alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Batalo de Mohács

La batalo de Mohács  estis signifa batalo inter la Hungara Reĝlando kaj la Otomana Imperio, kio finiĝis per la totala malvenko de la hungara armeo. Tio okazis la 29-an de aŭgusto 1526 kaj gvidis al disiĝo de Hungario al tri partoj (por pli ol 150 jaroj).

En Hungario okazis en 1514 kamparana ribelo per gvido de György Dózsa . Tio malfortigis la landon kaj ektimigis riĉulojn, kiuj poste ne volis armiligi la kamparanojn. La interkvereloj en Hungario kaŭzis, ke la armeo de la kontraŭstaranta partio, gvidata de János Szapolyai ne alvenis, forestis de la batalo.

En la batalo staris unuflanke la 27.000-nombra hungara armeo gvidata de Pál Tomori, ĉefepiskopo de Kalocsa; aliflanke staris la bone ekipita (300 kanonoj kontraŭ 80 de la hungaroj), plinombra armeo de la Otomana Imperio, gvidata de Sulejmano la 1-a. Post kelkhora batalo la hungara armeo neniiĝis: mortis 24.000 hungaroj, la ĉefepiskopo Pál Tomori, la hungara reĝo Ludoviko la 2-a.

Dum la batalo la turkoj premis la hungarojn al la Danubo kaj multaj mortis en la antaŭaj marĉoj. Dumtempe ekpluvegis, kio interrompis la batalon. La hungara reĝo sufokiĝis en la ŝveliĝanta rivereto (rojo) Ĉele (hungare Csele-patak).

Post la venko malfermiĝis la (lando)pordo kaj la turkoj inundis la interareon de la riveroj Tiso kaj Danubo (vidu mapon ĉe Hungario). La turkoj marŝis al Buda (nun parto de Budapeŝto) sed tion okupis nur en 1541.

 
Historio de Ĉeĥio dum regado de Jogajlidoj
Mohács
Historio de Hungario
1526
Mohács
16-a jarcento en Ĉeĥio
Batalo de Augsburg

La Batalo de Augsburg (aŭ batalo sur la Lechfeld (Leĥkampo)) okazis je la 10-a de aŭgusto 955 kaj estis granda malvenko de la paganaj hungaroj (madjaroj). Tiu malvenko signifis la finon de la prirabaj militiroj al Okcidenta Eŭropo kaj devigis la madjarojn ekkultivi la agron.

En la batalo staris unuflanke la armeo de la fortiĝanta Germana Imperio regata de Oto la 1-a (granda)), aliflanke la hungara armeo gvidata de tribestroj Bulcsu kaj Lehel (aŭ Lél). La germanoj venkis ĉe la bordo de rivero Lech, kaptis (post plia batalo du tagojn poste) la hungarajn tribestrojn kaj ekzekutis ilin. La ejo de la batalo estis sur Bacher Lechfeld ĉe Todtenweis, kion pruvas arkeologiaĵoj.

La germanan venkon antaŭhelpis la kirasaj soldatoj de princo Konrad kaj la alkutimiĝo al la madjara taktiko.

Vidu ankaŭ 
 Udalriko de Aŭgsburgo

Aŭgsburgo
Aŭgsburgo
Historio de Germanio
Historio de Hungario
Augsburg
955
Kloro-fluoro-karbono

Fluor-klor-karbono (mallonge FKKH), klor-fluor-karbon-aĵoj (KFK) aŭ klorfluorkarbono, iafoje vulgare konata kiel freono, estas granda aro da organikaj ligoj.

Ili estas karbonhidrogenoj kiel metano kaj butano, en kiuj anstataŭiĝis la hidrogen-atomoj per la halogeno kloro aŭ fluoro. FKKH-molekuloj, kiuj neentenas hidrogenon, nomiĝas KFK-oj.

FKKH-oj estas tre persistaj, nebruleblaj kaj kutime ne aŭ nur malmulte venenas. Tial ĉi-gasoj pli kaj pli uzatis en teĥnika medio ekde la 1930-aj jaroj, precipe kiel malvarmigaĵoj kaj kiel enteno de malbruligiloj, sed ankaŭ kiel propelaĵoj por ŝaumaĵoj. En la 1980-aj jaroj oni eksciis ke FKKH detruas la ozonon en la supera atmosfero.

La 29-an de junio 1990 en Londono la internacia komisiono por la protektado de la atmosfero decidis, ke la farado kaj aplikado de FKKH-oj kaj KFK-oj estu malpermesotaj ekde 2000.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 https://www.epa.gov/ozone-layer-protection
 http://www.halon.org 

 
Aerosolaj pelantoj
DuPont
Fajroestingado
Forcejaj efikaj gasoj
Halometanoj
Fridigaĵoj
Hejtado, ventolado kaj klimatizado
Ozontavola detruo
Belgaj inventoj
Poluado
Aera poluado
KFK

La vorto havas plurajn signifojn:

kfk estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
Fluorklorkarbonhidrogenaĵoj
Protokolo de Kioto

La protokolo de Kioto estas internacia traktato, adoptita en Kioto (Japanio) en 11-an de decembro 1997, kiel aldonaĵo al la UN-a konvencio UNFCCC. La protokolo de Kioto celas bremsi la tutmondan varmiĝon kaj pli ĝenerale klimatŝanĝiĝojn. Ĝi fiksas akcepteblan ellasatan nivelon de karbona dioksido kaj de kvin aliaj forcejaj gasoj por la subskribintaj landoj. La 16-an de februaro 2005 ĝi ekvalidis, post kiam Rusio ratifikis ĝin fine de la 2005-a jaro. El la ratifikintaj landoj (en februaro 2006 ili estis 161, kun rimarkinda escepto de Usono kaj Aŭstralio) nur tridek ok devos malpliigi siajn forcejgasajn ellasojn ĝis 2012 kompare al la nivelo de 1990.Aŭstralio je la  ratifikis la traktaton, sed Usono en 2001 eĉ retiris sian subskribon kaj rifuzis la ratifikadon.

Vidu ankaŭ 
 Forceja efiko
 Pariza klimata konferenco de la Unuiĝintaj Nacioj en 2015 kaj Pariza interkonsento kiel ĝia rezulto

Traktatoj de la 20-a jarcento
Ekologio
Politiko en 1997
Traktatoj pri mediprotektado
Kario

Kario aŭ karieso (caries dentis) estas denta malsano, ĉe kiu la ekstera dura tavolo moliĝas kaj tiu moliĝo penetras la denton kaj kaŭzas ties malkombinon. Kario povas kaŭzi inflamon de la dentokarno.

Kaŭzoj 
La nutrorestaĵoj sur la dentoj servas kiel nutraĵoj por bakterioj, kiuj produktas el la karbonhidrato (tartro) ankaŭ acidojn, kiuj kapablas kemie malkombini la kristalstrukturon de la emajlo. Tiel tiu tavolo senkalkiĝas kaj disiĝas.

Preventado 
 ofta dentopurigo kun fluorentena dentokremo
 evito de sukeraĵoj, frandaĵoj
 evito de karbon-dioksidaj, sukeraj trinkaĵoj (koka-kolao)

Kuracado
 Plombo

Bildaro

Vidi ankaŭ 

 Amalgamo
 Dentodoloro
 Dentproteziko

Dento
Bakteriaj malsanoj de homoj
Sindromoj en dentokuracado
Medicina terminologio
Marc Chagall

Marc Chagall; esperantigita Mark ŜAGAL (, Mark Zakharovitch Chagal ; , Mark Zakharavitch Chagal), naskiĝis kiel Moïche Zakharovitch Chagalov (), la 7-an de julio 1887 en Liozna, apud Vitebsk, en Belorusio (situanta tiam en la Rusia Imperio), nacianigita franco en 1937 kaj mortis la 28-an de marto 1985 en Saint-Paul-de-Vence, (Francio), kie li estas entombigita. 

Mallonge poste, reduktita al la funkcio de instruisto pri desegnado en orfejo, li ne vidis alian eliron ol forlasi Ruslandon. Chagal sentis sin en disfazeco kun la reganta movado de “artista produktado” kaj decidis elmigi unue al Berlino (1922) kaj poste al Parizo (1923) ne pro politikaj kialoj, sed pro artistaj kialoj.

Chagall estis unu el la plej famaj artistoj en Francio en la 20-a jarcento kun Pablo Picasso. Lia verkaro, sen ligilo al iu ajn skolo, havas karakterizojn de superrealismo kaj de nov-primitivismo. Inspirata per la juda tradicio, la vivo de ŝtetl (juda vilaĝo en orienta Eŭropo) kaj per la rusa folkloro, ĝi montras propran simbolaron, ĉirkaŭ la intima vivo de la artisto. Krom en tolpentrado, Chagall verkis ankaŭ en gravurado, skulptado, poezio, pentrado sur vitralo, sur emajlo, ktp.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 reta galerio de liaj laboraĵoj 
 Oficiala retejo de la Marc-Chagall-Muzeo 
 Oficiala retejo de la Marc-Chagall-Muzeo en Nico, Francio
 Art Gallery - Marc Chagall
 Marc Chagall: virtuala arta galerio 

Wolf-premiitoj pri artoj
Rusiaj pentristoj
Francaj pentristoj
Rusiaj judoj
Francaj judoj
Vitralistoj
Spock

Spock aŭ Mr. Spock (familinomo ne prononceblas) estas eble la plej konata karaktero en la scienc-fikcia serio Star Trek, ludata de la aktoro Leonard Nimoy.

En epizodo Journey to Babel, patrino de Spock rivelas, ke li (kaj Sarek, lia patro) havas vulkanan familinomon. Kvankam ŝi diras, ke plejparto de homoj ne povas prononci ĝin. Ŝi agnoskas, ke ŝi mem povis diri ĝin nur "en povra maniero kaj post multa praktiko".

Spock estas ano de la fikcia planedo Vulkano, la filo de ambasadoro Sarek kaj lia teranina edzino, Amanda Grayson kaj la duonfrato de Sybok. Li estis unua oficiro kaj scienca oficiro de la spacŝipo Enterprise. Spock estas granda, havas nigran hararon, verdan sangon kaj akrajn brovojn kaj orelojn. Kiel ĉiuj vulkanoj, Spock ĉiam agas strikte logike kaj ne montras iujn ajn emociojn. Li estas iom telepatie kapabla, scipovas la konscian kunfandiĝon kaj ekkonas bone kun la tera literaturo.
Post la 5-jara esploradomisio de la Enterprise kaj kelkaj aliaj aventuroj, Spock iĝas ambasadoro de la Federacio, kiel sia patro.

Dum la fruaj 2370-oj, Spock provas kaŭzi pacon inter la du popoloj sur la romulanaj hejmplanedoj Romulo kaj Remo. Estas nekonate, ĉu li ankoraŭ vivas aŭ ne.

Roluloj de Star Trek
Eksterteranoj en fikcio
Fikciaj kapitanoj
Fikciaj sciencistoj

de:Figuren im Star-Trek-Universum#Commander Spock
Mordeĥaj Vanunu

Mordeĥaj VANUNU, ofte citita kiel Mordechai Vanunu,  (naskiĝis la 13-an de oktobro 1954 en Marakeŝo, Maroko) estas israela filozofo, fizikisto, politika aktivisto, kiu malkaŝis la nukle-armilan programon de Israelo en 1986. Li estis kaptita de Mosado, kaj ekde tiam li estas kaptito de Israelo.

Biografio 
Vanunu estas filo de juda-maroka enmigrinto. Li laboris inter 1976 kaj 1985 kiel teknikisto en Israelo, en la sekreta nuklea esplorejo Dimona. En 1985 li estis maldungita, poste li ekinformiĝis pri la atombomboj de Israelo. Antaŭ la publikigo de la Vanunu-a artikolo en la londona ĵurnalo Sunday Times li estis la 30-a de septembro 1986 far Mossad al Romo logita (ina agento konjekteble de Mossad, sed laŭ tujpostliberiga deklaro de Vanunu temis pri CIA-agento, Cheryl Bentov, kromnome "Cindy", falsasertante esti usona turisto, tentis lin aviadi kun ŝi por ferii en Romo) kaj de tie al Israelo forrabita. La juĝenketo pro homforrabo estis baldaŭe fermita de la italaj aŭtoritatoj; la israela registaro neis dum 6 semajnoj, ke ĝi scias ion pri loko de Vananu, sed tiam Vanunu sukcesis doni vivsignon al ĵurnalistoj, per vortoj markitaj sur manplato ŝtelmontrita al la gazetfotistoj.

Li estis kondamnita al 18-jara prizono pro landoperfido kaj spionado. El tio li pasigis 11 jarojn en solĉelo.

Premioj 
Oni aljuĝis al li en 1987 la alternativan Nobel-premion, en 2001 li ricevis de la Universitato de Tromsø en Norvegio la honordoktoran titolon kaj en 2002 li ricevis la premion Nuclear-Free Future Award en la kategorio "Kontraŭstaro". Plurajn aliajn premiojn kaj honorojn li ricevis de diversaj kaj internaciaj institucioj. Paro de usonanoj adoptis lin kiel filon, kaj tiel rajtis viziti lin en lia ĉelo (En 1986, li konvertiĝis al kristanismo – Episkopala eklezio – en kirko en Aŭstralio).

Li liberiĝis la 21-an de aprilo 2004 sub severaj kondiĉoj. Li neniam rajtos forlasi Israelon, sian lokon povos forlasi nur kun antaŭpermeso. Por li ne estos permesata la uzado de interreto kaj poŝtelefono.

Li post liberiĝo plu petis, ke la israela stoko de amasmortigiloj estu kontrolata de internaciaj instancoj.

La 11-an de novembro 2004 li estis arestita fare de 40 armeanoj ene de anglikana katedralo de Jerusalemo antaŭ pastroj kaj aliaj ĉeestantoj.

Eksteraj ligiloj 

 (angle) TTT-paĝo por lia liberigo kaj por senatombomba Okcidentazio 
 pri lia liberigtago (france)
 Lia poemo (esperantigita)

Teknikistoj
Israelaj filozofoj
Israelaj aktivuloj
Israelaj krimuloj
Israelaj fizikistoj
Israelaj militistoj
Israelaj judoj
Marokaj judoj
Konstanto

En matematiko kaj aliaj sciencoj, konstanto estas fiksita, sed eble nespecifita, valoro. Ĝi estas la malo de variablo, kiu ne estas fiksita.

Vidu ankaŭ 

 Fizika konstanto
 Matematika konstanto

Matematiko
Nepala lingvo

La nepala lingvo (नेपाली (nepālī)) estas lingvo de la hindirana lingvaro parolata en Nepalo, Barato, kaj Butano. Ĝi estas la oficiala lingvo de Nepalo. Oni skribas la nepalan per la skribsistemo devanāgarī.

La esperanta vorto Nepala lingvo povas aludi al la nevara lingvo, oficiale konata en Nepalo kiel नेपाल भाषा (Nepāl bhāsā) respektive "nepalbasa" lingvo, la originala lingvo de Katmanduo, aŭ al la nacia lingvo de Nepalo.

Historie, la loknomo "Nepalo" havis du sencojn: oni nomis per la vorto "Nepalo" kaj la Katmanduan Valon, kaj la nacion kiun unuigis en la jaro 1768 la reĝo Prithvi Narājan Ŝāha. En la Valo, la plej parolata lingvo estis la tibetobirma lingvo de la nevaroj. Prithvi Narājan venis de Gorkha (100 km nordokcidente de Katmando) kaj kunportis sian denaskan hindeǔropan lingvon, kiu iĝis nacia lingvo.

Tiu duobla senco ankoraŭ vivas eĉ hodiaǔ. En la nepala nacia lingvo, oni nomas la tibetobirman Katmanduan lingvon Newah Bhaaye aŭ Nepalo basa kiu signifas Nepalo-lingvo (नेपाल भाषा) kaj la hindeǔropan nacian lingvon nepala lingvo (नेपाली भाषा).

Literaturo

Vidu ankaŭ 
 Esperanto apud Everesto
 Lingvogvidilo Esperanto-nepalio
 Naciaj lingvoj de Barato
 Nevara lingvo

Eksteraj ligiloj 

 Vortaroj Nepalia-Esperanto kaj Esperanto-Nepalia

 
Hindarja lingvaro
Lingvoj laŭ alfabeto
Lingvoj de Nepalo
Lingvoj de Barato
Lingvoj de Butano
Internacia signala kodaro

Surmara flaga alfabeto, aŭ laŭ oficiala nomo Internacia signala kodaro (The International Code of Signals), estas signala sistemo, uzata por vida longdistanca interkompreniĝado (por vizuala telekomunikado), precipe inter surmaraj ŝipoj respektive inter ŝipoj kaj havenoj.  En sia nuntempa aspekto ĝi estis difinita en la jaro 1931 kaj ĝi konsistas el 40 flagoj, el kiuj 26 reprezentas literojn, 10 numeralojn, 1 flago estas konfirmiga kaj 3 ripetigaj.  La signifo de la flagoj estas universale registrita de la IMO (Internacia Martrafika Organizaĵo).

La jena tabelo bildigas literajn kaj numeralajn valorojn de unuopaj flagoj, ilian ekvivalenton en internacia literuma kodo kaj ankaŭ la plej kutiman signifon de la flago en kazoj, kiam ĝi reprezentas tutan frazon.

Alfabeto

Numeroj

Specialaj signoj

Flagoj por literoj kun supersignoj 

 La flago-alfabeto por Esperanto havas verdajn flagojn por la ses supersignitaj literoj 
 La flago-alfabeto por la sveda havas flagojn por la tri supersignitaj literoj

Vidu ankaŭ 
 Signalflago
 Geŭzo (flago)

Eksteraj ligiloj 

 http://www.anbg.gov.au/flags/signal-meaning.html 
 http://www.flagsfantastic.com.au/html/nautical.html 
 http://www.anbg.gov.au/flags/signal-flags.html 

Flagoj
Komunikado
Naturprotekto

Naturprotekto aŭ naturprotektado temas pri ĉiuj esploroj kaj agadoj por konservi aŭ rekrei la efikecon de la naturo. Celo estas daŭripova uzado de la naturo fare de la homoj. La naturo estu protektata kiel homa vivbazo kaj pro sia propra valoro.

Historio de la naturprotekto

Naturprotekto kaj ekologio 
Naturprotekto Internacie, naturprotektejo, naturrezervejo, natura parko, nacia parko, regiona parko

Naturparkoj kaj rezervejoj

Francio 
 Naciaj parkoj
 Les Cévennes, Cevenoj
 Les Ecrins
 La Guadeloupe
 Le Mercantour
 Port-Cros
 Les Pyrénées, Pireneoj
 La Vanoise
 Regionaj parkoj
...

Hispanio 
 Naciaj parkoj
 Monfragüe (Ekstremaduro)
 Ordesa y Monte Perdido (Aragono)
 Nacia Parko Picos de Europa (Asturio, Kantabrio kaj Kastilio kaj Leono)
 Cabañeros (Kastilio-Manĉo)
 Tablas de Daimiel (Kastilio-Manĉo)
 Sierra Nevada (Andaluzio)
 Doñana (Andaluzio)
 Timanfaya (Kanarioj)
 Aigüestortes i Estany de Sant Maurici (Katalunio)
 Nacia Parko de la Insularo de Cabrera (Balearoj)
 Nacia Parko de la Atlantikaj Insuloj (Galegio)
 Nacia Parko de la Caldera de Taburiente (Kanarioj)
 Garajonay (Kanarioj)
 Nacia Parko de Teide (Kanarioj)
...

Italio 
 Naciaj parkoj
 Abruzzo, Lazio e Molise
 Alta Murgia
 Appennino Lucano-Val d'Agri
 Appennino Tosco-Emiliano
 Arcipelago di La Maddalena
 Arcipelago Toscano
 Asinara
 Aspromonte
 Cilento e Vallo di Diano
 Circeo
 Dolomiti Bellunesi
 Cinque Terre
 Foreste Casentinesi, Monte Falterona, Campigna
 Gargano
 Gennargentu (malaktiva)
 Gran Paradiso
 Gran Sasso e Monti della Laga
 Majella
 Monti Sibillini
 Pantelleria
 Pollino
 Sila (Kalabrio)
 Stelvio
 Val Grande
 Vezuvio
 Kelkaj gravaj regionaj parkoj aŭ rezervejoj:
 Tiĉino
 Adamello-Brenta
 Friulaj Dolomitoj
 Delta del Po
 Maremma
 Flegreaj Kampoj
 Etna
 Nebrodi

Japanio 
 Naciaj parkoj
 Nikko (日光国立公園)
...

Kanado 
Listo de naciaj parkoj de Kanado

Rusio 
 Naciaj parkoj
 Apudbajkala Nacia Parko (Прибайкальский национальный парк)
 Tunka Nacia Parko (Тункинский национальный парк)

...

Slovakio 
 Naciaj parkoj - Naciaj parkoj de Slovakio
 Nacia parko Vysoké Tatry (Altaj Tatroj)
 Nacia parko Nízke Tatry(Malaltaj Tatroj)
 Nacia parko Slovenský raj (Slovaka paradizo)
 Nacia parko Pieniny
 Nacia parko Malá Fatra (Malgranda Fatro)
 Nacia parko Poloniny
 Nacia parko Slovenský kras (Slovaka karsto)
 Nacia parko Veľká Fatra (Granda Fatro)
 Nacia parko Muránska planina

 Naciaj natur-rezervejoj
 Dobročský praarbaro
 Badínsky praarbaro
 Stužica praarbaro
 Kašivárová praarbaro
 praarbaro Zadná Poľana

Vidu ankaŭ 
 Biodiverseco
 Biodiverseco-riĉaĵejo
 Protekto kontraŭ malsekejoj
 Endanĝerigitaj specioj
 Tutmondaj 200
 Medikonservado
 Monda Natur-Fonduso
 Naturprotektismo
 Naturprotekto Internacie
 Speciprotektado
 Bestprotektado
 Formortintaj specioj
 Konserva statuso
 Medikonservado
 Monda Tago de Medio
 Rearbarigo

Eksteraj ligiloj 

 Germana ofico por naturprotektado (BfN)
 Federacia leĝo pri natur- kaj hejmprotektado en Svisio (NHG) 
 DNL-online - bibliografa datumbazeno
 Ligilaro de Sea Shepherd pri internaciaj leĝoj kaj marprotektado

Naciaj parkoj
Biodiverseco
Biodiverseco-riĉaĵejoj
Global 200
Ekologio
Nacia parko Vanoise

La Nacia Parko Vanoise (Vanoaz’) situas en la Alpnordo de Francio, en la departemento Savoie (Savojo) en la samnoma montaro, kiu kuŝas inter norde la valo de la rivero Isère (Izer’), Tarentaise (Tarentez’), kaj sude tiu de la rivero Arc (Ark), Maurienne (Morjen’). Li apudas la Nacian Italan Parkon Gran Paradiso, laŭ la landlimo, kun kiu ĝi estis ĝemeligita en 1972. La du parkoj konsitigas la plej vastan surfacon protektatan (1250 km²) en okcidenta Eŭropo.

Historio 
La Nacia Parko Vanoise estis la unua franca parko, kreita la 6an de julio 1963. La ĉefa kialo de ĝia kreado estis la malapero de la ibeksoj.
Tiuj longkornaj mambuloj estis ekstermitaj tuj post la apero de la pafiloj, kvankam ili abundis en tiu alpa regiono antaŭe. En la apuda montaro "Gran Paradiso" en Italio, tiuepoke pluvivis nur cento da ibeksoj, kiam ties ĉasadon oni malpermesis en la jaro 1823. Reĝo Victor Emmanuel II (Viktor Emanuel 2a) kreis reĝan rezervejon en 1856, kiu iĝis nacia parko en 1922. En Francio natura rezervejo kreiĝis en Vanoise en 1943 sub la impulso de asocioj (Franca Alpa Klubo kaj Franca "Touring-Club") kaj de ĉasistoj. Post multaj hezitoj pri ties surfaco kaj pri la prioritato donota al la naturo kaj al la homoj, la unua nacia parko franca naskiĝis en 1963.

Eksteraj ligiloj 

Saliko: Francio: Vizito al la nacia parko Vanoise el Monato (2005/02, p. 22)

Referencoj 
Vanoise
Alpoj
Trouza braka malsano

Trouza braka malsano (angle: RSI Repetitive strain injury) karakteriziĝas per doloraj brakoj, malvarmaj manoj, pikpikaj aŭ brulaj sentoj, perditaj sentoj, malfacileco uzi la manojn, manko de eltenemo, malforto, kaj simile. RSI estas ofte kaŝita en multtajpuloj ks: dum jaroj la brakoj kompensas al la uzado, kaj kiam finfine ne plu estas kompensebleco, tiam estas malkaŝita RSI, malsano (foje dolorega) serioza al via mensa sano kaj al via kariero. Nune la malsano estas malfacile traktebla.

Kion fari por eviti aŭ kuraci 

 Oftaj paŭzoj dum tajpado. Por igi onin ripozi ekzistas pluraj specialaj programoj:
 gnome-typing-monitor (simplega, parto de GNOME)
 RSIBreak (por uniksecaj operaciumoj kun KDE)
 Workrave (por uniksecaj sistemoj kun GNOME kaj por Vindozo; almenaŭ parte esperantigita)
 xwrits (por uniksecaj sistemoj; agordebla nur komandlinie)
 Certe ne musilu tro. Provu uzi malsimilan enigilon, ekzemple desegnan tabulon.
 Spiru bone sed ne tro. Spiru ventre. 
 Tajpu ĝuste kaj per bona klavaro.
 Pli bona ergonomio.
 Ofta braka masaĝo.
 Faru subtilmildajn (Bulterajn) etendiĝojn

Ligiloj 

Se estas problemoj, agu tuj kaj ne hezitu. Bonaj (ĝenerale anglalingvaj) ligoj:
 Informoj pri la malsano
 Bulteraj etendiĝoj
 Libro pri la malsano
 Iloj ekzemple klavaroj kaj musiloj
 La plej bona diskutlisto

sindromoj en ortopedio
profesiaj malsanoj

es:Enfermedad profesional#Enfermedades osteomusculares
RSI

La vorto havas plurajn signifojn:

rsi estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
Trouza braka malsano
Biotopo

En ekologio, biotopo aŭ vivloko estas areo de similaj vivkondiĉoj kiuj formas la lokon favoran por certa flaŭro kaj faŭno (biocenozo). En tiu ĉi senco, biotopo estas la samo, kiel ekocenozo. Tamen kelkaj ekologoj limigas tiun terminon nur al la aro de fizikaj kondiĉoj, formantaj la certan vivlokon por certa vivkomunumo.

Biotopo estas areo de unuformaj vivmediaj cirkonstancoj liveranta aptan lokon por specifa asocio de flaŭro kaj faŭno. Biotopo estas preskaŭ sinonima kun la termino habitato. Sed la objekto de habitato estas populacio de specio, tiu de biotopo estas biocenozo aŭ vivkomunumo.

Ekologio 
La nocio de biotopo unue estis proparolata fare de Ernst Haeckel (1834-1919), germana zoologisto. En lia libro Generelle Morphologie der Organismen (Ĝenerala morfologio de la organismoj) (1866), kiu difinas la terminon ekologio, li emfazis la gravecon de la nocio vivloko kiel primara postulaĵo por la ekzistado de organismo. Haeckel ankaŭ eksplikis ke kun unu ekosistemo, ĝia bioto estas determinita de mediaj faktoroj (kiel akvo, grundo, kaj geografiaj karakterizoj) kaj de reciprokaj influoj inter vivuloj; la origina ideo de biotopo estis altgrade rilatita al Teorio de Evoluismo. Poste, F. Dahl, profesoro ĉe la Zoologia Muzeo de Berlino, pli rilatigis la terminon "biotopo" al ekosistemoj (1908).

Akvariuma biotopo 
La vorto biotopo estas ankaŭ uzata de akvariumistoj por nomi akvariumon kun aeriza sistemo, kiu simulas en la akvariumo certan vivlokon, cele bridi la fiŝojn, kiuj kutime vivas en tiu biotopo.

Ekologio
Akvario
Eŭropa Revizora Kortumo

La Eŭropa Revizora Kortumo estas la institucio kiu kontrolas la kontojn de la Eŭropa Unio. Ĝi ekzamenas la kontojn de ĉiuj enspezoj kaj elspezoj de la Unio, kaj kontrolas ĉu la financa mastrumado estis efika kaj bonrezulta. La Revizora Kortumo publikigas la rezultojn de siaj laboroj forme de jarraporto, kiu temas praktike pri ĉiuj politikterenoj de EU, de specialaj raportoj pri apartaj temoj, kaj de opinioj. La Revizora Kortumo konsistas el po unu civitano de ĉiu membroŝtato. Ĝiaj membroj plenumas siajn taskojn plene sendepende, en la ĝenerala intereso de la Unio. La Revizora Kortumo havas sian sidejon en la urbo Luksemburgo.

Institucioj de Eŭropa Unio
Dipteroj

Dipteroj estas ordo de insektoj kun pupa stadio, kiuj portas nur du flugilojn. La termino originas de la greka lingvo δι- di-, "du", kaj πτερόν pteron, "flugilo". Ekzistas preskaŭ 200 familioj kun pli ol 120.000 specioj de dipteroj. La familiojn el la subordo Nematocera en nefaka lingvouzo oni kutime grupigas sub la komuna nomo kuloj, la familiojn el la subordo Brachycera en nefaka lingvouzo sub la komuna nomo muŝoj.

Listo de la familioj 
 Subordo: Nematoceroj Nematocera (neformale "kuloj", etimologie laŭ la familio Culicidae)

Ĉi tiuj dipteroj havas longajn fadenoformajn antenojn.

  Trichoceridae
  Tipulidae
  Limoniidae
  Blephariceridae
  Cylindrotomidae
  Ptychopteridae
  Psychodidae
  Dixidae
  Chaoboridae
  Culicidae (inter ili la moskito)
  Thaumaleidae
  Simuliidae
  Ceratopogonidae
  Chironomidae Ĥironomedoj
 Belgica antarctica
  Anisopodidae
  Hesperinidae
  Bibionidae
  Scatopsidae
  Macroceridae
  Synneuridae
  Cecidomyiidae
  Mycetophilidae
  Sciaridae

Subordo: Braĥiceroj Brachycera (neformale "muŝoj", etimologie laŭ la familio Muscidae)

Orthorrapha

  Coenomyidae
  Xylophagidae
  Xylomyidae
  Stratiomyidae
  Tabanidae
  Athericidae
  Rhagionidae
  Therevidae
  Acoceridae
  Bombyliidae
  Scenopinidae
  Asilidae
  Empididae
  Dolichopodidae

Cyclorrhapha

Aschiza
  Lonchopteridae
  Phoridae
  Platypezidae
  Pipunculidae
  Syrphidae

Schizophora
  Conopidae
  Eurychoromyidae
  Micropezidae
  Tanypezidae
  Psilidae
  Megamerinidae
  Pyrgotidae
  Tephritidae
  Platystomatidae
  Ulidiidae
  Otitidae
  Sciomyzidae
  Coelopidae
  Dryomyzidae
  Helcomyzidae
  Sepsidae
  Laŭaniidae
  Chamaemyiidae
  Lonchaeidae
  Pallopteridae
  Neottiophilidae
  Piophilidae
  Thyreophoridae
  Periscelididae
  Aulacigastridae
  Asteiidae
  Stenomicridae
  Acartophthalmidae
  Clusiidae
  Chyromyidae
  Opomyzidae
  Anthomyzidae
  Odiniidae
  Agromyzidae
  Milichiidae
  Chloropidae
  Diastatidae
  Ephydridae
  Camillidae
  Drosophilidae, inter ili la drozofiloj
  Heleomyzidae
  Trixoscelidae
  Canacidae
  Tethinidae
  Cryptochetidae
  Sphaeroceridae
  Braulidae
  Scatophagidae
  Anthomyiidae
  Muscidae, "veraj muŝoj", aparte la specio doma muŝo
  Fanniidae
  Sarcophagidae
  Tachinidae
  Gasterophilidae
  Oestridae
  Carnidae
  Hippoboscidae
  Nycteribiidae
 '' Streblidae

Eksteraj ligiloj

Notoj kaj referenĉoj
Michael Caine

Michael CAINE, origine: Maurice Joseph MICKLEWHITE naskiĝis  estas brita aktoro.

Li naskiĝis en Londono kaj pasigis sian junaĝon en malriĉeco. Dezirante eskapi la malriĉecon kaj fariĝi fama, li frue decidis fariĝi aktoro.

Post labori kiel figuranto kaj en aro da malgrandaj roloj en teatro kaj kino, li meze de la 1960-aj jaroj famiĝis per filmoj kiel ekz. Zulu (1964), The Ipcress File (1965) kaj Alfie (1966). Por financi sian lukseman vivostilon, li daŭre aperis ankaŭ en malpli bonkvalitaj filmoj, sed per postulaj roloj li sukcesis konfirmi sian multfacetan talenton.

Ses-foje li estis nomumita por la Oskaro kaj dufoje li gajnis tiun ĉi premion: pro Hannah and Her Sisters (1987) kaj The Cider House Rules (2000).

Filmaro

Televido

Videoludoj

Eksteraj ligiloj 

  ()
 
 
 
 
 
 http://www.citizencaine.org 
 http://www.seret.co.il/actors/index.asp?catCase=5&id=127 
 http://www.runctonweb.co.uk/mcaine.html  
  (recenzo pri la filmo Stila foriro (Going in Style), kiun li partoprenis)

Naskiĝintoj la 14-an de marto
Anglaj aktoroj
Anglaj verkistoj
Anglaj kristanoj
Oskar-premiitoj
Akademia Premio por plej bona subtena aktoro
BAFTA-premiitoj
Premiitoj de Ora Globo‎
Ordeno de Artoj kaj Literaturo (Francio)
Gloria Stuart

Gloria STUART, origine: Gloria Frances STEWART (naskiĝis la 4-an de julio 1910, mortis la 26-an de septembro 2010 en Losanĝeleso) estis usona aktorino.

Gloria Stuart naskiĝis en Santa Monica, Kalifornio. Sian aktoran karieron ŝi komencis en la 1930-aj jaroj. Ŝi aperis en aro da filmoj, sed ne vere fariĝis stelulino.

Ekde la 1940-aj jaroj ŝi pli kaj pli forlasis la aktoradon kaj dediĉis sin al la pentrado. En 1975 ŝi reaperis kiel aktorino, en la televida produktaĵo The Legend of Lizzie Borden, kaj en la jaro 1982 ŝi havis rolon en la kinofilmo My Favorite Year.

Kulmino en ŝia kariero estis la rolo de la maljuniĝinta protagonistino en la filmo Titanic en 1997. Pro ĝi ŝi gajnis nomumon por la Oskaro en la kategorio Plej bona epizoda rolo – kaj ŝi estis la plej maljuna persono nomumita pro la aktorado en la ĝistiama historio.

Listo de filmoj 

 The Old Dark House (1932)
 Air Mail (1932)
 The Invisible Man (1933)
 The Kiss Before the Mirror (1933)
 Gold Diggers of 1935 (1935)
 Prisoner of Shark Island (1936)
 Rebecca of Sunny Brook Farm (1938)
 The Three Musketeers (1939)
 My Favorite Year (1982)
 Titanic (1997)
 The Love Letter (1999)
 The Million Dollar Hotel (2000)

Eksteraj ligiloj 

 

Stuart, Gloria
Gottfried Silbermann

Gottfried SILBERMANN (naskiĝis la 14-an de januaro, 1683, mortis la 4-an de aŭgusto, 1753) estis germana konstruisto de orgenoj.

Gottfried Silbermann naskiĝis en la vilaĝo Kleinbobritzsch apud Freiberg en Saksujo. En la jaro 1702 li ekloĝis en Strasburgo, kie lia frato Andreas Silbermann havis metiejon por konstrui orgenojn. Lerninte la fakon, li kun la titolo majstro de la orgenkonstruado revenis al Saksujo en 1710. Unu jaron poste li en Freiberg fondis sian konstruejon.

Dum sia vivo Gottfried Silbermann konstruis proksimume 50 orgenojn, kiuj parte dum militoj kaj brul-katastrofoj detruiĝis. Ili ekzemple la komponiston Johann Sebastian Bach. Famaj orgenoj konstruitaj de li troviĝas en la Dresdena Hofkirche kaj en la katedralo de Freiberg.

Gottfried Silbermann mortis en Dresdeno.

Vidu ankaŭ 
 Listo de orgenkonstruantoj

Eksteraj ligiloj 
 http://www.frauenstein-erzgebirge.de/silbermann/frame.html 
 http://www.silbermannorgel-crostau.de 
 http://www.baroquemusic.org/silbeng.html  
 http://www.frauenstein-erzgebirge.de/silbermann/index.html 

Pianokonstruistoj
Germanaj orgenkonstruistoj
Aceracoj

La aceracoj estas familio de arboj kaj arbedoj kun manforme entranĉitaj folioj kun 2- (esceptokaze 3-) partigebla fendofrukto, kies frukteroj estas karakterizaj flugilhavaj nuksoj.

Oni jam longe scias ke la aceracoj estas proksime parencoj al la sapindacoj, kaj multaj taksonomoj (inter ili tiuj de la Angiosperm Phylogeny Group, kies normoj estas mezurdonaj por taksonomio en vikipedio) listigas la plantojn de la aceraca familio rekte sub la sapindacoj.

 Floroformulo: Ka4-5Ko4-5A4+4aŭ 5+5G (2) ovario supre staranta
 Infloresko:umbelo, grapolo
 Frukto: duopa samaro

du genroj kun 150 specioj:
 acero (Acer)
 Dipteronia

Vidu ankaŭ
 Sapindacoj la iamaj Asteracoj nun apartenas al tiu plantfamilio. Ene de la Sapindacoj la iamaj Aceracoj nun formas kune kunaliaj genroj la subfamilio Hippocastanoideae.

Eksteraj ligiloj 
 http://delta-intkey.com/angio/www/aceracea.htm  
 http://delta-intkey.com/angio  
 http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=28726 
 http://delta-intkey.com . 
 http://delta-intkey.com/angio/www/sapindac.htm  
 

Sapindacoj
Plantofamilioj

de:Rosskastaniengewächse#Systematik
Samaro

Samaro estas seka, nedehiska, flugilhava akeno, kiu evoluas el supre starantaj ovarioj kaj du karpeloj. Tiu flugilo favoras disvastigon de la semo fare de vento, ekzemple la samaro de acero turniĝas en aero per maniero iom simila al tiu de helikoptera helico.

 duopa samaro (samara): acero
 unuopa samaro (pterodium): ulmo, frakseno

Vidu ankaŭ
 Samaro (Irako)

Plantomorfologio
François Mauriac

François Charles MAURIAC (naskiĝis la 11-an de oktobro 1885, mortis la 1-an de septembro 1970) estis franca verkisto. La nobel-premiito estas konsiderata unu el la plej famaj katolikaj verkistoj de la 20-a jarcento.

François Mauriac naskiĝis en Bordozo. Li spertis katolikan edukadon, studis literaturon en sia hejmurbo kaj transloĝiĝis al Parizo en la jaro 1906.

En 1909 li publikigis sian unuan poemaron: Les mains jointes. Lia unua romano L'enfant chargé de chaînes aperis en 1913. La Unua mondmilito interrompis lian verkistan karieron. Post la milito, en 1922, li publikigis la romanon Le baiser au lépreux, kiu gajnis grandan atenton.

En la jaro 1933 li elektiĝis membro de la Académie française. Dum la Dua mondmilito li daŭrigis la verkadon, sian verkon Le Cahier noir li publikigis uzante la pseŭdonimon Forez. Li tre sukcese laboris kiel ĵurnalisto, ekz. por la gazeto Le Figaro.

En 1952 François Mauriac gajnis la Premion Nobel de Literaturo. Li mortis en Parizo. Li apartenis al la movado Renouveau catholique.

Listo de verkoj 
 Les mains jointes (poemoj, 1909)
 L'enfant chargé de chaînes (romano, 1913)
 Le baiser au lépreux (romano, 1922)
 Genitrix (romano, 1923)
 Le désert de l'amour (romano, 1925)
 Thérèse Desqueyroux (romano, 1927)
 Les anges noirs (romano, 1935)
 Asmodée (teatraĵo, 1938)
 La Pharisienne (romano, 1941)
 L'agneau (romano, 1954)
 Mémoires intérieurs (memoroj, 1958)
 De Gaulle (biografio, 1964)
 Nouveaux mémoires intérieurs (memoroj, 1965)
 Un adolescent d'autrefois (romano, 1969)

En Esperanto aperis 
 Tereza Desqueyroux / Trad. G. Labasthe. Paris, 1998

Eksteraj ligiloj 

 http://www.biblioweb.org/-MAURIAC-Francois-.html  
 http://nobelprize.org/literature/laureates/1952/index.html 
 http://www.academie-francaise.fr/immortels/base/academiciens/fiche.asp?param=562  
 http://www.prix-litteraires.net/detail_prix_litteraire.php?prix_num=471  

Francaj verkistoj
Nobel-premiitoj pri literaturo
Mauriac
Nacia parko Gran Paradiso

La Nacia parko "Gran Paradiso" de Italio kreiĝis en 1922 en la samnoma montaro por protekti la ibeksojn, kiuj rapide malmultiĝis pro la troa ĉasado.

Gran Paradiso
Alpaj kvarmiluloj
Karpenofolia acero

Karpenofolia acero (Acer carpinifolium) (japane : チドリノキ Chidorinoki "zigzaga arbo") estas acerospecio, hejma en Japanujo, en la insuloj de Honŝuo kaj Kiuŝuo, kaj Ŝikokuo, kie ĝi vegetas en duonarbaroj kaj laŭlonge de riveroj en montaraj areoj .

Okaze ĝi estas kultivita kiel ornama planto en moder-klimataj regionoj, ĉefe kiel botanika kuriozaĵo por montri la vastan gamon de folia morfologio en la genro acero, sed ankaŭ por ĝia brilanta flava aŭtuna koloro. Kaj la scienca kaj la Esperanta nomoj de tiu palearktisa specio derivas de la supraĵa simileco de ĝiaj folioj kun tiuj el la genro karpeno.

Referencoj 

Sapindacoj
Arboj
Ornamaj plantoj
Palearktisa flaŭro
Kampa acero

Kampa acero (Acer campestre) estas mezgranda palearktisa arbo aŭ arbeto kreskanta ofte en heĝoj. El ĉiuj aceroj ĝi havas la plej grandan disvastiĝon, plejparte en moderklimataj zonoj. Ĝi estas trovebla preskaŭ ĉie en Eŭropo (en Skandinavio nur en ekstrema sudo), en Okcidenta Azio kaj en Nordokcidenta Afriko.

http://www.haabet.dk/flora_danica/Navr_(Acer_campestre).jpg

Arboj
Sapindacoj
Palearktisa flaŭro
Sikomora acero

Sikomora acero estas speco de aceroj. Ĝi estadas ĝis 25 metrojn alta. Tiu specio estas la plej abunda en la eŭropaj arbaroj, kies precipa arbospecio ĝi foje konsistas.

Kompare kun la aliaj arboj sikomora acero estas pli rezista al malpura aero en urboj kaj al sala akvo, kiu aperas en vojo dum vintroj. Pro tio ĝi ofte estas uzata por verdigo de urboj.

Vidu ankaŭ
Karpataj montarbaroj
Korsikaj foliaj kaj miksaj montarbaroj

Sapindacoj
Arboj
Palearktisa flaŭro
Negundo

La negundo (), ankaŭ nomata la negunda acero aŭ la manitoba acero, estas acero en Nordameriko.

http://en.wikipedia.org/upload/thumb/3/3d/200px-Acnegundo.jpg

samaroj de Acer negundo''

Referencoj 

Sapindacoj
Nearktisa flaŭro
Sukeracero

Sukeracero ( Acer saccharum ) estas arbo el la familio de sapindacoj Sapindaceae.

Dum aŭtuno, ĉefe tiu periodo ankoraŭ varma ĵus antaŭ vintro, kiu en tiuj landoj nomas "indiana somero", la folioj de sukeraceroj montras aŭtune belegajn kolorojn; de hela flavo ĝis brila ruĝ-oranĝo kaj regas la bildon de la pejzaĝo. 

Ĝiaj malprofunde etendiĝantaj radikoj povas konkurenci kun subarbe kreskantaj herboj.

La folioj estas 10-15 cm longaj kaj speciale larĝaj. Ili posedas kvin lobojn. La bazoj de la loboj estas relative mallarĝaj; kontraste la pintoj estas larĝaj kaj profunde entranĉitaj.

Uzado 
Kiel la nomo konjektigas sukeracero estas uzata por la produktado de sukero.
Per 2,5 centimetrojn  profundaj truoj en la arbotrunkoj, oni eltiras sukon kiu enhavas 3 ĝis 10 procentoj da saĥarozo.
Ene de 4 semajno unu arbo liveras
50 ĝis 100 litrojn da suko, el kiu oni plejparte produktas
siropon.

La ligno estas unu el la plej malmolaj inter la acerlignoj. Ĝi estas alte taksata por la uzo en mebloj kaj plankoj.

Tiu nearktisa specio estas preferata strat- kaj kortarbo. Ĝi estas facile generebla kaj transplantebla. Ĝi kreskas  relative rapide. Kun  densa foliaro, ĝi ankaŭ estas unu el la plej taŭgaj arboj, se oni deziras ombron.

Kiel simbolo

Vidu ankaŭ 
Apalaĉaj-blukrest-montaraj arbaroj
Apalaĉaj miksaj mezofitaj arbaroj
Novanglaj-akadiaj arbaroj

Sapindacoj
Arboj
Nearktisa flaŭro
Kanado
Arĝenta acero

Acero de orienta kaj centra Usono kaj orienta Kanado;
ĝi estas sufiĉe alta, kaj atingas 20 metrojn.

Eksteraj ligiloj 
 http://www.hort.uconn.edu/plants/a/acesac/acesac1.html  
 tela botanica  

Sapindacoj
Klavaro

Klavaro estas grupo da ordigitaj klavoj, premeblaj per la fingroj, kiuj troviĝas ĉe variaj specoj de maŝino, muzikilo k.s. La plej konataj klavaroj estas klavaro ĉe komputilo, muzikilo, skribmaŝino, kalkulilo, (poŝ)telefono, bankokonzolo k.t.p.

La klavoj estas destinitaj por entajpi informon (ĉe klavaroj ciferaj aŭ alfabetociferaj) aŭ por manipulado de ilo.

Laŭ principo de ago ekzistas klavaroj meĥanikaj (ekzemple ĉe muzikiloj meĥanikaj), elektromagnetaj, piezoelektraj, sensoraj, kun kontaktoj elektraj ktp.

Aparte, oni devas mencii virtualajn klavarojn. La klavoj estas pentritaj sur ekrano de komputilo, poŝtelefono ktp, kaj la agado okazas per klako de muso, premo kun fingro aŭ iu objekto (bastoneto, plumo, krajono ktp) aŭ klavaro kutima (ĉe komputiloj). Ekzemple per klavaro virtuala oni povas entajpi en komputilon simbolojn, kiu mankas en simbolaro de la komputilo.

Klavaroj 
 Klavaro Colemak
 Gboard
 Klavaro Dvorak
 Klavaro (muziko)
 Komputila klavaro kaj por Esperanto.
 Muzikila klavaro

Vidu ankaŭ 
 Askio
 Trouza Braka Malsano
 Tiparo

Eksteraj ligiloj 

 Esperanta virtuala klavaro.

Aparataro
Robert Oppenheimer

Julius Robert OPPENHEIMER (naskiĝis la 22-an de aprilo, 1904 en New York, mortis la 18-an de februaro, 1967 en Princeton) estis usona fizikisto.

Robert Oppenheimer venis el juda familio, studis fizikon, klasikan filologion, orientalistikon kaj kemion en la Universitato Harvard. Li plistudis en Cambridge kaj konatiĝis tie kun Ernest Rutherford. Li laboris en Göttingen kun Niels Bohr kaj Edward Teller. Li doktoriĝis en Göttingen.

En 1929 elektiĝis profesoro en Universitato de Kalifornio, Berkeley. Li instruis fizikon en la Kalifornia Instituto de Teknologio en Pasadena. Li edukis multajn studentojn al konata natursciencisto.
Li devenis de riĉa familio, sed li de jaroj 1930-aj simpatiiĝis por komunismo, kio kaŭzis malfidon de la plej dekstrema en la usona registularo. Li estis ege klera homo, li scipovis la sanskritan lingvon, kaj kiam li elektis universitaton, li elektis Stanford pro tio, ke li eksciis, ke en ties biblioteko kuŝis bona kolekto de la francaj poetoj de la ek-17-a jarcento!

Ekde 1943 ĝis 1945 gvidis li Manhattan-planon en Los Alamos en usona ŝtato Nov-Meksiko, kio celis la evoluon de atombombo. Oppenheimer teruriĝis pro sekvoj de atombombado kaj ne volis partopreni en la esploroj pri la hidrogenbombo. Li aktivis en la sekvaj jaroj por la armado-kontrolo. Pro tio li estis forigita el la atomenergia komisiono. Li partoprenis poste neniam en ŝtataj programoj. Nur la usona prezidento John F. Kennedy rehabilitis la scienciston.

Li ricevis en 1963 la premion Enrico-Fermi, la plej altan ordenon de la atomenergia instanco.

Verkaro 

 Oppenheimer, J. Robert (1954). Science and the Common Understanding. New York: Simon and Schuster. OCLC 34304713.
 Oppenheimer, J. Robert (1955). The Open Mind. New York: Simon and Schuster. OCLC 297109.
 Oppenheimer, J. Robert (1964). The Flying Trapeze: Three Crises for Physicists. London: Oxford University Press. OCLC 592102.
 Oppenheimer, J. Robert; Rabi, I.I (1969). Oppenheimer. New York: Scribner. OCLC 2729
 Lectures on Electrodynamics (1970 postmorte aperis).
 Oppenheimer, J. Robert; Smith, Alice Kimball; Weiner, Charles (1980).
 Robert Oppenheimer, Letters and Recollections. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press. ISBN 978-0-674-77605-0. OCLC 5946652.
 Oppenheimer, J. Robert; Metropolis, N.; Rota, Gian-Carlo; Sharp, D. H. (1984). Uncommon Sense. Cambridge, Massachusetts: Birkhäuser Boston. ISBN 978-0-8176-3165-9. OCLC 10458715.
 Oppenheimer, J. Robert (1989). Atom and Void: Essays on Science and Community. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-08547-0. OCLC 19981106

Vidu ankaŭ 

 Usona Nacia Laboratorio Los Alamos
 Trinity-testo
 Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki

Eksteraj ligiloj 

 Biografiaj rememoroj de Hans Albrecht Bethe  (angle)
 Biografio kaj reta ekspozicio cent jarojn post la naskiĝo de Oppenheimer (angle)

Usonaj fizikistoj
Studentoj de universitato Harvard
Relativecoteoriistoj
Teoriaj fizikistoj
Personoj de Nov-Jorkio
Anakardiacoj

La anakardiacoj () estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo sapindaloj (Sapindales). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 80 genrojn kaj 700 speciojn. Ĝia tipa genro estas anakardio.

Tiuj plantoj estas unu aŭ duseksaj arboj, arbedoj de la tropika, subtropika klimato kun drupa frukto kaj interĉelaj rezinduktoj.

 Floroformulo: Ka2-5Ko2-5 aŭ 0A5 aŭ 1-4G(3-5) aŭ (1-4) ovario supre staranta
 Infloresko:ĝenerale grapolo
 Frukto: drupo

Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (9 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.
**genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.

Gravaj genroj kaj specioj 
 kotino (Cotinus), kies specio Cotinus coggygria) estas falfolia arbedo de karstoj ĉe la mediteraneo kiu donas valorajn tanaĵon, lakon, vakson.
 mangifero (Mangifera) kun specio
 mangujo (Mangifera indica) kiu havas la frukton mango. Ĝi estas vaste disvastiĝinta tropika arbo kun karna frukto.
 pistacio (Pistacia) kun plej konataj specioj:
 lentisko (Pistacia lentiscus) estas daŭrafolia arbedo aŭ malgranda arbo. rezino el ĝi estas uzata en farmacio en dentista mastiko (mastikarbo)
 vera pistacio (Pistacia vera) estas falfolia arbo, kies drupaj fruktoj enhavas verdan migdalecan kernon (pistako), uzata por fari frandaĵojn
 terebintarbo (Pistacia terebinthus)
 anakardio (Anacardium) kun plej konata specio:
 okcidenta anakardio aŭ akaĵuarbo (Anacardium occidentale), kies ŝajnfrukto akaĵuo havas kaj dolĉan frukton kaj nukson, ambaŭ disvastiĝintaj en la tropikoj
 sumako (Rhus) estas ornamplantoj en Nordameriko, Orienta Azio

Bildaro

Petunidino 
Petunidino aŭ petunidol estas natura organika komponaĵo el la familio de la antocianidinoj. Ĝi estas vegetala pigmento kiu donas la koloron malhelruĝan al la Malva sylvestris, al kelkaj specioj Schinus Molle kaj al certaj florpetaloj. Ĝia nomo devenas el la komenco de la 20-a jarcento kiam ĝi estis identigita en la floro de la petunio, kiam tri aliaj pigmentoj estis same identigitaj kiel cianidino, malvidino kaj la peonidino.

Eksteraj ligiloj 

 http://delta-intkey.com/angio/www/anacardi.htm

Referencoj 

Magnoliofitoj
Anakardiacoj
Plantofamilioj
Drupo

Drupo estas karna frukto havanta nur unu malmolan kernon aŭ ŝtonon (ŝtonfrukto). Ĝi ne fendiĝas (ne fendofrukto). Ĝia fruktoparieto (perikarpo) interne ligniĝas, dum ekstere restas karneca kaj ofte suka.

ekz. ĉerizo, pruno, olivo, kokoso, mango

Speciala formo estas la druparo.

Vidu ankaŭ 
 kernfrukto
 bero

Plantomorfologio
Fruktoj
Richard Huelsenbeck

Richard HUELSENBECK (naskiĝis la 23-an de aprilo, 1892, mortis la 20-an de aprilo, 1974) estis germana verkisto. La estis grava reprezentanto de la dadaismo.

Naskiĝinte en Frankenau (Hesio), li pasigis sian junaĝon en Dortmund kaj Bochum. En Parizo, Zuriko, Berlino, Greifswald, Münster kaj Munkeno li studis medicinon, filozofion, germanistikon kaj arthistorion.

De 1914 ĝis 1916 li vivis en Berlino, poste li – rifuzinte la militservon – ekloĝis en Zuriko. Tie li fariĝis unu el la fondintoj de la movado Dada. En 1917 li reiris al Berlino, kie li fondis plian grupon dadaisman.

Post longaj vojaĝoj li en 1936 elmigris al Novjorko. Uzante la nomon Charles R. HULBECK li tie agis kiel psikiatro kaj psikoanalizisto. En la jaro 1970 li revenis al Eŭropo. Richard Huelsenbeck mortis en Minusio, Svisio.

Listo de verkoj 
 Phantastische Gebete (poemoj, 1916)
 Schalaben, Schalabai, Schalamezomai(poemoj, 1916)
 Verwandlungen (novelo, 1918)
 Dada siegt (pri dadaismo, 1920)
 En avant Dada (historio de la dadaismo, 1920)
 Doctor Billig am Ende (romano, 1921)
 Afrika in Sicht (vojaĝraporto, 1928)
 Der Sprung nach Osten (vojaĝraporto, 1928)
 Der Traum vom großen Glück (romano, 1933)
 Die New Yorker Kantaten (poemoj, 1952)
 Die Antwort der Tiefe (poemoj, 1954)
 Mit Witz, Licht und Grütze (memoroj, 1957)
 Reise bis ans Ende der Freiheit (membiografiaj fragmentoj, eld. 1984)

Eksteraj ligiloj 

 http://www.dla-marbach.de/kallias/hyperkuss/h-118.html 
 http://home.nordnet.fr/~jgrosse/int/personnes/hulsenbeck.html  
 http://www.peak.org/~dadaist/English/Graphics/dadamanifest.html 
 http://www.dhs.ch/externe/protect/textes/d/D29444.html 

Huelsenbeck
Huelsenbeck
Akvifoliacoj

La akvifoliacoj () estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo akvifolialoj (Aquifoliales). Ĝi enhavas 3 genrojn kaj 480 speciojn. Ĝia tipa genro estas ilekso, kies malnova sinonimo estas akvifolio (Aquifolium).

Tiuj plantoj estas arbustoj, arboj, arbedoj de la tropika, subtropika, kontinenta klimato kun difuzaj, ĉiamverdaj, dornaj folioj kaj kun ofte verda ŝelo. La diverstipaj infloreskoj estas ĉiam akselo-lokitaj, la floroj estas unuseksaj, insektopolenitaj.

Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (28 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

Angiospermae - angiospermoj
Aquifoliales Senft - akvifolialoj
Aquifoliaceae Bercht. & J.Presl - akvifoliacoj
Ilex L. - ilekso
Nemopanthus Raf. - nemopanto
Prinos L. - prino

Kelkaj gravaj taksonoj 
 ilekso:
 ordinara ilekso (Ilex aquifolium) havas brilglatajn, ledecajn, ebenrandajn foliojn kaj brilruĝajn berojn. Ĝi multe uzatas kiel kristnaska ornamaĵo en Eŭropo.
 paragvaja ilekso (Ilex paraguariensis), la folioj uzatas por argentina (paragvaja) teo: la mateo, kultivita ĉefe en la sudaj ŝtatoj de Brazilo kaj ĉefa kaj kulture grava trinkaĵo en Argentino kaj Urugvajo.
 mukronata ilekso (Ilex mucronata) estas falfolia arbusto en marĉoj, arbaroj, indiĝena el orienta Nord-Ameriko montaro. Antaŭe konata kiel Nemopanthus mucronatus (L.) Loes., konata kiel "falsa ilekso", nun retaksonomita; ĝi tre proksime parencas Ilex amelanchier.[3]''

Bildaro

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 http://delta-intkey.com/angio/www/aquifoli.htm

Magnoliofitoj
Akvifoliacoj
Plantofamilioj
Akselo

Akselo estas
 en plantanatomio: la angulo inter petiolo kaj tigo.
 en homanatomio: la regiono de la ŝultro (latine Axilla).  Pli striktasence ĝi signifas nur la akselan kavon inter brako kaj trunko (torso), kie troviĝas multaj ŝvitoglandoj kaj seboglandoj. Sub la haŭto ĉe la akselo estas limfaj ganglioj kiuj ludas gravan rolon en la defenda sistemo. Ĉe la homo la akselo estas unu el la malmultaj lokoj kie estas hararo.
 En la okcidenta mondo la belecidealo por virinoj (kaj kelkaj viroj) estas por havi razitajn akselojn. Tiu idealo nur ekestis je la fino de la 19-a jarcento. Tamen ekde 2019 oni iom post iom forlasas tiun idealon.

Plantomorfologio
Anatomio
Rezino

Rezino estas solida aŭ duonsolida organika, amorfa substanco, solvebla en etero, alkoholo sed ne en akvo (liposolvebla). Ĝi troviĝas ĉefe en la rezinduktoj de pinacoj.

Ĉe difektiĝoj de arboj la rezino fermas la vundon. Tiel originis damargumo, kolofono, kopalo, sukceno.

Kemie ĝi ne estas homogena substanco, sed konsistas el rezinacidoj, aromaj materialoj, alkoholoj.

La solvita rezino en volatila oleo nomiĝas balzamo.

Vidu ankaŭ 

 Bida melio
 Peĉo
 Pinastro
 Roksburg-pino
 Sokotra draceno
 Sinteza rezino

Proverbo 
Ekzistas proverboj pri rezino en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

Bildoj

Referencoj
Ilekso

Ilekso (Ilex), iam ankaŭ nomata akvifolio (laŭ malnova genra nomo Aquifolium), estas genro de plantoj el familio Akvifoliacoj (Aquifoliaceae) al kiu apartenas ĉirkaŭ 475 specioj kreskantaj en la tuta mondo. Ili estas angiospermaj arboj aŭ arbedoj inter 2 kaj 25 metroj altaj, kaj ankaŭ arbustoj kaj lianoj.

Nomo
La latina genra nomo Ilex devenas de specia nomo de anzino (Quercus ilex).

Taksonomio

Tipaj specioj 
 Ordinara ilekso (Ilex aquifolium) havas brilglatajn, ledecajn, ebenrandajn foliojn kaj brilruĝajn berojn. Ĝi multe uzatas kiel kristnaska ornamaĵo en Eŭropo.
 Kanaria ilekso (Ilex canariensis), endemia arbedo el Kanarioj kaj Madejro.
 Paragvaja ilekso (Ilex paraguariensis); la folioj estas uzataj por argentina (paragvaja) teo: la mateo, kultivata precipe en la sudaj ŝtatoj de Brazilo kaj precipa kaj kulture grava trinkaĵo en Argentino kaj Urugvajo.

Plena listo de specioj
La pli malpli plena listo de specioj de genro Ilex laŭ GRIN:

 
  — Ambigua ilekso
 
 
  — Ordinara ilekso
 
 
 
 
 
 
 
  — Kanaria ilekso
 
 
 
 
  — Kolĥida ilekso
 
 
  — Korala ilekso
 
 
  — Japana ilekso
 
 
 
 
 
 
 
 
  — Ilekso de Farges
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  [syn. ]
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  — Monta ilekso
 
 
 
 
 
  — Paragvaja ilekso
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  — Ilekso de Sugeroki

Eksteraj ligiloj 
 http://www.ibiblio.org/pfaf/cgi-bin/arr_html?Ilex+aquifolium&CAN=COMIND 
 http://elib.cs.berkeley.edu/cgi/img_query?where-genre=Plant&where-taxon=Ilex+aquifolium 
 http://www.meb.uni-bonn.de/giftzentrale/stechpalme.html 

Akvifoliacoj
RealAudio

RealAudio estas sona datenaranĝo de la firmao RealNetworks. Ĝi estas speciale projektita por malbona interreta konekto kaj ĝi povas esti fluigata. La termino grupigas plurajn programigojn, el kiuj multaj uzeblas ankaŭ sen uzo de la origine por la datenaranĝo kreita programo RealPlayer.

Eksteraj ligiloj 
 RealNetworks 

Sono