alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Bukszpryt

Bukszpryt (dziobak) – drzewce wystające do przodu z dziobu jednostki żaglowej, wyjątkowo mechanicznej (pancernik Potiomkin). Bukszpryt zorientowany jest poziomo, lub lekko wznosząco, najczęściej w linii wzniosu pokładu. Jego wynalezienie datuje się na XV w. a od XVII w. zaczęto go przedłużać stengą (nazywaną bomstengą lub bukszpirem) oraz bramstengą.

Celami bukszprytu są:
 przesunięcie mocowania olinowania stałego do przodu, co daje możliwość zwiększenia powierzchni ożaglowania jednostki (a więc i jej prędkości)
 przesunięcie środka ożaglowania jednostki do przodu, co zwiększa jej stateczność kursową

Bukszpryt zwiększa całkowitą długość jednostki, co umożliwia przesunięcie części olinowania do przodu, zwiększając przez to korzystnie kąt sztagów pierwszego masztu oraz zwiększając powierzchnię sztaksli stawianych na tych sztagach. Bukszpryt umożliwia także zwiększenie liczby lin, a więc i zwiększenie liczby sztaksli.

Bukszpryt mocowany jest jarzmem do gniazda bukszprytu w kadłubie. Do jego usztywnienia stosuje się olinowanie lub łańcuchy w ilości zależnej od wielkości jednostki oraz samego bukszprytu. Od dołu nok związany jest z dziobnicą przy pomocy watersztagu rozpartego przez delfiniak (in. łabędziak lub strzała Marcina). Na boki bukszpryt usztywniany jest waterbaksztagami biegnącymi do burt lub kotbelek i rozpórkami zwanymi watersalingiem lub blindgaflem. 

Na mniejszych jachtach bukszpryt może być dość krótki, na większych oraz żaglowcach spełnia rolę poziomego masztu. Może być wtedy dodatkowo przedłużony bomstengą (a ta dalej bramstengą). Na dawnych żaglowcach podwieszano pod bukszprytem dodatkowe reje (blindreje), a nawet umieszczano na nim dodatkowy mały pionowy maszt w celu postawienia jeszcze jednego żagla rejowego.

Wraz z rozwojem żeglarstwa turystycznego bukszpryty wyszły z użycia. Ich ponowne spopularyzowanie w jachtach regatowych nastąpiło wraz z wprowadzeniem asymetrycznych spinakerów. Zastosowanie bukszprytu umożliwiło wyeliminowanie spinakerbomu.

Drzewce analogiczne do bukszprytu, ale wystające do tyłu z rufy to wystrzały. Stosowane są znacznie rzadziej od bukszprytu.

Zobacz też

 kliwer
 olinowanie
 omasztowanie
 ożaglowanie
 takielunek
 żagiel

Bibliografia

Omasztowanie
Trojan

Trojan – imię męskie

Integralne części wsi w Polsce 
 Wg TERYT jest ich 2
 Trojan – osada leśna wsi Zabuże w woj. mazowieckim, w pow. łosickim, w gminie Sarnaki
 Trojan – część wsi Wrzesina w woj. warmińsko-mazurskim, w pow. olsztyńskim, w gminie Jonkowo

Inne 
 Trojan – w mitologii słowiańskiej jedno z bóstw
 Trojan – miasto w środkowej Bułgarii
 Trojan – wieś w południowej Bułgarii
 Trojan – brytyjskie przedsiębiorstwo produkujące małe samochody osobowe
 Trojan – rodzaj szkodliwego oprogramowania
 Trojan – szczyt górski na granicy Czarnogóry i Albanii w paśmie Prokletije

Zobacz też 
 Trojan-Tauranac Racing
 Trojan Records
 FV432 Trojan
 Gmina Trojan
 Ondřej Trojan
 koń trojański
 Trojanowice, Trojanowo, Trojanów, Trojanówek, Trojanówka, Trojany
Cesarstwo

cesarstwo – państwo będące monarchią, w którym rządzi cesarz
 cesarstwo – w biologii kategoria systematyczna wyższa od królestwa
 Cesarstwo – amerykański serial telewizyjny z 2005 roku (alternatywnie: Imperium)
Habituacja

Habituacja, przywykanie – jedna z form nieasocjacyjnego uczenia się; proces poznawczy, polegający na stopniowym zanikaniu reakcji na powtarzający się bodziec, jeżeli nie niesie on żadnych istotnych zmian (informacji). Habituacja związana jest z czynnością układu siatkowatego. Każdy nowy bodziec najpierw wywołuje pobudzające działanie tworu siatkowatego, w miarę powtarzania bodźca układ siatkowaty wywiera działanie hamujące na przekaźnictwo impulsów w związanych z nim drogach czuciowych. W elektroencefalogramie habituacja związana jest z pojawieniem się fal wolnych i synchronizacją zapisu.

Przeciwieństwem habituacji jest dyshabituacja.

Obserwacja 
Habituacja była badana na zwoju nerwowym brzusznym u przedstawicieli rodzaju Aplysia i rdzeniu kręgowym u kota.

Efekt ten można zaobserwować w przypadku wszystkich zmysłów człowieka, na przykład:

 Zmysł dotyku: Aby zaobserwować habituację należy się położyć bez ruchu, tak aby żadna część ciała, nie była przyciśnięta do niczego zbyt mocno. Po kilkunastu minutach w bezruchu człowiek nie odczuwa już żadnego dotyku, choć wciąż odczuwa wrażenie temperatury (te receptory mają dłuższy czas habituacji). Innym przykładem z dnia codziennego jest przyzwyczajenie się do ubrań i nieodczuwanie ich obecności.

 Zmysł słuchu: Ludzie zwykle nie zwracają uwagi na dźwięki stale im towarzyszące.

 Zmysł wzroku: Aby zaobserwować habituację należy jak najdłużej wpatrywać się w jeden punkt bez mrugnięcia. W okolicy nie może być silnych źródeł światła (za bardzo męczą wzrok). Po pewnym czasie na siatkówce zostanie utrwalony negatywowy obraz tego, co widać. Obraz ten coraz bardziej nakłada się na obraz wpadający do oka, aż powstaje jednolita szarość. Dość trudno otrzymać ten efekt, gdyż oko szybko się męczy, a każde mrugnięcie zmienia bodźce oddziaływające na siatkówkę, przeszkadzając w uzyskaniu efektu habituacji. Przy spojrzeniu odrobinę w bok obraz negatywowy nakłada się wówczas z pozytywowym wszędzie z wyjątkiem krawędzi jednolitych plam barwnych. Widać wówczas tylko te krawędzie – efekt uzyskiwany na ogół wyłącznie przy pomocy komputerowych filtrów do obróbki obrazów. Komórki oka bardzo szybko doznają habituacji, jednak efekt ten jest w dużej mierze kompensowany przez mimowolne ruchy oczu (są to drobne ruchy oczu wokół punktu, na który patrzymy). Sprawia to, iż ostatni z opisanych powyżej eksperymentów jest najtrudniejszy do przeprowadzenia.
 Zmysł węchu: ludzie dłużej utrzymujący na sobie jakiś zapach przestają zwracać na niego uwagę; mogą nie czuć zapachu własnego, na który inni reagują z obrzydzeniem.

Zastosowanie 
Habituacja jest wykorzystywana przy polowaniu przez niektóre ptaki drapieżne, u których mimowolne ruchy oczu nie występują. Dzięki temu ich oczy podczas szybowania wysoko ponad terenem łownym podlegają habituacji i tym samym pokazują wyłącznie wszelkie ruchy zwierząt na ziemi – nieruchome obiekty przy szybowaniu na dużej wysokości praktycznie nie zmieniają swego wyglądu, więc siatkówka do nich przywyka.

Przypisy

Bibliografia 
 

Behawioryzm
Psychologia poznawcza
Zmysły
Kondrow

Kondrow (awest. Gandarewa, śrper. Gandarw) – w mitologii perskiej kulawy nadzorca haremu Aži Dahaka. Po przejęciu "babińca" przez Feriduna przechodzi na jego służbę.

Jego postać jest prawdopodobnie odpowiednikiem tych mężczyzn (w dawnym społeczeństwie indoirańskim), którzy z różnych względów (np. inwalidztwa) nie zostali przyjęci do męskiej społeczności i pozostali w pierwotnym – matriarchalnym - domu (zob. War), jako pomocnicy gospodyni (matki rodu). 

Po przejęciu władzy nad domem (i uprawą roli) przez mężczyzn (pozostających wcześniej w czasie wypasu bydła – a więc większą część roku – poza domem) pojawia się on, w formie coraz bardziej steratyzowanej, jako postać (chromego - Kondrow lub wodnego - Gandarw) pomocnika głównego oponenta bóstwa patriarchalnego (Gromowładcy) (czasem zupełnie przesłania lub stapia się ze zniekształconą hipostazą Bogini Matki).

Kondrowi/Gandarwowi odpowiada indyjski Gandharw.

Zobacz też 
 Wrytra
 Wołos
 czart
 Tyfon
 Hefajstos

Mitologia perska
Lido (geomorfologia)

Lido (z wł. Lido) – piaszczysty, wynurzony wał nadbudowany od strony morza przez fale, powoduje powstawanie laguny. Powstaje na wybrzeżach podlegających pływom morskim.

Termin ten jest stosowany głównie w odniesieniu do wybrzeży Morza Adriatyckiego we Włoszech.

Przypisy 

Geomorfologia

eo:Lido (Venecio)
fr:Lido (Venise)
it:Lido di Venezia
ja:リード・ディ・ヴェネツィア
ru:Лидо
fi:Lido
zh:利多
Żleb

Żleb (źleb, kuluar) – wklęsła forma rynnowa ukształtowania terenu górskiego. Jest to szerokie i korytowate wcięcie o różnej głębokości w stoku czy ścianie. Powstaje wskutek wietrzenia mechanicznego oraz erozyjnego działania gruzu skalnego, wód opadowych, roztopowych i lawin. Żleby mają niewyrównane dno o profilu zbliżonym do litery V.

Żlebami często spływają z gór potoki, w żlebach zwykle też najdłużej zalega śnieg. Żleby mogą być trawiaste, kamieniste, piarżyste. Czasami mianem żlebu określa się wąskie doliny, nawet całkowicie zalesione, jak np. Staników Żleb w Tatrach. Są takie formy terenu, których zaliczenie do kategorii żlebów nie budzi żadnej wątpliwości. Często jednak nie jest możliwe ścisłe określenie, czy dana wklęsła forma terenu jest doliną, depresją, rynną, kominem czy żlebem; czasami bowiem na różnych odcinkach swojej długości przyjmuje różne postacie. Również przejście między tymi formami ukształtowania terenu jest płynne. Władysław Cywiński np. tak pisze o Żlebie pod Wysranki: Czy to żleb, czy dolinka? Nie ma i być nie może matematycznie ścisłego rozgraniczenia obu tych pojęć.

Żlebami, tak jak i kominami, prowadzą przeważnie najłatwiejsze drogi wspinaczkowe daną ścianą. Zarazem wiodą one terenem najczęściej mokrym i kruchym, a także są narażone na spadające kamienie i lawiny.

Słowo żleb pochodzi z gwary podhalańskiej, w której wymawiane było jako źleb lub źlib. W taternictwie używa się też określeń żlebek lub żlebik (dla małych żlebów) lub żlebisko (dla dużych żlebów). W Tatrach Wysokich za największy (najszerszy) uważany jest Żleb Karczmarza schodzący z masywu Gerlacha do Doliny Wielickiej. Większą wysokość ma Szkaradny Żleb w zachodnim stoku Krywania, a w Tatrach Zachodnich najwyższy jest Masłowy Żleb.

U wylotów żlebów zwykle powstają piargi w których gromadzi się materiał skalny spadający żlebami ze stoków. Często mają one postać stożków piargowych.

Zobacz też 

 depresja (geomorfologia)
 komin (formacja skalna)
 rysa (formacja skalna)
 zacięcie

Przypisy 

Elementy rzeźby skalnej
Maurice Ravel

Joseph-Maurice Ravel (wym. []) (ur. 7 marca 1875 w Ciboure, zm. 28 grudnia 1937 w Paryżu) – francuski kompozytor i pianista, jeden z przedstawicieli impresjonizmu. Choć większość jego dzieł stanowią pieśni i utwory fortepianowe, to najbardziej znane są jego utwory orkiestrowe, a przede wszystkim Boléro.

Jego styl muzyczny charakteryzował się subtelną rytmiką, bogatą harmonią i wyrafinowaną orkiestracją. Utwory Ravela wymagają od instrumentalistów brawury wykonawczej.

Życiorys 
Pochodził z kulturowo mieszanej rodziny. Jego ojciec miał szwajcarskie pochodzenie, a matka była Baskijką. Uczyniło to go wrażliwym na kultury narodowe i regionalne. W twórczości Ravela można znaleźć inspiracje muzyką hiszpańską w Rapsodii hiszpańskiej czy operze Godzina hiszpańska, oraz orientalną w Szeherezadzie. W jego muzyce zdarzają się wyraźne nawiązania do Potężnej Gromadki: Taniec wojenny zamykający I suitę Dafnis i Chloe przypomina Taniec kurcząt w skorupkach z Obrazków z wystawy, wcześniej w balecie pojawia się reminiscencja Tańców połowieckich z Kniazia Igora Borodina. Ravela, podobnie jak Debussy’ego, zafascynowała oryginalność muzyki rosyjskiej, która w początkach XX wieku była popularna wśród paryskiej publiczności.

Odbył studia w Konserwatorium Paryskim w latach 1889–1895 i ponownie w 1897–1905. Pięciokrotnie w czasie pobytu w konserwatorium próbował zdobyć prestiżową nagrodę Prix de Rome, jednak bez rezultatu. Po przegranej w 1905 roku wycofał się z konserwatorium.

W początkowym okresie twórczości pozostawał pod wpływem romantyków, w szczególności Emmanuela Chabriera oraz modernisty Erika Satie, których poznał osobiście. W późniejszych latach był pionierem impresjonizmu, a jednocześnie rywalem Claude’a Debussy’ego w pierwszeństwie do miana prekursora tego stylu w muzyce. W powojennym (po I wojnie światowej) okresie twórczości zbliża się do neoklasycyzmu.

Odznaczenia 
 Order Leopolda (Belgia) – 1926
 Order Karola I (Rumunia) – 1932
 Komandor z Gwiazdą Orderu Izabeli Katolickiej (Hiszpania) – 1932

W 1920 roku został przedstawiony do odznaczenia Legią Honorową, jednak odmówił jej przyjęcia.

Twórczość 
Ravel komponował przy fortepianie, następnie rozpisywał gotowy utwór na orkiestrę. Wiele swoich miniatur fortepianowych po latach opracował na orkiestrę. Instrumentował również utwory innych kompozytorów, takie jak: cykl miniatur fortepianowych Obrazki z wystawy Modesta Musorgskiego. Jest twórcą instrumentacji kadysza na skrzypce i fortepian.

Zobacz też 
 kolorystyka

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 
 
 
 Maurice Ravel – nuty w bibliotece Polona

Absolwenci Konserwatorium Paryskiego
Francuscy kompozytorzy
Francuzi pochodzenia szwajcarskiego
Jurorzy Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina
Odznaczeni Orderem Izabeli Katolickiej
Odznaczeni Orderem Karola I
Odznaczeni Orderem Leopolda (Belgia)
Ludzie urodzeni w Ciboure
Urodzeni w 1875
Zmarli w 1937
Równość społeczna

Równość społeczna – stan rzeczy, w którym wszyscy ludzie w danym społeczeństwie mają taki sam status pod możliwie wszystkimi względami, w tym pod względem praw obywatelskich, wolności słowa, praw własności i równego dostępu do niektórych dóbr społecznych i usług socjalnych. Może ona jednak obejmować również równość opieki zdrowotnej, równość gospodarczą i dostęp do innych zabezpieczeń społecznych. Równość społeczna wymaga braku prawnie egzekwowanych granic klas społecznych lub kastowych oraz braku dyskryminacji opartej na niezbywalnej części tożsamości danej osoby.

Wyróżniana jest m.in.:
 równość pozioma – jednakowe szanse dla jednakowych ludzi
 równość pionowa – odmienne traktowanie różnych ludzi tak, aby zniwelować różnice spowodowane różnicami w wykształceniu, miejscu pochodzenia itp.
 równouprawnienie polityczne – wszyscy są równi wobec prawa.

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 

Równość
Apsel

Apsel, bezansztaksel – żagiel należący do grupy sztaksli o kształcie trójkątnym. Zawieszany jest między grotmasztem i bezanmasztem na (zwykle wypinanym) sztagu bezanmasztu. Zastosowanie go w zwykłym takielunku dwumasztowym wymaga na ogół zrzucenia grota i wypięcia bomu na stałe, lub tylko na czas zwrotu, tzn. apsel praktycznie uniemożliwia halsowanie przy pełnym ożaglowaniu. .

Apslem (lub achtersztakslem) bywa także nazywany żagiel stawiany czasem na achtersztagu łodzi o takielunku jednomasztowym (np. slupie). Służy zazwyczaj do polepszenia zrównoważenia żaglowego w kursach ostrych, a także jako żagiel kotwiczny, w szczególnych wypadkach jako awaryjny, sztormowy lub manewrowy.

Zobacz też 
 olinowanie
 omasztowanie
 ożaglowanie
 sztaksel
 takielunek

Bibliografia 
 

Ożaglowanie
Bakista

Bakista – schowek w postaci skrzyni, stosowany na jachtach, kutrach i innych jednostkach pływających. Stanowi element zabudowy wnętrza kabiny lub wbudowany może być w zagłębienie pokładu zwane kokpitem. Jego wieko bywa wiekiem koi lub siedziska. Bakista służy do przechowywania np. wyposażenia hotelowego lub rzeczy osobistych załogi. Jeżeli jest umieszczona w kokpicie zwykle chowane są w niej elementy wyposażenia pokładowego takie jak np. cumy, odbijacze itd.

Zobacz też 

 kabelgat
 żagielkoja

Bibliografia

Okrętownictwo
Wyposażenie jachtu i osprzęt
Konstrukcja jednostek pływających
Koja

Koja – łóżko na jednostce pływającej w kajucie lub wspólnym pomieszczeniu (kubryk). W Marynarce Wojennej także łóżko marynarza na lądzie.

Istnieje kilka rodzai koi w zależności od miejsca ich usytuowania i przeznaczenia. Możemy wyróżnić: koje stałe, składane, pilotowe, hundkoje oraz dinetki.

Koje stałe
Niedemontowalne koje występujące pojedynczo lub niekiedy piętrowo (w obszarze śródokręcia). W kambuzie umieszcza się koje stałe przy burtach tak, aby zachować jak najwięcej miejsca pośrodku na stół, siedzenia itp.

Koje składane
Nazywane również klapkojami stanowią dodatkowe miejsca sypialne, które w każdej chwili można rozłożyć lub złożyć. Najprostszym przykładem klapkoi jest hamak. Może ją również stanowić podwieszane na linach oparcie kanapy. Innym przykładem jest żagielkoja (inaczej koja żaglowa lub segelkoja) będąca płótnem żaglowym rozciągniętym na metalowej ramie. Podczas dnia jest ona składana i odwieszana na burtę. Do grupy koi składanych zalicza się również siedzenia kanap w mesie, które po rozsunięciu tworzą pojedyncze lub podwójne miejsce sypialne.

Hundkoje
Są to miejsca sypialne znajdujące się pomiędzy burtą jednostki a kokpitem. Należą do znacznie mniej wygodnych niż koje stałe.

Koje pilotowe
Stanowią miejsca sypialne pod półpokładami jednostki. Charakteryzują się bardzo małą wysokością, przez co nadają się jedynie do przebywania w nich w pozycji leżącej. W gwarze żeglarskiej nazywa się je sarkofagami, trumnami lub telewizorem.

Dinetki
Są to koje dwuosobowe powstałe poprzez przykrycie przestrzeni pomiędzy kanapami specjalną deską. Niekiedy stosuje się rozwiązanie wykorzystujące opuszczany do poziomu kanap stół.

Koja stanowi miejsce do spania, wypoczynku, a także częściowo miejsce odosobnienia żeglarza lub marynarza (ew. pasażera) oraz miejsce przechowywania jego rzeczy osobistych (pod miejscem do leżenia - bakista oraz w niewielkich schowkach umieszczonych przy koi).

Koja jest zwykle wystarczająco długa, za to dość wąska. W celu zabezpieczenia przed wypadnięciem, w czasie dużego kołysania jednostki pływającej (np. podczas sztormu), wolny bok koi może być zabezpieczony sztormdeską (demontowalną deską niewielkiej wysokości) lub rozpinanym fartuchem sztormowym. Jeżeli górne koje są składane, to wiszą na pasach, które jednocześnie spełniają rolę zabezpieczenia przed wypadnięciem.

Zobacz też 
 mesa
 kambuz
 kingston

Bibliografia

Łóżka
Okrętownictwo
Wyposażenie jachtu i osprzęt
Organy światłotonowe

Organy światłotonowe (Lichtton Orgel) – instrument muzyczny z grupy elektrofonów elektromechanicznych wynaleziony w 1936 roku w Niemczech. Był to polifoniczny instrument, w którym dla każdego klawisza klawiatury przypisany był optoelektryczny generator. Światło wzbudzające prąd czujniku optycznym przepuszczane było przez wirujący szklany dysk, na którym nadrukowanych było 18 wzorców fal, które mieszane z sobą dawały częstotliwość podstawową i pewną liczbę harmonicznych. Instrument produkował dźwięki o trzech różnych brzmieniach.

Organy światłotonowe miały zbliżone cechy do współczesnych sobie organów Hammonda, jednak nie zdobyły takiej popularności.

Zobacz też 
 elektrofony elektroniczne 
 muzyka elektroniczna

Elektrofony elektromechaniczne
Czerwony olbrzym

Czerwony olbrzym – gwiazda o stosunkowo niewielkiej masie (od 0,5 do ok. 8–10 mas Słońca), będąca na schyłkowym etapie ewolucji. Nazwa pochodzi od obserwowanej barwy i dużych rozmiarów (setki razy większych od promienia Słońca). Gwiazda po zsyntetyzowaniu helu z całej ilości wodoru w jądrze zaczyna syntezę helu z warstw wodoru położonych bliżej jej powierzchni.

Ewolucja 
Po ustaniu reakcji w jądrze helowym, ulega ono kontrakcji pod wpływem własnej grawitacji. Wydzielona wówczas energia oddawana jest częściowo zewnętrznej powłoce gwiazdy, gdzie zaczyna się synteza helu. Kontrakcji jądra towarzyszy ekspansja otoczki, co powoduje znaczne zwiększenie rozmiarów gwiazdy. Wskutek tego, moc wytwarzana w gwieździe jest wyświecana ze znacznie większej powierzchni, a zatem spada jej obserwowana temperatura powierzchniowa i następuje zmiana barwy gwiazdy w kierunku czerwieni.

Dalsze procesy w jądrze gwiazdy zależą od jej masy. Gwiazdy o masach mniejszych niż 2,5 masy Słońca są na tyle chłodne, że temperatura wymagana do zainicjowania reakcji syntezy węgla z helu (proces 3-α) jest osiągana dopiero przy znacznej kontrakcji jądra. Jest już ono wówczas tak gęste, że zdążyło ulec degeneracji. Zapłon reakcji syntezy następuje wówczas gwałtownie, równocześnie w całym jądrze, powodując tzw. błysk helowy.
W gwiazdach bardziej masywnych, gdy jądro nie było zdegenerowane, zapłon helu następuje spokojnie i do błysku nie dochodzi.

Dodatkowo, w kolejnej powłoce takiej gwiazdy może zachodzić synteza helu z wodoru.
Gwiazdy mogą wchodzić w stadium czerwonego olbrzyma wiele razy, o ile są w stanie „palić” pierwiastki cięższe niż hel, a stadia te są coraz krótsze.
Faza czerwonego olbrzyma trwa kilka milionów lat i jest znacznie krótsza od czasu życia gwiazdy na ciągu głównym. Kończy się ona wówczas, gdy gwiazda odrzuca otoczkę w postaci mgławicy planetarnej, wewnątrz której pozostaje zdegenerowane jądro – biały karzeł. W wypadku najmasywniejszych gwiazd, które przechodzą fazę nadolbrzyma i syntetyzują w jądrach kolejne pierwiastki aż do żelaza, końcowym etapem jest wybuch supernowej typu drugiego.

Przykładami takich gwiazd są: Aldebaran, Polluks, Deneb Kaitos (beta Ceti). Słońce stanie się czerwonym olbrzymem za około 5–6 miliardów lat. Jego rozmiar zwiększy się wówczas ok. 200-krotnie i sięgnie orbity Ziemi.

Położenie na diagramie H-R 
Na diagramie Hertzsprunga-Russella czerwone olbrzymy są gwiazdami poza ciągiem głównym, typu widmowego K lub M.

Gwiazdy syntetyzujące węgiel wewnątrz jądra helowego oraz hel w powłoce na zewnątrz jądra tworzą gałąź horyzontalną na diagramie Hertzsprunga-Russella. Dotyczy ona gwiazd z dużą zawartością metali. Gwiazdy o małej zawartości metali (populacji drugiej) leżą w obszarze izolowanym diagramu Hertzsprunga-Russella.
Gwiazdy, które wyczerpały już zapas helu w jądrze, mogą zacząć reakcje syntezy węgla z helu w powłoce. Tworzą one gałąź asymptotyczną olbrzymów.

Zobacz też 

 ewolucja gwiazd
 czerwony nadolbrzym
 błękitny olbrzym
 gwiazda AGB

Linki zewnętrzne 
 Low Sodium Diet Key to Old Age for Stars, ESO – nowe informacje podważające dotychczasowy model ewolucji gwiazd
Novachord

Novachord - instrument muzyczny z grupy elektronicznych, skonstruowany w 1939 w pracowni Hammond Organ Co. Był to polifoniczny instrument oparty na technologii lampowych oscylatorów RLC. 169 lamp, tworzących 12 oscylatorów, produkował dźwięki z zakresu sześciu oktaw. Osiągnięto to, stosując rewolucyjną technologię podziału częstotliwości, która potem stała się standardem w instrumentach elektronicznych.

Budowa 
Instrument wyposażony był w szereg pokręteł i trzy pedały do ustawiania brzmienia. Instrument imitował klasyczne instrumenty strunowe i dęte oraz produkował własne brzmienia. Wyposażony był w dynamiczną, wysokiej jakości klawiaturę.

Wykorzystanie 
Instrument był używany w produkcjach filmowych i na występach scenicznych. W obliczu jednak niewielkiego zainteresowania na rynku, głównie spowodowanego wojennymi nastrojami w USA i zahamowaniem wymiany międzynarodowej, został wycofany z produkcji w 1942. Mimo że Hammond Organ Co nigdy nie powrócił do projektu, Novachord jest uznawany za jeden najbardziej zaawansowanych instrumentów elektronicznych "ery przedsyntezatorowej".

Zobacz też 
 elektrofony
 elektrofony elektromechaniczne
 muzyka elektroniczna.

Elektrofony elektroniczne
Vocoder

Vocoder właściwie Voice Encoder – elektroniczne urządzenie do syntezy dźwięku, w tym także mowy. Zostało wynalezione przez amerykańskiego inżyniera Homera Dudleya pracującego dla Bell Laboratories.

Vocoder pracował w dwóch trybach – analizującym i syntezującym. Naturalny dźwięk skanowany był po przeprowadzaniu go przez zespół filtrów o wąskich charakterystykach, dzielących słyszalne pasmo na szereg przedziałów. Wynik analizy przedstawiano graficznie w postaci grafu. Urządzenie mogło pracować w trybie syntezującym odtwarzając dźwięki analizowane wcześniej lub tworzyć zupełnie nowe.

Pierwotny Vocoder nie wszedł do użytku muzycznego, lecz dał początek rozwojowi grupy urządzeń lub instrumentów zwanych vocoderami, służących do rejestrowania i odtwarzania dźwięków naturalnych. Współcześnie tworzy się vocodery, jako programy komputerowe prowadzące cyfrową analizę i syntezę dźwięku.

Zasada działania współczesnych vocoderów jest podobna do ich oryginalnego poprzednika, lecz znacznie udoskonalona i rozszerzona. Analizowany dźwięk rozkładany jest na możliwie największą liczbę składowych harmonicznych, a następnie normalizowany do dźwięku muzycznego. Synteza pozwala nie tylko na wierne odtworzenie dźwięku, lecz także na jego modyfikację opartą na innej wysokości głównej składowej. Takiego vocodera użyła np. grupa Pink Floyd w tworzeniu dźwięków wydawanych przez zwierzęta na albumie Animals.

Elektrofony elektroniczne
Bunkier

pomieszczenie, zasobnia
 bunkier (żegluga)
 (zasobnia) – na statku lub okręcie pomieszczenie z paliwem stałym sąsiadujące z kotłownią
 woda i paliwo  znajdujące się na statku, przeznaczone na własny użytek
 schron – obiekt fortyfikacyjny typu zakrytego („bunkier” jest nazwą potoczną, nieużywaną w fachowej terminologii fortyfikacyjnej)
 zbiornik przeznaczony do tymczasowego przechowywania materiałów sypkich
 piwniczna cela, karcer, w hitlerowskich obozach zagłady

inne znaczenia
 Bunkier (The Hole) – film produkcji brytyjskiej w reżyserii Nicka Hamma
 Bunkier (The Bunker) – film produkcji francusko-amerykańskiej w reżyserii George'a Schaefera
 Bunkier – francuska seria komiksowa
 Bunkier – polski zespół punkrockowy
 Bunkier – obszar piaszczysty na polu golfowym
John Watson (psycholog)

John Broadus Watson (ur. 9 stycznia 1878, zm. 25 września 1958) – amerykański psycholog, twórca behawioryzmu. Profesor Johns Hopkins University w Baltimore.

W 1913 w odczycie Psychologia jak ją widzi behawiorysta przedstawił własną koncepcję psychologii, która odrzucała analizowanie świadomości i introspekcję jako metodę subiektywną i nienaukową, skupiała się natomiast na zachowaniach oraz czynnikach, które je warunkują – sytuacjach. Odczyt ten traktuje się jako symboliczne narodzenie behawioryzmu.

Uważał, że zachowanie przybiera postać S-R, gdzie S to bodziec (ang. stimulus), zaś R to reakcja (ang. response).

Swoje teorie potwierdził słynnym eksperymentem na jedenastomiesięcznym dziecku – małym Albercie (Albert B.), który był umieszczony w szpitalu. Eksperyment Watsona i jego asystentki, najpierw doktorantki, później też żony, Rosalie Rayner polegał na uczeniu Alberta lęku przed szczurem poprzez warunkowanie klasyczne. Gdy w polu widzenia dziecka pojawiał się szczur, Watson uderzał w gong, wywołując straszny hałas, który jest bodźcem bezwarunkowym dla reakcji lękowej u dziecka. Albert zaczął szybko bać się szczura. Nastąpiła także generalizacja tego lęku na inne przedmioty podobne do szczura (maskotki, brody itp.)

Watson nigdy nie wygasił lęku u Alberta. Obecnie eksperymenty takie są w psychologii zakazane ze względów etycznych.

Watson został wyrzucony ze swojej rodzimej uczelni, po tym jak nawiązał romans ze swoją doktorantką Rosalie Rayner. Listy miłosne Watsona do Rosalie znalazła jego żona i ujawniła na rozprawie rozwodowej. Fragmenty owych listów zostały opublikowane w prasie, co wywołało skandal. Tego nie zniosły ówczesne władze uniwersyteckie.

Amerykańscy psycholodzy
Watson
Urodzeni w 1878
Zmarli w 1958
Panther

Panther Westwinds – dawny brytyjski producent samochodów
 PzKpfw V Panther – niemiecki czołg z okresu II wojny światowej
 Panther CLV – brytyjska odmiana włoskiego wojskowego samochodu terenowego Iveco LMV
 HMS Panther – nazwa noszona przez brytyjskie okręty
 SMS „Panther” – austro-węgierski krążownik
 SMS „Panther” – niemiecka kanonierka z początku XX wieku
 „Panther” – niemiecki torpedowiec z okresu II wojny światowej (zdobyczny norweski)
 Grumman F9F Panther – amerykański samolot pokładowy
 Eurocopter Panther – śmigłowiec
 Mac OS X 10.3

Zobacz też:
 panthera (rodzaj ssaka)
 pantera
Mur

Mur (z ) – pionowa część budowli wykonana z materiału ceramicznego, kamienia naturalnego, drewna itp. Mur może być zbudowany z prefabrykatów połączonych zaprawą budowlaną (np. kamienie, cegły, bloczki betonowe itp. połączone zaprawą wapienną, cementową lub inną podobną) lub też może być wykonany z materiału jednorodnego, np. odlany z betonu lub ulepiony z gliny. Szczególną postacią muru ze wzmocnieniami konstrukcyjnymi jest mur pruski.

Mur może istnieć również jako samodzielna budowla stworzona w celu ograniczenia dostępu do jakiegoś miejsca lub wyznaczenia granic danego terenu. W przeszłości mur miał często znaczenie obronne, posiadając elementy przystosowane do prowadzenia obserwacji i walki oraz nieliczne wzmocnione przejścia. 
Do powstrzymywania poziomego parcia gruntu wykorzystuje się natomiast mur oporowy.

Zobacz też 

 murarz
 mularz
 wątek – sposób ułożenia cegieł lub kamieni w murze
 mur cyklopowy, mur szczelinowy, ściana
 mur ciosowy
 mury miejskie
 mur obronny
 mur oporowy
Profil glebowy

Profil glebowy – pionowy przekrój, odsłaniający morfologię (budowę) danej gleby, a w szczególności rodzaj, miąższość i wzajemny układ poziomów genetycznych.

Procesy glebotwórcze powodują migrację oraz koncentrację składników mineralnych i organicznych. W ten sposób dochodzi do wytworzenia się specyficznych poziomów gleb. Poziomy te stanowią najważniejszą cechę rozpoznawczą, odzwierciedlającą etap rozwoju gleby. Na podstawie ilości i właściwości tych składników wyróżnia się określony typ gleby, który charakteryzuje się mniejszym lub większym zróżnicowaniem profilu glebowego. 

Na podstawie budowy profili wyróżnia się profile glebowe: 
 wykształcone, składające się z określonych dla każdego typu lub rodzaju gleby, charakterystycznych i wyraźnie wykształconych poziomów, 
 niewykształcone, o małej miąższości z powodu braku niektórych poziomów w środkowej lub dolnej części profilu 

Profile glebowe mogą być: 
 całkowite – na całej głębokości profilu, nie mniejszej niż 1,5 m, występuje materiał mineralny z tej samej skały macierzystej, 
 niecałkowite – utworzone ze skał macierzystych, których miąższość jest mniejsza niż 1,5 m.

Profil glebowy analizuje się podczas badań terenowych przeprowadzanych przeprowadzanych przy użyciu tak zwanej odkrywki glebowej, czyli wykopu sięgającego do głębokości 150 cm, na którego ścianie można zaobserwować morfologię i układ różnych poziomów genetycznych.

Zobacz też 
 pedon

Przypisy

Bibliografia 

Gleboznawstwo
KF

Fale krótkie – zakres fal radiowych
 Killfile – mechanizm służący do eliminowania niechcianej korespondencji elektronicznej
 KF – fluorek potasu
Balon meteorologiczny

Balon meteorologiczny - rodzaj sondy meteorologicznej w postaci balonu wypełnionego gazem lżejszym od powietrza (najczęściej hel). Jest zazwyczaj niewielki, o średnicy rzędu 2 m. Służy do dostarczania przyrządów badawczych w strefy zbyt wysokie dla samolotów, a zarazem zbyt niskie dla satelitów.

Do wypełniania balonu stosuje się również wodór, gdyż jest łatwiejszy do uzyskania, a więc tańszy od helu. Jednak wodór jest gazem bardzo niebezpiecznym, łatwopalnym i wybuchowym.

Stosowane są dwa rodzaje balonów meteorologicznych:
balon pilotowy - nie zawiera żadnych aktywnych urządzeń, co najwyżej odbłyśnik w celu śledzenia go radarem. Pomiary meteorologiczne odbywają się na podstawie obserwacji ruchu balonu (jego prędkości i odległości). Mierzy się w ten sposób prędkość wiatru oraz - na podstawie utraty widoczności - wysokość podstawy chmur.
balon radiosonda - zawiera podwieszone pod nim urządzenia pomiarowe oraz nadajnik radiowy. Jest to balon stratosferyczny. Wysokość lotu może przekraczać nawet 30 km, gdzie ciśnienie powietrza jest bardzo małe. Dlatego w momencie startu balon jest tylko częściowo wypełniony gazem, a jego powłoka jest elastyczna. Dzięki temu jego ciśnienie wewnętrzne rozciąga go na większej wysokości, co nie byłoby możliwe, gdyby był wypełniony całkowicie. Z tych samych powodów balony takie mają powłokę metalizowaną w celu odbijania promieni słonecznych, co redukuje nagrzewanie się gazu.

Oba rodzaje balonów są tracone po jednorazowym użyciu. Balon po osiągnięciu maksymalnej wysokości pęka, jego ładunek wyposażony w układ odzyskiwania ląduje na spadochronie. Można go znaleźć, gdyż jest wyposażony w nadajnik radiolokacyjny lub w odbiornik GPS, który pozwala na ciągłą obserwację pozycji kapsuły ze sprzętem.

Instrumenty meteorologiczne
Balony
Koferdam

Koferdam, potocznie ślinochron – cienki kwadratowy materiał, zwykle wykonany z lateksu lub nitrylu, używany w stomatologii do odizolowania miejsca wykonywania zabiegu od reszty jamy ustnej. Został on zaprojektowany w Stanach Zjednoczonych w 1864 roku przez amerykańskiego dentystę nazwiskiem .

Koferdam może być również wykorzystywany do bezpieczniejszego seksu oralnego. W tym kontekście bywa też nazywany chusteczką lateksową.

Stomatologia 
W gumowej membranie dentysta wycina (za pomocą specjalnego dziurkacza) otwór, przez którą leczony ząb (w razie potrzeby też zęby sąsiednie) przechodzi na drugą jej stronę. Następnie zakłada klamrę, dobieraną w zależności od wielkości i kształtu zęba. Na końcu naciąga membranę na ramkę umieszczaną wokół ust pacjenta. Koferdamy dostępne są w kilku kolorach – jasnych (ze względu na wysoką przezroczystość) oraz ciemnych (ze względu na dobry kontrast) – przy czym najczęściej wybierany jest kolor zielony lub niebieski. Guma ma zwykle postać arkusza o wymiarach 15 × 15 cm lub rolki o szerokości od 12,5 do 15 cm.

Bezpieczny seks 

Dla bezpieczniejszego seksu i ochrony przed chorobami przenoszonymi drogą płciową, czasami sugeruje się stosowanie koferdamów jako fizycznej bariery przed wymianą płynów ustrojowych podczas cunnilingus i anilingus, szczególnie kobietom, które uprawiają seks z kobietami.

Przypisy 

Narzędzia stomatologiczne
Solovox

Solovox - instrument muzyczny z grupy elektrofonów elektronicznych zaprojektowany przez Hammond Organ Co w 1940. Był to prosty, przenośny monofoniczny instrument klawiszowy, oparty na technologii oscylatora lampowego. W swej konstrukcji zbliżony był to polifonicznego novachordu. Posiadał trzyoktawową klawiaturę i produkował dźwięki z zakresu pięciu oktaw. Wyposażony był w pojedynczy oscylator o zasięgu jednej oktawy i pięciostopniowy podzielnik częstotliwości. Miał także szereg przełączników przy pomocy, których można była wybrać jeden z czterech zakresów głosu sopran, alt, tenor lub bas, a także efekty np. wibrator lub typ instrumentu imitowanego.

Instrument produkowany był do 1948 roku i używany głównie w muzyce pop tamtych czasów.

Zobacz też: elektrofony, elektromechaniczne instrumenty muzyczne, elektroniczne instrumenty muzyczne, muzyka elektroniczna.

Elektrofony elektroniczne
Wiwarium

Wiwarium (lm. 'wiwaria' z łac. vivarium od vivo, vivere 'żyć, mieszkać') – ogólna nazwa sztucznego pomieszczenia służącego do przetrzymywania drobnych zwierząt lub roślin w warunkach maksymalnie zbliżonych do naturalnych, w celu ich prezentacji, chowu, hodowli lub badań. Do wiwariów nie zalicza się akwariów i wolier dla ptaków.

Rozróżniane są następujące wiwaria:
 egzotarium – dla zwierząt egzotycznych (lądowych, wodnych, lądowo-wodnych)
 terrarium  – dla drobnych zwierząt lądowych (np. jaszczurek)
 serpentarium – dla węży i innych gadów
 akwaterrarium – dla zwierząt lądowo-wodnych (np. dla żółwi)
 herpetarium – dla gadów i płazów,
 paludarium – dla zwierząt i roślin błotnych,
 riparium – naśladujące brzeg zbiornika wodnego, głównie rzeki,
 insektarium – dla owadów,
 formikarium – dla kolonii mrówek.

Zobacz też 

 ogród zoologiczny
 oceanarium
 zamknięty system ekologiczny

Przypisy 

Akwarystyka
Terrarystyka
Rodzaje muzeów
Archidiecezja

Archidiecezja (z gr. arche – pierwszeństwo), arcybiskupstwo – jednostka terytorialna wyższej administracji kościelnej. Istnieją ich cztery rodzaje:
 archidiecezja metropolitalna – arcybiskup metropolita,
 archidiecezja tytularna (historyczna) – arcybiskup tytularny,
 archidiecezja rezydencjalna (podlega bezpośrednio Stolicy Apostolskiej, nie należy do metropolii i nie podlegają jej sufraganie) – arcybiskup rezydencjalny,
 archidiecezja sufragalna – należy do metropolii, ale nie jest metropolitalna.
Archidiecezje są tworzone zazwyczaj jako planowane (aczkolwiek nie zawsze zrealizowane) metropolie. Czasami są to również byłe metropolie, które zachowały tytuł, choć utraciły sufraganie lub też otrzymują go honorowo w nawiązaniu do byłego statusu metropolii.

Jednostki podziału administracyjnego Kościoła
Alternator

Alternator ( ‘wymieniam’, ‘przemieniam’) – prądnica prądu przemiennego, często trójfazowa. Służy do zmiany energii mechanicznej w prąd przemienny. Stosowany jest powszechnie jako źródło prądu w pojazdach mechanicznych. W alternatorze prąd jest wytwarzany w nieruchomych uzwojeniach stojana przez wielobiegunowe, wirujące pole magnetyczne wirnika. Pierwszy alternator skonstruował Nikola Tesla w 1891 i opatentował go w USA pod numerem 447921.

Alternator jest znacznie wydajniejszy i bardziej niezawodny od prądnicy prądu stałego, gdyż w przeciwieństwie do prądnicy główne uzwojenia robocze są w stojanie, a nie w wirniku, dzięki czemu nie ma potrzeby stosowania komutatora. Alternator jest wzbudzany podobnie do prądnicy prądu zmiennego przez uzwojenia wirnika, ale w alternatorze znajduje się jedno uzwojenie nawinięte osiowo, a wykonane z ferromagnetyka elementy kształtują odpowiednio pole magnetyczne w taki sposób, by podczas obrotu wirnika zmieniało się pole magnetyczne przenikające uzwojenia statora (stojana).

Dla zapewnienia współpracy z akumulatorem, który do ładowania wymaga prądu stałego, alternator ma wbudowany prostownik na diodach krzemowych. Często zawiera też wbudowany regulator napięcia.

Układ prostowania prądu ma często oddzielne diody do prostowania prądu głównego i oddzielne 3 diody do prostowania prądu używanego do wzbudzania alternatora (alternator 9-diodowy). Układ taki zapewnia, że podczas małych obrotów silnika lub przy ich braku przy wyłączonym silniku wirnik alternatora jest magnesowany przez lampkę kontrolną ładowania i pobiera prąd o niewielkim natężeniu z akumulatora, przeciwnie do prądnic i alternatorów 6-diodowych. W nowoczesnych samochodach układ prostowania i regulator poziomu wzbudzania, zwany regulatorem napięcia, są instalowane w alternatorze i zintegrowane ze szczotkami zasilającymi wirnik.

Obecnie alternatorów używa się znacznie częściej niż prądnic, ponieważ są od nich znacznie lżejsze i zdolne do wytwarzania prądu już przy niewielkiej prędkości obrotowej wirnika.

Zobacz też 

 prądnica
 turbogenerator
 dynamo rowerowe
 alternator Alexandersona

Przypisy 

Instalacja elektryczna pojazdów
Prądnice
Meklemburgia

Meklemburgia ( – ) – kraina historyczna położona pomiędzy rzekami Łabą a Reknicą, zajmuje płaskie i faliste tereny Pojezierza Meklemburskiego. Obecnie jest to zachodnia i największa część kraju związkowego Meklemburgia-Pomorze Przednie (Mecklenburg-Vorpommern) w Niemczech.

Meklemburgia graniczy na zachodzie z Holsztynem, na południowym zachodzie z Ostfalią, stanowiącą część dawnego Księstwa Saksonii, na południu z Brandenburgią, a na wschodzie z Pomorzem.

Historia 
Meklemburgia powstała na dawnych ziemiach zachodniosłowiańskich jako kontynuacja plemiennego księstwa Obodrzyców (Reregów) z ośrodkiem o charakterze miejskim (Mechlin) leżącym wówczas pomiędzy obecnym Wismarem a Schwerinem. Na zachód od nich zamieszkiwali Połabianie wokół grodu Racibórz, należącego obecnie do Holsztyna.

Wiadomości o zasiedleniu wczesnośredniowiecznym i historii oraz wprowadzaniu chrześcijaństwa na terenach północnej Europy przekazał Adam z Bremy zwany również Adamem Bremeńskim, niemiecki kronikarz, kanonik bremeński. Ludność miejscowa, a zwłaszcza Obodrzyce, czynnie sprzeciwiali się wprowadzaniu nowych porządków.

Dopiero Henryk Lew 1129–1195, syn księcia bawarskiego Henryka Pysznego z niemieckiego rodu Welfów, wnuk cesarza Lotara III, w latach 1160–1163 ostatecznie podbił i skolonizował ziemie Obodrzyców i odnowił biskupstwo w Ratzeburgu.

W XIII i XIV wieku Meklemburgia została skolonizowana przez ludność niemiecką i w większości zgermanizowana, jednak całkowicie zniemczona dynastia meklemburska książąt obodrzyckich zachowała tron do roku 1918.

W średniowieczu główne miasta należały do Związku Hanzeatyckiego.

Miasto Wismar od 1648 do 1803 r. znajdowało się pod panowaniem Szwecji, choć Szwedzi ostatecznie zrzekli się praw do miasta dopiero w 1903 roku.

W roku 1701 nastąpił podział na dwa księstwa: Meklemburgia-Schwerin i Meklemburgia-Strelitz. W 1871 znalazły się w granicach Niemiec. Obydwa terytoria zjednoczono w jeden kraj w roku 1934.

Demografia 

Największymi miastami są:

Ludność miejscowa mówi językiem dolnoniemieckim (plattdeutsch), jednak w miarę potrzeby posługuje się powszechnie używanym językiem niemieckim.

Gospodarka 
Jest to obszar o najmniejszej gęstości zaludnienia w Niemczech, klasyczny kraj rolniczy, wielkie posiadłości ziemskie (dawne latyfundia junkierskie), tylko w większych miastach powstało trochę zakładów przemysłowych i handlowych.

Obecnie jedyną dziedziną wykazującą rozwój jest turystyka na wybrzeżu Bałtyku oraz nad licznymi jeziorami Pojezierza Meklemburskiego.

Zobacz też 
 Połabie
 Wielkie Księstwo Meklemburgii-Schwerin
 Wielkie Księstwo Meklemburgii-Strelitz
 Władcy Meklemburgii
 Bytyńcy

Uwagi

Przypisy 

Krainy historyczne Niemiec
 
Geografia Meklemburgii-Pomorza Przedniego
Symonia

Symonia, świętokupstwo – handel godnościami i urzędami kościelnymi, sakramentami oraz dobrami duchowymi. Termin pochodzący od Szymona Maga, którego św. Piotr zganił za chęć kupienia od apostołów daru udzielenia Ducha Świętego (zob. Dzieje Apostolskie Dz 8, 9-24).

Papież Grzegorz I, podzielił korzyści z niej uzyskiwane na trzy klasy:
 munus a manu (korzyści materialne) - wszelkie wartości pieniężne, dobra ruchome i nieruchome oraz prawa i przywileje skutkujące napływem bogactwa;
 munus a lingua (korzyści wynikające z poparcia) - słowne poparcie, publiczne pochwały, wspieranie w awansie,
 munus ab obsequio (oddawanie czci) - oddawanie czci itp.

Symonia była poważnym problemem Kościoła rzymskiego w średniowieczu. Za jej uprawianie groziły surowe kary. Mimo to przedmiotem handlu były najwyższe godności. Sprzedawano nawet godność papieską. W związku z tym papież Juliusz II unieważnił wybory wszystkich swoich poprzedników, którzy zasiedli na Stolicy Apostolskiej dzięki symonii. Zarządzenie Juliusza zostało jednak unieważnione przez Piusa X.

Symonia była jednym z głównych powodów krytyki Kościoła rzymskokatolickiego w okresie reformacji.

Symonia stanowiła problem dla Kościoła, ponieważ biskupi, poza sprawowaniem funkcji kościelnych, administrowali nadanymi im ziemiami, a zaniedbywali obowiązki stanu duchownego.

Przypisy 

Chrześcijaństwo
Nypel rowerowy

Nypel rowerowy - część koła szprychowanego np. roweru, która łączy obręcz ze szprychą. Technicznie nypel jest nakrętką o specjalnej konstrukcji.

Nypel ma postać krótkiej 12 - 16 mm tulei zakończonej od strony obręczy kołnierzem, a z drugiej przewężeniem pasującym do specjalnych kluczy do nypli. Wewnątrz nypel jest nagwintowany. Nyple wkłada się w otwory obręczy od zewnętrznej strony, a następnie nakręca na gwint znajdujący się na końcu szprychy. Po zmontowaniu koła można, obracając nyplami za pomocą klucza, zmieniać naciąg szprych i dzięki temu centrować koło. Nyple wytwarza się głównie z mosiądzu i pokrywa warstwą niklu w celu ochrony przed korozją, ale można też spotkać nyple wykonane ze stali nierdzewnej lub stopów aluminium. Te ostatnie są często anodowane na różne kolory.

Rozmiary nypli są ustandaryzowane. Posiadają one średnicę wewnętrzną równą rozmiarowi gwintu szprychy - 2 mm lub 1,8 mm. Przewężenie na klucz może mieć trzy rozmiary: 0,127 cala (3,2 mm, DT Swiss, Wheelsmith), 0,13 cala (3,3 mm, Berg, Union) lub 0,136 cala (3,45 mm). Kołnierz nypli może być dowolnie szeroki, ale musi mieć minimum 2,6 mm średnicy. 
Główka nypla może mieć też kształt sześciokąta, lub gwiazdki (Mavic).

Zobacz też 
 szprycha

Elementy złączne
Części rowerowe
Okular

Okular  – jedna z podstawowych części budowy wielu urządzeń optycznych. Jest to element optyczny znajdujący się najbliżej oka obserwatora, służący do obserwacji obrazu tworzonego przez obiektyw danego urządzenia. Okular występuje w postaci pojedynczej soczewki lub układu optycznego. Każdy okular służy do obserwacji tylko jednym okiem.

Terminem podobnym do słowa okular są okulary, czyli przyrząd w postaci dwóch szkieł lub soczewek w oprawce, służący do ochrony oczu lub korekty wzroku. O ile jednak okulary jako przyrząd stanowią zestaw elementów dla obu oczu, to ich odpowiednikiem dla jednego oka jest monokl, a nie okular.

Okular może być częścią takich urządzeń, jak:
 aparat fotograficzny
 dalmierz optyczny
 mikroskop
 lornetka
 luneta
 peryskop
 teleskop

Okular w mikroskopie optycznym 
W mikroskopie optycznym okular osadzony w górnej części tubusu, składa się z dwóch soczewek płasko-wypukłych, górnej od strony oka i dolnej, zamykającej okular. Służy do powiększenia i obserwacji ocznej obrazu tworzonego przez obiektyw mikroskopu, a dodatkowo może korygować wady obrazu z obiektywu.

Mikroskop optyczny może być też zaopatrzony w nasadkę okularową: służy ona do osadzenia okularów i zmiany biegu promieni świetlnych na bardziej ergonomiczne dla obserwatora – pochylone; nasadki mogą być:
 jednookularowe – w prostszych mikroskopach;
 dwuokularowe (binokularne) – pozwalające na wygodną obserwację dwojgiem oczu, ważne nie tylko ze względu na ergonomię, ale i dla zdrowia użytkownika.
W przypadku nasadek binokularnych może być dostępna regulacja rozstawu okularów (stosownie do odległości pomiędzy źrenicami obserwatora), regulacja dioptrii (dostępna w jednym z okularów dla wyrównania różnic pomiędzy oczami obserwatora) oraz może znajdować się w nich wyjście do podłączenia aparatu fotograficznego, kamery cyfrowej itp.(może to być tzw. nasadka trójokularowa lub pojedyncza).

Galeria

Zobacz też 

 wizjer
 przyrząd optyczny
 okular mikrometryczny

Linki zewnętrzne 
 

Budowa aparatu fotograficznego
Urządzenia optyczne
Tubus

Tubus – obudowa urządzeń optycznych lub ich części składowych, wykonana w kształcie tulei, służąca do współosiowego osadzania elementów optycznych – soczewek lub układów optycznych.

Tubus w mikroskopie optycznym 
W mikroskopie optycznym tubus zajmuje przestrzeń pomiędzy obiektywem a okularem lub nasadką okularową (które służą do obserwacji obrazu). Jest elementem ruchomym, przesuwanym wzdłużnie w celu regulacji odległości pomiędzy obserwowanym obiektem a obiektywem. Do regulacji tej odległości mogą służyć dwie śruby. Wstępna regulacja odbywa się za pomocą śruby makrometrycznej (o dużym skoku), a do ustalenia ostrości służy śruba mikrometryczna (o małym skoku). W innych konstrukcjach śruba makrometryczna reguluje odległość ruchomego stolika przedmiotowego, a tubus jest przesuwany tylko śrubą mikrometryczną. Niezależnie od powyższych rozwiązań śruba mikrometryczna może być zaopatrzona w podziałkę mikrometyczną, służącą do pomiaru grubości (wysokości) obiektu.

W konstrukcjach starszych mikroskopów długość tubusu (tzw. optyczna tubusu) jest ustandaryzowana na 160 mm (Zeiss i wielu innych) lub 170 mm (Leica i nieliczni) i pod jedną z tych długości projektowano obiektywy (długość ta jest wygrawerowana na obiektywach). W nowszych konstrukcjach (od końca XX w.) stosuje się przeważnie tzw. optykę nieskończoną i odpowiednie do tego obiektywy (z wygrawerowanym symbolem nieskończoności).

Sprzęt fotograficzny
Urządzenia optyczne
Mikroskopy
Teleskopy
Clavivox

Clavivox – instrument muzyczny z grupy elektrofonów elektromechanicznych skonstruowany przez inżyniera i awangardowego muzyka nowojorskiego Raymonda Scotta. Clavivox był instrumentem lampowym w pewnym zakresie wykorzystującym zasadę działania wcześniejszego instrumentu Theremin, w którym dźwięk był kontrolowany z przez trzyoktawową klawiaturę. Układ elektroniczny instrumentu został zaprojektowany przez Roberta Mooga. Oprócz głównej klawiatury obsługiwanej prawą ręką, instrument był wyposażony w dodatkową trzyklawiszową klawiaturkę, operowaną lewą ręką, z pomocą której modelowało się inne cechy dźwięku – przebieg, wibrato itp. Instrument został opatentowany i wszedł do ograniczonej produkcji.

Zobacz też: elektrofony,  elektromechaniczne instrumenty muzyczne, elektroniczne instrumenty muzyczne, muzyka elektroniczna.

Elektrofony elektromechaniczne
Electronium

Electronium – instrument muzyczny z grupy elektrofonów elektromechanicznych wynaleziony przez inżyniera i awangardowego muzyka Raymonda Scotta w 1950, modyfikowany i używany do roku 1970. 

W swej istocie był to pierwszy elektroniczno-mechaniczny sekwencer. Zbudowany był na bazie 16 oscylatorów zaprojektowanych przez Roberta Mooga, zmodyfikowanych organów Hammonda, fal Martenota i dwóch clavivoxów. Całość umieszczona była w dużej konsoli (ok. 1,8 m wysokości, 3 m szerokości i 1,2 m głębokości) wraz z mechanizmem przekaźnikowym. Instrument mógł być programowany i odtwarzać skomplikowane przebiegi melodyczne i rytmiczne.

Zobacz też: elektrofony elektroniczne, muzyka elektroniczna.

Elektrofony elektromechaniczne