alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Antonia Młodsza

Antonia Minor (ur. 31 stycznia 36 p.n.e. w Atenach; zm. 1 maja 37 n.e.) była drugą, obok Antonii Starszej, córką Marka Antoniusza i Oktawii Młodszej.

Życie 
Wkrótce po urodzeniu wróciła wraz z matką z Aten (gdzie Oktawia i Antoniusz wychowywali dzieci Oktawii z Gajuszem Klaudiuszem Marcelusem i dzieci Antoniusza z jego wcześniejszego małżeństwa oraz jej starszą siostrę Antonię Starszą) do Rzymu i praktycznie nie znała własnego ojca, który w 32 p.n.e. przeprowadził rozwód z Oktawią, a w 30 p.n.e. zginął. Antonia Młodsza była ulubioną siostrzenicą pierwszego cesarza rzymskiego, Augusta, powszechnie podziwianą za swoje cnoty i urodę.

W 16 roku p.n.e. poślubiła Druzusa I – syna cesarzowej Liwii, żony Augusta z jej pierwszego małżeństwa, młodszego brata cesarza Tyberiusza. Będąc matką Germanika i Klaudiusza, babką Kaliguli i prababką Nerona jest przykładem kobiety, która w okresie pryncypatu zajmowała równie prominentną i wpływową pozycję jak mężczyźni. Jej mąż zmarł w 9 p.n.e. w wyniku komplikacji po upadku z konia. Antonia nie wyszła ponownie za mąż, mimo nacisków ze strony Augusta. Wychowywała w Rzymie najpierw swoje dzieci, a potem wnuki. W latach 29 do 32 w jej domu wychowywał się późniejszy cesarz Kaligula i między innymi dzięki temu uniknął zagłady, która spotkała jego rodzinę z rąk Tyberiusza i Sejana. Antonia też zdołała przekonać Tyberiusza, że Sejan dąży do objęcia władzy i spowodowała zgubę znienawidzonego dowódcy gwardii pretoriańskiej. Jego kochankę, a własną córkę Julię Liwillę według przekazu Kasjusza Diona zamknęła w pokoju i zagłodziła na śmierć. Swojego syna, przyszłego cesarza Klaudiusza, z powodu jego licznych chorób i fizycznych ułomności traktowała bardzo źle. Nazywała go publicznie potworem i głupcem. Odziedziczyła po ojcu Marku Antoniuszu przywiązanie do Egiptu i wprowadzała do Rzymu hellenistyczny styl królewski. Gdy Kaligula został cesarzem spowodował, że senat przyznał jej takie same honory, jakie przysługiwały żonie Augusta, Liwii. Otrzymała tytuł augusty. Wkrótce jednak rozdrażniły go jej próby udzielania mu rad i prawdopodobnie została zmuszona przez Kaligulę do popełnienia samobójstwa.

Wywód przodków

Dzieci i wybrani potomkowie

Zobacz też 

 Drzewo genealogiczne Antoniuszów,
 Drzewo genealogiczne Klaudiuszów Neronów.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
Ryszard Sajkowski: Antonia Młodsza a sukcesja Kaliguli.

Członkowie rodzin władców starożytnego Rzymu
Urodzeni w I wieku p.n.e.
Zmarli w 37
Cyna

Cyna (Sn, ) – pierwiastek chemiczny, metal z bloku p w układzie okresowym.

Cyna tworzy odmiany alotropowe. W warunkach standardowych występuje w odmianie β (beta), zwanej cyną białą, trwałej powyżej 13,2 °C. Odmiana ta ma sieć krystaliczną w układzie tetragonalnym, o gęstości 7,3 g/cm³. W niższej temperaturze przechodzi w odmianę regularną α (alfa) o gęstości 5,85 g/cm³. Zmiana gęstości jest równoznaczna ze zmianą objętości, co powoduje, że cyna rozpada się, tworząc szary proszek zwany cyną szarą. Zjawisko to nazywane jest zarazą cynową. Czysta cyna biała jest ciągliwa i kowalna, odporna na korozję.

Zastosowania 

Ze względu na dostępność, niską temperaturę topnienia, łatwość odlewania oraz dobre własności mechaniczne cyna była dość powszechnie używana do wyrobu przedmiotów codziennego użytku. Przedmioty cynowe były bardzo popularne od wczesnego średniowiecza; największy rozkwit produkcji przedmiotów z cyny (konwisarstwa) miał miejsce pomiędzy XIV i XVI w.

Cyny używa się do pokrywania innych metali cienką warstwą antykorozyjną. Proces cynowania stosowany jest do zabezpieczania naczyń stalowych, stosowanych w przemyśle spożywczym, np. puszek do konserw oraz konwi na mleko.

Stop cyny i ołowiu ma niską temperaturę topnienia (np. przy 61,9% wag. cyny jest to temperatura 183 °C) i stosowany był w przemyśle i elektrotechnice jako lut do łączenia innych metali poprzez lutowanie. Po 1 lipca 2006 w związku z wycofywaniem w krajach Unii Europejskiej produktów zawierających ołów przechodzi się na lutowanie bezołowiowe, zastępując ołów niewielkim dodatkiem srebra, miedzi i bizmutu.

Cyna jest również składnikiem stopu drukarskiego do wyrobu czcionek. Występuje w nim wraz z ołowiem (głównym składnikiem) oraz antymonem. Stopy drukarskie występują w różnych odmianach (charakteryzujących się różną twardością) różniących się stosunkiem składników.

Stopami cyny i miedzi są brąz cynowy oraz spiż (zawierający także cynk i ołów), używany do odlewania dzwonów.

Występowanie 
Najczęściej spotykane minerały zawierające cynę to tlenek – kasyteryt (SnO2, 78,8% Sn) i siarczek – stannin (Cu2FeSnS4, 27,6% Sn).
Cyna występuje w przyrodzie w ilości 0,004% wagowo. Największe złoża cyny mieszczą się w Indonezji, Chinach, Tajlandii, Boliwii, Malezji, Rosji, Brazylii, Birmie i Australii.

W Polsce większe złoża cynonośne występowały w Gierczynie i stanowiły jedyne poważniejsze źródło cyny w Polsce. W ilościach śladowych cyna występuje także w Sudetach, w okolicach Czarnowa (arsenopiryt), Miedzianki i Starej Góry.

Izotopy 
Cyna posiada 10 występujących w przyrodzie trwałych izotopów. Najbardziej rozpowszechniony jest izotop 120Sn (ok. 33%).

Sztucznie wytworzono dalszych 29 izotopów cyny o masie atomowej od 99 do 137 i okresie połowicznego rozpadu od kilku ms do 230 tys. lat.

Zobacz też 

 lutowanie
 stop lutowniczy
 stopy cyny

Uwagi

Przypisy

Bibliografia 
 

Pierwiastki chemiczne
Rezerwat biosfery

Rezerwat biosfery (ang. biosphere reserve) – wyznaczony obszar chroniony zawierający cenne zasoby przyrodnicze.

Rezerwaty biosfery na świecie powstały w ramach programu UNESCO MAB (ang. Man and the Biosphere, pol. Człowiek i biosfera).

Według Ramowego statutu światowej sieci rezerwatów biosfery, powstałego w 1995, rezerwaty te są tworzone, aby promować i demonstrować zrównoważony związek człowieka z biosferą. Artykuł 4. stanowi, że rezerwat biosfery obejmuje mozaikę ekosystemów. W ramach tych rezerwatów znajdują się ekosystemy reprezentatywne dla głównych biomów danego państwa. Celem powstania tych rezerwatów jest stworzenie miejsc ochrony, obserwacji i badań. W ramach każdego rezerwatu tego typu wyróżnia się strefy: centralną (core zone), buforową (buffer zone), czyli zabezpieczającą oraz przejściową (transition zone).

W czerwcu 2010 r. były 564 rezerwaty biosfery w 109 krajach, z tego 10 w Polsce, dla porównania w 
2002 r. 408 w 94 krajach.

Zobacz też 
 Rezerwaty biosfery w Afryce
 Rezerwaty biosfery w Ameryce Południowej
 Rezerwaty biosfery w Ameryce Północnej i Środkowej
 Rezerwaty biosfery w Australii i Oceanii
 Rezerwaty biosfery w Azji
 Rezerwaty biosfery w Europie
 Rezerwaty biosfery w Polsce
 Rezerwaty biosfery w Niemczech
 Struktura ekosystemu

Linki zewnętrzne 
 Lista rezerwatów biosfery na stronie UNESCO
Rezerwaty biosfery w Polsce

Do polskich rezerwatów biosfery wpisanych na listę 
rezerwatów biosfery UNESCO należą:

 Rezerwat Biosfery Babia Góra (1977, stracił swój status w 1997, odzyskał w 2001)
 Babiogórski Park Narodowy
 Białowieski Rezerwat Biosfery (1977)
 Białowieski Park Narodowy
 Rezerwat Biosfery Jezioro Łuknajno (1977), od 2017 w jego miejsce powstał duży Rezerwat Biosfery Jeziora Mazurskie
 Rezerwat przyrody Jezioro Łuknajno
 Słowiński Rezerwat Biosfery (1977)
 Słowiński Park Narodowy
 Międzynarodowy Rezerwat Biosfery "Karpaty Wschodnie" (1992, polsko-słowacko-ukraiński)
 Bieszczadzki Park Narodowy (Polska)
 Ciśniańsko-Wetliński Park Krajobrazowy (Polska)
 Park Krajobrazowy Doliny Sanu (Polska)
 Nadsański Regionalny Park Krajobrazowy (Ukraina)
 Użański Park Narodowy (Ukraina)
 Park Narodowy "Połoniny" (Słowacja)
 Tatrzański Rezerwat Biosfery (1992, polsko-słowacki)
 Tatrzański Park Narodowy (Polska)
 Tatranský národný park (Słowacja)
 Karkonoski Rezerwat Biosfery (1992, polsko-czeski)
 Karkonoski Park Narodowy (Polska)
 Krkonošský národní park (KRNAP) (Czechy)
 Rezerwat Biosfery Puszcza Kampinoska (2000)
 Kampinoski Park Narodowy z otuliną
 Transgraniczny Rezerwat Biosfery "Polesie Zachodnie" (2012, polsko-białorusko-ukraiński)
 Rezerwat Biosfery Polesie Zachodnie (2002) 
 Poleski Park Narodowy z otuliną
 Rezerwat Biosfery Bory Tucholskie (2010)
 Park Narodowy Bory Tucholskie
 Tucholski Park Krajobrazowy
 Wdecki Park Krajobrazowy
 Wdzydzki Park Krajobrazowy
 Zaborski Park Krajobrazowy
 Transgraniczny Rezerwat Biosfery Roztocze (2019, polsko-ukraiński)
Roztoczański Park Narodowy
 Krasnobrodzki Park Krajobrazowy
 Park Krajobrazowy Puszczy Solskiej
 Południoworoztoczański Park Krajobrazowy
 Szczebrzeszyński Park Krajobrazowy
 Rezerwat przyrody „Roztocze” (Ukraina)

Linki zewnętrzne 
 – rezerwaty biosfery w Polsce

Przypisy 

Polska
Nick Mason

Nick Mason, właśc. Nicholas Berkeley Mason (ur. 27 stycznia 1944 w Birmingham) – perkusista rockowy, jedyny członek grupy Pink Floyd występujący w niej przez wszystkie lata istnienia grupy.

Współpracował też z innymi progresywnymi muzykami (Robert Wyatt, Gong i Steve Hillage), jazzowymi (Michael Mantler) i punkowymi (The Damned). Był także producentem. W swym solowym dorobku ma dwa albumy reprezentujące zbliżone stylistycznie do jazz-rocka. Mason wypracował spokojny, oszczędny styl gry na perkusji.

W dniach 25-26 października 2005 roku odwiedził Polskę, w ramach promocji na polskim rynku swojej książki Pink Floyd. Moje wspomnienia (Inside Out: A Personal History of Pink Floyd).

Jest żonaty (dwukrotnie), ma czworo dzieci (dwoje z pierwszego i dwoje z drugiego małżeństwa).

Ukończył architekturę na Regent Street Polytechnic (obecnie University of Westminster). W 2012 otrzymał tamże honorowy tytuł doctor of letters.

W 2018 r. stworzył zespół pod nazwą: Nick Mason's Saucerful of Secrets,  z którym wykonuje na koncertach muzykę zespołu Pink Floyd z początkowego okresu jego twórczości. Dwukrotnie odwiedził z nim Polskę - w 2019 i 2023 r. w ramach Summer Fog Festival.

W 2019 został odznaczony Orderem Imperium Brytyjskiego (otrzymując tytuł Komandora tegoż orderu) za zasługi na polu muzyki,

Dyskografia 

 Nick Mason’s Fictitious Sports (1981)
 Profiles (1985)

Publikacje 
 Into the Red: 21 Classic Cars That Shaped a Century of Motor Sport, 1998, MBI Pub. Co., 
 Inside Out: A Personal History of Pink Floyd, 2004, Chronicle Books,

Filmografia 
 "Syd Barrett's First Trip" (1966, film dokumentalny, reżyseria: Nigel Lesmoir-Gordon)
 "A Technicolor Dream" (2008, film dokumentalny, reżyseria: Stephen Gammond)
 "Whatever Happened to Pink Floyd? The Strange Case of Waters and Gilmour" (2011, film dokumentalny, reżyseria: Alex Westbrook)
 "Pink Floyd: Behind the Wall" (2011, film dokumentalny, reżyseria: Sonia Anderson)
 "Pink Floyd: The Story of Wish You Were Here" (2012, film dokumentalny, reżyseria: John Edginton)
 "Uwaga! Mr. Baker" (2012, film dokumentalny, reżyseria: Jay Bulger)
 "The Damned: Don't You Wish That We Were Dead" (2015, film dokumentalny, reżyseria: Wes Orshoski)
 "Maserati: A Hundred Years Against All Odds" (2016, film dokumentalny, reżyseria: Philip Selkirk)

Przypisy 

Absolwenci uczelni w Londynie
Brytyjscy gitarzyści rockowi
Brytyjscy kierowcy World Sportscar Championship
Brytyjscy perkusiści rockowi
Kolekcjonerzy samochodów
Członkowie Pink Floyd
Brytyjscy kierowcy 24h Le Mans
Ludzie urodzeni w Birmingham
Odznaczeni Orderem Imperium Brytyjskiego
Urodzeni w 1944
Richard Wright (muzyk)

Richard William Wright (ur. 28 lipca 1943 w Londynie, zm. 15 września 2008) – brytyjski progresywny muzyk rockowy grający na instrumentach klawiszowych, dętych (puzon, trąbka) a także wiolonczeli i skrzypcach. Najbardziej znany z długoletnich występów z grupą Pink Floyd.

Wright obok Barretta, Masona i Watersa był założycielem grupy i obok Gilmoura głównym twórcą brzmienia zespołu. W 1979, wskutek kłótni i złych relacji z Watersem, został usunięty przez niego z grupy. W 1983 roku wraz z Davidem Harrisem utworzył zespół Zee, z którym rok później wydał jedyny album – Identity. W 1987 powrócił do Pink Floyd. Sam przyczynił się do powstania takich utworów jak: Echoes, Time, The Great Gig in the Sky, Shine on You Crazy Diamond czy Wearing the Inside Out.

Richard Wright wydał dwa solowe albumy. Pierwszym był wydany w 1978 roku Wet Dream oraz koncepcyjny Broken China (1996). Często występował gościnnie z Davidem Gilmourem na jego koncertach. Zagrał na jego płycie pod tytułem: On an Island. Grał także z nim podczas trasy promującej jego płytę. Wystąpił z nim w 2006 roku na koncercie w Gdańsku. Koncert ten był udokumentowany na płycie Live in Gdańsk. W 2005 roku zagrał wraz z resztą składu Pink Floyd na Live 8 w Hyde Parku.

Zmarł na raka 15 września 2008 roku.

Dyskografia 
 Solo
 Wet Dream – (1978)
 Broken China – (1996)

 Zee
 Identity – (1984)

 Syd Barrett
 Barrett – (1970)

 David Gilmour
 David Gilmour in Concert – (DVD, 2002)
 On an Island – (2006)
 Remember That Night – (DVD, 2007)
 Live in Gdańsk – (DVD, 2008)

Wybrana filmografia 
 "Syd Barrett's First Trip" (1966, film dokumentalny, reżyseria: Nigel Lesmoir-Gordon)
 "Pink Floyd: Behind the Wall" (mat. archiwalne, 2011, film dokumentalny, reżyseria: Sonia Anderson)
 "Whatever Happened to Pink Floyd? The Strange Case of Waters and Gilmour" (mat. archiwalne, 2011, film dokumentalny, reżyseria: Alex Westbrook)
 "Chit Chat with Oysters" (mat. archiwalne, 2013, film dokumentalny, reżyseria: Adrian Maben)

Przypisy 

Urodzeni w 1943
Zmarli w 2008
 
Członkowie Pink Floyd
Absolwenci uczelni w Londynie
Brytyjscy keyboardziści
Brytyjscy muzycy rockowi
Ludzie urodzeni w Londynie
Roy Harper

Roy Harper (ur. 12 czerwca 1941 w Rusholme, dzielnicy Manchesteru) – brytyjski muzyk rockowy i folkowy, wokalista, gitarzysta, aktor, autor bardzo osobistych, poetyckich tekstów. 

Harper obok swej kariery solowej współpracował z wieloma czołowymi grupami i artystami rockowymi. Śpiewał w utworze „Have a Cigar” grupy Pink Floyd z płyty Wish You Were Here. Nagrywał także z grupą The Nice, Alanem Parsonsem, Davidem Gilmourem, Davidem Bedfordem, Johnem Paulem Jonesem, Jimmym Page’em i innymi.

W 1972 Roy Harper zagrał rolę muzyka rockowego w dramacie społecznym Johna MacKenziego Made („Dziewczyna szuka szczęścia”).  hołd dla niego, jakim było umieszczenie na trzecim albumie grupy Led Zeppelin utworu „Hats Off to (Roy) Harper” („Czapki z głów przed Harperem”).

Dyskografia Roya Harpera 
 Sophisticated Beggar (1966)
 Come out Fighting Ghengis Smith (1967)
 Folkjokeopus (1969)
 Flat Baroque and Berserk (1970)
 Stormcock (1971)
 Lifemask (1973)
 Valentine (1974)
 Flashes from the Archives of Oblivion [live] (1974)
 HQ (1975)
 When an Old Cricketer Leaves the Crease (1977)
 One of Those Days in England (1977)
 Commercial Break (1978)
 The Unknown Soldier (1980)
 Work of Heart (1981)
 Whatever Happened to Jugula (1985)
 Born in Captivity (1985)
 In Between Every Line [live] (1986)
 Decendants of Smith (1988)
 Loony on the Bus (1988)
 Once (1990)
 Death or Glory? (1992)
 Garden of Uranium (1994)
 Unhinged (1994)
 Burn the World (1995)
 Live at Les Cousins (1996)
 Return of the Sophisticated Beggar (1997)
 The BBC Tapes, Vol. 1 – 1969-1973 (1997)
 The BBC Tapes, Vol. 2 – In Concert 1974 (1997)
 The BBC Tapes, Vol. 3 – 1974 (1997)
 The BBC Tapes, Vol. 4 – In Concert 1975 (1997)
 The BBC Tapes, Vol. 5 – 1975-1978 (1997)
 The BBC Tapes, Vol. 6 – In Concert With Andy Roberts 1978 (1997)
 The Dream Society (1998)
 Bullinamingvase (1998)
 The Green Man (2001)
 Royal Festival Hall Live 2001 (2001)
 Counter Culture (2005)
 Songs of Love and Loss (2011)

Źródło: allmusic.com.

Przypisy 

Brytyjscy gitarzyści rockowi
Brytyjscy wokaliści folkowi
Brytyjscy wokaliści rockowi
Pink Floyd
Urodzeni w 1941
Brytyjscy gitarzyści akustyczni
Alan Parsons

Alan Parsons (ur. 20 grudnia 1948 w Londynie) – brytyjski inżynier dźwięku, muzyk i producent muzyczny. Przyczynił się do powstania albumów takich jak Abbey Road Beatlesów i The Dark Side of the Moon zespołu Pink Floyd. Duże sukcesy odniósł również jego własny zespół – The Alan Parsons Project.

Kariera 
W październiku 1967, w wieku 18 lat, Parsons zaczął pracować jako inżynier dźwięku w Abbey Road Studios, czego rezultatem było pojawienie się jego nazwiska wśród twórców albumu Abbey Road. Stał się ważnym pracownikiem studia – pracował nad tworzeniem takich albumów jak Wild Life i Red Rose Speedway Paula McCartneya, pięciu albumów zespołu The Hollies oraz The Dark Side of the Moon zespołu Pink Floyd, za który dostał swą pierwszą nominację do Nagrody Grammy.

Parsons znany był z tego, że jego praca wykraczała poza zwyczajowe obowiązki inżyniera dźwięku. Uważał się raczej za reżysera nagrań i porównywał swą pracę do pracy Stanleya Kubricka w kinematografii. Podczas pracy nad The Dark Side of the Moon tak ustawiał swoją zmianę, aby móc w całości poświęcić się temu projektowi.

W 1975 r., wraz z producentem i autorem piosenek Erikiem Woolfsonem, założył zespół The Alan Parsons Project. Skład muzyków studyjnych i wokalistów był zmienny, np. z zespołu  i (na pierwszej płycie) członków zespołu Ambrosia. Rzadko występowali na żywo. Wydali 10 albumów i kilka wideoklipów. Zespół rozpadł się w 1987 r., a Parsons zaczął nagrywać płyty jedynie pod własnym nazwiskiem, z innymi muzykami.

Parsons jest wokalistą (jednak bardzo rzadko śpiewał na swoich albumach), klawiszowcem (jego najczęstszy instrument), basistą, gitarzystą i flecistą (rzadko). Ze wszystkich jego współpracowników, najdłużej utrzymał się Ian Bairnson – który zagrał również na albumach sygnowanych już tylko nazwiskiem Parsonsa, takich jak  Try Anything Once, On Air, czy The Time Machine.

Parsons otrzymał jedenaście nominacji do nagród Grammy za inżynierię dźwięku i produkcję. W roku 2007 otrzymał nominację dla Najlepszego Albumu w Systemie Surround Sound za swój ostatni album A Valid Path. W tym samym roku zaczął trasę koncertową pod zmienioną nazwą – The Alan Parsons Live Project (za pozwoleniem Woolfsona), na którym prezentuje materiał z A Valid Path.

Parsons mieszka w Santa Barbara w Kalifornii.

Dyskografia

Billboard Top 40 – lista przebojów (single) (USA) 
Najwyżej notowane miejsca:

 37 – „(The System Of) Doctor Tarr And Professor Fether” (1976)
 36 – „I Wouldn’t Want to Be Like You” (1977)
 27 – „Damned if I Do” (1979)
 16 – „Games People Play” (1980)
 15 – „Time” (1981)
 3 – „Eye in the Sky” (1982)
 15 – „Don’t Answer Me” (1984)
 34 – „Prime Time” (1984)

Przypisy

Bibliografia 
 Oficjalna strona – Alan Parsons Music
 Oficjalna strona – Alan Parsons Project
 

Brytyjscy basiści rockowi
Brytyjscy fleciści
Brytyjscy gitarzyści rockowi
Brytyjscy kompozytorzy
Brytyjscy multiinstrumentaliści
Brytyjscy producenci muzyczni
Emerson, Lake and Palmer
Pink Floyd
Urodzeni w 1948
Ludzie urodzeni w Londynie
The Alan Parsons Project

The Alan Parsons Project – progresywna grupa rockowa założona przez Alana Parsonsa i Erica Woolfsona. Parsons był producentem i inżynierem dźwięku, a Woolfson kompozytorem większości utworów i autorem tekstów. Zespół był przedsięwzięciem typowo studyjnym, które opierało się na zatrudnianiu sesyjnych muzyków wykonujących muzykę stworzoną przez duet Parsons-Woolfson. Z tego też powodu grupa nie koncertowała (z jednym wyjątkiem w 1990 roku). 

Grupa zazwyczaj ogniskowała swoje albumy wokół jakiegoś tematu przewodniego lub postaci, stąd płyty poświęcone Edgarowi Allanowi Poe czy Isaacowi Asimovowi. W Polsce ogromną popularność zdobył charakterystyczny, animowany teledysk do utworu "Don't Answer Me" w reżyserii Michaela Kaluty z albumu Ammonia Avenue, który odnosił sukcesy w popularnym w latach osiemdziesiątych XX wieku programie "Przeboje Dwójki". W piosenkach śpiewał zazwyczaj sam Eric Woolfson, ale wokalistami byli także m.in. Lenny Zakatek, John Miles, Chris Rainbow, Colin Blunstone oraz sam Alan Parsons. 

Grupa definitywnie rozpadła się po kilkuletnim konflikcie z Brianem Brolly wokół albumu Freudiana. Ostatecznie zespół stracił prawa autorskie do płyty, które to zdarzenie przypieczętowało jego rozpad. Po rozpadzie zespołu Alan Parsons nadal nagrywał, zaś Woolfson poszedł ścieżką wytyczoną przez albumy Gaudi i Freudiana i skupił się na tworzeniu musicali. Woolfson powrócił do brzmienia The Alan Parsons Project w swoim ostatnim albumie The Alan Parsons Project That Never Was (2009). Eric Woolfson zmarł 2 grudnia 2009 roku.

Dyskografia 
The Alan Parsons Project:
 1976 Tales of Mystery and Imagination (z adaptacjami motywów literackich Edgara Allana Poe)
 1977 I Robot
 1978 Pyramid
 1979 Eve
 1980 The Turn of a Friendly Card
 1982 Eye in the Sky
 1983 The Best of the Alan Parsons Project
 1983 Ammonia Avenue
 1984 Vulture Culture
 1985 Stereotomy
 1987 Gaudi
 1987 The Best of the Alan Parsons Project vol.2
 1988 The Instrumental Works
 1990 Freudiana
Alan Parsons band:
 1993 Try Anything Once
 1996 On Air
 1997 The Definitive Collection
 1999 Time Machine
 2004 A Valid Path

Przypisy 

Brytyjskie zespoły rocka progresywnego
Poler

Poler (pachoł, pachołek, knecht) – mocno osadzony na nabrzeżu lub równie mocno przymocowany do szkieletu jednostki pływającej (najczęściej na jej pokładzie) element spełniający rolę uchwytu.

Polery najczęściej mają kształt słupa zakończonego płaskim „grzybkiem” lub zespawanej z rur litery H. Na nabrzeżach polery są stalowe lub betonowe (kiedyś były kamienne), na jednostkach pływających stalowe (wcześniej stosowano drewniane). Służą do mocowania (obkładania) lin cumowniczych oraz holu.

Na większych jednostkach pływających, używając grubych lin cumowniczych na polerach, często nie używa się węzła knagowego. W takim przypadku linę wielokrotnie obwija się w „ósemkę” wokół ramion polera. Przed samoistnym odwinięciem zabezpiecza się sejzingiem.

Na małych jednostkach pływających zamiast polerów stosuje się knagi, natomiast na nabrzeżach zamiast polerów mogą być stosowane ucha cumownicze.

Zobacz też

 port
 przystań

Bibliografia 
 

Konstrukcja jednostek pływających
Żeglarstwo
Napój miłosny (opera)

Napój miłosny (tytuł oryginalny L’elisir d’amore) – opera komiczna w 2 aktach, włoskiego kompozytora Gaetano Donizettiego z librettem Felice Romani.

Osoby 
 Adina – sopran
 Nemorino – tenor
 Dulcamara – bas
 sierżant Belcore – baryton
 Gianetta, praczka – sopran 
 Żołnierz – bas
poza tym: notariusz, wieśniacy i wieśniaczki, żołnierze, orkiestra wojskowa

Treść 

Akcja rozgrywa się około roku 1815. Opera przedstawia perypetie miłosne biednego wieśniaka Nemorina, który stara się o względy pięknej Adiny. Ona wyśmiewa jego stałość i tłumaczy mu, że jest zbyt zmienna i kapryśna, żeby kogokolwiek pokochać na całe życie. Gdy do wsi przybywają żołnierze, ich dowódca, zarozumiały sierżant Belcore oświadcza się dziewczynie, doprowadzając tym Nemorina do rozpaczy. Aby zdobyć jej przychylność, kupuje u wędrownego znachora Dulcamary napój miłosny, mający zapewnić mu powodzenie u dziewcząt, w rzeczywistości jest to zwykła butelka wina. Pozorna obojętność Nemorina doprowadza Adinę do przyjęcia oświadczyn sierżanta. Nemorino, aby zdobyć pieniądze na następną butelkę napoju miłosnego, zaciąga się do wojska. Nemorino jeszcze nie wie, że umarł jego bogaty wuj, zostawiając mu spadek. Jednak dowiadują się o tym miejscowe dziewczęta i zaczynają okazywać młodzieńcowi względy. On przypisuje to działaniu magicznego napoju. Kiedy Adina dowiaduje się, że Nemorino zaciągnął się do wojska z miłości do niej, oddaje pieniądze sierżantowi i przestaje ukrywać swoje uczucia. W finale Dulcamara sprzedaje wszystkim swój napój miłosny, który okazał się tak skuteczny.

Historia utworu 
Prapremiera odbyła się w Mediolanie, w Teatro della Canobbiana, 12 maja 1832. Premiera polska miała miejsce we Lwowie, w Teatrze Miejskim, 10 marca 1838

Sławne arie i melodie: 
 Quanto è bella, quanto è cara (Nemorino), I akt
 Udite, udite, o rustici (Dulcamara), I akt
 Venti scudi? (Belcore & Nemorino), II akt
 aria Nemorina - Una furtiva lagrima, II akt

Linki zewnętrzne 
 Libretto w bibliotece Polona

Opery Gaetana Donizettiego
Opera semiseria

Opera semiseria (opera półpoważna) to gatunek pośredni między operą seria a dramma giocoso, zawierający elementy opery buffa. Najczęściej jest to opera poważna z elementami komicznymi, np. charakter komiczny może mieć któraś z postaci. Opery semiseria kończą się zawsze szczęśliwie dla ich protagonistów.

Przykładami takiej opery są Sroka złodziejka oraz Torvaldo i Dorliska – obie Gioacchina Rossiniego.

Bibliografia 
 Kolekcja „La Scala” nr 64 Torvaldo e Dorliska, Polskie Media Amer.Com, Oxford Educational Sp. z o.o. 2008; 

Formy sceniczne
Rośliny zielone

Rośliny zielone (Chloroplastida Adl i in. 2005, Viridiplantae Cavalier-Smith 1981, Chlorobionta Jeffrey 1982, Chlorobiota Kendrick i Crane 1997) – klad roślin obejmujący zielenice i rośliny telomowe. Wyróżniany jako takson o różnej randze w zależności od ujęcia systematycznego. Wspólnie z krasnorostami i glaukofitami tworzy klad roślin (Archaeplastida, Primoplantae). Wspólną cechą tej grupy roślin jest obecność zielonego barwnika – chlorofilu i podobna budowa komórki (złożonej ze ściany komórkowej zbudowanej z celulozy, błony komórkowej, jądra, cytoplazmy i chloroplastów).

Systematyka 
Z najdawniejszych podziałów tych roślin powstały trzy klady, których przedstawiciele żyją obecnie. Jest to klasa prazynofitów, następnie linia prowadząca m.in. do watkowych i zielenic właściwych oraz linia, której przedstawiciele zaliczani są do taksonu w randze gromady Charophyta (Streptophyta). Z tej linii wyodrębniły się kolejno następujące klasy zielenic: Chlorokybophyceae, klebsormidiofitowe, zrostnice oraz linia, z której powstały ramienicowe i rośliny lądowe (telomowe).

 Drzewo filogenetyczne współczesnych linii rozwojowych roślin zielonych:

Przypisy 

Klasyfikacja biologiczna roślin
Tabor



Nazwy „Tabor” 
 Pierwowzór nazw i wyrazu
 Góra Tabor – góra w Izraelu

 Miejscowości i inne jednostki administracyjne
 Tabor – miejscowość w województwie mazowieckim
 Tabor – miasto w stanie Iowa, w hrabstwie Mills
 Tabor – miejscowość w stanie Dakota Południowa, w hrabstwie Bon Homme
 Tabor (ang. Tabor Township) – gmina w stanie Minnesota, w hrabstwie Polk
 Tabor – dzielnica Lublany
 Tábor – miasto w Czechach
 Tábor – powiat w Czechach
 Tabor – gmina w Słowenii
 Tabor – wieś na Litwie, w okręgu uciańskim, w rejonie ignalińskim, w starostwie Dukszty.

 Nazwy geograficzne
 Tabor – grzbiet w Pieninach Spiskich
 Tábor – góra w Czechach
 Tábor – góra w Jawornikach (Słowacja)
 Nachal Tawor – rzeka w Izraelu
 Tabor – rzeka w województwie podkarpackim
 Tabor – fikcyjna wyspa, zaznaczana na niektórych mapach

 Osoby
 Artur Tabor
 Wojciech Tabor
 jeden z pseudonimów Stanisława Tatara
 Pismo
 Tabor (ukr. Табор) – emigracyjne pismo ukraińskie wydawane w latach 20. i 30. XX wieku

Wyraz „tabor” 
 tabor kolejowy
 tabor samochodowy
 tabor cygański
 tabor wojskowy – rodzaj fortyfikacji
 tabor – oddział w armii tureckiej
 tabor – obóz, obozowisko, baza namiotowa; słowo funkcjonujące w gwarze wspinaczkowej: np. tabor „Szałasiska”, tabor „Rąbaniska”, tabor pod Krzywą (Sokoliki)
Tabor kolejowy

Tabor kolejowy – pojazdy kolejowe przystosowane do kursowania samodzielnie lub w składzie pociągu, przeznaczone do przewozu osób i rzeczy lub służące do prac remontowo-budowlanych i ratunkowych.

Tabor kolejowy dzieli się na tabor zwykły i tabor specjalny.
 Tabor zwykły stanowią pojazdy kolejowe przystosowane do kursowania w składzie pociągu na ogólnych zasadach, przeznaczone do przewozu osób i rzeczy. W szczególności są to:
 wszystkie typy lokomotyw, zespoły trakcyjne i inne pojazdy silnikowe, zwane pojazdami trakcyjnymi;
 wagony osobowe i towarowe, w tym także naczepy siodłowe na wózkach kolejowych, z których każdy traktowany jest jak odrębny wagon.
 Tabor specjalny są to pojazdy kolejowe przeznaczone w szczególności do prac remontowo-budowlanych lub ratunkowych, których budowa pozwala na kursowanie samodzielne lub w składzie pociągu, przy zachowaniu określonych warunków dotyczących w szczególności miejsca ustawienia w składzie pociągu i prędkości jazdy. Do taboru specjalnego zalicza się w szczególności: maszyny do kolejowych robót budowlanych, pojazdy do utrzymania i naprawy sieci trakcyjnej, żurawie kolejowe, wózki motorowe.

Przypisy

Bibliografia
Materia

Materia (z łac. materia: tworzywo, materiał) – ogół istniejących przedmiotów fizycznych, poznawalnych zmysłami; w ujęciu filozoficznym wszystko co istnieje w czasie i przestrzeni, obiektywna rzeczywistość niezależna od świadomości.
 materia w fizyce
 materia w filozofii

Przypisy
Układ smarowania silnika spalinowego

Układ smarowania silnika spalinowego – układ dostarczający czynnik zmniejszający tarcie do wszystkich ruchomych elementów silnika.

Elementy silnika spalinowego: wał korbowy, korbowody, tłoki, wszystkie łożyska oraz elementy układu rozrządu pracują w ekstremalnych warunkach i wymagają intensywnego smarowania. Czynnikiem smarującym jest olej silnikowy. Dostarczany jest do wszystkich ważnych elementów i połączeń poprzez kanały olejowe drążone wewnątrz stałych i ruchomych elementów silnika oraz jest rozpylany w komorach roboczych. Obieg oleju wymusza pompa olejowa. Olej filtrowany jest przez filtr oleju, a w silnikach bardziej wysilonych, chłodzony w chłodnicy oleju.

Elementy układu smarowania:
 pompa oleju (zazębienie zewnętrzne i wewnętrzne),
 filtr oleju,
 zawór przelewowy (utrzymuje stałe, właściwe ciśnienie w układzie),
 chłodnica oleju (zachowanie właściwej temperatury oleju, chłodzone są powietrzem lub cieczą),
 magistrala olejowa,
 czujnik ciśnienia oleju (informuje kierowcę o spadku ciśnienia poniżej ustalonej wartości; umieszczany zwykle za filtrem oleju),
 miska olejowa (dolna część skrzyni korbowej).

Przypisy 

Silniki spalinowe tłokowe
Układ rozruchowy silnika spalinowego

Układ rozruchowy silnika spalinowego – układ umożliwiający rozruch silnika spalinowego i tym samym inicjację jego pracy. W sprawnym silniku wystarczy, by jeden z tłoków wykonał suw ssania i sprężania do momentu zapłonu, by dalsza praca była podtrzymana samoczynnie. Niekiedy konieczne jest wykonanie kilku cykli pracy zanim nastąpi pełny rozruch silnika. 
 
W małych silnikach motocyklowych oraz tych napędzających innego rodzaju sprzęt stosuje się rozruch manualny. Dla większych silników konieczne jest wspomaganie rozruchu. Najczęściej do tego celu stosuje się zasilany z akumulatora silnik elektryczny (rozrusznik), który w czasie rozruchu sprzęgnięty jest z kołem zamachowym silnika. Duże silniki np. okrętowe uruchamia się doprowadzając przez rozdzielacz i specjalne zawory rozruchowe sprężone powietrze do cylindrów. Rzadko do uruchamiania stosuje się mniejszy silnik spalinowy.

Silniki spalinowe tłokowe
Pandka ruda

Pandka ruda, panda mała, panda czerwona, panda ruda, panda mniejsza (Ailurus fulgens) – gatunek drapieżnego ssaka z rodziny pandkowatych (Ailuridae).

Systematyka 
Dawniej pandka ruda była zaliczana do szopowatych. Wraz z pandą wielką tworzyła niegdyś podrodzinę pandowatych (Ailurinae) w rodzinie niedźwiedziowatych (Ursidae). Takson po raz pierwszy został opisany przez Frédérica Cuviera w 1825 roku pod nazwą Ailurus fulgens. Jako miejsce typowe autor wskazał Indie Wschodnie.

Zasięg występowania 
Zasięg występowania pandki obejmuje tereny południowych Chin, północno-wschodnich Indii, Nepal i północną Mjanmę.

Tryb życia, charakterystyka, cechy 
Pandka prowadzi nocny tryb życia i jest zwierzęciem wszystkożernym, jednakże pokarm roślinny jest podstawą jej wyżywienia.

 Długość: 51-63 cm
 Długość ogona: 30-60 cm
 Masa: samce 4.5-6.2, samice 3-4.5 kg
 Ubarwienie: rdzawe lub rdzawobrązowe, pysk, policzki i końce uszu białe; na ogonie ciemniejsze pierścienie, koniuszek ogona puszysty i ciemny, łapy i brzuch ciemniejsze od reszty ciała.
 Rozmnażanie: ciąża trwa od 90 do 150 dni, w miocie 1-5 młodych.
 Siedlisko: lasy na obszarach górzystych
 Status: gatunek zagrożony

Pandka ruda zamieszkuje dziuple lub nory w korzeniach drzew na stromych skalnych zboczach. Pandka ma częściowo wysuwalne pazury, co ułatwia jej wspinaczkę. Żyje w parach lub małych grupach rodzinnych, jak większość drapieżników jest terytorialna i znakuje swój teren wydzielinami specjalnych gruczołów i moczem. Dość dobrze aklimatyzuje się w warunkach ogrodów zoologicznych.

Podgatunki 
Wyróżnia się dwa podgatunki pandki rudej:
 A. fulgens fulgens
 A. fulgens refulgens

Nazwa 
Na terenach występowania pandki rudej w potocznym języku chińskim jest ona nazywana hǔo hú (火狐), co dosłownie oznacza „ognisty lis” (ta nazwa jest stosowana także na określenie zwykłego lisa). W wyniku pomyłki dosłowny angielski odpowiednik tego określenia (firefox) – zamiast nazwy właściwej (red panda lub lesser panda) – znalazł się na stronie internetowej Wellington Zoo. Tłumaczenie to wybrano jako ostateczną nazwę przeglądarki internetowej Mozilla Firefox.

Przypisy 

Ssaki Azji
Pandkowate
Żywe skamieniałości
Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1825 roku
Ogród botaniczny

Ogród botaniczny – urządzony i zagospodarowany teren wraz z infrastrukturą techniczną i budynkami funkcjonalnie z nim związanymi, będący miejscem ochrony ex situ, uprawy roślin różnych stref klimatycznych i siedlisk, uprawy roślin określonego gatunku oraz prowadzenia badań naukowych i edukacji.

Pierwszy publiczny ogród botaniczny istniał w 1333 w Wenecji. Pierwszy polski ogród botaniczny, Królewski Ogród Botaniczny w Grodnie, założono przy tamtejszej Królewskiej Szkole Lekarskiej w 1775.

Ogrody botaniczne w Polsce 
W Polsce status ogrodu botanicznego ma około 40 ogrodów.

Przykłady polskich ogrodów botanicznych:
 Ogród Botaniczny Leśnego Parku Kultury i Wypoczynku „Myślęcinek” – ogród miejski (60 ha) w Bydgoszczy w obrębie Leśnego Parku Kultury i Wypoczynku "Myślęcinek"
 Ogród Botaniczny IHAR w Bydgoszczy
 Ogród Botaniczny Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy – ogród botaniczny i arboretum
 Ogród Botaniczny w Oliwie – ogród w Gdańsku w Parku im. Adama Mickiewicza
 Gołubieński Ogród Botaniczny – w miejscowości Gołubie na obszarze Kaszubskiego Parku Krajobrazowego
 Ogród Botaniczny w Kielcach – ogród w obrębie Geoparku Kielce
 Ogród Botaniczny Uniwersytetu Jagiellońskiego – w Krakowie, najstarszy ogród botaniczny w Polsce, założony w 1783 roku
 Łódzki Ogród Botaniczny wraz z Palmiarnią
 Ogród Botaniczny Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie
 Śląski Ogród Botaniczny w Mikołowie – największy w kraju
 Ogród Botaniczny Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
 Ogród Zoobotaniczny w Toruniu
 Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego
 Polska Akademia Nauk Ogród Botaniczny – Centrum Zachowania Różnorodności Biologicznej w Powsinie
 Ogród Botaniczny Uniwersytetu Wrocławskiego
 Ogród Botaniczny w Zakopanem – Górski Ogród Botaniczny
 Ogród Botaniczny Uniwersytetu Zielonogórskiego (Zielona Góra)
 Miejski Ogród Botaniczny w Zabrzu

W Polsce oprócz ogrodów botanicznych istnieją i działają: arboreta, ogrody roślin leczniczych, ogrody leśne i specjalistyczne. Organizacją zrzeszającą w Polsce przedstawicieli ogrodów botanicznych jest Stowarzyszenie Rada Ogrodów Botanicznych i Arboretów w Polsce.

Zobacz też 

 arboretum
 ochrona przyrody w Polsce
 pomnik przyrody, ogród zoologiczny, park safari, rezerwat przyrody, park narodowy, użytek ekologiczny

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Lista ogrodów botanicznych w Polsce (Rada Ogrodów Botanicznych i Arboretów w Polsce)
 Kategoria Ogrody botaniczne i arboreta w katalogu Open Directory Project

 
Typy ogrodów
Zoo

ogród zoologiczny
 Zoo Safari – polski ogród zoologiczny typu safari w Świerkocinie
 Zoo Tycoon – symulacja elektroniczna ogrodu zoologicznego

Film 
 Ola i jej zoo – film francusko-kanadyjski
 Heca w zoo – film amerykański
 Kupiliśmy zoo – film amerykański
 Ludzkie zoo – film francuski
 Puchar Zoo – film francusko-belgijski
 Christiane F. – My, dzieci z dworca Zoo – niemiecki film fabularny
 Zoo – niszowy film amerykański
 Odjazdowe zoo – francuski serial animowany
 Me at the zoo – pierwsze wideo umieszczone w serwisie YouTube
 Polskie zoo – polski program satyryczny
 Zoo – serial telewizyjny emitowany przez CBS

Muzyka 
 Zoo Station – utwór zespołu U2
 Zoo TV Live – album zespołu U2
 Zoo TV: Live from Sydney – wideo zespołu U2
 Zoo TV Tour – trasa koncertowa zespołu U2
 Zoo – polski zespół muzyczny
 Cuba de zoo – polski zespół muzyczny
 Babylon Zoo – brytyjski zespół muzyczny
 Welcome to the Zoo – album Gorilli Zoe
 London Zoo – album Kevina Martina
 The Zoo – singel zespołu Scorpions

Infrastruktura 
 Düsseldorf Zoo – przystanek kolejowy w Düsseldorfie
 Dworzec Zoo – dworzec kolejowy w Berlinie
 Halle Zoo – przystanek kolejowy w Halle (Saale)

Zobacz też 
 hipoteza zoo – sugestia
 zamrożone zoo – materiał genetyczny zwierząt
 ludzkie zoo – wystawa ludzi
 Zoo zimą – manga
 My, dzieci z dworca ZOO – niemiecka książka dokumentalna
 Tytus de Zoo – postać fikcyjna
 Zoo Empire – gra komputerowa
 Zoologischer Garten
Mormi borneański

Mormi borneański, badia, kot z Borneo (Catopuma badia) – gatunek drapieżnego ssaka z podrodziny kotów (Felinae) w obrębie rodziny kotowatych (Felidae).

Taksonomia 
Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1874 roku brytyjski zoolog John Edward Gray nadając mu nazwę Felis badia. Holotyp pochodził z Sarawak, na Borneo, w Malezji. 

C. badia czasami uważany jest za konspecyficzny z C. temminckii, ale analiza genetyczna wykazuje, że te dwa gatunki lepiej uważać za odrębne taksony. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World uznają ten gatunek za monotypowy.

Etymologia 
 Catopuma: zbitka wyrazowa nazw rodzajów: Catus  (kot) oraz Puma  (puma).
 badia:  „kasztanowy, brązowy”.

Zasięg występowania 
Mormi borneański występuje endemicznie na Borneo.

Morfologia 
Długość ciała jednej samicy 53,3 cm, długość ogona 39,1 cm; masa ciała 1,95 kg ale zwierzę było w wycieńczonym stanie. Sierść kasztanowata, z ciemnymi cętkami w dolnej części ciała; brzuch jaśniejszy. Uszy zaokrąglone, ogon długi, zaostrzony, z czarną plamką na końcu. Z wyglądu przypomina małego mormi.

Ekologia 
Pożywienie
Ptaki, gryzonie i czasem małpy.

Biotop
Zamieszkuje różne środowiska (od gór po niziny).

Ochrona 
Ostatniego osobnika złapano w 1992 roku. Zwierzę słabo poznane. Osobnik ten nie przeżył do przybycia naukowców, a sam gatunek został opisany (w 1874 roku) na podstawie jednej skóry.
Pod koniec czerwca 2003 r. na Borneo naukowcom udało się sfotografować badię. Do jego odkrycia doszło przez przypadek, podczas tropienia tygrysów na Półwyspie Malajskim. Naukowcy z malezyjskiego uniwersytetu Sarawak zrobili zdjęcia drapieżnikom za pomocą pułapki fotograficznej, czyli aparatu umieszczonego na ścieżkach ich codziennych wędrówek.

Przypisy 
 
 
 
 
 
 
 
 

Kotowate
Ssaki Azji
Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1874 roku
Silnik żarowy

Silnik żarowy – silnik spalinowy wykorzystujący do zapłonu wysokie ciśnienie i “żarzącą” się świecę.  

Zazwyczaj określenie silnik żarowy oznacza dwusuwowe silniki modelarskie.

Silniki te pracują na wysoko oktanowym paliwie np. 80% metanol 10% nitrometan i 10% olej syntetyczny.

Przy zapłonie silnika żarowego należy zasilić świecę żarową prądem elektrycznym (potocznie grzałką), rozruszać silnik i następnie przy równej pracy odłączyć grzałkę świecy.

Istnieją dwa zasadniczo różniące się rodzaje  silników żarowych:
 Silnik z gruszką żarową o budowie zbliżonej do silnika średnioprężnego. Konstrukcja historyczna, stosowana w silnikach stacjonarnych i niektórych ciągników np. w pierwszym powojennym polskim ciągniku rolniczym Ursus C-45.
 Silnik modelarski ze świecą żarową o budowie silnika gaźnikowego, w którym świecę zapłonową z iskrą zastąpiono świecą żarową.

Zastosowanie gruszki żarowej pozwala zmniejszyć stopień sprężania oraz spalać gorsze gatunki paliwa - np. nafty.
Obniżenie stopnia sprężania upraszcza wykonanie silnika. W dużych silnikach rozgrzana powierzchnia ułatwia odparowanie i zapłon paliwa, co pozwala zastosować prosty i tani układ zasilania. Duże silniki żarowe  wyszły z użycia ze względu na niską sprawność i skomplikowane przygotowanie do rozruchu, natomiast zapłon żarowy jest nadal stosowany w silnikach modelarskich.

 Zobacz też: Patataj

Historia techniki
Układ zapłonowy silnika spalinowego
Montecristo

Montecristo, zwana też Monte Christo – niewielka, niezamieszkana wysepka na Morzu Tyrreńskim, położona mniej więcej w połowie drogi między Korsyką i wybrzeżem Włoch, należąca do Archipelagu Toskańskiego. Najwyższe wzgórze osiąga wysokość 645 m n.p.m., a jego stoki opadają ku morzu. Wymiary wyspy: 2,3 km N-S i ok. 2 km W-E. Obecnie znajduje się tam rezerwat przyrody. Występuje w tytule słynnej powieści Aleksandra Dumasa Hrabia Monte Christo, w której jest jednym z miejsc akcji. Przedstawiana tam jako goła skała, pełna tajemniczych grot, jednakże w rzeczywistości nie odpowiada temu literackiemu opisowi (brak na niej np. jaskiń). Sam Dumas odwiedził wyspę w 1842 roku. Pod koniec XIX wieku właścicielem wyspy został brytyjski kolekcjoner sztuki, lord George Watson-Taylor.

W ostatnich latach niezamieszkaną przez ludzi wyspę opanowały szczury. Władze włoskie, w obawie przed epidemią, zdecydowały o zrzuceniu na wyspę 26 ton trucizny. Podobne operacje przeprowadzone już były na włoskiej wyspie Giannutri, jak i na wybranych terenach Sardynii.

Przypisy 

Wyspy Toskańskie
Bezludne wyspy Włoch
Król Roger

Król Roger – poemat epicki opowiadający o królu Sycylii Rogerze II, dzieło nieznanego autora, zabytek średniowiecznej niemczyzny powstały ok. roku 1150.
 Król Roger – opera Karola Szymanowskiego do libretta Jarosława Iwaszkiewicza.
Freja

Freja (także Freyja, Freya, Frøya, od staronord. Valfreyja lub Vanadís (Vanadis), co oznacza Pani Wanów) – bogini nordycka należąca do wanów asgardzkich, bliźniacza siostra Frejra. Była bóstwem wegetacji, miłości, płodności i magii. Ponadto patronowała wojnie, połowa poległych wojowników podlegała jej władzy na polach Fólkvangr (reszta należała do Odyna – w Walhalli). Jej mężem był Od (letnie słońce), córkami Hnoss („skarb”) i Gersimi („klejnot”). Ona, jej brat Frejr, ojciec Njörðr i matka są członkami Vaniru.

Według mitów uważana za najpiękniejszą z bogiń. Jej obecność na Asgardzie gwarantowała innym bóstwom szczęśliwe życie. Jej atrybutem był złoty naszyjnik Brisingamen. Freja posiadała też drugi naszyjnik, Hildiswin, wykuty przez dwóch braci — Daina i Nabbiego, krasnoludzkich złotników. Często towarzyszyły jej małe białe koty, które powoziły jej rydwanem, oraz dzik Hildisvíni. Wyobrażano ją często jako postać otoczoną okrągłym pierścieniem, który przedstawiał jej naszyjnik i symbolizował płodność.

Jest boginią, której poświęcono najwięcej mitów, zazwyczaj jednak stanowi w nich przedmiot pożądania olbrzymów, bogów i ludzi. Jej kult utrzymywał się do XIII wieku, a wiele jej atrybutów przypisano w Skandynawii Matce Bożej.

Od jej imienia w wielu językach germańskich pochodzi nazwa piątego dnia tygodnia: Friday (w języku angielskim), Freitag (w języku niemieckim) – dzień Frei. 

Od staronordyckiego imienia bogini „Vanadís” pochodzi nazwa pierwiastka chemicznego wanad. Nazwę zaproponował w 1831, szwedzki chemik Nils Gabriel Sefström. Nazwę Vanadis (240) nosi również planetoida odkryta w 1884 roku  przez Alphonse Borrelly’ego.

Freja często przybierała postać sokoła. Miała swój pałac Folkwang w Asgardzie. U stołu wojowników Walhalli zajmowała miejsce równe Odynowi. Posiadała moc zmieniania ludzi w dziki.

Atrybuty Frei:
 złoty naszyjnik Brisingamen,
 Hildisvin – dzik będący jej wierzchowcem,
 szata z sokolich piór,
 powóz zaprzężony w uskrzydlone koty.

Przypisy 

Nordyckie boginie
Bóstwa płodności
Wanowie
Bóstwa miłości
Bóstwa magii
Bóstwa wojny
Bóstwa przyrody
Bóstwa wegetacji
Frigg

Frigg – bogini nordycka z rodu Azów. Według poematu Lokasenna córka starszego bóstwa Fjørgyn, według innych źródeł olbrzymki Jörð i Odyna, macocha Thora. Frigg była małżonką Odyna, boginią małżeństwa, opiekunką rodziny, ogniska domowego i bóstwem deszczu.

Według mitów tkała ona wraz ze swymi służkami chmury w swym Morskim Dworze – Fensalier. Zajmowała miejsce obok męża, mogła nawet zasiadać na jego tronie Hliðskjálf. Znała przeznaczenie, a jednak nie mogła go odwrócić – tak stało się w przypadku Baldura, gdy prosząc każde stworzenie o nieczynienie krzywdy swemu synowi zapomniała o jemiole. Frigg miała zapłakać dwa razy w historii świata: pierwszy raz – gdy zginął Baldur, drugi – gdy nastanie koniec świata i zginie Odyn. Usługuje jej Fulla, uważana czasem za jej siostrę.

Wyobrażano ją jako kobietę spowitą w chmury, lecącą na miotle, co być może dało początek późniejszym wyobrażeniom o czarownicach.

Ze względu na podobieństwo imion, kompetencji i związki z Odynem Frigg (z rodu Asów) mylona była z Freją (z rodu Wanów), siostrą Frejra, córką Niorda. (źródło "Heroje Północy" Jerzy Ros)

Frigg poświęcono piąty dzień tygodnia (ang. Friday, niem. Freitag, w językach norweskim, duńskim, szwedzkim fredag, w niderlandzkim vrijdag). Atrybutem Frigg była brzoza.

Przypisy 

Nordyckie boginie
Azowie
Bóstwa deszczu
Bóstwa domowego ogniska
Kot perski

Kot perski – stara rasa kota, zaliczana do grupy długowłosych. W Europie pojawiła się w XVII wieku.

Wygląd

Umaszczenie 
Rozmaite odmiany barwne, m.in. czarna, biała, ruda, niebieska, kremowa i inne, istnieje ich około 150. Także kolor oczu może być różny: niebieski, pomarańczowy lub mieszany (jedno niebieskie drugie pomarańczowe).

Koty perskie dzielą się na:
 szylkretowe
 szynszylowe
 jednobarwne
 dwubarwne
 colorpoint

Budowa 
Budowa krępa. Kończyny silne. Głowa duża, masywna, szeroka, czoło wypukłe, policzki pełne, broda dobrze rozwinięta. Nos mały, szeroki, z tzw. stopem. Ogon puszysty na całej długości. Średnia długość sierści ok. 10 cm. Wewnątrz ucha, a także między opuszkami palców wszystkich łap, powinien znajdować się pędzelek sierści. Kolejną charakterystyczną cechą kota perskiego jest tzw. kryza, którą tworzy gęsta i dłuższa sierść rosnąca od uszu wokół brody.

Charakter 
Mają bardzo łagodne i spokojne usposobienie. Persy lubią samotność, ale bardzo chętnie znoszą wszelkie pieszczoty i zabawy, zarówno z dziećmi jak i dorosłymi. Koty te są kompletnie pozbawione agresji, nie używają zębów (do gryzienia innych) i nie drapią podczas zabaw. Gości w domu akceptują szybko i bez problemów, łatwo też przystosowują się do nowych warunków. Uwielbiają wylegiwać się na kanapie. Nawet mając do dyspozycji ogród i dużo miejsca na świeżym powietrzu, wolą wybrać wygodny fotel w domu.

Perski, kot
Glina (ujednoznacznienie)

glina – ilasta skała osadowa różnego pochodzenia
 glina zwałowa – skała ilasta powstała z błota morenowego
 glina pylasta – typ gruntu, obecnie klasyfikowana jako pył ilasty (clSi)

Miejscowości i ich części w Polsce 
 Wg TERYT jest ich 10, w tym 8 podstawowych
 Glina – wieś w woj. łódzkim, w pow. piotrkowskim, w gminie Wola Krzysztoporska 
 Glina – wieś w woj. łódzkim, w pow. tomaszowskim, w gminie Rzeczyca 
 Glina - część wsi Ryczyska w woj. mazowieckim, w pow. garwolińskim, w gminie Miastków Kościelny
 Glina – wieś w woj. mazowieckim, w pow. lipskim, w gminie Solec nad Wisłą 
 Glina – wieś w woj. mazowieckim, w pow. ostrowskim, w gminie Małkinia Górna 
 Glina – osada leśna w woj. mazowieckim, w pow. ostrowskim, w gminie Małkinia Górna 
 Glina – wieś w woj. mazowieckim, w pow. otwockim, w gminie Celestynów 
 Glina – wieś w woj. mazowieckim, w pow. węgrowskim, w gminie Miedzna 
 Glina – wieś w woj. pomorskim, w pow. kwidzyńskim, w gminie Sadlinki 
 Glina – osada leśna wsi Bałtów w woj. świętokrzyskim w pow. ostrowieckim w gminie Bałtów

Miejscowości poza Polską 
 Glina – miasto w Chorwacji
 Glina – gmina w Rumunii, w okręgu Ilfov
 Glina – wieś w Rumunii, w okręgu Ilfov, w gminie Glina
 Glina – wieś w Słowenii

Inne 
 Glina – dawna gromada
 Glina – przystanek kolejowy we wsi Glina

 Glina – serial telewizyjny w reż. Władysława Pasikowskiego

Zobacz też 
 Glina Duża, Glina Mała
 Glinica, Glinice, Glinianki