alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Arseno

Atommaso: 74,2160 u
 Kemia Serio: metaloido
 Denseco: 5'727 kg/m3
 Fandopunkto: 613oC (sublimas)

Uzado 
Antaŭ longa tempo kiel kaj kuracilo kaj tokso. Nuntempe kiel duonkonduktanto (GaAs) kaj kune kun aliaj metaloj en akumulatoroj.

Biologiaj efikoj 
Arseno estas necesa oligoelemento ĉe hundoj kaj aliaj bestoj por kresko, sangoprodukto. Ĉe homoj tia efiko ne konatas. En pli granda ol necesa kvanto, tio signifas relative eta kvanto, ĝi estas toksa.

Kombinaĵoj 
 Amonia heksafluoro-arsenato
 Natria heksafluoro-arsenato

Vidu ankaŭ 
 Kemio
 Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

Eksteraj ligiloj 
 http://www.webelements.com/webelements/elements/text/As/index.html 
 http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/As.html 
 http://periodic.lanl.gov/elements/33.html  
 http://enciclopedia.us.es/index.php/Ars%E9nico 

Arseno
Kemiaj elementoj
ITV

La vorto havas plurajn signifojn, interalie:

itv estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
Internacia Televido
ITV (Independent Television) estas unu el la ĉefaj televidaj kanaloj en Britio
I-Television (), Televidstacio en Gubernio Ehime, Japanio
José María Aznar

José María AZNAR [ĥosé maria asnár] (naskiĝinta la 25-an de februaro 1953 en Madrido) estis ĉefministro de Hispanio de 1996 ĝis 2004, nome de la dekstra partio Popola Partio.

Aznar, juristo kaj impost-inspektisto, aliĝis al Popola Alianco (la antaŭa nomo de la Popola Partio) en 1978 kaj estis elektita deputito en 1982. Li estis prezidanto de la partio en Kastilio kaj Leono kaj venkis la regionajn balotojn de 1987. En 1990 li fariĝis prezidanto de la Popola Partio en Hispanio kaj en 1993 estis la kandidato de la PP por la ĝeneralaj balotoj, sed li ne venkis. En 1995 li suferis atencon de ETA sed ne estis vundita.

En 1996 lia partio venkis la balotojn kaj li fariĝis prezidento anstataŭ la socialisto Felipe González. Lia politiko estis tre liberala ekonomie kaj defendis la malplialtigon de la publikaj elspezoj. En 2000 li denove venkis, sed ĉifoje li ne necesis pakti kun aliaj partioj ĉar lia partio kontrolis pli ol la duonon el la parlamentaj seĝoj. Post tiu dua venko li promesis ne plu esti kandidato kaj elektis lian vicprezidenton Mariano Rajoy por tiu posteno.

La lastaj kvar jaroj de lia regado estis tre konfliktaj sociale. Okazis gravaj internaj problemoj kiel la katastrofo de la petrol-ŝipo Prestige, la partopreno de Hispanio en la iraka milito, la ĝenerala striko de 2002 kontraŭ la laboraj reformoj, la studentaj protestoj kontraŭ la Leĝo pri Universitatoj, la manifestacioj kontraŭ la manipulado de la informo post la atencoj de Al-Qaeda ktp.

La 11an de marto 2004, kvar tagojn antaŭ la ĝeneralaj balotoj, okazis terorismaj atencoj de Al-Kaida, kiuj mortigis preskaŭ 200 homojn. Multaj civitanoj protestis kontraŭ la manipulado de lia registaro (kiu defendis la aŭtorecon de ETA). En la manifestacioj kontraŭ la terorismo aŭdeblis krioj demandantaj "kiu estis la aŭtoro?" al la membroj de la registaro. La 14an de marto la PP malvenkis la balotojn kaj la socialisto José Luis Rodríguez Zapatero fariĝis la nova hispana "prezidanto (de la registaro)", t.e. ĉefministro.

Vidu ankaŭ 
 Historio de Hispanio

Ĉefministroj de Hispanio
Hispanaj politikistoj
Konservativistoj
Hispanaj deputitoj
Pinofitoj

La pinofitoj aŭ koniferoj, latine: Pinophyta aŭ Coniferophyta, estas unu el la 13 aŭ 14 divizioj en la regno Plantoj. Ili produktas strobilojn kaj estas lignaj plantoj, kaj la plejmulto estas arboj. Tipaj ekzemploj estas cedroj, kupresacoj, abioj, juniperoj, pinoj, sekvojoj, piceoj, kaj taksusacoj. Ĉi tiu divizio enhavas nur unu klason Pinopsida kaj proksimume 630 vivantajn speciojn.

Sistematiko 
Pinophitoj enhavas nur unu klason Pinopsidoj.
Festo

Festo povas esti : 
 FESTO (esperanto-aranĝo)
 Festa kaj Feria Tago
 festo: publika aŭ privata ceremonio por soleni iun okazaĵon, ekzemple epifanio kiel religia festo aŭ maskofesto kiel gaja aranĝo.

Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri festo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

Referencoj
Patriko de Irlando

Sankta Patriko (ĉ. 385 – 17-a de marto 461) estas la patrona sanktulo de Irlando. Li naskiĝis dum la fino de la 4-a jarcento, kaj ne eblas esti pli certa. Tamen, tradicie estas akceptite, ke li naskiĝis dum 385 en Kaledonio (nun parto de moderna Skotlando). Li estis la filo de Kalurnius kaj Konĉesa, kiuj estis romianoj loĝantaj en Britio.

14-jaraĝa, Patriko estis kaptita kaj kondukita al Irlando kiel sklavo. Li eskapis, kiam li estis 20-jaraĝa, kaj reiris al Britio, reunuiĝante kun siaj gepatroj. Poste li iĝis unu el la fruaj kristanaj misiistoj al Irlando. Ankaŭ, li estis unu de la plej fruaj skribantoj por rekomendi la aboliciadon de sklaveco.

Patriko ne estis la unua Kristana misiisto al Irlando, sed li ŝajnas esti la misiisto, kiu faris la plej fortan impreson. Mitologio kreditas lin kun dispelado de serpentoj el la insulo de Irlando. Tamen aliaj diras, ke serpentoj neniam loĝis en Irlando pro klimataj kialoj. Tial povas esti, ke "serpentoj" aludas al la paganaj pastroj kaj druidoj tiam kaj tie. Ankoraŭ legendoj diras, ke Patriko instruis al la irlandanoj pri la Triunuo montrante al homoj trifolieton.

Ne estas konata la preciza dato kiam Patriko mortis. Oni akceptis la 17-an de marto kiel lian mortdaton (laŭ la Encyclopaedia Britannica). Tiu dato nun populare ligiĝis kun li kiel la Tago de Sankta Patriko.

Lia mortotago, la 17-a de marto, nun estas la nacia tago de Irlando kaj estas festata de irlandanoj ankaŭ loĝantaj alilande.

Sanktuloj
Irlando
Keltoj
Festaj roluloj
Taksodio

Taksodio (Taxodium) estas genro de cipresacoj kies membroj estas troveblaj en la sudorienta parto de Usono. La plej grandaj povas atingi altecon de 40 metroj.

Ekde la vidpunkto de la Paleontologio aŭ pli precize de la Paleobotaniko taksodioj troviĝas ofte en brunkarbaj tavoloj aŭ kune kun tiuj. Ties arbotrunkoj estas studeblaj preparinte mikrosekcaĵojn. Per mikroskopo la karaktera histo de koniferoj estas facile identigebla.

Referencoj 
Endre Dudich. Ĉu vi konas la Teron? Ĉapitroj el la geologiaj sciencoj. Scienca Eldona Centro de UEA, Budapest, 1983.

Cipresacoj
Tago de Sankta Patriko

La Tago de Sankta Patriko, la 17-a de marto, estas la formala nacia festotago, celebrante la patronan sanktulon de Irlando, Sanktan Patrikon. Irlande la festo nomiĝas Lá Fhéile Pádraig, laŭvorte "la tago de festivalo de Patriko", kaj angle ĝi titoliĝas Saint Patrick's Day, aŭ the Feast of Saint Patrick, "la festo de sankta Patriko". Dum lastaj jaroj, la celebradoj ĉe Dublino pligrandiĝis al tutsemajna festivalo (la Festivalo de Sankta Patriko), kun piroteknikaĵoj, muziko, surstrata teatro, kaj la tradicia parado. Multaj portas verdajn vestojn por honori la sanktulon.

En Irlando oni respektas Patrikon kiel sanktulon, kiu portis kristanismon en ĉi tiun landon. Poste li fariĝis sankta protektanto de Irlando kaj kune kun harpo kaj trifolio fariĝis karaktera simbolo de irlanda nacio, kiun oni konas en la tuta mondo. Kun lia nomo estas ligita nemalmulte da legendoj. Ekzemple, rakonto pri tio, kiel li per trifolio klarigis al homoj prezenton de Sankta Trio: "Same kiel tri folioj povas kreski el unu kulmo, Dio povas esti unueca triece".

La Tago de Sankta Patriko celebriĝas tutmonde de irlandanoj kaj irlandanidoj. Granda parado okazas en Dublino kaj plejparto de aliaj Irlandaj urboj kaj vilaĝoj. Paradoj ankaŭ okazas en aliaj urbegoj, ekz-e Londono, Parizo, Romo, Moskvo, Pekino, Honkongo, Singapuro kaj tra Usono, sed eble la plej granda eksterirlanda parado okazas en Novjorko. Ĉikago kaj kelkaj aliaj urboj honoras la tagon tinkturante la riveron verda.

Ĉe multaj partoj de Usono kaj Aŭstralio, irlandanoj kaj homoj kiuj volas esti "irlandano por la tago" ankaŭ celebras la tagon, kutime trinkante irlandan bieron (ofte tinkturitan verda).

Tradicio fari paradojn en tago de sankta Patriko havas longan historion. En ĉi tiu tago oni kutime eliras en stratojn, ridetas, vestas sin ridinde kaj brile, ŝercas kaj gajas, kaj ankaŭ trinkas bieron. Unua dokumente fiksita parado okaze de ĉi tiu festo estis en Novjorko en jaro 1762.

En jaro 2005 la tago de sankta Patriko estis sola eksterlanda festo, pro kiu oni baras unu el ĉefaj stratoj de Moskvo por kostuma parado kun partopreno de folkloraj personaĵoj, diversaj irlandaj muzikaj kolektivoj kaj keltaj dancoj.

Kulturo de Irlando
Sankta Patriko
Paradoj
Festoj en Kanado
Festoj en Meksiko
Festoj en Usono
Festoj en Irlando
Marto
Sankta Patriko
Sekvojo

Sekvojo (Sequoia) estas genro de la arbofamilio de cipresacoj, kun nur unu specio (Sequoia sempervirens) de konifera arbego, hejma en okcidenta Usono. La arbego estas tre longviva kaj povas iĝi pli ol 1 000-jara – la plej maljuna aĝas ĉirkaŭ 2 200 jarojn. La branĉoj havas pinglojn kvazaŭ en du plataj vicoj sur branĉoj, preskaŭ kiel ĉe taksuso. La arbo estas hejma en Usono, en Kalifornio kaj Oregono, kaj povas kreski ĝis 104 m alta kaj 8,5 m de diametro. Ĝi estas kultivata por lignaĵarto kaj ornamo.

La nomo sekvojo estis donita omaĝe al la ĉeroko Sequoyah. La latina sempervirens signifas «ĉiamverda», malprecize.

La Sekvoja Nacia Parko estas apud la kalifornia pacifika marbordo proksime al la limo al Oregono. En la protektejo kreskas preskaŭ 50 procentoj de la naturaj arboj de la specio sekvojo aŭ Sequoia sempervirens, la plej alte kreskanta arbo de la mondo.

Bildaro

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Sekvojadendro, kun kiu oni ofte konfuzas sekvojon
 Kaliforniaj ĉaparalo kaj duonarbaroj
 Nord-kaliforniaj marbordaj arbaroj

Eksteraj ligiloj 

 Sekvoja Parko en Kalifornio, kiun vizitis Ilf kaj Petrov (de Unuetaĝa Usono)
 Pri Sekvojo sempervirens ()
 En la datumbazo de la Usona Arbara Fajroprotekta Servo ()
 http://www.pnas.org/cgi/reprint/86/23/9347 ()

Cipresacoj
Nearktisa flaŭro
Naturhistorio de Kalifornio
Arboj de Kalifornio
Arboj de Nordameriko
Metasekvojo

Metasekvojo (Metasequoia) estas genro el la familio de cipresacoj, kiu havas nur unu vivantan specion, la ĉinan metasekvojon (Metasequoia glyptostroboides). Oni komence trovis nur fosiliojn, kaj tiel kredis la genron formortinta. Oni malkovris en 1947 la vivan specion en Ĉinio, en provincoj Siĉŭano kaj Hubejo; fakte, jam dum la Dua Mondmilito (inter 1941 kaj 1944) nekonata arbo estis observita kaj ĝiaj folioj kolektitaj sed nur en 1946 oni komprenis ke temis pri Metasekvojoj kaj nur en 1947 oni povis kontroli surloke. 

Tiuj arboj povas atingi alton ĝis 40 metroj kaj trunkan diametron ĝis 3 metroj. Ili estas unu el la malmultaj specioj de cipresacoj, kiuj perdas siajn foliojn dumvintre (aliaj estas la usona marĉa taksodio Taxodium distichum kaj la ĉina marĉa taksodio Glyptostrobus pensilis).

Ĝi estas multigebla per markoto.

Referencoj 

 

Cipresacoj
Palearktisa flaŭro
Cirkartoj

Akrobato
 Dresisto
 Ĵonglisto
 Klaŭno

Listo de famaj cirkoj kaj cirkestroj 
 Bartabas aŭ Ĉevalarta Teatro Zingaro
 Cirko Amar
 Cirko Arlette Gruss
 Cirko Pinder
 Cirko Zavatta

Vidu ankaŭ 
 Cirko

Amuzo
Karakaso

Karakaso (), aŭ Karako, estas milionurbo, la ĉefurbo kaj plej granda urbo de Venezuelo havanta ĉirkaŭ 4,2 milionojn da loĝantoj.

Geografio 
Karakaso troviĝas en la norda parto de la lando proksime de Kariba Maro en valo. Ĝia alteco estas ĉirkaŭ 900 metroj super la nivelo de la maro.

Historio 
La plej frue indiĝenaj popoloj vivis en tiu loko. Hispanoj fondis la urbon en la 1560-aj jaroj. Tiutempe la marbordo ne estis konvena pro oftaj atakoj de piratoj, tial konvena loko anonciĝis ĉe piedoj de altaj montoj. La loĝantoj kultivis kakaon. En 1811 oni deklaris la sendependecon en Karakaso. Tertremo detruis la urbon la 12-an de marto en 1812, sed ĝi poste rekonstruiĝis. En 1821 Simón Bolívar venkis la hispanojn. En mezo de la 20-a jarcento la urbo faris modernigan programon.

Ekonomio 
En Karakaso oni okupiĝas pri kemiaĵoj, teksaĵoj, ledo, kaŭĉuko, nutraĵoj, produktado de cemento, feraĵoj kaj lignoj.

Trafiko 
La sistemo de metroo nomiĝas "El metro", kiu konsistas ne nur metroo, sed ankaŭ estas aŭtobusoj. Karakaso havas internacian flughavenon, kiu troviĝas ĉe Maiquetia.

Klimato 
Karakaso havas tropikan klimaton. Jare pluvas po 916 mm. Precipe inter junio-oktobro pluvas, sed la cetraj monatoj ne estas sekaj. La temperaturo estas stabile ĉirkaŭ 25 °C.

Kelkaj interesaj vidindaĵoj en Karakaso:
 naskiĝdomo de Simón Bolívar
 katedralo de Karakaso de 1594
 preĝejoj omaĝe al Sankta Francisko kaj omaĝe al Sankta Petro
 Centra Universitato de Venezuelo
 muzeo de Belartoj
 nacia muzeo
 moskeo de Ibrahim Al Ibrahim

Servoj 
 Centra Universitato de Venezuelo
 Nacia Biblioteko de Venezuelo

Konataj urbanoj 
 Aquiles Nazoa
 Sebastián Cortés (koreografo)
En Karakaso mortis hungardevena skulptisto Éva Lőte.

Ĝemelurboj 
  Asunciono, Paragvajo
  Bogoto, Kolombio
  Bonaero, Argentino
  Cluj-Napoca, Rumanio
  Fortaleza, Brazilo
  Gvatemalurbo, Gvatemalo
  Havano, Kubo
  Istanbulo, Turkio
  La Paz, Bolivio
  Lisbono, Portugalio
  Madrido, Hispanio
  Managvo, Nikaragvo
  Meksikurbo, Meksiko
  Minsko, Belarusio
  Miami, Usono
  Milano, Italio
  Montevideo, Urugvajo
  Moskvo, Rusio
  Novmumbajo, Barato
  New Orleans, Usono
  Panamurbo, Panamo
  Parizo, Francio
  Kezonurbo, Filipinoj
  Ra'anana, Israelo
  Rejkjaviko, Islando
  Rio de Janeiro, Brazilo
  San José, Kostariko
  San-Juano (Porto-Riko), Porto-Riko
  San Salvadoro, Salvadoro
  Santa Cruz de Tenerife, Hispanio
  Santiago de Chile, Ĉilio
  Santo Domingo, Domingo
  San Francisco, Usono
  São Paulo, Brazilo
  Seoulo, Sud-Koreio
  Ŝanhajo, Ĉinio
  Sidnejo, Aŭstralio
  Tegucigalpa, Honduro
  Teherano, Irano
  Vaŝingtono, Usono

 
Ĉefurboj de Sudameriko
Urboj de Venezuelo
Milionurboj
Klaŭno

La vorto klaŭno devenas de la islanda klunni (per la angla clown). Fakte la origina radiko de tiu arto estis ne nur la veinda emo homa priridi la mallertulojn, la malriĉulojn, la stultulojn, kaj ridi pri ĉiaj malagrablaĵoj, kiuj ekokazas al aliaj, sed ankaŭ pli precize de la "socia rasismo", ĉar en ĝia origina senco la vorto clown estas malestima vorto por signi kampulon, misvestitan, ĉar mizeran, ŝajne stultan, ĉar senedukan, ktp.; en la komenco de la 19-a jarcento (ekzemple en la romanoj de la fratinoj Brontë), ĝi ankoraŭ havis tiun sencon.

Historio 
Tradicia komika risorto en la romiaj komedioj estis la sklavo je kiu oni ludis ŝercmistifikojn. Tial la klaŭnoj kutime surhavas mizerajn vestojn aŭ tro grandajn aŭ tro malgrandajn por ili, ktp.

Ia alia praa formo de la klaŭnarto troviĝas en la personoj de la kortegaj bufonoj. Ofte nanuloj, aŭ aliaj misformuloj, sed ne nepre, kiuj ridigis la reĝojn aŭ grandsinjorojn. Ili restis famaj pro la libereco en iliaj paroloj, kiun ili ĝuis; ja ĉar ili estis teorie frenezuloj aŭ teorie diris nenion krom sensencaĵoj, tio donis al ili liberon diri kion ajn, inkluzive la veron al la reĝo, kion neniu ajn aliulo aŭdacus sen riski sian vivon! En la teatraĵoj de Michel de Ghelderoode kaj Ŝekspiro troviĝas famaj roloj de bufonoj.

La enketisto Ben Radford verkis pri la fenomeno de klaŭnoj en la historio kaj hodiaŭa epoko en sia libro Bad Clowns ("malicaj klaŭnoj"). Li konkludis, ke malicaj klaŭnoj evoluis al interretaj troloj. Kvankam ili ne vestas sin kiel tradiciaj klaŭnoj, ili mokas kaj ekspluatas "homajn difektojn" por paroli la "veron" kaj kaŭzi reagon. Kvazaŭ klaŭna ŝminko, interretaj troloj kaŝas sin antaŭ "sennomaj kontoj kaj falsaj uzant-nomoj." En siaj okuloj ili estas la tricksters, kiuj performas interrete antaŭ sennoma spektantaro.

Famaj klaŭnoj 
 Grock
 Ronald McDonald's
 Zavatta
 Carequinha
 Karandash
 Pierrot
 Joker, superfiulo kaj la ĉefa kontraŭulo de Batman
 Bozo, la klaŭno
 Olego Popov
 Gábor Eötvös

Bildaro

Vidu ankaŭ 
 Filmo I clowns

Referencoj

Eksteraj ligiloj 
  (recenzo pri la filmo "Ĉokolado", kiu temas pri franca klaŭno)
Grock

Adrian Wettach, nask. la 10-a de januaro 1880, apud Biel en Svisio, mort. la 14-a de julio 1959 en sia kastelo Villa Bianca en Imperia Italio, estis fama muzikanta klaŭno, konata laŭ lia scennomo Grock.

Li estis filo de horloĝfabrikisto, kiu amatore ŝatis muzikludon kaj akrobataĵojn. De 1903 li komencis montriĝi en cirko, kun pertnero. En 1929 iĝinta fama kaj riĉa li aĉetis terenon en la itala Riviera kie li konstruigis barokan eksplodmontremean riĉan vilaon en bela kaj malnaiva ĝardeno (nun estas projekto fari el ĝi monumentmuzeo kaj centro pri la klaŭnarto). Li montriĝis antaŭ publiko kiel lastfoje en 1954.

Li scipovis ludi, kaj lerte ludi, per 24 muzikilojn, inkluzive de miniatura violono. Li egale scipovis ĵongli kaj akrobati, kaj esprimiĝi en pluraj lingvoj. Lia famiĝita vorto estis "Sans blââââgue!?" (="ĉu ja vere ?")

Pluraj filmoj estis filmigitaj, kie oni povis, kaj ankoraŭ nun povas, vidi lian spektaklaĵon.

bildoj pri Grock (germane)

Vidu ankaŭ 
 Cirkartoj
 Au revoir monsieur Grock

Naskiĝintoj en 1880
Mortintoj en 1959
Svisoj
Klaŭnoj
Pinacoj

La pinacoj () estas arbarformiga familio el gimnospermoj, ĉefe kreskanta en la norda hemisfero. Tiu familio apartenas al la ordo pinaloj (Pinales). Ĝi entenas 11 genrojn kaj ĉirkaŭ 250 speciojn. Ĝia tipa genro estas pino.

La pinacoj aperis en la jurao. En norda direkto kaj en la altmontaro ili formas la arbolimon. Ili estas ĉiamverdaj krom la lariko. La pinglofolioj staras duope, triope, kvinope aŭ are en faskoj aŭ en du vicoj (kombile).

La masklaj floroj entenas multajn - helice situantajn - stamenojn super skvamformaj folioloj. Tiuj stamenoj staras sur mallonga petiolo, la pinto kurbiĝas supren kaj ili portas sur la suba flanko du polensakojn. La pistilaj (femalaj) strobil-infloreskoj ligniĝas. Sur la strobiloj troviĝas la nefekundaj kovril-skvamoj, en kies akselo sidas same spiralvicelaj fruktoskvamoj. Ĉe la bazo de la fruktoskvamoj sidas - rigardante al la bazo- du prosemoj. Oni povas bone rekoni ĉe la maturaj strobiloj la strobil-skvamojn evoluintajn el la fruktoskvamoj. La kovril-skvamoj restas plej ofte rudimentaj (escepto estas ekz. la abio, el kies strobilo elpendas la kreskintaj kovril-skvamoj). Ĉiu pinaco estas senescepte ektomikoriza. Laŭ la grupiĝo de la pinglofolioj, oni dividas tiun familion en 4 subfamiliojn.

Ekde la vidpunkto de la paleontologio aŭ pli precize de la paleobotaniko taksodioj troviĝas ofte en brunkarbaj tavoloj aŭ kune kun tiuj. Ties arbotrunkoj estas studeblaj preparinte mikrosekcaĵojn. Per mikroskopo la karaktera histo de koniferoj estas facile identigebla.

Taksonomio 
Jen la listo, laŭ The Plant List kaj World Flora Online (1 apr. 2020), de la akceptitaj genroj, kaj ties Esperantaj nomoj:

 Gymnospermae - gimnospermoj
 Pinales Gorozh. - pinaloj
 Pinaceae Spreng. ex Rudolphi - pinacoj
 Abies Mill. - abio
 Cathaya Chun & Kuang - katajao
 Cedrus Trew - cedro
 Keteleeria Carrière - ketelerio
 Larix Mill. - lariko
 Nothotsuga H. H. Hu ex C. N. Page - notocugo
 Picea A. Dietr. - piceo
 Pinus L. - pino
 Pseudolarix Gordon - pseŭdolariko
 Pseudotsuga Carrière - pseŭdocugo
 Tsuga (Endl.) Carrière - cugo

Referencoj 

 Endre Dudich, "Ĉu vi konas la Teron? Ĉapitroj el la geologiaj sciencoj", Scienca Eldona Centro de UEA, Budapest, 1983.

Gimnospermoj
Pinacoj
Plantofamilioj
Pseŭdocugo

Pseŭdocugo aŭ falsa cugo (Pseudotsuga) estas genro de la familio pinacoj. Ĝia klasado kaŭzis multe da cerbumado al sciencistoj, kaj memorindas ke ili NE estas abioj, kvankam en pluraj lingvoj oni vokas ilin "abioj de Douglas" (pro tio kelkaj esperantistoj uzas esperante la nomon duglaso, tamen ne oficiala kaj ne agnoskita de la ĉefaj vortaroj).

Nature estas tri specioj en okcidenta Nordameriko, kaj du en orienta Azio (tamen tiuj nombroj varias laŭ la fakuloj). Oni kultivas la Menzies-pseŭdocugon (Pseudotsuga menziesii) eĉ grandskale en Eŭropo.

 Pseudotsuga macrocarpa - Grandfrukta pseŭdocugo (nur en suda Kalifornio)
 Pseudotsuga menziesii var. menziesii - Marborda pseŭdocugo (de Brita Kolumbio al Kalifornio)
 Pseudotsuga menziesii var. glauca - Bluverda pseŭdocugo (de Brita Kolumbio al norda Meksiko)

 Pseudotsuga lindleyana - Meksika pseŭdocugo (Meksiko)
 Pseudotsuga japonica - Japana pseŭdocugo (Japanio)
 Pseudotsuga sinensis - Ĉina pseŭdocugo (Ĉinio kaj Tajvano), kun 3-5 varietoj

Post la sekvojoj (kaj eble giganta eŭkalipto) pseŭdocugo estas la plej altastatura arbo. La plej alta vivanta pseŭdocugo atingas ĉirkaŭ 100 metrojn.

Referencoj 

Pinacoj
Nearktisa flaŭro
Palearktisa flaŭro
Orientalisa flaŭro
Taja lingvo

La taja lingvo (), tajlanda taja, historie en Esperanto por diferencigo foje nomita siama lingvo, lingvo paroliĝas en Tajlando. Ĝi estas unu el la tajaj lingvoj kaj havas 5 tonojn. La siama skribsistemo estas abugido, alinome alfasilabaro. La termo "taja lingvo" povas identiĝi kun taja lingvaro enhavanta isanan lingvon en la isana regiono, la laŭan en Laoso, la ĝŭangan kaj la dajan en Ĉinio kaj Vjetnamio, ktp.

Tonoj

Vokaloj

Monoftongoj

Paroj de Longaj kaj Mallongaj Monoftongoj

Diftongoj

Triftongoj

Konsonantoj

Historio 
Taja Lingvo suferis multajn gravajn sonŝanĝoj. Multaj el tiuj ŝanĝoj, en terminoj de konsonantoj kaj tono, okazis inter la tempo kiam Malnova Taja Lingvo estis unue skribita kaj la moderna Taja Lingvo. Ĉi ŝanĝoj estas viditaj en la ortografio.

Malnova Taja 

Malnova Taja havas tri-manieran tondistingon por vivi silaboj (tiuj silaboj ne finas en halto, i.e. /m/, /n/, /ŋ/, /w/, /j/) sed en distingo por malvivi silaboj (tiuj finoj en plozivo, ie. /k/, /p/, /t/, kaj tiuj finoj en glota halto).

Estis du-maniera tondistingo inter voĉa kaj senvoĉa por ĉiaj frikativaj kaj sonorantaj konsonantoj, tri-maniera kaj kvar-maniera distingo por plozivoj kaj afrikatoj. La kvar-maniera okazis en labialoj (/p pʰ b ʔb/) kaj dentaloj (/t tʰ d ʔd/); la tri-maniera okazis en velaroj (/k kʰ ɡ/) kaj palataloj (/tɕ tɕʰ dʐ/). La glotaj haltoj de ĉiu aro ŝajne mankas.

La gravaj ŝanĝoj inter Malnova Taja kaj moderna Taja estis perdo de voĉa distingo kaj la aldonita tonosplitiĝo. Eble ĉi tiuj ŝanĝoj okazis inter ĉirkaŭ 1400 kaj 1600 AD, eble okazis ĉe diferencaj fojoj en diferencaj partoj de la Taja-parola regiono. Ĉiuj paroj el voĉaj kaj senvoĉaj konsonantoj perdis la voĉan distingon:   
  voĉaj plozivoj (/b d ɡ dʐ/) iĝis senvoĉaj aspiraciaj plozivoj  (/pʰ tʰ kʰ tɕʰ/).   
 voĉa frikativoj iĝis senvoĉaj.   
 senvoĉaj sonorantoj iĝis voĉaj.

Referencoj 
* ฑ prononciĝas kiel  aŭ , depende de la vorto.
** La glota plozivo impliciĝas post mallonga vokalo sen finiĝo, aŭ per la silenta อ antaŭ vokalo.  Oni atentu, ke tiu simbolo uziĝas ankaŭ por la longa vokalo /ɔː/ -อ.

Aliaj projektoj 

 
Taja lingvaro
Tonlingvoj
Lingvoj laŭ alfabeto
Lingvoj de Tajlando
Ibaraki (urbo)

Ibaraki (茨木市 [ibaraki-ŝi], Hepburn: Ibaraki-shi, Kunrej: Ibaraki-si) estas urbo situanta en norda parto de Gubernio Osaka en Japanio.

Transporto 
 JR Okcidenta:
 Linio Tōkaidō (ĉefa) (Linio JR Kyōto): Stacio Ibaraki
 Fervojo Hankyū:
 Linio Hankyū-Kyōto (ĉefa): Stacio Ibaraki-shi — Stacio Minami-Ibaraki — Stacio Sōjiji
 Osaka Rapida Fervojo:
 Linio Osaka Unurelvojo (ĉefa): Stacio Unobe — Stacio Minami-Ibaraki — Stacio Sawaragi
 Linio Osaka Unurelvojo Saito (Linio Kokusaj-Bunka-koen-toshi): Stacio Handai-byōin-mae - Stacio Toyokawa - Stacio Saito-nishi

Famuloj de la urbo 
 Kaŭabata Jasunari — honorcivitano

Eksteraj ligiloj 

 http://www.city.ibaragi.osaka.jp

Urboj de Gubernio Osaka
Antimono

Antimono estas metala elemento en la perioda tabelo.

 Simbolo: Sb
 Atomnumero: 51
 Atompezo: 121,760
 Kemia Serio: metaloido
 Bolpunkto: 630.63 oC
 Fandpunkto: 1587oC
 Denseco: 6697 kg/m3
 Eltrovinto: Konata de antikvaj tempoj

Historio 
La origino de la nomo de antimono estas la araba vorto  [ithmud]. Jam la araba nomo estis donita kiam la alĥemio venis de Arabio, ĉirkaŭ la 11-a jarcento.
La alĥemia simbolo estas . La proponata sinonimo de antimono estas stibio (de la latina "stibium").

Komponaĵoj 
 Amonia heksafluoro-antimonato
 Amonia kvarfluoro-antimonato
 Natria antimonato
 Natria heksafluoro-antimonato
 Natria tioantimonato

Mineraloj 
 Stibnito

Vidu ankaŭ 
 Perioda tabelo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero
 Philipp Friedrich Gmelin

Notoj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Sb/index.html
 http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Sb.html
 http://periodic.lanl.gov/elements/51.html

 
Kemiaj elementoj
Marie Luise Kaschnitz

Marie Luise KASCHNITZ , realnome: Marie Luise Freifrau von Kaschnitz-Weinberg (naskiĝis la 31-an de januaro 1901, mortis la 10-an de oktobro 1974) estis germana verkistino. Ŝi ankaŭ laboris kiel profesorino pri poetiko.

Naskiĝinte en Karlsruhe, ŝi pasigis sian infanaĝon en Berlino kaj Pocdamo. De 1922 ĝis 1924 ŝi lernis la profesion de librovendisto, poste ŝi vendadis uzitajn librojn en Romo.

En la jaro 1925 ŝi edziniĝis al la arkeologo Guido Freiherr VON KASCHNITZ-WEINBERG. Kun li ŝi faris studvojaĝojn tra Italio, Grekio, Nordafriko kaj Turkio. Ekde 1932 ŝi vivis en Kenigsbergo (nuntempe: Kaliningrado), ekde 1937 en Marburg, ekde 1941 en Frankfurto ĉe Majno, ekde 1953 en Romo kaj ekde 1958 denove en Frankfurto.

Marie Luise Kaschnitz mortis en Romo.

Listo de verkoj 
 Liebe beginnt (romano, 1933)
 Elissa (romano, 1937)
 Gedichte (poemoj, 1947)
 Totentanz und Gedichte zur Zeit (poemoj, 1947)
 Zukunftsmusik (poemoj, 1950)
 Ewige Stadt (poemoj, 1952)
 Das Haus der Kindheit (membiografio, 1956)
 Lange Schatten (rakontoj, 1960)
 Dein Schweigen – meine Stimme (poemoj, 1962)
 Hörspiele (radiodramoj, 1962)
 Wohin denn ich (membiografio, 1963)
 Ein Wort weiter (poemoj, 1965)
 Ferngespräche (rakontoj, 1966)
 Die fremde Stimme (radiodramoj, 1969)

Premioj gajnitaj 
 Georg-Büchner-Preis (1955)

Eksteraj ligiloj 

 http://www.ub.fu-berlin.de/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/multi_ijk/kasch.html  
 http://www.kaschnitz.de 

Germanlingvaj verkistoj
Germanaj poetoj
Ovario (planto)

Ovario estas la malsupra parto de karpelo, kiu estas malplena kavo enhavanta la ovolo(j)n ĉe la angiospermoj. El tiu ĉi parto evoluas la frukto post la fekundiĝo de la floro.

La situo de la ovario al alia florparto estas karakteriza:
 Ovario supra: se la floro havas malgrandan, malaltan florbazo, tiel ke la sepaloj, pateloj kaj stamenoj kreskas malsupre de la libere formiĝanta ovario. Tiel la ovario staras libere, meze de la floro, la aliaj florpartoj kreskas sub ĝi: papavo, luzerno, pizoj, tulipo, brasikacoj, ktp.
 Ovario meza: ĉe kelkaj specioj, la florbazo larĝiĝas kruĉforme ĉirkaŭ la ovario, tiel la aliaj florpartoj kreskas super ĝi. Tamen, la ovario ne kunkreskas kun la florbazo, kaj fakte ĝi estas "supra", aŭ "ŝajnsuba": tipe ĉe la rozacoj.
 Ovario suba: se la rando de la florbazo etendiĝas kaj kunkreskas kun la ovario la aliaj florpoartoj kreskas kvazaŭ sur ties pinto, ni parolas: kukurbo, asteracoj, apiacoj, ktp.

Referencoj 

Plantomorfologio
Stefano

Stefano (germana Stephan, slava Stefán, latina Stephanus) estas vira persona nomo, i.a. de pluraj hungaraj reĝoj. Ĝia originala signifo (greke Στεφανος) estas florkrono, En orienta parto de Romia imperio Στεφανος estis titolo de romia imperiestro. Nomtago en okcidentaj (kristanaj) landoj la 26-an de decembro.

Tradukoj en aliaj lingvoj
  Stefano
 angle Stephen (ankaŭ Steven, ĉjo-forme Steve)
 france Étienne (antikve Estienne, ankaŭ Stéphane)
 itale Stefano
 hispane Esteban, Estevan
 slave. Stefan, Stevan, Steva, Stepan, Stjepan, Stipe, Stenka, Stepka, Stepko,
 hungare István
 nederlande, norvege Stefanus
 ruse Стефан
 kimre Steffan
 latine Stephanus
 malte Stiefnu
 pole Szczepan
 portugale Estêvão
 turke İstefanos
 ĉeĥe Štěpán
 rumane Ştefan
 islande Stefán
 svede, finne, estone Stefanos

La hebrea virina nomo Atarah (עטרה) simile signifas krono.  La ruslingva vira nomo Koronat (Коронат) signifas kronata.

Sanktuloj 
vidu ankaŭ: Sankta Stefano (apartigilo)
 Sankta Stefano, ĉirkaŭ 1-40 p.K., la unua kristana martiro
 Sankta Stefano la 1-a (Hungario), 969-1038 p.K., reĝo, nacia sanktulo de Hungario

Regantoj 

 Stefano la 1-a (Hungario), Sankta Stefano, reĝo (975-1038)
 Stefano la 2-a (Hungario), reĝo (1101-1131)
 Stefano la 3-a (Hungario), reĝo (1147-1172)
 Stefano la 4-a (Hungario), reĝo (1133-1165)
 Stefano la 5-a (Hungario), reĝo (1239-1272)

 Bosnia Bano Stefano la 2-a de Kotroman

 Stefano Postnaskita (1236-1271) (Posthumus)

 Stefano Báthory, landestro de Transilvanio 1571-1575, reĝo de Pollando 1576-1586
 Stefano Bocskai, landestro de Transilvanio kaj Hungario 1605-1606

 Stefano (Anglio), reĝo (1135-1154)

 Stefano Tomaso, bosnia reĝo (1444-1461)

 Stefano la 1-a (Kroatio) (1035-1058)
 Stefano la 2-a (Kroatio) (1089-1091)

 Stefano la 2-a (Moldavio)
 Stefano la 3-a (Moldavio) la Granda de Moldavio (1457-1504)

 Stefano Dragutin serba reĝo (1277-1281)

Grafoj, princoj, palatinoj ks. 
 István Laczkfi, palatino de Hungario (?-1397)
 István Werbőczy, palatino de Hungario (1458-1541)
 István Illésházy, palatino de Hungario (1541-1609)
 Stefano de Habsburgo-Loreno, lasta palatino de Hungario (1817-1867)

Papoj 
 Stefano la 1-a, 254-257
 Stefano (la 2-a) (papo), 752, mortis antaŭ enoficiĝo, tial ofte ne enkalkulita
 Stefano la 2-a, foje nomata "Stefano la 3-a", 752-757
 Stefano la 3-a, aŭ la 4-a, 768-772
 Stefano la 4-a, aŭ la 5-a, 816-817
 Stefano la 5-a, aŭ la 6-a, 885-891
 Stefano la 6-a, aŭ la 7-a, 896-897
 Stefano la 7-a, aŭ la 8-a, 928-931
 Stefano la 8-a, aŭ la 9-a, 939-942
 Stefano la 9-a, aŭ la 10-a, 1057-1058

Aliaj konataj Stefanoj 
 Stefano de Bizanco, aŭtoro de Ethnica geografia vortaro de la 6-a jarcento
 Stephen Fry brita aktoro
 Stephen Jay Gould (1941–2002), Usona biologo kaj paleontologo
 Stephen Hawking (1942–2018), brita fizikisto
 Stephen King (1947), usona verkisto kaj scenaristo 
 Esteban Echeverría, argentina poeto
 Etienne de la Boetie, franca verkisto
 István Széchenyi, magnato, konata ankaŭ "la plej granda Hungaro"
 István Tisza, politikisto, dufoje ĉefministro

Vidu ankaŭ 
 Esperantaj personaj nomoj

Viraj personaj nomoj
Listoj de regantoj laŭ nomo

zh:司提反#翻译问题
Marstelo

Marsteloj (Asteroidea) estas plataj kaj multfoje stelformaj (5-pintaj) bestoj. Ili grandas de kelkaj cm al kelkdek cm. Ilia korpo konstruiĝas el centra disko kaj brakoj. La disko kaj brakoj tre varias je grando. Ili havas kalkajn skeletojn. La buŝaperturo situas ventre. Sur la ventra flanko troviĝas ankaŭ a t.n. ambulakraj piedetoj kun adheraj disketoj en 2 aŭ 4 vicoj. Ili estas unuseksaj bestoj kun ekstera fekundigo.

Ili aperis unuafoje en la ordovicio.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 oranĝkolora marstelo (Astropecten aurantiacus) grandas maks. 70 cm, vivas sur la grundo de la Atlantika Oceano, Mediteranea Maro.
 serpenta marstelo

Eksteraj ligiloj 

 http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87+%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C 
 http://www.vsf.cape.com/~jdale/science/digest.htm 
 http://www.naturligvis.u-net.dk  
 http://www.sns.dk/brevkasse/svar/dyr/arkiv1.htm 

Ekinodermoj
Ordovicio

Ordovicio estas la 2-a epoko de la paleozoika erao, kiam aperis la senmakzelaj fiŝoj (prafiŝoj), cefalopodoj (naŭtiloj). Ĝi daŭris de 488 ĝis 444 milionoj da jaroj. Ĝi entenas tri sinsekvajn periodojn : Frua Ordovicio, poste Meza Ordovicio kaj fine Malfrua Ordovicio.

Ĝin sekvis silurio.

Bildaro 

 
Geologiaj periodoj
Paleozoiko
Floroformulo

Floroformulo estas formulo permesanta priskribi floron per ciferoj.

La floroformulo' de lino estas: Ka5Ko5A5-∞G(5).

La formulo komenciĝas desube (deekstere) kaj priskribas la floron:

 P perianto (montras nombron de homogenaj sepal- aŭ petalformaj folioj de la floro),
 Ka kaliko (montras nombron de la kalikaj folioj aŭ sepaloj),
 Ko korolo(montras nombron de la korolaj folioj aŭ petaloj),
 A androceo (montras nombron de la stamenoj),
 G gineceo (montras nombron de la pistiloj).

La krampo signifas kunkreskitajn florpartojn.
La formulo kun ekz. 5-∞ rilatas al tre multaj florpartoj (de 5 al nenombreblaj).

Vidu ankaŭ 
 Flordiagramo
 Roza (nomo)
 Tulipo

Eksteraj ligiloj 
 http://botit.botany.wisc.edu/courses/systematics/key.html 
 http://www.flowercouncil.org 
 http://www.lovetoknow.com/Flowers/flowers.htm
 http://users.rcn.com/jkimball.ma.ultranet/BiologyPages/F/Flowering.html 
https://quotesplant.com 

Formulo
Ĝardenplantoj
Plantomorfologio
Vegetala reproduktado
Polenado

en:Flower#Floral formula
Umbelo

Umbelo estas simpla nefinita floraro, kies ĉiuj floroj estas elkreskantaj el unu punkto ĉiudirekte. Tial, la flortigoj similas al vergoj de ombrelo. La floroj sidas preskaŭ samalte, ebene aŭ spfere. Plejofte, la umbeloj estas alcentraj (aŭ centripeta), ĉar la eksteraj kaj malsupraj floroj elvolviĝas unue.

La umbelo tipas la apiacoj (antaŭe umbeliferacoj). Tamen, estas umbeloj ĉe aliaj familioj, kiel ekzemple la hedero.

Baze de umbelo, estas braktearoj, kiuj foje similas sepalaron.

Malveraj umbeloj 
Iuj floraroj similas umbelojn, sed la flortigoj ne elkreskas el la sama punkto. La floroj estas samalte pro malsamaj longeco de la flortigoj. Oni nomigas ili korimbojn. Fakte, oni povas rigardi la umbelojn kiel korimbo kies la flortigoj kuniĝis unupunkte.

Floraroj kunmetitaj 
Ofte, la umbeloj estas kunmetitaj, en umbelaro: umbeloj de umbeletoj.

Floroj
Taksuso

Taksuso (Taxus) estas genro kun multaj specioj. Plej konata estas la eŭropa taksuso (Taxus baccata), kiu estas unuseksa planto. La folioj estas malhelverdaj, la pingloj plataj kaj staras kombilforme. Ĝi ne havas tipan strobilon, rezinoduktojn. La tuta planto enhavas venenan alkaloidon (taksanon), kiu tre danĝeras por ĉevaloj, ŝafoj, bovoj, kiuj volonte manĝas la plantoŝosojn. La ligno estas ruĝbruna, kompakta, tiel valora kaj peza. En mezepoko ĝi multe utilis por fari pafarkojn.

La gineceaj floroj enhavas surpinte unu ovolon. La nigrajn semojn kovras grajnomantelo (arillus) suka, ruĝa, pinte malfermita.

Specioj:
 Taxus baccata (Eŭropa taksuso)
 Taxus brevifolia (Okcidentusona taksuso)
 Taxus canadensis (Kanada taksuso)
 Taxus chinensis (Ĉina taksuso)
 Taxus cuspidata (Iĉii aŭ Daisenkjaraboku Japana taksuso)
 Taxus floridana (Florida taksuso)
 Taxus globosa (Meksika taksuso)
 Taxus mairei
 Taxus sumatrana (Sumatra taksuso)
 Taxus wallichiana (Himalaja taksuso)

Taksusacoj
Amento

Amento estas nefinita floraro, ofte konussimila, longforma, fleksebla kaj tipe penda. Ĝi estas tipa el arbfamilioj kiel salikacoj, fagacoj kaj betulacoj. Ĝi defalas unubloke. La floroj estas simplaj apud la brakteoj, senflorfoliaj (tio estas senpetalaj kaj sensepalaj). Ĉiuj floroj estas unuseksaj, el sama sekso. Virseksaj floroj estas simpliĝa al nur stamenoj, kaj la inaj al karpeloj. Estas do virseksaj kaj inseksaj amentoj. Kiam ili estas simplaj floraroj, ili estas fakte apartaj spikoj, kiel ĉe la saliko. Ili povas ankaŭ esti kunmetitaj floraroj, kiel ĉe la betulo (kies la amento estas spiko de cumoj.

La amentoj estas polenigitaj de vento, tio signifas ke la vento movigas la polenojn al inseksaj amentoj.

Alno (Alnus) havas floraron nomata ligniĝinta amento aŭ ŝajnkonuso.

Bildaro 

Plantomorfologio
Cikaso

La genro cikaso () estas fosiliaj aŭ ankoraŭ vivaj palmosimilaj, grandaj arboj.

Historio 
Ili aperis en la permo kaj ankaŭ el ili konsistas la nunaj karbotavoloj.

Priskribo 
La stamenofolioj estas skvamsimilaj, la pistilfolioj flugilaj. La semoj havas malmolan ŝelon. Ili vivas nature en la tropikoj.

Klasifiko 
Cikaso estas la nura genro de sia cikaso-familio Cycadaceae (esperante: cikasacoj), ĝi inkludas pli ol 100 specioj.

Ili ne apartenas al la veraj palmoj, kvankam ili similas al ili.

 Cikaso - foto

Homa uzo 
Multaj specioj havas amelriĉan internan histon, el tio oni faras la tn. cikasfarunon (saguofarunon). Ĝi uzatas kiel cereala faruno. Kelkaj specioj estas eĉ kulturitaj.

Cycas circinali L. revoluta vivas en kontinenta klimato nur en forcejo.

Faruno pretiĝas ankoraŭ el veraj palmoj Spadiciflorae Palmae
 Metroxylon rumphii
 Aranga sacchifera ĉefe en la Malajaj insuloj.

Gimnospermoj
Larvo

Tiu ĉi artikolo estas pri la besto Larvo. Ankaŭ ekzistas artikolo pri la mitologia larvo.

Larvo estas bestido, kies korpo esence diferencas en sia konstruo de tiu de la plenkreska besto de la sama specio.

 Raŭpo estas larvo de papilioj kaj kelkaj aliaj insektoj
 Pupo estas larvo de la insektoj.
 Krizalido estas ormakula pupo de kelkaj papilioj.
 Kronlarvo (trochophora) estas larvo de maraj ringvermoj, moluskoj, kiu havas unu aŭ pli cilian kronon.
 Vellarvo (veligera) estas la larvo de gastropodoj post kronlarvo.
 Naŭplio (nauplius) kaj zoeo estas larvo de kelkaj specioj de krustuloj.

Imagino (imago) estas plenkreska insekto.

Vidu ankaŭ 
 Metamorfozo
 Ontogenezo.
Abio

Abio (science: Abies) estas genro de pingloarboj, ĉe kiuj la pikantaj, kvareĝaj pingloj staras sur longaj ŝosoj kiel ĉe kombilo, kaj ĉe kiuj la strobiloj staras supren, maturiĝante ili disfalas. La arboŝelo estas helgriza kaj glata. Ĝi ne havas rezinduktojn. Sur la dorsoflanko de la pinglofolioj troviĝas du vaksaj strioj.

La arĝenta aŭ blanka abio ( Abies alba ) kreskas en Mez-Eŭropo inter 800 kaj 1900 m mikse kun Eŭropa fago kaj ordinara piceo. Pli norde, ĝi kreskas en pli malaltaj regionoj. Ĝi estas grava konifero en Nordameriko.

Iuj specioj estas uzataj en pluraj landoj kiel ornamaĵo ĉe kristnaska festo, vidu Kristnaska arbo.

Vidu la parencan genron: Pseŭdocugo

 abioj de boreala Azio kaj Nordameriko
 Abies fraseri
 Abies balsamea - balzama abio
 Abies bifolia
 Abies lasiocarpa - rokmontara abio
 Abies sibirica
 Abies sachalinensis
 Abies koreana - korea abio
 Abies nephrolepis
 Abies veitchii
 Abies kawakamii - tajvana abio
 Abies grandis - giganta abio
 Abies lowiana
 Abies concolor
 Abies durangensis
 Abies mexicana - meksika abio
 Abies flinckii
 Abies guatemalensis

 abioj de Eŭropo kaj Malgranda Azio
 Abies nebrodensis
 Abies alba - blanka abio
 Abies borisii-regis - bulgara abio
 Abies cephalonica - greka abio
 Abies nordmanniana - kaŭkaza abio
 Abies cilicica - Kilikia abio

 abioj de suda Hispanio kaj nordokcidenta Afriko
 Abies pinsapo - 
 Abies numidica - numida abio

 abioj de centra Azio, Ĉinio, kaj Himalajo
 Abies homolepis
 Abies recurvata
 Abies firma
 Abies beshanzuensis
 Abies holophylla
 Abies chensiensis
 Abies pindrow
 Abies squamata - skvama abio
 Abies ziyuanensis

 abioj de okcidenta (Pacifika) marbordo de norda Ameriko
 Abies amabilis - gracia abio 
 Abies mariesii - Maries-abio el Japanujo

 abioj de Himalajo
 Abies delavayi
 Abies fabri
 Abies forrestii
 Abies chengii
 Abies densa
 Abies spectabilis - sensacia abio
 Abies fargesii
 Abies fanjingshanensis
 Abies yuanbaoshanensis
 Abies squamata

 abioj de norda Ameriko
 Abies religiosa (Meksiko)
 Abies vejarii
 Abies hickelii
 Abies procera (okcidenta Usono)
 Abies magnifica (okcidenta Usono)
 Abies bracteata (Kalifornio)

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.zeleno.bg/?action=view&docid=122&catid=127 
 http://www.conifers.org/pi/ab/index.htm  
 http://www.pinetum.org/cones/ABIEScones.htm 
 http://www.botanik.uni-bonn.de/conifers/pi/ab/index.htm  
 http://dmoz.org/Science/Biology/Flora_and_Fauna/Plantae/Coniferophyta/Pinaceae/Abies/  

 
Arboj
Pinacoj
Nearktisa flaŭro
Neotropisa flaŭro
Palearktisa flaŭro
Fundamentaj vortoj
Hilelo

Hilelo estis unu el la elstaraj saĝuloj pri la buŝa doktrino de la fariseoj, plej granda aŭtoritato pri la juda leĝo en la tempo antaŭ la detruiĝo de la templo, patriarko de ĉ. 30 a.K. ĝis 10 p.K. en Jerusalemo kaj praulo de la dinastio de patriarkoj; modelo de mildeco kaj trankvileco (kontraste al lia kunulo kaj antipodo, Ŝamajo). Bazoj de la interpretado de la Sankta Skribo (la 7 hermeneŭtikaj normoj de Hilelo) kaj de la Halaĥo (disvolvigita de la skolo de Hilelo), etika doktrino (la ĉefeco de la amo al la proksimulo, la Ora Regulo). (PHILO-LEXIKON).

Kelkaj konataj diraĵoj de Hilelo 
Jen kelkaj konataj diroj de Hilelo (el Miŝno, libro Pirkej Avot, kies titolo signifas "Diraĵoj de la prapatroj"):
 Estu unu el la disĉiploj de Aharono: Amu la pacon kaj faru pacon. Amu la homojn kaj venigu ilin al la Torao.
 Kiu volas famigi sian nomon, tiu detruas ĝin. Kiu ne pliigas sian scion, tiu detruas ĝin. Kiu ne lernas, tiu ne meritas vivi. Kiu utiligas la kronon (de la Torao por propraj celoj), tiu pereiĝas.
 Se mi ne mem zorgas por mi, kiu do anstataŭe? Se mi zorgas nur por mi, kion mi valoras? Se ne nun, kiam do?
 Ne disiĝu de via komunumo kaj ne kredu por vi sola ĝis la tago de via morto.
 Ne juĝu vian proksimulon, antaŭ ol vi mem eniĝis en lian situon.
 Ne diru vortojn, kiuj ne povas esti perceptitaj, ĉar je la fino ili estos perceptitaj.
 Ne diru: Kiam mi ekhavos tempon, tiam mi lernos; eble vi neniam havos tempon por tio.
 Kiu estas nescia, tiu timas nenian pekon, kaj kiu estas neklera, tiu ne estas religia. Kiu estas timema, tiu ne lernos, kaj kiu estas nepacienca, tiu ne povas instrui.
 Ne ĉiuj, kiuj multe komercas, estas saĝaj.
 Kie mankas homoj, kiuj povas porti respondecon, tie mem prenu sur vin respondecon.
 Iam Hilelo vidis kranion naĝantan sur la surfaco de akvo. Li alparolis ĝin: "Ĉar vi dronigis iun, oni dronigis vin ; sed ankaŭ tiujn, kiuj dronigis vin, oni dronigos."
 De li (Hilelo) estas tradiciita jena diro: "Kiu pliigas viandon, tiu pliigas vermojn; kiu pliigas posedaĵon, tiu pliigas zorgojn; kiu pliigas virinojn, tiu pliigas sorĉadon; kiu pliigas servistinojn, tiu pliigas malĉastecon; kiu pliigas servistojn, tiu pliigas ŝteladon; kiu pliigas Toraon, tiu pliigas vivon; kiu pliigas lernadon, tiu pliigas saĝecon; kiu pliigas interkonsiladon, tiu pliigas komprenadon; kiu pliigas bonfaremon, tiu pliigas pacon. Kiu havigis al si bonan famon, tiu havigis ion por si mem. Kiu alpropriigis al si dirojn de la Torao, tiu havigis al si daŭran gajnon."

Anglalingvaj ligoj 
 http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=730&letter=H 
 http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=956&letter=B 
 http://www.daat.ac.il/daat/history/hilel-2.htm

En la franca 
 Hillel, un sage du premier siècle avant notre ère. Le hillélisme et l'homaranisme du docteur L.L. Zamenhof. André Cherpillod. Courgenard: la aŭtoro, s.j.

En Esperanto 
 Hillel la saĝulo. Lia vivo, lia instruo. André Cherpillod. Courgenard: La Blanchetière, 2005.

Vidu ankaŭ 

 Hilelismo

Judismo
Ora regulo

La ora regulo ekzistas en du versioj, la pozitiva, kaj la negativa:

Tiu ĉi regulo troviĝas en multaj etikoj, ekz. en la ĉina, hinduisma, juda, kristana, islama; ĉe Konfuceo, Thales, Augustinus, Albertus Magnus, Tomaso de Akvino, Hobbes, Voltaire, Herder, Zamenhof kaj multaj aliaj. Ĝi apartenas al la moralaj universalaĵoj. Por Zamenhof - konforme al Hilelo - ĝi estas la bazo de ĉiu etiko.

Vidu ekzemple: Malnova testamento, Tobit 4,16 (dua-kanona); Nova testamento, Sankta Mateo 7,12 kaj Sankta Luko 6,31; Konfuceo, Lun-yü XV, 23; Mahabharata XIII, 5571; Zamenhof, Deklaracio pri Homaranismo X.b. kaj Deklaracio de Hilelisto (Homarano) 10.b.

Jesuo diris "amu vian proksimulon kiel vin mem". La spiritistoj komentas, ke unue oni devas ami sin mem, ĉar sinmortigema homo, laŭ ora regulo, volus mortigi aliajn homojn, homo sen memamo, senhonorigus la proksimulon, ktp. Do la ora regulo por spiritistoj nepre inkluzivas amon al si mem.

Simile la katolikismo: laŭ la katolika moralfilozofio "amu vian proksimulon kiel vin mem" enhavas du ordonojn: 1. Amu vian proksimulon, 2. amu vin mem. Ne ami sin mem, estas do peko.

Notinda estas la mirinda koincido de la du motoj de ora regulo:
Hilelo: "Kio ne plaĉas al vi, tion ne faru al la aliaj: tio estas la tuta Torao, ceteraĵo estas nur komentario".

Jesuo (Mt 7,12): "Ĉion ajn do, kion vi deziras, ke la homoj faru al vi, vi ankaŭ faru al ili, ĉar ĉi tio estas la leĝo kaj la profetoj".

Ĉu unu inspiris la alian aŭ ĉu ambaŭ, samtempuloj, originale pensis? Ambaŭ koincidigas la amon al Dio kun la amo al proksimularo, ambaŭ asertas la senmezuran dignon de la homo... aminda kiel Dio mem; ambaŭ resumas la tutan Sanktan Skribon en la ordono de la amo al la homoj.

Ekzistas ankaŭ aliaj filozofiaj eblecoj por eviti misinterpretadon de la regulo.

Diferenco al la kristana amo 
Se pli specifi, utilas precizigi ke la ora regulo de Jesuo interpretendas sub la lumo de aliaj liaj ordonoj: "Jen estas mia ordono: ke vi amu unu la alian tiel same, kiel mi vin amis" (Jo 15,12). Do en kristanismo la ora regulo estas superata: ne plu la homo estas la mezuro de la amo, sed Dio mem kiu amas senmezure kaj senlime. Tia, Jesua, regulo estas certe evangelia absoluta novaĵo: amu la homojn tiom kiom ilin amas Kristo!.

Kutime la ora regulo estas asertata kaj akceptata sen klopodo ĝin pruvi aŭ pravigi. Aŭ simple oni konsiderigas la avantaĝojn, fine, ankaŭ por la praktikanto, kiuj tamen povas manki aŭ aperi tre foraj. Nur kristanismo argumentas pri ĝia pravigo tiel: homo estas kreita laŭbilde de Dio kaj estas amata de Dio kaj destinita al la komuna sorto ĉe Dio. Tial la homo meritas amon ankaŭ kiam li agas malamike.

Vidu ankaŭ 
 Karmo
 Religio
 Amo
 Arĝenta Regulo

Referencoj kaj fontoj 

Filozofiaj konceptoj
Religiaj konceptoj
Taksusacoj

La taksusacoj () estas planta familio el gimnospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo pinaloj (Pinales). Ĝi entenas 6 genrojn kaj ĉirkaŭ 30 speciojn. Ĝia tipa genro estas taksuso.

Taksonomio 
Jen la listo, laŭ The Plant List kaj World Flora Online (1 apr. 2020), de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

Gymnospermae - gimnospermoj
Pinales Gorozh. - pinaloj
Taxaceae Gray - taksusacoj
Amentotaxus Pilg. - amentotaksuso
Austrotaxus Compton - aŭstrotaksuso
Cephalotaxus - cefalotaksuso
Pseudotaxus W.C. Cheng - pseŭdotaksuso
Taxus L. - taksuso
Torreya Arn. - torejo

Referencoj 

Gimnospermoj
Taksusacoj
Plantofamilioj
Alice Walker

Alice WALKER (naskiĝis la 9-an de februaro, 1944 en Eatonton, Georgio) estas usona verkistino kaj aktivistino pri paco kaj virinaj rajtoj.

Ŝi famiĝis ĉefe pro sia romano The Color Purple ("La Koloro Purpura"; 1982), kiu en la jaro 1983 ricevis du renomajn literaturpremiojn: la Premion Pulitzer kaj la American Book Award. En 1986 la verko aperis kiel filmo.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.cubasolidarity.net/awalker.html 
 http://members.tripod.com/chrisdanielle/index.html 
 http://www.luminarium.org/contemporary/alicew 

Usonaj verkistoj
Beladono

Nigra beladono (Atropa belladonna) estas plurjara herbo kun kloŝformaj, brune violkoloraj floroj kaj brilglataj, nigraj, venenaj beroj. Ĝi havas ovoformajn, glatrandajn foliojn (la folilameno longas 10–20 cm). La tigo de la planto altas 1-2 metrojn. La planto (folio, radiko, frukto) enhavas la alkaloidon atropino.

Atropino donis al la planto beladono la nomon: Iam virinoj uzis etan kvanton da atropino (ekstraktita el beladono) por pligrandigi la pupilojn kaj tiel aspekti pli alloge ("bele").

Ĝi estas kuracplanto, kies folio, radiko uzatas por diversaj farmaciaĵoj.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.giftpflanzen.com/atropa_belladonna.html 
 http://www.giftpflanzen.com/atropa_caucasia.html 
 http://www.giftpflanzen.com/atropa_acuminata.html 
 http://www.shadowplayzine.com/Articles/belladonna.htm 

Solanacoj
Kuracplantoj
Psikostimulaj plantoj
Venenaj plantoj
Solanacoj

La solanacoj () estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo solanaloj (Solanales). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 100 genrojn kaj pli ol 2400 speciojn. Ĝia tipa genro estas solano.

La specioj de tiu familio estas moltigaj plantoj aŭ arbedoj aŭ arboj. Ili vivas ĉefe subtropike, tropike.

La folioj de la specioj estas simplaj aŭ kunmetitaj. La sepaloj, petaloj estas kunkreskintaj, la stemenoj fandiĝis al la kolorbazo.

Ili havas la floroformulon ĝenerale: Ka(5)  Ko(5)  +A5  G(2) , kie la substrekita 2 signifas supre starantan ovarion.

Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (23 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

*genro akceptita en TPL sed ne en WFO
**genro akceptita en WFO sed ne en TPL

Kelkaj specioj 
Terpomo
Melongeno
Tomato
Dolĉamaro

Bildaro

Referencoj 

Magnoliofitoj
Solanaloj
Plantofamilioj