Orkiestra symfoniczna

Orkiestra symfoniczna – zespół instrumentalny przeznaczony do wykonywania wielkich dzieł muzycznych: symfonii, koncertów, oper i baletów w czasie koncertów w filharmoniach, teatrach muzycznych oraz na wolnym powietrzu.

Do połowy XVIII wieku nie istniała standardowa obsada orkiestry. Wykształciła się ona na dworze elektora Palatynatu w Mannheim w połowie XVIII wieku. Orkiestrę stanowił zespół instrumentów smyczkowych; I i II skrzypce, altówka oraz wiolonczela zdwajana przez kontrabas. Wyraźnemu ograniczeniu uległa rola dętych, którą tworzyły flety, oboje i fagoty, a od 1782 roku klarnet. Instrumenty te dobarwiały brzmienie smyczków i dopiero w XIX wieku zaczęto powierzać im partie solowe. Waltornie grały początkowo przede wszystkim fundament harmoniczny, tym ważniejszy, że na znaczeniu straciło basso continuo.

Orkiestra symfoniczna nigdy nie uzyskała ustalonego składu. Jej konfiguracja i liczebność podlega stałym przemianom, lecz istnieje pewien standard, sięgający przeciętnie około stu osób, wystarczający do wykonywania większości XIX- i XX-wiecznego repertuaru.

Orkiestrą symfoniczną kieruje dyrygent.

Obsada orkiestry symfonicznej 
(kolejność według zapisu w partyturze)
 instrumenty dęte (wł. Fiati)
 drewniane (wł. Legni)
 flety piccolo
 flety
 oboje
 rożek angielski
 klarnety
 klarnet basowy
 fagoty
 kontrafagot
 saksofony
 blaszane (wł. Ottoni)
 rogi
 waltornia
 trąbki
 sakshorny
 puzony
 tuby
 instrumenty perkusyjne (wł. Batteria)
 o określonej wysokości dźwięku
Kastaniety
 Bębenek baskijski
 klawesy
czelesta
dzwonki
dzwony
wibrafon
ksylofon
marakasy
marimba
kotły
 o nieokreślonej wysokości dźwięku
trójkąt
 talerze
 gong
bęben wielki
werbel
 instrumenty klawiszowe i inne
 fortepian
 klawesyn
 organy
 harmonium
 akordeon
 instrumenty strunowe szarpane
 harfa
 lutnia
 gitara klasyczna
 ukulele
 bandżo
 cytra
 instrumenty smyczkowe (wł. Archi)
 I skrzypce
 II skrzypce
 altówki
 wiolonczele
 kontrabasy

Powiększanie obsady orkiestry w XVIII i XIX w. 
 orkiestra mannheimska (1756): ok. 40 muzyków
 10 I skrzypiec – 10 II skrzypiec – 4 altówki – 4 wiolonczele – 2 kontrabasy
 2 flety – 2 oboje – 2 fagoty – 4 rogi
 w razie potrzeby trąbki i kotły

 Ludwig van Beethoven V Symfonia: ponad 40 muzyków
 20-25 osobowy kwintet smyczkowy
 flet piccolo – 2 flety – 2 oboje – 2 klarnety – 2 fagoty – kontrafagot
 2 rogi – 2 trąbki – 3 puzony
 2 kotły

 Ludwig van Beethoven IX Symfonia: 52 muzyków
 30-osobowy kwintet smyczkowy
 flet piccolo – 2 flety – 2 oboje – 2 klarnety – 2 fagoty – kontrafagot
 4 rogi – 2 trąbki – 3 puzony
 2 kotły – talerze – trójkąt - bęben wielki

 Hector Berlioz  Symfonia fantastyczna: 90 muzyków
 15 I skrzypiec – 15 II skrzypiec – 10 altówek – 11 wiolonczel – 9 kontrabasów
 2 flety – 2 oboje – 2 klarnety – 2 fagoty
 2 trąbki – 2 kornety – 4 rogi – 3 puzony – 2 tuby
 dzwony – 4 kotły – talerze – wielki bęben
 2 harfy

 Gustav Mahler VIII Symfonia zwana Symfonią Tysiąca: 160 muzyków w orkiestrze oraz soliści i chór
 24 I skrzypce – 20 II skrzypiec – 16 altówek – 14 wiolonczel – 10 kontrabasów
 2 flety piccolo – 4 flety – 4 oboje – rożek angielski – 2 klarnety piccolo – 3 klarnety – klarnet basowy – 4 fagoty – kontrafagot
 8 trąbek – 8 rogów – 7 puzonów – tuba
 harmonium – organy – fortepian
 triangiel – dzwony – dzwonki – czelesta – talerze – gong – 2 kotły – wielki bęben
 6 harf – mandoliny

Przypisy

Bibliografia 
 Mieczysław Drobner, Instrumentoznawstwo i akustyka.

Rodzaje zespołów muzycznych