alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Balkbrug (Hardenberg)

Balkbrug (Nedersaksisch: De Balk) is een dorp in de gemeente Hardenberg en telde in  ongeveer  inwoners. Voor de gemeentelijke herindeling van 2001 behoorde Balkbrug samen met Dedemsvaart en Oud Avereest tot de gemeente Avereest.

Geschiedenis
Het dorp is ontstaan aan het kanaal de Dedemsvaart. Het dankt zijn naam aan een balk die onder een brug in dit kanaal lag. Deze balk moest voorkomen dat schepen met te grote diepgang deze brug konden passeren. Het lag ook op de kruising van deze vaarweg met de weg van Ommen naar Meppel, waardoor hier een wat grotere nederzetting kon ontstaan. Ook werd de groei van het dorp bespoedigd door het oprichten van een bedelaarskolonie van de "Maatschappij van Weldadigheid" rond 1800 op de Ommerschans ten zuiden van het dorp. In de jaren zestig is de Dedemsvaart gedempt en werd de N377 eroverheen aangelegd.

Tot 2001 viel Balkbrug onder de gemeente Avereest, die in genoemd jaar opging in de gemeente Hardenberg.

Bereikbaarheid
In 1886 kreeg Balkbrug een stoomtramverbinding aan de lijn van de Dedemsvaartsche Stoomtramweg-Maatschappij (DSM) van Dedemsvaart dorp naar station Dedemsvaart aan de lijn Zwolle-Meppel. In 1908 groeide Balkbrug uit tot een knooppunt van stoomtramlijnen toen Spoorweg-Maatschappij Meppel - Balkbrug de dienst begon. In 1939 werd deze lijn gesloten. In 1947 sloot de eerstgenoemde lijn.

Openbaar vervoer 
Balkbrug is met het openbaar vervoer te bereiken met de volgende buslijnen:

Autowegen 
Aan de noordelijke rand van het dorp loopt de N377. In Balkbrug zelf is een snelheidsbeperking aangelegd van 50 kilometer per uur, en zijn in plaats van één tegenwoordig twee rijstroken per rijrichting beschikbaar. De N48 richting Hoogeveen en Ommen passeert ten oosten van het dorp deze weg middels een viaduct met op- en afritten.

Wetenswaardigheden
 In Balkbrug staat een grote molen: De Star.
 Na de sluiting van de Ommerschans bouwde de overheid op korte afstand het rijksopvoedingsgesticht Veldzicht. Dit zorgde voor de komst van ambtenaren naar het dorp en de bouw van huizen voor medewerkers van de instelling.
 Een gedeelte van Oud Avereest en Den Huizen is een beschermd dorpsgezicht.
 Het gebied deels in en direct ten zuiden van Balkbrug is ook een beschermd dorpsgezicht en omvat ook Ommerschans. Ommerschans hoort echter bij gemeente Ommen en behoort qua postcode bij Vinkenbuurt.
 Balkbrug heeft een landelijk bekend openluchtbad, het Heuveltjesbosbad.

Geboren in Balkbrug
 Werner ten Kate (1969), politicus
 Natasha Gerson (1969), schrijfster, journaliste, researcher en vertaalster

Zie ook
 Lijst van rijksmonumenten in Balkbrug
 Lijst van gemeentelijke monumenten in Balkbrug

Geografie van Hardenberg
Plaats in Overijssel
Beschermd dorpsgezicht in Nederland
Alan Parker

Alan William Parker (Londen, 14 februari 1944 – 31 juli 2020) was een Brits filmregisseur, scriptschrijver en filmproducent.

Filmografie 
 Melody (1971)
 The Evacuees (1974)
 Bugsy Malone (1976)
 Midnight Express (1978)
 Fame (1980)
 Shoot the Moon (1982)
 The Wall (Pink Floyd) (1982)
 Birdy (1984)
 Angel Heart (1987)
 Mississippi Burning (1988)
 Come See the Paradise (1990)
 The Commitments (1991)
 The Road to Wellville (1994)
 Evita (1996)
 Angela's Ashes (Nederlands: De as van mijn moeder (film)) (1999)
 The Life of David Gale (2003)

Zelf is hij te zien in de documentaires Typically British (1995) en Stanley Kubrick: A life in pictures (2001).

Prijzen 
Parkers films wonnen vijf Academy Awards met Bugsy Malone, Midnight Express en The Commitments. Zelf werd hij genomineerd als Beste Regisseur voor Midnight Express en Mississippi Burning. Ook kreeg hij drie Golden Globe-nominaties en won hij vijf BAFTA's. Met Birdy won hij in 1985 de Juryprijs van het Filmfestival van Cannes. Vijf van zijn films dongen mee naar een Gouden Palm.

Brits filmproducent
Brits filmregisseur
Brits scenarioschrijver
Luis Ramírez de Lucena

Luis Ramírez de Lucena (1475 – 1530) was een Spaans dichter, schaker en uitgever van voor zover bekend het oudste nog bestaande gedrukte schaakboek, met de titel: Repeticion de Amores y Arte de Axedres. Hij was de zoon van de Spaanse ambassadeur Juan Ramírez de Lucena.

Het boek bestaat uit twee gedeelten, het eerste gaat over de liefde en het tweede gaat over schaken. Het boek behandelt een tiental openingen waaronder de Franse en de Scandinavische. Er zijn zeker twintig exemplaren van overgebleven.

Lucena,Luis
Mureș (rivier)

De Mureș (Hongaars: Maros, Duits: Mieresch) is de grootste zijrivier van de Tisza. Ze meet 756 km, waarvan 718 km op Roemeens en 38 km op Hongaars grondgebied. Het stroomgebied omvat 29.929 km². Het is de voornaamste rivier van Transsylvanië. Târgu Mureș, Deva en Arad zijn de grootste steden aan de Mureș.

De Mureș ontspringt in de Oostelijke Karpaten: haar bron ligt vlak bij die van de Olt, ten zuidoosten van het stadje Gheorgheni. De rivier stroomt in westelijke richting en verlaat bij Reghin de Karpaten. Op weg naar het zuidwesten passeert de Mureș de stad Târgu Mureș en neemt ze de Arieș en de Târnava op. Bij Deva scheidt de rivier de Zevenburgse Alpen van het Apusenigebergte en voor Arad bereikt ze de Grote Hongaarse Laagvlakte.

Na kortstondig de Roemeens-Hongaarse grens te hebben gevormd, stroomt de rivier vanaf Makó als Maros over Hongaars grondgebied. Bij Szeged mondt zij uit in de Tisza.

De Mureș is voor de scheepvaart nauwelijks van belang.

Rivier in Hongarije
Rivier in Roemenië
Geografie van Transsylvanië
Stroomgebied van de Donau
Land

Land (geografie), een regio of natie met een eigen cultuur en tradities, zoals Engeland, Schotland of de Lage Landen
 het territorium van één staat
 Land (bestuursvorm), een feodale bestuursvorm
 Land (economie), een economische term
 een Duitse deelstaat (Land/Bundesland); zie Deelstaten van Duitsland
 een Oostenrijkse deelstaat (Bundesland); zie Deelstaten van Oostenrijk
 een gebied bestemd voor de landbouw
 platteland, land buiten het verstedelijkte gebied
 Continent, het vasteland
 Land (2021), een Amerikaanse film uit 2021

Personen met de achternaam Land
 Edwin Herbert Land (1909-1991), Amerikaans natuurkundige en ondernemer
 Greg Land (ca. 1965), Amerikaans striptekenaar
 Harold Land (1928-2001), Amerikaans tenorsaxofonist
 Jan Pieter Nicolaas Land (1834-1897), Nederlands oriëntalist
 Nicolaas Karel Frederik Land (1840-1903), Nederlands jurist
 Simon Taco Land (1845-1894), Nederlands politicus
 Sipke van der Land (1937), Nederlands predikant, schrijver en tv-presentator
 Tonnis Klaas Land (1810-1869), Nederlands burgemeester

Zie ook
 Landen (doorverwijspagina)
 Lijst van landen in 

Geografie
Engelse achternaam
Nederlandse of Vlaamse achternaam
Menaldumadeel

Menaldumadeel (Fries Menameradiel ()) is een voormalige gemeente in de Nederlandse provincie Friesland. Op 30 april 2017 telde de gemeente 13.439 inwoners (bron: CBS) en had een oppervlakte van 70,03 km², waarvan 1,01 km² water.

Herindeling 
De gemeente kwam voort uit de grietenij Manaldumadeel, die bij de gemeentewet van 1851 werd omgezet naar een Nederlandse gemeente. De gemeentelijke herindeling van 1984 ging aan Menaldumadeel voorbij. Maar op 22 mei 2012 meldde de gemeente op de website dat de zelfstandigheid voor kleine gemeenten steeds moeilijker werd en dat samenwerking in het Middelseeverband niet succesvol was gebleken. De inwoners werden uitgenodigd mee te denken over de toekomst.
Op 10 oktober 2013 besloot de gemeenteraad unaniem om te herindelen. Per 1 januari 2018 ging de gemeente met de gemeenten Franekeradeel, het Bildt en een deel van Littenseradeel op in de nieuwgevormde gemeente Waadhoeke.

Kernen 
De gemeente Menaldumadeel telde dertien officiële dorpen en twee buurtschappen. Het gemeentehuis stond in Menaldum. Sinds 1 januari 2010 zijn de Friese namen de officiële. De gemeentenaam werd per 1 januari 2011 gewijzigd in Menameradiel.

Dorpen 
Aantal inwoners per woonkern op 1 januari 2004:
{| class="toccolours" style="margin: 0 2em 0 2em;"
|Nederlandse naam||Officiële (Friese) naam||align="right"|Inwoners
|-
|Dronrijp||Dronryp||align="right"|3486
|-
|Menaldum||Menaam||align="right"|2682
|-
|Berlikum||Berltsum||align="right"|2530
|-
|Marssum||Marsum||align="right"|1185
|-
|Deinum||Deinum||align="right"|1073
|-
|Beetgumermolen||Bitgummole||align="right"|957
|-
|Beetgum||Bitgum||align="right"|759
|-
|Boksum||Boksum||align="right"|443
|-
|Engelum||Ingelum||align="right"|412
|-
|Wier||Wier||align="right"|210
|-
|Schingen||Skingen||align="right"|108
|-
|Blessum||Blessum||align="right"|91
|-
|Slappeterp||Slappeterp||align="right"|80
|}
Bron: CBS

Het dorp Ritsumazijl (Ritsumasyl) was geen officiële kern, verdeeld onder Deinum en Marssum.

 Buurtschappen 
Naast deze officiële kernen bevinden zich in de gemeente de volgende buurtschappen:
 De Poelen (De Puollen)
 Dijksterhuizen (Dyksterhuzen)
 Franjumerburen (Franjumerbourren)
 Hatsum
 Kingmatille (deels, Keimpetille)
 Klooster Anjum (Kleaster Anjum)
 Rewerd (deels, Rewert'')

Gemeenteraad
De gemeenteraad van Menaldumadeel telde 15 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1998:

Aangrenzende Gemeenten

Cultuur

Monumenten 
De gemeente had een aantal rijksmonumenten en oorlogsmonumenten, zie:
 Lijst van rijksmonumenten in Menaldumadeel
 Lijst van oorlogsmonumenten in Menaldumadeel

Kunst in de openbare ruimte 
In de voormalige gemeente zijn diverse beelden, sculpturen en objecten geplaatst in de openbare ruimte, zie:
 Lijst van beelden in Menaldumadeel

Geboren in Menaldumadeel 
 Wynolt Pietersma, acteur
 Harmen Willems Wieringa, kunstschilder

Zie ook
 Lijst van burgemeesters van Menaldumadeel

Externe link 
 Officiële website van de gemeente Menaldumadeel, snapshot op 24 januari 2004, via Wayback Machine

 
Voormalige gemeente in Friesland
Achtkarspelen

Achtkarspelen (, Friese uitspraak: ) is een gemeente in het oosten van de Nederlandse provincie Friesland. De gemeente telt  inwoners en heeft een totale oppervlakte van , waarvan  land en  water (, Bron: CBS).

Geschiedenis 
De naam Achtkarspelen verwijst naar de acht oorspronkelijke karspelen van het decanaat Oldehove die over de Lauwers lagen, te weten: Augustinusga, Buitenpost, Drogeham, De Kooten, Kortwoude, Lutkepost, Surhuizum en Twijzel. De grietenij Achtkarspelen nam lang een aparte plaats in Friesland in. In de middeleeuwen behoorde Achtkarspelen tot het bisdom Münster, terwijl de rest van Friesland onderdeel was van het bisdom Utrecht.

De grietenij Achtkarspelen werd in 1851 een gemeente na de invoering van de gemeentewet in Nederland van Thorbecke.

Monumenten 
In de gemeente zijn er een aantal rijksmonumenten en oorlogsmonumenten, zie:
 Lijst van rijksmonumenten in Achtkarspelen.
 Lijst van oorlogsmonumenten in Achtkarspelen

Kernen
De gemeente Achtkarspelen telt twaalf officiële kernen, waarvan Surhuisterveen en Buitenpost de grootste zijn.

Dorpen 
Aantal inwoners per kerngebied* op :

* Kerngebied: de woonkern en het bijbehorende omliggende gebied buiten de bebouwde kom. Gegevens per bebouwde kom zijn niet beschikbaar.** Gerkesklooster en Stroobos vormen samen een tweelingdorp, onder de naam Gerkesklooster-Stroobos tezamen 1115 inwoners in 2019

Buurtschappen
Naast deze dorpen bevinden zich in de gemeente de volgende buurtschappen, die sinds 2021 uitsluitend eentalig Friese plaatsnaamborden hebben:

Politiek

College van burgemeester en wethouders

Burgemeesters

Gemeenteraad 
De gemeenteraad van Achtkarspelen bestaat sinds 1978 uit 21 zetels. Hieronder de behaalde zetels per partij bij de gemeenteraadsverkiezingen sinds:

 N.B. 0 = nul zetels, maar wel aan de verkiezingen deelgenomen.

Openbaar vervoer

Trein
De gemeente heeft één treinstation: station Buitenpost. Hier stoppen de snel- en stoptreinen van Arriva in de richting van Leeuwarden en Groningen.

Bus
In de gemeente rijden verschillende buslijnen van vervoerders Arriva en Qbuzz:
 streekbus 12: Buitenpost - Augustinusga - Surhuizum - Surhuisterveen - Boelenslaan - Houtigehage - Drachten
 streekbus 13: Drachten - Surhuisterveen - Harkema - Drogeham - Kootstertille - Leeuwarden
 streekbussen 39, 133 en 139: Surhuisterveen - Grootegast - Groningen
 streekbus 62: Buitenpost - Kollum - Zwaagwesteinde - Veenwouden (- Leeuwarden)
 streekbus 63: Buitenpost - Kollum - Dokkum
 buurtbus 101: Kootstertille - Twijzel - Buitenpost - Grootegast
 lijntaxi 513: Drachten - Surhuisterveen - Harkema - Drogeham - Kootstertille - Veenwouden
 lijntaxi 561: Damwoude - Wouterswoude - Driesum - Veenklooster - Buitenpost

Aangrenzende gemeenten 

 
Kerspel
Smallingerland

Smallingerland () (Fries: Smellingerlân ()) is een gemeente in het oosten van de Nederlandse provincie Friesland met als hoofdplaats Drachten. De gemeente telde  inwoners op  en heeft een oppervlakte van 126,18 km². Er zijn 23.542 woningen in de gemeente Smallingerland.

Naam en geschiedenis
De gemeente Smallingerland ontleent haar naam aan Smalle Ee, een meer in het midden van de gemeente. De gemeente wordt als het ware in tweeën gedeeld door meren die de uitloper zijn van de rivier De Drait. Eerst krijgen we de Smalle Ee (ook Smalle Eesterzanding genoemd), dan vervolgens de Monnike Ee, Wijde Ee en iets verder op de Kromme Ee. Ook naar het water Smalle Ee is een klein dorp ten zuidwesten van Drachten vernoemd, waar vroeger tot 1586 een klooster heeft gestaan. Het dorp Smalle-Ee was tot omstreeks 1625 de hoofdplaats van de grietenij (gemeente), waarna Oudega het werd. Maar tot circa 1667 werd nog beurtelings rechtgesproken in Smalle Ee en Oudega. Oudega bleef de hoofdplaats tot 1816, daarna heeft Opeinde die functie even overgenomen tot 1826 toen Drachten de hoofdplaats werd. De plaats Drachten is een samenvloeiing van twee kleine boerendorpen, Noorder- en Zuider Drachten.

Kernen
De gemeente Smallingerland telt veertien officiële kernen. De hoofdplaats is Drachten en is verreweg de grootste plaats binnen de gemeente Smallingerland. De Nederlandse namen zijn de officiële, met uitzondering van De Tike. De plaatsnaamborden van de dorpen zijn tweetalig, in het Nederlands en in het Fries.

Dorpen
Aantal inwoners per woonkern per .

Bron: Gemeente Smallingerland/CBS

Buurtschappen
Naast deze officiële kernen bevinden zich in de gemeente de volgende buurtschappen:

Bevolkingsgroei 
De gemeente Smallingerland is tot 2012 voortdurend gegroeid. In 2013 is er voor het eerst sprake van een kleine teruggang.

 1960 - 25.730
 1970 - 38.627
 1980 - 48.472
 1990 - 50.229
 2000 - 52.437
 2010 - 55.271
 2011 - 55.436
 2012 - 55.456
 2013 - 55.454
2019 - 55.939
2022 - 55.863

Bron: CBS Statline

Millennium Gemeente
Smallingerland is de eerste Friese Millennium Gemeente.

Politiek
De gemeenteraad van Smallingerland bestaat uit 31 zetels. Hieronder de behaalde zetels per partij bij de gemeenteraadsverkiezingen sinds 1994:

 * 2022: Fractie-Mulder afsplitsing van PvdA

Geboren in Smallingerland
 Johanna Eekman (1897-1960), verzetsstrijder
 Leo Elfers (1946-2023), politicus
 Anthonie Wurth (26 mei 1967), judoka
 Henco de Berg (10 december 1967), organist en componist
 Matthijn Buwalda (6 september 1983), Nederlandse zanger en songwriter

Aangrenzende gemeenten

Cultuur

Monumenten 
In de gemeente zijn er een aantal rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten, oorlogsmonumenten en kunstwerken, zie:
 Lijst van rijksmonumenten in Smallingerland
 Lijst van gemeentelijke monumenten in Smallingerland
 Lijst van oorlogsmonumenten in Smallingerland

Kunst in de openbare ruimte 
In de gemeente zijn diverse beelden, sculpturen en objecten geplaatst in de openbare ruimte, zie:
 Lijst van beelden in Smallingerland
Nijefurd

Nijefurd () is een voormalige gemeente in de Nederlandse provincie Friesland. De gemeente had een oppervlakte van 289,17 km² en telde op het moment van opheffing een kleine 11.000 inwoners.

Nijefurd werd bij de Friese herindeling van 1984 gevormd door de fusie van een groot deel van de voormalige gemeente Hemelumer Oldeferd met de gemeentelijke steden Workum, Hindeloopen en Stavoren. Gemeentehuis werd het stadhuis van Workum.

Omdat Oldeferd of in het Fries Aldefurd zoiets betekent als oud-rechtsgebied, noemde men de nieuwe gemeente Nijefurd, Fries voor nieuw rechtsgebied. Nijefurd was daarmee de eerste gemeente in Friesland die slechts bekend was onder zijn Friese naam.

Per 1 januari 2011 is de gemeente Nijefurd gefuseerd met de gemeenten Bolsward, Sneek, Wonseradeel en Wymbritseradeel. De naam van de nieuwe gemeente is Súdwest-Fryslân.

Kernen 
De gemeente Nijefurd telde negen officiële kernen, waaronder drie van de Friese elf steden: Hindeloopen, Stavoren en Workum. Workum was tevens de hoofdplaats. De Nederlandse namen waren de officiële, met uitzondering van It Heidenskip.

De plaatsnaamborden zijn in de hele voormalige gemeente doorgaans tweetalig Nederlands en Fries. Omdat de gemeente een voorkeursbeleid voor de Friese namen hanteerde, worden de Nederlandse namen onder de Friese namen vermeld.

Steden en dorpen 
Aantal inwoners per woonkern op 31 december 2008:

Bron: CBS

De dorpen Scharl (Skarl) en Laaxum (Laaksum) waren geen officiële kernen

Buurtschappen 
Naast deze officiële kernen bevonden zich in de gemeente de volgende buurtschappen:

Zie ook 
 Lijst van burgemeesters van Nijefurd

Geschiedenis van Súdwest-Fryslân
Voormalige gemeente in Friesland
Lemsterland

Lemsterland () (Fries: Lemsterlân (, )) was een gemeente in de Nederlandse provincie Friesland met 13.544 inwoners (1 november 2013, bron: CBS) en een oppervlakte van 124,37 km², waarvan 47,70 km² water. Op 1 januari 2014 ging de gemeente op in de nieuw ontstane gemeente De Friese Meren.

Tot de jaren zeventig liep de taalgrens tussen Fries en Stellingwerfs door de gemeente. Het Stellingwerfs ("krûmme") werd geïntroduceerd met de kolonisatie van het gebied door Gieterse verveners omstreeks 1800. In de oostelijke helft werd Stellingwerfs naast de Friese taal gebruikt. Nadien is ook dit gebied verfriest. Het Stellingwerfs wordt weinig meer gebruikt.

Het Ir. D.F. Woudagemaal bij de hoofdplaats Lemmer staat op de lijst van werelderfgoed van UNESCO.

Kernen

Dorpen 
De gemeente Lemsterland telde acht officiële kernen. De Nederlandse namen zijn de officiële.

Aantal inwoners per woonkern in 2010:

Buurtschappen 
Naast deze officiële kernen bevonden zich in de gemeente de volgende buurtschappen:
 Brekkenpolder
 Commissiepolle
 Schoterzijl (Stellingwerfs: Schoterziel)
 Zevenbuurt

Aangrenzende gemeenten

Gemeenteraad
De gemeenteraad van Lemsterland bestond uit 15 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1998:

Wateren 

In de provincie Friesland zijn doorgaans in alle gemeenten op het vasteland, waaronder de gemeente Lemsterland sinds 15 maart 2007 de Friese namen van de oppervlaktewateren de officiële namen (*).

Meren en poelen 
In de gemeente Lemsterland bevinden zich de volgende meren en poelen:

Bron: Website provincie Friesland

Cultuur

Monumenten 
In de gemeente bevinden zich een aantal rijksmonumenten en oorlogsmonumenten, zie:
 Lijst van rijksmonumenten in Lemsterland
 Lijst van oorlogsmonumenten in Lemsterland

Kunst in de openbare ruimte 
In de openbare ruimte van de gemeente zijn diverse beelden, sculpturen en objecten geplaatst, zie:
 Lijst van beelden in Lemsterland

Zie ook 
 Lijst van grietmannen van Lemsterland
 Lijst van burgemeesters van Lemsterland

Geschiedenis van De Friese Meren
Voormalige gemeente in Friesland
Manenrob

De manenrob of Patagonische zeeleeuw (Otaria flavescens, ook wel incorrect Otaria byronia) is een oorrob.

Kenmerken
De volwassen bul is een imponerende verschijning met zijn enorme met manen bezette nek. De jonge mannetjes missen deze manen nog. Volwassen mannetjes worden ongeveer 2,6 m lang en wegen ongeveer 300 kg. Volwassen vrouwtjes worden ongeveer 1,8–2 m lang en wegen maar 150 kg.

Leefwijze
Aan de kust van het zuidelijk deel van Zuid-Amerika en op de Falklandeilanden leven ongeveer een miljoen manenrobben. Ze leven in grote kolonies met daarbinnen de haremgroepen. Elke harem wordt geleid door een volwassen bul (stier) en bestaat uit gemiddeld tien wijfjes. Vooral in de voortplantingstijd zijn de bullen erg agressief. Daarbuiten houden ze zich rustiger en zijn ze voorbeeldige vaders voor de jongen in hun harem.

Oorrobben
Dier uit het Neotropisch gebied
IUCN-status niet bedreigd
Ype Schaaf

Ype Schaaf (Leeuwarden, 12 april 1930 – Utrecht, 16 augustus 2003) was een Nederlandse predikant en journalist van Friese afkomst.

Schaaf werd in 1959 zendingspredikant in Kameroen na een studie theologie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Na zijn terugkeer in Nederland in 1968 trad hij in dienst van het Nederlands Bijbelgenootschap.

Tussen 1977 en 1990 vormde hij samen met Sytze Faber de hoofdredactie van het Friesch Dagblad. Hij schreef verschillende boeken, waarvan een aantal in het Frans is vertaald.

Thema's waarmee hij zich heeft beziggehouden waren de christelijke zending, Afrika, Friesland en de Friese taal, evangelie en cultuur. Voor de NCRV-omroep verscheen hij soms op de televisie. Kort voor zijn plotselinge dood was hij nog begonnen aan een proefschrift.

Schaaf, die tweetaligheid als "in deagewoane saak" (een doodgewone zaak) beschouwde, preekte regelmatig in het Fries.

Publicaties (selectie) 
 Laarzen op de Lange Pijp. Leeuwarden in de Tweede Wereldoorlog (1994)
 De Afrikaanse weg van Jezus (1995)
 De blanke is gek (autobiografie) (2002)

Externe links 
 Gesproken bijbel wordt erg belangrijk in derde wereld - Trouw, 4 oktober 1972
 Afrikaan voelt zich thuis in Oude Testament - Leeuwarder Courant, 20 januari 1990
 Ik vertaal alles naar Opoe toe - Trouw, 8 oktober 1990

Trivia 
 Midden jaren negentig kwam Schaaf in opspraak, doordat het televisieprogramma Kopspijkers een fragment van een interview met hem liet zien, waarbij hij een passant, een klein jongetje dat achter hem in beeld verscheen, een klap in het gezicht verkocht.

Fries journalist
Gereformeerd persoon
Nederlands journalist
Nederlands predikant
Nederlands zendeling
Michael Ende

Michael Ende (Garmisch-Partenkirchen, 12 november 1929 – Filderstadt-Bonlanden, 28 augustus 1995) was een Duits schrijver.

Hij was de enige zoon van Edgar Ende, een surrealistische schilder die later door de nazi's werd verboden om te schilderen. Op zijn zesde verhuisde hij naar München, waar hij het gymnasium volgde. Tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog dook hij onder om aan de dienstplicht te ontsnappen. Na de oorlog voltooide hij zijn opleiding en ging studeren aan de kleinkunstacademie. Via baantjes als acteur en radiopresentator werd Michael Ende uiteindelijk auteur. Hij schreef proza, toneelstukken, liedjes, filmscripts en kritieken. Sommige werken van Ende dragen het stempel van zijn antroposofisch wereldbeeld, zoals De Toverdrank en Momo en de tijdspaarders.

Hij begon met het schrijven van kinderboeken door toedoen van een vriend, die hem vroeg de tekst te schrijven bij een boek dat deze illustreerde. Zo kwam het eerste kinderboek van Michael Ende tot stand: Jim Knoop en Lucas de machinist (1960).

In 1971 verhuisde Ende met zijn vrouw naar Italië en keerde pas in 1985, na haar dood, terug. In 1989 trouwde hij met de Japanse vertaalster van Het oneindige verhaal. Hij stierf zes jaar later aan maagkanker.

Korte bibliografie 
Jim Knoop en Lucas de machinist
Jim Knoop en de wilde 13
Momo en de tijdspaarders
Stientje Stapper de onvermoeibare schildpad
Het droomvretertje
Het oneindige verhaal
De naakte neushoorn
Ophelia's schimmentheater
De toverdrank (Duitse titel: Der satanarchäolügenialkohöllische Wunschpunsch)
Een teddybeer gaat op zoek
De toverschool en andere verhalen
De kleine lappenharlekijn
De spiegel in de spiegel. Een labyrint (verhalen)

Duits kinderboekenschrijver
Stofuitdrukking

Stofuitdrukking is een term uit de schilderkunst voor de manier waarop een kunstenaar de oppervlaktestructuur van een materiaal afbeeldt.

Vooral bij het schilderen van een traditioneel, realistisch stilleven is het virtuoos weergeven van de verschillende materialen de doelstelling van de schilder, naast een mooie compositie of het verbeelden van een bepaalde symboliek. Een dergelijk stilleven wordt dan ook vaak samengesteld om zo veel mogelijk verschillende oppervlakken te laten zien. Terugkerende onderdelen daarbij zijn vaak een glas, met zijn harde spiegelende oppervlak en vaak nog deels gevuld met wijn, een aantal voorwerpen van metaal, bijvoorbeeld een ietwat roestig mes, een tinnen kan, en zilveren of gouden voorwerpen. Voorts voedingsmiddelen met een verschillend oppervlak, zoals druiven, schaaldieren, brood of vruchten. Een meester van dit type schilderijen was Willem Claesz. Heda. In het hiernaast weergegeven schilderij zijn zelfs twee verschillende tafelkleden weergegeven.

Ook bij het schilderen van een portret kan de stofuitdrukking worden gebruikt om het realisme te versterken, waarbij een sterk contrast verkregen kan worden tussen de huid en verschillende onderdelen van de kleding en sieraden. Rembrandt heeft dit toegepast in bijvoorbeeld Het Joodse Bruidje, en Jan van Eyck in Portret van Giovanni Arnolfini en zijn vrouw. De schilders van de school der Vlaamse Primitieven waren uiterst bedreven in het zo realistisch mogelijk weergeven van de structuur van stoffen. Dit wordt verklaard doordat Vlaanderen in de 15e eeuw toonaangevend was in de productie van lakenstoffen.

Sommige hedendaagse kunstschilders vermijden juist een realistische stofuitdrukking, bijvoorbeeld Fernando Botero. Ook de kubisten vermeden in hun stillevens een natuurgetrouwe stofuitdrukking.

Iconografie
Schildertechniek
Nahum

Nahum (boek), boek uit de Hebreeuwse Bijbel
Nahum (profeet), naamgever van het Bijbelboek
Nahum Tate, (1652-1715), een Iers-Engels dichter en toneelschrijver
Nahum Stelmach (1936-271999), een Israëlisch voetballer
 Nahum Grind, een van de bovenbazen, een verhaal van Marten Toonder
Willem Claesz. Heda

Willem Claeszoon Heda (1594 - circa 1680) was een kunstschilder uit de Gouden Eeuw die zich specialiseerde in het schilderen van stillevens. Samen met Pieter Claesz. behoorde hij tot de belangrijkste vertegenwoordigers van de Haarlemse School in dit genre.

Leven 
Heda werkte in Haarlem en was daar hoofdman van het Sint-Lucasgilde, maar verder is vrij weinig over het leven van Heda bekend. Een van de leerlingen van Heda was zijn zoon, Gerret Willemsz. Heda, mogelijk ook Pieter de Ring.

Werk 
Heda was een meester in het weergeven van de stofuitdrukking van de voorwerpen. Vaak hebben de stillevens van Heda een compositie in de vorm van een driehoek, waarbij de hoogste voorwerpen aan één zijde werden geplaatst. Heda gebruikte vrij weinig kleur in zijn werk, dat door sommigen monochroom wordt genoemd. De stillevens worden wel aangeduid met de term banketjes of ontbijtjes. Heda gebruikte vaak dezelfde voorwerpen in zijn schilderijen. Van Heda zijn ongeveer 70 werken bekend.

In april 2022 werd bekend dat een stilleven, dat vader Willem en zoon Gerret Heda samen vervaardigd hadden, was ontdekt in New South Wales (Australië). Het olieverfschilderij was vermoedelijk in de 19e eeuw in Australië terechtgekomen. Pas bij een in 2021 gestart restauratieproject werd de authenticiteit vastgesteld doordat de Heda's minuscule handtekeningen op het doek hadden geplaatst.

Werk in openbare collecties (selectie)

 Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam
 Museum voor Schone Kunsten, Gent
 Rijksmuseum Amsterdam
 Mauritshuis, Den Haag
 Musée de l'Orangerie, Parijs

Nederlands kunstschilder
Persoon in de Nederlanden in de 17e eeuw
Dogma

Dogma (algemeen), leerstelling
 Dogma (christendom), christelijk geloofsdogma
 Dogma (film), Amerikaanse film van Kevin Smith
 Dogma (theatersport), theatersportvereniging uit Utrecht
 Dogma 95, Deens filmgenre
Perspectief

Letterlijk
gezichtspunt; zie Horizon (perspectief)
Lijnperspectief, het weergeven van de diepte in een schilderij of tekening
Kleurperspectief, dieptewerking met behulp van kleur
Atmosferisch perspectief
Perspectief (meetkunde), gezegd van veelhoeken wanneer de verbindingslijnen door de hoekpunten in een punt samenkomen
Figuurlijk
Perspectief (cognitief), iemands standpunt of gezichtspunt, de keuze van een uitgangspunt voor meningen, overtuigingen en ervaringen
Vertelperspectief in de literatuur; de verteller in verhalen
Anders
PerspectieF, de politieke jongerenorganisatie van de ChristenUnie
Formule 1 in 2000

Het Formule 1-seizoen 2000 was het 51ste FIA Formula One World Championship seizoen. Het begon op 12 maart en eindigde op 22 oktober na zeventien races. Het seizoen werd overschaduwd door een crash tijdens de GP van Italië waarbij de marshal Paolo Ghislimberti om het leven kwam.

Michael Schumacher wordt voor de 3e keer wereldkampioen.
Jaguar Racing nam Stewart Grand Prix over.
Alle teams reden dit jaar met banden geleverd door Bridgestone.

Kalender

Ingeschreven teams en coureurs 
De volgende teams en coureurs namen deel aan het 'FIA Wereldkampioenschap F1' 2000. Alle teams reden met banden geleverd door Bridgestone.

Resultaten en klassement

Grands Prix

Puntentelling 
Punten worden toegekend aan de top zes geklasseerde coureurs.

Klassement bij de coureurs 

Opmerking:
† — Coureur is niet gefinisht in de GP, maar heeft wel 90% van de race-afstand afgelegd, waardoor hij als geklasseerd genoteerd staat.

Klassement bij de constructeurs 

Opmerkingen:
† — Coureur is niet gefinisht in de GP, maar heeft wel 90% van de race-afstand afgelegd, waardoor hij als geklasseerd genoteerd staat.
* McLaren-Mercedes kreeg, als constructeur, een straf van 10 WK-punten vanwege een technische onregelmatigheid (ontbrekend zegel van Häkkinens wagen) tijdens de Grand Prix van Oostenrijk.
Fianchetto

In het schaakspel is een fianchetto (van het Italiaanse fianco, 'flank') de ontwikkeling van de loper op de lange diagonaal. Bij de witspeler wordt de loper naar het veld b2 of g2 gespeeld, en bij de zwartspeler naar de velden b7 of g7. Om dit voor te bereiden wordt meestal de zet b3, g3, b6 of g6 gespeeld. In sommige gevallen wordt de pion voor het fianchettoveld twee velden vooruit geschoven, waardoor de speler soms aanvalskansen krijgt, maar de positie van de gefianchetteerde loper meestal kwetsbaarder is.

Strategie 
Het nut van het fianchetto is dat de loper vanaf (bijvoorbeeld) g7 uitzicht heeft over de lange diagonaal, en daarmee ook op het centrum. Als een gefianchetteerde loper echter geblokkeerd wordt door een pion worden zijn mogelijkheden sterk beperkt. Vaak doet de speler die een fianchetto doet een concessie (hij geeft zijn tegenstander bijvoorbeeld een ruimtelijk voordeel) in ruil voor een open diagonaal.

Omdat voor een fianchetto de pion moet worden opgespeeld ontstaan er vaak zwakke velden die niet meer gedekt worden door de pion, maar door de loper. Om deze reden wordt een gefianchetteerde loper vaak niet zomaar afgeruild. Zeker als de loper op de koningsvleugel gefianchetteerd wordt en vervolgens wordt afgeruild, ontstaan er gevaarlijke zwaktes op f3, h3 en g2 (of in het geval van zwart f6, h6 en g7). In sommige gevallen is een gefianchetteerde loper zelfs meer waard dan een toren.

Fianchetto's komen vaak voor bij hypermoderne openingssystemen.

Dubbelfianchetto 
Bij dubbelfianchetto fianchetteert een speler beide lopers (zoals in diagram 1). Dit komt niet vaak voor aangezien een van de lange diagonalen meestal gesloten is, behalve in het geval van een open centrum; in dat geval hebben de lopers betere vooruitzichten als ze vlak bij het centrum staan en dus meerdere diagonalen bestrijken. Toch kan het dubbelfianchetto voorkomen in de Breyer-variant van het Spaans of in het geweigerd Wolgagambiet.

Openingen 
Voorbeelden van openingen die gebruikmaken van een fianchetto op g7 zijn het Koningsindisch, het Grünfeld-Indisch en de Drakenvariant van het Siciliaans.

Schaakterminologie
José Raúl Capablanca

José Raúl Capablanca (Havana, 19 november 1888 – New York, 8 maart 1942) was een Cubaanse schaker, wereldkampioen van 1921 tot 1927.

Levensloop 

Hij was een wonderkind. Reeds in 1909 versloeg hij de Amerikaan Frank Marshall in een match te New York.

In 1909 speelde hij simultaan tegen 720 schakers. Hij won 686 partijen (95%), hij verloor 14 partijen (2%) en speelde 20 remises (3%). In het beroemde toernooi in Sint-Petersburg in 1914 werd Capablanca tweede achter Emanuel Lasker. Hij versloeg Siegbert Tarrasch, Aleksandr Aljechin en Frank Marshall. In 1918 speelde Frank Marshall zijn befaamde Marshallgambiet tegen Capablanca. Capablanca won.

In 1921 kwam het tot een tweekamp met Lasker, ze speelden om het wereldkampioenschap schaken. Lasker was al oud en wilde eigenlijk de titel gewoon aan Capablanca geven, zonder erom te spelen. Lasker klaagde ook over het klimaat: de match werd in Havanna gespeeld. Capablanca won overtuigend en was daarmee dus wereldkampioen.

In 1927 vond nog een groot internationaal toernooi plaats in New York. Hierbij behaalde Capablanca ook een eclatante overwinning. Later in dit jaar werd hij, tegen zijn verwachting in, in Buenos Aires door Aljechin verslagen. Capablanca had zijn tegenstander onderschat. Een kans op een rematch gaf Aljechin hem niet.

Hij speelde ook mee met het AVRO-toernooi in 1938 en vierde daar zijn 50e verjaardag. Hij leed erg aan hoge bloeddruk.

Capablanca overleed in 1942 op 53-jarige leeftijd te Manhattan op zijn schaakclub aan een hartaanval, tijdens het analyseren van een partij. Hij had al lange tijd hartproblemen.

Openingen 
Capablanca had geen voorkeur voor een schaakopening, hij opende zowel met de d- als met de e- en de c-pion. Met zwart speelde hij graag de Spaanse opening. Hij staat vooral bekend om zijn geweldige beheersing van het eindspel en zijn goede positionele inzicht – en het feit dat hij liever domino speelde dan schaakboeken te bestuderen.

Vernoeming 
Capablanca was in de jaren negentig de naam van een band uit Roosendaal.

Publicaties 
 Symon Algra: Capablanca in Nederland. In: Man en paard. Schaakvereniging Voorschoten, maart 2019, p. 14-16. Digitale versie in MEC Nieuwsbrief 94, 2018, p. 17-21

Externe links 
 

Capablanca,Jose Raul
AVRO-toernooi

Het AVRO-schaaktoernooi uit 1938 is een van de sterkst bezette toernooien uit de geschiedenis van het schaken. Het werd in november 1938 in tien steden in Nederland gehouden. Het toernooi werd gewonnen door Paul Keres en Reuben Fine.

Achtergrond 
De deelnemers waren de sterkste schakers uit die tijd: Paul Keres, Reuben Fine, Michail Botvinnik, Max Euwe, Samuel Reshevsky, Aleksandr Aljechin, José Raúl Capablanca en Salo Flohr. Aljechin was toen regerend wereldkampioen. Capablanca (1921-1927) en Euwe (1935-1937) waren het geweest. Botwinnik zou het in 1948 worden. 

De winnaar van het toernooi zou wereldkampioen Aljechin mogen uitdagen, maar door de Tweede Wereldoorlog is dit niet gebeurd.

Er werd gespeeld in Amsterdam, Groningen, Zwolle, Arnhem, Den Haag, Haarlem, Rotterdam, Breda, Utrecht en Leiden.

Uitslag en kruistabel

Tweede toernooi
Als herdenking heeft de AVRO in 1973 een tweede AVRO-toernooi georganiseerd, maar dit was naar verhouding niet zo sterk bezet als het oorspronkelijke toernooi.

Literatuur 
 Max Euwe: Analysen van A.V.R.O.'s wereldschaaktoernooi. - Amsterdam : AVRO, 1938. (Heruitgave 1979: ISBN 90-6083-287-6)

Externe links 
 AVRO 1938
 Alle partijen
 De partij Botvinnik-Capablanca uitgeroepen tot beste partij

Schaakwedstrijd in Nederland
Schaaktoernooi
Schaken in 1938
AVRO
Paul Keres

Paul Keres (Narva, 7 januari 1916 – Helsinki, 5 juni 1975) was een Estische schaker.

Schaakcarrière 
In zijn jeugd was hij niet in de gelegenheid met sterke schakers te spelen en daarom speelde hij talloze correspondentie-partijen. In 1935 trok hij voor het eerst de internationale aandacht met zijn spel op de Schaakolympiade van Warschau. De jaren daarna boekte hij uitstekende resultaten in een aantal toernooien, culminerend in het, samen met Reuben Fine, winnen van het AVRO-toernooi in 1938. In 1939 versloeg hij Max Euwe in een match.

In 1940 werd Estland door de Sovjet-Unie geannexeerd. Daardoor werd Keres Sovjetburger en kon hij dat jaar meedoen aan het kampioenschap van Sovjet-Unie, waarin hij als vierde eindigde. De schaakautoriteiten waren niet erg blij met de winnaars van dit toernooi, Bondarevski en Lilienthal, en in plaats van een beslissingsmatch organiseerden ze het Absolute Kampioenschap van de Sovjet-Unie, waar behalve deze twee ook Botvinnik, Smyslov, Boleslavski en Keres deelnamen. Dit toernooi werd in het voorjaar van 1941 gespeeld. Keres eindigde nu als tweede, na Botvinnik.

Later dat jaar bezette Duitsland Estland en in daarop volgende jaren speelde Keres een paar toernooien in Duitsland en de door Duitsland bezette gebieden. In 1944 heroverde de Sovjet-Unie Estland. Hoewel Keres naar Sovjet-maatstaven ernstig met de nazi's had gecollaboreerd, werd hij niet gestraft. In 1947 deed hij weer mee met het kampioenschap van de Sovjet-Unie, dat hij won. In 1948 deed hij mee met het toernooi om het wereldkampioenschap dat een opvolger voor Aljechin moest aanwijzen. Keres eindigde gedeeld derde.

In 1950 stelde de FIDE de titel van internationaal grootmeester in. Keres verkreeg deze titel ook. In jaren vijftig en zestig bleef hij een van de sterkste schakers, maar bereikte nooit een match om het wereldkampioenschap. Hij deed vijf maal mee aan een kandidatentoernooi, eindigde altijd hoog (1950:4e 1953:2e/4e 1956:2e 1959:2e 1962:2e/3e ) maar won er geen. Hij is wel drie keer kampioen van de USSR geweest, in 1947, 1950 en 1951. Tijdens de 11e Schaakolympiade in Amsterdam behaalde Keres een score van 96,4%, een record. Hij moest eenmaal een remise toestaan, maar won alle overige partijen.

In 1964 won Keres samen met Iivo Nei het Hoogovenstoernooi. In 1975 stierf hij onverwacht aan een hartaanval.

Openingstheorie 
Keres heeft veel aan de openingentheorie gedaan en een dertigtal openingsvarianten nagelaten, waaronder de naar hem vernoemde Keresaanval in het Siciliaans:
1.e4 c5 2.Pf3 d6 3.d4 cd 4.Pxd4 Pf6 5.Pc3 e6 6.g4 (zie diagram).

De Siciliaanse opening, de Spaanse opening, het Dame-Indisch en het Nimzo-Indisch werden door hem het meest gespeeld.

Bibliografie 

 Paul Keres: Gij en ik aan het schaakbord. Geschiedenis van het schaakspel, eerste beginselen, elementaire eindspelen en openingstheorie. Vertaald door Lodewijk Prins. P.N. van Kampen en Zoon, Amsterdam 1941.

Zie ook 
 SV Paul Keres

Externe link 
 
 

Estisch schaker
Schaker uit de Sovjet-Unie
Schaakgrootmeester
Keres

Keres (mythologie), godinnen van dood en verderf uit de Griekse mythologie
 Paul Keres (1916 - 1975), een Estlandse schaker
 een Amerindische taalgroep, zie Kerestalen
Amnesie

Geheugenverlies
 Amnésie, een muziekalbum van de Franse band Lazuli
Wilkinson Microwave Anisotropy Probe

De Wilkinson Microwave Anisotropy Probe (WMAP) is een satelliet die tot taak heeft de temperatuurfluctuaties van de kosmische achtergrondstraling in kaart te brengen. WMAP is op 30 juni 2001 oorspronkelijk gelanceerd als MAP, maar werd na de dood van de kosmoloog David Todd Wilkinson naar hem vernoemd.
WMAP meet simultaan bij frequenties van 23 GHz, 33 GHz, 41 GHz, 61 GHz, en 94 GHz.

WMAP bereikte op 1 oktober 2001 zijn observatiepositie op Lagrangepunt 2 (L2). Dat punt bevindt zich op 1,5 miljoen kilometer afstand aan de nachtzijde van de aarde. WMAP heeft een veel groter oplossend vermogen dan de eerdere COBE satelliet en kan dus scherpere afbeeldingen maken. De afbeelding hierbij toont het "oudste licht" van het heelal, 379.000 jaar na de oerknal. De kaart toont de zeer geringe temperatuurverschillen in het jonge heelal. Hoe roder, hoe warmer en hoe blauwer hoe koeler. De resolutie van de waarnemingen bedraagt 1 miljoenste graad.

In februari 2003 waren de eerste resultaten beschikbaar in de vorm van uiterst gedetailleerde en nauwkeurige waarnemingen van de achtergrondstraling. De temperatuur van de sindsdien afgekoelde straling werd bepaald op 2,73 kelvin.

Dankzij WMAP kwamen de wetenschappers er verder achter dat de eerste sterren eerder waren ontstaan dan gedacht: 200 miljoen jaar na de oerknal. Ook kon de ouderdom van het heelal nauwkeurig (met een marge van ± 0,5%.) worden vastgesteld op 13,772 miljard jaar. Een ander wetenschappelijk resultaat is de bevestiging van de voorspelling van de inflatietheorie dat het heelal niet gekromd is, maar vlak.

In oktober 2010 kwam er een einde aan deze ruimtemissie, toen de sonde zijn Lagrangepunt verliet en in een baan om de zon terechtkwam.

Belangrijkste resultaten van de WMAP-missie 

 Ouderdom Heelal
 13,772 ± 0.059 miljard jaar
 Eerste sterren
 200 miljoen jaar na Big Bang
 Waargenomen licht door WMAP
 379.000 jaar na Big Bang
 Samenstelling heelal
 4.628 ± 0.093% normale materie, 24.02 ± 0.88% donkere materie, 71.35 ± 0.95% donkere energie
 Hubbleconstante
 bepaald op HO = 69.32 ± 0.80 km/s per Mpc
 Heelal is vlak, niet gekromd
 Steun voor inflatietheorie
 Uitdijing gaat eeuwig door, kritische dichtheid = 1

Externe link 
 WMAP-website van NASA

Ruimtetelescoop
NASA
Syndroom van Wernicke

Het syndroom van Wernicke of de encefalopathie van Wernicke is een ernstige stoornis van het centraal zenuwstelsel door een lichamelijke oorzaak. Het komt tegenwoordig het meest voor als uiting van een vitamine B1-tekort bij alcoholisten. Recente studies tonen aan dat ook mensen met ernstige eetstoornis deze diagnose kunnen hebben door het langdurige en ernstige vitaminen tekort, waaronder vitamine B1.Omdat het syndroom van Wernicke in 80 tot 90% van de gevallen voorafgaat aan het Syndroom van Korsakov spreekt men vaak over het syndroom van Wernicke-Korsakov.

Karl Wernicke beschreef in 1881 voor het eerst de symptomen van het syndroom. Dit zijn:
 verlamming van de oogspieren
 ataxie
mentale staat van verwarring, delier
 coma
uiteindelijk de dood.

De verschijnselen kunnen verminderen als men direct thiamine (vitamine B1) toegediend krijgt en stopt met het drinken van alcohol.

De behandeling van het syndroom van Wernicke bestaat uit de eerste 3-5 dagen met 1 dd min 250 mg thiamine HCl iv. (opgelost in 100 ml NaCl 0,9%; inlooptijd 30 min). Indien er na deze 2 à 3 dagen geen respons is opgetreden, dan dient de behandeling gestaakt te worden. Is er wel respons, dan de behandeling continueren met 250 mg/dag thiamine iv. of im. gedurende 3–5 dagen of totdat er geen klinische verbetering meer optreedt.

Wernicke
Wernicke
Tholen

Geografie
 Tholen (eiland), een eiland in de Nederlandse provincie Zeeland
 Tholen (gemeente), een gemeente op het eiland Tholen en Sint Philipsland
 Kantongerecht Tholen, een kantongerechten in Nederland van 1838 tot 1934
 Tholen (stad), een stad in de gemeente Tholen.

Personen
 Jan de Vicq Tholen, een Friese patriot
 Willem Bastiaan Tholen, een Nederlands kunstschilder
 Willem Tholen (gewichtheffer), een Nederlands gewichtheffer

Schepen
Hr.Ms. Tholen (1943), een Nederlandse mijnenveger van het type MMS 126 feet, vernoemd naar het eiland Tholen.
Desoriëntatie

Desoriëntatie is de aanduiding voor het niet goed weten waar men zich bevindt, het niet georiënteerd zijn (oriënt = oosten, dus oriëntatie → weten waar het oosten is).

In de geneeskunde wordt de oriëntatie vaak getest op drie aspecten: oriëntatie in tijd, plaats en persoon. 

Tijd: Weet de patiënt wat voor dag, maand, jaar, weekdag het is? Weet hij, zonder op de klok te kijken, ongeveer hoe laat het is, welk seizoen het is?De oriëntatie in tijd is vaak het eerste wat verloren gaat bij verwardheid, dementie, delier en andere toestanden van niet goed functioneren van de hersenen.
Plaats: Weet de patiënt waar hij is? Waar woont hij? Hoe zou hij daar komen?
Persoon: Weet de patiënt nog wie hij is? Herkent hij zijn eigen arts, familieleden?

Perceptie
Symptoom
Friedrich Mohs

Friedrich Mohs (Gernrode, 29 januari 1773 — Agordo, 29 december 1839) was een Duitse mineraloog.

Mohs studeerde wiskunde, natuurkunde en scheikunde in Halle (Saale). Aan de mijnbouwakademie in Freiberg rondde hij met een studie mechanica zijn opleiding af. Een van zijn leraren in Freiberg was de mineraloog en geoloog Abraham Gottlob Werner. In 1812 werd Mohs benoemd tot hoogleraar mineralogie in Graz. 

Hij karakteriseerde mineralen aan de hand van hun fysische eigenschappen (kristalvorm, hardheid, dichtheid). Tot dan toe werden mineralen voornamelijk gekarakteriseerd door hun chemische samenstelling. Friedrich Mohs is met name bekend vanwege de naar hem benoemde hardheidsschaal voor stoffen die hij in 1812 bedacht. 
Mohs stierf tijdens een bezoek aan Italië in Agordo nabij Belluno. Hij werd in Wenen herbegraven.

Mohs, Friedrich
Formule 1 in 1999

Het Formule 1-seizoen 1999 was het 50ste FIA Formula One World Championship seizoen. Het begon op 7 maart en eindigde op 1 november na zestien races.

Mika Häkkinen won zijn tweede wereldtitel, na een duel met Eddie Irvine.
Michael Schumacher die tijdens de Grand Prix van Groot-Brittannië zijn been brak bij een zwaar ongeluk werd vervangen door Mika Salo bij Ferrari.
BAR kwam voor het eerst aan de start.
Alle teams reden dit jaar met banden geleverd door Bridgestone na het afhaken van Goodyear.

Kalender

De Grand Prix van Maleisië stond voor het eerst op de kalender van de Formule 1.

Afgelast 
De Grand Prix van China zou in 1999 voor het eerst op de kalender staan, op 21 maart in Zuhai, maar werd afgelast vanwege problemen bij de organisatie. De race werd van de kalender gehaald op 20 december 1998, mede door het nieuws dat vrachtvliegtuigen niet snel genoeg gelost konden worden op de lokale luchthaven. De Grand Prix van China verscheen uiteindelijk voor het eerst op de Formule 1-kalender in 2004, gehouden op het Shanghai International Circuit.
De Grand Prix van Argentinië, die had moeten doorgaan in Buenos Aires en de race in China had moeten vervangen, werd vervolgens ook afgelast door financiële problemen en er kon geen overeenstemming worden bereikt met commerciële partijen. Met het afgelasten van de race ontstond er een gat van vijf weken tussen de eerste en tweede race van het seizoen.

Ingeschreven teams en coureurs 
De volgende teams en coureurs namen deel aan het 'FIA Wereldkampioenschap F1' 1999. Alle teams reden met banden geleverd door Bridgestone.

Resultaten en klassement

Grands Prix

Puntentelling 
Punten worden toegekend aan de top zes geklasseerde coureurs.

Klassement bij de coureurs 

† — Coureur is niet gefinisht in de GP, maar heeft wel 90% van de race-afstand afgelegd, waardoor hij als geklasseerd genoteerd staat.

Klassement bij de constructeurs 

† — Coureur is niet gefinisht in de GP, maar heeft wel 90% van de race-afstand afgelegd, waardoor hij als geklasseerd genoteerd staat.
Plaveiselcelcarcinoom

Plaveiselcelcarcinoom, afgekort PCC, of carcinoma spinocellulare is een carcinoom uitgaande van plaveiselcellen, een bepaald type epitheelcel. Een groot deel van de gevallen van longkanker, baarmoederhalskanker, strottenhoofdkanker en mondkanker zijn van dit type. Plaveiselcelcarcinoom is een kwaadaardige tumor met kans op uitzaaiing, vooral  grotere tumoren en tumoren gelokaliseerd op onderlip of oor, via het lymfestelsel.

Het plaveiselcelcarcinoom van de huid ontstaat vaak in een keratosis actinica. Zonlichtschade is een belangrijke oorzaak. Plaveiselcelcarcinomen ontstaan ook wel in littekens van bijvoorbeeld brandwonden of chronische wonden, bijvoorbeeld bij dystrofische epidermolysis bullosa. Immuunsuppressie speelt een rol: na orgaantransplantatie is de kans op plaveiselcelcarcinomen sterk verhoogd. Vooral hier lijkt infectie met humaan papillomavirus een rol te spelen. Hiv-geïnfecteerden lopen een verhoogd risico op anale PCC's.

De behandeling van eerste keus is excisie met een marge van 0,5 cm. Soms kan radiotherapie of chemotherapie een bijdrage leveren.

Keratoacanthoom is een snelgroeiende huidaandoening, mogelijk een variant van PCC, die zich relatief goedaardig gedraagt.

Baarmoederhalskanker
Huidaandoening
Kanker