alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Cameretten (cabaretfestival)

Cameretten is het oudste en een van de grootste cabaretfestivals van Nederland. Het festival bestaat sinds 1966 en is een voorbeeld gebleken voor alle andere grotere cabaretfestivals, met name in toernooi- en prijzenopzet.

Naam en geschiedenis 
In 1966 vond de eerste editie van het festival plaats in de Koornbeurs te Delft, georganiseerd door S.S.R. Delft. De naam van het festival is ontleend aan het voor de Koornbeurs gelegen pleintje Cameretten. De naam wordt vaak foutief geschreven als Camaretten. Tussen 1988 en 2021 werd het festival gehouden in Rotterdam. In 2022 is het festival verhuisd naar Den Haag.

Festivalopzet 
Alle deelnemers die zich inschrijven krijgen een plek in een van de selectierondes. Deze voorselecties vinden in heel Nederland plaats. De selectiecommissie kiest uit alle deelnemers negen deelnemers/groepen die doorgaan. Deze deelnemers/groepen nemen deel aan een workshopweekend met aansluitend een aantal try-outs. Na de try-outs begint het eigenlijke festival, dat plaatsvindt in het oude en nieuwe Luxor Theater te Rotterdam. In 2014 werd vanwege de verbouwing van het Oude Luxor Theater eenmalig uitgeweken naar Theater Zuidplein. In 2019 vindt het hele festival plaats in het Oude Luxor inclusief de finale. Per avond treden er drie deelnemers/groepen op. Op vrijdagavond worden de drie finalisten door de jury bekendgemaakt. Deze treden weer op op de finaleavond. Daarna wordt de winnaar gekozen door de jury. De jury reikt eventueel ook een Persoonlijkheidsprijs uit. Deze prijs gaat niet per se naar een van de drie finalisten, de winnaar kan ook een van de negen zijn. De vier avonden van het festival hebben een professioneel gastoptreden als afsluiter van de avond. Het publiek heeft stembiljetten voor de Publieksprijs.

In 2020 vond het festival niet plaats vanwege de coronapandemie die dat jaar uitbrak. In 2021 vond het hele festival plaats in het Nieuwe Luxortheater. In 2022 werd het festival verplaatst naar Den Haag en vond de finale plaats in het Nationale Theater bij de Koninklijke Schouwburg.

Winnaars

Enkele niet-winnende finalisten 
 2019 Tobi Kooiman (Publieksprijs)
 2016 Alex Ploeg (Publieksprijs)
 2014 Kiki Schippers (Persoonlijkheids- en Publieksprijs)
 2013 Rundfunk
 2010 Martijn Koning
 2005 Jandino Asporaat (Persoonlijkheidsprijs)
 2003 Jochen Otten (Persoonlijkheidsprijs)
 2000 Guido Weijers (Publieksprijs)
 1996 Arie & Silvester
 1989 André Manuel (Persoonlijkheidsprijs)
 1987 Niet Uit Het Raam
 1983 Hans Liberg
 1983 Paul de Leeuw (Persoonlijkheidsprijs)
 1981 Bert Visscher (uit de groep Filter; Persoonlijkheidsprijs)
 1981 Purper
 1981 Kick en Ick (met Kick van der Veer en Peter Koekkoek)
 1979 Herman Finkers (Persoonlijkheidsprijs, Publieksprijs)
 1968 Neerlands Hoop (Bram Vermeulen en Freek de Jonge)
 1967 Marnix Kappers (solo; Persoonlijkheidsprijs)

Cabaretfestival
Festival in Nederland
Evenement in Rotterdam
Nederlandse theaterprijs
Geschiedenis van Delft
Haren

Anatomisch: beharing
 Haar (zoogdier)
 Haar (plant)

Als eigennaam:
 De volgende plaatsen:
 Haren (Brussel), een voormalige Belgische gemeente die deel uitmaakt van de stad Brussel
 Haren (Ems), een Duitse stad in het Eemsland (Nedersaksen)
 Haren (Groningen), een plaats in de Nederlandse provincie Groningen
 Haren (gemeente), een voormalige gemeente in de Nederlandse provincie Groningen
Haren (waterschap), het daar gelegen voormalig waterschap
 Haren (Limburg), een dorp in de Belgisch-Limburgse gemeente Borgloon, nabij Tongeren
 Haren (Noord-Brabant), een Nederlandse plaats in de gemeente Oss
 Haren (Somaliland), een gehucht in de regio Awdal

 Van Haren (von Haren), een geslacht (familie) in Aken en Nederland:
Adam van Haren ("hopman Daam") (1540-1589), Nederlands edelman, watergeus en adviseur van Willem van Oranje
 Willem van Haren (1626-1708), Nederlands grietman etc.
 Willem van Haren (1655-1728), Nederlands grietman (en vader van Onno Zwier en Willem van Haren)
 Adam Ernst van Haren (1683-1717), Fries grietman
 Willem van Haren (1710-1768), Nederlands auteur en politicus
 Onno Zwier van Haren (1713-1779), Nederlands auteur

En verder naar:
 Haren (landbouw), het scherpen van een zeis of zicht met een haarhamer en haarspit
 "haren" als een verbuiging van het persoonlijk voornaamwoord haar

Zie ook 
 Haaren (doorverwijspagina)
 Haar (doorverwijspagina)
Aljechin (schaakopening)

De Aljechinverdediging is een opening in het schaken, die zich kenmerkt door de zetten 1.e4 Pf6. Allgaier analyseerde deze verdediging in 1811 en Aleksandr Aljechin maakte haar in de jaren twintig van de 20e eeuw populair. Hij heeft zich slechts in een twintigtal partijen van deze opening bediend. Bobby Fischer heeft de opening verschillende keren gespeeld, onder meer in zijn match tegen Boris Spasski. 

Het is een opening in de halfopen spelen, en ze valt onder ECO-code B02. De zet 1...Pf6 doet vreemd aan omdat wit met 2.e5 een breed centrum krijgt. Het idee is echter dat zwart de pionnen naar voren lokt en het witte centrum met zetten als ...d6 ondermijnt.

Varianten

Zie ook 
 Lijst van veelgespeelde schaakopeningen

Aljechin
Tachyon

Een tachyon (uit het Grieks:  (tachús), 'snel') is een hypothetisch exotisch deeltje dat beweegt met een snelheid groter dan de lichtsnelheid.

De eerste beschrijving van tachyonen wordt toegeschreven aan de Duitse natuurkundige Arnold Sommerfeld, maar het waren George Sudershan en Gerald Feinberg (die de term bedacht) in de jaren zestig die een theoretisch model ontwikkelden voor hun onderzoek. Tachyonen worden in meerdere theorieën gebruikt, waaronder de snaartheorie. In termen van speciale relativiteit is een tachyon een deeltje dat zich op een ruimteachtige (in plaats van een tijdachtige) baan beweegt en een imaginaire eigentijd heeft.

New age 
Vanuit de wereld van de new age zijn vanuit pseudowetenschappelijk onderzoek producten en diensten ontwikkeld waarvan beweerd wordt dat ze gebruikmaken van tachyonen.

In fictie 
Tachyonen komen veelvuldig voor in fictie. Ze worden door sciencefictionschrijvers vaak gebruikt als een handig mechanisme om communicatie sneller dan het licht mogelijk te maken, al dan niet rekening houdend met causaliteitskwesties. De term tachyon is zo algemeen bekend geworden dat ze een gevoel van sciencefiction kan geven, zelfs als het onderwerp in kwestie geen directe relatie heeft met superluminale reizen.

Tachyonen komen voor in televisieseries als Star Trek, Babylon 5, Flash (DC Comics) en Doctor Who.

Zie ook 
 CERN Neutrinos to Gran Sasso

Snaartheorie
Relativiteit
Deeltje
Tijdreizen
Historische zetelverdeling Eerste Kamer

Onderstaand volgt een overzicht van de zetelverdeling van de Eerste Kamer sinds de grondwetsherziening in 1848.

1815-1830 
De Eerste Kamer werd ingesteld in 1815. Van 1815 tot 1848 werden de leden van de Eerste Kamer benoemd door de Koning.

Het minimum aantal leden bedroeg in deze periode 40 en het maximum aantal 60.

1830-1848 
Na de afscheiding van de Zuidelijke provincies bedroeg het minimum aantal leden 20 en het maximum aantal 30.

1848-1888 
Van 1848 tot 1850 gold nog een overgangsregeling. De wijze van verkiezing van de Eerste Kamer werd nader geregeld bij de invoering van de Kieswet in 1850.
 
Provinciale Staten kozen van 1850 tot 1923 de leden van de Eerste Kamer in elf kiesgroepen naar provincie. Om gekozen te worden was in de vergadering van Provinciale Staten een absolute meerderheid vereist. De zittingstermijn van een lid was negen jaar; om de drie jaar werd een derde gedeelte van de Eerste Kamer vernieuwd.

Het aantal leden van de Eerste Kamer bedroeg in deze periode 39.

Algemene verkiezingen wegens ontbinding van de Eerste Kamer (waarbij voor alle zetels verkiezingen gehouden werden) vonden in deze periode plaats in 1850, 1884 en 1887.

1888-1923 
In 1888 werd het aantal leden van de Eerste Kamer verhoogd van 39 naar 50.

Algemene verkiezingen wegens ontbinding van de Eerste Kamer (waarbij voor alle zetels verkiezingen gehouden werden) vonden in deze periode plaats in 1888, 1904, 1917 en 1922.

1923-1956 
In 1923 werd het kiessysteem gewijzigd: het stelsel van evenredige vertegenwoordiging werd ingevoerd. De verkiezing door Provinciale Staten bleef gehandhaafd. Van 1923 tot 1983 was de zittingstermijn van een lid van de Eerste Kamer zes jaar; om de drie jaar werd de helft van de Eerste Kamer vernieuwd in vier kiesgroepen naar provincie.
  

Algemene verkiezingen wegens ontbinding van de Eerste Kamer (waarbij voor alle zetels verkiezingen gehouden werden) vonden in deze periode plaats in 1923, 1937, 1946, 1948, 1952 en 1956 (I).

1956-1983 
In 1956 werd het aantal leden van de Eerste Kamer verhoogd van 50 naar 75.

Algemene verkiezingen wegens ontbinding van de Eerste Kamer (waarbij voor alle zetels verkiezingen gehouden werden) vonden in deze periode plaats in 1956 (II), 1963, 1971 en 1981.

1983-heden 
Sinds 1983 wordt de Eerste Kamer om de vier jaar in zijn geheel vernieuwd, vanaf 1987 na ontbinding volgend op verkiezingen voor de Provinciale Staten. De kiesgroepen naar provincie werden afgeschaft. Vanaf 2019 wordt de Eerste Kamer mede gekozen door de kiescolleges voor de Eerste Kamer.

Algemene verkiezingen wegens tussentijdse ontbinding van de Eerste Kamer vonden in deze periode plaats in 1983 en 1986.

Grafisch overzicht 
De samenstelling van de Eerste Kamer der Staten-Generaal vanaf 1946 tot 2015 in een grafische weergave.

Zie ook 
 Historische zetelverdeling Tweede Kamer

 Historische zetelverdeling Eerste Kamer
Eerste Kamer
Ben van Gelder (voetballer)

Bernardus Hendricus Rudolphus (Ben) van Gelder (Eindhoven, 9 januari 1918 – 14 augustus 2003) was een voetballer en manager van PSV.

Van Gelder werd in Eindhoven geboren, nog voordat deze stad de gemeentes Strijp, Woensel, Gestel en Stratum annexeerde en kan dus een echte Eindhovenaar genoemd worden. Van Gelder werd lid van PSV toen hij 10 jaar oud was, maar de katholieke Kerk verbood mensen om lid te worden van een neutrale vereniging en Van Gelder was weer lid af. Toen in 1939, na de mobilisatie, verschillende schoolvoetbalclubs werden opgeheven sloten velen zich aan bij PSV, zo ook Van Gelder.

Van Gelder speelde 11 jaar in het eerste en tweede elftal van PSV. Toen hij nog begin 30 was en aanvoerder van het tweede, in 1950 in het bestuur gekozen. Van Gelder werd tweede bestuurslid. Na de invoering van het betaald voetbal werd hij eerste secretaris. Van Gelder trad in dienst bij Philips dat hem door Otten ter beschikking stelde aan PSV, als een bedrijfsleider; Van Gelder is dan de manager van PSV. Hij leidde de overgang van amateurisme naar (semi-)professionalisme. Van Gelder was de eerste manager in de Nederlandse voetbalwereld en zette een professionele organisatie neer. In 1980 trad hij terug als manager en in 1985 verliet hij het bestuur van PSV. Ben van Gelder was erelid van PSV.

Zie ook
Lijst van spelers van PSV

Gelder Ben van
Gelder Ben van
Oderhaf

Het Oderhaf (Duits: Stettiner Haff, Pools: Zalew Szczeciński) is het westelijkste van de drie grote haffen van de Oostzee. Het haf ligt ten noorden van de havensteden Police en Szczecin en het wordt van de Oostzee gescheiden door de eilanden Usedom en Wolin. Het Oderhaf meet 687 km², waarvan het grootste deel op Pools grondgebied ligt. De rest is Duits.

In het Oderhaf mondt niet alleen de Oder, maar ook de Peene uit. De zeearmen Peenestrom (westelijk van Usedom), Świna (tussen Usedom en Wolin) en Dziwna (oostelijk van Wolin) vormen de verbinding met de Oostzee. De Świna is van deze drie de belangrijkste scheepvaartroute.

Steden 
 Świnoujście (Polen)
 Ueckermünde (Duitsland)
 Wolin (stad) (Polen)
 Usedom (stad) (Duitsland)
 Nowe Warpno (Polen)

Dorpen 
 Trzebież (Polen)
 Brzózki (Polen)
 Kopice (Polen)
 Czarnocin (Polen)
 Skoszewo (Polen)
 Płocin (Polen)
 Sułomino (Polen)
 Altwarp (Duitsland)
 Vogelsang-Warsin (Duitsland)
 Garz (Usedom) (Duitsland)
 Kamminke (Duitsland)

Natuur
In het gebied loopt ook een project voor natuurherstel van Rewilding Europe.

Haf
Oostzee
Oppervlaktewater in Mecklenburg-Voor-Pommeren
Oppervlaktewater in Polen
Geografie van West-Pommeren
Wislahaf

Het Wislahaf (ook wel Wisłahaf, Weichselhaf - Pools: Zalew Wiślany, Russisch: Калининградский залив, Kaliningradski Zaliv, Duits: Frisches Haff) is het middelste van de drie grote haffen aan de Oostzeekust. Het ligt gedeeltelijk op Pools en gedeeltelijk op Russisch grondgebied (exclave Kaliningrad).

Het haf wordt door de Wislaschoorwal gescheiden van de Bocht van Gdansk. Deze schoorwal is circa 50 kilometer lang en gemiddeld 2 kilometer breed.

Het Wislahaf wordt voornamelijk gevoed door de Nogat, een zijtak van de Wisła (waarvan de hoofdstroom direct naar de Bocht van Gdansk loopt). In het noordoosten watert de Pregolja af op het Wislahaf. De stad Kaliningrad ligt even stroomopwaarts aan de Pregolja.

Bij de doorgang van het haf naar zee ligt de belangrijke Russische marinehaven Baltiejsk, het voormalige Oost-Pruisische Pillau.

Geografie van de oblast Kaliningrad
Haf
Oppervlaktewater in Polen
Oppervlaktewater in Rusland
Oostzee
Geografie van Pommeren
Koerse Haf

Het Koerse Haf (Litouws: Kuršių marios, Russisch: Куршский залив, Duits: Kurisches Haff) is het grootste en oostelijkste van de drie grote haffen aan de Oostzeekust. Door het haf loopt de grens tussen Litouwen en Rusland (exclave Kaliningrad). Het dankt zijn naam aan de Koeren, het Baltische volk dat aan de kust van de Oostzee woonde.

Het haf wordt van de Oostzee gescheiden door de Koerse Schoorwal, waarop uitgestrekte duingebieden liggen.

Het Koerse Haf wordt grotendeels gevoed door de Memel, die er bij Rusnė via een delta in uitmondt. De doorgang naar open zee ligt in het noorden, tegenover de Litouwse havenstad Klaipėda.

De oppervlakte van het haf bedraagt 1613 km². De grootste diepte is 6,5 m.

Oostzee
Oppervlaktewater in Litouwen
Oppervlaktewater in Rusland
Geografie van de oblast Kaliningrad
Haf
NBC

National Broadcasting Company, een Amerikaans televisie- en radionetwerk
 Nagasaki Broadcasting Company in Japan
 Nederlandse Bibliotheekcentrale
 Nederlandse Basisclassificatie, een classificatiesysteem van de Nederlandse wetenschappelijke bibliotheken
 Noordbrabantse Christelijke Boerenbond
 Nederlands Bakkerij Centrum, kwaliteits- en informatiecentrum voor de bakkerijbranche
 Nederlandse Boekenclub
 Nederlandse Bond van Correspondentieschakers, de Nederlandse afdeling van de International Correspondence Chess Federation
 Nederlandsche Briard Club, de oudste, door de Raad van Beheer op Kynologisch Gebied in Nederland, erkende rasvereniging voor de briard
 Nederlands Biotechnologie Congres, een tweejaarlijks congres georganiseerd door de Nederlandse Biotechnologische Vereniging
 het letterwoord voor nucleair, biologisch en chemisch ter aanduiding van:
 nucleaire wapens
 biologische wapens en
 chemische wapens
 Zie ook: Massavernietigingswapen
Onweersbui

Een onweersbui is een regenbui waarbij ook onweer optreedt.

Over de hele wereld gerekend vinden er naar schatting voortdurend 1800 onweersbuien plaats en ontladen er elke seconde 50 tot 100 bliksems.

Ontstaan van onweersbui 
Een onweersbui kan op een aantal manieren ontstaan. De meest voorkomende is het "single cell"-type; die ontstaat op een warme (zomer)dag. Vaak begint het met het onstabieler worden van de atmosfeer: de onderste lagen worden steeds warmer en vochtiger terwijl de bovenste lagen steeds kouder worden. Zo ontstaan er kleine "cumuluswolken" (dat zijn "donderkoppen" → wolken met aan de bovenkant een soort kop) die uitgroeien tot (stevige) buien. Het ontstaan van een onweersbui op deze manier kent drie stadia: 
Wanneer de warme lucht gaat stijgen zal deze ook gaan afkoelen. Daardoor treedt er op ongeveer 2 km hoogte condensatie op van het vocht in de lucht dat tot kleine waterdruppeltjes leidt.
Bij het condenseren komt er (veel) warmte vrij waardoor de temperatuur weer oploopt en de stijging van de lucht versterkt wordt. Zo kan de lucht stijgen tot een hoogte van wel 6 à 8 km. Daar is de temperatuur ongeveer 40 graden onder 0. Bij die temperatuur zullen de waterdruppeltjes bevriezen. Door de wilde bewegingen van de lucht omhoog kunnen de druppels aangroeien tot flinke hagelstenen.
Uiteindelijk kan de bui niet meer hoger komen en zal het ijs gaan vallen. De bovenkant van de bui bestaat dan helemaal uit ijskristallen. Nu heeft de bui zijn eindstadium bereikt. De koude neerslag valt en werkt zo de warme luchtstroom naar boven tegen, waardoor er elektrische lading ontstaat.

Andere buien zijn de luchtmassabui, de buienlijn en de supercel.

Onweer
Bui
Wushu

Wushu is Chinees voor krijgskunst. Wushu is een samenstelling van twee karakters: 武 (wǔ) dat oorlog, krijger, gevecht of vechter betekent en 術 (shù) dat kunst betekent. Letterlijk staat Wushu dus voor krijgskunst.

Vaak wordt Kungfu (功夫) of Gong Fu als synoniem gezien voor Wushu, maar dit betekent "vaardigheid". 

Er is nogal wat onduidelijkheid over de termen. Vandaag de dag wordt de term Wushu gebruikt om de wedstrijdgerichte stijl aan te duiden, terwijl de term Kung fu meestal wordt gebruikt als men de traditionele stijlen bedoelt.

De kern van de Chinese krijgskunst is meer dan alleen zelfverdediging. In de traditionele training wordt de leerlingen respect voor hun leraar, voor zijn adviezen en voor andere gevechtsstijlen bijgebracht.

Het is nog niet erkend als olympische sport, maar is wel erkend door het IOC.

Wushu-stijlen 

Interne (zachte-neijia) of - externe (harde-weijia)
Noordelijke of - Zuidelijke (de grens tussen deze noordelijke of zuidelijke stijlen is de Yangtze rivier)
moderne of - traditionele
Shaolin (Boeddhistisch), - Wudang (Daoïstisch)
Tempelstijlen (Waigong)
Familiestijlen (Neigong)
Moderne Wushu is de vorm van Wushu die wordt beoefend als sport bij wedstrijden. In moderne Wushu heb je Taolu en San shou (of Sanda shou). Taolu betekent vorm. Bij Taolu wordt een vorm beoefend van een van de moderne stijlen. San shou betekent "ongebonden hand" en verwijst naar het vrije gevecht; San shou is de "full contact"-variant van het moderne wedstrijd-Wushu. 

Een interne, zachte vorm van Wushu is tai chi (soms geschreven als taiji). Een moderne harde vorm, die uit een combinatie van diverse traditionele Wushu-stijlen bestaat, is het San shou.

Het moderne Wushu heeft een sportachtig karakter. Het is vooral gericht op demonstraties en kent veel technische trucs. Tot voor kort werd meer de nadruk gelegd op acrobatische sprongen dan op vechttechnieken. De laatste jaren is er weer een trend naar de traditionele vechttechnieken.

Veel scholen die Wushu onderwijzen zeggen hun oorsprong te hebben in de traditie van Bodhidharma. Ook in Japan wordt vaak naar hem verwezen. Omdat Bodhidharma afkomstig was uit Zuid-India, wordt verondersteld dat hij bedreven was in de vechtsport Kalaripayattu.

Wushu in Nederland 
De Federatie Oosterse Gevechtskunsten is lid van de IWUF (International Wushu Federation) en de EWUF (European Wushu Federation). De Sectie Kung Fu/Wushu wordt vertegenwoordigd door de Wushu Kungfu Associatie Nederland (WUKAN) en Jeet Kune Do NL.

Wushu in België 
Het Vlaams Wushu Instituut

Zie ook 
Tai chi
Qi gong
Japanse vechtkunst
Koreaanse vechtkunst

Externe links 
 International Wushu Federation
 European Wushu Federation
 Federatie Oosterse Gevechtskunsten
 Wushu Kungfu Associatie Nederland
 Vlaams Wushu Instituut
Cumulus

Cumulus- of stapelwolken, ook bekend als bloemkoolwolken, zijn scherp afgelijnde wolken en vormen een wolkengeslacht. De basis is donkerder, het bovenste deel met halfronde uitwassen is wit. In weerberichten is de afkorting Cu of Cs. 

De cumuluswolken zijn een geslacht uit de familie van lage wolken of verticaal ontwikkelde wolken afhankelijk van de grootte en kunnen worden verdeeld in 4 wolkensoorten:
 Cumulus humilis (Cu hum) (geringe verticale opbouw)
 Cumulus mediocris (Cu med) (middelmatige verticale opbouw)
 Cumulus congestus (Cu con) (grote verticale opbouw)
 Cumulus fractus (Cu fra) (met flarden)

Een cumulus congestus kan uitgroeien tot een cumulonimbus, wat vaak voor regen en/of onweer zorgt. Dit komt voor als de lucht erg onstabiel is.

Ontstaan 
Als warme lucht opstijgt zet deze uit, omdat de luchtdruk naar boven toe minder wordt en koelt daardoor af. De waterdamp in de lucht wil dan condenseren en er ontstaat een cumuluswolk. De stijgende lucht wordt thermiek genoemd en zweefvliegers maken daarvan gebruik om hoogte te winnen. Aan de cumuluswolken weet een zweefvlieger waar hij de thermiek moet zoeken. Bij de condensatie komt latente warmte vrij, waardoor de lucht wordt verwarmd en aanzet tot atmosferische convectie.

De cumuliforme flammagenituswolk uitstaat uit vulkaanuitbarstingen en bosbranden en kan uitgroeien tot een Cumulonimbus flammagenitus.

Zie ook 
 Altocumulus

Wolkengeslacht
Lijst van treinseries in Nederland

Hieronder volgt een lijst (werk in uitvoering) met de treinseries voor reizigersvervoer volgens de treindienstregeling 2023 in Nederland'.

Elke trein die op het openbare netwerk van spoorlijnen rijdt heeft een uniek nummer. Dit nummer is te vinden in het spoorboekje en in de reisplanners, maar niet op de treinbeeldschermen, de CTA's of de vertrekstaten.

Om de treinen makkelijk te kunnen aanduiden heeft men deze nummers in series opgedeeld: treinseries. Deze nummers worden door de Nederlandse spoorbeheerder ProRail toegekend aan de betreffende exploitanten, zowel voor passagierstreinen als goederentreinen. Hierdoor kunnen geen duplicaatnummers ontstaan. Het nummer van de treinserie (de term serienummer is verwarrend, omdat dat vaak exemplaarnummer'' betekent) ontstaat door de laatste twee cijfers van een treinnummer in nullen te veranderen (of weg te laten). Het nummer van de treinserie is vergelijkbaar met het lijnnummer van bussen en trams, met het verschil dat de spoorwegen deze nummers niet zo duidelijk aan het publiek communiceren. Sommige vervoerders kennen echter zelf een lijnnummer toe aan hun treindiensten, dat volledig losstaat van het nummer van de treinserie.

De treinnummers bestaan uit het nummer van de treinserie, waarbij de twee nullen in een volgnummer zijn veranderd. In de regel is het treinnummer even in de ene richting en oneven in de andere richting. Steeds na een half uur is het treinnummer 2 hoger, zodat er net genoeg nummers beschikbaar zijn voor alle treinen van een halfuurdienst.

Dit patroon geldt niet voor internationale treinen. 

Elk treinstel, elke locomotief, elk rijtuig en elke losse wagon heeft zijn eigen nummer. Deze nummers zijn te vinden in de lijst van Nederlands spoorwegmaterieel en hebben niets te maken met de nummers in onderstaande tabel.

Zie ook
 Lijst van voormalige treinseries in Nederland
 Spoorlijnen in Nederland
 Internationaal treinverkeer (Nederland)

Externe links
 SOMDA, Spots en omlopen-database
https://www.somda.nl/overzicht-treinnummers
 Treinenweb, materieelinzet zoeken

Treinseries in Nederland, huidig
Treindienst in Nederland
Gedaanteverandering

Gedaanteverandering wordt gebruikt in verschillende betekenissen:
Volledige gedaanteverwisseling
Gedaanteverandering van Jezus
Gedaanteverwisseling in het algemeen
Moravische Poort

De Moravische Poort (Tsjechisch: Moravská brána) is een laagte tussen de Sudeten en de Beskiden (westelijke Karpaten) in Noordoost-Tsjechië. Hij bevindt zich op de waterscheiding tussen de Oostzee en de Zwarte Zee: de rivieren de Oder en de Morava naderen elkaar hier.

Vanuit het noorden bezien vormt de Moravische Poort de toegang tot Moravië. De gemakkelijke doorgang maakte deel uit van een belangrijke handelsweg, de Barnsteenroute, die de Oostzee met het Donaugebied en Italië verbond. Langs deze route bereikten halverwege het eerste millennium n.Chr. ook de voorouders van de Tsjechen en de Slowaken het woongebied van hun nazaten.

Streek in Tsjechië
Moravië
Tsjechisch Silezië
Meer van Lugano

Het Meer van Lugano (Italiaans: Lago di Lugano en Ceresio) is een meer in het zuidoosten van Zwitserland, aan de grens tussen Zwitserland en Italië. Het meer draagt de naam van de grootste stad aan zijn oevers, Lugano. Het meer ligt tussen het Lago Maggiore en het Comomeer in. Het meer watert via de Tresa af op het Lago Maggiore. Het diepste punt, 288 meter, ligt iets ten oosten van Gandria in het Italiaanse deel van het meer. De oppervlakte bedraagt 48,7 km².

Het meer is van oorsprong een gletsjermeer. Het werd vermeld door Gregorius van Tours in 590 als het Ceresio, waarmee verwezen wordt naar het Latijnse cerasus, en de vele kersenbomen die indertijd aan de oevers van het meer groeiden en bloeiden. In 804 schrijft men over het meer met verwijzing naar Laco Luanasco.

In 1848 werd een dijk over het meer gebouwd, vertrekkend van een morene tussen Melide en Bissone, de Melidedijk. Hiermee werd een directe verbinding tussen Lugano en Chiasso mogelijk. Over de dijk lopen de Gotthardspoorlijn en de autosnelweg A2. De dijk deelt het meer in twee bassins, een 27,5 km² groot noordelijk bassin en een 21,4 km² groot zuidelijk bassin. Een kanaal met bruggen laat waterstroming en scheepvaart toe. De gemiddelde retentietijd van het meer van 8,2 jaar verschilt aanzienlijk tussen noordelijk (11,9 jaar) en zuidelijk (2,3 jaar) bassin.

63% van de oppervlakte van 48,7 km² is Zwitsers gebied, de resterende 37% Italiaans. De exclave Campione d'Italia, een belastingvrij gebied, ligt aan de zuidoostelijke oever van het meer.

Plaatsen die aan dit meer liggen zijn onder andere:
 Lugano (CH)
 Gandria (CH)
 San Mamete (I)
 Porlezza (I)
 Valsolda (I)
 Campione d'Italia (I - exclave)
 Bissone (CH)
 Maroggia (CH)
 Capolago (CH)
 Riva San Vitale (CH)
 Brusino Arsizio (CH)
 Porto Ceresio (I)
 Ponte Tresa (I/CH)
 Caslano (CH)
 Magliaso (CH)
 Agno (CH)
 Montagnola (CH)
 Figino (CH)
 Morcote (CH)
 Melide (CH)
 Paradiso (CH)
Het grootste deel van deze plaatsen ligt in Zwitserland, een kleiner deel in Italië. Transport op het meer wordt verzorgd door de Società Navigazione del Lago di Lugano.

Lugano
Lugano
Geografie van Ticino
Lugano
Geografie van Lombardije
Como (provincie)
Varese (provincie)
Stroomgebied van de Po
Waardplant

Een waardplant of gastheer is een plant waarop een organisme of virus de bestanddelen vindt die voor zijn groei (en vermeerdering) nodig zijn. Zo'n organisme kan een insect, spintmijt, schimmel, bacterie, halfparasitaire of parasitaire plant zijn. Soorten van de bremraapfamilie zijn parasitaire (zoals bremraap en schubwortel) en halfparasitaire (zoals hengel en ratelaar) planten, die groeien op de wortels van kruidachtige en verhoute planten. De maretak is een halfparasitaire plant, die groeit op de takken van bomen.

Vlinders en planten
Onder andere spreekt men over een waardplant voor een plant waarop een vlinder haar eitjes afzet. Dit is meestal de plant waarvan de rups leeft, zodra die uit het ei is gekropen. Sommige vlinders zetten hun eitjes niet af op de waardplant, maar in de buurt, zodat de rups nog op zoek moet naar voedsel.

Sommige vlindersoorten zijn zeer kieskeurig; het verdwijnen van een enkele plantensoort kan betekenen dat een vlindersoort mee ten onder gaat. Onderzoek heeft aangetoond dat tropische vlinders (gemiddeld) kieskeuriger zijn dan vlinders uit gematigder streken.

Voorbeelden
 Eikengalwesp op eik
 Eikenprocessierups op eik
 Eikenwespvlinder op eik
 Gentiaanblauwtje op klokjesgentiaan
 Snuitvlinder op wilg of populier
 Witvlek-silene-uil op nachtsilene

Externe link
 Database of the World's Lepidopteran Hostplants

Parasiet
Plantkunde
Atalanta (vlinder)

De atalanta (Vanessa atalanta) of admiraalvlinder of nummervlinder is een van de meest voorkomende vlinders in België en Nederland. In Noord-Europa is het een van de laatste vlinders die gezien kan worden voor de winter begint. In het zuiden vliegt de vlinder ook op zonnige winterdagen. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1758 door Carl Linnaeus als Papilio atalanta.

Kenmerken 
De atalanta is een opvallende trekvlinder met een spanwijdte van 5-6 cm. In België en Nederland komen twee generaties per jaar voor. De eitjes worden een voor een op de brandnetel afgezet.

De rups is 35 tot 40 mm lang, en de kleur van exemplaren onderling varieert sterk. De grondkleur is geelachtig grijs tot zwart met op de zijkanten geelwitte vlekken. De rups vouwt de bladtoppen met spinseldraden naar elkaar toe. De pop is grijs of bruin met op de rugzijde blauwglanzende vlekken.

Verspreiding 
Men kan deze vlinders vrijwel overal tegenkomen, tot meer dan 2000 meter hoogte in de Alpen. Ze overwinteren in Zuid-Europa en trekken in het voorjaar naar het noorden. De vliegtijd in Noordwest-Europa is van mei tot oktober. In het najaar trekt een deel van de aanwezige vlinders weer terug en plant zich in het zuiden voort. Soms probeert de imago in Nederland te overwinteren, maar in het algemeen zonder veel succes. Toch worden vaak al vroeg in het jaar waarnemingen gedaan. De hoogste aantallen atalanta's worden gevonden in jaren waarin het in mei en juni warm weer is. De meest noordelijke plaats waar de vlinders kunnen overwinteren is het uiterste zuidwesten van Duitsland.

Het vliegen tijdens de trek gebeurt indien gunstig op grote hoogte, er wordt gebruik gemaakt van noordenwinden, soms ook 's nachts. De vlinder heeft ongeveer vijf weken nodig om van Finland naar de Middellandse Zee te vliegen.

De soort komt ook voor in gematigde gebieden van Azië en in Noord-Amerika.

Voedsel 
Atalanta's leven vooral van nectar, maar ook wel van boomsappen en rottend fruit. Nectarplanten zijn onder andere bloeiende liguster, klimop, vlinderstruik en hemelsleutel. De nectar wordt opgelikt met een lange roltong.

Bedreigingen 
Als trekvlinder moet de atalanta onder andere de Pyreneeën passeren, voor vele blijken de weersomstandigheden daar een niet te nemen obstakel.

Voortplanting 
De waardplant voor de vlinder is de brandnetel. Hier worden de eitjes gedeponeerd en eten de rupsen. Zonder de brandnetel kan de atalanta niet voortplanten en dus als soort niet overleven. Een voor de vlinder aantrekkelijke plantencombinatie is een hoekje brandnetels naast of in de buurt van een vlinderstruik.

Afbeeldingen

Externe link 
 

Nymphalinae
Dier uit het Palearctisch gebied
Dier uit het Nearctisch gebied
IUCN-status niet bedreigd
Tessin

Ticino (kanton) (Tessin), een kanton van Zwitserland
 Tessin (bij Rostock), een stad in de Duitse deelstaat Mecklenburg-Voor-Pommeren
 Tessin b. Boizenburg, een gemeente in de Duitse deelstaat Mecklenburg-Voor-Pommeren
Helvetia

Zwitserland
 113390 Helvetia, een planetoïde
 Helvetia (allegorie), een allegorische personificatie van Zwitserland
 Helvetia (Arizona), een plaats in de VS
 Helvetia (automerk), een Frans automerk
 Helvetia (geslacht), een spinnengeslacht
 Helvetia (motorfiets), een Zwitsers motorfietsmerk
 Helvetia (trein), een Europese internationale trein voor de verbinding Hamburg - Zürich
 Helvetia (verzekeringen), een Zwitserse verzekeringsmaatschappij
 Helvetia (wielerploeg), een voormalige Zwitserse wielerploeg
 een bestuurslaag van de provincie Noord-Sumatra, Indonesië:
 Helvetia (Labuhan Deli), regentschap Deli Serdang
 Helvetia (Medan Helvetia), regentschap Medan
 Helvetia (Sunggal), regentschap Deli Serdang
 Radarstoomboot Helvetia, een radarstoomboot uit 1875 op het Meer van Zürich
Noord (rivier)

De Noord (vroeger ook wel Oude Merwede genoemd) is een getijrivier in de Nederlandse provincie Zuid-Holland tussen de oostzijde van het eiland IJsselmonde en de westzijde van de Alblasserwaard. De Noord is een zeer druk bevaren scheepvaartroute die het rivierenkruispunt met de Beneden-Merwede en de Oude Maas bij Dordrecht verbindt met de noordzijde van Ridderkerk, waar de Lek en de Noord samenvloeien en de Nieuwe Maas vormen.

Bij Papendrecht splitst de Noord zich in twee takken, de eigenlijke Noord en de Rietbaan, met in het midden het eiland Sophiapolder. De stroomrichting in de Noord is afhankelijk van het getij.

Historie 
Oorspronkelijk was het noordelijke deel van de Noord een onbeduidende stroom, Donkersloot genaamd - een kreek waarop geen scheepvaart mogelijk was. Bewijs hiervoor is dat de Noormannen bij hun invallen of de Lek of de Waal opvoeren en niet van de ene rivier naar de ander konden oversteken. Het zuidelijke deel van de Noord is al veel langer een brede rivier en vormde de verbinding tussen de Merwede en het Waaltje.

Nadat de Donkersloot zich had verbreed werd de gehele Noord (samen met de Nieuwe Maas) beschouwd als de benedenloop van de Merwede en werden beide rivieren door de bevolking Merwe genoemd. Na de Sint-Elisabethsvloed werden zowel de Noord als de Beneden-Merwede soms aangeduid als de Oude Merwede. Er was vroeger veel scheepsbouw langs deze rivier, waar nog een deel van over is.

Scheepvaart 
De Noord is belangrijk voor de scheepvaart. Vooral binnenvaartschepen tussen Rotterdam en het achterland maken gebruik van de rivier. Ook de routegebonden recreatievaart maakt druk gebruik van de Noord. Om de rivier goed bevaarbaar te houden worden regelmatig baggeractiviteiten uitgevoerd, vooral op het splitsingspunt met de Oude Maas en de Beneden Merwede.

Plaatsen aan de Noord 
Met de stroom mee:
 Dordrecht
 Zwijndrecht
 Papendrecht
 Hendrik-Ido-Ambacht
 Alblasserdam
 Ridderkerk
 Kinderdijk

Oeververbindingen 
De brug over de Noord werd gebouwd in 1939 in het kader van het Rijkswegenplan 1927, als onderdeel van de A15. De snelweg voert sinds 1992 door de Noordtunnel, de brug is nog in gebruik voor lokaal verkeer.

De Sophiaspoortunnel van de Betuweroute ligt onder de Noord, de parallelstroom de Rietbaan en het eiland hier tussenin, de Sophiapolder. De Rietbaan is een smalle aftakking van de Noord aan de kant van Hendrik-Ido-Ambacht. Aan de Rietbaan bevinden zich enkele scheepssloperijen.

De Waterbus (lijn 20) doet de meeste van deze plaatsen aan, lijn 6 doet Kinderdijk aan.

Trivia 
Ter hoogte van Ridderkerk (tegenover Kinderdijk) staat een bedrijfspand dat van enige afstand sprekend op een groot passagiersschip lijkt.

Rijndelta
Rivier in Zuid-Holland
Zwijndrechtse Waard
Alblasserwaard
IJsselmonde
Oppervlaktewater in Dordrecht
Schelde- en Maasdelta
Noord (windstreek)

Noord is een van de vier hoofdwindstreken, naast oost, zuid en west. Het noorden is tegenovergesteld aan het zuiden en geeft de richting van de Noordpool aan. Omdat voor de richtingsbepaling vaak van een magnetisch kompas gebruikgemaakt wordt en de kompasnaald niet overal precies naar de noordpool wijst, onderscheidt men het geografische noorden en het magnetische noorden. Daarnaast is ook in de astronomie een noordrichting, het astronomische noorden, gedefinieerd.

Geografische noorden 
Het geografische noorden of ware noorden is de richting van de geografische noordpool. Het is bij benadering ook het astronomische noorden.

Magnetische noorden 
Het magnetische noorden is de richting in het horizontale vlak van de veldrichting van het aardmagnetisch veld, de magnetische meridiaan. De geomagnetische noordpool bevindt zich in het noorden van Canada en is voortdurend in beweging. Doordat de magnetische polen niet op de geografische polen liggen, wijst de veldrichting van het aardmagnetisch veld niet overal naar het ware noorden. Dit hoekverschil tussen de magnetische meridiaan en de geografische meridiaan is de variatie en is niet constant, aangezien de magnetische polen zich verplaatsen. In Nederland bedraagt de declinatie ongeveer 0,5° in westelijke richting. In andere gematigde streken komen miswijzingen tot wel 30° voor. Op hogere breedten is de afwijking zo extreem dat een magnetisch kompas niet praktisch bruikbaar meer is. De richting van het magnetisch noorden verandert voortdurend: in Nederland 7' (boogminuten) per jaar in oostelijke richting. Bovendien komen er dagelijkse fluctuaties voor 5'- 10' en kunnen zonnestormen plotselinge verstoringen veroorzaken van 1°.

Een magnetisch kompas heeft bovendien een afwijking ten opzichte van het magnetische noorden die deviatie wordt genoemd. Deze kan op een schip bijvoorbeeld worden beïnvloed door metalen in de nabijheid van het kompas. De deviatie kan met de koers variëren, daarom wordt op schepen bij het kompas gebruikgemaakt van een deviatietabel.

Astronomische noorden 
Het astronomische noorden is de richting van de noordelijke hemelpool. Het is bij benadering de richting van de Poolster.

Noordelijkste punt 
 Nederlandse vasteland: Oudeschip, Valom
 België: Meersel-Dreef, een gehucht van de gemeente Hoogstraten, 51°30'18,5" noorderbreedte
 Europa: Noordkaap

Wetenswaardigheden 
 Noordenwind komt uit het noorden (en waait dus naar het zuiden) maar een noordelijke stroming stroomt juist naar het noorden.
 De geomagnetische noordpool is de magnetische zuidpool van de Aarde.

Zie ook 
 Kaartnoorden

Navigatie
Cartografie
Oost (windstreek)

Oost is een van de vier windstreken, naast noord, zuid en west.

Oost staat recht tegenover west, zoals ook zuid recht tegenover noord staat.

De betekenis van het woord 'Oriënt' is (letterlijk) de zon komt op in het oosten.

Omdat het oosten is gedefinieerd als de richting waarin de zon lijkt op te komen, is het de richting waar het oppervlak van de aarde naartoe draait. In de astronomie is het oosten van de zon omgekeerd gedefinieerd met betrekking tot de draairichting; het oosten is daar de richting van waar het oppervlak van weg draait.

Op de aardbol spreekt men over het Oosten als men het over het oostelijk halfrond heeft. Bijvoorbeeld:
 Saoedi-Arabië ligt in het Midden-Oosten.
 Japan ligt in het Verre Oosten.
 In de koloniale periode sprak men in Nederland over "De Oost" als men Nederlands-Indië (het tegenwoordige Indonesië) bedoelde.

Aardrijkskundige aanduidingen die naar deze windrichting genoemd zijn:
 Oost (Texel), een woonplaats op Texel
 Kasteel Oost te Valkenburg
 Oostende in Vlaanderen (tegenover Westende, ook aldaar)
 Oosteinde is een plaatsnaam die 6 keer voorkomt in Nederland
 Oostplein, een plein in Rotterdam (ligt in het oosten van het centrum)
 Oostplein (metrostation), een metrostation in Rotterdam (ligt in het oosten van het Centrum)

Navigatie
Zuid

Zuid is een van de windstreken, naast noord, oost, en west.

Het zuiden is tegenovergesteld aan het noorden.

In het uiterste zuiden ligt de Zuidpool.

Andere betekenissen 
 Het Zuiden verwijst ook naar de Derde Wereld en wordt dan (als verwijzing naar een bepaald geografisch gebied) met een hoofdletter geschreven.
 Rotterdammers van de linkeroever van de Nieuwe Maas wonen "op Zuid".

 In sommige steden is er een wijk die de naam 'Zuid' draagt.

Navigatie
West

West is een van de windstreken, naast noord, oost en zuid. West is tegenovergesteld aan oost; op de kompasroos met noord boven, ligt west links.

De schrijfwijze voor 'westen' als windrichting is met een kleine w, voor de aanduiding van een bepaald gedeelte van een land (West-Australië), een provincie (West-Vlaanderen) of een streek (West-Friesland) gebruikt men de hoofdletter W.

Verwijzingen 
 Het Westen verwijst vaak naar de westerse wereld. Binnen Nederland wordt deze benaming ook wel gebruikt als aanduiding voor de Randstad.
 Met de West werd in koloniale tijd West-Indië bedoeld.
 De Verenigde Staten kennen hun eigen westen, het Wilde Westen.
 West is ook de lokale naam voor West-Terschelling, een dorp op het Nederlandse Waddeneiland Terschelling.

Navigatie
Windstreek

Een windrichting, windstreek, kompasstreek of hemelstreek is 1/32e deel van de kompasroos en komt overeen met 11,25°. Het wordt gebruikt voor het globaal aangeven van de richting van waaruit de wind komt. De vier hoofdstreken zijn noord, oost, zuid en west. Deze windstreken zijn te combineren, zo ligt noordoost precies tussen noord en oost.

De hoofdstreken worden vaak met de eerste letter afgekort. Soms wordt daarbij vaak de voorkeur gegeven aan de Engelse afkortingen (noorden = N, oosten = E, zuiden = S, westen = W). Behalve dat ze internationaal bekend zijn, hebben ze nog twee voordelen: de O wordt niet met de nul verward (of met de Franse O, die West betekent) en de Z wordt, als de afbeelding op zijn kant staat, niet met de N verward.

De koers van een schip of vliegtuig wordt tegenwoordig meestal in graden (of tientallen graden) aangegeven.

Een tabel met het aantal graden, de afkorting van de windrichting en de benaming bij een in 32 streken opgedeelde kompasroos:

Bij de kortste route tussen twee locaties (grootcirkelnavigatie) blijft de koers meestal niet gelijk.

In tegenstelling tot de richting van de wind (richting van de luchtverplaatsing) wordt bij het aangeven van de windrichting aangeduid waar de wind vandaan komt. Zo is een westelijke wind een luchtverplaatsing van west naar oost. Dit geldt ook voor een 'stroming' van bijvoorbeeld een regengebied of een hogedrukgebied; een westelijke stroming gaat van west naar oost. Er zijn enkele geheugensteuntjes om deze windrichtingen te onthouden: Nooit Opstaan Zonder Wekker, Nooit Oorlog Zonder Wapens en Nooit Op Zondag Werken.

Trivia 
 In de Noorse mythologie zijn Norðri, Suðri, Austri en Vestri ("Noord, Zuid, Oost en West") vier dwergen in de Edda Gylfaginning, die elk een van de vier windhoeken droegen. Samen houden ze de hemel omhoog, die van de schedel van de reus Ymir was gemaakt.
 In Den Haag wordt op de meeste plattegronden van de stad de Noordzee als het Noorden gezien, terwijl in werkelijkheid de zee in het WNW ligt. Op een plattegrond van Den Haag met de zee in het Noorden liggen straat- en wijknamen (deels) vernoemd naar windstreken op de 'juiste' plek.

Referenties 

Wind
Navigatie
366

Het jaar 366 is het 66e jaar in de 4e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië
 1 oktober - Paus Damasus I (r. 366-384) wordt gekozen als de 37e paus van Rome. Er ontstaat een twist over de opvolging, Liberius' aanhangers kiezen Ursinus als tegenpaus.

Europa
 2 januari - De Alemannen steken opnieuw in groten getale de Rijn over en vallen Gallië binnen. Ze veroveren de Elzas (Frankrijk) en het Zwitsers plateau.
 Keizer Valentinianus I benoemt Jovinus, generaal (magister equitum), tot bevelhebber van het Rijnleger en verslaat de Alemannen bij Châlons-sur-Marne.

Klein-Azië
 Keizer Valens verslaat bij Thyateira (Frygië) het leger van Procopius. Hij wordt gevangengenomen en onthoofd. Hiermee wordt definitief de opstand onderdrukt.
 Marcellus, Romeins usurpator, verovert de havenstad Chalcedon (Bithynië) en laat zichzelf tot keizer uitroepen. Hij wordt op bevel van Valens geëxecuteerd.

Geboren

Overleden 

 Abraham van Edessa, kluizenaar en heilige
 24 september - Paus Liberius
 Marcellus, Romeins usurpator
 27 mei - Procopius (40), Romeins usurpator 

000
Lijst van films A-D

Dit is een lijst van films die beginnen met een letter van A tot en met D.

A

B

C

D

A-D
Lijst van films E-I

Dit is een lijst van films die beginnen met een letter van E tot en met I.

E

F

G

H

I

E-I
Lijst van films J-R

Dit is een lijst van films die beginnen met een letter van J tot en met R.

J

K

L

M

N

O

P

Q 
 Q-The Winged Serpent (1982)
 The Queen (2006)
 Queen Christina (1933)
 The Quick and the Dead (1995)
 Quick Change (1990)
 The Quiet American (2002)
 The Quiet Man (1952)
 Quiz Show (1994)
 Quo Vadis (1951)
 Quo vadis, Aida? (2020)

R 

J-R
Lijst van films S-Z

Dit is een lijst van films die beginnen met een letter van S tot en met Z.

S

T

U

V

W

X
 X-Men (2000)
 X-Men: The Last Stand (2006)
 X2 (2003)
 Xiu Xiu: The Sent Down Girl (1998
 xXx (2002)
 xXx: State of the Union (2005)

Y
 Y tu mamá también
 A Year in Tibet
 Yojimbo
 Young and Innocent (aka The Girl Was Young)

Z
 Z
 De zaak Alzheimer (2004)
 Het Zakmes (1992)
 Zandalee (1991)
 Zandkastelen (2002)
 Zardoz (1974)
 Zero Dark Thirty (2012)
 Het zevende zegel (1957) aka Det sjunde inseglet
 Zhou Yu's Train (2004)
 Zien (2004)
 La zizanie (1978)
 De zondagsjongen (1992)
 De zonnetempel (1969)
 Zoolander (2001)
 Zoop in Afrika (2005)
 Zoop in India (2006)
 Zus & Zo (2001)
 Zusje (1995)
 Zwartboek (2006)
 Zwarte zwanen (2005)
 Het zwijgen (2006)

S-Z
365

Het jaar 365 is het 65e jaar in de 4e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa
 Keizer Valentinianus I verlaat Milaan en vertrekt met een expeditieleger naar Gallië om de Alemannen te bestrijden. Charietto, guerrilla-leider, voert bij de Rijn een nachtelijke overval uit en sneuvelt tegen de Germaanse stammen.
 Kreta wordt getroffen door een zware aardbeving en als gevolg daarvan een tsunami, die grote schade aanrichten. Veel gebouwen worden helemaal vernietigd. Delen van West-Kreta komen tot negen meter hoger te liggen.

Afrika
 21 juli – Een onderzeese aardbeving treft Kreta. De resulterende tsunami vernietigt de havensteden aan de noordkust van Afrika. Rond het  Middellandse Zeegebied worden de landen Italië, Griekenland en Palestina zwaar getroffen.

Klein-Azië
 28 september – Procopius, Romeins usurpator, laat zich in Constantinopel door de Senaat tot keizer (augustus) benoemen. Valens die verwikkeld is in een veldtocht tegen de Perzen, kan de opstand niet onderdrukken.
 Procopius sluit een alliantie met koning Athanarik en vraagt de Visigoten om militaire steun tegen Valens. Hij stuurt 3000 Goten als foederati om hem te helpen.

China
 Periode van de Zestien Koninkrijken: De 23-jarige Jin Feidi (r. 365-371) volgt zijn broer Jin Aidi op als keizer van het Chinese Keizerrijk.

Geboren

Overleden 

 Charietto, Romeins guerrilla-leider
 Felix II, tegenpaus

000
363

Het jaar 363 is het 63e jaar in de 4e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Perzië
 5 maart - Keizer Julianus Apostata vertrekt uit Antiochië met een expeditieleger (90.000 man) en steekt bij Hierapolis met een pontonbrug de Eufraat over. Procopius valt met een tweede legermacht (30.000 man) Armenië binnen.
 29 mei - Julianus bereikt de Perzische hoofdstad Ctesiphon. Koning Shapur II vermijdt een confrontatie en past de tactiek van de verschroeide aarde toe. Door voedselgebrek moeten de Romeinen zich terugtrekken langs de Tigris.
 26 juni - Julianus raakt bij Samarra tijdens een schermutseling dodelijk gewond en overlijdt korte tijd later. Jovianus, commandant van de Keizerlijke Garde, wordt door de Romeinse legioenen tot keizer (augustus) uitgeroepen.
 Keizer Jovianus sluit een onvoordelige vrede met het Perzische Rijk, hij moet hierbij Armenië en vijf Romeinse provincies in Mesopotamië afstaan aan Shapur II.
 Koning Shapur II verplaatst het Perzische leger naar het Oosten, waar de Witte Hunnen zijn rijk bedreigen. Tevens versterkt hij de fortificaties langs de Eufraat.

Syrië
 19 mei - De handelsstad Petra (Jordanië) wordt door een zware aardbeving verwoest.
 Verovering van Nisibis door Perzië.

Italië
 In Rome wordt de tempel van Apollo Palatinus afgebroken.

Japan
 Het Japanse Yamato Rijk heerst gedurende drie eeuwen over Korea (tot 662). Het hoofdstedelijke gebied breidt zich uit rond Kyoto en Osaka.

Geboren 
 Blaesilla, Romeinse heilige (overleden 383)
 Sulpicius Severus, christelijk schrijver

Overleden
 Bibiana, heilige en martelares
 26 juni – Julianus Apostata (31), keizer van het Romeinse Rijk
 Viola, heilige en martelares

000
362

Het jaar 362 is het 62e jaar in de 4e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Klein-Azië
 4 februari - Keizer Julianus Apostata kondigt de godsdienstvrijheid af. Hij verbiedt aan de christenen retorica (welsprekendheid) en grammatica (systematiek van een taal) te leren. Op bevel van Julianus worden Johannes en Paulus geëxecuteerd. Ze worden martelaren voor het christelijk geloof.
 Julianus laat de oude tempels in het Romeinse Rijk herstellen evenals de Romeinse feesten en het brengen van offers aan de Romeinse goden. Hij laat geschriften uitgeven tegen het christendom en krijgt de bijnaam "Apostata" (= de Afvallige).
 De stad Nicea (huidige İznik) in Turkije wordt door een zware aardbeving getroffen.

Brittannië
 Caradocus, hertog van Cornwall, wordt waarnemend koning van Brittannië.

Europa
 Stichting van het klooster van Mega Spileo (Grote Spelonk) in het binnenland van de Peloponnesos. (datum volgens de legende)

Egypte
 Athanasius keert terug uit ballingschap en roept in Alexandrië een concilie van bisschoppen bijeen, tijdens de vergadering wordt het apollinarisme veroordeeld.

Syrië
 18 juli - Julianus arriveert in Antiochië met een expeditieleger (60.000 man) en blijft er negen maanden om voorbereidingen te treffen voor een veldtocht tegen Perzië.
 22 oktober - Het kolossale standbeeld van Apollo (gemaakt van goud) en zijn tempel, gelegen buiten Antiochië, worden door een mysterieus vuur verwoest.

Geboren 
 Mesrop Masjtots, Armeens theoloog, ontwerper van het Armeens alfabet (waarschijnlijke datum)

Overleden
 Cyriacus van Jeruzalem, bisschop en martelaar
 Dafrosa, martelares
 Donatus van Arezzo, bisschop en heilige
 Dorotheus (107), bisschop van Tyrus
 Johannes en Paulus, martelaren (waarschijnlijke datum)
 Nestor van Gaza, martelaar (waarschijnlijke datum)
 Victor van Xanten, Romeins officier en martelaar

000