alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
143



Ereignisse

Politik und Weltgeschehen 
 Gaius Bellicius Torquatus und Herodes Atticus sind römische Konsuln.
 Das Trajansforum in Rom wird eingeweiht.

Katastrophen 
 Erdbeben im Westen von Gangu, Provinz Gansu, China.

Geboren 
 Han Chongdi, Kaiser von China

Weblinks
144



Ereignisse

Politik und Weltgeschehen

Römisches Reich 

 Lucius Hedius Rufus Lollianus Avitus und Titus Statilius Maximus sind Konsuln des Römischen Reichs.

 Der nach Kaiser Antoninus Pius benannte Schutzwall in den schottischen Lowlands, der Antoninuswall, wird unter dem Statthalter von Britannien, Quintus Lollius Urbicus, vollendet.
 Beginn eines Feldzuges in Mauretanien, um einen Aufstand niederzuschlagen.

Kaiserreich China 

 Han Chongdi wird neuer Kaiser der Östlichen Han-Dynastie im Kaiserreich China nach dem Tod von Kaiser Han Shundi.

Religion 

 Marcion bricht mit der römisch-christlichen Theologie und gründet seine eigene, die Marcionitische Kirche, die bis ins 6. Jahrhundert in Ägypten und Persien ein Konkurrenzmodell des Katholizismus bleibt.
 Athenodorus wird Bischof von Byzantion.

Gestorben 
 Han Shundi, chinesischer Kaiser (* 115)
 um 144: Polykarp II., Bischof von Byzantion
145



Ereignisse

Politik und Weltgeschehen 
 Kaiser Antoninus Pius und der spätere Kaiser Mark Aurel sind römische Konsuln.

Kultur und Religion 
 Das Hadrianeum wird in Rom eingeweiht.
 um 145: Das frühchristliche Werk Der Hirte des Hermas wird in Rom verfasst.

Geboren 
 Huang Gai († 222), Offizier der Wu-Dynastie während der Zeit der Drei Reiche im alten China

Gestorben 
 Han Chongdi, Kaiser der Han-Dynastie und der achte Herrscher der Östlichen Han-Dynastie (* 143)
 um 145: Basilides, ägyptischer Philosoph (* um 85)

Weblinks
146



Ereignisse

Römisches Reich 
 Sextus Erucius Clarus und Gnaeus Claudius Severus Arabianus sind römische Konsuln.

Asien 
 Han Huandi besteigt als zehnter Kaiser der Han-Dynastie den Thron des Kaiserreichs China, nachdem sein Vorgänger Han Zhidi vergiftet worden ist. Kaiserinmutter Liang Na übernimmt die Regentschaft für den 14-Jährigen.
 Chadae wird Herrscher des Staates Goguryeo, des nördlichen der Drei Reiche von Korea.

Geboren 
 11. April: Septimius Severus, römischer Kaiser († 211)
 Guo Si, chinesischer General († 197)

Gestorben 
 Han Zhidi chinesischer Kaiser (* 138)
 Sextus Erucius Clarus, römischer Politiker und Senator
 146/147: Gaius Appuleius Diocles, römischer Wagenlenker (* 104)
147



Ereignisse

Politik und Weltgeschehen 

 Im römischen Reich sind Gaius Prastina Messalinus und Lucius Annius Largus Konsuln.
 Um 147 folgt Vologaeses IV. auf Vologaeses III. als König des Partherreichs.

Religion 

 Das buddhistische Guangsheng-Kloster wird unter einem anderen Namen errichtet.

Geboren 

 Jia Xu, Ratgeber der chinesischen Wei-Dynastie († 224)

Gestorben 

 146/147: Gaius Appuleius Diocles, römischer Wagenlenker (* 104) 
 um 147: Arrian, römischer Politiker und Geschichtsschreiber (* um 87)

 um 147: Vologaeses III., parthischer König
148



Ereignisse

Politik und Weltgeschehen 
 Im römischen Reich sind Publius Salvius Iulianus und Gaius Bellicius Calpurnius Torquatus Konsuln.

Religion  
 Euzois wird als Nachfolger des Athenodorus von Byzanz Bischof von Byzantion.

Geboren 

 Huang Zhong, chinesischer General, einer der „fünf Tigergeneräle“ der Shu Han († 221)
 7. März 148 oder 149: Annia Aurelia Galeria Lucilla, römische Kaiserin, Frau von Lucius Verus († 182)
 um 148: Clodius Albinus, römischer Gegenkaiser († 197)

Gestorben 
 Athenodorus, Bischof von Byzanz

Weblinks
149



Ereignisse

Politik und Weltgeschehen 
 Servius Cornelius Scipio Salvidienus Orfitus und Quintus Pompeius Sosius Priscus sind römische Konsuln.

Kultur und Gesellschaft 
 In Augusta Treverorum, dem heutigen Trier, beginnt der Bau der Barbarathermen.

Geboren 
 7. März 148 oder 149: Annia Aurelia Galeria Lucilla, Frau von Lucius Verus († 182)

Weblinks
150



Ereignisse

Politik und Weltgeschehen 

 Marcus Gavius Squilla Gallicanus und Sextus Carminius Vetus sind  römische Konsuln.
 um 150: Antoninus Pius lässt den obergermanischen Limes um rund 20 km auf eine Linie Miltenberg-Osterburken-Öhringen-Murrhardt vorverlegen.
 um 150: Das aufstrebende Königreich Hadramaut erobert Qataban in Südarabien und zerstört dessen Hauptstadt Timna.

Wissenschaft und Technik 

 Um 150 verfasst der griechische Wissenschaftler Claudius Ptolemäus sein Hauptwerk Almagest, in dem er das geozentrische Weltbild propagiert, sowie den Atlas Geographike Hyphegesis. In diesem astronomischen und geographischen Werk legt er den durch El Hierro, die westlichste der Kanarischen Inseln, verlaufenden Meridian als Nullmeridian fest. 
 Um 150 gründet der Stoiker Pantaenus die Katechetenschule in Alexandria. Sie ist nach dem Muster der heidnischen Philosophenschulen eingerichtet. Unterrichtet wird in allen Gebieten der Theologie, Rhetorik, klassischen Literatur und Philosophie. Die Katechetenschule steht unter der Aufsicht des Bischofs, der auch die Lehrer der Anstalt ernennt. 
 Um 150 erwähnt der griechische Arzt Galenos die Methode der Keratographie in der Augenheilkunde.

Religion 

 um 150: Christianisierung der römischen Provinzen in Nordafrika

Historische Karten und Ansichten

Geboren 

 um 150: Clemens von Alexandria, griechischer Theologe und Kirchenschriftsteller († um 215) 
 um 150: Zhang Zhongjing, chinesischer Arzt (gest. 219)

Gestorben 

 Liang Na, Kaiserin der chinesischen Han-Dynastie (* 116)
 um 150: Philon, Diakon und Begleiter des Bischofs Ignatius von Antiochien, Heiliger gemeinsam mit Agathopodes 
 um 150: Melitta, christliche Märtyrerin und Heilige im Römischen Reich
 um 150: Clemens von Alexandria, griechischer Philosoph und Theologe

Weblinks
Zustand

Zustand steht für:

 Zustand (Physik) eines physikalischen Systems zu einem bestimmten Zeitpunkt
 Zustand (Quantenmechanik), quantenmechanische Beschreibung des physikalischen Zustands eines Systems
 Zustand, statistische Physik, siehe 
 Mikrozustand, mikroskopische Beschreibung eines thermodynamischen Systems
 Makrozustand, makroskopische Beschreibung eines thermodynamischen Systems
 Zustand (Mathematik), Funktionalanalysis
 Zustand (Entwurfsmuster), Bereich der Softwareentwicklung
 Zustand, Bearbeitungszustand eines Vorgangs in Informatik und Verwaltung, siehe Status (Arbeitsablauf) #Informationstechnik

Siehe auch
 Aggregatzustand (Zustandsform von Stoffen)
 Verkaufszustand (Handel)
 Zustandsraum (Begriffsklärung)

 Deutsche Zustände (Studie 2001–2011)
 endlicher Automat (Zustandsmaschine)
 Status quo (aktueller Zustand)
Hydroxide

Hydroxide sind   salzähnliche Stoffe, die Hydroxid-Ionen ([OH]−) als negative Gitterbausteine (Anionen) enthalten. Lösliche Hydroxide wie Natriumhydroxid und Kaliumhydroxid bilden mit Wasser stark alkalische Lösungen (Laugen), die unter der Bezeichnung Natronlauge und Kalilauge bekannt sind. Weniger gut lösliche Hydroxide, z. B. Bariumhydroxid und Calciumhydroxid, bilden mit Wasser schwach alkalische Suspensionen. Die gesättigten Lösungen bezeichnet man als Barytwasser und Kalkwasser. Wenn diese beiden Stoffe mit Kohlenstoffdioxid in Berührung kommen, trüben sie sich.
Im Chemielabor werden Metall-Hydroxide in der Regel hergestellt, indem Salzlösungen mit Natron- oder Kalilauge versetzt und die Niederschläge anschließend abfiltriert, gewaschen und an der Luft getrocknet werden. Zum Teil bilden sich nicht die reinen Hydroxide, sondern nach der Fällung Oxidhydroxide, wie Eisen(III)-oxidhydroxid.

Reaktionsgleichung 

Beispiel:

Natriumoxid und Wasser reagieren zu Natriumhydroxid.

Calciumoxid und Wasser reagieren zu Calciumhydroxid.

Struktur wässriger Hydroxidlösungen 
In wässriger Lösung ist das Hydroxidion in der Regel von vier bis fünf Wassermolekülen umgeben. Dabei sind vier Wassermoleküle so um das Sauerstoff-Atom des OH− angeordnet, dass sie jeweils eine Wasserstoffbrücke zu diesem ausbilden können (sie zeigen also mit einem ihrer Wasserstoffatome auf das OH−). Diese vier Wassermoleküle befinden sich näherungsweise in einer Ebene mit dem OH−-Ion, also in einer anderen Geometrie als bei der (wie bei sp3-Hybridisierung erwartet) annähernd tetraedrischen Anordnung der Elektronenpaare im Wasser und im H3O+. Das OH−-Ion kann mit seinem Proton auch eine – allerdings schwache – Wasserstoffbrücke ausbilden, so dass die Komplexe [OH−(H2O)4] und [OH−(H2O)5] auftreten, je nachdem, ob diese ausgebildet ist oder nicht. Aus diesem Grunde sind Hydroxide oft sehr voluminös und sedimentieren – anders als kristalline Fällungsprodukte – nur sehr langsam.

Fällung / Bildung von Hydroxiden 

Metall-Hydroxide bilden sich in einem bestimmten pH-Wert-Bereich, der abhängig vom Löslichkeitsprodukt des Hydroxides und der Konzentration des zu fällenden Kations ist. Beispielsweise gilt für ein zweiwertiges Metallion folgende Reaktionsgleichung:

Amphotere Hydroxide gehen bei höheren pH-Werten wieder in Lösung.
Beispiel:

Einige Metallhydroxide werden nach der Fällung durch Luftsauerstoff zu Hydroxiden mit einer höheren Oxidationszahl oxidiert. So wird Mangan(II)-hydroxid schnell zu Mangan(III)- bzw.  Mangan(IV)-oxidhydroxid umgewandelt, was man in der Oxymetrie zur Fixierung von Sauerstoff ausnutzt. Ähnlich wird frisch gefälltes grünes Eisen(II)-hydroxid durch anwesenden Luftsauerstoff zu braunem Eisen(III)-oxidhydroxid oxidiert:

Hydroxide in der organischen Chemie 
In der organischen Chemie werden Hydroxidionen als Nucleophile eingesetzt. Die Umsetzung von geeigneten Brom- oder Chloralkanen mit Natronlauge oder Kalilauge liefert Alkanole und das entsprechende Alkalihalogenid.  Als Konkurrenzreaktion zu dieser Substitutionsreaktion kann auch eine Eliminierung stattfinden, die zu Alkenen führt.

Einzelnachweise 

 
Stoffgruppe
Weingeist

Weingeist steht für:

 Weingeist, veraltete Bezeichnung für Ethanol
 Weingeist, Alkohol, der durch alkoholische Gärung aus in der Landwirtschaft erzeugten Rohstoffen gewonnen wird, siehe Ethylalkohol landwirtschaftlichen Ursprungs
 Weingeist, Spirituose aus einem Weindestillat, siehe Weinbrand

Siehe auch:
Internationalisierung

Internationalisierung steht für

 in der Wirtschaft die Ausweitung der Tätigkeiten auf andere Staaten, siehe Unternehmen#Internationalisierung
 in der Software-Entwicklung die Optimierung eines Programms für die einfache Anpassung in andere Sprachen und Kulturkreise, siehe Internationalisierung (Softwareentwicklung)
 die Erweiterung der Zuständigkeit auf mehrere Staaten oder Beschränkung der Gebietshoheit eines Staates, siehe Internationale Politik

Siehe auch:

 Lokalisierung, Regionalisierung
Proaktivität

Proaktivität (Adj. proaktiv) ist ein durch die Übernahme des englischen Begriffs „Proactivity“ entstandener Neologismus. Etymologisch ist das Wort eine Kombination von griechischem Präfix pro (bevor) und lateinischem Wortstamm activus (tätig). Proaktives Handeln bezeichnet vorausplanendes Handeln als positiv konnotiertes Antonym zu reaktivem Handeln.

Bedeutung 
Gemäß Duden bedeutet proaktiv „durch differenzierte Vorausplanung und zielgerichtetes Handeln die Entwicklung eines Geschehens selbst bestimmend und eine Situation herbeiführend“. Der Fremdwörter-Duden erfasst das Wort seit der 3. Auflage 2003. Proaktivität bezeichnet initiatives Handeln – im Gegensatz zu einem abwartenden oder reagierenden Handeln – und beinhaltet auch eine besondere Bejahung des Handelns als innere Einstellung.

Während Aktivität nicht zwingend planvoll ist (z. B. in Form von blindem Aktionismus), setzt proaktives Handeln eine Vorausplanung und eine Erwartungshaltung voraus.

Im angelsächsischen Sprachraum ist der Begriff – aus dem Bereich des Managements kommend – deutlich weiter verbreitet, jedoch auch erst seit der Jahrtausendwende.

Verwendung in der Fachliteratur 
Im deutschen Sprachraum wurde der Begriff Proaktivität 1946 von Viktor E. Frankl im psychologischen Kontext eingeführt. Das Wort bezeichnet dort die bewusste Steuerung des eigenen Verhaltens unabhängig von äußeren Einflüssen, indem das Schema von Reiz und darauf folgender Reaktion durchbrochen wird.

Weite Verbreitung fand der Begriff durch den Selbstfindungs-Bestseller 7 Wege zur Effektivität (The Seven Habits of Highly Effective People, 1989) des US-amerikanischen Schriftstellers Stephen R. Covey.

Der Begriff findet sich darüber hinaus vielfach im wirtschaftswissenschaftlichen Schrifttum oder in der Managementliteratur, in der deutschen u. a. bei Christian Scholz, Personalmanagement, 1989, S. 13. Scholz definiert:  Später erweitert Scholz den Begriff im Sinne einer Szenario-Technik auf  (Personalmanagement, 5. Aufl. 2000).

Für andere Autoren büßt der so verstandene Begriff seine Trennschärfe ein und bezeichnet einen Sachverhalt, der sich auch allgemein mit dem Begriff Planung übersetzen lässt. So begreift etwa Wolfgang H. Staehle den Begriff Proaktivität: Planung bedeute gerade das frühzeitige Vorbereiten auf antizipierte Umweltkonstellationen, das die Proaktivität für sich in Anspruch nimmt.

Verwendung im Alltag 
 In Stellenanzeigen wird von Bewerbern erwartet, dass sie proaktiv „agieren“, „reagieren“, „handeln“, „erkennen“, „informieren“, „Probleme lösen“ und „Lösungen suchen“. Dieselben Verben wurden bis Ende der 2000er Jahre in gleicher Weise mit aktiv verknüpft.
 Die Werbung arbeitet u. a. mit Personen fortgeschrittenen Alters, die erstaunlich jung und frisch wirken, weil sie fleißig proaktiv etwas für ihre Gesundheit und ihre körperliche Leistungsfähigkeit tun, im Gegensatz zu einer bloß symptomatischen Behandlung schon eingetretener Erkrankungen.

Weblinks 

 Satirischer Beitrag von Wolfram Eilenberger: Distanz zum Wahnsinn. Wortgetüme: Proaktives Warten auf Godot. In: Cicero – Magazin für politische Kultur.

Einzelnachweise 

Handlung und Verhalten
Mitteldeutsches Chemiedreieck

Mit dem Begriff Mitteldeutsches Chemiedreieck (regional wird nur von Chemiedreieck gesprochen) ist der industrielle Ballungsraum um die Städte Halle (Saale), Merseburg und Bitterfeld im Land Sachsen-Anhalt gemeint. Der Name leitet sich vom vorherrschenden Industriezweig in dieser Region – der Chemie- und erdölverarbeitenden Industrie – ab.

Es wird oft auch vom Chemiedreieck Leuna-Buna-Bitterfeld gesprochen, da diese Standorte die ältesten und prägendsten in der Region sind. Buna steht dabei nicht für eine Stadt Buna, sondern für den ersten synthetischen Kautschuk, der in den eigens errichteten Buna-Werken in Schkopau produziert wurde. Heute produziert die Dow Olefinverbund in Schkopau synthetischen Kautschuk, der unter dem Namen BUNA SB vermarktet wird.

Chemiestandorte 
 Bitterfeld
 Schkopau ( Buna-Werke)
 Leuna

Geschichte 
Ende der 1950er Jahre wurde der Werbeslogan „Plaste und Elaste aus Schkopau“ eingeführt, um das Produktspektrum der damaligen Chemische Werke Buna zu bewerben. Der Slogan fand sich vor allem auf Werbeplakaten und als Leuchtwerbung. Die wohl bekannteste Leuchtwerbung war an einem Turm am nördlichen Brückenkopf der Elbebrücke Vockerode im Zuge der Transitstrecke Berlin – Hof (jetzige Bundesautobahn 9) angebracht.

Der teilweise Erhalt der Standorte nach 1990 durch die Treuhandanstalt  erforderte hohe Investitionen von ca. 1 Million DM pro Arbeitsplatz und war politisch umstritten, vor allem weil die Forschungs- und Entwicklungspotenziale der Region als verschlissen galten. Für den Standorterhalt sprach aus Sicht der Politik wie der damaligen IG Chemie-Papier-Keramik die Tatsache einer „chemieerfahrenen“ Belegschaft bzw. Anwohnerschaft.

Siehe auch 
 Mitteldeutschland
 Metropolregion Mitteldeutschland
 Mitteldeutsches Braunkohlerevier
 Chemiekombinat Bitterfeld
 Infraleuna
 Chemiearbeiterbezirk Halle
 Ballungsraum Leipzig-Halle
 Chemie- und Industriepark Zeitz
 Bayerisches Chemiedreieck

Einzelnachweise

Weblinks 
 Der MDR zum Mitteldeutschen Chemiedreieck und seiner Geschichte

Chemiewirtschaft (Deutschland)
Leuna
Ballungsgebiet in Europa
Handbuch

Ein Handbuch ( „etwas, das man in der Hand hält“) ist in der Literatur eine geordnete Zusammenstellung eines Ausschnitts des menschlichen Wissens und kann als Nachschlagewerk dienen. Im Arbeitsrecht gehören Handbücher bei Unternehmen oder Behörden zu den Arbeits- und Dienstanweisungen. Exemplare geringeren Umfangs bezeichnet man als Handbüchlein.

Wortherkunft 
Der Begriff encheiridion, der im klassischen Griechisch vor allem ein kurzes Schwert oder einen Dolch bezeichnete, wurde in seiner heutigen vorrangigen Bedeutung „Handbuch“ durch Erasmus von Rotterdams Ritterhandbuch Enchiridion militis Christiani („Schwert“ bzw. „Handbuch des christlichen Soldaten“) aus dem Jahr 1503 bekannt. Die latinisierte Form ist encheiridium (Beispiel Jean Riolan der Jüngere: Encheiridium anatomicum ..., 1648).

Gliederung 
Die Anordnung des Wissensstoffs kann chronologisch oder vor allem nach thematischen Gesichtspunkten vorgenommen werden. Von besonderer Bedeutung ist dabei die systematische Gliederung des Werks, die meist in der Form eines Inhaltsverzeichnisses zusätzlich separat als Übersicht geboten wird. Handbücher haben oft einen oder mehrere Herausgeber und zahlreiche Autoren, die für die Verfassung einzelner Kapitel zuständig sind. Es werden oft ganze Fachgebiete dargestellt – somit kann ein Handbuch auch in mehreren Teilen oder Bänden erscheinen. Diese beiden Aspekte unterscheiden Handbücher von Monografien, die zudem in der Regel sehr viel engere Themengebiete behandeln. Handbücher werden in Fachkreisen oft mit einem Kurztitel zitiert (z. B. das Dehio-Handbuch, das LThK).

Im Gegensatz zum Wörterbuch erfolgt die Darstellung des Stoffs in fortlaufender Prosa. Die Mischung aus beidem – alphabetische Ordnung und Prosa – bezeichnet man als Handwörterbuch.

Arbeitsanweisungen 
Die von Unternehmen oder der öffentlichen Verwaltung selbst erstellten Handbücher beinhalten interne Arbeitsbeschreibungen und die Sammlung von Rechtsnormen, die bei der Aufgabenerfüllung durch die Sachbearbeitung zu beachten sind. Ausführliche Gebrauchsanleitungen werden oft – als Anglizismus () – als (Benutzer-)Handbuch bezeichnet. Dieser Begriff findet sich auch im Bereich von Software. Traditionell wird in UNIX-Handbuchseiten die Benutzung eines Programms beschrieben, ohne auf die Details der Implementierung einzugehen, insofern ist es nur ein Teil der technischen Dokumentation. Es richtet sich als Hilfestellung vor allem an den Benutzer. Insbesondere im WWW und bei freier Software ist es üblich, das Softwarehandbuch durch eine FAQ, d. h. eine Sammlung von häufig gestellten Benutzerfragen, zu ergänzen oder gar zu ersetzen.

Als Handbuch können auch die Regelwerke und Hintergrundbände von Rollenspielen bezeichnet werden. Die Regelwerke können dabei als Gebrauchsanleitungen betrachtet werden, während die Beschreibungen der Spielwelt durch chronologische oder thematische Anordnung des Wissensstoffs den Charakter klassischer Handbücher haben können.

Siehe auch 
 Projekthandbuch
 Projektmanagementhandbuch
 Qualitätsmanagementhandbuch
 Liste der Spezialenzyklopädien
 Handbuch für die gute Hausfrau

Weblinks 

 
Buchart (Nachschlagewerk)
Technische Dokumentation
Poppenreuth

Poppenreuth ist der Ortsname von

 Poppenreuth (Fürth), Ortsteil der kreisfreien Stadt Fürth, Bayern
 Poppenreuth (Kammerstein), Ortsteil der Gemeinde Kammerstein, Landkreis Roth, Bayern
 Poppenreuth bei Tirschenreuth, Ortsteil des Marktes Mähring, Landkreis Tirschenreuth, Bayern
 Poppenreuth (Münchberg), Ortsteil der Stadt Münchberg, Landkreis Hof, Bayern
 Poppenreuth (Waldershof), Ortsteil der Stadt Waldershof, Landkreis Tirschenreuth, Bayern
Band (Anatomie)

Bänder oder Ligamente (lat. Ligamenta, Singular Ligamentum) sind in der Anatomie strangartige Strukturen.

Im Bewegungssystem sind Bänder zumeist wenig dehnbare, faserartige Bindegewebsstränge, die bewegliche Teile des Knochenskeletts verbinden, aber die Beweglichkeit der Gelenke auf ein funktionell sinnvolles Maß einschränken (Bandführung oder Bandhemmung). Bänder verbinden Knochen mit Knochen, wohingegen Sehnen Knochen mit Muskeln verbinden. Diese Bänder bestehen im Wesentlichen aus Kollagen. Werden Bänder über ihr natürliches Maß hinaus gedehnt (z. B. bei Umknicken eines Gelenks), kann es zu Bänderdehnungen oder Bänderrissen kommen. Die Lehre von den Bandverbindungen wird als Syndesmologie ( und ) bezeichnet.

Darüber hinaus ist der Begriff auch für bestimmte Falten der Serosa zur Aufhängung innerer Organe üblich.

In der Biologie wird die Verbindung der beiden Schalenteile bei Muscheln auch als Ligament oder Schlossband bezeichnet.

Beispiele 

 Ligamentum arteriosum
 Ligamentum calcaneonaviculare plantare
 Ligamentum carpi transversum (Retinaculum flexorum, Karpalband, in der Hand), siehe auch Karpaltunnelsyndrom
 Ligamentum coronarium
 Ligamentum cruciatum anterius (vorderes Kreuzband, am Knie), siehe auch Kreuzbandriss
 Ligamentum cruciatum posterius (hinteres Kreuzband, am Knie)
 Ligamentum cornuale, veraltet für Eileiter
 Ligamentum falciforme hepatis
 Ligamentum flavum (Gelbes Band, an der Wirbelsäule)
 Ligamentum hepatoduodenale (zwischen Leber und Zwölffingerdarm)
 Ligamentum hepatogastricum (zwischen Magen und Leber)
 Ligamentum inguinale (Leistenband)
 Ligamentum longitudinale anterius (vorderes Längsband, an der Wirbelsäule)
 Ligamentum longitudinale posterius (hinteres Längsband, an der Wirbelsäule)
 Ligamentum meniscofemorale anterius (Wrisberg) und posterius (Humphrey) am Knie
 Ligamentum nuchae (Nackenband, an der Halswirbelsäule)
 Ligamentum patellae (Kniescheibenband)
 Ligamentum phrenicooesophageale
 Ligamentum supraspinale (Dornfortsatzband, an der Wirbelsäule)
 Ligamentum teres hepatis
 Ligamentum teres uteri (Rundes Gebärmutterband)
 Ligamentum transversale humeri (Querband an der Sehnenscheide des M.biceps brachii)
 Ligamentum triangulare dextrum (Leberband)
 Ligamentum triangulare sinistrum (Leberband)

Siehe auch 
 Kontrakturen

Weblinks
Speicherkapazität

Die Speicherkapazität bezeichnet die maximale Datenmenge, die in einer Datenstruktur oder in einem Datenspeicher gespeichert werden kann. 
Um objektive Vergleichsmaße zu haben wird dabei üblicherweise keine Datenkompression zur Ausnutzung von Redundanz vorgenommen.

Der Begriff Speicherplatz wird häufig synonym zu Speicherkapazität verwendet, kann jedoch auch für den Speicherbedarf (in Byte) eines Datenobjektes stehen (wie bei Dateien oder Verzeichnissen). Neben diesen Bedeutungen wird Speicherplatz auch manchmal im Sinne von Speicherelement verwendet.

Maßangaben 

Da die Speicherkapazität eine spezielle Datenmenge darstellt, wird sie in den gleichen Einheiten wie diese gemessen, also in Bit, Byte und deren Vielfachen, welche mit Hilfe von Vorsätzen für Maßeinheiten (kurz Präfixe) gebildet werden können. Häufig wird die Speicherkapazität nicht in dezimalen, sondern in binären Vielfachen durch Binärpräfixe angegeben oder logarithmisch als binäre Speicherkapazität

wobei  die Anzahl möglicher Zustände des gegebenen Speichers ist.

Weblinks

Einzelnachweise 

Rechnerarchitektur
Messgröße (Informationstechnik)
Humboldtstrom

Der Humboldtstrom, auch Perustrom, ist eine kalte, salzarme, oberflächennahe Meeresströmung an der Westküste Südamerikas, benannt nach dem deutschen Naturforscher Alexander von Humboldt, der 1845 in seinem Buch „Kosmos“ seine Messungen der kalten Meeresströmung veröffentlichte. Der Humboldtstrom hat seinen Ursprung in der Antarktis und fließt entlang der südamerikanischen Westküste von Chile und Peru nach Norden. Südlich des Äquators etwa auf der geografischen Breite des nördlichen Peru oder Ecuadors verlässt die Strömung die Küste und dreht nach Westen in Richtung des zentralen Pazifiks. Auf diesem Weg erwärmt sich das Wasser langsam und vermischt sich, um dann seinen Weg als warme Südäquatorialströmung fortzusetzen.

Der Humboldtstrom ist über 6500 km lang von ca. 45 Grad südlicher Breite bis ca. 4 Grad südlicher Breite und hat eine Breite von bis zu 900 Kilometer. Die Oberflächentemperatur (Sea Surface Temperature; SST) kann bis zu 15 Grad Celsius sinken und ist damit deutlich kälter (ca. 7 bis 8 °C) als andere Seegebiete gleicher geografischer Breite. Die Wassermassen des Humboldtstroms verdrängen andere subtropisch temperierte Wassermassen von der Küste und beeinflussen so das Küstenklima von Chile und Peru. Die nordwärts gerichtete Strömung zusammen mit den vorherrschenden Winden und dem damit einhergehenden Ekman-Transport führt nördlich des 30. Breitengrades südlicher Breite zu einem Auftriebsgebiet. Der Auftrieb von nährstoffreichem Tiefenwasser hat direkten Einfluss auf die biologische Produktion. Diese Meeresströmung gehört zu den produktivsten Gebieten der Welt und produziert weltweit den meisten Fisch pro Flächeneinheit. Hier werden ca. 18 bis 20 Prozent des weltweit gefangenen Meeresfisches gefangen. Die meisten gefangenen Fischarten sind pelagische Fische: Sardinen, Anchovis und Makrelen. Diese hohe Produktion macht kommerzielle Fischerei möglich und ist auch für eine große Population von marinen Meeressäugern (Ohrenrobben und Walen) und -vögeln verantwortlich.

Das kalte Wasser des Humboldtstroms kühlt die darüber fließende Luft ab, bevor sie auf die Küste Südamerikas in Chile, Peru und Ecuador trifft. Die abgekühlte Luft verringert die Niederschlagswahrscheinlichkeit, auch wenn sich entlang der Küste Wolken und Nebel regelmäßig bilden. Aufgrund dieses Effekts ist der Humboldtstrom für die Trockenheit der Atacama-Wüste im nördlichen Chile und der Küstengebiete Perus sowie der des südlichen Ecuadors verantwortlich.

Mit dem periodischen Auftreten des Phänomens El Niño schwächt sich der kalte Humboldtstrom mit großen sozio-ökonomischen und klimatischen Auswirkungen ab.

Siehe auch 
 Müllstrudel

Literatur 
 Aaron Sachs: The Humboldt Current: Nineteenth-Century Exploration and the Roots of American Environmentalism. Penguin, New York City 2007, ISBN 978-0-14-311192-4.

Einzelnachweise 

Meeresströmung
Alexander von Humboldt als Namensgeber
Wikipedia:Artikel mit Video
Chomikowate

Chomikowate (Cricetidae) – rodzina ssaków z podrzędu Supramyomorpha w obrębie rzędu gryzoni (Rodenta). Są to niewielkie zwierzęta o krępym ciele, prowadzące przede wszystkim naziemny tryb życia, lecz także nadrzewny, podziemny czy ziemnowodny.

Zasięg występowania 
Rodzina obejmuje gatunki występujące w Ameryce (włącznie z Grenlandią) i Eurazji.

Taksonomia 
Klasyfikacja zwierząt z rodziny Cricetidae przeszła ostatnio wiele zmian. Obecnie gatunki zaliczane dawniej do rodziny chomikowatych, coraz częściej wymieniane są jako przedstawiciele rodziny myszowatych (Muridae). Potwierdzają to badania genetyczne. Dotyczy to takich zwierząt jak suwaki (podrodzina Gerbillinae), czy niektóre gatunki szczurów (podrodzina Lophiomyinae). Badania potwierdziły także, iż podrodziny Calomyscinae, Myospalacinae, Mystromyinae, Platacanthomyinae także nie powinny należeć do chomikowatych.

Podział systematyczny 
Do rodziny chomikowatych należą następujące występujące współcześnie podrodziny:
 Cricetinae  – chomiki
 Arvicolinae  – karczowniki
 Neotominae  – nowiki
 Sigmodontinae  – bawełniaki
 Tylomyinae  – gałęziaki

Opisano również podrodziny wymarłe:
 Baranomyinae 
 Fahlbuschiinae 
 Microtoscoptinae 
 Trilophomyinae 

Oprócz siekaczy mają tylko 3 zęby trzonowe. Są rozpowszechnione na całym świecie, oprócz Australii, szczególnie dużo gatunków w Ameryce Północnej. Żywią się pokarmem roślinnym, z niewielkim dodatkiem małych bezkręgowców. Kopalne chomikowate występują od oligocenu. Przodkowie chomikowatych zostali przez badaczy zgrupowani w odrębnych podrodzinach. Między innymi Baranomyinae.

Przypisy
Lahti

Lahti (szw. Lahtis) – miasto w południowej Finlandii, nad jeziorem Vesijärvi, na skraju Pojezierza Fińskiego. Jedno z większych w kraju. Słowo lahti znaczy po fińsku zatoka.

Demografia

Sport 

Lahti jest znanym ośrodkiem narciarstwa. Rokrocznie odbywają się tutaj zawody Pucharu Świata w biegach narciarskich, skokach narciarskich, kombinacji norweskiej oraz biathlonie. Miasto posiada kompleks trzech skoczni o nazwie Salpausselkä; zachowały się również starsze skocznie drewniane - na jednej z nich Stanisław Marusarz zdobył w 1938 roku wicemistrzostwo świata.

W mieście tym aż siedmiokrotnie odbyły się Mistrzostwa świata w narciarstwie klasycznym: w latach 1926, 1938, 1958, 1978, 1989, 2001 i 2017. W 2019 roku odbyły się tu Mistrzostwa świata juniorów w narciarstwie klasycznym. W 2021 roku odbyły się tu Mistrzostwa świata juniorów w kombinacji norweskiej i skokach narciarskich.

Z miasta pochodzi sławny fiński skoczek Janne Ahonen. W Lahti wraz z żoną mieszka również inny słynny Fin, trener skoków narciarskich Hannu Lepistö - szkoleniowiec m.in. Adama Małysza. 

Lahti jest siedzibą klubu narciarskiego Lahden Hiihtoseura, klubu hokejowego Pelicans Lahti (na co dzień występuje on w rozgrywkach SM-liiga), a także klubu piłkarskiego FC Lahti.

Kultura 
Z Lahti pochodzi grupa muzyczna Korpiklaani.

Komunikacja 
W mieście znajduje się stacja kolejowa Lahti.

Miasta partnerskie 
  Akureyri, Islandia
  Pecz, Węgry
  Västerås, Szwecja
  Ålesund, Norwegia
  Zaporoże, Ukraina
  Randers, Dania
  Garmisch-Partenkirchen, Niemcy
  Suhl, Niemcy
  Kaługa, Rosja
  Narwa, Estonia
  Deyang, Chińska Republika Ludowa
  Most, Czechy

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Lahti.fi – Lahti
  – Lahti info

 
Fińskie ośrodki narciarskie
Miasta w regionie Päijät-Häme
Akcent (muzyka)

Akcent muzyczny – wyraźniejsze, silniejsze podkreślenie jakiegoś dźwięku lub współbrzmienia. Akcent naturalny pojawia się w tzw. „mocnych” częściach taktu. Inne akcenty (melodyczny, harmoniczny) wynikają z linii melodycznej lub współbrzmienia i układu grup rytmicznych (np. w tańcach).

Akcenty dzielą się na:
 akcenty naturalne  wynikają one z samej natury rytmu. Akcentowane są te nuty, które rozpoczynają proste schematy metryczne zebrane w takcie. Są to akcenty metryczne. Dodatkowo akcentowane są, choć nieco słabszym akcentem pierwsze nuty grup powstałych z rozdrobnienia dźwięków. I tak na przykład w metrum trzy czwarte trzecia ćwierćnuta może być zastąpiona grupą czterech szesnastek i choć ta część metrum nie jest akcentowana, pierwsza nuta z grupy wyróżniana jest drobnym akcentem. Jest to akcent grupowy.

 akcenty dynamiczne lub charakterystyczne  akcent taki pojawia się jako nagłe wzmożenie siły dźwięku i może być umieszczony w dowolnym miejscu taktu, zgodnie z zamierzeniem kompozytora. W notacji muzycznej jest to rodzaj akcentu oznaczanego, akcenty metryczne (naturalne) nie wymagają oznaczania.
Znak akcentu umieszcza się nad lub pod główką nuty. Szczególnie wyraźne akcenty zaznacza się symbolem sf (skrót od sforzando lub sforzato – „z całej siły”) pod nutą poniżej najniższej linii pięciolinii.

Szczególnym rodzajem akcentu wynikającego z przesunięcia naturalnego akcentu metrycznego na słabą część taktu jest synkopa.

Zobacz też 

 znaki artykulacyjne
 przedtakt

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Artykulacja i ekspresja
Wkręt

Wkręt – gwintowany trzpień, zwykle o kształcie lekko stożkowym, stanowiący łącznik w połączeniu gwintowym. Prawie wszystkie wkręty mają łeb, przeważnie z nacięciem (najczęściej prostym lub krzyżowym). Gwinty wkrętów często nie są znormalizowane (czyli mogą mieć dowolny skok, w zależności od zastosowania). 

Alternatywą wkręta w połączeniu gwintowym jest śruba, różniąca się od wkręta sposobem utwierdzenia (typowo rozumiana śruba potrzebuje nakrętki, wkręt natomiast nie).

Łby wkrętów mogą mieć kształt:
 a) walcowy płaski
 b) walcowy soczewkowy
 c) stożkowy płaski
 d) stożkowy soczewkowy
 e) kulisty.

Nacięcie w łbie wkręta pod wkrętak może być:
 g) proste
 h) krzyżowe (phillips, pozidriv)
 i) kwadratowe
 j) sześciokątne (imbusowe)
 k) ośmiokątne
 l) gwiazdkowe (torx)
 m) trójramienne (tri-wing).

Zobacz też 

 blachowkręt

Linki zewnętrzne 
 Postacie konstrukcyjne wkrętów

Elementy złączne
Złącza budowlane
Bryndza

Bryndza – miękki podpuszczkowy ser produkowany z owczego mleka w Polsce, 
Słowacji, Rumunii, Austrii, Czechach oraz w Rosji i Ukrainie.

Otrzymany z owczego mleka bundz kruszy się i pozostawia w cieple przez około 2 tygodnie (do dojrzenia pod wpływem enzymów wydzielanych przez pleśń Oidium lactis). Jest to tradycyjny sposób otrzymywania bryndzy. Obecnie w zakładach mleczarskich produkowane są także odmiany bryndzy z mieszanek mleka krowiego i owczego, z dodatkami smakowymi itp.

Bryndza ma intensywny, relatywnie słony smak. Zawiera około 45% suchej masy, 50% wody i 2–3% soli.

Słowo „bryndza” pochodzi z języka wołoskiego (por.  „ser”). Pierwsze informacje o bryndzy podhalańskiej pojawiły się w XVI wieku.

Zobacz też 
 oscypek oraz oštiepok
 korbacz
 parenica

Przypisy 

Kuchnia małopolska
Sery z owczego mleka
Etnografia Słowacji
Sery podpuszczkowe
Wołowate

Wołowate, krętorogie, pustorogie, pustorożce (Bovidae) – rodzina ssaków parzystokopytnych z podrzędu przeżuwaczy.

Systematyka 
Klasyfikacja biologiczna wołowatych ulegała znacznym zmianom na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci, głównie ze względu na wyniki prowadzonych badań genetycznych. Do rodziny wołowatych należą następujące występujące współcześnie podrodziny:
 Bovinae  – bawoły
 Antilopinae  – antylopy

Opisano również podrodziny wymarłe:
 Hypsodontinae 
 Oiocerotinae 

Opisano również szereg rodzajów wymarłych w czasach prehistorycznych nie sklasyfikowanych z żadnej z podrodzin:
 Afrotragus 
 Asoletragus 
 Etruria 
 Fenhoryx 
 Gangraia 
 Gentrytragus 
 Hanhaicerus 
 Namacerus 
 Parabubalis 
 Pontoceros 
 Procobus 
 Prodamaliscus 
 Pseudoeotragus 
 Stryfnotherium 
 Tchaltacerus 
 Tethytragus 
 Torticornis 
 Turkanatragus 
 Turritragus 
 Vishnumeryx

Kladogram 
Drzewo filogenetyczne rodziny Bovidae:

Budowa ciała 

Zwierzęta z rodziny wołowatych mają bardzo zróżnicowane wymiary i ubarwienie. Gaury mogą osiągać wysokość rzędu 210 cm w kłębie, przy masie ciała 1000−1500 kg, zaś antylopka karłowata osiąga tylko 25−30 cm wysokości w kłębie, przy masie ciała 2,5−3 kg. Kończyny wołowatych są paraksoniczne. Żołądki mają czterokomorowe. Rogi występują u przedstawicieli obu płci i są nierozwidlone, zazwyczaj skręcone spiralnie lub zagięte. Nie zrzucają pochwy rogowej. Uzębienie ma charakter hypsodontyczne. Zwierzęta te nie mają górnych siekaczy, ich górne kły są zredukowane lub nie występują. Górne siekacze zastępuje twarda tkanka zwana poduszką dentalną, która pomaga w chwytaniu roślin. Trzonowce od siekaczy oddziela diastema. Dymorfizm płciowy najczęściej obserwowany jest u gatunków średniej i dużej wielkości.

Rozród 
Ciąża u samic wołowatych może trwać 120−150 dni (djukery) do 300−330 dni (bawoły afrykańskie).

Tryb życia 
Większość gatunków wołowatych jest poligyniczna. Są terytorialne. Samce często walczą i bronią grup swoich samic.

Występowanie 
Zamieszkują wszystkie kontynenty poza Antarktydą i Australią. Największą grupę stanowią gatunki afrykańskie, a następnie azjatyckie. W Polsce żyje żubr i kozica tatrzańska (kozica północna) (w naturalnym zasięgu występowania) oraz muflon (introdukowany). Wołowate preferują otwarte tereny trawiaste (stepy, tundry, sawanny) i pustynie. Żywią się pokarmem roślinnym. Tylko nieliczne uzupełniają dietę pokarmem zwierzęcym.

Najstarsze ślady kopalne pochodzą z dolnego miocenu.

Znaczącą grupę zwierząt wołowatych stanowią antylopy, do których zalicza się 2/3 gatunków w rodzinie. Do największych pustorożców zaliczane są gatunki z podrodziny Bovinae.

Siedliska  
Wołowate zamieszują zróżnicowane siedliska: łęgi i bagna (koby i ridboki), gęste lasy (bongo), wysokie pasma górskie (kozice górskie), pustynie (oryksy), czy nawet arktyczną tundrę (piżmowół arktyczny).

Udomowienie 
Owce, kozy i bydło zostało udomowione przez człowieka na Bliskim Wschodzie już ok. 10.000 lat temu.

Zobacz też 
 zwierzęta hodowlane
 fauna Polski

Przypisy

Bibliografia
Podkładka (technika)

Podkładka – element pomocniczy w połączeniach śrubowych. Podkładki najczęściej separują nakrętkę od materiału łączonego, co zmniejsza prawdopodobieństwo rozluźnienia połączenia, a w innych systemach zabezpieczają przed odkręcaniem, jak podkładki odginane czy sprężynujące (sprężynowe, sprężyste). Podkładki stosuje się również w celu zwiększenia powierzchni nacisku połączenia na łączony materiał, co zmniejsza naprężenia i prawdopodobieństwo uszkodzenia łączonych elementów.

Podkładki dzielą się na:
 zwykłe: stosowana do zabezpieczania elementów przed zadrapaniem lub zgnieceniem w czasie zakręcania śruby
 zabezpieczające przed odkręcaniem: np. podkładki sprężynowe, odginane
 wyrównujące: stosowana dla wyrównania pochylenia elementu łączonego

Linki zewnętrzne 

 Postacie konstrukcyjne podkładek

Elementy złączne
Złącza budowlane
Owadożerne

Owadożerne (Insectivora) – niewielkie ssaki łożyskowe o prymitywnej budowie, żywiące się głównie owadami. Zasiedlają licznie wszystkie kontynenty z wyjątkiem Australii i Antarktydy. Prowadzą podziemny lub naziemny tryb życia.

Cechy charakterystyczne 
Ssaki zaliczane do owadożernych charakteryzują się najbardziej prymitywną wśród łożyskowców budową ciała. Mają małą puszkę mózgową i małe, gładkie półkule mózgu, słabo zróżnicowane uzębienie, zęby z ostrymi guzkami. Długość ciała (bez ogona) mieści się w przedziale od kilku do ok. 50 cm. Głowa jest wydłużona, zakończona ruchliwym ryjkiem. Kończyny krótkie, z palcami wyposażonymi w pazury.

Większość owadożernych żywi się głównie owadami i ich larwami, przez co uważane są przez człowieka za pożyteczne dla jego gospodarki – wyjadają duże ilości szkodników upraw. Oprócz owadów zjadają też inne pokarmy pochodzenia zwierzęcego i roślinnego.

Taksonomia 
Klasyfikacja biologiczna owadożernych ulegała wielu zmianom na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat i nadal jest przedmiotem dyskusji.

W tradycyjnej systematyce fenetycznej owadożerne sklasyfikowane zostały przez Bowdicha (1821) w randze rzędu Insectivora obejmującego (po rewizji Wagnera w 1855) rodziny:

 almikowate (Solenodontidae)
 ryjówkowate (Soricidae)
 kretowate (Talpidae)
 jeżowate (Erinaceidae)
 tenrekowate (Tenrecidae)
 złotokrety (Chrysochloridae)
 ryjkonosy (Macroscelidea)
 wiewióreczniki (Scandentia)
 lotokotowate (Cynocephalidae)
 †Nesophontidae

W 1975 McKenna wyróżnił w Insectivora dwa rzędy: Erinaceomorpha – obejmujący jedynie rodzinę jeżowatych – i Soricomorpha z rodzinami Talpidae, Nesophontidae, Soricidae, Solenodontidae, Tenrecidae i Chrysochloridae. Insectivora klasyfikowane było w randze wyższej od rzędu, różnie nazywane przez autorów. Ryjkonosy, lotokotowate i wiewióreczniki umieszczono w odrębnych rzędach na podstawie różnic morfologicznych. Pozostałe rodziny miały tworzyć klad Lipotyphla, jednak analiza sekwencji mtDNA wykazała, że tak rozumiane owadożerne nie są grupą monofiletyczną. Dalsze badania przeprowadzone na szerszej grupie gatunków wykazały, że tenrekowate i złotokrety również powinny być wyodrębnione (jako Afrosoricida). Pozostałe rodziny (almikowate, Nesophontidae, kretowate, ryjówkowate i jeżowate) zaliczono do rzędu Eulipotyphla Waddell, Okada & Hasegawa, 1999, rozumianego jako "owadożerne". Nadal jednak istnieją wątpliwości, co do pozycji systematycznej rodzin Nesophontidae i Solenodontidae. Wilson i Reeder w edycji 2005 Mammal Species of the World przyjęli następujący podział z zastrzeżeniem, że oczekiwane są dalsze zmiany:

Eulipotyhla
 Erinaceomorpha – jeżokształtne
 Erinaceidae – jeżowate
 Soricomorpha – ryjówkoksztaltne 
 †Nesophontidae
 Solenodontidae – almikowate
 Soricidae – ryjówkowate
 Talpidae – kretowate

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 
 
 
 

 
Taksony nieścisłe i przestarzałe – ssaki
Zawleczka

Zawleczka, szplint – element wykonany z drutu o półokrągłym przekroju, w miejscu zgięcia posiadający uszko. Zabezpiecza przed zsuwaniem, lub przemieszczaniem się elementów umieszczonych na wałkach, osiach, trzpieniach lub innych elementach maszyn. Przewlekany jest przez otwór wywiercony w elemencie a jej wolne i wystające końce są odginane w przeciwne strony. Zawleczki stosuje się tylko wówczas, gdy element zabezpieczany nie jest obciążony siłą osiową, lub gdy ta siła jest niewielka. W takich przypadkach zawsze powinno się stosować zawleczkę z podkładką.

Zawleczki stosuje się w przypadku zabezpieczenia nakrętek koronowych przed samoczynnym odkręceniem.

Zawleczki o specjalnej konstrukcji – z przewleczonym przez uszko pierścieniem – stosuje się do zabezpieczenia granatu ręcznego.

Przypisy

Bibliografia 
 

Części maszyn
Sery podpuszczkowe

Sery podpuszczkowe − rodzaj serów, w których masa serowa otrzymywana jest przez denaturację mleka podpuszczką, a następnie poddawana jest dojrzewaniu.

Obecnie w serowarstwie wykorzystuje się nie tylko podpuszczkę naturalną, ale także mikrobiologiczną oraz genetycznie modyfikowaną. Sery podpuszczkowe wymagają skomplikowanej kilkuetapowej produkcji. Zależnie od techniki obróbki skrzepu i sposobu dojrzewania, dzielą się na:

Zobacz też 

 sztuka kulinarna

Bibliografia
Podpuszczka

Podpuszczka (inaczej: rennina, chymozyna) – enzym trawienny, który znajduje się w dużych ilościach w śluzówce żołądka cielęcego. Jest ona wykorzystywana w mleczarstwie do produkcji serów podpuszczkowych. Istnieją także podpuszczki roślinne, znajdujące się w niektórych sokach i tkankach roślin oraz grzybów. Od czasów antycznych powszechnie znaną substancją wywołującą proces ścinania mleka jest sok figowy. Obecnie w użyciu znajdują się także podpuszczki syntetyczne.

Podpuszczka występuje również w żołądku człowieka, ale jedynie w okresie niemowlęcym,  – powoduje denaturację białka z mleka matki. Przy pH zbliżonym do wartości 4,0, katalizuje rozkład rozpuszczalnego kazeinianu wapnia do nierozpuszczalnego parakazeinianu (twaróg), który jest następnie trawiony pepsyną.

Zobacz też 
 moc enzymatyczna podpuszczki

Przypisy 

Enzymy trawienne układu pokarmowego
Sery
Sery kwasowe

Sery kwasowe – to rodzaj serów, w których masa serowa otrzymywana jest przez ścinanie mleka zakwasem, może być to zwykły sok z cytryny, kwasek cytrynowy, ocet lub inne podobne substancje. W tradycyjnym gospodarskim wyrobie wykorzystuje się kwas mlekowy powstający w naturalny sposób przy fermentacji mleka. Sery kwasowe są serami twarogowymi.

Zobacz też 
 kulinaria
Sery kwasowo-podpuszczkowe

Sery kwasowo-podpuszczkowe – rodzaj serów, w które powstają ze skrzepu mleka (żelu kazeinowego) uzyskanego przez zastosowanie zarówno kwasu (obniżenie pH), jak i enzymu podpuszczki.

W produkcji takich serów zwykle używa się odpowiednich kultur starterowych (bakterii fermentacji mlekowej produkujących kwasy organiczne, przede wszystkim kwas mlekowy) oraz stosunkowo niewielkiej ilości podpuszczki (10–100 razy mniejszej niż w przypadku serów podpuszczkowych).

Sery kwasowo-podpuszczkowe pod względem cech fizykochemicznych, zawartości wapnia i kwasowości są zbliżone do serów kwasowych.

Przykładem kwasowo-podpuszczkowego sera jest serek ziarnisty typu cottage cheese.

Przypisy

Zobacz też 
 sery kwasowe
 sery podpuszczkowe
 sery zwarowe

Sery
Ext2

ext2 () – drugi rozszerzony system plików dla systemu Linux. Ext2 zastąpił rozszerzony system plików ext. Rozpoznanie uszkodzenia systemu plików (np. po załamaniu się systemu) następuje przy starcie systemu, co pozwala na automatyczne naprawianie szkód za pomocą oddzielnego programu (e2fsck), uszkodzone pliki zapisywane są w katalogu lost+found.

System plików ext2 zawiera mechanizm zapobiegający znacznej fragmentacji danych, co zdarzało się podczas używania poprzedniej jego wersji.

Ext2 przy domyślnym rozmiarze bloku (4 KB) obsługuje partycje o wielkości do 4 TB i pojedyncze pliki o wielkości do 2 GB. Nazwy plików mogą mieć do 255 znaków długości.

Ważnym elementem systemu ext2 są wolne pola w strukturach danych – to dzięki nim między innymi, możliwa jest konwersja „w locie” do systemu ext3 – wykorzystuje on po prostu część z nich do przechowywania swoich danych.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Strona domowa ext2 
 Opis systemu plików ext2 

Dyskowe systemy plików
Mleczarstwo

Mleczarstwo – dział gospodarki związany z produkcją mleka, jego skupem, magazynowaniem, przerobem i dystrybucją. 

W skład branży mlecznej wchodzą: 
 producenci mleka,
 przetwórcy mleka,	
 producenci pasz i nawozów,
 laboratoria,
 producenci/dystrybutorzy dodatków,
 producenci półproduktów,
 producenci maszyn i urządzeń,
 dystrybutorzy,
 producenci środków higieny,
 usługodawcy z zakresu badań i rozwoju
 oraz inne przedsiębiorstwa i instytucje uczestniczące w łańcuchu funkcjonowania mleczarni.

Do produktów mleczarskich zalicza się:
 mleko konsumpcyjne
 mleko w proszku
 mleko odtłuszczone
 mleko pełne
 mleko zagęszczone
 masło
 maślanka
 śmietana
 śmietanka
 mleczne napoje fermentowane
 jogurt
 kefir
 kumys
 serwatka
 zsiadłe mleko
 sery
 
Od 1901 istnieje Międzynarodowa Federacja Mleczarska, do której należy także Polska.

Największą w Polsce organizacją branży mleczarskiej, utworzoną z inicjatywy spółdzielni i zakładów mleczarskich oraz firm współpracujących z mleczarstwem jest Polska Izba Mleka.

Zobacz też 
 serowarstwo
 mleczarnia

Przypisy 

 
Przemysł spożywczy
Serowarstwo

Serowarstwo – dział mleczarstwa zajmujący się produkcją serów. Podstawowym surowcem do ich produkcji jest mleko uzyskiwane od samic zwierząt hodowlanych (krów, owiec, kóz, bawołów, wielbłądów, jaków, reniferów itp.). Każde z nich nadaje odmienny, niepowtarzalny smak serowi, który będzie z niego wyprodukowany. Mleko krowie jest słodkawe, łagodne i subtelne w smaku. Mleko bawolic domowych ma nieco orzechowy posmak. Mleko owcze jest nieco słodsze od mleka krowiego. Mleko kozie jest również łagodne i ma aromatyczny posmak.

Każde mleko pozostawianie na jakiś czas w ciepłym miejscu zakwasza się. Proces ten wywołany jest przez bakterie, które rozkładają laktozę znajdującą się w mleku i przekształcają ją w kwas mlekowy, czyli w kwaśne (zsiadłe) mleko. Dzięki temu powstaje tak zwany skrzep, w którym koncentrują się zawarte w mleku substancje stałe, białka i tłuszcze. Aby wytworzyć ser, serowar musi oddzielić skrzep od substancji płynnej, czyli od serwatki, składającej się głównie z wody. Proces ten nazywa się koagulacją mleka.

Otrzymany w ten sposób ser nazywa się kwasowym lub twarogowym. Należy on do serów zwanych także świeżymi, gdyż nie zostaje poddany procesowi dojrzewania, nadaje się do spożycia zaraz po zrobieniu, jest kwaskowy w smaku i bardzo szybko się psuje.

Dzięki ścinaniu mleka podpuszczką otrzymuje się sery zachowujące swą charakterystykę przez dłuższy okres.
Sery, przy produkcji których mleko zostaje poddane działaniu enzymów, nazywane są podpuszczkowymi, natomiast sery, do produkcji których używa się metody mieszanej – kwasowo-podpuszczkowymi.

Oddzielną grupę stanowią sery zwarowe, do produkcji których nie używa się mleka, lecz serwatki.

Zakłady przemysłowe zajmujące się produkcją serów nazywają się serowarniami.

Mleczarstwo
Powiat chełmiński

Powiat chełmiński – powiat w Polsce (województwo kujawsko-pomorskie), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Chełmno.

W skład powiatu wchodzą:
 gminy miejskie: Chełmno 
 gminy wiejskie: Chełmno, Kijewo Królewskie, Lisewo, Papowo Biskupie, Stolno, Unisław
 miasta: Chełmno

Starostowie 
 Edward Prądzyński
 Zygmunt Gużewski (1937–1939)
 Wojciech Bińczyk
 Zdzisław Gamański (od 2018)

Demografia 

Krainy geograficzne: Pojezierze Chełmińskie, Dolina Fordońska, Kotlina Grudziądzka
Główne rzeki: Wisła, Fryba.

 Piramida wieku mieszkańców powiatu chełmińskiego w 2014 roku.

Według danych z 31 grudnia 2019 roku powiat zamieszkiwały 51 952 osoby. Natomiast według danych z 30 czerwca 2020 roku powiat zamieszkiwało 51 817 osób.

Gospodarka 
W końcu września 2019 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w powiecie obejmowała ok. 1,9 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 11,2% do aktywnych zawodowo.

Zabytki 
 zespół staromiejski Chełmna z 5 gotyckimi kościołami i renesansowym ratuszem
 grodzisko w Kałdusie z pozostałościami kościoła z XI w.
 barokowy kościół św. Barbary w Starogrodzie
 kościół gotycki w Lisewie
 ruiny zamku biskupiego w Papowie Biskupim
 gotycki kościół w Wabczu

Transport

Transport drogowy

Drogi krajowe 
  (Gdańsk – Grudziądz – Lisewo – Toruń – Łódź – Katowice – Gorzyczki granica z Czechami)
  (Stolno 91 – Grudziądz – Kwidzyn – Malbork – Nowy Dwór Gdański 7)
  (Gdańsk – Chełmno – Toruń – Łódź – Częstochowa)

Drogi wojewódzkie 
  (Paparzyn 55 – Radzyń Chełmiński – Jabłonowo Pomorskie – 15 Brodnica)
  (Stolno – Lisewo – Wąbrzeźno – Pląchoty 15 Brodnica)
  (Chełmno – Kokocko – Unisław)
  (Strzyżawa 80 – Unisław – Chełmża – Wąbrzeźno)
  (Unisław – Rzęczkowo)

Transport kolejowy 
  (Toruń Wschodni – Kornatowo – Grudziądz – Malbork)
  (Bydgoszcz Wschód – Unisław Pomorski – Chełmża – Kowalewo Pomorskie)

Sąsiednie powiaty 
 powiat świecki
 powiat bydgoski
 powiat toruński
 powiat wąbrzeski
 powiat grudziądzki

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Powiat i miasto Chełmno. Monografia krajoznawcza według współczesnego stanu (1923) w bibliotece Polona

 
chełmiński