Wyszukiwarka internetowa

Wyszukiwarka internetowa – program komputerowy lub strona internetowa odnajdująca w internecie informacje według podanych przez użytkownika słów kluczowych lub wyrażeń sformułowanych w języku naturalnym.

Umożliwia użytkownikom wyszukiwanie – co do zasady – wszystkich stron internetowych lub stron internetowych w danym języku za pomocą zapytania na jakikolwiek temat przez podanie słowa kluczowego, wyrażenia lub innej wartości wejściowej. W wyniku przedstawia odnośniki, pod którymi można znaleźć informacje związane z zadanym zapytaniem.

Określenie „wyszukiwarka” stosowane jest w odniesieniu do:
 stron internetowych serwisów wyszukujących – czyli implementacji oprogramowania wyszukującego działającego z interfejsem WWW ogólnodostępnym dla internautów
 oprogramowania przeznaczonego do indeksowania i wyszukiwania informacji w Internecie.

Wyszukiwarki gromadzą w sposób automatyczny informacje o dokumentach tekstowych oraz plikach zgromadzonych w sieci (z obszaru wyznaczonego do indeksowania).

Historia wyszukiwarek

Historia wyszukiwarek na świecie 
 1990 Archie
 1991
 Veronica
 JugHead
 1992 WWW Wanderer
 1994
 Yahoo!
 WebCrawler
 Lycos
 Netscape Navigator 
 1995
 AltaVista
 MetaCrawler
 Excite
 1996
 Google na Uniwersytecie Stanforda (pod adresem: google.stanford.edu)
 HotBot
 1997
 Yandex
 Northern Light
 1998 Google (Google.com)
 2000 Baidu
 2004 hakia
 2006 
 Windows Live Search
 Google custom search engine
 MSN Search
 2008
 Cuil
 Duck Duck Go
 Wikia Search
 2009
 Bing
 Wolfram Alpha
 2013 
 Qwant
 Altavista kończy działalność
 2020 Petal Search
 2021 Brave Search

Historia wyszukiwarek w Polsce 
 1991 Emulti
 1994 Polski Archie
 1996
 Netoskop
 Sieciowid
 polska AltaVista
 1997 
 Sieciowid kończy działalność
 Polski Infoseek ICM
 1998 polska wersja Google
 1999 
 Infoseek Onet
 Inktomi pojawia się w WP
 2000 
 Arena.pl przejmuje zasoby Polskiego Infoseeka
 NetSprint
 2001
 Szukacz
 AltaVista Interia
 Polski Yandex
2002
Netsprint pojawia się w WP
 2005
 koniec NEToskopu
 koniec polskiej wersji wyszukiwarki Yandex
 2008
 koniec Infoseek Onet, wyszukiwarkę zastąpiło Google
 koniec AltaVista Interia, wyszukiwarkę zastąpiło Google
 2011
 Swoper
 koniec wyszukiwarki Szukacz
 2012
 Nekst, polska wyszukiwarka semantyczna
 koniec NetSprint w portalu WP, wyszukiwarkę zastąpiło Google
 2014
 Xtem Search, w języku angielskim

Podział wyszukiwarek

Wyszukiwarki oparte na analizie treści strony 
Ponieważ Internet rośnie znacznie szybciej niż jakakolwiek grupa ludzi może go katalogować oraz z powodu wad katalogów (np. pod danym hasłem może znajdować się tysiące stron), powstały wyszukiwarki, które przeszukują Internet, analizując zawartość stron.
Kiedy użytkownik poda wyszukiwarce zapytanie, ona odpowie mu łączami do stron, które uzna, w zależności od użytego algorytmu, za najbardziej odpowiednie.

Wyszukiwarki oparte na tej zasadzie mogą objąć znacznie większą część sieci niż katalogi. Niestety są one bardzo podatne na nadużycia, przez co użytkownik zamiast użytecznych informacji dostaje linki na strony niemające nic wspólnego z jego zapytaniem. Szczególnie wyspecjalizowały się w tym strony pornograficzne.

Wyszukiwarki oparte na analizie topologii sieci 
Żeby przeciwdziałać temu, stosuje się wyszukiwarki, w których na szczycie list pojawiają się strony, do których odnosi się najwięcej stron dotyczących danego zapytania. Tak więc stronę uważa się za odpowiadającą zapytaniu „britney spears”, jeśli wiele stron na temat „britney spears” do niej linkuje. Strona porno z nagimi zdjęciami Britney, niezależnie od własnej treści i niezależnie od całkowitej liczby linków (głównie z innych stron porno) na nią, nie będzie w ten sposób uznana za związaną z tematem. Natomiast jeśli zada się zapytanie „britney spears nude”, strona ta zostanie uznana za istotną, ponieważ linkuje na nią wiele stron o tematyce „nude”.

Początkowa istotność na podstawie prostej heurystyki, po czym zwykle używa się algorytmu losowego skakania po linkach. Pierwszą wyszukiwarką, która zastosowała zaawansowane algorytmy analizy topologii sieci był Google.

Wyszukiwarki oparte na analizie topologicznej są często uważane za bardzo odporne na nadużycia. W rzeczywistości stosunkowo częstym atakiem są spam-systemy automatycznej wymiany linków. Inną formą ataku jest stworzenie dużej ilości gęsto linkowanych stron, z czego wszystkie na ten sam temat. Jest to jednak zadanie trudne i wymagające dużego nakładu pracy, a modyfikując heurystykę wartości początkowych, można znacznie ograniczyć ten proceder, którego skala na razie jest minimalna.

Wyszukiwarki oparte na zasadzie aukcji miejsc 
Osobnym pomysłem jest wprowadzony przez Overture system, gdzie strony płacą wyszukiwarce kilka centów za każde kliknięcie, przy czym miejsca są licytowane – strona, która daje więcej za kliknięcie znajdzie się wyżej na liście rezultatów. Pozycje płatne są oznaczone jako takie, razem z ceną. System ten jest korzystny dla właścicieli stron – płacą oni tylko za wejścia nie za wyświetlenia. Twórcy twierdzą, że jest on również korzystny dla użytkownika, gdyż tylko strony, które oferują coś użytecznego z danej dziedziny mogą sobie pozwolić na taką reklamę. Z drugiej jednak strony wiele użytecznych stron jest niekomercyjnych, a nawet przy stronach komercyjnych wyniki będą często nieoptymalne – np. na taką reklamę nie mogą sobie pozwolić strony, które mają niskie marże i oferują produkty po niskich cenach, a jedynie te, które mają wysokie marże i oferują produkty drożej.

Reklamy w wyszukiwarkach 
Wyszukiwarki stanowią wymarzony cel reklamodawców, ponieważ mają oni praktycznie pełną gwarancję, że osoba wyszukująca dane hasło jest nim zainteresowana. Tak więc większość wyszukiwarek oferuje reklamy zależne od treści zapytań (np. Google Ads oferowany przez Google). Nie zawsze są one właściwie oddzielone od wyników poszukiwań, co stało się źródłem protestów grup ochrony praw konsumentów oraz kilku do dziś nierozstrzygniętych spraw sądowych. Ze względu na szeroką krytykę procederu nieoddzielania reklam od wyników, większość wyszukiwarek z niego zrezygnowała i wyraźnie zaznacza teraz reklamy.

Oprogramowanie wyszukiwarek 
Oprogramowanie wyszukiwarek to zestaw programów, modułów, z których każdy ma oddzielne zadanie.
W skład zestawu wchodzą takie elementy jak:
 Crawler, Robot, Pająk, Spider, Bot – moduły pobierające dokumenty z sieci
 Indekser – moduł analizujący i oceniający
 Searcher – interfejs wyszukujący wyszukiwarki/podsystem odpowiadający na zapytania/analizator zapytań oraz moduł prezentacji wyników

Oraz dochodzą do tego:
 programy konwersji dokumentów (np. PDF)
 programy archiwizujące repozytorium (najczęściej w postaci skompresowanej)
 programy analizy i wykrywania technik niepożądanych (spam)
 moduły administracyjne

Współczesne oprogramowanie wyszukiwarek jest wysoce skomplikowanym systemem rozproszonym uruchamianym zwykle w wielu oddzielnych etapach na tysiącach oddzielnych komputerów – zarówno ze względu na rozmiar i skalę przeszukiwanej sieci, jak i ze względów na poprawienie dostępności usługi w wypadku awarii poszczególnych komponentów.

Algorytmy stosowane w wyszukiwarkach 
Algorytmy oceny istotności (tzw. relewancji) dokumentu względem szukanej frazy – algorytmy oceny zawartości strony
 Binarne
 Ważenie częstością słów TF – częstość wystąpień słowa
 Częstość słów – odwrotna częstość w dokumentach TFIDF – model wektorowy
 PageRank
 In-degree
 Metoda Robertsona i Sparck-Jones (1997)
 Okapi BM-25 TF – Metoda Robertsona (1994)
 KL-Dir Model Markova
 Metoda bazowa B
 Liczba wizyt (tzw. klikohit)
 HITS
 PHITS
 PLSA
 PLSA/PHITS

Poprawa istotności oraz jakości wyników wyszukiwania 
 grupowanie (klasteryzacja oraz automatyczne łączenie wyników w łatwo przeszukiwalne kategorie)
 dostosowanie wyniku do osoby (personalizacja)
 tezaurus (użycie synonimów), podpowiedzi, weryfikacja pisowni, odmiana przez przypadki, wyszukiwanie słów o podobnym rdzeniu lub z pomyłkami
 stop-words (ignorowanie krótkich powszechnie występujących słów, takich jak spójniki i zaimki, np. „i”, „z”).

Pozycjonowanie stron w wyszukiwarkach 
 Cloaking
 Doorway page Jump Pages, Portal Pages
 keyword stuffing (meta tag stuffing)
 spamdexing
 ukryty tekst
 link farm Farmy linków
 biasing
 client pull (odświeżanie)

Zobacz też 
 optymalizacja dla wyszukiwarek internetowych
 katalog stron WWW
 Robots Exclusion Protocol

Przypisy

Linki zewnętrzne