alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Arnold Zweig

Arnold Zweig (ur. 10 listopada 1887 w Głogowie, zm. 26 listopada 1968 w Berlinie) – niemiecki pisarz i pacyfista.

Życiorys 
Był synem żydowskiego siodlarza. Wykształcenie odbierał w gimnazjum w Katowicach, a następnie studiował filozofię, filologię nowożytną, germanistykę, historię i historię sztuki. Brał udział w I wojnie światowej, pod jej koniec pracował w wydziale prasowym sztabu frontu wschodniego w Kownie. Po przeżyciach z okresu I wojny światowej pozostał zaangażowanym pacyfistą, a także zetknął się ze wschodnioeuropejskim syjonizmem. Od 1923 roku mieszkał w Berlinie, był redaktorem żydowskiego pisma „Jüdische Rundschau”. W tym okresie był bardzo zaangażowany w działalność syjonistyczną. Po przejęciu władzy przez hitlerowców w 1933 roku zmuszony był opuścić Niemcy; poprzez Czechosłowację i Szwajcarię dotarł do Francji, gdzie zatrzymał się na dłużej i spotkał się z innymi niemieckimi emigrantami: Tomaszem Mannem, Lionem Feuchtwangerem, Anną Seghers i Bertoltem Brechtem. Ze względu na swoje syjonistyczne przekonania wyjechał do Palestyny (Hajfa). Wydawał tam niemieckojęzyczne pismo emigracyjne „Orient”. Podczas pobytu w Palestynie zraził się do syjonizmu i zaczął się coraz bardziej skłaniać ku socjalizmowi.

W roku 1948 zdecydował się powrócić do Niemiec Wschodnich. Po wojnie pełnił funkcje w aparacie władzy NRD i uczestniczył w ruchu pokojowym (między innymi był delegatem na Kongresy Pokojowe w Paryżu i Warszawie).

22 listopada 1950 w Warszawie na II Kongresie Obrońców Pokoju został wybrany w skład Światowej Rady Pokoju.

Został odznaczony m.in. Orderem Zasług dla Ojczyzny.

Ważniejsze dzieła 
 Nowele o Klaudii (Novellen um Claudia, 1912)
 Wielka wojna białych ludzi''' (Der große Krieg der weißen Männer cykl powieściowy, 1927-1954)
 Czas dojrzał (Die Zeit ist reif, 1958)
 Młoda kobieta z roku 1914 (Junge Frau von 1914, 1931)
 Wychowanie pod Verdun (Erziehung vor Verdun, 1935)
 Spór o sierżanta Griszę (Der Streit um den Sergeanten Grischa, 1927 )
 Umilkły działa (Die Feuerpause, 1954)
 Intronizacja (Einsetzung eines Königs, 1937)
 Topór z Wandsbek (Das Beil von Wandsbeck, 1943)

 Przypisy 

 Bibliografia 
 
 Maritta Rost: Bibliographie Arnold Zweig. 2 Bde. Berlin u. Weimar: Aufbau Verl., 1987
 Pisarze niemieckojęzyczni XX wieku. Leksykon encyklopedyczny PWN'' pod red, Marka Zybury. Warszawa – Wrocław: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1996. ISBN 83-01-11995-0 (autor biogramu: Marek Zybura).

Członkowie Światowej Rady Pokoju
Członkowie wschodnioniemieckiego PEN Clubu
Laureaci Międzynarodowej Leninowskiej Nagrody Pokoju
Ludzie urodzeni w Głogowie
Niemieccy prozaicy XX wieku
Niemieccy Żydzi
Odznaczeni Orderem Zasługi dla Ojczyzny (NRD)
Pisarze niemieckojęzyczni
Pisarze związani z Berlinem
Pisarze związani z Katowicami
Pisarze związani z NRD
Urodzeni w 1887
Zmarli w 1968
Welbot

Welbot (także welbat, walbat) – łódź okrętowa, wiosłowa lub wiosłowo-żaglowa, zwrotna, szybka, wąska, o ostrym profilu, wąskim dziobie i wąskiej burcie. Termin, dziś już historyczny, pochodzi od angielskiej nazwy whaleboat i oznaczał pierwotnie łódź używaną przez wielorybników w czasie polowań, gdy trzeba było szybko przemierzać duże odległości aby dopaść wieloryba. Z czasem welboty zaczęły być używane również na statkach szkolnych i wojennych zamiast szalup (np. w carskiej Rosji). Używano ich zarówno do ćwiczeń, jak i komunikacji z lądem (w tym do przewozu oficerów najwyższych rangą).

Terminu "welbot" użył też w swojej książce gen. Mariusz Zaruski na określenie szalup ratunkowych zainstalowanych w okresie międzywojennym na pierwszym „Zawiszy”.

Przypisy 

Łodzie
Takielunek

Takielunek (od niem. Takelung / Taklung) – termin żeglarski oznaczający tę część osprzętu żaglowego na statku wodnym o napędzie żaglowym, która jest aktualnie rozmieszczona na jednostce w celu użytkowania.

Analiza 
Termin ten stosowany jest w kilku zakresach:

 w znaczeniu najwęższym:Wszystkie liny zainstalowane na żaglowcu, a więc zarówno liny olinowania stałego jak i ruchomego, wraz z całym ruchomym osprzętem służącym do zainstalowania tych lin, jak: bloczki, krętliki, ściągacze itp...
 w znaczeniu szerszym:Wszystkie ruchome lub łatwo demontowalne (np. poprzez odpięcie, zdjęcie, odblokowanie itp.) rzeczy związane z napędem żaglowym znajdujące się na żaglowcu powyżej pokładu, a więc: olinowanie, ruchome drzewca, oraz reszta sprzętu. W tym znaczeniu takielunek to np. wszystko to, co się demontuje na czas zimowania jednostki.
 w znaczeniu najszerszym:Wszystko powyżej linii pokładu łącznie z masztami. W tym znaczeniu takielunek określa typ jednostki. Mówi się wtedy, że jednostka jest otaklowana jako jol, kecz, fregata, szkuner itp.

Taklowanie, albo otaklowanie jednostki (ang. rigging), to przygotowanie jednostki do żeglugi poprzez zamocowanie całego niezbędnego wyposażenia na zewnątrz kadłuba. Podobnie roztaklowanie.

Pracownik zajmujący się taklowaniem to takielarz.

Takielarnia to wydział stoczni, w którym takie prace się wykonuje.

Etymologia: jęz. staroniemiecki: takel – lina

Zobacz też 

 olinowanie
 omasztowanie
 ożaglowanie

Przypisy

Bibliografia
 

Okrętownictwo
Wyposażenie jachtu i osprzęt
Instrument dęty drewniany

Instrument dęty drewniany – instrument dęty, w którym wibratorem jest drewniany stroik, bądź krawędź, o którą rozpraszany jest strumień powietrza. Sam instrument może być wykonany z dowolnego materiału, np. drewna, metalu lub tworzywa sztucznego.

Źródłem dźwięku w instrumentach dętych drewnianych jest wibrujący strumień powietrza, którego częstotliwość (wysokość dźwięku) jest regulowana przez zakrywanie otworów w korpusie instrumentu.
Ponieważ przykrywanie wielu otworów naraz byłoby trudne lub nawet niewykonalne, w wielu instrumentach dętych drewnianych stosuje się mechanizm z klapami.

Większość instrumentów dętych transponuje. Oznacza to, że słyszymy dźwięk, różniący się od tego, który jest zapisany w nutach. każdy instrument transponuje o inny interwał, albo w ogóle nie transponuje.

Do grupy instrumentów dętych drewnianych należą:

flet prosty
flet poprzeczny
flet piccolo
obój
klarnet
fagot
kontrafagot
saksofon
szałamaja
rożek angielski
dudy

Instrumenty dęte drewniane można podzielić na trzy grupy ze względu na konstrukcję ustnika bądź stroika:

Instrumenty z jednym stroikiem (jednostroikowe): posiadające pojedynczy drewniany stroik zamocowany w ustniku, powodujący wibrację przepływającego powietrza przez szparę pomiędzy nim a ustnikiem. Do tej grupy należą klarnet i saksofony.
Instrumenty z dwoma stroikami (dwustroikowe): Stroik umieszczony u nasady rurki tworzącej ustnik. Stroik zbudowany jest z dwóch drewnianych lub trzcinowych płatków, powodujących wibrację powietrza przepływającego pomiędzy nimi. Do tej grupy instrumentów należą obój, rożek angielski, fagot i kontrafagot.
Instrumenty z ostrą krawędzią (wargą) stroik jest delikatnie wgłębiony i nie widać go od razu do tej grupy instrumentów należą: flet poprzeczny i flet prosty.

Zobacz też 

 Instrument dęty blaszany
 Skale instrumentów muzycznych
Instrument dęty blaszany

Instrument dęty blaszany – instrument dęty, którego ustnik, a w większości przypadków także cały instrument, wykonany jest z metalu. Ustnik w instrumentach blaszanych ma kielichowaty kształt o przekroju stożkowym. Cechą charakterystyczną instrumentów blaszanych jest brak stroika, którego rolę przejmują usta grającego podczas przyciskania ich do ustnika.

Do grupy instrumentów dętych blaszanych należą (uszeregowane pod względem wielkości):
 trąbka
 trąbka sygnałowa
 róg (inna nazwa to waltornia)
 puzon
 tuba
 sakshorn
 kornet
 suzafon
 helikon
Do tej grupy zalicza się również skrzydłówkę. Instrumenty dęte są najstarszą grupą instrumentów obok perkusyjnych. Ich początki sięgają czasów prehistorycznych. Wywodzą się z urządzeń służących wzmacnianiu naturalnego głosu ludzkiego. Pierwszymi takimi próbami zapewne było składanie rąk wokół ust, co kierunkowało dźwięk. Później zaczęto używać w tym celu wszelkiego rodzaju przedmiotów pochodzenia naturalnego. Były to zapewne wydrążone gałęzie drzew, bambusowe rury, muszle i w końcu rogi zwierzęce. Właśnie te ostatnie są w ścisłym sensie poprzednikami wszystkich współczesnych instrumentów blaszanych. Róg, najczęściej bydlęcy, miał optymalny kształt pod względem produkcji dźwięku – stożkowo rozszerzającej się rury. Także materiał rogu, gdy odpowiednio wyprawiony, miał właściwości preferujące go do roli instrumentu. Rogi, z czasem wyposażane w metalowe ustniki, stały się ważnym instrumentem użytkowym w dawnych technikach militarnych, służącym jako urządzenie ostrzegawcze oraz do wydawania komend muzycznych. Na przykład w grobowcach faraona Tutenchamona z okresu 1500 p.n.e. znaleziono trąby wykonane ze srebra oraz z brązu. Były to instrumenty składające się z prostej rury o długości ok. 120 cm z dzwonowatym rozszerzeniem u końca o średnicy 26 cm.

Bezpośrednio z rogu wywodzi się trąbka sygnałowa. Może ona mieć różny kształt – od imitującego róg, przez w różny sposób zwiniętą rurę, aż po formę podobną do współczesnej trąbki. Rogi, często misternie zdobione, oprawiane w szlachetne metale i kamienie, stały się atrybutami militarnej gali. Do dziś używane są w łowiectwie i kolejnictwie. Z innych prehistorycznych instrumentów wyewoluowały inne instrumenty znane z wykopalisk, ikonografii lub są do dziś używane w lokalnych kulturach jednakże bez wentyli. Jako że trąbka sygnałowa, jak wcześniejszy róg, ma stałą i niezmienną długość, zmianę wysokości granego dźwięku można zmieniać jedynie poprzez zadęcie i zmianę ułożenia ust w ustniku. Daje to doświadczonemu instrumentaliście możliwości zagrania dźwięków objętych szeregiem harmonicznym opartych na dźwięku, który jest naturalnym strojem instrumentu. Na trąbce sygnałowej gra się zwykle tylko krótkie i proste melodie tzw. fanfary.

Przełomem w historii rozwoju instrumentów blaszanych stało się wynalezienie wentyli w 1813, które włączały do korpusu instrumentu krągliki, co zwielokrotniło liczbę podstawowych dźwięków, a zatem i sumaryczną liczbę harmonicznych (oddzielny szereg dla każdego dźwięku podstawowego).

Linki zewnętrzne 
 Kompendium wiedzy o instrumentach dętych blaszanych na stronie Wiedeńskiej Biblioteki Symfonicznej (ang.)
Instrument dęty klawiszowy

Instrument dęty klawiszowy – instrument dęty, w którym powietrze tłoczone jest za pomocą miecha lub innego urządzenia sprężającego. Dopływem powietrza do poszczególnych części instrumentu steruje się przy pomocy klawiatury i tzw. mechanizmu rejestrowego (zobacz głos).

Do grupy instrumentów dętych klawiszowych należą m.in.: organy (z grupy aerofonów – piszczałki labialne i idiofonów – piszczałki stroikowe), oraz akordeon, bandoneon, fisharmonia, harmonijka klawiszowa i harmonijka ustna (z grupy idiofonów).

Zobacz też 
 aerofony, idiofony, instrumenty dęte
 skale instrumentów muzycznych.
KW

kw – międzynarodowy kod ISO 639-1 języka kornijskiego,
 kW – skrót jednostki mocy – kilowat (1 kW = 1000 W = 1,36 KM),
 KW – międzynarodowy kod ISO 3166-1 Kuwejtu,
 KW – seria radzieckich czołgów ciężkich z okresu II wojny św. (KW-1, KW-2, KW-85)
 KW – skrót "kasa wyda" – pokwitowanie wypłaty gotówki z kasy firmy,
 KW – skrót księgi wieczystej,
 .kw – domena internetowa przypisana do Kuwejtu,
 kw – kodeks wykroczeń,
 komitet wojewódzki,
 Klub Wysokogórski,
 Koleje Wielkopolskie,
 Kompania Węglowa
 KW – skrót kontrwywiad wojskowy
Para jonowa

Para jonowa - układ anionu i kationu powiązanych oddziaływaniem elektrostatycznym.

Jony w parach jonowych mogą być z sobą mniej lub bardziej silnie związane:
 luźne pary jonowe, występują wtedy, kiedy nie istnieją silne oddziaływania kationów i anionów między sobą. Możliwe jest to w silnie rozcieńczonych elektrolitach, w których niskie stężenie jonów powoduje, że prawdopodobieństwo zderzenia się ich jest pomijalne małe.
 pary jonowe rozseparowane - istnieją wtedy, kiedy co prawda stężenie jonów w elektrolicie lub krysztale jest już stosunkowo wysokie, ale istnieją bariery uniemożliwiające bezpośredni kontakt jonów. W cieczy rozseparowanie zachodzi na skutek solwatacji, czyli otaczania jonów szczelną otoczką cząsteczek rozpuszczalnika na skutek słabych oddziaływań elektrostatycznych między jonem i rozpuszczalnikiem. W krysztale rozseparowanie może następować na skutek np. zamknięcia jonów w siatce krystalicznej i zablokowania swobody jego przemieszczania się.
 pary jonowe związane - istnieją w elektrolitach ciekłych, w których występuje duże stężenie jonów. Jony te nadal są zsolwatowane, czyli otoczone cząsteczkami rozpuszczalnika, ale grupują się parami anion-kation. Między anionem i kationem nie istnieje jednak bezpośrednie wiązanie chemiczne, gdyż uniemożliwia to otoczka solwatacyjna.

Istnienie par jonowych rozseparowanych i związanych wyjaśnia wiele mechanizmów reakcji chemicznych.

Jony
Instrument klawiszowy

Instrumenty klawiszowe – instrumenty muzyczne pochodzące z różnych grup: strunowych, dętych, samobrzmiących, elektrycznych i elektronicznych mających jedną wspólną cechę posiadania klawiatury (zazwyczaj w stroju równomiernie temperowanym).

Do tej licznej grupy zalicza się (m.in.):
 chordofony (strunowe)
 młoteczkowe:
 fortepian
 pianino
 szarpane:
 klawesyn

 aerofony (dęte)
 organy

 idiofony (samobrzmiące)
 uderzane:
 czelesta
 dęte:
 akordeon
 fisharmonia
 melodyka

 elektrofony
 elektromechaniczne:
 organy Hammonda
 melotron
 Fender Rhodes
 elektroniczne:
 syntezator
 keyboard
 pianino elektroniczne
 pianino cyfrowe
sampler
klawiatura sterująca
stacja robocza

Zobacz też 
 Klawikord

Bibliografia
Stopa angielska

Stopa (ang. foot, skr. ft, symbol ′) – angielska jednostka długości odpowiadająca 0,3048 m:

 1 stopa = 12 cali = 30,48 cm = 1/3 jarda
 1 cal = 2,54 cm

Jednostki pochodne:
 stopa kwadratowa (sq ft) = 0,09290304 m2,
 stopa sześcienna (cu ft) = 0,028316846592 m3 = 1/100 tony rejestrowej (RT).

Niekiedy przyjmuje się, że jako wzorzec definicyjny wykorzystano długość stopy Henryka II. Jednak stopy używano na 70 lat przed okresem jego panowania, ponadto mało prawdopodobne jest, by stopa Henryka była tak duża (rozmiar 47).

Zobacz też 
 pozaukładowe jednostki miary
 stopa (miara)
 stopa polska

Przypisy 

Anglosaskie jednostki długości
Stopa polska

Stopa – dawna polska jednostka długości o wartości zależnej od czasu  i rejonu historycznego:

 Stopa staropolska tj. warszawska - do 1819 r. = 29,78 cm
 Stopa galicyjska tj. lwowska - 1787-1856 r. = 29,77 cm
 Stopa wrocławska - do 1816 r. = 28,80 cm
 Stopa krakowska - 1836-1857 r. = 29,8 cm

 1 stopa = 1/2 łokcia

Zobacz też: pozaukładowe jednostki miary, układ SI, stopa angielska, metr, miary staropolskie - przegląd historyczny, stopa (miara)

Dawne jednostki długości
Dawne polskie układy miar
CD-RW

CD-RW (ang. Compact Disc – ReWritable) – płyta kompaktowa z możliwością wielokrotnego nagrywania (ok. 1000 razy) za pomocą odpowiedniej nagrywarki komputerowej.

Nośniki CD-RW diametralnie różnią się budową i zasadą działania od płyt CD-R. Płyta między dyskiem z tworzywa sztucznego a odbijającą światło warstwą aluminium ma warstwę będącą stopem czterech metali (srebro, ind, antymon, tellur). Warstwa ta dysponuje specjalnymi własnościami fizycznymi. Promień lasera może czynić ją przezroczystą lub pochłaniającą światło. Dzięki temu, że warstwa ta może przechodzić dowolnie z jednego stanu w drugi, zapis na CD-RW nazywany jest zapisem zmiennofazowym (jest on w pełni odwracalny – płytę można „wyczyścić”).

Pierwotnie nośniki CD-RW mogły być nagrywane z prędkością 1× – 4×. Aktualnie nośniki CD-RW High Speed mogą być zapisywane z prędkościami od 4× do 12×, natomiast najnowsze Ultra Speed nawet 32×. Dla porównania nośniki CD-R mogą być nagrywane z maksymalną prędkością 56×.

W zwyczajowo używanym trybie Track At Once nie można na niej modyfikować danych, jedynie dodawać lub skasować całą zawartość i nagrać od nowa.

Zapis pakietowy  
Używanie płyt CD-RW jako nośników swobodnego dostępu (z pojemnością mniejszą o ok. 5%) jest możliwe dzięki formatowi Mount Rainier, jednak niektóre z systemów operacyjnych nie obsługują standardu Mount Rainier bez instalowania dodatkowego oprogramowania.

Inną opcją jest sformatowanie płyty w systemie UDF z wykorzystaniem takich programów jak DirectCD, InCD (wchodzi w skład pakietu Nero Burning ROM) czy Write UDF. Nie jest to jednak już tak wygodne i jest bardziej zawodne jak użycie formatu Mount Rainier, dodatkowo formatowanie dysku trwa dość długo (od 10 min. dla szybkich nośników do nawet 40 min. dla wolnych). Zaletą tego typu formatowania jest to, że można do tego celu użyć praktycznie każdej nagrywarki. Natomiast format Mount Rainier musi być zaimplementowany bezpośrednio w napędzie i obsługują go tylko nowsze napędy CD-RW, Combo i nieliczne DVD+RW. Inną zaletą UDF jest to, że sformatowany dysk ma większą pojemność (o ok. 30 MB).

Do odczytu dysku zapisanego w formacie Mount Rainier przez czytnik komputerowy CD lub DVD na komputerze, na którym nie zainstalowano ww. oprogramowania niezbędny jest program remapujący dysk (oferowany zwykle bezpłatnie i możliwy do ściągnięcia ze strony producenta danego programu).

Zobacz też 
 CD-ROM
 CD-R
 DVD-ROM
 DVD-R
 DVD-RW
 UDF
 Mount Rainier
 zapis pakietowy

Płyty kompaktowe
Rhythmicon

Rhythmicon – instrument muzyczny z grupy elektrofonów elektromechanicznych wynaleziony w 1930 przez awangardowego muzyka amerykańskiego Henry'ego Cowella przy współpracy z twórcą wielu innych instrumentów elektronicznych Lwem Termenem. Pomysłem Cowella była konwersja harmonii w rytm. Teremen dostarczył techniczne środki do urzeczywistnienia tego zamierzenia.

Instrument był połączeniem technologii oscylatora LC opartego na heterodynie i układu optoelektrycznego. Wyposażony był w siedemnastoklawiszową polifoniczną klawiaturę. Każdy z klawiszy powodował generowanie przez oscylator dźwięku o określonej częstotliwości, zaś wirujące tarcze perforowane w połączeniu z czujnikiem fotoelektrycznym powodowały przerwania obwodu i okresowe zaniki dźwięku. Dodatkowy klawisz dodawał dodatkowe przerwanie pomiędzy głównymi. W swej istocie rhythmicon był pierwszym automatem perkusyjnym.

Cowell użył tego instrumentu przy nagrywaniu swych dwóch kompozycji Rhythmicana oraz Music for Violin and Rhythmicon (Muzyka na skrzypce i rhythmicon), po czym zarzucił instrument. Był on potem używany w badaniach psychologicznych i ostatecznie jeden z jego niefunkcjonujących egzemplarzy znalazł się w muzeum Smithsonian Institution. Nie jest jasne, ile instrumentów tego typu wyprodukowano. Wiadome jest jednak, że w połowie lat 50. inny wynalazca Joe Meek przypadkowo natknął się na jeden egzemplarz w sklepie ze starociami w Nowym Jorku, zakupił go i przewiózł do swego londyńskiego studia nagraniowego. W latach 50. i 60. użyto go wielokrotnie w produkcjach filmowych i telewizyjnych, m.in. w filmie Doktor Strangelove, czyli jak przestałem się martwić i pokochałem bombę. Instrument został także użyty przez grupę Pink Floyd w czasie nagrywania albumu Atom Heart Mother, Tangerine Dream na płycie Rubicon oraz przez Arthura Browna na albumie The Crazy World of Arthur Brown.

Zobacz też 
 elektrofony
 elektrofony elektroniczne
 muzyka elektroniczna

Elektrofony elektromechaniczne
Przekładnia mechaniczna

Przekładnia mechaniczna – przekładnia, w której zastosowano połączenia mechaniczne w celu uzyskania transmisji mocy i zmiany parametrów ruchu.

Przekładnie mechaniczne dzielą się na:
 przekładnie cięgnowe
 przekładnie cierne
 przekładnie zębate.

Przypisy
Przekładnia cięgnowa

Przekładnia cięgnowa – przekładnia mechaniczna, w której fizyczny kontakt pomiędzy członem napędzającym i napędzanym odbywa się za pośrednictwem cięgna. Dzięki temu człony przekładni mogą być oddalone od siebie na duże odległości nawet do 15 metrów. Pozwala to także na zastosowanie bardziej swobodnej geometrii przekładni. Przekładnie cięgnowe charakteryzują się także możliwością przenoszenia dużych mocy (do 1500 kW w przekładniach pasowych do 3500 kW w przekładniach łańcuchowych).

Przekładnie cięgnowe dzielą się na:
 przekładnie pasowe
 przekładnie linowe
 przekładnie łańcuchowe.

Przypisy 

cięgnowa, przekładnia
Koda

koda – termin muzyczny, zobacz Coda (muzyka), Fuga (muzyka)#Koda
 nazwisko
 inne
 Koda-Press – wydawnictwo
 KODA  – nieletnie słyszące dzieci głuchych rodziców (skrót od ang. Kids/Kid of Deaf Adults)

Przypisy

Zobacz też 
 Coda
Coda

Coda (album) – album Led Zeppelin
 Coda Automotive – amerykański producent samochodów elektrycznych
 CODA – amerykański film z 2021 w reżyserii Sian Heder
 Coda (muzyka)
 Coda (religia)
 Coda (system plików)
 CODA (ang. Children of Deaf Adults) – słyszące dzieci niesłyszących rodziców
Utwór muzyczny

Utwór muzyczny – jednolita kompozycja muzyczna złożona z: rytmu i metrum, melodii, temacie, linii melodycznej, harmonii, barwy dźwięku, dynamiki, agogiki oraz budowy formalnej, przeznaczona do wykonania lub odtwarzania, najczęściej posiadająca autora(-ów). Utwór muzyczny może przyjąć formę tylko muzyczną lub słowno-muzyczną w przypadku, gdy w utworze wykorzystano tekst.

W muzyce poważnej utworem nazywa się każde dzieło muzyczne, bez względu na wielkość, ważkość i złożoność. W kontekście muzyki rozrywkowej mianem utworów muzycznych określa się tylko poważniejsze i ambitniejsze dzieła, na przykład utwory jazzowe czy rockowe. Dla prostszych form rezerwuje się określenie „piosenka”, aczkolwiek w sensie prawnym piosenki to również utwory muzyczne a raczej słowno muzyczne z tekstem opartym na linii melodycznej.

Utwory muzyczne często oparte są na temacie muzycznym (leitmotivie) stanowiącym podstawę, wokół której budowana jest cała kompozycja.

Ukończony utwór muzyczny w zależności od użytych środków kompozytorskich jest bliższym lub dalszym przedstawicielem określonej formy muzycznej.

Zobacz też 

 muzyka
Piosenka

Piosenka – forma muzyczna powszechnie stosowana w muzyce ludowej i muzyce rozrywkowej. Jest uproszczoną formą pieśni, przy czym dokładne rozróżnienie tych form nie jest ścisłe, a w wielu językach są one nazywane tym samym słowem, co najwyżej z precyzującym określeniem.

Do słowa piosenka dodaje się często przymiotnik bliżej określający jej charakter, np. piosenka ludowa, piosenka miłosna, piosenka popowa, piosenka rockowa, piosenka jazzowa, piosenka biesiadna itd. Dzieła muzyki poważnej oraz ambitne i bardziej złożone dzieła jazzowe i rockowe określa się mianem utworu muzycznego lub krótko – utworu.

Piosenka zwykle jest krótkim utworem wokalnym, przeznaczonym do śpiewania jednym głosem, choć niekoniecznie przez jednego wokalistę, z akompaniamentem. Piosenka z reguły składa się ze zwrotek i refrenu, rzadziej samych zwrotek. Tematyka piosenek jest zróżnicowana, nierzadko dotycząc miłości czy zjawisk z życia codziennego. Piosenka, jako związana z muzyką rozrywkową, często jest postrzegana jako związana z konkretnym wykonawcą (inaczej niż pieśń w muzyce poważnej, związana z kompozytorem), przy czym często wykonawca jest również jej autorem. Od wszystkich tych reguł jednak są wyjątki, co utrudnia rozróżnienie piosenki i pieśni. Przykładowo, piosenki z nurtu art rocka są rozbudowane, mogą mieć formę chóralną. Z drugiej zaś strony, klasyczne pieśni mogą mieć formę lekką. Istnieją także utwory muzyczne określane zarówno jako pieśni, jak i piosenki, które nie mają wokalu.

Historię piosenki wiąże się z dytyrambami dionizyjskimi lub pytyjskimi, a przynajmniej tradycją średniowieczną: trubadurów, truwerów, minnesingerów, rybałtów itp. oraz odrodzeniem tej formy w XIX w. (rewia, music-hall, kabaret).

Zobacz też 

 piosenka autorska
 piosenka aktorska
 singel
 piosenkarz

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 

Pieśni (formy muzyczne)
Utwory muzyczne
 
Śpiew
Muzyka rozrywkowa
Ćwierćton

Ćwierćton – odległość między dwoma dźwiękami równa połowie półtonu, czyli 1/24 oktawy.

Stosowany w muzyce antycznej Grecji, obecny także w skalach typowych dla muzyki orientalnej. W klasycznej muzyce europejskiej rzadko spotykany, gdzie praktycznie najmniejszym interwałem jest półton. 

Ćwierćton przywrócony został do praktyki muzycznej przez współczesną awangardę. Prekursorem muzyki ćwierćtonowej był Alois Haba. Sporadycznie ćwierćtonów używali także Andrzej Panufnik Kołysanka, Krzysztof Penderecki, Witold Lutosławski oraz Eugène Ysaÿe III sonata na skrzypce solo - Ballada.

Wykonywanie ćwierćtonów nie jest możliwe w stroju temperowanym, gdzie najmniejszą jednostką jest półton, odpowiadający odległości dwóch najbliższych klawiszy na klawiaturze. Wymaga wówczas specjalnych instrumentów. Pierwszy ćwierćtonowy fortepian zbudowano w Czechosłowacji w 1923 roku. Wiele elektrycznych instrumentów muzycznych może być strojonych do ćwierćtonów. Natomiast w naturalny sposób ćwierćtony mogą być wykonane przez instrumenty w stroju naturalnym (smyczkowe, strunowe szarpane, dęte, głos ludzki), gdzie jest możliwość regulowania wysokości dźwięku. Wymaga to jednakże dużej muzykalności. 

Muzyka ćwierćtonowa jest jedną z możliwych odmian muzyki mikrotonowej.

Bibliografia 
 Mała encyklopedia muzyki, Stefan Śledziński (red. naczelny), PWN, Warszawa 1981, 

Cwiercton
Coda (muzyka)

Coda (z języka wł., w dosłownym tłumaczeniu: ogon), lub koda – zakończenie utworu muzycznego.
Koda jest typowa dla większych form muzycznych: formy sonatowej, fugi, również niektórych tańców. Może być krótkim ozdobnikiem, kilkoma akordami ujętymi w kadencję lub dłuższym fragmentem, niekiedy utrzymanym w narastającym tempie i dynamice. Koda, wykorzystując motywy utworu, ma stanowić jego podsumowanie i zamknięcie.

Melodia i harmonia
Coda (system plików)

Coda – rozproszony, sieciowy system plików, wywodzący się z AFS2 (Andrew FS). Testowy serwer Cody ma adres testserver.coda.cs.cmu.edu. Na jej bazie powstał między innymi eksperymentalny system uruchamiania oprogramowania dla Linuksa, Konvalo, którego serwer znajduje się pod adresem konvalo.org.

Linki zewnętrzne 
 Strona projektu Coda

Sieciowe systemy plików
Wiolonczela Teremena

Wiolonczela Teremena (Theremin Cello) - instrument muzyczny z grupy elektrofonów elektromechanicznych skonstruowany przez Lwa Termena na zlecenie znanego dyrygenta Leopolda Stokowskiego. Zasada działania instrumentu była niemal identyczna jak wcześniej skonstruowanego thereminu. Strój instrumentu jak i zewnętrzny wygląd przypominał wiolonczelę. W pudle rezonansowym umieszczone były komponenty elektroniczne - lampowy oscylator - natomiast w gryfie antena, wzdłuż której przesuwając dłonią zmieniało się wysokość dźwięku. Instrument został wykorzystany w latach trzydziestych jako dodatek do orkiestry, głównie przez pomysłodawcę instrumentu Leopolda Stokowskiego.  Pracowano także nad podobnym instrumentem opartym na kontrabasie, składowe harmoniczne zawarte w jego dźwięku prowadziły jednak do niepożądanych interferencji z sekcją smyczków orkiestry. Z tego względu zaniechano prac nad instrumentem.

Zobacz też: elektrofony,  elektromechaniczne instrumenty muzyczne, elektroniczne instrumenty muzyczne, muzyka elektroniczna.

Elektrofony elektromechaniczne

en:Electronic_musical_instrument#Theremin
Ziemia Baffina

Ziemia Baffina (; , inuktitut: Qikiqtaaluk) – największa wyspa Archipelagu Arktycznego, druga pod względem wielkości wyspa Arktyki po Grenlandii oraz piąta na świecie. Jej powierzchnia wynosi 507 451 km². W większej części położona jest za kołem podbiegunowym północnym. Populacja wyspy wynosi ok. 11 tys. osób  (2007). Jej nazwa pochodzi od nazwiska angielskiego odkrywcy Williama Baffina, który badał wyspę na początku XVII wieku.

Pod względem politycznym stanowi część Kanady, dokładniej jej terytorium Nunavut. Położona na północ od Cieśniny Hudsona, która oddziela ją od półwyspu Labrador. Największa osada na wyspie to Iqaluit, stolica terytorium Nunavut.

Powierzchnia w większości skalista, z wysokimi górami z licznymi lodowcami w środkowej części wyspy. W zachodniej, nizinnej części tundra. Linia brzegowa jest silnie urozmaicona, z licznymi fiordami i półwyspami (Brodeur, Borden, Cumberland, Hall, Meta Incognita i Foxe). Najdłuższą rzeką na wyspie jest Koukdjuak, która przepływa przez dwa największe jeziora Ziemi Baffina Nettilling i Amadjuak.

W latach 80. X wieku odkryta przez Eryka Rudego, znana była wikingom jako Pustkowie Zachodnie. Z Ziemią Baffina identyfikuje się również występujący w islandzkich sagach Helluland (inne teorie utożsamiają go z Labradorem). W czasach nowożytnych odkryta ponownie przez Martina Frobishera w 1578, a lepiej zbadana przez Williama Baffina w 1614.

Przypisy 

Archipelag Arktyczny
Wyspy Nunavut
Wariator

Wariator (ang. Continuously Variable Transmission, CVT) – bezstopniowa skrzynia biegów, w której o aktualnym przełożeniu decydują stożkowe koła współpracujące z paskiem lub łańcuchem.

Pierwsze szkice bezstopniowych rozwiązań zmiany przełożenia tworzył Leonardo da Vinci w 1490 roku.

W roku 1958 firma DAF wyprodukowała pierwszy samochód DAF 600 z bezstopniową przekładnią.

Działanie przekładni bezstopniowej opiera się na zmianie średnic, po których obtacza się pas lub łańcuch łączący oba wałki przekładni. Zmiana ta następuje np. w wyniku rozsuwania lub przysuwania do siebie par krążków stożkowych, które tworzą zmiennej średnicy „koła pasowe” pozwalające pasowi zaklinować się i przenosić napęd.

Przekładnie bezstopniowe znalazły powszechne zastosowanie w jednostkach napędowych skuterów. W skład takiej przekładni wchodzi wariator umieszczony na wale korbowym, pasek napędowy oraz zespół sprzęgła odśrodkowego połączonego z parą przesuwnych talerzy oraz sprężyną napinającą pasek, umieszczonego na wale przekładni końcowej. Przy zapewnieniu odpowiedniego chłodzenia, zastosowania wytrzymałych materiałów oraz niedopuszczenia do dostania się zanieczyszczeń do wnętrza przekładni (np. piasku), przekładnia może przenosić bardzo dużą moc i przepracować wiele dziesiątek tysięcy kilometrów, po czym konieczna jest wymiana zużytego paska napędowego oraz wariatora.

Powstało także kilka motocykli, w których zastosowano przekładnię bezstopniową, jeden z najbardziej charakterystycznych modeli to Aprilia Mana 850.

W najnowszych rozwiązaniach samochodowych automatycznych skrzyni biegów CVT do przeniesienia momentu obrotowego stosuje się specjalne łańcuchy z blaszkami o bardzo wysokiej wytrzymałości umieszczonymi poprzecznie do osi łańcucha. Zastąpiły one pasy klinowe. Rozwiązanie to stosowane jest między innymi przez firmy Audi, Honda, Mitsubishi, Nissan (Altima, Cube, Juke, Maxima, Micra, Murano, Note, Qashqai, Rogue, Sentra, Sunny, Tiida i X-Trail) i Suzuki oraz Toyota.

Wariatorami mogą być przekładnie mechaniczne, elektryczne i hydrauliczne.

Galeria

Zobacz też 
 przekładnia zębata o zmiennym przełożeniu

Przypisy 

Skrzynie biegów
Adres MAC

Adres MAC () – termin o dwóch znaczeniach:

 nazwa warstwy sterowania dostępem do medium transmisyjnego w modelu OSI,
 sprzętowy adres karty sieciowej w sieciach standardu Ethernet i Token Ring, unikatowy w skali światowej, nadawany przez producenta danej karty podczas jej produkcji.

W drugim przypadku adres MAC (ang. MAC address) jest 48-bitową liczbą zapisywaną heksadecymalnie (szesnastkowo). Czasami można się spotkać z określeniem, że adres MAC jest 6-bajtowy, ponieważ 1 bajt to 8 bitów, więc 6 bajtów odpowiada 48 bitom. Pierwsze 24 bity liczby oznaczają producenta karty sieciowej (ang. vendor code), pozostałe 24 bity są unikatowym identyfikatorem danego egzemplarza karty. Na przykład adres 00:0A:E6:3E:FD:E1 oznacza, że karta została wyprodukowana przez Elitegroup Computer System Co. (ECS) i producent nadał jej numer 3E:FD:E1. 

Prócz zakresów adresów przydzielonych dla poszczególnych producentów urządzeń sieciowych, istnieją również zarezerwowane adresy MAC służące chociażby sterowaniu przepływem, testom czy dla przyszłych zastosowań.

Nowsze karty ethernetowe pozwalają na zmianę z poziomu systemu operacyjnego adresu MAC używanego przez kartę, z nadanego im przez producenta na dowolny prawidłowy. Opcja ta pozwala np. na przeprowadzanie testów w sieci lokalnej, a także na używanie interfejsów wirtualnych, korzystających z jednej fizycznej karty sieciowej. Używanie innych niż fabrycznie nadane adresów MAC może jednak powodować ich kolizje, gdyż adres ustawiony ręcznie może być już nadany innemu urządzeniu w sieci przez jego producenta. Zaleca się więc używanie do tego celu odpowiednich pól testowych.

Zobacz też 
 protokół ARP
 protokół RARP

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Lista adresów MAC przypisanych producentom

Sieci komputerowe
Sprzęt komputerowy
Maszynownia

Maszynownia – pomieszczenie, hala, budynek, przedział statku lub okrętu, z ustawionymi maszynami np. silnikami, pompami itp. Na statkach parowych razem z kotłownią dostarczającą parę tworzyła siłownię. Na motorowcach często jest utożsamiana z siłownią. Małe kotłownie często były łączone razem z maszynowniami w jednym pomieszczeniu, czasami w postaci lokomobili.

Inne przykłady maszynowni:
 W elektrowniach jest to hala z turbogeneratorem.
 Maszynownią windy (dźwigu) jest pomieszczenie nad, pod lub z boku szybu z napędem dźwigu: dla dźwigu linowego jest to silnik, bęben linowy lub koło cierne, hamulec (oraz luzownik) i inne mechanizmy napędowe (np. ogranicznik prędkości) i sterowanie. Dla dźwigu hydraulicznego jest to agregat (ze zbiornikiem oleju, pompą oraz blokiem zaworowym) i sterowanie. W dźwigach bez maszynowni (MRL) rolę tego pomieszczenia przejmuje część szybu oraz część korytarza na jednym ze skrajnych przystanków (piętro najwyższe lub najniższe).

Zobacz też 

 siłownia okrętowa
 sterownia

Maszynoznawstwo
Energetyka
Pomieszczenia na statku
Historia techniki
Blindreja

Blindreja - reja bukszprytu, reja żagla rozwieszanego pod bukszprytem zwanego blind żagiel lub blinder (ponieważ zasłaniał widoczność), mocowana na żaglowcach od XV do końca XVIII wieku.

Zobacz też 

 olinowanie, olinowanie stałe, olinowanie ruchome, omasztowanie, ożaglowanie, takielunek

Przypisy 

Omasztowanie
Leki psychotropowe

Leki psychotropowe – grupa leków stosowanych w leczeniu zaburzeń psychicznych, czyli w psychofarmakoterapii.

Leki psychotropowe dzieli się na:
 leki normotymiczne (należące do l. przeciwdrgawkowych) → ATC (N03)
 leki psycholeptyczne → ATC (N05)
 leki przeciwpsychotyczne (neuroleptyki, duże trankwilizery)
 leki przeciwlękowe (anksjolityki, uspokajające, małe trankwilizery)
 leki nasenne i uspokajające
 leki psychoanaleptyczne → ATC (N06)
 leki przeciwdepresyjne
 leki psychostymulujące i nootropowe

Wszystkie leki psychotropowe zapisywane są wyłącznie na receptę lekarską.

Przewlekłe przyjmowanie leków psychotropowych powinno być połączone z wykonywaniem co jakiś czas badań krwi: morfologii, poziomu enzymów wątrobowych (ALAT oraz AspAT), elektrolitów w surowicy (sód, potas, chlorki) oraz poziomu glukozy we krwi; należy również wykonywać co jakiś czas badanie moczu.

Pokrewne lekom psychotropowym są substancje zaburzające funkcje psychiczne – psychodeliki, zwane inaczej środkami psychodysleptycznymi oraz halucynogennymi (potocznie halucynogeny).

Zobacz też 

 psychofarmakologia

Przypisy 

Psychotropowe
Forsztag

Forsztag, ang. forestay – element olinowania stałego na jachcie lub innym statku żaglowym. Przebiega od masztu do dziobu. Przeciwdziała siłom pochylającym maszt w kierunku rufy. Forsztag biegnie wzdłuż diametralnej kadłuba. Na małych jednostkach występuje zazwyczaj jedna lina łącząca top masztu z dziobem, nazywana wtedy sztagiem. Na większych spotyka się kilka takich lin. Wtedy pierwsza od dziobu nosi nazwę forsztagu, a następne w kierunku rufy to trumsztag, bombramsztag, bramsztag, stensztag i sztag.

Zobacz też 

 achtersztag
 olinowanie
 olinowanie ruchome
 omasztowanie
 ożaglowanie
 takielunek

Bibliografia

Olinowanie (żeglarstwo)
Kryl antarktyczny

Kryl antarktyczny (Euphausia superba) – gatunek skorupiaka, najbardziej znany spośród wszystkich gatunków kryla.

Cykl życia 

Główny okres tarła kryla antarktycznego przypada od stycznia do marca, zarówno powyżej szelfu kontynentalnego, jak i w górnym obszarze głębinowych obszarów oceanicznych. W typowy dla każdego kryla sposób, samiec dołącza spermatofor do otworu płciowego samicy. W tym celu pierwsze plecopody (nogi przymocowane do brzucha) samca są zbudowane jak narządy płciowe. Samice składają jednocześnie 6000–10 000 jaj. Są zapłodnione, gdy wychodzą z otworu narządów płciowych.

Zgodnie z klasyczną hipotezą Marriosis De 'Abrtona, zaczerpniętą z wyników wyprawy słynnego brytyjskiego statku badawczego RRS Discovery, rozwój jaj przebiega w następujący sposób: gastrulacja (rozwój jaja w zarodek) rozpoczyna się podczas opadania 0,6 mm jaja na półkę skalną, w obszarach oceanicznych na głębokości około 2 000–3 000 metrów. Jajo wykluwa się jako larwa nauplius; kiedy przeobrazi się w metanaupliusa, młode zwierzę zacznie migrować na powierzchnię w migracji znanej jako wzrost rozwojowy.

Następne dwa stadia larwalne są zwane drugimi naupliusami i metanaupliusami; nadal nie jedzą, ale są odżywiane przez pozostałe żółtko. Po trzech tygodniach młody kryl zakończy wspinanie. Mogą pojawiać się w ogromnych liczbach, 2 osobników na litr na głębokości 60 m. Rosną większe w kolejnych stadiach larwalnych (drugie i trzecie calyptopis, od pierwszego do szóstego furcilia). Rozwijają się u nich dodatkowe nogi, składane oczy i szczeciny. Przy 15 mm długości młody kryl przypomina habitus dorosłych. Osiąga dojrzałość po dwóch lub trzech latach. Jak wszystkie skorupiaki, kryl musi przejść linienie, aby rosnąć. Co około 13 do 20 dni zrzuca chitynowy egzoszkielet i pozostawia wylinkę.

Opis 
Długość ciała do 60-65 mm, masa do 2 gramów.
Żyje od 2 do 10 lat.
Żyje w olbrzymich ławicach, które rozciągają się na wiele kilometrów. Gatunek ten występuje w całym Oceanie Południowym, od strefy konwergencji antarktycznej do wybrzeży Antarktydy. Najchętniej występuje w pasie wód, które latem są wolne od stałej pokrywy lodowej, a zimą pokryte są stałym lub dryfującym lodem. W jednym metrze sześciennym wody morskiej żyją tysiące osobników. Żywi się algami i fitoplanktonem.

Znaczenie 
Stanowi bardzo ważne ogniwo łańcucha pokarmowego, pożywienie morskich ptaków, fok i wielorybów. Może być także spożywany przez ludzi.

Połowy 
W 1977 roku rozpoczęto komercyjne odławianie kryla antarktycznego.

Przypisy 

Szczętki
Zwierzęta Antarktyki
Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1852 roku
OSI

OSI jest skrótem o różnych znaczeniach:
 Model OSI – ISO Open System Interconnection
 Open Source Initiative – organizacja promująca otwarte oprogramowanie
 Office of Strategic Influence (OSI) – amerykański zespół metalowy
 Orange Sport Info – sportowy kanał telewizyjny, należący do Telekomunikacji Polskiej.
 Open Society Institute
Lilak pospolity

Lilak pospolity (Syringa vulgaris L.) – gatunek rośliny z rodziny oliwkowatych. Pochodzi z rejonów Półwyspu Bałkańskiego. Jest powszechnie uprawiany w wielu krajach świata. Stał się szerzej znany w Europie w XVI wieku, kiedy został sprowadzony z Imperium Osmańskiego. W Polsce jest pospolicie uprawiany, dość często dziczeje.

Morfologia 
 Pokrój Szeroko rozgałęziony krzew o wysokości do 7 m.
 Liście Szerokojajowate, o długości ok. 12 cm, obustronnie nagie, ciemnozielone.
 Kwiaty Niebieskawofioletowe, przyjemnie pachnące, zebrane w wiechy o długości ok. 15 cm (u odmian szlachetnych jeszcze dłuższe).

Biologia i ekologia 
Kwitnie w maju. Preferuje miejsca nasłonecznione, ale może rosnąć także w cieniu.

Zastosowanie 
Roślina ozdobna. Pospolicie uprawiany krzew w parkach, przydomowych ogródkach, na skwerach. Bez szkody dla rośliny kwiatostany mogą być obcinane na kwiaty cięte, które w wodzie dość długo zachowują świeżość i przyjemny zapach. Nie ma specjalnych wymagań co do gleby. Dużą zaletą jest fakt, że może rosnąć w cieniu. Pewną uciążliwością jest konieczność systematycznego usuwania stale pojawiających się odrostów korzeniowych.

Roślina nektarodajna, ale nektar jest niedostępny dla pszczół ze względu na zbyt długą rurkę korony.

Zmienność 

Początkowo sadzono tylko formę typową o drobnych pojedynczych kwiatach, ale już wkrótce pojawiły się w uprawie odmiany szlachetne: białokwiatowy (1613), pełnokwiatowy biały (1823) i pełnokwiatowy purpurowy (1846).

Do połowy XIX wieku znano zaledwie 25 takich odmian. Od 1875 ich uprawą zajął się francuski ogrodnik V. Lemoine z Nancy. Otrzymał ponad 200 odmian. Obecnie uprawia się wyłącznie sztucznie wyhodowane kultywary. Znanych jest ich ok. 1000.

Nazewnictwo 
Polska tradycyjna, ale błędna, nazwa rośliny (bez lilak) sugeruje jej pokrewieństwo z rodzajem bez (Sambucus). Tymczasem lilak i bez należą do zupełnie innych rodzin. Lilak do oliwkowatych (wraz z ligustrem), a bez do piżmaczkowatych. Ponieważ lilak został sprowadzony z Imperium Osmańskiego, przez wiele lat przypuszczano, że jego ojczyzną jest Azja zachodnia, dlatego nazywano go lilakiem tureckim.

Przypisy 

Oliwkowate
Drzewa i krzewy ozdobne
Zalew Kuroński

Zalew Kuroński (lit. Kuršių marios, ros. Kurszskij zaliw, niem. Kurisches Haff) – laguna na południowo-wschodnim wybrzeżu Morza Bałtyckiego na terytorium Rosji (obwód królewiecki) i Litwy. Zalew jest oddzielony od Bałtyku Mierzeją Kurońską. Jego nazwa pochodzi od bałtyckiego ludu Kurów. Do zalewu uchodzi tworząc deltę rzeka Niemen, zbierająca wody z Białorusi, Republiki Litewskiej i obwodu królewieckiego Rosji oraz z Polski (z powierzchni 3170 km², rzekami Czarna Hańcza i Świsłocz).

Zalew powstał 7000 lat temu, gdy wiatr i prądy morskie ukształtowały Mierzeję Kurońską.

Powierzchnia Zalewu wynosi 1584 km², w tym 413 km² obejmuje część należąca do Republiki Litewskiej. Zalew połączony jest z Morzem Bałtyckim Cieśniną Kłajpedzką (w najwęższej północnej części zwężającej się do tylko 390 metrów), nad którą leży jedyny litewski port pełnomorski Kłajpeda.

Na ekosystem laguny wpływają masy wód słodkich, słonawych i słonych. Zasolenie wód w północnej części zalewu może wahać się od 0,1 do 7%. Odczyn wody w zalewie wynosi 7,5–8,9, a przezroczystość słupa wody 0,2–1 m. Średnia głębokość zalewu wynosi 3,8 m a największe głębokości znajdują się w rejonie południowo-zachodnim, w pobliżu osiedla Rosity (5,8 m).

W Cieśninie Kłajpedzkiej głębokość wynosi 14,5 m ale jest to tor żeglugowy powstały i utrzymywany dzięki systematycznym pracom czerpalnym.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

Zatoki Rosji
Zatoki Morza Bałtyckiego
Zatoki Litwy
Numen

Numen (łac. potęga bóstwa; wyrocznia, l.mn. numina) – w religii starorzymskiej tajemnicza, bezpostaciowa i nadprzyrodzona siła panująca w świecie. Istotą religii był przede wszystkim osobisty stosunek zaufania do numenu. Postawę religijną określała zależność od numenu. W czasach cesarstwa nabrał cech osobowych, np. Pales jako numen życia pasterskiego.

Także moc twórcza, geniusz – porównaj noumen.

Przypisy 

Mitologia rzymska

tr:Numen
Lista prezydentów Francji



Druga Republika (1848–1852)

Trzecia Republika (1871–1940)

Czwarta Republika (1946–1959)

Piąta Republika (od 1959)

Zobacz też 
 władcy Francji, premierzy Francji
 ustrój polityczny Francji

Przypisy

Bibliografia 
 Rulers.org

Linki zewnętrzne 
 Strona internetowa Prezydenta Francji

Francja
Awanport

Awanport – najdalsza z wewnętrznych części wodnej powierzchni portu (czyli część jego akwatorium), przylega do wejścia do portu i redy, ograniczona jest zazwyczaj falochronem. Z awanportu statki przechodzą do dalszych akwenów portowych: basenów portowych, doków lub kanałów portowych, lub też podchodzą bezpośrednio do nabrzeży, pirsów, pomostów itp.

Awanport zmniejsza siłę fal, a w przypadku portów rzecznych osłabia prąd wody, służy również do wykonywania manewrów. Częścią awanportu może być obrotnica portowa – miejsce, w którym statki są obracane za pomocą holowników. W przypadku dużych awanportów mogą przebywać w nich statki oczekujące na wejście w głąb portu.

Pojęcie awanportu zostało zdefiniowane w Rozporządzeniu Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 czerwca 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać morskie budowle hydrotechniczne i ich usytuowanie.

Mianem awanportu określane jest również miejsce, w którym statki czekają na wejście do śluzy.

Zobacz też 

 locja
 nawigacja
 przystań

Bibliografia 
 Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 czerwca 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać morskie budowle hydrotechniczne i ich usytuowanie. ()

Przypisy 

Nawigacja
Locja
Porty wodne
Akwen

Akwen () – dowolnie określony obszar wodny, np. akwen północnego Atlantyku, akwen Morza Bałtyckiego, akwen redy, akwen portu, akweny śródlądowe, akweny rzeczne, akwen słono- lub słodkowodny.

Termin utworzony przez analogię do słowa teren ( – ziemia) od łacińskiego słowa aqua = woda. Z tego względu wyrażenie akwen wodny jest krytykowanym pleonazmem.

Zobacz też 
 akweny uregulowane
 akwatorium
 geografia
 hydrologia
 locja
 nawigacja
 port
 strefa zamknięta dla żeglugi i rybołówstwa
 żegluga

Przypisy 
 

Locja
Marynarka wojenna
Nawigacja
Akwatorium

Akwatorium – termin o takim samym znaczeniu jak akwen, ale stosowany wobec obszarów wody o konkretnym znaczeniu.

Akwatorium portowe to wewnętrzna część powierzchni wodnej portu lub przystani. Jest ona otoczona budowlami wodnymi, takimi jak nabrzeża czy falochrony, oraz ewentualnie innymi formami linii brzegowej, np. brzegiem rzeki. Zamiast falochronu, granicę akwatorium portowego mogą wyznaczać np. boje, pławy lub budowle hydrotechniczne. W skład akwatorium portowego wchodzą następujące akweny: awanport, baseny portowe, doki, kanały portowe.

Na zewnątrz akwatorium portowego znajdują się akwatoria otwarte, jak np. kotwicowisko, reda czy tor wodny. Pomocne w zrozumieniu terminu akwatorium może być niniejsze porównanie:

 akwen – teren
 akwatorium – terytorium

W biologii terminem akwatorium nazywa się fragment naturalnego zbiornika wodnego, oddzielony w celach hodowlanych od reszty np. siatką (zobacz też akwarium).

Zobacz też 
 żegluga

Przypisy 

Porty wodne
Locja
Marynarka wojenna
Nawigacja
Fordek

Fordek, pokład dziobowy – powierzchnia pokładu statku w dziobowej części jednostki, znajdująca się nad forpikiem. Na żaglowcu fordek rozciąga się od dziobu do pierwszego masztu.

Zobacz też 

 achterdek
 bakdek
 spardek

Konstrukcja jednostek pływających
Pokład (żeglarstwo)
Achterdek

Achterdek, pokład rufowy (ang. poop deck) – powierzchnia pokładu na statku w części rufowej. Na jachcie znajduje się za kokpitem. Na żaglowcu achterdek rozciąga się od ostatniego masztu do rufy.
Najczęściej pod achterdekiem znajduje się ładownia rufowa nazywana achterpikiem.

Zobacz też 

 bak, bakdek, fordek, spardek

Konstrukcja jednostek pływających
Pokład (żeglarstwo)
Spardek

Spardek () – powierzchnia pokładu statku znajdująca się na nadbudówce lub pomoście wystających ponad pokład główny jednostki. 

Na XVIII wiecznych żaglowcach była to niższa część achterdeku, gdzie zwykle przebywali oficerowie i sternicy, lub – w jednostkach o konstrukcji bezkasztelowej – pokład górny rozciągający się od stewy dziobowej do rufowej. Później zaczęto nazywać tak pokład nadbudowy środkowej.

Zobacz też 
 achterdek
 bakdek
 fordek

Bibliografia 
 

Pokład (żeglarstwo)
Konstrukcja jednostek pływających
Śródokręcie

Śródokręcie – środkowa część kadłuba jednostki pływającej znajdująca się pomiędzy częścią dziobową oraz rufową. Jest to rejon w okolicy połowy długości jednostki. Stanowi największy przedział kadłuba. Może być podzielony na szereg pomieszczeń o różnym przeznaczeniu.

Zobacz też
 achterdek
 bakdek
 fordek
 spardek

Bibliografia

Konstrukcja jednostek pływających
Kadłub (żeglarstwo)