Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede () is een vestingstad en gemeente in het zuiden van de Nederlandse provincie Utrecht.

De gemeente telt  inwoners (, bron: CBS) op een oppervlakte van 50,3 km² waarvan 2,68 km² water. Door en langs Wijk bij Duurstede stromen de waterwegen Nederrijn, Lek, Kromme Rijn en het Amsterdam-Rijnkanaal.

De gemeente grenst aan de gemeenten Houten, Bunnik, Utrechtse Heuvelrug, Culemborg en Buren.

Wijk bij Duurstede had een stedenband met Jičín (Tsjechië).

Naamsverklaring 
Voor het naamdeel Wijk worden verschillende verklaringen gegeven, zoals dat het onder meer herleid zou kunnen worden tot het Romeinse vicus, of het Germaanse wik wat weer "bocht" of "inham" betekent. Het naamdeel Duurstede laat zich herleiden tot de vroegere handelsplaats Dorestad, die op zijn minst deels van Keltische oorsprong is.

Geschiedenis 

Tijdens de Romeinse tijd bevond zich op de plek van het huidige Wijk bij Duurstede aan de Rijn een Romeins castellum, wellicht Levefanum. Ook liep de noordelijke grens (limes) van het Romeinse Rijk dwars door Wijk bij Duurstede.

In de vroege middeleeuwen lag hier een van de belangrijkste handelsplaatsen van Noordwest-Europa: Dorestad. Lange tijd is aangenomen dat Dorestad rond 850 viel door aanvallen van de Vikingen. Inmiddels wordt er echter ernstig rekening mee gehouden dat natuurlijke en (kerk)politieke factoren tezamen met de verschuivende machtsverhoudingen waarschijnlijk een belangrijkere rol speelden. De Rijnbedding zou zich wat verplaatst hebben, de haven zou op dat moment ook zijn begonnen te verzanden en daarenboven kwam er een waterstijging. Het verval van Dorestad betekende een periode van bloei voor Tiel, Deventer en later Utrecht. Er zijn vele vondsten gedaan in en rond Wijk bij Duurstede uit deze geschiedenisperiodes, die te zien zijn in Museum Dorestad.

Wijk bij Duurstede kreeg in 1300 stadsrechten van Gijsbrecht van Abcoude. De plaats was gebouwd aan een in 1270 gebouwde woontoren die zou groeien tot Kasteel Duurstede. Waarschijnlijk is kort daarop ter verdediging van de stad begonnen met het aanbrengen van een aarden omwalling en omgrachting waarbij voor de omgrachting deels gebruik werd gemaakt van de oude rivierbeddingen.

Midden 14e eeuw werd de stad in oostelijke richting uitgebreid en vermoedelijk werd in dezelfde periode de stad voorzien van een stadsmuur met stadspoorten (zoals de Veldpoort) en versterkingstorens. De stadsmuur en omgrachting werden rond 1445 vernieuwd.

Ligging 
De gemeente Wijk bij Duurstede heeft een landelijke ligging boven de grote rivieren in het midden van Nederland. Ze ligt aan de kruising van het Amsterdam-Rijnkanaal met de Lek en de splitsing van de Nederrijn in de Lek en de Kromme Rijn.

Aangrenzende gemeenten

Indeling 
De gemeente bestaat uit de stad Wijk bij Duurstede ( inwoners) en is op 1 januari 1996 samengevoegd met de gemeenten Cothen ( inwoners) en Langbroek ( inwoners).

Voor de wijkindeling zie wijken en buurten in Wijk bij Duurstede.

Politiek

Gemeenteraad 
De gemeenteraad van Wijk bij Duurstede bestaat uit 19 zetels. Hieronder de behaalde zetels per partij bij de gemeenteraadsverkiezingen sinds 1994:

 SamenWerkt* bestaat uit Open/GroenLinks/PvdA.

Raadsgriffier:
 Marcella van Esterik

College van burgemeester en wethouders 
Het college van burgemeester en wethouders bestaat uit:

Burgemeester:
 Iris Meerts (PvdA)

Wethouders:
 Hans Buijtelaar (VVD)
 Jeroen Brouwer (SP)
 Jan Kuiper (CDA)

Gemeentesecretaris:
 Judith de Jonge

Gebouwen

Kerken 
 Sint Jan de Doperkerk aan de Markt in het oude stadscentrum, middeleeuwse pseudobasiliek met een laatgotische toren die drie geledingen zou krijgen, naar het voorbeeld van de Utrechts Domtoren, waarvan echter alleen de onderste en een klein deel van de middelste is voltooid. De kerk bezit het Kiespenningorgel uit 1631 en het Harrison & Harrisonorgel uit 1883. In het Zuidertransept staat een klein orgel van de orgelmakers Van Vulpen, de kas is gemaakt door Friedrichs.
 Rooms-katholieke Sint Johannes de Doperkerk aan de Klooster Leuterstraat in het oude stadscentrum, neogotische pseudo-basiliek naar het ontwerp van de bouwmeester Wolter te Riele, gerealiseerd in 1907 door verbouwing van een eenvoudig kerkgebouw uit het midden van de 19-de eeuw, hierna nog enkele malen verbouwd.

Kastelen 
 kasteel Duurstede
 kasteel Groenesteyn
 kasteel Hindersteyn
 kasteel Leeuwenburg
 kasteel Lunenburg
 kasteel Rhijnestein
 kasteel Sandenburg
 kasteel Walenburg
 kasteel Weerdesteyn
 kasteel Zuilenburg

Molens 
 korenmolen Oog in 't Zeil (Cothen)
 korenmolen Rijn en Lek (Wijk bij Duurstede)

Monumenten 
In de gemeente is er een aantal rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten, een beschermd stadsgezicht en enkele oorlogsmonumenten, zie:
 Lijst van rijksmonumenten in Wijk bij Duurstede (plaats)
 Lijst van rijksmonumenten in Wijk bij Duurstede (gemeente)
 Lijst van gemeentelijke monumenten in Wijk bij Duurstede
 Rijksbeschermd gezicht Wijk bij Duurstede
 Lijst van oorlogsmonumenten in Wijk bij Duurstede

Musea 
 Museum Dorestad

Kunst in de openbare ruimte

Toerisme

Festivals 
 Blues kroegentocht (BluesinWijk)
 Kleurrijk uit in Wijk
 PuurWijks
 Lekkodagen
 Mazijkpop
 Catch-Up Festival
 Brood en spelen
 Kerst bij Duurstede
 Wijn bij Duurstede
 Dance Behind The Wall
 Zondagmiddagconcerten in de Grote Kerk
 Evensongs in de Grote Kerk
 Maleborduur Bockbierfestival

Recreatiegebieden 
 Recreatiegebied 'waarden van Gravenbol'

Verkeer en vervoer

Afstanden 
 Utrecht 22 km
 Amersfoort 23 km
 Amsterdam 64 km

Provinciale wegen 
 N227 (richting Amersfoort), vanuit Cothen
 N229 (richting Utrecht, A12 en Tiel)

Waterwegen 
Wijk bij Duurstede heeft een haven. Het ligt aan de volgende waterwegen:
 Nederrijn
 Lek
 Amsterdam-Rijnkanaal
 Kromme Rijn

Openbaar vervoer 
De bussen vertrekken vanaf het Wijkse Busstation.
 U-link 41 (reguliere verbinding van en naar station Utrecht Centraal)
 Bus 56 (reguliere verbinding van en naar Amersfoort via Zeist)
 Bus 695 (spits-/schoolbus van en naar Maarsbergen)

Veerdiensten 
 Veerboot Spes Futura van het Wijkse Veer vaart over de rivier de Lek en verbindt Wijk bij Duurstede met Rijswijk (Gelderland).
 Veerboot Spes Salutis van het Beusichemse Veer vaart over de rivier de Lek en verbindt Wijk bij Duurstede met Beusichem.

Sport 
Wijk bij Duurstede kent een voetbalclub (CDW) en een hockeyclub (Dorsteti). Ook zijn er onder meer verenigingen voor judo, karate, tennis, basketbal, badminton, volleybal, honkbal en korfbal.

In 1955 werd het Nederlands kampioenschap wegwielrennen in Wijk bij Duurstede gehouden, Thijs Roks werd toen Nederlands kampioen.

Bekende (voormalige) inwoners

Geboren in Wijk bij Duurstede 
 Dirck van Baburen (ca. 1595-1624), kunstschilder
 Willem Verbeek (1820-1888), huisarts en hoofdredacteur van schaaktijdschrift Sissa
 Dirk Fock (1858-1941), politicus
 Gijsbertus Vonk (1889-1969), politicus 
 Rie Lips-Odinot (1908-1998), Tweede Kamerlid voor de CPN
 Everhardus Jacobus Ariëns (1918-2002), hoogleraar farmacologie 
 Jochem Royaards (1943-2012), acteur en regisseur
 Els van Odijk (1953-2023), kunsthistoricus 
 Joost van Ginkel (1971), filmregisseur en scenarioschrijver 
 Bert Slagter (1982), schrijver

Elders geboren 
 Jordaan Everhard van Rheden (1822-1890), onderwijzer en amateurfotograaf.
 W.G. van de Hulst jr. (1917-2006), kunstschilder, beeldhouwer, illustrator en kinderboekenschrijver
 Wim Peters (1921-2019), journalist en burgemeester
 Jaap Bethlem (1924-2017), hoogleraar
 Karel Prior (1924-1997), radiopresentator, televisieregisseur en producent
 Anton Houtsma (1938-2014), politicus en burgemeester 
 Irene van Lippe-Biesterfeld (1939), prinses. Zij woonde tot 2015 een gedeelte van het jaar in deze stad.
 Jelles Bode (1942-2012), politieagent en filelezer
 Sis van Rossem (1945-2022), kunsthistorica, columniste en presentatrice
 Leo van Veen (1946), voetballer en voetbalmanager
 Stef Stokhof de Jong (1950), beeldhouwer, glaskunstenaar en textielkunstenaar
 Sierd de Vos (1959), voetbalcommentator
 Eric Balemans (1961-2021), politicus
 Jozua Douglas (1977), kinderboekenschrijver 
 Wouter Hamel (1977), jazzzanger
 Peter Kuipers Munneke (1980), weerman
 Nikkie Plessen (1985), presentatrice, actrice en model
 Mohamed El Makrini (1987), professioneel voetbalspeler
 Laura Dekker (1995), solozeilster

Fotogalerij

Externe links 
 Officiële website
 Beknopte geschiedenis Wijk bij Duurstede op website Regionaal Historisch Centrum Zuidoost Utrecht
 Talloze oude foto's van Wijk bij duurstede op fb-pagina Oud wijkse

Plaats in Utrecht