alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Folio

Folio (latine folium) nomiĝas en plantoscienco organo de la pli evoluintaj plantoj, kiu estas spiradejo. Ili estas ĝenerale flanka kreskaĵo de la ŝosoakso. Ĝi estas ordinare verda kaj maldika kaj servas por asimili la karbondioksido de la aero, necesan por la nutrado de la planto, per la fotosintezon

Priskribo

Folipartoj 
Folio estas triparta:
 foliplato: plata parto de la folio (aŭ folilameno, aŭ limbo), ĉefa fotosintezejo.
 folitigo: tigo tenanta la foliplaton (aŭ petiolo el la latina petiolus, piedeto).
 folibazo: baza parto de folio ĉirkaŭanta la tigon, kiel ĉe la poacoj.

Krome, ĉe kelkaj specioj, estas alia parto:
 stipulo: platformaĵo, baze de la folio, ĉiam duope, tipe ĉe la rozacoj.

Oni povas paroli ankaŭ pri:
 Folivejnoj aŭ folinervuro estas la vaskulaj faskoj en la foliplatoj de la folioj. Ekzistas ĉefa nervuro aŭ kaj flankaj nervuroj. Ilia tasko estas la transportado de akvo kaj asimilaĵoj. Ili ankaŭ plifortigas la folion.

Foliaj specoj 
Estas du malsamaj specoj de folioj:
 Folio simpla, se la foliplato estas plena;
 Folio kunmetita, se la foliplato konsistas el pluraj folietoj. Ĝi povas esti, laŭ aranĝo de la folietoj:
 pare kunmetita (pinata): se la nombro de folietoj estas para, aŭ
 nepare kunmetita:: se la nombro de folietoj estas nepara.
 dufoje kunmetita, se la folietoj estas dividataj en folietetoj.
 Trifolieta, kiel ĉe la trifolio.
 Man-forma, fingrata, se la folietoj similas al manaj fingroj.

Formoj de la folio 
La folioj varias laŭ:
 ĝenerala formo: formoelipsa, ovoforma, inverse ovoforma (ovala), spatelforma, lancetforma, sagforma, rondforma, lancoforma, renforma, linia (linioforma), ŝildforma, korforma, pingloforma, pluma (pinata), triloba, manforma
 bazo: sidanta, tiga, descenda, ĉirkaŭĉrena, kunkreskinta, ĉirkaŭkreskinta
 rando: glatranda, harranda, (duoble) segildenta, denta, ŝarknaĝila, noĉita, loba (ondlinia), festonranda, krenela (dentoranda kun rondaj dentoj), cilia
 fino: pinta, pintega, pikilpinta, milda
 nervuroj: strinervura, fingronervura, plumnervura folio.

Kelkaj specioj havas malsamformajn foliojn, kiel la hedero kies la floroj estas malsamaj inter la fekundiĝaj kaj nefekundiĝaj branĉoj.

Foliordo 

La aranĝo de la folioj sur la tigo tre varias. La foliordo povas esti:

 baza: ĉiuj folioj estas tutbazaj.
 alterna: la folioj kreskas alterne el iu flanko kaj la alia.
 kontraŭa: la folioj estas duope samnivele, aŭ samebena, aŭ kruca tipe ĉe la lamiacoj.
 ĉirkaŭa (aŭ stela), se pli ol du folioj estas samnivele.

Tipoj de folioj 
 kutima folio
 kotiledono
 brakteo, aŭ spato, kiu estas tipa granda brakteo.
 braktearo
 kupulo
 En spiketoj: glumo kaj paleo.

Modifiĝintaj folioj:
 ĉiro Kukurbacoj
 La karpeloj, sepaloj kaj petaloj estas modifiĝintaj folioj adaptintaj por reproduktado.

Bildaro

Vidu ankaŭ 
 Folicikatro

Proverbo 
Ekzistas proverbo pri folio en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

Referencoj
Dukotiledonaj plantoj

Dukotiledonaj plantoj estas parto de la florplantoj, tradicie komparata kun la unukotiledonaj. La aro de dukotiledonaj plantoj enhavas ĉirkaŭ 200 000 speciojn, ĉeestante en plejparto el ekologiaj sistemoj. Tiuj plantoj havas ĝermante du kotiledonojn. Krom tio, aliaj karakteroj estas:
 Radikoj: unu dika radiko kun multaj etaj kreskante el ĝi, male al unuoktiledonaj, kies ĉiuj radikoj estas simildikaj.
 Tigo: kun dua lignon kreskante eksteren, tio estas vera trunko.
 Folioj: povas esti kunmetitaj (kun folietoj), preskaŭ ĉiam ret-angiaj (ret-nervura).
 Floroj: 4 aŭ 5-bazataj, tio estas ekzemple 5 sepaloj, 5 petaloj, 2 x 5 stamenoj, 5 karpeloj.

Estas pluraj skoloj por subdividi la dukotiledonojn, la klasika kaj la kladistika, depende de la klasiga sistemo.

Klasika klasigo 
Laŭ la klasika klasigo de Kronkisto de 1981, la dukotiledonaj plantoj estas la klaso Magnoliopsida. En ĝi estas 6 subklasoj:
 subklaso Asteridae
 subklaso Caryophyllidae
 subklaso Dilleniidae
 subklaso Hamamelidae
 subklaso Magnoliidae
 subklaso Rosidae

Kladistika klasigo 
Laŭ la nuna filogenetika klasigo APG III de 2009 (el la angla Angiosperm Phylogeny Group) la dukotiledonaj plantoj ne estas klado, sed parafiletika aro. Tio signifas ke la aro de dukotiledonaj plantoj ne enhavas unu prapatro kaj ĉiuj ties idoj, sed nur parto el ili. Fakte, la unukotiledonaj plantoj ankaŭ estas parto de ties idoj.

La klado de la florplantoj, enhavas frue apartaj dukotiledonaj, la unukotiledonaj, kaj aro de veraj dukotiledonaj, nomita verdukotiledonaj.

Ĉe la verdukotiledonaj kiu estas klado, la polenero havas tri ĝermkavojn. Ĉe la ceteraj duotiledonaj kaj la unukotiledonaj plantoj, estas unu ĝermkavo kaj estas alia klado.

Listoj laŭ klasika sistemo 
La sekvaj listoj prezentas la dukotiledonajn ordojn kun ilia lokigo en la nova klasado de la APG-sistemo kaj en la malpli nova kaj ankoraŭ vaste uzata sistemo de Kronkisto.
<p clear="right">

Gravaj familioj 
Sendepende de la klasigsistemo jen ĉefaj familioj kun gravaj, konataj genroj (ordo laŭ APG-sistemo en krampoj):

Magnoliofitoj
Asteracoj

La asteracoj () estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo asteraloj (Asterales). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 1900 genrojn kaj pli ol 32 800 speciojn. Ĝia tipa genro estas astero.

Tiu familio havas infloreskojn laŭforme de kapituloj. Pli frua nomo de la familio estis la kompozitoj (Compositae).

Taksonomio

Subfamilioj 
Barnadesioideae
Cichorioideae
Tribo Arctotidae
Tribo Cardueae
Tribo Eremothamneae
Tribo Lactuceae
Tribo Liabeae
Tribo Mutisieae
Tribo Tarchonantheae
Tribo Vernonieae
Asteroideae
Tribo Anthemideae
Tribo Astereae
Tribo Calenduleae
Tribo Eupatorieae
Tribo Gnaphalieae
Tribo Helenieae
Tribo Heliantheae
Tribo Inuleae
Tribo Plucheae
Tribo Senecioneae
Tribo Tageteae

Kelkaj taksonoj 
 Achillea akileo
 Ambrosia ambrosio
 Arctium arkteo
 Arctium lappa lapo
 Arnica arniko
 Arnica montana monta arniko
 Artemisia artemizio
 Artemisia dracunculus estragono
 Carduus karduo
 Carlina karlino
 Carlina vulgaris arĝentokardo staranta
 Carlina acaulis arĝentokardo sentiga
 Centaurea centaŭreo
 Chichorium cikorio
 Circium cirsio
 Cynara cinaro
 Cynara cardunculus kardono
 Cynara scolymus artiŝoko
 Echinacea ekinaceo
 Echinops ekinopso
 Guizotia gvizotio
 Lactuca laktuko
 Lactuca sativa kultiva laktuko
 Lapsana lapsano
 Lapsana communis ordinara lapsano
 Leontodon leontodono
 Onopordum onopordo, azena kardo
 Saussurea alpina saŭsureo
 Scalesia
 Scalesia helleri
 Silibo silibo
 Silibo marianum maria-kardo
 Smallanthus
 Smallanthus sonchifolius jakono
 Sonchus sonko
 Taraxacum taraksako
 Taraxacum officinale oficina taraksako
 Tragopogon tragopogono
 Tragopogon porrifolius porefolia tragopogono

Listo de ĉiuj genroj laŭ WFO kaj TPL 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (28 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

Bildaro

Vidu ankaŭ 
 Tremetono

Eksteraj ligiloj 
 http://delta-intkey.com/angio/www/composit.htm

Referencoj 

Magnoliofitoj
Asteracoj
Plantofamilioj
Unukotiledonaj plantoj

Unukotiledonaj plantoj, estas parto de la florplantoj, tradicie komparata kun la dukotiledonaj. Tiuj plantoj havas ĝermante nur unu kotiledonon. Krom tio, aliaj karakteroj estas:
 Radikoj: flankradikaj (kvastradikaj) , tio estas konsistante el same ampleksaj radikoj.
 Tigo: ne estas nek dua lignon nek vera trunko (eĉ la arbformaj kiel la palmacoj ne havas trunkon).
 Folioj: kelkfoje pinataj, neniam kunmetitaj (sen folietoj), preskaŭ ĉiam flank-angiaj (flank-nervura).
 Floroj: 3-bazataj, tio estas 3 sepaloj, 3 petaloj, 2 x 3 stamenoj, 3 karpeloj.

Gravaj unukotiledonaj familioj estas poacoj, orkidacoj, liliacoj kaj palmacoj. La unukotiledonaj plantoj estas freŝdata aro, longtempe estis nur dukotiledonaj.

Klasika klasigo 
Laŭ la klasika klasigo de Kronkisto de 1981, la unukotiledonaj plantoj estas la klaso Liliopsida. En ĝi estas 5 subklasoj:
 subklaso Alismatidae
 subklaso Arecidae
 subklaso Commelinidae
 subklaso Liliidae
 subklaso Zingiberidae

Arkreskiĝa klasigo 
Laŭ la nuna arkreskiĝa klasigo APG III de 2009 (el la angla Angiosperm Phylogeny Group) la unukotiledonaj plantoj estas klado, disiĝi en 11 ordoj (kaj du familioj).

 Familio Petrosaviaceae
 Ordo Acorales
 Ordo Alismatales
 Ordo Asparagales
 Ordo Dioscoreales
 Ordo Guneraloj Gunnerales 
 Ordo Liliales
 Ordo Pandanales
 Ordo Petrosaviales
 Subklaso Commelinidae:
 Familio Dasypogonaceae
 Ordo Arecales
 Ordo Commelinales
 Ordo Poales
 Ordo Zingiberales

Gravaj familioj 

 Alismacoj (Alismataceae)
 Arumacoj
 Bananujacoj
 Bromeliacoj
 Ciperacoj
 Dioskoreacoj
 Guneracoj (Gunneraceae)
 Iridacoj
 Junkacoj
 Lemnacoj
 Liliacoj
 Orkidacoj
 Palmoj
 Poacoj (aŭ Graminacoj) kun genro tritiko
 Tifeacoj (Typhaceae) kun genro tifeo
 Zingibracoj
Bonaparte

Bonaparte estas la familio de Napoléon Bonaparte kaj ĉefe estas uzata por referenci al la famlianoj kiuj okupis regajn aŭ gravajn postenojn. La patro de Napoleono estis Carlo Maria Buonaparte kaj la patrino Maria Letizia Ramolino.

Liaj gefratoj:

 Jérôme Bonaparte
 Joseph Bonaparte
 Louis Bonaparte
 Lucien Bonaparte (kun filo: Louis Lucien Bonaparte)
 Pauline Bonaparte

Liaj untaj kaj faktaj heredontoj:
 Napoleono la 2-a "La Reĝo de Romo" aŭ "Duko de Reichstad"
 Napoleono la 3-a Imperiestro de la Francoj de 1852 ĝis 1870

Vidu ankaŭ 
 Historio de Francio
 Historio de Hispanio

 
Dinastioj
Historio de Francio
Julia Domna

Julia Domna (naskiĝis ĉirkaŭ la jaro 170, mortis en 217) estis la dua edzino de la romia imperiestro Septimo Severo kaj la patrino de imperiestro Karakalo. Ŝi estis fratino de Julia Maesa, filino de Julius Bassianus kaj sacerdoto de la sun-dio Heliogabalus, aŭspica dio de Emeso en Sirio. Ŝi estis inter la plej gravaj virinoj tenintaj la potencon neoficiale je la trono de Romia imperio.

Naskiĝintoj en 170
Mortintoj en 217
Seleŭkidoj

Listo de la Seleŭkidaj imperiestroj:

 Seleŭko la 1-a Nikator (-312 - -281 )
 Antioĥo la 1-a Soter (-281 - -261 )
 Antioĥo la 2-a Theos (-261 - -246 )
 Seleŭko la 2-a Kallinikos (-246 - -225 )
 Seleŭko la 3-a Soter Keraunos (-225 - -223 )
 Antioĥo la 3-a la Granda (-223 - -187 )
 Seleŭko la 4-a Philopator (-187 - -175)
 Antioĥo la 4-a Epifano (-175 - -164)
 Antioĥo la 5-a Eupator (-164 - -162)
 Demetrio la 1-a Soter (-162 - -150)
 Aleksandro la 1-a Balas (-150 - -145)
 Demetrio la 2-a Nikator (-145 - -139) (unuafoje)
 Antioĥo la 6-a Epiphanes Dionysos (-145 - -142)
 Antioĥo la 7-a Euergetes Sidetes (-139 - -129)
 Demetrio la 2-a Nikator (-129 - -125 (duafoje)
 Aleksandro la 2-a Zabinas (-128 - -123
 Antioĥo la 8-a Epiphanes Philometor (-123 - -96)
 Antioĥo la 9-a Philometor (-114 - -95)
 Antioĥo la 10-a Eusebes Philometor (-95 - -83)
 Filipo la 1-a Epiphanes Philadelphos (-92 - -83)
 Demetrio la 3-a Theos Philopator (-95 - -88)
 Antioĥo la 12-a Dionysos Epiphanes (-87 - -84)
 Tigranes la Granda (-83 - -69
 Antioĥo la 13-a Philadelphos (-69 - -64

Vidu ankaŭ 
 Persio, Persa imperio
 Seleŭkio

Eksteraj ligiloj 

 http://www.livius.org 
 http://www.livius.org/se-sg/seleucids/seleucids.html  
 http://www.livius.org/se-sg/seleucids/seleucid_kings.html  
 http://www.iranchamber.com/history/seleucids/seleucids.php 

 
Seleŭkio
Dinastioj
Diadoĥoj
Trombozo

Trombozo estas la malsano de sangovaskuloj, en kiuj kaŭzas estiĝo de trombo (thrombus) , obstaklante la cirkuladon de la sango. Trombo estiĝas pro la damaĝiĝo aŭ infektiĝo de la vaskula muro. Estas produktoj, kiuj povas malpliigi la kaŭzitajn damaĝojn.
 malrapidiĝo de la sangocirkulado (aperas sangokoagulaĵo (trombo gluiĝanta al la interna muro de vaskulo)
 ŝanĝiĝoj, inflamoj en la endotelio
 ŝanĝiĝo de la sangokonsisto (grandiĝas la nombro de trombocitoj kaj tiel fortiĝas ties koaguliĝemo. La estiĝinta trombo drivas en la vaskuloj al pli gravaj organoj kiel cerbo, koro, pulmo kaj tie ĝi povas haltigi la sangocirkulon.

Du tipoj de la trombozo:
 vejna trombozo
 arteria trombozo

Vidu ankaŭ 
 embolio

sindromoj en hematologio kaj onkologio
sindromoj en angiologio
Tifeo (planto)

La tifeo () estas kano vivanta ĉe marĉoj de mezvarmaj kaj varmaj landoj, dense kreskanta sur kuŝaj radikoj, genro el familio tifeacoj. Ĝi estas la ĉiutaga nomo por ĉiu tifeo. La planto facile rekoneblas pro sia karakteriza piŝtoforma spadiko, el kiu pli larĝa suba parto estas nur inseksa, kaj supra pli svelta parto nur virseksa.

Tifeo estas akvoŝatanta planto, el ĝiaj longaj plataj folioj estis plektita korbo kaj aliaj popolartaj produktoj.

La floro reduktiĝis, anstataŭ perianto staras lanugosimilaj haroj.

 Larĝfolia tifeo, Bruna tifeo (Typha latifolia)
 Eta tifeo (Typha minima)
 Mallarĝfolia tifeo (Typha angustifolia)
 Svelta tifeo (Typha laxmannii)
 Rufa tifeo (Typha muelleri)

Vidu ankaŭ: fragmito, junkacoj, ciperacoj.

Referencoj 

Tifeacoj
SAT-Amikaro

SAT-Amikaro estas la franclingva branĉo de Sennacieca Asocio Tutmonda, do Unuiĝo de Esperantistoj-Laboristoj Franclingvaj. Ĝia antaŭulo estis Fédération Espérantiste Ouvrière (Laborista Esperantista Federacio). Ĝi prizorgas diversajn esperanto-servojn en franclingvio: informado, instruado, eldonado de informmaterialo, de dokumentoj kaj de studmaterialo, libroservo. Ĝi estas la eldonanto de La SAGO.

Publikaj transportoj 
  metrostacio:  Nationale

Kongreso 

Ĉiujare dum la paska semajnfino la asocio organizas sian kongreson, kiu estas plej grava momento de la asocia vivo.

 En 2015 ne okazis plena kongreso (malgraŭ provo ĝin starigi en Verduno) sed unutaga jarkunsido en Greziljono.
 En 2014 SAT-Amikaro ne organizis propran kongreson sed jarkunsidis en Dinano la tagon antaŭ malfermo de la SAT-kongreso.

Eksteraj ligiloj 
 Oficiala TTT-ejo
 Retpaĝoj de la 68a kongreso en Metabjeo (30a de marto-02a de aprilo 2013) 
 

Sennacieca Asocio Tutmonda
Francaj Esperanto-asocioj
Slow Food

Slow Food [sloŭ fud] (angle por "malrapida manĝaĵo", kiel malo de "fast-food" aŭ rapida manĝaĵo), estas pri-manĝaĵa movado fondita 1989 en Italio; ĝi nun disvastiĝis en 45 landoj.

Filozofie ĝi rigardas sin kiel gastronomian fakon de la ekologiisma movado. Aliaj rigardas ĝin kiel la kuirartan fakon de alimondismo.

Celoj 

Ĝiaj celoj estas:
 oponi la damaĝajn efikojn de la industrio kaj kulturo de la hastmanĝo kaj ties standardigon de la gustoj kaj gusto-ŝatoj.
 prefere uzi lokajn produktojn, pro la diversaj rezultantaj avantaĝoj: ekonomiaj, sociaj, mediaj ktp.
 eduki la infanojn kaj plenkreskulojn al la kapablo kaj amo gustumi, kaj al flegado de la kuirartaj tradicioj.
 helpi al tiuj produktistoj, kiuj provas elfari bonkvalitajn manĝaĵ-varojn en metiarta skalo.
 disvastigi filozofion de plezuro.
 instigi al turismo kun atento kaj respekto al la medio, kaj al iniciatoj de solidareco en la kampo de nutrado (komparu kun ekoturismo).

De la 20-a ĝis la 22-a de oktobro 2004 la adeptoj de slow food aranĝis en Torino grandan internacian kunvenon kun la nomo "Terra Madre".

Naskaĵoj 
La malrapida nutro movado inspiris diversajn malrapidajn movadojn, i.a. en 2011 la naskiĝanta movado Malrapida Scienco.

Kritiko 
La intencoj de la "Slow Food"-movado estas ĝenerale subtenindaj, sed kelkfoje ili troigas. Ekzemple la postulo de manlaboro aŭ apliko de "tradiciaj" metodoj kaj laboriloj. Temas pri la mito de la "bona" familia entrepreno, ĉu en la agrikulturo, ĉu en la prilaboro de la produktoj, kaj aliflanke la fantomo de la "malbona" industrio. Tio signifas, ke "bonaj" produktoj ĉiam estas multe pli kostaj kaj oni ne rajtas apliki laborŝparemajn ilojn aŭ metodojn.

La aktuala situacio estas, ke fakte malgrandaj kaj familiaj entreprenoj pli respektas la prilaboratan materialon kaj la naturon. Ili lernis, ke tio estas truo en la merkato, per kiu oni povas ricevi pli altajn prezojn. Aliflanke ne ĉiuj produktantoj, kiuj ne konformas al la "Slow Food"-kriterioj estas fiuloj kaj ofertas malbonajn produktojn.

Sociaj faktoroj, ekzemple salajroj, la laborhoroj, feritempoj, la kvalito de la laborloko por la laboristo, la rajtoj de sindikatoj ktp. ne estas konsiderataj kiel kriterioj. Ĉi tiuj kriterioj ofte estas pli bone realigataj de grandaj entreprenoj, preferinde de kooperativoj, kie la laboristoj samtempe estas posedantoj.

Anekso

Vidu ankaŭ 
 Slow Fashion (malrapida modo)
 Kuirarto
 Restoracio
 Rapidmanĝejo

Eksteraj ligiloj 

 ties TTT-ejo Havebla angle, arabe, france, germane, hispane, itale, japane, portugale kaj ruse.
 "Terra Madre" Havebla angle, france, germane, hispane, itale, japane, portugale kaj ruse.

Referencoj 

Alimondismo
Nutrado
Ekologia agrikulturo
Movadoj
Manĝejoj
Jozef Miloslav Hurban

Jozef Miloslav HURBAN (1817 – 1888) estis slovaka politikisto kaj verkisto. Kune kun Štúr li staris frunte de la nacireviviga movado. Li esis la enkorpigo de la idealo de ĉiuflanke aktiva ŝturano en la servo de la nacia intereso kiel kulturpolitikisto, publika aganto, soldato, poeto, prozverkisto kaj eldonisto.

Biografio 
Li naskiĝis en Beckov, teologion studis en Bratislavo, estis evangelia pastoro en Hlboké, kie li ankaŭ mortis. Dum la studado en la evangelia liceo, li estis sub influo de Ľ. Štúr, apartenis al la plej aktivaj membroj de Societo ĉeĥo.

Kun Štúr kaj Hodža li oficialigis la dialekton de la centra Slovakio kiel la literaturan slovakan lingvon (1843), staris ĉe la fondo de la kleriga societo Tatrín (1844) kaj de societoj de sobreco. Li metitiĝis pri la ekfloro de la literatura vivo per eldonado de la almanako Nitra (1842, 1844) kaj de la revuo Slovakaj rigardoj (1846-7, 1851-2).

Literatura agado 
La literatura agado de Hurban estis vasta. Li verkis satiran kaj patriotan poezion (Reeĥoj, 1840), historian epikon (La sorto de Nitra, 1842), la refleksiajn Kantojn (1846), draman poezion (Teatro de spiritoj super Tatroj, 1847) kaj porokazajn poemojn (Kantoj por nun, 1861). Sed la pezocentro de lia verkado estis en prozo.

Li provis plurajn ĝenrojn:
 Vojaĝpriskribojn (Vojaĝo de Slovako al la slavaj fratoj en Moravio kaj Ĉeĥio, 1841);
 Raportaĵojn (Promenoj en la valo de rivero Váh, 1843), La glasetoj el Korytnica, 1847);
 Novelojn (La nuntempo kaj bildoj el la vivo en Tatroj, 1844, De Silvestro ĝis Epifanio, 1847);
 Historian prozon (La edziĝo de la grandmoravia reĝo, 1842, La Svätoplukanoj, 1844, Vaganta apotekisto, 1846, Gottšalk, 1861).

Lia plej ampleksa prozaĵo estas la romano Gottšalk kun la temo de perforta disvastigo de kristanismo fare de Germanoj inter la apudbaltikaj Slavoj. Valora estas la rakontaĵo de Hurban Slovakaj studentoj (1853), sed super ĉio lia literaturhistoria studaĵo Slovakio kaj ĝia literatura vivo (1847) kaj la ampleksa, sed nefinita Biografio de Ludoviko Štúr (1881-4), kiuj kune estas atestaĵo pri la kulmina periodo de la nacia reviviĝo.

Politiko 
Hurban partoprenis en la popolkunveno en Liptovský Mikuláš (1847), formulis la Postulojn de la slovaka nacio, estis aktiva en la Slava kongreso en Praha (1848) kaj batalis sur la barikadoj.

Li organizis kaj gvidis volontulajn grupojn en la Nacia revolucio 1848-9. Post la Revolucio li estis sub polica kontrolo. Post la subpremo de la Revolucio li prezentiĝis precipe por defendo de eklezio kontraŭ hungarigado, en la jaroj 1863-75 eldonadis revuon Ekleziaj leteroj.

En siaj politikaj opinioj li identiĝis kun la konservativa kaj mesianista vidpunkto – atendado de la helpo de la cara Rusio. Jozef Miloslav Hurban kontribuis al la disfloro de la Štúr-epoka literaturo, antaŭ ĉio prozo, kvankam li mem ne kreis pli elstarajn artajn verkojn.

Eksteraj ligiloj 

 Osobnosti

Slovakaj politikistoj
Ŝturanoj
Rhopalocera

Ropaloceroj (science Rhopalocera) estis subordo de plenkreske flugantaj insektoj el la ordo lepidopteroj (Lepidoptera). Ĝi ne estas natura klado.

Komunlingve tiuj papilioj (lepidopteroj) estas nomataj tagopapilioj pro sia vivmaniero.

Superfamilioj kaj familioj 
 Hediloedoj (Hedyloidea)
 Hediledoj (Hedylidae)
 Hesperioedoj (Hesperioidea)
 Hesperiedoj (dikakapaj papilioj, Hesperiidae)
 Papilionoedoj (Papilionoidea)
 Licenedoj (bluuloj kaj kupruloj, Lycaenidae)
 Nimfalisedoj (perlamoto- aŭ irizo-papilioj, Nymphalidae)
 Papilionedoj (hirundo-vostaj, Papilionidae)
 Pierisedoj (blankuloj kaj flavuloj, Pieridae)
 Riodinedoj (Riodinidae)

 Kulturaj signifoj 
En Brazila folkloro la papilio rilatas al kvara nombra grupo, t. e. ĉiuj nombroj finitaj per 13-14-15-16. La papilio ankaŭ rilatas al infanoj, ĉefe al knabinoj. Ankaŭ en Brazilo papilio estas unu el simbolo de kristnasko.

La esprimo "havi papiliojn en la stomako" laŭ ekvivalento ekzemple en la germana lingvo signifas esti ege ekscitita, emociita, aŭ esti enamiĝinta en iu. Per la esprimo papilia amo'' de L. L. Zamenhof por aparte neserioza kaj nekonstanta amo tiu ideo iom nuancite ankaŭ respeguliĝas en la klasika literaturo de Esperanto.

Konataj papilioj 

Zigeno, Apolono-papilio, admiral-papilio

Vidu ankaŭ 
 Heterocera
 Coleoptera
 Lepidoptera
 Henri Charrière, aŭtoro de la libro Papilio
 Entomologio

Fotogalerio

Eksteraj ligiloj 
 artikolo "Kardopapilio donas esperon" de Paul Peeraerts en Monato, 2009:11, paĝo 21 
 Provizora privata listo de nomoj de insektoj, Wouter F. Pilger 
 Papilioj de Asturio

Referencoj 

Papilioj
Probo

Probo (Marcus Aurelius PROBUS), (n. 232? m. 282), romia imperiestro (276 - 282) estis civitano de Sirmium en Panonio, nuntempe Sremska Mitrovica en Serbio kaj Montenegro.

Enoficiĝo 
Junaĝe li varbiĝis en la armeo, kie li distingiĝis sub la imperiestroj Valeriano, Tacito kaj Aŭreliano. Tacito enoficigis lin kiel guberniestro de la Orienta Imperio, post kies morto Probo estis proklamata lian sukcedanton de siaj soldatoj. Floriano, kiu sukcedis sian duonfratron Taciton, kampanjis kontraŭ Probo apud Tarso, Turkio, sed evitante batalo kun la pli multnombraj trupoj de Floriano, Probo lasis la orientan varmegon venki ilin. Timante malvenko, siaj propraj homoj murdis Florianon, kaj transiĝis ilian subtenon al Probo. Probo revenis al Romo, kie la Senato ĝoje ratifis la elekton de la armeo.

Regnado 
La regnado de Probo pasis ĉefe sukcese militante por reestabli la sekurecon de ĉiuj siaj landlimoj. La plej grava de ĉi tiuj militoj estis la forigo de la frankaj invadintoj el Gaŭlio. En 279, dezirante rekonkeri Mezopotamion, Probo marŝis al Persio, sed anstataŭ militi, li finaranĝis pactraktado kun la persioj.

Uzurpantoj 
Survoje al Persio, (279), la imperiestro marŝis kontraŭ la uzurpinto Saturninus, maŭra guberniestro de Sirio.
Revenante al la okcidento, Probo venkis la mem-proklamintajn imperiestrojn Proculus kaj Bonosus, komandantojn de Gaŭlio kaj Ĝermanio (280).

Murdo 
Post la triomfo (romia venkfesto) de Probo en Romo (281), li revenis al Smirmium ĉe la Danubo, esperante prepari kampanjon kontraŭ la persioj. Dume, la armeo ne estis feliĉa: pactempe, Probo laboriĝis siajn soldatojn. Li devis dreni marĉojn, konstrui templojn, pontojn kaj defendojn, eĉ planti vinberejojn. Kompreneble, ĉi tio tute ne plaĉis al ili. Pli malbone, Probo mortige eraris, deklarante ke, poste, multaj legioj estus disfondota. La armeoj de Raetia kaj Noricum proklamis Marcus Aurelius CARUS (Karon) kiel imperiestro en 282. Probo, sciiĝante la novaĵojn, tuj sendis kontraŭ Karo trupojn, kiuj transigis sian lojaleco al li. La trupoj de Probus ankaŭ decidis subteni Karon, kaj Probo, siavice, estis murdata de siaj propraj homoj, apud sia naskloko Smirmium en septembro 282.

Eksteraj ligiloj 
 Coins of Probus  
 Roman empire 
 De Imperatoribus Romanis 
 Catholic Encyclopedia 

Historio de Eŭropo
Naskiĝintoj en 232
Mortintoj en 282
Romiaj imperiestroj
Japanaj regionoj

Japanio estas dividebla en 8 aŭ 9 regionojn.

 Regiono Ĉubu
 Regiono Hokuriku
 Regiono Koŝinecu
 Regiono Tokaj
 Regiono Ĉugoku
 Hokajdo
 Regiono Kanto
 Regiono Kansajo (Regiono Kinki)
 Kjuŝuo
 Okinavo¹
 Ŝikoku
 Regiono Tohoku

¹La gubernio Okinavo estas ofte konsiderata kiel apartena al la Kiuŝuo-regiono.

Ĉiuj regionoj havas kelkajn guberniojn, krom la regionoj Hokajdo kaj Okinavo.
Ĉinaj dinastioj

Dum la historio Ĉinio ŝanĝis multajn dinastiojn. 

En ĉi tiu listo la literumo de dinastio estas laŭ pinjino sen tonoj kaj tio en la krampoj estas laŭ Pekina Esperanto-Asocio. 

 Dinastio Xia (Ŝja) - en 21-16 jc a.K.
 Dinastio Shang (Ŝang) - en 16-11 jc a.K.
 Dinastio Zhou (Ĝoŭ) - en -1066 ĝis -221 a.K.
 Dinastio Qin (Ĉin) - Fondita de tinania, sed historie gravega QIN Shi Huangdi unuiganto de Ĉinio, de ties skribo, ktp, en -221 ĝis -207 a.K. Falis rezulte de popola ribelo.
 Dinastio Han (Han) - en -206 a.K. ĝis 220 p.K. Fondinto Liu Ban. Okazigis konkeran politikon, rezulte de kio, la limoj de la regno grave pligrandigis. Establiĝis komercaj kaj kulturaj kontaktoj kun la landoj de Mez-Azio kaj Hindio.
 Sudaj dinastioj - en 420 - 589.
 Nordaj dinastioj - en 386-581.inter ili
 Norda Wei (Norda Ŭej) dum kiu estis granda disvolviĝo de Budhismo
 Dinastio Tang - la plej klasika dinastio, kies institucioj restis kopiitaj, kies poezio restas plej konata. Riĉeco de Budhismo, kondukanta en 848 en edikto kontraŭreligia. 
 Kvin dinastioj - laŭ kvin periodoj de malsamaj familioj: Liang, Tang, Jin, Han, Zhou; regis en 907-960 jaroj;
 Dinastio Liao (Ljaŭ) - en 916-1125;
 Dinastio Song (Song) (Nordaj Song, Bei-Song: 960 - 1127
imperiestro Huizong; 1101-1125
 Sudaj Song, Nan-Song: 1127 - 1279
 Okcidenta Xia (Okcidenta Ŝja): 1032 - 1227
 Dinastio Jin (Ĝin) - en 1115 - 1234;
 Dinastio Yuan (Jŭan) - imperiestra dinastio en Mongolio en Ĉinio en 1279 - 1368; Fondis mongola ĥano Kublaj-Ĥano, kiu finis konkeron de Ĉinio en 1279. Dum la regado de Yuan-dinastio, la ĉefurbo translokiĝis al Pekino.
 Dinastio Ming (Ming) - en 1368 - 1644; Fondis ZHU Yuanzhang, rezulte de la renverso de mongola dinastio Yuan. Falis pro la ribelantoj sub gvidado de LI Zicheng.
 Dinastio Qing (Ĉing) - Manĉuria imperiestra dinastio en Ĉinio en 1644 - 1911. Manĉuroj prenis la potencon rezulte de la konkerado de Ĉinio. Post kadukiĝo kaj intensa eŭropa kolonieca interveno, la lasta dinastio de Ĉinio, falis pro la Sinhaja revolucio en 1911-13.

Referencoj 

 
Ĉinoj
Dinastioj
George Bush

George BUSH  povas aludi du  iamajn prezidantojn de Usono:

 George Herbert Walker Bush, la 41-a Prezidento de Usono, de 1989 ĝis 1993  (li kutime estas nomata "George Bush", sen antaŭa litero),
 George Walker Bush, unu el liaj filoj, la 43-a Prezidento de Usono, de 2001 ĝis 2009

aŭ al alia membro de ilia familio:

 George Prescott Bush, nevo de George W. Bush, kaj nepo de George H. W. Bush.

Ĝi estas ankaŭ la nomo de pioniro en la setlado de Vaŝingtonio,

 George Washington Bush (1779–1863).

Homonimoj 
 Interkontinenta flughaveno de Houston (Teksaso), nomita George Bush en 1997, honore al la antaŭa Prezidento de Usono.
 Usona aviadilŝipo, USS George H. W. Bush (CVN-77), komisiita en 2009.
Ĉeĥa teatro

Jen estas kelkaj ĉeĥaj artistoj:

Dramaturgoj 

Ladislav Stroupežnický - Pavel Dostál

Aktoroj 

Zdena Baldová - Ladislav Boháč - Jiřina Bohdalová - Radoslav Brzobohatý - Vendelín Budil - Vlasta Burian - František Filipovský - Hugo Haas - Antonie Hegerlíková - Jana Hlaváčová - Karel Höger - Miroslav Horníček - Rudolf Hrušínský - Iva Janžurová - Miloš Kopecký - Radovan Lukavský - Jaroslav Marvan - Dana Medřická - Vladimír Menšík - Jindřich Mošna - Růžena Nasková - Miloš Nedbal - Stanislav Neumann - Oldřich Nový - Ladislav Pešek - Jan Pivec - Rudolf Deyl - Ota Sklenčka - František Smolík - Zdeněk Štěpánek - Vítězslav Vejražka - Eduard Vojan - Jiří Voskovec - Václav Vydra - Jan Werich

Mimoj 

Ladislav Fialka - Boleslav Polívka - Boris Hübner

Pupteatro 

Matěj Kopecký - Josef Skupa - Miloš Kirschner - Spejbl - Hurvínek

 
Teatro
Teatro
Teatro laŭ landoj
Ladislav Stroupežnický

Ladislav STROUPEŽNICKÝ  (naskiĝis la 6-an de januaro 1850, mortis la 11-an de aŭgsto 1892) estis ĉeĥa dramisto kaj dramaturgo.

Stroupeĵnickij estis la unua dramaturgo de Nacia Teatro. Liaj fruaj teatraĵoj estas malsukcesaj. Manko de literatura klereco barieris ĉe li gvidi teatron, sed lia administrado bone profitis por teatro.

En la ĉeĥan literaturon li enskribiĝis precipe per sia dramo Niaj gaskonoj pri vilaĝaj riĉuloj, kiuj sin reciproke atutas en gastejo antaŭ la najbaroj fierante pri sia havaĵo, ĉar tion postulas ilia "honoro", sed ankaŭ pri honesta emerita soldato kaj malhonesta tajloro. La komedio apartenas al plej multe ludataj ĉeĥaj klasikaĵoj, sukcese filmita.

Teatraĵoj 
 Zvíkovský rarášek (Diableto de Zvíkov)
 Paní mincmistrová (Sinjorino edzino de la monerstampeja estro)
 Naši furianti (Niaj gaskonoj)

Eksteraj ligiloj 

 http://web.telecom.cz/antoni/furianti/furianti0-0.htm  

Ĉeĥlingvaj verkistoj
Ĉeĥaj dramistoj
Dramaturgoj
Dativo

La dativo estas gramatika kazo, kies ĉefa rolo estas montri la nerektan objekton de verbo.

La dativo estas fleksia kazo en Sanskrito, la malnovgreka, Latino, la germana, kaj Volapuko inter multaj aliaj.

En Esperanto, la dativo ne ekzistas kiel memstara kazo. Anstataŭe oni uzas la prepozicion al por montri la nerektan objekton.

En la Hinda lingvo, la akuzativo kaj la dativo montriĝas per unusola postpozicio को ("ko").

En Arcaicam Esperantom (Praesperanto kreita de Manuel Halvelik por helpi tradukistoj pri arkaikaj lingvaĵoj), dativon oni uzas anstataŭ la prepozicion ad(i) ("al) aŭ por montri movon (kiel mova akuzativo en Esperanto).

Gramatikaj kazoj

tr:İsmin hâlleri#-e hâli (yönelme hâli)
Kirk Douglas

Kirk DOUGLAS, realnome: Issur Danielovitch DEMSKY (naskiĝis la , mortis la ) estis usona aktoro.

Li naskiĝis en Amsterdam, Novjorkio, kiel filo de rus-devenaj judoj. Dum sia aktora kariero li ĉefe aperis en krimfilmoj kaj vakeraj filmoj, sed ankaŭ brilis en karakteraj roloj.Ankaŭ lia filo Michael Douglas famiĝis kiel aktoro.

En 2001 li kadre de la Berlina Internacia Film-Festivalo Berlinale en Germanio ricevis la premion Honora Ora Urso pro sia vivoverko.

Listo de filmoj 
 The Strange Love of Martha Ivers (1946)
 Out of the Past (1947)
 A Letter to Three Wives (1949)
 Champion (1949)
 The Glass Menagerie (1950)
 Big Carnival (1951)
 Detective Story (1951)
 The Bad and the Beautiful (1953)
 Lust for Life (1956; Kirk Douglas en la rolo de Vincent van Gogh)
 Paths of Glory (1957)
 Last Train from Gun Hill (1959)
 Spartacus (1960)
 Paris brûle-t-il ? (1966)
 The Final Countdown (1979)

Vidu ankaŭ 
 100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI

Eksteraj ligiloj 
  (pri la filmo, kie li ludis)

Usonaj aktoroj
Trotuaro de famo en Holivudo
Usonaj centjaruloj
Do

La literkombino havas plurajn signifojn:

En muziko, Do estas tononomo.
En Esperanto "do" estas konjunkcio.
Laŭ ISO 3166 "DO" estas la kodo de Domingo.
Do estas nomo de litero "D" en Esperanto.
do estas komando de multaj programlingvoj por programi ciklan plenumon.
.do estas nacia domajno de la alta nivelo de Domingo.
Re

La literkombino havas plurajn signifojn:
 Re estas simbolo por renio je kemio.
 Ĉe muziko, Re estas tononomo laŭ Solfeĝo muzika sistemo.
 Re estas komunumo en Vestfold, Norvegio
 Re- estas prefikso en Esperanto, pri ĝia aparta uzo vidu artikolon reeco.
 RE estas laŭ normo ISO 3166 landokodo de Reunio.
 .re estas nacia domajno de la alta nivelo de Reunio.
 Re estas simbolo de matematika funkcio kiu prenas reelan parton de kompleksa nombro.
 Re estas komunumo en Italio.
 RE estas kodo de provinco Reggio Emilia de Italio.
Mi

Ĉe muziko, Mi estas muziknoto.
 Mi estas unuapersona pronomo.
 Mi aŭ Mio kiel indiko de si mem; de propra esteco.
 Mi estas poema verko de Augusto dos Anjos.
 Laŭ ISO 639 mi estas la kodo de la maoria lingvo.
 En Italio MI estas la kodo de la provinco Milano (laŭ ISO 3166-2).
 En Usono MI estas la kodo de la usona ŝtato Miĉigano (laŭ ISO 3166-2).
 Nomoj de speco MI kun nombro havas subdividaĵojn de britia regno. Vidu en MI5, MI19.
Fa

Ĉe muziko, fa estas tononomo.
Laŭ ISO 639 fa estas la kodo de la persa lingvo.
 Fa estas nomo de komunumo en Aude
SOL

Ĉe muziko, Sol estas tononomo.

Sol ankaŭ estas scienca nomo por Suno (de la latina sol, -is = suno).

La trilitera mallongigo "sol" aŭ "SOL" havas jenajn signifojn:

sol estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
Charneca de Belas ao Pôr-do-Sol
Raposa Serra Do Sol
Sol-Ileck
 Iama Sudokcidentgermana Esperanto-Ligo (SOL, inter la du mondmilitoj, poste en 1947 refondita je mallongigo SOGELO) en Germanio
La

Ĉe muziko, la estas tononomo.
 En kemio La estas simbolo de lantano.
 En Esperanto la estas la difina artikolo.
 Laŭ ISO 3166 "LA" estas la landokodo de Laoso.
 Laŭ ISO 639 "la" estas la lingvo-kodo de la latina lingvo.
 .la estas nacia domajno de la alta nivelo de Laoso.
 En Usono LA - prononco  - estas mallongigo por Los-Anĝeleso.
 En Usono LA estas Luiziano - usona ŝtato.
Himenopteroj

La himenopteroj (latina: Hymenoptera) estas ordo de insektoj kiu inkluzivas abelojn, formikojn kaj vespojn. Pioniro en la prihimenoptera esplorado estis Otto Schmiedeknecht el Turingio.

Genroj kaj specioj 
 Abeledoj
 Apis aŭ Mielabeloj
 Apis dorsata
 Megaĥiledoj, Megachilidae
 Masonabeloj
 Osmia
 Meliponinoj
 Vespedoj
 Brachygastra aŭ Mielvespoj
 Vespo (genro)
 Krabro, Vespa crabro
 Orienta vespo, Vespa orientalis

Bildaro

Eksteraj ligiloj 

 http://www.bwars.com 
 http://www.lasius.narod.ru 
 http://tolweb.org/tree?group=Hymenoptera&contgroup=Endopterygota 
 http://www.toyen.uio.no/norhym 

 
Insektoj
SVRR

SVRR estas mallongigo de Sluĵba vneŝnej razvedki Rossii (, Komitato de ekstera skoltado de Rusio).

La 20-an de decembro jare 1920 estas organizita la unua eksterlanda sekcio VĈK, gvidinte de Jakov Davidov. Ĉefaj celoj de ekstera skoltado en jaroj 1918-1920 estis batalo kun ekstera kaj interna kontraŭrevolucio. Poste, ekstera skoltado devis trovi alilandajn kontraŭrevoluciajn organizaciojn, kiuj volis detronigi sovetian partion. Aliaj celoj estis memkompreneblaj: kolektado de informoj de ia speco, frakaso de organizaciojn de eksterladaj elmigrantoj. En tia-ĉi tempo ne estis grave, ĉu la kolektitaj informoj estis akiritaj leĝe aŭ senleĝe.

Ekstera skoltado ludis gravan rolon en kreaĵo de atoma armilo. Kunlaboro de spionoj kaj atomisto Igor Kurĉatov rezultis en kreaĵo de atoma bombo laŭ usona modelo.

Eksteraj ligiloj 
 Официальный сайт Службы внешней разведки России
 Служба внешней разведки на сайте «Agentura_Ru»
 Секреты российской разведки // «Rosijskaja gazeta», 20.12.2005.
 Крутиков Е. «Нарышкину в СВР придётся кое-что исправить» // Взгляд.ру, 23.09.2016
 Млечин Л. М. С кем идти в разведку? // Novaja gazeta, 26.09.2016

Mallongigoj
Politiko de Rusio
Spionado
Duto

Duto (aŭ sekundo) estas intervalo inter du sinsekvaj tonoj de diatona gamo.

Variaĵoj 
Ekzemploj de dutoj

Dutoj ekzistas en kvar variaĵoj. Tre oftaj estas
 la granda duto aŭ plenduto (a), kiu konsistas el la intervalo de plentono kaj
 la eta duto aŭ duonduto (b), kiu konsistas el la intervalo de duontono.

Multe pli maloftas
 la aŭgmentita duto (c), kies intervalo duontonon pli grandas ol la "granda duto", kaj
nur teorie ekzistas
 la diminuita duto (d), kies du tonoj fakte same sonas.

Difinate per tonsilaboj 
Pli precize eblas difini muzikajn intervalojn per tonsilaboj: Duto estas intervalo inter tono kaj skale sekva tono.

Kodaje 
Tonalto de toniko <Kodály> [do] estas 2 (kaj de [Do] estas 1). Duto de [do]
 al [re] estas 9/8 = 1,125
 al [ri] estas 9/8 * 25/24 = 75/64 = 1,171875
 al [ra] estas 9/8 * 24/25 = 27/25 = 1,08

Bharate 
Hinde tonalto de toniko <Bharata> [sa] estas 2 (kaj de [Sa] estas 1). Duto de [sa]
 al [ra] estas 33/32 = 1,03125
 al [ri] estas 16/15 = 1,0666...
 al [ru] estas 10/9, = 1,111...
 al [re] estas 9/8 = 1,125

La ĉi-supraj ciferoj montras la relativajn diferencojn de frekvencoj de tonoj.

Aŭdaj ekzemploj 
 Eta duto (duontono):
 supren 
 suben 
 Granda sekundo (plentono):
 supren 
 suben

Vidu ankaŭ 
 Intervalo
 Disonanco

Intervaloj
Modalo (muziko)

En gamo la aranĝo de kvin plentonoj kaj du duontonoj inter la sinsekvaj tonoj determinas modalon.

En la eŭropa muzik-tradicio oni konas la uzon de jenaj modaloj, kiuj fariĝis aŭtentaj modaloj en la mezepoka muziko:

 Doria modalo (D E F G A B C)
 Frigia modalo (E F G A B C D)
 Lidia modalo (F G A B C D E)
 Miksolidia modalo (G A B C D E F)

Ili konsistas el du kvar-notaj gametoj (mlat. tetrachordus) jam konataj en la antikveco. Kiam la supra kvar notoj estas metataj antaŭe, ne perdante la originan tonalan centron (lat. finalis, fino), oni obtenas la plagalajn modalojn (por kadencoj):

 Hipodoria modalo (A B C D E F G)
 Hipofrigia modalo (B C D E F G A)
 Hipolidia modalo (C D E F G A B)
 Hipomezolidia modalo (D E F G A B C)

En la jaro 1547, la svisa erudiciulo Glareano aldonis la ceterajn kvar modalojn:

 Eolia modalo (A B C D E F G)
 Ionia modalo (C D E F G A B)
 Hipoeolia (E F G A B C D)
 Hipoionia (G A B C D E F)

El la eolia kaj ionia modaloj evoluis respektive la modernaj minora kaj maĵora gamoj. En malnova eklezia muziko, en kelkaj specoj de popolmuziko kaj en moderna ĵazo modaloj ludas gravan rolon. Ekzemple en la hispana flamenko oni ofte uzas la lidian modalon; Miles Davis, la "patro" de la modala ĵazo, verkis sian komponaĵon "So What" subaze de la doria modalo.

Vidu ankaŭ 
 Diatona gamo
 Tonsilabo

Gamoj
Listo de osmanidaj imperiestroj

La osmanidoj estis dinastio, nome Otomana dinastio, fondita de Osman la 1-a, de Selĝuka turka tribo Söğüt en okcidenta Anatolio. Ĝi estris la Osmanidan imperion.

Sultanoj de la Otomana Imperio 

 Osman la 1-a (1299-1326)
 Orhan la 1-a (1326-1359)
 Murad la 1-a (1359-1389)
 Bajezid la 1-a (1389-1402)
 Mehmed la 1-a (1403-1421)
 Murad la 2-a (1421-1451)
 Mehmed la 2-a (la Konkerinto) (1451-1481)
 Bajezido la 2-a (1481-1512)

Sultanoj kaj kalifoj de la Otomana Imperio 
Ekde 1517 la sultanoj de la Otomana Imperio aldone ankaŭ havis la titolon kalifo.

 Selim la 1-a (1512-1520)
 Sulejmano la 1-a (la Glora) (1520-1566)
 Selim la 2-a (1566-1574)
 Murad la 3-a (1574-1595)
 Mehmed la 3-a (1595-1603)
 Ahmed la 1-a (1603-1617)
 Mustafa la 1-a (1617-1618)
 Osman la 2-a (1618-1622)
 Mustafa la 1-a (1622-1623)
 Murad la 4-a (1623-1640)
 Ibrahim la 1-a (1640-1648)
 Mehmed la 4-a (1648-1687)
 Sulejmano la 2-a (1687-1691)
 Ahmed la 2-a (1691-1695)
 Mustafa la 2-a (1695-1703)
 Ahmed la 3-a (1703-1730)
 Mahmud la 1-a (1730-1754)
 Osman la 3-a (1754-1757)
 Mustafa la 3-a (1757-1774)
 Abd-ul-Hamid la 1-a (1774-1789)
 Selim la 3-a (1789-1807)
 Mustafa la 4-a (1807-1808)
 Mahmud la 2-a (1808-1839)
 Abd-ul-Meĝid (1839-1861)
 Abd-ul-Aziz (1861-1876)
 Murad la 5-a (1876)
 Abd-ul-Hamid la 2-a (1876-1909)
 Mehmed la 5-a (Resad) (1909-1918)
 Mehmed la 6-a (Vahdettin) (1918-1922), lasta sultano

Kalifo 
En 1922, la sultaneco estis finita.
 Abd-ul-Meĝid la 2-a, kiel kalifo (1922 - 1924).
En 1924, ankaŭ la kalifeco estis finita.

Vidu ankaŭ 
 Kénizé Mourad

 
Osmanidaj imperiestroj
Osmanidaj imperiestroj
Murado la 5-a

Sultano Mehmed Murad la 5-a ( - ) estis imperiestro de la Osmanida imperio kiu regis ekde  ĝis la 31-a de aŭgusto de la sama jaro. Li estis la filo (nevo?) de Sultano Abd-ul-Aziz. Li anoncis liberalan konstitucion por la regno, sed regis nur 93 tagojn, ĉar oni kredigis ke li suferis pro mensa malsano, por sentronigi lin kaj anstataŭgi per Abd-ul-Hamid la 2-a, kaj li pasigis la tutan ceteran vivon enkarcerigita.

Vidu ankaŭ 
 lia pranepino Kénazé Mourad

Osmanidaj imperiestroj
Sultanoj
Abd-ul-Hamid la 2-a

Abd-ul-Hamid la 2-a (naskiĝis la 21-an de septembro 1842, mortis la 10-an de februaro 1918) estis sultano de la Osmanida imperio de la 31-a de aŭgusto 1876 ĝis la 27-a de aprilo 1909. Li estis la filo de sultano Abd-ul-Meĝid, kaj sekvis al la reĝeco post kiam lia frato Murad la 5-a malgajnis sultanecon la 31-an de aŭgusto 1876.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.student.co.il/meast/1st-year01.htm
 http://lcweb2.loc.gov/pp/ahiiquery.html

Osmanidaj imperiestroj
Sultanoj
Abd-ul-Meĝid

Abd-ul-Meĝid ( – ) estis imperiestro de la Osmanida imperio kaj sekvis sian patron Mahmudo la 2-a la . Lia regno estis notinda pro interna naciismo kaj invadoj kontraŭ Eŭropaj fortoj.

Osmanidaj imperiestroj
Sultanoj
Abd-ul-Aziz

Abd-ul-Aziz (n. , m. ) estis la 32-a sultano de la osmanida imperio, la 2-a filo de Mahmudo la 2-a. Li modernigis la mararmeon, konstruis fervojojn kaj fondis la unuan nacian muzeon. Abd-ul-Aziz posteulis sia fraton en 1861 kaj estis murdita de siaj ministroj en 1876. Li tre interesiĝis pri okcident-eŭropa kulturo.

Osmanidaj imperiestroj
Sultanoj
Griza papago

La griza papago () estas specio el la familio de la papagedoj, kiu devenas de Afriko inter Niĝerio kaj Kongolando, Kameruno kaj Gabono.

Ili konatas kiel la plej bonaj imitantoj de homa voĉo inter la papagedoj; eksperimentoj, fare de Irene Pepperberg en Universitato de Arizona, kun griza papago Alex montris, ke ili evidentigas elstarajn intelektajn kapablojn; ili ne nur ripetas la vortojn, sed kapablas kompreni ilin.

Aliaj eksparimentoj faritaj de Aimée Morgana kun papago nomita N'kisi montris eĉ pli eksterordinarajn parolkompren-kapablojn. Cetere videofilmitaj eksperimentoj kun Rupert Sheldrake montris kapablojn pri telepatio: eksperimentisto en aparta ĉambro malfermas hazarde kovertojn kun bildoj, en alia ĉambro la papago tiam parolas frazojn rilatantajn al la bildoj.

Eksteraj ligiloj 
 Araproject
 http://www.alexfoundation.org 
 http://www.theafricangreyparrot.com 
 https://web.archive.org/web/20081203003726/http://www.geocities.com/shanlung9 
 http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3430481.stm 
 http://www.birdtricks.com/AfricanGreyParrots/  

Papagoformaj
Irene Pepperberg

Biologio > Etologio > Irene PEPPERBERG < Papagoj

Irene PEPPERBERG estas usona Psikologiisto, kiu studas la intelektajn kapablojn de birdoj, fama pro siaj malkovroj rilate Griza papago "Alex".

Eksteraj ligiloj 
 Alex Fondaĵo 
 

Usonanoj
Hunano

Hunano (ĉina lingvo: 湖南, pinjino: Húnán 'lagosudo') estas provinco sude de la lago Dòngting Hú (洞庭湖) en Ĉinio. Ĝi situas en sudo de la ĉina ĉeftero.

Vidu ankaŭ 
 Lago Dongting

Eksteraj ligiloj 
 Registaro de Hunana Provinco
 Mapoj de Hunano 
 Reportoj de Hunano
  

Provincoj de Ĉinio
Kunaĵo

La kunaĵo aŭ kunigaĵo de du aroj A kaj B estas la aro, kiu entenas precize tiujn elementojn, kiuj apartenas aŭ al A aŭ al B. La notacio por kunaĵo de A kaj B estas A ∪ B (legu a kun bo aŭ a aŭ bo):

Pli ĝenerala nocio estas kunaĵo de arbitra familio de aroj:

Formala difino 
Por familio de aroj , la kunaĵo aŭ kunigaĵo  estas la jena aro:
.
Se la familio de aroj konsistas el nur du aroj  kaj  (elementoj de la familio), tiam la kunaĵo (aŭ kunigaĵo)  estas la aro, tia ke elemento  apartenas al  se kaj nur se
 x apartenas al  aŭ
 x apartenas al .
La konjunkcio "aŭ" tie ĉi estas ne-ekskluziva; elementoj, kiuj estas en ambaŭ aroj, estas en la kunaĵo.

Speciale, se la indica aro  estas malplena aro, tiam ankaŭ la kun(ig)aĵo de nul aroj estas malplena aro:
.

Ecoj 
La kunigo de aroj estas komuta (kio ne tuj evidentas el la prepozicio "kun") kaj asocia.

Ekzemplo 
Ekzemple la kunaĵo el la aroj {1,2,3} kaj {2,3,4} estas {1,2,3,4}. La nombro 9 ne apartenas al la kunaĵo de la aro de primoj {2,3,5,7,11,...} kaj la aro de paraj nombroj {2,4,6,8,...}, ĉar 9 estas nek primo nek para nombro.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Komunaĵo
 Aroteorio
 Komplemento

Aro-teorio
Apiacoj

La apiacoj () estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo apialoj (Apiales). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 420 genrojn kaj pli ol 3250 speciojn. Ĝia tipa genro estas apio.

Tiu familio havas umbelojn, ombrelosimilajn florarojn, tial la alternativa nomo estas umbeliferoj (Umbeliferae). Ĝiaj tigoj estas kavaj kaj ekipitaj per kanaloj sekreciantaj rezinojn kaj bonodorajn esencojn. Laŭ la genro la radiko estas pivota, rizoma aŭ tubera.

Kelkaj famaj taksonoj 
 Azorella
 aneto
 angeliko
 anizo
 apio
 Arakaĉo
 cerefolio
 celerio
 fenkolo
 karoto
 koriandro
 kumino
 levistiko
 petroselo
 pufa peŭcedano
 sukerradiko (Sium sisarum)
 kampa eringio (Eryngium campestre)
 tubera kerofilo

Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (27 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

*Genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.
**Genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.
***Genro tradicie en la familio kaj ĉeestanta en PIV sed ne akceptita nek en TPL nek en WFO.</small>

Bildaro

Referencoj 

Magnoliofitoj
Apiacoj
Plantofamilioj
Mirtacoj

La mirtacoj () estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo mirtaloj (Myrtales). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 140 genrojn kaj preskaŭ 6000 speciojn. Ĝia tipa genro estas mirto

Tiuj plantoj plejparte hejmiĝas en Aŭstralio (ĉirk.  85 specioj) kaj en tropika Ameriko.

Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (8 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝian specion.
**genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.

Bildaro

Vidu ankaŭ 
 Mirto

Referencoj 

Magnoliofitoj
Mirtacoj
Plantofamilioj
Lamiacoj

La lamiacoj (), komunlingve nomataj menta familio, estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo lamialoj (Lamiales). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 240 genrojn kaj preskaŭ 7900 speciojn. Ĝia tipa genro estas lamio.

Inter la membroj de tiu ĉi familio oni trovas plurajn el la plej gravaj spicherboj, vaste uzataj en kuirado kaj kiel medikamentoj, ekzemple bazilio, hisopo, lavendo, majorano, meliso, mento, origano, pipromento, pulegio, rosmareno, salvio, satureo, kaj timiano.

La plantoj kelkfoje grandiĝas ĝis arbustetoj aŭ arbedoj, sed apenaŭ troviĝas en formo de arboj aŭ vitoj.

Alternativa taksonomia nomo estas "Labiatae", ĉar la floroj tipe havas petalojn ĉe kiuj nedisigeble kunkreskas supra kaj malsupra "lipoj".

La folioj enhavas odorozajn esencajn oleojn, kiuj donas la "spicecon" al la herboj; ili elkreskas en kontraŭaj paroj, kaj ĉiu paro estas 90-grade tordita rilate la antaŭa paro.

La tigoj estas laŭsekce pli-malpli kvadrataj.

La floroj estas kutime duseksaj kaj formas densajn cumajn infloreskojn. Ili estas dulatere simetriaj kun 5 kununuigitaj petaloj, 5 kununuigitaj sepaloj, 4 (2) stamenoj kaj 2 karpeloj kun po du ovoloj; ĉiu karpelo duoniĝas per vando, tiel ke la frukto aspektas kiel kvarakeno.

Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (25 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.
**genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.

Bildaro

Referencoj

Magnoliofitoj
Lamiacoj
Plantofamilioj
The Matrix Reloaded

The Matrix Reloaded (La Matrico Reŝargita) estas filmo, kiun verkis kaj reĝisoris la fratoj Wachowski. Ĝi aperis en 2003 kiel la unua el du sekvaĵoj de The Matrix.

Resumo 

Maŝinoj tunelas por ataki Cionon, la subteran urbon de la homaj ribeluloj. Samtempe Neo spertas koŝmarojn, en kiu Trinity falas el alta konstruaĵo kaj estas pafita de iu Agento.

Neo renkontas la Orakolon. Ŝi klarigas, ke por savi Cionon li devos iri en la ĉefkomputilon de la Matrico. Tiam Smith aperas, ne detruite, sed ne plu Agento. Li akiris la kapablon multobligi sin, kaj pli ol cent kopioj de li samtempe batalas kontraŭ Neo.

Neo sukcesas atingi la ĉefkomputilon, kie li renkontas la Arkitekton, kreinton de la Matrico. Tiu diras, ke Neo estas la rezulto de neforigebla anomalio en la Matrica matematiko; ke Ciono ekzistas nur por stabiligi la sistemon kontraŭ tiuj, kiuj malakceptas la iluzion; kaj ke la maŝinoj jam kvinfoje detruis Cionon, kaj nun detruos ĝin denove kaj ŝargos la sepan version de la Matrico.

Neo devas elekti, ĉu savi Cionon aŭ Trinity, kies falo el la konstruaĵo nun ne plu estas sonĝo. Pro lia amo al ŝi li elektas savi ŝin, kaj do kontraŭas la profetaĵon de la Orakolo. Tiu profetaĵo estis mensogo por regi la homojn.

En la reala mondo, kelkaj maŝinoj subite atakas, sed Neo iel sukcesas detrui ilin per la volo. Li tamen falas en profundan komaton, same kiel Bane [bejn] — ribelulo, en kies korpo nun loĝas parto de la konscio de Smith.

Ĉefrolas 
 Keanu Reeves kiel Neo
 Laurence Fishburne kiel Morpheus
 Carrie-Anne MOSS kiel Trinity
 Hugo Weaving kiel Agento Smith
 Gloria Foster kiel la Orakolo
 Helmut Bakaitis kiel la Arkitekto
 Ian Bliss kiel Bane

Eksteraj ligiloj 

 
Filmoj aperintaj en 2003
Usonaj sciencfikciaj filmoj
The Matrix Revolutions

The Matrix Revolutions (La Matrico Revolucioj) estas filmo, kiun verkis kaj reĝisoris la fratinoj Wachowski. Ĝi aperis en 2003 kiel la dua el du sekvaĵoj de The Matrix.

Ĝi temas pri la fina batalo inter la homoj kaj la maŝinoj, kaj inter Neo (Keanu Reeves) kaj agento Smith (Hugo Weaving)

Filmoj aperintaj en 2003
Usonaj sciencfikciaj filmoj