Turkse talen

De Turkse talen vormen een nauw verwante taalfamilie van zeker 35 talen, gesproken door de Turkse volkeren van Oost-Europa tot in Centraal-China en de Noordelijke IJszee in Noordoost-Azië. In totaal hebben zo'n 220 miljoen mensen een Turkse taal als moedertaal, waarvan ongeveer 40% Turks. Daarnaast worden de talen door een groot deel van de bevolking van Centraal- en West-Azië en de Balkan gesproken, waar het eeuwen als lingua franca diende.

De Turkse talen lijken zo veel op elkaar dat ze door sommige taalkundigen als dialecten worden beschouwd. De onderlinge verstaanbaarheid is dan ook erg groot, met name binnen de (hieronder vermelde) subfamilies. De Turkse talen worden gekenmerkt door verschijnselen als klinkerharmonie, agglutinatie en het ontbreken van een grammaticaal geslacht.
De familie vertoont enkele sterke overeenkomsten met een aantal andere talen, waaronder Japans, Mongools en Koreaans, wat bij sommige taalkundigen het idee van een zogeheten familie der Altaïsche talen teweeg heeft gebracht. Vooralsnog worden deze theorie en de varianten erop niet breed gedragen en gaat men uit van een sprachbund.

Schrift 
De Turkse talen worden in verschillende schriftsystemen geschreven, voornamelijk het Latijnse schrift, maar ook in het Arabische schrift en het cyrillisch alfabet. De oudste bekende Turkse geschriften zijn de Orchoninscripties uit de vroege 8e eeuw. In 1993 is er een soort Turkse taalunie opgericht, TÜRKSOY, waar alle onafhankelijke Turkse staten, de Moldavische autonome regio Gagaoezië en enkele deelrepublieken van Rusland lid van zijn geworden. Türksoy tracht de Turkse volkeren naar elkaar toe te brengen met een enkel schrift en houdt zich naast taal ook bezig met cultuur en politiek.

Indeling 
Men kan de Turkse talen indelen op grond van het voorkomen van een y of een d in het woord voor 'voet' (ayak / adak) en spreekt aldus van ayak-talen en adak-talen. Beide groepen vallen in subgroepen uiteen, die als volgend gegroepeerd worden:

Ogoerse talen 
De Ogoerse talen worden gezien als de oudste binnen de Turkse talen. Van hen wordt enkel nog het Tsjoevasjisch gesproken.
 Tsjoevasjisch

Ogoezische talen 

De Ogoezische (vernoemd naar de Ogoezische Turken) of zuidwestelijke subgroep behoort tot de ayaktalen en kent de volgende taalgroepen en talen:

West-Ogoezische talen 
 Petsjenegisch (uitgestorven)
 Azerbeidzjaans
 Noord-Azerbeidzjaans
 Zuid-Azerbeidzjaans
 Afshar
 Balkan-Gagaoezisch Turks
 Gagaoezisch
 Turks
 Osmaans (uitgestorven)

Oost-Ogoezische talen 
 Salar
 Turkmeens
 Khorasani Turks

Zuid-Ogoezische talen 
 Qashqai

Kiptsjaakse talen 

De Kiptsjaakse talen vormen de noordwestelijke groep en komen voornamelijk voor in Centraal-Azië.

 Kazachs
 Tataars
 Kirgizisch
 Altajs
 Basjkiers
 Karatsjaj-Balkaars
 Karakalpaks
 Koemuks
 Nogais
 Karaïm
 Koemaans
 Krymtsjak
 Baraba
 Krim-Tataars (Krim-Turks)

Karlukse talen 

De zuidoostelijke groep van de Turkse talen worden de Oeigoerse of Karluk-talen genoemd.

 Oezbeeks
 Oeigoers
 Gökturks (uitgestorven)
 Chagatai (uitgestorven)
 Äynu
 Lop
 Ili

Siberische talen 

De noordoostelijke groep komt uit het meest afgelegen en wijdverspreide gebied van Siberië.

 Jakoets
 Toevaans
 Dolgaans
 Tsjoelyms
 Fuyu-Kirgizisch
 Sjor
 Tofa
 Yugur

Vergelijking

Zie ook 
 Turkologie
 Lijst van talen van de wereld
 Taalkunde

Externe link 
 Ethnologue

 
Altaïsche taalfamilie