Jastarnia

Jastarnia (kaszb. Jastarniô, niem. Putziger Heisternest) – miasto w województwie pomorskim, w powiecie puckim, w gminie Jastarnia, na Mierzei Helskiej. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa gdańskiego.

Kurort nadmorski z pięcioma letnimi kąpieliskami morskimi, portem morskim i trzema przystaniami morskimi.

Według danych z 31 grudnia 2016 r. obecny obszar miasta (wtedy w gminie miejskiej Jastarnia) miał 2734 mieszkańców.

1 stycznia 2017 r. Jastarnia zmieniła charakter z gminy miejskiej na miejsko-wiejską przez wydzielenie osobnych miejscowości Juraty i Kuźnicy z Syberią.

Położenie 
Wieś królewska Jastarnia w II połowie XVI w. była położona w starostwie puckim w powiecie puckim województwa pomorskiego.

Pod względem historycznym Jastarnia leży na Pomorzu Gdańskim. Etnograficznie stanowi także część Kaszub.

Według regionalizacji fizycznogeograficznej Polski miasto położone jest na Pobrzeżu Gdańskim.

Według danych z 1 stycznia 2017 r. powierzchnia miasta wynosiła 4,31 km², co stanowi 55,3% powierzchni gminy Jastarnia.

Toponimia 
Nazwa Jastarnia pochodzi od słowa Jaster, oznaczającego „jasny”, „błyszczący”. Prawdopodobnie dawna osada rybacka położona była na piaszczystym wzgórzu, kolorystycznie wyróżniającym się od otoczenia, którym były lasy i morska woda, stąd nazwano ją miejscem „jasnym”.

Topograficzna nazwa miejsca powstała poprzez dodanie formantu „-nia”, charakterystycznego dla rzeczowników oznaczających miejsce. Zatem Jastarnia to ’miejsce jasne, jaskrawe, błyszczące’.

Wyraz jaster, z jakiego pochodzi nazwa miasta, kojarzony jest także z nazwą święta Wielkanoc, ponieważ to wiosenne święto występuje wtedy, gdy po zimie robi się jasno. Również w języku kaszubskim słowo Jastra oznacza Wielkanoc.

Dawniej funkcjonowały nazwy kaszubskie Pùckô Jastarniô, Sroczé Gniôzdo oraz niemiecka Heisternest. Polskimi nazwami miejscowości były Jasturnia Pucka, Zesterna, Niastarnia.

Historia 
Najstarsze ślady zamieszkania przez człowieka na terytorium Jastarni pochodzą z I w. p.n.e. Jastarnia (Osternäs) pojawia się w źródłach po raz pierwszy w 1378 r. przy okazji wystawienia przez Krzyżaków przywileju dla pobliskiego Helu.

W 1755 r. Urszula Przebendowska ufundowała kaplicę i szkółkę. W 1836 r. został zbudowany drewniany kościół. Obecny neobarokowy kościół stanowi sztandarowy zabytek Jastarni. Powstał w latach 30. XX w. z inicjatywy ówczesnego proboszcza ks. Pawła Stefańskiego.

Do XX w. była wioską zamieszkaną w przeważającej mierze przez rybaków. W 1921 r. Jastarnia, obok Helu, wyróżniała się największą liczbą ludności trudniącej się rybołówstwem. Obie miejscowości liczyły po 180 rybaków. W okresie międzywojennej w Jastarni znajdowała się Stacja Opieki nad Matką i Dzieckiem. W 1934 r. wszczęto starania o elektryfikację. W kwietniu 1936 r. podpisano umowę z Wielkopolską Spółką Elektryfikacyjną na przeprowadzenie linii wysokiego napięcia. Ostatecznie wójt Jastarni, Marian Stelmaszczyk podjął inne rozwiązanie. W 1938 r. Jastarnia otrzymała prąd od wojska z Helu.

Obecna miejscowość ukształtowała się z dwóch wiosek – Boru (Jastarni Gdańskiej, Danziger Heisternest), który był pod zarządem Wolnego Miasta Gdańska i Jastarni (Jastarni Puckiej, Putziger Heisternest) będącej w zarządzie Starostwa Puckiego. Gwałtowny rozwój osady wiązał się z okresem międzywojennym – wtedy powstał tu port rybacki, a wraz z nim przystań żeglugi pasażerskiej. doprowadzono też linię kolejową. 1 stycznia 1973 r. osiedle Jastarnia uzyskało prawa miejskie. Obecnie jest przede wszystkim miejscowością turystyczną.

W latach 1974–2005 Jastarnia była uznana przez rząd za miejscowość posiadającą warunki do prowadzenia lecznictwa uzdrowiskowego, dzięki czemu mogły być prowadzone tu zakłady lecznictwa.

Transport wodny 
W głównej części Jastarni znajduje się port morski Jastarnia nad Zatoką Pucką oraz 3 przystanie morskie dla rybaków:
 „Jastarnia I” – pas plaży nad Morzem Bałtyckim w pobliżu ul. Zdrojowej
 „Jastarnia II” – pas plaży nad Zatoką Pucką w pobliżu ul. A. Mickiewicza i muzeum rybackiego
 „Jastarnia III” – pas plaży nad Zatoką Pucką w pobliżu ul. Polnej i ul. Abrahama

Zabytki 
 Kościół Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny.
 Port rybacki.
 Cmentarzowa Góra.
 Muzeum Pod Strzechą.
 Kapliczka świętej Rozalii z 1883 r.
 Kasztanowiec biały.
 Skansen Fortyfikacji z 1939 r.
 Centrum bałtyckie w Chłapowie.
 Ośrodek Oporu Jastarnia – pozycja obronna stanowiąca fragment Rejonu Umocnionego Hel, składająca się z czterech schronów bojowych („Saragossa”, „Sęp”, „Sabała” i „Sokół”).
 Ruiny niemieckich instalacji przeciwlotniczych.
 Zabytkowa chata rybacka z 1881 r. zbudowana z wykorzystaniem wyrzuconych przez morze części statków i okrętów.
 Zbiory rybackie w bosmanacie portu.
 Hotel „Europejski” (ob. dom wczasowy „MARIA”) z 1930 r. w stylu modernistycznym, ul. Portowa 3.
 Dom modernistyczny z 1936 r., ul. Ogrodowa 16.
 Dom modernistyczny z lat 20/30 XX w., ul. Ogrodowa 44.
 Pensjonat „Gwiazda Morza”, 1936 r., ul. Rybacka 12.
 Ośrodek Morski (ob. LOK) w stylu modernistycznym z 1930 r., ul. Rybacka 33.
 Dom modernistyczny z lat 30. XX w. ul. Sychty Ks. 107.
 Dom modernistyczny z 1926 r. ul. Sychty Ks. 111.
 Skoki spadochronowe nad Helem.
 Wieża obserwacyjna ośrodka badawczego torped Luftwaffe Torpedowaffenplatz Gotenhafen-Hexengrund, znajdująca się na wodach Zatoki Puckiej.
 Kino „Żeglarz”, ul. Portowa 10; przed 1939 r. pensjonat „Janina” (obecna sala kinowa była stołówką), w l. 1939-1945 niemieckie kino propagandowe, w l. 70. salę wyremontowano. Do dziś zachował się piec kaflowy i napis: „Godziny, lata płyną, lecz cóż, wiecznie jest młode kino”.
 Molo na zatoką Pucką, przedłużenie ulicy Stelmaszczyka.
 Latarnia morska.

Atrakcje turystyczne 
 Ścieżka przyrodniczo-dydaktyczna „Torfowe Kłyle (Kùle)”
 Pomnik przyrody – Kasztanowiec zwyczajny
 Lądowisko
 Czterogwiazdkowy hotel spa „Dom Zdrojowy”

Infrastruktura turystyczna 
Na terenie miasta zorganizowanych jest 6 letnich kąpielisk morskich:
 kąpielisko Kuźnica „Kościół” – z wejściem na plażę nr 33 od ul. Helskiej, obejmujące 100 m linii brzegowej;
 kąpielisko Jurata „Międzymorze” – z wejściem na plaże nr 60 od ul. Międzymorze, obejmujące 100 m linii brzegowej;
 kąpielisko Jastarnia „Ogrodowa” – z wejściem na plażę nr 44 od ul. Ogrodowej, obejmujące 100 m linii brzegowej;
 kąpielisko Jastarnia „Leśna” – z wejściem na plażę nr 52 od ul. Leśnej, obejmujące 100 m linii brzegowej;
 kąpielisko Jastarnia „Nadmorska-Plażowa” – z wejściem na plażę nr 47-48 od ul. Nadmorskiej i Plażowej, obejmujące 100 m linii brzegowej;
 kąpielisko Jastarnia „Zdrojowa” – z wejścia na plażę nr 49 od ul. Sychty oraz nr 50 od ul. Zdrojowej, obejmujące 200 m linii brzegowej.
W 2013 r. sezon kąpielowy wyznaczono na okres od 1 lipca do 31 sierpnia.

Pieniądz lokalny 
Od 2006 r. na terenie gminy Jastarnia w okresie letnim prowadzona jest akcja „Pieniądz Lokalny”. Ma ona na celu promocję gminy. Podczas trwania akcji turyści mogą zakupić żeton „3 merki”. Jest on równowartością 3 złotych polskich. Merki można wymieniać w określonych miejscach na towary lub usługi na terenie gminy. Organizatorem akcji jest gmina Jastarnia działająca poprzez Miejski Ośrodek Kultury, Sportu i Rekreacji w Jastarni. Producentem żetonów jest Mennica Polska S.A.

Dotychczas wydane zostały monety:
 Rok 2006 – 75 lat Juraty
 Rok 2007 – Kuźnica
 Rok 2008 – 35. rocznica nadania praw miejskich Jastarni
 Rok 2009 – Jubileusz Sportu
 Rok 2011 – 80 lat Juraty

Sport 
W mieście działa klub pływacki Delfin Moksir Jastarnia, sekcja siłowa Moksir Jastarnia oraz UKS piłki siatkowej.

Jastarnia w kulturze 
Jastarnia osławiona została w piosence wykonywanej przez Rudiego Schubertha pt. „Co roku w Jastarni”. Jastarnia jest również głównym miejscem akcji powieści Artura Gruszeckiego pt. Tam, gdzie się Wisła kończy.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
  
 
 
 Jastarnia – informator turystyczny
 Archiwalne widoki miejscowości w bibliotece Polona

 
Miasta w województwie pomorskim
Wsie starostwa puckiego
Miasta w Polsce, którym nadano prawa miejskie w XX wieku