Noruzo

Noruzo (, ) aŭ pli persece Noŭruzo (litere: 'Nova tago') estas la orienta novjaro, unu el la plej belaj kaj ŝatataj festoj en pluraj orientaj landoj. La festo daŭras du semajnojn kaj finiĝas kun la 'Naturtago', la dektria tago. La intenco estas pasigi en la naturo de sunleviĝo ĝis sunsubiro en kompanio de aliaj, kaj ĝui unu la alian kaj la naturon.

Noruzo estas la unua tago de printempo en Irano, ĝia naskiĝejo, kaj la tuta norda ter-hemisfero, estas popola simbolo de vekiĝanta  naturo post vintro, bono, paco kaj noviĝema vivo.

La Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj laŭ la decido en 2010 proklamis la 21-an de marto la internacian tagon de Noŭruzo. Laŭ la astronomia tempo (komenco de printempo), tiu tago povus okazi je la 20-a, 21-a aŭ 22-a de marto. Noŭruzo troviĝas sur la Reprezenta Listo de Nemateria Kultura Heredaĵo de la Homaro.

Internacia festotago 
Ankaŭ estanta Zoroastrisma ferio (-> Chaharshanbe Suri), ĝi estas ankaŭ sankta tago por anoj de Sufiismo kaj ankaŭ Bahaanoj ĉe kiuj Noruzo estas unu el la naŭ sanktaj tagoj.

Oni festas Noŭruzon en Afganio, Albanio, Azerbajĝano, Barato, Ĉinio (Xinjiang), Irano, Kartvelio, Pakistano, Rusio (Dagestano), Turkio, diversaj landoj de Centra Azio kiel Kazaĥio, Kirgizio,Taĝikio, Turkmenio, Uzbekio kaj ankaŭ inter la kurdoj kaj diversaj diasporoj, eĉ en kelkaj eŭropaj landoj.

Landoj kun Noruzo kiel publika feriotago :  
 Afganio (21 marto)
 Albanio (22 marto)
 Azerbajĝano (20 marto al 26 marto, sume sep tagoj)
 Kartvelio
 Irano (20 marto al 24 marto, sume kvin tagoj en ĝenerala kaj totalo de 14 tagoj por lernejoj kaj universitaj)to
 Irako (de jur ne Iraka Kurdio, de factotatano) (21 marto)
 Kazaĥio (21 marto al 24 marto, sume kvar tagoj)
 Kirgizio (22 marto)
 Kosovo (21 marto)
 Taĝikio (20 marto al 23 marto, sume kvar tagoj)
 Turkmenio (21 marto al 22 marto, sume du tagoj)
 Uzbekio (21 marto)

Unesko 

Ĝenerala Asembleo de La UN rekonis la Internacian Tagon de Noŭruzo en 2010, priskribante ĝin kiel irandevena printempa festo, kiu jam estas festita dum pli ol 3000 jaroj. Dum la renkontiĝo de La inter-registara komitato por la konservado de la nemateria heredaĵo de la Unuiĝintaj Nacioj, okazinta inter la 28-a de septembro kaj la 2-a de oktobro 2009, Noŭruzo estis oficiale registrita sur la UNESKO-Reprezenta Listo de Nemateria Kultura Heredaĵo de la Homaro. En respondo al la rekono fare de UN, Irano eldonis poŝtmarkon.

Irano 
En Irano ankaŭ oni nomas ĝin Eid feston, kvankam ĝi ne estas islama festo. Noruzo estas la unua tago de la printempo kaj la komenco de la irana jaro. Ĝi ankaŭ estas la komenco de la Bahaa Kalendaro. Estas festo de iuj komunumoj je la 21-a de marto kaj de aliuloj je la tago de la astronomia tempo (komenco de printempo), kiu povus okazi je la 20a, 21a aŭ 22a de marto.

Haft Sin 
Dum Haft Sin, familioj ornamas tablon per sep eroj, kiuj reprezentas la novan sezonon, kiu komenciĝas kun la persa letera sin (s). La eroj inkluzivas :
 Sib (pomo), kiu reprezentas belecon
 Sir (ajlo), kiu reprezentas bonan sanon
 Serkeh (vinagro), kiu reprezentas paciencon
 Sonbol (hiacinto), kiu reprezentas printempon
 Samanu (dolĉa pudingo de tritikaj semplantidoj), kiu reprezentas fekundecon
 Sabzeh (persa : جوانه‌ گندم, verda soŝlegomo), kiu reprezentas renaskiĝon
 Sekeh (moneroj), kiu reprezentas prosperon

Literumado kaj prononcado 
Noruzo ([noːˈɾuːz]), (persa: ‎, noŭruz, aliliterume en Esperanto Noŭruzo ([nouˈɾuːz]), kun diversaj lokaj prononcoj, ekzemple en la Bahaa Kredo ([næuˈɾuːz]), estas la orienta Novjaro,

La oficialaj nomoj estas :   

Ekzistas multaj variantoj literumi la vorton Noruzo :
 Albana: Novruzit
 Azerbajĝana: Novruz, نوروز, Новруз
 Baŝkira: Науруз, Nawruz
 Krime-tatara: Navrez, Наврез
 Daria: نوروز‎, 
 Kartvela: ნავრუზი, 
 Guĝarata: નવરોઝ, Navarōjha
 Pola: Nowy Rok
 Slovaka: Nový Rok
 Kazaĥa: Наурыз, , ناۋ‎رىز
 Kurda:نەورۆز‎, 
 Kirgiza:  Нооруз, , نوورۇز
 Lezga: Яран Сувар, 
 Oseta: Новруз, 
 Paŝtuna: نوروز‎, 
 Tabasara; Эбелцан, 
 Taĝika: Наврӯз, 
 Tatara: Нәүрүз, , نەوروز
 Tata: Nuruz, نوروز
 Turka: Nevruz
 Turkmena: Newruz, Невруз, نوروز
 Urdua: نوروز‎, 
 Ujgura: نورۇز‎, , Норуз
 Uzbeka: Navruz, Навруз, نەۋرۇز

En Esperanto
La revuo "Kuriero" de Unesko dediĉis sian numeron n-ro 1 de januaro-marto 2019 al la temo de indiĝenaj lingvoj okaze de la proklamo de 2019 kiel Internacia Jaro de Indiĝenaj Lingvoj. Ekster tiu kadro la artikolo Naŭruzo: la ĝermoj de nova tago, de Salvatore D’Onofrio, temas pri la diversaj variantoj de la festo Noruzo, en la diversaj landoj, kaj la rilaton kun la diversaj civilizoj.

Bildaro

Vidu ankaŭ 
 Festaj kaj feriaj tagoj
 Jaldao

Notoj

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 Artikolo pri Noruzo  de Benjamin Kwiecień en sia blogo, aldonita en marto 2019.

Festoj
Zaratuŝtrismo
Bahaismo
Festivaloj en Rusio
Festivaloj en Azerbajĝano
Kulturo de Irano
Naciaj simboloj de Irano
Novjaro
Persa kulturo
Persaj vortoj kaj esprimoj
Unesko