alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Zjawisko fizyczne

Zjawisko fizyczne – przemiana, na skutek której zmieniają się właściwości fizyczne ciała lub obiektu fizycznego.

Zjawisko fizyczne to zmiany i procesy zachodzące w przyrodzie, np. topnienie lodu. Aby zjawiska fizyczne mogły zajść, potrzebna jest siła. Siłami są różne oddziaływania, np. oddziaływania podstawowe jak oddziaływanie elektryczne, magnetyczne, grawitacyjne lub oddziaływania pochodne, np. międzycząsteczkowe czy tarcie.

W chemii czasem dodatkowo precyzuje się, że zjawiskiem fizycznym jest przemiana, która nie jest reakcją chemiczną, chociaż z punktu widzenia fizyki reakcja chemiczna też jest zjawiskiem fizycznym zachodzącym na poziomie cząsteczek.

Fundamentalne znaczenie zjawisk fizycznych 
. Często zjawiska te noszą nazwę pochodzącą od ich odkrywcy. Należą do nich m.in.
 zjawisko Comptona
 efekt fotoelektryczny
 zjawisko tunelowe
 efekt Meissnera
 efekt Casimira
 efekt Starka
 efekt Zeemana

Przykłady innych zjawisk fizycznych 
 zjawisko Dopplera
 zjawisko Herschela
 zjawisko piezoelektryczne
 zjawisko Josephsona
 efekt Halla (klasyczny)

Bibliografia 
 Ilustrowana encyklopedia dla wszystkich. Fizyka Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, Warszawa 1991, wyd.3,

Linki zewnętrzne 
 Sabine Hossenfelder, The 10 Most Important Physics Effects, YouTube, 20 lutego 2020 [dostęp 2021-03-14].

 

en:Physical phenomenon
Anihilacja

Anihilacja (z łac. annihilatio – unicestwienie, od nihil – nic) – proces prowadzący do całkowitej destrukcji materii posiadającej masę. W fizyce anihilacją nazywamy oddziaływanie cząstki z odpowiadającą jej antycząstką, podczas którego cząstka i antycząstka zostają zamienione na fotony (zasada zachowania pędu nie dopuszcza możliwości powstania jednego fotonu – zawsze powstają co najmniej dwa) o sumarycznej energii równoważnej masom cząstki i antycząstki, zgodnie ze wzorem Einsteina: E=mc² (zobacz: Szczególna teoria względności).

Z punktu widzenia klasycznej elektrodynamiki jest to więc zamiana materii na promieniowanie elektromagnetyczne.

Anihilacja leptonów 
Anihilacja pary elektron–pozyton, w wyniku której w zależności od układu spinów powstają dwa (99,8% rozpadów, czasami zdarza się, że emitowany jest jeden, trzy lub więcej) fotony gamma: e+ + e- → 2γ. Przed anihilacją elektron i pozyton formują quasi-stabilny układ zwany pozytonium, a liczba emitowanych fotonów zależna jest od stanu układu. Proces odwrotny do anihilacji zwany kreacją par może zachodzić tylko przy oddziaływaniu fotonu o odpowiednio wysokiej energii z polem elektrycznym cząsteczki (np. jądrem atomowym lub elektronem).

Anihilacja barionów 
W przypadku anihilacji pary proton–antyproton, ze względu na złożoność cząstek, anihilacja nie jest całkowita i prócz fotonów powstaje szereg innych cząstek. Podczas zetknięcia się protonu z antyprotonem kwarki będące elementami składowymi protonu łączą się z odpowiednimi antykwarkami antyprotonu tworząc mezony. Mezony są niestabilne i ulegają rozpadowi na inne cząstki takie jak mion, elektron, neutrino lub ich antycząstki oraz promieniowanie elektromagnetyczne w postaci fotonów gamma. Podobnie wygląda proces anihilacji innych barionów takich jak neutron i antyneutron.

Zobacz też 

 Paradoks Hardy’ego

Przypisy 

Kwantowa teoria pola
Fizyka cząstek elementarnych
Antymateria
Kwiat siarczany

Kwiat siarczany (siarka sublimowana) – siarka w postaci drobnokrystalicznego proszku, powstającego w wyniku resublimacji par wrzącej siarki. Powstaje też podczas wlewania stopionej siarki do wody – na dno opada tzw. siarka plastyczna, a na powierzchni gromadzi się kwiat siarczany. Jest częściowo rozpuszczalny w , co wynika z zawartości różnych odmian alotropowych. Rozpuszczalne formy to siarka α i β. Nierozpuszczoną pozostałość stanowi siarka μ (polimeryczna forma amorficzna), dawniej określana jako siarka ω. Siarkę sublimowaną stosuje się jako odczynnik chemiczny oraz w różnych gałęziach przemysłu, m.in. w przemyśle chemicznym, gumowym, zapałczanym i naftowym. Dawniej stosowana była też w medycynie jako , współcześnie do tego celu używa się tzw. siarki strąconej.

Jest stosowany w rolnictwie jako składnik środków do ochrony roślin przed chorobami grzybowymi.

Przypisy 

Siarka
Wieloboje lekkoatletyczne

Wieloboje lekkoatletyczne składają się z kilku konkurencji lekkoatletycznych. Najlepsze wyniki uzyskane przez zawodników w poszczególnych konkurencjach przeliczane są na punkty według tabel wielobojowych i suma punktów decyduje o zajętym miejscu. Współcześnie wieloboje rozgrywane są: w konkurencjach dla kobiet (siedmiobój, w hali pięciobój) i dla mężczyzn (dziesięciobój, w hali siedmiobój).

Siedmiobój oraz dziesięciobój rozgrywany jest w ciągu dwóch dni, zaś wszystkie konkurencje w pięcioboju odbywają się jednego dnia.

Zobacz też 

 IAAF Combined Events Challenge
 triathlon 
 pięciobój nowoczesny

Konkurencje lekkoatletyczne
GIS

Główny Inspektorat Sanitarny – urząd administracji rządowej
 System Informacji Geograficznej () – system służący do przetwarzania danych geograficznych
 GIS – rodzaj rozdzielnicy elektrycznej
 gis – nazwa dźwięku muzycznego
Kappa (litera)

Kappa (kapa, κάππα, pisana Κκ lub ϰ) – dziesiąta litera alfabetu greckiego oznaczająca spółgłoskę zwartą miękkopodniebienną bezdźwięczną /k/. W greckim systemie liczbowym oznacza liczbę 20.

Użycie jako symbolu

Κ 
Majuskuły kappy nie używa się jako symbolu, ponieważ wygląda ona tak samo jak łacińska litera K.

κ 
 wykładnik adiabaty w fizyce

Kodowanie 
W Unicode litera jest zakodowana:

W LaTeX-u używa się znacznika:

Zobacz też 

 lista jednoliterowych skrótów i symboli

Litery alfabetu greckiego
Jam

Jam – singel Michaela Jacksona z albumu Dangerous
 Jam – album zespołu Dom o Zielonych Progach
 Jam (bóg)
 jam session
 jam rock – styl w muzyce rockowej
 jam (informatyka)
 Jam El Mar – muzyk z zespołu Jam & Spoon
 The Jam – brytyjska grupa muzyczna
 Jam – dawna nazwa zespołu Dżem
 Jam (Ям) – kilkanaście wsi w Rosji (por. Jam Zapolski)
 Jam – wieś w wołoscie Pożeriewickaja rejonu diedowiczskiego w obwodzie pskowskim
 Jam – osiedle żydowskie w Samorządzie Regionu Chof Aza

Zobacz też 
 jams (pochrzyn) – roślina uprawna
Święty Krzyż

Święty Krzyż – krzyż na którym ukrzyżowano Jezusa Chrystusa
 Święty Krzyż (Łysa Góra) – szczyt w Górach Świętokrzyskich, położony we wschodniej części pasma Łysogór, oraz Bazylika na Świętym Krzyżu,
 Święty Krzyż – część miasta Nowa Słupia w województwie świętokrzyskim
 Svätý Kríž (Święty Krzyż) – miejscowość na Słowacji,
 Święty Krzyż – wzniesienie w obrębie miasta Pułtusk,
 Święty Krzyż – wzgórze na terenie wsi Mszalnica w województwie małopolskim

Zobacz też 
 Bazylika na Świętym Krzyżu
 Więzienie Ciężkie na Świętym Krzyżu
 Uniwersytet św. Krzyża – rzymska uczelnia teologiczna prowadzona przez Opus Dei
 Sveti Križ
Globus

Globus (od łacińskiego słowa globus – kula) – pomniejszony model ciała niebieskiego (najczęściej Ziemi) lub sfery niebieskiej w postaci kuli umieszczonej na osi ustawionej pod kątem odpowiadającym kątowi nachylenia osi danego ciała (przechodzącej przez jego biegun północny i południowy). Na powierzchni globusa umieszcza się mapę pierwowzoru. Zaletą globusa jest brak istotnych zniekształceń, które pojawiają się przy odwzorowaniu obrazu terenu na mapie stanowiącej płaszczyznę.

Historia 
Prawdopodobnie pierwszy globus Ziemi wykonany został przez Kratesa z Mallos około 150 lat p.n.e.. Na globusie tym były przedstawione hipotetyczne położenia lądów, często wzięte z fantazji żeglarzy i autora.

Najstarszym istniejącym globusem jest globus Martina Behaima z 1492 roku. Mapy na powierzchni namalował malarz Georg Glockenthon. Globus ten znany jako Erdapfel  wykonany jest z mieszanki papieru i gipsu, ma on średnicę 51 cm.

Najstarszym w Polsce jest globus z ok. 1510 zwany Jagiellońskim, jest on jednym z pierwszych, na których oznaczono Amerykę.

Najstarszy na świecie globus, na którym znajduje się Ameryka pochodzi z 1504 roku.  Składa się on z dwóch dolnych połówek strusiego jaja, na którym widnieją kontynenty i morza. Do 2012 roku, kiedy ten niewielki globus pojawił się na aukcji w Londynie, za najstarszy z zaznaczoną Ameryką uważany był globus miedziany z 1510 roku ze zbiorów Nowojorskiej Biblioteki Publicznej. 

Największym przedstawieniem globusa na świecie jest Pomnik Ziemi w nowojorskim parku Flushing Meadows. Jest to stalowa konstrukcja o kształcie globusa, o średnicy ponad 36,5 m, nazwana Unisphere, ze stalowymi elementami przedstawiającymi kontynenty. Zbudowany został jako symbol pokoju na Wystawę Światową w latach 1964 - 65. Budowla waży w przybliżeniu 400 ton. Dodatkowe 100 ton masy ma utrzymujący ją stojak.

Największym obracającym sie globusem na świecie, który w 1999 roku trafił do Księgi Rekordów Guinnessa jest Eartha. Znajduje się w siedzibie firmy DeLorme w miejscowości Yarmouth na południu stanu Maine, zajmującej się tworzeniem map. Globus o średnicy 12 m, ważący 2,5 tony jest podświetlony i znajduje się w szklanym pomieszczeniu. Globus wykonany w skali 1:1 000 000 ma zachowaną standardową kolorystykę: morza są niebieskie, obszary zalesione – zielone, a suche –brązowe. Odległość pomiędzy wschodnią a zachodnią granicą Polski zajmuje ponad metr.
Poprzednim rekordzistą jest Globe of Peacez (Globus Pokoju) z siedzibą w Apecchio, Pesaro, Włochy.

W 1952 roku powstało Międzynarodowe Towarzystwo Miłośnikow Globusów im. Coronellego – znanego
wytwórcy globusów i autora prac na ich temat, (Vincenzo Maria Coronelli(1650-1718)

Przypisy
Muzyka mechaniczna

Muzyka mechaniczna – muzyka wykonywana lub odtwarzana przez instrumenty muzyczne lub inne urządzenia najczęściej mechaniczne, a współcześnie mechaniczno-elektroniczne lub elektroniczne, wcześniej skomponowaną zapisaną na nośniku.  Do urządzeń takich można zaliczyć także wytwarzające dźwięki na zasadzie przypadkowej. Przeciwieństwem muzyki mechanicznej w tym rozumieniu jest muzyka wykonywana na żywo.

Pierwszym urządzeniem odpowiadającej tej definicji była harfa eolska, budowana przez Greków już w drugim tysiącleciu przed naszą erą. Był to instrument strunowy, którego struny pobudzane były przez wiejący przezeń wiatr. Prawdziwa eksplozja instrumentów mechanicznych oraz muzyki mechanicznej to XVII i XVIII wiek, kiedy to wraz z rozwojem mechaniki precyzyjnej zaczęto budować coraz to bardziej skomplikowane pozytywki, katarynki oraz niezwykle popularne "mechaniczne ptaki", które nie tylko śpiewały, lecz także poruszały się.

Pierwszym urządzeniem służącym do zapisywania muzyki wykonywanej na żywo o wysokiej jakości odtwarzania, a zarazem instrumentem muzycznym była pianola wynaleziona 1895 roku.

W 1877 Thomas Edison wynalazł Phonograph, pierwsze urządzenie do mechanicznego zapisu dźwięku. Fonograf stał się prototypem gramofonu, który swą doskonałość osiągnął w latach sześćdziesiątych XX wieku, gdy zaczęto do tłoczenia płyt używać wysokiej klasy winylu, a do otworzenia przetworników elektromagnetycznych.

W 1898 Valdemar Poulsen opatentował Telegrafon, pierwsze urządzenie, w którym dźwięk zapisywany był w postaci magnetycznej, na stalowym drucie. Stał się on prekursorem magnetofonu,  który jako pierwszy wyprodukowany był w 1935 przez niemiecką firmę AEG. Magnetofon stał się dominującym urządzeniem do zapisu i odtwarzania dźwięku, tak w aplikacjach profesjonalnych jak i domowych w latach sześćdziesiątych XX wieku, i pozostał nim do początku lat dziewięćdziesiątych.

W 1965 został wyprodukowany pierwszy zestaw hi-fi. Wkrótce normy hi-fi stały się wiodącym standardem jakości odtwarzania dźwięku.

W 1980 po kilku latach prac badawczych został przedstawiony standard Compact Disc – CD. Wkrótce potem pojawiają się na rynku pierwsze odtwarzacze. W 1988 pojawiają się pierwsze domowego użytku nagrywarki CD.

W 1985 powstał standard MIDI, cyfrowego zapisy muzyki, umożliwiającego sterowanie syntezatorami i sekwencerami, a później także generowaniem muzyki przez komputery multimedialne.

W 1992 powstał format MP3, standard stratnej, cyfrowej kompresji dźwięku.

W 1997 utworzono standard Digital Versatile Disc – DVD, stworzony do przechowywania ruchomych obrazów (filmów), lecz później użyty także jako nośnik muzyki.

Gatunki muzyczne
Arjen Lucassen

Arjen Anthony Lucassen (ur. 3 kwietnia 1960 w Hilversum) – holenderski muzyk, kompozytor, wokalista i autor tekstów, a także producent muzyczny i inżynier dźwięku.

Życiorys 
Wykonawca muzyki w stylu metal progresywny. Sam gra na instrumentach klawiszowych, gitarze i gitarze basowej, zaś w swych realizacjach zatrudnia sesyjnych, najczęściej dobrze znanych muzyków sceny progresywnej. Podniosła muzyka Lucassena, oparta na motywach science fiction, najczęściej w formie opery rockowej, charakteryzuje się bardzo bogatym, symfonicznym brzmieniem, w którym dominują syntezatory i gitary elektryczne.

Arjen Lucassen znany jest przede wszystkim jako twórca zespołu Ayreon, który przyniósł mu międzynarodową popularność. Wcześniej grał w zespole Bodine. Następnie związał się z formacją Vengeance w której występował w latach 1984-1992 i 1997-1998. W 1994 rozpoczął solową działalność artystyczną. Był także założycielem takich projektów jak: Star One, Guilt Machine, czy Ambeon. Gościł ponadto, m.in. na albumach Within Temptation i Avantasia.

Dyskografia 
 Albumy solowe

Przypisy 

Holenderscy basiści
Holenderscy gitarzyści
Holenderscy keyboardziści
Holenderscy kompozytorzy
Holenderscy multiinstrumentaliści
Holenderscy muzycy metalowi
Holenderscy producenci muzyczni
Inżynierowie dźwięku
Mandoliniści
Urodzeni w 1960
Opera rockowa

Opera rockowa – forma muzyczna typowa dla muzyki rockowej, blisko spokrewniona z musicalem, oraz mająca pewne podobieństwa do klasycznej lub współczesnej opery. Zawsze w formie albumu tematycznego, często też wystawiana na scenie w formie przedstawienia z towarzyszeniem zespołu rockowego. W sferze tekstowej opera rockowa jest dziełem epickim, opowiadającym jakąś historię.

Za pierwszą w pełni ukształtowaną operę rockową uchodzi dzieło grupy Pretty Things S.F. Sorrow, historia Sebastiana F. Sorrowa (1968).

Przykłady oper rockowych:
 Avantasia – The Metal Opera i The Metal Opera Part II
 Ayreon – The Human Equation, 01011001
 Blue Öyster Cult – Imaginos
 Caamora – She
 Dream Theater – Metropolis pt I z płyty Images and Words i Metropolis pt II – Scenes from a Memory
 Pretty Things – S.F. Sorrow
 The Who – Tommy i Quadrophenia
 David Bowie –  The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars
 Pink Floyd – The Wall
 Meat Loaf – Bat Out of Hell i Bat Out of Hell II: Back Into Hell
 Styx – Kilroy Was Here
 Frank Zappa – Joe's Garage, 200 Motels 
 O.Wakeman/C.Nolan – Jabberwocky
 Jeff Wayne – War of the Worlds
 Lacrimosa – Elodia 
 Genesis – The Lamb Lies Down on Broadway 
 Lao Che – Powstanie Warszawskie
 W.A.S.P. – The Crimson Idol
 Green Day – American Idiot i 21st Century Breakdown
 Marcin Kołaczkowski, Hadrian Filip Tabęcki i Jacek Korczakowski – Krzyżacy
 Kayak – Merlin, Bard of the Unseen
 Peter Hammill - The Fall of the House of Usher
oraz musicale rockowe:
 Tim Rice i Andrew Lloyd Webber – Jesus Christ Superstar
 Godspell
 Queen – We Will Rock You (musical)
 Terrance Zdunich, Darren Smith – Repo! The Genetic Opera

Przypisy
International Standard Serial Number

Międzynarodowy znormalizowany numer wydawnictwa ciągłego (, ISSN) – ośmiocyfrowy niepowtarzalny identyfikator wydawnictw ciągłych tradycyjnych oraz elektronicznych. Oparty jest na podobnej koncepcji jak identyfikator ISBN dla książek, ISAN dla materiałów audio-wideo. Niektóre publikacje wydawane w seriach mają przyporządkowany zarówno numer ISSN, jak i ISBN.

Standard został opracowany przez organizację ISO (komitet TC 46) w 1971 roku jako ISO 3297 oraz opublikowany w 1975.

W Polsce numery ISSN są stosowane od 1977. Za ich przydzielanie wydawcom odpowiedzialny jest Narodowy Ośrodek ISSN podlegający Bibliotece Narodowej. Są one wydawane bezpłatnie po spełnieniu odpowiednich wymogów formalnych, natomiast dostęp do katalogu numerów wymaga opłacenia abonamentu.

Obecnie numer ISSN drukowany jest na stronie tytułowej wydawnictwa razem z kodem kreskowym EAN13. Numer EAN13 jest tak zbudowany, by każdy nowy numer gazety lub czasopisma miał numer EAN13 różniący go od poprzedniego. Numer EAN13 składa się z cyfr 977, następnie 7 cyfr numeru ISSN przydzielonego danemu tytułowi, dwóch cyfr wyróżniających rok i wariant wydania, cyfry kontrolnej obliczonej zgodnie z zasadami EAN13 oraz dodatkowego dwucyfrowego lub pięciocyfrowego kodu, tak zwanego add-on, który koduje kolejny numer w roku dla czasopisma, lub numer tygodnia wydania dla gazety codziennej.

Zobacz też 
 kod kreskowy
 EAN

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 
  GS1 Polska
 Darmowy Generator kodu kreskowego ISSN format PNG i EPS
 Darmowy generator kodów kreskowych ISSN, ISBN, EAN, UPC, ITF i in. 

Terminologia bibliologii
Standardy ISO
Identyfikatory
Dokumenty naukowe
Rekordy Polski w lekkoatletyce

Rekordy Polski w lekkoatletyce – najlepsze w historii rezultaty uzyskane przez Polaków i oficjalnie zatwierdzone przez Polski Związek Lekkiej Atletyki.

Rekordy Polski w konkurencjach lekkoatletycznych zaczęto odnotowywać jeszcze przed odzyskaniem przez kraj niepodległości w roku 1918. Polski Związek Lekkiej Atletyki powstał 11 października 1919 roku w Krakowie – pierwszą organizację sportową w niepodległej Polsce – a latem kolejnego roku rozegrano we Lwowie pierwsze w historii mistrzostwa Polski seniorów. W grudniu 1921 roku PZLA pierwszy raz w historii dokonał oficjalnej weryfikacji rekordów Polski.

Oszczepnik Julian Gruner był pierwszym w historii rekordzistą, który najlepszy wynik osiągnął poza granicami kraju – 12 lipca 1925 roku w Paryżu zawodnik uzyskał wynik 57,56

W 1929 Stanisława Walasiewicz podczas zawodów w Królewskiej Hucie ustanowiła (w biegu na 60 metrów) wynikiem 7,6 nowy rekord świata. Trzy lata później w Antwerpii rekord globu ustanowił Janusz Kusociński pokonując dystans 3000 metrów w czasie 8:18,8. W 1953 roku w Jenie na meczu NRD – Polska Janusz Sidło wynikiem 80,15 ustanowił rekord Europy w rzucie oszczepem – wówczas pierwszy raz rekord Polski był jednocześnie najlepszym wynikiem na Starym Kontynencie. Wśród kobiet sztuki tej dokonały sprinterki z reprezentacyjnej sztafety 4 × 100 metrów – Maria Piątkowska, Barbara Sobotta, Elżbieta Szyroka oraz Teresa Ciepły – które podczas mistrzostw Europy w Belgradzie, 16 września 1962 roku, osiągnęły rezultat 44,5.

Konkurencje olimpijskie

Mężczyźni

Kobiety

Mieszane

Pozostałe konkurencje

Mężczyźni

Kobiety

Uwagi

Przypisy 

Rekordy lekkoatletyczne
Lekkoatletyka w Polsce
Australian Cattle Dog

Australian Cattle Dog – jedna z ras psów, należąca do grupy psów pasterskich i zaganiających, zaklasyfikowana do sekcji psów zaganiających. Według klasyfikacji FCI podlega próbom pracy. Typ wilkowaty.

Australian Cattle Dog jest psem silnym i zwinnym, o masywnej budowie, wyhodowanym w Australii do pędzenia bydła podczas długich i wyczerpujących wypraw na targ. Jego podstawowymi zaletami są: wytrzymałość i wszechstronność w pracy. Pracuje cicho i często samodzielnie, kontrolując bydło dokładnie i z niewielkim wysiłkiem. Jest sprawny i czujny, mało szczekliwy. W kraju swojego pochodzenia jest popularnym psem rodzinnym.

Wygląd 

Mocno zbudowany, zwarty, proporcjonalny. Wytrzymały i odporny. Odważny, inteligentny, czujny, o silnym instynkcie stróżowania i obrony.
 Głowa: czaszka szeroka, stop łagodny, choć wyraźnie widoczny. Szczęki mocne, o przylegających wargach. Nos czarny
Oczy: średniej wielkości, owalne, ciemnobrązowe, dość szeroko osadzone.
Uszy: stojące, średniej wielkości. Szerokie u nasady, umięśnione, postawione, w kształcie łagodnego trójkąta. Osadzone szeroko, skierowane na zewnątrz, ruchliwe i sztywno wzniesione w czasie czuwania. Wnętrze ucha dość dobrze owłosione.
Tułów: dobrze umięśniony. Stosunek długości do wysokości 10:9. Linia grzbietowa jest prosta, grzbiet mocny z żebrami płaskimi i wygiętymi do tyłu.

Szata i umaszczenie 
Szata jest krótka, dwuwarstwowa; twardy i przylegający włos okrywowy, gęsty podszerstek. Błękitne dereszowate lub rude dereszowate. Psy błękitne zwykle mają podpalane znaczenia. Mogą występować łaty na głowie: czarne u psów błękitnych i rude u rudych dereszowatych, preferowane symetryczne rozłożenie łat. Łaty na ciele są dopuszczalne, ale niepożądane.

Wiek 
Psy tej rasy żyją stosunkowo długo. Najdłużej żył pies o imieniu Bluey, który umarł w roku 1939 mając 29 lat i pięć miesięcy..

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 
 

Rasy psów
Rekordy świata w lekkoatletyce

Rekordy świata w lekkoatletyce – najlepsze rezultaty uzyskane w historii lekkoatletyki i oficjalnie zatwierdzone przez World Athletics.

Konkurencje olimpijskie

Mężczyźni

Kobiety

Mieszane

Inne konkurencje 
Konkurencje wymienione w tabelach poniżej nie są rozgrywane na najważniejszych zawodach lekkoatletycznych.

Mężczyźni

Kobiety

Zobacz też 
 Halowe rekordy świata w lekkoatletyce

Przypisy

Bibliografia 
 Lekkoatletyczne rekordy świata mężczyzn 
 Lekkoatletyczne rekordy świata kobiet 

Rekordy lekkoatletyczne
Jan I Pogrobowiec

Jan I Pogrobowiec,  (ur. 15 listopada 1316, zm. 20 listopada 1316) – król Francji i Nawarry przez kilka dni 1316 roku.

Syn króla Francji Ludwika X Kłótliwego i jego drugiej żony Klemencji Andegaweńskiej. Urodził się jako pogrobowiec, pięć miesięcy po śmierci swojego ojca. W czasie ciąży, do jego urodzenia, sądy wydawały wyroki w imieniu "króla bez imienia" (ktoś był królem - albo mający urodzić się pogrobowiec, a gdyby urodził się martwo bądź gdyby wdowa urodziła córkę, następcą tronu był brat zmarłego króla). Panował jako król Francji i Nawarry, regentem był jego stryj - Filip, który zresztą został później królem. Jan żył tylko pięć dni, istnieje teza, iż został otruty przez stryjnę, Mahaut d’Artois. Został pochowany obok ojca - Ludwika X w krypcie, w bazylice Saint-Denis.

Około roku 1350 w Prowansji pojawił się człowiek, który podawał się za Jana I Pogrobowca, szczęśliwie uratowanego przed śmiercią. Został on szybko aresztowany i osadzony w więzieniu, gdzie zmarł.

Hipotezę dotyczącą ocalenia Jana I opisał Maurice Druon, autor cyklu powieści Królowie przeklęci, opisującej dzieje Filipa IV Pięknego i jego następców z dynastii Kapetyngów i Walezjuszów.

Bibliografia 
 

Władcy Francji
Kapetyngowie
Urodzeni w 1316
Zmarli w 1316
Filip V Wysoki

Filip V Długi,  (ur. 1293 w Lyonie, zm. 3 stycznia 1322 w Longchamp pod Paryżem) – hrabia Poitiers i Brie 1311–1316, król Francji i Nawarry (jako Filip II) 1316–1322 z dynastii Kapetyngów. Drugi syn króla Filipa IV Pięknego i Joanny I, królowej Nawarry.

Od 1311 r. nosił tytuł hrabiego Poitiers. W 1315 r. z rozkazu brata, króla Ludwika X, miał dopilnować wyboru nowego papieża, co udało mu się dopiero w 1316 r. po zamknięciu kardynałów w klasztorze w Lyonie. Po śmierci brata, która nastąpiła 5 czerwca 1316 r., udało mu się uzyskać regencję na czas ciąży królowej-wdowy Klemencji oraz małoletności jej potencjalnego syna. Syn ów, Jan I Pogrobowiec, żył tylko pięć dni i po jego śmierci 20 listopada 1316 r. Filip został królem Francji i Nawarry. Koronował się 9 stycznia 1317 r. w Reims. Jeszcze w czasie regencji udało mu się uspokoić feudałów, którzy rozpoczęli prywatną wojnę w hrabstwie Artois.

Kryzys żywnościowy w królestwie, jaki zaczął się w 1315, trwał nadal, wobec utrzymującej się złej passy w rolnictwie, spowodowanej zapoczątkowanymi około 1300 r. zmianami klimatycznymi (tzw. mała epoka lodowa). Narastały trudności ekonomiczne i demograficzne. Król próbował ratować finanse królewskie przez nałożenie specjalnego podatku na duchowieństwo. Odwołał wiele decyzji swojego zmarłego brata i rehabilitował wielu urzędników osądzonych za czasów poprzedniego władcy. W 1320 r., idąc w ślady ojca i brata, podjął wyprawę wojenną przeciw Flandrii, po raz kolejny próbując podporządkować jej hrabiego władzy królewskiej.

W 1320 r. przez królestwo przetoczyła się tzw. krucjata pastuszków, która plądrowała kraj, wzniecała niepokoje wśród uboższych warstw społeczeństwa i urządzała liczne pogromy ludności żydowskiej. Kiedy pastuszkowie przybyli do Paryża zażądali spotkania z królem, ale Filip odmówił.

Od 1307 r. był żonaty z Joanną (1291 – 21 stycznia 1330), dziedziczką, a potem hrabiną (1329-1330) Artois i Burgundii, córką hrabiego Odona IV i Mahaut d’Artois, córki Roberta II, hrabiego Artois. Filip i Joanna mieli razem syna i cztery córki:
 Joanna (1308 – 1347), hrabina Artois i Burgundii, żona Odona IV, księcia Burgundii
 Małgorzata (1310 – 9 maja 1382), hrabina Artois i Burgundii, żona Ludwika I de Nevers, hrabiego Nivernais, Flandrii i Rethel
 Izabela (1312 – kwiecień 1348), żona Guiguesa de La Tour du Pin, delfina Viennois, następnie żona barona Jana de Faucigny
 Blanka (1313 – 26 kwietnia 1358), zakonnica
 Ludwik Filip (1316 – czerwiec 1317)

Filip V zmarł w wieku 28 lat, po wypiciu zanieczyszczonej wody ze studni. Tron Francji i Nawarry przejął po nim ostatni żyjący brat Karol IV Piękny.

Kapetyngowie
Władcy Francji
Regenci Francji
Władcy Nawarry
Władcy Poitiers
Władcy Szampanii
Hrabiowie Burgundii
Urodzeni w 1293
Zmarli w 1322
Ludzie urodzeni w Lyonie
Geek

Geek, gik – człowiek, który dąży do pogłębiania swojej wiedzy i umiejętności w jakiejś dziedzinie w stopniu daleko wykraczającym poza zwykłe hobby.

Ewolucja znaczenia 
Nazwa została wprowadzona przez Roberta Haydena na początku lat 90. XX wieku.

Początkowym znaczeniem słowa geek była osoba wykonująca w cyrku nietypowe numery, takie jak odgryzanie głowy żywej kury.

Słowem geek określano osoby ekscentryczne i spoza mainstreamu, w obecnym użyciu słowo to zwykle określa eksperta lub entuzjastę, osobę o obsesji na punkcie hobby lub intelektualnego rozwoju, z ogólnym pejoratywnym znaczeniem „specyficznej osoby, szczególnie tej postrzeganej jako zbyt intelektualna, niemodna, nudna lub społecznie niewygodna”.

Niektórzy definiują się tym słowem z dumą. Słowo to jeszcze kilka lat temu było traktowane jako pejoratywne i stosowane w sposób obraźliwy, zwłaszcza wobec dzieci i nastolatków, którzy skupiają się na nauce, a mniej na popularności, modzie lub stosunkach międzyludzkich.

Zainteresowania 
Przedmiotem zainteresowania geeków są najczęściej nowoczesne technologie (elektronika, komputery, informatyka), ale ważniejsze niż dziedzina jest siła, z jaką geek oddaje się swojej pasji (popularny wśród geeków Geek Code wyszczególnia ponad 20 profesji).

W Geek Code znajdziemy jednak także sztuki piękne, humanizm czy prawo.

Zobacz też 
 nerd

Przypisy

Bibliografia 
 Słownik informatyczny, Wydawnictwo Europa 2003

Linki zewnętrzne 

 „Geek” w Jargon File
 
 

Żargon informatyczny
Stereotypy
Chinook

Chinook (z języka miejscowych Indian chinook = 'pożeracz śniegu') – ciepły, suchy i porywisty wiatr typu fenowego, wiejący ze wschodnich stoków Gór Skalistych na równiny.

Może spowodować gwałtowny wzrost temperatury nawet o kilkanaście stopni Celsjusza w ciągu zaledwie kilku godzin (rekord: 22 stycznia 1943 temperatura w Spearfish w Dakocie Pd. wzrosła o 27 °C w 2 minuty) i spowodować, że śnieg głęboki na stopę zniknie prawie całkowicie w przeciągu jednego dnia - stąd jego nazwa.

W roku 1988, gdy odbywały się Zimowe igrzyska olimpijskie w Calgary, chinook mocno utrudniał rozegranie niektórych konkurencji (przede wszystkim zjazdowych), powodując gwałtowne wytapianie i parowanie pokrywy śnieżnej.

Zobacz też 
Inne wiatry:
 Huragan
 Samum
 Fen
 Suchowiej
 Tajfun
 Halny

Przypisy 

Wiatry

ml:കാറ്റ്#ചിനൂക്ക്
Lampa obrazowa

Lampa obrazowa – lampa elektronowa wyposażona w ekran, na którym możliwe jest wyświetlenie obrazu za pomocą wiązki elektronów. Składa się z trzech podstawowych elementów: źródła elektronów – katody, elektrod ogniskujących i sterujących oraz ekranu pokrytego luminoforem, na którym tworzony jest obraz. W zależności od metody odchylania strumienia elektronów, lampy obrazowe dzielą się na lampy oscyloskopowe z odchylaniem elektrostatycznym oraz kineskopy i lampy radaroskopowe z odchylaniem magnetycznym. Pierwowzorem lamp obrazowych była "rura Brauna" wynaleziona jeszcze w roku 1897.

Bibliografia 
 Hanna Górkiewicz-Galwas, Bogdan Galwas Przyrządy elektronowe , Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Wydanie IV poprawione, Warszawa 1986 

Lampy elektronowe
Urządzenia wyświetlające obraz
Lampa oscyloskopowa

Lampa oscyloskopowa (z łac. oscillare kiwać się i gr. skopein, patrzeć) to lampa obrazowa charakteryzująca się elektrostatycznym odchylaniem wiązki elektronów. Elektrony emitowane przez katodę formowane są w wąską wiązkę w dziale elektronowym (katoda też jest częścią działa elektronowego). Wiązka elektronów wytworzona przez podgrzany drucik – katodę – wysłana zostaje w kierunku ekranu, ilość elektronów – jasność plamki – reguluje potencjał cylindra Wehnelta, natomiast ostrość – potencjały anod przyspieszających, zwiększających jednocześnie prędkość elektronów. Nieodchylona wiązka trafia dokładnie w środek ekranu i rysuje tam świecący punkt. Do odchylenia wiązki tak, aby mogła trafić w każdy punkt ekranu, służą dwie pary płytek odchylających – jedna dla kierunku pionowego, druga dla poziomego.

Zaletą lamp oscyloskopowych jest prosta konstrukcja urządzenia – niewymagająca skomplikowanych układów dodatkowych, jak w przypadku lamp kineskopowych, oraz bardzo szybka praca – płytki odchylające mają niewielką pojemność i nie wymagają dużych energii nawet przy częstotliwościach rzędu setek MHz.

Wadą lamp oscyloskopowych jest niewielki kąt odchylania strumienia – wynosi on zaledwie kilka – kilkanaście stopni, co powoduje, że lampy są albo długie, albo mają niewielki ekran. Największe osiągalne w praktyce przekątne ekranu to kilkanaście centymetrów.

Lampy oscyloskopowe były też wykonywane jako dwustrumieniowe – były to w zasadzie dwie niezależne lampy w jednej bańce ze wspólnym ekranem. Szczególnym przypadkiem lamp oscyloskopowych były lampy pamiętające. Zawierały w sobie dodatkową elektrodę, która zbierała ładunek i mogła go długo (kilkanaście godzin i więcej) przechowywać oddziałując na bieg strumienia elektronów. Wykorzystywane były do fotografowania pojedynczych szybkich przebiegów, oraz jako pamięć wczesnych maszyn cyfrowych.

Zobacz też 
 oscyloskop

Lampy elektronowe
Hymn Luksemburga

Ons Hémécht (luks. „Nasza ojczyzna”) – hymn państwowy Luksemburga zatwierdzony w 1895 roku. Słowa pieśni w 1864 r. napisał Michael Lentz, muzykę skomponował Jean-Antoine Zinnen. Z czterech zwrotek przeważnie śpiewa się pierwszą i ostatnią. Oprócz hymnu Ons Hémécht Luksemburg posiada hymn królewski – Wilhelmus, związany z rodziną panującą.

Zobacz też 
 godło Luksemburga
 flaga Luksemburga

Luksemburga
Symbole narodowe Luksemburga
Hymn Litwy

Tautiška giesmė (z lit. „Pieśń narodowa”) – hymn państwowy Litwy.

Autorem tekstu i muzyki jest Vincas Kudirka. Pieśń Tautiška giesmė została wydana drukiem w 1898 roku w gazecie Varpas. Publicznie po raz pierwszy odtworzono ją w Petersburgu 13 listopada 1899, pieśń wykonał lokalny chór pod batutą Czesława Sosnowskiego. W Wilnie utwór Kudirki zagrano 3 grudnia 1905 – w przeddzień zebrania się „Wielkiego Sejmu”.

Jednym z gorących zwolenników podwyższenia Tautiška giesmė do roli hymnu narodowego był przyszły prezydent Litwy Kazys Grinius. Ostatecznie Tautiška.. została zatwierdzona deklaracją Sejmu z 1919 roku.

Przez pewien czas pieśń Kudirki konkurowała z innym popularnym w tym kraju utworem napisanym przez poetę Maironisa: Lietuva brangi, mano tėvyne („Litwa mój ukochany kraj”).

Zakazana w okresie okupacji radzieckiej, Tautiška giesmė ponownie została przywrócona w 1988 roku.

W 1998 uroczyście obchodzono stulecie powstania hymnu. Z tej okazji wydano w kraju wiele uroczystych publikacji, znaczków pocztowych oraz wygłoszono mnóstwo sympozjów na temat roli pieśni Kudirki w „podtrzymywaniu ducha narodu w ciężkich dla Litwinów chwilach”.

Zobacz też 
 herb Litwy
 flaga Litwy

Litwy
Symbole narodowe Litwy
Wiersz saturnijski

Wiersz saturnijski (łac. versus Saturnius) – najstarsza i prawdopodobnie jedyna oryginalnie italska miara wierszowa (metrum). Wszystkie inne klasyczne metra łacińskie pochodzą z Grecji.

Nazwę swą wiersz saturnijski zawdzięcza starożytnemu przekonaniu, iż jest tak stary, że w chwili jego powstania władcą świata był nie Jowisz, ale jeszcze Saturn. W wierszu tym zostały spisane najstarsze dzieła literatury w języku łacińskim: przekład Odysei Homera pióra Lucjusza Liwiusza Andronika, poemat epicki Belli Punici Carmen Newiusza, a także pewna liczba epigramów, głównie nagrobnych. Z wierszem saturnijskim w epice zerwał ostatecznie poeta Enniusz, który wprowadził w jego miejsce grecki heksametr daktyliczny. Odtąd to ta miara stała się kanonicznym metrum eposu bohaterskiego i mitologicznego. Wyparty z literatury versus Saturnius pozostał przez pewien czas metrum ludowym, ale z czasem zastąpił go w tej roli senar jambiczny.

Ponieważ wiersz saturnijski wyszedł z użycia stosunkowo wcześnie, a poeci klasyczni, zwłaszcza Horacy, darzyli go niekłamaną odrazą, zachowało się bardzo niewiele fragmentów z jego zastosowaniem. Szczupły materiał badawczy nie pozwala nawet na stwierdzenie z całą pewnością, czy jest to metrum iloczasowe, czy akcentuacyjne. Starożytni filologowie i gramatycy traktowali wiersz saturnijski jako metrum iloczasowe i starali się za pomocą różnych teorii wyprowadzić go z któregoś ze znanych im metrów greckich. Współcześnie tego rodzaju twierdzenia raczej się odrzuca, skłaniając się do opinii, że wiersz saturnijski jest metrum czysto italskim o charakterze akcentuacyjnym (iloczas odgrywa w drugorzędną rolę, choć akcent wierszowy /tzw. ikt/ pada zawsze na sylabę długą).

Przykład z nagrobka Scypiona Barbatusa:
     /    /         /         |    /    /        /
 Subegit omne<m> Loucana<m>   |   opsidesque abdoucit

Przykład z Newiusza (uważany za „wzorcowy” versus Saturnius):

     /     /      /        /  /   /
 Malum dabunt Metelli // Naevio poetae

Przypisy 

S
Literatura rzymska
Załamanie

załamanie w fizyce 
 załamanie w psychologii
Załamanie – dawny zaścianek na Białorusi, w obwodzie witebskim, w rejonie szarkowszczyńskim, w sielsowiecie Hermanowicze.
Propagacja (fizyka)

Propagacja  – rozprzestrzenianie się zaburzenia w ośrodku. Jeżeli źródło zaburzenia wywołuje zmiany w sposób cykliczny, to mówi się o propagacji fali.

Zobacz też 
 propagacja fal radiowych
 fala elektromagnetyczna
 polaryzacja fali
 światło

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Propagacja fal radiowych

Fizyka
Neomycyna

Neomycyna – wielofunkcyjny organiczny związek chemiczny, naturalny antybiotyk zaliczany do grupy antybiotyków aminoglikozydowych produkowany przez Streptomyces fradiae. Głównie stosowany zewnętrznie, rzadko w postaci doustnej. Z przewodu pokarmowego wchłania się w ok. 3%, a nie jest stosowany parenteralnie ze względu na toksyczność.

Działa bakteriostatycznie i bakteriobójczo na bakterie Gram-ujemne oraz niektóre Gram-dodatnie. Mechanizm działania neomycyny, podobnie jak innych aminoglikozydów, polega na blokowaniu syntezy białek bakteryjnych. Antybiotyk ten wiąże się nieodwracalnie z miejscem A rybosomu, uniemożliwiając bakterii włączanie nowych aminokwasów do powstającego białka. Działanie jest uzależnione od wniknięcia leku do wnętrza komórki bakteryjnej, w którym znajdują się rybosomy.

Spektrum działania obejmuje:
 gronkowce (z wyjątkiem szczepów opornych na metycylinę);
 pałeczki Enterobacteriaceae (zwłaszcza Klebsiella spp., Enterobacter spp., Proteus indolo-dodatni), Escherichia coli, Klebsiella, Haemophilus influenzae, Shigella, Pseudomonas;
 prątki np. Mycobacterium tuberculosis (odporne na streptomycynę).

Nie działa na Pseudomonas aeruginosa i Streptococcus spp.

Wskazania:
 zakażenia skóry, aparatu ochronnego oka, uszu (zwłaszcza wywołane przez gronkowce np. czyraczność, liszajec zakaźny);
 przygotowanie do zabiegu chirurgicznego na jelicie.

Przeciwwskazania:
 nadwrażliwość na neomycynę;
 jednoczesne stosowanie innych leków oto-, nefro- i neurotoksycznych;
 stany predysponujące do zwiększonego wchłaniania leku (oparzenia dużej powierzchni skóry, masywne owrzodzenia);
 niewydolność nerek, miastenia, parkinsonizm.

Nie zaleca się długotrwałej terapii ze względu na możliwe działanie alergizujące (osutka), selekcję szczepów opornych i toksyczność leku.

Historia 
Neomycynę odkrył w 1949 roku mikrobiolog Selman Waksman i jego student Hubert Lechevalier. Do lecznictwa wprowadzona w 1952 roku przez firmę farmaceutyczną Lundbeck.

Przypisy

Bibliografia 
 
 https://web.archive.org/web/20101008231906/http://lundbeck.com/aboutus/history/company_history/1945_1960/default.asp
 http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-2844800059.html
 http://indeks.mp.pl/leki/desc.html

Antybiotyki aminoglikozydowe
Aminoalkohole
Związki policykliczne
Poliaminy
ATC-A01
ATC-A07
ATC-B05
ATC-D06
ATC-J01
ATC-R02
ATC-S01
ATC-S02
ATC-S03
Pilers

Pilers (podpora pokładowa) – element konstrukcyjny spełniający rolę filaru, stosowany na pływających jednostkach wodnych do punktowego podpierania poziomych elementów szkieletu kadłuba, którym mogło grozić zbyt duże ugięcie pod obciążeniem, oraz do podpierania innych elementów o dużym nacisku na małą powierzchnię.

Pilersy były niegdyś wstawiane pomiędzy sąsiednimi pokładami, lub pomiędzy pokładem a dnem statku, szczególnie przy szerokich kadłubach. Opierane były o takie elementy, jak stępka, nadstępka, denniki, a podpierały takie elementy jak wzdłużniki pokładowe, czy pokładniki lub półpokładniki.

Obecnie pilersy są stosowane niemal wyłącznie na jachtach i tylko do jednego celu. Współczesny pilers jest podporą dla kolumny masztu, która często zaczyna się dopiero na powierzchni pokładu - szczególnie, jeśli jest to maszt składany (tzn. można go pochylać dla przejścia jednostki pod przeszkodami typu: mosty, przewody wysokiego napięcia itp.). Tego rodzaju pilers jest metalową rurą znajdującą się we wnętrzu kabiny jachtu, a wykorzystywany jest przy okazji do innych celów jak: kolumna stolika, czy miejsce wyprowadzenia na pokład fału lub talii miecza.

Trzeba jednak zaznaczyć, że pilers nie jest jedynym rozwiązaniem dla masztu zaczynającego się dopiero na pokładzie. Zamiast pilersu może być wykorzystany inny element zabudowy jachtu, np. odpowiednio wzmocniona gródź, a na mniejszych jednostkach zamiast podpory pionowej mogą być zastosowane odpowiednie wzmocnienia pokładu, np. mocniejsze pokładniki.

Bibliografia 
 

Konstrukcja jednostek pływających
Wyposażenie jachtu i osprzęt
Oktant

Oktant – dawny przyrząd nawigacyjny do mierzenia wysokości ciał niebieskich nad horyzontem, a także kątów poziomych i pionowych między obiektami, o budowie zbliżonej do sekstantu, ale z kątomierzem (limbusem) stanowiącym wycinek jednej ósmej koła.

Oktant został wynaleziony i skonstruowany przez Johna Hadleya w 1730, a także, mniej więcej w tym samym czasie i niezależnie, przez Thomasa Godfreya.

Od nazwy tego przyrządu pochodzi nazwa gwiazdozbioru Oktant, nazwanego tak przez Nicolasa Louisa de Lacaille.

Przypisy 

Astronawigacja
Przyrządy astronomiczne
Przyrządy nawigacyjne
NRT

tona rejestrowa netto
 nikotynowa terapia zastępcza
 Port lotniczy Tokio-Narita
Opętnik

Opętnik – otwór w pokładzie żaglowca, przez który przechodzi kolumna masztu sięgająca konstrukcji dna jednostki. W przypadku, gdy kolumna masztu rozpoczyna się dopiero od wysokości pokładu, opętnik nie występuje.

Otwór ten znajduje się w poszyciu pokładu oraz znajdującym się bezpośrednio pod nim jarzmie masztu, które jest elementem szkieletu żaglowca. Opętnik jest zabezpieczony przed przedostaniem się wody do wnętrza jednostki, a jego brzegi mogą być wzmocnione na szereg różnych sposobów.

Zobacz też 
 maszt

Omasztowanie
Nadstępka

Nadstępka (kilson, stępka wewnętrzna) - element szkieletu żaglowca, belka przymocowana od góry do stępki na części jej długości, mająca rozłożyć na większym obszarze obciążenia wynikające z nacisku kolumny masztu na dno kadłuba. W nadstępce znajduje się otwór, w który wchodzi pięta masztu (lub jej czop), lub też zamocowane jest do niej gniazdo masztu.

Do nadstępki, podobnie jak do stępki, mocuje się od góry denniki. Mogą być w niej również osadzone łby sworzni podtrzymujących balast zewnętrzny.

Konstrukcja jednostek pływających
Kadłub (żeglarstwo)
Dalba

Dalba – gruby pal (wiązka pali lub rura) wbity w dno akwenu i wystający ponad powierzchnię wody, wykorzystywany w różnych celach:

 jako uchwyt do cumowania
 na terenie akwatorium portowego jako oś do ciasnego obracania jednostek pływających (tzw. obrotnica portowa)
 jako osłona wejścia do budowli hydrotechnicznej, np. wejścia do kanału, portu, śluzy, doku
 jako osłona brzegów kanału, falochronu itp., szczególnie jeżeli są przy nich płycizny
 jako wytyczenie i jednocześnie osłona krawędzi toru wodnego wytyczonego wśród płycizn
 jako rodzaj znaku nawigacyjnego lub postument dla takiego znaku
 jako miejsce do określania dewiacji kompasu magnetycznego, tzw. dalba dewiacyjna – mniejsze jednostki pływające cumują przy takiej dalbie i obracając się wokół niej określają poprawkę kompasu na różnych kursach
 jako znak graniczny (np. dalba „7” na Jeziorze Nowowarpieńskim)

Zobacz też 
 stawa
 boja

Bibliografia 
 

Okrętownictwo
Żeglarstwo
ODP

ODP – wskaźnik utworzony w celu ilościowej oceny wpływu poszczególnych substancji na warstwę ozonową
 Open Directory Project – otwarty katolog stron WWW
 on device portal – generacja produktów, które dostarczają treści dla telefonów komórkowych przy użyciu specjalnego programu zainstalowanego w urządzeniu
 format prezentacji programu LibreOffice Impress – patrz →LibreOffice
Locja

Locja – dział wiedzy nautycznej (nautyki) opisujący wody żeglowne oraz wybrzeża z punktu widzenia bezpiecznej i sprawnej żeglugi. Dotyczy on zarówno wód morskich, jak i śródlądowych dróg żeglownych (czyli przeznaczonych do żeglugi), oraz ich otoczenia. Pomaga lub wręcz umożliwia przejście trudnych nawigacyjnie akwenów i szlaków, oraz opisuje miejsca docelowe żeglugi, jak porty wraz z ich otoczeniem oraz prowadzące do nich tory wodne.

Locja morska 
Wiadomości z zakresu locji morskiej wydawane są w postaci ksiąg (opisów tekstowych) uzupełniających wiadomości podane na mapach. Księgi opisują geografię akwenów (wraz z opisem dna, prądami morskimi, pływami), geografię widocznych fragmentów wybrzeża, znaki nawigacyjne, charakterystyczne elementy linii brzegowej mogące pomóc w nawigacji, warunki pogodowe (np. wiatry, możliwe zalodzenia), sposoby komunikacji na danym obszarze, godziny funkcjonowania urządzeń i instytucji związanych z komunikacją wodną, obowiązujące przepisy miejscowe, miejscowe słownictwo ważnych z punktu widzenia żeglugi terminów, miejsca zaopatrzenia w różne rzeczy i materiały (np. źródła pozyskania paliwa, czystej wody) oraz inne ważne elementy otaczającej infrastruktury.

Wśród danych geograficznych szczególny nacisk kładziony jest zarówno na miejsca niebezpieczne, jak i miejsca dogodne do przemieszczania się lub postoju.

Locja uwzględnia również zmienność panujących warunków, np. ze względu na pogodę, porę dnia lub roku, a jeżeli jest to istotne, to może opisywać nawet tak nietypowe rzeczy jak: obecność piratów, rzetelność oznakowania czy obyczaje miejscowej ludności, władz, załóg lokalnych statków i obsługi portu.

Księgi locji wydawane są przez większość państw. Najszerszy zakres, obejmujący cały świat, wydaje Admiralicja brytyjska oraz w USA National Geospatial-Intelligence Agency. W Polsce księgi locji, mapy oraz spisy świateł nawigacyjnych wydaje Biuro Hydrograficzne Marynarki Wojennej. Aby były użyteczne, księgi locji należy aktualizować korzystając z oryginalnych wydawnictw (Notices to Mariners Admiralicji Brytyjskiej, Wiadomości Żeglarskie wydawane przez BHMW, US Notice to Mariners lub inne).

Locja morska zajmuje się także opisem oraz ujednoliceniem oznakowań szlaków wodnych.

Locja śródlądowa 
Na śródlądziu locja zajmuje się następującymi zagadnieniami:
 rzeki (budowa i regulacja);
 jeziora;
 szlaki żeglowne;
 budowle wodne;
 oznakowanie dróg wodnych.

Inne locje 
Na internetowych stronach WWW dotyczących tematyki morskiej, żeglarskiej, szantowej, sportów wodnych itp. mianem locji tytułuje się podstrony zawierające zbiory linków czyli tzw. linkownie.

Zobacz też 
 periplus

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 Poprawiana na bieżąco Locja Bałtyku. Wybrzeże Polskie  publikacja 502 BHMW (502)
 Sailing directions Baltic sea (Southern part) NGA (pub. 194)
Bystrze

Bystrze, także: bystrzyca, bystrzyna, szypot – miejsce na rzece, gdzie występuje lokalne przyspieszenie przepływu wody, mniejsze jednak niż w rafie.

Naturalne bystrza powstają w wypłyconej części koryta o zauważalnym, choć mniejszym niż w przypadku rafy, spadku podłużnym oraz prędkości wody. Ponieważ w skali lokalnej prędkość przepływu wzrasta, staje się on turbulentny. Nurt jest rwący i określany jako bulgoczący. Ze względu na występowanie krótkich fal, mogą one sprawiać wrażenie nieruchomych. Mają szklisty grzbiet. Dno w bystrzu zawiera wypukłości, zbudowane jest ze żwiru i niewielkich kamieni.

Bystrza sztuczne są rodzajem progów hydrotechnicznych. Sztuczne bystrza z narzutu kamiennego (bystrza o zwiększonej szorstkości) są stosowane w ciekach górskich i podgórskich dla utrwalenia, stabilizacji i zabezpieczenia dna cieku przed erozją.

Układ bystrze-ploso stosuje się w budowie niektórych typów przepławek dla ryb.

Zobacz też 

 kaskada
 banior
 odwój
 chyżka
 eska

Przypisy

Bibliografia 

Locja
Potamologia
Kajakarstwo
Winda parowa

Winda parowa – kabestan napędzany maszyną parową stosowany na żaglowcach przełomu XIX i XX wieku i parowcach; także współcześnie na tankowcach. 

Zastosowanie wind parowych do obsługi żagli pozwoliło zastąpić na wielkich żaglowcach ożaglowanie rejowe gaflowym oraz znacznie zmniejszyć załogę. Były także stosowane do podnoszenia kotwicy (winda kotwiczna) i napędu żurawi. Zostały zastąpione przez windy elektryczne i hydrauliczne.

Parowe windy z lat czterdziestych można zobaczyć na Sołdku, statku-muzeum w Gdańsku.

Zobacz też 
 kabestan

Konstrukcja jednostek pływających
Omega (ujednoznacznienie)

omega – litera grecka
 Omega – dawna litera cyrylicy
 Omega – seria książkowa wydawnictwa Wiedza Powszechna
 Omega – jedno z oznaczeń zbioru liczb naturalnych
 Omega – klasa łodzi żaglowych
 Omega – węgierska grupa muzyczna
 Omega – szwajcarski producent zegarków luksusowych
 omega – brydżowa konwencja licytacyjna, część systemu Precision
 Omega – mgławica gazowa Omega M17
 Opel Omega – samochód osobowy
 Omega – składowy program PHARE
 Omega – system radionawigacyjny dla żeglugi i lotnictwa
 płyta CD Omega – nazwa płyty CD-R produkowanej przez Platinet Polska
 Omega Music – dawna polska wytwórnia fonograficzna, wydawała głównie albumy z gatunku disco polo
 Omega – radziecka seria satelitów technologicznych z lat 60. XX wieku
 Omega Pilzno – firma transportowa
 Omega (cząstka)
 Omega – biurowiec w Poznaniu
 Omega – miasto w Namibii
 Omega – port lotniczy w mieście Omega
 Omega – powieść dla młodzieży Marcina Szczygielskiego
 „Omega” – francuski okręt podwodny z okresu I wojny światowej
 Omega – dawny Wojewódzki Szpital Chirurgii Urazowej Dziecięcej w Warszawie
 Omega – album zespołu Asia 

Miejscowości w USA:
 Omega – miasto w stanie Georgia, w hrabstwie Tift

Gminy w USA:
 Omega (ang. Omega Township) – gmina w stanie Arkansas, w hrabstwie Carroll
 Omega (ang. Omega Township) – gmina w stanie Illinois, w hrabstwie Marion
 Omega (ang. Omega Township) – gmina w stanie Iowa, w hrabstwie O’Brien