobny krok) – francuski taniec ludowy, który stał się z czasem tańcem dworskim, w metrum 3/4 i tempie umiarkowanym. Tańczony był parami i składał się z kilku figur. Największą popularność zdobył na dworze Ludwika XIV.

Figury menueta: ukłon, podanie prawej ręki, podanie lewej ręki, podanie dwóch rąk, figura zet.

Najbardziej znane menuety 
 Luigi Boccherini – Kwintet smyczkowy E-dur op. 11 nr 5 (G 275)
 Wolfgang Amadeus Mozart – Serenada „Eine kleine Nachtmusik” – część III 
 Ludwig van Beethoven – Menuet G-dur

Zobacz też 

 Menuet – opis formy muzycznej o nazwie menuet
 Taniec

Tańce ludowe
Tańce francuskie
Tańce dworskie
Forum (Rzym)

Forum – pierwotnie rynek oraz publiczny plac w miastach świata rzymskiego.

Forum było najważniejszym miejscem w rzymskich miastach i znajdowało się przy skrzyżowaniu dwóch głównych miejskich arterii komunikacyjnych: poprzecznej, zwanej decumanus oraz podłużnej, zwanej cardo. Forum było najczęściej budowane i utrzymywane przez magistrata odpowiedzialnego za drogę. Zazwyczaj miał prostokątny kształt i zdobiły go kolumnady, świątynie oraz budowle publiczne. Odbywały się na nim sądy, a kupcy mieli tam swoje stoiska. Zdarzało się, że miasta miały kilka forów (np. Rzym).

Wszystkie fora miałyby na północnym końcu Świątynię Jowisza oraz inne świątynie, a także bazylikę. Na placu znajdowała się publiczna tabela wag i miar, aby klienci na rynku mogli upewnić się, że nie są oszukani. W czasie wyborów kandydaci korzystali ze świątyń na forum, aby wygłaszać przemówienia wyborcze. 

Greckim odpowiednikiem forum jest agora.

Funkcje Forum 

Oprócz standardowej funkcji rynku, forum było miejscem spotkań o wielkim znaczeniu społecznym, a często miejscem różnorodnych działań, w tym dyskusji i debat politycznych,  spotkań itp. W takim przypadku uzupełniało funkcję conciliabulum. Inne główne fora znajdują się we Włoszech; nie należy ich jednak mylić z placem nowoczesnego miasta, które mogło pochodzić z wielu różnych typów starożytnych centrów obywatelskich, a bardziej prawdopodobne, że był to jego własny typ. Chociaż są podobne w użyciu i funkcji jak fora, większość z nich powstała w średniowieczu i często nie jest częścią starożytnej budowli.

Zobacz też 

 Forum Romanum
 macellum

Bibliografia 
 

Architektura starożytnego Rzymu
Elementy miast i osiedli
Forum

Forum – rynek miasta w starożytnym Rzymie
 Forum – sieć hotelowa
 "Forum" – polski dwutygodnik wydawany w latach 1965–2023
 Forum – program publicystyczny w TVP Info
 Forum – internetowa forma dyskusji
 Forum – centrum handlowe w Gliwicach
 Forum SA – wydawnictwo wydające Gazetę Polską Codziennie

Zobacz też 
 Kia Forum 
 Fora
Fryz

Fryz (wł. fregio) – pośredni, poziomy człon belkowania z reguły położony między architrawem i gzymsem; ogólnie – każdy poziomy pas dekoracyjny.  

W architekturze często zdobiony płaskorzeźbami, był jednym z najbardziej ozdobnych elementów antycznych świątyń. W porządku doryckim składał się z następujących na przemian po sobie metop i tryglifów (tzw. fryz metopowo-tryglifowy lub tryglifon). W porządku jońskim jest to już fryz ciągły ozdobiony reliefem o tematyce mitologicznej, religijnej lub historycznej. Jeden z najwspanialszych fryzów doryckich pochodzi z Partenonu. W innych porządkach architektonicznych fryz może być gładki.

Fryz to również poziomy pas zdobiący naczynia lub malowidła, który może się składać z powtarzających się motywów geometrycznych lub scen figuralnych.

W architekturze mianem fryzu określa się także element wystroju architektonicznego w postaci poziomego, ciągłego, płaskorzeźbionego, malowanego lub ceramicznego pasa o rozmaitych motywach dekoracyjnych. Był on stosowany do wizualnego podziału i zdobienia zarówno elewacji, jak i wnętrz budowli. Dekoracja fryzów zmieniała się w zależności od epoki. W okresie romańskim przeważały motywy geometryczne, w gotyku roślinne i figuralne, w renesansie motywy antyczne.

W budownictwie wyróżnia się poza tym fryz arkadowy (lub arkadkowy, arkatura), składający się z szeregu małych łuków, najczęściej pod okapem frontowych elewacji. Jest on charakterystyczny dla architektury przedromańskiej i romańskiej. Stosowany też jako element dekoracyjny w wyrobach rzemieślniczych.

Zoforosem nazywano wszelki fryz klasyczny z przedstawieniem postaci ludzi i zwierząt w płaskorzeźbie.  W średniowiecznej Polsce fryz nazywany był krańcem świata.

Fryz heraldyczny 
Fryzy zawierające herby szlacheckie znajdują się m.in. w zabytkowych dworach: Czarne, pałacach: w Czernicy, Strudze, Wiadrowie, Wojanowie i zamkach w: Goli Dzierżoniowskiej, Gościszowie, Międzylesiu, Piotrowicach Świdnickich, Płakowicach, Starej Kraśnicy, Zagórzu Śląskim (Grodno).

Przypisy

Bibliografia 
 

Detale architektoniczne
Gorgony

Gorgony (gr.  Gorgónes, l.poj.  Gorgṓ, łac. Gorgones, l.poj. Gorgon) – w mitologii greckiej groźne siostry o przerażającym wyglądzie.

Przedstawiane jako postacie skrzydlate, ze szponami, ostrymi kłami i włosami w kształcie jadowitych węży. Początkowo była tylko jedna gorgona, później pojawiły się trzy – Steno, Euriale i Meduza. Ich rodzicami byli Forkos i Keto.

Najbardziej znaną z nich jest Meduza, której spojrzenie zamieniało w kamień. Według Owidiusza najpierw była piękną dziewczyną, którą zgwałcił Posejdon w świątyni Ateny, za co obrażona bogini zmieniła ją w potwora. Meduza zginęła zabita przez Perseusza, w chwili śmierci z jej krwi zrodził się Pegaz. Głowę Meduzy Atena umieściła na swojej tarczy egidzie.

Synem Posejdona i Euriale był Orion.

Przypisy 

Istoty w mitologii greckiej
Grób szybowy

Grób szybowy, też grobowiec szybowy – rodzaj grobu używany w początkowej fazie epoki brązu, w którym komora grobowa umieszczana była na dnie głębokiego, wąskiego szybu. Po złożeniu w grobie ciała zmarłego komora grobowa była zabezpieczana dachem, a szyb nad nią był zasypywany. Groby szybowe występują w różnych częściach świata, a najbardziej znanym ich przykładem są bogato wyposażone grobowce mykeńskie (tzw. okręgi grobów szybowych A i B). W Chinach epoki brązu w grobowcach szybowych chowała swoich zmarłych elita z dynastii Shang. Tradycję grobów szybowych spotkać można również u kultur zachodniego Meksyku w okresie między 300 rokiem p.n.e. a 400 n.e., m.in. na stanowisku Tingambato.

Rodzajem grobu szybowego jest grób szybowy z komorą boczną, w którym zmarłych składano w pomieszczeniu bocznym wychodzącym na dno szybu.

Zobacz też 
 tolos

Przypisy 

Źródła archeologiczne
Sztuka sepulkralna
Sopran koloraturowy

Sopran koloraturowy – najwyższy głos kobiecy, charakteryzujący się skalą h do fis3 oraz dużą ruchliwością (szybkie i precyzyjne wykonywanie gam, obiegników, pasaży, ozdobników).

Za najtrudniejszą kobiecą operową partię koloraturową uważa się partię Królowej Nocy z opery Czarodziejski flet Wolfganga Amadeusa Mozarta. Zdzisława Donat miała nazwać umiejętność jej wykonywania „oddzielnym zawodem śpiewaczym”.

Rodzaje sopranu koloraturowego 
Według niemieckiego systemu kategoryzacji śpiewaków operowych (Stimmfach) wyróżnić można dwa typy sopranu koloraturowego:
 sopran koloraturowy liryczny (koloratura liryczna): lekki głos o wysokiej skali, z ogromną biegłością techniczną, z łatwością osiągania wysokich dźwięków, pozwalającą wykonywać szybkie kadencje i ozdobniki. Do takich partii można zaliczyć np. Oskara (Bal maskowy G. Verdiego), Olimpię w Opowieściach Hoffmanna J. Offenbacha), czy z dzieł bardziej współczesnych Zerbinettę w Ariadnie na Naksos R. Straussa) i Tytanię w Śnie nocy letniej B. Brittena.
 sopran koloraturowy dramatyczny (koloratura dramatyczna): to głos większy od lirycznego sopranu koloraturowego, z biegłością techniczną wykonywania szybkich ozdobników, mogący stosować bardziej dramatyczną interpretację. Do takich partii można zaliczyć wielkie dramatyczne role okresu belcanta (pierwsza połowa XIX wieku), np. tytułowa Łucja z Lammermooru, Maria Stuarda, Anna Bolena, Elżbieta w Roberto Devereux G. Donizettiego, Semiramida, Armida czy  Amenaida w Tankredzie w operach G. Rossiniego, Norma i Elwira w Purytanach V. Belliniego).

Wielkimi koloraturami dramatycznymi były w XX wieku m.in. Maria Callas, Leyla Gencer, Joan Sutherland, June Anderson, Cristina Deutekom czy Montserrat Caballé, które także – z powodzeniem – wykonywały partie lirycznego sopranu koloraturowego.

Obecnie ten repertuar wykonuje m.in. Edita Gruberová, a w Polsce m.in. Joanna Woś.

Zobacz też 
 sopran
 Stimmfach

Przypisy

Bibliografia 
 Encyklopedia muzyki PWN, red. A. Chodkowski, Warszawa 1995.
 
 
 Talk Classical (forum poświęcone wszelkim aspektom muzyki klasycznej, w tym śpiewu), wątek: Czym jest Koloratura Dramatyczna?
 Portal Choirly (wątek: Dramatic Coloratura Soprano: Voice Type Characteristic)

Rodzaje głosów
Gun mada

Gun mada (sum. gun ma.da, tłum. „podatek z podbitych ziem”) – nazwa jednego z podatków płaconych w sumeryjskim państwie III dynastii z Ur (2113-2005 p.n.e.). Podatek ten płacony był w żywym inwentarzu przez personel wojskowy stacjonujący na peryferiach państwa. Chodziło tu przede wszystkim o podbite obszary leżące na wschód od rzeki Tygrys, gdzie władcy III dynastii z Ur utworzyli szereg osiedli wojskowych. Ściągany w formie podatku żywy inwentarz gromadzony był w mieście Drehem, gdzie następowała jego redystrybucja. Podatek gun mada wraz z podatkiem bala, płaconym przez prowincje państwa, stanowił podstawę systemu podatkowo-redystrybucyjnego wprowadzonego przez władców III dynastii z Ur.

Przypisy

Bibliografia
 Astour M.C., History of Ebla, w: Gordon C.H., Rendsburg G.A. (red.), Eblaitica: Essays on the Ebla Archives and Eblaite Language, t. 4, Eisenbrauns 1987, s. 57-196.
 Roaf M., Wielkie kultury świata - Mezopotamia, Świat Książki 1998.

Sumer
Podatki
Słowa z języka sumeryjskiego
Replika

replika – duplikat, kopia
 Replika – dwumiesięcznik o tematyce LGBT
 Wydawnictwo Replika

Zobacz też 
 replika → odpowiedź
Przedruk

Przedruk (ang. reprint) – dosłowne lub tylko nieznacznie zmienione, ponowne opublikowanie utworu.

Z reguły przedruk jest objętościowo większy niż cytat, i obejmuje cały utwór lub z niewielkimi skrótami. W formie przedruku publikowane są książki lub całe artykuły, także artykuły internetowe. Czasem przedruk artykułu polega na jego przetłumaczeniu i wydaniu w innym języku.

W przypadku przedruku konieczne jest zamieszczenie nazwiska autora (autorów) oraz danych pierwotnego druku (nazwa czasopisma, i inne dane bibliograficzne). Jeżeli z tego uprawnienia będzie chciał skorzystać inny podmiot, konieczne jest uzyskanie zgody wydawcy (lub samego autora). W przeciwnym razie twórcy przysługuje prawo do wynagrodzenia. Niektóre wydawnictwa i czasopisma automatycznie zezwalają na bezpłatne przedruki, z różnymi zastrzeżeniami technicznymi lub formalnymi.

Prawo przedruku w Polsce 
Tak zwane prawo przedruku zostało uregulowane w art. 25 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Ta regulacja służy szybkiemu i szerokiemu dostępowi do informacji. Odpowiednikami tego przepisu w dyrektywie 2001/29/WE są art. 5 ust. 3 lit. c) oraz f).

Na ten przepis mogą powoływać się podmioty prowadzące działalność prasową, radiową i telewizyjną. Ze względu na treść ust. 4 wymienione pojęcia odnoszą się także do mediów internetowych. Niektórzy prawnicy opowiadają się za poszerzeniem kręgu beneficjentów.

Przedmiotem tej postaci dozwolonego użytku publicznego są szczegółowo określone kategorie rozpowszechnionych utworów poświęconych tematom, którymi w danym momencie interesuje się opinia publiczna. Są to: sprawozdania o aktualnych wydarzeniach, artykuły prasowe na określone aktualne tematy, krótkie wyciągi z tych sprawozdań i artykułów, aktualne wypowiedzi i fotografie reporterskie, tłumaczenia tych sprawozdań, artykułów, wypowiedzi i fotografii, przeglądy publikacji i rozpowszechnionych utworów oraz krótkie streszczenia rozpowszechnionych utworów. Długość okresu, w którym temat pozostaje aktualny, zależy od prędkości obiegu informacji.

Wyjątkowo (na tle innych postaci dozwolonego użytku) twórcy mogą zabronić korzystania z pewnych kategorii utworów, a także mają prawo do wynagrodzenia z tytułu korzystania z określonych kategorii utworów. Część prawników twierdzi, że jedno zbiorcze zastrzeżenie podmiotu praw autorskich o wyłączeniu utworów z zakresu tej regulacji jest skuteczne. Inni zajmują przeciwne stanowisko. Ich zdaniem zastrzeżenie dotyczące całego czasopisma, np. umieszczone w stopce redakcyjnej, nie jest wyraźne. W przypadku, gdy podmiotowi praw autorskich przysługuje wynagrodzenie, użytkownik powinien zawrzeć stosowną umowę. W braku takiej umowy w imieniu uprawnionego może występować organizacja zbiorowego zarządzania. Zdaniem niektórych specjalistów przepis art. 25 ust. 4 pr. aut. został błędnie zredagowany, ponieważ sugeruje, że działalność organizacji zbiorowego zarządzania jest ograniczona do spraw dotyczących przedruku w Internecie.

Zobacz też 
 duplikat
 faksymile
 kopia
 replika

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 
 
 
 

DTP
Prawo autorskie
Rośliny oleiste

Rośliny oleiste – grupa gatunków roślin przemysłowych, uprawianych ze względu na wysoką zawartość tłuszczu. Tłuszcze (w 90% są to kwasy tłuszczowe) stanowią u roślin użytkowanych jako oleiste ponad 15% suchej masy nasion i owoców. Surowiec pozyskany z roślin przed dalszą obróbką określany jest mianem tłuszczu naturalnego surowego. Tłuszcze roślinne po obróbce mogą mieć konsystencję stałą lub płynną i zwane są olejami roślinnymi. Wykorzystywane są w gospodarstwach domowych oraz w przemyśle cukierniczym, piekarniczym, konserwowym i rybnym, a także do produkcji farb i lakierów, kosmetyków, leków, środków ochrony roślin, produkcji gum i smarowania silników.

Przykłady roślin oleistych 

W skali świata kluczową rolę odgrywa kilkanaście gatunków roślin oleistych, jednak lokalnie wykorzystywanych jest jako źródło tłuszczów roślinnych w sumie ponad 200 gatunków roślin reprezentujących różne rodziny.

W europejskiej strukturze produkcji nasion roślin oleistych główną pozycję zajmują słonecznik (40%) i rzepak (29%), a w krajach unijnych zdecydowanie dominuje (47%) rzepak.

Rośliny oleiste uprawiane w Europie Środkowej:
 rzepak – na olej rzepakowy
 słonecznik zwyczajny – na olej słonecznikowy
 len zwyczajny – na olej lniany
 modrak abisyński (katran abisyński)
 krokosz barwierski
 rącznik pospolity na olej rycynowy
 soja warzywna
 mak lekarski
 rzodkiew oleista
 dynia oleista
 lnicznik siewny

Inne rośliny oleiste: 
 bawełna
 kakaowiec właściwy
 kokos właściwy
 kukurydza zwyczajna
 masłosz Parka
 migdałowiec pospolity
 oliwka europejska
 orzech ziemny
 olejowiec gwinejski (palma olejowa)
 sezam indyjski
 winorośl właściwa

Zobacz też 
 tłuszcze jadalne
 rośliny uprawne

Przypisy

Bibliografia 
 Rośliny oleiste, uprawa i zastosowanie. Red. Wojciech Budzyński i Tadeusz Zając. PWRiL, Poznań 2010, 300 stron. .
Heloci

Heloci (gr. εἵλωτες heilotes - jeniec) – jedna z warstw ludności Sparty, składająca się z mieszkańców podbitej Lakonii i Mesenii.

Przywiązani do ziemi niewolnicy, byli podstawową siłą roboczą na spartańskiej wsi, pracującą na utrzymanie spartiatów (hoplitów). Mieli ograniczone prawa, nie posiadali wolności osobistej, nie można było ich sprzedać (byli własnością państwa). Uprawiali ziemię spartiatów, z czego 50% plonów mogli wykorzystywać na własne utrzymanie. Wolno im było zakładać rodziny, gdyż zwiększali w ten sposób swoją liczebność i jednocześnie tak cenną dla Spartan siłę roboczą. Mogli posiadać skromny majątek oraz praktykować swoją religię. Poza tym heloci byli obowiązani do osobistych posług wobec Spartan (towarzyszyli na przykład swym panom w czasie wypraw wojennych jako lekkozbrojni), wykonywania prac rzemieślniczych, stawania do robót publicznych na wezwanie władz.

Heloci zasłużeni wobec Sparty mogli uzyskać wyzwolenie, którego indywidualny Spartanin nie mógł im przyznać. W źródłach można spotkać kilka określeń dla różnych kategorii helotów zmieniających status: aphetai (wyzwoleni), adespotoi ("bez panów"), desposionautai (związani z flotą) i neodamodeis ("nowi członkowie demosu"). Brak danych, wedle jakich kryteriów przydzielano do nich i czym się różniły one między sobą.

Obawa buntu helotów był jednym z podstawowych czynników determinujących charakter całego życia spartańskiego. Spartanie niechętnie udawali się na dalekie wyprawy, byli przeciwni udziałowi w konfliktach, które wymagałyby wysyłania dużej armii, część jej była potrzebna do pilnowania helotów.

Tukidydes opisuje sytuację, gdy szukali Lacedemończycy pozoru dla wysłania z kraju helotów, którzy korzystając ze złej sytuacji Sparty, kiedy Pilos znajdowało się w rękach nieprzyjaciela, mogliby wywołać rozruchy. Lękając się ich natury buntowniczej i ich wielkiej liczby, albowiem przy wszystkich prawie decyzjach liczą się Lacedemończycy z zagadnieniem helotów – uciekli się nawet raz do podstępu. Tych helotów, którzy według własnego mniemania odznaczyli się na wojnie, wezwali do zgłoszenia się. Zapowiedzieli, że dadzą im wolność. W rzeczywistości miała to być próba: sądzili bowiem, że ci heloci, którzy najbardziej pragną wolności, pierwsi także ośmielą się zbuntować przeciw Lacedemończykom. Wybrano z nich około dwóch tysięcy; z wieńcami na głowie obchodzili oni świątynie jako ci, którzy mają być wyzwoleni; niedługo potem zniknęli i nikt nie wiedział, co się z nimi stało.

Zawierając pokój Nikiasza Ateny i Sparta zawarły także przymierze, zobowiązujące obie strony do wzajemnej pomocy w razie ataku państwa trzeciego. Znaczący był punkt o udzieleniu pomocy Sparcie także w wypadku buntu helotów: Jeśli zaś zbuntują się niewolnicy (ἡ δουλεία ἐπανιστῆται), Ateńczycy przyjdą Lacedemończykom w miarę swych sił z pomocą, przy braku zobowiązania wzajemnego.

Przypisy 

Starożytna Sparta
Niewolnicy
Hieratyka

Hieratyka (gr. ἱερατικός – kapłański od ἱερεύς – kapłan) – jedna z form starożytnego pisma egipskiego, służąca przeważnie do zapisywania świętych tekstów na papirusie. 

Znaki tego pisma nie miały już obrazkowego charakteru hieroglifów i były często łączone. Pismo to pojawiło się już w czasach I dynastii. Około 660 r. p.n.e. hieratyka zaczęła ustępować demotyce, ale jeszcze przez kilka stuleci była używana przez kapłanów.

Zobacz też 
 język egipski
 język nowoegipcjański

 język koptyjski
 pismo hieroglificzne
 lista znaków hieroglificznych Alana Gardinera

Linki zewnętrzne 

 Hieratyka na portalu Omniglot
 
 Pismo hieratyczne

Pisma egipskie
Hippeis

Hippeis (gr. ἱππεῖς, l.p. hippeus ἱππεύς od ἵππος, hippos 'koń') – jazda grecka i zarazem druga pod względem zamożności grupa społeczna w starożytnych Atenach, składająca się początkowo z tych, których stać było na konia i ekwipunek jeźdźca.

O elitarności tej grupy świadczy fakt, że w czasach największej zamożności Aten obywatelska armia tej polis miała najwyżej 1000 konnych wojowników.

Później definicja hippeis, jako grupy społecznej, oderwała się od możności podjęcia konnej służby w armii.

Ich odpowiednikiem w Rzymie byli ekwici.

Wojska starożytnej Grecji
Starożytne Ateny
Honestiores

Honestiores (łac. honestus 'szanowany, uczciwy' por. honos 'cześć, zaszczyt, chluba, honor') – począwszy od II wieku p.n.e. wyższe klasy rzymskiego społeczeństwa (senatorzy, ekwici, żołnierze, urzędnicy państwowi oraz urzędnicy miejscy). Klasa ta miała wiele przywilejów prawnych (zwolnienie od kar okrutnych czy hańbiących), które nie przysługiwały humiliores. Np. obraza wyrządzona członkowi stanu uprzywilejowanego przez przedstawiciela stanu niższego była traktowana jako "poważna" (iniuria atrox) i karana surowiej niż w sytuacji odwrotnej (actio iniuriarium aestimatoria). Zeznania świadka niższego stanu wymagały potwierdzenia przysięgą, od czego świadek stanu wyższego był zwalniany. Formalne uprzywilejowanie nie zawsze było tożsame ze sprawowaną władzą, zwykle dużą rolę (większą niż senatorzy) odgrywali cesarscy niewolnicy i wyzwoleńcy, choć z punktu widzenia prawa niewolnik był "nikim" (Quod attinet ad ius civile, servi pro nullis habentur).

Przypisy 

Historia społeczna starożytnego Rzymu
Humiliores

Humiliores (łac. l.p. humilior stopień wyższy od humilis 'niski, przyziemny' z humus 'grunt, gleba, ziemia') - od II wieku niższa klasa rzymskiego społeczeństwa, której prawa były gorsze niż przysługujące honestiores.  Przykładem było zróżnicowanie kar grożących za zniewagę (Actio iniuriarium aestimatoria). Stopniowo warstwy upośledzone zostały przypisane do ziemi lub do pracy (np. kolonat).

Przypisy 

Historia społeczna starożytnego Rzymu
Minidisc

Minidisc, zapis oficjalny MiniDisc (MD) – dyskowy nośnik danych cyfrowych, zwykle stosowany do zapisu dźwięku. Technologię MD zaprezentowała w 1991 roku firma Sony. W 1993 roku został zaprezentowany standard MD Data do przechowywania danych komputerowych, nie zyskał on jednak popularności. Od 2013 nie produkuje się nowych urządzeń korzystających z płyt MiniDisc.

Własności fizyczne 
Dysk zamontowany jest na stałe w kasetce z zasuwką, podobnie do 3,5-calowej dyskietki.

Płyty audio dostępne są w dwu wariantach: tłoczone (z gotowym programem) oraz zapisywalne. Tłoczone MD są zbliżone w budowie i zasadzie działania do tłoczonych płyt CD. Nagrywalne MD wykorzystują zapis magnetooptyczny i mogą być zapisywane wielokrotnie.

Zapis dźwięku 
Sygnał audio na MD jest skompresowany w formacie ATRAC, podczas gdy na płycie CD stosuje się 16-bitowy format PCM. O ile w początkach obecności MD na rynku jakość dźwięku była łatwa do odróżnienia od jakości CD, dzięki rozwojowi ATRAC dzisiaj różnicę tę jest bardzo trudno usłyszeć. Najnowsza wersja kodeku wprowadzona przez Sony to ATRAC S; Sharp i Panasonic stosują własne, jednak w pełni zgodne kodeki ATRAC.

Z czasem technologia MD została wzbogacona o dodatkowe formaty zapisu. Są one znane jako MDLP (MiniDisc Long Play) i wykorzystują nowy format zapisu ATRAC3. Do standardowego formatu o jakości CD, nazywanego teraz często SP, MDLP dodaje tryb LP2, umożliwiający na dwukrotne wydłużenie czasu zapisu (160 minut na 80-minutowej płycie) dźwięku o dobrej jakości, oraz LP4, o czterokrotnie dłuższym czasie zapisu (320 minut na 80-minutowej płycie) dźwięku o średniej jakości.

Przepływność (bitrate) w standardowym trybie SP wynosi 292 kbit/s i wykorzystuje pełne kodowanie stereo z oddzielnymi kanałami lewym i prawym. Dla ogromnej większości ludzi jakość dźwięku jest identyczna z jakością płyty CD. Tryb LP2 wykorzystuje bitrate 132 kbit/s, także z oddzielnymi kanałami stereo. Dla większości osób jakość dźwięku jest niemal identyczna z trybem SP. Ostatni tryb, LP4, wykorzystuje prędkość 66 kbit/s i kodowanie joint stereo. Jakość dźwięku jest zauważalnie gorsza niż w poprzednich dwu trybach, jest jednak wystarczająca do zapisu mowy lub do słuchania muzyki przez gorszej jakości słuchawki lub małe głośniki.

Zobacz też 
 Discman
 Odtwarzacz MP3
 UMD - inny nośnik firmy Sony, używany w konsoli PSP

Linki zewnętrzne 
 Minidisc Community Portal
 Minidisc.org FAQ
 Minidisc Forum

Sony
Dyski optyczne
Berenika (żona Antiocha II)

Berenika (ur. ok. 285–280 p.n.e., zm. ok. 246 p.n.e. w Antiochii Syryjskiej) – córka Ptolemeusza II i jego pierwszej żony Arsinoe I, siostra Ptolemeusza III Euergetesa. W 261 r. p.n.e. poślubiła króla syryjskiego Antiocha II. Po jego śmierci została zamordowana.

Zobacz też 
 Ptolemeusze

Ptolemeusze
Królowe Seleucydów
Urodzeni w III wieku p.n.e.
Zmarli w III wieku p.n.e.
Broń podręczna

Broń podręczna – obiekt naturalny lub będący wytworem człowieka, mogący posłużyć do ataku lub obrony niebędący bronią bojową, myśliwską, ćwiczebną ani sportową. Może to być każdy przedmiot mający odpowiedni ciężar, kształt, ostre krawędzie itp.

Z broni tego rodzaju korzysta się na ogół w następujących sytuacjach:
 chwilowy brak dostępu do broni bojowej
 podleganie zakazowi posiadania lub noszenia przy sobie broni bojowej (przyczyny historyczne: np. przynależność do warstwy społecznej, której nie wolno było posiadać broni bojowej; przyczyny współczesne: np. brak odpowiedniej licencji)
 programowe wyrzeczenie się posługiwania bronią bojową, to znaczy taką, która mogłaby w poważny sposób zranić lub zabić napastnika - dokonywane np. przez mnichów, pielgrzymów itp.

Wśród typowych przedmiotów, najchętniej wykorzystywanych jako broń podręczna, można wymienić:
 kamienie, kije, powrozy
 przedmioty codziennego użytku, noszone przy sobie (np. kostur, laska, parasol, wachlarz) 
 narzędzia gospodarcze i ogrodnicze (np. noże, pogrzebacz, młotek, cep, siekiera, sierp, kosa, widły, kłonica, butelki, drewniane bale, bosaki, grabie, motyki, wszelkiego rodzaju szpikulce)
 przedmioty z tej grupy odegrały znaczącą rolę jako broń piechoty chłopskiej i plebejskiej, np. zwłaszcza podczas powstań chłopskich, w okresie wojen husyckich, w obronie miast przez pospólstwo itp.

Takie przedmioty pospolite często bywały odpowiednio adaptowane do celów walki (w ten sposób powstały m.in. maczuga, nunczako, cep bojowy, kosa bojowa, sierp bojowy, widły bojowe). Niektóre z broni podręcznych zyskały tak wysokie uznanie, że stały się pierwowzorem dla typowej broni bojowej, czyli takiej, jaka była na wyposażeniu regularnego wojska lub policji (łatwo też się tego dopatrzyć w przypadku różnego rodzaju broni obuchowej, pałkach policyjnych, sai, tonfa, toporach bojowych, wachlarzach bojowych itd.).

Przypisy 

Broń improwizowana
Kij bojowy

Kij bojowy – najprostsza odmiana broni drzewcowej różnej długości (od kilku cm do 2,5 metra) i kształtu (np. bumerang). Nie posiada grotu. Końce naturalne lub specjalnie dla celów walki spreparowane (zaostrzone, pogrubione lub okute metalem czy gwoździami).

Kij był chętnie wykorzystywany jako broń przez ludność cywilną, wędrowców, mnichów, a nawet przez straże miejskie – szczególnie w sytuacjach, gdy użycie broni ostrej było niewskazane lub zabronione.

Za kij w funkcji broni, można by również uznać prymitywny rodzaj łuku (wykorzystanie sprężystości materiałowej drewna), a także brzechwę prymitywnej strzały.

Ta najprostsza, i zapewne jedna z najstarszych broni, jaką jest kij lub pałka, została uwieczniona w wielu bajkach, legendach i mitach, szczególnie jako narzędzie walki, którym posługują się ich bohaterowie o plebejskim pochodzeniu, np.:
 "kije-samobije" (z bajki braci Grimm)
 podstawowa broń członków leśnej drużyny Robin Hooda (łuki i pałki – zobacz: quarterstaff)
 "pałycia" - broń bohaterów (bajkowych herosów z bajek ludowych  Ukrainy, Rosji, Białorusi), wykorzystywana również w technikach sztuk hopak bojowy, spas, użyty przez oblężonych przez Polaków mieszkańców ukraińskiego miasta Winnica.
 "Cudowna Żerdź", broń Króla Małp (Wu Cheng’en Małpi bunt, Wędrówka na Zachód, arcydzieła klasycznej beletrystyki chińskiej)

Szczególnie wysoką rangę jako broń uzyskał kij w systemach Shaolin Kung Fu i innych chińskich Wu Shu. Jest w nich uznawany za jedną z czterech podstawowych broni i nazywany ojcem wszelakiej broni.

Poniższa tabelka jest zestawieniem różnych sztuk (sportów) walki, w których kij (jeden lub więcej) jest wykorzystywany jako broń podstawowa:

Broń drzewcowa
Berenika (księżniczka Judei)

Berenike (gr. Βερενίκη, Bereníkē ur. ok. 28 - zm. ok. 79) – księżniczka Judei. Córka Heroda Agryppy I, króla Judei, i jego żony – Kypros, siostra Heroda Agryppy II, Królowa Chalkis i Cylicji, kochanka cesarza rzymskiego Tytusa.

Wywód przodków

Życiorys 
Berenika była najstarszą z trzech córek Heroda Agryppy. W 40 roku ojciec wydał ją za mąż za Marka Juliusza Aleksandra, syna Aleksandra Lizymacha, albarchy z Aleksandrii. Marek zmarł krótko po zawarciu małżeństwa.

Niedługo potem Berenika poślubiła swojego stryja – Heroda, króla Chalkis. Owdowiała w 48 roku. Z tego małżeństwa pochodziło dwóch synów: Berenikianus i Hirkan.

Jak pisze Józef Flawiusz:

Co się tyczy Berenike, to po śmierci Heroda, swojego męża i stryja, przez długi czas żyła we wdowieństwie. Gdy zaczęły krążyć pogłoski, że żyje z bratem, nakłoniła Polemona, króla Cylicji, aby poddał się obrzezaniu i pojął ją za żonę. Sądziła, że w ten sposób dowiedzie, iż podejrzenia są fałszywe.

Berenika jednak opuściła Polemona i wróciła do brata, z którym żyła do 60 r., kiedy to do Cezarei przybył Paweł z Tarsu.

Była również kochanką Tytusa Flawiusza – syna cesarza rzymskiego Wespazjana. Poznała go w czasie tzw. wojny żydowskiej i razem z nim pojechała do Rzymu w 75 r. Kiedy Tytus został cesarzem powróciła do swojej ojczyzny.

Bohaterka sztuki Racine’a.

Przypisy

Bibliografia 
 Dion Kasjusz, Historia rzymska LXV 15
 Józef Flawiusz, Wojna żydowska, Dawne dzieje Izraela
 Swetoniusz, Boski Tytus, VII
 Tacyt, Dzieje, II 81

Postacie Nowego Testamentu
Dynastia herodiańska
Kochanki władców starożytnego Rzymu
Starożytni Żydzi
Urodzeni w I wieku
Zmarli w I wieku
Erast

Erast – imię męskie pochodzenia biblijnego. Pochodzi od greckiego imienia Erastus oznaczającego "miły". Było imieniem pomocnika św. Pawła wymienionego w Dziejach Apostolskich Erasta z Koryntu.

Erast imieniny obchodzi 26 lipca.

Męskie imiona greckie
Erhard

Erhard – imię męskie pochodzenia germańskiego. Wywodzi się od słów era - "honor", lub "respekt" i hard - "dzielny".

Patronem tego imienia jest w Kościele katolickim św. Erhard, biskup Ratyzbony (VII wiek). 

Erhard imieniny obchodzi 8 stycznia.

Przypisy 

Męskie imiona germańskie