Arthur Conan Doyle

Arthur Ignatius Conan Doyle (ur. 22 maja 1859 w Edynburgu, zm. 7 lipca 1930 w Crowborough) – szkocki pisarz, lekarz, wolnomularz, spirytysta, czołowy przedstawiciel nurtu powieści detektywistycznych, twórca postaci Sherlocka Holmesa.

Życiorys 
Doyle pochodził ze spauperyzowanej arystokratycznej rodziny. Jego ojciec, alkoholik i narkoman, znęcał się nad dziećmi i żoną. Matka Arthura dorabiała jako praczka, by wyżywić rodzinę.

Ukończył studia medyczne w Edynburgu i do 1890 prowadził praktykę lekarską. Później zajął się wyłącznie pisarstwem. Oprócz utworów kryminalnych pisał również powieści historyczne, fantastyczno-naukowe, sensacyjne i książki niebeletrystyczne. Oprócz pisarstwa, zajmował się spirytyzmem (patrz niżej) oraz badaniem historii starożytnych Greków.

Do jego najważniejszych dzieł należą: Pies Baskerville’ów, Studium w szkarłacie oraz wielokrotnie ekranizowana powieść Zaginiony świat, w której wykreował postać ekscentrycznego naukowca George’a Challengera. Na jego dorobek składają się także próby poetyckie oraz kilka opowieści grozy i strachu, utrzymanych w stylistyce XIX-wiecznych romansów gotyckich, prozy Edgara Allana Poego czy Ambrose Bierce'a.

Fascynacja spirytyzmem 
Zajmował się spirytyzmem, którego był gorącym entuzjastą przez większość życia. To z tego powodu utracił przyjaźń z Harrym Houdinim, który zajmował się demaskowaniem spirytystów. Doyle sądził, że sam Houdini jest potężnym medium spirytystycznym, uważając wiele jego sztuczek za przejawy działania sił paranormalnych, a jego demaskatorska działalność jest po prostu pozbywaniem się konkurencji (zobacz tekst: Na skraju nieznanego Doyle’a, opublikowany po śmierci Houdiniego, w 1931). Sprawa ta uczyniła z tych dwóch niegdysiejszych przyjaciół publicznych wrogów.

Do zainteresowania spirytyzmem Doyle’a skłoniła osobista tragedia. Podczas I wojny światowej stracił syna, brata, szwagra i siostrzeńca. Zrozpaczony, zaczął chodzić z żoną na seanse spirytystyczne w nadziei, że będzie mógł porozmawiać ze zmarłym synem.

Conan Doyle miał duży wkład w rozwój literatury spirytystycznej – jest m.in. autorem dwutomowego dzieła The History of Spiritualism (1926) i autorem przekładu na język angielski francuskiego dzieła Léona Denis Le mystère de Jeanne d'Arc (tytuł ang. The Mystery of Joan d'Arc).

Postać Conana Doyle’a w kulturze masowej 
Arthur Conan Doyle jest bohaterem literackim i filmowym. Jako bohater literacki występuje w powieściach Lista siedmiorga, Spisek sześciu Marka Frosta, Arthur i George Juliana Barnesa oraz w serii Kroniki Imaginarium Geographica Jamesa Owena. Postać Doyle’a występuje także w miniserialu Sherlock Holmes: Mroczne początki, w mandze i anime Kuroshitsuji oraz w serialu Detektyw Murdoch (odcinki To proste, mój drogi Murdochu, Brzuchomówca i Studium Sherlocka).

Jego nazwiskiem nazwano szczyt w Belize.

Publikacje

Książki o Sherlocku Holmesie

Powieści 
 Studium w szkarłacie (A Study in Scarlet, 1888, wyd. pol. 1956)
 Znak czterech (The Sign of the Four, 1890, wyd. pol. 1898)
 Pies Baskerville’ów (The Hound of the Baskervilles, 1902, wyd. pol. 1902)
 Dolina trwogi (w innym przekładzie jako Dolina strachu) (The Valley of Fear, 1915, wyd. pol. 1927)

Zbiory opowiadań 
 Przygody Sherlocka Holmesa (The Adventures of Sherlock Holmes, 1892, wyd. pol. 1955, w innym przekładzie jako Zagadki Sherlocka Holmesa)
 Wspomnienia Sherlocka Holmesa (The Memoirs of Sherlock Holmes, 1894)
 Powrót Sherlocka Holmesa (The Return of Sherlock Holmes, 1905)
 Jego ostatni ukłon (His Last Bow, 1917)
 Księga przypadków Sherlocka Holmesa (The Case-Book of Sherlock Holmes, 1927, w innym tłumaczeniu jako Księga przypadków Sherlocka Holmesa)

Opowieści o profesorze Challengerze

Powieści 
 Zaginiony świat (The Lost World, 1912, wyd. pol. 1919)
 Trujące pasmo (The Poison Belt, 1913)
 Kraina mgieł (The Land of Mist, 1926)

Opowiadania 
 Eksperyment profesora Challengera (When the World Screamed, 1928)
 Groźna maszyna (The Disintegration Machine, 1929)

Powieści i zbiory opowiadań historycznych

Przygody brygadiera Gerarda 
 Fortele brygadiera Gerarda (The Exploits of Brigadier Gerard, 1896) – zbiór opowiadań
 Spiskowcy (Uncle Bernac, dosł. Wuj Bernac, 1897) – powieść
 Przygody Gerarda (The Adventures of Gerard, 1903) – zbiór opowiadań

Inne 
 Micah Clarke (1888)
 Biała Kompania (The White Company, 1890)
 Groźny cień (The Great Shadow, 1892)

Inne 
 Tragedia Koroska (The Tragedy of the Korosko, 1898)
 Wielka wojna burska (The Great Boer War, 1900)
 Opowieści przy ogniu (Round the Fire Stories, 1908) - zbiór opowieści grozy i kryminalnych
 Duet z przygodnie stosowanym chórem (A Duet: With Occasional Chorus, 1914)
 Głębina Maracot (The Maracot Deep, 1928)

Bohaterowie wykreowani przez Arthura Conana Doyle’a

Bohaterowie książek o Sherlocku Holmesie 
 Sherlock Holmes – słynny detektyw
 Doktor John Watson – doktor medycyny, wierny przyjaciel, pomocnik i kronikarz Holmesa
 Pani Hudson – gospodyni w mieszkaniu na Baker Street 221b
 Inspektor G. Lestrade – detektyw policyjny i przyjaciel Holmesa
 Peterson – służący detektywa; choć służył (jak należy mniemać) detektywowi wiele lat, jego imię pada jedynie w opowiadaniu Błękitny Karbunkuł
 Profesor Moriarty – geniusz świata przestępczego, niedoszły morderca Holmesa nad wodospadem Reichenbach
 Pułkownik Sebastian Moran – jeden z największych wrogów Holmesa; dziedzic spuścizny Moriarty’ego; skazany na więzienie – patrz: Przygoda w pustym domu (lub Pusty dom)
 Kapitan James Calhoun – morderca i przywódca Ku Klux Klanu; poszukiwany przez Holmesa, zginął na statku w czasie sztormu – patrz: Pięć pestek pomarańczy
 Woodley – szeregowy, powrócił z Afryki, główny prześladowca Violet Smith; skazany na więzienie – patrz: Samotna cyklistka
 Irene Adler – kochanka króla Bohemii, jako jedyna przechytrzyła Sherlocka Holmesa
Carruthers – wojskowy, powrócił z Afryki, kolega Woodleya i jeden z prześladowców Violet Smith, oczyszczony z zarzutów – patrz: Samotna cyklistka

Inni bohaterowie 
 Prof. George Edward Challenger – ekscentryczny naukowiec o autorytarnych skłonnościach i popędliwym charakterze, głęboko przekonany o swojej wielkiej wartości i nieomylności; bohater serii 3 powieści (m.in. Zaginionego świata) i 2 opowiadań.
 Brygadier (Etienne) Gerard – oficer huzarów w armii francuskiej, służący podczas wojen napoleońskich, bohater serii 17 opowiadań historycznych i 2 zbiorów nowel; najbardziej rzucającą się w oczy cechą Gerarda jest jego wielka próżność – jest on całkowicie przekonany, że jest najdzielniejszym żołnierzem, najlepszym szermierzem i najbardziej sprawnym jeźdźcem w armii oraz najbardziej szarmanckim kochankiem we Francji – co nie do końca jest pozbawione podstaw, ponieważ nie raz okazuje swą odwagę, brawurę i męstwo

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Arthur Conan Doyle – wybór polskich przekładów prac pisarza (z ilustracjami z ich pierwszych oryginalnych wydań)
 Arthur Conan Doyle – dzieła w bibliotece Polona

Autorzy literatury gotyckiej
Szkoccy autorzy fantastyki
Brytyjscy autorzy powieści kryminalnych i sensacyjnych
Brytyjscy wolnomularze
Odznaczeni Orderem Świętego Jana Jerozolimskiego
Urodzeni w 1859
Zmarli w 1930
Sherlock Holmes
Ludzie urodzeni w Edynburgu
Pisarze związani z Edynburgiem
Absolwenci University of Edinburgh
Szkoccy prozaicy
Osoby upamiętnione nazwami obiektów fizjograficznych na Ziemi