Gemeentepolitie

Gemeentepolitie was de naam voor een politieorganisatie die zowel in België als in Nederland bestond. In beide landen is ze ondertussen afgeschaft en zijn opgegaan in nieuwe structuren, respectievelijk de lokale politie (in België in 2001) en de regiopolitie (in Nederland in 1993) samen met de rijkspolitie.

Op 1 januari 2013 zijn in Nederland de regiokorpsen vervolgens opgegaan in de Nationale Politie, verdeeld over 10 Regionale Eenheden en de Landelijke Eenheid.

Gemeentepolitie in België

Geschiedenis
In België kon elke gemeente of stad op basis van de gemeentewet zijn eigen gemeentepolitie organiseren. Na de fusie van Belgische gemeenten in 1977 bleven er 589 gemeenten over en dus ook evenveel korpsen gemeentepolitie.

In 1995 besliste de toenmalige Minister van Binnenlandse Zaken om het Belgische grondgebied in te delen in Interpolitiezones. Daardoor werden de verschillende gemeentelijke politiekorpsen én de territoriale eenheden van de rijkswacht gedwongen samen te werken. De gemeentepolitie bleef als dusdanig echter bestaan.

De Belgische politiehervorming in 2001 betekende echter het einde voor alle bestaande Belgische politiediensten, ook voor de gemeentepolitie. Sinds 1 april 2001 bestaat er in België nog slechts één politiedienst: de geïntegreerde politie, gestructureerd op twee niveaus. Deze twee niveaus zijn de federale politie en de lokale politie. De gemeentepolitie ging volledig op in de lokale politie.

Graden voor hervorming van 2001
Ondervermelde graden bestonden bij de gemeentepolitie van het 'stedelijk type' tot april 2001.

Officierenkader
Hoofdcommissaris
Commissaris
Adjunct-commissaris hoofdinspecteur
Adjunct-commissaris inspecteur
Adjunct-commissaris

Kader van politieassistenten
Hoofdpolitieassistent
Eerstaanwezend politieassistent 1e klasse
Politieassistent 1e klasse
Politieassistent

Middenkader
Hoofdinspecteur van politie eerste klasse
Hoofdinspecteur van politie
Inspecteur van politie

Basiskader
Hoofdbrigadier van politie
Brigadier van politie
Agent van politie

Agentenkader
Hulpagent

Graden vanaf 2001

Officierenkader
Hoofdcommissaris van politie (HCP)
Commissaris van politie (CP)
Aspirant-commissaris van politie (ACP)

Middenkader
 Hoofdinspecteur met bijzondere specialisatie (HINP BS) (niveau B of niveau 2+)
Hoofdinspecteur met specialisatie maatschappelijk assistent (HINP MA) (niveau B of niveau 2+)
Hoofdinspecteur van politie (HINP)
 Aspirant-hoofdinspecteur van politie (AHINP)

Basiskader
 Eerste inspecteur van politie(1e INP)
 Inspecteur van politie (INP)
 Aspirant-inspecteur van politie (AINP)

Agentenkader
 Eerste agent van politie (1e AP)
 Agent van politie (AP)
 Aspirant-agent van politie (AAP)

Graden vanaf 2016

Officierenkader
Eerste hoofdcommissaris van politie (1HCP) (na 13 jaar graadanciënniteit - zelfde bevoegdheden als voorgaande graad)
Hoofdcommissaris van politie (HCP)
Eerste commissaris van politie (1CP) (na 13 jaar graadanciënniteit - zelfde bevoegdheden als voorgaande graad)
Commissaris van politie (CP)
Aspirant-commissaris van politie (ACP)

Middenkader
 Eerste Hoofdinspecteur met bijzondere specialisatie (1HINP BS) (niveau B of niveau 2+) (na 13 jaar graadanciënniteit)
Eerste Hoofdinspecteur met specialisatie maatschappelijk assistent (1HINP MA) (niveau B of niveau 2+) (na 13 jaar graadanciënniteit)
Hoofdinspecteur met bijzondere specialisatie (HINP BS) (niveau B of niveau 2+)
Hoofdinspecteur met specialisatie maatschappelijk assistent (HINP MA) (niveau B of niveau 2+)
Eerste hoofdinspecteur van politie (1HINP) (na 13 jaar graadanciënniteit - zelfde bevoegdheden als voorgaande graad)
 Hoofdinspecteur van politie (HINP)
 Aspirant-hoofdinspecteur van politie (AHINP)

Basiskader
 Eerste inspecteur van politie (1INP)  (na 13 jaar graadanciënniteit - zelfde bevoegdheden als voorgaande graad)
 Inspecteur van politie (INP)
 Aspirant-inspecteur van politie (AINP)

Agentenkader
 Eerste agent van politie (1AP) (na 13 jaar graadanciënniteit - zelfde bevoegdheden als voorgaande graad)
 Agent van politie (AP)
 Aspirant-agent van politie (AAP)

Graden vanaf 2018

Officierenkader
Eerste hoofdcommissaris van politie (1HCP) (na 13 jaar graadanciënniteit - zelfde bevoegdheden als voorgaande graad)
Hoofdcommissaris van politie (HCP)
Eerste commissaris van politie (1CP) (na 13 jaar graadanciënniteit - zelfde bevoegdheden als voorgaande graad)
Commissaris van politie (CP)
Aspirant-commissaris van politie (ACP)

Middenkader
 Eerste Hoofdinspecteur met bijzondere specialisatie (1HINP BS) (niveau B of niveau 2+) (na 13 jaar graadanciënniteit)
Eerste Hoofdinspecteur met specialisatie maatschappelijk assistent (1HINP MA) (niveau B of niveau 2+) (na 13 jaar graadanciënniteit)
Hoofdinspecteur met bijzondere specialisatie (HINP BS) (niveau B of niveau 2+)
Hoofdinspecteur met specialisatie maatschappelijk assistent (HINP MA) (niveau B of niveau 2+)
Eerste hoofdinspecteur van politie (1HINP) (na 13 jaar graadanciënniteit - zelfde bevoegdheden als voorgaande graad)
 Hoofdinspecteur van politie (HINP)
 Aspirant-hoofdinspecteur van politie (AHINP)

Basiskader
 Eerste inspecteur van politie (1INP)  (na 13 jaar graadanciënniteit - zelfde bevoegdheden als voorgaande graad)
 Inspecteur van politie (INP)
 Aspirant-inspecteur van politie (AINP)

Beveiligingskader
 Eerste beveiligingscoördinator van politie (1BCSP) (na 13 jaar graadanciënniteit - zelfde bevoegdheden al voorgaande graad)
 Beveiligingscoördinator van politie (BCSP)
 Eerste beveiligingsassistent van politie (1BASP) (na 13 jaar graadanciënniteit - zelfde bevoegdheden als voorgaande graad)
 Beveiligingsassistent van politie (BASP)
 Aspirant-beveiligingsassistent van politie (ABASP)
 Eerste beveiligingsagent van politie (1BAGP) (na 13 jaar graadanciënniteit - zelfde bevoegdheden als voorgaande graad)
 Beveiligingsagent van politie (BAGP)
 Aspirant-beveiligingsagent van politie (ABAGP)

Agentenkader
 Eerste agent van politie (1AP) (na 13 jaar graadanciënniteit - zelfde bevoegdheden als voorgaande graad)
 Agent van politie (AP)
 Aspirant-agent van politie (AAP)

Relevante artikels
 Politie in België

Gemeentepolitie in Nederland

Korpsen 

In Nederlandse gemeenten met 25.000 of meer inwoners bestond  tussen 1945 en 1993 een korps gemeentepolitie. In de andere gemeenten waren de politietaken opgedragen aan het landelijke korps rijkspolitie.

Uitzondering 
Een uitzondering met betrekking tot de grootte van de gemeente was Baarn. Vanwege de aanwezigheid van het Koninklijk Huis was deze plaats voorzien van een eigen politiekorps met extra budget voor meer politieambtenaren.

Beleid 
De burgemeester van de gemeente was het "hoofd van politie" en verantwoordelijk voor het beheer er van. De gemeenteraad kon in haar raadsvergaderingen de burgemeester bewegen om de politie extra aandacht te laten geven aan bepaalde zaken. De burgemeester droeg de verantwoordelijkheid ten aanzien van de openbare orde en de officier van justitie was verantwoordelijk voor de strafrechtelijke aspecten.
Het beleid van de gemeentepolitie werd in het zogenaamde tripartite overleg, ook wel 'de driehoek' genoemd, van burgemeester, officier van justitie en de (hoofd)commissaris bepaald.

Rangen 
Het rangenstelsel binnen de gemeentepolitie: (van hoog naar laag)

Officieren:

 Hoofdcommissaris, Hoofdambtenaar der 1e klasse - 2 gekruiste zwaarden met 2 sterren
 Hoofdcommissaris, Hoofdambtenaar der 2e klasse - 2 gekruiste zwaarden met 1 ster
 Commissaris, Hoofdambtenaar der 2e klasse - Een kroon met 2 sterren
 Commissaris, Hoofdambtenaar der 3e klasse - Een kroon met 1 ster
 Commissaris, Ambtenaar der 1e klasse - Een kroon
 Hoofdinspecteur, Ambtenaar der 1e klasse - Een balk met 2 sterren
 Hoofdinspecteur, Ambtenaar der 2e klasse - Een balk met 1 ster
 Inspecteur, Ambtenaar der 2e klasse - 3 sterren
 Inspecteur, Ambtenaar der 3e klasse - 2 sterren
 Aspirant hogere politieambtenaar - 1 ster

Executief personeel:

Adjudant - Een stip
 Brigadier - Een lauwerkrans met een zwaard en een gemeente kroon erin
 Hoofdagent - 3 strepen
 Agent - 2 strepen
 Aspirant - 1 streep

De rang van adjudant is bij de invoering van de Politiewet 1993 vervallen. Alle adjudanten werden toen automatisch inspecteur.

Politie