Dvanaesta dinastija Egipta

Jedanaesta (za sav Egipat), Dvanaesta, Trinaesta i Četrnaesta Dinastija drevnog Egipta se često navodi pod zajedničkim nazivom Srednje kraljevstvo.

Vladari 
Poznati vladri u historiji egipta za Dvanaestu dinastiju su:

Kronologija Dvanaeste dinastije se smatra najstabilnijom i najpouzdanijom od svih dinastija prije stvaranja Novog kraljevstva. Manethon je utvrdio da je dinastija imala sjedište u Tebi, ali iz suvremenih izvora je jasno da je prvi kralj svoju prijestolnicu preselio u novi grad pod imenom "Amenemhat-itj-tawy" ("Amenemhat Preuzimač Dvije zemlje"), skraćeno nazvano Itjtawy. Položaj Itjtawayja nije nađen, ali se vjeruje da je bio u blizini Fayyuma, najvjerojatnije kraj kraljevskog groblja u el-Lishtu. Egiptolozi ovu dinastiju smatraju vrhuncem Srednjeg kraljevstva.

Redoslijed vladara je dobro poznat na temelju nekoliko izvora — dva popisa zabilježena u hramovima u Abydosu i jedan u Saqqari, kao i u Manethonovom djelu. S obzirom da se datum zapisan u doba vladavine Senusreta III može usporediti sa sotičkim ciklusom, mnogi događaji iz vremena ove dinastije su jasno smješteni u određenu godinu pne.. 

Dinastiju je osnovao Amenemhat I, koji je prije toga bio vezir posljednjeg faraona Jedanaeste dinastije, Mentuhotepa IV. Njegove vojske su vršile pohode do Drugog katarakta na Nilu i na Bliski Istok, gdje je ponovno uspostavio diplomatske odnose sa Byblosom i vladarima Egejskog mora. Njegov sin Senusret I očeve uspjehe je nastavio s pohodom na Treći katarakt, ali su sljedeći vladari bili zadovoljni s mirom te uživali u trgovini i dankom koje je na dvor donosila vladavina faraona do Senusreta III.

Vidjevši da je Nubija postala buntovna za vrijeme ranijih vladara, Senusret je u nju slao kaznene ekspedicije; također je slao ekspedicije na Levant. Ti vojni su stvorili legendu o moćnom ratniku po imenu Sezostris, koga spominju Manethon, Herodot i Diodor Sikul. Ovaj osvajač nije samo pokorio zemlje Senusreta III, nego i Aziju, te prešao u Evropu kako bi Egiptu pripojio Trakiju.

Senusretov nasljednik Amenemhat III je nastavio s vanjskom politikom svojih prethodnika. Međutim, nakon Amenemhata je energija dinastije bila uglavnom potrošena, a nagomilane probleme je morao rješavati posljednji vladar - kraljica Sobekneferu. Amenemhat je upamćen po zagrobnom kompleksu u Hawari koga je sagradio, a koga Herodot, Diodor i Strabon spominju kao "Labirint". Pod njegovom vladavinom se također prvi put eksploatirana močvarna oblast Fayyum.

Faraoni Dvanaeste dinastije su poznati i po najranijoj izgradnji kanala koji je išao kroz Wadi Tumilat; on je kasnije obnovljen pod kraljem Nehom II i Darijem I; (v. Veliki sueski natpisi Darija Velikog).

Drevna egipatska književnost 
Za vrijeme Dvanaeste dinastije je došlo do rafiniranja drevne egipatske književnosti. Vjerojatno najpoznatije djelo iz ovog perioda je Priča o Sinuheu, od koje je sačuvano nekoliko kopija na papirusima. Također je za vrijeme dinastije napisan veliki broj didaktičkih spisa, od kojih su najpoznatije Instrukcije Amenemhata i Priča o Govorljivom seljaku.

Faraoni od Dvanaeste i do Osamnaeste dinastije se također smatraju zaslužnim za očuvanje nekih od najznačajnijih egipatskih papirusa:
 1800. pne. – Berlinski papirus
 1800. pne. – Moskovski matematički papirus
 1650. pne. – Rhindov matematički papirus
 1600. pne. – Papirus Edwina Smitha
 1550. pne. – Ebersov papirus

Povezano 
 Historija Drevnog Egipta
 Porodično stablo Dvanaeste dinastije Egipta

 
12. dinastija Egipta