alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Oslaw

Oslaw (inne formy to Osław, Oslav) – uczeń misjonarzy Cyryla i Metodego, wysłany w 863 roku z Nitry na Słowacji z misją chrystianizacyjną na Śląsk. Jego pobyt na tym terenie nie został udokumentowany. Istnieją natomiast tradycje ustne przypisujące mu  prowadzenie działalności misyjnej w Rybniku, Radlinie (dokąd jakoby miał m.in. sprowadzić nasiona kłokoczki południowej), Opolu, Raciborzu, Koźlu a także na ziemi sanockiej wraz z innym uczniem braci sołuńskich Wiznogiem.

Linki zewnętrzne 
Artykuł "Pierwszy Apostoł Śląska" z tygodnika Gość Niedzielny

Przypisy 

Misjonarze katoliccy
Duchowni katoliccy
Historia Śląska
Gedeon

Gedeon – imię męskie pochodzenia hebrajskiego.

Gedeon imieniny obchodzi 1 września.

Znane osoby noszące imię lub nazwisko Gedeon:
 Gedeon – jeden z sędziów i dowódca wojsk Izraela działający w XII w. p.n.e., opisany w biblijnej Księdze Sędziów
 Gedko (Gedeon) – biskup krakowski (XII wiek)
 Gedeon Barcza – węgierski szachista
 Gédéon Baril – francuski karykaturzysta, malarz, pisarz i ilustrator
 Gidon Ben-Jisra’el – izraelski polityk
 Gédéon Benoît – pruski dyplomata
 Gedeon Burkhard – niemiecki aktor filmowy i telewizyjny
 Gideon Damti (ur. 1951) – izraelski piłkarz 
 Gédéon Ouimet – kanadyjski polityk 
 Gidon Patt – izraelski polityk
 Gidon Sagi – izraelski polityk
 Gideon Turner – brytyjski aktor teatralny, telewizyjny i filmowy
 Michał Gedeon Radziwiłł – książę, generał wojsk polskich, Naczelny Wódz w powstaniu listopadowym
 Saša Gedeon – czeski reżyser 

Postaci fikcyjne: 
 Gideon McKwacz – członek klan McKwaczów

Zobacz też:

 Runo Gedeona
 Miecz Gideona – film z 1986 
 Gedeon Jerubbaal – polski zespół reggae
 Międzynarodowe Stowarzyszenie Gedeonitów
 Gierczyce – wieś o nazwie pochodzącej od imienia Gedeon
 Gideon – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Missouri, w hrabstwie New Madrid

Męskie imiona semickie

en:Gideon (disambiguation)
Prometazyna

Prometazyna – organiczny związek chemiczny, pochodna fenotiazyny o silnym działaniu uspokajającym i przeciwwymiotnym.

Należy do najstarszej grupy leków przeciwhistaminowych (nieselektywny silny antagonista receptora H1 będący jednym z pierwszych leków I generacji). Wykazuje również właściwości antagonistyczne wobec receptora H2, a także działa umiarkowanie cholinolitycznie (receptory M1, M2, M3, M4, M5), odznacza się działaniem dopaminolitycznym (receptor D2), adrenolitycznym (receptor α1) i antyserotoninowym (receptor 5-HT2A). Jest też inhibitorem kalmoduliny.

Ponadto wykazuje synergizm m.in. z lekami przeciwbólowymi, wzmacniając i wydłużając ich efekt terapeutyczny.

Zastosowanie 
Zastosowanie prometazyny:
 stany alergiczne i świąd
 tłumienie odruchu kaszlowego, zwłaszcza po zabiegach operacyjnych
 jako środek uspokajający i nasenny
 działa przeciwwymiotnie (stosowana w związku z zastosowanym znieczuleniem do operacji chirurgicznych)
 choroba lokomocyjna
 nudności i zawroty głowy
 alergiczne zapalenie krtani

Działania niepożądane 
Działania niepożądane to m.in.: senność, zaburzenia orientacji, zawroty i bóle głowy, niewyraźne widzenie, ataksja i osłabienie mięśniowe, objawy pozapiramidowe, zaburzenia pracy serca, zatrzymanie moczu.

Lek może upośledzać sprawność psychofizyczną, dlatego też nie należy prowadzić pojazdów mechanicznych ani wykonywać czynności precyzyjnych w trakcie stosowania preparatu.

Preparaty 
Preparaty dostępne w Polsce (2021): Polfergan (syrop), Diphergan (drażetki, syrop).

Przypisy 

ATC-D04
ATC-R06
Antagonisty receptora H1
Aminy trzeciorzędowe
Fenotiazyny
Leki przeciwwymiotne
Psychotoksyczne środki trujące

Psychotoksyczne środki trujące (środki psychozotwórcze, psychogazy) - substancje chemiczne  o działaniu odurzającym, stosowane są jako bojowe środki trujące. Można je podzielić na dwie zasadnicze grupy:

 Środki psychomimetyczne - związki chemiczne zaburzające normalne funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego. Zazwyczaj są substancjami psychoaktywnymi o działaniu psychodelicznym jak na przykład LSD, choć znane są substancje celowo projektowane jako broń chemiczna - przykładowo BZ.
 Środki psychotropowe - substancje powodujące objawy paraliżu fizycznego oraz zaburzenia naruszające normalny tok myślenia i spostrzegawczości. Przeważnie działają one depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy, jak na przykład fentanyl.

Typowym środkiem psychomimetycznym jest syntetyczna substancja psychoaktywna, LSD-25. Środek ten wywołuje zaburzenia percepcji, zmiany w sferze uczuć oraz ogólne zaburzenia świadomości. Efekty te nie są trwałe i nie wywołują szkodliwych następstw. Do tej grupy można zaliczyć także: bufoteninę, dimetylotryptamina, psylocybinę i meskalinę. Wszystkie te związki występują w naturze. W czasie wojny wietnamskiej Amerykanie używali podtlenku azotu, czyli gazu rozśmieszającego jako gazu bojowego. 

Cechą charakterystyczną wszystkich środków psychotoksycznych jest naruszanie najwyższych, najbardziej delikatnych czynności układu nerwowego, strefy psychicznej. Wywoływane przez nie objawy są podobne do objawów występujących w różnego rodzaju chorobach psychicznych, a więc: zaburzenia świadomości i spostrzegania, halucynacje wzrokowe i słuchowe, zaburzenia procesów myślenia i orientacji oraz strefy uczuć i woli. Niektóre środki psychotoksyczne wywołują zobojętnienie, inne natomiast strach. Przy nieco większych dawkach następuje spowolnienie i brak koordynacji ruchów, drżenie mięśni, a wreszcie stan kataleptyczny. Stan ten cechuje się osłupieniem i zniesieniem reakcji na bodźce zewnętrzne. Wszystkie objawy utrzymują się od kilku do kilkunastu godzin, zależnie od właściwości konkretnej substancji.

Bibliografia
Fat Man

Fat Man – plutonowa  bomba atomowa, która w dniu 9 sierpnia 1945 została zdetonowana nad japońskim miastem Nagasaki. Jest to druga z dwóch broni jądrowych użytych podczas działań wojennych.

W odróżnieniu od zrzuconej trzy dni wcześniej na Hiroszimę bomby Little Boy zbudowanej ze wzbogacanego uranu, to urządzenie zawierało ładunek z plutonu. Bomba miała długość ponad 3,3 m, średnicę 1,5 m i ważyła 4,67 tony. Siła ładunku wynosiła ok. 21 kiloton TNT (84 TJ (teradżule)). Została zrzucona przez pilota Charlesa Sweeneya z bombowca B-29 nazwanego przez załogę „Bockscar”.

Szacuje się, że w eksplozji w Nagasaki zginęło ponad 40 tysięcy ludzi. Tysiące osób zmarło później z powodu wybuchu bomby i oparzeń oraz setki innych z powodu choroby popromiennej.

Zobacz też 
 RDS-1
 Muzeum Bomby Atomowej w Nagasaki

Przypisy 

Bomby atomowe
II wojna światowa na Pacyfiku
Amerykańska broń atomowa
Broń lotnicza II wojny światowej‎
Woda destylowana

Woda destylowana – woda pozbawiona, metodą destylacji, soli mineralnych oraz większości innych substancji ją zanieczyszczających. Zawiera rozpuszczone gazy (głównie dwutlenek węgla, także tlen i azot) oraz zanieczyszczenia lotnymi substancjami organicznymi. 

Stosowana jest w akumulatorach (jako rozcieńczalnik elektrolitu), w żelazkach parowych, w analizie chemicznej, w lekarstwach oraz wszędzie tam, gdzie wymagana jest wysoka czystość roztworu.

Niektóre zanieczyszczenia wody można usunąć dokładniej przez:
 utlenianie związków organicznych
 usuwanie twardości na wymieniaczach jonowych (woda demineralizowana) 
 odgazowanie termiczne (woda odgazowana)
 korygowanie składu przy odsalaniu
 kilkukrotną destylację z dodatkiem kolejno kwasu fosforowego i wodorotlenku potasu lub sodu.

Zobacz też 
 woda redestylowana
 woda demineralizowana
 woda opadowa
 woda pitna
 woda mineralna
 uzdatnianie wody

Woda
Destylacja
Woda stołowa

Woda stołowa – woda powstała przez dodanie:

a) naturalnej wody mineralnej lub soli mineralnych zawierających co najmniej jeden składnik mający znaczenie fizjologiczne, taki jak: sód, magnez, wapń, chlorki, siarczany, wodorowęglany lub węglany do wody źródlanej albo

b) wody źródlanej lub soli mineralnych, o których mowa w lit. a, do naturalnej wody mineralnej.

Zobacz też 
 woda destylowana
 woda oligoceńska

Przypisy 

Woda pitna
DVD-RW

DVD-RW – typ płyty w standardzie DVD. DVD-R i DVD-RW mogą przechowywać ok. 4,38 GB danych. Dane są zapisywane zarówno we wgłębieniach (pit), jak i pomiędzy nimi (land). Ten standard nośnika wymaga sformatowania płyty przed jej pierwszym użyciem. Nagrane nośniki cechują się niskim współczynnikiem odbicia, dlatego mogą występować problemy przy próbie odczytu w niektórych napędach optycznych. 

DVD-R służy do jednokrotnego zapisu, zaś DVD-RW do około 1000 razy. Płyty DVD-RW są wykorzystywane do przechowywania m.in. danych.
Do płyt DVD-RW jak i do wszystkich płyt rodzaju DVD stosuje się lasery świecące czerwonym światłem o długości fali 650 nm. Warstwa zabezpieczająca ma 0,6 mm, zaś szybkość odczytu przy prędkości 1x wynosi 1,39 MB/s. W miarę eksploatacji płyta traci swoje właściwości, co ma odzwierciedlenie w szybkości odczytu. 

Płyty DVD-R/RW są kompatybilne z odtwarzaczami DVD.

Zobacz też 
 DVD+RW
 DVD-RAM
 CD-RW

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Obsługa DVD-R(W) pod Linuksem
 Standard ECMA-338 (DVD-RW)

RW

pt:DVD#Tipos de DVD
Partia Republikańska

Partia Republikańska (Białoruś)
 Partia Republikańska (Francja)
 Partia Republikańska (Liberia)
 Partia Republikańska (Mołdawia)
 Partia Republikańska (Polska): od 2021
 Partia Republikańska (Polska): 2017–2019 
 Partia Republikańska (Stany Zjednoczone)
 Partia Republikańska (Tunezja)
 Partia Republikańska (Vanuatu)
 Brazylijska Partia Republikańska
 Portugalska Partia Republikańska
 Turecka Partia Republikańska
 Włoska Partia Republikańska
 Republikańska Partia Albanii
 Republikańska Partia Armenii
 Republikańska Partia Społeczna

Zobacz też 
 Partia Republikanie
 Partia Respublika
 Platforma Republikańska
 Liga Republikańska
Ryby kościste

Nazwa ryby kościste może oznaczać:
 ryby kostnoszkieletowe (Osteichthyes)
 ryby doskonałokostne (Teleostei)
Rogozębowate

Rogozębowate (Neoceratodontidae, wcześniej Ceratodontidae sensu lato) – rodzina ryb dwudysznych (Dipnoi). Jej jedynym współcześnie żyjącym przedstawicielem jest rogoząb australijski (Neoceratodus forsteri), najbardziej pierwotny gatunek ryby dwudysznej, żywa skamieniałość niezmieniona od 100 mln lat, jest najstarszym ze wszystkich znanych kręgowców, starszym ewolucyjnie niż dość blisko z nim spokrewnione latimerie. Pozostałe gatunki rogozębowatych wymarły.

Systematyka 
Rodzina rogozębowatych opisywana była pod naukową nazwą Ceratodontidae i obejmowała, oprócz wymienionego N. forsteri, kilka taksonów wymarłych. W 1977 R. S. Miles wyodrębnił N. forsteri do rodziny Neoceratodontidae, dla której gatunek ten jest typem nomenklatorycznym. Stanowisko takie zostało zaakceptowane przez kilku innych badaczy.

Klasyfikacja 
Rodzaje zaliczane do tej rodziny:
Współcześnie żyjące
 Neoceratodus

 Wymarłe
 †Archaeoceratodus
 †Mioceratodus

Zobacz też 
 Ryby - wykaz rodzin

Przypisy 

Mięśniopłetwe
Rogoząb australijski

Rogoząb australijski, barramunda, rogoząb, barramundi (Neoceratodus forsteri) – najbardziej pierwotny gatunek ryby dwudysznej, jedyny współcześnie żyjący przedstawiciel rodziny rogozębowatych (Ceratodontidae).

Zasięg występowania 
W zapisie kopalnym były szeroko rozsiedlone. Obecny zasięg występowania tego gatunku obejmuje rzeki Burnet i Mary – stan Queensland w Australii. Rogoząb zasiedla wody stojące i wolno płynące.

Budowa 
Ciało nieznacznie ścieśnione, dobrze rozwinięte płetwy piersiowe i brzuszne, przypominające nieco łapy, łuski duże i cienkie. Płuco pojedyncze, prymitywne, powstało z przekształconego pęcherza pławnego. Duże okazy dochodzą do 2 m długości i osiągają masę kilkudziesięciu kilogramów.

Biologia i ekologia 
W okresie suszy, gdy rzeki i zbiorniki wysychają, rogoząb oddycha powietrzem atmosferycznym, płuco częściowo przejmuje funkcje skrzeli, umożliwiając zwierzęciu przetrwanie w błotnistych zatokach i większych kałużach. Nie zapada w stan estywacji. Dorosłe okazy żywią się mięczakami i rybami, młode osobniki jedzą glony.

Rozmnażanie 
Gatunek jajorodny. Tarło odbywa we wrześniu–październiku. Duża i kleista ikra podobna jest do skrzeku płazów.

Znaczenie gospodarcze 
Gatunek o niewielkim, lokalnym znaczeniu gospodarczym.

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 

Mięśniopłetwe
Ryby Australii
Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1870 roku
Dwudyszne

Dwudyszne (Dipnoi) – podgromada ryb mięśniopłetwych (Sarcopterygii) charakteryzujących się możliwością oddychania powietrzem atmosferycznym przy pomocy częściowo uwstecznionych skrzeli lub za pomocą pęcherza pławnego przekształconego w rodzaj płuca połączonego z przełykiem (stąd nazwa dwudyszne).

Występowanie 
W zapisie kopalnym są znane ze skamieniałości wczesnodewońskich. Prawdopodobnie należą do nich Powichthys i Youngolepis. Nieliczne formy przetrwały do czasów współczesnych.

Formy kopalne żyły pierwotnie w morzach, stopniowo przeszły do wód śródlądowych. Współczesne gatunki zamieszkują wody słodkie Australii, Afryki i Ameryki Południowej.

Cechy charakterystyczne 
Dwudyszne charakteryzują się niesegmentowanym szkieletem osiowym, w znacznej części chrzęstnym – brak trzonów kręgowych. Uzębienie stanowią masywne płytki zębowe przystosowane do rozdrabniania i mielenia. Pęcherz pławny przekształcił się w rodzaj płuca, które łączy się z jelitem po stronie brzusznej. Narząd ten umożliwia oddychanie powietrzem atmosferycznym. U ryb tych występuje odrębny krwiobieg płucny. Komora serca jest częściowo przedzielona przegrodą. Występuje stożek tętniczy, a u form współczesnych zastawka spiralna i stek.

Niektóre dwudyszne wykazują zdolność do estywacji – podczas okresów suchych wygrzebują nory w mule, otaczają kokonem z zasychającego śluzu i zapadają w odrętwienie. Kopalne nory dwudysznych, czasem z zachowanymi szkieletami, znane są od permu.

Największe są ryby dwudyszne Afryki, przekraczające nieznacznie 2 m długości i osiągające blisko 40 kg masy ciała. Ryby dwudyszne Australii dorastają do 1,5 m, a amerykańskie do 1,2 m długości.

Klasyfikacja 
Klasyfikacja dwudysznych nastręcza pewnych trudności, ponieważ są one podobne zarówno do ryb, jak i kręgowców lądowych, a nowe odkrycia paleontologiczne skłaniają autorów do stawiania kolejnych hipotez o filogenezie tej grupy. Ryby dwudyszne były klasyfikowane na różne sposoby: w randze gromady Dipnoi, podgromady Dipnomorpha, a nawet rzędu Dipteriformes. 
Joseph S. Nelson w czwartym wydaniu Fishes of the World nie wyróżnił Dipnoi, rodziny zaliczane dotychczas do prapłaźcokształtnych włączył do rogozębokształtnych i wraz z czworonogami (Tetrapoda) i wieloma grupami ryb wymarłych umieścił w Dipnotetrapodomorpha, taksonie uznanym przez innych autorów za monofiletyczny. 

Niezależnie od ciągłych zmian w klasyfikacji dwudysznych istnieje wszakże ogólna zgoda, że w ich obrębie można wyróżnić 3 rodziny gatunków współcześnie występujących, klasyfikowane w jednym rzędzie:
 Ceratodontiformes – rogozębokształtne

Zobacz też 
 Lista rodzin ryb

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 

Mięśniopłetwe
Nowopłetwe

Nowopłetwe (Neopterygii) – podgromada ryb promieniopłetwych obejmująca większość współcześnie żyjących gatunków ryb.

Ewolucja 
Nowopłetwe wyłoniły się w późnym permie, około 250 mln lat temu (późny perm), prawdopodobnie z ganoidów chrzęstnych. Okres ich panowania w wodach całego świata rozpoczął się w erze mezozoicznej i trwa. U pierwszych przedstawicieli tej grupy pojawił się częściowo skostniały szkielet oraz prymitywny pęcherz pławny. Reliktem tej linii rozwojowej są współczesne niszczukokształtne. U pozostałych dwóch grup, które przetrwały do dzisiejszej formy nastąpiła redukcja warstwy ganoiny, co przyczyniło się do zmniejszenia ciężaru łusek. Pojawiła się ruchoma kość szczękowa, prostsza budowa płetw i symetryczna płetwa ogonowa. Dzięki tym zmianom nowopłetwe mogły sprawniej pływać i zdobywać pokarm, stały się zwinnymi,  szybkimi drapieżcami i odniosły sukces ewolucyjny – zdominowały większość zbiorników wodnych na Ziemi.

Systematyka 
Wśród nowopłetwych wyodrębniane są dwie grupy:

 Holostei – ganoidy kostne z rzędami:
 Semionotiformes – niszczukokształtne
 Amiiformes – amiokształtne
 Teleostei – doskonałokostne

Przypisy
Rogozębokształtne

Rogozębokształtne (Ceratodontiformes) – rząd ryb mięśniopłetwych (Sarcopterygii) z podgromady dwudysznych (Dipnoi). W zapisie kopalnym znane od triasu, spotykane na wszystkich kontynentach. Do czasów współczesnych przetrwały jedynie 3 rodzaje z 6 gatunkami.

W obrębie tego rzędu wyróżniane są rodziny obejmujące gatunki współcześnie żyjące:
 Lepidosirenidae – płazakowate
 Protopteridae – prapłetwcowate
 Neoceratodontidae – rogozębowate

oraz wymarłe:
 †Arganodontidae
 †Ceratodontidae
 †Asiatoceratodontidae

Płazakowate i prapłetwcowate były wyodrębniane w osobnym rzędzie Lepidosireniformes (prapłaźcokształtne), w późniejszych analizach filogenetycznych przesuniętym do rangi podrzędu Lepidosirenoidei.

Zobacz też 
 Lista rodzin ryb

Przypisy 

Mięśniopłetwe
Naleśnik

Naleśnik – proste danie mączne smażone na patelni.

Nie wiadomo dokładnie, gdzie po raz pierwszy zaczęto przyrządzać naleśniki; prawdopodobnie miało to miejsce już w starożytności. Podaje się je i w Chinach, i w Europie. Włosi twierdzą, że wynaleziono je we Florencji, skąd w XVI wieku Katarzyna Medycejska przywiozła je do Francji, gdy wyszła za mąż za francuskiego króla.

Pochodzenie leksemu „naleśnik" zwykle objaśniane jest za pomocą dwóch hipotez:
 źródłem słowa jest wyrażenie przyimkowe – *na lěsě (tzn. ‘na kracie’; lasa – plecionka z prętów, drewniana krata; rodzaj rusztu do suszenia owoców’) – i stąd forma prasłowiańska miałaby postać *nalěsьnikъ
 źródłem słowa jest wyrażenie przyimkowe - *na listě (tzn. ‘na liściu’, czyli byłoby to ciasto pieczone na dużym liściu kapusty; por. czeskie nálesnik – tzn. ‘chleb pieczony na liściu’; ros. dial. nalistnik – ‘placek upieczony na liściach kapusty, ciemierzycy lub na blasze’) – i stąd forma prasłowiańska *nalistьnikъ. Niewykluczone, że pierwotnie były obecne oba te wyrazy i nazywały one dwa różne rodzaje wypieku: jeden pieczony na ruszcie, drugi na liściu

Podane naleśniki można posypać cukrem, cukrem pudrem lub polać sosem, choć najczęściej podaje się je z nadzieniem, np. z powidłami, pokrojonymi owocami, dżemem, twarogiem, nutellą lub czasami z parówką i żółtym serem. Naleśniki można również podawać z farszem mięsnym, warzywnym lub grzybowym oraz z wieloma innymi dodatkami, wtedy jednak po zwinięciu i obsmażeniu nazywa się je krokietami.

Objaśnienia etymologicznego tego określenia dokonał Eugeniusz Słuszkiewicz na łamach czasopisma „Język Polski”.

Wydarzenie, w którym naleśnik odgrywa znaczącą rolę, to brytyjski wyścig z naleśnikiem.

Przypisy

Zobacz też 

 bliny
 crêpe
 pancake (naleśnik amerykański) 
 podpłomyk
 zupa naleśnikowa

Naleśniki
AA (parowóz)

AA – prototyp radzieckiego, ciężkiego parowozu z 1934 r. Pozostaje najcięższym parowozem jednoczłonowym, jaki kiedykolwiek zbudowano. Posiadał 7 osi wiązanych (napędowych) i 4 toczne. Projekt ten okazał się fiaskiem technicznym. Oznaczenie serii AA pochodziło od inicjałów działacza komunistycznego Andrieja Andriejewa. Zbudowano tylko jeden egzemplarz AA20-1.

Historia 
Projekt wstępny parowozu, o układzie osi 1'G2' (rosyjski zapis: 1-7-2), został sporządzony w 1931 roku przez zespół młodych absolwentów Moskiewskiego Instytutu Inżynierów Transportu, w celu uzyskania lokomotywy o maksymalnej sile pociągowej, w granicach dopuszczalnego nacisku na oś 20 ton. W założeniu, miała ona doprowadzić do większej ekonomii przewozów, tym bardziej, że na wielkim ruszcie można było spalać gorsze gatunki węgla. Projekt szczegółowy powstał w Woroszyłowgradzkiej Fabryce Lokomotyw w Woroszyłowgradzie (ob. Ługańsk), przy tym dodano dodatkową oś toczną z przodu, tworząc układ osi 2'G2' (rosyjski zapis: 2-7-2). Napędowa była czwarta oś wiązana. W celu umożliwienia pokonywania łuków, pierwsza i druga oś wiązana miała możliwość przesuwu na boki po 27 mm, siódma oś o 35 mm, a koła trzeciej, czwartej i piątej osi nie miały obrzeży, natomiast ich obręcze były poszerzone do 175 mm.

Parowóz otrzymał oznaczenie serii AA (Andriej Andriejew). Zbudowano tylko jeden egzemplarz, oznaczony AA20-1 (liczba 20 w pełnym oznaczeniu określała nacisk na oś). 1 stycznia 1935 parowóz ten ukończono i wysłano do Moskwy. Odbył w tym roku kilka jazd próbnych, podczas których wyszedł na jaw szereg wad konstrukcyjnych. Okazało się także, że parowóz powodował uszkodzenia toru, wykolejał się na zwrotnicach, a z uwagi na wymiary, nie mieścił się na obrotnicach i w lokomotywowniach. Wobec tego zaprzestano jego eksploatacji i dalszych prac nad projektem. W 1960 roku prototyp został zezłomowany.

Przypisy

Bibliografia 
  W.A. Rakow, Łokomotiwy otieczestwiennych żeleznych dorog 1845-1955, Moskwa 1995,

Linki zewnętrzne 
Zdjęcia i opisy w jęz. angielskim:
 http://www.skyrocket.de/locomotive/data/szd_aa20.htm
 

Lokomotywy parowe eksploatowane w Związku Radzieckim
Parowozy o układzie osi 2G2
Ożaglowanie

Ożaglowanie – wszystkie żagle na statku żaglowym.

Ożaglowanie rejowe 

W ożaglowaniu rejowym stosuje się zazwyczaj wysokie maszty z kilkoma piętrami rej. Odmianą ożaglowania rejowego jest ożaglowanie parawanowe, w którym na maszcie znajduje się pojedynczy czworoboczny, wydłużony w pionie żagiel. Ten typ ożaglowania zastosowano na RV Oceania.

Ożaglowanie skośne

Kleszcze kraba

Inne

Nietypowe 
Skrzydło - zamocowane (pionowo lub prawie pionowo) na pokładzie łodzi skrzydło lub inne urządzenie o profilu lotniczym.

Rotor Flettnera - pionowo ustawiony walec napędzany silnikiem wykorzystujący efekt Magnusa.

Zobacz też 
 olinowanie, omasztowanie, takielunek
 kiteboarding, windsurfing
Satelita

Satelita (łac. satelles dop. satellitis 'towarzysz, sługa') − każde ciało o względnie małej masie, obiegające inne ciało o większej masie. Tor ruchu tego ciała nosi nazwę orbity.

Satelity dzielą się na:
 sztuczne, np. satelity telekomunikacyjne
 naturalne, zwane księżycami

Zobacz też 

 Księżyc
Pęcherz pławny

Pęcherz pławny – cienkościenny, błoniasty narząd występujący u wielu ryb, pełniący funkcję narządu hydrostatycznego, a czasem oddechowego (u ryb dwudysznych).

Położony w przedniej części przewodu pokarmowego (z wyjątkiem dwudysznych, u których leży poniżej przewodu). Powstaje w rozwoju embrionalnym jako uchyłek ściany przełyku. Może być jedno-, dwu- lub trzykomorowy.

Utworzony z cienkiej, elastycznej, nieprzepuszczalnej dla gazów błony, wypełniony mieszaniną azotu, tlenu i dwutlenku węgla. Może być połączony z przełykiem (otwarty do przełyku – ryby otwartopęcherzowe) lub niepołączony z przewodem pokarmowym (zamknięty – ryby zamkniętopęcherzowe). Ilość gazu w pęcherzu otwartym regulowana jest przez przewód łączący z przełykiem (). W pęcherzu zamkniętym połączenie z przełykiem zarasta. Wprowadzanie gazów do wnętrza pęcherza następuje przez gruczoły gazowe, a usuwanie – poprzez narząd zwany otworem owalnym (), łączącym pęcherz z naczyniami krwionośnymi (sieć dziwna, ). Gazy wyprowadzane są do obiegu krwi, a następnie usuwane z organizmu przez skrzela i skórę.

Zmiana objętości pęcherza pławnego powoduje zmianę ciężaru właściwego ryby.

Pęcherz pławny nie występuje u wszystkich ryb – nie mają go ryby chrzęstnoszkieletowe; u wielu kostnoszkieletowych prowadzących przydenny tryb życia zanikł wtórnie. U niektórych ryb pęcherz pławny pełni funkcję rezonatora, pośrednicząc w przenoszeniu sygnałów dźwiękowych ze środowiska przez aparat Webera do błędnika. U kulbinowatych i batrachowatych jest wykorzystywany do wydawania dźwięków. Pęcherz pławny piskorzowatych reaguje na zmiany ciśnienia atmosferycznego.

Bibliografia 
 
 

Anatomia ryb
Ichtiologia
Protopterus

Protopterus – rodzaj dwudysznych ryb prapłaźcokształtnych z rodziny prapłetwcowatych (Protopteridae).

Występowanie 
Zamieszkują bagniste zbiorniki wodne Afryki tropikalnej.

Cechy charakterystyczne 
Charakteryzuje się ciałem wydłużonym, o przekroju owalnym, mierzącym od 40 cm (Protopterus amphibius) do 2 m (Protopterus aethiopicus), pokrytym drobną, głęboko osadzoną łuską cykloidalną. Płetwy wiotkie, nie mają promieni, płetwy parzyste nitkowate. Płuco dwuczęściowe, rozłożone po obu stronach przewodu pokarmowego. Skrzela słabo rozwinięte. W porze suchej prapłetwce (z wyjątkiem prapłetwca czarnego) zakopują się w błocie i przechodzą w stan estywacji, w czasie której dojrzewają komórki rozrodcze prapłetwców. Zapotrzebowanie energetyczne organizmu w tym okresie zaspokajane jest z zapasów tłuszczu i tkanki mięśniowej, powoduje obniżenie masy ciała ryby nawet do 20%. Z nadejściem pory deszczowej ryby budzą się z letniego snu i przystępują do intensywnego żerowania. Zjadają mięczaki i ryby. Po upływie miesiąca przystępują do budowy gniazda i składają ikrę. Samiec odświeża wodę w gnieździe ruchami ciała jednocześnie chroniąc je przed intruzami.

Klasyfikacja 
Współcześnie żyjące gatunki zaliczane do tego rodzaju:

 Protopterus aethiopicus – prapłetwiec abisyński, prapłetwiec wielki
 Protopterus amphibius – prapłetwiec mały
 Protopterus annectens – prapłetwiec, skrzelec, prapłetwiec brunatny
 Protopterus dolloi – prapłetwiec afrykański, prapłetwiec czarny

Gatunkiem typowym jest Lepidosiren annectens (=P. annectens).

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Mięśniopłetwe
Prapłetwcowate

Prapłetwcowate (Protopteridae) – rodzina słodkowodnych ryb rogozębokształtnych (Ceratodontiformes).

Występowanie 
Prapłetwce zasiedlają słodkie wody Afryki, przebywając w płytkich miejscach bagna, mokradła rzek i jezior (np. Jezioro Wiktorii).

Charakterystyka 
Charakteryzują się średnio wydłużonym ciałem oraz obecnością sześciu łuków skrzelowych i pięciu szczelin skrzelowych. Największe osobniki dorastają do 180 cm długości ciała. Mogą żyć bez wody przez wiele miesięcy, w niesprzyjających warunkach zapadają w stan estywacji. Są mięsożerne, zjadają skorupiaki, larwy owadów wodnych i mięczaki.

Klasyfikacja 
Do rodziny zaliczany jest tylko jeden rodzaj:

Protopterus

Zobacz też 
 Lista rodzin ryb

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Mięśniopłetwe
Popychacz

Popychacz – rodzaj członu mechanizmu przenoszący obciążenia wzdłużne. Popychacz w przeciwieństwie do cięgna jest członem sztywnym, może więc być także ściskany. Najczęściej popychacz jest częścią mechanizmu krzywkowego. Popychacz jest wykonywany najczęściej z żeliwa lub stali niestopowej. W celu zwiększenia twardości i odporności na zużycie stopa popychacza żeliwnego jest odbielana, a popychacza stalowego nawęglana i hartowana.

Typowe popychacze to:
płaskie,
rolkowe,
dźwigniowe,
hydrauliczne.

Układ rozrządu
Koło (budowa maszyn)

Koło – człon mechanizmu o kształcie walcowym lub stożkowym. Koło zwykle toczy się po podłożu, innym członie mechanizmu, lub innym kole lub współpracuje z cięgnem. Koło wykonuje wielokrotny, pełny ruch obrotowy wokół własnej osi.

Koło toczące się po podłożu może być kołem czynnym - koło napędowe lub kołem biernym – koło podporowe w podwoziach pojazdów lub krążek w mechanizmach krzywkowych. Tworzy wtedy z podłożem lub zarysem krzywki parę kinematyczną drugiej klasy, drugiej postaci – p2 – II.

Innymi rodzajami kół są człony  przekładni: zębatych (koło zębate), ciernych, łańcuchowych pasowych

Maszynoznawstwo
Prapłetwiec abisyński

Prapłetwiec abisyński, prapłetwiec wielki (Protopterus aethiopicus) – gatunek ryby mięśniopłetwej z rodziny prapłetwcowatych (Protopteridae). Hodowane w akwariach publicznych. Ryba ta posiada największy ze wszystkich dotąd zbadanych genomów kręgowców, posiadający 1,3×1011 par zasad.

Cechy charakterystyczne 
Charakteryzuje się wydłużonym ciałem pokrytym łuską cykloidalną. Płetwy wiotkie, nie mają promieni. Maksymalna długość ciała dochodzi do 2 m, przeciętna około 1,3 m. Maksymalna masa ciała wynosi 17 kg. Żyje w wysychających w porze suchej strumieniach i bagnach środkowej Afryki. Ma płuco podzielone na dwie części oraz skrzela. Kiedy zanurzony jest w wodzie oddycha przez skrzela. W niesprzyjających warunkach atmosferycznych (susza) zakopuje się w błocie i przechodzi w stan estywacji. W czasie suszy zamyka się w kokonie, który wytwarza z własnego śluzu i w którym zostawia kilka otworów potrzebnych do wymiany powietrza i oddycha płucami. Z nadejściem pory deszczowej funkcje życiowe ryby wracają do normy.

Podgatunki 
Wyróżniono następujące podgatunki:
 Protopterus aethiopicus aethiopicus
 Protopterus aethiopicus congicus
 Protopterus aethiopicus mesmaekersi

Przypisy 

Mięśniopłetwe
Ryby Afryki
Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1851 roku
Wahacz

Wahacz – sztywny człon mechanizmu wykonujący cykliczny ruch obrotowy wokół stałej osi obrotu o ograniczonym kącie obrotu.
Po wykonaniu ruchu wahacz wraca do położenia wyjściowego kończąc cykl pracy. Bieg powrotny może być ruchem czynnym lub jałowym.

Wahacz stosowany jest powszechnie jako element maszyn zwłaszcza w  motoryzacji. Jest używany jako element zawieszenia pojazdów od osi najczęściej odizolowany tulejami metalowo-gumowymi w celu wytłumienia drgań przenoszonych z nawierzchni, po której pojazd się porusza.

Wyróżniamy wahacze poprzeczne, wleczone lub pchane.

Części maszyn
Elementy zawieszenia pojazdów
Oś wiązana

Oś wiązana w lokomotywie to oś napędowa połączona z innymi za pomocą wiązarów przenoszących napęd, stosowana w prawie wszystkich parowozach oraz rzadko w lokomotywach spalinowych i elektrycznych. Szczególnym przypadkiem jest oś ślepa pozbawiona kół, zamocowana na stałe w ostoi, otrzymująca napęd z silnika. Dzieli się na oś silnikową i osie dowiązane.

Zobacz też 
 Koła toczne 
 Zestaw kołowy

Lokomotywy
Maszynoznawstwo
Koła toczne

Oś toczna (dawna nazwa oś potoczna) w pojeździe szynowym to oś pojazdu nie otrzymująca napędu.

W lokomotywach zadaniem zestawu kołowego osadzonego na osi tocznej jest przeniesienie ciężaru pojazdu na tor (np. w celu obniżenia nacisku) albo prowadzenie pojazdu po łuku toru (parowozy).

Obecnie osie toczne w lokomotywach stosuje się sporadycznie.

Przypisy

Zobacz też 
 oś dowiązana, oś napędowa, zestaw kołowy

Tabor kolejowy
Części maszyn
Oś ślepa

Oś  ślepa  – rzadko stosowana w lokomotywach spalinowych i elektrycznych oś dowiązana bez kół, np. w polskiej lokomotywie manewrowej serii SM03. Otrzymuje przez przekładnię zębatą napęd od silnika i przekazuje go do osi napędowych za pomocą wiązarów. Pozbawienie jej kół pozwala na sztywne (nieresorowane) łożyskowanie w ostoi co ułatwia przekazanie napędu.

Lokomotywy
Maszynoznawstwo
Georgia (ujednoznacznienie)

Georgia – stan w USA
 Strait of Georgia – cieśnina Oceanu Spokojnego, u wybrzeża Kanady
 Georgia Południowa (ang. South Georgia) – brytyjska wyspa na południowym Atlantyku
 Georgia – imię
 Georgia – czcionka

Miasto w USA:
 Georgia – miasto w stanie Vermont, w hrabstwie Franklin

Gminy w USA:
 Georgia (ang. Georgia Township) – gmina w stanie Arkansas, w hrabstwie Nevada
 Georgia (ang. Georgia Township) – gmina w stanie Dakota Południowa, w hrabstwie Grant
 Georgia (ang. Georgia Town) – gmina w stanie Vermont, w hrabstwie Franklin

Osoby:
 Georgia (1531-1573/1574) – księżniczka pomorska
 Georgia – właśc. Georgia Rose Harriet Barnes, brytyjska producentka muzyczna, wokalistka i perkusistka
Georgina (imię)

Georgina — w niektórych językach żeński odpowiednik imienia Jerzy, które w języku polskim posiada odpowiednik Jerzyna, jednak bardzo rzadko spotykany. W języku czeskim kobiece imię Jiřina, podobnie jak Jiří, jest natomiast bardzo popularne. Forma Georgina jest spotykana w Polsce, choć bardzo rzadko.

Znane osoby noszące imię Georgina:

 Georgina Tarasiuk – polska piosenkarka
 Georgina von Liechtenstein – księżniczka Liechtensteinu, członkini rodu panującego, 14. z kolei do tronu księstwa

W specyficznie czeskim wariancie Jiřina: 

 Jiřina Hauková – poetka
 Jiřina Jirásková – aktorka
 Jiřina Křížová – hokeistka na trawie
 Jiřina Pelcová – biathlonistka
 Jiřina Ptáčníková – skoczkini o tyczce
 Jiřina Rutová – autorka podręcznika do nauki języka czeskiego

Przypisy 

Imiona żeńskie
Gilbert

Gilbert – imię męskie pochodzenia germańskiego. Wywodzi się od słów gisel – przysięga i beracht – jasny. Imię zostało wprowadzone do języka angielskiego przez Normanów, a potem spopularyzowane dzięki XII-wiecznemu św. Gilbertowi.

Gilbert imieniny obchodzi:
 4 lutego, jako wspomnienie św. Gilberta z Sempringham,
 13 lutego, jako wspomnienie św. Gilberta – biskupa Meaux,
 16 lutego.

Znane osoby noszące imię Gilbert:
 Gilbert Keith Chesterton, pisarz, eseista, apologeta chrześcijański, konwertyta
 Gilberto Agustoni, kardynał katolicki
 Gilbert Bécaud, francuski piosenkarz, kompozytor i aktor
 Gilbert Fuchs, niemiecki łyżwiarz figurowy
 Giba – Gilberto Godoy – siatkarz brazylijski
 Gilbert Van Binst, były belgijski piłkarz.

Znane osoby noszące nazwisko Gilbert:
 William Gilbert – fizyk
 David Gilbert, angielski snookerzysta
 Paul Gilbert, muzyk
 Philippe Gilbert, belgijski kolarz szosowy, mistrz świata.

Znane postacie literackie noszące imię Gilbert:
 Gilbert Blythe – jedna z głównych postaci serii książek Lucy Maud Montgomery Ania z Zielonego Wzgórza

Zobacz też 

 Gilbert (postać Disneya)

Przypisy 

Męskie imiona germańskie

fr:Gilbert
Gizela (imię)

Gizela – imię żeńskie pochodzenia germańskiego. Wywodzi się od słowa gisel oznaczającego przysięgę lub zakładnika. Imię spopularyzowane przez balet Adolphe’a Adama Giselle z 1841.

Gizela imieniny obchodzi 7 maja i 8 marca.

Znane osoby o tym imieniu:
 bł. Gizela – królowa węgierska
 Gisele Bündchen – brazylijska topmodelka
 Gisela Dulko – argentyńska tenisistka
 Gizela Habsburg – arcyksiężniczka Austro-Węgier
 Gisèle Pascal – francuska aktorka
 Gyselle Silva – kubańska siatkarka

Żeńskie imiona germańskie

fr:Gisèle
Prapłaźcokształtne

Prapłaźcokształtne, płazakokształtne – grupa ryb dwudysznych 
(Dipnoi), klasyfikowana w randze podrzędu Lepidosirenoidei w obrębie rogozębokształtnych, a wcześniej w randze rzędu Lepidosireniformes.

Cechy charakterystyczne 
Ciało wydłużone, płetwy piersiowe i brzuszne pozbawione promieni, wiotkie; parzysty pęcherz pławny, łuska drobna.

Klasyfikacja 
Grupa ta obejmuje dwie rodziny:
 płazakowate (Lepidosirenidae)
 prapłetwcowate (Protopteridae)

Zasięg występowania 
Do płazakowatych zaliczany jest 1 gatunek, prapłaziec zasiedlający rzeki i rozlewiska Brazylii i Paragwaju.
Prapłetwcowate obejmują 4 współcześnie żyjące gatunki, w tym prapłetwiec, występujące w Afryce.

Zobacz też 
 Lista rodzin ryb

Przypisy 

Mięśniopłetwe
Amortyzator

Amortyzator, łagodnik – mechanizm, którego zadaniem jest przechwycić i rozproszyć nadmiar energii w układzie mechanicznym. Używany jest w celu zabezpieczenia urządzenia lub operatora przed negatywnym oddziaływaniem drgań i zwiększenia komfortu eksploatacji.

Ze względu na medium tłumiące ruch, amortyzatory można podzielić na:
 hydrauliczne,
 pneumatyczne,
 hydropneumatyczne,
 magnetyczne,
 elektromagnetyczne,
 cierne,
 powietrzne,
 elastomerowe,
 sprężynowe,
 gumowe.

W pojazdach (samochodach, motocyklach, rowerach) amortyzatory stosuje się w celu zmniejszenia kołysania resorowanego nadwozia, oraz zapobiegania oderwaniu koła od podłoża na wybojach (tzw. „podbicia”). Amortyzatory w zawieszeniu samochodu kontrolują pracę sprężyn tłumiąc drgania o różnej częstotliwości (szybkość ruchu amortyzatora), amplitudzie (suw pracy amortyzatora) i przyśpieszeniu (siła działająca na amortyzator). Dzięki odpowiedniemu tłumieniu wbicia i wybicia amortyzatora ciężar masy resorowanej samochodu jest rozkładany możliwie jak najbardziej równomiernie na wszystkie koła, niezależnie od warunków ich pracy, w celu uzyskania jak najlepszej przyczepności kół do jezdni przy zachowaniu dobrego komfortu podróżowania. Im amortyzator bardziej miękki (montowany fabrycznie – o niskich siłach tłumienia wbicia i wybicia), tym więcej energii pochłania i mniej drgań przenosi z masy nieresorowanej na resorowaną, zapewniając duży komfort podróżowania, lecz pozwala jednocześnie na większe kołysanie samochodu podczas i po pokonaniu nierówności niż amortyzator twardszy (sportowy – o wyższych siłach tłumienia wbicia i wybicia).

W niektórych nowoczesnych samochodach seryjnie lub opcjonalnie montuje się amortyzatory pozwalające na zmianę charakterystyki ich pracy podczas jazdy (np. tryb Comfort dla wygodnej jazdy lub sztywniejszy tryb Sport dla bardziej dynamicznej jazdy). Zmiana ustawienia odbywa się przy użyciu elektronicznie sterowanych zaworów lub dzięki zastosowaniu wewnątrz amortyzatora płynu magnetoreologicznego (który zmienia swoje parametry pod wpływem przepuszczanego przezeń prądu elektrycznego).

Przypisy 

Amortyzatory
Elementy zawieszenia pojazdów
Prapłetwiec brunatny

Prapłetwiec brunatny, prapłetwiec, skrzelec (Protopterus annectens) – gatunek ryby mięśniopłetwej z rodziny prapłetwcowatych (Protopteridae). Hodowana w akwariach publicznych.

Cechy charakterystyczne 
Charakteryzuje się wydłużonym ciałem pokrytym łuską cykloidalną. Płetwy wiotkie, nie mają promieni. Długość ciała do 100 cm, masa do 4 kg. Żyje w rozlewiskach rzecznych środkowej Afryki. Porę suchą spędza w wydrążonej przez siebie pionowej norze, na końcu której wytwarza ochronny kokon z zaschniętego śluzu. W stanie estywacji może pozostawać kilka lat. 

Gatunek pokrewny, prapłetwiec abisyński (Protopterus aethiopicus), osiąga długość 2 metrów.

Podgatunki 
Wyróżniane są dwa podgatunki:
 Protopterus annectens annectens
 Protopterus annectens brieni

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Mięśniopłetwe
Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1839 roku
Czas uniksowy

Aktualny czas uniksowy ()

Czas uniksowy, czas POSIX (ang. Unix time, POSIX time) – system reprezentacji czasu mierzący liczbę sekund od początku 1970 roku UTC, czyli od chwili zwanej początkiem epoki Uniksa (ang. Unix Epoch). Nie uwzględnia sekund przestępnych, zatem rzeczywista liczba sekund, jakie upłynęły od początku epoki Uniksa, jest większa o liczbę sekund przestępnych.

W systemie operacyjnym Unix i pochodnych czas jest przedstawiany jako 32-bitowa liczba sekund, które upłynęły od 1 stycznia 1970. Daną tę interpretuje się jako liczbę ze znakiem (ang. signed integer), w której wartości ujemne nie są wykorzystywane, dlatego dostępny przedział czasu wynosi 231–1 sekund, co daje wartość równą 2 147 483 647. Tym samym systemy uniksowe i funkcje oparte na tym formacie były odporne na tzw. problem roku 2000: 32-bitowy Unix time wyczerpie się 19 stycznia 2038 o godz. 03:14:07 UTC – wtedy pojawi się problem roku 2038. 

Pierwsze 109 sekund od początku epoki Uniksa upłynęło 9 września 2001, godz. 01:46:40 GMT. Chwilę tę nazwano „Unix billennium”. Niektóre strony internetowe umożliwiają śledzenie czasu uniksowego na bieżąco.

Linki zewnętrzne 
 Narzędzie online do konwersji pomiędzy czasem UNIX a zwykłą datą
 Bieżący czas uniksowy - Time.is

Unix
Czas
Algorytm ekspansji

Algorytm ekspansji – ważny element metody Espresso, która jest używana do minimalizacji funkcji boolowskich. Jednakże używany samodzielnie również prowadzi do znalezienia minimalnej realizacji zadanej funkcji boolowskiej.

Algorytm ekspansji działa na zbiorach F i R (patrz Zapis funkcji boolowskiej w artykule Funkcja boolowska). Jego idea polega na maksymalnym powiększeniu kostek zbioru F. Ograniczeniem są tu kostki ze zbioru R.

Algorytm 
Działanie algorytmu przebiega następująco:
 Wyznaczenie macierzy blokujących B(ki, R) dla ki∈F.
 Wyznaczenie implikantów prostych funkcji f=(F, R).
 Wyznaczenie zbioru implikantów prostych pokrywających wszystkie kostki ki.

Macierze blokujące 
Macierz blokującą B(ki, R) tworzy się negując -te kolumny macierzy R przy czym -te elementy kostki ki są jedynkami. Przykładowo:
 

Należy wyznaczyć macierz blokującą dla każdej kostki ze zbioru F.

Wyznaczenie implikantów prostych 
Dla danej kostki ki wyznaczamy ekspansje k+(L,ki). Jeśli L jest minimalnym pokryciem kolumnowym macierzy blokującej, to k+ jest implikantem prostym funkcji f.

Należy zatem znaleźć minimalne pokrycia kolumnowe macierzy Bi. Dla macierzy B1, wyznaczonej powyżej, minimalnymi pokryciami kolumnowymi są  i  Zauważmy, że istnieje też pokrycie  ale nie jest to pokrycie minimalne.

Kostkę k+(L,k) wyznacza się następująco:
 

Zatem:

Końcowy krok 
Gdy mamy już wyznaczone wszystkie implikanty proste, należy wyznaczyć taki ich podzbiór, który pokrywa wszystkie kostki ki ze zbioru F. Suma tych implikantów będzie minimalną realizacją zadanej funkcji f(F, R).

Funkcje boolowskie
ekspansji
Ładunek

ładunek (patron) – rodzaj dawnego naboju stosowanego w broni odprzodowej
 ładunek miotający – porcja materiału miotającego służąca do wystrzelenia pocisku
 ładunek wybuchowy – porcja materiału wybuchowego służąca do wytworzenia eksplozji o określonej sile rażenia
 ładunek kumulacyjny – specjalnie ukształtowany ładunek wybuchowy, kumulujący energię wybuchu w jednym punkcie
 ładunek prochowy – ładunek wybuchowy, w którym energia pochodzi z eksplozji prochu
 ładunek jądrowy – ładunek wybuchowy, w którym energia pochodzi z przemian jądrowych
 ładunek termojądrowy – ładunek jądrowy, w którym energia pochodzi z reakcji termojądrowej

 ładunek – fizyka
 ładunek –  transport
 Ładunek – film
Płazakowate

Płazakowate, prapłaźcowate (Lepidosirenidae) – rodzina (prawdopodobnie monotypowa) słodkowodnych ryb płazakokształtnych w podgromadzie dwudysznych. Charakteryzują się ciałem znacznie wydłużonym oraz obecnością pięciu łuków skrzelowych i czterech szczelin skrzelowych.

Jedynym współcześnie żyjącym przedstawicielem płazakowatych jest zaliczany do rodzaju Lepidosiren Fitzinger, 1837 prapłaziec, zamieszkujący rzeki i rozlewiska Brazylii i Paragwaju. 

Do tej rodziny może należeć paleozoiczny Gnathorhiza.

Zobacz też 
 Lista rodzin ryb

Przypisy

Bibliografia 
 

Mięśniopłetwe
Anabioza

Anabioza ( ‘ożywianie’), życie utajone – odwracalny, przejściowy stan skrajnego obniżenia aktywności życiowej (tzw. pozornej śmierci) organizmu, będący odpowiedzią na niekorzystne warunki środowiska naturalnego (np. zbyt niska temperatura, niedostatek wody).

Występuje u pierwotniaków (cysty), bakterii (zarodniki), roślin (nasiona w stadium spoczynkowym) oraz niższych zwierząt (niesporczaków i wrotków mcholubnych). Czasami zachodzi również u bardziej złożonych organizmów, takich jak dżdżownice. Zimowe lub letnie odrętwienie u ryb i płazów oraz sen zimowy ssaków także mają związek z anabiozą.

Stan sztucznej hibernacji, podobnej do anabiozy, wywołuje się także u człowieka podczas przeprowadzania niektórych zabiegów chirurgicznych.

W zależności od przyczyny wywołującej ten stan wyróżniane są:
 anhydrobioza – wywołana brakiem odpowiedniej ilości wody,
 anoksybioza – wywołana niewystarczającą ilością tlenu,
 encystacja – wywołana brakiem odpowiedniej ilości pożywienia,
 osmobioza – wywołana zmianą ciśnienia osmotycznego w środowisku.

Zobacz też 

 hibernacja, estywacja, abioza, diapauza
 spoczynek względny, spoczynek bezwzględny
 krioprezerwacja

Przypisy 

Fizjologia
Ipsofon

Ipsofon – poprzednik automatycznej sekretarki telefonicznej. Rozwiązanie dziś już niestosowane, popularne do lat 70. XX wieku składało się z magnetofonu o jakości dźwięku dyktafonu oraz aparatu telefonicznego dostosowanego do współpracy z tym magnetofonem.

Urządzenia telekomunikacyjne
Pryska (cesarzowa)

Pryska, Prisca (zm. ok. 315 n.e. w Tesalonice) – żona cesarza Dioklecjana, matka Galerii Walerii, drugiej żony Galeriusza.

Życiorys 
Bliższe szczegóły z jej życia nie są znane. W chwili objęcia władzy przez Dioklecjana (284) była już jego żoną. Towarzyszyła córce Walerii na dworze zięcia Galeriusza (małżeństwo zawarto w 293), gdzie prawdopodobnie nie odgrywała większej roli politycznej. Nie zachowały się żadne wzmianki o posiadanych przez nią tytułach ani inskrypcje i monety z wizerunkiem (w odróżnieniu od Walerii). 

W trakcie wypraw wojennych Galeriusza przebywała czasowo z córką na dworze Dioklecjana w Nikomedii. Podczas ostatniej fali prześladowań chrześcijan w 303 znalazła się wśród zobowiązanych do złożenia ofiar dawnym bogom. Laktancjusz w De mortibus persecutorum zasugerował, że zarówno Pryska, jak i Waleria mogły być chrześcijankami, co późniejsi badacze traktują z rezerwą. Jednakże istnieje przypuszczenie, że z tego powodu Dioklecjan nie zdecydował się nadać jej tytułu augusty ani też emitować monet w jej imieniu.

Prawdopodobnie Pryska nie towarzyszyła Dioklecjanowi w Dalmacji po jego abdykacji. Dalsze jej losy były nierozerwalnie związane z córką. Wiosną 311 zmarł po chorobie nowotworowej Galeriusz, wyznaczając na opiekuna Walerii Licyniusza. Nie był on wówczas żonaty i prawdopodobnie złożył Walerii propozycję małżeństwa, którą odrzuciła udając się wraz z matką na dwór Maksymina Dai (siostrzeńca Galeriusza). Także i on wystąpił o rękę Walerii (jakkolwiek żonaty), a kolejna odmowa spowodowała jego niełaskę. Majątek Walerii i Pryski został skonfiskowany, stracono część ich służby, zaś one same skazane zostały na wygnanie. Przez jakiś czas przebywały na zesłaniu na Saharze. Za żoną i córką bezskutecznie wstawiał się Dioklecjan. 

W 313 cesarz Maksymin Daja został pokonany przez Licyniusza i wkrótce zmarł. Z rozkazu Licyniusza stracono m.in. wdowę i dzieci zmarłego, jak również przebywającego na jego dworze syna Galeriusza – Kandydiana (niegdyś adoptowanego przez Walerię). Licyniusz wydał też wyrok śmierci na Walerię i Pryskę, lecz obie zdołały zbiec w przebraniu prostych kobiet. W różnych prowincjach cesarstwa ukrywały się przez piętnaście miesięcy, być może dążąc do uzyskania schronienia w Dalmacji u Dioklecjana. Ostatecznie zostały ujęte w Tesalonice i publicznie stracone, a ciała ich utopione w morzu.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia 
 Beata Stola: Cesarzowe pierwszej tetrarchii: Priska, żona Dioklecjana i Waleria, żona Galeriusza. „Meander” nr 1-2, 1991, s. 55-62
 Aleksander Krawczuk: Poczet cesarzowych Rzymu. Warszawa: Wydawnictwo Iskry, 1998, s. 186-187,

Linki zewnętrzne 
 Michael DiMaio Jr.: Prisca, Galeria Valeria, and Candidianus. W: De Imperatoribus Romanis 

Cesarzowe rzymskie
Urodzeni w III wieku
Zmarli w IV wieku
Kolor

Kolor – synonim barwy
 kolor – oznaczenia w grze w karty
 kolor – właściwość kwarków (patrz chromodynamika kwantowa)
 Kolor – miejscowość w Indonezji, w prowincji Jawa Wschodnia
 Kolor – czerwona odmiana winorośli
 Kolor – zespół disco polo
 Kolor – album zespołu Róże Europy
 Radio Kolor – rozgłośnia radiowa z siedzibą w Warszawie
 Kolory – tomik z piosenkami Agnieszki Osieckiej wydany w 1963 r.

Zobacz też 
 lista kolorów w języku polskim
 Teoria koloru
 color
 Colors
 Colours
Reich

Niemieckojęzyczny odpowiednik słowa „Rzesza”

Inne znaczenia 
 Reich – gmina w Niemczech, w kraju związkowym Nadrenia-Palatynat, w powiecie Rhein-Hunsrück
 Reich – polski film sensacyjny
 „Das Reich” – hitlerowska gazeta
 „Das Reich” – przydomek 2 Dywizji Pancernej SS
 (29185) Reich – planetoida pasa głównego

Osoby 
 Burkhard Reich – niemiecki piłkarz
 Jakob Reich – szwajcarski strzelec
 Leon Reich – polski polityk syjonistyczny
 Marco Reich – niemiecki piłkarz
 Robert Reich – amerykański polityk
 Siegfried Reich – niemiecki piłkarz
 Stanisław Reich – polski prawnik i wojskowy
 Steve Reich – kompozytor amerykański
 Wilhelm Reich – austriacki psychiatra, psychoanalityk i seksuolog
 Marcel Reich-Ranicki – niemiecki krytyk literacki polsko-żydowskiego pochodzenia

Zobacz też 
 Raich