Niżny Nowogród

Niżny Nowogród (, Niżnij Nowgorod; w latach 1932–1990 Gorki) – miasto wydzielone w Rosji, stolica Nadwołżańskiego Okręgu Federalnego i obwodu niżnonowogrodzkiego, położone nad Wołgą, u ujścia Oki; wielki ośrodek przemysłowy w regionie Wołżańsko-Wiackim, port lotniczy.

Ośrodek przemysłowy, głównie samochodowy (GAZ), maszynowy, chemiczny, metalurgiczny, stoczniowy.

Historia 
Założony został w 1221 jako gród obronny księstwa włodzimierskiego. Stał się dużym ośrodkiem handlowo-kulturowym. Od 1350 roku stał się stolicą księstwa suzdalsko-niżnonowogrodzkiego, w 1392 roku włączony został do państwa moskiewskiego. Na początku XVII w. stał się jednym z najbogatszych miast Rosji. W latach 1611–1613 był punktem oporu Rosjan w walce z Rzeczpospolitą w wojnie moskiewskiej. W 1777 roku stał się stolicą guberni, a od 1825 roku był siedzibą generała-gubernatora powołżskiego. W 1902 w mieście miała miejsce wielka demonstracja robotników przedstawiona w powieści Matka Maksyma Gorkiego.

W roku 1917 był jednym z ośrodków bolszewików. W 1932 roku miasto zostało nazwane Gorki, dla uczczenia powrotu z Włoch do Moskwy na zaproszenie Józefa Stalina pisarza Maksyma Gorkiego. W 1936 roku miasto Gorki zostało stolicą obwodu.

Od 1929 roku zbudowano w mieście wielkie zakłady samochodowe GAZ – Gorkowskij Awtomobilnyj Zawod (po rosyjsku: Горьковский Автомобильный Завод) we współpracy z amerykańskim Fordem. Powstała nowa modelowa dzielnica mieszkaniowa oraz fabryka. Wielu amerykańskich robotników zgłosiło się do pracy w tych zakładach, kierując się swoimi lewicowymi sympatiami. Reakcja na kontrast ich wyobrażeń o ZSRR z rzeczywistością na miejscu oznaczała dla szeregu z nich zesłanie na Syberię.

Obok samochodów terenowych (jak znany w Polsce „gazik”) i ciężarówek, jednym z modeli samochodów wyprodukowanych przez GAZ był GAZ-M20 Pobieda, samochód na którego licencji rozpoczęto produkcję samochodów osobowych w FSO na Żeraniu w Warszawie pod nazwą Warszawa M20.

W 1930 roku w mieście rozpoczęto budowę jednych z największych w ZSRR zakładów lotniczych. W zakładach tych produkowano przede wszystkim samoloty biura konstrukcyjnego MiG. Obecnie zakłady noszą nazwę Zakłady Lotnicze Sokoł.

W czasie II wojny światowej do miasta ewakuowano fabryki z Kijowa i Leningradu, wraz z ich pracownikami. W ten sposób powstała m.in. fabryka motocykli GMZ – Gorkowskij Motocikletnyj Zawod (ros. Горьковский Мотоциклетный Завод).

Tamtejsza stocznia (obecna nazwa: AO Stocznia „Krasnoje Sormowo” – Niżnij Nowgorod) specjalizuje się m.in. w budowie okrętów podwodnych. Jednym z nich był wybudowany w 1954 r. dla marynarki ZSRR okręt podwodny S-265, w późniejszych latach służący w polskiej Marynarce Wojennej jako ORP „Orzeł”. Stocznia ta budowała także atomowe okręty podwodne, np. okręty podwodne projektu 945.

W 1990 roku przywrócono tradycyjną nazwę miasta – Niżny Nowogród.

Zabytki 
 Kreml niżnonowogrodzki (budowa 1500–1511) – dzieło ruskiej architektury obronnej, broniony 13 basztami;
 Sobór św. Michała Archanioła (połowa XVII w.);
 Cerkiew Uspieńska (pw. Zaśnięcia Matki Bożej, XVII w.);
 Barokowe zabudowania mieszkalne (XVII w.);
 Cerkiew Kazańskiej Ikony Matki Bożej w Niżnym Nowogrodzie;
 Cerkiew Narodzenia Pańskiego z dzwonnicą (XVII–XVIII w.);
 Cerkiew św. Eliasza;

 Teatr (XIX/XX w.);
 Popiersie Aleksandra Puszkina.

Nauka i oświata 
W mieście znajduje się Niżegorodzka Szkoła Teatralna im. Jewgienija Jewstigniejewa.

Transport 

W mieście znajduje się stacja kolejowa Dworzec Moskiewski oraz port lotniczy.

Miasto posiada metro, tramwaje, trolejbusy.

Działa także Kolej linowa Niżny Nowogród – Bor.

Sport 
 Gubiernija Niżny Nowogród – klub siatkarski
 Dinamo Gorki – klub piłkarski
 FK Niżny Nowogród – klub piłkarski
 Lokomotiw-NN Niżny Nowogród – klub piłkarski
 Spartak Niżny Nowogród – klub piłkarski
 Torpedo Niżny Nowogród – klub hokejowy
 Torpedo-Wiktorija Niżny Nowogród – klub piłkarski
 Kompleks skoczni narciarskich w Niżnym Nowogrodzie

Ludzie urodzeni w mieście 
 Jan Olaf Chmielewski – polski urbanista,
 Katarzyna Doherty – kanadyjska Służebnica Boża Kościoła katolickiego,
 Zofia Garlicka – polska lekarka i działaczka społeczna,
 Maksim Gorki – rosyjski pisarz,
 Jadwiga Hryniewiecka – polska tancerka i choreograf,
 Janina Karasiówna – major Armii Krajowej, współzałożycielka Służby Zwycięstwu Polski,
 Zdzisław Lubomirski – polski prawnik, polityk i działacz społeczny; prezydent Warszawy, członek Rady Regencyjnej,
 Nikołaj Łobaczewski – rosyjski matematyk,
 Dienis Korniłow – rosyjski skoczek narciarski,
 Pawieł Karielin – rosyjski skoczek narciarski,
 Tadeusz Szturm de Sztrem – polski działacz niepodległościowy,
 Wasyl IV Szujski – car Rosji 1606–1610,
 Daniił Trifonow – rosyjski pianista, laureat III nagrody XVI Międzynarodowego Konkursu Chopinowskiego,
 Natalja Wodianowa – rosyjska modelka.

Miasta partnerskie

Galeria

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Oficjalna strona miasta Niżny Nowogród

Miejscowości odznaczone Orderem Lenina
 
Rosyjskie ośrodki narciarskie
Miasta w obwodzie niżnonowogrodzkim