alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Inhibitor

Inhibitor ( – powstrzymanie) – substancja chemiczna, która powoduje zmniejszenie szybkości reakcji chemicznej. Proces ten nazywa się inhibicją. Inhibitorem można nazwać zarówno substancję powodującą spowolnienie lub zatrzymanie reakcji niekatalizowanej, jak i substancję obniżającą aktywność katalizatora w reakcji katalizowanej. Ponieważ w przeciwieństwie do katalizatorów, inhibitory mogą ulegać zużyciu w trakcie reakcji, nazywanie ich ujemnymi katalizatorami jest niezalecane. Odwrotnym działaniem do inhibitora charakteryzuje się inicjator.

Inhibitory korozji to substancje, które już w niewielkim stężeniu powodują spowolnienie lub zatrzymanie korozji metali lub ich stopów.

W biologii istotne są inhibitory enzymów, zwane również truciznami enzymów.

Ze względu na mechanizm działania na enzym dzieli się je na:
 inhibitory kompetycyjne (konkurencyjne)
 inhibitory allosteryczne
 inhibitory niekompetycyjne

Zobacz też 

 metoda VCI () – metoda zabezpieczenia metali przed korozją za pomocą lotnych inhibitorów korozji

Przypisy 

 
Kataliza
Kinetyka chemiczna
Stopnie wojskowe

stopień wojskowy
 stopnie wojskowe w Polsce
 Stopnie generalskie i admiralskie
 Stopnie wojskowe w Marynarce Wojennej Rzeczypospolitej Polskiej
Suwak

Suwak – zapięcie służące do czasowego łączenia dwóch kawałków tkaniny
 Suwak – gatunek (myszoskoczka mała) gryzonia z podrodziny myszoskoczków w rodzinie myszowatych (Muridae)
 Suwak – rodzaj gryzonia z podrodziny myszoskoczków w rodzinie myszowatych (Muridae)
 Suwak mongolski – gatunek gryzonia z podrodziny myszoskoczków w rodzinie myszowatych (Muridae)
 Suwak – przesuwny element budowy silnika tłokowego
 Suwak logarytmiczny (suwak rachunkowy) – prosty przyrząd ułatwiający obliczenia
 Suwak nawigacyjny – przyrząd stosowany w nawigacji
 Suwak na chustę – element munduru harcerskiego

Zobacz też 
 Suwaki
 Jazda na suwak
Lista pierwiastków chemicznych

Pierwiastki chemiczne oraz niektóre z ich właściwości:

Zobacz też 
 Lista konfiguracji elektronowych pierwiastków chemicznych
 Pierwiastki chemiczne według twardości
 Związki chemiczne według pierwiastków

Uwagi

Przypisy 

 
Listy związane z chemią
Sekunda

Sekunda, oznaczenie s, skrót sek. – jednostka czasu, jednostka podstawowa większości układów jednostek miar np. SI, MKS, CGS. Obecnie oznaczana s, niegdyś sek.

Jest to czas równy 9 192 631 770 okresom promieniowania odpowiadającego przejściu między dwoma poziomami F = 3 i F = 4 struktury nadsubtelnej stanu podstawowego S1/2 atomu cezu 133Cs (powyższa definicja odnosi się do atomu cezu w spoczynku w temperaturze 0 K). Definicja ta, obowiązująca od 1967 r., została ustalona przez XIII Generalną Konferencję Miar. Poprzednio sekundę definiowano jako:
 1/31 556 925,9747 część roku zwrotnikowego 1900  (XI Generalna Konferencja Miar z 1960 r.);
 1/86400 część doby (do 1960 r.).

Termin sekunda pochodzi od łacińskiego wyrażenia pars minuta secunda – druga mała część.

Określenie sekunda jest stosowane także jako miara kąta i interwał muzyczny. W zapisie czasem oznaczana jest znakiem bis (U+2033).

Nowa definicja 
Podczas 26. Generalnej Konferencji Miar przyjęta została nowa definicja sekundy. Sekunda, oznaczenie s, jest to jednostka czasu w SI. Jest ona zdefiniowana poprzez przyjęcie ustalonej wartości liczbowej częstotliwości drgań cezu ∆νCs, to jest częstotliwości nadsubtelnego przejścia w atomach cezu 133 w niezaburzonym stanie podstawowym, wynoszącej 9 192 631 770, wyrażonej w jednostce Hz, która jest równa s-1.

Przedrostki SI 
Wielokrotności i podwielokrotności sekundy (wyróżniono najczęściej używane):

W praktyce używa się tylko niektórych podwielokrotności jednostki, ponieważ wielokrotności jako mało naturalne zastępowane są innymi, choć nienależącymi do układu SI, ale za to łatwiejszymi do wyobrażenia, takimi jak minuta, godzina, doba, tydzień, miesiąc, rok itd. Jedna z wielokrotności SI – gigasekunda – mogłaby prowadzić do nieporozumień, ponieważ jej skrót jest identyczny z jednostką indukcji magnetycznej Gs układu CGS (podobnie: ps jako pikosekunda lub parsek).

Wielokrotności sekundy 
 1 dekasekunda to 10 sekund.
 1 hektosekunda to 1 minuta i 40 sekund.
 1 kilosekunda to 16 minut i 40 sekund.
 3,6 kilosekund to 1 godzina.
 10 kilosekund to ok. 2 godziny i 50 minut.
 100 kilosekund to ok. 1 dzień i 4 godziny.
 1 megasekunda to ok. 11 dni i 14 godzin.
 10 megasekund to ok. 3 miesiące i 26 dni.
 100 megasekund to ok. 3 lata i 2 miesiące.
 1 gigasekunda to ok. 31 lat i 8 miesięcy.
 10 gigasekund to ok. 3 wieki.
 100 gigasekund to ok. 3 tysiąclecia.
 1 terasekunda to ok. 31 tysiącleci.
 1 petasekunda to ok. 31 688 tysiącleci.
 1 eksasekunda to ok. 31 688 087 tysiącleci.
 1 zettasekunda to ok. 31 688 087 814 tysiącleci.
 1 jottasekunda to ok. 31 688 087 814 029 tysiącleci.

Zobacz też 

 sekunda przestępna
 reguła pięciu sekund
 tercja
 kwarta

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 czerwca 2020 r. w sprawie legalnych jednostek miar ().

Jednostki czasu
Jednostki podstawowe SI
Jednostki CGS
Minuta (ujednoznacznienie)

minuta – jednostka miary czasu
 minuta kątowa – miara kąta
 minuta kątowa – miara kąta, definicja geograficzna
 minuta (archiwistyka)
Fagocytoza

Fagocytoza (gr. phagein – jeść, kytos – komórka) – rodzaj endocytozy, spotykany u komórek i organizmów jednokomórkowych. Polega na pobieraniu ze środowiska pokarmów stałych, odizolowaniu od cytozolu, poprzez utworzenie wodniczki pokarmowej (lub innego tworu o podobnym przeznaczeniu, np. heterofagocyty), i trawieniu z udziałem lizosomów. W tym procesie nie następuje utrata błony komórkowej. Ewentualne niestrawione resztki są usuwane przez włączenie się wodniczki z powrotem w błonę komórkową (jest to egzocytoza). Fagocytoza jest powszechnym zjawiskiem u pierwotniaków, ale występuje też u organizmów wielokomórkowych: makrofagi człowieka niszczą codziennie miliardy starych erytrocytów. Fagocytoza jest skuteczną metodą obrony przed organizmami chorobotwórczymi, stanowiąc ważny element odporności nieswoistej. Zjawisko fagocytozy odkrył w 1882 roku Ilja Miecznikow.

W drodze fagocytozy komórka pochłania duże cząstki pokarmowe np. bakterie. Fagocytozie nie towarzyszy ubytek błony komórkowej. Gdy receptory błonowe wykryją obecność cząstki pokarmowej na powierzchni błony tworzy się wgłębienie, do którego wciągana jest cząstka pokarmowa. Wgłębienie przybiera postać pęcherzyka, który oddziela się od błony i zaczyna wędrować razem z cytoplazmą. Dołączają się do niego lizosomy i przelewają swoją zawartość, czyli enzymy trawienne. Od tej pory mówi się o wodniczce pokarmowej. Cząstka pokarmu zostaje strawiona i wchłonięta do cytoplazmy, a niestrawione resztki są wyrzucane na zewnątrz, gdy wodniczka z powrotem łączy się z błoną komórkową.

Etapy fagocytozy 
 chemotaksja
 opsonizacja
 adherencja
 wchłanianie
 trawienie

Zobacz też 
 pinocytoza
 granulocyty

Bibliografia 
 
 

Transport pęcherzykowy
Immunologia
Ubichinon

Ubichinon, koenzym Q10 – organiczny związek chemiczny z grupy chinonów, występujący w mitochondriach komórek roślinnych i zwierzęcych. Jest odpowiedzialny za przenoszenie elektronów w łańcuchu oddechowym. Po przyłączeniu elektronów swobodnie porusza się w wewnętrznej błonie mitochondrialnej umożliwiając transport elektronów między kompleksami białek łańcucha oddechowego, które wbudowane są w wewnętrzną błonę mitochondrialną. Przenosi elektrony między dehydrogenazą NADH (kompleks I), względnie reduktazą bursztynian-koenzym-Q (kompleks II) na kompleks cytochromów bc1, jest więc miejscem zejścia się dróg elektronów pochodzących z NADH oraz FADH2.

Ubichinon stosowany jest jako kosmetyk i suplement diety.

Budowa 
Nazwą ubichinon określa się grupę związków różniących się długością bocznego łańcucha izoprenoidowego. W ludzkich mitochondriach najpowszechniej występuje ubichinon Q10, w którym łańcuch boczny zbudowany jest z 10 jednostek izoprenowych.

Chinony
Koenzymy
Oddychanie komórkowe
Związki nienasycone
Mutacja genowa

Mutacja genowa – jeden z typów mutacji; dziedziczna zmiana zachodząca w genie, na poziomie kwasu deoksyrybonukleinowego (DNA), gdzie następuje zamiana sekwencji nukleotydów, w wyniku której powstaje nowy allel.

Konsekwencją mutacji genowych jest zmiana w układzie aminokwasów białka syntetyzowanego na bazie danego genu. Mutacje genowe zachodzą najczęściej samorzutnie.

Mutacja genowa może być mutacją punktową, może też polegać na zamianie, wstawieniu bądź wycięciu większego odcinka DNA. Mutacja dynamiczna polega na powieleniu krótkiego (kilka nukleotydów) fragmentu genu.

Zobacz też 
 mutacja genomowa

Mutacje
Percentyl

Percentyl, centyl – kwantyl rzędu k/100, gdzie k = 1, …, 99. Intuicyjnie mówiąc, percentyl jest wielkością, poniżej której padają wartości zadanego procentu próbek.

Przykład 
Poniżej przedstawiono statystyczne określenie impedancji ciała człowieka przy napięciu rażeniowym równym 230 V. Prawdziwe są następujące sformułowania:
 percentyl 95% – 2125 Ω;
 percentyl 50% – 1350 Ω;
 percentyl 5% – 1000 Ω.
Powyższe stwierdzenia można rozumieć następująco:
 impedancja 95% populacji (przy napięciu rażeniowym 230 V) ma wartość niższą lub równą 2125 Ω;
 impedancja połowy populacji ma wartość mniejszą lub równą 1350 Ω;
 impedancja tylko 5% populacji jest niższa lub równa 1000 Ω.

Zobacz też 

 Siatka centylowa
 Przegląd zagadnień z zakresu statystyki

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Piotr Konieczka, Podstawy statystyki, materiały dydaktyczne Politechniki Gdańskiej, chem.pg.edu.pl 2010-10-20 

Kwantyle
Decyl

Decyl – kwantyl rzędu k/10, gdzie k=1,...,9.

Niekiedy używa się średniej decylowej – średniej po usunięciu obserwacji mniejszych od pierwszego oraz większych od dziewiątego decyla:

Zobacz też 
 decy
 decylitr
 decybel
 decymetr
 decylion

Przypisy 

Kwantyle
James Lovelock

James Ephraim Lovelock (ur. 26 lipca 1919 w Letchworth Garden City, zm. 26 lipca 2022 w Dorset) – brytyjski biolog, ekolog.

Życie i działalność 
Uzyskał szeroki rozgłos po zaproponowaniu i rozpowszechnieniu w 1979 hipotezy Gai (wraz z Lynn Margulis), w której postulował, że Ziemia funkcjonuje jak jeden olbrzymi organizm, przystosowany do zmian, tak by zachować odpowiednie warunki do życia. Hipoteza ta sugeruje, że życie na Ziemi będzie trwać bez względu na poczynania ludzi.

Studiował na uniwersytetach w Manchesterze i Londynie. Posiadał doktorat z nauk medycznych. Wykładał na uniwersytetach: Yale, Harvarda i Baylor College of Medicine w Stanach Zjednoczonych.

Lovelock przez wiele lat zajmował się wynalazkami, a niektóre z jego opracowań zostały wykorzystane przez NASA w programach badań kosmicznych. To właśnie podczas pracy dla NASA Lovelock opracował hipotezę Gai.

W 1974 został wybrany członkiem Royal Society w Londynie; w latach 1986–1990 był przewodniczącym Marine Biology Association. W 1990 otrzymał nagrodę Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences (Akademii Nauk Holandii). Na stałe mieszkał na wsi w Kornwalii, na południu Wielkiej Brytanii.

Wybrane prace 
 Gaia: A New Look at Life on Earth (1979, 3rd ed. 2000) Oxford University Press. 
 Ages of Gaia (1988, revised ed. 1995) Oxford University Press 
 Gaia: The Practical Science of Planetary Medicine Gaia Books (1991 ed.) Oxford University Press (2001) 
 Homage to Gaia: The Life of an Independent Scientist Oxford University Press (2000)  (autobiografia Lovelocka)

Tłumaczenia prac na polski 
 GAJA. Nowe spojrzenie na życie na ziemi, Warszawa, 2003, Prószyński i S-ka  (GAIA. A New Look At Life on Earth 1979)

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 James Ephraim Lovelock. Sylwetka
 Lovelock – piosenka zespołu Łąki Łan, z 2012, będąca hołdem dla Lovelocka

Brytyjscy biolodzy
Brytyjscy ekolodzy
Brytyjscy stulatkowie
Urodzeni w 1919
Zmarli w 2022
Kwartyl

Kwartyl – jedna z miar położenia obserwacji.
 pierwszy kwartyl (notacja: Q1) = dolny kwartyl = kwantyl rzędu 1/4 = 25% obserwacji jest położonych poniżej = 25. procent
 drugi kwartyl (notacja: Q2) = mediana = kwantyl rzędu 1/2 = dzieli zbiór obserwacji na połowę = 50. procent
 trzeci kwartyl (notacja: Q3) = górny kwartyl = kwantyl rzędu 3/4 = dzieli zbiór obserwacji na dwie części odpowiednio po 75% położonych poniżej tego kwartyla i 25% położonych powyżej = 75. procent

Różnica między trzecim i pierwszym kwartylem to tzw. rozstęp kwartylny, zaś jego połowa to odchylenie ćwiartkowe.

Zobacz też 
 przegląd zagadnień z zakresu statystyki

Kwantyle
Kwantyl

Kwantyl – jedno z podstawowych pojęć statystyki i rachunku prawdopodobieństwa.

Definicja formalna 
Kwantylem rzędu  gdzie  w rozkładzie empirycznym  zmiennej losowej  nazywamy każdą liczbę  dla której spełnione są nierówności
 

oraz
 

W szczególności, kwantylem rzędu  jest taka wartość  zmiennej losowej, że wartości mniejsze lub równe od  są przyjmowane z prawdopodobieństwem co najmniej  zaś wartości większe lub równe od  są przyjmowane z prawdopodobieństwem co najwyżej

Nazwy poszczególnych kwantyli 
Kwantyl rzędu 1/2 to inaczej mediana (ściślej zależy to od definicji mediany, przy jej obliczaniu z próbki o parzystej liczbie elementów często stosuje się średnią arytmetyczną dwóch środkowych elementów, szczegóły są w artykule mediana).
Kwantyle rzędu 1/4, 2/4, 3/4 są inaczej nazywane kwartylami.
Kwantyle rzędu 1/5, 2/5, 3/5, 4/5 to inaczej kwintyle.
Kwantyle rzędu 1/10, 2/10,..., 9/10 to inaczej decyle.
Kwantyle rzędu 1/100, 2/100,..., 99/100 to inaczej percentyle.

Przykład 
Iloraz inteligencji, mierzony według skali Cattela jest zmienną losową o rozkładzie w przybliżeniu normalnym, wartości oczekiwanej równej 100 i odchyleniu standardowym równym 15.

Przypuśćmy, że zmierzono inteligencję 20 osób – to za mała próbka do analizy statystycznej, jednak dla czytelności przykładu użyto tu małej liczby. Wyniki w kolejności niemalejącej:74, 80, 80, 85, 92, 94, 97, 98, 98, 100, 101, 101, 104, 104, 106, 109, 112, 115, 128, 137

Kwantyle rzędu 0,25 (czyli pierwsze kwartyle) tworzą przedział  Kwantyle rzędu 0,5 (czyli drugie kwartyle) tworzą przedział  (dlatego mediana jest równa 100,5). Kwantyle rzędu 0,75 (czyli trzecie kwartyle) tworzą przedział

Pokrewne pojęcia 
Różnica między kwantylem rzędu 3/4 (trzecim kwartylem) a kwantylem rzędu 1/4 (pierwszym kwartylem) zwana jest rozstępem kwartylnym. Jest to miara rozrzutu zmiennej, podobna do odchylenia standardowego, jednak bardziej odporna na elementy odstające.

W statystyce do sprawdzania, czy dana zmienna losowa ma dany rozkład (np. rozkład normalny), używa się tzw. wykresów kwantyl-kwantyl, w których na jednej osi umieszczane są kwantyle rozkładu badanej zmiennej, a na drugiej osi kwantyle porównywanego rozkładu (przy estymowanych jego parametrach). Jeśli zmienna ma idealnie zadany rozkład, wykres ten przedstawia dokładnie prostą. Odchyłki od prostej wskazują na określone typy odchylenia (np. skośny, spłaszczony itp.). Niektóre testy statystyczne, np. test Shapiro-Wilka oparte są na szacowaniu średniej odległości wykresu kwantyl-kwantyl od prostej.
Sztrandowanie

Sztrandowanie (z niem. der Strand – plaża; niepopr. wysztrandowanie) – doprowadzenie do celowego i kontrolowanego osadzenia jednostki pływającej na piaszczystym brzegu, płytkiej wodzie lub na mieliźnie; lądowanie na brzegu. Sztrandowanie stosuje się np. wtedy, gdy jednostka nie jest w stanie dotrzeć do miejsca przeznaczenia, a jej dalsze przebywanie na wodzie może zagrażać znajdującym się na niej ludziom bądź ładunkowi, grozić zatonięciem samej jednostki czy zanieczyszczeniem środowiska naturalnego. Przyczyną sztrandowania może być uszkodzenie jednostki w czasie sztormu lub np. działań wojennych.

Sztrandowanie z punktu widzenia polskiego prawa nie jest uznawane za wypadek morski, a za zwykły manewr, pod warunkiem, że dotyczy jachtu mieczowego. W przypadkach jachtów balastowych sztrandowanie to wypadek.

Bibliografia 
 

Manewry i czynności przy jachcie
Sylwin (imię)

Sylwin – łacińskie imię męskie, utworzone od męskiego Sylwiusz przy pomocy przyrostka -inus, który wskazywał na pochodzenie od kogoś lub zdrabniał. W Kościele katolickim istniało czterech świętych o tym imieniu. Sylwin nadawany jest w Polsce co najmniej od 1847 roku.

Żeński odpowiednik: Sylwina.

Sylwin imieniny obchodzi 
 17 lutego, jako wspomnienie św. Sylwina, biskupa Thérouanne i św. Sylwina (Sylwana) biskupa Cremony,
 12 września, jako wspomnienie św. Sylwina (Salwina), biskupa Werony,
 28 września, jako wspomnienie św. Sylwina, biskupa Brescii.

Znane osoby noszące imię Sylwin 
 Silvino Francisco – południowoafrykański zawodowy snookerzysta
 Silvino García Martínez – kubański szachista, pierwszy arcymistrz w historii tego kraju
 Konstanty Sylwin Jakimowicz – architekt warszawski

Przypisy 

Męskie imiona łacińskie

it:Silvio
sl:Silvin
Rufa

Rufa –  tylna część jednostki pływającej, zarówno w jej części nawodnej, jak i podwodnej. Istnieje wiele rodzajów form konstrukcyjnych ruf. Wraz z rozwojem żeglugi ulegały one modyfikacjom zarówno ze względu na wykorzystywany materiał, przeznaczenie statku, jak i panującą w danych czasach modę. Rufa może być zakończona pawężą zorientowaną prostopadle względem lustra wody lub pochyloną w kierunku rufy, czy dziobu jednostki. Rufa może wystawać nad powierzchnię wody, tworząc nawis rufowy.

Formy rufy 
 rufa ostra (szpicgat) – inaczej tylnicowa lub skandynawska. Burty zbiegają się przy rufie, tworząc tzw. tylnicę. Rozwiązanie tego typu wywodzi się ze Skandynawii i zapewnia dużą dzielność.
 rufa płaska (platgat) – rozwiązanie z pionową pawężą.
 rufa konchowa – wywodzi się z XIX-wiecznych żaglowców. Rozwiązanie to wykorzystuje połączenie pawęży oraz nawisu rufowego. Może przybierać formy różniące się kątem nachylenia pawęży oraz jej wielkością. Istnieje rodzaj rufy konchowej o znacznym wydłużeniu i zastąpionej pawęży litym blokiem.
 rufa kanu – inaczej koncha ostra. Jest koncepcją pośrednią między rufą konchową a rufą ostrą. Zastosowana po raz pierwszy na łodziach wikingów.
 rufa retrousse – nazywana inaczej rufą odwróconą lub rufą ujemną. Zakończona jest trójkątnym przekrojem nachylonym w kierunku dziobu. To najpowszechniejsze rozwiązanie zarówno wśród jednostek regatowych, jak i turystycznych.

Niektóre jednostki posiadają identyczny dziób i rufę, co zapewnia jednakowe warunki pływania w obu kierunkach:
 promy rzeczne nie muszą wówczas się obracać w celu zmiany kierunku płynięcia,
 żaglowce z jednym pływakiem bocznym (proa) pływają jednym halsem zamieniając przy zwrocie dziób z rufą.

Zobacz też 
 linie teoretyczne kadłuba statku wodnego
 jacht

Bibliografia 
 

Konstrukcja jednostek pływających
Kadłub (żeglarstwo)
Punkt krytyczny wody

Punkt krytyczny wody (temperatura krytyczna wody) – temperatura, powyżej której nie występuje faza ciekła wody, a substancja ta występuje tylko w stanie gazowym. W stanie krytycznym ciepło parowania oraz napięcie powierzchniowe wody są równe zeru. W temperaturze powyżej krytycznej niemożliwe jest skroplenie wody, bez względu na ciśnienie.

Parametry:
 ciśnienie krytyczne: Pkr = 22,115 MPa
 temperatura krytyczna: Tkr = 647,3 K (374,2 °C)
 gęstość: ρkr = 317,8 kg/m3

Zobacz też 
 punkt krytyczny
 punkt potrójny

Przemiany fazowe
Temperatura krytyczna

Temperatura krytyczna – temperatura, powyżej której zanika różnica gęstości między stanem gazowym a ciekłym danej substancji, a w związku z tym niemożliwe jest skroplenie gazu pomimo wzrostu ciśnienia. Mówi się, że taka substancja znajduje się w stanie nadkrytycznym.

Temperaturze krytycznej odpowiada ciśnienie krytyczne. Pojęcie temperatury krytycznej odnosi się również do innych przejść fazowych.

Przykładem temperatury krytycznej jest temperatura Curie, w której układ magnetyczny przechodzi z fazy ferromagnetycznej do fazy paramagnetycznej.

Przemiany fazowe
Endotoksyny

Endotoksyny – toksyny występujące w błonie zewnętrznej bakterii Gram-ujemnych. Są to kompleksy lipopolisacharydowe uwalniane po rozpadzie (lizie) komórki. Są stosunkowo trwałe chemicznie i odporne na ogrzewanie w temp. 60 °C przez kilka godzin. 

Na organizm człowieka działają toksycznie, są jednak mniej groźne od egzotoksyn. Wywołują:
 głębokie zaburzenia naczynioruchowe
 gorączkę
 zaburzenia metabolizmu cukrów, tłuszczów i białek
 zaburzenia krzepnięcia krwi
 podrażnienia skóry
 obniżenie fagocytozy.

Zobacz też 
 enterotoksyny
 toksemia

Bakteriologia
Toksyny
Zazenkai

Zazenkai – w zen jednodniowe spotkanie w celu odbycia wspólnej medytacji zazen, wysłuchania wykładu i uzyskania dokusan.

Bibliografia 
 

Buddyzm zen
Medytacja buddyjska
Dao

Dao () – podstawowe pojęcie filozofii chińskiej, kluczowe dla taoizmu, ale używane również przez inne kierunki, m.in. konfucjanizm. W zależności od autora i szkoły terminowi dao przypisywane są bardzo różne znaczenia, od „uniwersalnej zasady kierującej wszechświatem” po „metodę postępowania [danej osoby]”.

Pochodzenie terminu 
Sam termin dao jest znacznie starszy niż taoizm. Znak dao (道) pojawia się już w inskrypcjach wróżebnych sprzed ok. 3 tys. lat. Oznaczał wówczas drogę łączącą Niebo z Ziemią.

Interpretacje i znaczenia

Konfucjanizm 
 Dao pojawia się już w Księdze dokumentów z VI w p.n.e., uznanej przez konfucjanizm za klasykę (patrz: pięcioksiąg konfucjański). Znaczy on tam tyle, co model zachowania, słuszna droga, droga Nieba.
 U Konfucjusza dao znaczy tyle co nauka lub mądrość, przekazywana drogą ustną (w klasycznym chińskim inne znaczenie dao to wypowiedzieć). W Dialogach konfucjańskich czytamy: Mistrz rzekł: O, Zengzi! Moje dao, jedną myślą wszystko przenika. Zengzi powiedział: Zaprawdę tak jest.
 W idealistycznym ujęciu konfucjanizmu Mencjusza dao jest wzorcem moralnym, Drogą, którą Niebo odcisnęło w sercu człowieka.
 W realistycznym ujęciu konfucjanizmu według Xunzi dao powinno być obowiązkowym obiektem badań przez mędrca; jest miarą wszystkich rzeczy.

Taoizm 
 Zasada leżąca u podstawy wszechświata, ciągle się zmieniająca. Nie można jej zdefiniować, gdyż każda definicja byłaby jedynie przybliżeniem, ponadto jej wprowadzenie spowodowałoby zmianę wszechświata, a więc i definiowanego dao. Mówią o tym pierwsze słowa księgi Daodejing: „Dao, które mogłoby zostać wypowiedziane, nie jest wiecznym dao”. Po chińsku dao oznacza także powiedzieć, tak więc wers ten w oryginale brzmi szczególnie paradoksalnie – „Dao, które można dao, nie jest wiecznym dao” (chiń. 道可道非常道). Harmonia z dao (utożsamiana czasem ze znanym w innych wschodnich filozofiach oświeceniem) jest ostatecznym celem taoisty.
 Zgodnie ze źródłosłowem dao oznacza w taoizmie i konfucjanizmie także właściwą drogę życia, drogę cnoty (de).

Psychologia analityczna 
Carl Gustav Jung w swojej przedmowie wydania księgi Daodejing uznał pojęcie dao za synonim terminu indywiduacja.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
  Dao , Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-12].

Konfucjanizm
Trimaran

Trimaran, trzykadłubowiec – statek wodny posiadający trzy połączone sztywno kadłuby (jeden centralny i dwa boczne) umieszczone równolegle względem siebie. Trimarany mogą być zarówno jednostkami silnikowymi, jak i napędzanymi żaglami. Mogą należeć do grupy jachtów mieczowych, balastowych, jak i balastowo-mieczowych.

Historia 
Pierwsze trimarany powstały w Europie i Ameryce po drugiej wojnie światowej. Pierwszą konstrukcją był Egg Nogg I zaprojektowany w 1945 r. przez Victora Tchetcheta. On jako pierwszy użył określenia trimaran. W 1946 r. Andre Sadrina zbudował 13-metrowy trzykadłubowiec Anada, którym przepłynął z Casablanki do Martyniki. Przełomem w konstrukcji trimaranów był Nimble o długości 9 metrów zaprojektowany przez Arthura Pivera, który w 1960 r. przepłynął na swojej jednostce Atlantyk. W 1966 r. trimarany rozpowszechniły się jako jachty regatowe między innymi podczas Trans-Pacyfic Race oraz Round Britain Race. Jednym z największych oraz najbardziej zaawansowanych technologicznie regatowych jachtów trzykadłubowych jest BMW Oracle BOR 90 mierzący 34 m długości całkowitej, wyposażony w maszt 56 m wysokości oraz ożaglowanie o łącznej powierzchni 1270 m². W 2010 r. został zwycięzcą regat o Puchar Ameryki.

Zalety i wady 
Dzięki zastosowaniu trzech kadłubów trimarany dają lepsze możliwości rozplanowania wnętrza niż katamarany, co znacznie poprawia komfort żeglugi. Wadą zastosowania centralnego pływaka jest zwiększenie oporu hydrodynamicznego, a więc i spadek prędkości w porównaniu z katamaranami. Podobnie jak w wypadku jednostek dwukadłubowych, charakteryzują się dużą statecznością poprzeczną oraz tendencją do wywrotek przez dziób. Większa szerokość całkowita niż katamaranu sprawia, że znacznie ciężej jest zacumować w zatłoczonym porcie. Cena za postój jednostką trzykadłubową jest znacznie większa niż w przypadku standardowego jachtu, czy katamaranu.

Zobacz też 

 jacht
 katamaran
 quadramaran

Uwagi

Bibliografia 
 
 

Konstrukcja jednostek pływających
Półwysep Apeniński

Półwysep Apeniński – półwysep w Europie Południowej o powierzchni 131 337 km², otoczony przez akweny Morza Śródziemnego: Morze Liguryjskie i Tyrreńskie od zachodu, Jońskie od południa oraz Adriatyckie od wschodu. Zatoka Triesteńska oddziela go od półwyspu Istria, Cieśnina Otranto od Półwyspu Bałkańskiego, a Cieśnina Mesyńska od Sycylii.

Rozciąga się z północy na południe na długości ponad 1000 km, natomiast jego szerokość waha się od 30 km do 230 km. Linia brzegowa raczej słabo rozwinięta, jedynie na południu rozgałęzia się na mniejsze półwyspy: Salentyński, Kalabryjski oraz Gargano.

Wnętrze półwyspu jest wyżynno-górzyste, z głównym łańcuchem Apeninów, stanowiącym „kręgosłup” półwyspu. Poza tym istnieją niewielkie niziny nadbrzeżne, a jedynie na północy rozciąga się rozległa Nizina Padańska, wyznaczająca północną granicę półwyspu.

Niemal w całości przynależy do Włoch (131 275,37 km²), jedynie jego niewielka część stanowi terytorium enklaw: San Marino (61,19 km²) i Watykanu (0,44 km²).

Ze względu na swój kształt nazywany jest włoskim butem.

Linki zewnętrzne 
 Półwysep Apeniński na Mapach Google

Europa Południowa
Półwyspy Włoch
Morze Adriatyckie
Skansen

Skansen (muzeum skansenowskie,  muzeum na wolnym powietrzu (ang. open-air museum)) – potoczne określenie muzeum na wolnym powietrzu, którego celem jest zaprezentowanie kultury ludowej danego regionu lub też ekspozycja obiektów zabytkowych (archeologicznych, budowlanych, etnograficznych). Polskie muzea skansenowskie zrzeszają się w Stowarzyszeniu Muzeów na Wolnym Powietrzu. Najstarszym skansenem w Polsce jest Kaszubski Park Etnograficzny we Wdzydzach.

Etymologia nazwy 
Nazwa tego typu muzeów wywodzi się od szwedzkiej nazwy własnej, parku Skansen, użytej dla otwartej w 1891 przez Artura Hazeliusa ekspozycji 150 przykładów architektury drewnianej z terenu całego kraju, na wyspie Djurgården na terenie Sztokholmu, gdzie po raz pierwszy przygotowano tego typu zbiór zabytków w Szwecji (wcześniej powstał m.in. skansen w Oslo). Przeniesiono tam z różnych regionów kraju charakterystyczne dla nich budynki wiejskie.

Rodzaje skansenów

Skanseny etnograficzne
Przenosi się do nich typowe bądź wyjątkowe przykłady najczęściej architektury ludowej z danego obszaru, a wraz z budynkami ich wyposażenie, sprzęty, narzędzia, wystrój, stroje ludowe i inne elementy folkloru.

Skanseny techniki i przemysłu

Przypisy 

Architektura drewniana
 
Rodzaje muzeów
Legenda mapy

Legenda mapy - objaśniający tekst dołączony do mapy, zawierający informacje o wykonaniu mapy oraz niezbędny do jej prawidłowego odczytania, opis występujących na niej symboli.

Legenda zawiera następujące elementy:
 tytuł mapy,
 autor lub wydawca,
 rok wydania,
 skala mapy,
 odwzorowanie kartograficzne,
 źródła do opracowania mapy,
 ogół umownych znaków kartograficznych użytych na mapie wraz z ich objaśnieniami,
 orientacja mapy,
 użyte skróty,
 skala barw,
 inne teksty objaśniające mapę.

Zobacz też 
 legenda

Mapy
Fen

Fen (z niem. Föhn) – ciepły i suchy wiatr, wiejący z gór w doliny. W wyniku zmian fizycznych, następuje ogrzewanie i osuszanie spadającego powietrza oraz gwałtowne ocieplenie w obszarze jego oddziaływania. W Tatrach ten wiatr nosi nazwę halny.

Wiatry tego typu mogą spowodować znaczne podniesienie temperatury – nawet o 20 °C w ciągu kilku minut, jak to się niekiedy zdarza w Ameryce Północnej. Związane jest z nim niezwykle czyste i przejrzyste powietrze oraz chmury Altocumulus lenticularis o soczewkowatym kształcie. Nagłe porywy wiatrów fenowych przynoszą szkody w gospodarstwach rolnych, a także w leśnictwie (zobacz: wiatrołomy). Ponadto z wiatrami tego typu związana jest niekorzystna sytuacja biometeorologiczna – w czasie ich wiania obserwuje się pogorszenie samopoczucia, wzrost podenerwowania i agresji, a także wzrost liczby samobójstw.

Mechanizm powstawania 

Powstanie i cechy fizyczne wiatrów fenowych wynikają z różnic, jakie występują w trakcie zmian temperatury powietrza wilgotnego i suchego w wyniku zmiany ciśnienia (zobacz: przemiana adiabatyczna, gradient adiabatyczny). Warunkiem powstania tego wiatru jest różnica ciśnienia atmosferycznego po obu stronach bariery górskiej. Różnica ta wymusza ruch powietrza. Powietrze, napotykając góry, unosi się, ochładzając się wilgotnoadiabatycznie, tj. ok. 0,6° na 100 m wysokości. W czasie unoszenia się powietrza następuje kondensacja – tworzą się chmury i deszcze. Suche już powietrze przekracza barierę szczytów górskich i opada po drugiej stronie ku dolinom. Opadając ogrzewa się, ale tym razem suchoadiabatycznie, tj. ok. 1° na 100 m. Stąd też wiatry fenowe są suche oraz znacznie cieplejsze, niż powietrze na tej samej wysokości po przeciwnej stronie gór. Im wyższa jest bariera górska, tym ta różnica może być większa.

Różnica temperatur powstaje wyłącznie w wyniku skraplania się pary wodnej zawartej w powietrzu. Jeżeli napływające powietrze jest suche lub góra jest zbyt niska, by zaszło skraplanie, to nie zachodzi zjawisko ogrzania powietrza po zawietrznej stronie. Zjawisko zachodzi tylko do pewnej wysokości góry. Powyżej, gdy temperatura rozprężonego powietrza jest niska i nie zawiera ono już prawie wcale pary wodnej, wzrost wysokości góry nie wywołuje tego zjawiska.

Niektóre nazwy regionalne fenu:
 halny – Tatry, Beskidy;
 Berkvint, Polák – Góry Orlickie po stronie czeskiej;
 Föhn – Alpy;
 puelche – Chile (Andy);
 zonda – Argentyna (Andy);
 austrul – Karpaty Rumuńskie;
 chinook – Góry Skaliste;
 Santa Ana wind – Południowa Kalifornia, USA;
 Diablo winds – Północna Kalifornia, USA;
 Bejdewind – Afryka południowa.

W wysokich górach zjawiskiem wywołanym fenem jest inwersja opadów.

Zobacz też 
 wiatr katabatyczny

Meteorologia górska
Wiatry

cs:Místní názvy větrů#Fén
Dystrykt federalny

Dystrykt federalny (okręg federalny) – w państwach o ustroju federacyjnym, jednostka terytorialna podlegająca bezpośrednio władzom centralnym. Obejmuje ona zazwyczaj stolicę federacji w jej granicach administracyjnych.

Przykłady dystryktów federalnych (ich nazwy oryginalne, powierzchnia i liczba ludności):
 Argentyna – Dystrykt Federalny Buenos Aires (Distrito Federal, 200 km²; 2,8 mln mieszk.)
 Australia – Australijskie Terytorium Stołeczne Canberra (Australian Capital Territory, 2452 km²; 330 tys.)
 Belgia – Bruksela (Brussels Hoofdstedelijk Gewest; Région de Bruxelles-Capitale, 161 km²; 980 tys.)
 Brazylia – Distrito Federal, (5822 km²; 2,2 mln)
 Meksyk – Dystrykt Federalny Meksyk (Distrito Federal, 1499 km²; 8,7 mln),
 Stany Zjednoczone – Dystrykt Kolumbii (District of Columbia; Washington D.C., 159 km², 570 tys.)
 Wenezuela – Dystrykt Stołeczny (Distrito Federal, 433 km²; 1,7 mln)

Zobacz też 
 federalizm

Jednostki podziału administracyjnego
Pasmo górskie

Pasmo górskie – samodzielna grupa górska o wyraźnie wydłużonym kształcie, mająca grań główną (często wododziałową). W większości przypadków jest ono częścią łańcucha górskiego. 

W Polsce pasma górskie należą do trzech łańcuchów górskich: Karpat, Sudetów i Gór Świętokrzyskich. Najwyższym pasmem górskim w Polsce są Tatry Wschodnie (zgodnie z Geoserwisem Tatry Wysokie).

Zobacz też 
 masyw górski
 system górski

Góry
Wysokość względna

Wysokość względna – pionowa odległość (wysokość) jakiegoś punktu względem punktu odniesienia innego niż poziom morza. Mówiąc o wysokości względnej, najczęściej ma się na myśli wysokość szczytów górskich w stosunku do den dolinnych lub bezpośrednio otaczających je wyżyn lub nizin. Stanowi ona podstawę rozróżnienia dwóch wielkich form terenu: wyżyn i gór.

Kartografia
Antypody

Antypody (gr. αντίποδες (antipodes) – „naprzeciw stopy”) – punkt na powierzchni Ziemi, który w stosunku do określonego punktu jest położony dokładnie po drugiej stronie planety, tj. na drugim końcu jej średnicy. Potocznie termin ten używany jest w szerszym znaczeniu i używany jest w stosunku do wszystkich obszarów na półkuli południowej.

Termin ten pojawił się u Platona w dialogu Timajos 63a:

Gdyby nawet była w środku wszechświata jakaś bryła zrównoważona, nie ruszyłaby się w żadnym kierunku ku obwodowi, dlatego że naokoło niej ze wszystkich stron wszystko jest podobne. A gdyby nawet ktoś obiegał naokoło niej po kole, to często by zajmował pozycje przeciwne, jak antypodowie, i tę samą część wszechświata nazywałby raz górą, raz dołem. Bo całość, jak mówimy w tej chwili, przecież jest kulista, więc nikt rozumny nie powie, że pewne jej miejsce to dół, a inne góra. (tłum. Władysław Witwicki)

Przez analogię termin antypody jest stosowany również do innych planet.

Wzór i przykłady 
Aby ustalić gdzie znajdują się antypody danego miejsca należy najpierw znać jego współrzędne geograficzne. Antypody mają szerokość geograficzną o tej samej wartości liczbowej, ale przeciwnej półkuli (północna – południowa). Z kolei długość geograficzna antypodów ma wartość liczbową dopełniającą do 180°, również przeciwnej półkuli (wschodnia – zachodnia).
Np. antypody Krakowa (50°N, 20°E), znajdują się w punkcie o współrzędnych geograficznych 50°S, 160°W – na Oceanie Spokojnym ok. 1400 km na wschód od najbliższego lądu – wyspy Rangatira/South East Island w archipelagu Wysp Chatham.

Antypody miast (dokładne lub niemal dokładne) :

 Segowia (Hiszpania) – Masterton (Nowa Zelandia)
 Palembang (Indonezja) – Neiva (Kolumbia)
 A Coruña (Hiszpania) – Christchurch (Nowa Zelandia)
 Padang (Indonezja) – Esmeraldas (Ekwador)
 Valdivia (Chile) – Wuhai (Chiny)
 Hamilton (Nowa Zelandia) – Córdoba (Hiszpania)
 Timbuktu (Mali) – Suva (Fidżi)
 Tauranga (Nowa Zelandia) – Jaén (Hiszpania)
 Whangarei (Nowa Zelandia) – Tanger (Maroko)
 Ułan Ude (Rosja – Buriacja) – Puerto Natales (Chile)

Miasta o populacji ≥ 1 mln – antypody w promieniu 100 km od centrum miasta:

 Xi’an (Chiny) – Rancagua lub San Bernardo (Chile)
 Auckland (Nowa Zelandia) – Sevilla i Málaga (Andaluzja, Hiszpania)
 Tianjin (Chiny) – Bahía Blanca (Argentyna)
 Szanghaj (Chiny) – Salto (Urugwaj)
 Tajpej (Republika Chińska/Tajwan) – Asunción (Paragwaj)
 Hongkong (Chiny) – Humahuaca (Argentyna)
 Montpellier (Francja) – Waitangi – Wyspy Chatham (Nowa Zelandia)
 Pekin (Chiny) – Bahía Blanca (Argentyna)

Film 
Antypodom został poświęcony film dokumentalny Niech żyją antypody! (¡Vivan las antípodas!, 2011, reż. Wiktor Kossakowski), który zawiera porównawcze reportaże z kilku przeciwległych miejsc na Ziemi (Szanghaj – Entre Ríos, Bajkał – Patagonia, Hiszpania – Nowa Zelandia, Botswana – Hawaje).

Zobacz też 

 Wyspy Antypodów, Terra Australis
 Wirgiliusz z Salzburga
 Topografia chrześcijańska
 twierdzenie Borsuka-Ulama o antypodach
 antychton

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Lokalizator antypodów

Geografia
Liczby urojone

Liczba urojona – liczba zespolona, która podniesiona do kwadratu daje wartość rzeczywistą ujemną.

Definicja 
Każda liczba urojona może zostać zapisana jako  gdzie:
  jest liczbą rzeczywistą różną od 0,
  jest jednostką urojoną spełniającą równanie 

Liczbą zespoloną (pojęcie wprowadzone przez Gaussa) nazywamy zaś liczbę  gdzie  oraz  są liczbami rzeczywistymi, więc każda liczba zespolona może zostać zapisana jako suma liczby rzeczywistej i liczby urojonej.

Historia 
Pierwiastek kwadratowy z liczb ujemnych, jako rozwiązanie niektórych równań kwadratowych, był najprawdopodobniej po raz pierwszy rozważany przez Herona z Aleksandrii. Samo pojęcie zostało wprowadzone przez Girolama Cardana w XVI wieku (jako liczby fikcyjne), obecną nazwę nadał im Kartezjusz w 1637 roku. Liczby urojone nie zostały szerzej zaakceptowane aż do prac Eulera (1707–1783) i Gaussa (1777–1855).

Zobacz też 
 czas urojony

Przypisy 

Liczby zespolone
Analiza zespolona
Liczby
Bajdewind

Bajdewind, też bejdewind, ćwierćwiatr  (z niem. bei dem Wind – dosł. przy wietrze) – nazwa jednego z wiatrów pozornych. Bajdewind wieje z kierunków: pomiędzy wiatrem wiejącym prostopadle do burt jednostki (półwiatr), a wiatrem wiejącym od strony kąta martwego, czyli od strony dziobu jednostki. W zależności od wielkości kąta martwego danej jednostki przedział ten wynosi od ok. 30° do ok. 80°.

Jest to jednocześnie nazwa kursu względem wiatru, którym porusza się w tym momencie jednostka.

Zobacz też 

 baksztag
 fordewind
 półwiatr
 hals
 mordewind

Przypisy

Bibliografia 
 

Żeglarstwo
Anyone’s Daughter

Anyone’s Daughter – niemiecka neo-progresywna rockowa grupa. Założona w końcu lat siedemdziesiątych wyraźnie wzorowała się na grupie Genesis z jej progresywnego okresu oraz na innych niemieckich grupach progresywnych takich jak Eloy i Grobschnitt. Pełne, symfoniczne brzmienie oparte było na delikatnej grze gitary, bogatym instrumentarium elektronicznym i łagodnym śpiewie. Dwa pierwsze albumy grupy zawierają angielskie teksty. Począwszy od bardzo interesującego Piktors Verwandlungen - ilustracja muzyczna do prozy Hermana Hesse - śpiewają już tylko po niemiecku. Grupa rozpadła się w połowie lat osiemdziesiątych.

W grupie Anyone’s Daughter występowali:
 Harald Bareth gitara basowa, śpiew
 Uwe Karpa gitara
 Kono Konopik perkusja
 Peter Schmidt perkusja
 Matthias Ulmer instrumenty klawiszowe, śpiew

Dyskografia grupy Anyone’s Daughter :
1979 Adonis
1980 Anyone’s Daughter
1981 Piktors Verwandlungen
1982 In Blau
1983 Neue Sterne
1984 Live
1986 Last Tracks
2001 Requested Document - Live 1980–1983

Niemieckie zespoły rockowe
Grobschnitt

Grobschnitt - niemiecka progresywna grupa rockowa działająca od początku lat siedemdziesiątych do połowy osiemdziesiątych. Obok Eloy i Can jeden z najbardziej znanych przedstawicieli progresywnego nurtu w rockowej muzyce niemieckiej niezwiązanego z rockiem elektronicznym. Grupa łączyła w sobie cechy stylu art rocka, rocka symfonicznego i rocka kosmicznego z hard rockiem i rockiem psychodelicznym. Często uciekała się także do rockowej groteski. Brzmienie grupy opierało się na gitarowych duetach, rozbudowanej sekcji instrumentów klawiszowych i nietypowej grze perkusji. 

W grupie Grobschnitt występowali:
 Stefan Danielak śpiew, gitara
 Joachim H. Ehrig Instrumenty klawiszowe, śpiew, perkusja
 Wolfgang Jaeger gitara basowa 
 Volker Kahrs Instrumenty klawiszowe, śpiew
 Milla Kapollke gitara basowa 
 Gerd Kuhn śpiew, gitara
 Bernard Uhlemann gitara basowa, flet, perkusja

Dyskografia grupy Grobschnitt:
 1972: Grobschnitt 
 1974: Ballermann 
 1975: Jumbo (englisch) 
 1976: Jumbo (deutsch)
 1977: Rockpommel's Land 
 1978 Solar Music Live 
 1979 Merry-Go-Round 
 1980 Volle Molle - Live
 1981 Illegal 
 1982 Razzia 
 1984 Kinder und Narren 
 1985 Sonnentanz - Live
 1987 Fantasten 
 1990 Last Party - Live 
 1994 Die Grobschnitt Story 1 
 1998 Die Grobschnitt Story 2 
 2001 The History of Solar Music Vol. 1
 2002 The History of Solar Music Vol. 2 / 3 
 2003 The History of Solar Music Vol. 4 
 2003 Illegal Tour 1981 Complete 
 2004: The History of Solar Music Vol. 5

Niemieckie zespoły rockowe
Krautrock (grupy muzyczne)
Asia Minor

Asia Minor – francusko-turecka neo-progresywna grupa rockowa grająca muzykę w stylu art rock. Grupa została założona w końcu lat siedemdziesiątych i nagrała dwa albumy, po czym się rozwiązała. Muzyka zespołu przypomina tę graną przez Camel i King Crimson z wczesnego okresu. W muzyce grupy daje się także zauważyć stylistyczne wpływy muzyki Bliskiego Wschodu.

Skład zespołu 
 Setrak Bakirel - śpiew, gitara, gitara basowa
 Lionel Beltrami - perkusja
 Robert Kempler - instrumenty klawiszowe, gitara basowa
 Eril Tekeli - flet, gitara, gitara basowa

Dyskografia 
 Crossing the Line (1979)
 Between Flesh and Divine (1981)

Francuskie zespoły rockowe
Tureckie zespoły rockowe
Półwiatr

Półwiatr – nazwa jednego z wiatrów pozornych. Półwiatr wieje prosto z boku jednostki, czyli z kierunku prostopadłego do osi jednostki.

Półwiatr to jednocześnie nazwa kursu względem wiatru, którym porusza się w tym momencie jednostka.

Wiatr wiejący bardziej z przodu niż półwiatr to bajdewind, a wiatr wiejący bardziej z tyłu to baksztag.

Zobacz też 

 bajdewind, baksztag, fordewind, mordewind

Żeglarstwo
Kurs (żeglarstwo)

Kurs – w nawigacji kąt zawarty pomiędzy południkiem (czyli liną północ-południe), a osią symetrii statku: kierunek geograficzny, w którym jednostka ma skierowany dziób. Mówi się, że jednostka płynie kursem, lub leży na kursie.

Kursy względem wiatru 
W żeglarstwie istnieje pojęcie kursu względem wiatru. Jest to kierunek, w którym aktualnie płynie jednostka względem kierunku wiatru pozornego.
Wyróżnia się następujące kursy względem wiatru:
 fordewind () – gdy wiatr wieje prosto od rufy
 baksztag (niderl. bakstag) – gdy wiatr wieje pomiędzy fordewindem a półwiatrem
 półwiatr – gdy wiatr wieje z boku
 bajdewind (niderl. bij de wind) - gdy wiatr wieje pomiędzy półwiatrem a kątem martwym
 kąt martwy - gdy wiatr wieje pod tak ostrym kątem od strony dziobu, że żagle mimo maksymalnego wybrania nie pracują, łopoczą
Nazwy kursów wywodzą się z języka niderlandzkiego, zaleca się zatem wymowę bajdewind, a nie bajdełind etc.

Wyróżnia się również dwa halsy – lewy i prawy. Jednostka płynie lewym halsem, gdy wiatr pozorny wieje z dowolnego kierunku z lewej strony jednostki, natomiast prawy hals, gdy wiatr wieje z prawej strony. W przypadku gdy jednostka porusza się fordewindem, jej hals określany jest położeniem głównego żagla. Gdy główny żagiel mamy po lewej burcie, to uznajemy, że jednostka płynie prawym halsem, i analogicznie – jeśli główny, największy żagiel jest po prawej burcie, to jednostka płynie halsem lewym.

Przypisy

Bibliografia 
 

Żeglarstwo
Dezynfekcja

Dezynfekcja (po polsku dosłownie oznacza odkażanie) – postępowanie mające na celu niszczenie drobnoustrojów i ich przetrwalników. Dezynfekcja niszczy formy wegetatywne mikroorganizmów, ale nie zawsze usuwa formy przetrwalnikowe. Zdezynfekowany materiał nie musi być jałowy. Dezynfekcja, w przeciwieństwie do antyseptyki dotyczy przedmiotów i powierzchni użytkowych.

Wyniki dezynfekcji zależą od trzech czynników:
 drobnoustroju – gatunek, liczba, aktywność fizjologiczna,
 środka dezynfekcyjnego – właściwości chemiczne i fizyczne, stężenie, czas działania,
 środowiska – temperatura, wilgotność, pH, obecność materii organicznej, poziom kationów Ca2+ i Mn2+ itp.

Do dezynfekcji stosuje się metody fizyczne, chemiczne i termiczno-chemiczne.

Czynniki fizyczne używane do dezynfekcji:
 Para wodna – do dezynfekcji wcześniej oczyszczonego sprzętu, odzieży, unieszkodliwiania odpadów, używa się pary wodnej w temperaturze 100–105 °C pod zmniejszonym ciśnieniem (0,45–0,5 atm). Pary wodnej pod normalnym ciśnieniem używa się do odkażania m.in. wyposażenia sanitarnego.
 Promieniowanie – do odkażania używa się promieni UV o długości fali 256 nm, które niszczą drobnoustroje w powietrzu i na niezasłoniętych powierzchniach.
 Ultradźwięki – przetwornik dźwiękowy umieszczony w dezynfektorze emituje fale o częstotliwości większej niż 20 kHz. Fale rozchodzą się w cieczy. Powstają w niej strefy dwóch ciśnień: niskiego i wysokiego, wskutek czego w myjni ultradźwiękowej dochodzi do kawitacji. Wytworzona w ten sposób energia likwiduje zanieczyszczenia, a ultradźwięki niszczą komórki roztoczy, bakterii oraz innych drobnoustrojów. 

Czynniki chemiczne używane do dezynfekcji:
 czwartorzędowe sole amoniowe
 alkohole, np. alkohol etylowy, alkohol izopropylowy
 aldehydy, np. formaldehyd, aldehyd glutarowy
 związki fenolowe, np. krezol, rezorcynol
 biguanidy, np. chlorheksydyna
 związki metali ciężkich, np. srebra, miedzi, rtęci
 związki halogenowe, np. jodyna, chloramina, jodofory
 fiolet krystaliczny, mleczan etakrydyny
 utleniacze – nadtlenki, np. H2O2 lub nadmanganiany, np. nadmanganian potasu; ozon – stosowany do ozonowania wody oraz dezynfekcji pomieszczeń, przedmiotów, urządzeń itd.
 tenzydy, np. mydła,
 kwasy i zasady.

Im dłuższy jest czas działania i im wyższe stężenie środka dezynfekcyjnego (z wyjątkami), tym większa część drobnoustrojów zostanie zniszczona. Ze względu na to, iż środki chemiczne zwykle nie działają w środowisku suchym, ważny jest również stopień ich wilgotności, co jest szczególnie istotne w dezynfekcji powietrza.

Zobacz też 

 dezynfekcja rąk
 sterylizacja
 antyseptyka
 sanityzacja
 dezynsekcja
 LifeStraw
 brama bioasekuracyjna

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

Higiena
Mikrobiologia
Enzootia

Enzootia - występowanie zachorowań na daną chorobę zakaźną, wśród zwierząt na danym terenie, na stałym zwiększonym poziomie.

Analogiczne zjawisko w zbiorowiskach ludzkich nazywamy endemią.

Zobacz też 
 epizootia

Przypisy 

Choroby zwierząt
Absolutyzm moralny

Absolutyzm moralny – pogląd z dziedziny etyki, według którego istnieją normy moralne obowiązujące niezależnie od konsekwencji czynów. Absolutyzm moralny jest przeciwieństwem konsekwencjalizmu, poglądu, mówiącego o wyłącznej zależności wartości moralnej uczynków od ich konsekwencji. W związku z tym absolutyzm moralny wydaje się implikować moralny uniwersalizm: normy moralne nie są wytworem własnym społeczności ludzkich ani jednostek, ale wynikają bezpośrednio z przyjętych prawd religijnych, filozoficznych lub naukowych i obowiązują zawsze i wszędzie.

Absolutyzm moralny jest ściśle powiązany z deontologią. Często wprowadza się jednak rozróżnienie obu stanowisk: w deontologii wartość moralna czynu jest wartością wewnętrzną tego czynu, jest od niego nieodłączna, a absolutyzm moralny stawia tezę mocniejszą: nie tylko wartość moralna czynu jest z nim nierozerwalnie związana niezależnie od jego konsekwencji, ale też nie może być ona podważona przez jakiekolwiek rozważanie jego konsekwencji. Np. dla deontologa przypisującego zabiciu człowieka zło wewnętrzne niezależnie od konsekwencji takiego czynu, możliwe jest, że będzie on sądzić, że istnieją takie konsekwencje zabicia człowieka, przy których mimo to będzie ono uzasadnione moralnie. Dla absolutysty moralnego, który sądzi, że zabicie człowieka jest złe wewnętrznie niezależnie od konsekwencji, żadne konsekwencje zabicia człowieka nie będą mogły stanowić usprawiedliwienia takiego czynu.

Linki zewnętrzne 
 

Stanowiska etyczne
Celestyn (imię)

Celestyn – imię męskie pochodzenia łacińskiego. Wywodzi się od słowa oznaczającego „niebiański”.

Celestyn imieniny obchodzi: 6 kwietnia, 19 maja i 27 lipca.

Żeński odpowiednik: Celestyna

Odpowiedniki w innych językach 
 angielski: Celestine
 esperanto: Celesteno
 francuski: Célestin
 łaciński: Caelestinus
 węgierski: Celesztin
 włoski: Celestino

Osoby noszące imię Celestyn 
 Święty papież Celestyn I
 papież Celestyn II
 Papież Celestyn III
 Papież Celestyn IV
 Święty papież Celestyn V
 antypapież Celestyn II
 Celestyn Czaplic – polityk osiemnastowieczny
 Celestyn Freinet – francuski pedagog
 Célestin Gaombalet – polityk środkowoafrykański
 Celestyn Myślenta – teolog
 Cölestin Nauwerck (1853–1938) – szwajcarski lekarz, patolog
 Tadeusz Celestyn Cieński (1856–1925) – polityk galicyjski, prawnik, ziemianin, hodowca koni
 Krzysztof Celestyn Mrongovius – duchowny ewangelicki
 Stanisław Celestyn Napiórkowski – polski teolog, ksiądz, franciszkanin

Przypisy 

Męskie imiona łacińskie
Research Triangle Institute

Research Triangle Institute (RTI) – amerykański think tank oferujący usługi badawcze i rozwojowe w dziedzinie farmaceutyki, zaawansowanych technologii, badań i statystyki, edukacji i szkoleń, ekonomicznego i społecznego rozwoju oraz środowiska.

RTI regularnie otrzymuje duże kontrakty od rządu Stanów Zjednoczonych, np. przez USAID, w ramach „rekonstrukcji” krajów „w okresie przejściowym”, mającej na celu zaszczepienie doktryny neoliberalizmu, np. we Wschodniej Europie w latach 90., a obecnie w Iraku.

Think tanki w Stanach Zjednoczonych
Amerykańskie instytuty naukowe
Organizacje non-profit