Franz Schubert

Franz Peter Schubert (ur. 31 stycznia 1797 w Himmelpfortgrund, zm. 19 listopada 1828 w Wiedniu) – austriacki kompozytor, prekursor romantyzmu w muzyce.

Życiorys 
Schubert urodził się w Himmelpfortgrund – część 9. dzielnicy Wiednia (9. Wiener Gemeindebezirk Alsergrund) w wielodzietnej rodzinie. Jego ojciec był nauczycielem i dyrektorem szkoły. To właśnie on rozpoczął edukację muzyczną syna. Mając sześć lat Schubert poszedł do szkoły w Lichtental pod Wiedniem. W wieku siedmiu lat został oddany pod opiekę Michaela Holzera, organisty z parafialnego kościoła, aby kontynuował naukę. W 1808 został stypendystą kapeli chłopięcej w Konwikcie Cesarsko-Królewskim w Wiedniu, gdzie śpiewał w sopranach przez pięć lat, aż do mutacji głosu. Studia kompozycji rozpoczął u Antonio Salierego w 1812. Po odejściu z Konwiktu, pracował jako nauczyciel, na wyraźnie życzenie ojca, a także by uniknąć służby wojskowej. Praca ta nie sprawiała mu żadnej satysfakcji. Okres ten był najbardziej płodnym w życiu Schuberta. Twórczość J.W. Goethego była inspiracją wielu jego utworów.

W 1818 Schubert porzucił pracę w szkole, aby zająć się swoją pasją. Został bez źródeł dochodu i tylko dzięki oddanym przyjaciołom mógł komponować. Pracował codziennie przedpołudniami, od dziewiątej rano do pierwszej po południu.
Do grona licznych przyjaciół Schuberta należeli pisarze Franz Grillparzer oraz Johann Mayrhofer, kompozytorzy Franz Lachner i Anselm Hüttenbrenner, śpiewak Johann Michael Vogl, który był wykonawcą jego pieśni, Joseph von Spaun, bracia Joseph i Leopold Kupelwieser, poeci Franz von Schober i Theodor Körner. W okresie tym dawał również prywatne lekcje muzyki córkom księcia Esterházyego. W zasadzie Schubert poza kilkoma wyjątkami nie opuszczał Wiednia. Do historii przeszły wieczorki muzyczne, tak zwane Schubertiady, które odbywały się w kawiarniach i u przyjaciół, a także w domach zamożnych kupców i urzędników państwowych. Utwory Schuberta zostały wykonane po raz pierwszy publicznie w 1820. Dwa lata później skomponował Symfonię h-moll Niedokończoną, która została odnaleziona około 40 lat po śmierci kompozytora i wykonana po raz pierwszy w 1865 pod dyrekcją Johanna Herbecka w Filharmonii Wiedeńskiej, gdzie została przyjęta z wielkim aplauzem. Około roku 1823, po odwiedzinach w domu publicznym, zaraził się chorobą weneryczną. Leczenie rtęcią osłabiło jego organizm, miało wpływ na nawrót ataków depresji i mogło przyczynić się do jego wczesnej śmierci.

Niedoceniony przez elity, umarł w Wiedniu, najprawdopodobniej na tyfus brzuszny lub gruźlicę (choć stwierdzono też obecność trującej rtęci). Pochowany na Cmentarzu Centralnym w Wiedniu. Zostaje w pamięci na długie lata jako król kawiarnianych i domowych spotkań muzycznych. Dopiero pierwsze wydanie jego dzieł przez Breitkopfa i Härtla, sześćdziesiąt lat po śmierci przyniosły mu należny rozgłos i uznanie.

Instrumenty 
Wśród fortepianów, do których Schubert miał dostęp, były fortepian Benignus Seidner (obecnie wystawiany w Schubert Geburtshaus w Wiedniu) oraz fortepian Anton Walter & Sohn (Kunsthistorisches Museum w Wiedniu). Schubert znał również instrumenty wiedeńskiego budowniczego fortepianów Conrada Grafa.

Największe dzieła 
Austriacki muzykolog dr Otto Erich Deutsch skatalogował dzieła Franza Schuberta (1951) i od jego nazwiska pochodzą oznaczenia D nadawane poszczególnym utworom kompozytora. Katalog obejmuje ponad 900 utworów.

 Symfonie:
Symfonie Franza Schuberta w kolejności chronologicznej

 Muzyka religijna
Schubert skomponował wiele utworów muzyki religijnej. Najbardziej cenione są jego wielkie formy wokalne, zwłaszcza msze. Schubert skomponował 8 mszy, w tym jedno Requiem (drugie zachowało się tylko we fragmentach) oraz kilka osobnych części mszy. Najbardziej wartościowe są: Msza Nr 5 As-dur oraz Msza Nr 6 Es-dur. Warto nadmienić, że Schubert w sześciu mszach (Nr 1 – Nr 6) opuścił słowa: Credo in unam sanctam catholicam et apostolicam ecclesiam.

Msze Franza Schuberta w kolejności chronologicznej

 Inne utwory religijne
 Stabat Mater g-moll, D 175
 Stabat Mater f-moll – oratorium, D 383
 Lazarus (Łazarz) – oratorium, D 689 (niedokończone)
 antyfony
 ofertoria
 graduały

 Utwory fortepianowe:
 6 Moments Musicaux, D 780
 4 Impromptus, D 899
 4 Impromptus, D 935
 Fantazja C-dur Wędrowiec, D 760
 Sonaty: a-moll Op. 42, D-dur Op. 53, A-dur Op. 120, Es-dur Op. 122, a-moll Op. 143,
H-dur Op. 147, a-moll Op. 164, c-moll Op. Pośm., A-dur Op. Pośm., B-dur Op. Pośm.

 Muzyka kameralna:
 Kwartet smyczkowy a-moll Rosamunde, D 804
 Kwartet smyczkowy d-moll Śmierć i dziewczyna, D 810
 Kwartet smyczkowy G-dur, D 887
 Kwintet smyczkowy C-dur, D 956
 Sonata na arpeggione i fortepian, D 821
 Kwintet fortepianowy A-dur Pstrąg op. 114
 Trio fortepianowe B-dur, D 898
 Trio fortepianowe Es-dur, D 929

 Pieśni (napisał ich ponad 600):
 Małgorzata przy kołowrotku, D 118
 Polna różyczka, D 257
 Król olch (tłumaczony również jako Król elfów, niem. Der Erlkönig), D 328
 Pstrąg, D 550
 Karzeł, D 771

 Cykle i zbiory pieśni:
 Piękna młynarka, D 795
 Podróż zimowa, D 911
 Łabędzi śpiew, D 957

Przypisy

Bibliografia 
 T. Marek Schubert, Kraków PWM 1969, wyd.II 1988.
 A. Einstein Muzyka w epoce romantyzmu. Kraków(PWM) 1983, s. 94–11
 D. Gwizdalanka Historia muzyki 2, Kraków (PWM) 2006, s. 199–204

Linki zewnętrzne 
 .
 
 Utwory Schuberta w katalogu O.E. Deutscha 
 Notes on Franz Schubert pianisty Barta Bermana 
 
 Artykuł o Franzu Schubercie autorstwa Bohdana Pocieja
 Partytury do utworów Franza Schuberta w serwisie Polona.pl

Austriaccy kompozytorzy
Kompozytorzy klasycyzmu
Kompozytorzy romantyzmu
Urodzeni w 1797
Zmarli w 1828
Pochowani na Cmentarzu Centralnym w Wiedniu