alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Vrachtschip

Een vrachtschip is een schip dat uitsluitend bedoeld is voor het vervoer van goederen.

Vrachtschepen zijn te verdelen in schepen voor rivieren en binnenwateren, en schepen voor de zeevaart. Schepen bedoeld voor de zeevaart kunnen in het algemeen geen gebruik maken van de kleinere rivieren en/of sluizen in rivieren (of kanalen) vanwege hun afmetingen (lengte, breedte, diepgang en hoogte). De grotere rivieren zoals de Schelde en de Elbe worden zelfs zo druk bevaren door zeeschepen, dat havens als die van Antwerpen en Hamburg er hun bestaansrecht aan ontlenen. Vrachtschepen worden soms wel gebouwd met de maximale afmetingen waarmee het nog net een op een bepaalde route liggende kanaal, sluis, brug of ondiepte kan passeren. Panamax-schepen kunnen bijvoorbeeld nog net door de sluizen van het Panamakanaal. Ook kleinere schepen in de kustvaart en vooral de binnenvaart worden op deze basis gebouwd.

Typen 
Vrachtschepen voor de zeevaart zijn bijvoorbeeld:
 Autoschepen, een speciale versie van het roll-on-roll-offschip, voor het vervoeren van voertuigen over zee
 Bulkcarriers, schepen gespecialiseerd in het vervoer van droge stortgoederen zoals erts, graan en steenkool
 General-cargo-schepen; dit zijn schepen die onder andere stukgoed en gestorte lading zoals ijzererts vervoeren. Ook is het mogelijk om zware lading te vervoeren hoewel dit niet echt gebruikelijk is
 Tankers, bijvoorbeeld chemicaliën-, olie-, gas- en productentankers. Deze schepen zijn ingericht voor het vervoer van vloeistoffen. Het gas in een gastanker wordt onder een zo hoge druk vervoerd dat het vloeibaar is. De grootste tankers zijn de Ultra Large Crude Carriers (ULCC's)
 OBO-carriers, schepen die speciaal zijn gebouwd voor het vervoer van bulklading. Bulklading staat voor gestorte lading
 Containerschepen; dit zijn schepen die zijn ingericht voor het vervoer van containers die een standaardafmeting hebben.
 Zwareladingschepen, dit zijn bijzondere schepen die gespecialiseerd zijn in het vervoer van zware lading.
 Veeschepen voor het transport van levende dieren.
Sont

De Sont (Deens: Øresund, Zweeds: Öresund) is een van de drie zeestraten die het Kattegat (en daarmee de Noordzee) verbindt met de Oostzee, en scheidt het Deense eiland Seeland van het Zweedse Skåne. De doorgang is op zijn nauwst 4,5 kilometer. Het is een van de drukst bevaren waterwegen in de wereld.

De Sont is steeds van groot strategisch belang geweest, wat verklaart dat aan het smalste punt twee burchten staan: bij het Deense Helsingør, kasteel Kronborg, en bij het Zweedse Helsingborg. De koningen van Denemarken werden rijk van de Sonttol die hier vanaf 1429 werd geheven.

Op 8 november 1658 vond de Slag in de Sont plaats, een zeeslag iets ten zuiden van Kopenhagen. Bij deze zeeslag heeft de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden de omsingelde Deense koning Frederik III van Denemarken bijstand verleend in de strijd tegen Karel X Gustaaf van Zweden die in die tijd de Sont had belegerd.

Het Zweedse eiland Ven en de Deense eilanden Saltholm en het kunstmatige Peberholm liggen in de Sont.

Sinds 1 juli 2000 is er een brug-tunnel over de Sont.

Zeestraat in de Oostzee
Oppervlaktewater in Zweden
Oppervlaktewater in Denemarken
Scutari

de Italiaanse naam voor de Albanese stad Shkodër
een oude naam voor de Turkse stad Üsküdar (bij Istanboel)
903

Het jaar 903 is het 3e jaar in de 10e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 Koning Berengarius I vaardigt concessies en privileges uit voor de Lombardische adel en kloosters. De abdij van Bobbio in de streek Emilia-Romagna (Noord-Italië) krijgt privileges om de bibliotheek verder uit te breiden.

Religie 
 Zomer - Paus Benedictus IV overlijdt na een pontificaat van 3 jaar. Hij wordt opgevolgd door Leo V als de 118e paus van de Katholieke Kerk. Leo wordt echter na ongeveer 30 dagen door tegenpaus Christoforus afgezet en in de gevangenis opgesloten. Christoforus laat zichzelf uitroepen tot de nieuwe paus van Rome.
 Eerste schriftelijke vermelding van Pskov (huidige Rusland).

Geboren 
 Abd al-Rahman al-Sufi, Perzisch astronoom (overleden 986)
 Hedwig, koningin van het West-Frankische Rijk (overleden 951)

Overleden 
 26 maart - Sugawara no Michizane (58), Japans bestuurder en dichter
 24 december - Hedwig van Babenberg, echtgenote van Otto I
 Adalhard van Babenberg, Frankisch edelman
 Benedictus IV, paus van de Katholieke kerk

000
904

Het jaar 904 is het 4e jaar in de 10e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Byzantijnse Rijk 
 Zomer - Een Arabische piratenvloot vaart langs de Egeïsche kust en voert een aanval uit op Thessaloniki – na Constantinopel de grootste en rijkste stad van het Byzantijnse Rijk. Na drie dagen, wordt de vestingstad door de Saracenen veroverd en gedurende een week geplunderd. Ze slachtten talloze bewoners af en deporteren ruim 20.000 mannen, vrouwen en kinderen in slavernij.
 Keizer Leo VI ("de Wijze") wordt gedwongen een vredesverdrag te sluiten met Simeon I, heerser (knjaz) van het Bulgaarse Rijk. Hierbij worden Macedonië, delen van Albanië en Noord-Griekenland bij dat rijk ingelijfd. Alle Slavische stammen op de Balkan worden onder de scepter van Simeon verenigd.

Schotland 
 Koning Constantijn II verslaat een invasieleger van de Vikingen in de omgeving van Scone. Hierdoor worden de plunder- en veroveringstochten minder in Schotland.

Arabische Rijk 
 De Ismaïlieten, een politieke moslimbeweging, veroveren Sétif (huidige Algerije) op de Aghlabiden. Hierbij wordt de stadsmuur en een groot deel van de stad verwoest.

China 
 Herfst - Keizer Zhao Zong (Li Jie) wordt vermoord door Chinese opstandelingen onder leiding van Zhu Wen. Hij verwoest de hoofdstad Chang'an en laat bijna alle zonen van Zhao Zong vermoorden. De 13-jarige Li Zhu wordt geïnstalleerd als marionetten-keizer van het Chinese Keizerrijk.

Religie 
 Voorjaar - Tegenpaus Christoforus wordt (na een pontificaat van slechts 3 maanden) afgezet door zijn opvolger Sergius III. Hij wordt in Rome geïnstalleerd als de 119e paus van de Katholieke Kerk. Begin van de periode die wordt omschreven als een pornocratie.

Geboren 
 Ethelweard, koning van Engeland (overleden 924)

Overleden 
 Christoforus, tegenpaus van de Katholieke Kerk
 Leo V, paus van de Katholieke Kerk
 Merfyn ap Rhodri, koning van Powys (Wales)
 Zhao Zong (37), keizer van het Chinese Keizerrijk

000
902

Het jaar 902 is het 2e jaar in de 10e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 Koning Berengarius I verslaat zijn rivaal Lodewijk III ("de Blinde"). Lodewijk wordt afgezet als heerser van Italië en gedwongen terug te keren naar Provence.
 Herbert II volgt zijn vader Herbert I op als graaf van Vermandois (huidige Hauts-de-France). Hij wordt een van de machtigste edelen van het West-Frankische Rijk.

Arabische Rijk 
 Zomer - De Arabieren landen met een expeditieleger bij Trapani en behalen bij Giardini een beslissende overwinning op het Byzantijnse leger.
 De Arabieren veroveren Taormina, de laatste Byzantijnse vesting op Sicilië. Na bijna 75 jaar weten de Aghlabiden het eiland te veroveren.
 De Arabische vloot kan nu vrijwel ongehinderd de Middellandse en de Egeïsche Zee doorkruisen en de kuststeden plunderen.
 Winter - De Balearen (Spaanse eilandengroep) worden door de Arabieren veroverd en ingelijfd door het emiraat Córdoba.

Geboren

Overleden 
 Anscarius van Ivrea, Lombardisch edelman

000
905

Het jaar 905 is het 5e jaar in de 10e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Byzantijnse Rijk 
 Zomer - Keizer Leo VI ("de Wijze") laat een nieuwe vloot bouwen en verslaat een Arabische armada in de Egeïsche Zee. De Macedonische dynastie wordt uitgebreid met een mannelijke erfgenaam, Constantijn VII. Leo heeft eindelijk (na drie huwelijken) een nieuwe troonopvolger. De Byzantijnse kerk weigert echter zijn zoon te laten dopen tenzij hij de relatie verbreekt met zijn maîtresse.

Europa 
 Zomer - Lodewijk III ("de Blinde") probeert opnieuw Italië te veroveren. Een Frankisch expeditieleger onder leiding van Adalbert I steekt de Alpen over en verovert de Lombardische hoofdstad Pavia. Koning Berengarius I weet met steun van de Magyaren Lodewijk bij Verona verslaan. Als straf voor het verbreken van zijn eed laat hij hem de ogen uitsteken en moet Lodewijk het keizerschap opgeven.
 Berengarius I wordt opnieuw erkend als koning van Italië en vestigt de hoofdstad in Verona. Lodewijk III keert terug naar Provence en laat vanwege zijn blindheid het koninkrijk regeren door zijn zwager Hugo van Arles.
 Koning Fortún Garcés van Pamplona wordt na een regeerperiode van 23 jaar door een staatsgreep afgezet. Hij wordt vervangen door Sancho I en geïnstalleerd als heerser van Navarra (Noord-Spanje).

China 
 De Chineese overheersing in Vietnam (sinds 602) wordt door een opstand onderdrukt. De Chinese mandarijn wordt afgezet, hierdoor herwint het land meer autonomie. Begin van de Tự Chủ-periode.

Geboren 
 Constantijn VII, keizer van het Byzantijnse Rijk (overleden 959)
 Wenceslaus I, hertog van Bohemen (waarschijnlijke datum)

Overleden 
 5 december - Ealhswith, echtgenote van Alfred de Grote
 Fortún Garcés, koning van Pamplona (of 906)

000
906

Het jaar 906 is het 6e jaar in de 10e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Byzantijnse Rijk 
 Voorjaar - Keizer Leo VI ("de Wijze") laat zijn 1-jarige zoon Constantijn VII dopen, de Byzantijnse Kerk erkent hem als troonopvolger. Drie dagen later roept Leo – gekweld door liefdesverdriet, en woedend op de Kerk – zijn maîtresse (de moeder van Constantijn) aan zijn zijde terug naar Constantinopel. Hierdoor ontstaat er een breuk tussen Kerk en Staat die tot in Rome voelbaar zal zijn.

Brittannië 
 Voorjaar - Koning Constantijn II van Schotland roept in Scone een synode bijeen. Hier wordt besloten, dat de wetten en regels van het geloof en rechten in kerken en evangeliën, gelijkwaardig moeten worden beschouwd aan de gebruiken van de Schotten (pariter cum Scottis).

Europa 
 De Konradijnen verslaan bij Fritzlar de rivaliserende Frankische graven van Bamberg. Hertog Koenraad de Oudere verwerft de heerschappij over Frankenland, maar sneuvelt tijdens de veldslag. Hij wordt opgevolgd door zijn zoon Koenraad de Jongere. In opdracht van koning Lodewijk IV ("het Kind") wordt Adalbert van Babenberg gevangengenomen en onthoofd.

Lage Landen 
 Eerste schriftelijke vermelding van Oedelem (huidige België).

Geboren 
 Majolus, Frankisch abt (overleden 994)

Overleden 
 27 februari - Koenraad de Oudere, Frankisch edelman
 9 september - Adalbert van Babenberg, Frankisch edelman
 Fortún Garcés, koning van Pamplona (of 905)

000
908

Het jaar 908 is het 8e jaar in de 10e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Byzantijnse Rijk 
 Keizer Leo VI ("de Wijze") laat in Constantinopel zijn 3-jarige zoon Constantijn VII tot medekeizer kronen van het Byzantijnse Rijk. Tijdens de ceremonie in de Hagia Sophia wordt Constantijn (symbolisch) gekroond met de keizerskroon en benoemd tot Leo's troonopvolger.

Europa 
 Zomer - De Magyaren voeren een plunderveldtocht in Thüringen en Saksen. Een Oost-Frankisch leger wordt bij Eisenach (huidige Duitsland) vernietigend verslagen.
 Fulco I van Anjou moet het burggraafschap van Tours (Midden-Frankrijk) opgeven. Theobald de Oude, de stamvader van de Theobalders, volgt hem op.

China 
 Keizer Taizu laat de 15-jarige Aidi (de laatste heerser van de Tang-dynastie) vergiftigen.

Religie 
 Het Kruis van Covadonga ("Kruis van de Overwinning") wordt geschonken aan de kathedraal van Oviedo (Noord-Spanje).

Geboren 
 Æthelwold, Angelsaksisch bisschop (waarschijnlijke datum)
 Ibrahim ibn Sinan, Arabisch wiskundige (overleden 946)
 Thankmar, Frankisch prins (waarschijnlijke datum)

Overleden 
 3 augustus - Rudolf I, bisschop van Würzburg
 Aidi (15), keizer van het Chinese Keizerrijk
 Remigius van Auxerre, Frankisch theoloog

000
İskenderun (stad)

İskenderun (tot 1939 in het Turks: Iskenderiye, vroeger ook bekend als Alexandrette) is een havenstad met 159.149 inwoners in Turkije gelegen aan de gelijknamige golf. Het is tevens een van de 12 districten van de provincie Hatay. De stad is genoemd naar de stichter Alexander de Grote (in het Turks: Büyük İskender). De vroegere naam van de stad was dan ook Alexandrette. Gedurende de Romeinse tijd werd de stad ook wel Klein Alexandrië genoemd ter onderscheid van het grote Alexandrië in Egypte.

Het voormalige bisdom Alexandrette (Alexandria Minor) stond ook bekend als Cambysopolis.

İskenderun werd zwaar getroffen door de aardbeving in Turkije en Syrië op 6 februari 2023.

Geboren 
 Uğur Şahin (1965), arts
 Selçuk İnan (1985), voetballer
 İsmail Köybaşı (1989), voetballer

Stad in Turkije
Gemeente in Turkije
Voormalig bisdom in Turkije
Hatay
SAP



Politiek 
 Stroming voor een Antikapitalistisch Project, een kleine Belgische trotskistische politieke partij
 Socialistische Alternatieve Politiek, een trotskistische Nederlandse politieke organisatie
 Sveriges Socialdemokratiska Arbetareparti, een Zweedse politieke partij
 Suid-Afrikaanse Party, een boerenpartij in Zuid-Afrika

Informatica 
 SAP SE een aan de DAX genoteerd bedrijf dat software maakt. 
 SAP R/3, een ERP-pakket van SAP SE
 Service Advertiser Protocol, een IPX-netwerkprotocol

Technologie
Superabsorberend polymeer,  een polymeermateriaal dat in staat is vele malen het eigen gewicht aan water op te slorpen en vast te houden
Ent

Enten, vermeerdering van planten
 Enthybride, entchimeer of entbastaard, ontstaan op het grensvlak tussen onderstam en ent met eigenschappen die liggen tussen die van beide 'ouders'
 Ent (Tolkien), boomachtige wezens uit J.R.R. Tolkiens meesterwerk (Lord Of The Rings)
 Ent of entkristal, deeltje dat dient als beginpunt voor het vormen van een kristal
 afkorting ENT. voor Startrek Enterprise
 afkorting van Encyclopedie van Nederlandstalige Tijdschriften

Personen
 Anton Ent, pseudoniem van Henk van der Ent, Nederlandse dichter, prozaschrijver en essayist.
 Bas Ent, een Nederlands voetballer 
 Luuc van der Ent, een Nederlands volleyballer
 Wouter van der Ent, een Nederlandse figurant

Zie ook 
 Endt, doorverwijspagina
Zevenkamp (atletiek)

De zevenkamp of heptathlon is een meerkamp waarbij zeven verschillende atletiekonderdelen worden afgewerkt. Er is een outdoorversie voor de vrouwen en een indoorversie voor de mannen.

Zevenkamp (outdoor)

Algemeen 
Deze versie wordt alleen door vrouwen beoefend, duurt twee dagen en werd geïntroduceerd op de Olympische Spelen in 1984 (Los Angeles) als olympische discipline.

De regels van de afzonderlijke nummers zijn van toepassing, met een paar uitzonderingen. Bij de werpnummers en het verspringen, mogen er slechts drie pogingen worden gedaan in plaats van zes. Bij de loopnummers mag één valse start gemaakt worden, iedere volgende valse start leidt tot diskwalificatie.

Bij elke discipline kunnen atleten punten verdienen, volgens een systeem dat is vastgelegd door de IAAF (uitleg over de telling in het artikel over de meerkamp). Het wereldrecord staat op naam van Jackie Joyner-Kersee met 7291 punten en werd gevestigd op de Olympische Spelen van 1988 in Seoel.

Puntenberekening 
De punten worden als volgt berekend:
 Punten = INT(A*(B-P)C) voor baanonderdelen
 Punten = INT(A*(P-B)C) voor veldonderdelen

A, B en C zijn parameters die per discipline verschillen, zoals is te zien in de tabel hieronder.
P is de prestatie van de atleet in eenheden zoals deze in de laatste kolom staat weergegeven.
Onderstaande variabelen bij de vrouwen:

Medaillewinnaars wereldkampioenschappen vrouwen

Wereldrecordontwikkeling vrouwen 
*: Puntenaantal berekend met de huidige, in 1984 ingevoerde, puntentabel.

Zevenkamp (indoor)

Algemeen 
Voor mannen wordt indoor een zevenkamp gehouden, die twee dagen duurt. In tegenstelling tot outdoor wordt er indoor geen tienkamp afgewerkt, omdat discuswerpen en speerwerpen binnen niet mogelijk zijn.

Tussen de zevenkamp (indoor) en de tienkamp (outdoor) zijn er zes verschillen:
 60 m in plaats van 100 m
 60 m horden in plaats van 110 m horden
 1000 m in plaats van 1500 m
 400 m wordt weggelaten.
 speerwerpen wordt weggelaten.
 discuswerpen wordt weggelaten.

Puntenberekening 
Aanvullend op de variabelen voor outdoor, zijn er ook variabelen voor de indoor onderdelen op de vijf- en zevenkamp.

A, B en C zijn parameters die per discipline verschillen, zoals is te zien in de tabel hieronder.
P is de prestatie van de atleet in eenheden zoals deze in de laatste kolom staat weergegeven.

Hieronder de extra variabelen voor de indoor afstanden voor de vijfkamp voor vrouwen en zevenkamp voor mannen.

Voor de overige variabelen voor mannen, zie tienkamp.

De vrouwen kennen de indoorzevenkamp ook, maar deze komt minder vaak voor. Gebruikelijk is dat indoor een vijfkamp wordt afgewerkt. Bij de vrouwen is de volgorde van de indoorzevenkamp anders dan die van de mannen: namelijk op de eerste dag 60 m, kogelstoten, verspringen, polsstokhoogspringen en op de tweede dag 60 m horden, hoogspringen en 1000 m.

Eerste dag (mannen) 
 60 m
 verspringen
 kogelstoten
 hoogspringen

Tweede dag (mannen) 
 60 m horden
 polsstokhoogspringen
 1000 m

Zie ook 
 Tienkamp
 Meerkamp

Externe links 
 Website om de punten van zevenkamp mee uit te rekenen
 Beste vrouwen aller tijden

Meerkamp
Zevenkamp (Rotterdam)

Zevenkamp is een woonwijk in het Rotterdamse stadsdeel Prins Alexander.

Geschiedenis 
Tot diep in de jaren 70 van de twintigste eeuw was de huidige Rotterdamse wijk Zevenkamp niet meer dan een polder. Op dat moment was het zelfs geen Rotterdams grondgebied, maar door een grondruil tussen Rotterdam, Nieuwerkerk aan de IJssel en Zevenhuizen kwam het stuk weiland van ongeveer 220 hectare in 1978 in Rotterdamse handen. De Zevenhuizerplas werd uitgegraven en met de zo verkregen zandgrond werd het polderlandschap opgespoten, waardoor het mogelijk werd om de slappe ondergrond te bebouwen. Op 30 maart 1979 kon dan eindelijk worden begonnen met de bouw van de eerste huizen.

Ligging 
De wijk ligt in de deelgemeente Prins Alexander en wordt omsloten door de buurtschap Oud Verlaat (gemeente Zuidplas), de wijk Nesselande (gemeente Rotterdam), de wijk Schollevaar (gemeente Capelle aan den IJssel) en de wijk Ommoord (gemeente Rotterdam).

Demografie 
De wijk had 16.708 inwoners in 2010.

Voorzieningen 

Zevenkamp telt twee winkelcentra, Ambachtsland (het grootste) en Nieuw Verlaat. Deze voorzieningen zijn gelegen aan de metrohaltes van dezelfde naam. In de wijk zijn verschillende voorzieningen voor jong en oud zoals het Wollefoppenpark, speeltuin Taka Tuka Land en volkstuinen in het noorden van de wijk. Nabij winkelcentrum Ambachtsland bevindt zich het Recreatiecentrum Zevenkampse Ring met een sporthal en een zwembad.

In 2012 ontstond onrust onder de bewoners vanwege de plotselinge sluiting van het enige postagentschap in de wijk. Na protesten werd op dezelfde locatie een nieuw agentschap gevestigd. In 2013 werd vervolgens het wijkcentrum opgeheven.

Sportpark 
In het westen van de wijk is het Sportpark Faas Wilkes gelegen. Hier speelt de amateurvoetbalvereniging XerxesDZB, ontstaan uit een fusie tussen de vroegere profclub RFC Xerxes en De Zevenkampse Boys.

Openbaar vervoer 

Sinds 24 april 1984 rijdt metrolijn B dwars door Zevenkamp. Lijn B is in 2005 doorgetrokken naar de wijk Nesselande. Zevenkamp telt drie bovengrondse metrostations. Vanaf Ommoord:
 Nieuw Verlaat
 Ambachtsland
 De Tochten

Tot de opheffing van de lijn op 12 december 2010 reed RET-spitsbus 28 via Zevenkamp tussen Station Rotterdam Alexander en het centrum van Capelle aan den IJssel. Daarna kwam RET-stadsbus 29 (Station Rotterdam Alexander - busstation Krimpen aan den IJssel) door Zevenkamp, tot ook deze dienst, op 11 december 2011, werd beëindigd.

Externe links

Gemeentelijke website over Zevenkamp

Wijk in Rotterdam
Prins Alexander (stadsdeel)
Kanaat Sibir

Het kanaat Sibir (Russisch: Сибирское ханство; Sibirskoje chanstvo) ontstond rond 1425 door het uiteenvallen van het machtsgebied van de Gouden Horde, en heerste over het westen van Siberië. Het rijk was enigszins welvarend geworden door de handel met onder meer Rusland en Yuan-China, maar leed ook onder interne strubbelingen tussen de regerende Siberische Tataren, die islamitisch waren, en de overige volkeren in het rijk (Chanten, Mansen en anderen), die natuurgodsdiensten aanhingen.

Nadat in 1552 het naburige kanaat Kazan door de Russen was veroverd, vormde ook dit volk een bedreiging voor Sibir, en in 1555 werd khan Yediger schatplichtig aan Moskou. In 1563 werd hij mede daarom vermoord door Küçüm, die hem opvolgde, en in 1571 zegde khan Küçüm de schatplicht op. In de volgende jaren werd hij nog brutaler in zijn verzet tegen de Russen.

In 1581 trok de kozak Jermak vanuit Rusland het kanaat binnen, en het volgende jaar werd de hoofdstad Isker ingenomen tijdens de Slag bij de Tsjoevasjkaap. Küçüm-getrouwen trachtten het gebied nog terug te winnen, maar enkele jaren later was het gebied stevig in Russische handen.

Zie ook
 Russische verovering van Siberië
 Jermak voor meer details over de verovering
 Siberische Tataren over de turkstalige afstammelingen van het kanaat

Historisch land in Siberië
Sibir
Geschiedenis van de oblast Tjoemen
Jermak (kozakkenleider)

Vasili Timofejovitsj (Russisch: Василий Тимофеевич) (geboren tussen 1532/1534 en 1540/1542 - 5 of 6 augustus 1585), beter bekend onder zijn bijnaam Jermak (Ермак, molensteen), was een leider (ataman) van de Siberische Kozakken. 

Jermak leefde als piraat op de Wolga. Toen in 1577 de troepen van de tsaar het gebied schoonveegden, vluchtte hij met zijn mannen de Kama op naar Perm, waar hij de Stroganov-familie zijn diensten aanbood.

Op 1 september 1581 vertrok Jermak oostwaarts, Siberië in, om op te trekken tegen het kanaat Sibir onder Küçüm. De volgende lente zakte Jermak de Toera en de Tobol af. Küçüms mannen wachtten hem op in een hinderlaag, maar het grootste deel van Jermaks mannen slaagde erin te ontvluchten. Ze maakten poppen van takken, en lieten deze in boten de rivier afzakken, waarna de Tataren in de rug aangevallen en vernietigend verslagen werden.

In oktober kwam de beslissende slag. De kozakken namen een fort van de Tataren in, op de plaats waar de Tobol in de Irtysj uitmondt, en enkele dagen later bereikten ze Küçüms hoofdstad Qaşlıq (Isker), waar proviand werd gevonden. Jermak zond Ivan Koltso naar tsaar Ivan de Verschrikkelijke met het nieuws en een grote hoeveelheid oorlogsbuit. Ivan gaf volledige gratie aan Jermak en Koltso, en aan Jermak werd een rijkelijk versierd harnas gezonden.

Jermak breidde zijn heerschappij uit, bijna tot aan de Ob. Diegenen die weigerden zijn heerschappij te erkennen werden wreed geëxecuteerd. Eind 1584 kwamen er versterkingen, maar die winter was proviand schaars, en Küçüm-getrouwen doodden een aantal kozakken in een tegenaanval. Jermak zelf werd in augustus 1585 in een hinderlaag gelokt en gedood.

Slechts 90 van Jermaks 1.340 man waren overgebleven, en deze trokken zich terug over de Oeral. Maar tegelijk trokken de troepen van de tsaar in tegenovergestelde richting. Isker werd heroverd en vernietigd, en de stichting van Tjoemen (1586) en Tobolsk (1587) versterkte de Russische positie. De verovering van Siberië was begonnen. Küçüm echter was gevlucht, en voerde nog jarenlang een guerrilla-oorlog tegen de Russen, tot hij in 1598 werd gedood.

Geschiedenis van Siberië
Russisch ontdekkingsreiziger
Ontdekkingsreiziger van Azië
Kozakken
Geluiddemper

Een geluiddemper is een constructie die tot doel heeft geluidsdruk te verminderen. Een geluiddemper wordt meestal toegepast op een luchtuitlaat. Dat kan zijn een uitlaatkanaal van een ventilator of een verbrandingsmotor. Maar ook een dubbele wand of een oorkap kan als demper functioneren voor bijvoorbeeld omgevingsgeluiden.

Er bestaan in principe twee verschillende akoestische dempers:
 akoestische absorptiedempers
 akoestische reflectiedempers
In de praktijk is echter iedere demper in zekere mate hybride, zowel werkend volgens het absorptieprincipe als het reflectieprincipe. 

Absorptiedempers zijn in het inwendige bekleed met een materiaal dat de energie van geluidstrillingen omzet in warmte. Het materiaal dat hiervoor gebruikt wordt bestaat meestal uit vezels of schuim met open cellen. De door het geluid in beweging gebrachte moleculen van dit materiaal ervaren wrijving waardoor de geluidsenergie wordt omgezet in warmte. Een belangrijke eigenschap van absorptiematerialen is dat zij over een breed frequentiegebied effectief kunnen werken. Een nadeel is dat er zeer dikke pakketten absorptiemateriaal nodig zijn om een geluidsreductie bij lage frequenties te verkrijgen, waardoor de geluiddemper omvangrijk wordt.

Reflectiedempers verlagen de geluidsdruk voor bepaalde frequenties van het geluid door looptijdverschil in de trilling aan te brengen. Daardoor ontstaat interferentie waardoor de amplitude op bepaalde plaatsen afneemt. In feite neemt de totale energie van de geluidsgolf niet af, zodat eigenlijk niet van demping gesproken mag worden. Reflectiedempers zijn meestal smalbandig, maar hebben het voordeel dat deze kunnen worden afgestemd op de frequentie (tonen) van het geluid dat bestreden moet worden. Reflectiedempers werken het beste bij lage frequenties, juist waar absorptiedempers minder effectief zijn, maar ook hier zijn de afmetingen van de demper bij lage frequenties groter dan bij hoge frequenties. Een eenvoudige reflectiedemper ziet eruit als een kanaal met zijkamers. Deze zijkamers functioneren ook als een Helmholtz resonator.

Betrekkelijk nieuw is demping met antigeluid. Dit is in principe hetzelfde als reflectiedemping, maar door toepassing van complexe elektronica is het mogelijk om de geluidsdruk over een breder frequentiespectrum dan de selectieve frequenties van de reflectiedemper te laten afnemen. Demping volgens antigeluid beperkt zich meestal tot lage vermogens.

Zie ook
Knaldemper van een verbrandingsmotor, zoals bij de uitlaat van een auto.
Knaldemper van een wapen, soms ook geluiddemper genoemd.

Geluid
Akoestiek
Annely Peebo

Annely Peebo (16 november 1971) is een mezzosopraan uit Estland. Ze studeerde af als koordirigente en volgde lessen in lied en operazang. Ze studeerde ook aan de Universiteit voor Muziek en Drama in Wenen. Daar begon ze in 1997 haar zangcarrière. Ze werd permanent lid van het ensemble van de Wiener Volksoper. Ze zong in de opera Rigoletto en vertolkte vele andere operarollen.

Tijdens de Wiener Festwochen 2001 zong Annely Peebo in de eerste uitvoering van de opera Penthesilea. Op het festival van Salzburg in 2002 tracteerde Annely Peebo het publiek op werken van Mozart en George Gershwin. Ze trad ook op met Plácido Domingo, Renato Bruson en Stefania Bonfadelli.

Annely Peebo spreekt vijf talen. Dat resulteerde niet alleen in een hoofdrol in de Franse musical Les leçons de ténèbres maar ook in het presenteren van het Eurovisiesongfestival van 2002.

Externe kink 
 Overzicht van de operarollen van Annely Peebo

Estisch zanger
Mezzosopraan
Rijstekoekje

Rijstekoekjes is een oud Nederlands gerecht. Het is een manier om met restjes rijst een smakelijk nagerecht te bereiden door meel over de rijst te strooien en er stijfgeklopt eiwit met eidooier doorheen te doen. Na toevoeging van rozijnen en suiker wordt wat melk door het mengsel geroerd. In een hete koekenpan worden hoopjes van de aangemengde rijst gelegd, wat samengedrukt, die worden bruingebakken en met suiker en kaneel bestrooid. Ze worden warm gegeten. Vaak is het resultaat bros en breekbaar, maar omdat dit een eenvoudig, huiselijk gerecht is hoeft het resultaat niet perfect te zijn. Ze zijn wat frisser van smaak als er een halve eetlepel citroensap aan is toegevoegd. De rozijnen kunnen worden vervangen door of aangevuld met sukade, geraspte appel en dergelijke.

Oud recept 
In een kookboek uit 1667, getiteld de Verstandige kok of sorghvuldige Huys-houdster, staat een recept voor rijstkoekjes, bereid met kaneel, saffraan, suiker en rozenwater:

Nederlands gerecht
Rijstgerecht
Koek
Marko Matvere

Marko Matvere (Pärnu, 4 februari 1968) is een Ests acteur, die sinds hij in 1991 aan de Hogere Theaterschool van het Ests conservatorium afstudeerde, bij het Stadstheater van Tallinn werkt. 

Matvere heeft al vele rollen gespeeld, onder andere in de musical "Les Miserables". In verschillende films en televisieseries vertolkt hij de hoofdrol. Hij kreeg in 1992 de eerste prijs in de categorie jonge acteurs op het internationale theaterfestival van Toruń, in 1996 de prijs van de Estse Theatervereniging, in 1997 de prijs voor beste acteur op het Nationale Dramafestival, in 1995, 1996, 1998 en 1999 de prijs voor beste acteur van het Stadstheater van Tallinn, enz. Samen met Annely Peebo presenteerde hij in 2002 het Eurovisiesongfestival.

Estisch acteur
Stroganov

De grafelijke familie Stroganov (Russisch: Строгановы, Stroganovy, Строгоновы, Strogonovy) (Franse spelling Stroganoff), vroeger in Nederland ook "Strogonoff" genoemd, was vanaf de 16e eeuw een belangrijke commerciële maar ook politieke macht in Rusland. De familie begon met zouthandel vanuit Solvytsjegodsk en beheerste uiteindelijk een groot deel van de Russische interne en externe handel. Later werd het handelsnetwerk nog verder uitgebreid en strekte hun imperium zich uit van West-Europa tot Centraal-Azië.

Vanaf 1558 kreeg de familie grote delen van het land Perm in bezit. De Stroganovs kregen de opdracht de gebieden economisch te ontwikkelen. In ruil kregen ze belastingvrijheid voor henzelf en hun kolonisten. Ze verkregen bestuurlijke macht over hun gebieden en het recht militaire forten te stichten en te beheren.

In 1574 verkregen de Stroganovs opnieuw zulke territoriale rechten, dit keer voor het gebied rond de rivieren Toera en Tobol ten oosten van de Oeral. Omdat er wegens de Lijflandse Oorlog een gebrek aan manschappen heerste, kregen de Stroganovs het recht ook bandieten en kozakken in hun strijdmacht op te nemen. Dit leidde in 1581 tot de oprichting van de Siberische Kozakken en Jermaks daaropvolgende veroveringen in Siberië. Isaac Massa schreef dat de familie rijk was geworden door daar bont op te kopen.

Vanaf de 18e eeuw droeg elke generatie bij aan de uitbreiding van het familiekapitaal en de macht en invloed die daarmee gepaard gingen. Aan dit alles kwam een abrupt einde met de Russische Revolutie van 1917. Graaf Stroganov moest vluchten voor de bolsjewieken en alle familiebezittingen werden genationaliseerd.

Het laatstlevende lid van de familie, Hélène de Ludinghausen, woont tegenwoordig in Parijs, alwaar ze door middel van The Stroganov Foundation de conservatie en restauratie van de Russische nalatenschap van haar familie probeert te bewerkstelligen.

Trivia
De stroganoffsaus is een saus die naar de familie is vernoemd.

Externe link 
 Afbeeldingen en biografieën

Russisch adellijk huis
Boris Godoenov

Boris Fjodorovitsj Godoenov (Russisch: Бори́с Фёдорович Годуно́в) (Moskou?, ca. 1551 - Moskou, 13 april 1605) was de machtigste man van Rusland aan het eind van de 16e eeuw en tsaar van 1598 tot 1605.

Toen Ivan de Verschrikkelijke in 1584 stierf, werd zijn zoon Fjodor tsaar. Fjodor was echter geen sterke monarch, en diverse edelen streden om de macht. Boris Godoenov, zwager van de tsaar, kwam als overwinnaar uit de strijd, en werd de facto heerser over het tsaardom Rusland.

Godoenovs regering was succesvol. Vrede en rust keerden terug, en de economie bloeide. Diverse bouwprojecten kwamen tot stand: de stadsmuren van Moskou en Smolensk, uitbreiding van de haven van Archangelsk en een groot aantal kerken. Ook breidde hij de Russische macht uit in het zuiden (Oekraïne) en het oosten (Siberië) en hij heroverde gebieden die verloren waren gegaan aan Zweden.

In 1598 stierf Fjodor kinderloos, en Godoenov werd op 1 september tot tsaar gekroond. Om de trek van de boeren van kleinere, vaak militair belangrijke, boerderijen naar grotere commerciële boerderijen tegen te gaan, werden ze aan de grond gebonden, waarmee de al sterk in zijn rechten beperkte Russische boer volledig horige werd.

Godoenov kreeg vervolgens met grote problemen te maken. Sommige boeren, uitgeknepen door hun landeigenaren, vormden roversbenden. Bovendien leidden opeenvolgende misoogsten in 1601-1603 tot een grote hongersnood. Godoenov liet weliswaar graan uitdelen, maar dat werd meest achtergehouden door handelaren en grootgrondbezitters. Ook waren er geruchten dat Godoenov leden van de oude tsarenfamilie had vermoord.

Een volksopstand van boeren, bandieten en gevluchte slaven werd in 1603 door het leger neergeslagen, maar het volgende jaar trok een man op naar Moskou die beweerde de (in werkelijkheid bij een aanslag omgekomen) zoon van Ivan de Verschrikkelijke, Dimitri te zijn. Deze 'valse Dimitri' bleek een charismatisch leider, en Godoenov had niet de macht zich tegen hem teweer te stellen.

Op 13 april 1605 stierf Godoenov plotseling, mogelijk door een hartaanval, mogelijk door vergiftiging. Kort daarna veroverde de valse Dimitri de troon, maar ook hij behield die minder dan een jaar.

Verdere geschiedenis 
 Tijd der Troebelen.

Drama en opera 
 In 1831 schreef Alexander Poesjkin het drama Boris Godoenov, waarop Modest Moessorgski in 1869-1872 de opera Boris Godoenov baseerde.

Tsaar van Rusland
Godoenov, B
Godoenov, B
Tijd der Troebelen

De Tijd der Troebelen (Russisch: Смутное время, Smoetnoje vremja) is de naam die in de Russische geschiedenis gegeven wordt aan de jaren 1604-1613, de woeligste periode in de geschiedenis van Rusland tot de Russische Revolutie in 1917.

Na de dood van kinderloze tsaar Fjodor, de geestelijk minder begaafde zoon van Ivan de Verschrikkelijke, werd Boris Godoenov, eerst een soort hofmeier die in Fjodor's plaats regeerde, in 1598 door een bijeenkomst van bojaren tot tsaar gekroond. 

Hoewel hij aanvankelijk zeer populair was, sloeg dit later om in het tegendeel, in het bijzonder door de hongersnood van 1601-1603 (mogelijk veroorzaakt werd door een uitbarsting van de vulkaan Huaynaputina in 1600). Ook waren de boeren ontevreden, omdat Godoenov een wet had goedgekeurd waarbij de lijfeigenschap werd ingevoerd, en ging het gerucht dat hij achter de moordaanslag op tsarevitsj Dimitri, de zoon en gewenste opvolger van Ivan de Verschrikkelijke zat, en dat hij Fjodor en diens vrouw, zijn eigen zuster, zou hebben vergiftigd. In 1603 werd een volksopstand door het leger neergeslagen.

Eerste Valse Dimitri 
In 1604 trok een man die beweerde de miraculeus ontkomen tsarevitsj Dimitri te zijn, het land binnen. Hij werd gesteund door Polen en kreeg een klein leger opdat hij, eenmaal tsaar, enkele gebieden in West-Rusland zou afstaan aan Polen. Deze Valse Dimitri wist velen voor zijn zaak te winnen, omdat hij opkwam voor de boeren en hun betere levensvoorwaarden beloofde. In 1605, na de plotselinge dood van Godoenov, werd hij tsaar, maar bleef dat minder dan een jaar. In zijn regeringsperiode veranderde er niet veel, hij werkte nauw samen met de bojaren, en een verbetering wat de toestand van de boeren betreft kwam er niet.

Tweede Valse Dimitri 
Zijn opvolger, Vasili Sjoejski kreeg te maken met een tweede valse Dimitri, opnieuw gesteund door de Polen, die na diens dood een leger stuurden dat Moskou zou veroveren. Dit leger bestond behalve uit Poolse troepen ook uit boeren, die protesteerden tegen hun slechte leefomstandigheden, en uit bojaren, die ijverden voor een strengere wetgeving wat lijfeigenschap betreft; deze omstandigheid bracht interne conflicten teweeg. In 1610 werd de Poolse kroonprins Wladislaus Wasa, met steun van een pro-Poolse bojarenfactie, tot tsaar gekroond. Dit leidde tot patriottische opstanden in het gehele land, en op 25 oktober 1612 moest het Poolse garnizoen in Moskou zich overgeven aan de volksmilities onder leiding van de legendarische Kozma Minin en vorst Pozjarski.

De Tijd der Troebelen eindigde op 21 februari 1613 met de verkiezing tot tsaar van Michael Romanov, de eerste tsaar uit het geslacht Romanov, dat tot de revolutie van 1917 over Rusland bleef heersen.

Zie ook
 Tsaardom Rusland

Geschiedenis van Rusland
Successieoorlog
Mangazeja

Mangazeja (Russisch: Мангазея) was een 17e-eeuwse stad aan de Taz in Rusland. Het werd in 1600 gesticht door een groep Kozakken, die de Ob afzakten vanaf Tobolsk. Russische handelaren ontwikkelden een zeeroute van Archangelsk naar Mangazeja.

In de volgende jaren groeide Mangazeja snel uit tot een belangrijk handelsknooppunt. Grote hoeveelheden pelzen en walrus- en mammoetivoor, alsook producten uit Centraal-Azië werden naar West-Europa verscheept.

Angst voor westerse handelaren, en meer nog voor westers kolonialisme, bracht de Russische staat aan het begin van de regering van tsaar Michaël I in 1619 tot een extreem besluit: het gebruik van de zeeroute naar Mangazeja werd verboden - niet alleen voor westerlingen, maar ook voor Russen, zodat zij deze niet konden verraden. Hierna raakte de stad snel in verval. In 1643 werd haar rol als regionaal bestuurscentrum overgenomen door Starotoeroechansk (Nieuw-Mangazeja) en in 1678 werd de stad vernietigd.

Externe link 
  Uitgebreide beschrijving

Geschiedenis van Siberië
Historische stad
Osman I

Osman I of Osman Gazi (Söğüt, 1258 - Bursa, 1324) (Osmaans: غازى عثمان سلطان Sultan Osman Ghazi, Turks: Osman Gazi of Osman Bey of I. Osman, Osman Gazi Han), "Kara" bijgenaamd voor zijn moed, was de leider van de Ottomaanse Turken en de stichter van de dynastie, die het Ottomaanse Rijk rond 1300 na Christus oprichtte en bestuurde. Het rijk, naar hem genaamd, zou meer dan vier eeuwen bekendstaan als een wereldrijk, tot het verval aan het begin van de 18e eeuw. De monarchie werd na een periode van stagnatie en verval op 1 november 1922 afgeschaft en op 29 oktober 1923 vervangen door de Republiek Turkije.

Biografie 

Osman was onderofficier in het Seltsjoekenleger van de sultan van Rûm. Turkije bestond toen uit veel verschillende en kleine vorstendommen (beyliks). Net zoals zijn vader "Ertugrul Gazi"  heette hij ook "el Gazi", (synoniem voor veteraan) en strijder voor het geloof. Na de dood van zijn vader, Ertuğrul Gazi, werd Osman de leider van zijn stam de Kayi, in het noordwesten van Anatolië, niet ver van Constantinopel. Hij en zijn vader hebben gestreden om de islam te verspreiden.

Osman bleek een voortreffelijk legerleider te zijn en minder vredelievend dan zijn vader; hij was slim en handig en gold als een expert in wapens. Hij vocht tegen de Mongolen, die toen het Seltsjoekenrijk binnenvielen. Veel Arabieren en Perzen, op de vlucht voor de Mongolen, sloten zich aan bij zijn leger. Het grondgebied werd uitgebreid ten koste van het christelijke Byzantijnse Keizerrijk onder Andronicus. Het Osmaanse rijk nam in grootte toe van 1.500 km² naar 18.000 km².

In 1299 stichtte Osman - volgens traditionele bronnen - het Osmaanse rijk. Osman stelde ambtenaren aan en deelde land uit aan zijn volgelingen. Het herders- en nomadenleven van de stam werd opgegeven. Als emir onderhield hij goede betrekkingen met de sultan in Konya: ze streden samen tegen het Byzantijnse Rijk. In 1304 veroverde hij Nicea, nu bekend als Iznik. In 1317 droeg hij het bevel over aan zijn zoon Orhan.

Osman werd begraven onder een zilveren koepel, zoals hij voor zijn dood te kennen had gegeven. De stad Bursa kreeg een belangrijke functie als begraafplaats voor leden van de Ottomaanse dynastie. Onder zijn nakomelingen zou Turkije een enorm wereldrijk worden met een dynastie die meer dan zes eeuwen zou bestaan en heersen.

Bron 
Finkel, C. (2005) Osman's dream. The story of the Ottoman Empire 1300-1923.

Externe links 
  Website van het Landesmuseum in Karlsruhe

Osmaanse sultan
Persoon in de 13e eeuw
Persoon in de 14e eeuw
Osman

Osman I, stichter van het Ottomaanse Rijk
Osman II, sultan van het Ottomaanse Rijk van 1618 tot 1622
Osman III, sultan van het Ottomaanse Rijk van 1754 tot 1757
Farida Osman, Egyptisch zwemster
912

Het jaar 912 is het 12e jaar in de 10e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Byzantijnse Rijk 
 11 mei - Keizer Leo VI ("de Wijze") overlijdt in Constantinopel na een regeerperiode van 26 jaar. Hij wordt opgevolgd door zijn broer Alexander III als heerser van het Byzantijnse Rijk. Alexander een dronkenlap en niet erg geïnteresseerd in staatszaken, wordt regent over Leo's 6-jarige zoon Constantijn VII.
 Alexander III beëindigt het vredesverdrag met Simeon I, heerser (knjaz) van het Bulgaarse Rijk. Hierop vallen de Bulgaren Thracië binnen en veroveren de Byzantijnse vestingstad Adrianopel (huidige Turkije).

Brittannië 
 Vrouwe Æthelflæd van Mercia, een dochter van voormalig koning Alfred de Grote, laat bij de steden Shrewsbury en Bridgnorth defensieve burhs bouwen. De fortificaties worden aangelegd om Mercia te verdedigen tegen plunderende Vikingen vanuit de Danelaw (Deens gebied in Noord-Engeland).
 Eerste schriftelijke vermelding van Oxford. (volgens de Angelsaksische kroniek)

Europa 
 Hendrik de Vogelaar volgt zijn vader Otto I op als hertog van Saksen. Hij komt in conflict met koning Koenraad I die door hem niet als heerser van het Oost-Frankische Rijk wordt erkend.
 Oleg de Wijze, vorst van het Kievse Rijk, overlijdt na een regeerperiode van 33 jaar. Hij wordt opgevolgd door Igor, een zoon van Rurik.
 Rudolf II volgt zijn vader Rudolf I op als koning van Opper-Bourgondië.

Arabische Rijk 
 15 oktober - De 21-jarige Abd al-Rahman III wordt geïnstalleerd als emir van Córdoba.

China 
 18 juli - Keizer Taizu (Zhu Wen) wordt in de hoofdstad Kaifeng na een regeerperiode van 5 jaar door de paleiswacht vermoordt.

Geboren 
 23 november - Otto I, keizer van het Heilige Roomse Rijk (overleden 973)
 Nikephoros II Phokas, keizer van het Byzantijnse Rijk (overleden 969)

Overleden 
 11 mei - Leo VI (45), keizer van het Byzantijnse Rijk
 18 juli - Taizu (59), keizer van het Chinese Keizerrijk
 16 oktober - Abd Allah ibn Mohammed, emir van Cordoba
 25 oktober - Rudolf I, koning van Opper-Bourgondië
 30 november - Otto I, hertog van Saksen
 Ahmed ibn Yusuf (77), Arabisch wiskundige
 Notker de Stotteraar, Zwitsers monnik
 Oleg de Wijze, vorst van het Kievse Rijk
 Smbat de Martelaar, koning van Armenië

000
Giacomo della Porta

Giacomo della Porta (Porlezza, 1532 - Rome, 1602) was een Italiaans architect en beeldhouwer. 

Della Porta was een leerling van Michelangelo en een belangrijke doorgever van diens architectonische verworvenheden. Daardoor droeg hij in belangrijke mate bij tot de ontwikkeling van de barokstijl. In 1571 werd hem de opdracht gegeven voor de voorgevel van Il Gesù te Rome. In 1573 kreeg hij de leiding van de bouw van de Sint-Pieter te Rome en rond 1600 bouwde hij het Aldobrandini-Chigi paleis. Verder werkte hij aan de bouw van de San Luigi dei Francesi en de San Giovanni dei Fiorentini. Ook ontwierp hij de Fontana delle Tartarughe en de Fontana del Moro.

Belangrijkste werken of ontwerpen 
Tenzij anders vermeld gaat het om werken in Rome.
 Oratorio del Santissimo Crocifisso (1562-1568)
 Chiesa del Gesù (1571-1575)
 Fonteinen van Palazzo Borghese (1573)
 Fontein op Piazza Colonna (1574)
 Fontana del Nettuno en Fontana del Moro op Piazza Navona (1574)
 Fontein op Piazza della Rotonda (voor het Pantheon)
 De gevel en de buitentrap van Palazzo Senatorio op het Capitoolpein (1573-1602)
 Palazzo della Sapienza (1578-1602)
 Palazzo Capizucchi (1580)
 Santa Maria ai Monti (1580)
 Sant'Atanasio dei Greci (1581)
 Gevel van San Luigi dei Francesi (1589)
 Fontana delle Tartarughe (1584)
 Santa Maria Scala Coeli
 Palazzo Marescotti (1585)
 Palazzo Serlupi (1585)
 Santissima Trinità dei Monti (1586)
 Fontein op Piazza della Madonna dei Monti (1589)
 Koepel van de Sint-Pietersbasiliek (1588–90)
 Fontein op Piazza di Santa Maria in Campitelli (1589)
 Fonteinen tegenover de Santi Venanzio e Ansovino (1589)
 Fontana della Terrina (1590)
 Beeldhouwwerk Christus overhandigt de sleutels van de Hemel aan Sint Pieter in de kapel van Sint-Pieter van de Santa Pudenziana;
 Palazzo Fani (1598)
 San Paolo alle Tre Fontane (1599)
 San Nicola in Carcere (1599)
 Palazzo Albertoni Spinola (1600)
 Villa Aldobrandini (1600–02) in Frascati
 Cappella Aldobrandini (1600–02) in Santa Maria sopra Minerva

Italiaans architect
Italiaans beeldhouwer
913

Het jaar 913 is het 13e jaar in de 10e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Byzantijnse Rijk 
 Zomer - Keizer Alexander III overlijdt na een regeerperiode van slechts 1 jaar. Hij wordt opgevolgd door de 8-jarige Constantijn VII (een zoon van voormalig keizer Leo VI) als heerser van het Byzantijnse Rijk. Er wordt een regentschapsraad aangesteld om de jonge keizer te ondersteunen tijdens zijn bewind en staatszaken.
 Simeon I, heerser (knjaz) van het Bulgaarse Rijk, voert een campagne en rukt met een Bulgaars leger op tot aan de poorten van Constantinopel. Hij belegert de hoofdstad en sluit na onderhandelingen een vredesverdrag. Hierin wordt Simeon erkend met de titel van heerser (tsaar) van de Bulgaren en het Byzantijnse Rijk.

Europa 
 Arnulf I, hertog van Beieren, verslaat de Hongaren vernietigend in een slag nabij de Donau. Hij sluit een vredesverdrag waardoor de Hongaarse invallen in Beieren voor langere tijd gestaakt worden.
 Koning Koenraad I van het Oost-Frankische Rijk moet zijn aanspraken op het hertogdom Lotharingen opgeven. Hij moet de Elzas afstaan, de stad Straatsburg wordt door de West-Franken verwoest.

Religie 
 Zomer - Paus Anastasius III wordt door de Romeinse adel vermoord na een pontificaat van 2 jaar. Hij wordt opgevolgd door Lando als de 121e paus van de Katholieke Kerk.
 Aartsbisschop Radbod van Trier wordt door koning Karel III ("de Eenvoudige") benoemd tot aartskanselier. Hij verwerft hiermee waardevolle schenkingen van de Merovingen.
 De kerk van San Miguel de Escalada bij León (Noord-Spanje) wordt door een groep monniken uit Córdoba gesticht.

Geboren 
 Gerberga van Saksen, echtgenote van Lodewijk IV (waarschijnlijke datum)

Overleden 
 15 mei - Hatto I, aartsbisschop van Mainz
 Alexander III, keizer van het Byzantijnse Rijk
 Anastasiuis III, paus van de Katholieke Kerk

000
914

Het jaar 914 is het 14e jaar in de 10e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Byzantijnse Rijk 
 De jonge keizer Constantijn VII (een zoon van Leo VI) wordt begeleid door een regentschapsraad om het Byzantijnse Rijk te regeren. Er volgt een chaotische periode van tientallen jaren waarin de troon in andere handen komt. De Macedonische dynastie blijft in naam bestaan, maar de werkelijke macht wordt uitgeoefend door een opeenvolging van regenten, pretendenten en militaire heersers. De concessies van Simeon I, heerser (tsaar) van het Bulgaarse Rijk, worden gedeeltelijk opgeheven (met name het geplande huwelijk tussen Constantijn en de dochter van Simeon I). Hierdoor laait het conflict tussen het Byzantijnse Rijk en de Bulgaren weer op.

Europa 
 Everhard III, de jongere broer van koning Koenraad I, wordt benoemd tot markgraaf van het hertogdom Franken (een stamhertogdom van het Oost-Frankische Rijk).
 Igor I, heerser (knjaz) van het Kievse Rijk, verslaat de Slavische Drevljanen (gevestigd in Oekraïne) en maakt ze schatplichtig.
 De Vikingen voeren een rooftocht in Munster (Zuid-Ierland) en stichten de nederzetting Waterford. (waarschijnlijke datum)

Religie 
 Paus Lando overlijdt in Rome na een pontificaat van bijna 1 jaar. Hij wordt opgevolgd door Johannes X als de 122e paus van de Katholieke Kerk.

Geboren 
 Liutgard van Vermandois, Frankisch edelvrouw (waarschijnlijke datum)

Overleden 
 Lando, paus van de Katholieke Kerk

000
915

Het jaar 915 is het 15e jaar in de 10e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 Zomer - De Magyaren onder leiding van Zoltán, een zoon van voormalig heerser Árpád, voeren een plundertocht in Franconië en Saksen. (waarschijnlijke datum)
 Koning Berengarius I steunt een christelijke coalitie tegen de Saracenen. Hij wordt als dank door paus Johannes X tot keizer gekroond van het Roomse Rijk.
 Spytihněv I overlijdt na een regeerperiode van 8 jaar. Hij wordt opgevolgd door zijn broer Vratislav I als hertog van Bohemen.
 Reinier I, een Frankische edelman, overlijdt. Hij wordt opgevolgd door zijn zoon Reinier II als graaf van Henegouwen (huidige België).

Geboren 
 Lotharius II, Duits edelman (waarschijnlijke datum)

Overleden 
 Al-Nasa'i (86), Perzisch hadithverzamelaar
 Radbod, aartsbisschop van Trier
 Regino van Prüm, Duits abt en kroniekschrijver
 Reinier I, Frankisch edelman
 Spytihněv I, hertog van Bohemen

000