alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Farsalia

Farsalia (Pharsalia) – epopeja historyczna rzymskiego poety Lukana w 10 księgach, dotycząca wojny domowej między Pompejuszem a Cezarem, zakończonej klęską pod Farsalos w roku 48 p.n.e. Oprócz tytułu Farsalia manuskrypty przekazują też alternatywny tytuł Bellum civile ("Wojna domowa").

Poemat pisany jest w duchu filozofii stoickiej, przedstawia wojnę domową jako straszliwe doświadczenie zesłane na ludzkość przez Fatum. Nie prezentuje całościowego przebiegu wojny, skupiając się na wybranych epizodach, uzupełnionych licznymi dygresjami, osobistymi uwagami i opisami geograficznymi. Lukan odszedł od klasycznej tradycji epicznej, eliminując wpływ bogów na opisywane wydarzenia, zamiast tego wprowadzając motywy takie jak wywoływanie duchów, czary i zabobony. Ogranicza się także do ogólnikowego opisu bitew, nie przedstawiając znanych np. z Iliady opisów pojedynków. Wprowadza liczne obrazy budzących grozę scen typu pobojowiska, bitwy, śmierć. Sympatia autora leży po stronie Pompejusza, walkę między nim a Cezarem postrzega Lukan jako konflikt wolności z tyranią. Język poematu jest patetyczny, silnie nacechowany retoryką, zawarto w nim sumie 119 mów.

Przekłady na język polski 
 
 
 Wyiątki z Farsalii Lukana. Franciszek Ksawery Dmochowski (tłum.) [w:]

Przypisy 

Literatura rzymska
Eposy starożytnego Rzymu
Sołectwo

Sołectwo – jednostka pomocnicza gminy we współczesnej Polsce, charakterystyczna głównie dla obszarów wiejskich. Obszar, zakres działania sołectwa i jego organów określa rada gminy w statucie sołectwa.

Według stanu z dnia 31 grudnia 2021 roku w Polsce było 40 825 sołectw.

Charakterystyka 
Organem uchwałodawczym w sołectwie jest zebranie wiejskie, a wykonawczym – sołtys. Działalność sołtysa wspomaga rada sołecka. Sołtysa oraz radę sołecką wyłaniają stali mieszkańcy danego sołectwa w tajnym i bezpośrednim głosowaniu na zebraniu wiejskim.

Zebranie wiejskie jest przykładem realizacji idei demokracji bezpośredniej, podczas którego artykułowane są najważniejsze problemy mieszkańców sołectwa. Udział mieszkańców w zebraniach wiejskich jest bardzo zróżnicowany. Średnio kształtuje się na poziomie około 15%.

Od 2010 roku sołectwa, za zgodą rady gminy, mogą dysponować funduszem sołeckim. W 2013 roku ponad połowa gmin, w których jednostkami pomocniczymi były sołectwa, uruchomiła fundusz sołecki.

Struktura 
Sołectwo może obejmować jedną miejscowość (np. wieś bądź przysiółek, a nawet osadę), część miejscowości lub kilka miejscowości. Także w jednej miejscowości może być ustanowionych kilka sołectw.

Sołectwa miejskie 
W miastach najczęściej odpowiednikiem sołectwa jest osiedle (bądź dzielnica). Jednak nie jest to regułą i są przypadki, gdzie w obrębie miasta ustanawiane są także sołectwa. W 2013 roku w 12 gminach miejskich funkcjonowało 49 sołectw (brak było natomiast sołectw w miastach znajdujących się w gminach miejsko-wiejskich). Jednostki pomocnicze w postaci sołectw w wymienionym roku były wyodrębnione w następujących gminach miejskich: Krasnystaw (7 sołectw), Orzesze (7), Jastrzębie-Zdrój (6), Mikołów (5), Pieszyce (4), Zawiercie (4), Suwałki (3), Kalisz (3), Czarna Woda (2), Miasteczko Śląskie (3), Woźniki (4), Sejny (1), Świnoujście (1). Do 2010 roku 3 sołectwa istniały w Warszawie w dzielnicy Białołęka.

W sześciu gminach miejskich w 2013 roku podjęta została uchwała o wyodrębnieniu funduszu sołeckiego na 2014 r. Były to Miasteczko Śląskie, Orzesze, Jastrzębie-Zdrój, Krasnystaw, Czarna Woda oraz Zawiercie.

W Zielonej Górze z początkiem 2015 utworzono jedną jednostkę pomocniczą pod nazwą dzielnica Nowe Miasto, podzieloną na jednostki pomocnicze niższego rzędu – sołectwa. Wcześniej jednostki te wchodziły w skład gminy wiejskiej Zielona Góra.

Zobacz też 

 sołtys
 geografia osadnictwa, osadnictwo wiejskie, ruralizm
 gmina, wieś
 rolnictwo, chłopi, zagroda, zasadźca
 wioska tematyczna

Przypisy 

Jednostki pomocnicze gminy w Polsce
Rada sołecka

Rada sołecka – ciało doradcze (nie organ doradczy) działające przy sołtysie, które wspomaga jego działalność. Członkowie rady sołeckiej są wybierani przez stałych mieszkańców sołectwa na zebraniu wiejskim. Zakres działania rady sołeckiej określony jest w statucie sołectwa.

Historia 
W 1933 roku na mocy ustawy z dnia 23 marca 1933 roku zostały powołane Rady Gromadzkie jako organy uchwalające, w gromadach powyżej 200 mieszkańców. Rada Gromadzka była wybierana na 5-letnią kadencję, której członkami byli: sołtys jako przewodniczący, podsołtys i radni gromadzcy w liczbie od 12 do 30, w zależności od liczby mieszkańców.

W gromadach liczących poniżej 200 mieszkańców organem uchwalającym było zebranie gromadzkie. Samorząd gromadzki był uzupełnieniem samorządu gminnego.

Kompetencje 
Do kompetencji członków rady sołeckiej należy:
 zbieranie i rozpatrywanie wniosków mieszkańców w sprawach sołectwa,
 pomoc sołtysowi w prowadzeniu i załatwianiu spraw sołectwa,
 współdziałanie z organizacjami społecznymi w celu wspólnej realizacji zadań,
 opracowanie i przedkładanie zebraniu wiejskiemu projektów programów pracy samorządu,
 opracowanie i przedkładanie zebraniu wiejskiemu projektów uchwał w sprawach rozpatrywanych przez zebranie wiejskie,
 organizowanie uchwał zebrania wiejskiego i kontrolowanie ich realizacji,
 inicjowanie i prowadzenie na terenie sołectwa prac możliwych do wykonania małymi środkami finansowymi i przy współudziale mieszkańców sołectwa.

Zobacz też 
 rada osiedla

Uwagi

Przypisy 

Organy administracji samorządowej
Skradzione pocałunki

Skradzione pocałunki (fr. Baisers volés) – francuski komediodramat filmowy z 1968 roku w  reżyserii François Truffauta. Dalsze losy Antoine'a Doinela, bohatera wielu filmów tego reżysera. Po wyrzuceniu z wojska, Antoine (Jean-Pierre Léaud) błąka się po Paryżu w poszukiwaniu odpowiedniego zajęcia i prawdziwej miłości. Znajduje swoją wielką miłość w Christine Darbon (Claude Jade). W końcu obiecuje jej małżeństwo.

Opis fabuły 
Kontynuacja losów Antoine'a Doinela. Po wyrzuceniu z wojska Antoine (Jean-Pierre Léaud) wraca do Paryża. Spotyka się ze swoją ukochaną Christine (Claude Jade) i zaprasza ją oraz jej rodziców (Daniel Ceccaldi, Claire Duhamel) na obiad. Dzięki pomocy ojca dziewczyny Antoine dostaje pracę w hotelu. Szybko jednak traci posadę po tym, jak nieświadomie pomaga panu Henriemu (Harry-Max), prywatnemu detektywowi. Bezrobotny już Antoine wpada przypadkiem na niego i Henri oferuje mu pracę w agencji detektywistycznej. Początkowo pomaga w śledztwie dotyczącym magika, później zajmuje się sprawą Georges'a Tabarda (Michel Lonsdale). Poznaję jego żonę, uroczą Fabienne Tabard (Delphine Seyrig). Kobieta próbuje uwieść Antoine'a. Ale Christine kocha Antoine i ona przejmuje inicjatywę.

Obsada 
 Jean-Pierre Léaud jako Antoine Doinel
 Claude Jade jako Christine Darbon
 Daniel Ceccaldi jako ojciec Christiny
 Claire Duhamel jako matka Christiny
 Delphine Seyrig jako Fabienne Tabard
 Michael Lonsdale jako pan Tabard
 Serge Rousseau jako nieznajomy
 Marie-France Pisier jako Colette Tazzi

Nagrody i wyróżnienia 
W 1968 roku film zdobył Nagrodę Louisa Delluca. Był także nominowany do Oscara i Złotego Globu w kategorii najlepszy film nieanglojęzyczny.

Przypisy 

Francuskie filmy z 1968 roku
Francuskie komedie romantyczne
Filmy nominowane do Oscara za najlepszy film nieanglojęzyczny
Filmy kręcone w Paryżu
Filmy w reżyserii François Truffauta
Płaszcz północy

Płaszcz północy (Kita no misaki) – film japoński, reż. Kei Kumai.

Obsada 
 Go Kato - Misuo Ono
 Claude Jade - Marie-Therese
 Kinuyo Tanaka
 Tomoko Ogawa
 Wataru Kobayashi

Opis fabuły 
Niesłusznie skazany Onu (Go Kato) chcąc zacząć nowe życie odnawia znajomość z Marią Teresą (Claude Jade), ale to nie pozwoli mu zapomnieć o przeszłości.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
 

Japońskie dramaty filmowe
Japońskie filmy z 1975 roku
Teheran 43

Teheran 43 (ros. Тегеран-43, Tiegieran-43) – fabularny film szpiegowski z 1981 roku nakręcony w koprodukcji radziecko-francusko-szwajcarskiej.

Obsada 
 Natalia Biełochwostikowa – Marie Louni / Natalia
 Igor Kostolewski – Andriej Iljicz, Andre
 Claude Jade – Françoise (młoda kobieta)
 Alain Delon – inspektor policji Foche
 Curd Jürgens – adwokat Legraine
 Armen Dżigarchanian – Max Richard
 Albert Fiłozow – Scherner
i inni

Nagrody 
 Złoty Medal na XII Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Moskwie i Nagroda Główna na XIV Wszechzwiązkowym Festiwalu Filmowym w Wilnie (1981)

Wersja polska 
 Wersja polska – Studio Opracowań Filmów w Warszawie
 Reżyseria – Maria Piotrowska
Obsada:
 Krzysztof Marek
 Dorota Kawęcka
 Igor Śmiałowski
 Tadeusz Wieczorek
 Roman Wilhelmi
 Jacek Czyż
 Krystian Tomczak
 Juliusz Berger
i inni

Opis fabuły 
Film opowiada o próbie zamachu na przywódców koalicji antyhitlerowskiej (tzw. wielkiej trójki) – prezydenta USA Franklina Delano Roosevelta, premiera Wielkiej Brytanii Winstona Churchilla i przywódcę ZSRR Józefa Stalina w trakcie konferencji teherańskiej (1943). Plan ten zostaje udaremniony przez radzieckiego oficera wywiadu Andrieja Borodina. W czasie pobytu w Teheranie Borodin poznaje Francuzkę, Marie, z którą przeżywa krótki, lecz namiętny romans. Fabuła przenosi się 40 lat później i rozgrywa się w Paryżu. Tam jeszcze raz losy osób w dramatyczny sposób zostają ze sobą splątane. Były niemiecki zabójca również zakochał się we Francuzce w 1980 roku. Ale Françoise gra w podwójną grę. Francuski inspektor policji, którego gra Alain Delon, próbuje rozwikłać zagadkę, której źródła sięgają wydarzeń, które miały miejsce w Teheranie w 1943 roku.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

Filmy o II wojnie światowej
Filmy w reżyserii Aleksandra Ałowa
Filmy w reżyserii Władimira Naumowa
Filmy zrealizowane w koprodukcji międzynarodowej
Francuskie filmy akcji
Francuskie dramaty filmowe
Francuskie filmy szpiegowskie
Francuskie filmy wojenne
Francuskie filmy z 1981 roku
Francuskie melodramaty
Radzieckie filmy akcji
Radzieckie dramaty filmowe
Radzieckie filmy szpiegowskie
Radzieckie filmy wojenne
Radzieckie filmy z 1981 roku
Radzieckie melodramaty
Szwajcarskie dramaty filmowe
Szwajcarskie filmy wojenne
Szwajcarskie filmy z 1981 roku
Szwajcarskie melodramaty
Topaz (film)

Topaz – film fabularny w reżyserii Alfreda Hitchcocka z 1969 roku, na podstawie powieści Leona Urisa.

Obsada 
 Frederick Stafford
 Dany Robin
 Claude Jade
 Michel Subor
 Karin Dor
 John Vernon
 Michel Piccoli
 Philippe Noiret
 John Forsythe

Fabuła 
Amerykański agent CIA wynajmuje francuskiego współpracownika, Devereaux, który ma się udać na Kubę by sprawdzić pogłoski o rosyjskiej broni i podwójnym agencie w NATO, działającym pod pseudonimem Topaz. Śledztwo rozpoczęte w Hawanie zaczyna nabierać niebezpiecznego tempa pozostawiając za sobą falę kryzysu rządowego, morderstwa, zdrady i samobójstwa. Po zakończeniu misji Devereaux powraca do Francji, by zdemaskowć podwójnego agenta.

Linki zewnętrzne 
 
 

Amerykańskie adaptacje filmowe
Filmy w reżyserii Alfreda Hitchcocka
Filmy wytwórni Universal Pictures
Amerykańskie filmy z 1969 roku
Amerykańskie dreszczowce
Topaz

Topaz – minerał z gromady krzemianów, rozpowszechniony w wielu rejonach świata.

Nazwa pochodzi od gr. τοπάζιος (topázios) = poszukiwać lub od sanskryckiego słowa topas = ogień, co nawiązuje do pomarańczowo-złotej barwy i blasku szlachetnych odmian tego minerału.

Właściwości 
Tworzy kryształy słupkowe, niemal izometryczne, także beczułkowate (znanych jest ok. 150 różnych jego postaci). Występuje w skupieniach zbitych, ziarnistych słupkowych i pręcikowych. Jest kruchy i przezroczysty, charakteryzuje się ogromnym bogactwem barw.

W zależności od zabarwienia, wykształcenia i pochodzenia bywa określany różnymi nazwami regionalnymi, zwyczajowymi, handlowymi i gemmologicznymi: t. sherry, hiacynt, t. imperial, t. szlachetny, t. syberyjski, t. safiras, t. royal, t. Peredell, t. taurydzki, szafir brazylijski, szafir wodny, rubin brazylijski, diament niewolników, pyknit. Często zawiera domieszki żelaza, chromu, wanadu, tytanu. Okazy niebieskie i żółtopomarańczowe wykazują niekiedy efekt kociego oka.

Występowanie 
Występuje w kwaśnych skałach magmowych: granitach, pegmatytach, w skałach kontaktowych: grejzenach. Współwystępuje z turmalinem, kasyterytem, fluorytem, muskowitem.

Miejsca występowania to głównie: Brazylia – Minas Gerais (kryształy kilkudziesięciocentymetrowe o wadze 150–300 kg: największy okaz znaleziono w 1986 r. mierzył 2x1,8 m i ważył 5 ton), Sri Lanka, Pakistan, Ural, Nigeria i Madagaskar, Mozambik (znaleziono kryształ o długości 1 m i wadze 2,5 t), Indie, Japonia, Rosja, Czechy, Niemcy, Norwegia (żółty kryształ o wadze 80 kg), Ukraina.

W Polsce występuje w Górach Izerskich, Karkonoszach oraz okolicach Strzegomia i Strzelina.

Zastosowanie 
 Jest stosowany przy produkcji materiałów ogniotrwałych i ściernych
 bardzo atrakcyjny kamień kolekcjonerski
 stosowany w jubilerstwie – stosuje się szlif fasetkowy.

Przypisy 

Kamienie szlachetne
Krzemiany (minerały)
Osoba fizyczna

Osoba fizyczna – prawne określenie człowieka w prawie cywilnym, od chwili urodzenia do chwili śmierci, w odróżnieniu od osób prawnych. 

Osobowość fizyczna jest kategorią prawa cywilnego, zatem brak posiadania osobowości fizycznej przez nasciturusa (płód) nie pozbawia go całkowicie ochrony prawnej. Nasciturus może być podmiotem praw i obowiązków warunkowo, które nabywa, jeśli urodzi się żywy. Cechami osób fizycznych w prawie są imię, nazwisko oraz miejsce zamieszkania.

Zdolność prawna 
Bycie osobą fizyczną pociąga za sobą zawsze posiadanie zdolności prawnej, czyli możliwość bycia podmiotem stosunków prawnych (mają wiele praw i obowiązków o charakterze cywilnym, np. mogą sporządzać testamenty czy być spadkodawcą). Osoby fizyczne zwykle mają także zdolność do czynności prawnych, uzależnioną jednak od pewnych warunków.

Zdolność do czynności prawnych 
Zdolność do czynności prawnych oznacza, że osoba fizyczna może we własnym imieniu zaciągać zobowiązania i swobodnie dysponować swoimi prawami. Dzieli się ona na:
 pełną – uzyskiwaną z dniem osiągnięcia pełnoletniości. Osoba fizyczna może wówczas samodzielnie we własnym imieniu dokonywać wszelkich czynności prawnych.
 ograniczoną – nabywaną w momencie ukończenia 13 lat oraz przysługującą osobom ubezwłasnowolnionym częściowo. Uprawnia ona do dokonywania drobnych czynności dotyczących życia codziennego. W pozostałym zakresie czynności dokonuje za nich ich przedstawiciel ustawowy (rodzic, opiekun prawny) lub kurator (w przypadku osób ubezwłasnowolnionych częściowo).

Osoby niemające zdolności do czynności prawnych (osoby poniżej 13. roku życia oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie) nie mogą dokonywać czynności prawnych bez przedstawiciela ustawowego. Wyjątek dotyczy umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego.

Osoba fizyczna po ukończeniu trzynastego roku życia może zostać całkowicie pozbawiona zdolności do czynności prawnych, czyli zostać ubezwłasnowolniona całkowicie.

Osoba fizyczna a działalność gospodarcza 
Osoby fizyczne mają możliwość założenia działalności gospodarczej. Dotyczy to osób fizycznych dysponujących pełną zdolnością do czynności prawnych, gdyż tylko one mogą założyć firmę na własne nazwisko i prowadzić ją w swoim imieniu.

Zobacz też 

 osoba prawna
 prawo osobowe w prawie rzymskim

Przypisy 

Część ogólna prawa cywilnego
Hymn Irlandii

Amhrán na bhFiann (pol. Żołnierska pieśń; wym. ; ang. The Soldiers' Song) – hymn państwowy Irlandii.

Historia 
Słowa w 1907 roku napisał Peadar Kearney, który razem z Patrikiem Heeneyem skomponował muzykę. Hymn jest marszem, nawiązuje do walk niepodległościowych. Stylizowany jest na pieśń żołnierską. Drukiem ukazał się w 1912 roku w czasopiśmie Irish Freedom. Hymnem państwowym jest od 1926 roku. Oryginalny tekst z języka angielskiego na irlandzki przełożył Liam O'Rinn. Ostatecznie jako hymn został zatwierdzony tylko refren pieśni, wykonywany w języku irlandzkim. Wersja anglojęzyczna hymnu jest rozpowszechniona wśród Irlandczyków mieszkających w Ameryce, nieznających języka irlandzkiego.

Początkowe słowa hymnu brzmiały Sinne Laochra Fáil. Po dojściu do władzy partii Fianna Fáil upowszechniła się wersja ze słowami Sinne Fianna Fáil.

Kompletny tekst 
Kompletny tekst w języku irlandzkim i angielskim:

Zobacz też 
 Herb Irlandii
 Flaga Irlandii

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Hymn w wykonaniu orkiestry wojskowej (plik MP3 ok. 1MB) 

Irlandia
Symbole narodowe Irlandii
Łęczysko

Łęczysko (także: łuczysko) – część składowa neurobalistycznych broni miotających. Ma postać pręta ze sprężynującego materiału, który magazynuje energię wynikającą z naciągu broni. Do końców łęczyska przymocowuje się cięciwę, która pośredniczy w przekształceniu energii potencjalnej łęczyska w energię kinetyczną pocisku . Do najprostszych broni wykorzystujących łęczysko należy łuk i kusza.
 
Rodzaje konstrukcji łęczyska:
 drewniana – najczęściej cis, jesion, orzech lub wiąz
 kompozytowa – warstwy od zewnątrz ścięgna, drewno i róg,
 stalowa,
 nowoczesna kompozytowa – włókno węglowe, włókno szklane i inne.

Przypisy 

Łuki i kusze
Kanut

Kanut, Kanuty – imię męskie pochodzenia północnogermańskiego. Pochodzi od skandynawskiego imienia Knut. Do języka polskiego dotarła za pośrednictwem angielskiego Canute. Wywodzi się od staronormandzkiego słowa knotr oznaczającego „węzeł”.

Kanut imieniny obchodzi 7 stycznia, 19 stycznia.

Zobacz też 
 Kanut Wielki – król Anglii, Danii i Norwegii
 Kanut III (Hardekanut) – król Anglii i Danii
 Kanuty Rusiecki – polski malarz

Męskie imiona germańskie
Kanizjusz

Kanizjusz, Kanizy – imię męskie pochodzące od nazwiska św. Piotra Kanizjusza, doktora Kościoła. 

Kanizjusz imieniny obchodzi 27 kwietnia i 21 grudnia.

Imiona męskie
Karol Boromeusz (imię)

Karol Boromeusz –  imię męskie dwuczęściowe. Pochodzi od imienia i nazwiska lub przydomka św. Karola Boromeusza, czyli Carlo Borromeo.

Karol Boromeusz imieniny obchodzi 4 listopada.

Męskie imiona germańskie
Burmistrz (Polska)

Burmistrz – jednoosobowy organ wykonawczy (wójt) gminy miejskiej  i gminy miejsko-wiejskiej. W miastach na prawach powiatu, powyżej 100 000 mieszkańców lub posiadających historycznie przyjęte nazewnictwo, organem wykonawczym jest prezydent miasta. Burmistrz jest również kierownikiem urzędu miasta (lub gminy miejsko-wiejskiej). Z mocy ustawy jest też kierownikiem urzędu stanu cywilnego, lecz może w swoje miejsce mianować odrębnego kierownika tego urzędu, co też z reguły jest praktykowane. Istnieje możliwość odwołania burmistrza przez wyborców. Do burmistrza stosuje się przepisy o wójcie i jego wyborze. Burmistrz istniał w okresie II Rzeczypospolitej i Polski Ludowej do 1950 r.

Historia 
W Polsce urząd ten pojawił się w XIII wieku, razem z rozwojem samorządu miejskiego. Burmistrz był przewodniczącym rady miejskiej, wybieranym zwykle co kwartał spośród rajców. W dawnym, niemieckim, prawie miejskim burmistrz był jednocześnie przewodniczącym organu stanowiącego, czyli rady i jednocześnie organem wykonawczym miasta.

W XIX wieku nastąpiło oddzielenie funkcji burmistrza od funkcji przewodniczącego rady miejskiej. Od tej pory przewodniczył on kolegialnemu organowi wykonawczemu miasta, zwanemu magistratem lub zarządem miejskim.

Niedługo po II wojnie światowej w Polsce w 1950 roku urząd burmistrza zniesiono, razem z całym samorządem terytorialnym. Kompetencje przejęło prezydium Miejskiej Rady Narodowej, a później, po reformie w 1973 roku, naczelnik miasta.

Urząd burmistrza ponownie ustanowiono po przywróceniu samorządu terytorialnego w 1990 roku. Był  wybierany przez radę miasta wspólnie z pozostałymi członkami zarządu miasta.

Od 2002 r. burmistrz jest wybierany przez ogół mieszkańców gminy w bezpośrednich wyborach powszechnych i jest jednocześnie jednoosobowym organem wykonawczym gminy (likwidacja zarządu miasta).

Przypisy

Bibliografia 

 
 burmistrz – encyklopedia Gazety Prawnej

 
Organy administracji samorządowej
Lampa gazowana

Lampa gazowana – rodzaj lampy elektronowej, której bańka jest wypełniona gazem pod odpowiednim (niewielkim – kilka mm Hg) ciśnieniem. Ponieważ przepływ prądu w gazach podlega zupełnie innym prawom niż w próżni, to w lampach tych zachodzą zupełnie inne zjawiska niż w lampie próżniowej. Lampy gazowane dzielą się na dwa główne rodzaje – na lampy z zimną katodą i lampy z żarzoną katodą. 

Pierwsza grupa zawiera takie lampy jak stabilitrony (zwane też neonówkami stabilizacyjnymi), fotodiody gazowane, ignitrony. Druga grupa to przede wszystkim prostowniki gazowane – gazotrony, a także sterowane prostowniki – tyratrony.

Bibliografia 
 Andrzej Rusek, Podstawy elektroniki. Część 1 , Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Wydanie II, Warszawa 1981
Kulczyk zwyczajny

Kulczyk zwyczajny, kulczyk (Serinus serinus) – gatunek małego ptaka wędrownego z rodziny łuszczakowatych (Fringillidae). Monotypowy.

Zasięg występowania 
Zamieszkuje zachodnią, południową i środkową Europę, północną Afrykę i Bliski Wschód. Populacje południowe osiadłe, północne – wędrowne (przeloty III–V i IX–XI); zimują w południowej i południowo-zachodniej Europie, północnej Afryce, w krajach Lewantu i w Iraku. Poza sezonem lęgowym tworzy stada, często mieszane z czyżami i innymi łuszczakami.

W Polsce liczny ptak lęgowy, w wielu rejonach na północy i zachodzie kraju średnio liczny. Najliczniej występuje na Śląsku i Podkarpaciu oraz na terenach dużych aglomeracji miejskich. Według szacunków Monitoringu Pospolitych Ptaków Lęgowych, w latach 2013–2018 populacja kulczyka w Polsce liczyła 567–749 tysięcy par lęgowych.

Dawniej występował jedynie na obszarach śródziemnomorskich, w XIX wieku rozpoczął ekspansję na północ. Pierwszy lęg na ziemiach polskich odnotowano w połowie XIX wieku.

Morfologia 
 Wygląd  Najmniejszy z europejskich łuszczaków, zbliżony wielkością do czyża zwyczajnego. Samce mają kuper, pierś i czoło cytrynowożółte, a brzuch biały. Grzbiet, głowa i boki wyraźnie kreskowane. Przez skrzydła przechodzą dwie jaśniejsze pręgi. Upierzenie samicy podobne do samca, ale bledsze, zielonoszare.

 Wymiary średnie 
 Długość ciała ok. 11 cm
 Rozpiętość skrzydeł ok. 20 cm
 Masa ciała ok. 12 g

Ekologia 

 Biotop  Obrzeża borów i lasów mieszanych, parki, sady, ogrody, otwarte przestrzenie ze skąpą, niską roślinnością.
 Gniazdo  Starannie uwite i umieszczone na wysokości 3–8 metrów nad ziemią w okółku bocznej gałęzi.
 Jaja  W maju składa 3–4 jaja o średnich wymiarach 11×16 mm, białe z odcieniem niebieskawym i nielicznymi, słabo widocznymi, czerwonymi plamkami.
 Wysiadywanie, pisklęta  Od zniesienia ostatniego jaja trwa 10–13 dni. Pisklęta przebywają w gnieździe przez okres 2 tygodni.
 Pożywienie  Nasiona, pąki, kiełki, kwiaty oraz małe bezkręgowce.

Status i ochrona 
IUCN uznaje kulczyka za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Liczebność światowej populacji, obliczona w oparciu o szacunki organizacji BirdLife International dla Europy na rok 2015, zawiera się w przedziale 45–75 milionów dorosłych osobników. Globalny trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy.

Na terenie Polski kulczyk jest objęty ścisłą ochroną gatunkową. Na Czerwonej liście ptaków Polski został sklasyfikowany jako gatunek najmniejszej troski (LC).

Zobacz też 
 ptaki Polski

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

Łuszczakowate
Ptaki Afryki
Ptaki Azji
Ptaki Europy
Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1766 roku
Detefon

Detefon – nazwa handlowa polskiego radioodbiornika wyposażonego w detektor kryształkowy. Został opracowany w roku 1929 przez Wilhelma Rotkiewicza i produkowany do wybuchu wojny przez Państwową Wytwórnię Łączności, potem przez Państwowe Zakłady Tele- i Radiotechniczne, jako prosty i tani odbiornik po przystępnej cenie. Kosztował 39 ówczesnych złotych (tj. około 10 ówczesnych dolarów USA) w komplecie z anteną i słuchawkami wysokoomowymi. Można było do niektórych odbiorników podłączyć drugą parę słuchawek. Odbiornik dostępny był w systemie sprzedaży ratalnej, sprzedaż prowadziły m.in. urzędy pocztowe. Słuchacze odbiorników kryształkowych płacili połowę abonamentu radiowego – 1,50 zł miesięcznie, a od 1934 r. mieszkańcy wsi płacili złotówkę (od 1936 r. rozciągnięto tę ulgę na wszystkich posiadaczy odbiorników kryształkowych). Normalnie abonament wynosił 3 zł za miesiąc. Równocześnie oddano do użytku nowy nadajnik radiostacji warszawskiej o mocy 120 kW, umożliwiającej odbiór detektorowy na terenie całego kraju.

Odbiornik umożliwiał odbiór programu na falach długich i „krótkich” (czyli według współczesnej nomenklatury średnich, określenie „krótkie” jako przeciwstawienie dla „długich”; fal krótkich według dzisiejszego podziału nie da się odebrać takim odbiornikiem) (zob. detektor kryształkowy). Ponieważ Detefon nie posiadał wzmacniacza, odbiór był cichy, zwłaszcza w większej odległości od nadajnika, i tylko za pomocą słuchawki. Można jednak było dokupić wzmacniacze głośnikowe podłączane zamiast słuchawek. Schematy wzmacniaczy głośnikowych do samodzielnego wykonania drukowała prasa hobbystyczna. Zaletą była całkowita niezależność od źródeł zasilania – fakt bardzo istotny zważywszy, że wielkie obszary Polski były wówczas niezelektryfikowane.

Do wybuchu wojny wyprodukowano pół miliona sztuk.

Po wojnie wznowiono produkcję w niewielkiej liczbie.

Na schemacie odbiornika przełącznik zakresów został narysowany w sposób uproszczony dla zwiększenia czytelności. Odbiornik jest prosty – zawiera kondensator zmienny (do 500 pF) do strojenia odbiornika, dwie cewki – jedną dla fal długich i jedną dla średnich, detektor z kryształka (oznaczonego jako dioda półprzewodnikowa) i kondensatora 2 nF i dwa gniazda (S|1 i S|2) na słuchawki. Dzięki tak daleko posuniętemu uproszczeniu konstrukcji mógł być on tani zarówno w zakupie, jak i w eksploatacji, gdyż nie potrzebował źródła zasilania.

Akcja masowej radiofonizacji kraju przy użyciu Detefonu była pierwszą taką akcją na świecie. Dla wielu osób nazwa detefon stała się synonimem odbiornika detektorowego.

Linki zewnętrzne 
 Przegląd Detefonów w serwisie oldradio.pl.

Polskie marki radioodbiorników
Hiperbola

hiperbola (matematyka)
 hiperbola w retoryce i teorii literatury
Etamsylat

Etamsylat () – organiczny związek chemiczny z grupy sulfonianów, lek o działaniu hemostatycznym.

Działanie 
Działający wybiórczo na ścianę kapilar, lek o działaniu hemostatycznym, uszczelnia naczynia krwionośne powodując zmniejszenie ich łamliwości i przepuszczalności. Skraca czas krwawienia, nie powodując zaburzeń w układzie krzepnięcia. Czas protrombinowy pozostaje niezmieniony. Podany
doustnie wykazuje maksymalne działanie po około 3 h. Utrzymuje się ono do 4–6 h. Jest lekiem wspomagającym terapię hemostatyczną.

Wskazania 
Plamice pochodzenia naczyniowego (np. zapalenie naczyń związane z IgA), pozakaźne, starcze, w zaburzeniach krążenia żylnego. Zapobiegawczo można go podawać w cukrzycy, nadciśnieniu tętniczym, otyłości, miażdżycy tętnic, w chorobach przebiegających ze zwiększoną łamliwością i przepuszczalnością naczyń włosowatych. Stosowany jest także zapobiegawczo i leczniczo przed i w trakcie zabiegów okulistycznych, stomatologicznych oraz w nadmiernych krwawieniach pourazowych i przedłużającej się menstruacji. W przypadku masywnych krwawień konieczne jest ustalenie powodu krwawienia i zastosowanie leczenia przyczynowego – etamsylat działa jedynie wspomagająco.

Działania niepożądane 
Czasami może wywoływać objawy uczuleniowe (wysypki), bóle głowy, nudności.

Interakcje 
Praktycznie nie występują.

Dawkowanie 
W nadmiernej miesiączce 500 mg 4 razy dziennie, po posiłkach, aż do ustąpienia krwawień. Przed i po zabiegach: przez 3 dni przed i kilka dni (w zależności od potrzeby) po zabiegu – 3 razy dziennie 500 mg. Jako leczenie podtrzymujące po ostrych krwotokach 500 mg co 4–6 godz. Zapobiegawczo w zaburzeniach krążenia 3 razy dziennie 500 mg przez 20 dni w miesiącu. Dawki dla dzieci stanowią połowę dawki dla dorosłych.

Dostępne preparaty: Cyclonamide, Cyclonamine, Dicynone.

Przypisy 

Benzenosulfoniany
Polifenole
Elektrit Superior

Elektrit Superior − radioodbiornik  bezpośredniego wzmocnienia produkowany przez polską firmę Elektrit w latach 1934-1936. Był to odbiornik średniej klasy, odbiorniki o podobnej konstrukcji były najpopularniejsze w latach 30. Produkowano modele przystosowane do zasilania bateryjnego, napięciem zmiennym, stałym.

Radioodbiornik składał się z trzech obwodów: wzmacniacza wielkiej częstotliwości, detektora reakcyjnego i wzmacniacza małej częstotliwości. W wersji zasilanej prądem zmiennym, układ obsługiwały trzy lampy: pentoda wysokiej częstotliwości HP4115/B2047 (prąd zmienny/stały), pentoda małej częstotliwości HP4101/B2046, pentoda głośnikową PP4101/BL2, oraz dioda prostownicza PV495. (Diod prostowniczych nie liczy się do liczby lamp odbiornika, uwzględnia się tylko lampy 'grające'). Druga lampa jako detektor reakcyjny lub wzmacniacz wstępny m.cz. dla gramofonu.

W odbiorniku na prąd stały Superior S, włókna żarzenia lamp były połączone szeregowo z bareterem. 

Odbiornik odbierał trzy zakresy fal – fale długie, średnie i krótkie, oraz mógł pracować jako wzmacniacz do gramofonu.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
Opis radioodbiornika w wersji na prąd stały. Elektrit Superior S

Schemat radioodbiornika na prąd stały. Elektrit Superior S

Elektrit
Polskie marki radioodbiorników
Zmierzchnica trupia główka

Zmierzchnica trupia główka (Acherontia atropos) – ćma z rodziny zawisakowatych, jeden z trzech gatunków rodzaju Acherontia. Na tułowiu ma charakterystyczny wzór przypominający czaszkę, któremu zawdzięcza swoją nazwę.

Opis 
Wygląd ćmy w pozycji spoczynkowej zlewa się z fakturą kory drzew, na których bytuje. Nieruchomy motyl jest prawie niewidoczny. Rozłożone skrzydła mają natomiast kontrastowe, żółto-czarne barwy, przypominające żądlące błonkówki (np. szerszenia) co motyl wykorzystuje do odstraszania drapieżników. W ucieczce motylowi pomaga zwinność i szybkość lotu.

Zaniepokojony motyl wydaje piszczący dźwięk, wydmuchując powietrze przez trąbkę.

Rozpiętość skrzydeł 10–14 cm, gąsienice dorastają do 13 cm. Masa ciała do 10 g.

Biologia 
Imago spotykane są w koloniach pszczoły miodnej, gdzie nie niepokojone odżywiają się miodem i nektarem. Pszczoły nie atakują motyla dzięki zjawisku chemicznej mimikry.

Rozród 

Tereny lęgowe motyla to cała Afryka, Azja południowo-zachodnia, a także basen Morza Śródziemnego, gdzie jest jednak narażony na mrozy. Motyl migruje w dużej ilości na teren Europy aż po koło podbiegunowe, głównie jednak do Europy Zachodniej. Z powodu pogody, głównie różnicy temperatur, europejskie populacje tego motyla różnią się bardzo w poszczególnych latach. Motyl potrafi przemierzać w locie tysiące kilometrów z dużą szybkością. 

Jeżeli lato w Europie jest wystarczająco ciepłe i długie, to także w Europie lęgnie się nowe pokolenie motyla, które z kolei migruje z końcem lata na południe. Gąsienice żywią się zielonymi częściami roślin rodziny psiankowatych, np. ziemniaka, pomidora, bielunia, pokrzyku wilczej jagody, a także roślin z rodzin werbenowatych i oliwkowatych.

Nazwa 
Łacińska nazwa zmierzchnicy trupiej główki wiąże się z mitologiczną rzeką Acheron oraz Mojrą Atropos.

Pasożyty 
Na gąsienicach pasożytują liczne gatunki gąsienicznikowatych i rączycowatych:
 Ichneumonidae
 Amblyjoppa fuscipennis
 Amblyjoppa proteus
 Callajoppa cirrogaster
 Callajoppa exaltatoria
 Diphyus longigena
 Diphyus palliatorius
 Ichneumon cerinthius
 Netelia vinulae 

 Tachinidae
 Compsilura concinnata
 Drino atropivora
 Masicera pavoniae
 Winthemia rufiventris

Nawiązania w kulturze 
Zmierzchnica trupia główka w wielu kulturach była (i niekiedy jeszcze jest) kojarzona ze śmiercią. Figuier w 1868 roku zapisał, że według wierzeń mieszkańców Anglii motyl towarzyszy wiedźmom i szepcze im do ucha imiona ludzi, którzy wkrótce umrą.

Zmierzchnica trupia główka pojawia się także w filmie Pies andaluzyjski oraz jest ważnym motywem pojawiającym się w powieści Milczenie owiec.

W polskiej literaturze zmierzchnica pojawiła się jako jeden z głównych elementów w powieści kryminalnej Cichym ścigałam go lotem Joe Alexa.

Motyl wzmiankowany jest również w gotyckiej powieści "I'm the King of the Castle", autorstwa Susan Hill, gdzie użyty jest w celu zaszczepienia strachu w jednym z młodych protagonistów.

Zobacz też 
Zawisakowate Polski

Przypisy 

Zawisakowate
Choroby i pasożyty pszczół
Motyle Afryki
Motyle Azji
Motyle Europy
Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1758 roku
Działy Grabowieckie

Działy Grabowieckie (343.18) – mezoregion fizycznogeograficzny wschodniej części Wyżyny Lubelskiej, wznoszący się od 190 do 311 m n.p.m. Jego cechami charakterystycznymi są głębokie doliny rozdzielone wąskimi, wysoko wznoszącymi się grzędami.

Główne miejscowości to: Grabowiec i Skierbieszów. Główne rzeki to prawobrzeżne dopływy Wieprza – Wolica i Wojsławka.

Działy Grabowieckie to teren przenikania kultur. Spotkać można świątynie i cmentarze – zarówno katolickie, jak i prawosławne. Ślady pacyfikacji z czasów II wojny światowej, gdy większość mieszkańców Niemcy wywieźli, osadzając w ich miejsce niemieckich kolonistów z Rumunii i Jugosławii.

Na Działach położony jest Skierbieszowski Park Krajobrazowy, stanowiący teren polno-leśny z przewagą lasów liściastych (buk, grab, jawor). Park obejmuje całą gminę Skierbieszów i częściowo gminy: Grabowiec, Stary Zamość, Sitno, Izbica, Miączyn, Kraśniczyn i Krasnystaw. Park utworzono w 1995 roku, pow. 35 488 ha + otulina 13 079 ha.

Rezerwaty przyrody 
 „Broczówka” – koło Majdanu Skierbieszowskiego, pow. 6,17 ha, rezerwat roślinności stepowej.
 „Głęboka Dolina” – na trasie Hrubieszów–Krasnystaw, pomiędzy wsiami Kukawka i Bończa, pow. 289 ha, rezerwat leśno-krajobrazowy z dolinami i wąwozami porośniętymi jaworem i bukiem.
 „Rogów” – w pobliżu miejscowości o tej samej nazwie, pow. 0,95 ha, chroniący płat roślinności kserotermicznej.
 „Wygon Grabowiecki” – nieopodal miejscowości Grabowiec-Góra. pow. 6,4 ha, rezerwat faunistyczny chroniący stanowisko susła perełkowanego.

Zabytki architektury 
 kościoły: Bończa, Skierbieszów i Surhów
 Cerkiew Opieki Matki Bożej w Bończy
 zespoły dworskie i pałacowe: Orłów Murowany, Stryjów, Kalinówka
 park dworski w Hajownikach
 zajazd w Kraśniczynie.

Przypisy 

Wyżyna Lubelska
Waterwajs

Waterwejs – zagłębienie w powierzchni pokładu biegnące wzdłuż burty statku wodnego, spełniające rolę rynny dla wody, która znalazła się na pokładzie. Stosowane jest przy nadburciu będącym przedłużeniem poszycia burty. Odprowadza wodę do odpływników (skalopsów) będących otworami w tym poszyciu.

W przypadku pokładu pokrytego klepką, waterwejs jest wgłębieniem w klepce skrajnej (zwanej mocnicą pokładową lub pokładnicą krawężnikową). Klepka ta jest wtedy zwykle szersza od pozostałych.

Przypisy 

Pokład (żeglarstwo)
Elektrit Opera

Opera − luksusowy odbiornik radiowy wileńskich zakładów Elektrit produkowany w roku 1938. Był to najlepszy odbiornik w ofercie firmy w tym sezonie produkcyjnym przeznaczony dla osób zamożnych. Wyposażony był w nowoczesne rozwiązania – dwa głośniki, ARW (automatyczna regulacja wzmocnienia), regulację barwy dźwięku, regulację szerokości wstęgi – wpływała na barwę tonu i ilość szumów, dla stacji silnych można było ustawić lepszą jakość dźwięku, dla słabszych ograniczyć szumy i zakłócenia kosztem jakości. Wykonanie odbiornika, zarówno pod względem mechanicznym jak i elektrycznym stało na bardzo wysokim poziomie.

Odbiornik odbierał w trzech zakresach – fale długie, średnie i krótkie, oraz mógł pracować jako wzmacniacz gramofonowy. Odbiornik jest siedmioobwodową heterodyną z czterema lampami 'grającymi', razem posiada siedem lamp: oktoda AK2 – mieszacz i heterodyna, pentoda w.cz AF3 – wzmacniacz częstotliwości pośredniej duodioda detekcyjna AB2 – detektor audio i ARW, pentoda AF7 – stopień wstępny m.cz. pentodę głośnikową AL4, oko magiczne AM1 i diodę prostowniczą AZ1 w zasilaczu.

Przypisy

Zobacz też 
 polskie odbiorniki radiowe

Elektrit
Radioodbiorniki
Detektor kryształkowy

Detektor kryształkowy – wczesna odmiana diody z prostującym złączem metal-półprzewodnik.

Odkrycie 
Fakt prostowania na takim złączu odkrył Karl Ferdinand Braun w 1874, co było jedną z przyczyn, dla których w 1909 roku otrzymał Nagrodę Nobla z fizyki. Procesy zachodzące na złączu opisał teoretycznie Walter Schottky w latach 20. XX w. Rozwinięcie teorii w latach 40. XX w. przez Williama Shockleya doprowadziło do zbudowania tranzystora ostrzowego.

Zastosowania 
Detektor kryształkowy był pierwszym elementem półprzewodnikowym stosowanym w technice. Wykorzystywano go jako odbiorczy element radiotechniczny służący do detekcji fal radiowych początkowo do odbioru sygnałów telegrafii iskrowej, później również z falami modulowanych amplitudowo (modulacja AM). Do jego budowy wykorzystywano kryształ półprzewodnika (stąd nazwa) – głównie naturalną galenę oraz kryształy syntetyczne.

Kryształ galeny niezbyt pewnie pracował jako dioda, faktyczne złącze powstawało w miejscu styku cienkiego drucika stalowego z kryształem. Drucik osadzony był w manipulatorze umożliwiającym dotykanie nim do różnych miejsc na powierzchni kryształu w poszukiwaniu najbardziej czułych punktów.

Zaletą układu kryształkowego była niezależność od zasilania – całą energię odbiornik czerpał z anteny, co było też wadą tego odbiornika – był mało czuły i mało selektywny oraz wymagał dużej anteny i dobrego uziemienia.

Historia 

Detektory kryształkowe pojawiły się na początku XX wieku i były w powszechnym użyciu we wczesnych latach 20., później ich znaczenie systematycznie malało na rzecz układów wykonywanych na lampach próżniowych. Spotykane były aż do wojny, a sporadycznie później, w najprostszych i najtańszych radioodbiornikach.

Odbiornikiem kryształkowym był popularny Detefon produkowany przez PWŁ – Państwową Wytwórnię Łączności, później przez PZT – Państwowe Zakłady Tele- i Radiotechniczne od 1929 roku do wybuchu wojny.

Rozwinięciem detektora kryształkowego jest dioda ostrzowa, masowo produkowana z germanu już w czasie II wojny światowej.

Zobacz też 
 krystadyna

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 

 Opis budowy amatorskiego odbiornika detektorowego opublikowany w czasopiśmie Młody Technik prawdopodobnie w 1956 roku
  Opis budowy amatorskiego odbiornika detektorowego opublikowany w czasopiśmie Młody Technik nr 5/2004

Historia elektroniki
Historia radia
Radiotechnika
Danina publiczna

Danina publiczna – świadczenie (bezzwrotne lub zwrotne) na rzecz państwa lub innego związku publicznoprawnego (np. gminy, funduszy ubezpieczeń społecznych), ustalane jednostronnie na mocy określonego aktu prawnego, którego realizacja jest zabezpieczona możliwością zastosowania przymusu państwowego. Świadczenie to może mieć formę:
 daniny osobistej (np. obowiązek służby wojskowej),
 daniny rzeczowej (np. obowiązek dostarczania kontyngentów żywnościowych),
 daniny pieniężnej – będące obecnie najpowszechniejszą stosowaną formą danin publicznych.

W ustawie o finansach publicznych pojęcie daniny publicznej, odnosi się do świadczeń pieniężnych, wśród których wymienione zostały:
 podatki,
 składki (tj. na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, składki na Fundusz Pracy, oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych),
 opłaty,
 wpłaty z zysku przedsiębiorstw państwowych i jednoosobowych spółek skarbu państwa,
 inne świadczenia pieniężne, których obowiązek ponoszenia na rzecz państwa, jednostek samorządu terytorialnego, państwowych funduszy celowych oraz innych jednostek sektora finansów publicznych wynika z odrębnych ustaw (niemające np. cła, wpłaty na PFRON).

W literaturze wśród danin pieniężnych wyróżnia się:
 podatki,
 cła (niekiedy zaliczane do kategorii podatków),
 składki,
 opłaty,
 dopłaty (pobierane tytułem korzyści, związanych z działaniami jednostek państwowych lub samorządowych, np. opłata melioracyjna, opłata inwestycyjna),
 inne świadczenia pieniężne niemające funkcji represyjnej.

Powyższy podział nie jest podziałem rozłącznym, bowiem niektóre daniny publiczne mają charakter mieszany.

Daniny pieniężne mogą być:
 nieodpłatne (nieekwiwalentnee) – np. podatek, cło, lub
 odpłatne (ekwiwalentne; przysługuje za nią świadczenie wzajemne, np. wykonanie czynności administracyjnej, skorzystanie z usługi) – np. opłata, dopłata, składki.

Przypisy

Literatura 
 B. Brzeziński (red.): Prawo finansów publicznych. Tow. Naukowe Organizacji i Kierownictwa „Dom Organizatora”, Toruń 2012, s. 223-265.
 L. Etel, B. Brzeziński (red.), System prawa finansowego. Tom III – Prawo daninowe, Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2010, s. 13-24, 131-340, 855-928.
 L. Lipiec-Warzecha, Ustawa o finansach publicznych: komentarz, Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2011, s. 47-53.
 W. Misiąg, A. Nowak-Far, M. Bitner (red.), Ustawa o finansach publicznych: komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2015, s. 13-24, 131-340, 855-928.
 A. Wernik, Finanse publiczne, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2007, s. 46-49.
 L. Etel, B. Brzeziński (red.), System prawa finansowego. Tom III – Prawo daninowe, Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2010, s. 16-22.

Podatki
Arkebuz

Arkebuz (także: arkabus, arkabuz, harkabuz, harkebuz) – długa gładkolufowa broń strzelecka wyposażona w zamek kołowy, używana od XVI do XVII wieku.  Broń powstała jako lżejsza i poręczniejsza alternatywa dla ciężkich muszkietów. Początkowo nazwa ta odnosiła się do broni wyposażonej w prostą kolbę przypominającą kolbę kuszy.

Opis 
Arkebuzy wywodzą się bezpośrednio od muszkietów i powstały jako broń przeznaczona początkowo dla oddziałów jazdy (arkebuzerii) gdzie używane były jako bandolety. Z czasem weszły również na wyposażenie oddziałów piechoty (arkebuzerów).

Arkebuz był bronią gładkolufową rozdzielnego ładowania, wykorzystującą jako ładunek miotający proch czarny. Kaliber lufy wynosił zazwyczaj ok. 10 mm jednak nie było to regułą. W porównaniu z muszkietem był bronią lżejszą i poręczniejszą (nie wymagającą podpierania lufy na forkiecie), jednak cechował się znacznie mniejszą celnością i donośnością. Istotną różnicą było również stosowanie w nich najczęściej nowocześniejszych zamków kołowych w miejsce lontowych (choć zdarzały się również arkebuzy lontowe). 

Arkebuzy nigdy nie wyparły jednak z uzbrojenia muszkietów, ze względu na gorsze osiągi oraz mankamenty stosowanych w nich zamków kołowych (wysokie koszty produkcji, skomplikowana budowa i obsługa oraz podatność na uszkodzenia).

Oprócz wykorzystania jako broń wojskowa, arkebuzy używane były również jako broń myśliwska przez bogatą szlachtę i magnaterię. Wiązało się to z częstym ozdobnym wykańczaniem broni (np. poprzez ornamentowanie), oraz w rzadkich przypadkach montowaniem luf gwintowanych, co znacznie poprawiało osiągi.

Od drugiej połowy XVII w. arkebuzy wraz z muszkietami zaczęły być stopniowo wypierane przez nowocześniejsze karabiny skałkowe, co doprowadziło do zaniku ich stosowania w XVIII w.

Zobacz też 

 arkebuzeria
 muszkiet
 karabin

Uwagi

Przypisy

Bibliografia 
 Zdzisław Żygulski jun.: Stara broń w polskich zbiorach. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza,  1984, .
 
 

Historyczna broń palna
Detektor reakcyjny

Detektor reakcyjny – układ lampowy lub tranzystorowy demodulujący i wzmacniający sygnał zmodulowany amplitudowo, wykorzystujący dodatnie sprzężenie zwrotne w układzie.

Jest to układ detektora siatkowego, w którym detekcja następuje w obszarze siatka – katoda lampy, które tworzą  diodę detekcyjną. Sygnał w.cz. przechodzi przez kondensator C2 i po wyprostowaniu przez obwód siatka – katoda pojawia się na siatce lampy w postaci dwóch składowych – zdemodulowanej małej częstotliwości i pozostałości sygnału wysokiej częstotliwości. Lampa wzmacnia te sygnały i na jej anodzie występują z większą siłą, tu są rozdzielane – sygnał małej częstotliwości jest kierowany do wyjścia przez kondensator C3, a sygnał wielkiej częstotliwości z powrotem do wejścia przez kondensator zmienny C4, potem przepływa przez cewkę L3. Cewka L3 jest tak włączona, aby sygnał sprzężenia zwrotnego dodawał się do sygnału wejściowego zwiększając jego poziom.

Tą metodą zwiększa się czułość układu – nawet mały sygnał wejściowy w.cz. wytwarza na wyjściu wysoki poziom sygnału małej częstotliwości, właśnie dzięki dodatniemu sprzężeniu zwrotnemu. Siłę tego sprzężenia (reakcję) reguluje się kondensatorem C4, który wpływa na ilość prądu powracającego do wejścia, albo poprzez zmianę położenia cewki L3 – wtedy reguluje się siłę oddziaływania tej cewki. W sytuacji, gdy sprzężenie przekroczy pewną krytyczną wartość, układ zamienia się w generator i zaczyna wytwarzać drgania o częstotliwości obwodu rezonansowego L2 – C1. Najkorzystniejsze ustawienie siły sprzężenia zwrotnego jest tuż przed punktem powstawania oscylacji.

Zaletą tego układu jest jego bardzo duża czułość (praktycznie osiągane wartości wzmocnień osiągają kilkaset i więcej razy), dobra praca dla różnych zakresów częstotliwości, od fal długich aż do UKF-u, detekcja niemodulowanego sygnału telegraficznego A1 i prostota konstrukcji. Do wad należy możliwość generowania drgań (i promieniowania ich przez antenę odbiorczą jako zakłóceń) mała selektywność (układ zawiera tylko jeden obwód rezonansowy), do tego zależna od siły reakcji. Wadę tę wyeliminowano w detektorze superreakcyjnym.

Jego zalety sprawiły, że był w powszechnym zastosowaniu w radiotechnice od początku pojawienia się lamp elektronowych do końca lat 30. XX wieku, a np. w konstrukcjach amatorskich znacznie później. Detektory reakcyjne prawie zawsze pracowały na odbieranej częstotliwości w odbiornikach reakcyjnych, bywały poprzedzone czasami stopniem wzmacniacza w.cz. w celu zwiększenia czułości i selektywności, jednak czasami były też stosowane w superheterodynach. Przykładem polskiego odbiornika reakcyjnego jest Elektrit Superior z 1936 roku, a przedstawicielem rzadkiego rodzaju superheterodyn z detektorem reakcyjnym może być polski Telefunken T4 z 1939 roku. Amatorskie odbiorniki nasłuchowe ze względu na możliwość odbioru telegrafii i prostotę były budowane do przełomu lat 70–80 XX w.

Linki zewnętrzne 
 Opis detektora na stronie stareradia.pl

Obwody elektroniczne
Radiotechnika
Szewc (typografia)

Szewc – potoczne określenie błędu łamania tekstu, którym jest pozostawienie na końcu łamu samotnego wiersza akapitowego (pierwszego wiersza akapitu).

Zobacz też 

 sierota
 bękart
 wdowa

Przypisy 

Skład i łamanie tekstu
Wdowa (typografia)

Wdowa () – potoczne określenie błędu łamania tekstu, polegającego na pozostawieniu na końcu  akapitu bardzo krótkiego, zazwyczaj jednowyrazowego, wiersza.

Wdową (także od angielskiego słowa widow, w tym właśnie znaczeniu) nazywa się czasem również samotny ostatni wiersz akapitu, który podczas błędnego formatowania tekstu znalazł się na nowej (następnej stronie) dokumentu. Poprawną nazwą dla tego błędu jest bękart.

Zobacz też 

 bękart
 sierotka
 szewc

Przypisy 

Skład i łamanie tekstu
Bękart (typografia)

Bękart – potoczne określenie błędu łamania tekstu, którym jest pozostawienie na początku następnego łamu samotnego końcowego wiersza akapitu (zwanego wierszem zawieszonym). 

Błąd usuwa się poprzez naciąganie tekstu na poprzednich kolumnach tworząc w ten sposób nowy wiersz. W sytuacji, gdy bękarta nie da się usunąć przez dodanie lub zgubienie wierszy, radzi się, aby był on jak najdłuższy, najlepiej zajmował szerokość całej kolumny. Za bękarty nie uważa się akapitów jednowierszowych, choć zaleca się unikania krótkiego akapitu u góry strony (np. dialogowego), jeżeli następuje po nim długi akapit wielowierszowy.

Zobacz też 

 sierotka
 wdowa
 szewc

Przypisy 

Skład i łamanie tekstu
Żurnal

Żurnal (fr. journal) – czasopismo poświęcone modzie, obficie ilustrowane modelami wzorów. Może zawierać również wielokrotnie złożone wkładki z cienkiego papieru z rysunkami wykrojów elementów ubrań.

Zobacz też 
 Magazyn

Linki zewnętrzne
Stopień kompresji

Stopień kompresji (ang. compression rate, CR) – w informatyce stosunek wielkości danych cyfrowych przed kompresją do ich wielkości po kompresji.

Największym stopniem kompresji charakteryzuje się kompresja stratna, ale wtedy stopień kompresji jest odwrotny do zachowanej jakości.

Zobacz też 
 kompresja danych (informatyka)
 kompresja bezstratna
 kompresja stratna

Kompresja