Oleśnica

Oleśnica (, ) – miasto w Polsce w województwie dolnośląskim, w aglomeracji wrocławskiej, siedziba powiatu oleśnickiego, położone na lewym brzegu rzeki Oleśnicy (dopływ Widawy). Pod względem geograficznym Oleśnica leży na Nizinie Śląskiej na wysokości 152 m n.p.m., na Dolnym Śląsku.

Nazwa 

Nazwa miasta pochodzi od nazwy drzewa olchy (staropol. Olszyna, Olsza), od której wywodziła się historyczna nazwa miasta Olesznica. Do grupy miejscowości na Śląsku, których nazwy wywodzą się od tego drzewa – „von olsza = Erle (alnus)” zalicza ją niemiecki językoznawca Heinrich Adamy. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia on nazwę miasta zanotowaną w dokumencie z 1189 roku Olsznica podając jej znaczenie „Stadt am Erlenbach” – „miasto nad olchowym potokiem” nawiązując do jednego z dopływów rzeki Widawy – Oleśnicy.

W roku 1214 wymieniona w zlatynizowanej formie Oleznic, w akcie lokacji na prawie średzkim z 22 lutego 1255 roku Civitas nostra Olsnicz. W dokumencie z 1222 roku wydanym przez biskupa wrocławskiego Lorenza miejscowość wymieniona jest jako „Olesniza”. Nazwę miejscowości w zlatynizowanej formie Olesniz wielokrotnie notuje spisana po łacinie w latach 1269–1273 Księga henrykowska. W 1295 w kronice łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) miejscowość wymieniona jest jako Olsnice.

W spisanym ok. 1300 roku średniowiecznym łacińskim utworze opisującym żywot świętej Jadwigi Vita Sanctae Hedwigis miasto wymieniane jest w zlatynizowanej staropolskiej formie Olsnicz. Nazwa miejscowości w staropolskiej formie Olesnicz wymieniona jest w łacińskim dokumencie z 1312 roku wydanym w Głogowie. W spisanym po łacinie dokumencie średniowiecznym z 1314 roku miasto wymienione jest pod nazwą Olesniz.

W roku 1613 śląski regionalista i historyk Mikołaj Henel wymienił miejscowość w swoim łacińskim dziele o geografii Śląska pt. Silesiographia podając trzy nazwy Olsna, Olsse oraz powołując się na dzieła Marcina Kromera Olesnicia.

W 1750 roku polska nazwa „Oleśnica” wymieniona jest w języku polskim przez Fryderyka II pośród innych miast śląskich w zarządzeniu urzędowym wydanym dla mieszkańców Śląska.

Nazwę Oleśnica w książce „Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej” wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany pod koniec wieku XIX wymienia dwujęzyczne nazwy miejscowości – polską Oleśnica oraz niemiecką Oels. Do 1825r w Oleśnicy odprawiane były msze protestanckie dla okolicznych chłopów co świadczy o polskości tego terenu jeszcze na początku XIX w.

Obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 7 maja 1946.

Historia 

Początki Oleśnicy nie są znane, jednak już w 1214 r. istniała osada targowa, a w 1230 r. wymieniony został gród obronny, będący od 1247 r. siedzibą kasztelana. Po podziale księstwa śląskiego znalazła się ona w księstwie wrocławskim. Prawa miejskie uzyskała 22 lutego 1255 roku – książę wrocławski Henryk III Biały wskazując zasadźców Alberta i Richolfa, nadał lokację na prawie średzkim dla Civitas nostra Olsnicz.

Od 1294 roku należała do księstwa głogowskiego. W 1313 r. Oleśnica stała się stolicą samodzielnego księstwa oleśnickiego pod władzą księcia Bolesława, a następnie w 1320 r. miastem rezydencjalnym księcia Konrada I. Za panowania Piastów oleśnickich rozpoczęto budowę zamku, murów obronnych, świątyń. Po śmierci Konrada X Białego Młodszego, ostatniego władcy z miejscowej linii Piastów w roku 1492, Oleśnica wraz z księstwem przez trzy lata pozostawała w dyspozycji króla Czech, po czym została przekazana ziębickiej linii czeskich Podiebradów. Za ich panowania miasto przeżywało rozkwit, czego przejawem była renesansowa przebudowa zamku, rozwój umocnień, wzniesienie nowych świątyń, budowa gimnazjum, biblioteki i drukarni. W okresie wojny trzydziestoletniej miasto zostało mocno zniszczone. Od 1647 r. Oleśnica przeszła we władanie książąt wirtemberskich, którzy odbudowywali ją w stylu barokowym. Miasto było ważnym ośrodkiem kulturalnym, siedzibą teatru i drukarni wydających książki po niemiecku, polsku i łacińsku. W 1730 r. pożar zniszczył większą część miasta.

Już pod koniec XIII wieku działała tu mennica. Oleśnica korzystała ze swego położenia na szlaku z Wrocławia do Wielkopolski. Miała znaczące związki z Krakowem. W Oleśnicy znajdowała się ważna drukarnia, a także znane gimnazjum.

W połowie XVII wieku polsko-niemiecka granica językowa przebiegała niedaleko Oleśnicy, włączając miasto do terytorium o dominacji języka polskiego. W Oleśnicy swoje dzieła wydawał m.in. Adam Gdacjusz zwany „Śląskim Rejem” oraz Jerzy Bock.

Po książętach wirtemberskich miasto przeszło w ręce dynastii brunszwickiej. W 1824 powstała tu loża wolnomularska „Wilhelm pod ukoronowaną kolumną”, która istniała do 1935 roku. W 1884 r. Oleśnica stała się uposażeniem następcy tronu Prus.

Ponowny rozkwit miasta nastąpił w 2. połowie XIX w. W 1850 r. ulokowano w Oleśnicy garnizon, zaś w 1868 r. przeprowadzono przez miasto strategiczną linię kolejową, łączącą Wrocław z Górnym Śląskiem. Miasto rozbudowało się w trzech kierunkach:
 na południe, wzdłuż Ohlauer Straße (dziś ul. 3 maja), gdzie wzniesiono m.in. gmachy poczty, sądu, gimnazjum, starostwa, szkoły ewangelickiej, a także gazownię miejską
 na wschód, wzdłuż Náchodstraße (dziś ul. Lwowska), gdzie wzniesiono szpital miejski, szkołę (Logau-Oberrealschule), a w 1913 r. obszerne zakłady naprawcze kolei niemieckich (Reichsbahn-Ausbesserungswerk)
 na północny wschód, wzdłuż Wartenberger Straße (dziś ul. Wojska Polskiego), gdzie w latach 70. XIX w. zbudowano koszary, a później także wieżę ciśnień, urząd skarbowy i stadion miejski

Między 23 a 25 stycznia 1945 roku 73 korpus piechoty 52 armii I Frontu Ukraińskiego toczył zacięte walki o zajęcie miasta.

Podczas zajmowania 25 stycznia 1945 r. Oleśnicy przez Armię Czerwoną nie doszło do walk, które spowodowałyby znaczne zniszczenia. Pożary całych pierzei i kwartałów miasta miały miejsce dopiero na skutek podpaleń dokonywanych przez wojska radzieckie. W maju 1945 r. miał zaś miejsce pożar, który zniszczył 80% zabudowy. Oleśnica stała się ważną bazą logistyczną i lotniczą dla wojsk zdobywających Wrocław. Każde podpalenie dezorganizowało funkcje transportowe, medyczne, bytowe i zagrażało samolotom startującym lub lądującym na lotniskach oleśnickich. W okresie od stycznia 1945 r. do września 1946 r. – liczba zniszczonych lub spalonych budynków mieszkalnych wyniosła 987, tj. 53%, inne dane podają 45%, a ogólną ilość zniszczeń przyjmuje się na 60, 70, 75 lub 80% (zależnie od źródła i poglądów politycznych).

Przejęcie miasta przez polskie władze administracyjne nastąpiło 7 lipca 1945 r.

Do połowy lat 50. XX wieku nie prowadzono większej odbudowy, a jedynie odgruzowano miasto. Znacząca akcja odbudowy zabytków oraz rozbudowa miasta nastąpiła w latach 60. XX wieku.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa wrocławskiego.

Zabytki 
Najcenniejsze zabytki w obrębie murów obronnych:

Dzisiejsza historyczna część miasta jest wyznaczona przez otaczające ją średniowieczne mury obronne. Wjazd do miasta był możliwy przez cztery bramy miejskie: Bramę Trzebnicką, obecnie Brama Wrocławska (zachód) – jedyna zachowana oraz rozebrane w 1868 r. Bramy: Oławską (południe), Namysłowską/Bydlęcą (wschód) i Mariacką (północ). Fortyfikacja z fosą obejmowała również najbardziej znany oleśnicki zabytek Zamek Książąt Oleśnickich z XIII w., który w XVII wieku został połączony krytym gankiem z Bazyliką świętego Jana Apostoła z XIII w. (Kościół Zamkowy). Od strony zachodniej przy ulicy Bocianiej 11 (obecnie Oleśnicki Dom Spotkań z Historią) i Bocianiej 12 (dawniej plebania ewangelicka) znajdują się domy z XVII w.

W centralnej części miasta usytuowany jest oleśnicki Ratusz z poł. XV w. przebudowany w stylu klasycystycznym przed którym stoi Kolumna Zwycięstwa (1873). Zachowana po wojnie zabudowa oleśnickiego rynku nawiązuje w większości do stylu klasycystycznego XIX w. Innymi wartymi uwagi zabytkami w obrębie murów obronnych są: gotycka Cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny utworzona z dwóch odrębnych kościołów klasztornych, gotycki Kościół Zbawiciela (poprzednio synagoga), barokowy kościół pw. Św. Trójcy i „Dom Wdów” z 1683 r. – obecnie Szkoła Muzyczna I stopnia im. Fryderyka Chopina oraz kolumna Złotych Godów z XVIII w.

Najcenniejsze zabytki poza obrębem murów obronnych:

 w południowej części miasta neorenesansowy budynek Sądu Rejonowego (1896) i Poczty Polskiej (przed 1900) przy ul. 3 Maja, Zespół Zakładu Karnego z końca XIX w. przy ul. Wały Jagiellońskie 1, dawny Hotel Dworcowy – aktualnie siedziba Biblioteki i Forum Kultury przy ul. Reja 10, Urząd Gminy Oleśnica przy ul. 11 Listopada 24, budynek Starostwa Powiatowego (1922) i I Liceum Ogólnokształcącego i Gimnazjum nr 2 (1911-13) przy ul. Słowackiego, Przychodnia Rejonowa nr 2 (1893) przy ul. gen. Józefa Hallera 25;

 w północnej części przy ul. Spacerowej 1 mieściło się dawne Kasyno Oficerskie (ok. 1890), przy ulicy Wojska Polskiego: Cmentarz Komunalny wraz z Bramą (1823) i Kaplicą Cmentarną (1889), Wieża Ciśnień (1897), zespół koszar (pięć budynków koszarowych, magazyn, stołówka i kuchnia, wartownia, ujeżdżalnia - obecnie hala sportowa, trzy stajnie - obecnie garaże i warsztaty, cztery budynki gospodarcze, ogrodzenie z bramami) z początku XX w. wraz z dawnym Kasynem Oficerskim (1905), dawna Villa Prittwitz - obecnie Pałacyk oraz Cmentarz Żołnierzy Radzieckich przy ul. Cmentarnej 3;

Pomniki 
 Kolumna Zwycięstwa, Rynek;
 Kolumna Złotych Godów, plac Książąt Śląskich;
 Pomnik Kombatantów Rzeczypospolitej, skwer Kombatantów II Wojny Światowej;
 Pomnik Wdzięczności (przed II wojną światową cokół pomnika Fryderyka III), „Park Henryka Sienkiewicza” (całkowicie zburzony w marcu 2018);
 Pomnik Fryderyka Chopina, skwer przy Państwowej Szkole Muzycznej I stopnia im. F. Chopina;
 Pomnik II Armii Wojska Polskiego, skwer przy ul. Wojska Polskiego;
 Pomnik Ery Kosmicznej (“Bycze Jaja”), ul. 3 Maja (dawna fosa);
 Pomnik Pamięci Żołnierzy Armii Radzieckiej, Cmentarz Wojenny Żołnierzy Armii Radzieckiej;
 Kamień Pamięci Pokoleń, “Park Klonowy”
 Pomnik Pamięci Powstania Warszawskiego - pl. Staszica/ul.Rzemieślnicza

Miejsca Pamięci Narodowej 
 Pomnik Kombatantów RP, skwer Kombatantów II Wojny Światowej;
 Pomnik Golgota Wschodu i Katastrofy Smoleńskiej, plac Książąt Śląskich;
 Tablica pamięci Antoniego Cieszyńskiego, Apteka pod Orłem, Rynek 11;
 Tablica katyńska, Tablica upamiętniająca ofiary UPA (Ukraińskiej Powstańczej Armii), Tablica upamiętniająca Witolda Pileckiego, Tablica upamiętniająca powstanie styczniowe, wewnątrz bazyliki św. Jana Apostoła, ul. Łużyckiej 4;
 Tablica pamiątkowa na budynku byłego Urzędu Bezpieczeństwa (1945-1956), gdzie torturowano i represjonowano „wrogów” Polski Ludowej, ul. 11 Listopada 4;
 Tablica, w hołdzie żołnierzom AK, obok głównego wejścia do kościoła pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, ul. Wileńska 4

Środowisko przyrodnicze

Klimat (1979–2013) 

Średnie miesięczne ciśnienie atmosferyczne waha się od 1014,5 hPa (IV) do 1018,7 hPa (I), największy zanotowany wzrost ciśnienia 24 hPa, największy spadek 29 hPa.

Średnia roczna prędkość wiatru wynosi 3,9 m/s. Najmniejsze średnie zachmurzenie osiąga 47% (VIII), największe 74% (XII), średnie roczne 60%.

Średnia roczna temperatura powietrza osiąga +8,9 °C. W przebiegu rocznym najchłodniejszy jest styczeń (–0,9 °C), najcieplejszy lipiec (+18,8 °C). Najwyższą maksymalną temperaturę zanotowano 10 sierpnia 1992 (+37,4 °C), najniższą temperaturę minimalną 14 stycznia 1987 (–28,8 °C).

Absolutna amplituda temperatury powietrza osiągnęła 66,2 °C. W ciągu roku występuje 45 dni gorących, czyli takich, w których maksymalna temperatura przekracza 25 °C, z czego 7 to dni upalne z temperaturą powyżej 30 °C; czasami zdarzają się w Oleśnicy dni bardzo upalne, podczas których maksymalna temperatura przekracza 35 °C. Najdłuższe fale upałów nad miastem wystąpiły:

 6–11 VIII 1992 r. (6 dni)
 23 VII – 2 VIII 1994 r. (11 dni)
 18–28 VII 2006 r. (11 dni)
 10–17 VII 2010 r. (8 dni)

Najwięcej dni upalnych (z temperaturą maksymalną powyżej 30 °C) zanotowano w 1994 i 2006 r. – po aż 21 dni, z czego 17 w lipcu 2006.
Latem występują bardzo rzadko tzw. tropikalne noce, kiedy temperatura minimalna nie spada poniżej 20 °C. Zdarzają się one na przełomie lipca i sierpnia. Najwyższą minimalną temperaturę w Oleśnicy zanotowano 29 VII 2013 r. i było to 21,3 °C.

Dni mroźnych, z ujemną temperaturą maksymalną (poniżej 0 °C) jest w Oleśnicy tylko 26 rocznie. Średnia roczna suma opadu wynosi 495 mm.

Największe średnie miesięczne sumy opadu 78 mm (VII), najmniejsze 23 mm (II). Notowanych jest średnio 103 dni z opadem w roku (z maksimum w lecie).

Parki i tereny zielone 

 Park nad Stawami
 Park Klonowy
 Park Kolejarzy Oleśnickich
 Park Mikołaja Kopernika
 Park Książąt Oleśnickich
 Park Henryka Sienkiewicza
 Park Południowy (projektowany)

Demografia 

Oleśnica jest drugim, po stolicy Dolnego Śląska, największym miastem aglomeracji wrocławskiej. W opublikowanych przez GUS danych z 31.12.2015 roku w mieście populacja wyniosła 37.450 mieszkańców, w tym: 19.625 kobiet i 17.825 mężczyzn. W badanym roku przyrost naturalny wyniósł -12 (urodzenia żywe 340, zgony ogólem 352, w tym niemowląt 0).

Najwyższą liczę ludności Oleśnicy odnotowano w 1996 roku (39.021).

Dzielnice, powierzchnia 
Oficjalnie Miasto Oleśnica nie posiada usankcjonowanego prawnie podziału terytorialnego na dzielnice czy osiedla. Aktualnie używane nazwy są wynikiem przyłączenia w granice administracyjne pobliskich wsi bądź funkcjonują na zasadzie zwyczajowo przyjętych określeń: Centrum, Stare Miasto, Serbinów, Podzamcze, Lucień (do 1945 Leuchten), Lucień Osiedle, Łukanów, Wądoły, Osada Bystre, Stare Rataje, Nowe Rataje, Kwadraty oraz Zielone Ogrody.

Według danych z roku 2008 ogólna powierzchnia gruntów to 2096 hektarów, w tym:
 grunty orne 1107 ha
 sady 37 ha
 łąki i pastwiska 160 ha
Miasto stanowi 2% powierzchni powiatu.

Transport

Drogi 
Przez Oleśnicę przebiega: jedna droga krajowa i dwie wojewódzkie oraz obwodnica w standardzie drogi ekspresowej:
 (Ekspresowa Obwodnica Oleśnicy) Białystok – Warszawa – Oleśnica– Wrocław – Kłodzko – Kudowa-Zdrój (granica państwa )
  Oleśnica – Międzybórz – Ostrów Wielkopolski – Kalisz – Konin – Inowrocław – Bydgoszcz – Bobolice
  Oleśnica – Trzebnica – Wołów – Ścinawa
  Oleśnica – Namysłów

Transport autobusowy 
Miasto posiada duży dworzec autobusowy z dziewięcioma zadaszonymi stanowiskami odjazdowymi, halą warsztatową z myjnią i zajezdnią.

Miejski transport zbiorowy organizowany jest od 22 lipca 1984 roku. Komunikacja opiera się na 4 liniach autobusowych. Przejazd jest bezpłatny dla wszystkich pasażerów.

Od lipca 2020 roku uruchomiona została Komunikacja Autobusowa Gminy Oleśnica (KAGO) łącząca miejscowości gminy wiejskiej z miastem. Opłata za przejazd dowolną linią gminną G1-9 wynosi 2 złote i nie stosuje się ulg i stref biletowych Każda linia wykonuje kilka kursów dziennie w dni robocze.

G1 Jenkowice <> Dąbrowa <> Oleśnica

G2 Brzezinka <> Boguszyce <> Sokołowice <> Oleśnica

G3 Ostrowina <> Ligota Polska <> Poniatowice <> Jonas <> Cieśle <> Oleśnica

G4 Boguszyce <> Boguszyce Osiedle <> Spalice <> Oleśnica

G5 Zarzysko <> Wszechświęte <> Nowoszyce <> Bogusławice <> Oleśnica

G6 Nowa Ligota <> Ligota Wielka <> Smolna <> Oleśnica

G7 Piszkawa <> Krzeczyn <> Ligota Mała <> Bystre <> Oleśnica

G8 Smardzów <> Nieciszów <> Oleśnica

Autobusy komunikacji komercyjnej do sąsiedniego Wrocławia kursują tu w takcie średnio co 20 minut.

Przebieg linii 504,14,514,554 na terenie Oleśnicy:  * - przystanki obsługiwane przez wybrane kursy
 504, 504 NOC - ↔ Wileńska (Jednostka Wojskowa) - Sucharskiego I/II - Wojska Polskiego I/II - Klonowa - Sudoła* - Poniatowskiego* - Lwowska - pl. Zwycięstwa - D.A - Wrocławska (bank)* - Smardzów - Borowa - Byków - Długołęka - Mirków - WW Psie Pole (Stacja kolejowa) - WW C.H. Korona - WW. Kwidzyńska - WW Norwida/pl. Grunwaldzki - WW Poczta Główna/Urząd Wojewódzki - WW. Kołłątaja/pl.Dominikański - Wrocław D.A.

 14, 514 - ↔ Ostrowina (Szpital) - Poniatowice- Wojska Polskiego I/II - Klonowa - Lwowska - pl. Zwycięstwa - D.A - Wrocławska (bank) - Smardzów - Borowa - Byków - Długołęka - Mirków - WW Psie Pole (Stacja kolejowa) - WW C.H. Korona - WW. Kwidzyńska - WW Norwida/pl. Grunwaldzki - WW Poczta Główna/Urząd Wojewódzki - WW. Kołłątaja/pl.Dominikański - Wrocław D.A.

 554 - ↔ D.A - pl. Zwycięstwa - Kilińskiego - 3-go Maja - Ludwikowska (pętla) - Bystre - Krzeczyn - Piszkawa - Oleśniczka - Kątna- Brzezia Łąka - Pietrzykowice - Śliwice - Kiełczów - WW Psie Pole - WW C.H. Korona - WW Mosty Warszawskie - WW Wyszyńskiego- WW Ogród Botaniczny - WW Kołłątaja/pl.Dominikański - Wrocław D.A

Transport kolejowy 

W Oleśnicy znajdują się dwie stacje kolejowe: Oleśnica i Oleśnica Rataje.
Jest to duży węzeł kolejowy, krzyżują się tu linie z Wrocławia, Ostrowa Wielkopolskiego, Łodzi Kaliskiej, Warszawy, Krotoszyna, Poznania, Koszalina i z Katowic przez Lubliniec, Kluczbork.

Przez Oleśnicę przebiegają następujące linie kolejowe:
  Kalety – Wrocław Mikołajów
  Herby Nowe – Oleśnica
  Oleśnica – Chojnice

Linia 143 wykorzystywana jest również w ramach ruchu pasażerskiego Wrocławskej Kolei Aglomeracyjnej i jest obsługiwana przez PolRegio (dawne Przewozy Regionalne).

Jeszcze w latach siedemdziesiątych XX w. na stacji Oleśnica Rataje można było rozpocząć podróż ekspresem. Po blisko 40 latach kursowania odjechał z Oleśnicy Rataje ostatni pociąg międzynarodowy „Bohemia”, łączący stolice Polski i Czech. Dwa lata wcześniej zakończył tu kursowanie pociąg relacji Warszawa – Drezno.

Transport lotniczy 
Na wschód od miasta istniało do 2003 roku lotnisko wojskowe. W roku 2013 powołano spółkę Lotnisko Oleśnica pod zarządem powiatu oleśnickiego. Projekt reaktywacji lotniska został wstrzymany w roku 2016. W 2021 roku została oddana do użytku wschodnia obwodnica miasta, łącząca drogę ekspresową S8 z drogą wojewódzką nr 451 ostatecznie degradując charakter lotniczy obiektu.

Oleśnicki Rower Miejski 
Od roku 2019 w Oleśnicy funkcjonuje Oleśnicki Rower Miejski (OLBIKE) tworzący sieć kilkunastu stacji na terenie miasta.

Burmistrzowie Oleśnicy

Oświata

Placówki oświatowe 

Szkoły oraz instytucje oświatowe w Oleśnicy:
 Przedszkola - Przedszkole nr 1, 3, 4, 6 i siedem przedszkoli niepublicznych;
 Szkoły podstawowe - SP nr 2 im. Jana Kilińskiego, SP nr 4 im. prof. Romana Podoskiego, SP nr 6 z Oddziałami Integracyjnymi im. Janusza Korczaka, SP nr 7 im. Jana Pawła II, SP nr 8 im. Noblistów Polskich, Katolicka Szkoła Podstawowa im. Jana Apostoła i Ewangelisty (niepubliczna);
 Gimnazja - Gim. Gimnazjum nr 1 im. Książąt Oleśnickich, Gim. nr 2 im. Armii Krajowej, Gim. nr 3 im. Podróżników i Odkrywców Polskich, Gimnazjum Gminy Oleśnica im. Szarych Szeregów, Centrum Kształcenia i Wychowania;
 Licea ogólnokształcące - I Liceum Ogólnokształcące im. Juliusza Słowackiego, II Liceum Ogólnokształcące im. ks. Jana Twardowskiego, ZSP im. Marii Skłodowskiej-Curie - Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych, Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych, „EUROCONSULTING” Centrum Kształcenia Dorosłych Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych;
 Technika - Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Marii Skłodowskiej-Curie - Technikum;
 Zasadnicze szkoły zawodowe - Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Marii Skłodowskiej-Curie, Centrum Kształcenia i Wychowania;
 Szkoły policealne - Policealne Studium Zawodowe “ALFA”, „EUROCONSULTING” Polsko-Niemieckie Centrum Edukacji Biznesu. Szkoła Policealna dla Dorosłych, Policealne Studium Zawodowe dla Dorosłych;
 Szkoły specjalne - Zespół Placówek Specjalnych - Przedszkole Specjalne nr 5, Szkoła Podstawowa Nr 5, Gimnazjum Nr 4 Specjalne, Zasadnicza Szkoła Zawodowa Nr 2 Specjalna, Specjalna Szkoła Przysposabiająca do Pracy, Specjalny Ośrodek Szkolno Wychowawczy im. Sybiraków, Ośrodek Rewalidacyjno-Wychowawczy

Inne instytucje 
W Oleśnicy działa także Powiatowa Placówka Opiekuńczo-Wychowawcza Nr 4.

Kultura 

Imprezy kulturalne:
 Dni Oleśnicy – Święto Miasta Wież i Róż (przełom maja-czerwca każdego roku)
 Dni Europy (wrzesień każdego roku)
 Oleśnicki Festiwal Cyrkowo-Artystyczny OFCA (sierpień każdego roku)
 Agrafka Jam (festiwal hip-hopowy) (sierpień każdego roku)
 Oleśnica Rock Festival

Wspólnoty wyznaniowe 

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:

 Kościół rzymskokatolicki:
 parafia św. Jana Apostoła i Ewangelisty
 parafia Najświętszej Maryi Panny Matki Miłosierdzia
 parafia Najświętszej Maryi Panny Fatimskiej
 Zgromadzenie Ss. Świętego Feliksa z Kantalicjo
 Kościół greckokatolicki:
 parafia Trójcy Świętej
 Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny:
 parafia Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy
 Kościół Ewangelicko-Augsburski:
 filiał w Oleśnicy należący do parafii Opatrzności Bożej we Wrocławiu
 Kościół Zielonoświątkowy:
 zbór w Oleśnicy, ul. Łużycka 22 (dawny Kościół Zbawiciela i Stara Synagoga)
 Świadkowie Jehowy:
 zbór Oleśnica-Północ
 zbór Oleśnica-Wschód
 zbór Oleśnica-Zachód (Sala Królestwa, ul. Stolarska 3b)

Oleśnica jako garnizon wojskowy 

Jednostki stacjonujące po 1945 (rozwiązane):
 51. zapasowy batalion specjalistów lotniczo-technicznych
 Techniczna Oficerska Szkoła Wojsk Lotniczych w Oleśnicy
 19 Samodzielny Batalion Rozpoznawczy
 1 Szkolny Pułk Samochodowy
 Wojskowy Ośrodek Szkolenia Spadochronowego (WOSSpad)
 KBW Oleśnica

Jednostki stacjonujące po 1945:
 Techniczna Oficerska Szkoła Wojsk Lotniczych
 Centralny Ośrodek Szkolenia Specjalistów Technicznych Wojsk Lotniczych
 Centrum Szkolenia Inżynieryjno-Lotniczego
 Szkoła Chorążych Personelu Technicznego Wojsk Lotniczych

Jednostki stacjonujące w Garnizonie Oleśnica od 2004 roku:
 2 kompania regulacji ruchu od 1 kwietnia 2005 roku
 3 kompania regulacji ruchu (przeniesiona w 2011 r. do Niska)

 82 batalion ewakuacji sprzętu
 10 Rejonowe Warsztaty Techniczne
 3 Wojskowy Ośrodek Metrologii
 2 Wojskowy Oddział Gospodarczy
 Archiwum Wojskowe w Oleśnicy
 Garnizonowy Węzeł Łączności w Oleśnicy
 Centrum Kierowania Ruchem Wojsk na Teatrze Oleśnica

Sport 

W mieście przy ul. Brzozowej znajduje się stadion miejski z dwoma boiskami do gry w piłkę nożną i bieżnią lekkoatletyczną oraz zabytkową trybuną krytą z 1925 r. Przy ul. Spacerowej znajduje się nowo wybudowany kompleks sportowo-rekreacyjny, a przy ul. Kochanowskiego nowoczesna hala sportowa wraz z boiskami zewnętrznymi. Bazę sportową uzupełniają trzy boiska „Orlik”.

 Kluby sportowe
 Miejski Klub Sportowy Pogoń Oleśnica (wielosekcyjny: piłka nożna – liga okręgowa, piłki ręczna – II liga, brydż – III liga, szachy – III liga) – istnieje od 12 maja 1945 roku. Piłkarze przez kilkanaście sezonów występowali w III lidze. W sezonie 1993/1994 klub uplasował się w niej na pierwszym miejscu i wywalczył awans do II ligi. Zajął w niej 18. Miejsce. W 1996 dotarł do półfinału pucharu Polski, w którym przegrał 0:3 z Ruchem Chorzów;
 Akademia Piłkarska Oleśnica
 Miejski Klub Pływacki „Atol” Oleśnica
 Klub Pływacki „Torpeda” Oleśnica
 Stowarzyszenie Piłki Ręcznej Oleśnica
 Oleśnicki Klub Hokejowy „Orły” Oleśnica
 Integracyjne Stowarzyszenie Rozwoju Sportu MOKiS „Siatkarz” Oleśnica
 Powiatowy Integracyjny Klub Sportowy „Orzeł” Oleśnica z wychowankiem, ostatnim medalistą olimpijskim w boksie z Barcelony Wojciechem Bartnikiem
 Klub Taekwon-do Ge-Baek
 Klub Sportowy „Dosan”
 Klub Sportowy "Hikari" Oleśnica
 Klub Sportowy AJDE Oleśnica – klub tenisa stołowego
 Judo „Tigers” Oleśnica
 Yureco Bike Team Oleśnica
 Międzyszkolny Integracyjny Klub Sportowy „Junior”
 Oleśnicki Klub Modelarski
 Oleśnickie Stowarzyszenie Sportowe
 Oleśnickie Towarzystwo Tenisowe „Smecz”
 Powiatowy Integracyjny Klub Sportowy „Orzeł
 Wojskowy Klub Sportowy „Oleśniczanka”, prowadzony przez Wiesława Kiryka, którego zawodnicy byli olimpijczykami (Bogusław Mamiński – Moskwa 1980, Leszek Bebło – Barcelona 1992 i Atlanta 1996, Grzegorz Gajdus – Atlanta 1996 i Ateny 2004, Jan Zakrzewski – Ateny 2004), kilkudziesięciu zawodników klubu było reprezentantami Polski na Mistrzostwa Świata i Europy w Lekkiej Atletyce, zawodnicy tego klubu zdobyli łącznie 290 medali Mistrzostw Polski, w tym 107 złotych, klubu dwukrotnie organizował w Oleśnicy Mistrzostwa Polski w Biegach Przełajowych Seniorów
 Wojskowy Klub Spadochronowy „Skrzydło”
 Wojskowe Koło PTTK nr 20
 Oleśnickie Stowarzyszenie Modelarzy RC
 Klub Koszykarski Oleśnica
Miasto w świecie sportu

Z Oleśnicy pochodzi aktualny zawodnik WWE - jednej z najlepszej federacji wrestlingu na świecie. Zawodnikiem tym jest Łukasz Aiyegbusi (znany jako Babatunde, Commander Azeez, Dabba-Kato, Azeez)

Stosunki międzynarodowe

Miasta partnerskie

Zobacz też 
 Stara Synagoga w Oleśnicy
 Cmentarz żydowski w Oleśnicy
 Książęta oleśniccy
 Zamek oleśnicki

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 Das Buch der Stadt Oels in Schlesien, Berlin 1930.
 Al. Galas, Ar. Galas, Dzieje Śląska w datach, Wrocław 2001.
 Wilhelm Haeusler, Urkundensammlung zur Geschichte Furstenthums Oels vis zum Aussterben der Piastischen Herzogsline, Breslau 1883.
 Historia Śląska pr. zbior. pod red. Marka Czaplińskiego, Uniwersytet Wrocławski, Wrocław 2002.
 K. Jasiński, Rodowód Piastów śląskich, T.2, Wrocław 1972.
 T. Kulak, W. Mrozowicz, Syców i okolice od czasów najdawniejszych po współczesność, Wrocław-Syców 2000.

Linki zewnętrzne 

 Oleśnicki Dom Spotkań z Historią
 Strona internetowa miasta Oleśnicy
 Strona internetowa gminy Oleśnica
 Kompendium wiedzy o historii Oleśnicy online dr Marka Nienałtowskiego
 Zbiór starych widokówek Oleśnicy
 Oleśnica z lotu ptaka – film na YouTube
 
 Ofca Festival

 
Miasta polskie lokowane na prawie średzkim
Miasta w Polsce lokowane w XIII wieku
Miasta w województwie dolnośląskim