Pozaukładowe jednostki miary

Ten wykaz zawiera pozaukładowe jednostki miary, czyli jednostki nienależące do układu SI. Pojęcie to bywa także używane do określenia jednostek nienależących do żadnego układu jednostek miar, albo nienależących do rozpatrywanego układu jednostek miar.

Wyodrębnione zostały jednostki miar określone ustawowo jako legalne w Polsce.

Ciepło, energia i praca 
W układzie SI, dżul (J)

 Jednostki dopuszczone do legalnego stosowania w Polsce
 elektronowolt (eV)
 watogodzina (Wh) i pochodne np. kilowatogodzina (kWh)

 pozostałe
 British Thermal Unit (BTU)
 erg (erg)
 kilogramometr (kGm)
 termia (th)
 warogodzina (varh) 
 kaloria (cal), częściej kilokaloria (kcal) (do dziś często używana w dietetyce i przemyśle żywieniowym)

Ciśnienie 
W układzie SI paskal (Pa)

 Jednostki dopuszczone do legalnego stosowania w Polsce 
 milimetr słupa rtęci (mmHg) (dopuszczone do opisu ciśnienia krwi i innych płynów ustrojowych)
 bar (bar)
 atmosfera techniczna (at)
 atmosfera fizyczna (czasem atmosfera normalna) (atm)

 Inne
 milimetr słupa wody (mmH2O) (używane do określenia ciśnienia krwi)

Czasu 
W układzie SI sekunda (s)

 Jednostki dopuszczone do legalnego stosowania w Polsce
 minuta (min)
 godzina (h)
 doba (d)

 Inne
 Jednostki czasu
 kwarta
 tercja
 kwadrans
 tydzień
 miesiąc
 rok
 dekada
 wiek
 tysiąclecie
 motogodzina (mth)

 Jednostki geologiczne 
 moment (chronologia)
 chron
 wiek (geologia)
 epoka geologiczna
 okres (geologia)
 era (chronologia)
 eon
 Jednostki religijne 
 pacierz, zdrowaśka, różaniec – regionalizmy oznaczające czas potrzebny do odmówienia tych modlitw

Długości 
W układzie SI metr (m)

 Jednostki stosowane w astronomii:
 parsek
 rok świetlny
 jednostka astronomiczna

 Jednostki stosowane w określonych dziedzinach
 U (elektronika)
 punkt typograficzny
 cycero (poligrafia)
 kwadrat (poligrafia)
 angstrem (Å)
 X

 Jednostki oparte na wymiarach ciała człowieka:
 palec
 pouce
 pulgada
 cal (in)
 stopa (ft)
 stopa angielska

 Długość drogi
 jard (y)
 krok
 liga morska
 liga lądowa
 mila (mi)
 mila admiralska
 mila angielska
 mila geograficzna
 mila londyńska
 mila morska (NM)
 kabel
 mila polska
 wiorsta
 sążeń
 mila rzymska
 passus
 parasanga
 mila wrocławska
 staja

 Inne
 ławka
 linia
 furlong
 pręt
 metr katolicki

Ilości materii 
w układzie SI jednostka liczności materii mol (mol)

Kąta 
w układzie SI radian (rad m/m)

 Jednostki dopuszczone do legalnego stosowania w Polsce
 stopień 
 minuta
 sekunda
 grad (gon)
 obrót

 Inne
 tercja
 kwarta
 tysiączna
 rumb

Ładunku elektrycznego 
w układzie SI kulomb (C)
 Jednostki dopuszczone do legalnego stosowania w Polsce
 amperogodzina (Ah)
 Inne
 ładunek elementarny (e)

Masy 
w układzie SI kilogram (kg)
 Jednostki dopuszczone do legalnego stosowania w Polsce
 karat metryczny (ct)
 tona (t)
 zunifikowana jednostka masy atomowej (u)

 Inne
 kwintal (q)
 graw (gv), pierwotna bezprzedrostkowa nazwa kilograma
 M (masa Słońca)
 abassi
 funt (lb)
 łut
 uncja (oz)
 cetnar (cwt)
 drachma
 gran

Mocy 
W układzie SI wat (W)

 Jednostki dopuszczone do legalnego stosowania w Polsce
 war (var)
 woltoamper (VA)

 Inne
 koń mechaniczny (KM)
 koń parowy (HP)
 koń przeliczeniowy
 Shaft horsepower (SHP)

Natężenia prądu elektrycznego 
W układzie SI amper (A)

 Inne
 biot

Natężenia światła 
W układzie SI kandela (cd)

 Jednostki dopuszczone do legalnego stosowania w Polsce
 lumen (lm)
 luks (lx)

 Inne
 świeca

Objętości 
w układzie SI metr sześcienny (m³)

 Jednostki dopuszczone do legalnego stosowania w Polsce
 litr (l)

 Inne
 kubik
 metr przestrzenny (st)
 tona rejestrowa (RT)
 baryłka (bbl)
 buszel
 ćwiartka
 ćwierć
 drachma
 galon (gal)
 uncja (fl oz)
 garniec
 kwaterka
 kwarta (qt)
 półkwarta (pinta) (pt)
 korzec
 kropla
 łaszt
 okseft
 szefel
 szklanka

Pola powierzchni 
w układzie SI metr kwadratowy (m²)

 Jednostki dopuszczone do legalnego stosowania w Polsce
 ar (a) i pochodna hektar (ha) – pole powierzchni gruntów rolnych i terenów budowlanych
 barn (b) – jednostka przekroju czynnego

 Inne
 akr
 dziesięcina
 feddan
 łan
 morga
 staje

Prędkości 
W układzie SI metr na sekundę (m/s)

 Inne
 mach (Ma)
 kilometr na godzinę (km/h, kmph)
 mila na godzinę (m/h, mph)
 węzeł (kt)
 c (ułamek prędkości światła w próżni)

Radioaktywności 
W układzie SI bekerel (Bq)

 Inne
 kiur (Ci)

Siły 
W układzie SI niuton (N)

 Inne
 kilogram-siła (kilopond)
 dyna

Stężenia 
W układzie SI mol na metr sześcienny (mol/m³)

 Inne
 procent %
 promil ‰
 ppm, ppb, ppt
 europejska jednostka zapachowa

Temperatury 
W układzie SI kelwin (K)

 Jednostki dopuszczone do legalnego stosowania w Polsce
 stopnie Celsjusza (°C)

 Inne
 stopnie Fahrenheita
 stopnie Rankine’a
 stopnie Réaumura
 stopnie Rømera
 stopnie Delisle’a
 stopnie Newtona

Zdolność skupiająca soczewki lub układu optycznego 
 Jednostki dopuszczone do legalnego stosowania w Polsce
 dioptria

Inne 
 Jednostki dopuszczone do legalnego stosowania w Polsce
 bel (B) i pochodna – decybel (dB)
 neper (Np)
 teks – jednostka gęstości liniowej włókna
 rentgen – jednostka dawki ekspozycyjnej promieniowania X i γ, dopuszczona do stosowania dla urządzeń pomiarowych będących w obrocie lub użytkowaniu przed dniem 23.04.2004
 Inne
 miurg
 denier (DEN)
 DIN
 dol
 lpmm
 metr bieżący
 paczkolata - jednostka określająca liczbę wypalonych papierosów, stosowana w dokumentacji medycznej
 pH

Gospodarstwo domowe 
 szczypta
 kropla
 łyżeczka
 łyżka stołowa
 małpka
 kwaterka
 wiadro
 worek
 pęczek
 funt
 kobiałka (łubianka)
 taczka
 szklanka
 na koniec noża
 kieliszek mały
 kieliszek do wina
 filiżanka
 garść liści
 szczypta liści

Handel 
 egzemplarz (egz.) - jeden przedmiot z grupy jednorodnych przedmiotów
 komplet (kpl.) - pełny zestaw elementów, które stanowią pewną całość
 opakowanie (opk.)
 skrzynia
 sztuka (szt.) - pojedynczy przedmiot, egzemplarz, element
 ryza

Transport 
 karton
 kontener
 paleta
 pasażero-kilometr
 taczka
 tono-kilometr
 wozo-godzina
 wozo-kilometr

Przypisy

Bibliografia 
 Le Système international d’unités (fr.) lub The International System of Units (SI) (ang.) wydanie 8. Organisation Intergouvernementale de la Convention du Mètre (tzw. SI brochure)
 Dyrektywa Rady 80/181/EWG
 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/3/WE z dnia 11 marca 2009 r. zmieniająca dyrektywę Rady 80/181/EWG w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do jednostek miar

Linki zewnętrzne 
 Przelicznik miar
 Witryna o miarach

Listy jednostek miar i wag