Irana lingvaro

Iranaj lingvoj estas subgrupo de la hindirana grupo de la hindeŭropa lingvaro. Proksimume 95 mln. homoj parolas iranajn lingvojn en moderna mondo. Iranaj lingvoj ofte estas neinterkompreneblaj.

Klasifiko 

La iranaj lingvoj siavice dividiĝas laŭ deveno je grupoj (signeto † markas lingvon ne plu ekzistantan)

Etnoj 
Etnografio > Etno > Hindeŭropa Familio > Irana grupo

Grupo de popoloj en Hindeŭropa lingvofamilio. Dividiĝas je subgrupoj okcidenta (Persoj, Taĝikoj, Kurdoj, Ĉarajmakoj, Ĝemŝidoj k.a.) kaj orienta (Afganoj, Osetoj, Pamiranoj k.a.). La plej multnombraj popoloj de la grupo: Afganoj, Persoj, Kurdoj,Taĝikoj, Beluĝoj.

AFGANOJ aŭ paŝtuoj

 Nomo: [m] puŝtun, paŝtan; [f] Afghans, Pushtuns; [r] afganci
 Popolo, ĉefgento de Afganio (pli ol 10 mln, 1992). Pli ol 19 mln (precipe nomadoj kaj duonnomadoj) loĝas en nordokcidento de Pakistano. Konservigas tribajn uniojn (Afridioj, Vaziroj, Gilzaoj, Duranoj k.a.).
 Apartenas al hindo-mediteranea branĉo de eŭropoida raso.
 Lingvo: paŝtua.
 Kredantoj: precipe muzulmanoj-sunaistoj.

BAĤTIAROJ

 Nomo: Bakhtiyaris; baĥtiaroj
 Popolo en Irano (precipe en sudokcidento de historia regiono Granda Luristano aŭ Baĥtiario), 1 mln (1992). Dividiĝas je grupoj Haftlengo kaj Ĉeharlengo.
 Parolas en dialektoj de okcidentiranaj lingvoj.
 Kredantoj: muzulmanoj-sunaistoj.

BELUĜOJ

 Nomo: [m] baloĉ; [f] Baloutches, Baluchis; [r] beluĝi
 Popolo en Pakistano (4 mln) kaj Irano (1,4 mln, 1992). Loĝas ankaŭ en Afganio, Turkmenio (28,3 mil 1989) kaj arabaj landoj. Totala kvanto: 5,7 mln (1992).
 Lingvo: beluĝa.
 Kredantoj: muzulmanoj-sunaistoj.

ĈARAJMAKOJ
 Etna komunumo (ĝemŝidoj, firjuzkuĥoj, tajmanoj, tejmuroj) en nordokcidento de Afganio. (600 mil, 1992) kaj nordoriente de Irano (260 mil).
 Lingvoj: de irana grupo.
 Kredantoj: precipe muzulmanoj-sunaistoj, parto - en Irano - ŝiaistoj.

GILANANOJ

 Nomo: Gilaniens; giljanci
 Popolo en Irano (historia regiono Gilano): 3,3 mln (1992).
 Lingvo: de irana grupo.
 Kredantoj: precipe muzulmanoj-ŝiaistoj.

ĤAZAREANOJ

 Nomoj: [m] ĥazara; [f] Khazareens; [r] ĥazarejci
 Popolo en Afganio (1,7 mln, 1992) kaj Irano (220 mil).
 Lingvo: de irana grupo.
 Kredantoj: muzulmanoj-ŝiaistoj.

KURDOJ

 Nomo: [m] kurd, kurmanĝ; [f] Kurdes; [r] kurdi
 Popolo en Turkio (pli ol 7,5 mln), Irano (ĉ. 5,6 mln), Irako (precipe en Kurda autonomia regiono, 3,7 mln), Sirio (pli ol 745 mil, 1992) kaj en aliaj landoj. Totala kvanto: 18 mln (1992).
 Lingvo: kurda, gorana.
 Kredantoj: precipe muzulmanoj-sunaistoj, estas ankaŭ adeptoj de sinkretismaj kultoj (jezidoj k.a.).

LUROJ

 Nomoj: [f] Lours; [r] luri
 Popolo en Irano (2,8 mln, precipe en historia regiono Malgranda Luristano kaj Farso). Loĝas ankaŭ en Irako. Totala kvanto: 2,86 mln (1992).
 Lingvo: de irana grupo.
 Kredantoj: muzulmanoj-ŝiaistoj.

MAZENDERANOJ

 Nomoj: [f] Mazanderaniens; [r] mazenderanci, mazandaranci
 Popolo en Irano (Mazenderano); 2,2 mln (1992).
 Lingvo: de irana grupo.
 Kredantoj: muzulmanoj-ŝiaistoj.

OSETOJ

 Nomoj: [m] iron, digoron; [f] Ossetes; [r] osetini
 Popolo en Rusia Federacio (402,6 mil, inter ili en Nord-Osetio 335 mil) kaj Kartvelio (164 mil, inter ili en Sud-Osetio 65 mil, 1992). Totala kvanto: 598 mil (1992).
 Lingvo: oseta.
 Kredantoj: precipe ortodoksuloj, estas ankaŭ muzulmanoj-sunaistoj.

PERSOJ

 Nomoj: [m] farsi, irani; [f] Perses, Persans; [r] persi, farsi
 Popolo en Irano (21,3 mln). Totala kvanto: pli ol 21,9 mln (1987).
 Apartenas al hindo-mediteranea branĉo de eŭropoida raso.
 Lingvo: persa.
 Laŭ religio - muzulmanoj-ŝiaistoj; etnokonfesaj grupoj Gebroj kaj Parsoj estas adeptoj de Zoroastrismo.

TAĜIKOJ

 Nomoj: [f] Tadjiks; [r] taĝiki
 Popolo, ĉefloĝantoj de Taĝikio (3,172 mln), en Rusia Federacio 38,2 mil (1992).
 Lingvo: taĝika.
 Kredantoj: precipe muzulmanoj-sunaistoj.

 PAMIRANOJ, Pamiraj taĝikoj. - Nomoj: [f] Peuples du Pamir; [r] pamirci, pamirskie taĝiki. Komuna nomo de etnografiaj grupoj de taĝikoj en Taĝikio (jazgulemoj, ruŝanoj, bartanganoj, ŝugnanoj, vaĥanoj), Afganio (munĝanoj, zebagoj k.a.), Pakistano (jidgoj kaj munĝanoj) kaj Ĉinio (sarikoloj kaj vaĥanoj). Kvanto: 300 mil (1992). Lingvoj: pamiraj. Kredantoj: muzulmanoj-sunaistoj.

Vidu ankaŭ 
 Hindirana pralingvo

Aliaj projektoj 

Etnoj
Lingvofamilio