alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Serge Lama

Serge LAMA (veranome Serge Chauvier) naskiĝis en Bordeaux je la 11-a de februaro 1943. Lia patro, kun bela voĉo, ĉiam provis karieri en la kanzonarto, sed ne sukcesis, kaj la infano volis "venĝi" sian patron.

Listo de liaj kanzonoj 

 À chaque son de cloche
 À quelle heure
 Avec simplicite
 Ballerine
 Boire un petit coup
 C'est toujours comme ça la première fois
 Chez moi
 D'aventure en aventure (lia plej bona)
 Du ventre plat au ventre rond
 Femme femme femme
 Gamine
 Je suis malade (lia plej fama)
 Je t'aime à la folie
 Je te partage
 Je voudrais tant que tu sois là
 Je vous salue Marie
 L'Algérie
 L'enfant au piano
 L'enfant d'un autre
 L'esclave
 La braconne
 La chanteuse a vingt ans
 La Salle de Bains
 La vie lilas
 La vieille et le brocanteur
 Le 15 juillet à 5 heures
 Le dernier baiser
 Le gibier manque et les femmes sont rares
 Le lit d'Isabelle
 Le temps de la rengaine
 Les ballons rouges
 Les belles de mai
 Les dimanches en famille
 Les glycines
 Les p'tites femmes de Pigalle
 Les ports de l'Atlantique
 Lettre à Joséphine
 Marie la Polonaise (parte de lia spektaklo kie li aktoras Napoléon Bonaparte)
 Mémorendum pour un pucelage
 Mon ami, mon maitre
 Mon enfance
 Moyennant quoi
 Nicolas
 Petit bonhomme
 Souvenirs ... attention ... danger
 Star
 Superman
 Tarzan est heureux
 Un jardin sur la terre
 Une île

Eksteraj ligiloj 
 http://www.sergelama.com 
 http://membres.lycos.fr/sergelamaforever  
 Les amis de Serge Lama 
 De aventuroj al aventuroj... Serge Lama 

Lama, Serge
Lama, Serge
Lama, Serge
Bet-Leĥem

Bet-Leĥem estas urbo situa en Cisjordanio ĉirkaŭ 10 km sude de Jerusalemo. La nomo signifas "domo de pano"

Vidindaĵoj 
 Baziliko de la Naskiĝo

Historio kaj religio 
Bet-Leĥem estis la hebrea urbeto, kie laŭ du evangeliistoj (Sankta Luko kaj Sankta Mateo) naskiĝis Jesuo.

Laŭ la kristana tradicio, la naskiĝo okazis en groto, kie la bebon varmigis per sia spiro azeno kaj bovo. Venis paŝtistoj kaj omaĝis al la infaneto, sentante, ke naskiĝis eksterordinara persono. Venis ankaŭ tri saĝuloj el la oriento por adorkliniĝi antaŭ la novnaskito. La vojon al ili montris la Betleĥema stelo.

Popole la urbo estas nomata Betlehemo kaj same en kelkaj lingvoj estas nomataj scenejetoj, kiujn oni starigas en preĝejoj dum Kristnasko aŭ el vivaj personoj aŭ el figuretoj. En Esperanto ili nomiĝas "kripoj", laŭ la kripo, en kiu kuŝis la bebo. Ekzistas ankaŭ hejmaj kripoj el ligno aŭ papero.

Bildaro

Vidu ankaŭ 
 Bethlehem (Pensilvanio)
Betlehemo

Betlehemo havas plurajn signifojn.

 Betlehemo aŭ Betleĥemo aŭ Bet-Leĥem estas urbo en Cisjordanio, kie laŭ du evangeliistoj naskiĝis Jesuo.
 betlehemo aŭ kristnaska kripo aŭ simple kripo estas figura scenigo de la eventoj ĉirkaŭ la naskiĝo de Jesuo.
Tromsø

Tromsø estas ĉefurbo de norda Norvegio, situanta je . Komence de la jaro  en la komunumo vivis , tial ĝi estas nuntempe la 9a plej loĝata komunumo en Norvegio. Noktomeza suno de la 21-a de majo ĝis la 23-a de julio. Sensuna vintro de la 25-a de novembro ĝis 21-a de januaro. Pro Golfa Marfluo, temperaturo en Tromsø malofte subiras -10 °C. Meza temperaturo estas ĉ 4–5° C vintre kaj ca 10 – 11° C somere. La temperaturoj superas 20° C ĉirkaŭ 10 tagojn jare. La plej alta iam registrita temperaturo (30,2° C) okazis en julio 1972.

La regiono de Tromsø estis loĝata ekde la fino de la glaci-epoko. Arkeologiaj elfosadoj en Tønsvika, borde de Tromsø, ekaperis artefaktojn kaj restaĵojn de konstruaĵoj taksitaj je 9 000 ĝis 10 000 jaroj. Tromsø havis ĉirkaŭ 80 loĝantojn ĉe reĝa akiro de komercurba statuso en 1794.

La urbo multe kreskis depost 1972, kiam estis malfermita la Universitato de Tromsø, la kvara universitato de Norvegio. En 2002, la universitato havis ĉirkaŭ  studentojn. Ĝi estas la plej norda universitato en la mondo.

Tromsø estas urbo de studentoj kaj servoj. Municipo kaj malsanulejo estas la ĉefaj dungantoj. Ĉefa industrio estas bierfabriko kaj fiŝuzinoj.

En Tromsø mortis Nobel-premiito Daniel Carleton Gajdusek.

Tromsø havas jenajn ĝemelurbojn: Kemi, Finnlando (1940); Luleå, Svedio (1950); Ringkøbing, Danio (1950); Grimsby, Anglio (1961); Poona, Barato (1966); Anchorage, Usono (1969); Zagreb, Kroatio (1971); Murmansk, Rusio (1972); Quetzaltenango, Gvatemalo (1999); Gaza, Palestino (2001).

Pli ol 100 naciecoj estas reprezentitaj en la loĝantaro. Inter la plej eminentaj malplimultoj estas la sameoj, rusoj kaj finnoj, kaj la lokaj kvenoj (posteuloj de finnaj enmigrintoj de la 19-a jarcento) kaj ĵusaj enmigrintoj el Finnlando mem. La plej norda moskeo de la mondo troviĝas en Tromsø. Vår Frue Kirke (Nia Sinjorino Katolika Kirko) estas la sidejo de la plej norda katolika episkopejo de la mondo, kiu gvidas la teritorian prelataron de Tromsø. Kvankam la loka katolika populacio enhavas nur 350 membrojn, la Papo Johano Paŭlo la 2-a vizitis ĉi tiun malgrandan preĝejon kaj restis kiel gasto de la episkopo en 1989.

Servoj
 Universitato de Tromsø

Esperanto-movado 
En la urbo, estas klubo por la lingvo Esperanto. La klubo havas blogon nomatan "La Norda Lumo", kiu enhavas informojn pri la renkontiĝoj kaj la venontaj eventoj.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 
  ()

Komunumoj de Troms
Karolidoj

La Karolidoj estis reganta dinastio de la frankoj en la frua mezepoko. La unuaj karolidaj regantoj estis ne reĝoj, sed nur maiordomus (lat. pli granda domo). La nomo de la dinastio devenas de la maiordomus Karolo Martelo, kies filo Pipino la Mallonga estis la unua karolida reĝo. La filo de Pipino estis la bone-konata Karolo la Granda.

Historio 
Post morto de Ludoviko la Pia kaj la partigo de ties imperio (843) inter liaj tri filoj estiĝis tri partoj: La parto de Karlo estis iĝonta Francio, la parto de Lotaro nomiĝis Lotaringo (iĝonta Loreno) kaj la tria parto apartenis al Ludoviko la Germana. En la jaro 961 Otto la 1-a kunigis la partojn de Lotaro kaj de Ludoviko al unu regno, kiu poste konatiĝis kiel Sankta Romia Imperio.

La dinastio regis en la teritorio de Italio ĝis 905, en Germanio ĝis 911 kaj en Francio ĝis 987. La lasta reprezentanto de Karolidoj estis la franca Ludoviko la 5-a (966-987), post kiu la reĝo iĝis Hugo Kapeto, fondinto de dinastio de Kapetidoj.

Kelkaj gravaj dinastianoj 
Hereda arbo ekde Karolo Martelo, kun proksimumaj vivojaroj, montriĝas en jena tabelo.

Karakterizaj nomoj de la dinastio estas Karolo, Karlomano, Lotaro, Ludoviko kaj Pipino, kiuj ĉiuj  aperas plurajn fojojn.

Galerio

Vidu ankaŭ 
 Frankoj
 Traktato de Verdun
 Listo de francaj reĝoj
 Imperiestroj de la Sankta Romia Imperio

Dinastioj
 

Germana monarkio
Franca monarkio
Miklós Németh

NÉMETH Miklós (naskiĝis la  en Monok) estas hungara politikisto kaj ekonomikisto. Li estis ĉefministro de 1988 ĝis 1990.

De 1966 ĝis 1971 li studis en la Ekonomia Universitato Karl Marks. Poste li eklaboris tie kiel aspiranto, asistanto kaj ĉrfasistanto (1971-1977). De 1974 ĝis 1975 li ricevis IREX-stipendion por la Universitato Harvard.

De 1977 ĝis 1981 li estis vic-sekciestro en la Tutlanda Planoficejo. De 1981 ĝis 1987 li postenis en la ekonomia sekcio de la Centra Komitato (CK) de Hungara Socialista Laborista Partio (kunlaboranto, vic-sekciestro, sekciestro). De 1987 ĝis 1988 li estis sekretario pri ekonomio en CK. De 1988 ĝis 1990 li estis ĉefministro, de 1988 ĝis 1991 parlamentano.

De 1991 ĝis 2000 li estis vic-prezidanto de EBRD.

Hungaraj politikistoj
Hungaraj ekonomikistoj
Ĉefministroj de Hungario
Naskiĝintoj en 1948
Monok

Monok estas hungara vilaĝo en la Tokaj-regiono en valo de la montetaro Szerencs. Ĝi havas sisteman aŭtobustrafikon, ĉi tiel komforte eblas iri al Szerencs.

Laŭ la tradicio sur lokoj de Vasvár, Földvár, Ingvár iam fortikaĵoj estis de Monok estro. La Ingvár-a fortikaĵputo ankaŭ hodiaŭ videbla estas sur pinto de la monto. Nomo de la vilaĝo unue aperis en ĉartoj en 1227. La tataroj pereis, sed en 1273 jam denove revigliĝis la komunumo. En la mezepoko la Monoky-familio posedis tion. Belegan kastelon de la Monoky-familio Hassan-paŝao detruigis kune kun la vilaĝo. Poste la bienon ekposedis la Andrássy-familio per de geedziĝo kaj en 1750 barokstilan etaĝan kastelon konstruigas tien.
En 1771 la konstruaĵon ili kompletigas per domkapelo. Poste la Széchy-familio posedis, ĝin tute ĝis 1945.

Je fino de la 18-a jarcento estis konstruita la barokstila romkatolika preĝejo, en kio videbla estas la de XIV. Kelemen papo donacita Sankta Orban relikvo.

En la vilaĝo estas tiu copfstila teretaĝa domo, kie naskiĝis Lajos Kossuth (je la 12-an de septembro en 1802) la granda estro de la 1848-a hungara revolucio.
En la bele konstruita konstruaĵo muzeo estas, kion multe da vizitanto vizitas po jaroj. Kontraŭ la konstruaĵo estas 2,5 metra alta statuo de la fama politikisto Lajos Kossuth.

La skulptaĵon faris Sigismundo Kisfaludy Stróbl, la fama hungara skulptoartisto.

famaj monok-uloj:

naskitaj en Monok
 Lajos Kossuth, 1802
 Miklós Németh, 1948
 György Tverdota, 1947

Religio 
 pilgrimloka romkatolika kapelo kun golgoto

pri Monok hungare 

Vilaĝoj de Hungario
Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Károly Grósz

GRÓSZ Károly [gro's ka'roj] (naskiĝis la 1-an de aŭgusto, 1930 en Miskolc, mortis la 7-an de januaro 1996 en Gödöllő) estis
Hungara komunista politikisto, ĉefministro de 1987-1988, ĝenerala sekretario de la hungara Komunista partio 1988-1989.
 1945-: ano de la Komunista partio (KP)
 1946-1948: presisto ĉe Borsodi Nyomda (Presejo Borŝodi)
 1948-1950: politika kunlaboranto
 1950-1954: profesia oficiro
 1954-1958: sekciestro de la agita propagando en la departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
 1958-1959: komisiito ĉe gazeto Észak-Magyarország (Nord-Hungario)
 1961: kunlaboranto en la agitpropa sekcio de Centra Komitato (CK) de KP
 1962-1968: KP-komisiito ĉe la Hungara Televido kaj Radio
 1968-1973: agitpropa vic-sekciestro de la CK
 1973-1974: unua sekretario en departemento Fejér
 1974-1979: agitpropa sekciestro de la CK
 1979-1984: unua sekretario en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
 1984-1987: unua sekretario en Budapeŝto
 1987-1988: ĉefministro
 1988-1989: ĝenerala sekretario de la hungara Komunista partio (MSZMP)
 1988-1990: parlamentano

Eksteraj ligiloj 

 biografio pri li en la retejo de la Hungara Socialista Partio Budapeŝto 

Hungaraj politikistoj
Ĉefministroj de Hungario
György Lázár

LÁZÁR György (naskiĝis en Isaszeg, la 15-an de septembro 1924) estis hungara komunista politikisto, teknikisto kaj teknika desegnisto. Inter la jaroj 1975 kaj 1987 li estis ĉefministro de Hungario.

 1945-: ano de la Komunista partio
 1948-1953: referanto de la Tutlanda Planoficejo
 1953-1958: sekciestro de la Tutlanda Planoficejo
 1958-1970: vic-prezidanto de la Tutlanda Planoficejo
 1970-1973: ministro pri laboraferoj
 1973-1975: prezidanto de la Tutlanda Planoficejo
 1973-1975: vic-ĉefministro
 1975-1987: ĉefministro
 1987-1988: ĝenerala vic-sekretario de la KP
 1975-1988: parlamentano
 1988- oni pensiigis lin

Li estis konservativa komunisto. Li ĉiam kontraŭis reformojn en la ekonomio, kio gvidis al preskaŭa bankroto de la hungara ŝtato. La pruntita dolaro fluis al malnovaj teknologioj (minado, pezindustrio) kaj al altigo de la vivnivelo.

Vidu ankaŭ 
 Listo de hungaraj ĉefministroj

Hungaraj teknikistoj
Hungaraj politikistoj
Ĉefministroj de Hungario
Hungaraj teknikaj desegnistoj
Jenő Fock

FOCK Jenő (Kispest la 17-a de majo, 1916 - 22-a de majo 2001) estis hungara komunista politikisto, ĉefministro inter 1967 kaj 1975.

 1930-1940: teknikisto
 1932-: ano de la Komunista partio
 1940-1943: arestita, prizonigita
 1943: militisto, sed en 1944 rifuĝas

Li partoprenis en la laborista movado ekde 1932, pro tio li estis arestita en 1940 kaj enprizonigita. Postmilite li laboris en diversaj postenoj (li okupiĝis ĉefe pri pezindustrio)

 1957-1961: sekretario de CK de KP
 1957-1980: ano de PK de KP
 1961-1967: vic-ĉefministro
 1967-1975: ĉefministro (tio estis en la komunista hungario nur reprezentanta posteno)

Parlamentano 1945-1947, 1958-1967 kaj 1971-1985.

Li ekis reformojn en la jaro 1968 reformojn en la hungara ekonomio, kio havis grandan sukceson, sed pro la kreskanta diferenco inter la enspezoj, oni fiaskigis la reformojn kaj abdikigis lin el la posteno de ĉefministro (1975). Poste li restis ano de PK ĝis 1980, de CK ĝis 1989. Li proponis en 1988 la abdikon de János Kádár.

Listo de hungaraj ĉefministroj

Hungaraj politikistoj
Ĉefministroj de Hungario
Hungaraj teknikistoj
KP

La literkombino havas plurajn signifojn:

 KP estas laŭ normo ISO 3166 landokodo de Nord-Koreio.
 .kp estas rezervita nacia domajno de la alta nivelo de Nord-Koreio.
 KP estas mallongigo de la Komunista partio (vidu ankaŭ jenon: CK kiel Centra Komitato; PK kiel Politika Komitato).
Gyula Kállai

KÁLLAI Gyula (1-a de junio 1910, Berettyóújfalu – 12-a de marto 1996, Budapeŝto) estis hungara komunista politikisto kaj ĵurnalisto; ĉefministro inter 1965-1967.

Li studis hungaran kaj latinan lingvojn. Li aniĝis al la KP en 1931, laboris ĉe la socialdemokrata ĵurnalo Népszava (1939-1944) kiel komisiito de la KP, li kunredaktis la kristnaskan ekzempleron de la gazeto, kiu kuraĝe elstaris kontraŭ la milito (poste la socialdemokarta partio abdikigis la ĉefredaktoron, Árpád Szakasits).

Ekde 1945 ano de la KP-gvidantaro, sed en 1951 li estis arestita pro fikciaj akuzoj kaj nur en 1954 rehabilitita.

 1957-1958: ministro pri kulturaj aferoj
 1958-1960: ŝtatministro
 1960-1965: vic-ĉefministro
 1965-1967: ĉefministro
 1967-1971: prezidanto de la parlamento
 1957-1989:prezidanto de la Landa Konsilio de Patriota Popolfronto (HNF)
 1954-1990?:parlamentano
 1988.05: li abdikis pri sia parlamenta loko

Vidu ankaŭ 
 Listo de hungaraj ĉefministroj

Hungaraj politikistoj
Ĉefministroj de Hungario
Hungaraj ĵurnalistoj
Ministroj pri eksteraj rilatoj de Hungario
Hungaraj ministroj pri edukado
Ferenc Münnich

MÜNNICH Ferenc (16-a de novembro 1886 Seregélyes – 29-a de novembro 1967, Budapeŝto) estis hungara komunista politikisto; ĉefministro inter 1958-1961.Li studis juron, en la unua mondmilito (1915) li estis militkaptita kaj transportita al Siberio, kie li enpaŝis la Bolŝevikan Partion (1917). Li hejmenvenis en 1918 kaj partoprenis en la fondo de la Hungara Komunista partio. Dum la Hungara Sovetrespubliko (1919) li estis politika komisiito ĉe la (hungara ruĝa) armeo. Post la fiasko de la Sovetrespubliko, li fuĝis eksterlanden kaj poste partoprenis eĉ en la Hispana Enlanda Milito. Li vivis 1939-1945 en la Sovetunio. En la jaro 1945 li hejmen veturis kaj iĝis ĉefpolicestro de Budapeŝto (1946-1949). Li laboris kiel diplomato en diversaj ĉefurboj (195-1956 Helsinki, Sofio, Moskvo), ĉefministro inter 1958-1961, poste ĝis 1966 ano de la PK (Politika Komitato).

Li estis forta apoganto, inicianto de invito de rusaj trupoj por superi la Hungaran revolucion de 1956. Nikita Ĥruŝĉov apogis lin kiel estontan ĝeneralan sekretarion por Hungario, sed Tito kontraŭis tion kaj apogis János Kádár-on.

Vidu ankaŭ 
 Listo de hungaraj ĉefministroj

Hungaraj politikistoj
Ĉefministroj de Hungario
Ministroj pri internaj aferoj de Hungario
Hungaraj ministroj pri defendo
Konqueror

Konqueror (Konkeranto) estas TTT-legilo de KDE.
Ĝi ankaŭ estas dosieradministrilo, per kiu oni povas regi sian dosieraron, trarigardante ĝin loke aŭ rete samfacile.
Konkeranto estas kreita cele al unueca uzado de Interretaj normoj. La intenco estas plene realigi oficiale agnoskitajn normojn de organizoj kiel W3 kaj OASIS, kaj aldone subteni ankaŭ aliajn vaste uzatajn kvazaŭnormojn de Interreto. Ĉe tio, krom subteno de favorataj piktogramoj, interretaj ŝlosilvortoj, Konkeranto subtenas ankaŭ jenon:

 TTT-umado
 DOM (Nivelo 1, parte nivelo 2) bazita sur HTML 4.01
 Vicigitaj stildifinoj(CSS 1, parte CSS2)
 ECMA-262 Eldono 3 (egalas krude al Javoskripto 1.5)
 Sekura Javo-subteno per JDK 1.2.0 (Javo 2) - kongrua VM (Blackdown, IBM aŭ Sun)
 Kromaĵoj de Netskapa Komunikilo
 Sekuraj kontaktiloj (SSL)
 Dudirekta 16bita Unikodo-subteno
 Aŭtomata kompletigo por formularoj
 URL-kompletigo

Transigprotokoloj
 HTTP 1.1 (inkluzive de gzip/bzip2-densigo)
 FTP
 kaj multaj aliaj…

Konkeranto havas Interretajn Ŝlosilvortojn kaj TTT-mallongigojn. Tajpante "gg:esperanto" oni povas serĉi ĉe la serĉilo Google la vorton "esperanto". Ekzistas multaj antaŭdifinitaj TTT-mallongigoj por facile serĉi programaron aŭ en enciklopedio kaj la uzanto ankaŭ povas krei siajn proprajn TTT-mallongigojn.

La Konkeranto-programistoj 
 David Faure
 Simon Hausmann
 Michael Reiher
 Matthias Welk
 Alexander Neundorf
 Lars Knoll
 Dirk Mueller
 Waldo Bastian
 Germain Garand
 Leo Savernik
 Stephan Kulow
 Antti Koivisto
 La programistoj de Safari de Apple
 Harri Porten
 Koos Vriezen
 Matt Koss
 Alex Zepeda
 Peter Kelly
 Carsten Pfeiffer
 Wynn Wilkes
 Richard Moore
 Dima Rogozin
 Stefan Schimanski
 George Staikos
 Dawit Alemayehu
 Torben Weis
 Chris Lee
 David Faure
 Simon Hausmann
 Michael Reiher
 Matthias Welk
 Alexander Neundorf
 Lars KNOLL
 Dirk Mueller
 Waldo Bastian
 Germain Garand
 Leo Savernick
 Stephan KULOW
 Antti Koivisto
 Harri Porten
 Koos Vriezen
 Matt KOSS
 Alex Zepeda
 Peter Kelly
 Carsten Pfeiffer
 Wynn Wilkes
 Richard Moore
 Dima Rogozin
 Stefan Schimansky
 George Staikos
 Dawit Alemayehu
 Torben Weis
 Chris LEE

Vidu ankaŭ 
 TTT-ejo de Konkeranto (angle) 

KDE
Liberaj retumiloj
Liberaj TTT-legiloj
Programaro de Unikso-similaj sistemoj
Seregélyes

Seregélyes [ŝeregEjeŝ] estas grandvilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Fejér, en Distrikto Székesfehérvár. La loknomo signifas hungare: sturna.

Bazaj informoj
 Areo: 
 Loĝantaro: 4342
 Poŝtkodo: 8111
 Telefonprefikso: 22

Situo
Seregélyes situas sur ebenaĵo, laŭ fervojo Székesfehérvár-Pusztaszabolcs, laŭ ĉefvojo Dunaújváros-Székesfehérvár, flankovoje Velence (lago) kaj Gárdony estas proksime, Aba (Hungario) estas iom for.

Historio
Oni trovis restaĵon, tumulojn de keltoj, avaroj kaj restaĵon de romiepoka ĉar-tombo en la ĉirkaŭaĵo de la vilaĝo. En la romia epoko tie gvidis la vojo de Gorsium al la preter-Danubaj fortikaĵoj.

La unua mencio de Seregélyes okazis en 1258. Tiutempe la vilaĝo estis reĝa posedo, kie loĝis la reĝaj ĉevalistoj kaj laboristoj de la fortikaĵo Székesfehérvár. La setlejo apartenis al familio Batthyány (batjAnji) inter 1445-1650, poste al familio Zichy [ziĉi]. Poste la vilaĝo estis posedaĵo de Hadik János per geedziĝo.

La ĉirkaŭ-vilaĝa agro estas bonkvalita.

Vidindaĵoj 

 Kastelo de Seregélyes
 2 kirkoj

Famuloj 
En Seregélyes naskiĝis:
 kemiisto József Csetényi
 István Kiss (kemiisto)
 literaturhistoriisto József Jankovics
 politikisto Ferenc Münnich.

Ĝemelaj komunumoj 
  Rivodutri, Italio
  Păulești (Satu Mare), Rumanio

Referencoj

Eksteraj ligiloj 
 mapo, signanta la situon de la vilaĝo

Vinvilaĝoj
Muglo

Muglo (Muggle, en la originala angla) estas fikcia termino, el la serio de libroj de Harry Potter, kiu signifas homon sen ajnaj magiaj povoj.

La termino nune estas ofte uzata en ordinara parolado por signi iun kiu ne scias iun specialan fakon. Ekzemple, geokaŝludantoj ofte nomas eksterulojn de la ludo per la vorto "Mugloj" aŭ "Muggles".

Harry Potter

de:Begriffe der Harry-Potter-Romane#Muggel
fr:Univers de Harry Potter#Statut du sang
he:הארי פוטר - מונחים#טוהר דם וסוגי קוסמים
it:Glossario di Harry Potter#Babbano
nl:Bloedzuiverheid#Dreuzel
ru:Волшебство мира Гарри Поттера#Маглорождённые
sv:Blod (Harry Potter)#Mugglare
Listo de homaj malsanoj



Alfabetvice 

 adenito
 afrika tripanosomozo
 afto
 aidoso
 akneo
 Alzheimer-malsano
 amerika tripanosomozo
 ancilostomozo (PIV)
 anoreksio
 antrakso
 apendicito
 artrito
 askaridozo (PIV)
 astmo
 atopia dermito
 avitaminozo

 blefarito
 bronkito
 bulimio

 cirozo
 Crohn-malsano

 ĉikungunjo

 dengo
 diabeto
 divertikulito
 dormomalsano

 ebola malsano
 edemo
 eklampsio
 ekstera otito
 ekzemo
 elameba disenterio
 elefantiazo (PIV)
 emfizemo
 encefalito
 endokardiito
 endometriozo
 epilepsio

 flava febro

 gastroenterito
 Gingivito
 glaŭkomo
 gonoreo
 gripo

 helika febro
 herpeto
 hidatidozo

 ĥolero
 ĥoreeto
 ĥoreo

 iktero

 japana encefalito

 kancero
 kandidiozo
 karieso
 katarakto
 kojlito
 kokluŝo
 konjunktivito
 kriptosporidiozo

 lambliozo
 lepro
 logoreo

 maksila sinusito
 malario
 malsano de Basedow
 malsano de Chagas
 malsano de Creutzfeldt-Jakob
 malvarmumo
 meningito
 multobla sklerozo

 onkocerkozo

 Parkinsona malsano
 pesto
 Pleŭrito
 pneŭmonito
 psikozo

 rabio
 reŭmatismo
 rinito

 sasoso
 sepso
 sifiliso
 silikozo
 sindromo GSS
 sinusito
 skabio
 skistosomozo (PIV)
 skorbuto

 ŝankroido

 teniozo (PIV)
 trakomo
 trodikiĝo
 tuberkulozo

 uremio

 variolo

 zika febro

Vidu ankaŭ 
 Malsano
 Sanscienco
 Farmakologio, Farmacio
 Listo de tropikaj malsanoj

Eksteraj ligiloj 
 http://www.who.int/whosis/icd10 
 http://www.dermatol.or.jp 
 http://www.dermatol.or.jp/QandA/contents.html  
 http://ophtasurf.free.fr/maladies.htm 

 
Listoj
Afto

Afto estas sendanĝera, sed dolora ulcereto de la buŝa mukozo. Tio estas eta, blanka kaj aperas en la buŝkava mukozo (sur palato, lango, gingivo). La kaŭzo estas ne tute konata sed ĝenerale virusdevena, kies aktiviĝon helpas vundiĝo de la mukozo aŭ malofte neŭra problemo.

Se oni viŝas per tuketo la ulcereton kaj restas tie ruĝeta makulo (simila al malferma vundo), tio estas afto.

La saniĝo daŭras longe, eĉ 10-14 tagojn kaj ankaŭ okazeblas 3- ĝis 6-foje jare. Oni devas gargari la buŝon per infuzoj (ekz.roma kamomila, salvio) aŭ per specialaj gargaraĵoj.

Se la afto renoviĝas, oni devas konsulti kuraciston.

Bestaj malsanoj 
Afto estas la febrodona ŝvelaĵo ĉe la buŝo, mamo, piedo de kelkaj bestoj (ĉefe bovoj, porkoj, ŝafoj); legu aparte aftan febron.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

Medicina vortareto France-Esperanto

Erupcio (medicino)
Sindromoj en dentokuracado
Érd

Érd [Erd] estas urbo (kun departementorajto) en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, Distrikto Érd, kies centro estas. Ĝi estas latine , turke , germane: .

Geografio 
Érd jam kontaktiĝas kun Budapeŝto. Ĝi situas laŭ la fervojo Budapeŝto-Balatono kaj Budapeŝto-Pécs, laŭ la aŭtoŝoseo M6 al Pécs, fine laŭ la aŭtoŝoseo M0, kiu ĉirkaŭas Budapeŝton.

Historio 
Pli frue la komunumo estis romiana Tusculanum. La unua hungarlingva mencio okazis en 1253. En 1684 la setlejo liberiĝis de turkoj. En 1776 Érd iĝis kampurbo. En mezo de la 20-a jarcento ĝi estis la plej granda hungara vilaĝo ĝis 1979, kiam ĝi iĝis urbo kaj en 2005 ricevis la rangon departementorajta.

Ĉe la suda periferio de Budapeŝto tiu favorata ĝarden-vilaĝo fariĝis industria centro dum la lastaj jardekoj, sekve ĝi ege rapide ampleksiĝis al granda "planed-urbo" - kun preskaŭ centmila loĝantaro. Tie-ĉi nia vojo suden estas fakte de antikva origino: de la ĉefurbo de la Romia provinco Panonio (Aquincum - norde de Buda) tiu vojo pavimita kondukis la komercistojn kaj legiojn al Nord-Italio (i.a. al Milano), kaj reen, kaj ĝi restis daŭre gravega komerca kaj strategia vojo tra Pannonia, Transdanubio, apud Balatono.

Vidindaĵoj 
 minareto, konstruita en la 16-a jarcento, interesa restaĵo de la turka okupado, el kiu restis en Hungario sume 3.
 romkatolika Preĝejo Sankta Mikaelo (Érd)

Famuloj 
 en Érd naskiĝis:
 kuracisto László Romics
 ministro Ferenc Miákits
 en Érd mortis:
 aktorino Zita Szeleczky
 geografo Dénes Balázs
 pentristo Imre Simay
 poeto Zoltán Csuka

Famaj nomportantoj 
 Bálint Érdi
 György Érdi Krausz
 Tamás Érdi
 Pál Érdy

Ĝemelurboj 
  Lubaczów, Pollando
  Poynton, Britio, Anglio
  Reghin, Rumanio
  Levice, Slovakio
  Subotica, Serbio
  Ŝuĝoŭo, Ĉinio

Referencoj
Martonvásár

Martonvásár [martonvAŝAr] estas nova urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Fejér, kie ĝi estas ĉefurbo de Distrikto Martonvásár. La loknomo signifas hungare: Marteno-foiro.

Bazaj informoj
 Areo: 
 Loĝantaro: 5540
 Poŝtkodo: 2462
 Telefonprefikso: 22

Situo
Martonvásár situas sur ebenaĵo, laŭ la fervojo kaj (malnova) ĉefvojo Budapeŝto-Balatono, la samdirekta aŭtoŝoseo M7 preteriras. Gárdony, kaj Velence estas tre proksime.

Historio
La turkoj faris senhoma la setlejon. En 1776 katolika preĝejo kaj baroka kastelo konstruiĝis, la kastelo novgotikiĝis en 1870.

La kastelon de la familio grafo Brunszvik kiel ilia intima amiko, Ludwig van Beethoven multfoje vizitis komence de la 19-a jarcento. Gravaj verkoj kreiĝis en la romantika parko, kie ĉiusomere grandaj koncertoj estas dediĉitaj al la geniulo, ĉe la interna ĉarma lageto, apud lia statuo. La kastel-muzeo prezentas memoraĵojn de liaj vizitoj. Nun renoma agrikultura esplorejo funkcias tie.

La vilaĝo iĝis urbo en 2005.

Famuloj 
 En Martonvásár naskiĝis inĝeniero Barna Szabó.
 En Martonvásár mortis:
 agronomoj Béla Győrffy kaj István Manninger
 inventisto Benő Doktorics.

Vidindaĵoj
 Kastelo de Martonvásár
 Preĝejo Sankta Anna (Martonvásár)

Referencoj 

Vinvilaĝoj
Szántód

Szántód [sAntOd] estas malgranda vilaĝo kaj banloko en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Siófok.

Bazaj informoj 
 Koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 46.849/17.9055
 Areo: 21 km²
 Loĝantaro: 370
 Poŝtkodo: 8622
 Telefonprefikso: 84

Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, Laŭ suda bordo de Balatono, laŭ ĉefvojo, aŭtoŝoseo M7 kaj fervojo Budapeŝto-Zagrebo. Szántód havas la plej gravan pramon de Balatono. Escepte la glacian periodon ofte funkcias la pramo al Tihany, ĉar ĉi tie estas striktaĵo de la lago. Siófok troviĝas 16, Tab 23 km-ojn.

Historio 
La unua mencio devenis el 1055 en formo "koku zarma". La kampoj apartenis al abatejo de Tihany. Loko "Szántódpuszta" (puszta signifas: pusto) (koordinatoj: 46.8666/17.9148) apartenas al la municipo, kie bienocentro formiĝis. La municipo nue en 1997 fondiĝis, pli frue la komunumo apartenis al Zamárdi. Vilaĝservoj estas kuracejo, poŝto, biblioteko.

Vidindaĵoj 
 romkatolika baroka kapelo omaĝe al Sankta Kristoforo de 1735
 muzeo pri la bienocentro
 statuo pri Sankta Kristoforo

Famuloj 
En Szántód naskiĝis Tibor Tüskés.

Fontoj 
 Hungarlingva Vikipedio

Vilaĝoj de Hungario
Vilaĝoj en departemento Somogy
Oska lingvo

La antikva oska lingvo apartenis al la italika branĉo de la hindeŭropa lingvaro kaj kune kun la proksime parenca umbra lingvo kaj kun iuj pliaj lingvoj, interalie la sud-picena, konsistigas la oskan-umbran subgrupon. La lingvo estis parolata de la oskoj, antikva popolo en la sudo la itala duoninsulo. Antaŭ la konkeriĝo de la oskoj per la etruskoj ĉirkaŭ la jaro 500 a.K. la oska lingvo kaj alfabeto estis disvastiĝinta en preskaŭ la tuta suda Italio. Inter la italikaj lingvoj aliaj ol Latino ĝi estis tiu, kiu plej rezistis al la superrego de la lingvo de Romo: ĝi estis plu uzata en Pompejo dum la epoko de ties detruado per eksplodo de la vulkano Vezuvio, do dum la jaro 79 post Kristo.

Ekzemplo de oska teksto 
ekkum[svaí píd herieset
trííbarak[avúm tereí púd
liímítú[m] pernúm [púís
herekleís fíísnú mefi[ú
íst, ehtrad feíhúss pú[s
herekleís fíísnam amfr
et, pert víam pússtíst
paí íp íst, pústin slagím
senateís suveís tangi
núd tríbarakavúm lí
kítud. íním íúk tríba
rakkiuf pam núvlanús
tríbarakattuset íúk trí
barakkiuf íním úíttiuf
abellanúm estud. avt
púst feíhúís pús físnam am
fret, eíseí tereí nep abel
lanús nep núvlanús pídum
tríbarakattíns. avt the
savrúm púd eseí tereí íst,
pún patensíns, múíníkad ta[n
ginúd patensíns, íním píd e[íseí
thesavreí púkkapíd ee[stit
a]íttíúm alttram alttr[ús
h]erríns. avt anter slagím
a]bellanam íním núvlanam
s]úllad víú uruvú íst . edú 
e]ísaí víaí mefiaí teremen
n]iú staíet.

Influo de oska lingvo 
Ĉar la oska estis tre simila al la latina, la du lingvoj influis unu sur la alia. Ĉar la plejparto de loĝantoj de Italio parolis la oskan en la komenco de Romia divastigo, multaj oskparolantoj iris al novaj romiaj kolonioj kaj influis la latinidajn lingvojn. Ekzemple, lupus, bos, popina, consul estis oskaj vortoj kiuj eniris la latinan mem. La simplifiigo de l' diftongoj ae>e kaj oe>e en la populara latina okazis, eble, pro influo de l' oska.

Multaj oskismoj fariĝis vulgaraĵoj, ekzemple, la ĝerundio en nn anstataŭ nd: amanno/amando, la konfuzo inter la temaj vokaloj de subjunktivo kaj indikativo: amemus anstataŭ amamus.

Vidu ankaŭ 
 Lingvistiko
 Listo de lingvoj
 Lingva familio

Italika lingvaro
Raetia lingvo

Lingvo > Izolita lingvo

Lingvo de mistera antikva popolo loĝante en Raetio (nuntempe orienta Svisio, Tirolo, kaj montara parto de Bavario), kiu estas, krom la lemna lingvo la ununura konata parenco de la etruska lingvo. En sia "Natura historio", en la 1-a jarcento p.K. Plinio la pli maljuna skribas pri la popoloj loĝantaj en Alpoj: "La raetoj kaj vindelekoj loĝas lime de tiuj (la norikoj) kie ili konsistigas multajn urbojn. La gaŭloj diras, ke la raetoj devenas de la etruskoj, forpelitaj kaj kondukitaj de sia estro Retus."

Lingvoj laŭ alfabeto
Kemiisto

Kemiisto aŭ ĥemiisto estas sciencisto, kiu okupiĝas pri ĥemio, la studo de elementoj kaj atoma strukturo. Kemio estas larĝa kampo, kaj multaj fakoj de kemio ekzistas. Tiel kemiisto povas esti specialisto pri ĥemia fako: organika kemiisto, neorganika kemiisto, teoria kemiisto, elektrokemiisto, biokemiisto kaj tiel plu.

Vidu ankaŭ 
 Listo de kemiistoj
 Nobel-premio pri kemio
Lazuro

Lazuro estas la heraldika bluo, unu koloro el la grupo de la farboj.
Oni ĝin bildigas per horizontalaj haĉoj, kiam koloroj ne disponeblas.

Kvankam lazuro elvokas la ĉielan bluo, sur la blazonoj ĝi estas intensa koloro, same kiel la aliaj farboj (gorĝo, sablo, sinoplo), por bone kontrasti kun la helaj koloroj de la metaloj (oro kaj arĝento).

Ĝi estas tre uzata, ĉefe en la anglo-normanda zono.

Vidu ankaŭ 
 en geografio la nocion Bordo Lazura en Suda Francio, kaj
 en biologio multajn adjektivajn konkretigojn de planto- kaj bestonomoj, ekzemple lazura paruo, lazura muŝkaptulo, lazura garolo, lazura parulio, lazura alciono aŭ la sudamerika lazura rano dendrobates azureus.

Koloroj
Heraldiko
Sinoplo

Sinoplo estas la heraldika verdo, unu koloro el la grupo de la farboj.
Kia ajn estas la verda nuanco, ĝi estu intensa koloro, same kiel la aliaj farboj (gorĝo, lazuro, sablo), por bone kontrasti kun la helaj koloroj de la metaloj (oro kaj arĝento).

Ĝi malofte uziĝas, kaj ankoraŭ pli malofte kiel kampo, verŝajne pro sia malfrua apero el oriento.

Oni ĝin bildigas per oblikvaj haĉoj kiam koloroj ne disponeblas.
Deveno
Sinoplo referencas al la tradicia anglo-normanda terminaro (franclingve sinople) kiu prae estis ruĝo (pro la ruĝa tero de urbo Sinopo) kaj ŝanĝiĝis meze de l' 14a jarcento, al verdo sen certa kialo. La plej kredinda hipotezo estas ke la verdon, kiu aperis sufiĉe malfrue, oni tutsimple nomis "vert" (kiu estas la komuna franca nomo de tiu koloro), sed ke tio kreis konfuzon kun "vair" (vajro) kiu franclingve prononciĝas same (kvazaŭ /ver/). Sinoplo tiam preskaŭ ne plu uziĝis (ruĝo iĝis "gueules" france kaj "gules" angle) kaj reuziĝis verdiĝante...   Angle "vert" kaj "vair" ne prononciĝas same, kio klarigus kial "vert" plu restas por "verdo" kaj ke "sinople''" tute malaperis.

Heraldiko
Koloroj
Stratego (ludo)

Stratego estas tabulludo ludebla de du ludantoj uzante 10×10 tabulon kaj 80 ludpecojn. Unu ludanto uzas la bluajn ludpecojn, kaj la alia uzas la ruĝajn ludpecojn. La lud-pecaroj estas sama, kun nombroj de 1 al 9 kaj kelkaj specialaj pecoj. La pecoj havas bildon kaj nombron sur nur unu flanko de la peco, tiel ĉi-tiu informo povas esti kaŝita de la kontraŭanto. La celo de la ludo estas trovi kaj kapti la Flag-pecon de via kontraŭanto.

Ludantoj havas 33 moveblajn pecojn:
 1 Marŝalo
 1 Generalo
 2 Koloneloj
 3 Majoroj
 4 Kapitanoj
 4 Leŭtenantoj
 4 Serĝentoj
 5 Ministoj
 8 Skoltoj
 1 Spiono

Kaj 7 nemoveblajn pecojn:
 1 Flago
 6 Bomboj

La moveblaj pecoj estas rangitaj de 1 (Marŝalo) al 9 (Skolto). La malaltaj nombroj estas pli forta. La Spiono (markita kun "S") estas speciala peco kiu povas nur kapti la Marŝalon de la kontraŭanto.

Historio 
La ludo estis eldonita originale el Nederlando en 1960,
sed ĝi originis el ludo nomita "L'attaque", kiu aperis en Eŭropo antaŭ la Unua mondmilito.

Tabulludoj
Geraniacoj

La geraniacoj () estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo geranialoj (Geraniales). Ĝi enhavas 7 genrojn kaj ĉirkaŭ 840 speciojn. Ĝia tipa genro estas geranio.

Ili estas herbaj plantoj aŭ arbetoj, kiuj produktas vegetaĵajn esencojn en kontinentaj ĝis tropikaj zonoj. Geranio kaj pelargonio estas tre uzataj en hortikulturo.

Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (5 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

Angiospermae - angiospermoj
Geraniales Juss. ex Bercht. & J.Presl - geranialoj
Geraniaceae Juss. - geraniacoj
California Aldasoro, C. Navarro, P. Vargas, L. Sáez & Aedo - kalifornjo
Erodium L'Hér. ex Aiton - erodio
Geranium L. - geranio
Hypseocharis J. Rémy - hipseokarito
Monsonia L. - monsonio
Pelargonium L'Hér. ex Aiton - pelargonio
Sarcocaulon Sweet - sarkokaŭlo

Bildaro

Pelargonidino 
Pelargonidino estas natura pigmento apartenanta al la familio de la antocianidino, kaj kiel ĉiuj antocianinoj, ĝi estas kontraŭoksidanto, kiu produktas karakterizan oranĝokoloron. Pelargonidino troviĝas en geranioj kiel ruĝa pigmento kaj ĝi ankaŭ respondecas pri la ruĝokoloreco de la filodendro, apartenanta al la familio de la arumacoj aŭ araceoj. La floroj organĝ-koloraj de la Lysimachia monelli posedas plej altan koncentriĝon de la pelargonidina pigmento. Ĝi ankaŭ estas la ĉefa konstituanto de la Phaseolus vulgaris.

Vidu ankaŭ 
 Charles Louis L'Héritier de Brutelle
 Finboso

Eksteraj ligiloj 

 http://delta-intkey.com/angio/www/geraniac.htm

Referencoj 

Magnoliofitoj
Geraniacoj
Plantofamilioj
Konvolvulacoj

La konvolvulacoj () estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo solanaloj (Solanales). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 60 genrojn kaj preskaŭ 1300 speciojn. Ĝia tipa genro estas konvolvulo.

En tiu familio estas herbaj plantoj, plejmulte grimpantaj aŭ rampantaj, arbetoj, lianoj aŭ arboj, kiuj vivas en kontinentaj ĝis tropikaj zonoj.

Plej konataj estas ipomeo kaj ties specio batato. Specioj de ipomeo produktas ergolino simila LSD kaŭzita de epifita fungo, Clavicipitaceae.

Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (22 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.

Referencoj 

Magnoliofitoj
Konvolvulacoj
Plantofamilioj
Venenaj plantoj
Celulozo

Celulozo estas polisaĥarido, polimero de glukozo. Ĝia kemia formulo estas (C<C6H10O5)n (n estas inter 200 kaj 10000). Ĝi estas la ĉefa materio en la vegetaloj, precipe en la planta ĉelmuro (masa procentaĵo en plantroj proksimume 50 ) 50 %). Sekve temas pri la plej grandkvanta organika kemia kombinaĵo sur la tero, kaj ankaŭ pri la plej grandkvanta polisaĥarido. Celulozo estas ne-disbranĉigita polisaĥarido, kiu konsistas el pluraj centoj ĝis dekmilo da β-D-glukozo-molekuloj en (1→4)β-glikozida interligo. La substanco estas kreita en la plasma membrano de la plantoj kaj interretiĝas al fibraj strukturoj. La aranĝo de la celulozaj fibretoj estas direktata pere de mikrotubetoj en la plantaj ĉeloj.

Kemiaj ecoj 
Celulozo estas nesolvebla en akvo kaj en la plej multaj aliaj organikaj solvigaj likvaĵoj. Iuj solvigaj likvaĵoj kiel dimetilacetamido aŭ dimetilsulfoksido kaj amoniako/Cu2+ ("svisa reagilo") tamen kapablas solvigi celulozon. Same ĝi disigeblas pere de fortaj acidoj – en plialtigita temperaturo, koncentriĝintaj fortaj acidoj kapablas transformi celulozon al glukozo, per rompo de la glikozidaj interligoj.

La kemia konzerno BASF dum la jaro 2007 prezentis metodon, laŭ kiu celulozo povas esti pure fizike disigata pere de jona likvaĵo. Pere de la tiel disigita celulozo povas esti kreataj kemiaj kombinaĵoj ĝis nun ne industrie kreeblaj.

Utiligo 

La homo ne povas digesti celulozon, tamen la ĉeesto de celulozaj fibroj plikoncentrigs la manĝaĵon kaj en la homa korpo fizike subtenas la digestadon. Por digesti celulozon, herbomanĝaj animaloj ĝenerale uzas enzimojn, kiujn produktas ĉeloj de la intesta flaŭro.

Celulozo estas grava industria materialo por la fabrikado interalie de papero kaj de sintezaj materialoj. En la produktado de vestaĵoj gravas fadenoj el viskozo, kotono kaj lino, kiuj ĉiuj kemie konsistas el celulozo. Plia grava aplikejo estas la industrio pri konstrumaterialoj, kie celulozo plifluigas aliajn materialojn, sed ankaŭ iĝas izoliga materialo por konstruaxjoj – inter pluraj avantaĝoj de tia izoliga materialo, produktita ekde proksimume la jaro 1940, estas la ekologie favora produktovojo kaj la uzebleco de reciklita eksa gazeta papero.

Krome celulozo interalie estas la bazo de la plasto celofano, kiu estas uzata kiel travidebla, maldika kaj fleksebla substanco aparte por la higiena enpako de nutraĵoj kaj aliaj produktoj, sed ankaŭ en novspecaj travideblaj cigaredaj paperoj. Plia apliko de celulozo estas la produktato de pilketoj por tabloteniso. La kemia kombinaĵo celulozoacetato estas multe uzata speco de plasto, interalie uzata por multaj infanludiloj: Ekzemple la konstruobrikoj de la firmao Lego estas el tia materialo.

En sciencaj laboratorioj oni aldone esploras la uzon de celuloza etanolo kiel alternativo por benzino en la movigo de aŭtomobilaj motoroj.

Referencoj 

 
Helpaj substancoj
Paperfabrikado
Polisaĥaridoj
E-numeraj aldonaĵoj
Gottlob Frege

Gottlob FREGE (8-an de novembro 1848 - 26-an de julio 1925) estis germana matematikisto, logikisto kaj filozofo, kaj fondis la modernan matematikan logikon kaj la analitikan filozofion.

Onidire Frege estas la plej grava logikisto post Aristotelo. Per sia revolucia Begriffsschrift (Konceptskribo) el 1879 li komencis novas eraon de predikata logiko en la historio de la logiko, post kiam la aristotela silogistiko estis la ĉefa sistemo de logiko dum 2000 jaroj.

Vidu ankaŭ 
 George Boole
 Giuseppe Peano
 Bertrand Russell
 Filozofio de lingvo
 21665 Frege

Germanaj matematikistoj
Germanaj filozofoj
Filozofoj de la 20-a jarcento
1990-aj jaroj



Eventoj

Scienco kaj Teknologio 
 Eksploda kresko de la Interreto pro malmultekostaj komputiloj kaj komputika teknologio.
 Problemo de jaro 2000, konita ankaŭ kiel "J2K-problemo".
 Mikrosofta Vindozo iĝis ĉiea en IBM komputiloj.
 Klonado sukcesis (pri Dolly la ŝafo)
 La Linuksa operaciumo komencis de Linus Torvalds.

Politikaĵoj 
 Reunuiĝo de Germanio.
 La Golfa Milito
 Fino de apartismo en Sudafriko kaj elektado de Nelson Mandela.
 Pro genocido en Ruando unu miliono da homoj pereis.
 Eŭropa Unio formiĝis.
 Sovetunio dissolviĝis kaj finiĝis la Malvarma milito.
 La Balkana Milito en eks-Jugoslavio.
Kurt Gödel

Kurt GÖDEL , en esperanto Godelo
(naskiĝis la 28-an de aprilo 1906
en Brno (Aŭstrio-Hungario, hodiaŭ Ĉeĥio),
mortis la 14-an de januaro 1978
en Princeton en Usono)
estis Ĉeĥio-devena germanparolanta matematikisto-logikisto, laborinta en Aŭstrio kaj Usono.

Li estis ano de la Viena rondo kaj estas konsiderata elstara logikisto; interalie li pruvis jenajn teoremojn:
 teoremo de Gödel pri kompleteco
 teoremoj de Gödel pri nekompleteco
 nekontraŭdireco de la elekta aksiomo kaj la kontinuumo-hipotezo al ceteraj aksiomoj de la aro-teorio

Vidu ankaŭ 
 3366 Gödel
 Komputa logiko

Eksteraj ligiloj 
 esperantlingva taglibra enskribo pri centjariĝo de Godelo kun traduko de gazeta artikolo pri lia vivo

Aŭstraj matematikistoj
Usonaj matematikistoj
Usonaj logikistoj
Aŭstraj logikistoj
Aŭstraj filozofoj
Ontologoj
Platonistoj
Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Brnanoj
Teoremoj de nekompleteco

La teoremoj de nekompleteco estas du teoremoj de matematika logiko pruvitaj de Kurt Gödel en 1930. Iomete simpligite, la unua teoremo asertas:

En iu ajn nekontraŭdira formaligo de matematiko, en kiu eblas difini la aritmetikon de la naturaj nombroj, eblas konstrui propozicion, kiun oni povas nek pruvi nek malpruvi.

La dua teoremo, kiun oni povas derivi el la unua, asertas:

En iu ajn nekontraŭdira sistemo, en kiu eblas difini la aritmetikon de la naturaj nombroj, oni ne povas pruvi la nekontraŭdirecon de tiu sistemo mem.

Matematikaj teoremoj
Heraldikaj koloroj

Heraldikaj koloroj konsistigas unu el la elementoj de heraldika kodigo. Ne ampleksas ĝia paletro, kies uzo estas pli teknika (eĉ ofte simbola) ol arta.

La koloroj dispartiĝas en tri grupoj: farboj, metaloj kaj peltoj.

Ili ne uziĝas tute libere, sed laŭ reguloj, ĉefe la t.n. "kontrastigo de la koloroj".

Farboj 

Farboj grupigas la intensajn kolorojn.

La ĉefaj farboj estas : gorĝo (ruĝo), lazuro (bluo) kaj sablo (nigro).
Malpli uzataj estas sinoplo (verdo) kaj purpuro (violruĝo). Ankaŭ ekzistas aliaj farboj, raraj kaj/aŭ ligitaj al malgranda regiono, kiel okroruĝo aŭ tanito.

Origine, kelkaj farboj estis peltoj kiel sablo kaj ankaŭ tre verŝajne gorĝo.
Purpuro longtempe estis ambigua farbo, kiu foje funkciis kiel pelto.

Metaloj 
Metaloj grupigas la helajn kolorojn.

Nur du en tiu grupo: oro (flavo) kaj arĝento (blanko).
En Germanio, troviĝas ŝtalo (malhela grizo), tre malofta, kiu iel malkongruas kun la heleco de la metaloj.

Peltoj 

Peltoj estas fakte dukromataj koloroj, kiuj per unu metalo kaj unu farbo, ripetadas desegnitan motivon. La ĉefaj estas ermeno kaj vajro, sed kun multnombraj variantoj.

Deveno de la esperantaj vortoj 
La nomoj de la farboj (Lazuro, gorĝo...) fontas el la anglo-normanda glosaro, kiu funkciis internacie dum longa periodo. La orientaj kaj nordaj landoj de Eŭropo nun uzas la nacilingvajn kutimajn nomojn de la respondaj koloroj (bluo, ruĝo...).

Se la vortoj "metaloj" kaj "peltoj" respondas al la uzo de ĉiuj eŭropaj landoj, tute alia estas por la vortoj "koloro" kaj "farbo" kie estas granda konfuzo, precipe en la franca glosaro, (kie la vortoj "couleur" (koloro) kaj "émail" (emajlo) estas ajne uzataj laŭ la aŭtoroj) sed ankaŭ en multaj aliaj lingvoj, kie la sama vorto "koloro" uziĝas kaj por la tuta paletro, kaj por la priskribitaj "farboj".
Farbo, fine ŝuldas sian elekton analogie al la (de) heraldische Farbe.

Eksteraj ligiloj 

 konciza heraldika manlibro "priskribo de blazonoj"  ()
 http://www.heraldry-scotland.co.uk/Forum/ShowMessage.asp?ID=2700 
 http://www.fisicohomepage.hpg.ig.com.br/stc.htm  
 http://heraldrysociety.us/forum/viewtopic.php?p=4685#4685 
 http://www02.so-net.ne.jp/~saitou/cgi-bin/more.cgi?input=Colours 

Heraldiko
Koloroj
Batato

Batato (Ipomoea batatas), ankaŭ nomata dolĉa terpomo, estas specio de ipomeo kun grandaj tuberoj.
Ankaŭ la manĝebla dolĉa tubero de batato nomiĝas tiel.

Tiu planto originas el Sudameriko; nun ĝi estas kultivata en ĉiuj varmaj landoj, kie ĝi foje estas baza manĝaĵo. Same kiel terpomoj batatoj estas manĝitaj jen boligitaj, jen frititaj, jen bakitaj, kiel baza legomo.

Ĝi estas staŭdo kaj ĝi timas froston, do nur en varmaj landoj oni povas ĝin kultivi.  Ĉinio produktas 84% de la tuta monda produktado.

Eksteraj ligiloj 
 http://www.cgiar.org/impact/research/sweetpotato.html 
 http://www.cipotato.org/market/PgmRprts/pr99-00/39historic.pdf 
 http://faostat.fao.org/faostat/servlet/XteServlet3?Areas=%3E862&Items=122&Elements=51&Years=2004&Format=Table&Xaxis=Years&Yaxis=Countries&Aggregate=&Calculate=&Domain=SUA&ItemTypes=Production.Crops.Primary&language=EN
 http://www.botgard.ucla.edu/html/botanytextbooks/economicbotany/Ipomoea  

Legomoj
Konvolvulacoj
Neotropisa flaŭro
Botanika terminaro



A 
 Analoga
 Antero
 Arbedo
 Arbo
 Arbusto
 Aristo

B 
 Branĉo
 Brakteo
 bonsajo

Ĉ 
 Ĉiro

D 
 Dorno

E 
 Epikaliko

F 
 Floemo
 Folioj unupartaj
 Folioj plurpartaj
 Frukto

G 
 Gajlo
 Glumo
 Grapolo
 Guŝo

H 
 Homologa

I 
 Infloresko

K 
 Kapsulo
 Kulmo

M 
 Medolo

P 
 Paleo
 Paniklo
 Parenkimo
 Planta pikaĵo

R 
 Rizodermo
 Rizomo

S 
 Samaro
 Silikvo
 Spiko
 Spiketo
 Stameno
 Staŭdo
 Stolono
 Stomo

Ŝ 
 Ŝoso

T 
 Talo
 Tigo
 Trunko
 Tubero

Botaniko
2000-aj jaroj



Eventoj 
 2001:
 Usono, Novjorko: Je la 11-a de septembro 2001 la ĝemelturoj de "World Trade Center" (Mondkomerca Centro) estas aviadile atakataj. Usono kulpigas Usama bin Laden pro tio. Samtempe terenkrakas po unu flugmaŝino en Pensilvanio kaj en la Pentagonon-Konstruaĵon. Ĉirkaŭ 3.000 homoj mortas.
 Afganio: Nordaj ribeluloj kaj Usono renversas la talibojn.
 2002:
 La eŭro fariĝis la sola monunuo de 12 ŝtatoj de la EU.
 La civila milito en Angolo finfine ĉesas, post la morto de Jonas Savimbi. Granda malsato sekvas.
 2003:
 Usono ekatakis Irakon komencigante la Irakan militon.
 2007:
 Ŝtatestroj de la Eŭropa Unio subskribis la Traktaton de Lisbono.
 2008:
 La tertremo de Siĉuano en 2008, forta 7,8-grada tertremo, mortigas pli ol 74.000 homojn
 UN deklaris la jaron 2008 Internacia Jaro de Lingvoj.
 2009:
 Litovio festis 1000 jarojn de ekzistado.
 Usono: Barack Obama ekestis prezidento de Usono.

Inventaĵoj kaj malkovraĵoj 
 2001: Vikipedio malfermiĝas, ĝis novembro 2001 estas 11 lingvoversioj inkluzive de Esperanto, kaj kontante kreskos dum la sekvaj almenaŭ du jardekoj
 2004: Vizaĝlibro,
 2005: Jutubo,
 2006: Tvitero kaj multaj aliaj interretaj kanaloj kreskiĝas kaj amase populariĝos aparte dum la 2010-aj jaroj; aliflanke multaj paperaj gazetoj draste reduktiĝos laŭ eldonkvanto
Kreŝimir Barkoviĉ

Kreŝimir BARKOVIĈ naskiĝis en Zagrebo la . Li estas redakciano de la revuo Zagreba Esperantisto.

Juneco en Zagrebo 
Kreŝo Barkoviĉ pasigis sian junecon en Zagrebo kaj tie studis medicinon. Li esperantiĝis en la jaro 1965 en la Zagreba Studenta Esperanto-Klubo, kie li mem poste gvidis plurajn kursojn, same kiel en diversaj zagrebaj mezlernejoj. Li estis unu el la fondintoj de PIF (Pupteatra Internacia Festivalo) kune kun aliaj gekamaradoj. Lia unua Esperanto-kongreso estis en la jaro 1966 TEJO-kongreso en Pécs (Hungario).
En la jaro 1971, li partoprenis kiel studento al la kroata printempo, dum kiu pluraj el liaj kamaradoj estis arestitaj. Laŭ la propono de lia edzino, kiu studis en Parizo, li forlasis Kroation kaj venis en 1972 al Parizo.

Dungito de SAT en Parizo 
Li akceptis postenon de oficisto dungita de SAT, ĉar ne eblis al li daŭrigi la medicinajn studojn. Li unue helpis en la administrado al Lucien Bannier kaj Bartelmes, kaj iom post iom alprenis pli kaj pli da respondecoj. Interalie, ekde 1981 li estis trejnita de Bartelmes por redaktado de Sennaciulo, kaj ekde januaro 1983 plene transprenis la redaktan laboron. Li estis la ĉefa aktoro de la transiro de la asocio al novaj komunikiloj, enkondukante la komputilan prilaboradon de Sennaciulo, kaj pli poste la uzadon de interreto. Li ankaŭ rolis kiel deĵoranto por SAT-Amikaro, kiu havis sian sidejon samloke kiel SAT ĝis 2002.
En 2002, li ricevis la OSIEK-premion por la traduko de 7000 tagoj en Siberio. En 2003, li faris trisemajnan prelego-turneon tra Japanio, kiun organizis la tieaj SAT-anoj.
Ekde 2006 estis ekplanita la iom post ioma dispartigo de la taskoj, kiujn li ĝis nun plenumis, prepare al lia emeritiĝo. La plej grava paŝo estis la ampleksigo de la redakto-skipo de Sennaciulo kaj la kreskigo de ĝia rolo, en kiu aldoniĝis aktiva serĉado de kontribuantoj. Li forlasis la ĉefredaktadon, daŭre enpaĝigante la gazeton, dum la unua duono de 2007, poste reiĝis ĉefredaktoro kaj enpaĝigisto dum tuta jaro, antaŭ ol transdoni ambaŭ taskojn al Jakvo Schram okaze de la SAT-Kongreso en Kazanlako en aŭgusto 2008. Li poste koncentriĝis dum la lastaj monatoj al transdono de siaj spertoj pri diversaj administraj taskoj al ceteraj parizaj aktivulo de la plenumkomitato.

Emerito 
Post sia oficiala emeritiĝo la , Kreŝo Barkoviĉ kompletigas sian pension deĵorante en la Muzeo Jacquemart-André. Li krome restas membro de SAT, ĝis 2012 restis membro de la korektoskipo de de Sennaciulo kaj nun plu foje helpas en diversaj taskoj rilataj al la loka prizorgado de la sidejo.

Verkoj 
Tradukoj:
 Blankaj gardistoj de Dragoslav Heiligstein, SAT-broŝurservo, 1980.
 7000 tagoj en Siberio de Karlo Ŝtajner, SAT, 1984. (OSIEK-premio 2002)
 Mia sekreta ĝardeno de Nancy Friday, 1973.(Libro en PDF-formato)

Eksteraj ligiloj 
 Intervujo de OSIEK-premiito, el La SAGO, aŭgust-septembro 2004

BARKOVIĈ, Kreŝimir
BARKOVIĈ, Kreŝimir