alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Gubernio Nagasaki

La gubernio Nagasaki (長崎県 [naga-saki-ken]; Hepburn/Kunrei: Nagasaki-) estas gubernio sur la japana insulo Kiuŝuo. La gubernia ĉefurbo estas Nagasako.

Urboj 
 Cuŝima
 Goto
 Hirado
 Iki
 Isahaja
 Macuura
 Minamiŝimabara
 Nagasaki (gubernia ĉefurbo)
 Omura
 Saikai
 Sasebo
 Ŝimabara
 Unzen

Urbetoj kaj vilaĝoj 
 Higaŝi-sonogi kantono
 Hasami
 Higaŝi-sonogi
 Kaŭatana
 Kita-macuura kantono
 Odika
 Saza
 Minami-macuura kantono
 Ŝinkamigotou
 Niŝi-sonogi kantono
 Nagajo
 Togicu

Nagasaki
Kris Long

Kris LONG (ps. Meva Maron) naskiĝis en 1944. Li estas brito, programisto, beletristo, Esperanto-poeto, aganto de la Esperanta kulturo.

Li ekkonis Esperanton kaj ekaktivis en 1971. Tradukis multe el la lingvoj angla, pola, rusa, ukraina kaj aliaj, interalie ankaŭ el la hungara. Sukcese li portretis (duon-parodie) diversajn Esperanto-poetojn, ekzemple la hungaron Adalberto Huleŝ, en Ondo de Esperanto. Signife kontribuis por Ukraina Antologio kiel tradukinto de ukraina poezio kaj redaktoro. Konata volumo de Kris Long estas Vetertaglibro (1978). Pli detale informas pri li William Auld.

Vidu ankaŭ 
 Ruslingva literaturo en Esperanto
 Donald Harlow

Eksteraj ligiloj 
 http://www.esperanto.net/literaturo/autor/long.html

Esperanto-verkistoj
Britaj esperantistoj
Florenca piedpilkado

Sporto > Piedpilkado > Calcio fiorentino < Florenco < Italio

La Florenca piedpilkado (Calcio fiorentino [kalĉo fjorentino] en la itala) estas praa formo de piedpilkado, kiu aspektas kiel miksaĵo de futbalo, rugbeo kaj Greko-Romia lukto.

La ludo bataligas du teamojn konsistantajn el po dudek sep ludantoj, (kvar goluloj, tri arieroj, kvin halfoj kaj dek kvin avanuloj) kiuj matĉas dum 50 minutoj, laŭ la jenaj reguloj:
la pilko, ronda, povas esti ludata piede aŭ mane. Ĉiu teamo penas ĵeti la pilkon en la kontraŭan golejon, kio gajnigas duon-poenton, sed se la provo fiaskas, la duon-poenton ricevas la defendanta teamo.

Preskaŭ ĉio estas permesata, gravas forto, do rapide la ludo iĝas "muskoleca" kaj varmas la etoso en la publiko.

Historio 
Tiu ludo, kiun kelkaj rigardas kiel praulon de la futbalo, naskiĝis antaŭ tre longa tempo. La romiaj legianoj de la antikva Florenco jam praktikis samspecan ludon nomatan "arpasto", kiu mem fontis el pli praa greka ludo.

Dum jarcentoj, la Florencanoj regule ludis tiun piedpilkon, ĉu amuzcele, ĉu pli oficiale, okaze de festoj aŭ de gravaj eventoj.

En tiaj cirkonstancoj, oni kovris grandan placon de la urbo per sablo, (Piazza Santa Maria Novella, Piazza Santo Spirito aŭ Piazza Santa Croce) kaj ludis nobeluloj.

La 17-a de februaro 1530 lasis neforviŝeblan spuron en la historio de la ludo kaj de la urbo: kvankam elĉerpitaj pro longtempa sieĝo far la imperia armeo de Karolo la 5-a, la Florencanoj por spiti la malamikojn, organizis kaj ludis sub iliaj okuloj, frenezan matĉon sur la Piazza Santa Croce, ŝanigante fajfi pri la sieĝo!

Regule ludataj ĝis la fino de la 18-a jarcento, Florenca piedpilko kadukiĝis.
En 1930, okaze de la 400-a datreveno de la fama matĉo, oni revigligis la tradicion, kadre de la aprezo de faŝismo pri praaj tradicioj.

Temas pri turniro inter la kvar kvartaloj de la urbo. La ludantoj ludas kostumitaj laŭ la modo de la 16-a jarcento akompanata de bunta samekostumita subtenantaro, en junio okaze de la festo de Sankta Johano Baptisto. (Oni nomas tion calcio storico = "piedbato en kostumo" en la itala.)

Ĉe la fino de tiu folklora turniro, la gajnantoj ricevas, ne plu blankan bovidon kiel kutimis prae, sed bifstekojn por la sama kvanto, plus vino.

Vidu ankaŭ 
Palio (mezepokstila ĉevalkurado en proksima urbo Sieno)

Eksteraj ligiloj 

 Oficiala paĝo  itale.

Sporto
Tinnye

Tinnye (tinje) estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest (departemento), en subregiono Pilisvörösvár.

 Areo:  16 km²
 Loĝantaro: 1380
 Poŝtkodo: 2086
 Telefonprefikso: 26

La vilaĝo situas sur malebenaĵo, for de fervojo, ĉefvojo kaj rivero, laŭ flankovojoj. 

Laŭ la hungara lingvisto Lajos KISS [kiŝ] la vilaĝnomo estas slavdevena, samorigina kun la bulgara tinja 'marcho, ŝlimo'. La unua konata okazo de la vilaĝnomo estas el la jaro 1274.

Pli frue romianoj loĝis tie. Oni trovis terfortikaĵon, ŝajnas, el la mezepoko. En 1541 la turkoj okupis ĝin, sed neniam senhomiĝis. La katolika preĝejo konstruiĝis en 1797, la kalvinana havas romanikan originon. Dum la reĝlando la komunumo estis distriktejo.

Apud la vilaĝo fiŝkaptista lago troviĝas.

En  Tinnye pasigis siajn lastajn vivojarojn Adalberto Huleŝ, beletristo, poeto kun la verkolingvoj Hungara kaj Esperanta.

Vilaĝoj de Hungario
Kolumbao

Sankta Kolumbao (naskita la , mortinta la , en la irlanda lingvo Colm Cille) estis Irlanda misiisto, kiu helpis la rekristaniĝon de Skotlando kaj norda Anglio. Li iĝis la unua kristana sanktulo kiu naskiĝis en Irlando.

Sankta Kolumbao naskiĝis en Gartan, proksime al Lough Gartan (Donegal), en la regno Tír Chonaill, kiu troviĝis en la nord-okcidento de Irlando. Li monaĥiĝis kaj nelonge poste iĝis sacerdoto. Laŭtradicie, ĉirkaŭ 560 li disputis kun Sankta Finnian, al kiu inter ili apartenas kopio de psalmaro. En eble la unua disputo pri kopirajto en la mondo, tiu disputo eĉ kondukis al batalo en 561, dum kiu multaj mortis. ege bedaŭrante la granda vivoperdon, li decidis puni sin mem per la plej akra metodo imagebla: ĉiama ekzilo el Irlando. Kaj li ĵuris fari tiom da konvertoj, kiom mortis pro li. En 563 li kreis monaĥejon en la insulo Iona (irlande "Oileán Í"), en la okcidento de Skotlando, kiu iĝis lia bazo por lia misiado en tiu lando.

Oni havas multajn legendojn pri liaj mirakloj dum la konverto de la popolo pikta de tiu epoko. Inter iuj estas la plej malnova citaĵo pri la monstro de Loch Ness (Loĥ-Nes), kiun Sankta Kolumbao laŭdire venkis per la signo de la kruco.

La festotago de Sankta Kolumbao estas la 9-a de Junio. Kun Sankta Patriko kaj Sankta Briĝido li estas unu el la tri patronoj de Irlando.

Eksteraj ligiloj 

 Pri la Vivo de Sankta Kolumbao (Betha Choluim Chille) (traduko al la angla lingvo de W. Strokes)
 La Vivo de Sankta Kolumba, skribita per Adamnan (traduko al la angla lingvo de W. Reeves)
 artikolo pri li en la anglalingva Katolika Enciklopedio
 la retejo de la televida kaj radia kanalaro BBC pri Sankta Kolumbao

Kolumbao
Kolumbao
Psalmaro

Psalmaro estas unu el la libroj de la Malnova testamento, kiu enhavas la bibliajn psalmojn. Kopiitaj aŭ presigitaj versioj de ĝi ofte enhavas ankaŭ aliajn kantojn, kaj ofte muziko por ilia kanto en kristanaj monaĥejoj.  Iuj mezepokaj psalmaroj estas inter la plej belaj artaĵoj de sia epoko.  Ĉar tiuj libroj estis multekostegaj, monaĥoj ofte faris psalmarojn tiel grandaj, ke tri monaĥoj povis samtempe kanti el nur unu libro.La kristana tradicio de ĉiutaga kanto de la psalmoj venis el Judismo, kaj la monaĥa psalmaro evoluis en la sacerdotan brevieron, kiu similas al juda siddur.

Estas du tradicioj por numeroj de psalmoj en la psalmaro: hebrea kaj greka. Diferencoj inter ili estas sekvaj:

Vidu ankaŭ 
 Skanaĵo de la Esperanto-traduko en Vikimedia Komunejo

Libroj de la Tanaĥo
Libroj de la Malnova Testamento
AIX

Pri la aliaj signifoj de AIX rigardu en AIX (apartigilo).

AIX estas la versio de komputila operaciumo Unikso de IBM. La unua eldono de AIX ekiĝis en 1986. Ĝi havis reputacion de granda malsameco de aliaj variantoj de unikso, malgraŭ ĝia havo de ĉiuj la officialaj normoj. Ĝi havas ankaŭ multajn bonajn administrilojn por dosieraroj.

Oni trovas AIX ĉefe en la komputiloj de la serio RS/6000; malsame al Sun kaj aliaj komputilaj kompanioj, unikso ne estis la sola operaciumo de IBM, kiu uzis ĝin ĉefe en sciencaj uzoj. Aliaj operaciumoj kaj komputilsistemoj, kiel OS/400, estis plej popularaj en la afera mundo por IBM ol uniks-sistemoj.

La plej nova versio de AIX (en 2004) nomis AIX5L kaj havas multajn funkciojn por helpi kunlaboro kun Linukso. Oni eĉ povas diri, ke Linukso estas la ĉefa Uniksema operaciumo de la hodiaŭa IBM, kaj la plej bela epoko de AIX jam pasis.

Eksteraj ligiloj 

 http://www-1.ibm.com/servers/aix/ IBM AIX

Operaciumoj
Unikso-similaj sistemoj
Aŭstralia piedpilkado

Aŭstralia piedpilkado (Australian rules football aŭ Aussie rules), kiu naskiĝis kaj kreskis en Melburno, estas nun eble la plej populara vintra sporto preskaŭ ĉie en Aŭstralio.

Ĝi ludiĝas vintre uzante la kriket-stadionojn (el kio fontas la nekutima formo de piedpilka tereno), inter du teamoj dekokhomaj, per ovala pilko.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.afl.com.au Retejo de AFL (Aŭstralia Piedpilka Ligo)
 http://www.footyargentina.tk/  Argentina Asocio de Aŭstralia Piedpilkado

Sportoj
Pilkosportoj
Sporto en Aŭstralio
Porcelano

Porcelano estas ceramika substanco delikata, diafaneta, bakita el kaolino. Ĝi estis unue malkovrita kaj fabrikata en Ĉinio, kaj ankaŭ en Eŭropo en Saksio, Limoĝo, poste de la 18-a jarcento, post kiam la germano Ehrenfried Walther von Tschirnaus malkovris kaj diskonatigis ĝin en Eŭropo.

La vorto porcelano devenas de la samnomaj porcelanaj konkoj, la cipreedoj, pro la similaspekteco de tiu materiaĵo kun la konko de tiu mara molusko. La nomo mem de la molusko devenas el "porkino".

Laŭ Francisko Azorín porcelano estas Blanka substanco el bakita, delikata argilo, diafana k. sonora kiel vitro, ofte uzata por fari belajn objektojn. Li indikas etimologion el la itala nomo de perlamota konko porcella (porketo), ĉar tiu konko similas tiel.

Osta porcelano estas speco de porcelano kunmetita el osta cindro, feldspata materialo kaj kaolino. Ĝi estis difinita kiel "varo kun diafana korpo" enhavanta minimumon de 30% el fosfato derivita el besta osto kaj kalcia fosfato. Osta porcelano estas la plej forta el la porcelanoj aŭ porcelana ceramiko, enhavante tre altan mekanikan kaj fizikan forton kaj pezon-reziston, kaj estas konata pro ĝiaj altaj niveloj de blankeco kaj travidebleco. Ĝia fortikeco permesas ĝian produktadon en pli maldikaj transversaj sekcioj ol aliaj specoj de porcelano.

Vidu ankaŭ 
 Fajenco
 Porcelan-fabriko de Chelsea
 Porcelano de Buen Retiro
 Porcelano de Pinxton

Notoj 

Ceramikaj materialoj
Ĉinaj elpensaĵoj
Kulturo de Ĉinio
Substancoj
Anne de Montmorency

Anne, unua Duko de Montmorency  (naskiĝis en Chantilly, Francio, la ; mortis en Parizo, la ), estis franca militisto, marŝalo kaj konestablo de Francio.

Li partoprenis kelkajn batalojn, inter aliaj, tiujn de Ravenna (1512), Marignano (1515) kaj Mézières (1521). Pro ĉi lasta, li gajnis la titolon de maréchal de France (marŝalo de Francio).

Li estis kaptita ĉe Pavia, Italio (1525), kaj estis elaĉetita. En 1526 li estis intertraktanto pri la traktato de Madrido, kiu ĉesigis la unuan militon inter Francisko la 1-a de Francio kaj Imperiestro Karlo la 5-a de la Sankta Romia imperio.

Pro sia defendo de Provence kontraŭ Karlo la 5-a, li gajnis, en 1538, la rangon de konestablo, la plej alta milita rango en tiutempa Francio, dua nure post la reĝo mem. Sed, en 1541, batalante kontraŭ la dinastio Guise , li falis en malfavoron, kiu daŭris ĝis la entronigo de Henriko la 2-a en 1547.

En 1548 li severe subpremis la sud-okcidentajn ribelojn, precipe ĉe Bordeaux, kaj li intertraktis kapitulacon de Boulogne, la . Provante malsieĝi Saint-Quentin li estis venkita kaj kaptita la , kaj li ne estis liberigita ĝis la pactraktato de Cateau-Cambrésis kun Hispanio en 1559.

Dum lia kaptiteco, liaj rivaloj, la familio Guise, anstataŭis lin ĉe la reĝa kortego de la nova reĝo, Francisko la 2-a. Tamen, post la entronigo de Karlo la 9-a, li regajnis siajn postenojn kaj unuiĝante kun siaj antaŭaj malamikoj, la familio Guise, grave partoprenis la militon kontraŭ la Hugenotoj de 1562. Denove li estis kaptita, ĉe la batalo de Dreux, kvankam liaj trupoj estis venkintoj, kaj li estis liberigita la  post la traktato de Amboise.

En 1567 li triumfis denove, ĉe la batalo de Saint-Denis apud Parizo, sed mortis 2 tagoj poste, pro vundoj akiritaj tie.

Vidu ankaŭ 
 Historio de Francio
 Francaj militoj pri religio

Eksteraj ligiloj 

  Biografio en la Catholic Encyclopaedia (Katolika Enciklopedio)
  Dana pri-historia retejo  (futura-dtp)
  Franclingva PDF dosiero 

Francaj dukoj
Francaj militistoj
Francaj marŝaloj
Konestabloj de Francio
Dudek mil leŭgoj sub la maro

Dudek mil leŭgoj sub la maro () estas klasika sciencfikcia libro verkita de la franca verkisto Jules Verne kaj publikigita en 1870. La nomo estas rilatanta al la distanco kiun la submarŝipo vojaĝas en la rakonto.

Intrigo 

La intrigo estas relative simpla, kaj ĝi precipe servas kiel framo por priskribi la mirindaĵojn de la subakva mondo kaj la teknikaĵojn, kiuj necesos por realigi la profetan vizion de la aŭtoro pri submara vojaĝado kaj esplorado. Estas la jaro 1866, kaj la mara komunumo estas skuita de sporadaj ekvidoj de ŝajne giganta markreito, malsimila al ĉio, kion oni antaŭe vidis. Kiam tiu “cetaco” kolizias kun du komercŝipoj, kaj preskaŭ sinkigas ilin, la usona mararmeo elsendas la vaporfregaton Abraham Lincoln por ĉasi la kreiton. La franca naturisto Profesoro Pierre Aronnax, kiu rakontas la historion; lia servanto Conseil; kaj usona majstro-harpunisto Ned Land kuniĝas kun la ŝipanaro. Post senrezulte serĉi laŭlonge de la orienta marbordo de Sudameriko kaj tra la Pacifiko, Lincoln hazarde renkontas la “monstron” sud-oriente de Japanio kaj penas subigi ĝin per kanonado kaj harpuno. Responde, la besto inundas la fregaton per ĵetoj de akvo, kaj forportas ĝian rudron dum atako, kiu ankaŭ ĵetas Aronnaxon, Conseilon, kaj Landon en la maron.

Forlasitaj de Lincoln, la tri ŝiprompuloj trovas sin sur la “dorso” de la kreinto, kiu estas, efektive, submarŝipo – la Naŭtilo – desegnita, konstruita, kaj komandata de la mistera Kapitano Nemo, kiu enŝipigas Aronnaxon, Conseilon, kaj Landon kiel siaj kaptitoj, sed permesas, ke ili libere disponu de la ŝipo. Sekvas daŭra submara aventuro – 20.000 leŭgoj sub la maroj – dum kio Naŭtilo esploras preskaŭ la tutan de la monda oceano kaj la suba marfundo. Aronnax estas fascinata pri ĉi tiu eksterordinara aliro al la submara regno. Per liaj longaj konversacioj kun Nemo, oni lernas kiel Naŭtilo estas desegnita kaj funkcias, pri ties plena sendependeco de apogo de la tero, kaj pri la “misio” de la submarŝipo: vagadi tra la terglobo, apogante luktojn kontraŭ tirana subpremo. Intertempe, Ned Land fariĝadas pli kaj pli malkontenta pro sia mallibereco, kaj li fine konvinkas la profesoron kaj Conseilon kuniĝi kun li kaj eskapi el la submarŝipo. Kiam ili ekprovas eskapi, Naŭtilo estas suĉita en la legendan akvokirladon, la Malstromo, en la Norvega maro, kaj kiam mildiĝas la sekva violento, ŝajnas, ke nur Aronnax, Conseil, kaj Land postvivis.

La nomo de la kapitano, "Nemo", estas la latina vorto por "neniu"; tiu nomelekto povas esti inspirita de la Odiseado en kiu Odiseo, dum sia renkonto kun Polifemo, prezentis sin kiel Udejs, kio estas la greka vorto por "neniu".

Sekvo 
Walt Disney produktis en 1954 faman filmon 20,000 Leagues Under the Sea bazitan sur la romano.

Bildaro 

Literaturo de Francio
Esperantlingva literaturo
Romanoj
Submarŝipoj en fikcio
Viktoria epoko en populara kulturo
Palio (Sieno)

Vidu palio por la hinda lingvo.

Palio delle contrade [pAlio delle kontrade] estas ĉevalkurado okazante dufoje ĉiujare en itala urbo Sieno. Ĉevalo kaj rajdanto reprezentas unu el la deksep contrade ("kvartaloj") kaj vestas laŭ ties blazonoj.

La kvartaloj estas Aquila (Aglo), Bruco (Raŭpo), Chiocciola (Heliko), Civetta (Strigo), Drago (Drako), Giraffa (Ĝirafo), Istrice (Histriko), Leocorno (Unukorno), Lupa (Lupino), Nicchio (Ŝelo), Oca (Ansero), Onda (Ondo), Pantera (Pantero), Selva (Arbaro), Tartuca (Testudo), Torre (Turo) kaj Valdimontone (Virŝafo).

Ambaŭ kuradoj okazas je la 2-a de julio (Palio di Provenzano) kaj la 16-a de aŭgusto (Palio dell'Assunta), kaj konsistas de nur 10 ĉevaloj, kio limigas la nombron da kunkonkursantaj kvartaloj.

Oni kuras trifoje ĉirkaŭ placo Piazza del Campo, kies rando estas kovrita per pluraj centimetroj da tero por la okazaĵo.
Rajdantoj (fantini) rajdas sen selo.
En la ekolinio estas loko por nur 9 ĉevaloj.
La 10-a (rincorsa) restas post la ceteraj 9.
Loka oficialulo Mossiere signalas ekon, post kontroli, ke ĉiu cevalo situas en ĝusta loko.
Tiam, per mekanismo, li forprenas eko-ŝnuron canapo.

La kurado estas danĝera kaj pluraj rajdantoj kaj ĉevaloj mortis.
Rajdantoj rajtas vipi ne nur siajn ĉevaloj, sed ankaŭ ĝeni la ceterajn ĉevalojn kaj rajdantojn.
Venkas la ĉevalon kiu unue transiras la finlinion kun sendifektaj kapornamoj.
Ne necesas, ke rajdantoj finu.
Ofte ili ne povas.

La premio estas palio standardo el pentrita silko.
Rapide kaj entuziasme, la venkanto ricevas palion.
Dum monatoj la venkanta kvartaloj festos.
La malvenkantoj de pripaliaj veto ofte ŝuldas fari publike amuzigaĵoj.

Antaŭ la kurado, ofte mezepokkostumitaj alfieri (flagoĵonglistoj) paradas.

Malgraŭ la oftaj denoncoj, ne estas seriozaj pruvoj, ke ĉevaloj kuras drogite.
Oni suspektas pli pri korupto de rajdantoj.

La urbo kaj speciale ĉefe Piazza del Campo pleniĝas per sienanoj kaj vizitantoj.
Plej komforte oni spektas per televido.

Vidu ankaŭ 
 Archive of the Palio di Siena
 ilpaliodisiena... visto dal web, blog.
 florenca piedpilko, alia mezepoka sporto en Italio.

Italio
Kantono Bexar

La kantono Bexar situas en la subŝtato Teksaso de Usono. Laŭ la censo de 2010 ĝi havis  loĝantojn. Ĝia ĉefurbo nomiĝas San Antonio.

Geografio 
La kantono Bexar situas en sudcentra Teksaso. Ĝi havas "rulantajn montetojn" kaj la Rivero San-Antonio fluas tra ĝi. Laŭ la usona censo, la kantono havas tutan areon de 3 255 km², el kiu 3 229 km² estas tera. La tuta areo estas nur 0,78% akva. La altitudo de la kantono varias inter 180 m kaj 360 m super marnivelo. La flaŭro varias kaj inkludas altaj herboj, kverkojn, juniperojn, kaj prozopojn* (angle: mesquite).

Historio 
Dum la antaŭ-eŭropana periodo la regiono de kantono Bexar estis okupata de koahuiltekoj, tonkaŭa-oj, kaj lipanaj apaĉoj. La unuaj eŭropanoj venis al la kantono dum 1691. Dum Majo 1718, Martín de Alarcón fondis la Misiejo San Antonio de Valero kaj Fuorto San-Antonio de Béxar, nomita por Vicreĝo Balthasar Manuel de Zúñiga y Guzmán Sotomayor y Sarmiento, dua filo de la grafo de Bexar. La kantono Bexar estas originala Teksasa kantono kreita dum 1836 de la hispana Municipo Bexar. Poste 128 aliaj kantonoj kreiĝis de la originala teritorio de la kantono Bexar.

Demografio 
Laŭ la Usona censo de 2000, estis 1 392 931 homoj, 488 942 domanaroj, kaj 345 681 familioj loĝantaj en la kantono Bexar. La loĝantara denseco estas 431/km². Estas 521 359 loĝejoj kun densceo de 161/km². La rasa konsisto de la kantono estas: 68,86% blanka, 7,18% afrik-usonana, 0,80% indiana, 1,61% azia, 0,10% pacifik-insulana, kaj 17,80% de aliaj rasoj. 54,35% da loĝantoj estas hispanecaj de iu ajn raso.

Estas 488 942 domanaroj, el kiuj: 36,60% havas infanojn sub la aĝo de 18 jaroj loĝantajn en la domo, 50,50% estas geedziĝitaj duopoj, 15,5% havas domaninon senedzan, kaj 29.30% ne estas familioj. 24% da ĉiuj domanaroj konsistas el unuopoj kaj 7,4% konsistas el unuopulo pli aĝa ol 65 jaroj. La averaĝa domanara grandeco estas 2,78 homoj kaj la averaĝa familia grandeco estas 3,33 homoj.

En la kantono, la loĝantaro distribuiĝas kun 28,50% sub la aĝo de 18 jaroj, 10,70% inter 25 kaj 24, 30,60% inter 25 kaj 44, 19,90% inter 45 kaj 64, kaj 10,40% super 65 jara. La mediana aĝo estas estas 32 jaroj. Por ĉiuj 100 virinoj estas 94,70 viroj. Por ĉiuj 100 virinoj 18 jara kaj super, estas 91,2 viroj.

La mediana domanara enspezo estas $33 328; kaj la mediana familia enspezo estas $43 727. Viroj havas medianan enspezon de $30 756 kontraŭ $24 920 por virinoj. La pohoma enspezo por la kantono estas $18 363. 15,90% de la loĝantaro kaj 12,70% de familioj estas malriĉaj. El la tuta malriĉa loĝantaro, 22,40% estas sub la aĝo de 18 jaroj kaj 12,20% estas 65 jara kaj super.

prozopo*: Nova vorto por arboj de la arba familio Prosopis. Arboj de tiu ĉi familio troviĝas en kelkaj sekaj regionoj de la mondo. La angla nomo de arboj en tiu ĉi familio estas "mesquite".

Vidu ankaŭ 
 la liston de kantonoj de Teksaso.

Eksteraj ligiloj 
  ()

Kantonoj de Teksaso
AtheOS

Komputiko > Mastrumaj sistemoj

Iniciita kiel universitata projekto, AtheOS estas libera mastruma sistemo. La ideo estis krei tute originalan sistemon (kvamkam kongrua kun normo POSIX), kun altnivela programada interfaco (en programlingvo C++) kiel faris jam ekzistantan sistemon BeOS.

Post oktobro 2001 la projekto ne plu evoluis; konstatante tion, en julio 2002 komencis novan projekton kiu reprenas la kodon de AtheOS kaj daŭrigas la programadon, fare de Rick Caudill, Henrik Isaksson kaj Kristian Van Der Vliet : la sistemo nun nomiĝas Syllable kaj ĉiuj eks-uzantoj de AtheOS nun uzas Syllable.

La sistemo nun disponas pri grafika interfaco estetike simila al Amiga, kaj retumilo bazata sur motoro Khtml (motoro de Konqueror, por projekto KDE). Aliaj programoj estas ĉefe specifaj versioj de la GNU-programoj disponeblaj por aliaj sistemoj.

Eksteraj ligiloj 

 https://atheos.metaproject.frl 
 http://www.osnews.com/story.php?news_id=66 
 http://slashdot.org/article.pl?sid=01/09/07/1727254 

Operaciumoj
Karel Poláček

Karel POLÁČEK (naskiĝis 22-an de marto 1892 - mortis la 19-an de oktobro 1944 en koncentrejo) estis ĉeĥa juddevena ĵurnalisto kaj bonhumora verkisto.

Li naskiĝis en bohema urbo Rychnov nad Kněžnou en juda komercista familio, kiu jam plene asimiliĝis. Li studis gimnazion, kiun li devis forlasi pro spitema konduto kaj fini la studadon en Prago ĝis abiturientiĝo. Li daŭrigis studadon ĉe jura fakultato de la Universitato de Karolo, sed la unua mondmilito rompis la studadon kaj li ne revenis al ĝi, kiam la armiloj silentiĝis. Li komencis labori kiel komercisto kaj samtempe verki por satiraj gazetoj. Kiam li konatiĝis kun fratoj Čapek, li eklaboris kiel ĵurnalisto ĉe Lidové noviny (= Popola ĵurnalo). Lia originala humuro akiris al li popularecon, sed la kritikistoj iomete hezitis kun siaj juĝoj. Liaj verkoj estis sukcese filmigitaj. Pro sia judeco li estis dum la dua mondmilito transportita al koncentrejo Terezín kaj poste al Auschwitz, kie li mortis en gaskamero (oni ne scias precize kiam).

Liaj plej ŝatataj verkoj estas Viroj ekster ludo pri futbalaj zelotoj, Edudanto kaj Francimoro pri du fratoj, filoj de sorĉistino,
kiuj en la lernejo faris multajn amuzajn magiaĵojn, kaj "Ni estis kvin", rakontado de 10-jaraĝa knabeto pri eturba vivo.

Verkoj 
 Povídky pana Kočkodana (Rakontoj de sinjoro Cerkopiteko, 1922)
 Bez místa (Sen posteno, 1922)
 Mariáš a jiné živnosti (Brisko kaj aliaj, metioj, 1924)
 Čtrnáct dní na vojně (Dek kvar tagoj de soldatservo, 1925)
 35 sloupků (35 kolumnoj, 1925)
 Na prahu neznáma (Sursojle de nekonatejo, 1925)
 Kouzelná šunka (Magia ŝinko, 1925)
 Lehká dívka a reportér  (Leĝermora junulino kaj riportisto, 1926)
 Život ve filmu (La vivo en filmo, 1927)
 Okolo nás (Ĉirkaŭ ni, 1927)
 Pan Selichar se osvobodil (Sinjoro Selichar sin liberigis, 1933)
 Hráči (Ludantoj, 1931)
 Hedvika a Ludvík (Hedvika kaj Ludoviko, 1931)
 Muži v ofsajdu (Viroj ekster ludo, 1931)
 Hlavní přelíčení (Ĉefa tribunala traktado, 1932)
 Edudant a Francimor (Edudanto kaj Francimoro, 1933)
 Židovské anekdoty (Judaj anekdotoj, 1933)
 Žurnalistický slovník (Ĵurnalista vortaro, 1934)
 U nás v Kocourkově (Ĉe ni en Abdero, 1934 - filmscenaro)
 Michelup a motocykl (Michelup kaj motorciklo, 1935)
 Okresní město (Distrikta urbo, 1936)
 Hrdinové táhnou do boje (La herooj marŝas batali, 1936)
 Podzemní město (Subtera urbo, 1937)
 Vyprodáno (Elvendite, 1939)
 Hostinec U kamenného stolu (Gastejo Ĉe ŝtona tablo, 1941)
 Bylo nás pět (Ni estis kvin, 1946 - postmorte)

En Esperanto aperis 
 La leterskribado (tr. V. Čech, Ĉeĥoslovaka Antologio, 1935)
 El la vivo de ŝuldanto (tr. Miloš Lukáš)
 Vojaĝaj komizoj kaj asekuraj agentoj (tr. Miloš Lukáš)

Eksteraj ligiloj 

 http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/nlr/nlr22/vojagxaj_komizoju.html 

Ĉeĥlingvaj verkistoj
Mortintoj en Aŭŝvico
Ĉeĥaj verkistoj
Judaj verkistoj
Ĉeĥaj ĵurnalistoj
Ĉeĥaj humuristoj
Ĉeĥaj romanistoj
Ĉeĥaj scenaristoj
Ĉeĥaj judoj
Listo de lingvoj laŭ parolantaro

Ĉi tio estas listo de lingvoj ordigitaj laŭ nombro de parolantoj (kiel denaska lingvo):

 La sekvanta informo kunmetiĝis en 1996, kaj oni konsiderus ĝin neaktuala. Ni penas trovi plej aktualan informon. Kelkaj alligataj paĝoj ne akordas kun la informo ĉi tie pro malsamaj informfontoj. 

Ĉi tiaj listoj povas varii iel depende de la difino de kelkaj vortoj. Speciale, la preciza malsamo inter "dialekto" kaj "lingvo" ofte tre gravas. Ekzemplo de lingvo pri kio tio gravas estas la araba, kion kelkaj personoj vidas kiel unu lingvon, dum aliaj vidas ĝin kiel grupo de parencaj lingvoj. Ethnologue, la fonto de la unua ĉi-posta tabelo, konsideras ĝin kiel multaj lingvoj, kaj tial ĝi ne troviĝas tie. Se oni preferus nomi ĝin unu lingvo, tamen, ĝi aperus inter la dek plej parolataj lingvoj.

Simila kazo estas la ĉina. Se ĉiu variaĵo de la ĉina estas konsiderata kiel unu lingvo, la ĉina situas en la unua pozicio kun pli ol 1,2 miliardoj da parolantoj. Se ne, oni trovas kvin variaĵojn de la ĉina inter la 25 plej parolataj lingvoj.

Ĉi tiu listo inkluzivas nur denaskajn parolantojn. Kalkuli dualingvajn parolantarojn estas tre malfacile ĉar ĉiu parolanto havas malsaman kapablecon kaj ĉar ili loĝas en diversaj disaj lokoj.

Notoj

Vidu ankaŭ 
 Listo de lingvoj
 Gepatra lingvo

Eksteraj ligiloj 
 riĉega TTT-ejo pri lingvoj de l'mondo 
 CIA - La Monda Faktolibro  - Mondo  
 Ethnologue 

Lingvo
Hermann Gmeiner

Hermann Gmeiner (naskiĝis la 23-an de junio 1919 en Alberschwende, Vorarlbergo, mortis la 26-an de aprilo 1986 en Innsbruck) estis fondinto de la SOS-Infanvilaĝoj post la dua mondmilito.

Li venis el multinfana familio, mem vizitis la gimnazion kiel duonorfo, vidis en la dua mondmilito la mizeron de multaj rusaj militorfoj. Reveninte el la milito, li iĝis infan-konsilisto kaj ekstudis medicinon, kion rompis la forta deziro por konstrui la unuan infanvilaĝon. La unua vilaĝo estis konstruita en 1949 en Imst en Tirol (Aŭstrio). En la jaro 1985 ekzistis jam 233 infanvilaĝoj en 85 ŝtatoj.

Li estis entombigita laŭ sia deziro en la unua SOS-Infanvilaĝo Imst.

Citaĵo de Hermann Gmeiner:

Eksteraj ligiloj 

 SOS-Infanvilaĝoj

Aŭstraj filantropoj
Vilaĝo

Vilaĝo estas mezgranda homa komunumo, plej strikte agrikultura setlejo kun specifaj ekonomia kaj socia strukturo. Vilaĝo estas malpli granda ol urbo. En la mezepoko urbon ĉirkaŭis remparo (murego), sed en la vilaĝo ne estis defendo.

Francisko Azorín difinis vilaĝo jene: Malgranda aro da domoj, ne regule aranĝitaj. Li indikas etimologion el la latina villaticum, el villa.

Tipologio 

En vilaĝo apud la loĝdomoj ofte troviĝas staloj, plej ofte por ĉevaloj, bovoj, porkoj, kaproj kaj kokoj, ejoj por agrikulturaj produktaĵoj, kaj ĝardenetoj. En vilaĝo troviĝas malmulte da komunaj ejoj (sed foje ja estas loka komunumejo), plej ofte preĝejo kaj vilaĝdomo. 

En Afriko iuj vilaĝoj estas ĉirkaŭitaj per lignaĵo por defendi la dombestojn kontraŭ la sovaĝbestoj.
 
Dum la historio formiĝis ankaŭ minvilaĝoj, fiŝkaptistaj vilaĝoj, feriaj vilaĝoj, kaj kelovilaĝoj.

Post kresko de la loĝantaro la originala formo de vilaĝo transformiĝas, sed foje restas rekonebla.

Unustrataj vilaĝoj 
La domoj staras unu apud la alia. La agroj situas fine de la ĝardeno.

Radisimetriaj vilaĝoj 
La domoj grupiĝas ĉirkaŭ centra komuna placo rondforme aŭ ovale.

Ŝaktabulaj vilaĝoj 
Multaj nove fonditaj vilaĝoj sur ebenaĵo, kie oni disdonis kvadratajn parcelojn, havas ortangulan kradforman reton de stratoj, similan al la kvadratoj de ŝaktabulo.

Sociologio 
Pinte de la vilaĝa socia strukturo staris la riĉaj kamparanoj, pastroj, (pli poste ankaŭ kuracistoj, instruistoj, policistoj). Krom tiuj vivis en la vilaĝo senagruloj, kiuj servis ĉe la kamparanoj. Nuntempe en kelkaj landoj politikistoj kaj riĉuloj regas la vilaĝojn.

Okcidenta kaj Suda Eŭropo

Britujo
En Britujo kaj Irlando vilaĝo estas densa domaro malpli granda ol urbeto, ĝenerale bazita sur agrikulturo aŭ en iuj lokoj minado, ŝtonhakado, aŭ mara fiŝkaptado.

La ĉeffaktoroj influantaj vilaĝojn estas: situo de akvofontoj, strukturo de agrikulturo kaj posedo de tero, kaj risko de inundoj. Ekzemple, en regionoj kiel Lincolnshire Wolds, vilaĝoj ofte situas ĉe la fontlinio sur la flanko de la montetoj kaj originis kiel fontliniaj setlejoj, ĉirkaŭ kiuj restas la originalaj malfermaj kamparoj. En norda Skotujo, vilaĝoj plejparte estas planitaj laŭ krada formo apud grandaj vojoj, dum en la Arbaro Arden, senarbigoj rezultigis vilaĝetojn ĉirkaŭ vilaĝaj verdejoj.

Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri vilaĝoj en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Vinvilaĝo
 Grandvilaĝo
 Fantomvilaĝo
 Potjomkina vilaĝo

Eksteraj ligiloj 
 Artikoloj pri vilaĝoj 

 
Tipoj de setlejoj
Politiko de Hungario

La Prezidento de la Respubliko estas elektata en la parlamento por 5 jaroj, tiu rolo estas nur reprezentanta, la vera potenco estas en la manoj de la parlamento. La ĉefministro (gvidanto de ministroj) elektas la ministrojn de la registaro kaj decidas pri iliaj demisioj.

La parlamento estas unukamera kun 386 parlamentanoj. La parlamentaj balotadoj sinsekvas ĉiun 4-an jaron laŭleĝe kaj la partioj devas atingi 5% por reprezantiĝi en la parlamento.
La du partioj de la nun reganta koalicio en Hungario (ekde 2002) estas: Hungara Socialista Partio (hungare Magyar Szocialista Párt, mallong. MSZP, pron. emespe') kaj la Asocio de Liberaj Demokratoj(hungare Szabad Demokraták Szövetsége mallonge SZDSZ pron. esde'es)

angle pri la hungaraj partioj kaj ties historioj

La lando Hungario estas dividita al departementoj, kiuj estas

Bács-Kiskun, Baranya, Békés, Borsod-Abaúj-Zemplén, Csongrád, Fejér, Győr-Moson-Sopron, Hajdú-Bihar, Heves, Jász-Nagykun-Szolnok, Komárom-Esztergom, Nógrád, Pest, Somogy, Szabolcs-Szatmár-Bereg, Tolna, Vas, Veszprém kaj Zala. La ĉefurbo Budapeŝto estas mem departemento.
Oni planas organizi tiujn ĉi mezgrandajn administrajn unuojn de Hungario al 5-8 pli grandaj regionoj, tiel celanta pli bonefike akiri monon el Bruselo.

Historio

Administrado 
En 1920 okazis la Trianona Packontrakto, kiu prenis de Hungario multan teritorion. La politikistoj tiam ne agnoskis por longtempo la novajn limojn. Tiel restis ankaŭ la departementa administra sistemo.

Ili planis reformi la departementan sistemon (1949, 1956, 1971) sed tiuj ne realiĝis, oni ne elformis novajn administrajn unuojn en Hungario.

En 1971 aperis leĝo pri la t.n. plan-ekonomiaj regionoj (tiam oni dividis la landon je 6 partoj, nuntempe elformiĝis el tiuj 7- aperis Mez-Trans-Danubio), sed tiuj ne iĝis administraj regionoj.
Orfo (familio)

Orfo (de la malnovgreka: ὀρφᾰνός orphanós) estas infano, kies gepatroj mortis. Se nur unu patro aŭ patrino mortis oni parolas pri duonorfo, se ambaŭ gepatroj pri plenorfo.

Oni kutime ne priskribas homon kies gepatroj mortis post adoltiĝo kiel orfo.

Eksteraj ligiloj 
 KP208 Orfejoj - Kiel loĝas nuntempe en Aŭstrio infanoj kaj junuloj kiuj iakiale ne povas loĝi kun la gepatroj, podkasto de Kern.punkto aperinta 2023-09-15 ()

Vidu ankaŭ 
 Adopto
 Orfejo
 SOS-Infanvilaĝo
 Sovaĝinfano
 :Kategorio:Adoptado kaj orfoj en kulturo

Familio
Adoptado kaj orfoj en kulturo
SOS-Infanvilaĝo

La SOS-Infanvilaĝoj estiĝis pro la multaj militorfoj post la Dua Mondmilito; la inicianto estis la aŭstro Hermann Gmeiner, kiu estis inspirita de la modela de la Infanvilaĝo Pestalozzi en Trogen en Svislando. En 2017 SOS-Infanvilaĝoj aktivis tutmonde en 135 landoj.

La infanoj, por kiuj ne eblas kreski en la gepatra familio, povas tio okazi en la infanvilaĝoj.

La infanoj povas plenaĝiĝi kun vilaĝa infanpatrino kaj 5-7 gefratoj. Tie povas kunvivi eĉ veraj gefratoj. Ĉiu familio havas sian propran domon en la vilaĝo. Ili povas tie resti tiel longe kiel en ordinara familio.

La infanoj vizitas – kie eblas – la publikajn lernejojn, por eviti la sento de getiĝo. Gravas la partopreno, kontrolo de profesiaj pedagogoj, psiĥologoj en la vilaĝo.

La unua infanvilaĝo estis konstruita en 1949 en la loĝloko Imst de Tirolo.

La organizacio de SOS-infanvilaĝoj estas sendependa de konfesioj aŭ politikaj influoj. Ĝi estas komun-utila unuiĝo kun sidejo en Innsbruck. La plej granda parto de donacoj kaj sponsorado dependas de firmaoj.

SOS-infanvilaĝoj kaj Esperanto 
En Belgio aperis SOS-Infanvilaĝo kun esperanta nomo : Hejmo, kiu estas domo kiu okupiĝas kun rifuĝintaj gejunuloj inter 10 kaj 18-jaraĝaj alvenintaj en Belgio sen gepatroj, sed tamen kune kun gefratoj. Infanoj ricevas tie ĉiujn eblecojn por esprimi sin en diversaj lingvoj (pere de kantado, verkado, pentrarto, dancado, sportoj ...).Ĉi tiu diverseco de lingvoj ankaŭ helpas ilin doni lokon al la pasinteco kaj rigardi antaŭen al la estonteco denove. SOS-infanvilaĝo Hejmo ne estas la sola infanvilaĝo de SOS-infanvilaĝoj. Alia tia hejmo por infanoj en DR Kongo kaj Burundo havas ankaŭ esperantan nomon : Ŝanĝo

En Grekio SOS Infanvilaĝoj donis gastigadon kaj akompanadon al 250 rifuĝintaj infanoj en rifuĝejo nomata Kara Tepe.

Eŭropo, lulilo de la infanvilaĝoj 
En Aŭstrio ekzistas 9 infanvilaĝoj:

 Imst, Tirolo, ekde 1949
 Nußdorf-Debant, orienta Tirolo, 1955
 Altmünster, Supra Aŭstrio, 1955
 Hinterbrühl, Malsupra Aŭstrio, 1957
 Moosburg, Karintio, 1957
 Seekirchen am Wallersee, Salcburgo, 1964
 Stübing, Stirio, 1962
 Pinkafeld, Burgenlando, 1963
 Alberschwende, Vorarlbergo, 1966

En Hungario ekzistas 3 da ili:

 Battonya
 Kecskemét
 Kőszeg

Francio : 14 infanvilaĝoj

Germanio ;: 15 infanvilaĝoj

Hispanio : 8 de kiuj 2 en Kanariaj Insuloj

Italio : 7 infanvilaĝoj

Svislando : 1 infanvilaĝo

Grekio : 1 infanvilaĝo en Ateno

Vidu ankaŭ 

 Rifuĝinto
 Rifuĝintaj infanoj
 Eŭropa migra krizo
 Migrado

Eksteraj ligiloj 

(angle) Internacia retejo de SOS-Infanvilaĝoj

(germane) Retejoj pri la infanvilaĝoj en Aŭstrio, Germanio, Svislando kaj Hungario

Esperantomena

(germane) www.kuniri.net

Referencoj 

Karitataj institucioj
Aŭstrio
Tapiŝo

Tapiŝo estas teksaĵo, teksita el lano aŭ nenaturaj fadenoj kaj servanta por kovri plankon.

Laŭ Francisko Azorín tapiŝo estas Tuko teksita per diverskoloraj fadenoj, por kovri orname muron, pargeton, tablon. Estas fama la gobelenaj tapiŝoj. Li indikas etimologion el la greka tapes (tapeto), kaj de tie la latina tapes, tepetis. Kaj li aldonas la terminon tapeti, kovri per tapeto.

Krom ornamaj celoj, tapiŝo povas esti uzita por redukti bruon kaj varmoperdon tra la planko. En domaj tapiŝoj kutime oni mastrumas kaj purigas per polvosuĉilo. En la pasinteco estis pli ofte uzi tapiŝbatilon.

Ekzistas du ĉefaj specoj de tapiŝoj laŭ taksado: varpo-vefto tapiŝoj, teksitaj per teksiloj de snuroj laŭvice horizentalaj kaj vertikalaj (la longitudinaj fadenoj estas nomataj varpo kaj la flankaj fadenoj estas vefto) kaj ligitaj tapiŝoj, kiuj estas ŝtofoj, sur kiuj ligiĝas densaj fadenaj bukloj.

Historio
Laŭ kelkaj novaj arĥeologiaj malkovroj, la arto fari tapiŝojn estis iniciatita inter la popoloj de la stepo, konjekteble en Siberio, plurajn jarmilojn antaŭ Kristo, kaj de tie disvastiĝis en la tutan mondon.

Ĉefaj regionoj de elfarado kaj stiloj 

 Turkmenaj
 Gabbeh
 klasikaj persaj:
 Stilo de Ispahano
 Stilo de Tabrizo
 Afganio
 Afgana tapiŝo
 Pakistano kaj Barato:
 Raĝastano
 Ĉinio
 Eŭropo
 Gobelinoj

Vidu ankaŭ 
 Gobelino
 Magia tapiŝo
 Murtapiŝo
 Preĝotapiŝo
 Ruĝa tapiŝo
 Tapeto
 Tapiŝo de Bayeux
 Tapiŝo de World Trade Center
 Tapiŝo de Sjerpinski

Notoj

Eksteraj ligiloj 
 tapiŝoj de Turkmenio
MESSENGER

MESSENGER (MErcury Surface, Space ENvironment, GEochemistry and Ranging) estas NASA-kosmosondilo ene de la programo Discovery, startis la 3-an de aŭgusto 2004 al la planedo Merkuro. La lanĉo originale estis planita je printempo de 2004, sed estis prokrastita pro diversaj teĥnikaj kialoj.

La sondilo estis eklanĉita la 3-an de aŭgusto 2004 je 02:15:56 loka tempo, de la kosmodromo Cape Canaveral tra 15-taga startfenestro, kiu malfermiĝis la 30-an de julio 2004. Kiel Portanta raketo estis uzata Delta II.

Flugvojo/trajektorio 
 3-a de aŭgusto 2004: starto
 1-a de aŭgusto 2005: unua svingo ĉe Tero en alto de 2842 km
 24-a de oktobro 2006: dua svingo ĉe Venuso en alto de 3612 km
 6-a de junio 2007: tria svingo ĉe Venuso en alto de 300 km
 15-a de januaro 2008: 4-a svingo ĉe Merkuro en alto de 200 km
 6-a de oktobro  2008: 5-a svingo ĉe Merkuro en alto de 200 km
 30-a de septembro 2009: 6-a svingo ĉe Merkuro en alto de 200 km
 18-a de marto 2011: orbitiĝo ĉirkaŭ la Merkuro sur ovala vojo
 14-a de junio 2011: korekturo de ovala al cirkla orbito
 marto 2012: planita fino de la projekto

Taskoj 
 Esploro de geologia kaj tektonika historio de Merkuro
 Esploro de magneta kampo.
 Esploro de atmosfero kaj polusoj de Merkuro (supozeble troviĝas glacio ĉe la polusoj)

Iloj 
 Mercury Dual Imaging System (MDIS)
Tiu aparato konsistas el 2 fotiloj, kiuj la Merkuron esploras en diversaj spektroj kaj kolektas informojn pri la topografio.

 Gamma-Ray and Neutron Spectrometer (GRNS)
Per tiu ilo oni ekzamenas la konsiston de Merkuro kaj serĉas per ili glacion ĉe la polusoj.

 Magnetometer (MAG)
La magnetometro ekzamenas la magnetan kampon de Merkuro.

 Mercury Laser Altimeter (MLA)
enhavas laseron, kies irtempon de la sondilo al la planedo kaj reen oni mezuras, tiel MLA donas topografiajn sciojn pri Merkuro. (En 1971 oni ekkonis nur 45 % de la Merkur-surfaco.

 Mercury Atmospheric and Surface Composition Spectrometer (MASCS)
Tiu spektrometro esploras la konsiston de la atmosfero.

 Energetic Particle and Plasma Spectrometer (EPPS)
EPPS mezuras la kvaliton kaj oftecon de la ŝargitaj korpetoj kiel elektronoj kaj diversaj jonoj en la magneta kampo de Merkuro.

 X-Ray Spectrometer (XRS)
Gama- kaj Rentgen-radiado de la Suno povas efiki sur la Merkur-surfaco je elementoj, ellasi Rentgen-radiadon en eta energio. XRS esploras tiujn spurojn kaj povas rekalkuli al konsisto de la planedo.

 Radio Science (RS)
RS mezuras la etajn ŝanĝiĝojn de la orbito pro Doppler-fenomeno. El tiu informo oni konkludas al masodivido de Merkuro.

La tuta projekto kostas 427 milionojn da dolaroj.

Eksteraj ligiloj 

 oficiala retejo de NASA pri la sondilo (angle) 
 Oficiala retejo de la misio (angle)
 "La sondilo Messenger superflugas Merkuron" artikolo el la retejo "Eventeo" de la 6-a de oktobro 2009 (esperante) 

MESSENGER
István Örkény

ÖRKÉNY István (Oerkenj Iŝtva'n) unu el la plej popularaj hungaraj novelistoj (5-a de aprilo 1912; 24-an de junio 1979).

Li studis en la Budapeŝta Teĥnika Universitato kiel kemi-inĝeniero. Li apartenis al la verkista rondo Bela Vorto (hungare Szép Szó pron Se'p So'). Liaj verkoj aperis antaŭ la dua mondmilito en diversaj gazetoj (Hungara Stelo (Magyar Csillag), Oponanto (Ellenzék), Stelo (Csillag), Hungaroj (Magyarok) ktp.)

Dum la dua mondmilito, li trafis en kaptitecon kaj nur en 1947 hejmenvenis. Inter 1947-1953 laboris kiel dramaturgo en diversaj teatroj. Li priskribis la travivaĵojn de la kaptiteco, verkis multajn novelojn, rakontojn, dramojn, raportaĵojn, groteskajn, elstarajn skribaĵojn.

Li renovigis la draman ĝenron kaj la scenejan prezenton. Lia edzino estis Zsuzsa Radnóti.

Famaj dramoj:
 Tóték (Totoj/(La familio Tot))
 Macskajáték (Katludo)
 Pisti a vérzivatarban (Stefano en la sanga fulmotondro (aŭ sangopluvego))

 Rózsakiállítás (Rozoekspozicio): li priverkis la alfrontadon al morto)

Lia stilo estas preciza, sen superfluaj balastoj; li kreis per malmultaj vortoj draman streĉiton. Li ne malŝatis la ironion, mokon.

Li kreis novan popularan, ofte citatan ĝenron per la t.n. unuminutaj noveloj. Oni tradukis liajn verkojn al multaj lingvoj, inkluzive de Esperanto, filmigis kelkajn.

Lian elstaran literaturan verkadon oni rekompencis per Kossuth-premio kaj dufoje per József Attila-premio.

En Esperanto aperis 
 Unuminutaj noveloj. [redaktis István Ertl, tradukis pluraj]. - Bero, 1995.

Hungaraj verkistoj
Hungaraj judoj
Apuleo

Apuleo aŭ Apulejo - latine Apuleius, naskiĝis ĉirkaŭ 125, mortis en 164 - estis romia filozofo kaj verkisto de satiroj. Li naskiĝis en urbo Madaŭro, en Numidio (hodiaŭe Alĝerio), kaj estis grava personaĵo de sia epoka platona literaturo, retoriko kaj de filozofio.

Biografio 
Li estis edukita en Kartago kaj Ateno, li vojaĝis tra Mediteraneo, studante ritojn de inico kaj kultojn. Li bone konis la grekajn kaj latinajn verkistojn, li instruis retorikon en Romo antaŭ reveni al Afriko kie li edziĝis al riĉa vidvino.

Li mortis en Kartago (hodiaŭe Tunizio).

Verkoj 

Pro opozicio de edzina familio li verkis Apologion (173), specon de autobiografio. Li verkis ankaŭ multajn malsamajn poemojn kaj trataktojn, el tiuj Floridan, koletaneon de elokvenciaj verkoj, sed lia plej konata verko estas "La ora azeno", prozaĵo en 11 libroj kiun komence li nomis "Metamorfozoj". Ĝi estas la aventuroj de junulo Lucio, kiu estis transformita per magio en azenon kaj kiu nur reiĝis al homa formo per interveno de Izisa, al kies servo li konsakriĝis. La epizodo plej grava de tiu verko, la nura romanco el Antikveco kiu alvenis al nia erao, estas la bela fabelo pri Eroso kaj Psiĥa, kiun oni eblas interpreti kiel alegorion je mistika unio.

En Esperanto aperis 
 Amoro kaj Psiĥe (tradukis Emil Pfeffer, 1910, reeldono en 1924)
 En Antologio Latina, volumo 4, paĝoj 226 ĝis inkluzive 283 temas pri Apulejo.
 Antologio Latina, vol. 4, paĝoj 228-268 estas eroj el la romano Metamorfozoj, paĝoj 268-281 temas pri lia Apologio, paĝoj 281-283 pri lia Pri la Dio de Sokrato

Eksteraj ligiloj 

 Amoro kaj Psiĥe en E-librejo de Mike59.

Romiaj filozofoj
Antikvaj juristoj
Antikvaj verkistoj pri greka mitologio
Romiaj verkistoj
Janusz Korczak

Janusz Korczak [JAnuŝ KORĉak] (pseŭdonimo de Henryk GOLDSZMIT [HENrik GOLDŝmit]; naskiĝis la 22-an de julio 1878 en Varsovio; mortis la 5-an aŭ 6-an de aŭgusto 1942 en la koncentrejo Treblinka) estis pol-juda kuracisto, pedagogo kaj verkisto de infanaj libroj. Li memvole elektis esti forkondukita en Treblinka kun la judaj orfoj kiun li prizorgis en orfejo de la Varsovia geto (de la Domo de Orfoj /kunfondita de li en la jaro 1912/ kiu estis en la Varsovia geto Korczak, deko de edukistoj kaj 192 georfoj la 5-an aŭ 6-an de aŭgusto 1942 estis forpelitaj al Umschlagplatz (reŝargo-placo), de kie estis transportitaj al pereigejo (koncentrejo) en Treblinka, kie ili pereis) ().

Verkoj 
 Reĝo Maĉjo la unua, 1923
 Reĝo Maĉjo sur dezerta insulo, 1923
 Kajteko la Sorĉisto, 1934

Vidu ankaŭ 
 Domo de Orfoj
 Infanrajtoj
 2163 Korczak

En Esperanto aperis 
 Bonhumoraj Rakontoj, tr. Anna Weinstein, 1927
 Du rakontoj, Nokta renkonto kaj Litkovrileto de pupo, tradukitaj de Halina Weinstein (1937)
 Janusz Korczak, biografio fare de Alicja Szlązakova, en traduko fare de J. Uśpieński, ISBN 83-02-00011-6, Varsovio, 1979
 Janusz Korczak fare kaj verke, eseoj kompilitaj fare de Tomasz Chmielik
 Bonhumoraj rakontoj , el la pola tradukis Anna Weinstein. 76 paĝoj, ISBN 91-7303-177-1.
 
 2007 Sole kun Dio. Preĝoj de tiuj, kiuj ne preĝas / A sós com Deus. Orações dos que nao oram (dulingva eldono - /) - Editora Comenius, Bragança Paulista 2007 (Przemysław Paweł Grzybowski - traduko al Esperanto de la verko de Janusz Korczak: Sam na sam z Bogiem. Modlitwy tych, którzy się nie modlą), ​ISBN 978-85-98472-20-1​.
 Reĝo Maĉjo la unua, tr. Tomasz Chmielnik, 2009
 Reĝo Maĉjo sur Dezerta Insulo, tr. Tomasz Chmielnik, 2009
 Reguloj de vivo, tr. Tomasz Chmielnik, 2009
 Zofia Banet-Fornalowa, Janusz Korczak kaj la Oriento. Enkonduke, "Beletra Almanako", n-ro 5, Junio 2009, Novjorko, paĝoj 67-77.

Bibliografio 
 Maria Falkowska: Kalendarz życia, działalności i twórczości Janusza Korczaka (Kalendaro de la vivo, agado kaj kreado de Janusz Korczak). Warszawa: Nasza Księgarnia, 1989. ISBN 83-10-09142-7.
 Joanna Olczak-Ronikier: Korczak. Próba biografii (Korczak. Provo de biografio). Warszawa: Wydawnictwo WAB, 2011. ISBN 978-83-7414-077-5.

Eksteraj ligiloj 
 Trovanto de Vinea muzeo
 Oficjalna strona Roku Janusza Korczaka Oficiala paĝo de la Jaro al Janusz Korczak
 Strona Polskiego Stowarzyszenia im. Janusza Korczaka Paĝo de la Pola Asocio je la nomo de Janusz Korczak
 Centrum Pamięci Bohaterów Polskich, Argentyna  Memor-Centro de Polaj Herooj, Argentino
 The Janusz Korczak Living Heritage Association fotoj kaj verkoj
 Film YouTube: Dzieci w getcie warszawskim Infanoj en Varsovia geto

Referencoj 

Murditoj
Polaj pediatroj
Polaj kuracistoj
Polaj medicinaj verkistoj
Polaj verkistoj
Polaj pedagogoj
Pollingvaj verkistoj
Polaj porinfanaj verkistoj
Polaj pedagogoj
Judaj verkistoj
Polaj judoj
Polaj agnostikuloj
Poloj de la dua mondmilito
Mortintoj en Treblinka (koncentrejo)
Varsovia geto
19-a-jarcenta germana elmigrado al Parizo

Multspecaj germanaj laboristoj migris al Parizo komence de la 19-a jarcento, inter ili, tajloroj, botofaristoj, kaj meblofaristoj, kiuj ofte venis kadre de siaj tradiciaj Tour de France ("rondiro de Francio"), pro la prestiĝo, kiun ĝuis la urbo en la kampo de modaj produktoj. Jare 1831 ili nombris preskaŭ 10 000. Estis tiom da ili, ke en la tiamaj karikaturoj la botisto-laboristoj, kaj la tajloro-laboristoj, estis ĉiam bildigataj kiel germanoj. Poste venis ankaŭ homoj, kiuj ne havis plu iun ajn rimedon por vivi en sia lando, profesie senkvalifikaj homoj, el la plej malriĉaj sociaj tavoloj. (Pli poste en la jarcento, tiuj kiuj povis pagi tion komencis iri pli malproksimen: en Amerikon). Tiu fenomeno igis ilian nombron kreski ĝis 80 000 oficiale, sed pli verŝajne 120 000 (tiam Parizo havis 1 milionon da loĝantoj). Ili estis proletoj, senasekuraj laboristoj, ili loĝadis precipe en inter la Panthéon kaj Val-de-Grace, en la nuna 5-a arrondissement (mastruma distrikto de Parizo). Male je la kompaniaj fakaj metiistoj, tiuj ĉi venis kutime kun siaj familioj. Ili vivis kune, laŭ siaj regionaj devenoj, en tio, kio tiam nomatis "germanaj setlejoj".
Foje pluraj centoj da germanaj familioj loĝagdis sub unu tegmento. Mizero regadis inter ili, kaj kelkaj kristanaj bonfaradaj institucioj provis helpi al ili.

Krom tiu laborista enmigrado estis ankaŭ politikaj ekzilitoj: de 1819 post "Revolucio de Karlsbad", poste la "puĉo de Götingen", en 1831, la "festo de Hambach" en 1832 kaj en 1833 la "Konspiro de Societo por la Homaj Rajtoj", ĉiuj estis sekvitaj de strenga polica persekuto. Plej fama inter la politikaj enmigrintoj estis Karl Marx. Unu, kiu apartenis je ambaŭ grupoj, kaj laboristaj kaj politikaj agituloj estis Wilhelm Weitling, kiu estis inter la fondintoj de la Ligo de la Justuloj, praversio de la Komunisma partio.

Post la Franca revolucio de 1848 ili revenis en Germanion, jen por partopreni je la revoluciaj movadoj tie disvolviĝantaj, jen ĉar la ekonomia situacio en Francio iĝis tro malbona, por ke ili plu vivu tie. Dum la Dua Franca Imperio denove venis germanoj, ĝis proksimume sama kvanto; kiam venis la Francia-Prusia Milito de 1870, ili estis forpelitaj.

Eksteraj ligiloj 
 detala studo (france) 
 karikaturoj pri botfaristoj(malsupre dekstre)
 pariza kvartalo tiam kromnomita "la malgranda Germanio"
26 gazetoj germanligvaj estis publikigitaj en Francio tiuepoke:
 titolpaĝo de Vorwärts (antaŭen!) 1844

Germana elmigrado
Migrado
Kaŝaso

Kaŝaso (de brazil-portugala cachaça []), t.e. "malbona vino"), estas brazila sukerkana brando. Ĝi malsimilas al rumo, ĉar ĉi tiu lasta estas farata el sukero, dum kaŝaso devenas el kruda sukerkano. Estas multaj tipoj de kaŝaso, sed kelkaj, kiel "kapa" kaŝaso ne estas plu normale trinkata hodiaŭe. Restilo estis tipo da kaŝaso, kiu ekzistis dum la 19-a jarcento kaj hodiaŭ jam ne ekzistas plu.

La produkto entenas 40-50% da alkoholo.

Kvankam ĉirkaŭ 60% de ĝia prezo konsistas el impostoj, kaŝaso estas tre malmulte kosta en Brazilo (ĉirkaŭ po 1 eŭro por litro). Tio signifas, ke preskaŭ ĉiuj en la lando povas relative facile aĉeti kaŝason kaj ebriiĝi.

Kaŝaso formas la bazon de la alkohola koktelo kajpirinjo.

Alkoholaĵoj