alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
316 v.Chr.

Het jaar 316 v.Chr. is een jaartal in de 4e eeuw v.Chr. volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Griekenland 
 Cassander keert met zijn expeditieleger terug naar Macedonië, hij belegert Pydna en neemt Olympias gevangen.
 Cassander laat Roxana en haar zoon Alexander IV van Macedonië in Amphipolis opsluiten.
 Olympias wordt door Cassander vermoord, Polyperchon weet te ontsnappen naar Aetolië.
 Cassander bouwt op de oude stadsresten van Potidaea de nieuwe stad Kassandrea.
 Slag bij Gabiene: In Medië weet Antigonus I met steun van Seleucus I zijn rivaal Eumenes van Cardië te verslaan.
 Eumenes van Cardië wordt aan Antigonus I uitgeleverd en door de Macedoniërs geëxecuteerd.

Italië 
 Slag bij Lautulae: In Latium wordt het Romeinse leger door de Samnieten verslagen.

China 
 De Chinese Qin-staat verovert de provincie Sichuan. Ba sluit eerst een overeenkomst met Qin om gezamenlijk Shu te veroveren, maar zodra dit gebeurd is valt Qin ook Ba aan. Hiermee is de positie van Qin aanzienlijk versterkt en het koninkrijk begint een bedreiging te vormen voor de andere koninkrijken.

Geboren 
 Arsinoë II (~316 v.Chr. - ~270 v.Chr.), zuster en echtgenote van Ptolemaeus II van Egypte

Overleden 
 Eumenes van Cardië (~362 v.Chr. - ~316 v.Chr.), Grieks veldheer (46)
 Olympias, vrouw van Philippus II van Macedonië en moeder van Alexander de Grote
 Sun Bin (~380 v.Chr. - ~316 v.Chr.), Chinees generaal en strateeg (64)

Jaar in de 4e eeuw v.Chr.
312 v.Chr.

Het jaar 312 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Hellenistische Rijk 
De Macedonische jaartelling begint in oktober 312 v.Chr. met als beginpunt de Slag bij Gaza, waarbij Seleucus I als generaal van de Egyptische diadoch Ptolemaeus I Soter de zoon van zijn rivaal Antigonos -Demetrios Poliorketes- verslaat. Deze kalender wordt aan het Macedonische hof en in Syrië gehanteerd.
 Slag bij Gaza: Ptolemaeus I en Seleucus I vallen met een expeditieleger Syrië binnen en verslaan Demetrius Poliorcetes. Tijdens de veldtocht wordt Palestina verovert.
 Seleucus I herovert Babylon en Demetrius Poliorcetes vlucht naar Tripoli in Fenicië.
 Seleucus I Nicator (312 - 281 v.Chr.) sticht het Seleucidenrijk en verovert alle satrapieën tot aan India.
 Er breekt een conflict uit over de karavaanroutes tussen de Grieken en de Nabateeërs.

Italië 
 Appius Claudius Caecus een voorstander van plebejische emancipatie, wordt in Rome benoemd tot censor en bezorgd vele plebejers een zetel in de senaat.
 Appius Claudius begint met de bouw van de naar hem genoemde Via Appia, de weg loopt van Rome naar Brindisium. Tevens laat hij het eerste aquaduct, de Aqua Appia, bouwen. De inwoners hebben voor het eerst toegang tot schoon drinkwater.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 4e eeuw v.Chr.
311 v.Chr.

Het jaar 311 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
Nabije Oosten
De Babylonische jaartelling, gebruikt in de Seleucidische en Parthische rijken, begint in april 311 v.Chr. Dit is het moment waarop de diadoch (opvolger van Alexander de Grote) Seleucus I Nicator de satrapie Babylonië herovert op zijn rivaal Antigonos I Monophthalmos (die hem er in 316 v.Chr. had verdreven). Daarmee sticht Seleucus zijn eigen rijk en dynastie, als grootste erfgenaam van het Macedonische Rijk, dat in feite al niet meer bestaat.
 Begin van de Babylonische Oorlog (311 - 309 v.Chr.), een gewapend conflict tussen Antigonus I en Seleucus I Nicator.

Griekenland 
 Het Macedonische Rijk wordt opnieuw verdeeld, de generaals (diadochen) van Alexander de Grote sluiten een vredesverdrag.
 Antigonus I, bijnaam (de Eénoog) - krijgt het bestuur over Klein-Azië en Syrië.
 Cassander, wordt regent over Macedonië tot de meerderjarigheid van Alexander IV.
 Lysimachos, wordt gouverneur over Thracië en Pontus.
 Ptolemaeus I, krijgt het bestuur over Egypte en Palestina.
 Seleucus I, krijgt het bestuur over Mesopotamië en het Aziatische rijk.
 Antigonus I erkent de vrijheid van de Griekse steden, maar het Macedonische leger blijft gevestigd in Griekenland.

Europa 
 Koning Elidurus (311 - 306 v.Chr.) volgt zijn broer Archgallo op als heerser van Brittannië.

Italië 
 Rome verovert de Samnitische hoofdstad Bojano, de Etrusken belegeren Sutrium.
 Agathocles, tiran van Syracuse, wordt bij Licata door de Carthagers verslagen.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 4e eeuw v.Chr.
301 v.Chr.

Het jaar 301 v.Chr. is een jaartal in de 4e eeuw v.Chr. volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Klein-Azië 
 Slag bij Ipsus: Seleucus I en Lysimachos verslaan Antigonus I in Phrygië, hij sneuvelt tijdens de veldslag tegen het coalitieleger.
 Seleucus I Nicator voegt Syrië en de helft van Klein-Azië aan zijn rijk toe, Ptolemaeus I verovert Tyrus.
 De stad Antigoneia wordt door Lysimachus omgedoopt tot Nicaea ter ere van zijn vrouw Nikaia.

Geboren

Overleden 

 Antigonus I Monophthalmus, koning en Macedonische veldheer

Jaar in de 4e eeuw v.Chr.
305 v.Chr.

Het jaar 305 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Griekenland
Lysimachus (305 - 281 v.Chr.) regeert als koning over Thracië en sluit een alliantie tegen Antigonus I.

Perzië
Seleucus I (305 - 281 v.Chr.), bijgenaamd Nicator (= de Overwinnaar), neemt de koningstitel aan en verklaart zich tot koning van de Seleuciden-dynastie.
Seleucus I Nicator laat toe dat zelfstandige koninkrijken in Perzië gesticht mogen worden, met Grieks en Aramees als bestuurstaal.
Demetrius Poliorcetes belegert Rhodos, de Grieken zetten o.a een belegeringstoren "Helepolis" in om de alliantie met Ptolemaeus I te breken.

Italië
Rome begint een veldtocht in Latium, de Samnieten worden verslagen in de Slag bij Bovianum en de hoofdstad Samnium wordt door de Romeinen veroverd.
De Samnieten sluiten een vredesverdrag, hiermee wordt na 22 jaar de Tweede Samnitische Oorlog beëindigd.

India
Keizer Chandragupta Maurya van de Indische staat Magadha verslaat het Grieks-Perzische leger van Seleucus I in de Ganges-vallei.

Geboren 
Arsinoë I (~305 v.Chr. - ~247 v.Chr.), koningin van Egypte
Erasistratos (~305 v.Chr. - ~250 v.Chr.), Grieks geneeskundige

Overleden 

Jaar in de 4e eeuw v.Chr.
343 v.Chr.

Het jaar 343 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Griekenland 
 Op Kreta sluit de stad Knossos een verbond met Macedonië.

Perzië 
 Het Perzische leger onder koning Artaxerxes III valt Egypte binnen.
 Farao Nectanebo II vlucht en organiseert het verzet vanuit Ethiopië.

Egypte 
 De stad Pelusium in de Nijldelta biedt verbeten weerstand tegen de Perzen.
 De Perzische overheersers laten de stadsmuren van Memphis afbreken en de heiligdommen, tempels etc. plunderen.
 De Perzische generaal Bagoas keert beladen met goud terug naar Perzië. De 30e dynastie van Egypte houdt op te bestaan.

Italië 
 De Griekse kolonies van Magna Graecia worden aangevallen door de inheemse bevolking de Lucaniërs en de Bruttiërs.
 Tarentum doet een beroep op Archidamus III van Sparta, hij stuurt een Grieks huurlingenleger naar Zuid-Italië.
 De stad Capua vraagt de Romeinse Republiek om hulp tegen de Samnieten. Dit is het begin van de Eerste Samnitische Oorlog.
 Timoleon vormt in Syracuse een democratische regering, Dionysius II overlijdt in Korinthe als ambteloos burger.

Geboren 
 Attalus Philetaerus (~343 v.Chr. - ~263 v.Chr.), stichter van de Attaliden-dynastie in Pergamon

Overleden 
 Dionysius II (~397 v.Chr. - ~343 v.Chr.), tiran van Syracuse (54)

Jaar in de 4e eeuw v.Chr.
341 v.Chr.

Het jaar 341 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Griekenland 
 Demosthenes waarschuwt in een Atheense volksvergadering, met name in de drie beroemde filippica, tegen het Macedonische imperialisme.
 Athene sluit een alliantie met Byzantium (Constantinopel) en Thebe tegen Macedonië.
 Thracië wordt door het Macedonische Rijk geannexeerd.

Egypte 
 De stad Edfu aan de westoever van de Nijl wordt door het Perzische leger onder Artaxerxes III veroverd.

Europa 
 Koning Morvidus (341 - 336 v.Chr.) de buitenechtelijke zoon van Danius bestijgt de troon van Brittannië.

Italië 
 Rome sluit een vredesverdrag met de Samnieten, Campania wordt bij de Romeinse Republiek ingelijfd.
 De Latijnse Liga met steun van de Volsken en de Campaniërs, komen in opstand tegen Rome.

Geboren 
 Epicurus (~341 v.Chr. - ~270 v.Chr.), Grieks filosoof

Overleden 

Jaar in de 4e eeuw v.Chr.
Haggai (boek)

Het Bijbelboek Haggai (Hebreeuws: חַגַּי, Ḥaggay of Hag-i: "mijn feestdag") is het tiende van de kleine profeten in de Hebreeuwse Bijbel. Het boek is genoemd naar de hoofdpersoon: de profeet Haggai aan wie de profetieën waaruit het boek bestaat toegeschreven worden.

Inhoud 
Haggai bestaat uit een aantal profetieën waarin de uit de Babylonische ballingschap teruggekeerde Joden worden opgeroepen de herbouw van de tempel te hervatten. Het boek beslaat een periode van slechts drie maanden. De tekst is geschreven als een verslag over het optreden van Haggai gedurende deze tijd door iemand anders.

Volgens de inleiding was Haggai werkzaam in 520 v.Chr., het tweede regeringsjaar van koning Darius, die in 522 v.Chr. de troon van het Perzische Rijk bestijgt. De uit Babylonië teruggekeerde ballingen hadden al zo'n twintig jaar eerder de eerste steen voor de herbouw van de tempel, die in 586 v.Chr. door de Babyloniërs onder leiding van Nebukadnezar II vernietigd werd, gelegd. Maar ze hadden de herbouw nooit afgemaakt.

Het boek Haggai bestaat uit een aantal oproepen van God, via Haggai, aan de Joden, en in het bijzonder hun leiders, de stadhouder Zerubbabel en de hogepriester Jozua, om de herbouw van de tempel te hervatten. De droogte waaronder zij op dat moment te lijden hebben, houdt rechtstreeks verband met het uitblijven van de herbouw. Het is niet zo dat de droogte en de slechte economische omstandigheden, zoals de mensen zelf suggereerden, goede redenen zijn om de herbouw van de tempel uit te stellen. Integendeel, houdt Haggai hen voor: die slechte omstandigheden zijn juist een gevolg van het feit dat de mensen de tempel nog niet afgebouwd hebben, maar ondertussen wel mooie huizen voor zichzelf gebouwd hebben.

Relaties met andere Bijbelboeken 
Aan Haggai's boodschappen wordt gerefereerd in Ezra 5:1 en 6:14. In het Nieuwe Testament wordt eraan gerefereerd in Hebreeën 12:26.

Externe links 
 Haggai in de Statenvertaling
 Haggai in Bijbelencultuur.nl

Boek uit de Hebreeuwse Bijbel
Kwast

Samengebonden draden of vezels:
kwast (gereedschap): gereedschap om een substantie op een voorwerp aan te brengen, 
kwast (versiering): versiering aan een koord of een hoedje, 
kwast (drank): hete drank,
kwast (hout): onregelmatigheid in hout, 
kwast (persoon): vreemde kwast is een merkwaardig persoon.
Personen met de achternaam Kwast:
Berend Albertus Kwast: Nederlands geograaf, redacteur van de Bosatlas,
Ernest van der Kwast: Nederlands-Indiaas schrijver,
James Kwast: Nederlands-Duits musicus,
Karel Kwast: personage uit de Harry Potterreeks.
Kwast (drank)

Kwast is de Nederlandse benaming voor een warme niet-alcoholische drank die wordt gemaakt met citroensap.

Het sap van een citroen wordt in een hittebestendig glas verdund met kokend water. Voor de smaak wordt de drank gezoet met honing, suiker of kunstmatige zoetstof. Kwast wordt ook wel gemaakt met behulp van citroenlimonadesiroop.

Traditioneel wordt kwast in de herfst of winter als huismiddeltje gedronken bij verkoudheid. Kwast heeft echter geen speciaal genezende werking. De drank bevat wel veel vitamine C, dat ook in zeer veel verse groenten en vruchten aanwezig is. Het inademen van de stoom van hete kwast heeft een symptoomverlichtende werking, bijvoorbeeld bij een verstopte neus of droge keel. Drinken van de warme, ietwat zure drank stimuleert de speekselklieren en slijmvliezen van de neus. Het heeft vaak tot gevolg dat men gaat transpireren en mogelijk geeft het een rustgevend gevoel in het lichaam. 

Niet-alcoholische drank
Mussolini

Benito Mussolini, leider van fascistisch Italië tijdens de Tweede Wereldoorlog
Romano Mussolini, een Italiaanse jazzpianist, zoon van Benito
Alessandra Mussolini, een Italiaanse politica, kleindochter van Benito
Jacques Daret

Jacques Daret (ca. 1400 - ca. 1468) was een Zuid-Nederlands kunstschilder. Hij werd geboren in Doornik als zoon van beeldhouwer Jean Daret (overleden in 1404). Hij leefde en werkte het grootste gedeelte van zijn leven in Doornik. Daret behoort tot de Vlaamse Primitieven.

Biografie 
Daret volgde samen met onder meer Rogier van der Weyden vanaf 1428 een vier jaar durende opleiding tot schilder in het atelier van Robert Campin te Doornik. Hij maakte dan al tien jaar deel uit van Campins huishouden. In 1432 werd hij als meester ingeschreven in het Doornikse schildersgilde. Later nam hij zelf leerlingen onder zijn hoede. Hij kreeg veel opdrachten aan het Bourgondische hof van Filips de Goede. Zijn patroon aan het hof gedurende 20 jaar was Jean de Clercq, de benedictijner abt van Sint-Vaast, en uit diens rekeningen is de produktie van Daret af te leiden.

Buiten Doornik was Daret werkzaam in Rijsel (Lille) en Arras (Atrecht), waar hij onder meer polychromie aanbracht op houten beelden. Dit soort opdrachten werd door vele schilders aangenomen in die periode. In 1454 werkte hij met vier van zijn leerlingen aan de versieringen die in Rijsel werden uitgevoerd ter gelegenheid van het beroemde Banket van de Fazant.

Ook nam hij met Vrancke van der Stockt en hun respectievelijke ateliers in 1468 deel aan de festiviteiten die de stad Brugge organiseerde ter gelegenheid van het huwelijk van Karel de Stoute en Margaretha van York. Hij zou in hetzelfde jaar in Doornik overlijden.

Werken 
Hoewel Daret heel productief geweest is als kunstenaar, kunnen er slechts vier panelen met zekerheid aan hem toegeschreven worden:
 Een Visitatie en een Aanbidding der Wijzen, bewaard in Berlijn in de Gemäldegalerie
 Een Geboorte, bewaard in Madrid, Museo Thyssen-Bornemisza
 Een Presentatie in de tempel, bewaard in Parijs, Petit Palais

Deze vier panelen waren de geschilderde luiken van een gebeeldhouwd retabel, dat in 1651 is ontmanteld en voor de rest is verdwenen. Daret maakte het in opdracht van Jean de Clercq.

Zuid-Nederlands kunstschilder (voor 1830)
Vlaamse Primitieven
Persoon in de Nederlanden in de 15e eeuw
15e-eeuws schilder
Daniel Mesguich

Daniel Mesguich (Algiers, 15 juli 1952) is een Frans-Algerijns acteur en toneel- en operaregisseur.

Leven en werk

Opleiding tot toneelacteur 
In 1970 vatte Daniel Mesguich toneelstudies in Parijs aan aan het Conservatoire national supérieur d'art dramatique (CNSAD). Onmiddellijk daarna richtte hij zijn eigen theatergezelschap op, het Théâtre du Miroir. Met dat gezelschap debuteerde hij op de planken en vertolkte de rol van jeune premier in klassieke Franse toneelstukken die hij dikwijls zelf regisseerde.

Filmacteur 
Enkele jaren later begon hij ook te werken in de televisie- en de filmwereld als acteur die nevenpersonages voor zijn rekening nam. Voor het grote scherm werkte hij samen met cineasten die als auteurs bekendstonden zoals François Truffaut en Michel Deville.

Tijdens de jaren tachtig nam zijn werk als toneelregisseur hem meer en meer in beslag en was hij minder en minder te zien op het scherm. Pas in 1998 werd hij opnieuw opgemerkt in een stevige rol, in het historisch drama Le radeau de la Méduse. Enkel in de Frans-Belgische joodse tragikomedie Le Tango des Rashevski (Sam Garbarski, 2003) speelde hij nog een rol van betekenis.

Toneelregisseur en -pedagoog 
Mesguich bleef voornamelijk werkzaam in de toneelwereld, als acteur en geleidelijk aan meer en meer als regisseur. Hij leidde gezaghebbende Franse toneelgezelschappen zoals het Théâtre Gérard-Philipe. Als toneelpedagoog schreef hij talrijke artikels. Hij vertaalde ook heel wat toneelstukken. In 2007 werd hij benoemd tot directeur van het CNSAD, instituut waar het voor hem allemaal begon. Hij is eveneens bedrijvig als operaregisseur.

Filmografie

Lange speelfilms
 1977: La Fille de Prague avec un sac très lourd (Danièle Jaeggi)
 1978: Molière (Ariane Mnouchkine) 
 1978: Le Dossier 51 (Michel Deville) 
 1979: L'Amour en fuite (François Truffaut)
 1979: Clair de femme (Costa-Gavras)
 1980: La Banquière (Francis Girod)
 1981: Quartet (James Ivory)
 1981: La Chanson du mal aimé (Claude Weisz)
 1983: La Belle Captive (Alain Robbe-Grillet) 
 1983: Les Mots pour le dire (José Pinheiro) 
 1983: Les Îles (Iradj Azimi)
 1984: Le Bon Plaisir (Francis Girod) (enkel stem)
 1984: L'Araignée de satin (Jacques Baratier)  
 1984: Mon inconnue (Philippe Harel) 
 1984: Paris vu par... vingt ans après (Place Clichy) (Bernard Dubois)
 1985: Contes clandestins (Dominique Crèvecoeur)
 1989: L'Autrichienne (Pierre Granier-Deferre)
 1990: La Femme fardée (José Pinheiro)
 1990: Lacenaire (Francis Girod) 
 1994: Le radeau de la Méduse (Iradj Azimi)
 1995: Jefferson à Paris (James Ivory) 
 1997: Tiré à part (Bernard Rapp) 
 2001: D'Artagnan (The Musketeer) (Peter Hyams) 
 2003: Le Divorce (James Ivory) 
 2003: Le Tango des Rashevski (Sam Garbarski) 
 2012: Le Capital (Costa-Gavras)

Frans filmacteur
Frans toneelacteur
Frans toneelregisseur
Algerijns filmacteur
Algerijns toneelacteur
Darwin

Geografie:
Darwin (Australië), de hoofdstad van het Noordelijk Territorium van Australië
Darwin (Californië), een plaats in de Amerikaanse staat Californië
Darwin (eiland), een eiland van de Galapagoseilanden
Darwin (Minnesota), een plaats in de Amerikaanse staat Minnesota
Darwin (Falkland), een dorp op de Falklandeilanden

Overige:
Darwin (ESA), een nooit gelanceerde Europese ruimtesonde voor onderzoek op infrarode straling
Darwin OS, een besturingssysteem gebruikt als basis van Mac OS X
Darwin (Marvel), een personage van Marvel Comics
Darwin Airline, een luchtvaartmaatschappij in Zwitserland
Darwin!, een album van Banco del Mutuo Soccorso
Beagle: In het kielzog van Darwin, een documentaireserie
Darwin Award, een prijs voor domheid

Personen
Erasmus Darwin (1731–1802), een Brits natuuronderzoeker, dichter en grootvader van Charles Darwin
Charles Darwin (1809–1882), een Brits natuuronderzoeker
William Darwin, de eerste zoon van Charles
Anne Darwin (1841–1851), de eerste dochter van Charles
Mary Eleanor Darwin (1842–1842), de tweede dochter van Charles, stierf als baby
'Etty' Darwin, de derde dochter van Charles
George Darwin, de tweede zoon van Charles (astronoom)
Elizabeth 'Be–ssy' Darwin, de vierde dochter van Charles
Francis Darwin (1848–1925), de derde zoon van Charles (botanicus)
Leonard Darwin, de vierde zoon van Charles
Horace Darwin (1851–1928), de vijfde zoon van Charles (civiel ingenieur)
Charles Waring Darwin (1856–1858), de zesde zoon van Charles.
Mollen

De familie van de mollen (Talpidae) bestaat uit de onderfamilie Talpinae, de desmans (onderfamilie Desmaninae) en de spitsmuismollen (onderfamilie Uropsilinae). Beide lijken wel wat op spitsmuizen, net als de echte mollen Urotrichus, Neurotrichus en Scaptonyx.

Leefwijze 
Deze bekende, veelal zwarte, graafdiertjes leven van bodeminsecten, larven en regenwormen.

Verspreiding en leefgebied 
Desmans komen voor in Noord-Spanje en Noord-Portugal (Pyrenese desman, Galemys pyrenaicus) en in het Wolgagebied in Rusland (Russische desman, Desmana moschata). Echte spitsmuismollen (Uropsilus) komen voor in het zuidwesten van China en Noord-Myanmar. De andere spitsmuismollen komen voor in Noord-Amerika (Neurotrichus), Japan (Urotrichus) en in Myanmar en Zuidwest-China (Scaptonyx). De andere geslachten van de mollen komen veelal ook in Zuidoost-Azië voor, met uitzondering van Scapanus, Scalopus en Condylura uit Noord-Amerika en Talpa uit Europa en de rest van Azië.

Op andere continenten komen diersoorten voor die qua uiterlijk en leefstijl erg op mollen lijken, maar niet verwant zijn: de Afrikaanse goudmollen en de Australische buidelmollen.

Afsplitsing 
Ongeveer 54 miljoen jaar geleden, in het Eoceen, splitsten de Talpidae zich af van de overige Eulipotyphla.

Onderfamilies 
De mollen worden onderverdeeld in de onderfamilies:
 Scalopinae
 Talpinae
 Spitsmuismollen (Uropsilinae)

Zie ook 
 Soorten van mollen
 mol (dier)
Tapirs

Tapirs (Tapiridae) behoren tot een familie van de onevenhoevigen die alleen nog voorkomt in Zuidoost-Azië en Zuid- en Midden-Amerika. Er zijn echter fossielen bekend van over de hele wereld.

Kenmerken 
Jonge tapirs zijn gestreept, pas op latere leeftijd kleuren ze donkerbruin, waarbij de Indische soort een witte achterkant krijgt.

Leefwijze 
De nog voorkomende tapirs zijn planteneters die met hun korte slurf behendig bladeren en twijgen van bomen en struiken kunnen grissen. Alleen in de voortplantingstijd zoeken tapirs contact met soortgenoten. In gevangenschap kunnen ze zonder problemen met meerdere dieren bij elkaar gehouden worden, maar van sociaal gedrag is geen sprake.

Verdediging 
Een tapir kan zichzelf alleen verdedigen door hard weg te rennen. Ondanks zijn logge voorkomen, is een tapir een snelle sprinter, zelfs voor zijn grootste vijand, de poema. Verder heeft een tapir een erg dikke, taaie huid, waardoor zijn vijand zeer moeilijk dodelijke verwondingen aan het lichaam kan veroorzaken. De huid rond de nek is het dikst. Dat is een goede bescherming, omdat zijn vijanden voornamelijk grote katachtigen zijn die hun prooi doden door in hun nek te bijten.

Vondsten in Nederland 
Ook in Nederland worden regelmatig tapirfossielen gevonden. Zo zijn er drie gebitselementen gevonden in de kleigroeven van Tegelen, bij Venlo. In Noord-Brabant zijn er enkele vondsten gedaan, waarbij ook een bot uit een achtervoet is gevonden. Begin 2021 is er voor het eerst een hoefbotje gevonden op de Tweede Maasvlakte. Deze is ongeveer twee miljoen jaar oud.

Soorten 
De familie omvat de volgende levende soorten:
 Bergtapir (Tapirus (Pinchacus) pinchaque)
 Indische tapir (Tapirus (Acrocodia) indicus)
 Laaglandtapir (Tapirus (Tapirus) terrestris)
 Midden-Amerikaanse tapir (Tapirus (Tapirella) bairdii)
 Tapirus kabomani

Geslachten 
De volgende geslachten zijn bij de familie ingedeeld:
 Hesperaletes 
 Miotapirus 
 Protapirus 
 Tapiriscus 
 Tapirus
Johnny van Doornprijs

De Johnny van Doornprijs voor de Gesproken Letteren werd tweejaarlijks toegekend door het Literair Productiehuis  Wintertuin en uitgereikt tijdens festival 'De geest moet waaien' in Arnhem (een afsplitsing van het Wintertuinfestival). De prijs is na 2012 niet meer uitgereikt.

De prijs is genoemd naar de Nederlandse dichter Johnny van Doorn (1944-1991).

 1993 - Simon Vinkenoog
 1995 - Carla Bogaards
 1997 - Willem Wilmink
 1999 - Jules Deelder
 2001 - Tom Lanoye
 2003 - De Dichters uit Epibreren
 2005 - Vitalski
 2007 - Bart Chabot
 2010 - Spinvis
 2012 - Nico Dijkshoorn

Nederlandse literatuurprijs
De Dichters uit Epibreren

De Dichters uit Epibreren was een gezelschap bestaande uit twee dichters (Bart FM Droog en Tjitse Hofman) en een muzikant Jan Klug. Tussen 1994 en 2011 traden ze op talloze podia en festivals in binnen- en buitenland op met een unieke mix van poëzie, muziek en beeldbewerking. Tevens waren zij uitgevers van een online poëziekrant: Rottend Staal.

Op 23 november 2003 werd aan hen de Johnny van Doornprijs uitgereikt.

De groep kwam in werkelijkheid uit Groningen. 'Epibreren' is in dit verband de naam van een fictief waddeneiland.

Externe link 
Officiële website 
Biografie en discografie bij het Nationaal Pop Instituut

Nederlands dichter
Cultuur in Groningen (provincie)
679 v.Chr.

Het jaar 679 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Assyrië
De Kimmeriërs trekken over het Taurus-gebergte en vallen Assyrië binnen.
Koning Esarhaddon drijft de Kimmeriërs over de rivier de Kizil-Irmak terug.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 7e eeuw v.Chr.
673 v.Chr.

Het jaar 673 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Klein-Azië
Koning Bartatua van Scythië verslaat Ishpaka, een Scythische hoofdman bevriend met Urartu.

Assyrië
 Cyprus betaalt schatting en erkent het Assyrische oppergezag.

Italië
Koning Tullus Hostilius (673 - 641 v.Chr.) regeert over Rome.

Geboren

Overleden 

 Numa Pompilius, koning van Rome

Verwijzingen

Jaar in de 7e eeuw v.Chr.
Anna Lindh

Anna Lindh (Stockholm, 19 juni 1957 – aldaar, 11 september 2003) was een Zweeds politica. Zij was minister van Milieuzaken van 1994 tot 1998 en minister van Buitenlandse Zaken van 1998 tot haar dood. Ze was getrouwd met de Zweedse politicus Bo Holmberg (1942-2010).

Lindh studeerde rechten in Uppsala. Zij was al tijdens haar studie politiek actief. In 1982 verwierf zij een zetel in het parlement, en in 1991 werd zij lid van het sociaaldemocratische partijbestuur.

Lindh heeft de campagne voor het invoeren van de euro in Zweden opgezet. Het referendum hierover vond plaats op zondag 13 november 2003, en resulteerde in een 'nee' van de bevolking tegen de invoering van de euro in Zweden.

Anna Lindh overleed in september 2003 op 46-jarige leeftijd na een aanslag met een mes in een winkelcentrum.

Anna Lindh-stichting
De schok die met haar dood door Zweden ging, wordt vergeleken met die na de moord op de Zweedse premier Olof Palme in 1986.

Op 7 mei 2004 werd in Dublin door de ministers van Buitenlandse Zaken van de EU, acht Arabische landen, Israël en Turkije besloten een nieuwe stichting te vernoemen naar Anna Lindh. Het doel van de stichting is een dialoog op gang te brengen voor een beter begrip tussen Europa, de landen rond de Middellandse Zee en het Midden-Oosten. De stichting kreeg als vestigingsplaats Alexandrië.

Overzicht loopbaan

1977-1979 - Gemeenteraadslid Enköping
1982 - Afgestudeerd als jurist in Uppsala
1982-1983 - Griffier van de rechtbank te Stockholm
1982-1985 - Lid van het Zweeds parlement voor de sociaaldemocratische partij
1984-1990 - Voorzitter van de jonge socialisten
1991-1994 - Locoburgemeester van Stockholm
1994-1998 - Minister van Milieu
1998-2003 - Minister van Buitenlandse Zaken

Zweeds minister
Zweeds minister van Buitenlandse Zaken
Zweeds misdaadslachtoffer
Zweeds parlementslid
Minister van Milieu
Vermoord politicus
En passant slaan

En passant slaan (Frans voor in het voorbijgaan, terloops) is een bijzondere zet in het schaakspel. Het is een zet die bij beginnende schakers niet zeer bekend is.

Bij en passant slaan zijn uitsluitend pionnen betrokken: alleen een pion kan en passant slaan en alleen een pion kan en passant geslagen worden.

Uitleg
Een pion (a) mag in de uitgangsstelling twee velden vooruit. Als hij daarbij naast een pion van de tegenstander (b) komt te staan, dan mag die pion (b) hem slaan alsof a slechts één veld vooruit was gezet. Alleen een pion die net een dubbele stap heeft gemaakt kan en passant geslagen worden en dat kan alleen  bij de zet direct daarna. Doet de tegenstander eerst een andere zet, dan kan hij de pion niet meer en passant slaan. 

Een gevoelsmatige rechtvaardiging voor het bestaan van deze regel is dat een pion anders een vijandelijke pion zou kunnen passeren, zonder dat deze in de gelegenheid is geweest hem te slaan.

En passant slaan is de enige slagzet in het schaakspel waarbij het stuk dat slaat niet op het veld van het geslagen stuk terechtkomt.

Voorbeeld 
De stelling in het diagram ontstond na 1. e4 Pc6 2. Lc4 Pf6 3. e5 d5. De zwarte pion is van d7 twee velden vooruit gegaan en is naast de witte komen te staan. Wit mag nu op de vierde zet de zwarte pion en passant slaan. Wit haalt de zwarte pion op d5 van het bord en speelt zijn eigen pion van e5 naar d6, alsof de zwarte pion op d6 stond.

Notatie
In de notatie noemt men het veld waar de pion uiteindelijk komt, niet het veld waar de vijandelijke pion stond. Voor de duidelijkheid schrijft men er veelal “e.p." achter.  In het voorbeeld hierboven schrijft men 4. e×d6 e.p. of 4. e5×d6 e.p. Kortweg ep is ook goed.

Volgorde
Bij een normale slagzet is het onvermijdelijk dat men eerst het vijandelijke stuk van het bord neemt en pas daarna het eigen stuk op het vrijgekomen veld zet. Bij en passant slaan is dat niet het geval. De pionnen kunnen in een willekeurige volgorde verplaatst worden, maar elke beweging is definitief, conform de pièce touchée-regel. Verplaatst de witspeler in het voorbeeld hierboven de pion van e5 naar d6 dan moet hij de zet voltooien door de zwarte pion te verwijderen. Raakt hij de zwarte pion aan, dan moet hij de pion slaan, maar dat kan in het voorbeeld ook nog met de loper, en dat is niet en passant.

Probleemschaak
Bij probleemschaak geldt de afspraak dat en passant slaan als sleutelzet niet toegestaan is, tenzij aantoonbaar is dat de laatste zet van de tegenstander een dubbele stap met een pion was.

Schaakregels
Schaakterminologie
Hemimetabool

Hemimetabool is een in de biologie gebruikte term voor ongewervelde dieren die een onvolledige gedaanteverwisseling kennen. Dit wil zeggen dat de jonge dieren al op de ouders lijken en door middel van vervellingen groeien en steeds meer kenmerken van volwassen dieren krijgen. Eenmaal volwassen lijkt de larve al sterk op het volwassen dier en ontwikkelt hij zijn vleugels in één of meer vervellingen zonder apart popstadium.

Er zijn ook holometabole insecten die een volledige gedaanteverwisseling ondergaan: de larven lijken niet op de volwassen dieren maar veranderen daarin via een popstadium.

Bekende tot de Exopterygota gerekende hemimetabole insectenorden zijn bijvoorbeeld de kakkerlakken, oorwormen, wantsen, bladluizen, libellen en (bid)sprinkhanen.

De juveniele dieren worden bij hemimetabole insecten wel nimf genoemd.

Dierlijke ontwikkeling
Geweigerd damegambiet

In het schaken is het geweigerd damegambiet de schaakopening uit de gesloten spelen die een voortzetting is van het damegambiet waarbij het gambiet (opoffering van een of meer stukken) niet wordt aangenomen, maar geweigerd.

Het damegambiet is een zeer bekende opening die begint met de zetten 1.d4 d5 2.c4. Soms worden voor 2.c4 eerst nog Pf3 en Pf6 gespeeld. Hierna heeft zwart de keuze tussen het gambiet aan te nemen met 2...dc4 of het te weigeren door een andere zet, meestal 2...e6 (of 2...c6: Slavische verdediging) te spelen. Als zwart 2...dc4 speelt, krijgen we het aangenomen damegambiet; speelt zwart een andere zet dan heet het geweigerd damegambiet. Deze opening werd al in de 16e eeuw door Luis Ramírez de Lucena gespeeld, maar na de jaren dertig van de twintigste eeuw werd ze pas gemeengoed. Na 2...e6 kan het geweigerd damegambiet overgaan in de Slavische opening, in de Tarraschopening en nog een aantal andere openingen en varianten.

Het geweigerd en het aangenomen damegambiet en de Slavische verdediging vormen samen het damegambiet.

Zie ook 
 Klassiek damegambiet
 Lijst van veelgespeelde schaakopeningen

Gesloten spel
Gambiet
Evros (rivier)

De Evros of Maritsa (Bulgaars: Марица; Turks: Meriç; Grieks: Έβρος, Evros) is een rivier op het Balkanschiereiland, in Bulgarije, Turkije en Griekenland. Haar lengte is circa 480 kilometer. In de oudheid heette de rivier de Hebros. De rivier maakt deel uit van een oude handelsroute tussen Byzantium en Midden-Europa. De Evros mondt uit in de Egeïsche Zee (in het Griekse Nationaal park Evrosdelta) en is de grootste Bulgaarse rivier die op die zee afwatert. De grootste steden aan de Evros zijn Plovdiv en Edirne.

De Evros ontspringt in het westen van Bulgarije op de flanken van de Moesala, Bulgarijes hoogste berg, in het Rilagebergte. De rivier stroomt in oostelijke richting door de Thracische Laagvlakte, een van de grootste en vruchtbaarste vlakten van de Balkan. In dit gebied liggen Plovdiv en verder stroomafwaarts Dimitrovgrad. De laatste Bulgaarse stad aan de Evros is Svilengrad, waar zich een Ottomaanse brug uit 1529 bevindt.

De Evros vormt een deel van de Grieks-Bulgaarse grens en nadat de rivier Bulgarije na Svilengrad heeft verlaten, vormt ze vrijwel de gehele Grieks-Turkse grens (tevens de grens tussen West- en Oost-Thracië). Alleen bij Edirne loopt de rivier even volledig over Turks grondgebied. Bij deze stad voegt de Toendzja (Tunca), de grootste zijrivier, zich bij de Evros, die nu afbuigt naar het zuiden. Vanaf hier is de rivier ook bevaarbaar.

Zowel het Griekse departement Evros als het Turkse district Meriç in de provincie Edirne zijn naar deze rivier genoemd. Ook is de Bulgaarse gemeente Maritsa (in Plovdiv), de stad Meritsjleri en de autosnelweg A4 naar deze rivier genoemd.

Migratie
De rivier werd ook een belangrijke maar riskante schakel in de illegale migratie naar Europa. De overtocht kostte al verschillende migranten het leven. Op 14 oktober 2022 werden op de oevers 92 naakte migranten aangetroffen. Griekenland en Turkije gaven elkaar de schuld van het incident.  

Rivier in Bulgarije
Pazardzjik (oblast)
Plovdiv (oblast)
Chaskovo (oblast)
Sofia (oblast)
Rivier in Turkije
Geografie van de Marmararegio
Rivier in Griekenland
Geografie van Oost-Macedonië en Thracië
Thracië
Stroomgebied van de Egeïsche Zee
Evros

Evros (rivier), een rivier in Griekenland, Bulgarije en Turkije
Evros (periferie-district); in het uiterste noordoosten van Griekenland
Kibla

De kibla (Arabisch: قبلة) is de gebedsrichting binnen de islam voor de salat. In een moskee is de mihrab een nis in een muur die die kibla aangeeft. Deze wand wordt zelf ook wel aangeduid als kibla.

Gebedsrichting 
Aanvankelijk werd richting Jeruzalem gebeden. Op grond van Soera De Koe 142-152 werd de gebedsrichting in 623 de Kaäba in Mekka.

In Nederland ligt de kibla tussen 123 en 129 graden; tussen zuidoost ten oosten en zuidoost een half oost. Men moet er rekening mee houden dat een kompas naar de geomagnetische noordpool wijst en niet naar de geografische noordpool. Bovendien is er in Nederland (RD-stelsel met meridiaanconvergentie) een afwijking tussen het kaartnoorden en het ware noorden dat afhankelijk van de plaats een afwijking vertoont van +1,5 tot -1,5 graden. Met name bij het vaststellen van de kibla voor moskeeën of wasruimtes voor de doden is dit belangrijk.

In Frans-Polynesië ligt een bewoond atol (Tematangi) dat bijna precies op de geografische antipode van Mekka ligt. Strikt genomen is daar iedere richting dan de juiste kibla. 

Voordat men met berekeningen de exacte kibla kon bepalen, gebruikten de verschillende moslimgemeenschappen al richtlijnen die vaak op eigen tradities teruggingen. Nadat men de mogelijkheid had om de kibla te berekenen, bleven sommige gemeenschappen vasthouden aan de eigen gebedsrichting, hoewel deze afweek van de nieuwe berekeningen.

Oudere moskeeën in Marokko zijn hierdoor doorgaans naar het zuidoosten georiënteerd, terwijl de berekende kibla oostwaarts ligt, tussen 85 en 99 graden. Javaanse moslims bleven, na hun vestiging in Suriname vanaf 1890 en hun nakomelingen na hun vestiging in Nederland vanaf 1975, in westelijke richting bidden. Op Java is de juiste richting van de kibla circa 295 graden en daar bleef men aan vasthouden.

Andere aspecten 
De kibla is ook belangrijk voor een aantal andere zaken. Zo dient men zijn of haar natuurlijke behoeften, urineren of defecatie, niet richting de kibla te verrichten. Beter is om een zijwaartse houding ten opzichte van de kibla aan te nemen. Over de vraag of men in deze gevallen de kibla wel de rug mag toekeren bestaat geen uitsluitsel binnen de moslimgemeenschap.

Verder wordt het aangeraden om te slapen op de rechterzij met het gezicht richting de kibla. Dit is ook de houding waarin men, indien mogelijk, zittend of liggend dient te sterven. In het graf wordt men eveneens in deze liggende houding gelegd.

Tijdens de dhabiha wordt het dier eveneens met de kop richting Mekka gedraaid.

Hotels 
In hotelkamers kan de kibla met een pijl of ander teken aangegeven zijn. Hoofddoel ervan is dat reizigers de gebedsrichting makkelijk kunnen vinden. De tekens kunnen op het plafond staan, op meubels of elders. In Saoedi-Arabië is zo'n teken verplicht en in andere landen met veel islamitische reizigers gebruikelijk.

Zie ook 
 Gebedskleed
 Lijst van islamitische termen in het Arabisch
 Qiblih, het Bahai-equivalent van de kibla

Externe links 
 www.elahmad.com, kibla door middel van een lijn op de kaart
 www.qibla.com.br, kibla door middel van kompasgraden

Islam
Mihrab

De mihrāb (Arabisch: محراب) is een islamitische gebedsnis in een muur in de moskee die de gebedsrichting, de qibla, aangeeft. Doorgaans zit de mihrab in het midden van de qiblamuur.

Een mihrab bestaat uit twee of meerdere zuilen die een boog of een gewelf dragen. Het geheel is weldadig versierd en omringd met ayat uit de Koran. De imam gebruikt de mihrab om tijdens de salat voor te gaan in het gebed. Van oudsher werd de nis voor het versterken van het geluid gebruikt om de aanwezigen synchroon te laten bidden. De aanwezigheid van een mihrab in de moskee is geen voorwaarde en moet niet gezien worden als een tabernakel of andersoortige heilige plaats.

Het woord 'mihrab' kent als stam حرب (hrb) dat in verband gebracht wordt met 'strijden', zoals dar al-harb, en zou kunnen duiden op een soort strijdplaats. Deze verklaring werd gegeven door Ruhollah Khomeini. Vanuit het Perzisch kan het echter ook in verband gebracht worden met Mithra. Er zijn meerdere verklaringen, maar geen enkele is sluitend. In de Koran wordt het woord enkele malen genoemd als er 'tempel' of iets gelijksoortigs wordt bedoeld.

De oorsprong van het gebruik van de mihrab gaat waarschijnlijk terug op de joodse Aron hakodesj en de nis waarin deze kist staat en de christelijke apsis. Meest aannemelijk is dat Al-Walid I de mihrab als een nis introduceerde in de moskee van Medina. Er is ook sprake van een oudere mihrab in een grot onder de Rotskoepel.

Zie ook 
 Lijst van islamitische termen in het Arabisch

Islamitische architectuur
Mihrab
Imam

Imam is een van oorsprong Arabisch woord waarmee een zeker leiderschap wordt aangeduid, voornamelijk binnen de islam. Er bestaan verschillende opvattingen over de rol en betekenis van de imam.

De imam is in eerste instantie een voorganger in het gebed (de salat). Veelal wordt gedacht dat imam een speciaal beroep is, of dat een imam een specifieke opleiding moet hebben genoten, maar het voorgaan in het gebed is traditioneel het enige criterium om imam te zijn.

Imam moet niet verward worden met Iman, een ander islamitisch begrip, dat geloof betekent, en verwijst naar zowel het verstandelijke als naar het emotionele aspect.

De term 'imam' verwijst tevens naar het beroep van geestelijk verzorger vanuit de islamitische levensbeschouwing.

Imam als leider
Imam kan ook gezien worden als een spirituele leider zoals beschreven in verschillende verzen van de Koran. Hij (Allah) zei (tot hem): “Waarlijk, Ik zal jou voor de mensheid tot een leider maken.” 'En Wij stelden onder hen leiders aan'

Sjiitische moslims geloven in twaalf imams als leiders van de islamitische gemeenschap of ummah na de profeet. Sjiieten beschouwen de term alleen van toepassing op de leden van Ahl al-Bayt, de specifieke familieleden van de islamitische profeet Mohammed, die door sjiieten als onfeilbaar worden beschouwd. De eerste imam is Imam Ali ibn Aboe Talib. Het verschil met de soennitische leer is dat de soennieten niet geloven dat de imam of khalifa gekozen wordt door God. 

De sjiieten geloven dat er twaalf imams zijn geweest en dat de huidige tijd ook een imam kent maar in occultatie is. De komst van deze imam (al Mahdi) zal de wereld verlossen van alle ellende en onrechtvaardigheid. 

Alleen de isma'iliten kennen ook een imam in de huidige tijd, namelijk de Aga Khan in Frankrijk

Zie ook
 Twaalf Imams
 Lijst van islamitische termen in het Arabisch

 
Islamitische titulatuur
Tekenfilm

Een tekenfilm is een animatiefilm waarvan de afzonderlijke beelden getekend zijn.
Bekende tekenfilms zijn onder andere gemaakt door Walt Disney (Donald Duck), Warner Brothers' Looney Tunes/Merrie Melodies, Fleischer Studios en Studio Ghibli.

Disney
Walt Disney is decennialang de koning van de tekenfilm geweest. De echte tekenfilm, gemaakt door met de hand te tekenen, is aan het begin van de eenentwintigste eeuw vrijwel helemaal verdwenen, en vervangen door films die gemaakt zijn met behulp van computers.

Veel van de latere concurrenten van Disney zijn in zijn studio begonnen. Zo zijn de DreamWorksstudio's begonnen door voormalige medewerkers van de Disney Company.
Een computeranimatiestudio, die nauw samenwerkt(e) met Disney, is Pixar Animation Studios.

Winnie de Poeh is de laatste tekenfilm uit de Disneystudio's, hoewel Disneystudio's hadden besloten om na Paniek op de prairie uitsluitend nog films via computeranimatie te maken. Ze hebben zich in de tussenliggende periode vooral beziggehouden met de marketing van tekenfilms, zoals Toy Story en Monsters & co. Deze films waren gemaakt door de Pixar Animation Studios.

Andere tekenfilms
De Amerikaanse animatieserie Scooby-Doo haalde in september 2004 The Simpsons in qua aantal afleveringen. Met 335 afleveringen was de Simpsons de grootste, maar dit record is ingehaald toen de 350e aflevering werd uitgezonden.

Een beroemde tekenfilm is Waterschapsheuvel, met Bright Eyes van Art Garfunkel als soundtrack.
Underground-striptekenaar Robert Crumb gaf toestemming voor een verfilming van het levensverhaal van zijn stripheld Fritz the Cat (1972) door Ralph Bakshi.

Doelgroep 
Tekenfilms zijn niet beperkt tot een jeugdige doelgroep. Ook voor volwassenen is er een aanbod aan animatie, en is er zelfs een pornografisch genre. Ook is er het populaire genre anime, tekenfilms specifiek van Japanse bodem.

Zie ook 
 Animatie (media)
 Stop-motion
 Traditionele animatie
 Cut-outanimatie
 Digitale animatie
 Klei-animatie
 Digitale beeldbewerking

 
Televisiegenre
Filmgenre
Filmterminologie
1249-1240 v.Chr.

De jaren 1249-1240 v.Chr. (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 13e eeuw v.Chr..

Gebeurtenissen

Assyrië
 1245 v.Chr. - Koning Tukulti-Ninurta I (1245-1196 v.Chr.) regeert over het Assyrische Rijk.
 1244 v.Chr. - Tukulti-Ninurta I sluit een alliantie met Untash-Napirisha van het koninkrijk Elam.
 1242 v.Chr. - Koning Kashtiliash IV van Kar-Duniash wordt door Tukulti-Ninurta I bedreigd.

Griekenland
 1242 v.Chr. - Koning Atreus (1242-1237 v.Chr.) heerser van Mycene.

Anatolië 
 Rond 1240 v.Chr. werd Troje zwaar getroffen. Carl Blegen weet dit aan een aardbeving, maar thans betwijfelt men dit. Vooral de citadel werd getroffen.

Israël
 1240 v.Chr. - De Israëlieten veroveren Kanaän in de Levant.

Egypte
 1240 v.Chr. - Prins Khaemwaset, de vierde zoon van farao Ramses II wordt kroonprins.

Decennium
13e eeuw v.Chr.
1159-1150 v.Chr.

De jaren 1159-1150 v.Chr. (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 12e eeuw v.Chr..

Gebeurtenissen

Babylonië
1156 v.Chr. - De koningen van Babylonië stichten de Tweede Isin-dynastie.
1155 v.Chr. - Koning Kutir-Nahhunte III (1155 - 1154 v.Chr.) bestijgt de troon van Babylon.
1154 v.Chr. - Koning Merodakshapikzr (1154 - 1150 v.Chr.) heerser over Babylon.
1150 v.Chr. - Koning Ninurtadinshami (1150 - 1145 v.Chr.) regeert over Babylon.

Egypte
1156 v.Chr. - Koning Ramses V (1156 - 1151 v.Chr.) de vierde farao van de 20e dynastie van Egypte.
1151 v.Chr. - Koning Ramses VI (1151 - 1143 v.Chr.) de vijfde farao van Egypte (20e dynastie).
1150 v.Chr. - In Opper-Egypte krijgen de hogepriesters van Amon steeds meer macht.

Griekenland
1150 v.Chr. - De Doriërs plunderen de Myceense burchten Mycene en Pylos.
Koning Orestes van Mycene vlucht naar Arcadië in het binnenland van de Peloponnesos.

Decennium
12e eeuw v.Chr.
1129-1120 v.Chr.

De jaren 1129-1120 v.Chr. (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 12e eeuw v.Chr..

Gebeurtenissen

Assyrië
1128 v.Chr. - Koning Ashur Reshishi (1128 - 1115 v.Chr.) regeert over het Assyrische Rijk.

China
1122 v.Chr. - De Zhou-dynastie (1122 - 256 v.Chr.) wordt gesticht, ambachtslieden bewerken steen, jade en brons.

Mexico
1120 v.Chr. - Olmeekse indianen vervoeren reusachtige basalten hoofden en lichaamsdelen over de Tonalá-rivier.
In het tropische regenwoud van Veracruz, wordt de stad San Lorenzo het centrum van de Olmeekse beschaving.

Decennium
12e eeuw v.Chr.
1119-1110 v.Chr.

De jaren 1119-1110 v.Chr. (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 12e eeuw v.Chr..

Gebeurtenissen

Egypte
1118 v.Chr. - Libische nomaden komen in opstand in de omgeving van Thebe.
1117 v.Chr. - Er wordt een commissie ingesteld om het geschonden graf van Ramses VI te herverzegelen.
1116 v.Chr. - Hogepriester Amenhotep wordt door farao Ramses IX het eregoud verleend.
1115 v.Chr. - In Egypte vinden een aantal rechtszaken plaats in verband met grafroverij.
1112 v.Chr. - Koning Ramses X (1112 - 1100 v.Chr.) de negende farao van de 20e dynastie van Egypte.

Assyrië
1115 v.Chr. - Koning Tiglat-Pileser I (1115 - 1077 v.Chr.) breidt het Assyrische Rijk uit tot aan de Perzische Golf.
1112 v.Chr. - Tiglat-Pileser I voert oorlogen tot aan de Zwarte Zee en weet de onrust in zijn land te onderdrukken.

Babylonië
1114 v.Chr. - Koning Enlil-nadin-apli (1114 - 1105 v.Chr.) regeert over Babylon.

Decennium
12e eeuw v.Chr.
1109-1100 v.Chr.

De jaren 1109-1100 v.Chr. (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 12e eeuw v.Chr..

Gebeurtenissen

Babylonië
1105 v.Chr. - Koning Marduk-nadin-ahhe (1105 - 1084 v.Chr.) regeert over Babylon.

Assyrië
1105 v.Chr. - Koning Tiglat-Pileser I leidt strafexpedities tegen de Mushki en de Guti in het Zagros-gebergte.
1103 v.Chr. - Tiglat-Pileser I laat in Ninive plantsoenen bij het paleis aanleggen en voert landbouwhervormingen door.
1100 v.Chr. - Tiglat-Pileser I verovert in Anatolië de onafhankelijke stadstaten van de Hettieten.

Europa
1104 v.Chr. - Brutus van Troje (1104 - 1081 v.Chr.) wordt de eerste koning van Brittannië. Hij is de stichter van "Nieuw-Troje", het latere Londen.

Griekenland
1100 v.Chr. - De Doriërs veroveren het Griekse vasteland en de eilanden Kreta, Levkas en Rhodos.
 Androclus de zoon van de Atheense koning Kodros sticht met Ionische kolonisten de havenstad Efeze.
De stadstaat Sparta (Griekenland) ontstaat.

Egypte
1100 v.Chr. - Koning Ramses XI (1100 - 1070 v.Chr.) de tiende farao van de 20e dynastie van Egypte.

Libanon
1104 v.Chr. - De Feniciërs stichten de haven- en handelsstad Cádiz, wat "ommuurde stad" betekent.
1100 v.Chr. - Ontwikkeling van het Fenicisch schrift, een alfabet wat bestaat uit 22 medeklinkers.

Decennium
12e eeuw v.Chr.
1352

Het jaar 1352 is het 52e jaar in de 14e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
 februari - Karel II van Navarra trouwt met Johanna van Valois
 4 juni - Glarus sluit zich aan bij het Zwitsers Eedgenootschap.
 27 juni - Zug sluit zich aan bij het Zwitsers Eedgenootschap.
 18 augustus - Einde van het Beleg van Geertruidenberg. Slotvoogd Filips van Polanen van Geertruidenberg geeft zich over tegen Jan IV van Arkel en gaat in ballingschap in Breda.
 In de Gelderse Broederstrijd wordt een vredesbestand gesloten. Reinoud III blijft hertog van Gelre; zijn broer Eduard krijgt Roermond en het land van Kessel.
 De bouw van de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal van Antwerpen neemt een aanvang.
 Willem V van Holland trouwt met Machteld van Lancaster
 oudst bekende vermelding: Hal, Kleinder-Liempde

Opvolging 
 Abbasiden (kalief van Caïro) - al-Hakim II opevolgd door al-Mu'tadid II
 Baden-Sausenberg (met Otto I) - Rudolf II opgevolgd door zijn zoon Rudolf III
 Ferrara en Modena - Obizzo III d'Este opgevolgd door zijn zoon Aldobrandino III d'Este
 Japan (Noordelijke troonpretendent) - Go-Kogon als opvolger van zijn broer Suko
 paus (18 december) - Clemens VI opgevolgd door Étienne Aubert als Innocentius VI
 Wallachije - Basarab I opgevolgd door zijn zoon Nicolae Alexandru

Geboren 
 5 mei - Ruprecht, koning van Duitsland (1400-1410) en keurvorst van de Palts
 Viridis Visconti, echtgenote van Leopold III van Oostenrijk
 Jan Appelmans, Brabants architect (jaartal bij benadering)

Overleden 
 20 maart - Obizzo III d'Este, heer van Ferrara
 21 april - Bolesław III de Verkwister (60), Pools edelman
 10 augustus - Jan van Valkenburg, Limburgs edelman
 19 augustus - Otto III van Lüneburg (~56), Duits edelman
 15 oktober - Gilles Li Muisit (80), Zuid-Nederlands kroniekschrijver
 1 december - Gérard Domar, Frans kardinaal
 6 december - Clemens VI (~61), paus (1342-1352)
 Rudolf II van Sausenberg (~51), Duits edelman
 Wladislaus van Bytom, Silezisch edelman
 Basarab I, eerste vorst van Wallachije (1330-1352) (jaartal bij benadering)
 Wladislaus van Liegnitz, Pools edelman (jaartal bij benadering)

Jaar