Kłajpeda

Kłajpeda (lit. Klaipėda , niem. hist. Memel) – miasto na wybrzeżu Morza Bałtyckiego nad Zalewem Kurońskim, w zachodniej części Litwy, położone u ujścia rzeki Dangi do Zalewu Kurońskiego, połączone kanałem z ujściem rzeki Niemen. Największe miasto Małej Litwy.

W Kłajpedzie znajduje się duży port morski oraz stacja kolejowa.

Historia 
 1252 – budowa zamku krzyżackiego Memelburg
 1254 – lokacja miasta na prawie lubeckim
 1323 – najazd wojsk litewskich Giedymina spustoszył miasto

 1466–1657 – wraz z Prusami Książęcymi Kłajpeda lennem Korony Królestwa Polskiego
 1475 – miasto uzyskało prawo chełmińskie
 1525 – miasto przyjęło luteranizm
 1540 – pożar zniszczył znaczną część miasta
 1629–1635 – okupacja szwedzka w czasie wojny z Rzecząpospolitą
 1672 – ścięcie Krystiana Kalksteina-Stolińskiego
 1701 – miasto częścią Królestwa Prus
 1709–1711 – wielka epidemia dżumy
 1757–1762 – okupacja rosyjska w czasie wojny siedmioletniej
 1762 – powrót miasta do Prus
 1806–1807 – Kłajpeda tymczasową stolicą Prus, schronił się tu wraz z dworem król Fryderyk Wilhelm III
 1871 – miasto wraz z Prusami wchodzi w skład zjednoczonych Niemiec
 1919–1923 – z ramienia Ligi Narodów miastem administrowała Francja
 1920 – utworzono polską Delegację przy Komisji Międzysojuszniczej, pełniącą funkcje dyplomatyczne
 1923 – wyparcie administracji i wojska francuskiego przez Litwę i powołanie autonomicznego Okręgu Kłajpedy ze stolicą w Kłajpedzie. Podpisanie porozumienia litewsko-niemieckiego odnośnie do praw Niemców w mieście.
 22 marca 1939 – manifestacja zbrojna niemieckiej Kriegsmarine na redzie portu w Kłajpedzie i następnie przyłączenie wraz z Okręgiem Kłajpedy do III Rzeszy
 1945 – przyłączenie do ZSRR (Litewska SRR)
 od marca 1990 roku ponownie w granicach niepodległej Litwy
 1991 – założenie Uniwersytetu Kłajpedzkiego

Zabytki 
 ruiny krzyżackiego zamku Memelburg z lat 1408–1417; w latach 1529–1559 wokół zamku zbudowano bastiony
 kościół ewangelicki z XVIII w.
 kościół ewangelicko-baptystyczny z XIX wieku
 spichlerze z XVIII w.
 Teatr Dramatyczny z 2 poł. XIX w. w stylu neoklasycystycznym
 rzeźba Anny z Tharau z 1912 roku (rekonstrukcja), na placu Teatralnym

Demografia

Populacja 
Wykres populacji Kłajpedy (w tys.).

W roku 2006 liczba mieszkańców Kłajpedy wynosiła 187 316 osób – 86 308 z nich stanowili mężczyźni a 101 008 kobiety.

Struktura wiekowa (2013):
 wiek 0–14 – 13,7%
 wiek 15–59 – 67,2%
 wiek 60+ – 19,1%

Struktura etniczna (2011)
 Litwini: 73,9%
 Rosjanie: 19,6%
 Ukraińcy: 1,9%
 Białorusini: 1,7%
 Polacy: 0,3%
 Inni: 2,6%

Powierzchnia miasta (2011) wynosi 98 km², 38% powierzchni zajmują budynki, 1,4% drogi, 8,45% użytki rolne, 14,08% wody, pozostałe 38% jest „innego użytku”. W Kłajpedzie znajduje się 17 urzędów pocztowych, stacja kolejowa, port, 20 hoteli, 4 kościoły katolickie, 3 cerkwie prawosławne, synagoga, 10 muzeów, 4 teatry i 15 ośrodków sportowych.

Gospodarka 

W Kłajpedzie zlokalizowany jest jeden z większych bałtyckich portów morskich. W 2014 w porcie zanotowano wyniki przeładunków na poziomie 36,41 mln ton, w tym ładunków skonteneryzowanych 450,4 tys. TEU oraz 344,8 tys. pasażerów w ruchu promowym. W Klajpedzie zlokalizowany jest ważny port rybacki (najważniejszy na Litwie) oraz stocznia Western Shipyard.

Ludzie 

 Simon Dach – niemiecki poeta
 Gitanas Nauseda – prezydent Litwy
 Emma Ostaszewska – polska pianistka
 Tomas Vaitkus – litewski kolarz szosowy
 Tomas Venclova – litewski poeta, publicysta
 Jerzy Utowka – działacz mniejszości polskiej na Litwie
 Ireneusz Załuski – polski rzeźbiarz, powstaniec styczniowy
 Karol Bernard Załuski – polski dyplomata, językoznawca, orientalista

Miasta partnerskie 
Miasta partnerskie Kłajpedy w tym 2 zawieszonych miast z powodu zbrojnej agresji na Ukrainę:

Zobacz też 
 Cerkiew Opieki Matki Bożej i św. Mikołaja w Kłajpedzie
 Latarnia morska w Kłajpedzie

Przypisy

Bibliografia 
 K.S., « Memel zamiast Kłajpedy » w: Morze i Kolonie. Organ Ligi Morskiej i Kolonialnej. Nr 4 (Kwiecień 1939). Rok I (XVI), s. 2-3.
 Georg Dehio, Handbuch der Deutschen Kunstdenkmäler, neu bearb. von Ernst Gall, Deutschordensland Preussen, unter Mitw. von Bernhard Schmid und Grete Tiemann, München; Berlin, Deutscher Kunstverlag, 1952.
 Handbuch der historischen Stätten, Ost- und Westpreussen, hrsg. von Erich Weise, Stuttgart, Kröner, 1981,  (unveränd. Nachdr. d. 1. Aufl. 1966).
 Carl von Lorck, Dome, Kirchen und Klöster in Ost- und Westpreussen. Nach alten Vorlagen, 2. unver. Aufl., Frankfurt am Main, Weidlich, 1982, .
 Dehio-Handbuch der Kunstdenkmäler West- und Ostpreussen. Die ehemaligen Provinzen West- und Ostpreussen (Deutschordensland Preussen) mit Bütower und Lauenburger Land, bearb. von Michael Antoni, München; Berlin, Dt. Kunstverl., 1993, .
 Juri Iwanow, Königsberg und Umgebung, Dülmen, Laumann-Verl., 1994, .

Linki zewnętrzne 
 Oficjalna strona miasta Kłajpeda
  
 

 
Miasta w okręgu kłajpedzkim
Hasła utworzone w ramach Tygodni Tematycznych 2019