alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Mumia Abu Jamal

Mumia Abu JAMAL (naskiĝis la 24-an de aprilo 1954 kun la nomo Wesley Cook) estas nigra usona ĵurnalisto kaj politika aktivisto.

Li estas fama pro sia kondamno je morto en 1982 akuzita je murdo, kaj pro la sekvaj kampanjoj por kaj kontraŭ li.

Citaĵoj 

Usonaj juĝaj kazoj
Ĵurnalistoj
Politikaj aktivuloj
Akacio

La akacio () estas genro de la papiliofloraj plantoj. En ĝi estas pli ol 1200 specioj.

Akacioj estas falfoliaj arboj aŭ arbedoj, ĉefe en Aŭstralio. La plimulto de la specioj kreskas en Afriko kaj kreskigas pikajn dornojn kaj pro tio en la angla lingvo nomiĝas kiel "dornarboj". La esprimo akacio estas ofte uzata por robinio, kio estas tute erara. Ambaŭ genroj Acacia kaj Robinia ne interkruciĝas. Ili apartenas nur al la sama familio, al la fabacoj.

La akacioj estis plantitaj jam en la malnova Egiptio kiel ornamplantoj.

Priskribo 
Akacio havas aŭ pare pinatajn foliojn aŭ filokladiumon (platforman petiolon).

La etaj floroj, de malhelflava ĝis blanka, sidas dense en globforma aŭ cilindra spiko. Ili ofte ellasas fortan odoron kaj produktas multan polenon, kiu la mielabelojn altiras. La frukto konsistas el rondaj aŭ plataj guŝoj. La semoj estas longdaŭre vikapablaj, kelkaj – precipe en Aŭstralio – bezonas fajron, por povi ekĝermi.

Elektitaj specioj 
 Acacia armata - Korfolia mimozo
 Acacia adansonii 
 Acacia catechu - Kateĉuakacio
 Acacia dealbata - Arĝenta akacio
 Acacia ehrebengiana
 Acacia farnesiana - Farneza akacio
 Acacia gummifera
 Acacia karoo - Terura akacio
 Acacia ligustrina
 Acacia longifolia - Sidnea orplektaĵo
 Acacia mangium - Aŭstralia akacio
 Acacia mearnsii - Nigraligna akacio
 Acacia nilotica
 Acacia pulchella - Vera akacio
 Acacia pycnantha - Ora akacio
 Acacia raddiana
 Acacia retinodes - Ĉiamfloranta akacio
 Acacia senegal - Senegala akacio
 Acacia seyal - Ruĝa akacio
 Acacia tortilis - Ŝirmakacio

Interesa komunikada sistemo 
 Estis eltrovita ke akacioj havas sistemon de komunikado, por averti sin reciproke kontraŭ manĝantaj malamikoj. Tiu averto funkcias per disigo de etileno per la aero. Tio igas aliajn akaciojn, kreskigi venenajn taninojn. Oni malkovris tion, post kiam pli ol tri mil antilopoj mortis en barilita areo, kiuj nur havis akaciojn por manĝi en sia areo kaj ne povis dum manĝado iri kontraŭ la direkto de la vento de arbo al arbo.

Referencoj

Vidu ankaŭ 

 Mediteraneaj sekaj duonarbaroj de akacio kaj arganio
 Ŝirmakacio

Fotogalerio

Eksteraj ligiloj 

 Pri akacio en la germana 

Arboj
Vaskula planto

La vaskulaj plantoj, science Tracheophyta, estas tiuj plantoj, kiuj havas specialajn ĉelojn por konduki akvon kaj sukon en la histoj, i.a la angiospermoj, koniferoj kaj aliaj gimnospermoj, sed ne apartenas al tiu la muskoj, algoj, kaj aliaj (nevaskulaj plantoj). Ili estas dividitaj dumetode:

 Vaskulaj plantoj havas akvo-kondukantajn histojn – nome traĥeidojn, kiuj ebligas por la planto elformi pli grandajn kaj komplikajn strukturojn ol la nevaskulaj plantoj.
 En la vaskulaj plantoj, la principa generacia fazo estas la sporofito, kiu estas diploido kun du garnituroj da kromosomoj je ĉelo. En la ne-vaskulaj plantoj, la principa generacia fazo estas ofte la gametofito, kiu estas haploido kun unu garnituro da kromosomo je ĉelo. Vidu generacioŝanĝo.

Vaskulaj plantoj estas malofte grupigitaj kiel sola divizio (Tracheophyta) aŭ subregno (Tracheobionta), sed tiuj estas ne akceptitaj kaj ambaŭ kaŭzas konflikton kun la aliaj akceptitaj sistemoj.

Kapilara laboro kaj transspirado helpas la sukofluon supren en la ksilemo el la radikoj.

Divizioj 
  Superdivizioj Sporofitoj ne-semplantoj,  ~ sporplantoj
 Equisetophyta ~ ekvizetoj
 Lycopodiophyta ~ muskoj
 Psilotophyta
 Pteridophyta ~ filikoj

 Superdivizioj Semplantoj Spermatophyta
 Nudsemplantoj Gymnospermae
 Pinophyta ~ koniferoj
 Cycadophyta
 Ginkgophyta
 Gnetophyta
 Florplantoj Magnoliophyta ~ florantaj plantoj

Plantoj
Flagelo

Flagelo estas longa, de la ĉelsurfaco elstaranta, vosto- aŭ - vipoforma mova organeto ĉe la unuĉelulaj organismoj, kiuj kontraŭ al ciliuloj staras plej ofte nur unuope aŭ dunombre. Ili aperas ĉe prokariotoj kaj ankaŭ ĉe protistoj, ĉe kiuj diferenciĝas nur konstrue. Flagelojn havas ankaŭ certaj ĉeltipoj de eŭkariotoj, ekz. spermatozooj.

Mikrobiologio
Moviloj
Cilio

Cilio (Cilium) nomiĝas la mallonga, harsimila ĉelkreskaĵo, kiu kontraŭ al la simile konstruata sed pli longa flagelo, formas grandnombron sur la ĉelsurfaco de unuĉeluloj aŭ plurĉeluloj. Temas pri tre mallarĝa elkreskaĵo de la citoplasmo, kiu estas kovrita interne per tubforma mikrotubo,kaj kiu respondas al bazkorpo.

La cilioj estas movemaj kaj ilia komuna, remanta movo servas
 la antaŭen-movon de ĉelo kiel ĉe cilibestetoj aŭ multnombraj larvoj de pli malgrandaj, en akvo vivantaj bestoj,
 la alproprigon de la nutraĵeroj
 la transporton de korpetoj aŭ fluidaĵoj interne de organismo (kiel ekz. ĉe cilia epitelio en la korpokavoj).

La cilioj estas preskaŭ miniaturaj, fleksiblaj remiloj. Dum la fortplena antaŭenbato, la cilio estas rekta; la pli malrapida rebato okazas kurbiĝinte, dum kio komenciĝas kurboondo de la cilibazo kaj kuras al la cilipinto, tiel la cilio reakiras la originalan staton ĉe malgranda akvorezisto. Dum tio okazas space unu kurbo.

Ĉiu cilio de la ciliordo batas iom poste al la antaŭstaranta. Oni nomas tion metaĥrona moviĝo. La moviĝofluo estas tiel ondoforma, komarebla kun en vento ondanta tritikkampo.

Pri la kurbiĝo respondecas la energibezonaj, ATP-dependaj deŝoviĝoj de la mikrotuboj de la cili-interno.

Cilioj kaj flageloj estas kuntiritaj science sub la nocio undulipodiumoj, ĉar ili montras la saman konstru-principon.
Botanikisto nomas foliojn (pli malofte ankaŭ tutaj organoj) kun cilioj, se la folirando estas kovrata de vico da mallongaj haroj. Tiuj haroj estas elkreskaĵoj de ĉeloj aŭ el kompletaj ĉeloj aŭ el pluraj ĉeloj.

Vidu ankaŭ 
 cilioj
 okulharo

Ĉelbiologio
Robinio

Robinio  (Robinia) estas genro de arboj, el familio fabacoj, devena el  Nordameriko, kiu estis unuafoje alportita en Eŭropon de Jean ROBIN (el kiu ĝia nomo); Jean ROBIN, 1550-1629, estis botanikisto de la reĝo de Francujo Henriko la 4-a, kaj la plejunua ekzemplero de robinio plantita de li en Parizo en la jaro 1601 plu vivas kaj videblas en Jardin des Plantes. 

Kiel ĉiuj fabacoj, robinio kapablas danke al simbiozaj bakterioj el genro rizobio (Rhizobium) sin nutri per la atmosfera nitrogeno, tial ĝi povas kreski eĉ en malriĉaj grundoj. Tial ĝi estas ofte plantita sur la talusoj de fervojoj, kaj en Hungario ĝi estis multe plantita en sablaj nekutiveblaj grundoj.

Ĝiaj folioj estas nepare pinataj (kunmetitaj).

Blankaj floroj grupiĝas en infloreskoj, nomataj grapoloj, kiuj aperas en majo.

Taksonomio

Specioj 
(* = ne akceptitaj kiel apartaj de ĉiuj botanikistoj)
 Robinia boyntonii *
 Robinia elliottii *
 Robinia hartwegii * (sin. R. viscosa var. hartwegii)
 Robinia hispida
 Robinia kelseyi *
 Robinia lŭurians *
 Robinia nana *
 Robinia neomexicana
 Robinia pseudoacacia - ŝajnakacia robinio
 Robinia viscosa

Hibridoj 
 Robinia × ambigua - R. pseudoacacia × R. viscosa
 Robinia × holdtii - R. neomexicana × R. pseudoacacia
 Robinia × longiloba - R. hispida × R. viscosa
 Robinia × margarettiae - R. hispida × R. pseudoacacia

Eksteraj ligiloj 

 http://www.pflanzenbuch.de/modules.php?name=Pflanzendatenbank&s=Robinia+%25 
 http://www.giftpflanzen.com/robinia_pseudoacacia.html 

Faboideoj
Nearktisa flaŭro
Arĝenta golo

La arĝenta golo estas futbala regulo, uzata en la kromtempo, se la ĝistiama rezulto estas egalstata.
Tiu regulo estis enkondukita en 2002 fare de UEFA
kaj anstataŭigis la tn. orgolan regulon, kiu jam ekzistis ekde 1994.

Se iu teamo superas la alian, post la unua 15-minuta periodo de kromtempo, tiu teamo gajnas kaj la ludo finiĝas. Male, se plu estas egalstato, ili ludas plian 15-minutan kromtempon.
Se ankoraŭ tiam estas egalstato, sekvas golŝotoj (ŝotoj aranĝitaj same kiel penaloj)
La diferenco kun la ora golo estas, ke la ludo ne finiĝos pro la golo en kromtempo
- tiel la alia teamo havos la eblecon egaligi la rezulton.

La arĝenta golregulo estis uzata unuafoje en 2003 en la finalo de UEFA Pokalo inter FC Porto kaj Celtic (Skotlando).

Ĉar la arĝenta golo ne populariĝis, UEFA decidis en februaro 2004 nuligi tion post la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2004
kaj reiri al la situacio de antaŭ 1994, t.e. 2-foje 15-minuta kromtempo kaj en kazo de egalstato, punŝotoj.

Eksteraj ligiloj 
 http://de.uefa.com 
 http://fifa.com/de/index.html 
 http://fifa.com/de/regulations/regulation/0,1584,3,00.html  

Golo

en:Golden goal#Silver goal
Ora golo

En futbalo decidas la matĉon la ora golo en la kromtempo. 

Tiu estis aplikata en la glacihokeo (angle Sudden Death abrupta morto), kiun transprenis FIFA al la regularo kaj aplikis ĝin en Mond-Pokalo de Futbalo 1994, okazinta en la Usono. La unua ora golo falis nur en 1996 de Oliver Bierhoff en la finalo de la Eŭropa Futbal-Ĉampionado. Per tio Germanio iĝis ĉampiono de Eŭropo.

La 12-an de oktobro 2003 kapumis Nia Künzer oran golon en la 98-a minuto de la finalo Germanio-Svedio de la Virina Futbala Mondpokalo 2003. Tio okazis en Usono kaj per tio iĝis Germanio ( 2:1) mondĉampiono.

Pro la nepopulareco de la orgola regulo, tio estis ŝanĝita en la sezono 2002 fare de UEFA al la t.n. arĝenta golo-regulo.

Golo
Jardeko

Jardeko estas tempoperiodo de dek jaroj.

Ofte oni uzas tiun vorton por nomi periodon, dum kiu cifero de dekoj de la jaro estas la sama, ekzemple: 1980-aj jaroj.

Tamen ĝenerale ajna periodo de dek jaroj (aŭ eĉ proksimume dek jaroj) povas esti nomita tiel, ekzemple: Jardeko de cigana integro (2005–2015).

Vidu ankaŭ 
 0 (jaro)
 Tagoj
 Listo de jardekoj
 Jaro
 Jarcento
 Erao

 
Mezurunuoj de tempo
Tempo
Hokajdo

Hokajdo aŭ Hokkajdo (   – «vojo de norda maro») estas insulo kaj gubernio norde de Honŝuo. La gubernia ĉefurbo estas Sapporo. En la aina lingvo, ĝi estas nomata Ainu Mosir, tio estas «tero kie homoj loĝas».

Dum aliaj gubernioj estas nomataj sen administra sufikso  [to],  [fu], aŭ  [ken] (ekzemple:  [Fukuŝima-ken] – «gubernio Fukuŝima»), Hokajdo estas nomata kun administra sufikso: Hokajdo ( [Hokkaidō]), ne Hokaj/Hokkaj ( [Hokkai]).

Geografio

Kiel insulo 
Hokajda insula areo estas 77 981,87km², la 2-a plej granda insulo en Japanio sekvante Honŝuon, kaj ĝi estas la 21-a plej granda insulo en la mondo. Cugaru Markolo dividas Hokajdon kaj Honŝuon, sed oni transiĝas ĝin per tunelo Sejkan. Okcidente de Hokajdo estas Japana Maro, sud-oriente estas Pacifiko, nord-oriente estas Oĥotska Maro.

Ĉefaj montoj situas en Iŝikari-Montoj (ĉefe Daisecu-Monto, Tokaĉi-Montego) kaj Hidaka-Montaro. Kaj alie Monto Jotej. La plej alta monto en Hokajdo estas Monto Asahi (alteco: 2 290 m). (vd. 北海道の山の一覧)

Iŝikari (rivero), Teŝio (rivero), Tokaĉi (rivero), Kuŝiro (rivero), Abaŝiri (rivero), Rumoj (rivero)

Akan (lago), Kusŝaro (lago), Saroma (lago), Ŝikocu (lago), Toja (lago), Maŝu (lago)

Biogeografie Hokajdo troviĝas en la orientazia ekoprovinco de la palearkta ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF).

Kiel municipo 
Kiel municipo, Gubernio Hokajdo enhavas ĉirkaŭantajn insulojn: Riŝiri (insulo), Rebun (insulo), Okuŝiri (insulo), Teuri (insulo), Jagiŝiri (insulo), Oŝima (granda insulo), Oŝima (insulo) kaj Nordaj Teritorioj (Itrupo, Kunaŝiro, Ŝikotan (insulo), Habomai (insuloj))

Ĉar Rusio dominas Nordajn Teritoriojn, gubernio Hokajdo ne regas ilin.

Naturparko 
 Naciaj parkoj:
 Nacia Parko Risiri-Rebun-Sarobetu
 Nacia Parko Ŝikocu-Toja
 Daisecu-Monto Nacia Parko
 Akan Nacia Parko
 Ŝiretoko Nacia Parko
 Kuŝiro Marĉejo
 Pseŭdonaciaj parkoj:
 Pseŭdonacia Parko Marbordo de Niseko-Ŝakotan-Otaru
 Pseŭdonacia Parko Onuma
 Pseŭdonacia Parko Ŝokanbecu-Teurijagiŝiri
 Pseŭdonacia Parko de Montaro Hidaka kaj Erimo
 Pseŭdonacia Parko Abaŝiri
 Gubernia Naturparko: 12 parkoj

Subgubernioj 

Hokajdo enhavas 14 subguberniojn (支庁 [ŝiĉo]).

 Iŝikari
 Soraĉi
 Ŝiribeŝi
 Oŝima
 Hijama
 Iburi
 Hidaka
 Kamikaŭa
 Rumoj
 Soja
 Abaŝiri
 Tokaĉi
 Kuŝiro
 Nemuro

Ajnuoj en Esperanto 
Marjorie Boulton, en sia mikspota libro Faktoj kaj fantazioj, dediĉas ties 43an ĉapitron "La ainoj kaj iliaj fabeloj" al komentoj pri la popolo en la insulo Hokajdo; poste ŝi rakontas du fabelojn pri du gigantaj vulpoj kaj alaŭdo respektive.

Esperanto 
 Hokajda Esperanto-Ligo, (http://www5d.biglobe.ne.jp/~hel/ ) : '''' LIBERA ESPERANTO-ASOCIO en HOKKAJDO

 Vidu ankaŭ 
 Jezo

 Notoj 

 Bibliografio 
 Sekelj, Tibor 1961 : Kun la ajnoj de Hokajdo, Geografia Revuo'', 4(4), 16-21

Eksteraj ligiloj 

 http://www.pref.hokkaido.jp/index-e.html 

 
Gubernioj de Japanio
Kankro (konstelacio)

Kankro (latine: Cancer) estas konstelacio de la tera ĉielo kaj de la zodiako.

Steloj 
Ne estas en tiu konstelacio rimarkinde videblaj steloj: la plej brilaj estas de magnitudo 3 aŭ pli.
 La plej brila estas Asellus borealis, distanca 220 lumjarojn, precize lokita sur la Ekliptiko.
 Videblas nudokule kiam ĉielo bone nigras la stelamaso M 44, distanca 515 lumjarojn.

Etimologio 
La praa sanskrita nomo de ĉi tiu konstelacio estis karka kaj karkata, en la kanara lingvo karkataka aŭ kataka, en la tamila lingvo karkatan kaj en la sinhala lingvo kathaca. La poste sekvintaj hindanoj konis ĝin kiel kulira, de la greka Κολουρος (kolojros), vorto originita de Proclus.

Aratus nomis ĝin Καρκινος (karkinos), kion sekvis ankaŭ Hiparko kaj Ptolemeo, la carcinus de la alfonsinaj tabeloj enlatinite el la greka vorto. Eratostenes desvastigis ĝin kiel Καρκινος, Ονοι, και Φατνη: krabo, asino, kaj kribo.

Litoreus (loĝante ĉe marbordo) estas de Manilius kaj Ovid. Astacus kaj Cammars aperas ĉe kelkaj klasikaj aŭtoroj. Nepa estas el de finibus de Cicerono kaj la verkoj de Columella, Plaŭto kaj Varro - ĉiuj signifas krabon, languston aŭ skorpion.

Mitologio 

Laŭ la helena mitologio Zeŭso amoris kun Alkemo, kiu estis mortema virino. Alkemo naskis Heraklon. Ekde longa tempo Hera deziris venĝi sin kontraŭ sia edzo. Ŝi atendis la taŭgan momenton.

La plenkreskula Herkulo devis plenumi dekdu laborojn. Dum la dua laboro, li batalis kontraŭ la hidro en la marĉoj de Lerno, en Peloponezo. Malfacile aperis la afero ĉar, kiam li fortranĉis unu kapon, alia renaskiĝis. Hera komprenis, ke nun ŝi povas interveni. Ŝi sendis du gigantajn krabojn, kies pinĉiloj ĉirkaŭprenis liajn maleolojn. Sed Herkulo per unu piedbato rompis iliajn karapacojn, kaj daŭre atakis la hidron. Hera do malvenkis, sed pro ĝia kuraĝo, ŝi metis la krabon en la ĉielon.

Nuntempe la Kankro brilas kiel konstelacio proksime de la Hidro, kiu ondulas sube.

Astrologio 
Laŭ Okcidenta astrologio, Kankro estas zodiaka signo por naskitoj inter la 21-a de junio kaj la 22-a de julio. Fakte, la Suno troviĝas en ĉi tiu konstelacio inter la 21-a de julio kaj la 9-a de aŭgusto.

 
Konstelacioj
Zodiako
Ostaj fiŝoj

La ostaj fiŝoj (Osteichthyes) formas speciriĉan grandklason de la vertebruloj. Kontraste kun la kartilagaj fiŝoj, la skeleto de la ostaj fiŝoj estas tute aŭ preskaŭ ostiĝinta, t.e. la kalcioj enkonstruiĝis.

El vidpunkto de la kladistika klasifiko, ankaŭ la teraj vertebruloj (Tetrapoda) apartenas efektive al la ostaj fiŝoj. Tiel oni taksas ekz. la pulmofiŝojn aŭ celakantojn pli proksimaj parencoj al la teraj vertebruloj ol al la ostaj fiŝoj. Pro tio rifuzas la kladistika klasifiko la mencion de taksono de ostaj fiŝoj sen la mencio de teraj vertebruloj. Vikipedio estas konstruita surbaze de la tradicia klasifiko, laŭ kiu la fiŝoj estas samrangaj kun la teraj vertebruloj.

La plej granda osta fiŝo de la mondo estas la lunfiŝo.

Sistematiko 
La plimulto de la fiŝ-specioj apartenas al la ostaj fiŝoj. La trarigardo pri la unuopaj ordoj kaj ekzemplaj genroj kaj specioj troviĝas en la Sistematiko de la ostaj fiŝoj.

Jen unu el la multaj eblaj klasifikoj de la ostaj fiŝoj. La divido en ordojn estas tiu de FishBase. Ekzemplaj anoj estas montrataj post iuj ordoj.

 Aktinopterigoj (Actinopterygii)
 Kondrosteoj (Chondrostei)
 Polipteroformaj (Polypteriformes)
 Acipenseroformaj (Acipenseriformes; huzo, sevrugo, sterledo, sturgo)
 Holosteoj (Holostei)
 Lepizosteoformaj (Lepisosteiformes)
 Amiaoformaj (Amiiformes)
 Teleosteoj (Teleostei)
 Osteoglosoformaj (Osteoglossiformes)
 Elopoformaj (Elopiformes)
 Albuloformaj (Albuliformes)
 Notakantoformaj (Notacanthiformes)
 Angiloformaj (Anguilliformes; angilo)
 Sakofaringoformaj (Saccopharyngiformes)
 Klupeoformaj (Clupeiformes; haringo, sardelo)
 Gonorinkoformaj (Gonorynchiformes)
 Ciprinoformaj (Cypriniformes; bramo, gobio, karaso, karpo, ploto, tinko)
 Ĥarakoformaj (Characiformes)
 Siluroformaj (Siluriformes; siluro)
 Gimnotoformaj (Gymnotiformes)
 Ezokoformaj (Esociformes; ezoko)
 Osmeroformaj (Osmeriformes)
 Salmonoformaj (Salmoniformes; salmo, truto)
 Stomioformaj (Stomiiformes)
 Ateleopodoformaj (Ateleopodiformes)
 Aŭlopoformaj (Aulopiformes)
 Miktofoformaj (Myctophiformes)
 Lampridoformaj (Lampr(id)iformes)
 Polimiksioformaj (Polymixiiformes)
 Perkopsoformaj (Percopsiformes)
 Gadoformaj (Gadiformes; gado, lojto, merlango, moruo)
 Ofidioformaj (Ophidiiformes)
 Batrakoidoformaj (Batrachoidiformes)
 Lofioformaj (Lophiiformes)
 Gobiesokoformaj (Gobiesociformes)
 Aterinoformaj (Atheriniformes)
 Ciprinodontoformaj (Cyprinodontiformes)
 Belonoformaj (Beloniformes)
 Stefanoberikoformaj (Stephanoberyciformes)
 Berikoformaj (Beryciformes)
 Cetomimoformaj (Cetomimiformes)
 Zeŭsoformaj (Zeiformes)
 Gasterosteoformaj (Gasterosteiformes)
 Singnatoformaj (Syngnathiformes)
 Sinbrankoformaj (Synbranchiformes)
 Skorpenoformaj (Scorpaeniformes)
 Perkoformaj (Perciformes; perĉo, perko; Trakinedoj, trakinoj)
 Pleŭronektoformaj (Pleuronectiformes; pleŭronekto, soleo)
 Tetraodontoformaj (Tetraodontiformes)

 Sarkopterigoj (Sarcopterygii)
 Krosopterigoj (Crossopterygii)
 Celakantoformaj (Coelacanthiformes)
 Dipnoj (Dipnoi)
 Ceratodontoformaj (Ceratodontiformes)
 Lepidosirenoformaj (Lepidosireniformes)
Fréhel

Fréhel (realnome Marguerite BOULC'H) naskiĝis en Parizo la 14-a de julio 1891 de bretonaj devenaj gepatroj - ŝia pseŭdonimo Fréhel aludas al Fréhel (Côtes-d'Armor), malgranda komunumo en Bretonio. En Parizo ŝi trapasis sian infanaĝon en la stratoj, iam petante almozon kantetante kun maljuna blindulo, iam kolportis kosmetikaĵojn de pordo al pordo.

Dekjaraĝa ŝi renkontis la tiaman faman kantistinon de muzikalo Otero, kiu helpis ŝin suriri la scenejon de la trinkejo Univers je la nomo Pervenche (vinko, ĉiamverda, multjara duonarbusto kun multaj beletaj floretoj).

Ŝi edziniĝis kun la komediisto Robert Hollard kaj naskis infanon, kiu tuj mortis. Tiu perdo markas la komencon de infera subiro. Post la foriro de sia edzo ŝi provis konsoli sin kun Maurice Chevalier, sed tio ne daŭris. Ju pli ŝia kantistina kariero sukcesis, nun per la nomo Fréhel elektita pro ŝia bretona deveno (ekzistas samnoma kabo ĉe la Golfo de Sankta-Maklovo), des pli ŝia privateca vivo katastrofiĝis ĝis sinmortiga provo.
En 1911 ŝi foriris el Parizo, vojaĝis dum dek du jaroj tra Centreŭropo de Turkio ĝis Sovetunio, dronanta en alkoholaĵoj kaj drogoj.

Revenante en 1923, ŝi rekomencis kanti havante tiom da sukcesoj kiom antaŭe. Ŝi ankaŭ rolis en filmoj, sed daŭrigis la uzadon de drogoj kaj mortis, sola, en hotela ĉambro en 1951 (3-a de februaro).

Listo de kanzonoj 
 Comme une fleur
 Comme un moineau
 Toute seule
 Paris la nuit
 L'Obsédé
 La Coco
 A la dérive
 Dans la rue
 Sous le pont noir
 La chanson d'autrefois
 La zone
 J'n'attends plus rien
 J'attends quelqu'un
 Appel
 C'est un mâle
 Le grand Léon
 Dans une guinguette
 Quand il m'écrit
 Chanson tendre
 Il n'est pas distingué
 La peur (Un chat qui miaule)
 Où sont tous mes amants?
 Le fils de la femme poisson
 La valse à tout le monde
 Maison louche
 Tel qu'il est
 C'est un p'tit bal musette
 Les filles qui, la nuit
 Où est il donc?
 Derrière la clique
 Chanson des fortifs
 La môme catch catch
 L'amour des hommes
 La der des der
 Sans lendemain
 La java bleue

Filmaro 
 1931: Coeur de lilas fare de Anatole Litvak
 1934: Amok fare de Fedor Ozep
 1936: Pépé le Moko fare de Julien Duvivier
 1937: Le Puritain fare de Jeff Musso
 1940: L'enfer des anges fare de Christian-Jaque
 1949: Un homme marche dans la ville fare de Marcello Pagliero

Eksteraj ligiloj 

 Le Temps des cerises ("la tempoj de ĉerizoj")  paĝo pri Fréhel ()
 La chanson française paĝo kun multaj kanzonoj de Fréhel ()
 retnotlibro pri la franca verkisto Robert Giraud kaj lia rilato kun Fréhel, arkivigita novembre 2011 ()
 tekstoj de ŝiaj plej kortuŝaj kanzonoj ()

Francaj aktoroj
Francaj kantistoj
Fréhel
Pulmo

La pulmoj estas la gaso-interŝanĝaj organoj de la spira sistemo de homoj kaj de aliaj bestoj. Pulmo estas en kontakto kun la sangocirkula sistemo, eligas el la sango karbonan dioksidon kaj anstataŭe enigas oksigenon.

Homo havas du pulmojn, dekstran kaj maldekstran, en la brusta parto (torako) de la korpo. La dekstra pulmo estas pli granda ol la maldekstra kaj konsistas el tri loboj. La maldekstra, samflanke kun la koro, estas duloba. La pulmoj de mezgranda plenkreskulo pezas iom pli ol unu kilogramon.

Pulmaj malsanoj 
 Bronkito
 Emfizemo
 Kronika obstrukca pneŭmonopatio
 Pleŭrito
 Pulma kancero

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 branko
 bronko

 
Spira sistemo
Phoenix

Phoenix estas en Esperanton kutime tradukata kiel Fenikso.

Phoenix povas esti:

 familia nomo, ekzemple:
 River Phoenix, usona aktoro (1970-1993)
 Joaquin Phoenix, usona aktoro (naskiĝis en 1974)
 sondilo sur la planedo Marso, vidu Phoenix (kosmosondilo)
 Vacoas-Phoenix, urbo en Maŭricio
 Phoenix (biero) - biero produktata en tiu urbo de Maŭricio

Vidu ankaŭ 
 Fenikso
Jacek Kuroń

Jacek Jan KUROŃ (naskiĝis la  en Lvov, mortis la  en Varsovio) estis pola historiisto kaj politikisto.

Li agadis en la 1950-aj jaroj en la junkomunista movado (pole ZMP), poste en la pola Komunista partio (LEMP), el kiu li estis forigita. En 1964 li estis kunskribanto de publika letero al la LEMP-anoj, pro kio li estis enprizonigita je 3 jaroj.

Li estis fondinto de Laborista Defenda Organizo (pole KOR) en 1976. Poste aktiva ano de Solidarność, sed dum la armea potenco li estis internita, poste li partoprenis en la diskutoj kun la komunista registaro.

De 1989 ĝis 2001 li estis parlamentano. En la registaro de Tadeusz Mazowiecki li estis ministro pri laboraj aferoj. Li estis ano de la Unio de la Libereco (liberalisma Partio).

Polaj politikistoj
Polaj historiistoj
Aktivuloj de Solidareco (Pollando)
Polaj ateistoj
Margareta Handzlik

Małgorzata Maria HANDZLIK (esperantigite Margareta Handzlik; naskiĝis la  en Bielsko-Biała) estas pola Esperanto-parolantino, ekde 2004 ĝis 2014 Membro de Eŭropa Parlamento en kristandemokratia frakcio Eŭropa Popola Partio. En Pollando ŝi membras en Civitana Platformo (pole Platforma Obywatelska).

Ŝi finstudis geografion ĉe Silezia Universitato en Katowice kaj poste kromstudis ĵurnalistikon, ekonomikon kaj gvidarton de kompanioj, administradon, juron de negoco.

Ŝi estas nun entreprenistino kaj agas por la socio, ŝi Esperanton parolas ekde proks. 1985.

Ŝi kaj ŝia iama edzo Georgo Handzlik ekde 1989

gvidis kelkajn firmaojn: Eldonejon KLEKS, kiu eldonis librojn en la pola kaj Esperanto, Edukcentron por Instruistoj, Kursejon pri Fremdaj Lingvoj, Studiumon por Ĵurnalistoj kaj Eldonistoj. Tamen la plej konataj en la regiono estas du lokaj radioj Radio Bielsko en Beskidoj kaj Radio MEGA en Silezio. Ambaŭ ili ne nur elsendas muzikon, sed engaĝiĝas en sociajn agadojn de la loka loĝantaro. Ŝi kreis pli ol 100 laborlokojn.

Kiel junulino ŝi fondis skoltan grupon de junaj vulpetoj kaj post kelkaj jaroj ŝi jam respondecis pri kelkaj miloj da skoltoj kaj skoltestroj.

Ŝi agadas en Asocio por Disvolvo de Humanisma-Teknika Akademio en Bielsko-Biala, Estraro de Regiona Komerca kaj Industria Ĉambro en Bielsko-Biala.

La 8-an de julio en 2004 Malgorzata Handzlik renkontiĝis kun budapeŝtaj esperantistoj. La renkontiĝo okazis en la hungara Landa Fremdlingva Biblioteko, kie trovis lokon la fama Esperanto-Kolektaĵo Karlo Fajszi (40 mil bibliografiaj unuoj). Ĉeestis la vicprezidanto de HEA Aleksandro Jakab, Stefano Mészáros (Kultura E-Asocio), Emeriko Szabó (Presejo Saluton), Andreo Lukács (Medioprotekta Asocio Aero) kaj 6 membroj de la Budapeŝta Medicina E-Fakgrupo. Oni parolis pri la – ebla – estonta rolo de Esperanto en la Eŭropa Unio: Esperanto, kiel unu el la oficialaj lingvoj de EU kaj Esperanto, kiel la unua fremda lingvo kaj kapabloevoluiga lernobjekto en la bazaj lernejoj.

Eŭropa Parlamento 
Handzlik estis unu el la polaj esperantistoj, kiuj estas Membroj de Eŭropa Parlamento, krom Bronisław Geremek kaj Ryszard Czarnecki. En eŭropaj balotoj 2004 ŝi ricevis en Silezio 30.030 voĉdonoj, en eŭropaj balotoj 2009 - 41.697 voĉdonoj. Ŝi ne plu apartenas al la Eŭropa Parlamento dum la periodo 2014/19.

En 2005, kiel la unua esperantista membro de la Eŭropa Parlamento Małgorzata Handzlik estis intervjuita de la brita televida kompanio BBC. La intervjuo okazis en la Eŭropa parlamento en Bruselo la 23-an de junio, kun interpreto inter Esperanto kaj la angla. Reprezentantoj de BBC mem petis, ke la intervjuo okazu en Esperanto. La intervjuo temis pri la lingva situacio en la oficialaj instancoj de la Eŭropa Unio.
La 26-an de septembro 2004 ŝi aktive partoprenis kiel MEP en la E-Debato en Varsovio organizita de japana Mecenato de Esperanto Etsuo Miyoshi kun helpo de Eduardo Kozyra.

Eksteraj ligiloj 

 Oficiala retpaĝo 
 Intervjuo donita al Libera Folio
 Małgorzata Handzlik ĉe la paĝo de Eŭropa Parlamento (oficialaj lingvoj de Eŭropa Unio)

Polaj esperantistoj
Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Pollando 2009-2014
Asgardo

Ásgarðr (azbieno) estas – en nord-ĝermana mitologio – la loĝejo de la azoj (komparu Vanaheimr kaj Miðgarðr). Ĝi enhavas la loĝejon de Óðinn, Glaðsheimr, kaj tiun de Þórr, Þrúðvangar. En Ásgarðr loĝas, krom la azoj, ankaŭ la tri vanioj Njordo (Njorðr), Frejo (Freyr) kaj Freja (Freyja), kiel ostaĝo post milito inter la du di-familioj.

Pri la forta muro ĉirkaŭ Ásgarðr oni rakontas ke la dioj dungis giganton por konstrui ĝin. Se li tion faros antaŭ la fino de la vintro, li ricevos la am- kaj amordiinon Freja, la sunon kaj la lunon; se ne, la dioj tamen rajtos preni lian vivon. Li petis la rajton helpigi sin per sia virĉevalo, Svaðilfari. La giganto, kaj foje amiko de la dioj, Loki apogis lin, kaj persvadis la azojn ke la muro ne povos esti preta ĝustatempe.
Tamen, malmultajn tagojn antaŭ la fino de la vintro la muro estis preskaŭ preta; sed Loki aliformigis sin en ĉevalinon kaj delogis Svaðilfari. La rezulto estis la okkrura ĉevalo de Óðinn, Sleipnir.

Gardisto de Ásgarðr estas Heimdallr. La ponto al Ásgarðr, Bifrost, eble estas la ĉielarko, eble la Lakta vojo.

Iðavöllr aŭ Iðawǫllr - norene „kampo de verva aktivado“, esperantigebla "Ida-kampo", "Ida-ebenaĵo" aŭ iom libere "Ida-valo" - estas kampo aŭ ebena areo en la centro de la mitologia mondo Asgardo, la mondo de la azoj.

Ĝermana mitologio
Lokoj de la nord-ĝermana mitologio
X

X [ikso] estas la 24-a litero de la latina alfabeto. Ĝi ne estas uzata en Esperantaj vortoj; tamen laŭ la x-metodo oni reprezentas la ĉapelitajn literojn kaj ŭ per la kunmetado de la baza litero kaj x.

La litero aspektas same kiel litero Ĥa de cirila alfabeto kaj kvazaŭ same kiel la litero Ĥi de greka alfabeto.

Kiel romia cifero X havas la valoron 10.

Vidu ankaŭ 

 X kun nombro
 Unikodo
 Fenestra Sistemo X

Bazaj latinaj literoj
Dracula (filmo de 1931)

Dracula [DRAkula] estas usona supernatura horora filmo de 1931 reĝisorita kaj kunproduktorita de Tod Browning el scenaro verkita de Garrett Fort. Ĝi estas bazita sur teatraĵo de 1924 nome "Dracula" de Hamilton Deane kaj John L. Balderston, kiu siavice estis adaptita el la romano de 1897 Dracula de Bram Stoker. En la filmo stelulas Bela Lugosi kiel la grafo Drakulo, nome vampiro kiu elmigras el Transilvanio al Anglio kaj predas la sangon de vivantaj viktimoj, inklude la fianĉinon de junulo.

Produktorita kaj distribuita de Universal Pictures, Dracula estas la unua sonkina adaptaĵo de la romano de Stoker. Kelkaj aktoroj estis konsiderataj por portreti la titolrolulon, sed Lugosi, kiu estis jam ludinta la rolon en Broadvejo, finfine atingis la rolon. La filmo estis parte filmita en la filmejoj de "Universal Studios Lot" en Kalifornio, kiuj estis reuzitaj nokte por la filmado de "Drácula", konkurence produktorita kiel hispanlingva versio de la historio ankaŭ fare de Universal.

Dracula estis ekonomia kaj kritikista sukceso, kaj kondukis al kelkaj pluigoj kaj kromverkoj. Ĝi havis elstaran influon en la popola kulturo, kaj la portreto fare de Lugosi de Drakulo establis la rolulon kiel kultura ikono, same kiel la arketipa vampiro en postaj verkoj de fikcio. En 2000, la filmo estis elektita de la Kongresa Biblioteko de Usono por konservado en la National Film Registry kiel "kulture, historie aŭ estetike grava".

Notoj

Bibliografio 
 Fitzgerald, Michael G. (1977). Universal Pictures: A Panoramic History in Words, Pictures, and Filmographies. New Rochelle, New York: Arlington House Publishers. ISBN 0-87000-366-6.
 Rebello, Stephen; Allen, Richard C. (1988). Reel Art: Great Posters from the Golden Age of the Silver Screen. New York: Abbeville Pres. ISBN 0-89659-869-1.
 Vieira, Mark A. (2003). Hollywood Horror: From Gothic to Cosmic. New York: Harry N. Abrams, Inc. ISBN 0-8109-4535-5.
 Weaver, Tom; Brunas, Michael; Brunas, John (1990). Universal Horrors: The Studios Classic Films, 1931–46. McFarland. ISBN 978-0-7864-9150-6.

Eksteraj ligiloj 

 Dracula eseo de Gary Rhodes en National Film Registry 
 Dracula eseo de Daniel Eagan en America's Film Legacy: The Authoritative Guide to the Landmark Movies in the National Film Registry, A&C Black, 2010 , pp. 181-183 
 
 1998 muziko de Philip Glass

Drakulo
Usonaj filmoj
Anglalingvaj filmoj
Usonaj nigrablankaj filmoj
Hororaj filmoj
Vampiraj filmoj
Nitrogena fiksado

Nitrogena fiksado estas la proceso, per kiu la aera nitrogeno (en la molekula formo de N2) estas kaptita kaj transformita al nitrogenaj kombinaĵoj por pliaj ĥemiaj procesoj (ekz. amonio, nitrato kaj nitrogena dioksido).

La nitrogena fiksado estas okazigita de multaj diversaj bakterioj, protistoj, aktinomicetoj, cianobakterioj, kaj kelkaj tipoj de malaerobiaj bakterioj. Multaj pli evoluintaj plantoj formis simbiozan rilaton kun tiuj mikroorganismoj. La plej konataj estas la fabacoj kiel trifolio kun entenataj simbiozaj bakterioj en la tuberetoj de la radika sistemo. Ili produktas la nitrogenajn kombinaĵojn, kiuj helpas tiel sterkigi la agron. Multaj aliaj plantaj familioj havas similan simbiozon, ekzemple alno, Ceanothus, Azolla, Allocasuarina, kaj Casuarina. Kelkaj likenoj ankaŭ entenas nitrogen-fiksantajn cianobakteriojn.

La nitrogeno povas ankaŭ fiksiĝi por arta sterko en industriaj procesoj. La plej populara metodo estas la Procezo Haber.

Ne-papiliofloraj N-fiksantaj plantoj 
 Lobaria pulmonaria ( likeno )
 cikasoj
 gunero
 ruĝa alno
 Ceanothus velutinus (en: Snowbrush)
 Myrica californica (en: Wax myrtle)
 mahagono (Cercocarpus ledifolius)
 Purshia tridentata (en: Bitterbrush)
 bizonbero (en: Buffalo berry)
 Casuarina equisetifolia (en: Beefwood)

Vidu ankaŭ 
 Nitrogena ciklo
 Procezo Haber

Planta fiziologio
Stamenaro

Stamenaro (aŭ androceo el la grekaj ἀνδρός, viro, kaj οἶκος, domo) estas ĉiuj la stamenoj, viraj organoj de floro, ĉe la florplantoj. Stamenoj estas duparte: filamento (filamentum) estas la tigeto de stameno, kaj antero (anthera) estas la pintoj de la stamenoj kun poleno, konsistante ĝenerale el du tekoj. Kompare, la ina parto de la floroj estas la karpelaro.

La nombro de stamenoj varias laŭ la familioj. Ĝi, kune kun la aranĝo kaj la koloro, estas distingilo por distingi la specioj. 

Simbolo de androceo en la floroformulo estas A.

Depende de la aranĝo oni povas distingi diversaj tipoj de androceoj:

 plastemona aŭ primare poliandra – multaj stamenoj; kiuj estas helice aranĝitaj (origina formo de la andoceo)

 sekundara  poliandra – multaj stamenoj, verticile en pli granda nombro de cirkloj aranĝitaj 

 diplostemona – la stamenoj estas aranĝitaj en du cirkloj

 haplostemona – la androceo konsistas el unu cirklo (reduktita)

La ina ekvivalento de la androceo nomiĝas gineceo kaj estas la tuto de la inaj seksorganoj (karpeloj).

Konstruo de la androceo 

La baza elelmento de la androceo estas la stamenoj. Ili konsistas plejofte el filamento kaj antero. La antero konsistas el du tekoj,kiuj etas dividitaj de konektivo. Ĉiu teke konsitas el po 2 polensakoj.

La polena patrina ĉelo formiĝas al Mejozo de haploidaj mikrosporoj ene de la plensakoj. Tra truo ili atingas la eksteron.

La anteroj povas esti orientitaj al la flora centro. Tiam ili nomiĝas introrsaj. Ekstorsaj ili nomiĝas, se ili montras eksteren. Latrorsaj nomiĝas  anteroj, kies polensakoj staras en sama distanco unu al la alia kaj ne montras en speciala direkto.

Evoluo de la anteroj

Referencoj

Plantomorfologio
floroj
Stameno

Stameno estas la vira organo de la floro. Kompare, la ina florparto estas karpelo. Androceo  aŭ stamenaro estas ĉiuj stamenoj de iu floro.

Stamenoj estas dupartaj:
 la stamentigo (aŭ filamento), baze, fadenforma, subtenas la polenujojn.
 la polenujaro (aŭ antero Eicholz, Rüdiger 1958 : Esperanta Bildvortaro, Esperanto Press, Bailieboro, Ontario, Kanada, 880 pp., p.116 (60/45) ), supre, plej larĝa parto. La polenujaro estas 2 polenujoj kiuj produktas kaj entenas la polenon. Krome, en ĉiu polenujo estas 2 polensakoj.

Kiam la stameno estas matura, la polenujoj malfermiĝas, liberigante la polenerojn.

Referencoj 

Plantomorfologio
Colombey-les-Deux-Églises

Colombey-les-Deux-Églises [koloBE ledezegLIZ] estas vilaĝo en la francia departemento Haute-Marne, iĝinta fama pro la eta nobeldomo ("La Boisserie"), kiun tie estis aĉetinta Generalo Charles de Gaulle, kiu faris el tiu sian personan kaj familian ripozejon, sian retiriĝejon. Tie li mortis la 9-an de novembro 1970. Post lia morto liaj admiruloj kaj partianoj igis starigi egan monumenton liamemore en formo de Lorenokruco 43,5 metrojn alta.

La domego konservatis senŝanĝe kia dum lia vivo, kaj nun vizitatas kiel muzeo. Regule admirantoj aŭ simplaj turistoj venas viziti la vilaĝon.

Esperantio 
Anekdote, sed interese al la esperantistoj: inter la inĝeniera skipo la Lorenokrucon konstruinta estis konsil-inĝeniero pri konstrurezisto, kiu estis Louis-Christophe Zaleski-Zamenhof, la nepo de la iniciatinto de Esperanto.

Okaze de la eŭropaj balotoj, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 1 voĉon en 2004 (0,36%).

Notoj kaj referencoj 

Komunumoj de Haute-Marne
David Gaines

David GAINES (naskiĝis la 20-an de oktobro 1961) estas usona komponisto. Li verkis la unuan orkestran simfonion, kiu uzas tekstojn en Esperanto. Li verkis ankaŭ ĥoran kanton, Povas Plori Mi Ne Plu, kiu temas pri la iama militsituacio en Bosnio kaj Hercegovino. Tiu kanto gajnis la unuan premion "An Ok San" ĉe la Belartaj Konkursoj de UEA en Tampereo en 1995. Li estas ankaŭ prezidinto de la Esperanto-Societo de Vaŝingtono, D.K., kaj iame estis UEA-Fakdelegito por muziko kaj vegetarismo por tiu urbo.

D-ro Gaines doktoriĝis sub la komponada fako de la Peabody-Konservatorio de Muziko en Baltimoro, Usono. Lia Esperanto-simfonio haveblas kompaktdiske registrita de la Moravia Filharmonia Orkestro de Ĉeĥio; Vit Micka, dirigento, kaj Kimball Wheeler, mezosopranulino.

Lia movada aktivado realiĝas precipe en de Muzika Esperanto-Ligo, en kiu li havas la postenon de Honora Prezidanto.

Eksteraj ligiloj 

 Persona retejo (angla kun enkonduko en Esperanto)

Usonaj komponistoj
Esperantlingvaj kantistoj
Usonaj esperantistoj
G

G estas la 7-a litero de la latina alfabeto kaj la 8-a de la esperanta alfabeto. Ĝia nomo en Esperanto estas go.

Signifoj 
En botaniko, G simbolas gineceon en la floroformulo.
Pri la Internacia sistemo de unuoj, g estas la milono de kilogramo, nomata gramo, ĝi estas bazunuo de la C.G.S.-sistemo.
En elektromagnetismo, G (pri gaŭso) estas mezurunuo por magneta kampo en la fizika sistemo de unuoj C.G.S..
En klasika mekaniko, g estas la gravita akcelo sur Tero, dum G estas la universala gravita konstanto.
Prefikse al unuoj ĝi signifas giga, t. e. 109.
Prefikse al duumaj unuoj kiel bitoko en komputiko ĝi signifas gibi (aŭ ankaŭ giga), t. e. 230.
En kemio, G estas simbolo de la aminoacido glicino.
Pri muziko, G estas la kvina noto en la C-maĵora gamo.

Elparolo en diversaj lingvoj 
Ĝibraltaro estas prononcata
 en la hungara (Gibraltár)  
 en la angla (Gibraltar) 
 en la franca (Gibraltar) 
 en la hispana (Gibraltar) en certaj situacioj

Vidu ankaŭ 
 Voĉa velara plozivo

 G kun nombro

Bazaj latinaj literoj
Kolombenoj

Kolombenoj (Columbinae) estas subfamilio de kolombedoj (Columbidae). Ĝiaj specioj inkluzivas inter aliaj tre konataj specioj de kolomboj kaj turtoj kiel:

Palumbo Columba palumbus
Rokkolombo Columba livia
Arbokolombo aŭ trukolombo Columba oenas
Palumbo Streptopelia turtur
Orienta turto Streptopelia orientalis
Kolringa turto aŭ turka turto Streptopelia decaocto
Palmturto Streptopelia senegalensis

Genroj
Genro Columba  inkludante Aplopelia – Malnovmondaj kolomboj (33-34 vivantaj specioj, 2-3 ĵuse formortintaj)

Genro Streptopelia inkludante Stigmatopelia kaj Nesoenas - turtoj (14-18 vivantaj specioj)

Genro Patagioenas – amerikaj kolomboj; iam inkluditaj en Columba (17 specioj)

Genro Macropygia - Kukolkolomboj
 Stria kukolkolombo, Macropygia unchall
 Maldikbeka kukolkolombo, Macropygia amboinensis
 Bruna kukolkolombo, Macropygia phasianella
 Malhela kukolkolombo, Macropygia magna
 Andamana kukolkolombo, Macropygia rufipennis
 Filipina kukolkolombo, Macropygia tenuirostris
 Ruĝeca kukolkolombo, Macropygia emiliana
 Nigrabeka kukolkolombo, Macropygia nigrirostris
 Makinleja kukolkolombo, Macropygia mackinlayi
 Malgranda kukolkolombo, Macropygia ruficeps

Genro Zenaida (7 specioj)

Genro Turtur (5 specioj)

Genro Phaps (3 specioj)

Genro Reinwardtoena (3 specioj)

Genro Chalcophaps (2 specioj)

Genro Petrophassa (2 specioj)

Genro Turacoena (2 specioj)

kaj aliaj

Kolomboformaj
B

B estas la dua litero de ambaŭ la latina alfabeto kaj la esperanta alfabeto.

Signifoj 
 B estas la internacia aŭtokodo de Belgio.
 b estas la muziknoto plenduto super a kaj duonduto sub c.
 B estas simbolo por boro en kemio.
 B estas unu el la tri fazoj de trifaza elektra cirkvito.
 b estas simbolo de bito.
 B estas simbolo de bitoko.
 B estas kodo de aminoacidoj asparagino aŭ asparta acido en kemio.
 b aŭ bn estas simbolo de budo (mezurunuo), mezurunuo de areo difinita kiel 10−28 m2.

La majuskla litero ĉiam aspektas same kiel litero Ve de cirila alfabeto, la minuskala litero aspektas same en mana skribo kaj malsame en printa tiparo.

Vidu ankaŭ 

 B kun nombro

Bazaj latinaj literoj
Ijad Allaŭi

Ijad ALLAŬI (ankaŭ Ijad al-LAŬI)(n. 1945), arab.: اياد علاوي, estas iraka politikisto kaj estis la ĉefministro de la iraka provizora registaro fondita post la usona invado de Irako en 2003. Lia ĉefminstreco finiĝis la 7-an de Aprilo 2005.

Li devenas el riĉa komercista familio, lia avo partoprenis en la traktoj kun Britio por la sendependeco. Lia familio ankaŭ parencas al Aĥmed ĈALABI, iama favorito de Usono por la prezidenta posteno de Irako. Allaŭi estas ŝijaana muslimo kaj nervokuracisto, kiu estis - antaŭ la emigrado - sub Saddam Hussein ano de la partio Baazo. En la ekzilo (en Londono) li fondis la Irakan Nacian Asocion INA helpe de MI6 kaj CIA. Tiu organizo estis apogita fare de iamaj oficiroj, kiuj fuĝis el Irako. En 1978 travivis Allaŭi fiatakon en Londono.

La 28-an de majo 2004 estis nomumita Allaŭi ĉefministro, por konduki la landon depost la potenco-transdono de Usono ĝis la fino de la landaj balotoj (fino de 2005).

Ghazi al-Javar

Irakaj politikistoj
Ĉefministroj de Irako
Florlingvo

Florlingvo estas iel sekreta, kodita maniero esprimi sin inter amantoj (en ajna stato de amrilato) per sendo de floroj kiuj havas priaman signifon. Ties origino estis dum la mezepoko, kiam ofte la sentoj kaj ĉefe komunikoj devis nepre esti sekretaj. Nuntempe la florvendistoj klopodas revigligi tiun esprimmanieron por helpi sian negocon. Tre ofte en filmoj kun historioj kaj de pasintaj epokoj kaj de nuntempaj aperas scenoj bazitaj sur tiu kutimaro. Tiu lingvaĵo rilatas al aliaj similaj kiel tiuj pri uzado kaj movado de ventumiloj.

Listo 
 Akvolilio: "Vi estas frosteca"
 Dianto
 rozkolora dianto: "Mi respondas al vi jese"
 ruĝa dianto: "Vi instigas min al amoraj sentoj"
 blanka dianto: "Vi instigas min al puraj sentoj"
 plurkolora dianto: "Mi plupripensos"
 Digitalo: "Mi jam travivis seniluziiĝojn"
 Filadelfo: memoro (eble pro ties persistemea aromo), ankaŭ "Vi ebriigas min"
 Hedero: "Mi mortas tie, kie mi alkroĉiĝas"; t.e. eterna fideleco
 Jasmeno: gracieco kaj eleganteco
 Kalendulo: ĉagreno
 Konvalo: reveninta feliĉo
 Krizantemo: "Mia koro estas libera"
 Lekanteto: "Ni profitu je juneco"
 Lilio: pureco
 Miozoto: "Ne forgesu min"
 Mito
Dum la mezepokoj iam kavaliro kun sia amatino promenis laŭlonge de rivero. Dum la plukado de fasko da floroj li falis en la akvon pro la pezo de sia kiraso. Dum li dronis li ĵetis la faskon da floroj al sia amatino kaj kriis "Ne forgesu min". Ĉi tiu floro estas ligata al romantikismo kaj tragikeco kaj ofte estis portata de virinoj kiel signo de fideleco kaj senfina amo.

En aliaj lingvoj
- France: "Ne m'oublie pas; Myosotis des bois"
-Angle: "Forget-me-not"
-Germane: "Vergißmeinnicht"
-Nederlande: "Vergeet-mij-nietje"

 Musko: "Amikeco, nenio pli"
 Mirto: Geedza amo

 Narciso: memamo
 Olivarbo (branĉaĵo de): repacigo
 floroj de Oranĝujo: pureco
 Penseo: "Pensu pri mi, kiel mi pensas pri vi"
 Peonio: "Mi hontas pri tio, kion mi faris"
 odora pizo: Mi ne kredas vin
 primolo: unua amo
 Ranunkolo: perfido, malico
 Rozo:
 ruĝa rozo: pasia amo
 flava rozo: "vi estas nefidela"
 Siringo
 blanka siringo: unua amorevo
 viola siringo: "Ĉu vi amas min plu?"
 Tulipo: "vi estas ne kapabla ami"
 Vinko: dolĉa memorado
 Violo: modesteco
 Visterio: tenereco

Vidu ankaŭ 
 Floroj en arto

Eksteraj ligiloj 

 http://www.zauber-pflanzen.de/liebblsp2.htm 
 http://www.meemelink.com/books%20pages/17525.La%20Tour.htm 
 http://www.jfpc.or.jp 
 http://www.earthlypursuits.com/FlwrsPer/FPtitle.htm 

Heraldiko
Kulturo
Montgomery (Alabamo)

estas urbo en Kantono Montgomery (Alabamo). Laŭ popolnombrado en 2000 la urbo havis  loĝantojn. Ĝi estas la ĉefurbo de Alabamo, ŝtato de Usono. Ĝi ankaŭ estas la ĉefurbo de Konteo Montgomery.

Montgomery estis nomita laŭ generalo Richard Montgomery, kiu mortis en la Usona Revolucia Milito provante kapti Kebekon (Kanado). Ĝi estis la unua ĉefurbo de la Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko. Ĝi situas ĉe la norda flanko de la Alabama Rivero.

D-ro Martin Luther King la 2-a gajnas nacian atenton por aferoj pri civitaj rajtoj dum sia tenado kiel pastoro de la Baptista Preĝejo de Dexter-Avenuo, du kvadratoj fore de la Ŝtata Ĉefa Konstruaĵo. En 1955 Rosa Parks iĝis heroino de civil-rajtoj, kiam ŝi rifuzis permesi al blankulo sidi en sia aŭtobusa seĝo. La reago al ŝia aresto komencis la bojkoton de la aŭtobusa sistemo de Montgomery, kiu devigis la urbon malapartigi la aŭtobusan sistemon. En 1965 marŝo por justeco organizita de D-ro King iris de Selma, Alabama al Montgomery.

Geografio 

Laŭ la Usona Oficejo de Popolnombrado, la urbo havas areon de .  de ĝi estas lando kaj  de ĝi estas akvo (0,52 % de ĝia tuta areo).

Urboj de Alabamo
Iamaj ĉefurboj
Ĉefurboj de Usono
Ghazi al-Javar

Ghazi al-Javar ( Ghāzī al-Jāŭar; naskiĝis la 11-an de marto 1958) en Mosulo/Irako) estis elektita prezidento la 1-an de junio 2004 fare de la iraka registaro. La antaŭe UN-proponita Adnan Paĥi la peton rifuzis.

La sunaisma al-Javar estas grava ŝejĥo de la tribo de Ŝamar, kiu en la arabaj landoj tre disvastiĝis kaj devenas el Mosulo den norda Irako. Ĉar al la tribo apartenas ankaŭ multaj ŝijaistoj, multaj esperas lian pacigan rolon.

Ĉefministro de Irako dum la periodo de lia prezidanteco estis Ijad Allaŭi. La 6-an de aprilo 2005 la provizoran prezidantecon de Ghazi al-Javar anstataŭis transpreno de la posteno fare de Ĝalal Talabani.

Eksteraj ligiloj 

 http://riverbendblog.blogspot.com/2005_05_01_riverbendblog_archive.html#111736857847338021 
 http://www.f-r.de/uebersicht/alle_dossiers/politik_ausland/irak_nach_dem_krieg 

Prezidantoj de Irako
Irakanoj
Juneau

Juneau (pron. ĜUN-o) estas la ĉefurbo de Alasko, Usono.

Juneau ankaŭ estas kantono. Juneau estas la sola urbo en la kantono, kaj la limoj de la kantono kaj la urbo estas la samaj. Tiel, Juneau estas la ĉefurbo de ĝia kantono. Juneau estas la sola ŝtata ĉefurbo en Usono kun neniuj vojoj enirante la urbon. Oni povas eniri ĝis Juneau nur per boato aŭ aviadilo.

Kvankam indiĝenaj popoloj loĝis en la areo por miloj da jaroj, ne ekzistis konstanta loĝejo je la loko, kie nun troviĝas la urbocentro, nur dumsomera profiŝada kampejo. Tamen oro troviĝis tie. Je 1880, George Pilz, germandevena mininĝeniero loĝante en la tiama regurbo de alasko, Sitka, ofertis premion de "100 litotukoj kaj daŭra laboro por la tribanoj" al iu ajn indiĝeno kiu alportos specimenojn de orhava erco. Cowee {pron. ka-ŬI), la ĉefestrarano de la Auk-tribo de Tlingit-oj, kies ĉefa loĝejo estis ĉe Auke Bay proks. 15 km de la nuntempa urbo, venis al li kun tiaj specimenoj; Pilz sendis 2 orserĉistojn, Joe Juneau kaj Richard Harris, por enketi. La 3-an de oktobro 1881, Cowee gvidis ilin al la valeto kiu nun nomiĝas Silverbow Basin, kaj tie ili trovis riĉan fonton da orplena kvarco. Baldaŭ poste, Juneau ekurbiĝis en 1881, unue nomita Harrisburgh pro unu el la fondintoj, sed poste nomita laŭ la alia ministo, Joseph Juneau.

Urboj de Alasko
Ĉefurboj de Usono
Little Rock (Arkansaso)

Little Rock [pron. LET-el rok] (angle por "malgranda roko") estas urbo en la distrikto Pulaski en Arkansaso. Ĝi estas la ĉefurbo kaj de la Usona ŝtato Arkansaso kaj de la Konteo Pulaski. Historie, Little Rock estis grava en la Usona Civilrajta Movado, kiam Centra Lernejo Little Rock estis rase kunigata en septembro 1957.

Historio 
Laŭdire en 1722 franca Bernard de la Harpe albordiĝis ĉe malgranda rokaro ĉe rivero Arkansaso kaj nomis la lokon La Petite Roche (= la malgranda roko). Li tie fondis stacion por komerci kun ĉasistoj kaj proksimaj Quapaw-indianoj.

En 1836 Arkansaso estas akceptita kiel usona subŝtato, kaj Little Rock iĝas ties ĉefurbo.

Dum la Usona Enlanda Milito Arkansaso (en 1861) aliĝas al la Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko. En 1863 uniaj usonaj trupoj okupas Little Rock.

Rasa disigo 
Je la 2-a de septembro 1957, la vesperon antaŭ la komenco de la lerneja jaro, kvin jarojn post la supera-kortuma malpermeso de rasa disigo, guberniestro Orval FAUBUS ordonis al taĉmento de la Nacia Gvardio, posteni antaŭ lernejo Rock Central High School, por rifuzi al naŭ negraj lernantoj la aliron. Ankaŭ la sekvan tagon gvardianoj kaj furiozaj civilujoj malebligis la aliron de la naŭo, poste nomota Little Rock Nine (Naŭo de Little Rock). Nur je la 24-a de septembro prezidento Dwight D. Eisenhower sendis mil federacie lojalajn gvardianojn, kiuj garantiis al la infanoj la aliron al la lernejo.

40 jarojn poste la Naŭo de Little Rock estis distingita de prezidento William J. Clinton (iam mem guberniestro en Little Rock) pro sia kuraĝo en la defendo kaj efektivigo de siaj rajtoj.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.littlerock.dina.org  
 http://www.downtownlittlerock.com 
 http://www.downtownlr.com 
 http://www.heartofarkansas.com 

Urboj de Arkansaso
Ĉefurboj de Usono
Denvero (Koloradio)

Denvero () estas metropolo, la plej granda urbego kaj ĉefurbo de la usona ŝtato Koloradio. La urbo situas tuj oriente de la montetaroj de la Rok-Montaro.

Denvero estas kromnomata la "Mejlalta Urbo" pro sia oficiala alto. Unu el la ŝtupoj de la ĉefurba konstruaĵo estas markita esti 5.280 futojn super marnivelo aŭ unu mejlon. La urbo ankaŭ estis konata kiel "La Reĝino-Urbo de la Ebenaĵo" pro la graveco de la urbo en la agrikulturo de la ĉirkaŭaj ebenaĵoj.

La Flughaveno Denvero estas nordorienta de la urbo. La Denvera Bestoĝardeno aŭ en angla Denver Zoo estas instalaĵo de 32 ha situanta en la Urba Parko de Denvero. Fondita en 1896, ĝi apartenas al la urbo kaj kantono Denver kaj ricevas financon parte de Scientific and Cultural Facilities District (SCFD). Ĝi estis la plej populara paga allogaĵo en la Denvera metropolita areo en 2005.

Denvero estis fondita kiel urbeto en la Teritorio Kansaso en 1858, kaj enkorpiĝis je la 7-a de novembro 1861, multajn monatojn post la formigado de la Teritorio Kolorado.

Denvero estas ĝemelita kun la franca urbo Brest.

Multaj ŝipoj estis nomitaj USS Denver pro honori la urbon. (USS estas usona mallongigo signifanta United States Ship = usona ŝipo.)

Servoj 
 Universitato de Denver

Notoj 

 
Metropoloj
Ĉefurboj de Usono