alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Newsreader (Usenet)

Een newsreader is een computerprogramma waarmee men gebruik kan maken van de nieuwsgroepen die op Usenet aangeboden worden. Newsreader wordt tegenwoordig ook wel nieuwslezer genoemd. Een newsreader kan zijn opgenomen in een internet suite.

Algemeen 
Lezers kunnen zich met behulp van deze newsreader op een nieuwsgroep 'abonneren', waarna ze over het algemeen zowel de berichten in de nieuwsgroep kunnen lezen als nieuwe berichten kunnen verzenden (dit heet posten).

Er zijn zeer veel newsreaders beschikbaar, de betere newsreaders bieden veel extra functionaliteit:
 sneltoetsen voor veel voorkomende handelingen
 een artikel of een thread markeren als gelezen of (on)interessant
 postings van een auteur negeren: die auteur wordt daartoe in de killfile geplaatst
 binaire bijlagen decoderen: bijvoorbeeld een afbeelding of muziekbestand

Veelgebruikte nieuwslezers

Voor Windows

Voor GNU/Linux en/of Unix

Voor Apple Macintosh

 Gratis/pro: de vermelde prijs geldt voor de PRO-versie
 De prijzen zijn gebaseerd op het basispakket, de prijzen kunnen afwijken.

Overige

Software met GUI

Niet-gratis software
 Android
 Lotus Notes
 NewsPro
 Novell GroupWise
 Turnpike
 Usenet Explorer

Gratis software
 Spotnet
 Alt.Binz
 Binary News Reaper
 MesNews
 NomadNews
 Omea Reader
 PowerGrab

Web-based
 Ninan
 SABnzbd
 NNTP.hk WWW-NNTP
 Newsgroup.LA
 Google Reader

Vrije en opensourcesoftware
 Spotnet
 Arachne (with aranews.apm package)
 KLibido
 Knews
 Lynx (met beperkte Usenet-support)
 OSXnews
 Pan
 SeaMonkey Mail & Newsgroups
 Sylpheed
 XanaNews
 XPN

Software zonder GUI 
 Gnus
 Mutt
 nn
 Pine
 rn

Nieuwsgroep
Internetsoftware
Jaren 70

Jaren 70 verwijst naar het achtste decennium van een eeuw. Meer specifiek kan het, in de christelijke jaartelling, staan voor:
70-79
170-179
270-279
370-379
470-479
570-579
670-679
770-779
870-879
970-979
1070-1079
1170-1179
1270-1279
1370-1379
1470-1479
1570-1579
1670-1679
1770-1779
1870-1879
1970-1979
Jaren 80

Jaren 80 verwijst naar het negende decennium van een eeuw. Meer specifiek kan het, in de christelijke jaartelling, staan voor:
80-89
180-189
280-289
380-389
480-489
580-589
680-689
780-789
880-889
980-989
1080-1089
1180-1189
1280-1289
1380-1389
1480-1489
1580-1589
1680-1689
1780-1789
1880-1889
1980-1989
Jaren 90

Jaren 90 verwijst naar het tiende decennium van een eeuw. Meer specifiek kan het, in de christelijke jaartelling, staan voor:
90-99
190-199
290-299
390-399
490-499
580-589
690-699
790-799
890-899
990-999
1090-1099
1190-1199
1290-1299
1390-1399
1490-1499
1590-1599
1690-1699
1790-1799
1890-1899
1990-1999
Oudorp

Oudorp is een dorp en tevens een wijk in de gemeente Alkmaar, in de provincie Noord-Holland.

Oudorp was lang een zelfstandige gemeente, maar is bij de gemeentelijke herindeling van 1 oktober 1972, net als een gedeelte van Koedijk, bij Alkmaar gevoegd.

De Oudorperpolder wordt sindsdien bij de stad Alkmaar gerekend en niet bij het dorp Oudorp. Toch is het van oorsprong onderdeel van het dorp. De polder werd in de jaren 70 en 80 van de twintigste eeuw ontwikkeld tot een woonwijk, deze wijk ligt niet aan de stad vast maar aan het dorp Oudorp. Het betrof een uitbreiding van het dorp Oudorp. Het dorp Oudorp kende in   inwoners. De wijk als geheel kende in 2018 13.640 inwoners.

Geschiedenis
Oudorp is al een oude plaats, in de 11e eeuw komt de plaats voor als Aldenthorf, wat ook verwijst naar de huidige betekenis: een "oud dorp". In 1120 komt de plaats voor als Oudthorp en in 1289 als Outdorpe. men kan bij de laatste twee namen goed de verschuiving van de schrijfwijze zien, die uiteindelijk ertoe leidt dat de plaats maar met één 'd' wordt geschreven.

Het oosten van Oudorp lag in de hoge- en late middeleeuwen door ontginning van het veen door de mens in combinatie met stormvloeden aan een waddengebied van een groot meer dat was ontstaan. In de late middeleeuwen werden de eerste pogingen gedaan tot inpoldering en beheersing, hierdoor ontstonden de Schermer en de Heerhugowaard. In de 17e eeuw zijn deze ook echt ingepolderd.

Oudorp was van oudsher een afzonderlijke gemeente. Maar in 1812 (in de Franse tijd) werd Oudorp ingedeeld bij de gemeente Broek op Langedijk. In 1817 werd weer een gemeente Oudorp ingesteld. Deze bestond tot 1 oktober 1972, toen Oudorp samenging met / opging in de gemeente Alkmaar.

Markante gebouwen en plekken in Oudorp 

Het Witte Kerkje
De Sint-Laurentiuskerk aan de Herenweg
Korenmolen 't Roode Hert
De Ambachtsmolen
De Kerkbrug (in de volksmond: Kippenbrug), een smalle fietsbrug die aansluit op de Saturnusstraat: een onderdeel van het aangezicht van Oudorp. Deze brug is in het voorjaar van 2005 vervangen.
De Molenkade, deze kade loopt van de Herenweg naar de Frieseweg, langs de Hoornse Vaart. Langs de kade staan vier molens: Strijkmolen B, Strijkmolen C, Strijkmolen D en Strijkmolen E. Strijkmolen C is twee keer afgebrand, in 1998 en 2004, maar is nu weer opgebouwd. Ooit stonden hier zes molens.

De Munnikenweg. Het wegdek van deze weg bestaat uit kasseien, in Noord-Holland beter bekend als "kinderkopjes".

Aan de Munnikenweg hebben twee dwangburchten gestaan die gebouwd waren in de 13e eeuw in opdracht van graaf Floris V in het kader van zijn strijd tegen de West-Friezen:
 De Middelburg
 De Nieuwburg (Nijenburgh)
 De contouren van de Nieuwburg zijn gemarkeerd door wandelpaden.

Geboren in Oudorp
 Cornelius van Velzen

Zie ook
 Lijst van burgemeesters van Oudorp
 Lijst van gemeentelijke monumenten in Oudorp

Plaats in Noord-Holland
Voormalige gemeente in Noord-Holland
D'Artagnan

Charles de Batz de Castelmore, beter bekend als D'Artagnan;
 D'Artagnan (film) (The Three Musketeers), film uit 1921;
 D'Artagnan (opera), over De drie musketiers;
 D'Artagnan (schip, 2005), een schip van het Belgische baggerbedrijf DEME;
 dArtagnan, een Duitse folk- en folkrockband;
 La Fille de d'Artagnan, een Franse film uit 1994.
Jan Blockx

Joannes Josephus (Jan) Blockx (Antwerpen, 25 januari 1851 – Kapellenbos nabij Antwerpen, 26 mei 1912) was een Belgisch componist, docent en musicus.

Na zijn studie aan de Vlaamsche Muziekschool in Antwerpen bij Peter Benoît en bij Carl Reinecke in Leipzig volgde Blockx zijn Antwerpse leermeester in 1901 op als directeur van het conservatorium. Blockx genoot een aantal onderscheidingen: zo was hij Officier in de Leopoldsorde, werkend lid van de Koninklijke Academie van België en erelid van het Academisch korps van Antwerpen. Hij componeerde onder andere de opera's De Herbergprinses en De Bruid der Zee en het ballet-pantomime Milenka. Het bekendste werk zijn een reeks Vlaamse Dansen.

Dankzij het internationale succes van zijn opera's was Jan Blockx een belangrijk component in de verspreiding van de Vlaamse muziek. Blockx kende zijn muziek echter geen volks-opvoedende taak toe zoals Benoit dit deed en was daarom binnen de Vlaamse muziekbeweging een zeer betwist figuur.

Externe links 
 Biografie van Jan Blockx op SVM
 Onvolledige werklijst van Jan Blockx op IMSLP

Belgisch componist
Belgisch operacomponist
Ei (dier)

Een ei is een door een vrouwelijk dier gemaakt product, dat na bevruchting door een zaadcel kan uitgroeien tot een nakomeling.

Het ei bestaat uit een dooier (de eicel) dat de zygote/embryo en veel vetachtige voedingsstoffen bevat, met daaromheen een beschermend omhulsel dat aan het eind van de ontwikkeling ook wordt opgesoupeerd: het wit van het ei (dat veel water bevat).

Dieren die eieren leggen zijn vissen, amfibieën, insecten, reptielen, vogels en monotreme zoogdieren. Zo vormt bijvoorbeeld kikkerdril de eieren van kikkers.

Eieren van vogels worden beschermd door een harde, kalkachtige schaal. Reptieleneieren hebben een zachtere, maar ook stevige schaal.

De eieren van kippen en ander pluimvee, en van sommige vissen, worden door de mens gegeten.

Vogeleieren 

De eieren van vogels worden meestal in een nest gelegd, waarna ze door één of beide ouders bebroed worden.
De eieren van verschillende soorten vogels zijn alle verschillend. Vroeger werd de kennis van de verschillen tussen deze eieren gebruikt als een methode om vogels te determineren. Daarnaast werd het verzamelen van eieren ook als hobby uitgeoefend.

Het grootste vogelei is dat van de struisvogel (tot 1,5 kg). Het ei van de uitgestorven Aepyornis was echter nog groter. Het kleinste vogelei is met slechts 6 mm dat van de bijkolibrie.

Verzamelen 
In Nederland werd het met de invoering van de Vogelwet op 23 september 1912 “verboden [om] eieren van beschermde vogels uit te halen, ten verkoop voorhanden te hebben, te koop aan te bieden, te verkoopen, af te leveren of te vervoeren.” Een uitzondering betrof het rapen van kievitseieren en van de eieren van enkele andere vogelsoorten. Alleen voor het aanleggen van wetenschappelijke collecties werden nog ontheffingen verleend. Dergelijke collecties treft men thans alleen nog in musea aan.

De collectie vogeleieren van Albertus Adrianus Hey uit Hillegom (1905–1982), die eerder te zien was in bezoekerscentrum De Oranjekom van de Amsterdamse Waterleidingduinen te Vogelenzang, wordt bewaard in het Nationaal Natuurhistorisch Museum Naturalis in Leiden. De collectie bevat 382 eieren van 81 vogelsoorten en is naar alle waarschijnlijkheid in de late jaren veertig en vroege jaren vijftig van de 20ste eeuw tot stand gekomen. De eieren waren grotendeels afkomstig uit de Amsterdamse Waterleidingduinen en enkele gebieden in de Zaanstreek.

Zie ook 
 Scharrelei

Geslachtelijke voortplanting
Lijst van bemande ruimtevluchten

Deze pagina bevat een overzicht van bemande ruimtevluchten per land. In 2004 werden er drie ruimtevluchten uitgevoerd door een particulier bedrijf die niet in deze tabel zijn meegeteld. De mislukte vlucht STS-51-L van de Challenger waarbij de bemanning omkwam is niet in deze tabel meegeteld, omdat deze de ruimte niet heeft bereikt. Ook de Russische vluchten Sojoez T-10-1 en Sojoez MS-10 zijn niet meegeteld, wegens mislukte lanceringen.

Lijst
Hieronder staat een overzicht van alle bemande ruimtevluchten, inclusief mislukte lanceringen.

Geplande bemande ruimtevluchten

Zie ook 
 Ruimtewedloop
 Lijst van ruimtevluchten naar de Maan

Bemande ruimtevluchten
Bemande ruimtevaart
Difterie

Difterie, vroeger ook bekend als kroep, is een infectieziekte die wordt veroorzaakt door een bacterie (Corynebacterium diphtheriae), die via hoesten van mens op mens wordt overgebracht. Difterie was, voordat vaccineren algemeen gebruikelijk werd, een van de meest voorkomende doodsoorzaken bij kinderen. In Nederland is sinds 1994 geen enkel sterfgeval meer gemeld. In België overleed in maart 2016 een kleuter aan de ziekte. De laatste melding in Nederland van een difteriepatiënt was in 2012.

De incubatietijd van difterie is meestal 2-5 dagen, nooit langer dan 7 dagen, waarbij de eerste symptomen vaak bestaan uit moeilijk slikken en een zere keel. Misselijkheid, braken, lichte koorts, snelle hartslag en hoofdpijn treden veel op. Ook een loopneus waarbij slechts één neusgat aangedaan is, komt regelmatig voor. Als de infectie zich uitbreidt naar het strottenhoofd zwelt de keel vaak op en dit bemoeilijkt de ademhaling zeer.

Op de slijmvliezen van de keel kunnen typerende taaie vliezen (pseudomembranen) ontstaan, waardoor het ademen moeilijk wordt en kinderen zelfs kunnen stikken, onder meer doordat een loslatend membraan de luchtweg kan versperren. De difteriebacterie maakt toxinen (gifstoffen) die kunnen leiden tot beschadiging van de hartspier (myocarditis, een ontsteking van het hartspierweefsel) en beschadiging van het zenuwstelsel. Onbehandeld is de ziekte vaak dodelijk.

Behandeling
Als difterie wordt vermoed, is behandeling van een patiënt op een intensivecareafdeling noodzakelijk vanwege het risico op verstikking en de reacties op toxinen. De bacterie is gevoelig voor erytromycine en penicilline. Naast antibiotica wordt na een allergietest een antitoxine toegediend om de gevolgen van het difterietoxine te verminderen.

Vaccinatie
Vaccinatie met DKTP-vaccin of DTP-vaccin beschermt tegen deze ziekte. Het antigeen in deze vaccins is een anatoxine. De vaccinatie is opgenomen in het Nederlandse rijksvaccinatieprogramma en het Vlaamse vaccinatieschema.

Huiddifterie 
Huiddifterie is een minder levensbedreigende bacteriële infectie, er ontstaan dan zweren in de huid.

Literatuur 
 Evelynn Maxine Hammonds: Childhood's Deadly Scourge. Johns Hopkins University Press, 2020

Bacteriële infectieziekte
Meldingsplichtige infectieziekte groep B1
Kroep

Kroep (ziekte), een ziekte
 Een ziekte bij de mens, zie difterie
 Pseudokroep of valse kroep
 Kroep (hond), een anatomische locatie bij de hond
TBC

tuberculose, bacteriële infectieziekte
TBC (album), muziekalbum van de Belgische postrockband Amatorski
The Black Crowes, rockband uit de Verenigde Staten
World of Warcraft: The Burning Crusade, computerspel
The Boring Company, een tunnelboorbedrijf van Elon Musk
Stoomtram Tiel - Buren - Culemborg
Lijst van NMBS-stations in België

Dit is een lijst van alle huidige spoorwegstations in België. Voor gesloten stations, zie de lijst van voormalige spoorwegstations in België.

Zie ook

 Lijst van drukste spoorwegstations van België
 Lijst van voormalige spoorwegstations in België
 Lijst van toekomstige spoorwegstations in België
 Lijst van goederen- en vormingsstations in België
 Lijst van spoorwegstations in België met gewijzigde naam
 Lijst van spoorlijnen in België

Externe links
 Lijst van Belgische spoorwegstations (PK)
 Gemiddelde van instappende reizigers geteld per station in 2013

België
 1
NMBS
Haemophilus influenzae

Haemophilus influenzae type b, afgekort Hib, is een gramnegatieve bacterie. Deze maakt soms deel uit van de commensale flora van de bovenste luchtwegen. De bacterie wordt door hoesten en niezen van de ene op de andere persoon overgebracht. Naast type b zijn er nog vijf andere types beschreven, maar vooral type b veroorzaakt frequent ziekte.

Ziektebeeld 
Ongeveer vijf procent van de gevallen van hersenvliesontsteking bij zuigelingen en peuters in Nederland wordt veroorzaakt door deze bacterie. Van de honderd kinderen die deze ontsteking krijgen door Hib, overlijden gemiddeld twee kinderen en bijna tien kinderen houden er een ernstige handicap (doofheid, epilepsie, geestelijke achterstand) aan over. Daarnaast kan de Hib-bacterie nog andere ernstige verschijnselen veroorzaken, zoals epiglottitis (= zwelling van het strotklepje, waardoor kinderen kunnen stikken), middenoorontsteking, bijholteontsteking, longontsteking en ontsteking van de gewrichten.

Naast kinderen behoren ook ouderen en patiënten met voorbeschikkende factoren tot de risicogroepen.

Vaccinatie
Inenting met Hib-vaccin biedt volledige bescherming tegen Hib-ziekten. Maar, zoals vermeld, wordt hersenvliesontsteking slechts in vijf procent van de gevallen veroorzaakt door de Hib-bacterie. Kinderen die tegen Hib-ziekten zijn ingeënt kunnen dus nog wel hersenvliesontsteking krijgen die door een andere bacterie of virus wordt veroorzaakt. De vaccinatie is opgenomen in het Nederlandse Rijksvaccinatieprogramma.

Het vaccin is een geconjugeerd vaccin. B-cellen met een immunoglobuline tegen het polysacharide van het vaccin zullen het conjugaat opnemen. De proteïne-component van het vaccin zal gepresenteerd worden op het oppervlak van de B-cel met behulp van klasse II-MHC-moleculen, de T-helper-cel zal hier op binden en hierdoor zal de B-cel geactiveerd worden zodat de B-cel antilichamen gaat aanmaken tegen het bacterieel polysacharide.

Om Haemophilus influenzae te kweken op een voedingsbodem dienen de X-factor én de V-factor aanwezig te zijn. Dit kan bijvoorbeeld met chocoladeplaat of bloedplaat met voedster). Met 'voedster' wordt hier bijvoorbeeld een Staphylococcus aureus bedoeld die op de bloedagarplaat wordt meegeënt en zodoende de X-factor en de V-factor levert voor de groei van de Haemophilus influenzae.

Bacterie
Wegen

het meervoud van het woord weg 
 een scheepvaartterm, een ander woord voor truilen
 een handeling ter bepaling van een gewicht, zie weegschaal (voorwerp)
Europese moeflon

De Europese moeflon (Ovis gmelini musimon) is een wild schaap.

Verspreiding
Deze soort komt mogelijk van nature voor op de eilanden Sardinië en Corsica, maar is tegenwoordig in grote delen van Europa ingevoerd en komt ook voor in de Belgische Ardennen. Op Cyprus leeft de verwante Cypriotische moeflon (Ovis gmelini ophion).

De iets verminderde hersenomvang ten opzichte van de wilde oerial is echter een aanwijzing dat de Europese moeflon in het neolithicum van een nog niet zo lang gedomesticeerd schaap is verwilderd. De Cypriotische moeflon heeft veel kleinere hersens – vergelijkbaar met Soay – en zou mogelijk afstammen van een verder gedomesticeerd schaap.

Noten 

Dier uit het Palearctisch gebied
Schapen (geslacht)
Mildam

Mildam (Fries: Mildaam) is een dorp in de gemeente Heerenveen, in de Nederlandse provincie Friesland. Het ligt ten oosten van Heerenveen.

Het dorp is gelegen aan de Schoterlandseweg in een bosrijke omgeving en aan de noordzijde van de rivier de Tjonger. In  telde het dorp  inwoners. Het vormt met het naastgelegen Katlijk een soort van tweelingdorp. Halverwege juni wordt jaarlijks het Zomerfeest Katlijk Mildam gehouden.

Geschiedenis
Mildam wordt in 1523 voor het eerst vermeld als tho Meyledam. In 1545 als Meijlledam en in 1579 als Miledam. De plaatsnaam zou verwijzen naar een dam in een waterloop van de persoon Meile. Soms wordt er ook wel gezegd dat het de 'middelste dam', in de Tjonger, zou betekenen.

Voorzieningen
In Mildam bevindt zich de Tjongerschool (basisonderwijs).

Bezienswaardigheden
Ten noorden van het dorp is het land art-project de Ecokathedraal van Louis le Roy te vinden. Bij het dorp staat verder de Tjongermolen, een poldermolen uit 1869.

Op het kerkhof van voormalige hervormde kerk in Mildam staat ook een van de klokkenstoelen in Friesland.

Geboren in Mildam
 Marten Zwaagstra (1895-1988), architect

Zie ook
 Lijst van rijksmonumenten in Mildam
 Lijst van gemeentelijke monumenten in Mildam

Externe links
 Website van Mildam
 Artikel over de Ecokathedraal van Louis le Roy op Erasmuspc, internationaal netwerk voor steden en cultuur (en)

 
Plaats in Friesland
Conodonta

De Conodonta of conodonten zijn een groep van uitgestorven, in zee levende gewervelde dieren, die wel op tegenwoordige lancetvisjes leken. Fossiele elementen van conodonten, die wel de 'tandjes' genoemd worden, worden in de stratigrafie veel gebruikt als gidsfossiel. Ze komen al in het Boven-Cambrium voor en behoren daarmee tot de oudst bekende gewervelden. Waarschijnlijk zijn ze aan het eind van het Trias uitgestorven.

Anatomie 

Hoewel de 'tandjes' van conodonten relatief veel gevonden worden, zijn fossielen van hele dieren erg zeldzaam. Het is daarom lang onduidelijk geweest tot welke groep deze dieren behoorden. Hoewel al in 1856 door Pander was gesuggereerd dat de tanden van visachtige dieren waren, werd toch eerder aangenomen dat het overblijfselen van een wormachtig dier waren. In 1982 werd in het Onder-Carboon van Schotland een fossiel van het hele diertje gevonden, daarbij inbegrepen resten van de weke delen van het lichaam. Sindsdien zijn meer fossielen gevonden. De soort Clydagnathus had een duidelijke notochord, een structuur die als voorloper van een ruggengraat beschouwd wordt, en waarschijnlijk zelfs ruggenwervels. Vanwege deze kenmerken worden conodonten meestal bij de gewervelden ingedeeld. Conodonten bleken een vrij langgerekt lichaam te hebben dat eindigde in een duidelijke staartvin en aan de kop zaten de veel gevonden 'tandjes' van de conodont. Die bewuste tandjes hebben wellicht niet veel te maken met de tanden van moderne gewervelden.

Er is enige onzekerheid over de grote 'ogen' aan het einde van de kop. Sommige onderzoekers menen dat de eigenlijke ogen veel kleiner zijn en de uitpuiling aan de kop een onderdeel van de mond is, die een voor gewervelde dieren geheel eigen stelsel elementen bevat. Het harde deel van dat apparaat bestaat uit een aantal onderdelen. Er zijn een aantal paren S-elementen, die eruitzien als een staafje met tanden erop. De paren worden genummerd S1 tot S5, zij zijn spiegelbeeldig gerangschikt om het enkele element S0. Daarnaast is er nog een paar M-elementen aan de zijkant van de mond en een paar stevige P-elementen die waarschijnlijk de keel van het dier vormden. Al deze raspachtige elementen tezamen vormden een soort grijp- en raspsysteem en de tanden op de rasp pasten waarschijnlijk op een bepaalde manier in elkaar, omdat zij ook op een bepaalde manier afslijten.

Gebruik in de stratigrafie 
De tandjes komen veel voor en worden in de stratigrafie als gidsfossielen gebruikt. Conodonten zijn bekend van het Cambrium tot de Laat-Trias, mogelijk het vroege Jura, en hun vormenrijkdom en algemeen voorkomen (bij tienduizenden tegelijk) maakt het gemakkelijk de ouderdom van een gesteentelaag vrij snel bij benadering vast te stellen.

Orden 
 Heterostraci
 Thelodonti
 Osteostraci
 Anaspida

Kaakloze vissen
Itaquiraí

Itaquiraí is een plaats in het zuiden van de Braziliaanse provincie Mato Grosso do Sul. De stad werd gesticht in 1980. De stad ligt op een hoogte van 340 m. Itaquiraí heeft een bevolking van ongeveer 13.000 op een oppervlak van 2067,1 km². De postcode (CEP) is 79965-000.

Kapitein João Paulo Cabreira, grootgrondbezitter, kwam met een aantal migranten uit Paraná en São Paulo overeen dat zij zich hier konden vestigen en gaf hun stukken land in bezit. In 1959 begon Antônio de Melo Gonçalves het eerste bedrijf. De streek werd bij wet 2111 van 26 december 1983 tot district verheven en op 12 mei 1980 bepaalde wet 76 dat er een gemeente werd gesticht.

Stad in Brazilië
Gemeente in Mato Grosso do Sul
Themajaar

Een themajaar is een jaar in het kader van een actueel of aansprekend thema dat door (inter)nationale organisaties als de Verenigde Naties (VN) of de Europese Unie (EU) of de Raad van Europa als zodanig wordt vastgesteld. Soms op voorspraak van of ondersteund door eraan gelieerde organisaties of belangengroepen, waardoor een bepaald jaar een zogeheten Internationaal Jaar dan wel Europees Jaar kan worden.

Rond het gekozen thema wordt er speciaal beleid gemaakt. In Nederland of Vlaanderen/België wordt daar veelal op ingehaakt, soms ook zijn er eigen nationale themajaren. Vaak worden er Nationaal Comités en veelal ook Provinciale Comités en Lokale Comités opgericht en (tijdelijke) internetsites ingericht met meer informatie, programma, activiteiten en contactadressen.

Niet ieder jaar wordt er in Nederland, Vlaanderen of België een themajaar ingesteld. Vaak wordt nationaal aangehaakt bij themajaren die door de Verenigde Naties en/of de Europese Unie en/of de Raad van Europa worden vastgesteld.

Thema's van het lopende en volgende jaren

Thema's van de afgelopen jaren

Verwante onderwerpen 
 Nederlandse (inter)nationale themadagen en -weken
 Europees Jaar
 Internationaal Jaar
 Feest- en gedenkdagen
 Evenement

Externe link 
 Officiële website Themajaar

Evenement
Gedenkjaar
Marajó (eiland)

Marajó (Ilha de Marajó) is een kusteiland aan de monding van de Amazone en de Tocantins in Brazilië. Het is het grootste eiland van Brazilië en het op vierendertig na grootste eiland ter wereld, met een oppervlakte van ongeveer 50.000 km². Soure is de hoofdstad. De bevolking leeft vooral van de visvangst.

Marajó wordt soms aangeduid als het grootste riviereiland ter wereld. Aangezien de oostkust van het eiland aan de Atlantische Oceaan grenst, en de andere eilandgrenzen liggen aan de bedding van twee rivieren, de Amazone en de Tocantins, is dit niet correct. Het grootste riviereiland is het eveneens in Brazilië gelegen Bananal in de loop van de Araguaia.

De oude beschaving van Marajó is beroemd om haar aardewerk. Het eiland is verdeeld in twee bijna gelijke helften. Het oostelijke deel bestaat vooral uit een soort savanne begroeiing, lange uitgestrekte velden die bij de rivieren worden afgebakend door stroken oerwoud. Langs de kust zijn talloze soorten palmbomen en dichte mangrove moerassen. Het westelijke gedeelte is bedekt met dichtbegroeide oeroude jungle-begroeiing.

Klimaat en fauna 
Marajó heeft twee seizoenen: Het is tussen januari en juni erg regenachtig, tussen juli en december is het de droge periode. Het eiland wordt ook “bevolkt” door grote kuddes oerbuffels en zeboes die door de velden zwerven. Ze hebben zich goed aangepast aan het condities van de omgeving. Vogels zijn hier rijkelijk aanwezig, waaronder haviken, papegaaien, hoatzins, flamingo’s, allerlei soorten reigers. Beroemd zijn de rode ibissen. De kaaimannen, apen, Capibara's, slangen, schildpadden en zelfs anaconda’s behoren ook tot de vaste inwoners van dit gebied.

Braziliaans eiland
Eiland in een rivier of een binnenmeer
Geografie van Tocantins
Locomotief (spoorwegmaterieel)

Een locomotief wordt gebruikt voor het aandrijven van treinen of rangeerdelen. Bij getrokken treinen trekt de locomotief de trein. Bij trek-duwtreinen kan de locomotief de rijtuigen ook duwen. De locomotief wordt in dit geval bestuurd vanuit een stuurstandrijtuig.

Men kan locomotieven indelen naar hun energiebron:
 stoomlocomotief
 elektrische locomotief
 diesellocomotief

En naar hun functie, bijvoorbeeld:
 rangeerlocomotief
 goederentreinlocomotief
 sneltreinlocomotief

Internationaal verkeer 
Vanwege de verschillen in bovenleidingspanning tussen de spoorwegen van verschillende landen, moeten treinen met een elektrische locomotief vaak van locomotief wisselen aan de grens. Dat is niet nodig bij het gebruik van diesellocomotieven of meersysteemlocomotieven, zodat men onafhankelijk is van de verschillende bovenleidingsspanningen. 

Steeds meer locomotieven zijn geschikt voor het rijden in verschillende landen. Voor het treinverkeer tussen Nederland en België worden al geruime tijd locomotieven ingezet die onder beide bovenleidingsspanningen kunnen rijden. In dit geval was dit relatief eenvoudig te realiseren doordat de systemen niet sterk van elkaar verschillen: in beide gevallen wordt gelijkspanning gebruikt, alleen de spanning verschilt: in Nederland 1500 V, in België 3000 V. Deze locomotieven dienen dan wel te zijn voorzien van de in de diverse landen gebruikte treinbeïnvloedingssystemen, en door de autoriteiten in die landen te zijn toegelaten.
Are

Een are wordt in de landmeetkunde vaak gebruikt om de grootte (oppervlakte) van percelen (vooral landbouwgrond, bosgrond, maar soms ook bouwgrond) uit te drukken.

Een are omvat een gebied van 100 m², ofwel een vierkante decameter (1 dam2).

Andere oppervlaktematen, gebaseerd op de are zijn:
ca of centiare = 0,01 are = 1 m²
ha of hectare = 100 are = 10 000 m²

Sinds de invoering van het Système International geldt de are als verouderd. Aan de vierkante meter wordt de voorkeur gegeven. In de EU wordt het gebruik ervan slechts in bepaalde speciale vakgebieden toegestaan, zoals kadastrale registraties.

Zie ook
 Vlaktemaat

Oppervlaktemaat
Griend

Griend:
 Griend (beplanting), een beplanting van wilgen die gebruikt wordt om wilgentenen van te oogsten 
 Griend (zandplaat), een begroeide zandplaat in het Nederlandse deel van de Waddenzee
 Griend (dier), een soort dolfijn, behorende tot het geslacht der grienden
 Griend (stad), een middeleeuwse stad in de buurt van Harlingen
 Griend (Maastricht), een voormalig eiland in de Maas in Maastricht
 Griendpark, een park in Maastricht 
 Kleine Griend, een deel van voornoemd park

Zie ook 
De Grienden (Almere), een wijk in Almere
Rhoonse Grienden, zoetwatergetijdengrienden
Carnisse Grienden, zoetwatergetijdengrienden
Ridderkerkse griend, zoetwatergetijdengriend
Fenotype

Het fenotype is het totaal van alle waarneembare eigenschappen (kenmerken) van een organisme.
Het is het resultaat van de genetische aanleg (het genotype) van een individu en de invloed daarop van zijn omgeving (de milieufactoren). De term werd in 1911 bedacht door Wilhelm Johannsen (1857-1927), om onderscheid te maken tussen de erfelijke eigenschappen van een organisme enerzijds en het resultaat daarvan anderzijds. Het woord betekent letterlijk ‘verschijningsvorm’ en is afgeleid van het Griekse phainein, dat ‘doen schijnen’ betekent.

Fenotype zou bijvoorbeeld uitgedrukt kunnen worden met de formule:
fenotype = genotype + invloed van buitenaf

Voorbeelden 
Een voorbeeld van een fenotype is de huidskleur bij mensen. Deze wordt deels door het genotype bepaald, maar ook beïnvloed door de zon (het milieu). In dit geval heeft dus ook de omgeving invloed op het fenotype.

Een ander voorbeeld heeft betrekking op de bloemkleur van de hortensia. De zuurgraad en het aluminiumgehalte van de bodem bepaalt of de bloemen rood of blauw van kleur worden. Een zure bodem maakt de hortensia blauw, terwijl een basische bodem een rode kleur veroorzaakt.

Zie ook
 Genotype
 Wetten van Mendel

Externe links 
 Mouse Phenome Database
 Human Phenotype Ontology
 Europhenome: Access to raw and annotated mouse phenotype data

Genetica
Morfologie (biologie)
Koningspionopening

In het schaken is een koningspionopening een opening die begint met een opmars van de witte koningspion, dus met 1.e2-e4 of met 1.e2-e3.

De koningspionopening valt uiteen in drie subcategorieën:
 open spelen, beginnend met 1.e2-e4 e7-e5
 halfopen spelen, waarbij wit begint met 1.e2-e4, en zwart antwoordt met een andere zet dan 1… e7-e5 (zoals 1… c7-c5)
 openingen beginnend met 1.e2-e3

Schaakopening
Peter Weir (regisseur)

Peter Lindsay Weir (Sydney, 21 augustus 1944) is een Australisch filmregisseur.

Hij studeerde kunst en rechten aan de universiteit van Sydney.

In zijn vaderland oogstte hij succes met de films Picnic at Hanging Rock (1975) en Gallipoli (1981). Beide films gelden thans als klassiekers van de Australische film.

Zijn eerste twee Amerikaanse films Witness (1985) en The Mosquito Coast (1986) zorgden voor een doorbraak in de carrière van acteur Harrison Ford. Dead Poets Society (1989) met Robin Williams was een groot commercieel succes. Ook films als Green Card (1990) en The Truman Show (1998) blijken nog steeds zeer populair.

Filmografie
1971: Homesdale
1974: The Cars That Ate Paris
1975: Picnic at Hanging Rock
1977: The Last Wave
1979: The Plumber
1981: Gallipoli
1982: The Year of Living Dangerously
1985: Witness
1986: The Mosquito Coast
1989: Dead Poets Society
1990: Green Card
1993: Fearless
1998: The Truman Show
2003: Master and Commander: The Far Side of the World
2010: The Way Back

Externe link
 

Australisch filmregisseur
Auguste de Marmont

Auguste Frédéric Louis Viesse de Marmont, als duc de l'Empire 1e hertog van Ragusa (Châtillon-sur-Seine, 20 juli 1774 - Venetië, 2 maart 1852) was een Frans militair en generaal. In Nederland werd Marmont bekend door zijn bouw van de Pyramide van Austerlitz in de bossen bij Zeist.

Biografie 

Afkomstig uit de lagere adel, verliet Marmont de artillerieschool in Chalons in 1792. Na de aandacht van Napoleon te hebben getrokken bij het Beleg van Toulon in 1793, vergezelde hij Napoleon in 1798 op diens tocht naar Egypte. Hij steunde Napoleon bij diens coup in 1799. Na de Slag bij Marengo in 1800 werd Marmont bevorderd tot generaal-majoor. In juli 1806 werd Marmont generaal gouverneur van Dalmatië. Van hieruit annexeerde hij Ragusa. In 1808, na gevechten met de Russen, werd hij hertog van Ragusa en ontving hij de maarschalksstaf. In 1814 was Marmont verantwoordelijk voor de verdediging van Parijs.

Pyramide van Austerlitz 
Tijdens een verblijf van Marmont in Nederland in 1804 waren zijn troepen gelegerd op de heide bij Zeist. Hier liet hij, om zijn soldaten bezig te houden, van aarde een piramide bouwen ter ere van Napoleon. De piramide heette aanvankelijk Marmontberg. Na de Slag bij Austerlitz kreeg ze in 1806, ondanks protesten van Marmont, de naam Pyramide van Austerlitz.

Frans generaal
Napoleontische adel
Maarschalk van Frankrijk
Persoon in de Franse revolutionaire oorlogen
Militair van Napoleon
Lid van de Académie des sciences
Catharina van Valois (1428-1446)

Catharina van Valois (1428 – Brussel, 13 juli 1446), ook wel Catharina van Frankrijk genoemd, was een dochter van de koning van Frankrijk, Karel VII van Valois en Maria van Anjou. Ze was de eerste vrouw van de Bourgondische hertog Karel de Stoute, met wie ze op 19 mei 1440 trouwde in Sint-Omaars. Ze was de eerste van zijn uiteindelijk drie vrouwen. Op het moment van het huwelijk was Catharina ongeveer 12 jaar oud en Karel de Stoute 7 jaar oud. Er kwamen geen kinderen voort uit dit huwelijk. Ze werd ziek en stierf in 1446.

Voorouders 

Huis Valois
Persoon in de 15e eeuw
Twents volkslied

Het Twents volkslied is geschreven door J.J. van Deinse.

Hij schreef de tekst rond 1926, maar hij vond het zelf 'niet zo'n grote verdienste'. Toch sloeg het meteen aan. Naar de melodie hoefde hij niet lang te zoeken: Bij de Aapclub (een club van zonen in Enschede van vooral fabrikanten) waar Van Deinse veel vertoefde, werd het Duitse studentenlied Ergo bibamus vaak gezongen. Op de melodie van dit lied dichtte Van Deinse de nieuwe tekst. 

Het lied is uit het Nederlands in het Twents vertaald door G.B. Vloedbeld)

Tekst 

Twente
Nederlands subnationaal volkslied
Fries volkslied

De Alde Friezen (Nederlands: De oude Friezen) is het Friese volkslied geschreven door de Grouster arts en schrijver Eeltje Halbertsma. De nu gangbare versie is een verkorte bewerking daarvan door Jacobus van Loon uit 1876.

De melodie van het lied is die van het Duitse Vom hoh'n Olymp herab, geschreven door Heinrich Schnoor. De tekst van De âlde Friezen verscheen het eerst in de tweede druk van De Lapekoer fen Gabe Skroor (De lappenmand van Gabe Snijder) uit 1829. De partituur is in de aanhang opgenomen, zonder dat de componist wordt genoemd. Vermoedelijk heeft Halbertsma het lied in zijn Heidelbergse studententijd leren kennen.

Nadat het lied in 1875 bij een herdenking van Eeltje Halbertsma was gezongen, werd het lied, mede op aandringen van Pieter Jelles Troelstra, dat jaar nog door het Selskip foar Fryske Taal- en Skriftekennisse tot Fries volkslied bestempeld. Het jaar daarop werd het in It Lieteboek (Het liedboek) gepubliceerd, in een verkorte bewerking van redacteur Jacobus van Loon. Sindsdien fungeert het lied, meestal in de versie van Van Loon, als Fries volkslied.

Oorspronkelijk tekst van Halbertsma, uit Rimen en Teltsjes 
Frysk bloed, tjoch op! Wol nou'ris broeze ind siede,
Ind bonsje throch myn ieren om.
Flean op! Ik sjong it baeste lân fenn' ierde;
It Frysce lân fol ear ind rom.
Klink den, in dawerje fier yn it roun
Dyn âlde eare, o Frysce groun.

Ompolske fen it heage sâlte wetter,
Forthroppe op ien terp oaf stins,
Hien' d'âlde Friezen yn de wrâld net better.
Hjar lân ind frydom wier hjar winsk.
Klink den, ind dawerje fier yn it roun
Dyn âlde eare, o Frysce groun.

Frjemd fen it jok fen frjemde hearen,
Faek earm, mar dochs sterk ind fry,
Hoe de âlde Fries stânfaest by syn menearen.
Hy wier ien Fries, ien Fries stoar hy.
Klink den, ind dawerje fier yn it roun
Dyn âlde eare, o Frysce groun.

Throch waer ind wyn, tsjin need ind dea to striden.
Mei 't gleaune swird yn d'îs'ren hân,
Wier wille yn dy fromme tîden,
Wier 't foár de frydom fen hjar lân.
Klink den, ind dawerje fier yn it roun
Dyn âlde eare, o Frysce groun.

Fen buwchjen frjemd, ind fy fen ljeawe wirden,
Wier rjocht ind sljocht hjar her tind sin.
Hja beane om neat, mar mei de bleate swirden
Soen's' alle thwang ind oerlaest jin.
Klink den, ind dawerje fier yn it roun
Dyn âlde eare, o Frysce groun.

Sa faek throch stoárm yn djippe sé beditsen,
Oerâlde ljeawe Frysce groun,
Waerd noait dy taye bân forbritsen,
Dy Friezen oan hjar lân forbuwn.
Klink den, ind dawerje fier yn it roun
Dyn âlde eare, o Frysce groun.

Throchloftich folk fen dizze âlde namme,
Waes jimmer op dy âlders great.
Bljou îwich fen dy grize heage stamme
Ien grien, ien kreftich doerjend leat.
Klink den, ind dawerje fier yn 't roun
Dyn âlde eare, o Frysce groun.

Volkslied
Nederlands subnationaal volkslied
Gronings volkslied

Grönnens Laid (Nederlands: Het lied van Groningen) is het volkslied van de provincie Groningen. Het lied is geschreven in 1919 door Geert Teis Pzn. De in Slochteren geboren Zaandamse hoofdonderwijzer Gerard Roelof Jager componeerde de muziek. Het werd in april 1919 voor het eerst gepubliceerd, in het Maandblad "Groningen", waar Geert Teis Pzn. de hoofdredacteur van is. Het is het enige provinciale volkslied dat officieel in het dialect geschreven is.
Het volkslied staat symbool voor de vereniging van Stad en Lande en voor de trots in de provincie Groningen. Het was een belangrijke uiting van het Groninger regionaal besef tijdens de provincialistische periode, midden 20e eeuw. Ook nu nog kent een zeer groot deel van de bevolking het volkslied. Uit een onderzoek in 2007 bleek dat zo'n 91% van de bevolking weet dat Groningen een eigen volkslied heeft, waarvan 78% het mee kan zingen. In het begin was dit niet het geval. Het volkslied werd pas populair toen een AVRO-radioprogramma in 1937 concludeerde dat de meeste Groningers hun eigen volkslied niet mee konden zingen.

Op 14 januari 2008 werd een poging ondernomen om het wereldrecord "Volkslied zingen" te breken, dat in handen was van 1013 Drenten. Het Grönnens Laid werd door 2819 mensen gezongen en heeft daarmee het nieuwe wereldrecord in handen. Officieel telde het record van de Drenten niet mee, aangezien de provincie Drenthe "Mijn Drenthe" niet als officieel volkslied erkent. Het record voor het Grönnens Laid werd op 7 augustus 2009 verbeterd toen op het slotfeest van het programma Rondje Noord van de regionale omroep RTV Noord ruim 7000 mensen het lied samen zongen.

Op 28 september 2019 werd het 100-jarig bestaan van het lied gevierd. Vanaf 128 locaties in de provincie Groningen werd het lied op hetzelfde moment gezongen. Het evenement werd georganiseerd door het jaarlijkse wandelevenement Tocht om de Noord. Volgens de organisatie waren er zo'n 20.000 deelnemers.

Tekst  
Melodie (fragment): 

Hieronder volgt de volledige tekst van het lied.
 

Volkslied
Nederlands subnationaal volkslied
Muziek in Groningen (provincie)
Kosmologisch principe

Het kosmologisch principe is de aanname in de kosmologie dat het heelal op grote schaal er in alle richtingen hetzelfde uitziet (isotroop) en dat het op iedere plaats dezelfde eigenschappen bezit (homogeen). De term kosmologisch principe werd in 1933 door Arthur Milne geïntroduceerd.

Isotroop betekent dat het heelal er voor een waarnemer in elke richting hetzelfde uitziet. In het heelal is de kosmische achtergrondstraling isotroop, met in alle richtingen nagenoeg dezelfde temperatuur;
Homogeen betekent dat het heelal er voor alle waarnemers hetzelfde uitziet, ongeacht waar ze zich bevinden. Dit wil zeggen dat elk groot gebied in het heelal gemiddeld dezelfde eigenschappen heeft, zoals materiedichtheid en uitdijingssnelheid.

Een isotroop heelal is niet per se homogeen en een homogeen heelal is niet per se isotroop. Wel geldt: als een isotroop heelal op voldoende plaatsen als zodanig wordt waargenomen, moet het ook homogeen zijn. Het kosmologisch principe is een belangrijk uitgangspunt van de theorie van de oerknal.

De aanname van het kosmologisch principe geldt alleen voor het heelal op grote schaal. Ons Melkwegstelsel bevindt zich bijvoorbeeld in een betrekkelijk leeg deel van het heelal, de zogenaamde local void (lokale leegte). Dichterbij is de omgeving van onze aarde verre van homogeen of isotroop aangezien de planeten massaconcentraties zijn. Ook is de verdeling van sterrenstelsels niet homogeen of isotroop. Wanneer men echter de structuur van het heelal op grote schaal beoordeelt aan de hand van de kosmische achtergrondstraling, dan blijkt deze in verregaande mate isotroop en homogeen te zijn. Bepaalde zeer grote structuren in het heelal roepen echter twijfel op over de aannames van isotropie en homogeniteit, die gebruikt worden voor berekeningen met kosmologische afstanden. 

Kosmologie
Volmaakt kosmologisch principe

Het volmaakt kosmologische principe is in de kosmologie de aanname dat naast de uitgangspunten van kosmologisch principe (homogeen en isotroop), het heelal op grote schaal gezien op ieder tijdstip er ook hetzelfde uitziet. Het volmaakt kosmologisch principe was een belangrijk uitgangspunt van de steady-statetheorie. 

Door de ontdekking van quasars door Maarten Schmidt in 1963 en de ontdekking van de kosmische achtergrondstraling door Arno Allan Penzias en Robert Woodrow Wilson in 1964 werd aangetoond dat het heelal er niet op elk moment hetzelfde uitzag. De achtergrondstraling is een overblijfsel van het begin van het vroege heelal toen het nog heel heet was en quasars zijn objecten die alleen in het jonge heelal voorkwamen.

Kosmologie
Le Chant des Wallons

Le Chant des Wallons (Waals: Li Tchant des Walons) is het officiële volkslied van Wallonië. 

Het lied is in 1900 geschreven in het Waals door Théophile Bovy en in 1901 op muziek gezet door Louis Hillier. In 1998 werd de Franstalige versie van het lied het volkslied van Wallonië.

Belgisch volkslied
Muziek in Wallonië
Waalse literatuur
Joeri Malentsjenko

Joeri Ivanovitsj Malentsjenko (Russisch: Ю́рий Ива́нович Мале́нченко; Oekraïens: Ю́рій Іва́нович Мале́нченко) (Svedlovodsk (oblast Kirovohrad), 22 december 1961) is een Oekraïens ruimtevaarder die zes keer in de ruimte vloog en de eerste mens die in de ruimte trouwde. In totaal bracht hij 827 dagen door in de ruimte en maakte hij zes ruimtewandelingen.

Biografie
Malentsjenko werd geboren in Svetlovodsk, oblast Kirovohrad in de Oekraïense SSR. Hij studeerde af aan de Hogere Militaire Luchtvaart School van Charkov, en aan de Zjukovski Luchtmacht Technische Academie. Hij is kolonel in de luchtmacht en op 26 maart 1987 geselecteerd als ruimtevaarder.

Malentsjenko werd op 1 juli 1994 gelanceerd aan boord van de Sojoez TM-19 voor een verblijf in het ruimtestation Mir. Hij was gezagvoerder van de Mir EO-16 expeditie. Samen met Talgat Moesabajev voerde hij twee ruimtewandelingen uit. Na een verblijf in de ruimte van bijna 126 dagen keerde hij terug op aarde.

Zijn tweede ruimtevlucht begon met de lancering op 8 september 2000 aan boord van de spaceshuttle Atlantis (vlucht STS-106). Na koppeling aan het internationale ruimtestation ISS voerde Malentsjenko zijn derde ruimtewandeling uit waarbij diverse kabels aan de buitenkant van het ruimtestation werden aangelegd. Hij voerde deze ruimtewandeling uit samen met Amerikaan Edward Lu. Na een verblijf in de ruimte van bijna 12 dagen keerde de Atlantis terug op aarde.

Op 26 april 2003 werd Malentsjenko wederom met Edward Lu gelanceerd aan boord van de Sojoez TMA-2. Samen vormden ze bemanning ISS Expeditie 7 aan boord van het internationale ruimtestation. Op 10 augustus 2003, tijdens deze vlucht, trouwde Malentsjenko met de Amerikaanse Jekaterina Dmitrijeva die zich op dat moment in het auditorium van het Lyndon B. Johnson Space Center in Houston bevond. Hierbij maakten ze gebruik van de Texaanse wet die onder bepaalde voorwaarden het sluiten van een huwelijk toestaat waarbij een van de partners niet aanwezig is. Malentsjenko's getuige Edward Lu speelde aan boord van het ruimtestation de Bruiloftsmars op een keyboard. 

De Russische autoriteiten maakten aanvankelijk bezwaar tegen het huwelijk omdat Malentsjenko als Russisch militair niet zo maar met een buitenlandse mag trouwen. Uiteindelijk stemden ze in, maar hebben wel aangekondigd dit in de toekomst te willen voorkomen door Russische ruimtevaarders voor hun lancering te laten ondertekenen dat ze niet tijdens hun ruimtevlucht zullen trouwen. Malentsjenko is eerder getrouwd geweest, en heeft een zoon genaamd Dmitri.

Russisch ruimtevaarder
Oekraïens persoon
Gangstarap

Gangstarap, gangsterrap of straatrap is een onderdeel van de muziekstroming rap, afkomstig uit de getto's van grote Amerikaanse steden. De teksten zijn vaak gewelddadig en seksistisch en gaan over de moeilijke leefomstandigheden in de getto's, het leven in bendes, geweld en drugs. Mede door het provocerende karakter van de teksten werd gangstarap enorm populair bij jongeren, vaak tot grote zorg van ouders en politici.

Het genre ontstond voor het eerst in het midden van de jaren tachtig met rappers als Schoolly D en Ice-T, maar werd vooral populair in de eind jaren tachtig door de groep N.W.A. Na de nationale aandacht die Ice-T en N.W.A aantrokken in de jaren tachtig en negentig, werd gangstarap het commercieel lucratiefste subgenre van hiphop.

Binnen de gangstarap zijn drie richtingen; Westcoast, Eastcoast en Dirty South. Deze namen refereren aan de oorsprong van de stromingen; Westcoast komt uit het westen van de Verenigde Staten, Eastcoast uit het oosten en Dirty South uit het zuiden. Bekende Westcoast-artiesten zijn Eazy-E, Dr. Dre, 2Pac, Snoop Dogg, Tha Dogg Pound, Ice Cube en Game. Eastcoast-artiesten zijn onder meer 50 Cent, P. Diddy, Mobb Deep, Jay-Z, Nas, Tim Dog, The Notorious B.I.G. en LL Cool J Tussen de Westcoast en de Eastcoast bestond een grote concurrentie, die zich zowel verbaal als in fysiek geweld uitte. In songteksten bijvoorbeeld werden beschuldigingen over en weer geuit en veel gangstarappers waren regelmatig betrokken bij gewelddadigheden. Dieptepunten waren de moord op 2Pac in 1996 en de moord op The Notorious B.I.G. in 1997. Alhoewel beide moorden nooit zijn opgelost, is de algemene gedachte dat beide rappers slachtoffer zijn geworden van de strijd tussen de Westcoast en de Eastcoast.

Binnen de Verenigde Staten is er voornamelijk door de conservatieve Republikeinen kritiek op deze vorm van muziek. Vooral Bill O'Reilly, de presentator van het Fox News-programma The O'Reilly Factor, heeft diverse keren meerdere rappers van openlijke geweldpleging beschuldigd.

Nederlandse gangstarap 

Rap
Hiphopstijl
Natriumchloride

Natriumchloride is een zout met de formule NaCl. Dit zout wordt in het dagelijks gebruik (keuken)zout genoemd omdat het bij de bereiding van voedsel vaak gebruikt wordt als smaakmaker en conserveermiddel.

Kristalstructuur 
De kristallen van dit zout zijn kubisch-vlakgecentreerd van vorm. Dat wil dus duidelijk zeggen dat de ionen gestapeld zijn als denkbeeldige dobbelstenen; ieder chloride-ion is omgeven door zes natriumionen en ieder natriumion is omgeven door zes chloride-ionen.

Productie 
Natriumchloride wordt voornamelijk op drie manieren gewonnen: door het indampen van pekel, door het indampen van zeewater en door mijnbouw in zoutmijnen.

In Nederland wordt zout gewonnen door het indampen van pekel. De pekel wordt gemaakt door water in de grond te pompen op plaatsen waar veel zout in de grond zit. Dit is onder andere het geval bij Boekelo, Heiligerlee en Zuidwending. Het zout is achtergelaten door een oude zee, de Zechsteinzee, die ongeveer 260 miljoen jaar geleden verdampte. De Zechsteinzee strekte zich uit van Engeland tot Polen.

Toepassing 
Behalve als smaakmaker in de keuken wordt natriumchloride ook voor andere doeleinden gebruikt:
 De productie van chloor, natrium, natriumhydroxide en waterstof.
 Bestrijding van gladheid op wegen (strooizout)
 Cuvetten voor het opnemen van infrarood-spectra worden gemaakt van natriumchloride omdat het een breder doorlaatbereik heeft in het infrarood dan bijvoorbeeld glas en kwarts.
 Conserveringsmiddel voor voedsel, zoals in zoute haring

De biologische rol van natriumchloride 
Natriumchloride is essentieel voor alle organismen op aarde. Natriumchloride is onder andere noodzakelijk voor een gezonde vochthuishouding in het lichaam omdat het mede de osmotische waarde van de intracellulaire en extracellulaire vloeistoffen bepaalt.

Natriumzout
Chloride (zout)
Anorganisch zout