alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Émile Verhaeren

Emile VERHAEREN  (naskiĝis en Sint-Amands, Belgio la , mortis en Rouen, Francio  la ) estis franclingva flandra belga poeto.

Li ankaŭ parolis la lokan lingvon, ĉar tiutempe la nederlanda ankoraŭ ne estis la oficiala lingvo por edukado en flandra bazaj lernejoj. Li tute franclingviĝis pere de la antaŭa eduksistemo kiu estis en la franca tiutempe.

Lia poezio per versoj, ofte "liberaj", t. e. neregulaj, iniciatis urban lirismon kantante pri la unua industria revolucio, sed ankaŭ pri la mizeroj de la simplaj homoj. Li estis sesfoje nomumita por la Nobel-premio pri literaturo kiun li preskaŭ atingis sed en 1911 estis altribuita al lia amiko Maurice Maeterlinck.

Verhaeren estis unu el la fondintoj de la literatura skolo de simbolismo, kaj li estas konsiderita unu el la plej elstaraj reprezentantoj de simbolismo en eŭropa poezio, malgraŭ ke komence li estis influita ankaŭ de naturalismo. Liaj tekstoj, kun speciala muzikeco, estas dediĉitaj, interalie, al Flandrio, al la moderna urbo en ĝia enkarniĝo, al la heroaj aspiroj de homo al ŝanĝo kaj al lia amo por lia edzino, Marta.

La artkritikisto Remy de Gourmont recenzis pri lia verkado tiele: "Ĉio en liaj kantoj havas novan, strangan kaj mirindan aspekton. La floroj similas al la suno, la herboj fariĝas arboj, la arboj kreskas preter siaj mezuroj ĉielen (...). Ĉi tiu terura homo ankaŭ skribis delikatajn aferojn, ĉar ekzistas ankaŭ senkulpa animo, sentema al amo inter homoj. Kaj al la belaj sociaj revoj.

Ni do povas argumenti, ke almenaŭ koncerne unu el liaj virtoj, li estas la sola poeto, kiu povas konkurenci kun Victor Hugo. Se Verlaine reprezentas francan poezion eksterlande, tiam li, Verhaeren, fariĝas simbolo de ĉi tiu poezio ĉiel, kiel ĝi estas pli pura kaj tradicia.Lia verkaro estis tradukita en 28 lingvoj, interalie en la angla, ĉina, germana, japana kaj rusa.
St. Amands, la naskiĝurbeto dediĉis muzeon al ĝia literatura giganto, la provinca muzeo Emile Verhaeren.

Ĉefaj poemaroj 
 Les Flamandes (la flandrinoj) 1884
 Les moines (la monaĥoj) 1886
 Les soirs (la vesperoj) 1887
 Les débâcles (la malvenkaĉoj) 1888
 Les flambeaŭ noirs (la nigraj torĉoj) 1891
 Les campagnes hallucinées (la stuporrevecaj kamparoj) 189
 Les villes tentaculaires (la vastiĝantaj urboj) 1895
 Les heures claires (klaraj horoj) 1896
 Les visages de la vie (vizaĝoj de l'vivo) 1899
 Les forces tumultueuses (la malordaj fortoj) 1902
 La multiple splendeur (la multspeca belego) 1906
 Les rythmes souverains (la superegantaj ritmoj) 1910
 Les ailes rouges de la guerre (ruĝaj flugiloj de l'milito) 1916

En Esperanto 
Tiuj estas rete legeblaj:
Koroj kompatindaj
 Vent' novembra
 "Arboj mortintoj sanktuloj ventoj"

Citaĵoj

Referencoj 

Belgaj poetoj
Koenzimo

La koenzimo estas organika kombinaĵo (sed ne estas proteino!), kiu ligiĝas al la proteina, funkcia parto de enzim-molekulo (nomata apoenzimo), tiel formanta la t.n. holoenzimon.

La koenzimo partoprenas en la reakcioj sen iu ajn transformiĝo.

Multaj koenzimoj estas fosforitaj, akvosolveblaj vitaminoj.

vidu : kosubstrato; kofaktoro; prosteta grupo, NADH kaj FADH2

Vidu ankaŭ 
 Acetila Koenzimo A

Enzimologio
Prosteta grupo

La prosteta grupo estas neproteina komponanto, kiu forte ligiĝas al proteino (kiu estas multfoje enzimo). Ĝi estas nemalhavebla por la funkciado de la enzimo (ekz. hemo de hemoglobino).

La diferenco inter koenzimo kaj la prosteta grupo estas, ke la proteinaj komponantoj de la koenzimo ne estas forte alligitaj.

Proteomiko
Vitamino E

E-vitamino (tokoferolo) helpas la estiĝon de la eritrocitoj, elformiĝon de la muskolaj kaj aliaj histoj.

En la naturo troviĝas la alfa-tokoferolo.

Ties efiko malsamas je la diversaj mamuloj. La inaj ratoj abortas dum gravedo, la virratoj ne produktas konvenan spermon. La kuniklo suferas je muskola atrofio, la simioj je anemio. Karenca malsano ĉe homo ne estas konata.

Ĝin enhavas
plantaj oleoj (kuiroleo)
fruktoj i.a. kivo
viandaĵoj

Vidu ankaŭ 
Vitamino.

Kemiaj kombinaĵoj
Vitamino A

Vitamino A estas grupo da sennitrogenaj, nesaturitaj organikaj kombinaĵoj (kiel alkoholo), kiu estiĝas el karotenoj (fandopunkto 63-64 °C). Retinolo estas unu formo de vitamino A. 
Vitamino necesas por la kresko de bestoj, la bonstato de la epidermaj histoj kaj la estiĝo de la rodopsino. Ĝi deponiĝas en la hepato.

Vitamine A estas grava por vidado, ĝia ekscesa manko povas provoki blindecon.

Malsanoj pro manko estas:
 Seka haŭto
 Hemeralopio

Enhavas ĝin:
 Ovo
 Butero
 Karoto
 Hepato
 Bakkukurbo (granda kukurbo) (enhavas multan karotenon).

Karotenoidoj
A
Zala

Departemento Zala (pron. zala) estas mezgranda administra unuo en la sud-okcidento de Hungario. Ĝi najbaras okcidente al Aŭstrio, sude al Kroatio kaj Slovenio, norde kaj oriente al la departementoj Vas kaj Somogy.

 Areo: 3784 km²
 Loĝantaro: 300.000
Setlejoj: 257

Urboj de la departemento, samtempe subregionaj centroj 
Zalaegerszeg kaj Nagykanizsa estas ankaŭ departementrajtaj urboj, Zalaegerszeg estas ankaŭ departementejo.

Urbo senranga de la departemento 
 Zalalövő

Grandvilaĝoj

Vilaĝoj

Vidu ankaŭ 
Zala (reĝa departemento)

Eksteraj ligiloj 

 http://www.zala.hu/ (angle, hungare)
 http://www.vendegvaro.hu/3-19  (hungare)

Hungariaj departementoj
Csongrád-Csanád

Tiu ĉi artikolo temas pri nuntempa departemento en Hungario. Pri historia departemento en Hungara reĝlando temas artikolo Departemento Csongrád.

Ekde 4-a de junio 2020: Csongrád-Csanád
Departemento Csongrád (pron. ĉongra'd) estas mezgranda administra unuo en Sud-Hungario. Ĝi najbaras kun departementoj Bács-Kiskun (okcidente), Békés (oriente), Jász-Nagykun-Szolnok (norde) kaj sude limas al Rumanio kaj Jugoslavio.

Urboj de la departemento kun departementrajto kaj samtempe subregionaj centroj 
 Szeged samtempe departementejo
 Hódmezővásárhely iama departementejo

Urboj de la departemento, samtempe subregionaj centroj

Simplaj urboj de la departemento

Grandvilaĝoj

Vilaĝoj

Vidu ankaŭ 
 Csongrád (urbo)

Referencoj

Eksteraj ligiloj 
 informoj hungaraj kaj anglaj 

 
Hungariaj departementoj
Departemento Tolna

La departemento Tolna (pron. tolna) estas mezgranda administra unuo en la sudo de Hungario. Ĝi najbaras al la departementoj Fejér (norde), Baranya (sude), Somogy (okcidente) kaj Bács-Kiskun (oriente, kie fluas la rivero Danubo). Tolna konsistas el 5 subregionoj.

Trafiko 
Aŭtoŝoseo M6 trairas, samtempe trairas ĉefvojoj Budapeŝto-Pécs, Budapeŝto-Mohács, Dunaföldvár-Balatono kaj Baja-Pécs.

Komunumoj

Urboj de la departemento, samtempe subregionaj centroj 
Szekszárd estas ankaŭ departementejo kune kun departementa rajto.

Simplaj urboj de la departemento

Grandvilaĝoj

Vilaĝoj
Sedno (diino)

Laŭ inuita mitologio Sedna estas mara diino, estro de la marbestoj. Ŝi regas Adlivun-on, la inuitan submondon, kie ŝi ankaŭ vivas. Aliaj nomoj por ŝi estas Arnakuagsak (en Gronlando) kaj Nerrivik aŭ Nuliajuk (en Alasko).

Laŭ unu mito, Sedna estis filino de la kreinto Anguto kaj sia edzino. Onidire ŝi estis tiam granda kaj malsata, ke ŝi manĝis ĉion en la domo de ŝiaj gepatroj, eĉ unu brakon de ŝia patro dum li estis dormanta.

Laŭ iuj variaĵoj, ŝi geedziĝis kun hundo. Tial Anguta tiel koleriĝis, ke li ĵetis ŝin el lia kanuo. Kiam ŝi kroĉiĝis ĉe ĝia flanko, ŝia patro forhakis ŝiajn fingrojn. Do ŝi sinkis en la submondon, kaj iĝis la reĝino de la bestoj de la profundo. Ŝiaj grandaj fingroj iĝis la fokoj, marleonoj kaj balenoj ĉasataj de la inuitoj.

Aliaj rakontoj diras ke Sedno estis bela kaj ĉasta knabino kaj ke malbona birdo-spirito igis ŝin edziĝi. Kiam ŝia patro provis ŝin savi, la spirito koleriĝis kaj kreis ŝtormegon. Ĉar la patro ektimis pri sia popolo, li ĵetis ŝin en la maron.

La variaj rakontoj ĉiuj alie klarigas la morton far la patro. Foje Sedno estas senŝulda viktimo, foje ŝia morto estas puno pro avideco aŭ ia alia malbono. Sed laŭ ĉiuj mitoj ŝi iĝas la diino de la maraj kreaĵoj.

Vidu ankaŭ 
 Mitologio (mitaro)
 Mitologioj
 Sedno (planedo)

Eksteraj ligiloj 
 http://www.volny.cz/rosalynda/extra/axsedna.htm 
 http://www.godchecker.com/pantheon/native_american-mythology.php?deity=SEDNA
 http://www.onf.ca/sedna 

Bestaj dioj
Dioj pri ĉasado
Inuitaj dioj
Maraj dioj
Postmortaj dioj
Jubilea simbolo

La Jubilea simbolo estas alternativa simbolo proponita por Esperanto. Ĝi en moderna grafiko reprezentas la internan ideon de Esperanto: kunigi ĉiujn.
Ĝi entenas la latinan literon E (Esperanto) kaj la cirilan literon Э (Эсперанто) simbolante la unuigon de okcidento kaj oriento. La ideo, uzi la du literojn okazis ĉar la simbolo estas kreita antaŭ la fino de "Malvarma milito", tiam Usono (kies ĉefa lingvo, la angla, uzas la latinan alfabeton) kaj Sovetunio (kies ĉefa oficiala lingvo, la rusa, uzas la cirilan alfabeton) estis la ĉefaj "malamikoj" en la mondo.

UEA igis konkurson por elekti jubilean simbolon. Ĝin gajnis brazila esperantisto Hilmar Ilton S. Ferreira en 1983, kiu proponis desegnaĵon de Janette Lindo Ferreira.
La gajninta simbolo estis ne tute simetria. La tiama Grafika Centro Antverpeno de UEA petis de Bob Venhuizen, volontula grafikisto, netigi ĝin. Tiu netigita formo estis uzata dum la jubilea jaro de UEA. Ĝi tamen uzis nur la liniojn, plej ofte nigrajn liniojn sur alikolora fono, aŭ blankajn liniojn sur alikolora fono. La interno de la linioj do estis ĉiam alia.

Tuj post la jubilea jaro de 1987 Flandra Esperanto-Ligo komisiis al loka specialistino pri merkatado ellabori iun koheran stilon por ĉiuj siaj varbiloj. La specialistino rekomendis la jubilean simbolon, sed konsilis ke la liniaro de la simbolo estu ĉiam nigra, kaj la interno de la simbolo ĉiam verda. Ŝi elektis la verdon Pantone 389, kiu en RGB-notacio egalas al proksimume #CCE82E.

UEA transprenis tiun stilon por siaj presaĵoj por la ekstera mondo. Ekzemple la Esperanto-dokumentoj de la komenco de la 1990-aj jaroj ĉiuj estas samstilaj kaj portas la simbolon kun nigraj linioj kaj la supre menciita verdo. Poste aliaj organizaĵoj kiel TEJO, ILEI kaj UFE transprenis la saman stilon kaj uzis ĝin dum kelkaj jaroj. Flandra Esperanto-Ligo daŭre uzas ĝin en la tiam decidita formo. UEA uzas sian propran adapton. EEU uzas ankoraŭ alian version. Kvara variaĵo havas etan verdan stelon kvinpintan inter la supraj brakoj de la dekstra inversigita E.

Oni fojfoje kromnomas ĝin "la melono" pro ĝia melonecaj formo kaj koloro.

Ankaŭ ekzistas teksta versio de la Jubilea simbolo "ЄЭ" kiun oni ofte uzas ekz. en tujmesaĝiloj kaj sociaj retoj.

Vidu ankaŭ 
 Verda stelo
 Esperanto-flago

Simboloj
Ann W. Richards

Dorothy Ann Willis RICHARDS (naskiĝis kiel Dorothy Ann WILLIS je 1-a de septembro 1933 en Lakeview, Teksaso - mortis je la 13-a de septembro 2006) estis usona politikisto de Teksaso. Ŝi leviĝis al nacia famo kiel ĉefa preleganto ĉe la Demokrata Nacia Kunveon de Usono kondukante al la 1988-a prezidenta elekto. Ŝi servis kiel Ŝtatestro de Teksaso de 1991 ĝis 1995.Ŝi gajnis bakalaŭro de Baylor Universitato. Ŝi instruis sociaj studoj kaj historio ĉe Fulmore Junior High School en Aŭstino, Teksaso. Dum tiu tempo ŝi partoprenis en multaj politikaj aferoj.

Dum 1976 ŝi elektiĝis kiel Komisiano de Travis Konteo. Ŝi estis elektita Ŝtata Trezoristo de Teksaso dum 1982 kaj re-elektiĝis dum 1986. Si modernigis la Trezorejo de Teksaso.

Ŝi elektiĝis Ŝtatestro de Teksaso dum 1990 kaj servis de la 15-a de januaro, 1991 ĝis la 17-a de januaro, 1995. Si estis ŝtatestro dum la reviviĝo de la Teksasa ekonomio. Ŝiaj atingoj inkludis efikigon de ŝtataj agentejoj per kontrevizorado de ĉiuj ŝtataj agentejoj, pliigon de loka regado de ŝtataj lernejoj, kaj pliigon de prizona spaco kun malpli ofta liberiĝo de prizonuloj. Ŝtatestro Richards portis vitaleco kaj feliĉeco al la ofico per sia rekta parolmaniero.

Ŝtatestroj de Teksaso
Usonaj politikistoj
Ragtimo

Ragtimo estas speco de sinkopa muziko populara en Usono en la komenco de la 20-a jarcento. Ĝiaj pioniroj estis nigruloj. Ekzemple estis grava la pionireco fare de Artie Matthews.

Ragtime-muziko estas muziko origine komponita por la piano. Ĝenerale, la plej multaj el la karakterizaĵoj de ragtimo estas prenitaj de klasika muziko, tiuj karakterizaĵoj inkluzivas la muzikan strukturon (kutime rondelo aŭ sonato) kaj la harmoniajn movimentojn. Ragtime distingiĝas de klasika muziko per du ŝlosilaj aferoj: unu, sinkopo - en regtempo "surpriza" ritmo estas multe uzata, kaj multaj notoj estas luditaj en maniero kiel oni ne atendus en klasika muziko. la dua, fiksita tempo - en klasika muziko de la 19-a jarcento - la periodo de la romantisma muziko (la periodo en kiu la ragtima stilo estis evoluigita) oni kutimas ludi en certa dinamiko (la tempo en la peco estas kondiĉigita de ŝanĝiĝo laŭlonge de al la emocio de la prezentisto); sed en ragtimo konservas unuforman tempon ĉie en la muzikpeco.

 
Kulturo de Usono
Muzikaj ĝenroj
Dancmuziko
Paskinsulo

Paskinsulo aŭ Paska Insulo (, polinezie: Rapa Nui, ) estas insulo en la suda Pacifika Oceano, okcidente kaj iom norde de Santiago, Ĉilio kaj parto de la teritorio de Ĉilio. La insulo estas pli-malpli triangulforma kaj foras je 2000 kilometroj de la plej proksima enloĝata insulo. La insulo estas fama pro siaj multenombraj prahistoriaj ŝtonaj statuoj ("Moaoj"), kiuj troviĝas laŭ la marbordoj. Ĝia loĝantaro estas 3.800, koncentritaj ĉefe en Hanga Roa, ĉefurbo kaj nura loĝata.

La kutima nomo estas Rapa nui, kiu signifus “granda insulo” laŭ la lingvo de la malnovaj loĝantoj de Tahitio. Propralingve la insulo estas konata kiel Te pito o te henua (“la umbiliko de la mondo”) aŭ Mata ki te rango (“okuloj kiuj rigardas al la ĉielo”)

Je Paskotago 1722 ĝi estis malkovrita de la nederlanda esploristo Jacob Roggeveen, kaj pro tio jen la nomo de la insulo.

Ankaŭ, la insulo estis nomita kiel Isla San Carlos per hispanaj navigantoj, kiuj nomis ĝin honore al reĝo Karlo la 5-a.

Kulturo 
La insulo havas sian propran polinezian lingvon, nome rapanui, kiu nun estas parolata nur de 10 elcento. Ĝi jam ne plu estas funkcipova en la sociekonomia evoluo komunuma, ĉefe ĉar junuloj uzas plej ofte la hispanan.

Naturprotekto 
Biogeografie la paskinsulaj koralrifoj estas unu el la 43 maro-ekoregionoj de la Tutmondaj 200. Tiuj ĉi estas nombro da ekoregionoj elektitaj far la Monda Natur-Fonduso ( WWF ) kaj la Nacia Geografia Societo pro sia graveco pri la naturprotekto. La insulo mem troviĝas en la Pacifika ekozono, gravega por la biodiverseco kaj endemiismoj.

Bildaro

Notoj

Vidu ankaŭ 

 Reimiro
 Rongorongo
 Thor Heyerdahl
 Paskinsula mitologio

Eksteraj ligiloj 

 Paskinsulaj koralrifoj ( WWF )  
 Tutmondaj 200; numero 228 : Paskinsula koralrifoj ( Nacia Geografia Societo ) 

 
Insuloj en Ĉilio
Insuloj en Oceanio
Global 200
Polinezianoj
Vulkaninsuloj
Ĉita (Japanio)

La urbo Ĉita (Japane:知多市 [ĉita-ŝi]),(Hepburn: Chita), situas en Japanio, en gubernio Ajĉi, en la norda parto de la duoninsulo Ĉita.

Urboj de Japanio
Municipoj de Japanio
gubernio Ajĉi
Ĉita

Ĉita (Chita) povas esti:

Ĉita (Japanio), urbo en Aiĉi-prefektujo, Japanio
Distrikto Ĉita situante  en Aiĉi-prefektujo, Japanio.
Ĉita (Rusio), administra centro de Transbajkala regiono, Rusio
Ĉita, ĉimpanzo de Tarzano (angle :en:Cheeta)

Legu ankaŭ Chita Rivera, kie Chita venas el nomo Conchita
Flava

Flavo estas la koloro de lumo kun ondolongo inter 565 kaj 590 nm, kaj la komplementa koloro de la viola koloro.

Flavo:
 estas unu el la bazaj koloroj de la subtraha reprezento de koloroj,
 estiĝas per egale miksado de ruĝa kaj verda koloroj laŭ la adicia reprezento de koloroj,
 estas, en la naturo, averta koloro. Tial ĝi estas uzata en trafikaj avertaj signoj kaj en semaforoj.

Ĉe la antikvaj ĉinoj flavo reprezentis la "mezejon", do Ĉinion mem.
Ĉe la majaoj ĝi reprezentis sudon.

Ĉe kelkaj popoloj, flavo simbolas ĵaluzon, verŝajne pro la Mezepoka dogmo pri la "kvar likvoj" de la korpo, laŭ kiu la flava galo kaŭzus malbonhumoron kaj malicon.

En la politiko, flava estas plej ofte rilata al liberalismo, libertarianismo kaj anarki-kapitalismo. Ĝi estas ankaŭ uzata pri ĵurnalismo kaj sindikato.

Flavo apartenas al la Tutafrikaj koloroj.

Oni ankaŭ uzas la vorton "flava" por priskribi la flavbrunan ĝis helbrunan haŭton de Azidevenaj mongoloidoj.

En diversaj kolormodeloj oni prezentas la flavan koloron jene:
 RVB: R = 255; V = 255; B = 0.
 CMFN: C = 0; M = 0; F = 100; N = 0.
 HSV: H = 60°, S = 100%, V = 100%.

Nuancoj de flavo 
 blonda - pri haroj: inter ora kaj kaŝtana.
-pri aĵoj: helflava, ekzemple "blonda biero".
 kakia
 ora - samkolora, kiel oro (nur uzata en kelkaj cirkonstancoj: pri haroj, poezie pri citronoj, ktp.)
 grizflava - havanta koloron, en kiu flavo kaj grizo miksiĝas (ekz-e naturkolora lano)
 safrana - flava kiel safrano
 Sablokolora

Flava farbo kun ... fariĝas ... 
 Ruĝa > Oranĝa
 Ruĝa kaj nigra > Bruna
 Blua > Verda
 Bruna > Okra

En la lingvo Esperanto la vorto "flavo" kiel ĉiuj nomoj de koloroj estas A-karaktera radiko.

Bildaro 

Koloroj
Monktono

Monktono (angle kaj france: Moncton) estas la plej granda urbo en Nov-Brunsviko, Kanado.

Urboj en Nov-Brunsviko
Magdalen-Insuloj

La Magdalen-Insuloj (, ), kiuj apartenas al Kebekio, estas insularo meze de la Golfo Sankt-Laŭrenco. Ili estas parto de la kebekia regiono Gaspegio - Magdalena Insularo.

Ili estas organizitaj en du municipojn, Les Îles-de-la-Madeleine kaj Grosse-Île, kiuj kune konsistigas la urban aglomeraĵon Les Îles-de-la-Madeleine, ekvivalentan al regiona municipo.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.tourismeilesdelamadeleine.com 
 http://www.ilesdelamadeleine.com/index2.htm  
 http://www.qcna.org/Informer/tales.html  
 http://www.quebecweb.com/tourisme/ilemadeleine/introang.html 

Regionoj de Kebekio
Insuloj de Kebekio
Insuloj
Kaĵunoj

La kaĵunoj estas la akadianoj de la usona ŝtato Luiziano.

Akadio estis franca kolonio, kiu situis en la hodiaŭa Nova-Skotio, Nov-Brunsviko kaj la Insulo de Princo Eduardo.

La loĝantaro estis franclingva. En 1713 La areo fariĝis angla. La loĝantaro estis forpelita de la angloj.

Ili alvenis al la marĉoj (bayou) de Luiziano, tiam franca teritorio. La usonanoj, kiuj aĉetis la teritorion de Napoleono, nomis ilin akadianoj. Sen la komenca "a" kaj prononcita laŭ angla maniero ĉi tio transformiĝis al "Kaĵuno", la hodiaŭa nomo de la loĝantaro, la regiono, la kaĵunmuziko kaj la kaĵuna kuirarto.

La vorto bayou devenas de la ĉakta vorto bayuk kun la signifo serpento, sinusoideco.

Etnoj
Akadi-franca lingvo

La akadi-franca lingvo estas la variaĵo de la franca lingvo parolata de la Akadianoj. Ĝi je granda parto baziĝas je la puatua-santonĝa dialektaro de okcidenta Eŭropo.

Vidu ankaŭ 
 Kaĵun-franca lingvo (kiu devenis de malnova Akadia lingvo)
 Kebekia Franca Dialekto
 Kreola lingvo

Eksteraj ligiloj 
 http://www2.umoncton.ca/cfdocs/cea/livres/doc.cfm?livre=glossaire  
 http://www.websters-online-dictionary.org/definition/Acadian-english 
 http://www.websters-online-dictionary.org 
 http://www.lexilogos.com/acadien.htm 

Franca lingvo
Lingvoj laŭ alfabeto
Lingvoj de Kanado
Utreĥto (provinco)

Utreĥto (nederlande Utrecht, pron. [ütreĥt]) estas la plej malgranda provinco de Nederlando, situanta en la mezo de la lando. Ĝia ĉefurbo estas Utreĥto.

Vidu ankaŭ
 Princepiskopujo Utreĥto

 
Provincoj de Nederlando
Aomori (urbo)

Aomori-urbo ( [aomori-ŝi]) estas la administra centro de la samnoma gubernio Aomori en Japanio. Ĝi lokiĝas ĉe .

Esperantistoj 
 Zin Kiyosi

Eksteraj ligiloj 

 http://www.city.aomori.aomori.jp/ 
 http://www.net.pref.aomori.jp/awagoc/index_e.html  
 http://sannaimaruyama.pref.aomori.jp/ 

Urboj de Japanio
Municipoj de Japanio
Gubernio Aomori
Listo de fizikistoj

Jen listo de fizikistoj:

Famaj fruaj fizikistoj 
 Demokrito
 Galilejo
 Isaac Neŭtono (Newton)

Famaj fizikistoj de la 18-a jarcento 
 Daniel Bernoulli
 Henry Cavendish
 Leonhard Euler
 Benjamin Franklin
 James Watt

Famaj fizikistoj de la 19-a jarcento 
 Ludwig Boltzmann
 John Dalton
 Michael Faraday
 James Clerk Maxwell
 J.J. Thomson
 William Thomson

Famaj fizikistoj de la 20-a jarcento 
 Antoine Henri Becquerel
 John Stewart Bell
 Niels Bohr
 Subrahmanyan Chandrasekhar
 Marie Curie
 Paul DIRAC
 Albert Einstein
 Enrico Fermi
 Richard Feynman
 Pierre-Gilles de Gennes
 Eliyahu M. Goldratt
 Amit Goswami
 Stephen Hawking
 Werner Heisenberg
 Ratko Janev
 Wolfgang Ernst Friedrich Pauli
 Max Planck
 Wilhelm Conrad Röntgen
 Ernest Rutherford
 Robert Jemison Van de Graaff

Vidu ankaŭ 
 Listo de matematikistoj
 Nobel-premio pri fiziko

Eksteraj ligiloj 

 http://www.aip.org/history/esva  
 http://www.arbeitsagentur.de/vam/vamController/CMSConversation/anzeigeContent?docId=63094 
 http://www.minic.ac.at/ut/Physik/namen.html 
 http://www.nobel.se/physics/index.html
Fizikisto

Fizikisto estas sciencisto kiu studas fizikon. Fizikistoj kutime laboras en universitatoj, kiel profesoroj, prelegistoj aŭ esploradistoj, aŭ en industriaj laboratorioj.

Vidu ankaŭ 
 Listo de fizikistoj
 Nobel-premio pri fiziko

 
Profesioj
Hirakata

La urbo Hirakata (枚方市 [hira-kata-ŝi]) estas la urbo situanta en nord-orienta parto de Gubernio Osaka en Japanio.

Geografio 
La urbo Hirakata situas nord-oriente en la gubernio Osaka altuŝante la guberniojn Gubernio Kioto kaj Nara. La rivero Jodo fluas sud-okcidenten laŭ la nord-okcidenta limo de la urbo.

Koncizdire, la nord-okcidenta regiono laŭ la rivero Jodo etendiĝas ebena lando kaj la sud-orienta regiono estas montara (sed ne estas tre altaj kaj krutaj montoj).

Historio 
Antaŭ milo da jaroj tiu ĉi loko inter la rivero Jodo kaj la montaro estis bona ĉasadejo por nobeloj.
Kaj en antaŭ centoj da jaroj tiu ĉi loko prosperis kiel la staci-urbo, ĉar ĝi situas meze inter la tiama ĉefurbo Kioto kaj la komerca kaj havena urbo Osako. Hirakata estis la stacio de surtera kaj rivera vojoj, kiuj ligas la du gravajn urbojn.

Nun la rivera trafiko ne estas aktiva, sed trakuras grandaj vojoj kaj fervojoj tra la urbo, kaj Hirakata estas unu el la satelitaj urboj de la urbego Osako.

Transporto

Fervojoj 

 Elektra Fervojo Keihan:
 Stacioj sur la Linio Keihan (ĉefa):  —  —  —  —  — 
 Stacioj sur la Linio Keihan-Katano:  —  —  — 
 JR Okcidenta:
 Stacioj sur la Linio Katamachi:  —  —

Vojoj 
 Naciaj vojoj:
 Nacia vojo 1.
 Vojo Dajni Kejhan (la dua vojo Kioto-Osaka) (Pretervojo de la nacia vojo 1 el paralelaj normala vojo kaj paga aŭtovojo).
 Nacia vojo 168.
 Nacia vojo 170.
 Nacia vojo 307.

Interamikaj Urboj

Ekster Japanio 
 Distrikto Ĉang Ning, Ŝanhajo, Ĉinio (1987—).
 Urbo Logan, Kŭinsland, Aŭstralio (1995—).
 Distrikto Jangam, provinco Ĉollanam (suda Ĉolla), Koreio (2000—).

En Japanio 
 Urbo Ŝimanto, gubernio Koĉi (1974-). (Alinomiĝis el Urbo Nakamura en 2005).
 Urbeto Becukaj, Hokajdo (1987-).
 Urbo Nago, gubernio Gubernio Okinavo (1997-).

Turismo 
 Parko de Hirakata
 Sanktejo de Katano

Lernerjoj en la Urbo 
 Infanĝardenoj: 30 (publikaj: 11, privataj: 19)
 Elementaj lernejoj: 45 (publikaj: 45, privataj: 1)
 Mezlernejoj: 21 (publikaj: 19, privataj: 2)
 Superaj mezlernejoj: 11 (publikaj: 7, privataj: 3)
 Universitatoj, Kolegioj, Altlernejoj: 7 (publika: 0, privataj: 7)

Eksteraj ligiloj 

 Esperanto-Societo en Hirakata

Urboj de Gubernio Osaka
Alcededoj

Tradicia klarigo: 

Alcededoj (Alcedinidae) estas familio en la ordo de la Koracioformaj birdoj (Coraciiformes), havanta 93 speciojn en 18 genroj.

Hodiaŭa klarigo:

Alcededoj (Alcedines) estas subordo en la ordo de la Koracioformaj birdoj (Coraciiformes), superfamilio por tri similaj familioj, nome:
 Alcedinedoj (Alcedinidae), riveralcionoj
 Halcionedoj (Halcyonidae), arbalcionoj
 Ceriledoj (Cerylidae), akvoalcionoj

Problemo de la klasifikado 
La ordigo ne estas facila. Ĝis 1990 oni prezentis nur unu familion, eble enhavanta tri subfamiliojn. Poste la studoj pri diversaj DNA-sekvencoj ŝajnis pruvi, ke temas pri tri vere diferencaj familioj, sufiĉe proksimaj por ke ili kunformu subordon Alcededoj (Alcedines), sufiĉe diferencaj de la aliaj birdoj de la ordo Koracioformaj (Coraciiformes). Sed tiu ĉi klasifikade ankoraŭ ne estas ĝenerale akceptita.

Aspekto 
Tiu subordo enhavas tiom malsimilajn birdojn kiom la nov-gvinean dacelon, pli bone konata sub la nomo ridema kukabarao, granda je 45 cm, kaj la leconte-ispidinon, mallonga je 10 cm. Tamen ĉiuj havas grandan kapon, longan, fortan kaj pikan bekon, mallongajn krurojn kaj etan voston. Preskaŭ ĉiuj havas brile buntan plumaron.

Vivejo 
La tropikaj zonoj estas la ĉefaj areoj, kie vivas alcionoj. En Eŭropo kaj en Nordameriko hejmas fakte po unu specio. En la tuta granda Sudameriko loĝas nur kvin specioj kaj unu plia vintras, dum en nur unu eta afrika lando, en Gambio, vivas ok specioj. La plej specioriĉan populacion oni trovas en Aŭstralio kaj sur la insularo de la Pacifiko.

Habitato kaj vivmaniero 
Alcionoj vivas kaj en arba kaj en rivera medioj. Arbalcionoj manĝas ĉefe reptiliojn, riveralcionoj manĝas fiŝetojn, ranojn, insektojn kaj kankrojn, kiujn ili kaptas plonĝante el supro. Malgraŭ elekti diferencajn manĝaĵojn la tri familioj same perforte frapas la predon kontraŭ arbo aŭ ŝtono aŭ lasas ĝin fali desupre antaŭ engluti ĝin aŭ forporti ĝin al la idoj, kiuj havas siajn nestojn en tuneloj.

Bildaro

Notoj kaj referencoj 
 

 
Koracioformaj
Tekstoprilaborilo

Tekstoprilaborilo, aŭ tekstilo (laŭ NPIV) aŭ ankoraŭ verkilo, estas programaro por krei, modifi, enpaĝigi kaj presi tekstajn dokumentojn. Oni povas almeti bildojn kaj aliajn datumojn.

Estas multaj programoj kiel ekzemple Writer - "Verkilo" en la esperanta fasado - de LibreOffice kaj OpenOffice; Abiword, la ĉefa tekstoprilaborilo de GNOME; aŭ Word de Microsoft Office k.t.p.

La termino tekstoredaktilo priskribas ion malsaman, ĉar tekstoprilaborilo povas uzi malsamajn tiparojn, bildojn, tabelojn, hiperligilojn, k.t.p. kaj tekstoredaktilo povas regi nur platan tekston.

Komputiko
Skribo
Programaro
Edward Clark

Edward CLARK (1-a de aprilo, 1815 - 4-a de majo, 1880) estis Ŝtatestro de Teksaso dum la Usona Enlanda Milito.

Clark naskiĝis en New Orleans, kaj transloĝiĝis al Teksaso en 1842 kaj starigis advokatan praktikejon. Clark servis en la Teksasa Aneksada Konvencio, kaj dum du oficperiodoj kiel ŝtata reprezentanto en la Teksasa Parlamento, antaŭ batalado en la meksika-usona milito. Kiam la milito finiĝis, li servis kiel ministro de ŝtato sub Ŝtatestro E.M. Pease kaj kiel vic-ŝtatestro sub Sam Houston. Kiam Sam Houston rifuzis ĵuri lojalecon al la Konfederaciitaj Ŝtatoj de Usono, Clark fariĝis Ŝtatestro.

Post perdo de la ŝtatestra konkurso al Francis Lubbock per 124 voĉoj, Clark aliĝis al la 14-a Teksasa Infanterio kiel kolonelo, kaj poste promociiĝis al la rango de brigada ĝeneralo post batala vundiĝo. Li mallonge fuĝis al Meksiko ĉe la fino de la Usona Enlanda Milito, sed revenis hejmen al Marshall (Teksaso) kie li mortis en 1880. Lia tombo estas markita kun historia signo en la Urba Tombejo de Marshall.

Ŝtatestroj de Teksaso
Usonaj politikistoj
Naskiĝintoj en 1815
Mortintoj en 1880
Domenico Scarlatti

Domenico SCARLATTI [doMEniko skarlAtti] (naskiĝis en Napolo la , mortis en Madrido la ) estis itala klavicenisto virtuoza kaj komponisto.

Biografio 
De 1733 ĝis sia morto li loĝis en Madrido, kie li estis favorata de la reĝo kaj reĝino de Hispanio. En tiu periodo li komponadis sian gigantan verkaron por klaviceno.

Sian famon Scarlatti ŝuldas al tiu verkaro por klaviceno, ĉar ĝi estis unika laŭ pluraj starpunktoj:

 Sia amplekso — ĝi konsistas el 555 eroj nomataj sonatoj aŭ essercizi (itale “ekzercaĵoj”), kaj kiam Scott Ross registris la tuton, tio plenigis 35 plenajn lumdiskojn.

 Sia originaleco kaj senfina inventokapablo, kune kun la elstara vigleco de plej multaj el siaj eroj, kaj samtempe siaj sentigaj kaj instigaj muzikaj koloroj.

Vidu ankaŭ 
 6480 Scarlatti

Barokaj komponistoj
Italaj muzikistoj
Klasikaj komponistoj
Nemetalo

Nemetalo estas kemia elemento, kiu ne kondukas la kurenton. Kelkaj nemetaloj havas ankaŭ kondukajn modifojn (grafito kondukas, diamanto ne kondukas la kurenton).

La nemetaloj estas: noblaj gasoj, halogenoj, oksigeno, sulfuro,nitrogeno, fosforo, arseno, karbono, silicio, boro, hidrogeno.

Vidu ankaŭ 
 Metalo
 Metaloido

 
Kemiaj elementoj
Pikometro

Pikometro (simbolo: pm) estas SI-mezurunuo de longo, de 10−12 metroj. Ties mallongigo estas pm kaj oni uzas ĝin por la mezurado de atomaj distancoj. La atoma diametro estas de 50 ĝis 600 pm. La plej malgrandaj strukturoj – ekzameneblaj per lummikroskopo – grandas ĉirkaŭ 500.000 pm. La diametro de la atomkerno estas ĉirkaŭ 0,1 pm.

1 pm = 1 x 10−12 metro
1 pm = 1000 femtometro
100 pm = 1 Ångström 
1000 pm = 1 nanometro

Mezurunuoj de longo
Nukleono

Nukleonoj (laŭ la latina nucleus - kerno) estas la elementaj partikloj, el kiuj la atomkerno konstruiĝas, nome la protonoj kaj neŭtronoj.

Ĉiu atomo – krom tiu de hidrogeno kaj la heliumo-3-izotopo (2 protonoj, 1 neŭtrono) - havas en sia kerno almenaŭ same multajn neŭtronojn kaj protonojn. Ju pli peza estas la kerno, des pli granda estas la proporcio de la neŭtronoj rilate al la protonoj.

La nukleonoj mem ne estas elementaj partikloj, ĉar ili havas internan strukturon. Ĉiu nukleono konsistas el 3 kvarkoj.

Vidu ankaŭ 
 Listo de partikloj
Fandopunkto

Fandopunkto estas temperaturo, ĉe kiu materialo fandiĝas (aū degelas), t.e. ĝi transiras de la solida al la likva agregostato. La fandopunkto dependas de la materialo kaj premo kaj egalas al frostopunkto.

Priskribo 
Kristalaj substancoj fandiĝas post ioma ripoztempo ĉe la fandopunkta temperaturo. La kialo estas la energia diferenco inter la kristala kaj la likva statoj. Ĉar la kristalstrukturo signifas pli malaltan energetikan staton ol la fandaĵo, tiel la energia diferenco "absorbiĝas" ĉe la fandiĝo. Tial la amorfaj bazmaterialoj kiel ekzemple plastoj havas transiran temperaturon kaj neniun ripoztempon dum la fandiĝo.

Speciala situacio ekzistas por alojoj: malsame al puraj metaloj, multaj alojoj ne havas unuopan fandopunkton. Anstataŭe, ili havas fandan amplekson ene de kiu la materialo estas miksaĵo de solidaj kaj likvaj fazoj. La temperaturo je kiu fandado komenciĝas nomiĝas soliduso, kaj tiu je kiu fandado kompletiĝas nomiĝas likvuso. Alojo kun unuopa fandopunkto nomiĝas eŭtekta miksaĵo.

Fandi 
Laŭ Francisko Azorín fandi estas Fluidigi ion per varmo. Kaj li indikas etimologion el la latina fundere (fandi). Kaj li aldonas teknikajn terminojn kiaj fandejo, por loko, ejo, kie oni fandas; fandisto; fandaĵo; fandiĝi.

Vidu ankaŭ 
 Frostopunkto
 Bolpunkto
 Trifaza punkto
 Leidenfrost-punkto
 Metalmuldado
 Krita punkto (varmodinamiko)
 Rosopunkto

Notoj 

Fluaĵa dinamiko
Termodinamiko
Frostopunkto

Frostopunkto nomiĝas la temperaturo ĉe kiu materialo frostas, t.e. iras de la likva al la solida stato (agregostato). La frostopunkto dependas de la materialo kaj la premo kaj ĉe puraj materialoj egalas al la fandopunkto.

Tamen eblas likvaĵon malvarmigi iom sub la temperaturon de la frostopunkto, sen ties rigidiĝo. Tiu trofrigidita likvaĵo do rigidiĝas je la plej malgranda moveto.

Vidu ankaŭ 

 Bolpunkto
 Fandopunkto
 Frosto
 Kristaliĝo
 Solidiĝo
 Krita punkto (varmodinamiko)
 Trifaza punkto
 Rosopunkto
 Leidenfrost-punkto

Fiziko
Kemio
Homo erectus

Homo erectus (latine: "rekte (staranta) homo") estis vaste loĝinta specio de la genro Homo, kiu, kiel multaj opinias, estis la praulo de nuntempaj homoj.

La unua trovo de Homo erectus okazis en 1891 fare de Eugène Dubois en Indonezio. Li nomis tiun trovaĵon Pithecanthropus erectus aŭ Java homo. La nuntempa nomo de la specio (Homo erectus) estis unue proponita de Ernst Mayr cele la unuigon de la klasifikado de aziaj fosilioj.

Taksonoj 
 Homo erectus pekinensis

Bildaro

Vidu ankaŭ 
 Antropologio

Eksteraj ligiloj 
 http://www.sciencenews.org/articles/20031018/bob8.asp  
 https://web.archive.org/web/20040902195619/http://www.invictory.org/lib/2004/06/chooselife2.html 
 http://www.philosophy.ru/library/cremo/08.html 
 http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F06EEDA133AF933A25752C0A9679C8B63&sec=&pagewanted=print 

Homedoj
Formortintaj mamuloj
Gubernio Ehime

La gubernio Ehime (Japane: 愛媛県 [ehime-ken]) estas gubernio en Japanio, en Ŝikoku.

Industrio 
 Mikan (Mandarina oranĝo)

Komunumoj

Urboj 
 Hoĵo
 Imabari
 Ijo
 Ijomiŝima
 Jaŭatahama
 Kaŭanoe
 Macujama (gubernia ĉefurbo)
 Niihama
 Ozu
 Saiĵo
 Tojo
 Uŭaĵima

Urbetoj kaj Vilaĝoj 
 Ijo-distrikto
 Futami
 Hirota
 Masaki
 Nakajama
 Tobe
 Kamiukena-distrikto
 Janadani
 Kuma
 Mikaŭa
 Oda
 Omogo
 Kita-distrikto
 Hiĵikaŭa
 Ikazaki
 Kaŭabe
 Nagahama
 Uĉiko
 Kitauŭa-distrikto
 Cuŝima
 Hiromi
 Hijoŝi
 Joŝida
 Macuno
 Mima
 Minamiuŭa-distrikto
 Ipponmacu
 Ĵohen
 Miŝo
 Niŝiumi
 Uĉiumi
 Niŝiuŭa-distrikto
 Honai
 Ikata
 Mikame
 Misaki
 Seto
 Oĉi-distrikto
 Asakura
 Hakata
 Ikina
 Iŭagi
 Joŝiumi
 Juge
 Kamiura
 Kikuma
 Mijakubo
 Namikata
 Omiŝima
 Oniŝi
 Sekizen
 Tamagaŭa
 Uoŝima
 Onsen-distrikto
 Kaŭaĉi
 Nakaĵima
 Ŝigenobu
 Ŝusou-distrikto
 Komacu
 Tanbara
 Uma-distrikto
 Doi
 Ŝingu

 
Gubernioj de Japanio
Aŭstralopitekoj

Aŭstralopiketo (Australopithecus) estas genro de formortintaj primatoj, kiu apartenas al linio kondukanta al homo. En traduko ĝi signifas "suda simio", ĉar ĝi vivis en la sudo de Afriko.

Laŭ nuntempaj imagoj ili vivis en limiĝo de terciaro kaj kvaternaro, tio estas proksimume 2 ĝis 3 milionoj da jaroj antaŭ Kristo. Ili vivis sur teritorio de Afriko en stepoj kaj arbarstepoj. La aŭstralopitekoj estis jam rektiĝintaj, la kranio similigis prefere kranion de simio (la cerbujo havis volumenon 500cm3), dentaro jam proksimiĝis al la hodiaŭa homo - kaninoj preskaŭ rektiĝis kun la ceteraj dentoj. La prahomo mezuris ĉirkaŭ 120 cm kaj pezis ĉirkaŭ 35 kg (preskaŭ kiel hodiaŭa okjara infano).

Li vivtenis sin plejparte per vegetala nutraĵo - kolektado de fruktoj kaj malgrandaj animaloj. Li vivis en aroj sub rokpendaĵoj aŭ sub simplaj budoj el arbusto kaj branĉoj. Li uzis simplajn ilojn el ostoj, stangetoj kaj ŝtonoj.

La plej granda trovejo de aŭstralopiteko estas Tanzanio. La plej grava el la trovitaĵoj estas AL 288-1 "LUCY".

Specioj 
 Australopithecus afarensis ("Lucy")
 Australopithecus africanus
 Australopithecus anamensis
 Australopithecus bahrelghazali
 Australopithecus garhi
 Australopithecus sediba

Nova trovo en Suda Afriko 
La esploradaj grupoj de Peter Schmid de Universitato de Zuriĥo kaj de universitato de Witwatersrand, Johanesburgo kun paleoantropologo Lee Berger laboras en suda Afriko kaj trovis novan formon Aŭstralopiteko sediba en loko Malapa en jaro 2010.

La Australopithecus sediba estas 1,9 miliono jaroin aĝa kaj montras signojn de
Australopithecus Aŭstralopiteko kaj ankaŭ de "Homo".

En 15-a aŭgusto 2008 la paleoantropologo Lee Berger de universitato de Witwatersrand, Johanesburgo faris kartojn de kavernoj kaj sia filo Matthew trovis klaviklon, (oston).
La zuriĥa grupo trovis ĉirkaŭ 180 restojn de ĉirkaŭ kvar individuoj kun nova nomo Australopithecus sediba.
"Sediba" estas vorto de sudafrika "Sotho" - lingvo kaj signifas "fonton", akvoputon, originon.

Eksteraj ligiloj 
 nova trovo en Suda Afriko 2010 (germane kaj angle)
 antropologia muzeo Zuriho, Svisujo 
 Universitato de witwatersrand Johanesburgo  
  scienca informo 9 aprilo 2010

Formortintaj mamuloj
Paleoantropologio
Formortintaj mamuloj
Hominina
Lucy

"Lucy" aŭ Dinknesh (amhare: Ho vi mirindulino) estas la karesnomo donita de la sciencistoj al preskaŭ kompleta virina skeleto de Aŭstralopiteko el la specio Australopithecus afarensis.
Ĝi estis trovita en Etiopio la  fare de skipo da esploristoj, inter ili Donald Johanson kaj Yves Coppens.

La oficiala nomo de la trovaĵo estas AL 288-1 („AL“ signifas „Afar Locality“ - Afara trovejo). Ĝi estis grava malkovro, ĉar tio maljunigas nete la originon de la prahomoj, t.e. ŝi vivis antaŭ 3,18 milionoj da jaroj (MA).
Depost tiam aliaj eĉ pli malnovaj formoj de aŭstralopitekoj estis trovitaj.

Vidu ankaŭ 
 Primatoj
 Aŭstralopitekoj
 Paleoantropologio
 Prahomo
 Ardi (Ardipithecus kadabba)
 Lucy in the Sky with Diamonds

Eksteraj ligiloj 
 http://www.mnh.si.edu/anthro/humanorigins/ha/afar.html  
 https://web.archive.org/web/20011006125842/http://www.geocities.com/palaeoanthropology/Aafarensis.html 
 http://www.asu.edu/clas/iho/lucy.html 
 http://www.philipphauer.de/info/evolution-mensch-afarensis  

Famaj bestoj
Historio de Etiopio
Prahistorio
Sepimamismo

Sepimamismo aŭ Ismailanismo,  الإسماعيلية , estas branĉo de ŝijaisma islamo, kiu kredas je sep pravaj imamoj.
La ĉirkaŭ 18 milionoj ismailanoj vivas hodiaŭ ĉefe en Barato (Guĝarato, Maharaŝtro, k.a.), Pakistano, Afganio, Taĝikio, Sirio, Jemeno, Irano, Omano, Barejno, orienta Turkio, orienta Afriko kaj dise en la okcidenta mondo - entute en pli ol 25 ŝtatoj.

Sub-grupoj 
La ismailanoj havas hodiaŭ du ĉefajn sub-grupojn:
 la "Nizarija"
 la "Mustaʿlis" aŭ "Bohras", ĉefe en Barato, Pakistano kaj Jemeno.

La druzoj estas religia grupo kiu havas radikojn en ismailana islamo.

Nizarija 
La "nizariaj ismailanoj" aŭ "nizarianoj",  ‏نزارية‎   estas la plaj granda grupo de ismailanoj (sepimamanoj). Historie ili estis ligitaj al la Fatima Kaliflando (909–1094 kaj al la iama sekto de la asasinoj de Alamut.

La nizarianoj kredas ke Ali, la bofilo de la profeto Mohamedo, estis die elektita kiel imamo aŭ spirita gvidanto de la islamanaro, kaj ke tiu imameco daŭras en seninterrompa hereda sinsekvo ĝis nun en 2013. La nuna, 49-a imamo en tiu sinsekvo estas Princo Karim Aga Ĥan la 4-a, la kvara Aga Ĥan, kiu engaĝiĝas tutmonde per projektoj por komuna bonfarto.

La sep imamoj rekonitaj de ĉiuj ismailanoj 

  ʿAlī ibn Abī Tālib (m 661)
 Hasan ibn ʿAlī (m 670)
 Al-Husain (m 680)
 ʿAlī ibn Husain Zain al-ʿĀbidīn (m ĉirkaŭ 713)
 Muhammad ibn ʿAlī al-Bāqir (m ĉirkaŭ 733)
 Ĝaʿfar as-Sādiq (m 765)
 Ismail ibn Ĝafar (m 755)
 Muhammed ibn Ismail - rigardata kiel Mahdi

Ali ibn Abi Talib estas speciala kazo ekster la numerado.

Eksteraj ligiloj 
 http://www.dawoodi-bohras.com  
 http://philtar.ucsm.ac.uk/encyclopedia/islam/shia/index.html  
 http://www.amaana.org/history/history1.htm 
 http://www.iis.ac.uk 

Branĉoj de ŝijaismo
Ismoj
Pico (insulo)

Vidu pico por aliaj signifoj.

Pico [piko] ("pinta monto") estas la dua plej granda insulo de la portugala atlantika arkipelago de Acoroj (la plej granda estas São Miguel) kaj la plej granda insulo de la Mezaj Acoroj,situanta je 28º 20' okcidenta longitudo kaj 38º 30' norda latitudo.

Pico situas proksime al la insulo Faial (ĉ. 8 km for), kaj al la insulo São Jorge (ĉ. 15 km for). Ĝia areo estas 433,30 km² kaj sur la insulo vivas proksimume 15500 loĝantoj. La insulo havas longecon de ĉirkaŭ 90 km kaj larĝecon de ĉirkaŭ 20 km. Krom la haveno Madalena, kiu situas en la okcidento rekte je la alia flanko de la insulo Faial gravas iomete Lajes do Pico en la sudo kaj la haveno de São Roque.

Sur la insulo estas la plej alta monto de Portugalio, la Ponta do Pico kun alteco de 2351 metroj. La monto havas vulkanan originon. La marbordo estas tre kruta. Vidinda estas la rokaro Arco do Cachorro en la samnoma golfeto.

Post ĝia malkovro, oni nomis ĝin São Dinis. La nuna nomo venas de la alta monto, kiu finas per akra pinto (portugale pico). Pico estas la plej monteca insulo de la Acoroj. Oni ekloĝis la insulon en 1460, stabile ekde la fondo de São Mateus en 1482.

La insulo estas konata pro vinkultivado, kiu ĉefe troviĝas en ĝia okcidenta parto. La vino de la insulo ĝenerale estas ruĝa kaj peza kaj pro la vulkanceca tero ĝi havas unikan aromon. En la 19-a jarcento oni eksportis la vinon ĝis Sankt-Peterburgo. Unesko deklaris la kulturon de vinkultivado sur la insulo kiel monda heredaĵo. La vino Verdelho do Pico estas kultivata inter geometriecaj muroj en spaco inter ŝtonoj.

Insuloj
Leĝo de Boyle

La leĝo de Boyle-Mariotte (aŭ leĝo de Boyle) diras, ke la volumeno de certa maso da gaso je konstanta temperaturo estas inverse proporcia al sia premo.
Ekzemple, se la premo de unu gaso duobliĝas, la volumeno de la gaso reduktiĝos duone, kaj same inverse. La leĝon ektrovis en 1662 la irlanda fizikisto kaj ĥemiisto Robert Boyle.

Vidu ankaŭ 
 Enspiro

Eksteraj ligiloj 

 http://www.thescubaguide.com/certification/boyles-law.aspx  
 http://dbhs.wvusd.k12.ca.us/webdocs/GasLaw/Gas-Boyle-Data.html 

Kemio
Fiziko
John Millington Synge

John Millington SYNGE [ĝon MILington sing] (naskiĝis la  en Ratfarnham ĉe Dublin; mortis la  en Dublin) estis irlanda dramisto, kiu estis gvidanto en la irlanda drama revivigo de la frua 20-a jarcento. En liaj ses teatraĵoj aperas la parolmanieroj de la Aran-insuloj kaj okcidenta Irlando. Kelkaj el ili estas In the Shadow of the Glen (En la Ombro de la Valeto, 1903), Riders to the Sea (Rajdantoj al la Maro, 1904), kaj The Playboy of the Western World (La petolulo de la okcidenta mondo, 1907), kiu fame kaŭzis kravalojn ĉe la Abateja Teatro en Dublino je la unua prezento.

En Esperanto aperis 
La petolulo de la okcidenta mondo. (The playboy of the Western world.) Tradukis Albert Goodheir. Dublin: Esperanto-Asocio de Irlando, 1989. 41 paĝoj.

Irlandaj verkistoj
Irlandaj dramistoj
Anglalingva literaturo
Provinco Orienta Azerbajĝano

Provinco Orienta Azerbajĝano () estas provinco de Irano.
 Ĉefurbo Tabrizo.
 Areo: 
 Loĝantoj:  (en jaro 1381/2002)
 ISO-kodo: IR-01
Aliaj gravaj urboj estas Ahar, Bostan Abad, Bonab, Ĝolfa, Sarab, Ŝabestar, Kalibar, Maragha, Marand, Malekan, Mianeh, Haris kaj Haŝtrud.

Provincoj de Irano
Provinco Okcidenta Azerbajĝano

Provinco Okcidenta Azerbajĝano ) estas provinco de Irano.
 Areo: 
 Loĝantoj:  (en jaro 1381/2002)
 ISO-kodo: IR-02

La loĝantoj de la irana provinco Okcidenta Azerbajĝano precipe estas ĉefe azerbajĝananoj kaj malplimulto de kurdoj kaj armenoj.

La ĉefurbo de la provinco estas Urmia.

La plej grandaj urboj de irana Okcidenta Azerbajĝano estas Mehabad, Bukan, Serdeşt, Oşnoviye, Selmas, Piranŝahr, Khoj, Neqede, Maku, Şahindeĵ kaj Miandoab.

Aliaj setlejoj estas Alaguz-e Sofla, Silvaneh...

Provincoj de Irano
Bertrand Hugon

Bertrand HUGON (naskiĝis je la 11-a de septembro 1975) estas eksa franca instruisto pri matematiko en Dunkerque kiu nun profesias kiel komputilisto en Francilio. 

De la 3-a de junio 2001 ĝis aŭgusto 2003, li estis prezidanto de JEFO. Dum tiu periodo, li provis atingi tri celojn :

 plijunigo de la membroj
 fini ĉiujn projektojn
 gratuli la aktivulojn

Li kunorganizis TEJO-seminarion pri homaj rajtoj.

Li iĝis prezidanto de TEJO dum la 59-a IJK en Lesjöfors kaj havis tiun pozicion de somero 2003 ĝis somero 2005.

Li gvidis la kandidatliston de Eŭropo - Demokratio - Esperanto en la zono "Nord-okcidenta" de Francio por la Eŭropaj balotoj de junio 2004.

Li interesiĝas pri Movado por senpaga publika veturado.

Francaj esperantistoj
Prezidantoj de TEJO
Ulaanbaataro

Ulanbatoro (, prononco Ulaanbaatar) estas la ĉefurbo de Mongolio. Ĝi situas nordoriente en Mongolio, ĉe la bordo de la rivero Tuul, en la valo de la montaro Bogdo Uul.

La urbo estis fondita en 1639 kiel Urgoo (ruse: Urga), ĝi prosperis en la 1860-aj jaroj kiel komerca centro inter Rusio kaj Ĉinio. Mongolio deklaris en 1911 sian sendependiĝon kaj en 1924, kiam la urbo iĝis la ĉefurbo de la Mongolia Popola Respubliko, la nomo estis ŝanĝita al Ulaanbaatar (ruĝa heroo en la mongola lingvo) honore al la nacia heroo Sukhbaatar, kiu forpelis de mongolia teritorio la trupojn de cara Rusio kaj Ĉinio kaj invitis la Ruĝan Armeon de Sovetunio. Lia statuo staras en centro de Ulanbatoro

La urbo havas trajnan konekton al Moskvo per la Tra-Siberia Fervoj(lini)o kaj ankaŭ al Pekino, tra la Ulanbatora stacio.

La urba blazono cetere bildigas la mitan duonbirdon Garudo, kiu ankaŭ bildiĝas en la naciaj emblemoj de Indonezio kaj de Tajlando.

Gravaj vidindaĵoj 
 Gandan-monaĥejo
 Lama-monaĥejo
 Suche-Baatar-Placo
 Palaco de Bogd Khan
 Memoraĵo de Ĝingis-Ĥano

Servoj
 Nacia Akademia Teatro de Opero kaj Baleto de Mongolio
 Nacia Universitato de Mongolio
 Sporta areno Bökhiin Örgöö

Esperanto 
Mongola Esperanto-Societo estas (fondita en 1970 en la urbo) la 70a Landa Asocio (en 2009) de UEA. 

En junio, 2010, okazis en la urbo la 6a Azia Kongreso de Esperanto kun pli ol 200 kongresanoj el ĉirkaŭ 30 landoj.

Bildaro

Partneraj urboj 
  Krasnojarsko, Rusio
  Tjanĝino, Ĉinio
  Tajpeo, Tajvano
  Seulo, Suda Koreio
  Denvero (Koloradio), Usono
  Ora Marbordo, Aŭstralio
  Bonno en Germanio

Panoramoj 

 
Ĉefurboj de Azio
Urboj de Mongolio
Milionurboj
Japana ruĝgorĝulo

La Japana ruĝgorĝulo (Erithacus akahige, iam Luscinia akahige aŭ komadori) estas Paseroforma birdo kaj kantbirdo en la familio de Muŝkaptuledoj. Ĝi estas insektomanĝanta birdo el malgranda genro Erithacus kiu enhavas nur la tre konatan specion de la Eŭropa ruĝgorĝulo, tiun orientazian kaj alian endemisman en eta insularo japania. Ĵusaj studoj sugestas, ke la du orientaziaj ruĝgorĝuloj apartenas al nova genro kiu unuigu ilin kun kelkaj orientaziaj membroj de la najtingaloj de la genro Luscinia kiaj la Blua siberia najtingalo (Seki, 2006).

La nomo "Japana ruĝgorĝulo" estas foje uzata por la Ruĝbeka najtingalo (Leiothrix lutea). Ankaŭ la specifa nomo akahige estas foje konfuziga, ĉr estas la komuna nomo de ĝia proksima parenco Rjukjua eritako en japana.

La aspekto de tiu specio estas sufiĉe simila al tiu de ties parenco kaj samgenrano la Eŭropa ruĝgorĝulo, tio ruĝecaj vizaĝo kaj gorĝo, brunecaj supraj partoj kaj grizaj bordoj, sed la distribuo de tiuj koloroj ne samas. Ĝenerale estas pli ruĝeca specio, ĉar la ruĝecaj partoj estas tre brilaj kaj pli altaj ol ĉe la eŭropa parenco, nome pli supre ol la supro de okulo, kaj la kontrasto kun la supra bruna krono ne estas tiom markata ĉar la brunaj supraj partoj estas pli ruĝecnuancaj. Ankaŭ la vosto estas multe pli ruĝeca. Tamen nur la gorĝo kaj plej supra brusto estas ruĝeca kaj ne la tuta brusto kiu estas griza, ĉar la grizo kio ĉe la eŭropa specio estis nur flanka en la azia specio okupas la tutan bruston, pli larĝan flankareon kaj eĉ makuligas skvamece la ventron.

Referencoj
  Malplej zorgiga
 Seki, Shin-Ichi (2006): The origin of the East Asian Erithacus robin, Erithacus komadori, inferred from cytochrome b sequence data. Molecular Phylogenetics and Evolution 39(3): 899–905.

Eksteraj ligiloj
Foto de virbirdo
Sondosiero de la birdkanto 
 Sondosiero de la birdkanto

Muŝkaptuledoj
Birdoj de Azio
Mohamed Mosadek

Mohamed MOSADEK (perse: محمد مصدق; La nomo Mossadegh iam estas skribita Mosaddeq; n. 16-an de junio 1882 – m. 5-an de marto, 1967) estis la unua demokratie elektita ĉefministro de Irano de 1951 ĝis 1953. Li estis elpostenigita fare de Ŝaho Mohammad Reza Pahlavi kun la helpo de la CIA kaj MI6, operacio Ajax .

Ĉefministroj de Irano
Iranaj politikistoj
Joachim du Bellay

Joachim du Bellay [ʒɔa'ʃɛ̃ dy bɛ'lɛ], esperante
Joakimo Belajo aŭ Dubeleo, naskita en Liré (en Anĵuo) 1522, mortinta en Parizo 1560, estis franca poeto. Li kun Pierre de Ronsard fondis la beletran movadon La Pléiade (Plejado).

Referencoj

Verkoj 
Eseo:
 1549 Défense et Illustration de la langue française — «Defendo kaj glorado de la franca lingvo» (subkomprenate: kontraŭ la tiam sole respektata Latino)

Versaĵoj:
 1549 L'Olive (poemoj laŭ la stilo de Petrarko)
 1558 Les Regrets "Bedaŭroj" (verkita dum li deĵoris en Romo)
 1558 Les Antiquités de Rome ("la antikvaĵoj de Romo")

Eksteraj ligiloj 

  Dek unu poemoj de Du Bellay , Esperantigitaj de Waringhien aŭ Kalocsay
  poemo el "Bedaŭroj" pri graveco de poezio al li
  eseo pri Joachim du Bellay , verkita de Waringhien

Francaj poetoj
Anĵuo

Anĵuo, (, prononco [ɑ̃ʒu]), en Esperanto malofte ankaŭ Anĝevio, estas tradicia provinco de Francio kun ĉefurbo Angers (prononco [ɑ̃ʒe]), kaj ankaŭ nomo de grava reĝa dinastio devenanta el tiu provinco.

Provinco Anĵuo

Historio 
La dinastio Anĵuo-Plantaĝeneto, aŭ simple Plantaĝenetoj estas reĝa dinastio de Anglio, kiu reĝis sur Anĵuo ekde la 12-a jarcento ĝis 1259.

Famuloj 
 Joachim du Bellay
 Karlo la 1-a (Napolo)
 Karolo Martelo de Anĵuo

Vinoj

Eksteraj ligiloj 

 vidindaĵoj de Anĵuo (Esperante) (ne plu funkcias je 2011-09-17)
 Kastelo Greziljono

Vidu ankaŭ 
 Montsoreau
 Saumur
 ĉuanoj, regionaj reĝismaj ribelintoj kontraŭ la Unua Respubliko de Francio inter la jaroj 1792 kaj proksimume 1804

Dinastio Anĵuo 
Anĵuo, france Anjou, estas nomo de pluraj reĝaj dinastioj en Anglio kaj Francio.
Vidu: Anĵua dinastio.

Historio de Eŭropo