alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Anserenoj

Cignoj genroj Cygnus, kaj Coscoroba (Sudameriko), nome:
 Muta cigno Cygnus olor  Cygnus atratus  Cygnus melanocorypha  Cygnus bucinator  Kantocigno Cygnus cygnus Malgranda cigno Cygnus columbianus  Coscoroba coscoroba  Cigna ansero Anser cygnoides  Fabansero Anser fabalis  Mallongbeka ansero Anser brachyrhynchus  Blankfrunta ansero Anser albifrons  Malgranda ansero Anser erythropus  Griza ansero Anser anser  Hinda ansero Anser indicus  Neĝansero Anser caerulescens  Anser rosii  Anser canagicus  Havaja ansero Branta sandvicensis  Kanada ansero Branta canadensis  Blankvanga ansero Branta leucopsis  Berniklo Branta bernicla Ruĝkola ansero Branta ruficollis  Gruntansero Cereopsis novaehollandiae  Lentuganaso Stictonetta naevosa''

Birdoj
Anserenoj
Grupo de la perioda tabelo

Grupo de la perioda tabelo estas ĉiu kolumno de la perioda tabelo. Ĉiu elemento de unu grupo havas la samnombran valentelektronon kaj pro tio ili havas similajn proprecojn. Ekzistas 18 grupoj, el kiu 8 (grupoj 1, 2 kaj 13-18) estas ĉefgrupoj kaj 10 (grupoj 3-12) estas kromgrupoj. En la kromgrupoj troviĝas i.a. la transiraj metaloj. La atommaso, de la elementoj kreskas en unu grupo desupre al subo. La eletronegativeco de la elementoj malkreskas, la metaleco kreskas en unu grupo suben. Kelkaj grupoj estas kuntiritaj al blokoj.

Nomoj de la grupoj 

Nomumo de la grupoj okazas per arabaj ciferoj (1..18) kaj tiel sekvas la nun validan IPUAC-konvencion, kio devas anstataŭigi la malnovajn IPUAC kaj CAS-konvenciojn.

Ĉar la unuopaj elementoj de la sama grupo montras similajn kemiajn proprecojn, kelkaj gruppoj havas ankaŭ specialan nomon. Inter la krampoj (IA,IA) aperas unua la malnova IUPAC-numero kaj poste la CAS-numero (tiuj rilatas al la t.n. kurtperioda tabelo, la IUPAC-numeroj al la longperioda tabelo). La malnova IUPAC-sistemo estis disvastiĝinta en Usono, la CAS-sistemo en Eŭropo. En la CAS-sistemo uzatas la litero A por la ĉefgrupoj kaj B por la kromgrupoj. En la malnova IUPAC-sistemo staris A sur la maldekstra kaj B sur la dekstra flanko de la perioda tabelo.
 Grupo 1 : Alkala metalo: (ĉefgrupo) - (IA,IA)
 Grupo 2: Teralkala metalo (ĉefgrupo) - (IIA,IIA)
 Grupo 3: Skandigrupo? (kromgrupo) - (IIIA,IIIB)
 Grupo 4: Titangrupo (kromgrupo) - (IVA,IVAB)
 Grupo 5: Vanadigrupo (kromgrupo) - (VA,VB)
 Grupo 6: Kromgrupo (kromgrupo) - (VIA,VIB)
 Grupo 7: Mangangrupo (kromgrupo) - (VIIA,VIIB)
 Grupo 8: Fergrupo (kromgrupo) - (VIIIA,VIIIB)
 Grupo 9: Kobaltgrupo (kromgrupo) - (VIIIA,VIIIB)
 Grupo 10: Nikelgrupo (kromgrupo) - (VIIIA,VIIIB)
 Grupo 11: Kuprogrupo (kromgrupo) - (IB,IB)
 Grupo 12: Zinkgrupo (kromgrupo) - (IIB,IIB)
 Grupo 13: Termetalo / Borgrupo (ĉefgrupo) - (IIIB,IIIA)
 Grupo 14: Karbon-Silicio-grupo (ĉefgrupo) - (IVB,IVA)
 Grupo 15: Nitrogen-Fosfor-grupo (ĉefgrupo) - (VB,VA)
 Grupo 16: Kalkogeno / Oksigengrupo (ĉefgrupo) - (VIB,VIA)
 Grupo 17: Halogeno / Fluorgrupo (ĉefgrupo) - (VIIB,VIIA)
 Grupo 18: Nobla gaso/ Heligrupo (ĉefgrupo) - (VIIIB,VIIIA)

Kelkfoje oni rigardas – pro la similaj kemiaj proprecoj – ankaŭ la seriojn de lantanoidoj kaj aktinoidoj kiel grupo. Ĉe tiuj estas peligita iom post iom la f-orbitalo.

Eksteraj ligiloj 
 http://nl.wikipedia.org/wiki/Chemische_groep
 http://www.webelements.com/webelements/properties/text/definitions/group-number.html
Umeo

Umeo aŭ mumeo (japane: 梅 [ume], latine: Prunus mume) estas japana specio de prunuso. Ĝi estis transigita el Ĉinio en la antikva epoko. Oni nomas ĝin ankaŭ japana pruno aŭ japana abrikoto.

Uzoj 
 Peklita umeo (梅干 [ume-boŝi])
 Umea likvoro (梅酒 [ume-ŝu]) — alkoholaĵo el umeo.

Referencoj

Vidu ankaŭ

Eksteraj ligiloj 
 

Fruktoj
Bloko de la perioda tabelo

La kemiaj elementoj estas klasifikitaj laŭ blokoj de perioda tabelo, kies nomoj rilatas al la plej energioriĉa orbitalo de iliaj elektronkovraĵojn. Unu bloko inkludas plurajn grupojn de la perioda tabelo.

Oni diferencigas la sekvajn blokojn:

 s-bloko: kompare al la antaŭstaranta elemento, aldoniĝas unu elektrono al la s-orbitalo. Al tiu ĉi bloko apartenas la elementoj de la 1 kaj 2 grupo (alkala metalo, teralkala metalo).
 p-bloko: kompare al la antaŭstaranta elemento, aldoniĝas unu elektrono al la p-orbitalo. Al tiu ĉi bloko apartenas la elementoj de la grupoj 13-18 kiel metaloido, karbongrupo, nitrogengrupo, kalkogeno (ĥalkogeno), halogeno kaj nobla gaso.
 d-bloko: kompare al la antaŭstaranta elemento, aldoniĝas unu elektrono al la d-orbitalo. La elektronoj de tiu d-orbitalo troviĝas ne en la ekstera tavolo, sed sub tiu ĉi. Pro tio, ke tiaj elementoj posedas 1 aŭ (plej ofte) 2 eksterajn elektronojn, montras ili similajn kemiajn kondutojn. Al tiu ĉi grupo apartenas ĉiuj transirmetaloj (grupoj 3-12).
 f-bloko: kompare al la antaŭstaranta elemento, aldoniĝas unu elektrono al la f-orbitalo. Ankaŭ la elektronoj de tiu f-orbitalo troviĝas ne en la ekstera tavolo, sed en la dua sube. La kemia simileco estas pli forte esprimita en tiu grupo ol en la d-bloko. Al la f-bloko apartenas la lantanoidoj kaj la aktinoidoj.

Kemio
Kemiaj elementoj
Peklita umeo

Peklita umeo estas peklaĵo de umea frukto (la japana pruno).

Japanio 
Umeboshi (japane 梅干し aŭ 梅干, laŭvorte »prunseko«) ofte koloratas per folio de ruĝa shiso (Perilla frutscens) de menta familio. Konata produktejo de peklitaj umeoj estas la Ŭakajama prefektujo en Japanio. Neseka peklita umeo estas nomata "umezuke".

Aliaj landoj 
 Ô mai - Vjetnama
 Li hing mui - Ĉina

Manĝaĵoj
Japana kuirarto
Kvadrata kilometro

Kvadrata kilometro (simbolo km²) estas SI-unuo de areo. Ĝi estas derivita unuo.

1 km² egalas al:
 la areo de kvadrato havanta unu-kilometrajn flankojn
 100 hektaroj
 1 000 000 kvadrataj metroj (m²)
 0,386 102 kvadrataj mejloj
 247,105 381 akreoj

Inverse
 1 m² = 0,000 001 km²
 1 hektaro = 0,01 km²
 1 kvadrata mejlo = 2,589 988 km²
 1 akreo = 0,004 047 km²

Mezurunuoj de areo

de:Quadratmeter#Quadratkilometer
Hektaro

Hektaro (simbolo ha) estas metra unuo de areo. Ĝi egalas al 100 aroj. (la nomo estas la kunligo de SI-prefikso hekto + aro). Tio estas ne SI-unuo, sed akceptebla kun SI.

Unu hektaro egalas al:
 100 aroj
 10 000 kvadrataj metroj
 0,01 kvadrataj kilometroj
 2,471 053 8 internaciaj akreoj
 1,737 727 7 hungaraj akreoj
 2,471 043 9 usonaj mezuraj akreoj
 1,738 arpentoj

male:
 100 hektaroj egalas al unu kvadrata kilometro.
 0.404 685 64 hektaroj egalas al unu internacia akreo

Vidu ankaŭ 

 Akreo (mezurunuo)
 Aro (mezurunuo)

Mezurunuoj de areo
Angela Winkler

Angela WINKLER [angela vinkle] (naskiĝis la 22-an de januaro, 1944) estas germana aktorino.

Angela Winkler naskiĝis en Templin. En Stutgarto ŝi fariĝis medicin-teknika asistantino, kaj la aktoradon ŝi lernis en Munkeno. Ŝi laboris en malgrandaj teatroj, kaj en la jaro 1969 ŝi ricevis unuan filmrolon. Poste ŝi dum ses jaroj agadis en la Berlina teatro "Berliner Schaubühne".

La ĉefrolo en la filmo Die verlorene Ehre der Katharina Blum (1975) fine famigis ŝin. Plian sukceson ŝi gajnis en 1979, per rolo en Die Blechtrommel, filmigita laŭ romano de Günter Grass.

Dum la pasintaj jaroj Angela Winkler koncentriĝis ĉefe al la teatra laboro.

Listo de filmoj 
 Jagdszenen aus Niederbayern (1969)
 Die verlorene Ehre der Katharina Blum (1975)
 Die linkshändige Frau (1978)
 Messer im Kopf (1978)
 Deutschland im Herbst (1978)
 Die Blechtrommel (1979)
 Danton (1983)
 Ediths Tagebuch (1984)
 Bronsteins Kinder (1991)
 Der Kopf des Mohren (1995)
 Die Bubi-Scholz-Story (1997)
 Dark (televida serio) (2019) kvin epizodoj

Germanaj aktoroj
Kvadrata metro

Mezurunua simbolo: m²
Formula signo de surfaco: A

Kvadrata metro aŭ kvadratmetro estas mezurunuo de areo de la internacia sistemo de unuoj (SI), 1 m2 estas difinata kiel la areo (aŭ surfaco) de kvadrato kun unumetraj flankoj. Estas la baza mezurunuo por surfacoj de la SI.

Ekvivalentoj de la SI 

Unu kavadratmetro estas egala al:

 1.000.000 mm²
 10.000 cm²
 100 dm²
 1 centiaro 
 0.01 aroj
 0,0001 hektaroj aŭ hm2
 0,000001 km²

Ekvivalentoj en aliaj mezurunuoj sistemoj 

 0,00024710538146717 akreoj (ac)
 1,1959900463011 Kvadrataj jardoj (yd²)
 10,76391041671 Kvadrataj futoj (ft²)
 1.550,0031000062 Kvadrataj coloj (in²)
 0,278036432 hungara kvadrata klafto

Surfacoj
Simboloj
Mezurunuoj de areo
Sönke Wortmann

Sönke WORTMANN (naskiĝis la 25-an de aŭgusto 1959 en Marl, Nordrejn-Vestfalio) estas germana reĝisoro.

Sönke Wortmann estis la filo de ministo. Post la abiturienta ekzameno li dum tri jaroj vivtenis sin kiel futbalisto, sed li ĉesigis tiun ĉi karieron, ĉar li ne sentis sin sufiĉe talenta por tio.

Dum unu semestro li studis sociologion, ĝis kiam li en la jaro 1984 ekstudis reĝisoradon en Munkeno. Pasiginte ankaŭ ioman tempon en la Londona Royal College of Art, li en 1989 sukcese finis la studadon.

Post kelkaj kurtfilmoj kaj televidproduktaĵoj Sönke Wortmann en 1991 faris sian unuan kino-filmon Allein unter Frauen. Grandan sukceson li gajnis en 1994, per la filmo Der bewegte Mann. Lia plej granda sukceso – laŭ li – estas Das Wunder von Bern (2003), kies centra temo estas futbalo.

Listo de filmoj 
Reĝisorado
Nachtfahrer (kurtfilmo, 1981)
Anderthalb (kurtfilmo, 1984)
Fotofinish (kurtfilmo, 1986)
Hochzeit des Figaro (kurtfilmo, 1988)
Drei D (kurtfilmo, 1990)
Eine Wahnsinnsehe (televidproduktaĵo, 1990)
Allein unter Frauen (1991)
Kleine Haie (1992)
Mr. Bluesman (1993)
Der bewegte Mann (1994)
Das Superweib (1996)
Charleys Tante (televidproduktaĵo, 1997)
Der Campus (1998)
St. Pauli Nacht (1999)
Lammbock – Alles in Handarbeit (2000)
Der Himmel von Hollywood (2001)
Das Wunder von Bern (2003)
Freunde für immer – Das Leben ist rund (televida serio, 2006)
Deutschland. Ein Sommermärchen (dokumenta filmo, 2006)
Die Päpstin (2009)
Das Hochzeitsvideo (2012)

Produktado
Lammbock – Alles in Handarbeit (2001)
Arnies Welt (2005)
Hardcover (2008)
Hangtime – Kein leichtes Spiel (2009)
Eine Insel namens Udo (2011)
Ruhm (2012)

Germanaj reĝisoroj
Annaberg-Buchholz

Annaberg-Buchholz estas urba komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Ercmontaro de la federacia lando Saksio, estas la plej granda urbo de la distrikto kaj ties administra centro. Fine de  la urba komunumo havis  loĝantojn.

Vidindaĵoj 
 Preĝejo Sankta Ana (Annaberg-Buchholz)

Eksteraj ligiloj 
  

Distrikto Ercmontaro
Urboj de Saksio
Minada regiono Ercmontaro
Setlejoj en Ercmontaro en Germanio
Mocarelo

Mocarelo estas itala specialaĵo de fromaĝo, kiu havas sian originon en la regiono de Napolo aŭ Aversa (CE), kie ĝi estas nomata Mozzarella di bufala.

Vera, origina mocarelo konsistas el bubalina lakto. En grandaj foirejoj oni pli ofte ofertas ĝin el bovina lakto aŭ el miksaĵo de bovina kaj bubalina laktoj: la gusto de tiu produkto ne estas tiel forta kiel tiu de la originalaĵo.

Mocarelo estas tipa ero de la itala kuirarto. Oni uzas ĝin ekz. por pico, sed ankaŭ por salatoj kun tomatoj kaj bazilio.

La fromaĝo estas farata el lakto acidigita per bakterioj el la familio de laktobacilaloj, kaj al la gusto aparte kontribuas enterokokoj.

Eksteraj ligiloj 

 - La Fattoria Gaia - Mocarelo de Bufalo DOP 

Fromaĝoj
La Verda Stelulo

La Verda Stelulo estas sciencfikcia filmo. Reĝisoris Francisko Randin. Dialogoj de Johán Valano; kun Rolfo, Georges Lagrange, Lucienne Dovat. Scenaro de Dan Nir. Lausanne, 1996. Eksterteranoj lernas Esperanton por komuniki kun homoj. 30 min. PAL, NTSC.

Teĥnikaĵoj 
 Scenaro: Dan Nir
 Dialogoj: Johán Valano
 Kamerao: Olivier Eliasz
 Sono: Pascal Gander
 Teknika asistado: Pierre-André Delisle
 Kostuma prizorgado: Sylvette Randin
 Fotado: Barry Rouch
 Lingva konsilado: Claude Piron
 Realiga asistado: Bernard Novet
 Realigado: Francisko Randin

Rolularo 
 Rolfo: Ulo
 Delphine Randin: Ulino
 Samuel Bezencon: Ulido
 Emilie Bezencon: Ulidino
 David Pochanke: Ulestro
 Barry Rouch: Ulego
 Claudia Gessler: Uleto
 Jacques Duvat: La promenanto
 Georges Lagrange: Oscar
 Lucienne Duvat: Louise
 Marguerite Jaccard: La amikino
 Sylvette Randin: La najbarino
 Christophe Bezencon: La knabo
 Claude Piron: La prezidanto
 François Randin: La sekretario

Vidu ankaŭ 
 Nandir

Eksteraj ligiloj 
 La Verda Stelulo, spektebla en la reto

Sciencfikciaj filmoj
Fikciaj esperantistoj
Eksterteranoj en fikcio
Loiret

Loiret [] (esperante Luareto) estas unu el la ses departementoj de la franca regiono Centro-Valo de Luaro. Ĝia areo estas  kaj ĝi havis  loĝantojn en la jaro 2013. La ĉefurbo estas Orléans. 

Ĝia nomo venas de la rivero Loiret.

La departemento enhavas 327 komunumojn.

Geografio 
Loiret havas landlimojn kun la departementoj Essonne, Seine-et-Marne, Yonne, Nièvre, Cher, Loir-et-Cher kaj Eure-et-Loir.

Arondismentoj 
La teritorio administre dividiĝas je tri arondismentoj:
 arondismento Montargis
 arondismento Orléans
 arondismento Pithiviers

Naturaj regionoj 
 Beauce
 Gâtinais
 Sologne

Ĉefaj urboj 
 Montargis
 Orléans
 Ormes

Notoj kaj fontoj

Vidu ankaŭ 

 Komunumoj de Loiret

Eksteraj ligiloj 
 Prefektejo
 Departementa Konsilio 

 
Administraj unuoj fonditaj en 1790
Departementoj de Francio
Ormes (Loiret)

Ormes estas urbeto en franca departemento Loiret, lime de la grenkreska ebenaĵa regiono Beauce.
Ĝi estas banala enkampa urbeto, sed tenas unu apartan gravecon: enkadre de la KAP-sistemo de Eŭropa Unio, kiu aranĝis sistemon cele helpi kaj protekti merkatajn prezojn, estas difinitaj du apartaj punktoj : tiu kie la merkato pri grenoj estas la plej superprodukta - tiu ĉi estas Ormes - kaj alia, kiu estas la plej malsuper-produkta (tiu ĉi estas la riverhaveno de Duisburg).

foto de la grenejoj en Ormes:

Esperanto en Ormes
En Ormes troviĝas la sidejo de la departementa asocio, Esperanto-Loiret

Adreso:
Place Clément Marot 
45140 Ormes
ties ret-ejo 

Okaze de la eŭropaj balotoj, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 37 voĉojn (4,36% de voĉoj) en 2004, 19 voĉojn (1,93% de voĉoj) en 2009 kaj 25 voĉojn (2,35% de voĉoj) en 2014.

Vidu ankaŭ 

 Komunumoj de Loiret

Komunumoj de Loiret
Bian Zhilin

Bian Zhilin (pr:bjan ĝilin, en la wade-Giles romanizado-sistemo: Pien Chih-lin, naskiĝis je la 8-a de decembro 1910 en Hai-men, provinco Kiangsu) estas ĉina moderna poeto.

Li konatiĝis kun du ĉinaj poetoj edukitaj en okcidento: Hsü Chih-mo kaj Wen I-to, li mem iĝis aprezanto de la angla poeto T.S. Eliot kaj la francaj poetoj de la Simbolismo (literatura skolo).

Ĉinaj poetoj
Listo de ĉinaj poetoj

Literaturo > Ĉinlingva literaturo > Ĉinaj poetoj < Ĉina lingvo

Antaŭ ol la Dinastio Han 
 Shujing (= libro de poezio) 
 Hulujin (huljuĝin)
 Qu Yuan (ĉju jŭan)
 Sima Qian (sima ĉjan)
 Song Zihou (Song Zihoŭ)
 Tao Qian (taŭ ĉjan)

Dinastio Han 
 Cao Cao
 Qin Jia (ĉjin ĝjia)
 Sima Xiangru (Sima Ŝjangĵu)
 Su Wu
 Imperiestro Wu Di

Tri Regnoj 
 Cao Pi (caŭ pi) (ankaŭ nomata Wei Wendi (Ŭej Ŭendi))
 Cao Zhi (caŭ ĝi)
 Fu Xuan (fu ŝjŭen)
 Ji Kang (ĝji kang)

Tang dinastio 
 Bai Juyi (baj ĝuji)
 Bai Xingjian (baj ŝjingĝjan)
 Cui Hu
 Du Fu 
 Du Mu
 Gao Shi (gaŭ ŝi)
 Guanxiu (gŭan ŝju)
 Han Yu (han ju)
 He Zhingzhang (He ĝingĝang)
 Jia Dao (ĝja daŭ)
 Jin Changxu (ĝin ĉangŝju) 
 Li Bai (li baj)
 Li He
 Li Shangyin (li ŝangjin)
 Li Shen (li ŝen)
 Li Yi (li ji)
 Li Yu (li ju)
 Linghu Chu
 Liu Yuxi (lju juŝji)
 Liu Deren (lju deĵen)
 Liu Zongyuan (lju zongjŭan)
 Meng Haoran (meng haŭjang)
 Meng jiao (meng ĝjaŭ) 
 Qian Qi (ĉjan ĉji) 
 Wang Han (ŭang han) 
 Wang Jian (ŭang ĝjan)
 Wang Wei (ŭang ŭej)
 Wei Zhuang (ŭej ĝŭang)
 Wen Tingyun (ŭen tingjun)
 Xu Hun (ŝu hun)
 Yao He (jaŭ he)
 Yong Tao (jong taŭ) 
 Yuan Zhen (jŭan ĝen)
 Zhang Hu (ĝang hu)
 Zhang Ji (ĝang ĝji) 
 Zhang Juiling (ĝang ĝiuling)
 Zhu Qingyu (ĝu ĉjingju)

Song-Dinastio
Li Qingzhao (li ĉjingĝaŭ)
 Lu Zhen (lu ĝen)
Mei Yaochen (mej jaoĉen)
Mi Fu
Ou-Yang Xiu (oŭjang ŝju)
Su Ŝi
Wang Anshi (ŭang anŝi)
Zhu Xi (ĝu ŝji)

Ming-Dinastio
 Jang Ŝen
 Tang Yin (tang jin)

Qing-Dinastio
 Zha Shenxing (ĝa ŝenŝjing)

20-a jarcento 
 Bian Zhilin
 Dai Wangshu 
 Guo Moruo (gŭo moĵŭo) 
 He Qifang (heĉjifang) 
 Li Guangtian 
 Liu Yanling  
 Shi Tao (ŝi tao)
 Wen Yiduo
 Xu Zhimo (ŝju ĝimo)
 Yu Xiuhua (ju ŝjuhŭa)
 Zang Kejia  

Eksteraj ligoj:
TTT-ejo (france) pri poetoj de Tang kun tradukoj 

Ĉinaj poetoj
Cao Zhi

Cao Zhi (pr. Cao Ĝi), ĉine: 曹植, 192-232, estis tria filo de la fama historia persono (kaj mem poeto) Cao Cao. Ankaŭ li estis poeto kaj ŝtatulo kaj longe batalis kontraŭ lia frato Cao Pi, batalado iĝinta beletre fama per romano: Romanco de la Tri Reĝlandoj.

Vidu ankaŭ 
 Ĉinaj poetoj

Ĉinaj poetoj
Du Fu

Du Fu (pr. Tu Fu), Pin Jin: Dù Fǔ , ĉine: 杜甫, Wade-Giles literumado: Tu Fu, ankaŭ foje konata kiel Dù Shàolíng (杜少陵) aŭ Dù Gōngbù (杜工部) (712 - 770) estis ĉina poeto de la Tang dinastio. Li kaj lia amiko Li Bai estas la plej famaj el ĉiuj ĉinaj poetoj.

Lia poezio ofte esprimas lian kompaton kontraŭ la suferoj de la popolo en la malordaj tempoj, kiujn li spertis, sed ankaŭ tradicia lirikeco, kiel en lia fama kaj ofte tradukita poemo "Sur altano".

En Esperanto 
Poemoj de Du Fu elĉinigis Shi Chengtai kaj aliaj (Gerrit Berveling, Hu Guozhu, Kris Long, Laŭlum, Ossaka Kenĵi, Vejdo, Xie Yuming kaj S.J.Zee), aperinta ĉe Libraro de Verda Stepo, Esperanto-Asocio de Aŭtonoma Regiono de Interna Mongolio, Ĉinio, 2006, 188 paĝoj.

La 17-an de oktobro 2021 okazis en la ĉina urbo Shenyang la dua Liaoning-recitalo de esperantaj kaj ĉinaj poemoj organizita de la Liaoning-Esperanto-kultura klubo. Dum la unua recitalo refiefigis preskaŭ sole poemojn de forpasintaj Esperanto-poetoj, sed en la dua recitalo oni aŭskultis la Esperanto-versiojn de ĉinaj poemoj en diversaj historiaj periodoj interalie la poemon Ĝojiga pluvo en printempa nokto de Du Fu.

Eksteraj ligiloj 

 TTT-paĝo (Esperante) pri li: (foto) Du Fu kaj Dufu-Caotang Muzeo (ligilo ne funkcias) -  kopio en Interreta Arkivo (tamen la foto mankas)
 la plena verkaro esperantigita elŝutebla kaj presebla
 TTT-paĝo (france) pri li kun tradukoj (ligilo ne funkcias) - kopio en Interreta Arkivo 

Ĉinaj poetoj
Ĉinlingva literaturo
Du Mu

Du Mu (pr:Tu Mu), ĉine 杜牧, pinyin: Dù Mù, estis ĉina poeto, (803-852). Li estis la ĉefa realisma poeto dum la Tang dinastio.

rete legebla en Esperanto 
 la Klarhela festo
 al juĝisto Hanĉuo en Jangĵu

Ĉinaj poetoj
Ĉinlingva literaturo
Wang Wei

Ĉinlingva literaturo > Ĉinaj poetoj

WANG Wei (pr. Ŭang Ŭej), ĉine 王維, (698 - 759), estis ĉina poeto, muzikisto, pentristo kaj ŝtatulo. El socie alta familio, li havis prosperan ŝtatkarieron kaj poste retiris sin en budhisman monaĥejon.

"En Weiĉeng matenpluvo saturetis la stratpolvon,Kaj ĉe la'gastejo freŝe verdaj staras la salikoj.
Ankoraŭ unu glason malplenigu, mi vin petas,Trans Jangguan okcidente ne troviĝos jam amikoj!"

Ĉinaj poetoj
Pál Gulyás

Tiu ĉi artikolo estas pri la poeto Gulyás Pál. Ekzistis bibliotekisto kaj literatura historiisto Gulyás Pál, naskita en 1881 en Budapeŝto.

GULYÁS Pál (29-a de oktobro 1899 – 13-a de majo 1944) estis hungara poeto de Debrecen.

Gulyás estis filo de la debrecena instruisto GULYÁS István. Li naskiĝis kun katarakto sur unu okulo; pro tio li suferis inter la gefratoj kaj en la lernejo. Li diplomitiĝis en Debrecen pri instruado kaj filologio, poste li instruis en Hajdúböszörmény (1924), en Kiskunhalas (1925-1926) kaj fine en Debreceno en metiista lernejo.

Lia unua poemaro „Viharban” (En tempesto) aperis en 1923. Li estas kundfondinto de la Asocio Ady de Debrecen en 1927. Gulyás aliĝis en la 1930-aj jaroj al la grupo de popolismaj verkistoj (Fülep Lajos, Németh László). Li estis kunfondinto kaj redaktisto de ilia gazeto Válasz (Respondo).

Liajn frutempajn poemojn saturis panteisma naturtravivaĵo. Ĉe la alproksimiĝo de la Dua mondmilito karakterizis akra socio-kritiko lian poezion baraktantan kontraŭ vizio pri pereo.

La komponisto György Kurtág en 1969 verkis "Memore al vintra vesperiĝo" kun la subtitolo "kvar fragmentoj laŭ poemoj de Gulyás Pál", laŭ peto de la urbo Debrecen.
La urbo ankaŭ nomis mezlernejan studentejon laŭ Gulyás Pál (Gulyás Pál Középiskolai Kollégium).
La loka historia muzeo "Csongrád" konservas dokumentojn de li, interalie poŝtkartojn, kiujn li skribis stenografie al Tamás Deák.

 Testvérgályák (1923)
 Misztikus ünnepi asztal (1928)
 Tékozló (1934)
 Az Alföld csendjében (1943)
 Gulyás Pál válogatott versei (Elektitaj poemoj 1957)

Gulyás estis ankaŭ esperantisto. Fine de la 1920-aj jaroj li tradukis egalnivele plurajn poemojn siajn al Esperanto („La koro de l’ soldato”, „Pejzaĝo de l’ pentristoj”, „Sur la memorŝtonon de Ady”, „La muta foliaro”, „Krioj”, „Mistika festa tablo” – publikigitaj en la Debrecena Bulteno, n-ro 16. Li korespondis kun d-ro Kálmán Kaloĉay, kies respondo publikiĝis en la sama numero.)

Aliaj poemoj en Esperanto:
 Kien la sango de Kristo
 Honora
 Rimforĝisto
 Debrecen, vi prahaveno (Debrecena Bulteno n-ro 31)

Literaturo 
 Poemoj de Pál Gulyás (1993, Debrecena Bulteno n-ro 79)
 La am-poezio de Pál Gulyás (1993, Debrecena Bulteno n-ro 79)

(Sentitole)

Tie suno malheliĝas, 
tie lumon kelo ligas, 
tie tombfosist’ ne fosas, 
tiel malsan’ ne magrigas. 
Ĉu nin la Submondo ravas
kie mortintoj ĝemas? 
Eĉ sub tero estas vivo, 
flor’ eĉ el tombo venas. 

(1936)

Nun alvenas la amo (fragmento)

Vidu, mi ĝisnun mutis,
min en polvon mi klinttrudis, 
gapis kun laca flamo... 
Nun alvenas la amo! 

Nun por mi la amo venas
ĝi brulan nubĉaron portas! 
Jen la nubo malglisas! 
....

(tradukoj de Tibor Papp)

Eksteraj ligiloj 
 Kien la sango de Kristo?

GULYÁS, Pál
Jenő Rejtő

REJTŐ Jenő (naskiĝis kiel Jenő REICH la 29-an de marto 1905, en Budapeŝto; mortis 1-an de januaro 1943 en Jevdokovo, punlaborejo) estis hungara, juddevena populara verkisto kun aventura vivo: Li vagadis en Eŭropo kaj Nord-Afriko multajn jarojn. Li skribis multajn humurajn romanojn, ankaŭ sub la pseŭdonimo P. Howard.

La plej popularaj verkoj de li estas:
 Fred la Malpura, la kapitano
 La nevidebla legio
 La antaŭenŝovita garnizono
 La skeleta brigado

Ĉi tiuj estas legeblaj ankaŭ Esperante, kun pli ol 20 aliaj romanoj:
 Retpaĝo de László Balázs, tradukinto de Rejtő

Rejto, Jeno
Piedpilkado

Piedpilkado (aŭ piedpilko) estas ĝenerala nomo por diversaj sportoj, kiuj estas pli malpli parencaj al futbalo,  karakterizitaj de la fakto ke la pilko (ĉu ronda, ĉu ovala) estas ludebla per piedo (eĉ se ne nur). La termino piedpilko estas ankaŭ ofte uzata kun la pli malvasta signifo de futbalo.

En Esperanto, oni ofte simple diras piedpilko anstataŭ piedpilkado, malgraŭ ke la vorto piedpilko ankaŭ esprimas la pilkon per kiu oni piedpilkas, sed ĝi streĉas la vortfarajn principojn de Esperanto laŭ la principo de metonimio.

En la grupo de piedpilko-sportoj troviĝas:

 futbalo (aŭ asocia piedpilkado, ankaŭ nomata simple piedpilkado)
 rugbeo kun siaj variantoj (15, 13, 7)
 usona kaj kanada piedpilkado
 aŭstralia piedpilkado (aussie rules football) kun siaj multnombraj variantoj,
 gaela piedpilkado
 Florenca piedpilkado'' (Calcio Florentino)
 ĉina piedpilkado

Pilkosportoj
Sporto

Historio
Bai Juyi

Bai Juyi (白居易 Wade-Giles: Po Chu-yi, Esperante: Baj Ĝjuji),ankaŭ Po Kiu-yi (772 - 846) estis ĉina poeto kaj politikisto. Liaj poezioj kun popola lingvo (laŭdire li konservis nur la poemojn, kiujn lia servistino komprenis ) spegulas la mizeran vivon de tiama popolo. Li mem, tamen, ĝuis komfortan vivon dum siaj malfruaj jaroj, kaj ofte komentis pri sia bona bona stato.

Vivo 
Li estis guberniestro de Suĝoŭo ĝis 827.
En tiu jaro, Bai Juyi fariĝis Direktoro de la Imperia Biblioteko en Ĉangano, kaj je la sekva jaro, li fariĝis Vic-Ministro pri Justeco. En 829 li petis, kaj ricevis, la postenon de Konsilanto al la Rekta Heredonto en Lŭojango; li tenis aliajn postenojn, sed restis tie ĝis sia morto..

Verkoj 
Bai Juyi ofte nomis sin “senbrida” dum siaj fruaj jaroj, kaj verŝajne kontrastis sian libervolan esprim-manieron kun tiuj de la poetoj, kiuj preferis pli regulitajn stilojn. Ekzemple, lia fama poemo, “En la Montoj, Mi Senakompane Ĉantas Poemojn” priparolas lian emon spontane diri poemon, responde al la vido de familiano, amiko, aŭ bela pejzaĝo. Tamen, tiu facileca spontaneco estis zorge prilaborita, precipe ĉe liaj fruaj poemoj, kiujn laŭ Zhang Lei li multe reverkis.

Li faris poem-interŝanĝojn kun Liu Yuxi kaj Yuan Zhen.

Bai Juyi kompilis plurajn manuskriptajn kolektojn de siaj poemoj, kaj verŝajne ili enhavas la plimulton el la poemoj, kiujn li verkis dum lia oldula vivo en Lŭojango.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.chinese-poems.com/bo.html
 http://www.philmultic.com/pipa/pipa_song.html
 http://afpc.asso.fr/wengu/wg/wengu.php?l=Tangshi&no=-1&auteur=Bai_Juyi  
 http://zh.wikisource.org/wiki/长恨歌 

Ĉinaj verkistoj
Ĉinaj poetoj
Meng Haoran

Meng Haoran (pr. Meng haoĵan)(孟浩然) (n. 689 aŭ 691 - m.740) estis ĉina poeto.

unu el liaj poemoj, parte kortuŝa, ege famas:

"Dormanton eksurprizas matenhelo
Birdkantoj ĉie eĥas ĉe l'orelo.
Sed dum la noktaj vent' kaj pluvo,
Kiom da floroj ja ekkuŝis sur la tero?"

Eksteraj ligiloj 

 http://afpc.asso.fr/wengu/wg/wengu.php?l=Tangshi&no=-1&auteur=Meng_Haoran  
 http://dmoz.org/Arts/Literature/Authors/M/Meng_Haoran  
 http://afpc.asso.fr/wengu/Tang/Autres1.php#aMong_kao_jèn  

Ĉinaj poetoj
FIFA

La Fédération Internationale de Football Association (esperante Federacio Internacia de Futbalo Asocia) aŭ simple FIFA estas la internacia rega instanco de la sporto futbalo. Ĝia hejmo estas Zuriko, Svislando.

La organizaĵo funkcias kune kun regionaj filioj, kiuj kontrolas disvolvadon de futbalo en diversaj partoj de la mondo. La ses konfederacioj, kiuj konsistigas FIFA-n, estas:
 AFC - (Azio)
 CAF - (Afriko)
 CONMEBOL - (Sudameriko)
 CONCACAF - (Nordameriko, Centra Ameriko kaj Antiloj)
 OFC - (Oceanio)
 UEFA - (Eŭropo)

FIFA organizas, inter aliaj, la jenajn futbal-konkursojn:

 FIFA Mondpokalo
 Olimpika Futbal-Turniro
 Futbala Mond-Ĉampionado Junulara
 Futbala Mond-Ĉampionado Sub-17-jaraĝa
 Virina Mondpokalo de FIFA.
 Futbala Virina Mond-Ĉampionado Sub-19-jaraĝa

FIFA ankaŭ antaŭenigas la sporton, reguligas la transdonadon de futbalistoj inter teamoj, kaj eldonas la premion FIFA Monda Ludanto de la Jaro.

La regulojn de futbalo regas la Internacia Komitato de Futbalo Asocia (IFAB), kiun konsistigas kvar reprezentantoj el FIFA, kaj po unu el la Angla Futbalo-Asocio, la Skota Futbalo-Asocio, la Kimra Futbalo-Asocio kaj la Irlanda Futbalo-Asocio.

Vidu ankaŭ 
 NF-Ligo

Eksteraj ligiloj 

 retejo de la federacio (angle, arabe, france, germane kaj hispane)

 
Futbalaj organizaĵoj
Futbalo en 1904
Organizaĵoj fonditaj en 1904
La Majstro kaj Martinelli

La Majstro kaj Martinelli estas satira novelo de Jorge Camacho, eldonita en 1993 de Literatura Foino el Budapeŝto. Aperis samjare 28-paĝa represo ĉe eldonejo Iltis el Sarbrukeno.

Enhavo 
La novelo vivigas fantaziemajn scenojn el la vivo kaj aventuroj de verkisto, kiuj tamen frape klare estas rekoneblaj kiel aludoj pri alia reala verkisto de Esperantujo, Giorgio Silfer.

Abundas en la teksto (precipe stilaj) citaĵoj, ne nur el la verkaro de la genia Majstro, sed ankaŭ de aliaj, eĉ pli konataj aŭtoroj. La titolo mem estas aludo aŭ omaĝo al la precipa verko de Miĥail Bulgakov, La Majstro kaj Margarita.

Al la ebla demando, ĉu decas tiom akra moko, Camacho respondas jam ene de la novelo en borovska maniero (t.e. vladimire) per la sekvaj versoj el la Arto poetika de Kálmán Kalocsay en Parnasa Gvidlibro:

Eksteraj ligiloj

 La Majstro kaj Martinelli ĉe Projekto Gutenberg (plena teksto)
 Recenzo de Fernando de Diego
 Recenzo de Yarg Nairod
 Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
 Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
 Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio

Esperantlingvaj romanoj
Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Esperanto-libroj aperintaj en 1993
Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Listo de urboj de Tajvano

Geografio > Azio > Tajvano > Listo de urboj de Tajvano < Urboj

 Tajpeo, 台北市
 Novtajpeo, 新北市
 Tajĉungo, 台中市
 Tajnano, 台南市
 Kaoŝiungo, 高雄市
 Taojuano, 桃園市
 Hsinĉu, 新竹市
 Ĉilun, 基隆市
 Ĉjaji, 嘉義市
 Ĉanghua, 彰化市
 Ping Tung, 屏東市 (kun Esperanto-klubo)
 Ĵubej, 竹北市
 Juanlin, 員林市
 Douliu, 斗六市
 Tajtung, 臺東市
 Hualjan, 花蓮市
 Toufen, 頭份市
 Nantou, 南投市
 Ilan, 宜蘭市
 Mjaŭli, 苗栗市
 Ĉungli, 中壢市

Vidu ankaŭ 
 Listo de lokoj en Tajvano
 Listo de distriktoj en Tajvano
 Listo de urboj laŭ lando

Tajvano
Listoj
Karl Binding

Karl BINDING (naskiĝis la 4-an de junio 1841 en Frankfurt am Main, Germanio; mortis la 7-an de aprilo 1920 en Freiburg im Breisgau) estis germana juristo, kiu verkis kun Alfred Hoche la libron Liberigado de la neniigo de nevivindaj vivoj) celante pravigi eŭtanazion, kaj kiu utilis pretigi la mensojn al la eŭtanaziprogramoj de Adolf Hitler.

Verko 
 Die Normen und ihre Übertretung (la normoj kaj iliaj transigoj), kvar volumoj (1872 ĝis 1920)
 Lehrbuch des gemeinen deutschen Strafrechts (lernolibro pri la kutima germana punleĝaro), du volumoj (1902 ĝis 1905)
 Die Schuld im deutschen Strafrecht (la kulpo en la germana punleĝaro) 1919).
 Die Freigabe der Vernichtung lebensunwerten Lebens. Ihr Maß und ihre Form (liberigado de la neniigo de nevivindaj vivoj, ĝiaj mezuro kaj formo, kune kun Alfred Hoche, 1920
 Der Versuch der Reichsgründung durch die Paulskirche (la provo de imperifondo per la Paulskirche), Reeldono, Schutterwald/Baden 1998

Referencoj 

Germanaj juristoj
Eŭtanazio
Eŭgeniko
Alfred Hoche

Alfred Erich HOCHE (naskiĝis la 1-an de aŭgusto 1865, mortis la 16-an de majo 1943 en Baden-Baden) estis germana psikokuracisto.

Li estis docento en la universitato de Freiburg kaj direktoro de la psikokliniko. En 1920 li kun Karl Binding redaktis broŝuron pri "la liberigo pri neniigo de vivoj malindaj je vivo", libro, kiu uzatis poste de la nazioj por pravigi iliajn eŭtanazio-programojn.

Tiu libro ne gravas nur historie, sed ĉiam pripensigas morale nun, ĉar la argumentoj uzitaj de ili estas la samaj (plus la nocio de rasa purigado, ne plu uzata) kiel tiuj uzataj nuntempe por propagandi eŭtanazion. Tial, ke nun oni scias al kio tiaj argumentoj kondukas, ili estas pensigaj.

Eksteraj ligiloj 

 originala teksto de la broŝuron pri "la liberigo pri neniigo de vivoj malindaj je vivo" ()

Germanaj psikiatroj
Germanaj kuracistoj
John Howison

John HOWISON, kiu vojaĝis en Kanado kaj laboris en la instancoj de la East India Company, publikigis en jaro 1834 libron European Colonies in Various Parts of the World Viewed in their Social, Moral and Physical Conditions, kie li estis eble la unua denuncinta eksterminon de la koloniziitaj "malsuperaj" popoloj fare de la koloniantoj.
"En amerika kontinento vidixgis la indiĝena loĝantaro preskaŭ tute forviŝita, pro la enigo de la bonfaraĵoj de Civilizo, insularo  Karaibo, pro la sama kialo, ne entenas plu eĉ unu familion el inter siaj praaj loĝantoj......Nun pli ol urĝas la tempo, ke ĉesu tiu detruadoagado ... indus, ke ni ekdenun lasu ilin kvietaj, kaj direktu nian edukan fervoron pli bone al ni mem, kaj provu subpremi nian avarecon nian egoismon, kaj niajn malvirtojn"

Howison
Howison
Paul Vigné d'Octon

Paul VIGNÉ, nask. en Monpeliero en 1859 (sama jaro kiel Zamenhof), filo de panisto, mort. en 1943, estis kuracisto, politikisto kaj verkisto, kiu denuncis la maljustaĵojn kaj kruelaĵojn faritajn de la koloniistoj en la francaj kolonioj Gvadelupo, Senegalo, Gvineo kaj Tunizio, kaj fine subtenis la rezistadon de la koloniizitaj popoloj.

libroj:
 1900 La Gloire du sabre
 1911 La sueur du burnous
 1922 La Nouvelle Gloire du sabre
Johano Skylitzes

Joanis SKYLITSIS (ankaŭ SKYLITZIS aŭ SKYLITZES) estis kronikisto vivinta fine de la 11-a jarcento, kiu verkis ilustritan kronikon pri historio de la Bizanca imperio, ĝenerale konatan sub la nomo Kodekso Skylitzis, kies bildoj konsistigas valoran dokumentfonton al la historiistoj.

Ĝi estis verkita en la helena lingvo, sed havas la latinan titolon Synopsis Historiarum (sinoptiko de historio) kaj raportas pri eventoj el la tempo inter 811 kaj 1057.
El ĉiuj kopioj iam ekzistintaj restas nur unu, ne tute kompleta, en la nacia biblioteko de Madrido;
ĝi enhavas 574 bildojn, probable malpli ol la originalo.

Eksteraj ligiloj 
 TTT-paĝaro pri tiu (angle)

Bizancaj historiistoj
Prezidanto (respublikestro)

Ŝtatprezidanto aŭ mallonge prezidanto,
sinonime (kaj neambigue) prezidento, estas ŝtatestro de respubliko.

Laŭ la ŝtata sistemo la prezidanto estas elektata en ĝenerala balotado, de balota komitato aŭ de la leĝofara instanco. Foje ankaŭ en diktaturoj la ŝtatestro estas nomata prezidanto, por propagande ŝajnigi fakte neekzistantan demokratiecon.

En la reĝlando Hispanio oni nomas la ĉefministron "presidente (del gobierno)", t.e. laŭvorte "prezidanto (de la registaro)". Oni atentu ne mistraduki tion per "prezidanto".

Artikoloj pri la prezidanteco en unuopaj ŝtatoj 
(laŭ la stato de vikipediaj artikoloj de junio 2008, listo iom post iom ampleksiginda)
  Prezidanto de Aŭstrujo
  Prezidanto de Brazilo
  Prezidanto de Finnlando
  Prezidanto de la Respubliko (Francio)
  Prezidanto de Germanio
  Prezidanto de Irlando
  Prezidanto de Italio
  Prezidanto de Litovio
  Prezidanto de Meksiko
  Prezidanto de Pollando
  Prezidanto de Rusio
  Prezidanto de Urugvajo
  Prezidanto de Usono

Referencoj 

 
Aŭtoritatuloj
Politikistoj
Titoloj
Regnestroj
Prezidanto

Prezidanto laŭ PIV estas
 tiu, kiu gvidas kunvenon aŭ kunsidon (la posteno finiĝas fine de la kunveno), 
 estro de asocio, organizaĵo, societo ktp. (elektita por antaŭe difinita daŭro de kelkaj monatoj aŭ jaroj),
 ŝtatestro de respubliko – por emfazi ke oni intencas ĉi tiun signifon oni povas skribi kun majusklo "Prezidanto" aŭ diri "ŝtatprezidanto" (aŭ sinonime "prezidento").

En la reĝlando Hispanio oni nomas la ĉefministron "prezidanto (de la registaro)".

Politiko
Regnestroj
Johann Christian Günther

Johann Christian GÜNTHER (naskiĝis la 8-an de aprilo, 1695 en Strzegom, Silezio, mortis la 15-an de marto, 1723 en Jena) estis germana verkisto de la Baroko. Li verkis germanlingve kaj latine.

Vivo 
Jam en la lernejo de Świdnica Günther furoris pro sia talento poeta. En Wittenberg li studis medicinon sed entrudiĝis en tiam sovaĝan studentan vivon tiel, ke li ekkverelegis kun la patro. Lia poeta talento denove brilis, kvankam li ĵetis - kiel ofte estis la kazo tiam - la perlojn antaŭ la porkojn. En Lepsiko, kie li daŭrigis la studojn, li trovis en la persono de Johann Burckhardt Mencke mecenaton, kiu konvinkis lin vivi pli trankvilan vivon. Lia poemo farita okaze de la Packontrakto de Passarowitz/Požarevac (1718) famigis lin, sed gajni la gracon de princo Eŭgeno de Savojo ne eblis. Proponite fare de Mencke al la pola reĝo kaj al la princo-elektisto de Saksio kiel kortega poeto li malsukcesis. Kaŭzo estis lia apero antaŭ la reĝo Aŭgusto la 2-a (Pollando-Litovio) en stato de ebrieco. Poste li revenis en Germanlandon kaj vivis de la bonfaroj de amikoj, ĉar la patra domo restis fermita al li. Günther pli kaj pli kadukiĝis. Por ne tute perei li denove ekstudentis: li volis fini la medicinajn studojn en Jena, sed vane.

Graveco 
Liaj poemoj plenas de viveco fantazia kaj sentimenta, de forteco kaj lerteco prezentada, de humuro kaj fleksibleco lingva. Ĉio kvazaŭ venis el propraj travivaĵoj. Certe troviĝas en ili krom noblaĵoj ankaŭ multaj lascivaj kaj banalaj aferoj. Neintence tiu geniulo venkis la teoriojn falsajn de la tiutempe moda, kleriga poemado. El la amopoemoj la unuaj datumas ankoraŭ el la tempoj de Świdnica; la knabinon li nomis Magdalis aŭ Leonore. En Lepsiko li havis alian knabinon kiun li denove nomis Leonore. Sed la unua amo restis fidela al li. En 1721 li fianciĝis al filino de pastoro kiu kantatas poeme kiel Phyllis.

Listo de verkoj 
 Die von Theodosio bereute Eifersucht (tragedio, 1715)
 Ode an den Prinzen Eugen (odo, 1718)
 Der entlarvte Crispinus (verssatiro, 1718)
 Leonorenlieder (poemoj, 1714, 1715, 1719)
 Sammlung von theils noch nie gedruckten, theils schon herausgegebenen Deutschen und Lateinischen Gedichten (poemoj, 4 vol., eld. 1724-1735)

Fonto 
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 8. Leipzig 1907, p. 524, kio legeblas tie ĉi interrete.

En Esperanto aperis 
 Adiaŭo de la malfidela amatino. En: Germana antologio. - Gerlingen : Bleicher, 1985. - p. 326-327

Germanaj verkistoj
Volker Schlöndorff

Volker SCHLÖNDORFF (naskiĝis la 31-an de marto, 1939 en Wiesbaden) estas germana reĝisoro kaj scenaristo.

Schlöndorff ĉefe famas pro filmigoj de literaturaj verkoj. Plej sukcesa estis Die Blechtrommel ("La lada tambureto") (laŭ romano de Günter Grass), kiu en 1979 gajnis la Oran Palmon de la Festivalo de Cannes kaj la Oskaron en la kategorio "eksterlanda filmo".

Listo de filmoj 
 Der junge Törless (1966, laŭ romano de Robert Musil)
 Der plötzliche Reichtum der armen Leute von Kombach (1970)
 Die verlorene Ehre der Katharina Blum (1975, laŭ rakonto de Heinrich Böll)
 Die Blechtrommel ("La lada tambureto") (1979, laŭ romano de Günter Grass)
 Der Kandidat (1980, dokumenta filmo)
 Die Fälschung (1981, laŭ romano de Nicolas Born)
 Eine Liebe von Swann (1983, laŭ verko de Marcel Proust)
 Death of a Salesman (1985, laŭ Arthur Miller, kiu ankaŭ verkis la scenaron)
 Homo Faber (1990, laŭ romano de Max Frisch)
 Palmetto (1998)
 Die Stille nach dem Schuss (2000)

SCHLÖNDORFF, Volker
SCHLÖNDORFF, Volker
Historio de Eŭropo

La historio de Eŭropo referencas al la serio de okazintaĵoj relativaj al la Eŭropa kontinento, ekde kiam ĝi estis loĝata de la unuaj homoj al la aktualo.

La Homo sapiens ŝajne aperis antaŭ ĉirkaŭ 130 000 jaroj en Afriko, laŭ la majoritata scienca opinio. La alveno de la Homo sapiens al Eŭropo eble okazis el Proksima Oriento al Eŭropo, kie ili setlis inter 40 000 kaj 25 000 a.K. (Supra Paleolitiko).

Antaŭhistorio 

Homo erectus migris de Afriko al Eŭropo antaŭ la eliro de modernaj homoj. Homo erectus georgicus, kiu vivis malglate 1.8 milionoj da jaroj en Kartvelio, estas la plej frua hominido malkovrita en Eŭropo. Lézignan-la-Cèbe en Francio, Orce en Hispanio, Monte Poggiolo en Italio, kaj Kozarnika en Bulgario estas inter la plej malnovaj Paleolitikaj lokoj en Eŭropo.

La plej frua apero de anatomie modernaj homoj en Eŭropo estis datita al 35,000 aK, kutime referita kiel la Kro Magnon. La plej fruaj ejoj en Eŭropo estas Riparo Mochi (Italio), Geissenklösterle (Germanio), kaj Isturits (Francio). Iuj loke evoluintaj transiraj kulturoj (Uluzianoj en Italio kaj Grekio, Altmühlianaj en Germanio, Szeletianaj en Mezeŭropo kaj Ŝatelperonaj sudokcidentaj) uzis klare Malfruajn Paleolitikojn teknologiojn tre frue.

Tamen, la definitiva antaŭeniĝo de ĉi tiuj teknologioj estas farita de la Aŭrinjaka kulturo. La originoj de ĉi tiu kulturo situas en Levantenio (Ahmarian) kaj Hungario (unua plena Aŭrinjaka). Antaŭ 35,000 aK, la Aŭrinjaka kulturo kaj ĝia teknologio etendis tra plej de Eŭropo. La finaj neandertaloj ŝajnas esti devigitaj foriri dum ĉi tiu procezo al la suda duono de Iberio.

Mez-epoko 

 Feŭdismo
 Husmovado
 Krucmilito

Nov-epoko 
 Presarto
 Protestantismo
 Tridekjara milito
 Francaj militoj pri religio

Franca Revolucio kaj ties sekvoj 
 Klerismo
 Franca Revolucio
 Napoleono Bonaparte

Industria revolucio 
 ĉirkaŭbara movado
 Industria revolucio
 Vapormaŝino
 Adam Smith
 Socialismo

Kolonia imperiismo 
 Koloniismo
 Imperiismo

Unua kaj Dua mondmilitoj 
 Unua mondmilito
 Interdumilita epoko
 Fortikaĵoj en Eŭropo
 Komunismo
 Faŝismo
 Hispana enlanda milito
 Dua mondmilito

Listoj de regnestroj, ktp, dinastioj 
 Historiaj ŝtatestroj de Ĉeĥio
 Listo de romiaj imperiestroj
 Listo de papoj
 Imperiestroj de la Sankta Romia Imperio
 Listo de francaj reĝoj
 Listo de regnestroj de Hungario

Vidu ankaŭ 
 Historio de Eŭrazio
 Historio de Armenio
 Historio de Kartvelio
 Eŭropa Konsilio
 Eŭropa Unio
 Eŭropa Parlamento
 Konsilio de Eŭropo
 Domo de la eŭropa historio

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.cnread.net/cnread1/lszl/s/sitafuli/qqts/index.html 
 http://historicaltextarchive.com/books.php?op=viewbook&bookid=1 
 http://www.history-forum.com/index.php/board,8.0.html
Cumo

Cumo estas finita floraro, en kiu la ĉefakso finiĝas per floro, male al nefinitaj floraroj kies la ĉefakso kreskas (teorie) senfine. Sub la unua floro aperas branĉoj finiĝantaj per floroj, sub kiu ree aperas aliaj branĉoj, kaj tiel plu. Male al nefinitaj floraroj kiuj estas alcentraj, la cumoj estas elcentraj, tio signifas ke la centraj floroj elvolviĝas unue.

Laŭ la branĉiĝo, oni distingas plurajn specojn de cumoj:

Duaksa cumo 
Ĉe duaksaj cumoj, el ĉefakso kreskas du branĉoj sub la fina floro. Ili ankaŭ povas branĉiĝi same. Duaksaj cumoj estas tipaj ĉe Kariofilacoj, kiel ĉe la genroj Dianthus, Stellaria, Lychnis, ktp., kaj ankaŭ en aliaj familioj (ekzemple kelkaj Linum).

Pluraksa cumo 
Ĉe pluraksaj cumoj, el ĉefakso kreskaj pli ol du branĉoj sub la pinta floro, kiuj mem branĉiĝeblas sammaniere. Ekzemple, eŭforbio.

Unuaksa cumo 
Ĉi kaze, el ĉefakso kreskas nur unu branĉo, kiu mem portas unu branĉon, ktp. Laŭ la branĉiĝa direkto, oni distingas du specojn de unuaksaj cumoj:

Skorpia cumo 
La floraro, estas forme de vosto de skorpio, pro tio ke la branĉigo estas ĉiuj samflanke. Ĉiuj brakteoj estas ene de la kurbo, kaj la floroj ekstere. La skorpia cumo estas tre tipa de la familio boragacoj, ekzemple la neforgesumino. Oni povas nomi ĝin cincino.

Helica cumo 
Ĉi kaze la branĉiĝoj okazas alterne sur unu flanko kaj la alia, pro tio la floraro similas al helico. Ofte, la aksoj estas rektiĝoj, daŭrante la ĉefakso, tiel similante al grapolo. La malsameco kun la grapolo estas videbla, ĉar la floroj estas aliflanke de la brakteoj dum ĉe grapolo la floroj estas ĝuste sur la brakeoj. Oni povas nomi ĝin bostriko.

Skemoj

Kunmetitaj floraroj 
La cumoj povas esti en kunmetitaj floraroj. Ekzemple, la tirso estas grapolo de cumoj.

Plantomorfologio
Cincino

Cincino (ankaŭ alterna unucumo, helicoida cumo kaj zigzaga cumo; ) estas unuflanka infloresko, ĉe kiu ĉiu generacio de flora ŝoso estas en malsama ebeno.

Ĝi estas derivata de dikotoma cumo, ĉe kiu nur unu el la flankaj branĉoj kreiĝas, nome alterne dekstre kaj maldekstre la flanka akso kun floro aldoniĝas. Se la flanka akso estas ĉiam sur la sama flanko, tiam tio estas bostriko.

Ekzemploj 
Ĝi aperas ĉe tomatoj, petunioj kaj neforgesuminoj.

Varianto 
Varianto estas duobla cincino. Tiu havas la unuan disbranĉiĝon ambaŭflanke de la ĉefa akso kaj ceterajn kiel simpla cincino.

Notoj

Literaturo 
 Erich-Dieter Krause: Großes Wörterbuch Deutsch-Esperanto, paĝo 1596, sub la kapvorto ²Wickel
 , paĝoj 642-643, kapvorto cincino (77)
 
  

Plantomorfologio
Discentreco



Matematiko 
En la matematiko, discentreco ((laŭ PIV) aŭ fokusdiseco (laŭ NPIV) estas la parametro asociita kun ĉiu ajn konika sekco; ĝi estas la konstanta rilato inter la distanco de ĉiu punkto de la koniko al ĝia fokuso (F) kaj la distanco de tiu punkto al la direktanto (D):
 La discentreco de cirklo estas nulo.
 La discentreco de elipso estas pli granda ol nulo sed malpli ol 1
 La discentreco de parabolo estas 1.
 La discentreco de hiperbolo estas pli granda ol 1.
 La discentreco de rekta linio estas malfinio.

Ĉe iu ajn elipso, kie la longo de la granda duonakso estas a, kaj la malgranda duonakso estas b, discentreco estas:

La sendimensia numera discentreco uzas la grekan literon ipsilono  por eviti la konfuzon kun  , kiu reprezentas la linearan discentrecon:

, kiu estas la proporcio de la distanco de la du punktoj (F1 kaj F2) al la granda duonakso , a:

Ĉe iu ajn hiperbolo, domita en karteziaj koordinatoj kiel

 

kie la longo de la granda duonakso estas a, kaj la longo de malgranda duonakso estas b, discentreco de la hiperbolo estas:

Astronomio 
En la astronomio, discentreco de orbito kalkuleblas per la supre menciitaj formuloj, se la formo de la orbito konatas.

Ekzemple, la discentreco de la Tera orbito estas 0,0167.

La orbita discentreco estas kalkulebla ankaŭ per metodoj, kiuj baziĝas sur la orbita energio kaj angula momanto.

Konikoj
Eŭtanazio

Eŭtanazio (etimologie, el la greka, ευθανασία, de eu~ – bona, ĝusta, facila kaj thanatos – morto; do "bona morto"') estas ia procedo por plifruigi la morton de homo, kies pluvivon oni konsideras nedezirebla. La motivoj de tiu nedezirebleco povas varii.

Difinoj de eŭtanazio 
Eŭtanazio povas signifi, depende de la vidpunkto:

 Permesi al grave malsana persono elekti aŭ antaŭigi la momenton de sia morto (ekzemple por eviti pliajn suferojn), kaj, pasive aŭ aktive, helpi lin tiucele.

 Mortigi aŭ lasi morti homon, kies vivon oni konsideras ne vivinda, sed kiu ne povas mem decidi pri tio. Tiu ĉi eblo levas la problemon, ĉu oni rajtas decidi pri la vivo de aliulo, eĉ se tiu eble antaŭe faris tiusencan deklaron.

Specoj de eŭtanazio

Pasiva eŭtanazio 
Oni ĉesas apliki al la malsana persono kuracilojn, medikamentojn aŭ, ĝenerale, farmakojn aŭ ajnan rimedon (inkluzive de nutraĵo) plu tenantajn lin viva.

En kelkaj landoj oni jam akceptis tiun pasivan eŭtanazion. Tio signifas escepton de la normala devo helpi al homoj en danĝero aŭ senhelpa situacio.

Aktiva eŭtanazio 
Oni donas al la malsana persono substancon aŭ farmakon kiu, pro la dozo aŭ konsisto, plirapidigas aŭ antaŭigas ties morton. Se la persono estas agokapabla, sufiĉas disponigi al li la rimedon.

Eŭtanazio en fikcio

Beletro pri eŭtanazio

Filmoj pri eŭtanazio 
"Mar adentro" ("For en maron"), de Alejandro Amenábar

Vidu ankaŭ 
 bioetiko
 sinmortigo
 religio
 Piergiorgio Welby
 Terri Schiavo
 Karl Binding
 Alfred Hoche
 Aranĝo T4
 besta eŭtanazio

 
Jurmedicino
Paliativa medicino
Horo

La horo estas mezurunuo de tempo.

Mallongigo: h

Ĝi estas 24-ono de diurno. Unu horo konsistas el 60 minutoj, do el 3600 sekundoj.

Vidu ankaŭ 
 Horzono
 Horloĝo
 Somera tempo

Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri horo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

Referencoj 

Mezurunuoj de tempo
Simon Petljura

Simon PETLJURA (; naskiĝis la 22-an de majo 1879 en Poltavo, pereis la 26-an de majo 1926 en Parizo) - ukraina politikisto socialdemokratia kaj nacia, ĉefa komandanto de armeo de Ukraina Popola Respubliko (UPR), verkisto, ĵurnalisto, publicisto, prezidento de UPR en la jaroj 1919-1926 (ekde 1921 en ekzilo)

Biografio 
Simon Petljura naskiĝis en familio kun kozakaj tradicioj. Li lernis en Poltava animzorga seminario, laboris kiel ĵurnalisto. En 1900 membriĝis al Ukraina Revolucia Partio, estis socialisto konsideranta nacian apartecon de Ukrainio, unu el gvidantoj de Ukraina Socialdemokratia Laborista Partio (la nomo de Ukraina Revolucia Partio de decembro 1905). Dum la unua mondmilito laboris en tutrusia aŭtonomeca organizaĵo, kreita en 1914 por helpo al la rusa ŝtato pri provizo kaj malsanuleja priservo por armeo.

De februara revolucio kaj faligo de caro en 1917 li estis ligita kun organizaĵoj celantaj al rekonstruo de la sendependa ukraina ŝtato. Post okupado en februaro 1918 de la teritorio de Ukraina Popola Respubliko flanke de germana kaj aŭstria-hungara armeo (rezulte de Traktato de Brest-Litovsk), faligo la 28-an de aprilo 1918 helpe de germana soldataro de la registaro de UPR kaj establo de Ukraina ŝtato de Pavlo Skoropadskij Petlura ektroviĝis en opozicio. Novembre 1918, post armistico en Compiègne farita de Entento kun Germanio, komencis ribelon kontraŭ Skoropadskij, pli frue apogata de germanoj. La 14-an de decembro militistaj fortoj de Petljura - kies bazo estis ukrainaj siĉ-pafistoj sub la komando de Jevhen Konovalec - renovigis UPR. Li iĝis ĉefatamano. 
La 24-an de aprilo 1920 Pollando kun Józef Piłsudski subskribis militan alianciĝon kun la Ukraina Popola Respubliko gvidatan de Simon Petljura kaj poste ili ekatakis kune la sovetan Ruĝa Armeon. Rezulte la aliancaj polaj-ukrainaj fortoj sukcese okupis Kievon la 7-an de majo.
Post la posta invado de la soveta Ruĝa Armeo kaj anekso de Ukrainio (kreo de bolŝevista registaro), li fuĝis al Francio.

Petljura estis murdita fare de juda studento, pro lia supozita respondeco en la pogromoj dumregadaj. Li estas entombigita en Cimetière du Montparnasse en Parizo, Francio.

Literaturo 
 PETLURA, KONOVALETS, BANDERA -  Three Leaders of Ukrainian Liberation Movement murdered by the Order of  Moscow (audiobook){{ref-en}
 Jan Jacek Bruski, Petlurowcy (Petluranoj), Wyd. Arcana, Krakovo 2004, ISBN 83-86225-03-3
 Richard Pipes, Rosja bolszewików (Rusio de bolŝevikoj), Varsovio 2005, ISBN 83-89656-15-9

Vidu ankaŭ 
 Rusia enlanda milito

Historio de Ukrainio
Viroj
Ukraina Popola Respubliko
Ukrainaj framasonoj
Ukrainaj politikistoj
Entombigitoj en la tombejo de Montparnasse
Minuto

Minuto estas komunuza mezurunuo de tempo, egalas al sesdek sekundoj aŭ sesdekona parto de horo. Minuto ankaŭ estas mezurunuo de angulo, egala al sesdekono de grado.

Mallongigo: min

Etimologie, la vorto venas de la Latina minuere = malgrandigi, dividi. Se horon oni dividas en bazajn unuojn, oni ricevas la tiel nomatajn minutojn. Se tiujn oni duafoje dividas, oni ekhavas sekundojn (Latine: secundus = dua, do dua divido).

Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri minuto en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

Referencoj 

Mezurunuoj de tempo
Tempo