alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Kubus (ruimtelijke figuur)

Een kubus of hexaëder is een regelmatig veelvlak, een zesvlak, waarvan de zijvlakken vierkanten zijn. De kubus is een van de vijf regelmatige veelvlakken, die al in de klassieke oudheid door Plato zijn beschreven. De regelmatige veelvlakken worden daarom ook de platonische lichamen genoemd.

Gebruik dagelijks leven 
De vorm wordt voor bijvoorbeeld dobbelstenen gebruikt. Het voordeel van het gebruik van een kubus als dobbelsteen is het feit dat een kubus een regelmatig veelvlak is, wat ervoor zorgt dat de kans voor ieder zijvlak hetzelfde is, dat het boven komt. Een ander voordeel is dat het duidelijk is welk vlak boven komt te liggen. Bij alle regelmatige veelvlakken behalve het viervlak ligt er altijd een zijvlak boven wanneer de dobbelsteen eenmaal stil ligt, maar de kubus is het regelmatige veelvlak met het kleinste aantal zijvlakken, waarbij dat gebeurt.

Een bekende puzzel in de vorm van een kubus is de Rubiks kubus.

Eigenschappen 
 Een kubus is een balk met gelijke ribben en heeft daarom zes vierkante zijvlakken, twaalf ribben en acht hoekpunten. Kubussen van gelijke grootte kunnen net zoals identieke balken zonder tussenruimten worden gestapeld en zo de ruimte vullen.
 De inhoud  van een kubus wordt berekend met de formule  waarbij  de lengte van een ribbe is.
 De oppervlakte  van een kubus wordt berekend met  waarbij  weer de lengte van een ribbe is.
 De lengte  van een lichaamsdiagonaal van een kubus wordt berekend met de formule , met  als de lengte van een ribbe. Deze formule kan worden afgeleid door de stelling van Pythagoras twee keer toe te passen.
 Het isoperimetrisch quotiënt van een kubus is ongeveer 0,5236.
 Een kubus heeft octahedrale symmetrie, er gaan 48 bewerkingen in de symmetriegroep van de kubus.
 Een kubus waarvan de ribben de lengte 1 hebben wordt een eenheidskubus genoemd.

Kubussen in de architectuur 
 Kaäba, het centrale heiligdom van de islam in het bedevaartsoord Mekka
 Kubuswoningen in Helmond
 Kubuswoningen in Rotterdam

Platonisch lichaam
Stripschapprijs

De Stripschapprijs is de enige oeuvreprijs die Nederland kent voor stripmakers. Hij wordt jaarlijks toegekend door Het Stripschap, een genootschap van stripliefhebbers. Aan de prijs is geen geldbedrag verbonden. De prijs bestaat uit een oorkonde en een plastiek.

Plastiek 
De plastiek van de prijs, naar ontwerp van Ton van Beest, werd van 1974 tot 2004 in brons gegoten door 't Medaillehuis Wijnands & Van Rensen in Amsterdam, waar ook ruim twintig jaar de Stripschappenningen gemaakt werden. Per 1 januari 2005 nam Zilverfabriek W. van Veluw BV in Zeist de verantwoordelijkheid over. De prijs van 2005 goten zij nog onder supervisie van Hennie Groot van 't Medaillehuis. De Bulletje en Boonestaak Schaal kwam in het begin van een bedrijf bij Tiel, maar minstens sinds 2005 van CTS Promo in Zwanenburg.

Uitreiking 
De prijs werd uitgereikt op het stripfestival De Stripdagen dat in het najaar plaatsvindt. Sinds 2021 vindt de uitreiking plaats in het Forum in Groningen.

Winnaars
Bij sommige winnaars staat de naam van hun bekendste strip(s) vermeld; merk echter op dat de prijs een oeuvreprijs is, en dus niet aan een specifieke serie gebonden.

Bronnen en noot 

Nederlandse stripprijs
Oeuvreprijs
Gigolo

Een gigolo is een (mannelijke) prostitué; meestal wordt hiermee een man bedoeld die seksuele diensten aan vrouwen levert, maar het kan ook homoseksuele prostitutie betreffen. Het woord is ontleend aan het Frans. Een synoniem dat in onbruik is geraakt, is een lothario.

In 1925 had het Hotel Des Indes naar eigen zeggen een primeur in de vorm van een gigolo. In die tijd stond een gigolo voor een danser die ongetrouwde vrouwen vermaakte; pas later veranderde het imago van de gigolo.

In de filmcomedy Deuce Bigalow: European Gigolo uit 2005 speelt Rob Schneider een aquariumschoonmaker die 'per ongeluk' in het gigolovak rolt. Een andere film waarin dit beroep een rol speelt, is American Gigolo uit 1980 van regisseur Paul Schrader.

De Vlaamse, maar in het Frans schrijvende, André Baillon wordt in zijn biografie door Frans Denissen Le gigolo d'Irma Idéal genoemd. Shai Shahar, partner van sekscoach Cora Emens, is een bekende Nederlandse voormalig gigolo.

Zie ook 
 Escortservice

Beroep
Persoon uit de prostitutie
Andrea Gabrieli

Andrea di Cannaregio Gabrieli (ca 1533 - 1585) wordt gerekend tot de belangrijkste  Venetiaanse componisten van zijn tijd.

Levensloop 
Details over Gabrieli's eerste levensjaren zijn schaars. In oudere studies werd zijn geboortejaar ca. 1510 gesteld en wordt hij beschouwd als een  leerling van Adriaan Willaert, de kapelmeester van de Basiliek van San Marco. In de jaren 1980 werd het register ontdekt waarin niet enkel zijn sterfdatum wordt vermeld (30 augustus 1585), maar ook dat hij toen "ongeveer 52 jaar oud was", waardoor zijn geboortejaar eerder rond 1533 terechtkomt. Zeker is dat hij tussen 1562 en 1565 in Duitsland was en in München samenwerkte met Orlandus Lassus. In 1566 verwerft hij de post van organist aan de San Marco in Venetië.

Werken 
Andrea Gabrieli, hoewel geen kapelmeester, schreef ook veel  liturgische en ceremoniële muziek voor de San Marco. Van zijn hand zijn meer dan honderd motetten en madrigalen bekend en een kleiner aantal instrumentale werken. Tot zijn meest bekende leerlingen behoren zijn neef Giovanni Gabrieli, zelf een belangrijk componist en uitgever van een groot deel van Andrea's werk publiceerde en Hans Leo Hassler.

Composities 
 Sacrae Cantiones, Venezia, Angelo Gardano 1565, moderne editie Verlag C. Hofius, Ammerbuch 2013, ISMN 979-0-50248-001-1
 Il Primo Libro di Madrigali a cinque voci, Venezia, Angelo Gardano 1566, moderne editie Ricordi, Milano 2008
 Il Secondo Libro di Madrigali a cinque voci, Venezia, Angelo Gardano 1570, moderne editie Ricordi, Milano 1996
 Primus Liber Missarum, Venezia, Angelo Gardano 1572, moderne editie Verlag C. Hofius, Ammerbuch 2014, ISMN 979-0-50248-000-4.
 Libro Primo de Madrigali a tre voci, moderne editie Ricordi, Milano 1999
 Ecclesiasticum Cantionum quatuor vocum omnibus sanctorum solemnitatibus deservientium. Liber primus, Venezia, Angelo Gardano 1576, moderne editie Ricordi, Milano 2001
 Opere edite in vita: Psalmi Davidici, qui poenitentiales nuncupantur, tum omnis generis instrumentorum, Venezia, Angelo Gardano 1583, moderne editie Ricordi, Milano 1988
 Opera postume. Concerti di Andrea et di Gio. Gabrieli, Venezia, Angelo Gardano 1587, moderne editie Ricordi, Milano 1989
 Chori in musica composti sopra li chori della tragedia di Edippo Tiranno: recitati in Vicenza l'anno MDLXXXV, Venezia, Angelo Gardano 1588, moderne editie Ricordi, Milano 1995
 Il terzo Libro de Madrigali a cinque voci, con alcuni di Giovanni Gabrieli, Venezia, Angelo Gardano 1589, moderne editie Ricordi, Milano 2012
 Madrigali et ricecari a quattro voci, Venezia, Angelo Gardano 1589/90, moderne editie Ricordi, Milano 2012
 Le composizioni vocali di Andrea Gabrieli in intavolature per tastiera e liuto, moderne editie Ricordi, Milano 1993/1999
 Complete Keyboard Works (ed. Giuseppe Clericetti), 6 delen. met kritisch apparat, Wenen 1997-99, Doblinger (Diletto Musicale 1141-46, 09671).

Italiaans componist
Italiaans organist
Renaissancecomponist
16e-eeuws componist
Euregionale Architectuur Prijs

De Euregionale Architectuur Prijs (Prix Euregional d'Architecture) is een samenwerkingsverband tussen ontwerpopleidingen die zich bevinden in de Europese regio Maas-Rijn. De organisatie van de EAP is in handen van het Vitruvianum, Studiecentrum voor Architectuur in de Euregio Maas-Rijn te Heerlen.

Doelstelling
Het bevorderen van de overstap naar de beroepspraktijk van de studenten aan de deelnemende architectuuropleidingen;
een podium bieden aan de deelnemende opleidingen;
de kwaliteit van het onderwijs door positieve onderlinge concurrentie bevorderen.

Deelnemers
Deelnemers aan de EAP zijn afkomstig van vijf architectuuropleidingen uit Nederland, België en Duitsland. Uit alle afstudeerders van de deelnemende opleidingen worden er een aantal genomineerd, waarna de jurering plaatsvindt.

Vergelijkbaar met de EAP is de Archiprix.

Externe link
 http://www.eap-pea.org

Architectuurprijs
Europese prijs
Koraalvissen

Koraalvis is een informele term voor veelal fraaigekleurde vissen die bij koralen en zeeanemonen leven. Het kan gaan om soorten uit veel verschillende families. De meeste soorten zijn vrij klein, zoals de drieband anemoonvis, en dus kwetsbaar. Door de felle kleuren met vele plakkaatkleuren vallen ze op in het rif, wat als nadeel heeft dat ze goed zichtbaar zijn voor predatoren. In koraalformaties kunnen ze snel in holen, gaten en spleten wegduiken. 

De kleuren van koraalvissen dienen niet om vijanden af te schrikken maar houden een waarschuwing in voor soortgenoten. Jonge vissen zijn nog geen voedselconcurrent van hun ouders. Om te voorkomen dat ze verjaagd worden door hun eigen ouders, hebben sommige soorten in hun jeugd een afwijkend kleurkleed. Dit is zeer goed te zien bij de Pomacanthus imperator. Koraalvissen zijn vaak sterk territoriaal, en dulden geen andere vissen binnen hun grondgebied. Vaak zijn dit opzichtig gekleurde en solitair rondzwemmende vissen zoals de keizersvissen en koraalvlinders. Sommige van deze vissen maken daarbij ook grommende of knakkende geluiden.

Op koraalriffen treft men ook poetsvissen aan; vissen die bestemd zijn om andere vissen van parasieten te ontdoen. In spleten en holen van het koraal bevinden zich murenen, die vooral in de schemering en nacht op roof uitgaan.

Enkele soorten 
Bekende vissoorten die men boven het koraalrif aantreft zijn:
scholen vlaggenbaarsjes (Anthias squamipinnis)
anemoonvissen
papegaaivissen
koraalvlinders (waaronder Chaetodon semilarvatus)
rode koraalbaars (Cephalopholis miniatus)
snappers (waaronder Kasmira snapper)
doktersvissen (zoals Acanthurus sohal)
juffertjesvissen (waaronder Dascyllus aruanus en Chromis chromis)
wimpelvissen (waaronder Heniochus intermedius)

Zie ook
 Pelagische vissen

Vissen
Toko (winkel)

Een toko (Maleis voor winkel in de zin van bazaar) is in Nederland de naam voor een Aziatische supermarkt of Aziatische winkel waarvan de eigenaars meestal van Vietnamese, Indonesische, Indiase, Chinese, Surinaamse of Antilliaanse afkomst zijn. In Vlaanderen is de term niet gangbaar en noemt men de winkels Aziatische supermarkten of Aziatische winkels.

In een toko zijn vaak kant-en-klare oosterse gerechten zoals bami en nasi goreng te verkrijgen, maar ook een grote diversiteit aan levensmiddelen, ingrediënten en snoep uit Oost- en Zuidoost-Azië. Naast levensmiddelen verkopen toko's andere aziatische producten zoals wokken, sarongs, rijstkokers en diverse artikelen voor de Chinese godsdienst zoals Chinese godenbeelden en wierook.

Ander gebruik van het woord 'toko' 
 Bij de marine wordt het kleine winkeltje aan boord van de schepen of op de kazerne ook wel toko genoemd.
 In de omgangstaal wordt de term toko ook gebruikt voor andere winkels en meer in het algemeen voor bedrijven, organisaties ('hoe lang werk jij al bij deze toko?') en clubs.

Zie ook 
 Oriental Group

Voedingsmiddelenwinkel
Aziatische keuken
Derek Jacobi

Sir Derek George Jacobi (Londen, 22 oktober 1938) is een Engels acteur, in 1994 geridderd voor zijn verdiensten in het theater. Jacobi wordt beschouwd als een van de voornaamste hedendaagse Britse acteurs.

Biografie 
Jacobi werd als arbeidersjongen in Londen geboren en volgde zijn opleiding aan de Universiteit van Cambridge, waarna hij begon aan zijn loopbaan op de planken. Hij speelde vele rollen in het theater, onder meer die van Hamlet in William Shakespeares stuk en die van Eduard II in dat van Christopher Marlowe. Hij werd spoedig bekend, toen Laurence Olivier zijn talent opmerkte en hem in 1965 de rol van Cassio in zijn verfilming van Shakespeares Othello gaf.  

Zijn grote doorbraak kwam tien jaar later, in 1976, toen hij de titelrol in I, Claudius kreeg, een BBC televisieserie over het leven van de Romeinse keizer Claudius I. Zijn vertolking van de stotterende en enigszins spastische keizer, die toch een goed en intelligent man bleek te zijn, maakte grote indruk. Hij zou later vergelijkbare rollen spelen als Alan Turing in Breaking the Code (1996) en in Dead Again, waar hij een gestoorde moordenaar speelde. Naast zijn filmwerk bleef Jacobi echter zeer actief op het toneel, en hij speelde de rol van prins Hamlet tijdens internationale theatertours die hem naar Griekenland, Egypte, Australië, China en Japan brachten; ook speelde hij die rol in het kasteel van Elsinore, alias Slot Kronborg, de burcht op het Deense eiland Seeland waar Hamlet zich volgens Shakespeare afspeelde.

Jacobi vertolkte vele rollen uit Shakespeare, waaronder die van het koor in Kenneth Branaghs verfilming uit 1989 van Henry V. Zijn veelzijdigheid bleek ook in de televisieserie Cadfael, een ITV-bewerking van de boeken van Ellis Peters, waarin hij een monnik met detective-talent speelt in de tijd van de burgeroorlog onder koning Stephen. In 2001 won Jacobi een Emmy Award door zijn eigen Shakespeare-achtergrond te bespotten in The Show Must Go Off, een aflevering van de sitcom Frasier. Daarin speelde hij de slechtste Shakespeare-acteur ter wereld, de schmierende, overdreven, overschatte Jackson Hedley. Het was zijn eerste gastoptreden in een Amerikaans televisieprogramma.

Daarnaast treedt Jacobi vaak op als stemacteur, in producties die uiteenlopen van de Ilias via de luisterboekversie van De reis van het drakenschip, Doctor Who tot Brieven van de Kerstman van J.R.R. Tolkien. Recente filmoptredens zijn onder meer de rol van Honorio in There Be Dragons (2011), kardinaal Orsini in The Borgias (2011) en die van scheepsbouwer Lord Pirrie in Titanic: Blood and Steel (2012).

Persoonlijk 
In maart 2006 ging Jacobi een geregistreerd partnerschap aan met Richard Clifford, vier maanden nadat het geregistreerd partnerschap als wettelijk erkende samenlevingsvorm in het Verenigd Koninkrijk was ingevoerd.

Zie ook 
Lijst van bekende Shakespearevertolkers

Externe links
 

Engels acteur
Brits televisieacteur
Brits toneelacteur
Scandinavisch (schaakopening)

De Scandinavische opening is een schaakopening die gekenmerkt wordt door de beginzetten 1.e4 d5 waarna bijna altijd 2.exd5 of 2.Pf3 wordt gespeeld. Het Scandinavisch is ingedeeld bij de halfopen spelen en valt onder ECO-code B01.

De hoofdvariant van het Scandinavisch (1.e4 d5 2.exd5 Dxd5 3.Pc3 Da5) druist in tegen de Gouden regels in de schaakopening: de zwarte dame komt vroeg in het spel en zwart loopt een ontwikkelingsachterstand op. Toch kan zwart met 4.d4 c6 naar een gunstige versie van de Caro-Kann overgaan en deze variant geldt daardoor als bevredigend voor zwart. Vooral Bent Larsen heeft daar propaganda voor gevoerd.

Blackmar-Diemergambiet 
Wit kan ook kiezen voor het Blackmar-Diemergambiet.
1. e4 d5 2.d4! dxe4 3. Pc3 Pf6 4. f3

Zie ook 
 Lijst van veelgespeelde schaakopeningen

Externe link 
 partijen met Scandinavische opening

Scandinavisch
Productie

Productie is het maken (produceren) van goederen of diensten met als doel ze te verkopen. Productie is het toevoegen van economische waarde: de gemaakte producten hebben nut voor de kopers. De toegevoegde waarde kan gebruikswaarde of emotionele waarde zijn, maar in elk geval hebben de producten voor de koper gewenste eigenschappen (of perceptie van die eigenschappen). Voor productie zijn vier factoren of productiemiddelen nodig: kapitaal (investering), arbeid, land en ondernemerschap, in een bepaalde combinatie. De efficiëntie en effectiviteit van productie bepalen samen de productiviteit van het proces: het aantal geproduceerde goederen of diensten. De productiviteit en de prijs van de goederen bepalen samen de opbrengst.

Productie kan zowel de directe winning van natuurlijke hulpbronnen zijn als de omzetting van grondstoffen naar nieuwe producten. In de landbouw wordt de productie de oogst genoemd.

Productiecriteria
Criteria voor het beoordelen van de productie-omgeving zijn:
 kostprijs
 kwaliteit (inclusief betrouwbaarheid)
 levertijd (inclusief betrouwbaarheid)
 assortiment (nieuwe producteigenschappen)
 service (inclusief betrouwbaarheid)
 milieu

Een zevende criterium is flexibiliteit. Dit criterium heeft betrekking op alle genoemde punten.

Industriële productie
Een enger begrip van productie is de sector industriële productie, waarin ruwe materialen tot eindproducten worden getransformeerd door gebruikmaking van gereedschappen en productiemiddelen, dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld de industriesector mijnbouw.

Meting 
Het CBS houdt productiestatistieken bij. Productie kan worden gemeten in hoeveelheden en in waarde.  Zo kan er gemeten worden dat er 100 kilo kabeljauw gevangen is of voor 10.000 euro kabeljauw verkocht. De visserij produceert ook, net als de landbouw en de mijnbouw. Bij de interpretatie van productiestatistieken moet rekening gehouden worden met inflatie en technologische ontwikkelingen. Een auto geproduceerd in 1915 is een heel ander product dan een auto geproduceerd in 2015.

Zie ook
 Massaproductie
 Product (economie)
 Producent
 Productieproces
 Productiekosten
 Filmproducent
 Muziekproducent

Bedrijfsproces
Micro-economie
Lijst van voormalige gemeenten in Drenthe

Dit is een lijst met voormalige Drentse gemeenten.

Als het grondgebied van een opgeheven gemeente over meerdere gemeenten is verdeeld, is het grootste deel bij de eerstgenoemde ontvangende gemeente gevoegd. Grenscorrecties tussen gehandhaafde gemeenten zijn niet in de lijst opgenomen. De eerste gemeentelijke herindelingen bij Drenthe hebben pas plaatsgevonden op 1 januari 1998.

Naamgeving bestuurlijke entiteiten 
*: nieuw gevormde gemeentelijke entiteit die een naam gekozen heeft, die nog niet eerder is gebruikt door een andere gemeentelijke entiteit
(naamswijziging): een gemeentelijke entiteit die, zonder wijzigingen aan het grondgebied, gekozen heeft voor een nieuwe naam

Bij een herindeling ontstaat altijd een nieuwe bestuurlijke entiteit, de nieuwe entiteit kan ervoor kiezen een oude naam te handhaven. Echter er is juridisch sprake van "samenvoeging met" van de oude entiteit (en geen toevoeging aan), deze informatie is voor de leesbaarheid en herkenbaarheid wellicht hier weggelaten. Bijvoorbeeld Meppel is samengevoegd met Nijeveen tot de nieuwe bestuursentiteit Meppel.

2000
 Middenveld → Midden-Drenthe (naamswijziging)

1999
 Zuidlaren → Tynaarlo (naamswijziging)

1998
 Anloo → Aa en Hunze* en Zuidlaren
 Beilen → Middenveld*, Hoogeveen en Westerveld
 Borger → Borger-Odoorn*
 Dalen → Coevorden en Hoogeveen
 Diever → Westerveld*
 Dwingeloo → Westerveld*
 Eelde → Zuidlaren en Groningen (provincie Groningen)
 Gasselte → Aa en Hunze*
 Gieten → Aa en Hunze*
 Havelte → Westerveld*
 Norg → Noordenveld*
 Nijeveen → Meppel
 Odoorn → Borger-Odoorn*
 Oosterhesselen → Coevorden en Hoogeveen
 Peize → Noordenveld*
 Roden → Noordenveld*
 Rolde → Aa en Hunze*
 Ruinen → De Wolden*, Hoogeveen, Westerveld* en Middenveld*
 Ruinerwold → De Wolden*
 Schoonebeek → Emmen
 Sleen → Coevorden en Emmen
 Smilde → Middenveld* en Assen
 Vledder → Westerveld*
 Vries → Zuidlaren
 Westerbork → Middenveld* en Hoogeveen
 de Wijk → De Wolden*
 Zuidwolde → De Wolden* en Hoogeveen
 Zweeloo → Coevorden en Middenveld*

1884
 Dalen → Dalen en Schoonebeek* (splitsing)

Zie ook
 Gemeentelijke herindelingen in Nederland

Externe links
  en  "Repertorium van Nederlandse gemeenten" 1812–2011, KNAW, 2006/2011 Online download (archive.org)
 Gemeentelijke en provinciale samenvoegingen, herindelingen en naamswijzigingen sinds 1988
 Overzicht van gemeentelijke herindelingen sinds 1991 (CBS)

Drenthe
Lijst van voormalige gemeenten in Groningen

Dit is een lijst met voormalige Groningse gemeenten.

Grenscorrecties tussen gehandhaafde gemeenten zijn niet in de lijst opgenomen. Vóór 1830 kan de informatie onvolledig zijn.

Naamgeving bestuurlijke entiteiten 
Bij een herindeling ontstaat altijd een nieuwe bestuurlijke entiteit, de nieuwe entiteit kan er voor kiezen een oude naam te handhaven. Echter er is juridisch sprake van fusie met de oude entiteit. Bijvoorbeeld: Hoogkerk is in 1969 samengevoegd met Hoogkerk en een gedeelte van Noorddijk tot de nieuwe bestuursentiteit Groningen.  In 2019 zijn de gemeenten Groningen, Haren en Ten Boer alle opgeheven, waarna  - per datum opheffing  - een nieuwe gemeente Groningen is ontstaan.

2021
 Appingedam > Eemsdelta
 Delfzijl > Eemsdelta
 Loppersum > Eemsdelta

2019
 Bedum > Het Hogeland
 De Marne > Het Hogeland
 Eemsmond > Het Hogeland
 Grootegast > Westerkwartier
 Haren > Groningen
 Leek > Westerkwartier
 Marum > Westerkwartier
 Ten Boer > Groningen
 Winsum > Het Hogeland, maar de voormalige gemeente Ezinge > Westerkwartier
 Zuidhorn > Westerkwartier

2018
 Bellingwedde > Westerwolde
 Hoogezand-Sappemeer > Midden-Groningen
 Menterwolde > Midden-Groningen
 Slochteren > Midden-Groningen
 Vlagtwedde > Westerwolde

2010
 Reiderland > Oldambt
 Scheemda > Oldambt
 Winschoten > Oldambt

1992
 Hefshuizen > Eemsmond
 Ulrum > De Marne

1991
 Beerta > Reiderland
 Oosterbroek > Menterwolde

1990
 Adorp > Winsum
 Aduard > Zuidhorn
 Baflo > Winsum
 Bierum > Delfzijl
 Eenrum > Ulrum
 Ezinge > Winsum
 Finsterwolde > Beerta
 Grijpskerk > Zuidhorn en Grootegast
 Kantens > Hefshuizen en Loppersum
 Kloosterburen > Ulrum
 Leens > Ulrum
 Meeden > Oosterbroek
 Middelstum > Loppersum en Hefshuizen
 Midwolda > Scheemda
 Muntendam > Oosterbroek
 Nieuwe Pekela > Pekela en Stadskanaal
 Nieuweschans > Beerta
 Nieuwolda > Scheemda en Beerta
 Oldehove > Zuidhorn
 Oldekerk > Grootegast
 Oude Pekela > Pekela
 Stedum > Loppersum
 Termunten > Delfzijl en Scheemda
 Usquert > Hefshuizen
 Warffum > Hefshuizen
 't Zandt > Loppersum, Hefshuizen en Delfzijl

1979
 Uithuizen > Hefshuizen
 Uithuizermeeden > Hefshuizen

1969
 Hoogkerk > Groningen
 Noorddijk > Groningen en Hoogezand-Sappemeer
 Onstwedde > Stadskanaal
 Wildervank > Veendam en Stadskanaal

1968
 Bellingwolde > Bellingwedde en Vlagtwedde
 Wedde > Bellingwedde

1965
 Noordbroek > Oosterbroek
 Zuidbroek > Oosterbroek

1949
 Hoogezand > Hoogezand-Sappemeer
 Sappemeer > Hoogezand-Sappemeer

1826
 Siddeburen > Slochteren

1822
 Bourtange > Vlagtwedde

1821
 Harkstede > Slochteren
 Westerlee > Scheemda
 Windeweer > Hoogezand

1811
 Oosterwijtwerd > 't Zandt
 Farmsum > Delfzijl en Appingedam

Zie ook
 Gemeentelijke herindelingen in Nederland
 Lijst van voormalige rechtstoelen in Groningen

Externe links
  en  "Repertorium van Nederlandse gemeenten" 1812–2011, KNAW, 2006/2011 Online download (archive.org)
 Gemeentelijke en provinciale samenvoegingen, herindelingen en naamswijzigingen sinds 1988
 Overzicht van gemeentelijke herindelingen sinds 1991 (CBS)
 F.C. Ketelaar, 'Plannen tot gemeentelijke herindeling in Groningen', in: De historie herzien, Hilversum 1987, pp. 61-74

Groningen
Acanthus (bouwkunde)

Het acanthusmotief is een veel toegepaste vormgeving binnen de bouwornamentiek. Zij is afgeleid van de bladvorm van de Acanthus, een mediterrane plant met sierlijk krullende bladeren. Het acanthusornament is eeuwenlang met name toegepast op kapitelen.

De Grieken gebruikten vooral de stekelige Acanthus spinosus als voorbeeld, terwijl de Romeinen de rondere Acanthus mollis als motief hanteerden. Het blad van deze planten vertoont enige gelijkenis met het blad van de distel, papaver en peterselie.

Oorsprong 
De Romeinse schrijver Vitruvius (75-15 v.Chr.) beschreef hoe de Korinthische orde was uitgevonden door Callimachus, een Grieks architect en beeldhouwer, toen deze een grafgift zag op het graf van een jong meisje. Een mandje met wat van haar speelgoed, met een tegel eroverheen om dit te beschermen tegen het weer, waar een acanthusplant zich met zijn diep ingesneden stekelige bladeren doorheen had gewerkt, inspireerde hem tot de vormgeving van het Korinthisch kapiteel.

Het acanthusblad is onder de naam acanthusmotief uitgebreid toegepast binnen de Korinthische orde van de Oud-Griekse architectuur, voornamelijk op zuilen en friezen. Deze ornamentiek is later overgenomen en uitgebreid door de Romeinen en latere middeleeuwse culturen.
In de bouwkunst van de barok, de renaissance en het classicisme werden deze bladeren, net als in de oudheid, als voorbeeld gebruikt voor de versiering van kapitelen en worden dan aangeduid als acanten.

Een zuil met dit type kapiteel wordt Korinthisch genoemd.

Fotogalerij 

Architectuur
Oud-Griekse architectuur
Romeinse architectuur
Zuil
Aedicula

Aedicula (vertaling Latijn: klein huis, tempeltje, godshuisje) wordt in de bouwkunst gebruikt om de ombouw van een nis aan te duiden. De aedicula bestaat uit pilaren, zuilen of pilasters en een fronton en werd in Romeinse tempels gebruikt als aanbouw om een beeld in te plaatsen. 

In de Middeleeuwen werd de term aedicula gebruikt voor het aanduiden van een kleine (graf)kapel.

De term wordt ook gebruikt voor omlijstingen van vensters, ook wel tabernakelvensters genoemd.

De aedicula heeft enkel een decoratieve functie, en wordt sinds de Renaissance vooral voor grafmonumenten en altaren gebruikt.

Zuil
Architraaf

Een architraaf (Grieks archi (ἀρχι), voornaamste, hoofd en Latijn trabs, balk) of epistyle is de onderste dragende balk in het hoofdgestel.

De architraaf werd voornamelijk gebruikt in de bouwkunst uit het Midden-Oosten, de Griekse en Romeinse architectuur.

Een bekend voorbeeld van architraafbouw is het Parthenon in Athene.

Bij architraafbouw wordt de druk, het gewicht van de muur of van het plafond, loodrecht naar beneden afgevoerd.

Nadeel van architraafbouw is dat het bouwwerk niet in staat is om horizontale krachten op te nemen. Dit maakt het zeer gevoelig voor aardbevingen. In het zeer aardbeving gevoelige Mesopotamië maakte men daarom gebruik van het vorkkapiteel. Een ander nadeel is dat de natuursteen, waarvan de architraaf is gemaakt, geen grote trekkrachten kan opnemen, met als gevolg dat een architraaf maar voor kleine overspanningen gebruikt kan worden.

Dorische architraaf
In de Dorische orde bestaat de architraaf uit een vlakke band die aan de bovenzijde wordt begrensd door de taenia. De regula en guttae overlappen de architraaf.

Ionische architraaf
In de Ionische orde is de architraaf in vier delen verdeeld. Het bovenste deel dat 1/7 van de totale hoogte van de architraaf in beslag neemt wordt gevormd door een cymatium. Daaronder bevinden zich drie banden waarvan de bovenste twee ten opzichte van de onderliggende band iets meer naar buiten springen. Hun onderlinge hoogteverhouding van beneden naar boven is 3:4:5.

Moderne architraaf
Tegenwoordig wordt de term architraaf gebruikt voor houten lijsten als sierafwerking rondom een kozijn. Zoals een plint langs de vloer een afwerking is, is een architraaf dat rond een kozijn. In gebouwen uit de jaren 10 en 30 zijn vaak nog architraven aanwezig. 

Architectuur
Oud-Griekse architectuur
Romeinse architectuur
Zuil
Banderol (spreukband)

De term banderol (spreukband) wordt gebruikt om een lange vlag of rol met een opschrift aan te duiden. De banderol werd vanaf de Middeleeuwen vooral in de religieuze schilder- en beeldhouwkunst gebruikt en kan verschillende functies hebben: het kan een verduidelijking zijn voor hetgeen wordt afgebeeld, of een gesproken of gezongen tekst weergeven. In het eerste geval is de banderol aan een voorwerp opgehangen, is los afgebeeld, of wordt door engelen gedragen; wanneer de banderol een gesproken tekst aangeeft, ontspringt deze meestal uit de mond van de persoon die de tekst spreekt of zingt. Een banderol kan ook een spreuk bevatten, zoals een lijf- of wapenspreuk die niet direct betrekking heeft op het tafereel zelf, maar wel een verwijzing is naar bijvoorbeeld een opdrachtgever.

In de kunst van de renaissance werd de banderol door engelen gedragen.

Een bekend voorbeeld in de iconografie is de tekst "Ecce Agnus Dei", die vaak in een banderol boven een afbeelding van het lam Gods wordt geplaatst.

Oorsprong naam
Het woord stamt uit Italiaans banderuola (wimpel, vaantje), dat dan weer teruggaat op Italiaans bandiera (vaandel).

Zie ook
 Fylacterion
 Tekstballon
 Banner (digitaal)

Vexillologie
Heraldiek
Iconografie
Basilicaal

Basilicaal als toevoeging van bijvoorbeeld koor, schip, transept, kerk of kathedraal wil zeggen dat het betreffend onderwerp een van vensters voorziene en boven de zijbeuken uitrijzende middenbeuk heeft. Bij het schip heet deze middenbeuk een lichtbeuk, bij het koor een lantaarn.

De term is afgeleid van de basilica in de Romeinse architectuur.

Zie ook 
 Pseudobasiliek, lagere zijbeuken dan het vensterloze middenschip
 Hallenkerk, een gebouw met meerdere (bijna) even hoge beuken
 Zaalkerk

Onderdeel van een kerkgebouw
Boogfries

Een boogfries is een rij kleine even hoge bogen die in een horizontale rij met elkaar verbonden zijn. Een boogfries kan als stilistisch element toegepast zijn, maar ze kunnen ook dienen als praktische oplossing om de bovenliggende muur die uitspringt op te vangen. De boogjes leiden dan het gewicht af naar de in de muur opgenomen kraagstenen. De bogen van een boogfries zijn niet open en zijn dus blinde bogen.

Een kenmerkend onderdeel van de romaanse architectuur zijn de lisenen, die door een rij rondbogen met elkaar worden verbonden. Deze motieven vinden hun  oorsprong in de byzantijnse bouwkunst uit de 4e en 5e eeuw na Chr.

Soorten 
Boogfriezen kunnen voorkomen als rondboogfries, waarbij ze de vorm van een rondboog hebben, of als spitsboogfries, waarbij ze de vorm van een spitsboog hebben. Wanneer de spitsbogen van een boogfries toten hebben wordt ze een tootboogfries genoemd.

De soorten:
 Rondboogfries
 Spitsboogfries
 Keperfries
 Tootboogfries
 Vlechtboogfries
 Klimmend boogfries

Zie ook
Fries
Boogveld

Bouwkundig onderdeel
Colonnet

Een colonnet, kolonnet (letterlijk: kleine kolom) of schalk is een klein kolom- of zuilvormig onderdeel van een gebouw dat samen met zuilen of pijlers de dragende functie van een bouwwerk vervult. Ook een halfzuil die aldus een zuil flankeert, wordt zo genoemd.

De colonnet is voornamelijk in de romaanse architectuur en de bouwkunst van de gotiek terug te vinden.

Zuil
Composiete orde

Een composietzuil, of de composiete orde, is een bouworde, een eigen ontwikkeling van de Romeinse bouwkunst en is een van de latere bouwstijlen. De orde is een samenstel van de Ionische en de Korinthische orde: een deel van de Ionische en een deel van de Korinthische kenmerken worden overgenomen. Dit is duidelijk op te maken uit het kapiteel, waarin de acanthusbladeren van de Korinthische orde met de voluten van de Ionische orde zijn gecombineerd (ook wel composietkapiteel genoemd, tevens voluutkapiteel). Wegens zijn sierlijke en elegante uiterlijk was het een geliefkoosde bouwstijl.
De Romeinen mengden deze stijlen bij voorkeur bij triomfbogen, zoals de triomfboog van Titus (een van de vroegste toepassingen op een openbaar gebouw).
Later werd de composiete orde vooral in de architectuur van de renaissance en het classicisme toegepast.
De composiete orde is momenteel nog te zien bij veel stadhuizen, bijvoorbeeld dat van Brugge.
 
Net zoals de Toscaanse zuilenconstructie rust de composietorde op een plinthe (onderplaat) en een torus (bolronde plaat), waarmee de Romeinse invloed aangetoond kan worden.

Italiaanse renaissance 
In de Italiaanse renaissancebouwkunst werd de klassieke zuilenorden nieuw leven ingeblazen. Er werd nauwkeurig vastgelegd hoe zuilen en hoofdgestel dienden te worden gedetailleerd. Zo werd ook de Composiete orde in de zestiende eeuw beschreven en getekend door Italiaanse architectuurtheoretici, zoals Sebastiano Serlio in zijn architectuurtractaat (1537-1551), Giacomo Barozzi da Vignola en Andrea Palladio.

Zuil
Bouwstijl
Korinthische orde

De Korinthische orde is de jongste van de drie bouworden van de oud-Griekse architectuur, volgens overlevering gecreëerd door de beeldhouwer Callimachus. Vooral in het Romeinse tijdperk kende deze orde een grote verspreiding. De Korinthische orde komt met name voor in Klein-Azië.

Relatie met andere orden 
De twee grote orden, die aan de Korintische orde vooraf gingen, waren de  Dorische en de Ionische orde.

Vitruvius schreef in zijn De architectura, dat de Korinthische orde zich alleen van de Dorische en Ionische orde onderscheidde door de vorm van de zuilen. Het hoofdgestel kon volgens hem zowel een Dorisch zijn, met trigliefen en metopen, of een Ionisch, met gebeeldhouwd fries en tandlijst. Vitruvius schreef ook over de Toscaanse orde en wijdt een hoofdstuk aan de Etruskische tempels.

Gewoonlijk paste men echter het Ionische hoofdgestel toe. Het acanthusmotief is kenmerkend voor de Korinthische orde, met op de vier hoeken een gereduceerde voluut uit de Ionische orde. De voluten zouden naderhand verwaarloosd gaan worden. Het acanthusmotief is de versiering van de kapitelen, daarom de Korinthische kapitelen, geïnspireerd door de bladeren van de acanthus, een plant. Het toegepaste type kapiteel is bladkapiteel en tevens voluutkapiteel.

De composiete orde ontwikkelde zich in de Romeinse architectuur. Het was een samenstel van de Ionische en de Korinthische orde.

De klassieke zuilenorden werd in de Italiaanse renaissancebouwkunst nieuw leven ingeblazen. Er werd nauwkeurig vastgelegd hoe er in de zuilen en hoofdgestel detail moest worden aangebracht.  Italiaanse architectuurtheoretici, zoals Sebastiano Serlio, Giacomo Barozzi da Vignola en Andrea Palladio beschreven en tekenden in de zestiende eeuw de Korinthische orde.

Voorbeelden van de Korinthische orde in Nederland 
Het betreft hier bouwwerken uit het Hollands classicisme en neoclassicisme, veelal met pilasters in plaats van zuilen.
 Trippenhuis in Amsterdam
 Korenbeurs in Groningen

Elementen van de Korinthische bouwstijl 
De nummers verwijzen naar de afbeelding:

 [1] fronton of gevelveld
 [2] acroterium
 [3] cimaas of sima, schuine gootlijst
 [4] geison of horizontale kroonlijst
 [6] tandlijst
 [7] fries, met doorlopend beeldhouwwerk
 [13] architraaf, in de hoogte verdeeld in 3 dokoi of horizontale balken
 [14] kapiteel, met [20] en [22]
 [17] zuilschacht
 [18] cannelure, met vlakke naad
 [19] stylobaat
 [20] voluut
 [22] 'mandje', met gestileerde acanthusbladeren
 [23] zuilbasement, met [24]
 [24] torus of bolle sierring of scotia, holle sierring

Bouwstijl
Zuil
Asklepios

Asklepios (Oudgrieks: Ασκληπιός, Asklepios; Latijn: Aesculapius; Nederlands  Asclepius) is in de Griekse mythologie de god van geneeskunde en genezing.

Achtergrond 
Hij was de zoon van Apollo en Coronis. De zwangere Coronis was echter al verliefd op de sterfelijke Ischys. Apollo doodde zijn ontrouwe geliefde en transformeerde (volgens Ovidius) de witte raaf die het nieuws had overgebracht in een zwarte. Hij onttrok het kind aan het lichaam van de dode moeder en Asklepios kwam in Epidaurus ter wereld. Asklepios werd door Apollo toevertrouwd aan de wijze centaur Chiron, die hem onderwees in de geneeskunde. Asklepios bleek echter zo getalenteerd dat hij in staat was doden tot leven te wekken, een bekwaamheid die hij meerdere malen zou hebben toegepast (onder meer op Theseus' zoon Hippolytus). Zeus vond echter dat het opwekken van de doden een aantasting was van de orde en hij doodde Asklepios met zijn bliksem. Apollo nam echter wraak door de Cyclopen (de vervaardigers van Zeus' bliksemschichten) te doden. Apollo werd bestraft en moest zich één jaar ten dienste stellen van een sterfelijke, Admetus, maar hij was wel in zijn opzet geslaagd aangezien Zeus Asklepios opnieuw tot leven riep. 

Bij Homerus is hij nog geen god, maar een kundig arts; pas vanaf de 5e eeuw v.Chr. wordt hij vereerd als de god van de geneeskunst.

De drie dochters van Asklepios waren Hygieia (godin van de gezondheid), Achelois (godin van de maan en pijnstilling) en Panacea (godin van de geneesmiddelen). Hij zou ook twee zonen hebben gehad, de bekwame geneesheren Podalirius en Machaon (genoemd door Homerus in de Ilias). Ook de bekende arts Hippokrates geldt als een afstammeling van Asklepios.

Wat precies de waarheid is, is onzeker. Of Asklepios ook daadwerkelijk in Epidaurus heeft gewerkt, is iets uit de overlevering. In Epidaurus is zeker een kuuroord geweest en waarschijnlijk een van de eerste georganiseerde ziekenhuizen waarvan men het bestaan weet. De legende wil dat men naar Epidaurus ging als men ziek was. Wanneer men in een droom een slang zag, was men genezen (zie ook de Asklepioscultus in Epidaurus). Zodoende wordt Asklepios meestal afgebeeld met een staf waar een slang omheen kronkelt, de asklepiosstaf of esculaap. Het is al sinds eeuwen het symbool voor artsen. Ook voor apothekers wordt dit symbool gebruikt, met bovenaan de asklepiosstaf een schaal, waar de slang uit gevoed wordt. Deze schaal is het symbool van Hygieia, de godin van de gezondheid en dochter van Asklepios.

Verering 
Het heiligdom van Asklepios wordt gekenmerkt door een tempel waaronder een labyrint is gebouwd, waarin slangen werden gehouden. 

Op diverse plaatsen in Griekenland zijn overblijfselen van heiligdommen, gewijd aan Asklepios, zoals het Asklepieion op het Griekse eiland Kos, maar ook in Epidaurus en Trikala, en in Pergamon (Klein-Azië).

Zie ook 
 Incubatie (tempelslaap)

Thracische mythologie
Griekse halfgod
Geschiedenis van de geneeskunde
66

Het jaar 66 is het 66e jaar in de 1e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië
Keizer Nero steekt de eerste (gouden!) spade in de grond voor het Kanaal van Korinthe. Tijdens het inwijdingsritueel van Poseidon, beginnen 6000 Joodse dwangarbeiders met de aanleg van het kanaal.
 Gaius Petronius Arbiter, Romeins schrijver, wordt in Cumae gearresteerd en door de Senaat beschuldigd van hoogverraad. Hij pleegt echter voor zijn executie zelfmoord.

Armenië
 Judas Taddeüs, een apostel van Jezus Christus, sticht het Klooster van Sint-Taddeüs in het noordwesten van Iran.

Palestina
Begin van de Joodse Oorlog: In Caesarea breken onlusten uit nadat de Grieken de synagoge hebben ontheiligd. De opstand breidt zich uit naar Jeruzalem, waar het Romeins garnizoen door de Zeloten wordt vernietigd.

Egypte
 Tiberius Julius Alexander wordt benoemd tot praefectus Alexandriae et Aegypti.

Geboren

Overleden 

 Claudia Antonia, dochter van keizer Claudius
 Gaius Petronius Arbiter, Romeins schrijver
 Junius Annaeus Gallio, Romeins consul en staatsman

00
Chromatische toonladder

In de muziekleer is een chromatische toonladder (afgeleid van het Griekse χρώμα : chroma = kleur) iedere twaalf-deling van het octaaf met bij benadering gelijke toonstappen.  Het gaat daarbij om iets anders dan een in een compositie voorkomende chromatische figuur (loopje): een stijgende of dalende reeks van na elkaar klinkende tonen van (vrijwel) gelijke duur en sterkte, met toonhoogten als in een bepaalde chromatische toonladder.  Ook in deze tweede betekenis wordt de aanduiding 'chromatische toonladder' wel gebruikt.

Soorten en gebruikssituaties 
Bij een gelijkzwevende chromatische ladder (of: een chromatische ladder in gelijkzwevende stemming) zijn alle twaalf toonstappen precies gelijk.

Bij een reine chromatische ladder (een chromatische ladder in reine stemming) zijn alle stappen heeltallige verhoudingen; zoals: pythagoreïsche chromatische ladders,  vijf-limiet stemming chromatische ladders,  zeven-limiet stemming chromatische ladders.

De aanduiding chromatische Zarlinoladder zou gebruikt kunnen worden voor de met vijf tussentonen aangevulde 7-tonige ladder van Zarlino; dit leidt echter op geen enkele manier tot een in de muziekpraktijk bruikbaar resultaat.

Niet-reine chromatische ladders vormen de toonvoorraad van middentoonstemmingen, getempereerde stemmingen en welgetempereerde stemmingen.

Notatievarianten in het notenschrift 
Over de keuze van voortekens bij het noteren van chromatische tonen en chromatische loopjes (veelal niet juist één octaaf lang) in notenschrift zijn de vakmusici het niet altijd eens. 
Bij de keuze tussen kruis of mol geeft het minimaliseren van het aantal benodigde herstellingstekens nogal eens de doorslag (daarom: kruisen bij een stijgend loopje, mollen bij een dalend).

Zie ook
 dodecafonie

Noten 

Muziektheorie
Dakstoel

Een dakstoel, of kapgebint is in de bouwkunde de balkconstructie die een schuin dak ondersteunt. Het bestaat uit een samenstel van geschoorde liggers (spanten en staanders die rechtstreeks bevestigd zijn op de muurplaat van een (dwars-) gevel. Een gebinte is een poortvormige dwarsdoorsnede van een dak, terwijl de dakstoel de totaalconstructie van gebinten en spanten is.

De verschillende gebintconstructies keren terug in de dakstoel. De staande stoel correspondeert min of meer met het langsgebint, de liggende stoel met het dwarsgebint. In het laatste geval komen de (schuine) jukspanten, jukdekbalken en gordingen (flieringen) in plaats van de gebintstijlen, dekbalken en gebintplaten. De staande (Duitse) stoel komt net als het langsgebint in Nederland weinig voor. Dat geldt ook voor Engelse constructies als krukgebint en kromstijlgebint. Typisch Nederlands is daarentegen het schaargebint met schuine schaarspanten en een nokgording. In dit verband wordt ook wel gesproken over een gordingenkap (Duits: Pfettendach), die zich door een vlakkere dakhelling onderscheidt van een eigenlijke sporenkap. Bij een eenvoudige sporenkap ontbreekt de dakstoel.

De hedendaagse terminologie wijkt enigszins af van de historische termen, met name welke in Vlaanderen werden gebruikt.

Vanwege de kosten en het gewicht wordt nog altijd meest houten balken gebruikt voor een dakstoel. Wanneer gebruikgemaakt wordt van stalen elementen, (I-profiel of H-profiel) kan de constructie echter sterk vereenvoudigd worden.

Het stoel-gedeelte in het woord heeft slechts indirect met een stoel te maken. Het is afgeleid van Middelhoogduits stolle ('steun, stijl'), Duits Stolle of Stuhl ('gestel'). In dezelfde zin wordt ook het woord klokkenstoel gebruikt als het gestel waarop een klok rust. Nauw verwant is het woord staal ('grondslag').

De dakstoel kan open of gesloten zijn, dat wil zeggen bekleed met planken of plaatwerk, waardoor de onderzijde van de dakbedekking al dan niet zichtbaar is. Met name bij de restauratie van oude boerderijen wordt het als nostalgisch ervaren om de dakstoel zo veel mogelijk in het zicht te laten in plaats van deze weg te werken, zoals bij de meeste moderne huizen gebeurt.

Literatuur
 Gerrit Berends, Historische houtconstructies in Nederland, 1996, 2e gecorr. dr. Arnhem 1999.
 E.J. Haslinghuis en H. Janse, Bouwkundige termen. Verklarend woordenboek van de westerse architectuur- en bouwhistorie, Leiden 2005.
 Patrick Hoffsummer (red.), Roof Frames from the 11th to the 19th Century. Typology and Development in Northern France and in Belgium (Architectura Medii Aevi, 3), Turnhout: Brepols, 2009. 
 Herman Janse, Houten kappen in Nederland 1000-1940, Delft en Zeist 1989.

Bouwkunde
Dak
Dakruiter

Een dakruiter is een torentje op de nok van een gebouw, vaak een kerk. Als ze op de kruising of viering van het gebouw staan, worden ze vieringtoren of vieringsdakruiter genoemd. In de negentiende eeuw kwam men ze wel tegen in de villabouw.

Dakruiters hebben geen eigen fundering: ze steunen op het dak en worden meestal in hout uitgevoerd, soms in metselwerk. Vaak zijn ze zes- of achtkantig. Om het dak niet te zeer te belasten, wordt de ruiter gewoonlijk licht uitgevoerd, bijvoorbeeld als lantaarn. Vooral stenen dakruiters bleken soms te zwaar, zodat het bouwwerkje weer verwijderd moest worden om het onderliggende bouwwerk te behouden. Dakruiters kunnen strikt op het dak staan, zodat ze van binnenuit niet toegankelijk zijn, maar kunnen ook op een opening in het dak staan.

In veel kerken is in de dakruiter een luidklok aangebracht, soms meerdere.

Een dakruiter kan ook een versierde nokpan zijn, als aanduiding dat de bewoner van de woning een belangrijk persoon was.

Galerij 

Toren
Onderdeel van een kerkgebouw
Diamantkop

Een diamantkop is een uit vier of acht facetten (vlakken) bestaande piramidevormige versiering of ornament. Door de schuin aflopende vlakken zorgt een dergelijk ornament meteen ook voor een goede afwatering. De diamantkop wordt dan veel gebruikt om palen aan de bovenzijde af te werken en afwaterend te maken. Voorbeelden zijn stenen grenspalen, of houten palen van hekwerken. Ook de bekende zwarte kunststof palen, die op kruispunten het langzame en het snelle verkeer scheiden, (de zwarte, vierkante palen, vaak met twee rood/witte strepen) hebben een diamantkop. Deze palen worden dan ook diamantkoppalen genoemd.

De diamantkop komt ook voor als versiering van de sleutel, de laatste steen in een van stenen gemaakte boog in bouwwerken. De diamantkop van pyramiden en obelisken wordt pyramidion genoemd.

Externe link 
Diamantkop als ornament

Architectuur
Cannelure

Cannelures of schaduwgroeven zijn verticale groeven in een zuil.

Toelichting
Bij de Dorische zuilen liggen de cannelures tegen elkaar aan, zodat er een scherpe overgang ontstaat. Bij de Ionische en Korinthische zuilen liggen de uithollingen of cannelures niet tegen elkaar; er ontstaat alzo een vlakke verticale strook tussen twee groeven. Daardoor verschilt de schaduwwerking tussen beide stijlen.

Het doel van deze versiering is het opwekken van een stijgende beweging in de zuil en het maskeren van de trommelnaden. Door het aanbrengen van cannelures ontstaat een dynamiek door de schaduwwerking waardoor de plasticiteit van de zuil verhoogt. De Romeinse zuilen zijn glad en vertonen geen cannelures.

Cannelures werden pas aangebracht nadat de zuil was opgericht, dit om te voorkomen dat de scherpe kantjes beschadigd zouden raken bij het opstapelen van de trommels.

Bouwtechnisch hebben cannelures geen enkele functie meer. Maar de oorspronkelijke oertempel was in hout en de zuilen werden met kleireliëfs bekleed en ingekleurd. Voor de bevestiging van de kleipanelen waren cannelures toen wel van betekenis.

Architectuur
Oud-Griekse architectuur
Zuil
Email cloisonné

Cloisonné is een techniek van emailleren, waarbij men geplette draad in bepaalde motieven of figuren op een metalen ondergrond bevestigt. Dat kan met lijm gebeuren maar ook doordat men eerst een laag email aanbrengt, vervolgens de draad daarop aanbrengt en het voorwerp in de oven verhit waarbij de draad gedeeltelijk in de laag email zakt. De tussenruimten tussen de stukken draad worden met verschillende kleuren emailpoeder bedekt. De geplette draad voorkomt dat tijdens het verhitten van het email de kleuren in elkaar overvloeien. Elke kleur is dus opgesloten in zijn eigen cel. Men kan de kleurvakken ook van elkaar scheiden door kleidammetjes. 

In China en Japan polijst men vervolgens het object net zo lang totdat er geen draad meer uitsteekt boven het email. In Nederland laten kunstenaars meestal de draad nog zichtbaar boven de emaillagen uitsteken.

Deze vorm van kunst werd reeds toegepast in de 5e eeuw v.Chr. en werd veel toegepast in de Byzantijnse architectuur. Tegenwoordig is China het belangrijkste productieland. In Nederland passen enkele emailleurs de techniek toe in hun kunstwerken.

Zie ook 
Cloisonnisme (postimpressionistische schilderstijl)
Champlevé (verwante techniek)
Lakverf

Externe link 
Demonstratie van de techniek door emailkunstenaar Jos Melchers 

Bewerkingstechniek
Edelsmeedtechniek