alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Via crucis

La via crucis (latine), kalvaria vojo aŭ vojo de la kruco respektive kruca vojo estas kristana formo de preĝo. Ĝi estas medito pri la pasiono kaj krucumado de Jesuo Kristo, populara en la okcidentaj katolikaj eklezioj (la anglikana kaj la romkatolika).

Post la kristaniĝo de la Romia imperio, kristanoj faris pilgrimadojn al Jerusalemo, la urbo, kie Jesuo mortis. Post la krucmilitoj en la mezepoko, tia pilgrimado repopulariĝis. Pilgrimuloj vizitis Jerusalemon, kaj speciale la 14 lokojn (aŭ "staciojn"), kie okazis laŭtradicie eventoj de la pasiono.

Sed kiam malfaciliĝis por okcidenteŭropaj kristanoj iri al Jerusalemo, ili metis en siajn preĝejojn staciojn (bildojn de la 14 eventoj), kaj tiel la vojo de la kruco, kia ni konas ĝin hodiaŭ, naskiĝis. Por fari la vojon de la kruco, oni (sole aŭ en grupo, speciale dum vendredoj de la karesmo), iras de stacio al stacio, kaj meditas sur ĉiu el ili, unu post la alia. Neniuj "oficialaj" meditoj ekzistas por tio, sed ekzistas multaj preĝoj, el kiuj la sacerdoto povas strukturi ĉiun vojon. La plej popularaj estas la preĝoj de Sankta Alfonso Maria de Liguori.

Jen la 14 stacioj de la tradicia Vojo de la Kruco.
 Pilato kondamnas Jesuon al la morto.
 Jesuo ricevas la krucon.
 Jesuo falas la unuan fojon.
 Jesuo rekonas sian Sanktan Patrinon.
 Oni metas la krucon sur Simonon de Kireno.
 Sankta Veroniko viŝas la frunton de Jesuo.
 Jesuo falas la duan fojon.
 Jesuo parolas al la virinoj de Jerusalemo.
 Jesuo falas la trian fojon.
 Jesuon oni malvestas.
 Jesuon oni najlas al la kruco.
 Jesuo mortas sur la kruco.
 La Patrino de Jesuo ricevas lian korpon.
 Jesuon oni metas en la tombon.

Vidu ankaŭ 
 Koloseo
 Via Dolorosa

Eksteraj ligiloj 

 Kalvaria vojo : La 14 stacioj, la praktiko (esperantlingve)  Esperantlingvaj preĝtekstoj de la kalvaria vojo troviĝas en la libro ADORU, n-ro 020.
Pasiono

La vorto ‘’’pasiono’’’ originas de la greka verbo πάσχω (pasĥō), nome « suferi ». Ĝi rilatas al la eventosj kaj la suferoj de Jesuo inter lia juĝado kaj ekzekutado surkruce. La temo traktitas en religio kaj en artoj.

Religio 
 Pasiono (kristanismo)

Artoj 
 Pasiono (muziko)
 Pasiono laŭ Johano (Bach)
 Pasiono laŭ Marko (Bach)
 Pasiono laŭ Mateo (Bach)
 Pasiono (pentraĵo)
 Krucumita Kristo en arto
 Pasiono (teatro)
 Kino
 La Pasiono de Kristo

Vidu ankaŭ 
 Pasio (emocio)
Ĉinĉilo

Ĉinĉiledoj, entenante ĉinĉilojn kaj viskaĉojn estas neotropisa familio de ronĝuloj escepte famaj pro sia fajnega felo, la felo de la ĉinĉilo estas rigardita la plej fajna kaj mola en tuta mondo, 30 oble pli ol la homa hararo.

Nun la ĉinĉiloj estas ankaŭ uzataj kiel dorlotbestojn; oni bredas ilin tre facile, kaj ĝi povas vivi ĝis 15 jaroj (multe pli ol tiom kiom kutimas inter la ronĝuloj).

En naturo ili estas noktovivaj bestoj en la Andoj en Sudameriko. Ili estas monogamaj kaj loĝas en ternestoj aŭ inter rokfendoj. Ili havas rondan orelon kaj cindrokoloran felon.

Ĉinĉilo estas malsovaĝa, ludema, 0,5-0,8 kg-ojn peza felbesto. Ĝi estas malsanrezista, obeema besteto. Oni povas kalkuli je 4-5 idoj jare de unu patrino. Oni povas bredi la inojn dum 8-10 jaroj. Graveda periodo estas 111 tagoj. Ilia korpolongo estas 23-27 cm, el kiuj la vosto longas 12-13 cm-ojn. La inoj, maturaj por bredo, vivas haremeske, al unu virĉinĉilo apartenas 4-5 inoj. La inoj pretas rekopuli jam la duan, trian tagon post la nasko.

La ĉinĉiloj estas sentemaj pri la cirkonstancoj de la bredado. Baze grave estas la hejtebla kaj varmigebla ejo. Ili pretendas sekan ejon kun temperaturo vintre 16-18, somere 20-25 Celsius-gradoj. Oni povas bredi 4-5 bestojn sur unu kvadrata metro. Ilia nutraĵbezono estas minimuma, se kalkuli specialajn grajnaĵojn por ĉinĉiloj, nur 2-3 dekagramoj por unu tago. Ĝi ŝatas ronĝi, ĝi ŝatas la durtigan medikagon, ĝia ŝatataĵo estas la krevmaizo. Ĝi ronĝas ankaŭ karotojn kaj pomtranĉaĵojn.

(N.B. † signas mortinta genro aŭ specio)

genro : † skotemuso - Scottaemys
genro : † perimuso - Perimys
genro : † prolagostomo - Prolagostomus
genro : LAGOSTOMO - Lagostomus
specio : lagostomo viskaĉo - Lagostomus maximus (Viscacia viscacia) 
genro : lagidio - Lagidium
specio : lagidio perua - Lagidium peruanum
specio : lagidio kuviera - Lagidium viscacia 
specio : lagidio suda - Lagidium wolffsohni 
genro : ĈINĈILO - Chinchilla, Bennett, 1829
specio : ĉinĉilo lana - Chinchilla lanigera (Molina, 1782)
specio : ĉinĉilo kurtvosta - Chinchilla brevicaudata Waterhouse, 1848
 subspecio : ĉinĉilo kurtvosta reĝa - Chinchilla chinchilla chinchilla
 subspecio : ĉinĉilo kurtvosta bolivia - Chinchilla chinchilla boliviana

Referencoj 

Ronĝuloj
Neotropisa faŭno
Mamul-nomenklaturo de Středa
Kotovsk

Kotovsk () estas urbo en Tambova provinco en Rusio, kiu troviĝas sur la dekstra bordo de la rivero Cna (Цна).

 loko: .
 horzono: UTC+3h (la loka tempo estas la sama kiel moskva tempo) (en jaro 2005).
 loĝantaro:
 25,5 mil 1959;
 36,8 mil (en la aglomeraĵo en 2001) .

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 68410.

La interurba telefona kodo estas 07541, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

En la urbo estas fervoja stacio Tambov-2 (Тамбов-2).

La urbo estis fondita antaŭ la Unua mondmilito kiel vilaĝo por konstruistoj de ŝtata pulva uzino (1912), kvankam oficiala jaro de fondo estas 1940. Ĝis jaro 1940 la vilaĝo estas parto de urbo Tambov. Kotovsk iĝis urbo en 1940. Nomo de la urbo estas farita de nomo de la partoprenanto de Intercivitana milito Grigorij Kotovskij, kiu en la jaro 1921 rezistis kontraŭsovetan kamparanan ribelon en Tambova gubernio.

Ekonomiko de la urbo bazitas ĉefe sur ĥemia industrio. En Kotovsk funkcias uzino de plastoj, laka fabriko, kaj aliaj fabrikoj kaj uzinoj.

Urboj de Tambova provinco
Mamuto

Mamuto (verŝajne laŭ la jakuta aŭ mansa lingvo) estas genro de jam formortinta elefantedo, kiu vivis en la lasta glaciepoko grandnombre en Nord-Ameriko, Eŭropo, Azio kaj Afriko ĝis la 40. longitudo.

Ili evoluis el terciera elefantgrupo tra pluraj transiraj formoj, kiuj estis pli kaj pli alkutimiĝintaj al la malvarmo per grasdeponado:
 Mammonteus primigenius (Lanhara mamuto) - frua plejstoceno
 Mammonteus trogontherii (Stepa mamuto) - meza plejstoceno
 Archidiskodon meridionalis (Suda elefanto) - malfrua plejstoceno

Ĝenerale oni pensas pri lanhara mamuto de Nord-Eŭropo, Nord-Azio, kiam oni diras mamuto. La plimulto de la mamuto estis senhara.

La lanhara mamuto estis unu el la plej gravaj ĉasindaĵoj de la homoj en la malfrua pleistoceno. Tion pruvas multaj grotopentraĵoj. La kaŭzo de malpereo de la mamutoj estas ankoraŭ necerta: aŭ la troa ĉasado aŭ la klimatoŝanĝo kaŭzis tion.

Estas interese, ke la latina genronomo Mammut enhavas ne la mamutojn, sed nur la malproksimajn parencojn, la mastodontojn, kiuj tiutempe vivis en Nord-Ameriko kaj evoluigis harojn en la malfrua glaciepoko.

En la Azia parto de Rusio oni trovas ĉiam denove plenajn mamutkadavrojn, fermitajn en la glacion. Oni serĉas nigre-kaŝe la kadavrojn pro la valora eburo, sed la sciencistoj provas doni monon por la netuŝitaj mamutoj.

Oni provas trovi en la kadavroj plenan genomon (genetikan kodon), por revivigi la mamutojn. Tio ĝis hodiaŭ ne sukcesis, ĉar la mamuto havas tro ampleksan genetikan kodaron.

Proverbo 
Ekzistas plura proverbo pri mamuto en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

Eksteraj ligiloj 

 http://rbcm1.rbcm.gov.bc.ca/hhistory/mammoth/mammothstory.html  La Mamuta Etaĝo
 http://www.mammothsite.com  Mamuta Situo
 http://fax.libs.uga.edu/E98xP4xM5 
 http://www.mammuthus.org/sci/sci_2_2.htm  Scienca esploro de la frostiĝinta mamuto trovita en Siberio (france)

Referencoj 

Elefantedoj
Formortintaj mamuloj
Gubernio Osaka

Gubernio Osaka aŭ Osako prefektujo (大阪府 [o:saka-fu]) estas parto de Japanio, ĝi situas en la insulo Honŝuo, en Kinki-regiono.

Geografio 
La gubernio Osaka situas meze de Kinki-regiono. Hjogo,Kioto,Nara,Ŭakajama ĉirkaŭas la gubernion. Sud-okcidente ĝi apudestas Osakan Golfon.

Municipoj

Urboj 
 Osako (gubernia ĉefurbo) havas 24 kvartalojn
 Abeno - Asahi - Ĉuo - Fukuŝima - Higaŝinari - Higaŝisumijoŝi - Higaŝijodogaŭa - Hirano - Ikuno - Ĵoto - Kita - Konohana - Minato - Naniŭa - Niŝi - Niŝinari - Niŝijodogaŭa - Suminoe - Sumijoŝi - Taiŝo - Tennoĵi - Toŝima - Curumi - Jodogaŭa

 Sakai havas 7 kvartalojn.
 Higaŝi - Kita - Mihara - Minami - Naka - Niŝi - Sakai

Urbetoj kaj vilaĝoj 
 Minamikaŭaĉi-distrikto
 Taiŝi - Kanan - Ĉihajaakasaka
 Miŝima-distrikto
 Ŝimamoto
 Senboku-distrikto
 Tadaoka
 Sennan-distrikto
 Kumatori - Taĵiri - Misaki
 Tojono-distrikto
 Tojono - Nose

Transporto

Flughavenoj 
 Osaka Internacia Flughaveno
 Kansaja Internacia Flughaveno
 Jao-Flughaveno

Servoj 
 Universitato de Osako

Galerio 

 
Gubernioj de Japanio
Municipoj de Japanio
Honŝuo
Daphne Lister

Daphne LISTER (naskiĝis 1921, mortis 2003) estis brita esperantisto kaj poeto. 

Ŝi prezidis la E-Societon de Manĉestro dum 1960-62 kaj 1974-76. Ŝiaj poeziaĵoj aperis en Monda Kulturo (1963) kaj ekde 1970 en diversaj periodaĵoj, kadre de Esperantaj Kajeroj sub titolo Ĝis Nun (1976) kaj Kaj Poste (1986). Ŝi regule recenzis librojn en La Brita Esperantisto.

Britaj esperantistoj
Miĥail Mandrik

Mihail Petroviĉ MANDRIK (naskiĝis 1902, mortis la 22-an de decembro 2003), estis rusa esperantisto kaj honora membro de UEA.

Li lernis Esperanton en 1921 kaj persone konis tiamajn eminentulojn (Drezen, Nekrasov, Devjatnin k.a.).

En 1936 li estis kondamnita je kvin-jara punlaboro. 

Ekde 1947 li gvidis kursojn laŭ propra adapto de Cseh-metodo, estis sekretario, prezidis E-organizaĵojn.
Post 1974 li loĝis en Gomel, kie li fondis kaj gvidis klubon Konkordo.

Arte talenta homo, li desegnis kaj pentris, ludis kelkajn muzikilojn, verkis proze, poezie kaj tradukis. Li verkis ambaŭdirektan vortareton por ruslingvanoj, lernolibron ABC de Esperanto, dudekon da rakontoj, aŭtobiografion Amara vojo.

Rusiaj esperantistoj
Viktimoj de Stalinismo
Sovetiaj esperantistoj
Metropolaj provincoj de Anglio

La metropolaj provincoj de Anglio aŭ historie laŭvorte "metropolaj graflandoj de Anglio" (angle metropolitan counties of England) estas grava parto de la loka regado kaj administrado en Anglio. Ĉiu metropola provinco enhavas metropolajn distriktojn.

La metropolaj provincoj kreiĝis la 1-an de aprilo 1974 kaj ĉiuj havas inter 1,2 kaj 2,8 milionoj da loĝantoj.

Listo de la ses metropolaj provincoj:

 Greater Manchester
 Merseyside
 South Yorkshire
 Tyne and Wear
 West Midlands
 West Yorkshire

Vidu ankaŭ:
 Loka regado kaj administrado en Britio
 Provincoj de Anglio
 Regionoj de Anglio

Administraj unuoj de Anglio
Batalo de Kulikovo

La batalo de Kulikovo () okazis la 8-an de septembro jare 1380 inter rusoj kaj alianco de mongoloj kaj tataroj (la Ora Hordo) en kampo Kulikovo proksime de rivero Don (nun en Tula provinco). Per la venko, Rusio liberigis sin de la tatara-mongola jugo.

Gvidanto de la rusia armeo estis Dmitrij Donskoj. La tatara-mongola armeo estis gvidita de Mamaj. Sur la rusia flanko batalis ankaŭ monaĥaj prodoj Aleksandr Peresvet kaj Oslabja.

La rusia antikva fonto indikas nombron de la armeanoj: estis 150 mil rusoj kaj 300 mil tataro-mongoloj. Tamen la vera grandeco de la tereno apenaŭ ebligus tiom grandan batalon. Supozeble la veraj nombroj estis 80 mil kontraŭ 125 mil.

Sekvoj de la batalo 
 Venko de rusoj montris al popolo kaj al dukoj, ke eblis superforti tian teruran kontraŭulon kiel tataro-mongoloj. 
 Potenco de Mamaj tre malpligrandiĝis, kio plirapidis lian morton.
 Moskvo plifortiĝis kiel centro de rusia lando.
 La batalo akcelis la spiritan renaskiĝon kaj memkonsciencon de la rusa popolo.

Tamen, la batalo ne likvidis la Oran Hordon. En la jaro 1382 ĥano Toĥtamiŝ atakis Moskvon kaj forbruligis ĝin, mortiginte ĉiujn loĝantojn. Do, Moskvo estis devigita denove pagi tributon.

Kulikovo
Kulikovo
Grandprinclando Moskvo
Historio de Tula provinco
1380
Kulikovo
Listo de franclingvaj kantistoj

Jen kelkaj el la plej famaj aŭ kvalitaj franclingvaj kantistoj (ĉefe en la jaroj 1950-1980, kiuj estis ĝia "glora periodo"):

 Salvatore Adamo
 Alizée
 Anggun
 Richard Anthony
 Juliette Armanet
 Jean-Louis Aubert
 Hugues Auffray
 Charles Aznavour
 Chimène Badi
 Daniel Balavoine
 Jeanne Balibar
 Barbara
 Alain Bashung
 Julos Beaucarne
 Guy Béart
 Gilbert Bécaud
 Najoua Belyzel
 Amel Bent
 François Béranger
 Michel Berger
 Amandine Bourgeois
 Georges Brassens
 Jacques Brel
 Patrick Bruel
 Buzy
 Nathalie Cardone
 Corynne Charby
 Jérémy Chatelain
 
 Cyril Cinélu
 Dalida
 Emma Daumas
 Linda de Suza
 François Deguelt
 Michel Delpech
 Céline Dion
 Sacha Distel
 Julien Doré
 Jacques Dutronc
 Jenifer
 Julie Erikssen
 Leny Escudero
 Lara Fabian
 Mylène Farmer
 Jean Ferrat
 Léo Ferré
 Patrick Fiori
 Sandrine François
 Élodie Frégé
 Fréhel
 Serge Gainsbourg
 France Gall
 Jean-Jacques Goldman
 Richard Gotainer
 Chantal Goya
 Juliette Gréco
 Johnny Hallyday
 Françoise Hardy
 Jacques Higelin
 Camélia Jordana
 Francine Jordi
 Patricia Kaas
 La Kvar Barbuloj
 La Zarra
 Valérie Lagrange
 Serge Lama
 Rose Laurens
 Bernard Lavilliers
 Jena Lee
 Grégory Lemarchal
 Nolwenn Leroy
 Leslie
 Ginie Line
 Emily Loizeau
 Lorie
 Clara Luciani
 Sheryfa Luna
 Enrico Macias
 MC Solaar
 Melissa Mars
 Jeanne Mas
 Mireille Mathieu
 Maurane
 Mick Micheyl
 Eddy Mitchel
 Ilona Mitrecey
 Yves Montand
 Mouloudji
 Nana Mouskouri
 Georges Moustaki
 Jean-Louis Murat
 Nicoletta
 Patachou
 Pierre Perret
 Édith Piaf
 Priscilla
 Serge Reggiani
 Colette Renard
 Renaud
 Line Renaud
 Rose
 Olivia Ruiz
 Henri Salvador
 Véronique Sanson
 Michel Sardou
 Catherine Sauvage
 Hélène Ségara
 Sheila
 Shy'm
 Yves Simon
 Mano Solo
 Alain Souchon
 Natasha St-Pier
 Tal
 Patrick Topaloff
 Elisa Tovati
 Charles Trenet
 Anne Vanderlove
 Magalie Vaé
 Sylvie Vartan
 Amaury Vassili
 Pierre Vassiliu
 Laurent Voulzy
 Ophélie Winter
 Jacques Yvart (kantas ankaŭ en Esperanto)
 Zaz
 Zazie

 
Franclingvaj kantistoj
Pop-muziko

Pop-muziko (devenebla el la angla pop music, mallongigo de popular music, "populara muziko") aŭ popa muziko (aŭ popo) estas muziko kiu plaĉas kaj sukcesas ĉe larĝa publiko. Ĝiaj strukturoj plej ofte estas simplaj, memoreblaj kaj dancotaŭgaj. Pop-muziko ĉefe plaĉas al junuloj, kiuj ofte dancas dum la aŭskultado. Multaj televidaj kanaloj kiel MTV, Viva aŭ All Music elsendas ĉefe pop-muzikon.

Vidu ankaŭ 
 Listo de pop-muzikaj grupoj
 Danca pop-muziko
 Elektronika popmuziko
 Listo de plej vendantaj muzikistoj
 Rok-muziko
 Latinida popularmuziko
 Psikedela rokmuziko
 Pop-rokmuziko
 Potenca popmuziko

Referencoj
Listo de regantoj de Hispanio

Hispanaj reĝoj kaj ŝtatestroj: Tiu listo komenciĝas post la unuigo de la Regno de Kastilio kun la Regno de Aragono, eĉ la unuaj reĝoj ankoraŭ estis sendepende reĝoj de ambaŭ ŝtatoj. Antaŭ paroli pri la reĝoj de ambaŭ menciitaj ŝtatoj, oni povas paroli pri la reĝoj de la Regno de Leono kaj antaŭe eĉ pri la visigotaj reĝoj.

La Reĝoj de la Habsburgoj

 1479 - 1516 Fernando la 2-a kaj Izabela la 1-a, la Katolikaj Gereĝoj
 1516 - 1556 Karlo la 1-a, estis ankaŭ imperiestro de la Sankta Romia Imperio, Karlo la 5-a
 1556- 1598 Filipo la 2-a
 1598- 1621 Filipo la 3-a
 1621- 1665 Filipo la 4-a
 1665- 1700 Karlo la 2-a

La Reĝoj de la familio Burbono

 1700 - 1746 Filipo la 5-a
 1724 Ludoviko la 1-a (dum malpli ol unu jaro)
 1746- 1759 Ferdinando la 6-a
 1759- 1788 Karlo la 3-a
 1788- 1808 Karlo la 4-a
 1808- 1814 Jozefo Bonaparto (Napoleona dinastio)
 1814- 1833 Ferdinando la 7-a
 1833- 1840 Regenteco de Maria Kristina Burbono nome de Isabel la 2-a
 1840- 1843 Regenteco de Espartero nome de Isabel la 2-a
 1843- 1868 Isabel la 2-a
 1871- 1873 Amadeo el Savojo (Savoja dinastio)
 1873- 1874 La unua respubliko. Prezidentoj:
 Estanislao Figueras, februaro -junio 1873
 Francisco Pi y Margall, junio-julio 1873
 Nicolás Salmerón, julio-septembro 1873
 Emilio Castelar, septembro 1873 - januaro 1874
 1874- 1885 Alfonso la 12-a
 1885- 1902 Maria Kristina (regentino)
 1902- 1931 Alfonso la 13-a

Lastaj reĝimoj

 1931- 1936 La dua respubliko. Prezidentoj:
 Niceto Alcalá-Zamora, 1931-1936
 Manuel Azaña, 1936-1939
 1936- 1939 Intercivitana milito
 1939- 1975 Generalo Francisco Franco
 1975- 2014 Johano Karlo la 1-a (Burbono). Ties prezidantoj de la registaro (ĉefministroj):
 Carlos Arias, ĝis 1976
 Adolfo Suárez, 1976-1981
 Leopoldo Calvo-Sotelo, 1981-1982
 Felipe González, 1982-1996
 José María Aznar, 1996-2004
 José Luis Rodríguez Zapatero, 2004-2011
 Mariano Rajoy, 2011-2018
 2014- nun Filipo la 6-a

Vidu ankaŭ 
 Monarkio de Hispanio
 Reĝo de Hispanio

Regantoj
 
Hispanio
Hispanio
Filipo la 2-a (Hispanio)

Filipo la 2-a (Felipe II), estis reĝo de Hispanio (1556-1598) kaj de Portugalio (kiel Filipe I) (1580-1598). Li naskiĝis en Valadolido, je la 21-a de majo 1527 en la Palaco de Pimentel kaj mortis en El Escorial (Madrido), je la 13-a de septembro 1598.

Vivo 
Li estis filo de imperiestro Karlo la 5-a (Karlo la 1-a de Hispanio) kaj de Izabela de Portugalio. Li edziĝis kvarfoje: kun Maria Manuela de Portugalio, Maria Tudor, Izabela de Valois kaj Anna de Aŭstrio – ne la sama kiel Anna de Aŭstrio (1601-1666).

Filipo reĝis el 1556, kiam abdikis lia patro. Li neniam uzis la titolon de reĝo de Hispanio, sed de Kastilio, Leono, Aragono, Navaro kaj de siaj tutmondaj teritorioj, kiuj etendiĝis en Eŭropo, la nove konkeritaj landoj en Ameriko kaj ankaŭ en Azio (Filipinoj, tiel nomataj laŭ lia nomo).

En 1580, post la morto sen filoj de la reĝo Sebastiano la 1-a de Portugalio en la batalo de Alcazarquivir, li estis agnoskita kiel reĝo ankaŭ de tiu lando, kaj de ĝiaj propraj konkeraĵoj. Dum tiu periodo oni prave diris ke en liaj posedaĵoj "neniam subiris la suno".

Li pasigis la plejmulton de la tempo en Hispanio, kaj specife en Madrido, kiun li potencigis kiel grava nova ĉefurbo. En la ĉirkaŭaĵoj, post grava batalo kontraŭ la franca reĝo (San Quintín/Saint Quentin), li konstruigis la Monaĥejon de Eskorialo, imponan monumenton kien li retiriĝis en la lastaj momentoj de sia vivo.

Lian reĝadon karakterizas senĉesa batalado, kontraŭ la francoj, turkoj (batalo de Lepanto), nederlandanoj, angloj (Granda Mararmeo), kaj ankaŭ kontraŭ diversaj malamikoj en la ibera duoninsulo mem (moriskoj, protestantoj).

Li suferis multajn malfacilaĵojn dum sia regado, ekzemple la malfacilan rilaton kun sia filo Don Karlo, kiun li enprizonigis kaj laŭ onidiroj murdis.

Habsburgoj
Hispanaj reĝoj
Portugalaj reĝoj
Filipo la 3-a (Hispanio)

Felipe (14-a de aprilo 1578 - 31-a de marto 1621) reĝis kiel Filipo la 3-a en Hispanio kaj Filipo la 2-a en Portugalio, de 1598 ĝis sia morto.
Filipo edziĝis kun Margareto de Aŭstrio, fratino de imperiestro Ferdinando la 2-a. Lia filino Anna de Aŭstrio estis edzino de la reĝo de Francio Ludoviko la 13-a, kaj patrino de Ludoviko la 14-a.

Interna politiko 

Pli ŝatanta la teatron, la pentradon kaj precipe ĉasadon ol la regadon, Filipo lasis la praktikan guvernadon en la manojn de siaj ĉefministroj (konataj en la hispana lingvo per la nomo validos). La plej grava kaj longdaŭra estis la Duko de Lerma, kiu siavice konfidis la plejmulton de la aferoj al sia protektito Rodrigo Calderón.

Dum tiu reĝado, evidentiĝis la unuaj problemoj de la regado de tiel granda imperio, samtempe gardante la aŭtonomecon de la unuopaj reĝlandoj, kiuj devis resti sendependaj: precipe la posedaĵoj de Kastilio kaj Portugalio ne rajtis miksiĝi. Tial, multis la administraj organoj, sed vere unueca ekonomio de la kortumo.

Unu el la ĉefaj okazaĵoj de la epoko estis la elpelo de la moriskoj, la arabdevenaj kaj muzulmanaj loĝantoj de Hispanio, kiuj estis restintaj post la fino de la kristana konkero (Reconquista) de la duoninsulo. Ĝi komenciĝis en 1609, kaj daŭris unu jaron, dum kiuj estis elpelitaj al la nordo de Afriko pli ol 300.000 homoj. Krom la personaj suferoj, tio kondukis al la ruino de granda parto de la agrokulturo en la orienta parto de la lando.

Pro influo de la personaj interesoj de la ministroj, en 1601 la ĉefurbo translokiĝis al Valadolido, sed tuj poste revenis al Madrido (1606).

En 1618 la koruptado en la kortego estis tiel granda ke la reĝo devis rezignigi la ĉefministron dukon de Lerma. Lin sukcedis lia filo, la Duko de Uceda.

Karakteriza trajto de la reĝado estis la reveno al la povo de la nobeloj, kiuj ne estis tiom konsiderataj dum la reĝado de lia patro Filipo la 2-a.

Ekstera politiko 
Filipo la 3-a klopodis ne enmiksiĝi tiom en la eŭropaj militoj kiom estis farinta lia patro, kaj serĉis pli pacemajn metodojn, interalie pro la ekonomia malfortiĝo de la kortego.

En aŭgusto 1604 li subskribis la Pacon de Londono kun la reĝo Jakobo la 1-a de Anglio.

En 1609 li subskribis la Paŭzon de la Dekdu Jaroj en la Unuiĝintaj Provincoj de Nederlando, inter la nordaj provincaj, ribelaj kaj luteranaj, kaj la sudaj, lojalaj al la imperio kaj katolikaj. Tiu Pax Hispanica donis aŭtonomion al la holandanoj kaj permesis ties propran eksteran politikon.

Kun Francio li firmigis la pacon, per la geedziĝo de la franca reĝo kun filino de Filipo kaj de lia filo kaj heredonto Filipo la 4-a kun la franca Izabela de Burbono.

La ĉefaj eksteraj intervenoj okazis en Italio (konspiro de Venecio) kaj en la Milito de la Tridek Jaroj, kie la hispanaj trupoj partoprenis helpe de la parencoj de la reĝa dinastio en Aŭstrio, kontraŭ la ribelantoj en Bohemio.

Naskiĝintoj en 1578
Mortintoj en 1621
Habsburgoj
Hispanaj reĝoj
Portugalaj reĝoj
Paskalo (programlingvo)

Paskalo estas komputila programlingvo kreita dum la 1970-aj jaroj de Niklaus WIRTH. Tiu programlingvo havas fortan pedagogian tradicion kaj tial ĝi estas ofte uzata en komputadaj kursoj pri programado. Pluraj idaj programlingvoj estas kreitaj el ĝi: Modula-2, Modula-3 kaj Oberono.

Dum pli ol tridek jaroj da ekzistado de Paskalo, ĝi evoluis kaj servis kiel bazo por kelkaj diversaj programaj produktoj. Malgraŭ tiu fakto, ke Paskalo estis kreita kiel simpla porinstrua programlingvo, nuntempe ĝi estas potenca profesia kaj tre fleksebla lingvo. Grandan parton da evoluo de Paskalo enigis firmao Borland (ankaŭ fifama sub la titolo Inprise (Inprajz)). La Borlanda versio de Paskalo havas la nomon Delphi (Delfi) aŭ Objekta Paskalo.

N.B. pri la verkisto, vidu Blaise Pascal

Paskala pseŭdokodo 
En la artikolo pri pseŭdokodoj estas menciita pseŭdokodo bazita sur Paskalo. Fakte tia Paskala pseŭdokodo estas uzata por prezenti algoritmojn en la Komputada Leksikono. Ankaŭ en Vikipediaj artikoloj ĝi estas uzata (ekz-e vd iteraciaj ordonoj). Jen la tabeloj da tradukoj de ŝlosilvortoj kaj pradifinitaj identigiloj laŭ la Komputada Leksikono:

La ŝlosilvortoj

La pradifinitaj nomoj

Vidu ankaŭ 
 C (programlingvo)
 Objektema Paskalo
 Ada

Programlingvoj
Insektomanĝulo

Insektomanĝulo estas karnomanĝulo besta kun dieto kiu konsistas ĉefe el insektoj kaj similaj malgrandaj bestetoj. Estas insektomanĝulo ĉiu ajn organsimo kiu predas kaj manĝas insektojn.

Individuaj malgrandaj, insektoj ekzistas en enormaj nombroj kaj formas tre grandan parton de la animala biomaso en preskaŭ ĉiuj nemaraj medioj. En paŝtejoj de Kvinslando ekzemple estas kutime ke la totala pezo de larvoj de skaraboj sub la surfaco estas pli ol tiu de la bova gregaro super ĝi.

Estas ekzemple insektomanĝuloj multaj birdoj, kiaj la Hirundedoj, la Muŝkaptuledoj, la Tiranedoj kaj la Paruedoj; mamuloj, kiaj la vespertoj kaj la Formikomanĝuloj. Ankaŭ multaj lacertoj, ranoj kaj fiŝoj estas insektomanĝaj. Praktike ĉiuj araneoj estas insektomanĝuloj. Krome multnombraj insektoj estas insektomanĝuloj, ekzemple la kokcineloj, vespoj, mantedoj, libeloj, ktp.

Vidu ankaŭ 
 Insektomanĝuloj — ordo de mamuloj (ne plu uzata en moderna biologia klasado)

Zoologio
Soriko

Soriko (Sorex) estas genro de musosimilaj mamuloj el la ordo de sorikomorfoj (antaŭe: insektovoruloj).

Specioj 
 Genro Soriko Sorex
 Kaŝmira nansoriko (S. planiceps) 
 Tibeta soriko (S. thibetanus) 
 Subgenro Otisorex
 Longvosta soriko (S. dispar) 
 Fumosoriko (S. fumeus) 
 Gaspesoriko (S. gaspensis) 
 Americka nansoriko (S. hoyi) 
 Longdenta soriko (S. macrodon)
 Carmen Mountain soriko (S. milleri) 
 Nana soriko (S. nanus) 
 Meksika longvosta soriko (S. oreopolus) 
 Orizaba soriko (S. orizabae)
 Ornamsoriko (S. ornatus) 
 Inyo soriko (S. tenellus) 
 Verapaza soriko (S. veraepacis)
 Komplekso S. vagrans
 Glacier Bay Water Shrew (S. alaskanus) 
 Baird's Shrew (S. bairdii) 
 Bendiria soriko (S. bendirii) 
 Montosoriko (S. monticolus) 
 Novmeksika soriko (S. neomexicanus)
 Pacifika soriko (S. pacificus) 
 Marĉosoriko (S. palustris) 
 Fog Shrew (S. sonomae) 
 Vaganta soriko (S. vagrans)
 S. cinereus group
 Kamĉatka soriko (S. camtschatica) 
 Cinereus Shrew (S. cinereus) 
 Prairie Shrew (S. haydeni) 
 Saint Lawrence Island Shrew (S. jacksoni) 
 Paramushir Shrew (S. leucogaster) 
 Southeastern Shrew (S. longirostris) 
 Mount Lyell Shrew (S. lyelli)  
 Portenkoa soriko (S. portenkoi) 
 Preble's Shrew (S. preblei) 
 Pribilof Island Shrew (S. pribilofensis)
 Barren Ground Shrew  (S. ugyunak) 
 Subgenro Sorex
 Dneper Common Shrew (S. averini) 
 Lesser Striped Shrew (S. bedfordiae) 
 Stripe-backed Shrew (S. cylindricauda) 
 Chinese Highland Shrew (S. excelsus) 
 Azumi Shrew (S. hosonoi) 
 Ĉina soriko (S. sinalis) 
 Alaska Tiny Shrew (S. yukonicus)
 Grupo S. alpinus
 Alpa soriko (S. alpinus) 
 Ussuri Shrew (S. mirabilis) 
 Grupo S. araneus
 Valais Shrew (S. antinorii)
 Ordinara soriko (S. araneus) 
 Udine Shrew (S. arunchi) 
 Millet's Shrew (S. coronatus) 
 Siberian Large-toothed Shrew  (S. daphaenodon) 
 Iberian Shrew (S. granarius) 
 Caucasian Shrew (S. satunini) 
 Grupo S. arcticus
 Arkta soriko (S. arcticus) 
 Maritime Shrew (S. maritimensis)
 Grupo S. tundrensis
 Tien Shan Shrew (S. asper)
 Gansu Shrew (S. cansulus) 
 Tundra Shrew (S. tundrensis) 
 Grupo S. minutus
 Buchara Shrew (S. buchariensis) 
 Kozlova soriko (S. kozlovi) 
 Caucasian Pygmy Shrew (S. volnuchini)
 Grupo S. caecutiens
 Laxmann's Shrew (S. caecutiens) 
 Tajga soriko (S. isodon) 
 Eurasian Least Shrew (S. minutissimus) 
 Eurasian Pygmy Shrew (S. minutus) 
 Flat-skulled Shrew (S. roboratus) 
 Shinto Shrew (S. shinto) 
 Longunga soriko (S. unguiculatus)  
 Grupo S. gracillimus
 Slender Shrew (S. gracillimus) 
 S. raddei
 Radde's Shrew (S. raddei) 
 S. samniticus
 Apennine Shrew (S. samniticus) 
 Subgenro incertae sedis
 Arizona soriko (S. arizonae)
 Zacatecas Shrew (S. emarginatus) 
 Merriam's Shrew (S. merriami)
 Sosura soriko (S. saussurei)  
 Sklatera soriko (S. sclateri) 
 San Cristobal Shrew (S. stizodon) 
 Trowbridge's Shrew (S. trowbridgii) 
 Chestnut-bellied Shrew (S. ventralis)
 Verakruca soriko (S. veraecrucis)

Referencoj

Sorikedoj
Familioj de mamuloj
Franz Karl Achard

Franz Karl ACHARD (naskiĝis la 28-an de aprilo 1753 en Berlino, mortis la 20-an de aprilo 1821 en Wołów) estis germana fizikisto kaj kemiisto, filo de Antoine Achard, el socie altranga familio de hugenotoj. Li ellaboris la sukerfabrikadan metodon el sukerbetoj.

Achard daŭrigis la esplorojn de Andreas Sigismund Marggraf, kiu pruvis en 1747, ke la sukerbetoj havas la saman sukeron kiel la sukerkano. Li plibonigis rasojn de sukerbeto ekde 1786. En marto 1802, li malfermis per la apogo de la reĝo Friedrich Wilhelm la 3-a la unuan sukerbetan rafinejon en Wohlau-Cunern (ekde 1945 Wołów-Konary) en Silezio. Ĝi estis detruita en la bataloj kontraŭ la francoj.

Li estis elektita membro de la Reĝa Akademio de Sciencoj de Berlino kaj poste elektiĝis direktoro de la fizika klaso de la Germana Scienca Akademio. Danke al la eltrovaĵo de Achard, sukero ne plu estis luksa varo kaj fariĝis atingebla al ĉiuj.

Achard ne havis tamen komercistan talenton. Pro tio, kaj pro kelkaj incendioj, en 1815 liaj sukerfabrikoj bankrotis. Franz Karl Achard mortis malriĉiĝinte kaj forgesite en Wohlau (nuntempa Wołów). Lia ideo pri sukerfabrikado tamen disvolviĝis en Francio; al Germanio reportis la produktadon Matthias Christian Rabbethge, kiu plu konstruadis la fabrikojn.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.schlesien-ahnenforschung.de/Allerlei/ruebenzucker.html 
 http://lsa-st23.sachsen-anhalt.de/llg/geschichte/achard.htm 
 http://www.dtmb.de/Zucker-Museum/mgeschic.htm 

Germanaj fizikistoj
Germanaj kemiistoj
Naskiĝintoj en 1753
Mortintoj en 1821
Marleono

Marleono estas mara mamulo el iuj genroj de la otariedoj, tradicie kunklasifikataj kiel la subfamilio otarienoj.

La marleonojn karakterizas la ekzisto de eksterna orelo, longaj antaŭaj naĝpiedoj, kaj kapableco pri piediro sur la 4 naĝpiedoj sur la tero. Marleonoj vivas ĉe marbordoj de la subpolusa ĝis la tropika regiono de ambaŭ hemisferoj.
Ili havas nevaloran felon, dum la felo de la aliaj otariedoj (felfokoj) iam estis valora por la peltindustrio.

Sistematiko 
Tradicie oni dividis la otariedojn en du subfamiliojn, la otarienojn (marleonojn) kaj arktocefalenojn (felfokojn aŭ marursojn). Genetika studo publikigita en 2001 proponis ke la nun vivantaj membroj de la marursa genro Arctocephalus havas pli proksiman parencecon kun la marleonoj ol kun la alia genro de marursoj, Callorhinus. Tial multaj taksonomoj jam ne distingas subfamiliojn de otariedoj. La ĉi-suba klasifiko faras la tradician distingon.

 Klado Fokuloj
 Familio Otariedoj
 Subfamilio Arktocefalenoj
 Genro Arctocephalus (sudaj marursoj; ok specioj)
 Norda marurso, Callorhinus ursinus
 Subfamilio Otarienoj (marleonoj):
 Marleono de Steller, Eumetopias jubatus
 Genro Zalophus
 Kalifornia marleono, Z. californianus
 Japana marleono, Z. japonicus (formortinta en la 1950-aj jaroj)
 Galapaga marleono, Z. wollebaeki
 Sudamerika marleono, Otaria flavescens
 Aŭstralia marleono, Neophoca cinerea
 Novzelanda marleono, Phocarctos hookeri
 Familio Fokedoj: veraj fokoj
 Familio Odobenedoj: rosmaroj

Referencoj 

Fokuloj
Ribozo

Ribozo (C5H10O5) estas kvinkarbona sukero (pentozo), kiu estas necesa por la vivaĵoj. Ĝi estas komponento de la RNA, kiu estas uzata por la genetika traskribo. Ĝi havas je unu hidroksil-grupo pli ol desoksiribozo (kiu estas komponento de DNA) , pro tio la ribozo estas pli reakciema.

Ĝi estas komponento de ATP (adenozina trifosfato), NADH kaj diversaj aliaj kemiaj kombinaĵoj, kiuj estas gravaj en la metabola procezo.

Monosaĥaridoj
Desoksiribozo

Desoksiribozo (C5H10O4) estas kvinkarbona sukero (pentozo) derivata el la ribozo per eltiro de unu oksigeno.

Desoksiribozo havas kvinmembran ringon, konsistantan el kvar karbonaj kaj unu oksigena atomoj. Hidroksilaj grupoj ligiĝas al la karbonoj enringaj (2 ĉe desoksiribozo, 3 ĉe ribozo) kaj unu al la eksterringa karbono.

La desoksiribozo kiel ribozo kapablas formi longajn ĉenojn de gravaj molekuloj. La genetika materialo de la surtera vivo konsistas el la ĉenoj de la desoksiribozo (kromosomoj) kun nukleotidoj kiel adenino, timino, guanino kaj citozino. Tiu ĉi kompleksa materialo estas konata kiel DNA (desoksi-ribonukleata acido). Partoj de la genetika DNA (genoj) servas per traskribo por konstrui RNA. La RNA uzas la traskribitajn informoj por konstrui proteinojn, enzimojn ktp., kiuj determinas la funkciadon kaj kreskadon de la vivaĵo.

Aldehidoj
Monosaĥaridoj
Listo de komunumoj de Alando

Geografio > Eŭropo > Nordio > Finnlando > Alando > Listo de urboj de Alando < Urboj

 Mariehamn
 Brändö
 Eckerö
 Finström
 Föglö
 Geta
 Hammarland
 Jomala
 Kumlinge
 Kökar
 Lemland
 Lumparland
 Saltvik
 Sottunga
 Sund
 Vårdö
Listo de urboj de Argentino

Geografio > Ameriko > Argentino> Listo de urboj de Argentino < Urboj

 Alta Gracia
 Avellaneda
 Bahía Blanca
 Banfield
 Bariloĉe
 Benavídez
 Berazategui (Argentina urbo)
 Bernal
 Bonaero
 Castelar
 Comodoro Rivadavia
 Concordia (Argentino)
 Corrientes (urbo)
 Domselaaro
 Ezeiza
 Firmat
 Formosa (Formosa)
 González Catán
 Gregorio de Laferrere (urbo)
 Hurlingham
 Isidro Casanova
 Ituzaingó (Bonaero)
 José C. Paz (urbo)
 Junín
 Kordobo (Argentina urbo)
 La Matanza
 La Plata
 La Rioja (Argentina urbo)
 Lanús
 Libertad (Bonaero)
 Lomas de Zamora
 Mar del Plata
 Mendoza (urbo)
 Mercedo (Provinco Bonaero)
 Merlo (Argentina urbo)
 Monte Grande
 Moreno (Bonaero)
 Neuquén
 Paraná (Argentino)
 Pilar (Argentino)
 Posadas
 Presidencia Roque Sáenz Peña
 Puerto Deseado
 Quilmes
 Rafael Castillo
 Rawson
 Reconquista (Argentino)
 Recreo
 Resistencia
 Río Cuarto
 Río Gallegos
 Río Grande
 Río Segundo
 Rosario
 Saltaurbo
 San Antonio de Padua
 San Fernando (Bonaero)
 San Fernando del Valle de Catamarca
 San Juan (Argentina urbo)
 San Juan Bautista
 San Justo (Bonaero)
 San Luis (Argentina urbo)
 San Miguel (Bonaero)
 San Miguel de Tucumán
 San Nicolás de los Arroyos
 San Rafael (Mendoza)
 San Salvador de Jujuy
 Santa Fe de la Vera Cruz
 Santa Rosa (La Pampa)
 Santiago del Estero
 Tandil
 Temperley
 Trelew
 Ushuaia
 Venado Tuerto
 Veronika (Punta Indio)
 Viedma
 Wanda
 Yapeyú

Eksteraj ligiloj 

 https://web.archive.org/web/20071001002849/http://www.world-gazetteer.com/s/p_ar.htm 
 http://www.indec.mecon.ar  
 http://www.mongabay.com/igapo/2005_world_city_populations/Argentina.html 
 http://www.citypopulation.de/Argentina_d.html#Stadt_gross
Listo de urboj de Alĝerio

Jen listo de urboj de Alĝerio kun pli ol 100,000 loĝantoj:

Aliaj urboj 

 Abadla
 Beni-Abeso
 Bir el Ater
 Ĉerĉelo
 Ĝanet
 In Aménas
 Kenadsa
 Marsalkibir
 Sedrata
 Souk Ahras
 Tagit
 Tinas
 Um el-Buaghi

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.ons.dz 
 http://www.mongabay.com/igapo/2005_world_city_populations/Algeria.html 
 http://www.citypopulation.de/Algeria_d.html
Listo de urboj de Aŭstrio

Jen listo de urboj de Aŭstrio:

 Baden (Malsupra Aŭstrio)
 Bregenz
 Eisenstadt
 Graz
 Hallstatt (urbo)
 Innsbruck
 Kitzbühel
 Klagenfurt
 Klostronovburgo
 Linz
 Salcburgo
 St. Pölten
 Vieno

Eksteraj ligiloj 
 http://www.innweb.at/map/index_en.php  Datenbanko de aŭstraj urboj
 http://www.statistik.at 
 http://gazetteer.de 

 
Aŭstrio

he:אוסטריה#ערים
Listo de urboj de Barato

Geografio > Azio > Hindio > Barato > Listo de urboj de Barato < Urboj

Tiujn urbojn laŭ alfabeto vi povas rigardi ĉe la kategorio, ĉi tiu listo sekvas la loĝantograndon!

 Mumbajo (iama Bombajo)
 Delhio
 Bengaluro
 Kolkato (iama Kalkato)
 Ĉenajo (iama Madraso)
 Hajderabado
 Ahmadabado
 Puneo
 Surat
 Kanpur
 Ĝajpuro
 Laknaŭo
 Nagpur
 Patnao
 Indaur
 Bhopal

 Thane
 Ludhiana
 Agra (Barato)
 Pimpri-Ĉinĉvad
 Nasiko
 Vadodara
 Faridabado
 Gaziabad
 Raĝkot
 Merath
 Kaljan-Dombivali
 Varanasio
 Amritsar
 Novmumbajo
 Aŭrangabado (Maharaŝtro)
 Solapur
 Allahabad
 Ĝabalpur
 Srinagar
 Visakhapatnam
 Ranĉi
 Haora
 Ĉandigarh
 Koimbatore
 Majsur
 Ĝodhpur
 Kota (Raĝastano)
 Guvahati
 Vijajaŭada
 Gvalior
 Mira-Bhajandar
 Maduraj
 Hubli
 Ĝalanĝar
 Bhubaneŝvar
 Salem (Barato)
 Aligarh
 Bhivandi
 Vijajaŭada
 Gvalior
 Mira-Bhajandar
 Maduraj
 Hubli
 Ĝalanĝar
 Bhubaneŝvar
 Salem (Barato)
 Aligarh
 Bhivandi
 Barejli
 Thiruvananthapuram
 Tiruĉirapali
 Moradabad
 Rajpuro
 Gorakhpur
 Bhilai
 Ĝamŝedpur
 Amravati
 Kataka
 Bikaner
 Koĉi (Barato)
 Bhavnagar
 Rajpur Sonarpur
 Warangal
 Siliguri
 Ulhasnagar
 Kolhapur
 Dehradun
 Sangli
 Aĝmer
 Nanded
 Durgapur
 Guntur
 Ĝamu
 Gulbarga
 Ĝamnagar
 Bhatpara
 Saharanpur
 Suda Dumdum
 Asansol
 Ĝalgaon

Eksteraj ligiloj 
 mapo
 urbaj mapoj
 Centra popolnombrada registra ofico (Office of the Registrar General and Census Commissioner, India)
 Nuna enloĝantnombro de la barata ŝtato (de, en, es, fr)

!
Municipoj de Brazilo

Brazilo havas pli ol 5 mil urbojn. "Urbo" en Brazilo estas administrejo de municipo, sekve, kelkaj brazilaj "urboj" havas 2 mil loĝantojn, eĉ malpli, aliaj havas 10 milionojn. Estas vilaĝoj en Brazilo kun 50 mil loĝantoj kiujn oni ne rigardas kiel "urboj" simple ĉar ili ne estas administrejo de municipo. Sekve, po unu municipo estas unu urbo, kaj male. La municipo ĉiam havas nomon de sia urbo.

 2.601 brazilaj urboj havas malpli ol 10 mil loĝantoj.
 1.403 brazilaj urboj havas inter 10 mil kaj 20 mil loĝantojn.
 253 brazilaj urboj havas pli ol 100 mil loĝantojn.
 14 brazilaj urboj havas pli ol unu miliono da loĝantoj.

Vidu, laŭ subŝtato 

 Municipoj de Acre (AC) - 22
 Municipoj de Alagoas (AL) - 101
 Municipoj de Amazonas (AM) - 62
 Municipoj de Amapá (AP) - 16
 Municipoj de Bahia (BA) - 415
 Municipoj de Ceará (CE) - 415
 Municipoj de Federacia Distrikto (DF) - 1
 Municipoj de Espírito Santo (ES) - 77
 Municipoj de Goiás (GO) - 246
 Municipoj de Maranhão (MA) - 217
 Municipoj de Minas Gerais (MG) - 853
 Municipoj de Mato Grosso do Sul (MS) - 77
 Municipoj de Mato Grosso (MT) - 126
 Municipoj de Pará (PA) - 143
 Municipoj de Paraíba (PB) - 223
 Municipoj de Paraná (PR) - 399
 Municipoj de Pernambuco (PE) - 185
 Municipoj de Piauí (PI) - 221
 Municipoj de Rio de Janeiro (RJ) - 91
 Municipoj do Rio Grande do Norte (RN) - 166
 Municipoj de Rondônia (RO) - 52
 Municipoj de Roraima (RR) - 15
 Municipoj de Rio Grande do Sul (RS) - 467
 Municipoj de Santa Catarina (SC) - 293
 Municipoj de São Paulo (SP) - 645
 Municipoj de Tocantins (TO) - 139
 Municipoj de Sergipe (SE) - 75

Eksteraj ligiloj 

 https://web.archive.org/web/20070930235124/http://www.world-gazetteer.com/s/p_br.htm 
 http://www.ibge.com.br 
 http://www.ibge.gov.br/cidadesat/default.php 
 http://www.ibge.gov.br
Listo de urboj de Ĉeĥio

Listo de urboj de Ĉeĥio 18. 5. 2008

A

B

C 
 Cvikov

Č

D

F

G 
 Golčův Jeníkov

H

Ch

I

J

K

L

M

N

O

P

R

Ř

S

Š

T

U

Ú

V

Z

Ž

Rilataj temoj 
 Listo de urboj en Ĉeĥio laŭ nombro de loĝantoj
 Regionoj de Ĉeĥio
 Distriktoj de Ĉeĥio

URBOJ
 
ĈEĤIO
Urboj
Sarda lingvo

La sarda lingvo estas parolata sur la insulo Sardio. Kompare al aliaj latinidaj lingvoj, ĝi bone konservis sian proksimecon al la Latino.

Per regiona leĝo de 1997 kaj itala leĝo de 1999 la sarda oficiale akiris la samajn rajtojn kiel la itala lingvo.

Faktoj 
 Parolantoj: ĉirkaŭ 1,3 milionoj (ĉ. 80 % de la loĝantaro de la insulo) nome Sardoj
 Lingva kodo (laŭ ISO 639): srd
 skribo: latina alfabeto

Specimeno 

Cun custa littera pongu sa possibilidadi de iscriri documentus in sa lingua sarda de su campidanu. Esti una lingua de origini romanica cun medas fueddus de atras originis (arabas,nordafricanas, fenicias, latinas,ispanniolas etc).

"Per ĉi tiu letero mi provas la eblecon verki dokumentojn en la sarda lingvo de la campidanio. Ĝi estas lingvo latinida kun multaj vortoj alilingvaj (arabaj, nordafrikaj, fenicaj, latinaj, hispanaj ktp.)."

Vidu ankaŭ 
 Giudicato di Arborea

Aliaj projektoj

Eksteraj ligiloj 
 Vortaro sarda al itala lingvo kaj angla lingvoj
 Akademio kampidana de sarda lingvo
 Sarda gramatiko

Sarda lingvo
Lingvoj laŭ alfabeto
Lingvoj de Italio
Listo de urboj de Ĉinio

Ĉi tiu estas listo de urboj de la Ĉina Popola Respubliko (ĈPR). Gravas konscii, ke unuanivelaj kaj duanivelaj urboj ne ĉiuj estas "urbo" en la plej strikta senco de la termino, sed male estas administra unuo, kiu tipe konsistas kaj el urbocentro (urbo laŭ la preciza senco) kaj el ĉirkaŭaj kamparaj aŭ malpliurbecaj lokoj, kutime ofte pli grandaj ol la urbocentro.

Plejgrandaj urboj

Urbolisto laŭ loĝantaro 
La sekvonta listo havas urbojn en Ĉinio laŭ urbocentra loĝantaro (sen antaŭurbaj kaj kamparaj lokoj). En la listo urboj de Hongkongo estos enlistigita aparte, malgraŭ tio, ke ili ne havas laŭleĝan signifon, kaj ne enkalkulas en censoj.

Aliaj urboj 
 Vejfang
 Cjujfu
 Dacin
 Daĝaj
 Dongtan
 Dunhuang
 Erenhot
 Hajĉeng
 Heihe
 Hotan
 Huangŝan
 Janan
 Jancjuan
 Jantaj
 Janĉĵou
 Janŝi
 Jiangyou
 Jiĉang
 Jumen
 Kaŝgar
 Lijiang
 Linfen
 Ljaojan
 Luŝun
 Makao
 Turfan

Vidu ankaŭ 
 Plej grandaj urboj laŭ loĝantaro
 Listo de milionurboj

Ĉinio
Listo de urboj de Danio

Jen listo de la 25 plej grandaj urboj en Danio. La lando havis 4 grandurboj (urboj super 100.000 loĝantoj) ĉe la populacio takso en 2019. Loĝantaroj in ĉi tio artiklo estas el Danmarks Statistik, la nacia statistika agenco de Danio.

Ĉi tiu artikolo nur listigas la 25 plej grandajn urbojn de metropola Danio, kiu estas konstitucia lando de la Reĝlando Danio (vidu ankaŭ Rigsfællesskabet). La plej grandaj urboj en la aliaj konstituciaj landoj estas la regionaj ĉefurboj: Tórshavn (loĝantaro 19.165 en 2019) sur la Ferooj, kaj Nuko (loĝantaro 17.984 en 2019) en Gronlando.

 Kopenhago (København) - 1.320.629
 Arhuzo (Aarhus) - 277.086
 Odense - 179.601
 Aalborg - 115.908
 Esbjerg - 72.168
 Randers - 62.586
 Kolding - 60.854
 Horsens - 59.181
 Vejle - 57.051
 Roskilde - 51.121
 Herning - 50.039
 Hørsholm - 47.487
 Elsinoro (Helsingør) - 47.346
 Silkeborg - 46.179
 Næstved - 43.440
 Fredericia - 41.108
 Viborg - 40.768
 Køge - 37.557
 Holstebro - 36.442
 Taastrup - 34.248
 Slagelse - 33.871
 Hillerød - 33.088
 Holbæk - 28.538
 Sønderborg - 27.801
 Svendborg - 27.210

Vidu ankaŭ 
 Ribe, la plej maljuna urbo en Danio
 Teritoria organizado de Danio
 Listo de urboj de Germanio
 Listoj de urboj en la aliaj Nordlandoj:
 Listo de urboj de Finnlando
 Listo de urboj de Islando
 Listo de urboj de Norvegio
 Listo de urboj de Svedio

Eksteraj ligiloj 

 http://www.kms.dk  
 https://web.archive.org/web/20060316104537/http://www.world-gazetteer.com/s/p_dk.htm 
 https://web.archive.org/web/20071001004708/http://www.world-gazetteer.com/s/p_fo.htm 
 https://web.archive.org/web/20071001004613/http://www.world-gazetteer.com/s/p_gl.htm
Listo de urboj de Egiptio

Jen listo de urboj de Egiptio:

0~9 
 10a de Ramadano
 15a de Majo
 6a de Oktobro

A 
 Abnub
 Abu Hammad
 Abu Hummus
 Abu Kebir
 Abu Qirqas
 Abu Suweir
 Abu Tig
 Abu El Matamir
 Aga
 Akhmim
 Alexandria
 Armant
 Ashmoun
 Asjut
 Asuano

B 
 Badr
 Baltim
 Banha
 Basyoun
 Biyala
 Belqas
 Beni Mazar
 Beni Suef
 Beni Ebeid
 Biba
 Bilbeis
 Birket El Sab
 Borg El Burullus
 Bush

D 
 Dairut
 Damanhur
 Damiaro
 Dar El Salam
 Daraw
 Deir Mawas
 Dekernes
 Desouk
 Dishna

E 
 Edfu
 Edku
 El Alamein
 El Ariŝ
 El Mahalla La Kubra
 El Badari
 El Bagour
 El Balyana
 El Basaliya
 El Bayadiya
 El Dabaa
 El Delengat
 El Fashn
 El Gamaliya
 El Ghanayem
 El Hamool
 El Hamam
 El Husseiniya
 El Idwa
 El Ibrahimiya
 El Tor
 El Kanayat
 El Kareen
 El Mahmoudiyah
 El-Mansha
 El Manzala
 El Maragha
 El Matareya
 El Rahmaniya
 El Reyad
 El Rhoda
 El Santa
 El Sarw
 El Sebaiya
 El Senbellawein
 El Shohada
 El Shorouk
 El Waqf
 El Wasta
 El Qantara
 El Qanater La Khayreya
 El Qoseir
 El Qusiya
 El Zarqa
 Esna
 Ezbet La Borg

F 
 Fajumo
 Faqous
 Faraskur
 Farshut
 Fayed
 Fuka

G 
 Girga
 Gizo

H 
 Hihya
 HoshEssa
 Hurghada

Ĥ 
 Ĥarga

I 
 Ibsheway
 Ihnasiya
 Ismailia
 Itay El Barud
 Itsa

J 
 Juhayna

K 
 Kafr El Sheikh
 Kafr El Zayat
 Kafr El Batikh
 Kafr El Dawwar
 Kafr Saad
 Kafr Saqr
 Kafr Shukr
 Kairo
 Khanka
 Khusus
 Kom Hamada
 Kom Ombo
 Kotoor

L 
 Luksoro

M 
 Maghagha
 Mallawi
 Manfalut
 Mansoura
 Mashtool El Souk
 Matai
 Menouf
 Marsa Alam
 Mersa Matruh
 Metoubes
 Minya
 Minyet El Nasr
 Mit Abu El Kom
 Mit Abu Ghaleb
 Mit Adlan
 Mit Bera
 Mit El Korama
 Mit Elwan
 Mit Fadala
 Mit Ghamr
 Mit Kenana
 Mit Rahina
 Mit Salsil
 Mit Sudan
 Mit Yazid
 Mut

N 
 Nabaroh
 Nag-Hamado
 Naqada
 Nova Asuano
 Nova Akhmim
 Nova Asyut
 Nova Beni Suef
 Nova Borg El Arab
 Nova Kairo
 Nova Damiato
 Nova Fajumo
 Nova Minya
 Nova Nubariya
 Nova Salhia
 Nova Sohag
 Nova Tiba
 Nova Qena

O 
 Obour

P 
 Port Said

Q 
 Qaha
 Qallin
 Qalyub
 Qena
 Qift
 Quesna
 Qus

R 
 Rafah
 Ras Burqa
 Ras El Bar
 Ras Gharib
 Ras Sedr
 Ras Shokeir
 Raŝido

S 
 Sadat
 Safaga
 Sahel Selim
 Saint Catherine
 Samalut
 Samanoud
 Saqultah
 Senuris
 Sers El Lyan
 Sherbin
 Sheikh Zuweid
 Shibin El Qanater
 Shibin El Kom
 Shubrakhit
 Sidi Barrani
 Sidi Salem
 Siwa
 Sodfa
 Sohag
 Suezo
 Sumusta El Waqf

Ŝ 
 Ŝarm el Ŝejĥ
 Ŝubra al Ĥejma

T 
 Tahta
 Tala
 Talkha
 Tamiya
 Tanta
 Tell El Kebir
 Tima
 Tukh

W 
 Wadi El Natrun

Z 
 Zagazig
 Zefta

Eksteraj ligiloj 

 http://www.capmas.gov.eg/eng_ver/homee.htm  Centra Agentejo por Publika Mobilizo kaj Statistiko
 http://gazetteer.de 
 http://www.citypopulation.de/Egypt_d.html 
 https://web.archive.org/web/20070930222326/http://www.world-gazetteer.com/s/p_eg.htm
Listo de urboj de Estonio

Oficiale estas kvar tipoj de popolitaj lokoj en Estonio:
 urbo (est: linn)
 komunumo (est: alev)
 malgrandaj komunumoj (est: alevik)
 vilaĝo (est: küla)

Ekde la 1-a de novembro 2002, estas 47 vilaĝoj, 9 komunumoj, 173 malgrandaj komunumoj kaj 4 430 vilaĝoj en Estonio.

Estonio
Estonio
Listo de urboj kaj vilaĝoj de Ferooj

Jen listo de urboj kaj vilaĝoj de Ferooj.

Fontoj 

 "All villages on the Faroe Islands". Faroeislands.dk. 
 "Býir í Føroyum". fo.wikipedia.org. 
 "Liste der Städte und Orte auf den Färöern". de.wikipedia.org
Listo de urboj de Germanio

La listo de urboj de Germanio enhavas plenan listigon de ĉiuj 2063 urboj de Germanio laŭ alfabeta ordo (stato 1-a de januaro 2012).

Menciiĝas nur administre memstaraj komunumoj de Germanio, kiuj havas urbajn rajtojn.

En la unuopaj federaciaj landoj de Germanio temas pri la sekvaj nombroj:

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

Q

R

S

T

U

V

W

X

Z

Eksteraj ligiloj 

 serĉilo pri ĉiuj germaniaj urbaj kaj neurbaj komunumoj kaj ties datumoj laŭ stato fine de 2007, en retejo de la statistika federacia oficejo de Germanio

Urboj
 
Germanio
Listo de urboj de Grekio

Jen listo de urboj de Grekio:

 Arta
 Ateno
 Heraklio
 Ĥania
 Larisa
 Korinto
 Maratono
 Patraso
 Rodoso
 Tesaloniko

Eksteraj ligiloj 

 https://web.archive.org/web/20070927223013/http://www.world-gazetteer.com/s/p_gr.htm 
 http://www.statistics.gr/Main_eng.asp  
 http://gazetteer.de 
 http://www.citypopulation.de/Greece_d.html 

 
Grekio
Listo de urboj de Hispanio

Geografio > Eŭropo > Iberio > Hispanio > Urboj de Hispanio < Urboj

Klasifado laŭ aŭtonoma komunumo (regiono/nacio).

(1): Ĉefurbo de aŭtonoma komunumo

(2): Ĉefurbo de provinco

Andaluzio 
 Sevilo (Sevilla) (1)(2)
 Almerio (Almería) (2)
 Granado (Granada) (2)
 Onubo aŭ Huelvo (Huelva) (2)
 Ĥaeno (Jaén) (2)
 Kadizo (Cádiz) (2)
 Kordovo (Córdoba) (2)
 Malago (Málaga) (2)
 Ĥerezo (Jerez de la Frontera)
 Marbella

Aragono 
 Zaragozo (Zaragoza) (1)(2)
 Huesca (2)
 Teruelo Teruel (2)
 Jaca

Asturio 
 Oviedo (1)(2)
 Ĥiĥono (Gijón)
 Avileso (Avilés)

Balearoj 
 Palma de Mallorca (1)(2)

Ekstremaduro 
 Mérida (1)
 Badaĥozo (Badajoz) (2)
 Cáceres (2)
 Plasencia
 Trujillo
 Zafra

Eŭskio 
 Vitorio, hispane Vitoria, eŭske Gasteiz (1)(2)
 Bilbao (2)
 Sankta Sebastiano aŭ Donostio, hispane San Sebastián, eŭske Donostia (2)

Galegio 
 Santiago-de-Kompostelo (1)
 Koruno aŭ Korunjo (A Coruña (2)
 Lugo (2)
 Oŭrenso (Ourense (2)
 Pontevedro (Pontevedra) (2)
 Vigo

Kanarioj 
 Las Palmas de Gran Canaria (1) (2)
 Santa Cruz de Tenerife (1) (2)
 La Laguna
 Telde

Kantabrio 
 Santandero (Santander) (1)(2)

Kastilio kaj Leono 
 Valadolido (Valladolid) (1)(2)
 Avilo (Ávila) (2)
 Burgoso (Burgos) (2)
 Leono (León) (2)
 Palencio (Palencia) (2)
 Salamanko (Salamanca) (2)
 Segovio (Segovia) (2)
 Sorio (Soria) (2)
 Zamoro (Zamora) (2)

Kastilio-Manĉo 
 Toledo (1)(2)
 Albacete (2)
 Ciudad Real (2)
 Cuenca (2)
 Gvadalaharo aŭ Guadalaĥaro, Guadalajara (2)
 Talavera de la Reina

Katalunio 
 Barcelono (Barcelona) (1)(2)
 Ĝirono, katalune Girona, hispane Gerona (2)
 Ilerdo, katalune Lleida, hispane Lérida (2)
 Taragono (Tarragona) (2)
 Vic
 Reus
 Sabadell
 L'Hospitalet de Llobregat
 Figueres
 Banyoles

Madrida Regiono 
 Madrido (1)(2)
 Alcalá de Henares
 Alkorkono
 Aranjuez
 El Escorial
 Fuenlabrada
 Móstoles

Murcia Regiono 
 Murcio (1)(2)
 Kartaĥeno (Cartagena)

Navaro 
 Pamplono hispane Pamplona, eŭske Iruña (1)(2)

Rioĥo 
 Logronjo (Logroño) (1)(2)

Valencia Regiono 
 Valencio, katalune (valencie) València, hispane Valencia (1)(2)
 Alikanto, katalune Alacant, hispane Alicante (2)
 Castelló, hispane Castellón de la Plana (2)
 Benidorm

Aŭtonomaj urboj 
 Ceŭto
 Melilo aŭ Melilio (Melilla)

Eksteraj ligiloj 
 http://www.ine.es 
 http://gazetteer.de 
 http://www.citypopulation.de/Spain_d.html 
 http://www.nationsonline.org/oneworld/bigcities.htm 

 
HISPANIO
Listo de urboj de Hungario

La listo enhavas 328 hungarajn urbojn laŭ 2009-07-01. Ĉiuj departementaj centroj samtempe estas subregionaj centroj, krome havas la rajton departementa rajto. Aparte la listo ne enhavas tion.

Vidu ankaŭ 
 grandvilaĝoj en Hungario
 Gravaj hungaraj urboj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.1uptravel.com/flag/flags/hu-.html 
 http://portal.ksh.hu/portal/page?_pageid=38,119919&_dad=portal&_schema=PORTAL  
 http://gazetteer.de 
 http://www.citypopulation.de/Hungary_d.html
Listo de urboj de Indonezio

Jen listo de pli gravaj urboj de Indonezio laŭ loĝantarnombro:

 Ĝakarto
 Surabajo
 Medano
 Bandungo
 Bekasi
 Depok
 Tangerang
 Semarang
 Palembang
 Makassar
 Suda Tangerang
 Bandar Lampung
 Batam
 Bogor
 Pekanbaru
 Padango
 Malang
 Samarinda
 Tasikmalaya
 Balikpapan
 Banjarmasin
 Pontianak
 Serang
 Denpasar
 Jambi (urbo)
 Surakarta
 Cimahi
 Manado
 Kupango
 Cilegon
 Mataram
 Jayapura
 Bengkulu
 Yogyakarta
 Paluo
 Ambon
 Sukabumi
 Kendari
 Cirebon
 Dumai
 Pekalongan

Eksteraj ligiloj 

 http://www.bps.go.id/index.shtml  
 http://gazetteer.de 
 http://www.citypopulation.de/Indonesien_d.html 
 https://web.archive.org/web/20070930222012/http://www.world-gazetteer.com/s/p_id.htm