alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Verner von Heidenstam

C. G. Verner von HEIDENSTAM (naskiĝis la  - mortis la ) estis Sveda poeto, germandevena. Li gajnis la Premio Nobel de Literaturo en la jaro 1916 "rekone al sia graveco kiel reprezentanto de nova epoko en arto". Heidenstem iĝis simbolo de sveda nacia romantikismo kaj defendis ĝin en polemikoj kun anoj de la naturalismo de Strindberg. Ekde 1912 li aniĝis en la Sveda Akademio.

Li estis filo de oficiro. Dezirante fariĝi pentristo, li studis pentroarton en Romo kaj Parizo, sed pro sanmotivoj li devis ĉesigi la studadon. Tamen li ofte vojaĝis kaj siajn travivaĵojn literature prilaboris. Romane li revivigis la historian vivon de vikingoj.

Verkoj 
 Vallfart och vandringsår (Jaroj da pilgrimado kaj vagado, 1888)
 Hans Alienus (1892)
 Dikter (Poemoj, 1895)
 Karolinerna (Karolinanoj, 1897-1898)
 Heliga Birgittas pilgrimsfärd (Pilgrimo de sankta Brigita, 1901, historia romano)
 Ett folk (La popolo, 1902)
 Folkungaträdet (Arbo de Folkungoj, 1905-1907, historia romano pri vikingoj)
 Nya dikter (Novaj poemoj, 1915)
 Sista dikter (Lastaj poemoj, 1942)

Rete legebla esperante 

 Ĉe la limŝtono
 Somera lumo http://esperanto.nu/prismo/sz37.html 

Nobel-premiitoj pri literaturo
Svedlingvaj poetoj
Svedaj nobeloj
Membroj de la Sveda Akademio
Svedaj poetoj
Virgo (konstelacio)

Por aliaj konceptoj kun la nomo Virgo, vidu apartigan artikolon

Virgo aŭ Virgulino (latine Virgo) estas konstelacio de la tera ĉielo. Ĝi situas en la zodiako inter la Leono kaj la Pesilo.

Ĝi estas unu el la plej grandaj konstelacioj de la ĉielo.

Steloj 
La plej videbla stelo en Virgo estas Spiko (Spica) (α Vir), unu el la plej facile videblaj steloj en la ĉielo, daŭrigante la vojon el Granda Ursino al stelo Arkturo en la Bovisto.

Aliaj steloj estas β Vir (Zavijah), γ Vir (Porrima), δ Vir (Auva) kaj ε Vir (Vindemiatrix).

Mitologio 

Laŭ la helena mitologio Demeter tenere amis sian filinon Persefono. Sed iun tagon, la junulino malaperis. Demeter serĉis ŝin tra la tuta Olimpo dum naŭ tagoj. La dekan tagon, ŝi renkontis Helioson . Li rakontis al ŝi tion, kion li vidis: Hadeso forrabis Persefonon por ke ŝi fariĝu lia edzino en la Infero.

Demeter decidis venĝi ŝin. Ŝi foriris el Olimpo kaj venis en la homan mondon. Ŝi alivestis sin kiel maljuna virino. La reĝo Keleo, en Eleŭzisio, apud Ateno, dungis ŝin por varti siajn infanojn. Dumtempe, la plantoj ne plu kreskis. La homoj malsatis, kaj plendis al la dioj pro tiu katastrofo. Zeŭso petis Hadeson, ke li bonvolu redoni Persefonon. Sed la problemo estis, ke ŝi manĝis kelkajn semojn de granato en la mondo de la mortintoj. Pro tio ŝi ne plu povis reveni en la mondon de la vivantoj. Tamen Zeŭso konsentis, ke dum naŭ monatoj, ŝi vivu en la mondo de la vivantoj kaj dum tri monatoj en la Inferoj.

Tuj, kiam Demeter revidis sian filinon, floroj kaj plantoj elkreskis el la grundo, en nova printempo.
Tiel oni komprenas la ritmon de la sezonoj. Kiam Persefono reiras en la Inferojn, Demeter funebras, kaj vintro aperas.

En la nokta ĉielo brilas Demeter. Kiel konstelacio, ŝi nomiĝas Virgo. Ŝi situas sub la Bovisto kaj la Berenica Hararo, proksime al la Korvo. Ŝi portas garbon de tritiko en sia brako.

Astronomio 
Laŭ Okcidenta astrologio, Virgo estas zodiaka signo por naskitoj inter la 23-a de aŭgusto kaj la 22-a de septembro. Fakte, la Suno troviĝas en ĉi tiu konstelacio inter la 16-a de septembro kaj la 30-a de oktobro.

Referencoj

Vidu ankaŭ 

 
Konstelacioj
Zodiako
Andromedo (konstelacio)

Andromedo estas unu inter la 88 konstelacioj de la tera ĉiela mapo.

Ĝi enhavas la Andromedan Galaksion (M 31), la trian plej proksiman galaksion al nia propra (Lakta vojo), post la Magelanaj Nuboj.

Steloj 

Andromedo konsistas el kvar steloj, kiuj preskaŭ situas sur rekta linio. La plej brila, α Andromedae, nomiĝas ankaŭ Alferaco aŭ Siraho; ĝi havas magnitudon de 2,1 kaj situas ĉe la okcidenta ekstremo de la linio, lime al la konstelacio Pegazo. Iam ĝi estis atribuata al tiu konstelacio kiel δ Pegasi aŭ "ŝultro de la ĉevalo". Direkte al oriento sekvas la steloj δ, β (Miraĥ) kaj γ (Almaĥ), kiu en teleskopo aperas kiel pluropa stelo.

Ĉe la ne tre brila stelo υ (ipsilono) oni konstatis tri planedojn, kiuj havas masojn de 4,61, 2,11 kaj 0,71 jupiteraj masoj. Iom norde de β troviĝas stelo μ, kaj transe de ĝi, proksimume je la duobla distanco al β, troviĝas la Andromeda galaksio. Por ĝin vidi sen iloj necesas tre favoraj kondiĉoj.

Mitologio 

Laŭ la helena mitologio Kasiopeo estis tre bela virino. Ŝi edziniĝis kun Cefeo kaj tiel fariĝis la reĝino de la antikva Etiopujo. Iam ŝi fanfaronis pri sia beleco.

Ŝi certigis, ke ŝi estis pli bela ol la Nereidinoj. Ĉi tiuj estis la kvindek filinoj de la maljuna Nereo, kiu zorgis pri la pereintaj maristoj. La Nereidinoj akompanadis la dion de la maro, Pozidono. Kompreneble tia temereco malplaĉis al li. Li dronigis Etiopujon kaj sendis maran monstron por mortigi ĝiajn loĝantojn. Cefeo petis helpon de orakolo, ke li parolu en la nomo de la dioj. La orakolo konsilis al li oferi sian filinon Andromedo al la monstro. Pro tio, ŝi estis katenigita al rifo en la maro. Sed tute neatendite, alflugis Perseo.

Li ĵus senkapigis la Meduzon en norda lando. La Meduzo estis monstro, kiu havis serpentojn anstataŭ harojn. La kapon de la monstro Perso portis en sia sako. Rajdante la flugilhavan Pegazon hejmen, li ekvidis etulon sola sur rifo. Li malsupreniris kaj vidis belulinon, alkroĉigitan. Subite, li sentis sin enamiĝi en ŝin. Rapide, Perseo surmetis sian kaskon, kiu nevidebligis lin, metis al la piedoj la flugilhavajn sandalojn kaj per sia serpo, mortigis la beston. Kune la geamantoj forflugis ĝis la insulo de Serifo, unu el la Cikladoj en la Egea Maro. Tie vivis Danao, la patrino de Perseo.

Nuntempe la konstelacio de Andromedo brilas en la nokta ĉielo, ne malproksime de Perseo, Pegazo, Kasiopeo, ĉiuj aktoroj de la legendo. Keto, la marmonstro, fariĝis la konstelacio de la Baleno, iom pli sube.

Referencoj

Vidu ankaŭ

Eksteraj ligiloj 
 http://www.allthesky.com/constellations/andromeda 
 http://www.nightskyinfo.com/constellations/andromeda 

 
Konstelacioj
Berenica Hararo (konstelacio)

Berenica Hararo estas unu inter la konstelacioj de tera ĉiela mapo.

Unu inter la galaksioj trovantaj en tiu stelaro, NGC 4565, estas fama ĉar tre bone prezentanta formon de la galaksioj viditaj deflanke.

Ĉefaj steloj 
La Berenica Hararo ne enhavas rimarkinde helajn stelojn.
 , havante videblan magnitudon 4,23, estas la plej hela stelo en la konstelacio; ĝia absoluta magnitudo estas nur iom pli granda ol tiu de la Suno, kio ebligas tujan komprenon pri kiom malgrandiozus la Suno vidate je distanco de 27 lumjaroj.
  havas videblan magnitudon 4,35, kaj distancas 47 lumjarojn de la sunsistemo. Laŭ la tradicia bildigo de la konstelacio, ĝi simbolas la gemon en la krono de Berenico.
  estas oranĝkolora giganta stelo havanta magnitudon 4,35, malproksima 170 lumjarojn.

Aliaj objektoj 
La Berenica Hararo abundas je malproksimaj galaksioj (ĉirkaŭ 200 milionoj da lumjaroj). Inter ili la galaksio M99 ofte bildatas en astronomiaj libroj, ĉar ĝi tre imprese kaj tipe montras la formon de spirala galaksio.

Alia galaksio, M64, distanca 17 milionojn da lumjaroj, estas bone konata de astronomoj, ĉefe de malprofesiuloj.

Mitologio 
La mito de ĉi tiu konstelacio venas el historia persono, la reĝino Berenico la 2-a de Egiptio. Laŭ la legendo, ŝi votis oferi sian longan, belegan hararon se ŝia edzo revenos sekure de batalo. Li revenis, kaj ŝi tondigis la hararon kaj metis ĝin en la templon de Afrodita. Sekvantatage ili malaperintis. Por pacigi la koleregajn gereĝojn, la ĉefsacerdoto diris ke la ofero tiam plaĉis al la diino ke ŝi enĉieligis la hararon kiel konstelacion, indikante kosmoregionon kiu antaŭe konsideriĝis vosto de Leono. Tiu afero estis atribuita al Konon de Samos.

 
Konstelacioj
Oriono (konstelacio)

Oriono estas unu inter la konstelacioj de tera ĉiela mapo. La nomo devenas de la grekmitologia heroo Oriono.

Balteo de Oriono 

Aparte bone rekoneblaj sur la ĉielo estas la tri steloj rektvicigitaj nomitaj "la balteo de Oriono". Ĝi inkluzivas la stelojn Betelĝuzo kaj Riĝelo. Oni nomas popole en Brazilo Balteon de Oriono "As Três Marias" (La Tri Marioj), laŭ kristana mondkoncepto.

Mitologio 

Laŭ la helena mitologio Oriono estis fama ĉasisto en Beotio kaj tre bela viro. Li estis la filo de Pozidono kaj Euryale. Tiel alta li estis, ke lia kapo elstaris el la ondoj, kiam li promenis en la maro.

Iun tagon sur la insulo Chio, li enamiĝis en la filinon de la reĝo Oenopio, Meropo. Sed, nur kondiĉe, ke li mortigu ĉiujn sovaĝajn bestojn sur la insulo, li estu permesata edziĝi kun ŝi. Kvankam li plenumis sian taskon, la reĝo rifuzis doni sian filinon. Malkuraĝigite Oriono drinkis tro da vino kaj ebriiĝis tiom, ke li eniris la ĉambron de Meropo kaj provis perforti ŝin. Oenopio krevis al li la okulojn kaj ĵetis lin sur la strandon.

Laŭ la oraklo se li iros orienten kaj direktos siajn okulojn al la subiranta Helioso, li retrovos vidadon. Oriono eniris boaton kaj remis, gvidate per la martelo de iu Ciklopo. En Lemnos, Hefesto pruntedonis al li la forĝiston Cedalion. Sidante sur liaj ŝultroj Cedalio gvidis lin trans terojn kaj marojn ĝis la pordo de la oriento. Tie li enamiĝis en la fratinon de Helioso, Eoso. Li rigardis Helioson kaj denove kapablis vidi.

Nun li volis venĝi kontraŭ Oenopio. Unue li iris al Chio sed ne trovis lin. Poste, li serĉis en Kreto, sed vane. Tamen tie li renkontis Artemiso-n, kiu ŝatis ĉasi same, kiel li. Li enamiĝis en ŝin. Ŝi proponis ĉasi kun li kaj petis, ke li forgesu sian venĝadon.

Sed Apolo, kiu estis frato de Artemiso, estis ĉagrenita pro tiu amo. Li petis al la patrino Tero, ke iu skorpio postkuru lin. Oriono atakis la skorpion unue per sagoj, poste per sia glavo kaj fine plonĝis en la maron kaj naĝis al Deloso esperante, ke Eoso protektu lin tie.

Tiam Apolo alvokis Artemison. Li kredigis ŝin, ke tiu vidata kapo fore sur la maro estis tiu de kruela homo. Artemiso tuj prenis sagon kaj trafis la kapon. Ŝi naĝis ĝis la mortinto kaj tuj komprenis sian eraron. Ŝi plorpetis Asclepion, ke li revivigu lin. Sed Zeŭso definite mortigis Oriono.

Tiam Artemiso metis la bildon de Oriono inter la steloj sed je la kontraŭa parto de la skorpio. Tiel ili neniam renkontiĝas. Kiam Oriono leviĝas oriente, Skorpio subiras okcidente.

Eksteraj ligiloj 
 Belaj fotoj de la balteo de Oriono

 
Konstelacioj
Cigno (konstelacio)

Cigno estas unu inter la konstelacioj de la tera ĉiela mapo. Ĝi bone videblas dum aŭgusto kaj estas inter la plej bone rekoneblaj.

La alfa stelo  nomiĝas Deneb el la araba lingvo, kaj signifas "vosto". Ĝi estas la plej brila stelo en Cigno kaj la 19a plej brila stelo en la nokta ĉielo, kun averaĝa ŝajna magnitudo de +1.25.

Mitologio 

Laŭ la helena mitologio Orfeo ludadis liron dum sia tuta vivo. Li partoprenis la ekspedicion de la Argonaŭtoj por preni la Oran Ŝaffelon. Danke al sia muziko, li haltigis rokojn, kiuj minacis frakasi la ŝipon. Li kuraĝigis la ramistojn, li ensorĉis la serpenton, kiu prigardis la Oran Ŝafelon, li venkis la Sirenojn.

Li amegis Eŭridikon. Kiam ŝi mortis, li malsupreniris en la inferon por serĉi ŝin. Bedaŭrinde, li retrorigardis dum sia suprenvojaĝo, kaj ŝi mortis duan fojon.

Nuntempe Orfeo flugas en la nokta ĉielo, ĉar li fariĝis la konstelacio de la Cigno. Kompreneble la Liro muzikas apud li.

Vidu ankaŭ

Referencoj 

 
Konstelacioj
Eridano (konstelacio)

Eridano estas unu inter la 88 konstelacioj de tera ĉiela mapo.

 
Konstelacioj
Cindra merkredo

Merkredo de la cindroj estas la unua tago de la fastsezono de Karesmo por la plej multaj okcidentaj kristanaj eklezioj. Ĝi estas la kvardeksesa tago antaŭ Pasko, la plej granda festo de la Kristana jaro, (la kvardeka, se oni ne nombras la dimanĉojn (ĉar ĉiu dimanĉo estas festotago de la reviviĝo de Kristo, kaj do ne povas esti tago de fasto). Ĝi do ĉiam devas esti Merkredo.

Ĝi nomiĝis Merkredo de la cindroj ĉar laŭ la liturgia tradicio por tiu tago, la sacerdoto metas cindrojn sur la kapon de la kredantoj, kaj diras al ili: "Konvertiĝu kaj kredu al la evangelio" aŭ "Memoru ke vi estas cindro, kaj cindro vi redevenos". Tiamaniere la sezono de Karesmo komencas kun rememoriĝo de nia morto--bonega kialo por la fasto kaj preĝado de Karesmo, kiuj estas por la kredantoj preparoj por la morto, ĉar ili celas remeti la kredanton en la bonan vojon kun Dio.

La origino de la ceremonio kaj celebrado kunligas la memoron al penitenca disciplino de la unuaj kristanaj jarcentoj kiam en tiu tago la publikaj pekintoj nun petantaj la repacigon kun Dio kaj la eklezia komunumo ricevis cindrojn sur la kapo kaj komencis eĉ ekstere konduti laŭ pentofara penitenco, por fine ricevis la repacigon dum la Sankta Semajno.

La surŝutado de la kapo per cindroj ripetas similajn gestojn priskribitajn en la edifaj popolecaj rakontadoj kiel en Jona kaj Judito de la Malvova Testamento.

En kelkaj landoj kaj epokoj ekzistis ceremonioj rilate la cindrojn de la bruligitaj mortintoj, kiel ekzemple en Barato; en aliaj malpurigi la hararon aŭ la haŭton per cindro estas simbolo de ĉagreno aŭ religia doloro. La okcidentaj (t. e. latinaj) katolikoj celebras ankoraŭ la cindran merkredon, kiam pastro markas per cindro krucon sur la frunto de kredantoj, kiel simbolo de memoro, ke oni mortos kaj oni iĝos cindro. Tio okazas la unuan tagon de Karesmo, post karnavaloj, por marki la komencon de dolora epoko de memorigo de la morto de Kristo.

En fama romano Cent jaroj da soleco de la kolombia romanisto kaj Nobel-premiito Gabriel García Márquez oni markas tiun cindran merkredon 13 samnomajn fratojn per nelavota cindro kaj tiuj malaperontaj krucoj markos la gefratojn al la malamikoj, kiuj per tio scios kiuj ili estas kaj mortigos ilin.
Karesmo

Karesmo estas fasto de la kristana jaro, komencante post karnavalo ĉe la Merkredo de la cindroj kaj finante ĉe Pasko. Ĝi do daŭras la kvardek tagojn antaŭ Pasko, nenombrante la dimanĉojn (ĉar ĉiu dimanĉo estas festo de la reviviĝo de Kristo, kaj do ne povas esti fastotago). La dimanĉoj de Karesmo do ne estas nombrigataj kiel tagoj de la kvardektaga fasto, ili tamen estas tagoj en la sezono de Karesmo.

Ĝi memorigas pri samtempa fastado de Jesuo en dezerto antaŭ ekprediki.

Iuj kristanoj kredas ke tiu sezono preparas la Kristanojn por la Pasko, per la fasto kaj la preĝo, por ke ĉiuj povu festi Paskon en bona rilato kun Dio. Sed aliaj kristanoj kredas la jenan biblian skribaĵon, kiu implikas ke per la Pasko mem (t.e. la morto kaj reviviĝo de Kristo), kaj ne per fastado/preĝado, oni povas havi bonan rilaton kun Dio:

"ni, estante malamikoj, estas repacigitaj kun Dio per la morto de Lia Filo" (de Romanoj 5)

La liturgia koloro por Karesmo estas la purpuro.

En kristanaj landoj, la vorto "karesmo" estas foje ankaŭ uzata de la islamanoj por signi sian fastomonaton Ramadano.

Karesmo en Panamo
La plimulto de la panama popolo estas katolika. Post la karnavalo, la katolika eklezio festas karesmon, kiu estas kvardek-taga periodo de spirita preparo por la Sankta Semajno. En Panamo, karesmo estas bona tempo por vendistoj de fiŝoj kaj aliaj mar-viandoj, ĉar ĉiu vendrede, laŭ tutmonda katolika tradicio, multaj preferas ne manĝi bovan viandon, kiu kutime estas la plej ofte manĝata viando en Panamo. (La oficiala malpermeso eklezia nuliĝis antaŭlonge.)

La Katolika Eklezio petas al la kredantoj, ke ili faru personan oferon je ĉiu vendredo dum la karesmo. La nuntempa Eklezio ofte klarigas, ke tiu ofero ne nepre devas esti la manĝado de fiŝo (kiu certe estas bon-gusta kaj sana viando) aŭ eĉ la ne-manĝado de bova viando: la ofero povas esti alia afero laŭ ĉiu persono.

Sed la tradicio plu daŭras kaj la vendreda manĝado de bova viando dum karesmo plu estas anstataŭata de la manĝado de fiŝo.

Vidu ankaŭ 

 Asketismo
 Cindra merkredo
 Sankta ĵaŭdo
 Sankta vendredo
 Sankta sabato
 Sankta semajno
Budao

Budao povas esti:

 esperantigo de Buda, hungara urbo, nun parto de Budapeŝto
 alia esperantigo de Budho
Tanzania Esperanto-Asocio

Ne konfuzu kun Esperanto-Asocio de Tanzanio (EATA)

La Tanzania Esperanto-Asocio (TEA) estas la landa Esperanto-asocio en la orientafrika ŝtato Tanzanio. La asocio fondiĝis en 1992 kaj havas sian sidejon en la iama ĉefurbo Daresalamo. Nuna kunordiganto de la asocio laŭ la stato de aprilo 2010 estas Matabaro Minani. Unua asocia prezidanto post la fondiĝo inter la jaroj 1992 kaj 1996 estis Mramba Simba.

Vidu ankaŭ 
 Listo de tanzaniaj esperantistoj

Eksteraj ligiloj 
 bazaj informoj pri la asocio en la retejo de UEA
 La historio de TEA estas nur parte dokumentita. Detala raporto pri ĝia ekesto kaj kresko inter 1981 kaj 2000, verkita de ĝia "mentoro" Nino Vessella, troviĝas en la retpaĝo "Tanzania agado"

Tanzaniaj Esperanto-asocioj
Organizaĵoj fonditaj en 1992
Daresalamo

Daresalamo (: دار السلام;  Dar-es-Salaam; slange: Bongo) estas la plej granda urbo, la ekonomika centro, universitata urbo kaj la iama ĉefurbo de Tanzanio. En 2003 ĝi havis 2,5 milionojn da loĝantoj, kaj tiu nombro duoblis malpli 20 jarojn poste. Ĝi estas havenurbo apud la Hinda Oceano. Ĝia nomo signifas "ejo de paco" en la araba lingvo.

Geografio 
Daresalamo troviĝas sur ebenaĵo laŭ la Hinda Oceano.

Historio 
Antaŭ la koloniado la urbo estis impona havenurbo. La unua eŭropano estis tie Albert Roscher el Hamburg en 1859, pli frue portugaloj priskribis la urbon. Antaŭ la germana erao la urbo estis grava centro de arabaj sklavokomercistoj. La germanoj establis stacion en 1887, baldaŭe fervojo estis konstruita. Daresalamo iĝis ĉefurbo de la germana kolonio. Dum la 1-a mondmilito la britoj okupis la tutan kolonion. En 1961 la urbo iĝis ĉefurbo de sendependa lando Tanganjikio, poste ĝi estis la ĉefurbo de Tanzanio ĝis 1973, kiam Dodomao iĝis la nova ĉefurbo.

Vidindaĵoj 
 katedralo omaĝe al Sankta Jozefo de 1902
 botanika ĝardeno
 Msasani Village: fiŝkaptista vilaĝo, 5 mejlojn norde de Daresalamo.
 Bagamoyo: iama sklavkomerca centro, 75 km-ojn norde de Daresalamo. Katolika misio.
 The National Museum: Nacia Muzeo situanta en Botanika Ĝardeno.
 The University of Dar es Salaam: Universitato de Daresalamo, 13 km-ojn for de la urbo.
 The Mnazi-Mmoja Park: Parko situanta apud Jamhuri/Uhuru Stratoj.
 Kariakoo Market: Bazaro de Kariakoo.
 The village Museum: Vilaĝa Muzeo, 10 km-ojn de la urbo.
 Oyster Bay: Strando, 6 km-ojn de la urba centro.

Klimato 
Daresalamo havas tropikan klimaton, ja ekvatoro estas proksime. Jare pluvas po 1100 mm. La temperaturo estas konstante ĉirkaŭ 30 °C.

Trafiko 

Daresalamo havas internacian flughavenon. La urbo estas nodo de fervojoj kaj vojoj. Ankaŭ la haveno havas grandan trafikon.

Vojaĝado al urbaj kaj antaŭurbaj partoj de la urbo estas disponigita de la pasaĝerfervojo de Daresalamo.

Stacidomo  estas unu el la finstacioj de la TAZARA linio al Zambio.

Servoj 
 Universitato de Daresalamo

Ĝemelurboj 
  Hamburg, Germanio
  Samsun, Turkio
  Jivu (aŭ Yiwu), Ĉinio

 
Urboj de Tanzanio
Milionurboj
Iamaj ĉefurboj
Marhavenaj urboj
Skarabo

Skarabo (Scarabaeus) aŭ sterkoskarabo formale estas genro el familio de skarabedoj, karakterizata per lamenformaj kornoj kaj metanta la ovojn en sterkoglobetojn. Tia besto estas koprofago, ĉar ĝi nutriĝas nur per stala sterko aŭ similaĵoj. Sterkoskaraboj estas skaraboj kiuj manĝas fekaĵojn.

Neformale oni uzas la nomon skarabo por ĉiuj koleopteroj; tial, por kontrasto, oni ofte uzas la terminon "sterko-skarabo" por emfazi, ke temas pri la malvasta senco, kiun priskribas tiu ĉi artikolo.

Skarabo estis grava religia simbolo en la Antikva Egiptio. Skarabo puŝante sian pilkon memorigas la vojon de la Suno tra la ĉielo. La skarabido, kiu naskiĝas el la pilko kiu nutris ĝin dum la gravedeco estis komparata al la naskiĝo de la Suno ĉiumatene sur la horizonto. La skarabo estas gravegaĵo: ĝi entenas la sunan dion renaskiĝantan ĉiumatene je tagiĝo, ĝi estas simbolo de renaskiĝo por mortintoj kaj protekta emblemo por vivantoj  .

La filmo Microkosmos montras scenon, en kiu skarabo rulas sian bovfekan globeton. Oni haltigis ĝin per pikilo antaŭ la globeto, kaj la skarabo provas kaj poste eltrovas manieron elturniĝi kaj pluiri. La plej eksterordinara afero tamen ne videblas en la filmo: Por filmi tiun scenon, oni devis refari plurfoje la okazon: kaj la skarabo jam travivinte la saman situacion, ĉiufoje elturniĝis pli kaj pli rapide! Tio montras, ke akiro de sperto kaj profito eblas ĉe la insektoj.

Bildogalerio

Referencoj 

 
Skarabedoj
Manĝokutimoj
Egiptaj simboloj
Togo

Togo (latine toga) estas vira vesto de la antikvaj Romanoj, portata super la tuniko, konsistanta el vasta lana tuko, kiun oni drapire volvis ĉirkaŭ la korpo, lasante libere la dekstran brakon.

Ĝi longis 5 metrojn kaj larĝis 3 metrojn. La koloro estis ordinare blanka, sed dum funebro oni portis malhelan. La eminentaj oficistoj havis purpur-orlan togon. La togo de la sieĝinta militestro dum la triumfo estis tute purpurkolora, brodita kun oraj palmofolioj. La konkurantoj por iu oficejo pretigis sian togon al bela blanko (Togati candida, el tio originas la vorto candidatus-kandidato).

Romio
Tradiciaj vestoj
Orlo

Orlo estas refaldita sekcio de ŝtofo laŭ tranĉita rando de la ŝtofo, kiun oni kudras per fadeno. Ĝi protektas la randon kontraŭ disfibrado kaj beligas ĝin.
eta|Duobla orlo

Laŭ Francisko Azorín orlo estas Ornamo farita ĉirkaŭ margeno de karto, ŝildo, tuko, k. c. Li indikas etimologion el la latina orla, orula, el ora (bordo). Kaj li aldonas la terminon orli, por ornami per orlo.

Vidu ankaŭ 
 Kunkudro

Notoj 

Konstruado
Arkitekturo
Arto
Kudrado
Maniko

Por la maro, vidu Manika Markolo.
Por la Franca departemento, vidu Manche.
Maniko estas parto de la vesto, kovranta la brakon.

Esprimoj:
Kurtmanika (duonmanika) ĉemizo, senmanika vesto, raglana maniko

Maniko estas tubforma tolaĵo ĉe aerodromoj, montrante la direkton kaj forton de la vento.

Vesteroj
Seria murdisto

Seria murdisto estas tipe difinita kiel persono, kiu murdis tri aŭ plu homojn dum pli ol monato da tempo kun "malvarmiĝa periodo" inter la murdoj, kaj kies motivo por murdi ĝenerale baziĝas sur psikologia gratifiko. Kelkaj fontoj refutas "tri aŭ plu"-kriterion kaj difinas la termon kiel "serio da du aŭ plu murdoj, faritaj kiel apartaj eventoj, ĝenerale, sed ne ĉiam, de sola atakanto" aŭ, inkludante vivkarakterizaĵojn, minimumo de du murdoj. Ofte seksa elemento envolvas en murdojn, sed la FBI deklaras, ke motivoj por seria murdo inkludas "koleron, afekcion, financan profiton kaj allogon de atento". La murdoj eblas esti provitaj aŭ plenumitaj en simila stilo kaj la viktimoj povas havi ion komunan, ekzemple, okupon, rason, aspekton, sekson aŭ aĝan grupon.

Seria murdisto ne signifas saman kiel amasmurdisto, nek kiel amokmurdisto, kiu faras murdojn en du aŭ pli lokoj preskaŭ sen paŭzo inter ili.

Klasifiko

Konduto 
La "Manlibro pri klasifiko de krimoj" de FBI dividas seriajn murdistojn laŭ konduto al tri tipoj: organizitaj, disorganizitaj kaj miksitaj murdisoj.

Organizitaj/nesocialaj murdistoj kutime havas intellekton pli altan ol mezumo. Ili planas siajn krimojn skrupule, murdas viktimojn en unu loko, lasante kadavron en alia loko. Ili kutime bone komprenas homan psikologion, konas metodon kiel allogi viktimon al loko kie ili povas murdi ĝin nerimarkeble. Ekzemple, Ted Bundy prezentis al viktimo sian handon envolvitan en gipso, reprentante vundon, kaj petis helpi ĝisporti ion ĝis lia aŭto, kie li senigis viktimon de konscio kaj veturigis ĝin for. Aliuloj celas en prostitutinojn, kiuj estas pretaj foriri kun nekonato. Organizitaj murdistoj bone kontrolas krimscenon, ofte havas profundan scion de juĝa scienco, danke al kio ili povas sukcese kaŝi spurojn de siaj krimoj, ekzemple enfosi kadavron en teron aŭ deĵeti en riveron. Ili observas siajn krimojn en novaĵoj kaj ofte fieras pri tio, kiel tio estus "granda projekto". La organizita murdisto ordinare estas sociale adaptita, havas familion, amikojn. Se tia murdisto estas kaptita, ĝiaj konantoj ofte priskribas ĝin kiel bona kaj neofenda homo. Ekzemploj de organizitaj murdistoj estas Ted Bundy, John Wayne Gacy, Sergej Tkaĉ.

Disorganizitaj/malsocialaj murdistoj kutime havas fortan mencan malsanon aŭ demencon. Ili ne spuras siajn viktimojn, murdas "unuan trafitan", ne penas kaŝi konviktaĵojn kaj kadavron. Ili estas sociale neadaptitaj, senlaboraj aŭ havas laboron nepostulantan altan kvalifikon aŭ komunikadon kun homoj. La ekzemplo estas Richard Chase.

Filmo kaj romano 
Seriaj murdoj ĉiam okupas la fantazion de la socio kaj tial ankaŭ estas ofta motivo de filmo kiel ekzemple Ĵakvo la Buĉisto.

Listo de seriaj murdistoj 
 Dr John Bodkin Adams
 Harold Shipman
 Joĉjo la Buĉisto ("Jack the Ripper")
 la cincinnata strangolisto
 Charles Manson
 Henri Désiré Landru
 Marcel Petiot

Vidu ankaŭ 
 Amasmurdisto

Eksteraj ligiloj 

 http://www.crimelibrary.com/serial_killers/index.html  
 http://www.mayhem.net/Crime/serial.html 
 http://forensic.to/webhome/venoutsos/Serial_Killer_Thesis.htm  
 http://fi.wikipedia.org/wiki/Luokka:Sarjamurhaajat
Spermaceto

Organika kemio > estero

Spermaceto estas oleosimila maso troviĝanta en la kapo de makrocefalo. Ĝi rigidiĝas post la malvarmiĝo. Ĉefa substanco estas la palmitat-acida cetil-estero (C15H31-COOC16H33 el cetilalkoholo CH3(CH2)14CH2OH) + palmitata acido CH3(CH2)14COOH (saturita grasacido) kaj nesaturitaj molekuloj.

La temperaturo de fandopunkto estas 50 Co.

Nuntempe uzatas en dermatologio. 

Cetacoj
Fezo

Fezo estas ĉapo el ruĝa aŭ blanka drapo (lano) kun pendanta (blua aŭ nigra) kvasto en la arabaj landoj kaj en Orient-Azio. La nomo venas de la urbonomo Fez de Maroko.
En malnovaj tempoj oni ĉirkaŭvolvis ĝin per turbano.
En la Otomana imperio la surhavo de fezo estis deviga, sed en 1925 Mustafa Kemal Atatürk malpermesis tion en Turkio .

Vidu ankaŭ 
 Songkok

Kapvestoj
Kvasto

Kvasto estas aro de pendantaj mallongaj fadenoj en formo de tufo aŭ peniko fine de ŝnuro. Kvastoj celas ornami vestojn aŭ meblojn, kusenojn aŭ kurtenojn. Supre ili kutime limiĝas de arte plektita nodo.

Ĉe bestoj oni ankaŭ nomas la haran finon de vosto "kvasto". La samo validas por la vostofinoj de fantaziaj bestoj kaj mitologiaj kreaĵoj kiel ekzemple drakoj aŭ diabloj.

Vidu ankaŭ 
 Cicito

Vesteroj
Efodo

Efodo () estas hebrea pastra vesto, priskribita en la Malnova testamento, Eliro, Dua Libro de Moseo, 28-a ĉapitro, versetoj 31-35:
31 Kaj faru la tunikon de la efodo tutan el blua teksaјo. 32 La aperturo por la kapo estu en ĝia mezo; ĉirkaŭ la aperturo estu teksita bordero, kiel ĉe aperturo de ŝildo, por ke ĝi ne disŝiriĵu. 33 Sur ĝia malsupra rando faru granatojn el blua, purpura, kaj ruĝa teksaјo, ĉirkaŭe sur ĝia malsupra rando, kaj inter ili ĉirkaŭe orajn tintilojn. 34 Ora tintilo kaj granato estu ĉirkaŭe sur la malsupra rando de la tuniko. 35 Ĝi estu sur Aaron dum lia servado; por ke oni aŭdu sonon de li, kiam li eniros en la sanktejon antaŭ la Eternulon kaj kiam li eliros, kaj por ke li ne mortu.

Biblio
Judaj religiaj vestoj
Pastreco en judismo
Kitono

Kitono aŭ ĥitono (malnovgreke  chiton) estas helena tuniko (subvesto) ligita per agrafo. Ĝi estis portata de liberuloj tiel, ke ĝi tuŝis ambaŭ ŝultron, ĉe la sklavoj la dekstra ŝultro restis nekovrita.

Laŭ la greka verkisto Palaifato, la
amazonoj estis viroj kiuj surhavis kitonon tiel, kiel trakiaj virinoj.

Notoj 

Grekio
Tradiciaj vestoj
Bisino

Bisino (devenanta el la greka bussos por linaĵo) estas antikva tolo, nomata ankaŭ marsilko, ĉar ĝi konsistas el fibroj sekreciitaj de pieda glando de plumoŝeloj (duvalvuloj) (precipe Pinna nobilis). Unu speco estis uzata por la mumioj.

Bibliografio 
 Adamo Fabbroni, Del Bombice e del Bisso degli antichi, Stamperia del Costantini, Perugia, 1783
 Pietro Lazzarini, Bisso e porpora: il b. Angelo Orsucci, domenicano lucchese (martire nel Giappone), Società Editrice Internazionale, Torino, 1950
 Daniel McKinley, Pinna and her silken beard: a foray into historical misappropriations, in: Ars Textrina – A Juernal of Textiles and Costume, Volume 29, Giugno 1998, Charles Babbage Research Centre for the Editorial Board, Winnipeg, 1998
 Evangelina Campi, La seta del mare: il bisso: storia, cultura, prospettive, Scorpione Editrice, Taranto, 2004, ISBN 978-8880991380
 Felicitas Maeder, Ambros Hänggi, Dominik Wunderlin, Bisso marino. Fili d’oro dal fondo del mare – Muschelseide. Goldene Fäden vom Meeresgrund, Catalogo della Mostra (Basel, 19 marzo-27 giugno 2004), 5 Continents Editions, Milano, 2004, ISBN 978-8874391141
 Susanna Lavazza, Dal buio alla luce, il bisso marino e Chiara Vigo, Cartabianca Publishing, Trevignano Romano, 2012, ISBN 978-8888805016
 Susanna Lavazza, Chiara Vigo - L'ultimo Maestro di bisso, Carlo Delfino editore, Sassari, 2014, ISBN 978-8871387857
 Rossana Cingolani, Chiara Vigo, l'ultimo Maestro di Bisso Marino, Carlo Delfino editore, Sassari, 2014, ISBN 66000008880100000000
 Eduardo Delehaye, Il bisso una fibra misteriosa fra storia e letteratura, Carlo Delfino editore, Sassari, 2016, ISBN

Vidu ankaŭ 
 Sardio

Anatomio
Malakologio
Ponĉo

Ponĉo (el la keĉua Punchu aŭ el la mapuĉa Pontro) estas lana kovrilo meze kun fendo por trapasi la kapon, uzata en Sud-Ameriko kiel mantelo.

Vestoj
Tradiciaj vestoj
Burnuso

Burnuso estas longa berbera mantelo kun kapuĉo. Ĝi estis tradicie pretigita el lano.

Tradiciaj vestoj
Turbano

Turbano (el la persa: dulband, tra la turka: tülbent) estas kaptuko de orientaj popoloj, konsistanta el tukstrio plurfoje volvita ĉirkaŭ la kapo.

La sika turbano kuntenas la longan hararon.

La ŝarifa turbano estas verda, tiu de sajidoj nigra. Ankaŭ multaj ne-ŝarifaj kaj ne-sajidaj islamanoj portas turbanon. Transdonita diraĵo estas: "Portu turbanon kaj tiel distingiĝu de la popoloj, kiuj estis antaŭ vi" . La korano tamen ne speciale rekomendas la turbanon, kvankam iuj konkludas el ĝi, ke anĝeloj portas turbanojn.

Vidu ankaŭ
Flavaj Turbanoj

Kaptuko

Referencoj 

Kapvestoj
Punto

Punto estas maldensa, delikata plektaĵo el kotonaj, linaj aŭ silkaj fadenoj.

La maŝoj de la punto prezentas artajn formojn, desegnaĵojn. La puntoj estas fareblaj per diversaj iloj (kiel bobenoj, kudrilo, hokstangetoj, trikiloj aŭ speciala maŝino) aŭ laŭ diversaj metodoj (kudrita, trikita, brodita, batita, maŝina); la plej komplikaj kaj belaj estas tiuj faritaj sur speciala kuseno kun pingloj kaj bobenoj.

En diversaj regionoj la popolo faris specialajn formojn, desegnaĵojn, tiel ni parolas pri famaj puntoj kiel punto de Alençon, Bruĝo, Bruselo, Meĥleno, Valencieno, Kiskunhalas, Csetnek ktp. Nuntempe permaŝina punto fabrikatas en Kalezo kaj Caudry.

Belga kolor-kodo 
Inter 1911 kaj 1959 en Bruĝo ekzistis instruista lernejo kiu celis plibonigi la instruadon de la puntfaristinoj, kies kono tradicie estis transdonita de patrino al filino. El la lernomaterialo de tiu lernejo ekestis la belga kolor-kodo (ankaŭ nomata bruĝa kolor-kodo). Tiu kodo sur la baza desegnaĵo per koloro indikas la funkcion de la fadenoj kaj estas internacie akceptata.

Punto kaj moderna teknologio 
Moderna aplikaĵo de punto ankaŭ inventita en Belgio estas Unlace : 'puntita' termokroma vestaĵo, kiu ŝanĝas de koloro post tuŝo kaj/aŭ korposinteno.

Vidu ankaŭ 
 Makrameo
 Tulo (teksaĵo)

Eksteraj ligiloj 

 anglalingva TTT-paĝaro kiu prezentas multegajn diversajn puntostilojn kaj kiel rekoni ilin
 pri historio de punto en norda Francio
 TTT-paĝo (franclingve) pri la Alençon-punto 
 angla- kaj franclingve pri pluraj punto-tradicioj en pluraj landoj
 Hungara Punto Galerio 
 historio de punto de Plauen 1890 - Plauener Spitze 
 Leksikono de puntfarado (nl-fr-en-de)

Galerio

Referencoj 
Arto
Kulturo
Teksaĵoj
Maŝo

Maŝo nomiĝas ĉiu el la nodoj de trikaĵo aŭ kroĉetaĵo. Se oni ripetas tiajn nodojn, oni parolas pri maŝaro.

Maŝo povas ankaŭ esti:

 Bukleto formita per interplektiĝo de la fadenoj en trikita teksaĵo aŭ en reto nodo, banto.
 Malplena spaceto inter la plektitaj fadenoj de teksaĵo aŭ reto. Laŭ Francisko Azorín maŝo estas Spaco inter la kunplektitaj fadenoj de reto, de teksaĵo. Li indikas etimologion el la latina macula (maŝo).
 Buklo, laŭvole streĉebla aŭ malstreĉebla, formita per ŝnuro kaj povanta servi por ĉirkaŭkapti, ĉirkaŭlavi, premsufoki kc.

Maŝkuto estas tipo de armaĵo konsistanta el malgrandaj metalaj ringoj ligitaj kune laŭ modelo por formi maŝon. Ĝi estis ĝenerale en ofta milita uzado inter la 3a jarcento a.n.e. kaj la 14a jarcento d.n.e.

Vidu ankaŭ 
 Trikado
 Trikmaŝino
 Kroĉetado
 Lano
 Lazo

Notoj 

Fabrikado
Ŝatokupoj
Teksaĵindustrio
Talio (korpa parto)

Talio estas parto de la homa korpo inter la brusto kaj la koksoj. Ĝi estas la plej mallarĝa parto de la trunko, ĝi ekzistas kaj ĉe insektoj (inter torako kaj abdomeno) kaj ĉe la plej multaj vertebruloj (inter la brusto kaj koksoj). 

Ĉe homoj la talio estas plej ofte la loko, kien oni metas la zonon. Ĉe virinoj la talio troviĝas ĉirkaŭ 2 aŭ 3 cm super la umbiliko, ĉe viroj la situo povas varii kaj la talio troviĝas aŭ super aŭ malsuper la umbiliko. Virinoj kutime havas pli mallarĝan talion ol viroj.
Ĉe trodikiĝintaj homoj la difino "malplej larĝa loko de la trunko" ne validas.

Sane plej bonan talio-kokso-rilaton oni konsideras ĉe viroj malpli ol 1,0, ĉe virinoj 0,85.

Por atingi mallarĝajn taliojn (talio-kokso-rilato je 0,7 aŭ malpli) virinoj dum la 18-a kaj 19-a jarcentoj uzis korsetojn, korsaĵojn, ktp. kiuj foje okazigis spirproblemojn kaj svenon.

Anatomio
Laĉo

Laĉo estas ŝnureto el kotono, silko, ledo ktp., kiun oni trapasigas tra specialaj truetoj por streĉi kaj kunligi la du partojn de la vestoj, korseto, ŝuoj.

Laĉoj krome havas ornaman funkcion, aparte en korsetoj de virina tradicia vesto. La la vasta uzado de laĉoŝuoj, ŝuo fiksita per laĉo, finiĝis kun la inventado de la lapfermilo.

Laŭ Francisko Azorín laĉo estas Kunplektita rubando aŭ ŝnuro el kotono, ledo. silko, k. c. Sed li aldonas la signifon en arkitekturo, nome Arabesko, kies centra motivo estas poligoneto; tre uzata ĉe la araba k. la mudehara arto, kun tipoj: elkvarpinta, elsespinta kaj eldekpinta. Li indikas etimologion el la latina laqueus (laĉo), el lacio.

Historio 

Ne estas sciata, kiam la laĉoj inventiĝis.

Supozeble ili estis konataj kaj uzataj jam en la ŝtonepoko, sed pro la delikateco de la materialo, ni nur tre rare vidos arkeologian laĉon.

Tamen: la glaĉera homo Ötzi, vivinta antaŭ 5000 jaroj, jam portis ŝuojn, bindigitaj per ledaj laĉoj.

Vidu ankaŭ 
 Ŝunodo

Notoj 

Vesteroj
Basko

Por la vilaĝo de Hungario, vidu Baskó.
Basko estas ornamenta pendanta parto de striktaj vestoj, kiu libere pendas sub la talio. Oni povas trovi baskojn en ambaŭ vira kaj virinaj vestoj. Ekzemploj, oni povas trovi baskojn ĉe smokingo aŭ formala longa robo.

Vestoj
Ambro

Ambro estas vakseca substanco, odorante analoge al mosko, venanta de eligaĵo el la intesto de makrocefaloj. Ĝi estas unu el ingrediencoj uzitaj por la elfaro de parfumoj.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.rsmas.miami.edu/support/lib/seas/seasQA/QAs/a/ambergris.html  
 http://www.naturalhistorymag.com/editors_pick/1933_05-06_pick.html  
 http://forum.zonehk.net/archiver/?tid-18374.html  
 http://www.netstrider.com/documents/ambergris 

Parfumoj
Mosko

Mosko estas tre odora substanco, uzata por fabriki parfumojn.
Ĝi estas sekreciata de diversaj bestoj, precipe de la moskulo (Moschus): Oni trovas tiun multekostan substancon en ventra glando de moskuloj, kaj pro tio tiu besto estas ĉasata kaj minacata je formorto.

Frexa mosko aspektas kiel bruna oleo, kiu iĝas rompebla sekinĝinte.

La plej ŝatata mosko estas tiu konservata en la glando, tielnomata "mosko en veziko". en la XIXa jarcento, la plej famaj moskoj venis el Nankino, Junano, Bengalio kaj Rusio

Mosko el aliaj bestoj 

la Ondatro, la Muska Anaso, la Krocidurino, la Muska Aromio (insekto el la koleopteroj), la Muskaj Testudoj (tri specioj), kaj la Aligatoro ankaŭ havas muskajn glandojn.

Etimologio 
La nomo mosko originas el la greka μόσχος [mosĥos]el la  persa mušk, (kun ebla influo de la Sanskrito muṣká, kiu signifas testiko.)

Vidu ankaŭ 
 Ambro
 Moska ovibovo
 Moska anaso
 Orient-himalajaj subalpaj koniferaroj
 Kastoreo

Parfumoj
Kitelo

Kitelo estas vasta manikhava vira vesto el vulgara ŝtofo, kovrante de la ŝultro ĝis la genuoj (flegista, buĉista, vendista ktp. kitelo)

Vidu ankaŭ 
Froko
Trudkitelo

Vestoj
Posteulo

Posteulo estas tiu, kiu venas poste en la tempo (kiel reĝo, heredanto). La mala vorto estas "antaŭulo" (ne "antaŭeulo").

Lingva noto 
Ne miksu la vorton "posteulo" kun la vorto "postulo", kiu deriviĝas el la vorto "postuli".

Vidu ankaŭ 

 Dinastio
 Etno
 Familio
 Genealogio
 Generacio
 Gento
 Ido
 Parenceco
 Praulo

Genealogio
Kapoto

Kapoto estas granda, dika kapuĉhava mantelo.

 Kapoto aŭ motoreja kovrilo estas tiu metala parto de la aŭtomobilo (karoserio), kiu kovras la motorspacon desupre.

Vestoj
Aŭtomobiloj
Polisaĥarido

La polisaĥaridoj aŭ polisakaridoj estas karbonhidratoj, konsistantaj el multaj monosaĥaridoj.

La ĝenerala formulo de polisaĥaridoj estas:
 , kie x, y n estas entjeroj plej ofte kun x = 5 aŭ  6 kaj y = x−1 .

Unu parto de la polisaĥaridoj estas depona materialo kiel amelo ĉe plantoj kaj glikogeno ĉe bestoj. La amelo konstruiĝas el amelozo (ne disbranĉanta glukozĉeno) kaj amilopektino (disbranĉanta). La glikogeno similas al la amilopektino, sed pli ofte disbranĉiĝas.

La alia parto de polisaĥaridoj estas struktura materialo kiel celulozo, pektino. La celulozo estas longa, ne disbranĉanta ĉeno el kelkaj mil glukozmolekuloj. En la celulozo estiĝas hidrogenaj ligoj, kiujn povas biologie malligi nur bakterioj.

Vidu ankaŭ 

 Fruktano
 Glukano
 Hemicelulozo
 Polimero
Leopoldo Knoedt

Leopoldo Henrique KNOEDT (naskiĝis en 1921, mortis la 25-an de julio 2000 en  Lauro de Freitas) estis unu el la precipaj brazilaj esperantistoj, Honora Membro de Universala Esperanto-Asocio (UEA), fakdelegito pri tradukado kaj vortaroj, membro (1986-1995) de la Akademio de Esperanto. 

Liaj gepatroj estis aŭstroj kaj li denaske parolis la portugalan kaj la germanan lingvojn. Li ankaŭ tradukis el la angla kaj laboris ĉe kontoro de usona firmao en Brazilo.

Knoedt lernis Esperanton en 1955, tuj aliĝis al UEA kaj baldaŭ poste ekinstruis la lingvon universitate. Li tradukis la librojn Elektitaj Poemoj (Castro Alves), La Luzidoj (Luís Vaz de Camões), A Raça Menina (el La Infana Raso de William Auld), La Balado de Prizono Reding (Oscar Wilde), La Morto de Kinkas Akvobleko (Jorge Amado), Infero, la unuan libron de La Dia Komedio de Dante Alighieri,  Vivoj Sekaj de Graciliano Ramos kaj plurajn aliajn. Lia voĉo aŭdeblas en la KD La Korvo (kun la muzikestro Flávio Fonseca). Je eduka kampo, li adaptis la Zagreban Metodon al la portugala. Pluraj verkoj kaj tradukoj de Knoedt atendas eldonon, i.a. Amazonia Urno.

Bibliografio 
 Knoedt, Leopoldo H. Minha vida de esperantista. En: Não só idealistas, mas realizadores. Rio de Janeiro 1995, p. 57-67 (aŭtobiografia skizo en la portugala).

Eksteraj ligiloj 
 Libroj de kaj pri Leopoldo Knoedt en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
 Artikoloj de kaj pri Leopoldo Knoedt en Elektronika Bibliografio de Esperanto-Artikoloj (EBEA)

Brazilaj esperantistoj
Granda Hundo

Granda Hundo estas konstelacio de la tera ĉielo.

Steloj 

 α Canis Majoris estas la plej brila stelo sur la ĉielo - videbla magnitudo: -1,46. Ĝi nomiĝas ankaŭ Siriuso kaj estas distanca je 8,7 lumjaroj. Siriuso estas unu inter la plej proksimaj steloj; la plej proksima estas α centauri: 4,7 lumjaroj).

Mitologio 
Laŭ la helena mitologio Oriono estis fama ĉasisto. En nia nokta ĉielo li brilas maldekstre de la Taŭro. Ĉu ĝin li minacas per sia klabo aŭ ĉu la Plejadojn? Liaj du hundoj sekvas lin. Ili nomiĝas la Granda Hundo kaj la Malgranda Hundo. Ŝajnas ankaŭ, ke la Granda Hundo postkuras la Leporon. Inter la Granda Hundo kaj la Malgranda Hundo galopas la Unukornulo.

 
Konstelacioj
Fruktozo

Fruktozo aŭ fruktosukero estas la formo de la sukero troviĝanta en la fruktoj kaj en mielo. Ĝi estas *livoĝira monosaĥarido kiu havas la saman formulon kiel la glukozo, sed ĝi havas alian strukturon. Kvankam la fruktozo estas heksozo (havas 6 karbonajn atomojn), ĝi ĝenerale ekzistas en la formo de 5-karbonatoma hemiketala ringo kiel furanozo (la 6. karbonatomo ligiĝas al la ringo ekstere).
Ĉiu frukto enhavas nature certan kvanton da fruktozo (ofte ligitan kun glukozo) kaj oni povas ĝin ekstrakti kaj koncentri por produkti alternativan sukeron.
La fruktozo estas ofte uzata por nutraĵoj de diabetuloj aŭ por homoj, kiuj havas problemon pri hipoglikemio, ĉar ĝi malkonstruiĝas pli malrapide ol la kansukero (saĥarozo) kaj ĝi estas pli dolĉa ol sakaĥozo, tiel ĝi havas pli favoran efikon al la sangosukera nivelo.
Tamen kelkaj homoj malbone akceptas fruktozon, tiel la fruktozo ne estas konvena por ĉiu, kiuj havas saĥarozan netoleron.

'*'livoĝira molekulo: ĝi deflankas maldekstren la alvenantan polarigitan lumon (glukozo turnas la lumon dekstren – dekstroĝira)

Vidu ankaŭ 
 Karbonhidrato
 Maiza siropo

Eksteraj ligiloj 

 http://www.matalk.co.il/docy/25_102c.htm  
 http://endo.endojournals.org/cgi/content/full/139/3/827  
 http://www.ajcn.org/cgi/content/full/76/5/911 
 http://www.nutrition.org/cgi/content/full/128/9/1442  

Nutrado
Fruktoj
Unusaĥaridoj
Plejadoj

La Plejadoj (ankaŭ konata kiel M45 aŭ la Sep Fratinoj) estas malfermita stelamaso en la konstelacio Taŭro. Ĝi estas unu el la plej apudaj stelamasoj al la Tero, kaj estas videbla per nuda okulo.

Ĝi estas je 440 lumjaroj disde nia sunsistemo kaj entenas pli da 1000 stelojn, el kiuj naŭ videblas nudokule (dum klarega nokto kaj per akra vidkapablo). Ĝi etendiĝas angule sur 2°, tio estas kvarobla de la angula diametro de la Luno.

En la greka mitologio: Plejadoj estis la sep filinoj de Atlaso kaj Plejona: Asteropa aŭ Steropa, Meropa, Elektra, Maja, Taigeta, Celena kaj Alciona; ili donis ilian nomon al la naŭ ĉefaj steloj de ĉi-tiu stelamaso, kies magnitudo estas inter 2,86 kaj 5,44. Asteropa estas duobla stelo.

La taksita aĝo de la amaso estas 100 milionoj da jaroj. Pro ĝia malforta denso oni taksas, ke ĝi disiĝos post 250 milionoj da jaroj.

Vidu ankaŭ 
 Kokin-kokidoj

Messier-objektoj
Malfermitaj stelamasoj
Taŭro (konstelacio)
Lumjaro

Unu lumjaro estas la distanco, kiun trairas lumo en vakuo dum unu jaro. Analoge ankaŭ ekzistas la unuoj lumhoro, lumsekundo ktp.

La mallongigo de “lumjaro” estas lj.

 1 lumjaro = 9,461 × 1015 metroj = 9,461 petametroj

La longo de lumjaro dependas de la elektita difino por jaro. Unu kalendara Gregoria jaro egalas 365,2425 tagojn de po 86 400 sekundoj, dum unu sidera jaro (tempo de unu sun-rondiro de la Tero, rilate al la steloj) egalas 365,256 363 051 tagojn. La Internacia Astronomia Unio rekomendas uzon de unu Julia jaro, t.e. 365,25 tagoj po 86400 sekundoj, kio donas la ekzaktan distancon

 1 lumjaro = 9 460 730 472 580 800 metroj ≈ 9,46 petametroj

En astronomio, por indiki longegajn distancojn, oni plej ofte uzas la unuon parseko egalan al proksimume 3,26 lj. La parseko pli proksime rilatas al astronomiaj observoj. En sciencopopularigaj verkoj la plej ofta unuo tamen estas la lumjaro.

Ekzemploj
 La Tero distancas de la Suno ĉirkaŭ 8,3 lumminutojn.
 La diametro de la orbito de Plutono (kiun oni iam konsideris la ekstera limo de nia sunsistemo) estas ĉirkaŭ 11 lumhoroj.
 La distanco al Proksima Centaŭro, la plej proksima stelo ekster la sunsistemo, estas 4,22 lumjaroj.
 La diametro de nia galaksio la Lakta Vojo estas ĉirkaŭ 100 000 lumjaroj.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Astronomia unuo
 Parseko
 Lumrapido

Eksteraj ligiloj 
 Rekomendo de IAU pri mezurunuoj en astronomio  

Mezurunuoj de longo
Astronomiaj mezurunuoj
Koĉero (konstelacio)

Koĉero aŭ la Ĉarstiristo estas unu inter la 88 konstelacioj de la tera ĉiela mapo.

Steloj 
 α Aurigae estas la stelo Capella distanca de 45 lumjaroj. Ĝi estas la sesa plej brila stelo.

Mitologio 
 
Laŭ la helena mitologio Hefesto provis perforti Atenan, sed lia spermo falis sur ŝian femuron. Ŝi forviŝis ĝin per lana ŝtofo, kiun ŝi ĵetis surteren. 
Tiel naskiĝis Erichtonios. Liaj kapo kaj trunko estis homaj, sed li havis serpentvoston. Li inventis la ĉaron tirata de kvar ĉevaloj. Li fariĝis reĝo de Ateno.

Nuntempe li iras en la nokta ĉielo, ĉar li fariĝis la konstelacio de la Koĉero. Li situas inter la Ĝemeloj kaj Perseo. Li portas sur sia maldekstra ŝultro kaprinon kaj ĝiajn tri kapridojn. 
Eble tiu kaprino estis Almathea, kiu nutris Zeŭson per sia lakto.

Vidu ankaŭ

Referencoj 

 
Konstelacioj
Sergio Leone

Sergio LEONE [serĝo leone] (naskiĝis la 3-an de januaro, 1929, mortis la 30-an de aprilo, 1989) estis itala reĝisoro.

Sergio Leone naskiĝis en Romo. Li famiĝis ĉefe per monumentaj kaj vakeraj filmoj, por ĉi-lastaj lia amiko Ennio Morricone komponis la filmmuzikon. Liaj filmoj montris la „sovaĝan okcidenton“ sen belaj pejzaĝoj kaj romantikaj scenoj, kaj tiel kreis novan tipon de vakeraj filmoj. Sergio Leone mortis en Romo.

Listo de filmoj 
 Gli ultimi giorni di Pompei (Italio, 1959)
 Il colosso di Rodi (Italio/Hispanio/Francio, 1961)
 Per un pugno di dollari (Italio, 1964)
 Il buono, il brutto, il cattivo (Italio, 1966)
 C'era una volta il West (Italio, 1968)
 Giù la testa (Italio, 1970)
 Once upon a Time in America (Usono, 1984)

Eksteraj ligiloj 

  A Fistful of Leone 
  Interreta filma datumbazo - Sergio LEONE
  Sencoj de Kino: Grandaj reĝisoroj
  Spagetaj vakeraj filmoj

Italaj reĝisoroj
Maximilian Schell

Maximilian SCHELL [maksimiljan ŝel] (naskiĝis  en Vieno, mortis  en Insbruko) estis aktoro, reĝisoro, dramaturgo kaj produktoro.

Vivo 
En la jaro 1939 la familio fuĝis de la germanaj nazioj al Svislando, kaj li pasigis sian junaĝon en Zuriko.

En Zuriko kaj Munkeno li studis germanistikon, historion de arto kaj literaturo, muzikan kaj teatran sciencon. En 1952 li decidis fariĝi aktoro kaj unu jaron poste li komencis sian karieron en Bazela teatro, kie li ne nur aktoris, sed ankaŭ elprovis sin kiel dramaturgo kaj reĝisoro. En la jaro 1959 li eklaboris en Munkeno kaj samjare Gustaf Gründgens invitis lin al Hamburgo, kie li restis ĝis 1963. Fine de la 1960-aj jaroj li aktoris en Londono.

Sian unuan filmrolon Maximilian Schell ricevis en la jaro 1955. En 1958 li unuafoje elprovis sin en Hollywood: Kun Marlon Brando li aperis en la filmo The Young Lions. Internacian famon li atingis per rolo en Judgement at Nuremberg, pro kiu li en 1962 gajnis la Oskaron kiel plej bona ĉefrolulo.

Fine de la 1960-aj jaroj li ankaŭ komencis agi kiel produktoro kaj reĝisoro de filmoj. Jam lia unua produktaĵo Erste Liebe gajnis grandan sukceson. Ankaŭ dokumentajn filmojn li faris, ekz. Marlene (pri Marlene Dietrich) kaj Meine Schwester Maria (2002), kiu pritemas la vivon kaj la agadon de lia fratino, la aktorino Maria Schell.

Maximilian Schell ankaŭ verkis kaj pentris. Li vivis alterne en Losanĝeleso kaj en la familia bieno en Karintio, Aŭstrio.

Filmoj 
 Judgment at Nuremberg, 1961

Subnotoj 

Aŭstraj aktoroj
Aŭstraj reĝisoroj
Oskaro
Naskiĝintoj la 8-an de decembro
Mortintoj la 1-an de februaro