Chemnitz

Chemnitz (, dawn. w latach 1953–1990 Karl-Marx-Stadt) – miasto na prawach powiatu w południowo-wschodnich Niemczech, w Saksonii, nad rzeką Chemnitz, u podnóża Rudaw. Po Lipsku i Dreźnie trzecie co do wielkości miasto Saksonii.

Nazwa 
Pierwsza wzmianka o miejscowości w formie locus Kameniz pochodzi z 1143 roku. Nazwa miasta została ponowiona od nazwy rzeki Chemnitz, która pochodzi z kolei od starołużyckiej nazwy *Kamenica, utworzonej przez dodanie przyrostka -ica do słowa *kameń ‘kamień’.

W latach 1953–1990 miasto nosiło nazwę Karl-Marx-Stadt na cześć Karla Marxa – niemieckiego filozofa i działacza politycznego, jednego z najważniejszych teoretyków i ideologów socjalizmu.

Dawniej stosowaną polską nazwą była Kamienica Saska.

Podział administracyjny 
Miasto Chemnitz dzieli się na 39 części miejscowości (Stadtteil):

Historia 
W 1136 roku cesarz Lotar III lokował na terenie obecnego miasta klasztor benedyktynów, który w roku 1143 otrzymał przywilej targowy. W pobliżu na rzece Chemnitz, Fryderyk I Barbarossa lokował osadę o charakterze miejskim. Ze względu na rosnącą stale liczbę ludności osadę już wkrótce przeniesiono na podmokłe tereny w głąb doliny, które w ciągu kolejnych dziesięcioleci stopniowo osuszano. W pierwszej połowie XIII wieku powstały mury miejskie z czterema bramami i furtą. Do 1308 Chemnitz było wolnym miastem, następnie przeszło pod panowanie Wettynów. Nadany przez nich monopol na wybielanie płócien z całego terytorium Marchii Miśnieńskiej zapewnił miastu rozkwit i dobrobyt przez kolejne stulecia. Ważną rolę w życiu gospodarczym grodu odgrywało ponadto hutnictwo.

W roku 1539 w mieście wprowadzono reformację. Pod rządami Georgiusa Agricoli, niemieckiego humanisty, lekarza i mineraloga, który w latach 1546–1555 sprawował urząd burmistrza, Chemnitz było ważnym ośrodkiem humanizmu. Bujny rozwój miasta wyhamowały liczne klęski w XVII wieku: zaraza w latach 1612 i 1613, wielki pożar w 1631 oraz wojna trzydziestoletnia. 14 kwietnia 1639 miała tu miejsce bitwa, w której Szwedzi odnieśli zwycięstwo nad Saksonią. W ich wyniku liczba ludności spadła z 5500 do 3000. Część zabudowy została zniszczona, a miasto popadło w długi.

W początkach XVIII wieku Chemnitz osiągnęło ponownie stan zaludnienia sprzed wieku, miasto ucierpiało jednak ponownie w wyniku III wojny północnej oraz wojny siedmioletniej, podczas których było wielokrotnie plądrowane przez obce wojska i obciążane kontrybucjami.

Po 1800 roku Chemnitz stało się ważnym ośrodkiem przemysłowym, przede wszystkim włókienniczym. Za ojca włókiennictwa w tym regionie uważa się Johanna Esche, który rozpoczął produkcję rajstop i skarpet na szeroką skalę, stosując najnowsze techniki i francuskie maszyny. Region wokół Chemnitz zaczęto nazywać „Saksońskim Manchesterem”. W 1871 Chemnitz znalazło się w granicach Niemiec. W 1893 w mieście zaczęły kursować tramwaje elektryczne. W latach 1906–1909 wzniesiono gmach opery, a w 1907–1911 Nowy Ratusz.

W czasie II wojny światowej miasto zostało silnie zniszczone wskutek nalotów. W maju 1945 zostało zajęte przez wojska Związku Radzieckiego, po czym znalazło się w obrębie radzieckiej strefy okupacyjnej Niemiec, z której w 1949 utworzono NRD. Od 1952 stolica okręgu. W latach 1953–1990 miasto nosiło nazwę Karl-Marx-Stadt (Miasto Karola Marksa). Miasto było czwartym najludniejszym w NRD po Berlinie Wschodnim, Lipsku i Dreźnie.

Przed zjednoczeniem Niemiec z 1990 roku miasto liczyło 313,8 tys. mieszkańców (w roku 1987). Od 1990 Chemnitz stanowi część odtworzonego Wolnego Kraju Saksonia.

Zabytki 

 Stary Ratusz z 1486 roku, renesansowy
 Nowy Ratusz z 1907 roku, secesyjny
 Wieża Czerwona (Roter Turm) z XIII w.
 Zamek Klaffenbach z lat 1543–1548, renesansowy. Zamek otoczony wodą
 Słupy pocztowe z 1723 r. z monogramem króla Polski Augusta II Mocnego (AR – Augustus Rex – Król August): milowy i ćwierćmilowy w Röhrsdorf oraz ćwierćmilowe w Schloßchemnitz i Klaffenbach
  z XII w.
 Pałac Rabenstein z XVIII w., barokowy
 Kamienica Siegerta (Siegerthaus) z lat 1737–1741, barokowa
  z lat 1350–1360, gotycki, halowy
 Willa Eschego z lat 1902–1903, secesyjna, architekt: Henry van de Velde
 Gmach opery z 1919 r.
  z 1891 r.
 Kościół św. Piotra z 1888 r., neogotycki, luterański
 Kościół św. Marka z 1895 r., neogotycki, luterański
 Kościół św. Jana Nepomucena z 1955 r., rzymskokatolicki
  z ok. 1889 r., neogotycki, luterański
 Dom towarowy z lat 1929–1930
 Pałac Kultury z 1950 r., socrealistyczny

Demografia 
Zmiany populacji miasta od 1450 do 2014 roku:

Najwyższą populację miasto osiągnęło w 1930 roku – 361 200 mieszkańców. Po 1990 miasto się stopniowo wyludnia. Według oficjalnych danych niemieckich liczba mieszkańców w 2014 roku (243 521) jest porównywalna z liczbą z 1905 roku (244 927).

Według danych z 2012 roku najliczniejsze grupy obcokrajowców pochodzą z Ukrainy, Rosji, Wietnamu, Węgier, Chin i Czech (od 300 do 1100 osób).

Transport 

 stacje kolejowe: Chemnitz Hauptbahnhof, Chemnitz-Schönau, Chemnitz-Siegmar, Chemnitz Mitte, Chemnitz Süd i in.
 komunikacja tramwajowa
 porty lotnicze: Altenburg-Nobitz, Drezno, Lipsk/Halle

Sport 
 Chemnitzer FC – klub piłkarski

Współpraca 

Miejscowości partnerskie:
  Akron, Stany Zjednoczone
  Arras, Francja
  Düsseldorf, Niemcy
  Lublana, Słowenia
  Łódź, Polska
  Manchester, Wielka Brytania
  Miluza, Francja
  Rabenstein an der Pielach, Austria (kontakty utrzymuje dzielnica Rabenstein)
  Schwanau, Niemcy (kontakty utrzymuje dzielnica Euba)
  Taiyuan, Chiny
  Tampere, Finlandia
  Timbuktu, Mali
  Uście nad Łabą, Czechy
  Wołgograd, Rosja

Osoby

urodzone w Chemnitz 
 Philipp Dulichius – kompozytor
 Peter Härtling – pisarz
 Max Littmann – architekt
 Aleksander Mackiewicz – ekonomista
 Anja Mittag – piłkarka
 Irmtraud Morgner – pisarka
 Frank Rost – piłkarz
 Kati Winkler – łyżwiarka

związane z miastem 
 Erich Basarke – architekt
 Michael Ballack – były niemiecki piłkarz
 Ernest Wilimowski – polski i niemiecki piłkarz
 Katarina Witt – łyżwiarka figurowa

Przypisy

Bibliografia 
 Praca zbiorowa, Piękno saksońskich miast, TMGS, Drezno

Linki zewnętrzne 
 

 
Miasta w Saksonii