alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Gila lingvo

La Gila lingvo estas Kaspia lingvo, kaj membro de la nordokcidenta irana lingvo branĉo, parolita en Irano 'Gilan' Provinco. Gilaki estas proksime rilatita al Mazandarani kaj la du lingvoj havas similan vortprovizoj. La Gilaki kaj Mazandarani lingvoj (sed ne aliaj iranaj lingvoj) dividas iuj tipologia karakterizaĵoj kun kaŭkazaj lingvoj (specife Sud kaŭkazaj lingvoj), reflektante la historion, etna identeco, kaj proksime parencecon al la regiono de Kaŭkazo kaj kaŭkazaj popoloj de la Gilaki personoj kaj Mazandarani personoj .

La gila lingvo havas radikojn en la plej antikvaj iranaj lingvoj ĉefe en la nord-pahlavia lingvo. En la gila lingvo troviĝas substrataj vortoj, kiuj rilatas al la erao antaŭ de okupo de ariaj triboj (bordoj de la Kaspia maro estis loĝitaj eĉ antaŭ la enmigro de ariaj triboj).

La gila lingvo ne havas propran alfabeton. Aŭ se ĝi iam pratempe havis, pro la ĉiam pluva vetero kaj multa humido restis nenio, kio pruvus ekziston de tia alfabeto. Prkosimume ĉiuj giloj povas paroli en la persa lingvo kaj faras tion, kiam postulas oficialaj bezonoj. Sed inter si mem la giloj nepre parolas gile.

La gila lingvo havas kelkajn dialektojn.

Jen gila fonemaro laŭ latina ordigo: (ĉiuj ne klarigotaj literoj prononciĝas kiel esperantaj literoj):

A – Ä (kiel a en la angla vorto apple) – E – Ë (kiel e aŭdebla inter t kaj l en la angla vorto bottle) – O – Ö (kiel turka aŭ germana Ö) U – Ü (kiel Ü en la turka aŭ germana aŭ hungara alfabetoj) – – B – Ĉ – D – F – G – Ĝ – H – Ĥ – I – J – Ĵ – K – L – M – N – P – Q (iom simile al la prononco de R ĉe francoj aŭ germanoj) – R – S – Ŝ – T – V – Ŭ – Z

Jen kelkaj originaj gilaj vortoj:

Absorbo Fakëŝ
Absurda häĉi
Aĉeti hen
Aglo aluĥ
Akvo oŭ
Alo bal
Alno tuse
Amaso amas
Arbo dar
Bofilo zama
Bukcinatoro ĝul
Cikonio ĉoin
Fajfo ŝib
Fali këtën
Folio vëlg
Frato brar (kp. germane Bruder)
Gejŝo giŝa – gejŝë
Glita lisk
Granda pillë
Gumo vinĝë
Haltu bes
Histriko ĥorika
Ido zaj
Kaldrono gëmëĝ
Kato piĉa
Klimakso gup
Pasero ĝiĝaj
Koto ĉël
Patro per (kp. france père)
Patrino mar (kp. france mère, hispane madre)
Perdo avir
Plugilo gaĝme
Rano goska
Serpento lanti
Sur, super buĝor
Ŝnuro lafënd
Tuso ĥos

La signoj de pluralo estas N , ON , KON :
Goska – GoskaN
Brar – BrarON
Ĝiĝaj - ĜiĝaKON

Pronomoj:
mi=mu
ci=tu
li,ŝi,ĝi=un
ni=amu
vi=ŝumu
ili=uŝënJen kelkaj frazoj:

Mia patro venis : Mi per bamo
Mia patrino aĉetis panon : Mi mar nan bihe
Haltu! Ne iru el tiu vojo : Bes ! u ra nuŝu
Kies lingvo estas Esperanto? : Esperanto ki zëban isë?
Kie estas via frato? : Ti brar koj isa?
Mia frato estas en Germanio : Mi brar Alman isa
Kion faras li tie? : Uj ĉi karë?
Fariĝas doktoro : Doktor borë
Kiom kilometroj estas inter Raŝt kaj Tehrano? : Rëŝt ta Tehran ĉänd kilumetr isë?

Ekzemplo de la nova kvarversa poemo de la nova Gila literaturo:
شوروم نیشتن شوره ونگه چومونه ŝurum niŝtán ŝurë vëngë ĉumonë
شوروم اشکل شوکومه تاسیونه ŝurum áŝkël ŝukomë tasiyonë
شوروم نیشتم می چومونه بوشوری ŝurum niŝtem mi ĉumonë buŝuri
شوروم ارسو فوکونه می زاکونه ŝurum ársu fukunë mi zakonë

Eksteraj ligiloj 

 informoj de la retejo "etnologo" pri la lingvo 

Irana lingvaro
Lingvoj laŭ alfabeto
Lingvoj de Irano
Hirkanio

Hirkanio - greke latinliterigite Hyrcania - estis nomo laŭ kiu estis konata de la antikvaj helenoj la regiono inter la Kaspia Maro kaj la Elborz-Montaro. La nomo devenis el la avesta lingvo, kie ĝi havis la formon Varkâna ("lando de la lupoj"). En la persa lingvo la regiono ricevis la nomon گرگان (Gorgan).

La nomon transprenis la plej granda urbo de la regiono, la urbo Gurgano, kiu nuntempe estas la ĉefurbo de la irana provinco Golestano. Laŭ la censo de la jaro 2006 la urbo havas 259.209 loĝantojn. La nuna urbo Gorgan situas ĉe la sudorienta bordo de la Kaspia Maro.

Historio de Irano
Hirkanio
Nektaro

Nektaro signifas en la botaniko sukeroriĉan fluaĵon, kiun produktas la floroj aŭ aliaj partoj de plantoj, por logi bestojn al polenado. Plantoj sekrecias nektaron el speciala organo, kies nomo estas nektario.

Nektaro servas por multaj bestoj kiel nutrofonto. Nektaro estas la vera bazmaterialo por mielo.

Floroj
Planta fiziologio
Gubernio Ivato

La  gubernio Iŭate aŭ gubernio Ivato (岩手県 [iŭa-te-ken]; Hepburn/Kunrei: Iwate) estas gubernio de Japanio. Ĝi situas en la regiono Tōhoku (japane 東北地方, Tōhoku-ĉihō), en la nordoriento de la insulo Honŝuo. Gubernia ĉefurbo estas la urbo Morioka.

Geografio

Urboj 
 Haĉimantai
 Hanamaki
 Iĉinoseki
 Kamaiŝi
 Kitakami
 Kuĵi
 Mijako
 Morioka (gubernia ĉefurbo)
 Ninohe
 Ofunato
 Oŝu
 Rikuzentakata
 Takizava
 Tono

Urbetoj kaj vilaĝoj 
 Ŝimohei
 Jamada
 Ivaizumi
 Tanohata
 Fudai
 Kunohe
 Hirono
 Karumai
 Noda
 Kunohe
 Isava
 Kanegasaki
 Kesen-distrikto
 Sumita
 Kamihei
 Ocuĉi
 Ivate
 Ŝizukuiŝi
 Kuzumaki
 Ivate
 Ninohe
 Iĉinohe
 Niŝiivai
 Hiraizumi
 Vaga
 Niŝiŭvga
 Ŝiva
 Ŝiva
 Jahaba

Eksteraj ligiloj 
 IHATOVAJ Esperantistoj Esperanto-organizo en la gubernio Iŭate
 Informoj pri Iŭate  en Esperanto

 
Gubernioj de Japanio
La  gubernio Iŭate aŭ gubernio Ivato (岩手県 [iŭa-te-ken]; Hepburn/Kunrei: Iwate) estas gubernio de Japanio. Ĝi situas en la regiono Tōhoku (japane 東北地方, Tōhoku-ĉihō), en la nordoriento de la insulo Honŝuo. Gubernia ĉefurbo estas la urbo Morioka.

Geografio

Urboj 
 Haĉimantai
 Hanamaki
 Iĉinoseki
 Kamaiŝi
 Kitakami
 Kuĵi
 Mijako
 Morioka (gubernia ĉefurbo)
 Ninohe
 Ohunato
 Oŝu
 Rikuzentakata
 Takizaŭa
 Tono

Urbetoj kaj vilaĝoj 
 Ŝimohei
 Jamada
 Iŭaizumi
 Tanohata
 Hudai
 Kunohe
 Hirono
 Karumai
 Noda
 Kunohe
 Isaŭa
 Kanegasaki
 Kesen-distrikto
 Sumita
 Kamihei
 Ocuĉi
 Iŭate
 Ŝizukuiŝi
 Kuzumaki
 Iŭate
 Ninohe
 Iĉinohe
 Niŝiiŭai
 Hiraizumi
 Ŭaga
 Niŝiŭaga
 Ŝiŭa
 Ŝiŭa
 Jahaba

Eksteraj ligiloj 
 IHATOVAJ Esperantistoj Esperanto-organizo en la gubernio Iŭate
 Informoj pri Iŭate  en Esperanto

 
Gubernioj de Japanio

Geografio

Urboj 
 Haĉimantai
 Hanamaki
 Iĉinoseki
 Kamaiŝi
 Kitakami
 Kuĵi
 Mijako
 Morioka (gubernia ĉefurbo)
 Ninohe
 Ofunato
 Oŝu
 Rikuzentakata
 Takizaŭa
 Tono

Urbetoj kaj vilaĝoj 
 Ŝimohei
 Jamada
 Ivaizumi
 Tanohata
 Fudai
 Kunohe
 Hirono
 Karumai
 Noda
 Kunohe
 Isava
 Kanegasaki
 Kesen-distrikto
 Sumita
 Kamihei
 Ocuĉi
 Ivato
 Ŝizukuiŝi
 Kuzumaki
 Ivato
 Ninohe
 Iĉinohe
 Niŝiivai
 Hiraizumi
 Vaga
 Niŝivaga
 Ŝiva
 Ŝiva
 Jahaba

Eksteraj ligiloj 
 IHATOVAJ Esperantistoj Esperanto-organizo en la gubernio Iŭate
 Informoj pri Iŭate  en Esperanto

 
Gubernioj de Japanio
Provinco Gilano

La provinco Gilano -  - estas unu el tridek provincoj en la nuntempa ŝtato Irano. Ĝia administra centro estas la urbo Raŝt. La provinco kovras areon de  kvadrataj kilometroj kaj laŭ la stato de oktobro 2006 havis  loĝantojn. Parto el ili, la giloj, parolas la gilan lingvon kaj per sia etna nomo kaŭzis la nomon de la regiono. La provinca teritorio troviĝas en la nordo de la ŝtato kaj norde havas vastan bordon al la Kaspia Maro.

Famaj urboj de Gilano estas: Raŝto – Astara – Lahiĝan – Langerud – Fuman – Taleŝ – Laŝte Neŝa – Anzali – Ĥomam – Ĥoŝke Biĝar – Rudsar – Manĝil – Loŭŝan – Rudbar.


La apuda montaro, kovrita per arbaroj, estis konata de la antikvaj Grekoj sub nomo de Hirkanio, kaj fama pro ties arbaroj kaj tigroj. Aparte en tiu regiono parolatas la gila lingvo.

En jaro 1990 granda tertremo kaŭzis 50 - 100.000 mortintojn. Inspirita de tio estis produktita la filmo de Abbas Kiarostami "Tra la olivarboj".

Administra divido 
La provinco konsistas el 12 distriktoj:

Loĝantaro 
El la loĝantoj dum la jaro 1996 46,8 % loĝis en urboj kaj 53,2 % en la malurba karmparo. La plej multaj loĝantoj denaske parolas la lingvon Gilaki. Krome en la nordokcidento de la provinco paroliĝas la lingvo Taleŝi. Ekde pluraj jardekoj en iuj partoj de la nordokcidento tamen dominas la azerbajĝana lingvo, la kun la turka parenca lingvo de la azerbajĝana loĝantaro de nordokcidenta Irano (la provincoj Ardabil, okcidenta kaj orienta Azerbajĝano de Irano).

Historio 
Kune kun "Irana Azerbaĵĝano" la provinco Gilan kaj sia ĉefurbo Raŝt estis plurfoje okupita de la Rusa Imperio respektive de Sovetunio: inter 1723 kaj 1736, 1909/11 kaj 1912, 1915 kaj 1918, 1920 kaj 1921, 1941 kaj 1946. Ĉi-tie instaliĝis la Irana Soveta Respubliko.

Vidu ankaŭ 
 Universitato de Gilano

Eksteraj ligiloj 

 provinca turisma retejo 

Gilan
Argono

Argono estas kemia elemento en la perioda tabelo kun la simbolo Ar kaj atomnumero 18. Ĝi estas la tria nobla gaso. La atmosfero de Tero konsistas de proksime 1% argono, aŭ 9 340 ppm.

Ĝi estas senkolora kaj senodora gaso kiu estas kemie inerta. Ne estas iuj ajn konitaj kemiaj kombinaĵoj okazantaj kun argono nature. Tamen, en 2000 sciencistoj ĉe Universitato de Helsinko sukcesis krei argonan hidrofluoron (HArFl) en laboratorio.

En la industrio, ĝi estas plej ofte uzata por veldado kiel ŝirmgaso.

La gaso estis malkovrita komence de la 20-a jarcento fare de John William Strutt Rayleigh, kiu pro tiu malkovro en 1904 ricevis la Nobel-premion pri fiziko.

Vidu ankaŭ 
 Kemio
 Izotopoj de argono
 Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

Eksteraj ligiloj 
 http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ar/index.html 
 http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Ar.html 
 http://periodic.lanl.gov/elements/18.html  
 http://www.decompression.org/maiken/Why_Argon.htm 

Kemiaj elementoj
Gasoj
Freddie Mercury

Freddie MERCURY [FREdi MIRKjuri] (naskiĝis la 5-an de septembro 1946 en Zanzibaro, mortis la 24-an de novembro 1991 en Londono) estis la ĉefkantisto de la brita rokgrupo Queen.

Naskiĝinte en Zanzibaro el parsia praavaro, Mercury (lia vera nomo estis Farrokh Bulsara) pasigis plurajn jarojn de sia infanaĝo en Barato, post tio li studis arton en Londono, kie li komencis muzikan karieron kiel Larry Lurex (Leri Ljureks).

En 1975 Queen estis la plej populara grupo dum naŭ semajnoj kun Bohemian Rhapsody (Bohemia Rapsodio), kiu uzis stilon operecan kaj kiu estis unu el la nova arto: pop-vidbendo. Mercury trovis popularecon eĉ kun klasikemuloj kiam li aperis kun la kataluna primadono Montserrat Caballé kaj la Reĝa Baledo en Londono.

Li sciis jam du jarojn antaŭ sia morto, ke li suferas je aidoso, sed li senavare komponis, laboris ĝis profundiĝo de la malsano (aŭtuno 1991). Mercury tiam ŝanĝis jam sian viv-manieron, sed tro malfrue por savi sian vivon. Li mortis de bronka pneŭmonio nur horojn post sia anonco, ke li suferas je aidoso. La honeste ambaŭseksama kantisto petis al siaj admirantoj kontraŭi tiun malsanon.

Eble la plej konata pro We are the Champions (Ni estas la ĉampionoj) pro lia kunlaboro kun la brita rokgrupo Queen. Li apogis la afrikajn malsatantojn en la kantado de Live-Aid, karitata spektaklo por Afriko.

Diskaro

soloaj albumoj 
 1985: Mr. Bad Guy
 1988: Barcelona (kun Montserrat Caballé)
 1992: The Freddie Mercury Album (titolo en Usono, The Great Pretender)
 2000: The Solo Collection (10 KD kaj 2 DVD)
 2006: Lover of Life, Singer of Songs - The Very Best of

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 "La voĉo": Freddie Mercury 

Ambaŭseksemaj muzikistoj
Britaj kantistoj
Queen
Naskiĝintoj la 5-an de septembro
Mortintoj la 24-an de novembro
Skandio

Skandio estas kemia elemento de la perioda tabelo kun la simbolo Sc kaj atomnumero 21. Ĝi estas mola, argent-blank-kolora transirmetalo.

Oni povas trovi skandion en maloftaj mineraloj de Skandinavio. Iufoje ĝi estas klasigata kun itrio kaj la lantanoidoj kiel malofta teraĵo.

Historio
Dmitri Mendeleev antaŭdiris ekziston de elemento kio estis nomita "eka-boro" en 1869. Ĝi havas atommason inter 40 kaj 48.
Lars Frederik Nilson detektis ĉi tiun elementon en la mineraloj eŭksenito kaj gadolinito. 
Li nomis tiun elementon "skandio"n. Origino estas latina vorto, Scandia. (Signifo estas Skandinavio.)

Bildaro

Vidu ankaŭ 

 Izotopoj de skandio
 Kemio
 Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

Metaloj
Kemiaj elementoj
二

二 estas radikalo kiu signifas du. Ĝi estas la 7-a radikalo ordigita en Kangxi-Vortaro(1-a litero de 2-streka grupo).
 Alterna formo': 贰, 弍

 Radikalo: 二+0

 strekoj: 2

 Ordo de strekoj
 horizontala lino de maldekstra al dekstra 
 Alia horizontala lino de maldekstra al dekstra 

 kvar anguloj sistemo: 10100

 Kangjie: 一一 (MM)

 Grafika Signifo kaj origino: Simpla formo de antikva 弍.

 Ordinara signifo
 du
 dua

Ĉina numero 一
Lasta: 一
Sekva: 三

Ĉina lingvo Hanzi 

  latina alfabeto
 Mandarena:
 Pinyin: èr ( er4 )
 Wade-Giles: erh4
 Yale: 
 Kantona:
 Jyutping:  
 Penkyamp:  
 Yale: yi6
 Tang: nji3

 Stilo:  Simpla kaj Tradicia

Japana lingvo Kanji 

 Legmanieroj
 On: に (ni), じ (ji)
 Kun:  ふた (futa), ふたた{び} (futata{bi}), ふた{つ} (futa{tsu})
 Nanori: おと (oto), つぐ (tsugu), にい (nî), は (ha), ふ (fu), ふたつ (futatsu), ふだ (fuda), わ (wa)

Korea lingvo Hanja 

 Hangeul: 

 Eumhun   legmaniero: 

 Latina skribo
 Latina skribo de Korea lingvo: i
 McCune-Reischauer: 
 Korea Yale:

Vjetnama lingvo 

 Legmanieroj: nhì

Informo de vortaroj 

 Kanĝi: 0086.010
 Morobashi: 00247
 Dae Jaweon: 0175.060
 Hanyu Da Zidian: 10002.010

Teknika Informo 

 Unikodo:
 Deksesuma: 4E8C
 Dekuma: 20108
 Big5:
 Deksesuma: A447
 Dekuma: 42055

Ĉina skribo
Radikalo (Ĉina skribo)
Henny Porten

Henny PORTEN [heni portn], plennome: Henny Frieda Ulrike PORTEN (naskiĝis la 7-an de januaro, 1890, mortis la 15-an de oktobro, 1960) estis germana aktorino kaj produktorino de filmoj.

Naskiĝinte en Magdeburg, Henny Porten pasigis sian infanaĝon sen diversaj urboj. Ekde 1895 la familio vivis en Berlino. Perite de sia patro, la reĝisoro Franz Porten, kiu havis amikajn rilatojn al la filmpioniro Oskar Messter, ŝi kiel junulino ricevis unuajn rolojn en mallongaj mutfilmoj.

Ekde 1910 ŝi aperis en aro da sentimentale kortuŝaj filmoj: ekz. Das Liebesglück einer Blinden, temanta pri amo inter juna blindulino kaj kuracisto, kiu per operacio redonas al ŝi la vidkapablon. La scenaron cetere verkis ŝia fratino Rosa Porten.

Henny Porten fariĝis ege populara kaj baldaŭ ekaperis en pli altnivelaj produktaĵoj, kiel ekz. Die Hintertreppe (reĝisoro: Leopold Jessner) kaj Anna Boleyn de Ernst Lubitsch.

Pri sonfilmoj ŝi estis skeptika, sed ŝia debuto en tiu ĉi medio Skandal um Eva (1930) estis sukcesa. Ekde 1933 tamen stagnis ŝia kariero: Ŝi rifuzis forlasi sian judan edzon kaj sekve apenaŭ plu ricevis filmrolojn. Post la dua mondmilito ŝi nur trifoje aperis en filmoj.

Henny Porten mortis en Berlino.

Listo de filmoj 
 Das Liebesglück einer Blinden (1911)
 Irrungen (1919)
 Rose Bernd (1919)
 Kohlhiesels Töchter (1920)
 Anna Boleyn (1920)
 Hintertreppe (1921)
 Skandal um Eva (1930)
 Familie Buchholz (1944)
 Neigungsehe (1944)
 Absender unbekannt (1950)
 Carola Lamberti – eine vom Zirkus (1954)
 Das Fräulein von Scudéri (1955)

Eksteraj ligiloj 

 http://www.defa-sternstunden.de/stars/hporten.htm  
 http://archiv.tagesspiegel.de/archiv/17.06.2005/1874120.asp 
 http://www.filmportal.de/df/88/Uebersicht,,,,,,,,2E7E9F7928FD4122A1EE2416A3279ADA,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,.html 

Porten
Porten, Henny
Porten
Lutado

Lutado signifas kunfikson de du metalaj pecoj, almetante inter ili fanditan materialon (metalon), sed ne fandante la koncernajn pecojn mem.

Laŭ Francisko Azorín luti estas Kunigi metalajn pecojn per ia fandebla metalo; kunfiksi ŝtonecajn pecojn per speciala pasto aŭ mastiko. Li indikas etimologion el la germana löt (lutmetalo, lutaĵo) kaj de tie la latina clinicus. Kaj li aldonas la terminojn lutlampo kaj lutisto.

Tekniko 

Uzataj aparatoj
 martela lutilo
 elektra lutilo

Mollutado uzatas ĉe materialoj, kiuj ne devos toleri altan temperaturon (sub 100 °C) aŭ grandan forton. Mollutaĵo estas tiukaze stano (ankaŭ nomata stan-lutado).

Hardlutado (aŭ brazado) signifas lutadon per lutaĵo konsistanta el po du partoj da kupro kaj po unu da zinko. Ĝi estas uzata por objektoj submetotaj al varmega aŭ grandforta efiko.

Juntoj 

Lutitaj juntoj - ĉe la lutado oni kunigas metalajn elementojn per maldika tavolo de metala kunfiksanta rimedo - lutmetalo. Ĝusta kunigo postulas fandon de lutmetalo sur kunigata loko, dum kiu la lutmetalo parte miksiĝas kun materio de elemento kaj kreas maldikan tavoleton de alojo.

Lokojn, kie lutmetalo ne alkroĉiĝu, oni ŝmiras per grafito. Ĉe elekto de lutmetalo estas decidaj tri vidpunktoj: a) temperaturo de fando, b) firmeco, c) koloro, eventuale konsisto aŭ speco de lutmetalo.

Lutmetalo estas mola (kutima fand-temperaturo ĝis 370 °C) aŭ dura (fand-temperaturo super 500 °C). Specoj de lutmetaloj estas normigitaj. Lutmetaloj estas liverataj en formo de dratoj, stangoj, grajnoj, ladetoj k.s.

Helpaj senoksidigaj rimedoj por mola lutado estas zinka klorido, por dura lutado fandita borakso. Dum lutado oni devas plenumi jenajn kondiĉojn:
 Materialo de kunigataj elementoj devas esti la sama, aŭ kun fando-temperaturo almenaŭ je 50 °C pli alta ol havas la lutmetalo.
 Koloro de lutmetalo estu la sama kiel la koloro de lutataj elementoj.
 La lutataj surfacoj devas esti grandaj kaj puraj, bone alireblaj por varmigo, al senoksidiga rimedo kaj ankaŭ al lutmetalo.
 La lutotaj elementoj estu aranĝitaj tiel, ke sekurigo de ilia pozicio estu simpla kaj ne postulu preparhelpilon.

Avantaĝo de lutado estas ĝia relativa simpleco. Dum mollutado estas bezonata sufiĉe malalta temperaturo, sed firmeco de la junto estas malpli fidinda ol ĉe la hardlutado. Aliflanke, pli alta temperaturo povas kaŭzi strukturajn ŝanĝojn de materialo aŭ deformiĝon.

Aranĝo de formo de lutotaj elementoj - ladajn elementojn oni aranĝas tiel, ke la kontakta surfaco estu kiel eble plej granda kaj estu kreita ekzemple per oblikva tranĉo, per flekso, transkovro, borderado k.s. La samo validas por fronta aŭ angula kunigado de tuboj. Rondaĵojn oni kunigas kun ladoj tiel, ke la truo estu laŭeble plej longa kun egalmezura tavolo de lutaĵo; por facila enfluo de lutmetalo oni devas fari en truoj entranĉaĵojn aŭ oni ilin formas al ŝeklo kaj lutas en du lokoj.

Bildaro

Notoj

Eksteraj ligiloj 

 EU-leĝaro pri limigo de riskaj materialoj en elektraj kaj elektronikaj ekipaĵoj 
 Informoj pri lutado por hobia apliko en la retejo de Electronics and Radio Today

Teknologio
Maŝinoj
Lanolino

Lanolino estas grasa substanco, defalanta ĉe lavado de lano kaj poste rafinita. Ĝi estas produktita de la sebaj glandoj de ŝafa haŭto. Ĝi defendas la beston kontraŭ tramalsekiĝo. Hidrolizo de lanolino donas lanolinajn alkoholojn kaj lanolinajn acidojn; lanolinaj acidoj enhavas kolesterolon.

Ĝi estas uzata (en farmacia kaj parfuma industrio) por ŝmiraĵoj, kiu tre facile sorbiĝas tra la haŭto.

Lano
Kosmetikaj kemiaĵoj
Substancoj
Zoologio
Graso

Graso estas facile ŝmirebla kaj fandebla substanco, kiu troviĝas en la homaj kaj bestaj histoj, sed oni konas alidevenajn grasojn kiel margarino (vegetala), vazelino (minerala graso).

Priskribo 
La grasoj estas esteroj de glicerino kaj saturitaj kaj nesaturitaj unubazaj karbonacidoj.

Fizikaj ecoj: ili ne solviĝas en akvo, pli maldensaj ol akvo; solviĝas bone nur en benzolo, benzino, kloroformo, etero. En pura stato ili estas senkoloraj kaj senodoraj.

Kemiaj ecoj: malkonstruiĝas je efiko de lumo, aero kaj kelkaj mikroorganismoj, dumtempe estiĝas karakterize, malagrable odoraj kaj gustaj kombinaĵoj (proceso nomiĝas ranciĝo).

Ili estas facile hidrolizeblaj, malkombiniĝas al grasacidoj kaj glicerino. Tio okazas nature en la korpo de bestoj, je efiko de lipaz-enzimo produktita de pankreato. La malkombiniĝon helpas eĉ la galacidoj, ĉar ili emulsias la hidrofobajn grasojn.

La grasoj estas gravaj nutromaterialoj, ili povas konstruiĝi en la korpo el karbonhidratoj kaj proteinoj. La grasoj estas gravaj energiodeponejoj de la korpo.

La industrio grandkvante uzas porkograson, bovan sebon por produkti glicerinon, sapon, kaj ŝmiraĵojn.

Saturitaj grasoj 
Saturita graso estas graso en kiu ĉiuj grasacidoj havas simplajn ligojn. Duoblaj ligoj povas reagi kun hidrogeno por formi simplajn ligojn. Ili estas nomataj saturitaj, ĉar la duobla ligo rompiĝas kaj ĉiu duono de la ligo estas ligata al (saturata per) hidrogena atomo. Plej animalaj grasoj estas saturitaj. La graso de plantoj kaj fiŝoj estas ĝenerale nesaturataj.

Vidu ankaŭ 
 Karbonhidrato
 Grasĉelo
 Lipido
 Lubriko
 Oleo
 Proteino

Proverbo 
Ekzistas proverbo pri graso en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

Eksteraj ligiloj 
 http://www.scientificpsychic.com/fitness/fattyacids.html 
 http://www.oph.fi/etalukio/opiskelumodulit/kemia  
 http://www.oph.fi/etalukio/opiskelumodulit/kemia/kemia2/rasvat.html  
 http://www.foerstner.org/konrad/bco/grundlagen/lipide.html

Referencoj 

Nutrado
Nutraĵo
Lipidoj
Vundo

Vundo (latine vulnus) estas difekto de la korposurfaco interna aŭ ekstera. Ĝin kaŭzas ofte meĥanika damaĝo; la grando de la difekto dependas de la elasteco kaj rezisteco de koncerna histo.

Simptomoj de vundo: doloro, sangumo, histo-formorto. Ĉe malfermaj vundoj estiĝas la t.n. enira pordo, tra kiu povas alveni infektaĵoj, fremdaj materialoj deekstere.

En botaniko, surface de vundita planto estiĝas vunda kambiumo (v. meristemo) per vund-hormonoj. La ĉeloj de la kambiumo rapide dividiĝas kaj produktas la vundo-kovrintan kalushiston.

Figure vundo povas esti ankaŭ ia spirita difekto.

Vidu ankaŭ 

 Grato

Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri vundo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

Referencoj 

sindromoj en kirurgio
Balzamo

Balzamo estas bonodora rezino elŝvitante el diversaj arboj kaj entenanta benzoan aŭ cinamatan acidon. Balsamoj ofte estas uzataj kiel senodorigiloj kaj purigiloj, ofte uzata kiel kuracilo. Foje egiptaj mumioj estis kovritaj per balzamoj; la mumiiga procezo nomiĝas ankaŭ enbalzamigo.

Ekzemplo
 Tigra Balzamo

Vidu ankaŭ

 balzamarbo 
 balzama abio
 balzamvinagro
 incenso
 mirho

Botaniko
Rezinoj
Ida Pfeiffer

Ida PFEIFFER [ida pfajfer], origine: Ida REYER, (naskiĝis la 14-an de oktobro 1797, mortis la 28-an de oktobro 1858) estis aŭstra esploristo, vojaĝverkisto, kaj etnografo. Ŝi estis la unua virino, kiu sola vojaĝis tra la tuta mondo, kaj kies furorantaj ĵurnaloj estis tradukitaj en sep lingvojn. Ŝi veturis ĉirkaŭ 32 000 kilometrojn tere kaj 240 000 kilometrojn maren, inkluzive de du vojaĝoj tra la mondo de 1846 ĝis 1855 . Pri siaj sep mondvojaĝoj ŝi verkis 13 librojn.

Ŝi estis membro de geografiaj societoj kaj de Berlino kaj Parizo, sed la Reĝa Geografia Societo rifuzis al li membriĝi en Londono, ĉar ĝi malpermesis la elekton de virinoj antaŭ 1913.

Vivo 
Ida Pfeiffer naskiĝis en Vieno (Aŭstrio). Kvankam ŝi jam kiel infano revis pri grandaj vojaĝoj, ŝi en la jaro 1820 obeis al sia familio kaj edziĝis al advokato d-ro Pfeiffer, kiu estis 24 jarojn pli aĝa ol ŝi. Post kiam la du filoj plenkreskiĝis, la paro disiĝis.

Nun Ida Pfeiffer ekrealigis sian revon: Intertempe 44 jarojn aĝa, ŝi legis vojaĝpriskribojn, lernis fremdajn lingvojn kaj la konservadon de plantoj kaj bestoj.

Vojaĝoj 
De 1842 ĝis 1858 ŝi faris kvar ĉefajn vojaĝojn,

 Istanbulo, Jerusalemo kaj Islando (1842–1845)
 Unua vojaĝo ĉirkaŭ la mondo (1846–1848)
 Dua vojaĝo ĉirkaŭ la mondo (1851–1855）
 Madagaskaro (1856–1858)

i.a. al Egiptio, Ĉinio, Brazilo, Islando kaj Tahitio. Inter la vojaĝoj ŝi dum mallonga tempo restis en Vieno.

Eksterlande Ida Pfeiffer vivis la primitivan vivon de la lokaj loĝantoj. Ŝi ne timis danĝerojn: En la jaro 1852 en Sumatro – kiel unua eŭropanino – ŝi vizitis tribon, kiu onidire vivis kanibale. En Madagaskaro en 1858 ŝi spertis konflikton kun la reĝino Ranavola la 1-a. La reĝino forpelis ŝin el la lando kaj Ida Pfeiffer malsana revenis al Vieno, kie ŝi la 28-an de oktobro 1858 mortis.

Influoj 
Pfeiffer estas referencita kiel "Madam Pfeiffer" en la libro de Thoreau, Walden. Thoreau parolas pri kiel ŝi portis pli civilizitajn vestaĵojn kiam ŝi proksimiĝis al sia patrujo.

Alfred Wallace ofte menciis Pfeiffer en siaj leteroj al sia fratino, al sia kolego Henry Walter Bates, kaj al Samuel Stevens, naturhistoria agento en Londono, kiu subtenis la kolektan ekspedicion de Pfeiffer al Ameriko.

Fakte, Wallace vizitintos multajn el la samaj lokoj, kiujn Pfeiffer faris antaŭ li, inkluzive de la Malaja Insularo.

Charles Darwin citis Pfeiffer en sia Descent of Man (1871), rimarkante ke "en Javo, flava, ne blanka knabino, estas konsiderata, laŭ sinjorino Pfeiffer, belulino."

Listo de verkoj 
 Reise nach dem skandinavischen Norden... (1846)
 Eine Frauenfahrt um die Welt (1850)
 Meine zweite Weltreise (1856)
 Reise nach Madagaskar (eld. 1861)

Aŭstraj esploristoj
Aŭstraj verkistoj
Tegumenta sistemo

La tegumenta sistemo (el la latina integumentum, eksteraĵo, kovraĵo)  estas laŭ anatomio de animaloj la eksteraj histoj de la korpo de kiu la haŭto formas la plej grandan parton. Ĝi estas ofte la plej granda anatomia sistemo. Ĝi enhavas la haŭton, hararon, kaj ungojn.

Funkcioj 
La tegumenta sistemo havas multajn rolojn rilate al memregulado. Ĉiuj korpaj sistemoj kunlaboras en interkonektita maniero por konservi la gravajn internajn funkciadkondiĉojn de la korpo. La haŭto havas gravegan laboron, tio estas protekti la korpon, kaj agas kiel unua defendlinio de la korpo kontraŭ infekto, temperaturŝanĝiĝo kaj aliaj defioj al memregulado.

La funkcioj de la tegumenta sistemo estas variaj kaj rilatas al:
 konservado de la korpa integreco
 protektado de la korpinternaj vivgravaj histoj kaj organoj
 protektado kontraŭ invado de infektigaj organismoj
 protektado de la korpo kontraŭ sekiĝo
 protektado de la korpo kontraŭ temperaturŝanĝoj
 ekskrecio de ne plu utilaj materialoj per ŝvitado
 metabolo
 sentumo pri la ekstera mondo (tuŝo, premo, doloro, varmego kaj malvarmego)
 protektado de la korpo kontraŭ sunfrapo
 kreado de vitamino D per ekspozicio al transviola lumo
 stokado de akvo, graso, glukozo kaj vitamino D
 partoprenado en temperaturregulado

Malsanoj 
Eblaj malsanoj de la homa tegumenta sistemo inkluzivas jenajn:
 Ekzantemo 
 Haŭtvezikoj
 Mikozo
 Infekto
 Sunfrapo
 Haŭtkancero
 Albinismo
 Akno
 Herpeto

Vidu ankaŭ 
 Haŭto
 Epidermo
 Dermo
 Hipodermo
 Ungo
 Hararo

Bibliografio 
 Hynek Burda: Allgemeine Zoologie. (Ĝenerala zoologio), eldonejo Eugen Ulmer. Stuttgart 2005 (p. 155) ISBN 3-8252-2690-5

 
Anatomio
Nitroglicerino

Nitroglicerino (aŭ glicerina trinitrato) estas nitrat-acida estero de glicerino (tiel la ĝusta nomo estus glicerintrinitrato, ĉar ĝi estas estera kaj ne nitro-kombinaĵo). Ĝi estas senkolora, venena, en akvo nesolvebla likvo. Nitroglicerino estas produktata el nitrata acido kaj koncentrita fumanta sulfura acido. Ĝi brulas kviete, sed je bato eksplodas.

Nomo 
Laŭ historia respekto oni uzas la nomon "Nitroglicerino", laŭ moderna korekta normado la nomo estas glicerina trinitrato.

Produktado 
Oni produktas el ĝi diversajn eksplodaĵojn (dinamito, eksploda gelateno). La nomo
dinamito estis de Alfred Nobel.

Uzo 
Ĝi estas uzata en terapeŭtiko kontraŭ angina pectoris.

Vidu ankaŭ 
 Ascanio Sobrero
 Alfred Nobel kaj dinamito
 Eksplodaĵo

Eksteraj ligiloj 

 Eksplodaĵo fariĝas medikamento - Historio de nitroglicerino: 5 paĝoj  Ein Sprengstoff wird Medikament - Entdeckungsgeschichte des Nitroglycerins.

Esteroj
Eksplodaĵoj
Italaj inventoj
La Forlasita Mondo

La Forlasita Mondo estas serio de noveletoj, de verkisto kiu unu nomis sin Cor Willems, sed poste decidis alpreni la nomon Dekerido.

La serio estas sciencfikcia; temas pri iu kuriero sennoma, kiu en la ne tro fora estonto vojaĝas, post la sekiĝo de la tero, tra la dezertoj inter urbegoj. Li renkontas diversajn strangajn personojn kaj aferojn, kaj klopodas en sia propra maniero solvi problemojn.

En februaro 1995 aperis la unua noveleto La Forlasita Mondo en Monato, en majo aperis La Morta Vilaĝo. En la antverpena klubo La Verda Stelo li ankaŭ prezentis la noveletojn: La Sovaĝaj Hundoj, La Brulanta Arbaro kaj La Nova Printempo.

Kvankam estas kronologio en la serio, la noveletoj ne estas verkitaj en la ĝusta sinsekvo. Ĉiufoje do estas eble ŝovi novan aventuron de la kuriero inter du jam ekzistantajn, aŭ havi rakonton sen ke ekzistas antaŭa aŭ/kaj posta ĉapitro. Neniu ordo estas definitiva.

Ĝis nun estas verkitaj:
1. La Forlasita Mondo
2. La Sovaĝaj Hundoj
4. La Morta Vilaĝo
6. La Brulanta Arbaro
25. La Nova Printempo

Titoloj jam planitaj:
3. La Dunaj Asterioj
5. La Nigra Turo
14. La Perdita Memoro
15. La Sovaĝa Infano
16. La Sekretaj Ok
17. La Kakao-Konspiro
22. La Nova Mondo

Ideoj jam estas preparitaj por la mankantaj numeroj.
26. Novaj Respondecoj

Forlasita mondo
Bildŝtono

Bildŝtono estas ŝtono kun ĉizitaj bildoj, pli aĝa ol la runŝtonoj. Aparte multaj, la bildŝtonoj estas en Gotlando.

La plej multaj gotlandaj bildŝtonoj verŝajne estas memorŝtonoj, origine starigitaj sur tombokampoj.

Ekde la 5-a jarcento kaj ĝis la 8-a jarcento, ili ofte estas hakilformaj (kun la akra flanko supren), kun malmultaj bildoj.

Dum la 8-a jarcento, ili ofte estas lokigitaj ĉe vojoj kaj kunvenlokoj. Tiam, ili estas fungoformaj kaj bildriĉaj, ofte kun pluraj bildkampoj. Multaj bildoj havas motivojn el la nord-ĝermana mitologio, sed kelkajn oni povas interpreti kiel scenoj el la verkoj de Homero.

Dum la 11-a jarcento, la bildojn anstataŭas runoj. Tiam do ne plu temas pri bild- sed pri runŝtonoj.

Kelkan faktojn oni konas nur danke al la gotlandaj bildŝtonoj, ekzemple la ŝaktabulan aspekton de la vikingŝipaj veloj (vidu la bildon sube).

La plej multaj gotlandaj bildŝtonoj ne plu staras en siaj originaj lokoj. Ofte oni uzis ili kiel konstrumaterialo en preĝejoj kaj tomboj.

Vidu ankaŭ 
 Sörla þáttr

Eksteraj ligiloj 
 

Arkeologio
Historio de Svedio
Michael Gold

Michael GOLD (naskiĝis la 12-an de aprilo 1894 en Novjorko - mortis la 14-an de majo 1967 en Tera Inda Kalifornio) estis maldekstra usona verkisto, dramisto, ĵurnalisto kaj kritikisto. La nomo Michael Gold estis kaŝnomo por Itzok Isaac Granich.

Li kaj liaj du fratoj naskiĝis en familio de judaj enmigrintoj devenantaj de Rumanio loĝanta en la kvartalo Lower East Side en Novjorko.
Michael Gold studis en la universitatoj de New York kaj Harvard.

Lia precipa verko:

Jews Without Money

en Esperanto aperis:

Judoj sen Mono. Trad. Georgo Saville 1938

Eksteraj ligiloj 
  Biografio.

Usonaj verkistoj
Anglalingva literaturo
Damalisko

genro : Damalisko - Damaliscus
specio : † damalisko mallarĝmuzela - Damaliscus angustirostris
specio : damalisko blua - Damaliscus lunatus
 subspecio : damalisko blua ĉesebo - Damaliscus lunatus lunatus
 subspecio : damalisko blua topio - Damaliscus lunatus topi
 subspecio : damalisko blua jimelo - Damaliscus lunatus jimela
 subspecio : damalisko blua tiango - Damaliscus lunatus tiang
 subspecio : damalisko blua korigumo - Damaliscus lunatus corrigum
specio : damalisko hirolo - Damaliscus hunteri
specio : damalisko bunta - Damaliscus dorcas
 subspecio : damalisko bunta blankpuga - Damaliscus dorcas dorcas
 subspecio : damalisko bunta blankfrunta - Damaliscus dorcas phillipsi

Alcelafenoj
Mamul-nomenklaturo de Středa
Alcelafenoj

genro : † pradamalo - Praedamalis
genro : † prodamalisko - Prodamaliscus
genro : † damalopso - Damalops
genro : † parnulario - Parnularius
specio : † parnulario altdenta - Parnularius altidens
genro : † makapanio - Makapania
genro : Damalisko - Damaliscus
specio : † damalisko mallarĝmuzela - Damaliscus angustirostris
specio : damalisko blua - Damaliscus lunatus
 subspecio : damalisko blua ĉesebo - Damaliscus lunatus lunatus
 subspecio : damalisko blua topio - Damaliscus lunatus topi
 subspecio : damalisko blua jimelo - Damaliscus lunatus jimela
 subspecio : damalisko blua tiango - Damaliscus lunatus tiang
 subspecio : damalisko blua korigumo - Damaliscus lunatus corrigum
specio : damalisko hirolo - Damaliscus hunteri
specio : damalisko bunta - Damaliscus dorcas
 subspecio : damalisko bunta blankpuga - Damaliscus dorcas dorcas
 subspecio : damalisko bunta blankfrunta - Damaliscus dorcas phillipsi
genro : ALCELAFO - Alcelaphus
specio : † alcelafo pratempa - Alcelaphus priscus
specio : alcelafo flavbruna - Alcelaphus lichtensteini
specio : alcelafo stepa - Alcelaphus buselaphus
 subspecio : alcelafo stepa nordafrika - Alcelaphus buselaphus buselaphus
 subspecio : alcelafo stepa okcidentafrika - Alcelaphus buselaphus major
 subspecio : alcelafo stepa lelvelo - Alcelaphus buselaphus lelwel
 subspecio : alcelafo stepa toro - Alcelaphus buselaphus tora
 subspecio : alcelafo stepa svajnea - Alcelaphus buselaphus swaynei Swayneův
 subspecio : alcelafo stepa kongonio - Alcelaphus buselaphus jacksoni (kongoni)
 subspecio : alcelafo stepa koka - Alcelaphus buselaphus cokii
 subspecio : alcelafo stepa ruĝa - Alcelaphus buselaphus caama
genro : GNUO - Connochaetesspecio : † gnuo antikva - Connochaetes antiquusspecio : gnuo blankvosta - Connochaetes gnouspecio : gnuo striita - Connochaetes taurinus subspecio : gnuo striita blua - Connochaetes taurinus taurinus subspecio : gnuo striita kuksona - Connochaetes taurinus cooksoni subspecio : gnuo striita ĝonstona - Connochaetes taurinus johnstoni subspecio : gnuo striita blankbarba - Connochaetes taurinus albojubatus subspecio : gnuo striita serengeta - Connochaetes taurinus mearusi''

Bildogalerio

Eksteraj ligiloj 
 http://sn2000.taxonomy.nl/Main/Classification/68360.htm  
 http://www.ultimateungulate.com/Artiodactyla.html#Bovidae 
 http://www.bwfoto.dk/da/lister.asp?side=pattedyr 
 http://www.erhverv.toldskat.dk/display.asp?o_id=134869&ov_id=200476&mode=2 

 
Mamul-nomenklaturo de Středa
Bunta damalisko

La bunta damalisko aŭ bonteboko (Damaliscus pygargus pygargus) estas antilopo en la familio Alcelafenoj trovebla sovaĝe nur en Sud-Afriko kaj Lesoto. Ĝi tre similas al ĝia subspecio blesboko (Damaliscus pygargus phillipsi). Ili staras alte je 80-100 centimetroj ĉe ŝuldro, kaj pezas proksime 85 kilogramojn. Ĝi manĝas ĉefe herbojn.

Alcelafenoj
Impalo

La impalo (Aepyceros melampus) estas antilopo vivanta en orienta kaj suda Afriko. Ĝi estas trovebla en Ugando, Kenjo, Tanzanio, Mozambiko, Zimbabvo, Bocvano kaj Sud-Afriko.

Ili atingas ŝultran alton de 90 ĝis 95 cm; femaloj pezas ĝis 40 kg, maskloj ĝis 65. La vosto longas ĝis 30 cm. La kornoj de la maskloj rekurbiĝas internen kaj longas ĝis 50 cm.

Vidu ankaŭ 
 Angolaj mopanearoj
 Etoŝa-salebenaĵaj halofitaroj
 Kaoko-Dezerto
 Nacia Parko Sumbuo
 1320 Impalo

Eksteraj ligiloj 

 http://www.ecotravel.co.za/Guides/Wildlife/Vertebrates/Mammals/Large/Impala.htm
 http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Aepyceros_melampus.html
 http://www.zimbabwe-online.com/faune/impala.htm 
 http://membres.lycos.fr/netfrog/iantilope.htm 

Bovedoj
Afrotropisa faŭno
Blua damalisko

La blua damalisko (Damaliscus lunatus) estas antilopo de la familio Alcelafenoj kaj genro Damalisko trovebla de suda Afriko.

Ilia dieto konsistas ĉefe da herboj.

Vidu ankaŭ 

 Angolaj mjombaroj
 Zambezaj inunditaj herbejoj

Alcelafenoj
Afrotropisa faŭno
Stepa alcelafo

Stepa alcelafo (Alcelaphus buselaphus)

Bildaro

Eksteraj ligiloj 

 http://www.redlist.org/search/search.php?freetext=Alcelaphus&modifier=phrase&criteria=wholedb&taxa_species=1&Submit.x=102&Submit.y=11&redlistCategory%5B%5D=all&redlistAssessyear%5B%5D=all&country%5B%5D=all&aquatic%5B%5D=all&regions%5B%5D=all&habitats%5B%5D=all&threats%5B%5D=all 

Alcelafenoj
Afrotropisa faŭno
Antilopo

Antilopo estas membro de polifilia grupo de herbovoraj afrikaj kaj aziaj bestoj de la boveda familio kun paro de kavaj kornoj surkape. Ĉi tiuj bestoj estas pli-malpli egale disvastigitaj inter la diversaj bovedaj subfamilioj; iuj antilopoj estas pli parencaj al bovoj aŭ kaproj ol al aliaj antilopoj. Estas multaj diversaj antilopo-specioj, kiuj diferencas en grandeco de la etaj reĝaj antilopoj ĝis la giganta elando. Ili kutime havas malpezan, elegantan strukturon, malgrandajn parhufojn, kaj mallongan voston. Antilopoj havas fortajn postaĵmuskolojn kaj suprizite ili kuras kun ŝaltaj kurpaŝoj kiuj ŝajnigas kvazaŭ ili saltus laŭ la tereno kiel kuniklegoj. Iuj antilopo-specioj povas kuri tre rapide, ĝis 100 kilometrojn hore, kaj tiel estas inter la plej rapidaj bestoj.

Taksonoj
 Sabrokorna rektkornulo
 Oriks-antilopo

Vidu ankaŭ 
 Centra-kongaj malaltaĵaj arbaroj
 Centra-zambezaj mjombaroj
 Etiopaj kserofitaj herbejoj kaj arbustaroj 
 Saharaj inunditaj herbejoj
 Sahar-dezerta ekoregiono
 Zambezaj inunditaj herbejoj

Bildaro 

Bovedoj
Afrotropisa faŭno
Orientalisa faŭno
Palearktisa faŭno
Agostinho da Silva

Agostinho da SILVA (1906-1996) estis portugala filozofo, kies verkojn en kajeroj aperigis Portugala Eldona Rondo, nome:

 1942: Lasta vojaĝo de Scott Trad.: M. F.
 1943: La kastoroj Trad.: M. F.
 1943: Piccard en la stratosfero Trad.: J. B. A.
 1943: Vivo kaj morto de Sokrato Trad.: M. F.
 1944: La Araneoj Trad.: M. S.
 1946: La vivo de l' eskimoj Trad. M. F.
 1946: La vivo de Zola Trad.: Manuel de Freitas
 1947: Historio de Usono Trad.: Manuel de Freitas.
 1947: La budhismo Trad.: José de Freitas Martins.
 1947: La prahistoria arto Trad.: José de Freitas Martins.
 1947: Unua vojaĝo ĉirkaŭ la mondo Trad.: J. J. Rodrigues.
 1947: Vivo kaj arto de Goya Trad.: Vergílio Mendes.
 1948: Historio de Nederlando Trad.: José de Freitas Martins.
 1948: La portugala literaturo Trad.: Manuel de Freitas.
 1948: Pro tri pingvenaj ovoj Trad.: Manuel de Freitas.
 1948: Vivo de Nansen Trad. Eduardo da Mota Padrão.
 1981: Vivo de Alexandre Herculano Trad. Manuel de Freitas
 1981: Vivo de Edison Trad. José de Freitas Martins
 1982: La islamismo Trad.: Manuel de Freitas
 1982: La kristanismo; Kristana doktrino. Trad. de Eduardo Padrão.
 1982: La penso de Epikuro Trad.: J. J. Rodrigues.
 1982: Vivo kaj arto de Van Gogh Trad.: Manuel de Freitas.
 1982: La vojaĝoj de Kolumbo Trad. Manuel de Freitas
 1982: Vivo kaj arto de Ticiano Trad. Manuel de Freitas
 1982: Vivo de Pierre Curie Trad. Manuel de Freitas
 1982: Vivo de Lesseps Trad. José de Freitas Martins
 1982: La lernejoj de Winnetka Trad. José de Freitas Martins
 1982: La lumgaso Trad. José de Freitas Martins
 1982: Surgrimpo en Himalajo Trad. Manuel de Freitas
 1982: La stoikismo Trad. Manuel de Freitas
 1982: Skiza historio pri la lino Trad. Vergilio Mendes
 1982: La Petrolo Trad. José de Freitas Martins

Eksteraj ligiloj 

  

Portugalaj filozofoj
Portugalaj eseistoj
Portugalaj verkistoj
Loĝantaro

Loĝantaro estas la sumo de la homoj, kiuj loĝas en difinita areo (ekzemple urbo, lando aŭ la tuta mondo). Ĝi daŭre ŝanĝiĝas per kreskoj (naskoj kaj enmigrado) kaj perdoj (mortoj kaj elmigrado).

Kiel ĉiun biologian populacion ankaŭ la homan limigas la provizo de nutraĵoj, la efiko de malsanoj kaj aliaj faktoroj de la medio. La evoluon de la loĝantaro influas krome sociaj kutimoj kaj tradicioj kaj la evoluo de scienco kaj tekniko (ekzemple la medicino reduktis la mortokvanton kaj plilongigis la vivodaŭron).

La scienco, kiu studas la evoluon de la loĝantaro nomiĝas demografio. La statistiko kolektas datenojn (= donitaĵojn) pri la loĝantaro kaj analizas ilin.

Nombro de la loĝantoj de kelkaj ŝtatoj

Vidu ankaŭ 
 Listo de landoj laŭ loĝantaro
 Loĝantarpiramido

Eksteraj ligiloj 

 http://www.destatis.de/themen/d/thm_bevoelk.php 
 http://www.destatis.de/gv/suche_gv2000.htm 
 http://www.statistik.at/blickgem/index.jsp 

Homa geografio

id:Penduduk#Penduduk dunia
Gubernio Jamagata

La gubernio Jamagata (山形県 [jama-gata -ken] ; Hepburn/Kunrei:Yamagata-) estas gubernio de Japanio, kiu situas en la regiono Tohoku. Administra centro de la gubernio estas la urbo Jamagata.

Industrio 
 Ĉerizo
 Piro
 Orfiŝo
 Ŝogio-ludoj (produktataj en la urbo Tendo)

Geografio 
La gubernia pejzaĝo estas preskaŭ montejo. Meze fluas la rivero Mogami. Multaj gubernianoj loĝas proksime de la rivero.

Urboj

Urbetoj kaj vilaĝoj

Eksteraj ligiloj 
 Jamagata Esperanto-Klubo

Gubernioj de Japanio
Njalo

La Njalo (Tragelaphus angasi) estas antilopo vivanta en suda Afriko.

Bovedoj
Granda kuduo

La granda kuduo (Tragelaphus strepsiceros) estas mamulo el la familio de bovedoj. Ĝia korpo similas al tiu de la cervo, sed estas pli granda. La virkuduo havas du 90–105 cm longajn, torditajn kornojn. La bazkoloro estas brune ruĝ-griza, ĉe la dorsa flanko de la trunko kaj kolo antaŭe blankgriza. La koloeĝo estas brunnigra, la vosto supre malhelbruna, sube blanka, la kvasto estas nigra. La korpotrunkon ornamas 7–9 blankaj strioj.

Ĝi vivas en plimulto de Afriko, la maskloj vivas solaj, la femaloj en 4-6-anaj grupoj.

Oni ĉasas ĝin pro la bongusta viando kaj valora felo.

Vidu ankaŭ

Angolaj mopanearoj
Etoŝa-salebenaĵaj halofitaroj
Kaoko-Dezerto

Bovenoj
Afrotropisa faŭno
Aimé Michel

Aimé MICHEL (naskiĝis 1919 en montara vilaĝo de Provencaj alpoj de familio de kamparanoj, mortis en 1992) estis franca filozofo. Atako de poliomjelito malhelpis lin sekvi la vojon de siaj prapatroj kaj igis lin studi; licencita pri filozofio, li enigis en 1943 en la francan radion per konkurso pri son-inĝeniero. Li poste laboris en ties esplora sekcio, ĝis sia emeritiĝo en 1974.

Li verkis malmultajn librojn, kaj li precipe konatiĝis pere de artikoloj en diversaj revuoj.

Li interesiĝis pri nekutimaj kapabloj de la homa menso ĉe kelkaj, ankaŭ ĉe bestoj, pri neklarigitaj fenomenoj, pri Nifoj (Neidentigitaj Flugantaj Objektoj), pri la problemo de vivo sur aliaj planedoj en la kosmo, kaj ties teoriaj konsekvencoj, pri kio povus esti la estonto de disfaldiĝo de la menso. Li havis pri tio tre originalajn kaj transirantajn ideojn.

Citaĵo: "Pri la homo kion kapablus diri la heliko?"
kaj: « La unua mistero estas: kial estas io, anstataŭ nenio? Kaj la dua, tiel granda kiel la unua : kial mi estas ĉi tie pensanta? Kompatindaj estas tiuj, kies menson tiuj demandoj ne travizitas almenaŭ po unufoje tagon, ĉar al ili ne utilas esti homoj. Estado de laktuko taŭgus al ili egale bone."

Eksteraj ligiloj 
 teksto lia "la banaleco-principo" 
 esperantigita paĝo el li
 artikolo lia pri Nifoj (france)
 intervjuo kun li (france)
 televidelsendo pri li 
 lia genio, vidita de iu, kiu konis lin (france)

Francaj filozofoj
Socia grupo

Socia grupo estas organiziĝo de homoj dum ties interagadoj. La interagado aperas ne nepre kiel rekta fizika kontakto - eĉ en Interreto povas formiĝi grupoj.

La grupo havas karakterizan strukturon, ĝenerale kun du gvidantoj, el kiuj unu gvidas la komunan laboron, alia zorgas pri „sentoj”. La anoj agadas por komuna celo, akceptita de la grupanoj. (La komunan celon oni ne ĉiam deklaras - ekz. familio)

La grupo estas ĉiam pli ol aro de individuoj, la grupa aparteno iugrade difinas la konduton, eĉ se oni ne estas kune.

La kuntena forto de la grupo dependas de la simpatio inter la grupanoj kaj de la malfacileco de la aniĝo. Gravas ankaŭ, kiugrade la grupo helpas la unuopulojn.

Vidu ankaŭ 
 Gregemo
 Regularo de Jante

Sociaj grupoj
Frago

{{Taksonomio
|nomo = frago
|koloro = lightgreen
|dosiero = Garten-Erdbeere_(Fragaria_x_ananassa).jpg
|dosiero larĝo = 240px
|regno = Plantoj Plantae
|regno2 = planto
|divizio = Angiospermoj Magnoliophyta
|klaso = dikotiledonuloj dicotyledones
|ordo =  Rosales 
|familio =Rozacoj  ‘’Rosaceae|genro = Frago  Fragaria
|specio = F. x ananassa'| Taxon2_Rang      = 
|dunomo = 'Fragaria ×ananassa'
|dunomo aŭtoritato = L.
|komunejo = 
}}

Frago (latine: Fragaria'') estas relative dolĉa frukto de la fragujo kiu estas el la familio Rozacoj. Ĝi estas verd-blanka ĝis ĝi estas matura, tiam ĝi estas brile ruĝa.

Habito kaj folioj

Floroj kaj fruktoj

Nutraĵa valoro

Uzoj de frago 
Fragoj estas ofte uzataj por gustigi aliajn mangaĵojn, kiel glaciaĵo. Ĝi estas bona frukto por konfitaĵo.

Fraga aromo, uzata en multaj manĝaĵoj, kutime estas produktita ne el fragoj, sed el malpli kosta plantmaterialo, ekzemple lignorestaĵoj.

Sistematiko

Vidu ankaŭ 
 Manĝebla frukto
 Ŝajnfrukto
 Fragaria vesca
 1105 Fragaria

Eksteraj ligiloj 
 http://www.nalusda.gov/pgdic/Strawberry/darpubs.htm  
 http://www.ars-grin.gov/cor/fragaria/frainfo.html  
 http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/tax_search.pl?Fragaria  
 http://www.armeniapedia.org/index.php?title=Fragraria_vesca 

Fruktoj
Beroj
Gazetoteko

Gazetoteko estas loko, kie troviĝas multo da gazetoj, magazinoj aŭ revuoj. Gazetoteko povas esti interreta retpaĝaro.

Ekzemploj:
 http://www.gazetoteko.com Gazetoteko Lanti
 http://www.gazetejo.org/ La Esperanta Gazetejo
 BitoTeko
 BitArkivo

Gazetoj
Retejoj
Bibliotekoj
Adalberto

Adalberto estas vira persona nomo.

Origino kaj signifo de la nomo 
La nomo Adalbert origine venas el malnova germana vorto adal "nobla sento" kaj bert "brila, fama". La mallonga formo estas Alberto.

Ĝi egalas al la malnov-angla Æþelbeorht, Æþelbriht, el kiu la angla formo Albright evoluis.

Nomtago 
26-a de februaro, 23-a de aprilo, 20-a de junio, 26-a de novembro

alilingvaj formoj 
 germane Adalbert
 pole Adalbert
 hungare Béla ankaŭ Adalbert
 portugale Adalberto

Konataj nomportantoj 
 Béla Bartók, hungara komponisto
 Béla Markó, hungara politikisto en Transilvanio
 Béla Kun, hungara komunisto, gvidanto de la hungara Sovetrespubliko
 Adalbert Matkowsky, aktoro
 Adalbert Stifter, poeto
 Adalbert von Bremen, politikisto, ĉefepiskopo ka misiisto el Thüringen
 Adalbert von Chamisso
 Adalbert von Prag
 Adalberto Huleŝ (HULES Béla) esperantisto
 Sankta Adalberto

Reĝoj 
 Béla la 1-a (Hungario)
 Béla la 2-a (Hungario)
 Béla la 3-a (Hungario)
 Adalberto la 4-a, Hungario, 13-a jarcento

Vidu ankaŭ 
 Esperantaj personaj nomoj

Viraj personaj nomoj
Vanado

Vanado, aŭ vanadio, estas kemia elemento de la perioda tabelo kun la simbolo V kaj la atomnumero 23. Ĝi estas malofta, mola, kaj dratigebla transirmetalo. Oni povas trovi vanadon kunigitan en iuj mineraloj, kaj ĝi estas ĉefe uzata por fari iajn alojojn.

Trovejoj kaj trovaĵoj 
Vanado nature troviĝas nur ligita. Nune konataj estas ĉirkaŭ 65 mineraloj, kiuj enhavas vanadon.
 patronito VS4
 vanadinito [Pb5(VO4)3Cl]
 karnotito [K2(UO2)2(VO4)2.3H2O]
 kiel malpurigaĵo en magnetito, feroerco, kiu povas konsisti el ĝis 1–2 % da vanadio.

Same baŭksito kaj fosiliaj energiportantoj kiel nafto (kruda petrolo), karbo, petrolskisto kaj gudrosablo enhavas konsiderindajn kvantojn da vanado. Spektroanalize la ekzisto de vanadio estas pruvebla en lumo de suno kaj en kelkaj aliaj steloj.

Iom gravaj trovejoj situas en Sud-Afriko, Rusio, Aŭstralio, Usono kaj Finnlando.

Komponaĵoj
 Natria orto-vanadato

Bildaro

Kemiaj elementoj
Metaloj
Glicino

Glicino, ankaŭ nomata glikokolo aŭ aminoacetato (simbolo Gly aŭ G), estas blanka solidaĵo. Ĝi apartenas al en la naturo troviĝantaj aminoacidoj kaj tiel ĝi estas bazmaterialo de proteinoj de la vivantaj organismoj, inkluzive la homojn kaj bestojn.

Glicino estas la plej simpla kaj malpeza aminoacido (ĝi ne havas karbonatomon). Ĝi estas la sola natura aminoacido, kiu ne estas ĥirala kaj tiel ne montras optikan aktivecon. Ĝia radiuso de van der Waals estas 48 Å.

Troviĝas

Sintezo 
vidu genetika kodo

Funkcio 
Ĉar glicino ne havas flankĉenojn, ĝi trovas lokon eĉ tie, kie aliaj aminoacidoj ne havas lokon (ekz. en kolagenhelico).

Glicino tre bone solviĝas en akvo. La fandopunkto estas tre alta – male al aminoj kaj karbonacidoj - (super 200 °C, kie ĝi disfalas).

Literaturo

ligiloj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.newscientist.com/news/news.jsp?id=ns99992558
 http://www.pdrhealth.com/drug_info/nmdrugprofiles/nutsupdrugs/gly_0127.shtml 
 http://www.compchemwiki.org/index.php?title=Glycine  
 http://www.chem.qmul.ac.uk/iubmb/enzyme/reaction/AminoAcid/GlyCleave.html

Referencoj 

Aminoacidoj
Nervotransigiloj