Świątynia

Świątynia – miejsce kultu religijnego. W sensie szerszym, jest to każda budowla wzniesiona w celu sprawowania w niej wszelkiego rodzaju obrzędów religijnych. W sensie węższym, świątynią może być tylko taka budowla, która spełnia przynajmniej niektóre wyższe funkcje kultowe (np. składanie ofiar), sprawowane jedynie przez kapłanów.

Funkcje miejsc kultu religijnego

Świątynie we właściwym sensie 
Świątynie są miejscami specjalnie przeznaczonymi dla sprawowania takich obrzędów, jak modlitwa, śpiew, recytowanie świętych ksiąg, ślub czy pogrzeb. Jednak najważniejszymi funkcjami świątyni (stanowiącymi o jej ważności jako miejsca świętego) są:
 przeświadczenie o niezależnej od człowieka, literalnej obecności bóstwa w świątyni, która to obecność uświęca całe miejsce – w związku z tym świątynie są uważane za miejsca, gdzie człowiek może spotkać się z bóstwem, bądź w ogólnym sensie mieć styczność z rzeczywistością duchową,
 składanie ofiar w celu przebłagania lub zjednania bóstwa z ludźmi, bądź zapewnienia ludziom jego przychylności – ta posługa może być sprawowana jedynie przez wyznaczonych do tego celu kapłanów, którzy z tego względu są postrzegani jako pośrednicy między ludźmi a bóstwem.
Świątynie bardzo często są wyposażone w liczne obiekty służące wyłącznie kultowi religijnemu, np. ołtarze, wizerunki bogów, aniołów lub świętych, relikwie, kadzielnice, święty ogień i inne. Ich obecność również czyni miejsce świętym i są one niezbędne przy wielu obrzędach. Ze względu na obecność bóstwa w świątyni, człowieka, który w niej przebywa, obowiązuje często ściśle określona etykieta zachowania się.

Domy modlitwy 
Miejsca kultu religijnego, których funkcje ograniczają się jedynie do podstawowej służby na rzecz wiernych, jak np. zapewnienie miejsca do modlitwy i śpiewu, nazywane są najczęściej domami modlitwy zamiast świątyniami. Mogą się w nich znajdować również pomieszczenia niezwiązane bezpośrednio z kultem religijnym, jak biblioteka, klasa szkolna, lub jadalnia z kuchnią. Opiekunami domów modlitwy zwykle są duchowni np. pastorzy, rabini, imamowie.

W domach modlitwy niektórych religii znajdują się sprzęty czy miejsca o szczególnym, sakralnym znaczeniu – np. aron ha-kodesz w synagogach, czy mihrab w meczetach. Ponadto, jak w przypadku klasycznych świątyń, mogą być narzucone określone normy zachowania się, często dotyczące także innowierców (np. w meczetach innowiercom nie wolno jeść ani spać, do wielu meczetów nie mają oni wstępu).

Nazwy miejsc kultu religijnego 
Różne religie używają własnych nazw określających świątynie bądź domy modlitwy:

Dawne świątynie 
 Ziggurat (świątynia religii mezopotamskich)
 Świątynia egipska
 Świątynia etruska
 Świątynia grecka
 Świątynia rzymska – templum, fanum
 Świątynia Jerozolimska (jedyna świątynia judaizmu, współczesną pozostałością po niej jest Ściana Płaczu)
 Mitreum (świątynia wyznawców mitraizmu)

Współczesne świątynie 

 buddyzm – stupa (pagoda), ćajtja, wat, tera, honzan
 chrześcijaństwo (w zależności od odłamów):
 katolicyzm
 rzymskokatolicyzm – kościół, kaplica, katedra, kolegiata, bazylika
 greckokatolicyzm – cerkiew
 prawosławie – cerkiew, sobór
 bezpopowcy – molenna
 protestantyzm – kościół, zbór
 mormoni – świątynia
 dżinizm – derasar
 hinduizm – mandir, koyil, gudi, kszetram
 konfucjanizm – świątynia Konfucjusza
 rodzimowierstwo słowiańskie – chram (kącina)
 shintō – jinja, taisha, miya, jingū (chram shintoistyczny)
 sikhizm – gurudwara
 taoizm – daoguan
 zaratusztrianizm – świątynia ognia

Domy modlitwy 
 chrześcijaństwo (w zależności od odłamów):
 protestantyzm – kościół, kaplica (dom modlitwy, zbór)
 mormoni – kaplica
 Świadkowie Jehowy – Sala Królestwa, Sala Zgromadzeń
 islam – meczet
 judaizm – synagoga
 karaimizm – kienesa

Zobacz też 

 świątynia niebiańska (ważna doktryna w teologii adwentystów dnia siódmego)

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 
 
 

 
Antropologia religii
Obiekty sakralne