Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej

Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej im. prof. Witolda Sławińskiego – park krajobrazowy znajdujący się na terenie województwa podlaskiego w gminach Janów, Sokółka, Knyszyn, Czarna Białostocka, Szudziałowo, Dobrzyniewo Duże, Wasilków, Supraśl, Krynki, Gródek i Michałowo.

Powierzchnia parku wynosi 72 860,17 ha, natomiast powierzchnia otuliny – 53 827,54 ha. Jego siedzibą jest Supraśl.

Celem powołania parku była ochrona naturalnych zespołów leśnych, dolin rzecznych, licznie występujących obszarów źródliskowych oraz różnorodnych form polodowcowej, falistej rzeźby terenu, z morenowymi pagórkami i zagłębieniami wytopiskowymi.

Historia 
Puszcza Knyszyńska, pozostając w cieniu niedalekiej Puszczy Białowieskiej, leżała przez długi czas na uboczu zainteresowań przyrodników. Pierwszy rezerwat przyrody o nazwie Budzisk i powierzchni zaledwie kilkunastu hektarów utworzono tu dopiero w 1970 r. Drugi, równie niewielki rezerwat o nazwie Karczmisko powstał dwa lata później. Cztery kolejne rezerwaty utworzono dopiero w 1987 r.

Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej został powołany uchwałą Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 24 maja 1988 r. Powierzchnia parku w chwili powołania wynosiła 73 094 ha, a jego strefy ochronnej 52 255 ha. W chwili powołania Park otrzymał imię prof. Witolda Sławińskiego i był największym parkiem krajobrazowym w kraju.

Krajobraz 
Rzeźba terenu Parku została ukształtowana w czasie zlodowacenia środkowopolskiego. Jej cechą charakterystyczną jest mozaika form geomorfologicznych, którą tworzą ciągi moren czołowych, kemy, ozy, misy wytopiskowe i sandry. Występują nieliczne wydmy, powstałe w wyniku procesów eolicznych. Wzniesienia Parku, w kilku miejscach przekraczające wysokość nawet 200 m n.p.m., poprzedzielane są obszarami równin, zabagnionymi nieckami i dolinami niedużych rzek. Przez środek obszaru szeroką doliną płynie rzeka Supraśl. W całej Puszczy Knyszyńskiej jest wiele torfowisk i obszarów podmokłych, tworzących się w dolinach rzek i strumieniach oraz w zagłębieniach bezodpływowych. Jeziora zachowały się w stanie szczątkowym i to jedynie na obszarach pogranicznych Puszczy na wschodzie i południowym wschodzie.

78% powierzchni Parku przypada na lasy, które w dużym stopniu zachowały charakter naturalny. Jest to las monumentalny zbliżony do południowej tajgi z dużą liczbą starych i potężnych drzew. Dominują bory sosnowe i sosnowo-świerkowe. W północnej i południowej części Puszczy występują grądy, a wzdłuż dolin rzek i strumieni rosną łęgi jesionowo-olszowe i olsy.

Grunty orne zajmują 13% powierzchni Parku, łąki i pastwiska 7%, inne tereny (zabudowa, drogi, wody) 2%.

Flora 
W parku rosną 843 gatunki roślin naczyniowych, m.in.:
 pióropusznik strusi (Matteucia struthiopteris)
 chamedafne północna (Chamaedaphne calyculata)
 fiołek torfowy (Viola epipsila)
 wierzba borówkolistna (Salix myrtilloides)
 wątlik błotny (Hammarbya paludosa)
 brzoza niska (Betula humilis),
 wierzba lapońska (Salix Lapponum)
 goździk pyszny (Dianthus superbus)
 rosiczka okrągłolistna (Drosera rotundifolia)
 stoplamek plamisty (Dactylorhiza maculata)
 żłobik koralowaty (Corallorhiza trifida)
 turówka leśna (Hierochloë australis)
 żurawina drobnoowocowa (Vaccinium microcarpum)
 konietlica syberyjska (Trisetum sibiricum)
 bażyna czarna (Empetrum nigrum)
 gnidosz błotny (Pedicularis palustris)
 dziewięćsił bezłodygowy (Carlina acaulis)

Fauna 
Na terenie parku bytuje 153 gatunki ptaków i 5 gatunków gadów, m.in.:
 jaszczurka zwinka (Lacerta agilis)
 jaszczurka żyworodna (Lacerta vivipara)
 padalec (Anguis fragilis)
 zaskroniec (Natrix natrix)
 żmija zygzakowata (Vipera berus)
 bocian czarny (Ciconia nigra)
 trzmielojad (Pernis apivorus)
 gadożer (Circaetus gallicus)
 orzełek włochaty (Hieraaetus pennatus)
 jarząbek (Bonasa bonasia)
 cietrzew (Tetrao tetrix)
 żuraw (Grus grus)
 puchacz (Bubo bubo)
 sóweczka (Glaucidium passerinum)
 włochatka (Aegolus funereus)
 dzięcioł białogrzbiety (Dendrocopos leucotos)
 dzięcioł trójpalczasty (Picoides tridactylus)
 dzięcioł czarny (Dryocopus martius)

Rezerwaty przyrody 
Na terenie Parku:

Na terenie otuliny:
 Kulikówka
 Starodrzew Szyndzielski
Na podstawie:

Zobacz też 
 ochrona przyrody w Polsce
 parki krajobrazowe w Polsce

Przypisy

Bibliografia 
 Kołos Aleksander: Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej, w: „Przyroda Polska” nr 5 (389), maj 1989, s. 10-12;
 Walczak M., Bilińscy A. i W.: Parki krajobrazowe i rezerwaty, Wydawnictwo WIDEOGRAF II, Chorzów 2005.

Linki zewnętrzne 
 Oficjalna strona Parku

Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej
Parki krajobrazowe w województwie podlaskim
Ochrona przyrody w powiecie białostockim