Nyíregyháza

Nyíregyháza [njiredjhAza]  estas urbego en Hungario en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, kies departementejo estas; en Distrikto Nyíregyháza, kies centro estas; fine la urbo havas memstaran departementan rajton ekde 1990. Nyíregyháza estas ankaŭ grek-katolika eparĥio. La loknomo signifas: betulo-eklezio.

Historio 
La unua skriba mencio pri Nyíregyháza devenis el 1209, kie en la jaro 1236 jam estis ankaŭ preĝejo. La tatara invado detruis la vilaĝon, poste la tutan regionon posedis la familio Báthory. Ankaŭ la turkoj okupis la vilaĝon, sed István Bocskai en 1605 reokupis ĝin. En 1620 la regiono apartenis al Transilvanio kaj Nyíregyháza iĝis hajduka urbo. En 1753 la loka bienulo Ferenc Károlyi allogis servutulojn, precipe slovakoj alvenis. En 1786 la vilaĝo ricevas la rangon kamparurbeto, krome la urbeto rajtis aranĝi foirojn jare po 4. En 1837 la urbo ricevis reĝajn monopoliojn. En 1824 jam ĉiuj servutuloj aĉetis la sendependecon, la plena urbo iĝis sendependa. En 1858 la tiel nomata Ebenaĵo-fervojo atingis Nyíregyháza el Pest (urbo) tra Szolnok kaj Debrecen. La urbo prosperis havanta teatron kaj tramon. En 1876 ĝi iĝis centro de la departemento Szabolcs. En 1919 la rumanoj okupis la urbon por 10 monatoj. En 1944 oni forpelis la judojn, en 1945 multaj iris al trudlaboro al Sovetio kiel ero de la postmilita damaĝrekompenco.

La urbo havas altlernejojn, el tio jam estas universitato.

Apud la urbo troviĝas la lago Sóstó (=sala lago), apud kiu troviĝas feriada centro. Temperaturo de la laga akvo estas 26 °C. Apud la lago troveblas bestĝardeno kaj etfervojo.

Eduko 
 Universitato de Nyíregyháza

Famuloj 

 en Nyíregyháza (tamen iom apude) naskiĝis poeto Mihály Váci
 en Nyíregyháza naskiĝis:
 aktoroj Endre C. Turáni, István Dózsa kaj András Márton
 baletisto György Szakály
 botanikistoj Lajos Jurányi kaj Lajos Simonkai
 grekokatolika episkopo Atanáz Orosz
 fizikisto Sándor Szalay
 inĝenieroj István Bársony, Miklós Uzsoky kaj István Farbaky
 instruistoj András Kubacska kaj József Pál Király
 kuracisto Antal Salamon
 literaturhistoriisto Gyula Földessy
 matematikisto András Prékopa
 ministroj András Benkei kaj Ferenc Juhász
 pentristo János Aknay
 pianisto Zoltán Kollonay
 Károly Nagy (sociologo)
 verkisto Gábor Nógrádi
 en Nyíregyháza mortis:
 agronomo, pedagogo, akademiano Vilmos Westsik
 aktoroj Irén Erdész kaj András Szigeti
 grekokatolikaj episkopoj Miklós Dudás kaj Imre Timkó
 kuracisto Árpád Eisert
 luterana episkopo Henrik Geduly
 pianisto Jenő Sára

Famaj nomportantoj 
 Ervin Nyíregyházi

Vidindaĵoj

Sakralaj vidindaĵoj 
 Kunkatedralo Dipatrino (Nyíregyháza)
 Grek-katolika katedralo Sankta Nikolao (Nyíregyháza)
 Preĝejo Sankta Antonio (Nyíregyháza)
 Preĝejo Duondormo de Dipatrino (Nyíregyháza)
 Preĝejo Aŭspicio de Dipatrino (Nyíregyháza-Oros)
 Kalvinana preĝejo (Nyíregyháza)
 Kalvinana preĝejo (Nyíregyháza-Oros)
 Luterana malgranda preĝejo (Nyíregyháza)
 Luterana malnova preĝejo (Nyíregyháza)
 Baptisma preĝejo (Nyíregyháza)
 Metodista preĝejo (Nyíregyháza)

Aliaj vidindaĵoj 

 Departementa domo (Nyíregyháza)
 Urbodomo de Nyíregyháza
 Teatro de Nyíregyháza
 muzeo (1868)
 biblioteko
 Statuo de Gyula Krúdy

Esperanto en Nyíregyháza 
Estas delegito de UEA kaj gastiganto de Pasporta Servo tie.

La 49-a ILEI-Konferenco 2016 okazis en la altlernejo de tiu urbo. De la 30-a de julio ĝis la 6-a de augusto partoprenis 120 personoj el 28 landoj. Okazis instruista trejnado, kursoj por komencantoj, paroligaj rondoj, lingva festivalo, ekskursoj, bankedo kaj koncertoj.

Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj de  estas
: Rzeszów

Vidu ankaŭ 
Lago Szelkó

Fontoj 
 Hungara Vikipedio