Polskie Koleje Państwowe

Polskie Koleje Państwowe S.A. (PKP S.A.) – jednoosobowa spółka Skarbu Państwa powstała w wyniku komercjalizacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe. Jedynym akcjonariuszem spółki jest Skarb Państwa, którego prawa z akcji wykonuje Minister Aktywów Państwowych. PKP S.A. pełni nadzór właścicielski nad spółkami Grupy PKP.

PKP S.A. są jednym z największych właścicieli nieruchomości w Polsce. W zasobach spółki znajduje się m.in. ok. 100 tys. ha gruntów oraz 57 tys. budynków i budowli. Jej majątek stanowią obiekty pełniące funkcje związane z transportem i obsługą podróżnych (dworce kolejowe) i nieruchomości stricte komercyjne.

PKP S.A. należy do Związku Pracodawców Kolejowych, Wspólnoty Kolei Europejskich oraz Zarządców Infrastruktury Kolejowej (Community of European Railway and Infrastructure Companies – CER) w Brukseli, Międzynarodowego Związku Kolei (International Union of Railways, Union internationale des chemins de fer – UIC) w Paryżu oraz Organizacji Współpracy Kolei (Организация сотрудничества железных дорог – ОСЖД) w Warszawie.

Siedziby 

Na potrzeby zarządu PKP wybudowano w latach 1928–1929 w Warszawie kompleks budynków przy ul. Targowej 74. Po II wojnie światowej siedzibę dzielono z obecnym Ministerstwem Infrastruktury przy ul. Chałubińskiego 4-6, również niekiedy personalnie. W latach 1951–1957 było to Ministerstwo Kolei. Po dokonanych przekształceniach restrukturyzacyjnych, zarząd przeniósł się w 2000 r. na ul. Szczęśliwicką 62, do budynku byłego internatu Technikum Kolejowego, niedaleko dworca PKP Warszawa Zachodnia. Od grudnia 2016 r. siedziba spółki mieści się w biurowcu West Station w al. Jerozolimskich 142A.

Zobacz też szereg istotnych informacji nt. wcześniejszych siedzib PKP.

Historia 

Przez lata szczebel zarządzania PKP przeszedł kilkadziesiąt zmian organizacyjnych. Trzykrotnie kolejnictwem bezpośrednio zarządzał specjalnie powołany resort (kolei żelaznych lub kolei), przez lata szefem kolei był minister komunikacji. Trzykrotnie była powołana Dyrekcja Generalna PKP.
 1919–1924 – Ministerstwo Kolei Żelaznych bezpośrednio zarządzające kolejami
 1924–1926 – Ministerstwo Kolei bezpośrednio zarządzające kolejami
 1926–1939 – Ministerstwo Komunikacji
 1926 – powołanie przedsiębiorstwa PKP; funkcję jego zwierzchnika sprawował minister komunikacji (na podstawie przepisów Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa „Polskie Koleje Państwowe”).
 1945–1948 – Ministerstwo Komunikacji bezpośrednio zarządzające PKP
 1948–1951 – działalność Dyrekcji Generalnej PKP w ramach Ministerstwa Komunikacji
 18 marca 1949 – nadanie statutu przedsiębiorstwu „Polskie Koleje Państwowe”
 1951–1957 – Ministerstwo Kolei bezpośrednio zarządzające PKP
 1957–1978 – Ministerstwo Komunikacji bezpośrednio zarządzające PKP
 1978 – powołanie Dyrekcji Generalnej PKP w ramach Ministerstwa Komunikacji, w której funkcję dyrektora generalnego PKP sprawował minister komunikacji; funkcję jego zastępców (dyrektora generalnego PKP) pełniło trzech podsekretarzy stanu
 1987 – wyodrębnienie przedsiębiorstwa PKP z Ministerstwa Komunikacji
 1987–2000 – funkcjonowanie Dyrekcji Generalnej PKP

Do czasu wydzielenia spółek podział organizacyjny PKP był następujący:
 Dyrekcja Infrastruktury Kolejowej, Warszawa
 Dyrekcja Kolejowych Przewozów Towarowych Cargo, Katowice
 Dyrekcja Przewozów Pasażerskich, Warszawa
 Dyrekcja Elektroenergetyki Kolejowej, Warszawa
 Dyrekcja Teleinformatyki Kolejowej, Warszawa
 Centrum Szkolenia i Doskonalenia Kadr Kolejnictwa, Warszawa
 Dyrekcja Zakupów i Sprzedaży Ferpol, Warszawa, ul. Grójecka 17; obecnie jej działalność nie jest kontynuowana
 Dyrekcja Kolei Dojazdowych, Warszawa, ul. Chłopickiego 53; obecnie jej działalność nie jest kontynuowana
 Zakład Szybkiej Kolei Miejskiej w Trójmieście, Gdynia
 Komenda Straży Ochrony Kolei, Poznań

Reforma PKP od 2001 roku 
Od 2001 trwa reforma PKP, której głównymi celami są restrukturyzacja i sprzedaż spółek kolejowych, uporządkowanie stanu prawnego i sprzedaż zbędnych nieruchomości oraz wydzielenie infrastruktury kolejowej, a następnie przekazanie jej Skarbowi Państwa. Proces ten miał być finansowany z kredytu, następnie spłacony z dochodów z prywatyzacji. 29 marca 2002 rząd premiera Leszka Millera zawarł umowę z ówczesnym  Japonii w sprawie sporządzenia studium wykonalności prywatyzacji PKP S.A.

W tym czasie ukończono restrukturyzację organizacyjną polegająca na utworzeniu PKP S.A. i wydzieleniu spółek kolejowych, rozpoczęto porządkowanie spraw finansowych i majątkowych oraz kontynuowano redukcję zatrudnienia. Utworzono Fundusz Własności Pracowniczej oraz przekazano samorządom spółkę Przewozy Regionalne.

Jednym z elementów reformy było wyłączenie ze struktur PKP wszystkich kolei wąskotorowych przy utworzeniu możliwości przekazania ich jednostkom samorządu lokalnego. Mimo przejęcia niektórych linii przez gminy lub powiaty na wielu liniach doszło do całkowitego wstrzymania przewozów i w konsekwencji do ich postępującej dewastacji w następnych latach.

1 maja 2005 utworzony został PKP S.A. Oddział Dworce Kolejowe, którego zadaniem było utrzymanie odpowiednich standardów dla podróżnych oraz osób korzystających z dworców kolejowych.

W 2005 Najwyższa Izba Kontroli w przeprowadzonej kontroli negatywnie oceniła gospodarowanie majątkiem przez PKP, wskazując na liczne zaniedbania i utrzymywanie wielu zbędnych nieruchomości bez ich zagospodarowania czy zabezpieczenia, co doprowadziło je do ruiny. Do końca 2004 ponad 30% nieruchomości w posiadaniu PKP nie było zagospodarowanych.

Nieefektywność zarządzania koleją osiągnęła punkt kulminacyjny zimą 2010, kiedy niezdolność do uzgadniania spójnego rozkładu jazdy między spółkami kolejowymi spowodowała zamieszanie i chaos w całym kraju. W konsekwencji stanowiska stracili wiceminister infrastruktury Juliusz Engelhardt oraz prezes PKP Andrzej Wach, a spółka opublikowała w prasie przeprosiny. Także wcześniej, w 2010, pasażerowie doświadczyli licznych problemów z powodu konfliktu spółek Przewozy Regionalne i PKP PLK.

W lipcu 2011 w wyniku kilkuletnich zaniedbań w konserwacji systemów należących do Energetyki Kolejowej doszło do wielogodzinnej przerwy zasilania, co skutkowało wielogodzinnym paraliżem ruchu pociągów i chaotyczną ewakuacją Dworca Centralnego w Warszawie. 12 sierpnia 2011 miał miejsce wypadek w Babach, a 3 marca 2012 doszło do katastrofy pod Szczekocinami.

W badaniach „Eurobarometr” Komisji Europejskiej, opublikowanych w 2012 roku, usługi kolejowe w Polsce zostały ocenione pozytywnie przez 29% Polaków (średnia unijna 46%), przy czym według ankietowanych polski rynek kolejowy jest niekonkurencyjny i źle zarządzany. Podobne wnioski zawierał opublikowany w 2013 roku raport Instytutu Jagiellońskiego.

W 2019 r. PKP S.A. zaplanowało uruchomienie carsharingu przy dworcach. 

17 sierpnia 2022 roku w siedzibie PKP SA podpisano umowę o utworzeniu holdingu Grupy PKP, w skład której weszły wszystkie spółki należące do grupy z wyjątkiem spółki PKP Polskie Linie Kolejowe SA. Od 2022 roku grupa PKP jest holdingiem.

Liczba pracowników PKP/Grupy PKP

Oddziały spółki 
 PKP S.A., Oddział Kolejowa Medycyna Pracy, Warszawa
 6 regionalnych Oddziałów Gospodarowania Nieruchomościami (Gdańsk, Katowice, Kraków, Poznań, Warszawa, Wrocław)

Lista zarządzających PKP

Dyrektorzy generalni Dyrekcji Generalnej PKP 
 Aleksander Bader od ok. 1948 do 1951
 Mieczysław Zajfryd od 1978 do 31 października 1981
 Janusz Kamiński od 31 października 1981 do 24 października 1987
 Janusz Głowacki od 1 stycznia 1988 do 30 czerwca 1990
 Aleksander Janiszewski od 1 lipca 1990 do 15 stycznia 1996
 Jan Janik od 15 stycznia 1996 do 30 lipca 1999
 Krzysztof Celiński od 30 lipca 1999 do 31 grudnia 2000

Prezesi, dyrektorzy generalni PKP S.A. 
 Krzysztof Celiński od 1 stycznia 2001 do 12 czerwca 2002
 Maciej Męclewski od 12 czerwca 2002 do 23 września 2004
 Andrzej Wach od 23 września 2004 do 30 grudnia 2010
 Maria Wasiak od 19 maja 2011 do 5 kwietnia 2012 (od 30 grudnia 2010 do 19 maja 2011 jako p.o.)
 Jakub Karnowski od 11 kwietnia 2012 do 30 listopada 2015
 Bogusław Kowalski od 11 do 13 grudnia 2015
 Mirosław Pawłowski od 7 kwietnia 2016 do 3 marca 2017 (od 14 grudnia 2015 do 7 kwietnia 2016 jako p.o.)
 Krzysztof Mamiński od 3 marca 2017

Zarząd PKP S.A. 
 Krzysztof Mamiński – prezes od 3 marca 2017
 Andrzej Olszewski – członek zarządu od maja 2017
 Krzysztof Golubiewski – członek zarządu od lipca 2018
 Ireneusz Maślany – członek zarządu od sierpnia 2020
 Rafał Zgorzelski – członek zarządu od 14 sierpnia 2020

Wyniki finansowe 

źródła:

Zobacz też 

 Transport kolejowy w Polsce • Kolej dużych prędkości w Polsce
 Dyrekcja Kolei w Bydgoszczy • Dyrekcja Kolei w Gdańsku • Dyrekcja Kolei w Krakowie • Dyrekcja Kolei w Olsztynie • Dyrekcja Kolei w Poznaniu • Dyrekcja Kolei w Szczecinie •  Dyrekcja Kolei we Wrocławiu • Dyrekcja Kolei we Lwowie • Dyrekcja Kolei w Stanisławowie • Dyrekcja Kolei w Wilnie
 Skróty stosowane w nazewnictwie PKP
 Centralny Zakład Szkolenia Pracowników PKP, który nie zdążył podjąć działalności w 1939
 Sąd Wojskowy PKP
 Prokuratura Wojskowa PKP

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Strona PKP S.A.
 Internetowy rozkład jazdy PKP
 Mapa z aktualnym położeniem pociągów pasażerskich w Polsce
 Interaktywna mapa linii kolejowych w Polsce

 
Przedsiębiorstwa kolejowe w Polsce
Przedsiębiorstwa w Warszawie
Spółki akcyjne
Hasła kanonu polskiej Wikipedii
Przedsiębiorstwa założone w Polsce w 1926