alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Rotokasa lingvo

La rotokasa lingvo estas parolata en Bougenvilo, insulo oriente de Nov-Gvineo, parto de Papuo-Nov-Gvineo. Ĝi estas ano de la orientpapua lingvaro. Ĝia ĉefa famigaĵo, lingvistike, estas ke ĝi havas unu el la plej malgrandaj fonemaroj en la mondo: ses konsonantoj (p t k v r g) kaj kvin vokaloj (i e a o u); la /t/-fonemo havas la alofono [s] antaŭ la /i/-fonemo. Nur la murapirahana havas malpli da fonemoj.

Tiel, la rotokasa alfabeto konsistas el dek du literoj: AEIGKOPRSTUV.

La fonemoj de la rotokasa, en IFA, estas:

               Bilabiala   Alveolara   Velara
 Voĉa plozivo      p          t          k
 Senvoĉa plozivo                         g
 Voĉa frikativo    β
 Senvoĉa frikativo            s
 Voĉa frapeto                 ɾ

Vokaloj i e ɑ o u

Ortografie, v signifas IFA /β/.

Eksteraj ligiloj 
 http://www.rosettaproject.org/live/search/showpages?ethnocode=ROO&doctype=morsyn&scale=six&version=1&allpages=1 

Orientpapua lingvaro
Lingvoj laŭ alfabeto
Lingvoj de Papuo-Nov-Gvineo
Cirko

Cirkon kreas vagemaj komunumoj de artistoj (akrobatoj, klaŭno...). La komunumo prezentiĝas antaŭ publiko, kiu kutime pagas destinitan enirpagon.

En kelkaj prezentiĝoj abunde partoprenas ankaŭ ekzercitaj bestoj (ursoj, simioj, tigroj, leonoj, elefantoj, kameloj...) La prezentiĝoj okazas sub cirka tendego. La areno estas ĉirkaŭita per sidlokoj.

En Romia Imperio 

Cirko (Latine circus) en la Romia Imperio estis konstruaĵo, kie okazis vetludoj sur ĉevaloj aŭ en ĉaroj kun ĉevaloj.

La plej fama estas supozeble la Plej granda Cirko (Circus Maximus) en Romo.

Vidu ankaŭ 

 Cirkartoj
 Cirko (kiel geografia termino)

 
Libera tempo
Zirkonio

Zirkonio estas kemia elemento en la perioda tabelo, kiu havas la simbolon Zr kaj la atomnumeron 40. Ĝi estas brila grizblanka transirmetalo, kiu similas al titano. Zirkonio haveblas ĉefe el zirkono, kaj estas ege nerustema. Zirkonio estas ĉefe uzata en nukleaj reaktoroj kiel neŭtron-sorbilo. Ĝi estas uzata ankaŭ por fari alojojn, kiuj ne rustas.

Oni (ĉefe Ulrich Volz, germana dentisto) eksperimentis sukcese pri zirkoniaj dentoj (implantaĵoj), kie la zirkonio estis uzata en formo de zirkonia oksido. Tiu ceramika formo estas pli korpoamika ol la kutime uzata titano.

Kemiaj elementoj
Metaloj
-496

En la jaro 496 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 A. Sempronius Atratinus kaj M. Minucius Augurinus iĝis konsuloj en Romo.

Naskiĝoj 
 Sofoklo, atena dramisto kaj politikisto

Mortoj 
 Pitagoro, greka filozofo kaj matematikisto
 Sun Zi, ĉina milita filozofo (proksima dato)
Alojo

Alojo estas kunmiksaĵo, aŭ en solvaĵo aŭ kemia kombinaĵo, de du aŭ pli elementoj el kiu almenaŭ unu estas metalo. Alojo kun du komponantoj nomiĝas binara alojo; tiu kun tri estas terciara alojo; tiu kun kvar estas kvaternara alojo. La rezulto estas substanco kun ecoj malsamaj de tiuj de ties komponantoj.

Proprecoj 
Alojoj kutime dezajniĝas havi ecojn kiuj estas pli dezirindaj ol tiuj de iliaj komponantoj. Ekzemple, ŝtalo estas pli fortika ol fero, unu de sia elementoj; latuno estas pli daŭriva ol kupro, kaj pli alloga ol zinko. Sed estas sciate ke multaj gravaj alojoj havas ecojn kiuj ne estas facile antaŭdireblaj baze de iliaj komponantoj. Ekzemple, kaj kupro kaj nikelo bone konduktas elektron, sed formas alojon kiu ne bone konduktas elektron, kiu faras ĝin utila por elektra rezistiva drato.

La metodoj formi alojojn estas variaj. En la likva stato, plej multaj metaloj estas solveblaj unu en la alia kaj alojado kutime implikas fandado; tamen alojado per traktado en la solida stato sen fandado estas farebla per pulvora metalurgio. Kiam fandaj alojoj solidiĝas, la komponantoj povas resti solvita aŭ ili povas apartigi en solidaj miksaĵoj de regionetoj aŭ eĉ grajnoj de varia koncentreco. Estas multaj eblecoj formi alojojn kaj multaj el ili povas montriĝi per fazaj diagramoj, sed aliaj dependas de plua formado en la solida stato.

Malsame al puraj metaloj, multaj alojoj ne havas unuopan fandan punkton. Anstataŭe, ili havas fandan amplekson ene de kiu la materialo estas miksaĵo de solidaj kaj likvaj fazoj. La temperaturo je kiu fandado komencas nomiĝas soliduso*, kaj tiu je kiu fandado kompletiĝas nomiĝas likvuso*. Alojo kun unuopa fanda punkto nomiĝas eŭtekta miksaĵo.

Foje alojo estas nomita laŭ la baza metalo, kiel " 14 karata oro", kiu estas alojo de oro kaj aliaj elementoj. La sama veras por arĝento uzita en juveloj kaj aluminio uzita strukture.

Listo de alojoj 
Alojoj inkludas:
 Amalgamo
 Bronzo
 Duraluminio
 Elektrumo
 Invaro
 Korodimuna ŝtalo
 Latuno
 Lutalojo
 Mu-metalo
 Permalojo
 Stanalojo
 Ŝtalo
 Zamako

Kelkaj alojoj 
Zamako aŭ origine Zamak (iam registrita marko kiel ZAMAK and also known as Zamac) estas familio de alojoj kun baza metalo zinko kaj alojaj elementoj de aluminio, magnezio, kaj kupro.

Novaj vortoj 
 soliduso = temperaturo je kiu alojo komencas fandi.
 likvuso = temperaturo je kiu alojo tute fandiĝas.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.griset.com 
 http://www.dvs-verlag.de/de/zeit/prak
 http://www.tf.uni-kiel.de/matwis/amat/mw1_ge/kap_4/advanced/t4_1_1.html 
 http://www-user.tu-chemnitz.de/~bfri/geschichte.htm  

Alojoj
Kito

Kito (hispane: Quito) estas universitata urbo kaj ĉefurbo de Ekvadoro, en la provinco de Pichincha (piĈINĉa). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 1,6 milionojn da loĝantoj. Ĝia nomo signifas 'centro (Qui) de la mondo (To)' en la keĉua lingvo. UNESKO antaŭfoje nomis Kiton kiel Monda Kulturheredaĵo dum 1979 pro ĝia kolonia arĥitekturo.

Situo 
Kito troviĝas en montaro Andoj en valo de rivero. De la nordo suden, la urbo kovras distancon de 20 kilometroj ĉe alteco de 2 850 metroj, sur la flanko de la vulkano Pichincha (piĈINĉa). La ekvatoro troviĝas je 35 km.

Historio 
Kito fondiĝis proksimume en 1000. La fondintoj estis nomadoj. En la 16-a jarcento inkaoj akiris la setlejon. En 1533 hispanoj alvenis, sekve la inkaoj bruldetruis Kiton. Post unu jaro la hispanoj refondis la urbon, kies nomo estis Santiago de Quito. Oficiale ĝi urbiĝis en 1541, kiel „Muy Noble y Muy Leal ciudad de San Francisco de Quito”. En 1660 kaj ankaŭ en 1999 vulkana polvo kovris la urbon. En 1797 kaj en 1987 tertremoj okazis. En 1849 ĝi iĝis ĉefepiskopejo. En 1809 tie komenciĝis la sendependa movado, kiu plenumis en 1822. Ĝis 1830 Kito apartenis al Kolombio, poste oni proklamis sendependecon de Ekvadoro, kies ĉefurbo estis Kito. Longe ofte okazis politikaj bataloj, ribeloj.

Vidindaĵoj 
 baziliko
 katedralo
 romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Francisko
 monumento nomata centro de mondo
 monumento pri Virga Maria de 1976, 41 m-ojn alta
 muzeoj tutlanda kaj urba
 parkoj

Servoj
 Centra universitato de Ekvadoro
 Pontifika katolika universitato de Ekvadoro

Trafiko 
En Kito aŭtobusoj kaj trolebusoj liveras la pasaĝerojn. La urbo havas internacian flughavenon Mariscal Sucre (marisKAL SUKre).

Klimato 
En Kito la averaĝa jara temperaturo estas 21 °C. Nur 2 sezonoj estas: pluva kaj seka.

Konataj urbanoj 
 Arturo Rodas, n. en 1954

Ĝemelurboj

Eksteraj ligiloj 

 Kito Ekvadoro

Vidu ankaŭ 
 Metroo de Quito
 Guayaquil
 Listo de milionurboj

Kito
Mondaj heredaĵoj en Ekvadoro
Urboj de Ekvadoro
Ĉefurboj de Sudameriko
Milionurboj
Mario Adorf

Mario ADORF [marjo adorf] (naskiĝis la 8-an de septembro, 1930) estas aktoro kaj verkisto.

Mario Adorf naskiĝis en Zuriko, Svislando, kiel filo de germana rentgen-asistantino kaj itala kuracisto. La gepatroj neniam vivis kune, kaj li pasigis sian junaĝon en Germanio ĉe sia patrino. Kiel juna viro li iam vizitis sian patron, sed ili apenaŭ sukcesis komuniki, ĉar la patro parolis nur itale kaj la filo nur germane.

Ekde 1950 li studis filozofion kaj teatran sciencon en Majenco. En 1953 li transloĝiĝis al Zuriko, kie li daŭrigis siajn studojn kaj eklaboris en teatro.

Ekde 1955 Mario Adorf agadis en la Munkena ensemblo Münchener Kammerspiele. Unuan filmrolon li ricevis en la jaro 1954. Komence la publiko vidis lin ĉefe en la rolo de fripono, sed dum sia kariero li pli kaj pli pruvis sian multfacetan talenton, konvinkante en komikaj kaj dramecaj roloj.

Ekde la 1990-aj jaroj li ankaŭ verkas librojn.

Listo de filmoj 
 08/15 (Germanio, 1954)
 Robinson soll nicht sterben (Germanio, 1956)
 Nachts, wenn der Teufel kam (Germanio, 1957)
 Das Mädchen Rosemarie (Germanio, 1958)
 Das Totenschiff (Germanio/Meksiko, 1959)
 Am Tag, als der Regen kam (Germanio, 1959)
 Schachnovelle (Germanio, 1960)
 A cavallo della tigre (Italio, 1961)
 Winnetou I (Germanio/Jugoslavio/Francio, 1963), rolo de Frederick Santer
 Die verlorene Ehre der Katharina Blum (Germanio, 1975)
 Bomber und Paganini (Germanio/Aŭstrio, 1976)
 Die Blechtrommel (Germanio/Francio, 1979)
 Lola (Germanio, 1981)
 Momo (Germanio, 1985)
 Der Schattenmann (televidserio, Germanio,1995-1996)
 Rossini (Germanio, 1996)
 Fräulein Smillas Gespür für Schnee (Germanio/Danio/Svedio 1997)
 Die Piraten der Karibik /Caraibi (1998))
 Mord im Kloster / La quindicesima epistola (1998)
 Comeback für Freddy Baker (1999)
 Liebe deinen Feind / Ama il tu nemico (1999)
 Der kleine Lord – Retter in der Not / Il piccolo Lord, parte seconda (2000)
 Die Affäre Semmeling (Germanio 2002)
 Epsteins Nacht (Germanio/Aŭstrio/Svisio 2002)
 Die Jungen von der Paul-Straße / Il ragazzi de la via Pal (2003)
 Vera – Die Frau des Sizilianers (2004)
 Enigma (Germanio 2005)
 Es ist ein Elch entsprungen (Germanio 2005)
 Karol Wojtyła – Geheimnisse eines Papstes (Germanio 2005)
 Der Tag wird kommen (Germanio 2007)
 Die Rote Zora (Germanio/Svedio, 2007)

Listo de libroj 
 Der Mäusetöter (rakontoj, 1992)
 Der Dieb von Trastevere (rakontoj, 1994)
 Der Fenstersturz (rakontoj, 1996)
 Der römische Schneeball (rakontoj, 2000)
 Himmel und Erde (memoroj, 2004)

Eksteraj ligiloj 

 http://kundendienst.orf.at/starsimorf/adorf.html 
 http://www.steffi-line.de/archiv_text/nost_film50_deutsch/85_adorf.htm
 http://www.deutsches-filmhaus.de/bio_er/a-c_spieler/adorf_mario_bio.htm
 http://www.marioadorf.com

Aktoroj en filmoj de Karl May
Germanaj aktoroj
Naskiĝintoj la 8-an de septembro
Nastassja Kinski

Nastassja KINSKI [nastasja kinski], origine: Nastassja NAKSZYNSKI (naskiĝis la 24-an de januaro 1961 aŭ laŭ aliaj fontoj: 1959 aŭ 1961) estas germana aktorino.

Naskiĝinte en Berlino, la filino de la internacie fama aktoro Klaus Kinski pasigis sian junaĝon interalie en Italio, Francio, Hispanio kaj Venezuelo.

Kiel aktorino ŝi kaptis la atenton de la publiko, kiam ŝi en 1977 aperis en la televida krimfilmo Reifezeugnis. Internacian famon ŝi akiris en la jaro 1979, per la titolrolo en la filmo Tess. Post granda kariero en Eŭropo, ŝi elprovis sin ankaŭ en Usono, sed estis tie malpli sukcesa.

Kinski iĝis internacia sekssimbolo en la malfruaj 1970-aj jaroj, sekvante ŝian aktoradon en la itala erotika filmo el 1978 Cosi Come Sei. La aktorino akiris legiojn da adorantoj kiam la filmo estis publikigita en Usono la sekvan jaron, titolita Come As You Are. La revuo Time laŭdis la efikecon de Kinski vid-al-vide Marcello Mastroianni, priskribante la aktorinon kiel "simple ravan, vere seksecan kaj bravan sen esti dolore agresema koncerne ĝin" .

Nastassja Kinski havas du idojn el sia edzeco kun la aktoro kaj produktoro Ibrahim Moussa kaj unu plian el plurjara rilato kun la komponisto Quincy Jones.

Listo de filmoj 
 Reifezeugnis (televida produktaĵo, 1977)
 Tess (Francio/Britio, 1979)
 La lune dans le caniveau (Francio/Italio, 1982)
 Frühlingssinfonie (Germanio, 1982)
 Paris, Texas (Germanio/Francio, 1984)
 Hotel New Hampshire (Usono/Britio, 1984)
 Maris's Lovers (Usono, 1984)
 Revolution (Britio, 1985)
 Harem (Francio, 1985)
 In weiter Ferne, so nah (Germanio, 1993)
 La bionda (Italio, 1994)
 One Night Stand (Usono, 1997)
 Father's Day (Usono, 1997)

Referencoj 

Germanaj aktoroj
Senta Berger

Senta BERGER [senta berga] (naskiĝis ) estas aŭstra aktorino kaj produktorino. Ŝi havas nun  jarojn.

Senta Berger naskiĝis en Vieno. La familio ne estis riĉa, sed la gepatroj faris ĉion por subteni la muzikajn talentojn de la filino. Jam en la aĝo de kvar jaroj ŝi unuafoje kantis sursceneje, kaj la patro akompanis ŝin per piano. Unu jaron poste ŝi ricevis balet-lecionojn, kaj ŝi deziris fariĝi dancistino. Tiun ĉi revon tamen detruis ŝia lasta instruistino, kiu daŭre aludis la korpajn ŝanĝojn de la knabino dum la pubereco. Fine Senta Berger interesiĝis pri la aktorado kaj prenis privatajn lecionojn.

En la jaro 1957 ŝi ricevis unuan malgrandan filmrolon. Ŝi ekstudis en la renoma Viena Max-Reinhardt-Seminar, sed jam post mallonga tempo ŝi devis ĝin forlasi, ĉar ŝi akceptis filmrolon sen demandi la direktoron. Unu jaron poste ŝi fariĝis la plej juna membro de renoma Viena teatra ensemblo, sed intertempe ŝi tre ŝatis la filmlaborojn kaj preferis daŭrigi ilin.

Dum la sekva tempo ŝi aperis en aro da komedioj kaj muzikfilmoj. En la jaro 1962 ŝi unuafoje laboris en Hollywood, kun steluloj kiaj Charlton Heston, Frank Sinatra, John Wayne kaj Yul Brynner. Tamen ŝi jam post mallonga tempo revenis al Eŭropo.

En 1963 ŝi konatiĝis kun la reĝisoro Michael Verhoeven, kun kiu ŝi fondis la film-firmaon Sentana. La paro geedziĝis en 1966. Plurajn filmojn ili kune produktis.

Post kiam la du filoj naskiĝis, Senta Berger koncentriĝis ĉefe al la teatra laboro. Ŝi sukcese aktoras en Vieno, Hamburgo kaj Berlino. Ekde 1985 ŝi aperas en pluraj televidserioj, krome ŝi turneas kiel kanzonistino.

Ekde 2003 Senta Berger estas la prezidantino de la Germana Filmakademio (Deutsche Filmakademie), kiu celas subteni junajn talentojn kaj ekde 2005 decidos pri la aljuĝo de la filmpremio Deutscher Filmpreis.

Eksteraj ligiloj 
 http://groups.yahoo.com/group/sentaberger-links

BERGER, Senta
BERGER, Senta
Molibdeno

Molibdeno estas kemia elemento en la perioda tabelo tiu havas la simbolon Mo kaj la atomnumeron 42. Ĝi estas arĝentblanka malmolega transirmetalo kiu havas unu el la plej altaj fandopunktoj de ĉiuj elementoj.

Molibdenon enhavas kelkaj fermentoj, ekzemple ksantinoksidazo.

Komponaĵoj 
 Kalia molibdenato

Vidu ankaŭ 
 Kemio
 Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

 
Kemiaj elementoj
Metaloj
Teknecio

Teĥneciumo aŭ teĥnecio aŭ teknecio estas kemia elemento, simbolo Tc kaj atomnumero 43. Ĝi estas arĝentgriza radioaktiva transirmetalo, kiu ne troveblas en la naturo. Ĝi estas produkto de nuklea fendiĝo de uranio. 

 Atompezo: 98,9063 g/mol
 Bolpunkto: 5030 °C
 Fandpunkto: 2172 °C
 Denseco: 11,49 g/cm³
 Eltrovinto: Emilio Segrè, ktp. je 1936

Historio de teknecio
Erarata trovo okazis multe
ĝis vera trovo de 43-a elemento.
1828: Gottfried Osann trovis novan elementon kio estis nomita polinium de platena mineralo. Sed ĉi tio estas iridio kun malpuraĵo.
1846: R. Hermann trovis Ilmenium. sed ĉi tio estas kunfandaĵo de niobio.
1877: Heinrich Rose trovis pelopium. ĉi tio estas niobio kun malpuraĵo.
1877: R. Hermann trovis Ilmenium. sed ĉi tio estas kunfandaĵo de iridio, rodio kaj fero.
1908: Nipponium (Simbolo: Np) estis trovita de japana ĥemiisto, Masataka Ogaŭa. Sed la nipponium estas renio (Tiam ne trovita). Ankaŭ, la simbolo estas uzata por neptunio.
1925: Walter Noddack trovis renion(75-a elemento) kaj 43-a elementon kio nomita masurio, de kolumbito. Sed aliaj scientistoj ne povis trovi, do tio ne estis agnoskita.
1936: Emilio Segrè kaj Carlo Perrier en Palermo Universitato vizitis Lawrence Berkeley Nacia Laboratorio en Usono. Ili petis sendi molibdeno-folio kio neŭtrono koliziita kune ciklotrono por Ernest Lawrence. Segrè kaj Perrier trovis veran 43-an elementon en decembro.
1947: Nomita kiel Teknecio. Origino de ĝia nomo estas greka vorto  [teĥnetos]], signifas homfarita.
1957: Ekzisto de teknecio en ruĝa giganta stelo estis obzervita de Paul Merrill.

Kombinaĵoj
 Kalia per-tekneciato
 Natria per-tekneciato

Vidu ankaŭ 

 Izotopoj de teknecio
Lex Barker

Lex BARKER, origine: Alexander Chrichlow BARKER Jr. (naskiĝis la 8-an de majo, 1919, mortis la 11-an de majo, 1973) estis usona aktoro.

Barker naskiĝis en Rye, Novjorkio. Li aktive partoprenis la Duan Mondmiliton kaj poste komencis filmkarieron. Post kelkaj malgrandaj roloj, li famiĝis en la rolo de Tarzan, kiun li en kvin filmoj prezentis.

Ekde 1957 por li estis malfacile, trovi bonajn rolojn en Usono, tiel li transloĝiĝis al Eŭropo. Tie li sukcesis daŭrigi sian filmkarieron. Li frapis la atenton de la publiko ekzemple kiel Old Shatterhand resp. Kara Ben Nemsi en filmigoj de verkoj de Karl May. Ankaŭ en la filmo La dolce vita de Federico Fellini li havis malgrandan rolon.

Kvin-foje li edziĝis; lia filo Christopher Barker ankaŭ fariĝis aktoro.

Lex Barker mortis en Novjorko de korinfarkto.

Listo de filmoj 
 Doll Face (1945)
 Tarzan's Magic Fountain (1948)
 Tarzan and the slave girl (1950)
 Tarzan's Peril (1951)
 Tarzan's Savage Fury (1952)
 Tarzan and the She-Devil (1953)
 La dolce vita (1959)
 Der Schatz im Silbersee (1962) (filmita en Plitvice)
 Winnetou I (1963)
 Winnetou II (1964)
 Old Shatterhand (1964)
 Winnetou III (1965)
 Twenty-Four Hours to Kill (1965)
 Winnetou und das Halbblut Apanatschi (1966)
 Winnetou und Old Shatterhand im Tal der Toten'' (1968)

Eksteraj ligiloj 

 http://www.bear-family.de/mailorder/showoneproduct.html?lang=&p=BCD+15984 
 http://www.lexbarker.net 
 http://www.tribute-to-lex-barker.net 
 http://www.buchwurm.info/book/anzeigen.php?id_book=709  

Aktoroj en filmoj de Karl May
Usonaj aktoroj
Naskiĝintoj la 8-an de majo
Mortintoj la 11-an de majo
Kuniklo

"Kuniklo el Hindioj" estas la alia besto, vidu pri ĝi en kavio.

Kuniklo, nome sovaĝa (Oryctolagus cuniculus), aŭ hejma (Oryctolagus cuniculus var. edulis) estas besteto simila kaj parenca al leporo, sed malpli granda; en la naturo ĝi fosas por si kavaĵojn unu metron sub la tero; ĝi havas molan hararon, diverskoloran laŭ la raso. Kuniklo estas bredata en kuniklejoj pro la viando (kuniklaĵo) kaj pro sia felo, tre uzata en pelt-industrio, ofte por imitaĵoj de pli valoraj peltoj (leopardaj k.s.).

La aldomigo de la hejma kuniklo (ankaŭ domkuniklo) komenciĝis en la antikva epoko kaj la bredado rapide disvastiĝis en la Romia imperio. Oni bredis ĝin en la mezepoko en urboj, en la novepoko ĉe minejoj, laboristoj, ĉar ĝi produktis valoran viandon en eta loko ankaŭ per restaĵoj nutrata. Hodiaŭ la kuniklo estas bredata por felo kaj viando. Ĝia viando estas bongusta, sukriĉa; la graso estas bone digestebla, pro tio konvenas al dietaj menuoj. El la felo oni produktas en la industrio malpezan, belan, varmorezervan pelton.

La sovaĝa kuniklo estas tre multiĝema, de aprilo ĝis oktobro po 5 semajnoj naskas 3-12 idojn. La graveda periodo estas 30 tagoj, la kuniklino seksardas ĉiun 14-16. tagojn, la ovolado (demeto de ovolo en la ovarion) sekvas la naturan parigon (gravedigon) post 4-6 horojn. La kuniklino - en la lasta parto de la gravedeco - pretas sin al nasko: elŝiras felharojn, konstruas neston. Ŝi naskas 5-12 kuniklidojn. Ŝi havas 4-5 mamparojn, per kiuj ŝi nutras la idojn.

Ĝi estas indiĝena besto en Mez-, Sud-Eŭropo, Nord-Afriko. Oni alportis ĝin al Aŭstralio, kie ĝi tiom tromultiĝis, ke damaĝegis.

Specioj kaj subspecioj 
 Vulkankuniklo konata ankaŭ kiel teporingo aŭ zakatuĉe (Romerolagus diazi)

La rasojn oni grupigas laŭ grandeco. Aparta raso estas la angora kuniklo. vidu ĉinĉilo

Kuniklo estas preskaŭ proverba pro sia multiĝemo, timemo.

Malsano de kuniklo estas la kokcidiozo (coccidiosis). Eimeria stiedae estas specio de Eimeria kiu okazigas hepatan kokcidiozon en kuniklojn. Ĝi estis observita por la unua fojo fare de Antoni van Leeuwenhoek en 1674.

Vidu ankaŭ 

 Bugs Bunny
 Kuniklo de la Metroo de Parizo

Notoj 

Leporuloj
Dombestoj
Dorlotbestoj
Jan Janský

Prof. MUDr. Jan Janský (naskiĝis la , mortis la ) estis ĉeĥa kuracisto kaj psikiatro, kiu malkovris 4 sangogrupojn sendepende de la aŭstra kuracisto Karl Landsteiner (1868-1943).

Verkoj 
 Hematologické studie u psychotiků (Hematologiaj studoj ĉe psikotikuloj, 1907)

Ĉeĥaj psikiatroj
František Lexa

František LEXA (1876-1960) estis fondinto de la ĉeĥa egiptologio, profesoro de Universitato de Karolo en Prago. Li verkis 7-voluman gramatikon de la demota egipta lingvo kaj tradukis la antikvan egiptan literaturon en la ĉeĥan.

Verkoj 
 Beletristické literatury staroegyptské (Beletraj literaturoj malnov-egiptaj, 1923)
 Obecné mravní nauky staroegyptské (Ĝeneralaj moralaj instruoj malnov-egiptaj, 1926-1929)
 Náboženská literatura staroegyptská (Religia literaturo malnov-egipta, 1920)
 Staroegyptské čarodějnictví (Malnov-egipta sorĉ-arto, 1924)
 Veřejný život ve starém Egyptě (Publika vivo en la antikva Egiptio)
 Výbor ze starší literatury egyptské (Elekto el la antikva literaturo egipta, 1947)

Egiptologoj
Ĉeĥaj arkeologoj
Ĉeĥaj sciencistoj
Ĉeĥaj verkistoj
Ĉeĥaj altlernejaj instruistoj
Franclingvaj verkistoj
Ĉeĥlingvaj verkistoj
Gubernio Koĉi

La gubernio Koĉi ( [kO-ĉi -ken] ; Hepburn:Kochi- ;Kunrei: Koti-) estas gubernio de Japanio. Administra centro de la gubernio estas la urbo  Koĉi.

Geografio

Urboj

Urbetoj kaj Vilaĝoj 

Gubernioj de Japanio
Zazaa lingvo

La Zazaoj estas etna malplimulto en orienta Turkio. Ilia lingvo, Zazaki, estas proksime parenca al la Irana lingvaro. La plej proksima parenco estas la sorana lingvo aŭ "centra kurda lingvo". La gorana lingvo foje konsideratas membro de aparta subgrupo de la irana lingvaro, kun la zazaa lingvo.

Dialektoj kaj lingvokodoj 
La lingvokodo por la zazaa lingvo estas zza laŭ ISO 639-2. ISO 639-3 havas ankaŭ apartajn kodojn por du el la ĉefaj regionaj variantoj, la suda, aŭ dimla, kode diq, kaj la norda, aŭ kirmanĵla, kode kiu. Ial, la zazaa Vikipedio uzas la dimlan kodon, dum la priskribo ĉe Ethnologue uzas la kirmanĵlan kodon. Ial, la centra varianto ne havas apartan kodon.

Eksteraj ligiloj 
 
 la retejo Ethnologue pri la zazaa
 Zazaki.net: zazaa kultura retejo
 retaj ligiloj al zazalingvanoj 
 akademia esplora centro pri la zazaa (jen germane kaj angle) 
 la zazalingva vikipedio
 "Zazaki Kozmos", zazaaj novaĵoj 

Irana lingvaro
Lingvoj laŭ alfabeto
Lingvoj de Turkio
Yul Brynner

Yul BRYNNER (origine , poste  , naskiĝis la 11-an de julio 1920 en la urbo Vladivostoko, Rusio, mortis la 10-an de oktobro 1985) estis Holivuda aktoro de rusa deveno.

Vivo 
La patro en la 1930-aj jaroj forlasis la familion kaj la patrino kun la knabo ekloĝis unue en Ĉinio kaj poste en Francio. Yul Brynner vivtenis sin dum la sekvaj jaroj interalie kiel artisto en cirko, kiel aktoro kaj kiel kantisto.

Ekde 1940 li vivis en Usono, kie li elprovis sin kiel aktoro en teatroj kaj la televido. En la jaro 1949 li havis sian filmdebuton en Hollywood – sen granda sukceso. Famon li gajnis per la rolo de la reĝo de Siamo en la filmo The King and I en la jaro 1956. Kelkajn jarojn antaŭe li jam prezentis tiun ĉi rolon en teatro de la Novjorka Broadway, kaj pro la filmo li en 1957 gajnis Oskaron. Pliaj kulminoj de lia kariero estis la filmoj The Brothers Karamazov kaj The Magnificent Seven.

Yul Brynner mortis en 1985 de pulmokancero. Antaŭ lia morto li aperis en varbofilmo kontraŭ la fumado.

Listo de filmoj 
 Port of New York (1949)
 The Ten Commandments (1956)
 The King and I (1956)
 Anastasia (1956)
 The Brothers Karamazov (1958)
 The Magnificent Seven (1960)
 Westworld (1972)

Premioj gajnitaj 
 Oskaro pro The King and I (1957)

Usonaj aktoroj
Oskar-premiitoj
Rutenio

Rutenio estas kemia elemento en la perioda tabelo tiu havas la simbolon Ru kaj la atomnumeron 44. Ĝi estas malmola blanka malofta transirmetalo utila en alojoj senrustemaj kaj malmolaj.

Vidu ankaŭ 
 Kemio
 Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

Eksteraj ligiloj 
 http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ru/index.html 
 http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Ru.html 
 http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ru/key.html 
 http://periodic.lanl.gov/elements/44.html  

Kemiaj elementoj
Metaloj
Oskar Maria Graf

Oskar Maria GRAF [oskar maria graf] (naskiĝis la 22-an de julio, 1894, mortis la 28-an de junio, 1967) estis germana verkisto.

Graf naskiĝis en Berg apud Starnberg, Bavario. Li estis la naŭa el entute duk unu idoj de bakisto. Post la morto de la patro li mem lernis ties metion kaj eklaboris en la familia bakejo.

En la jaro 1911 li forlasis la kamparan regionon kaj ekloĝis en Munkeno. Tie li vivtenis sin per diversaj helplaboroj kaj aliĝis al rondoj de "bohemianoj". La sekvajn du jarojn li pasigis vagante tra Italio.

Ekde 1914 li servis en la Unua mondmilito. Pro malobeemo oni en 1916 volis mortpafi lin, sed fine – konsiderante lin maltaŭga por la militservo – oni portis lin al frenezulejo.

En majo 1917 li edziĝis, kaj unu jaron poste, en junio 1918, naskiĝis filino. Plurfoje li dum tiu ĉi tempo estis arestita, ĉar li partoprenis strikojn kaj revoluciajn agadojn en Munkeno.

Ekde 1920 Oskar Maria Graf agis kiel dramaturgo en la laborista teatro „Die neue Bühne“ - ĝis kiam li per sia membiografio Wir sind Gefangene en 1927 gajnis tiom da sukceso, ke li povis vivteni sin plene de la verkado.

En 1933 li fuĝis el Germanio. Ĉar la germanaj nazioj ne bruligis liajn librojn, eĉ rekomendis ilin, li publikigis en la Viena porlaborista gazeto "Arbeiterzeitung" la alvokon "Verbrennt mich!" (= Bruligu min!). Unu jaron poste, en 1934 la nazioj malpermesis la liajn verkoj kaj li perdis la germanan ŝtatanecon. Tra Vieno li venis al Ĉeĥio, kaj ekde 1938 li vivis en Usono. Li fariĝis civitano de Usono en 1958.

Oskar Maria Graf mortis en Novjorko.

Listo de verkoj 
 Die Revolutionäre (poemciklo, 1917)
 Wir sind Gefangene (membiografia romano, 1927)
 Das bayerische Dekameron (humure erotikaj rakontoj, 1928)
 Kalender-Geschichten (rakontoj, 1929; pli amplekse 1957)
 Bolwieser (romano, 1931)
 Der Abgrund (romano, 1936)
 Anton Sittinger (romano, 1937)
 Unruhe um einen Friedfertigen (romano, 1947)
 Menschen aus meiner Jugend auf dem Dorfe (rakontoj, 1953)
 Die Flucht ins Mittelmäßige (romano, 1959)
 An manchen Tagen (eseoj, 1961)
 Der große Bauernspiegel (rakontoj, 1962)
 Er nannte sich Banscho (romano, 1965)
 ''Gelächter von außen : aus meinem Leben 1918-1933 (membiografio, 1966)

Graf, Oskar Maria
Jean Augustin Franquelin

Jean Augustin FRANQUELIN (naskiĝis la  en Parizo, mortis la  samloke) estis franca pentristo. Li estis studento de Jean-Baptiste Regnault. Liaj verkoj ĝenerale temis pri religiaj subjektoj.

Verkoj 
 Kristo elirante la templon (en al katedralo de Rouen)
 Bapto de Kristo (en la Preĝejo Saint-Philippe-du-Roule (Parizo))
 Romanino rekomendante sian infanon al la protekto de la Dipatrino
 Patrino ĉe lulilo de sia malsana infano (Hamburgo, arthalo)
 Bragella, la ino de la maristo (laŭ poemo de Byron) (Leipzig, muzeo)

Francaj pentristoj
Naskiĝintoj en Francio
Ru

La literkombino havas plurajn signifojn:
Ru estas simbolo por rutenio je kemio.
ru estas laŭ normo ISO 639 lingva kodo de la Rusa lingvo.
RU estas laŭ normo ISO 3166 landokodo de Rusio.
.ru estas nacia domajno de la alta nivelo de Rusio.
Firmaoj pri komputila programaro

Ekonomio > Komputiloj > Komputila programaro > Firmaoj pri komputila programaro

Corel - Borland (Inprise) - Microsoft - Macromedia - Symantec

Komputilo
Socia Forumo de la Amerikoj

Socia Forumo de la Amerikoj, aŭ FSA (laŭ ties hispana kaj portugalinga nomoj) estas la sudamerika versio de la Socia Monda Forumo. Ĝi aranĝatis kiel unuafoje en 2004, inter la 25-an de julio kaj la 30-a de julio, en urbo Kito.
Tiun partoprenis 10 000 personoj, kaj reprezentantoj de 814 organizaĵoj el 44 landoj.

Ameriko
Socio
Tiruvanantapuram

Tiruvanantapuram () estas metropolo, kies pli frua nomo ĝis 1991 estis Trivandrum. Ĝi estas grava urbo (ankaŭ universitata urbo) en la barata subŝtato Keralo, kies ĉefurbo ĝi estas.

Bazaj informoj 
 Koordinatoj: 
 Loĝantaro: 784 223 (2005)
 Areo: 214
 Supermara alteco: 0-10 m
 Horzono: UTC + 5:30
 Poŝtkodo: 695xxx
 Telefonkodo: 471
 Aŭtokodo: KL-01

Geografio 
Tiruvanantapuram situas en la suda parto de la lando sur ebenaĵo laŭ la bordo de Araba Maro.

Klimato 
Tiruvanantapuram troviĝas en tropika klimato kun influo de musono. Jare pluvas 1828 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, sed plej ofte inter aprilo-novembro. La averaĝa temperaturo estas 27 °C, kiu varias inter 23-32 °C.

Historio 
La loko estis tre longe loĝata, kiel grava komercejo pri spicoj, santaloj kaj eburoj. En 1745 la urbo estis administrejo de la regiono. En 1962 Thiruvananthapuram iĝis la lulilo de la spacprogramo de Barato. Ekde 1995 oni evoluigis elektronikon en apartaj institutoj.

Trafiko 
Tiruvanantapuram havas ĉefvojan kaj fervojan kontaktojn kun la regiono kaj havas internacian flughavenon kaj havenon. En la urbo aŭtobusoj kaj rikiŝoj liveras la pasaĝerojn.

Vidindaĵoj 
 palaco Kovdiar de 1915
 moskeo Palajam
 templo Padmanabhasvami

Ĝemelurboj 
  Galveston, Usono 1994
  Barcelono, Katalunio, Hispanio 2009

Urboj de Keralo
Metropoloj
Marhavenaj urboj
Harjano

Harjano (; ĝenerala (angla-origina) latinalitera traskribo Haryana) estas norda subŝtato de Barato. Ĝi estiĝis la 1an de novembro 1966 el partigo de Panĝabo laŭ lingvaj kriterioj. Harjano estas la hindia-parolanta parto de barata Panĝabo (mem estante rezulto de partigo de Panĝabo inter Barato kaj Pakistano.

La ĉefa lingvo de harjano, la harjana, estas nomata dialekto de la hindia. Troviĝas la kutima malsimetrio, ke kvankam parolantoj de la harjana pli-malpli bone komprenas la 'norman' hindian (de, ekzemple, Delhio), tamen parolantoj de la hindia malfacile komprenas la harjanan.

Urboj 
 Gurgaono
 Panipato
 Reŭari
 Rohtako
 Sonipato

Setlejoj 
 Karnal
 Phogat

Simboloj 
 la subŝtata birdo: estas la Nigra frankolino (Francolinus francolinus) aŭ काला िततर (pr. kala tîtar)

Eksteraj ligiloj 

 http://www.haryana-online.com 
 http://haryana-online.com/History/history.htm  
 http://haryana-online.com/People/people.htm  
 http://haryana.nic.in/  (en la angla)
José Bové

José BOVÉ [Ĵoze Bove] (propranome: Joseph BOVÉ) estis ĝis 2004 parolperanto kaj inter la estruloj de franca agrikulturista sindikato Confédération paysanne ("Kamparana konfederacio", ano internaciskale de Via Campesina). En decembro de 1999, Li iĝis fama mondskale kritikante la politikon de la Monda Organizaĵo pri Komerco dum la Protestoj kontraŭ MOK en 1999 en Seattle. Li estas inter la fondintoj de la unue franca, nun internacia asocio ATTAC. Li rezignis el siaj sindikataj respondecoj en 2004 por ne personigi la agadon de sia sindikato, ĉar li estis iĝinta intertempe ia famulo en la amaskomunikiloj. Li nun oficas kiel parolperanto de la internacia teamo de Via Campesina.

Li estas precipe fama pro:
 Siaj alternativaj proponoj al la liberala tutmondiĝo.
 Sia kontraŭstaro al la GMO-oj.
 Sia kontraŭstaro al tiu kiun li nomas "mismanĝo". T.e. la hastmanĝaĵoj.

Li estas porulo kaj efektivinto de Civila malobeo kaj pro ĝi estas regule malliberigita en Francio. Tamen, li daŭrigas sian simbolan agadon, kiel la malmunto de McDonald's aŭ la detruo de GMO-ajn kampoj, por kontraŭstari internaciajn firmaegojn kaj veki homajn konsciojn. 

Li anoncis sian kandidatiĝon por la prezidanta baloto de 2007 en Francio la  en la sindikatejo (Bourse du Travail) de Saint-Denis (Seine-Saint-Denis), por esti la Parolportanto de la senvoĉuloj. Li ricevis 483 008 voĉdonojn, t.e. 1,32% de la nesindetenaj voĉdonantoj en la unua baloto la . Por la dua baloto, li deklaris voĉdoni por Ségolène Royal.

Malpli serioze, pro liaj lipharoj kaj lia vigleco defendi la malgrandajn kaj nesubmetiĝemajn oni foje komparis lin je Asteriks.

En 2009, li estas elektita eŭropdeputito kaj kampanjas kun la movado Eŭropo-Ekologio, grupiĝo de aktoroj kaj asocioj el la civila socio kaj la verduloj.

Vidu ankaŭ

Internaj ligiloj 
 Agrikulturo
 Vandana Shiva
 Kontraŭ-tutmondiga movado

Eksteraj ligiloj 

 http://www.unisavecbove.org (franc-lingve)
 http://www.josebove2007.org (franc-lingve)

Alimondismo
Francaj politikistoj
Agrikultura sindikato
Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Francio 2009-2014
Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Francio 2014-2019
Kandidatoj de franca prezidenta baloto
Gustaf Gründgens

Gustaf GRÜNDGENS  (naskiĝis la 22-an de decembro 1899; mortis la 7-an de oktobro 1963) estis germana aktoro, reĝisoro kaj intendanto.

Naskiĝinte en Duseldorfo, li dum la Unua mondmilito faris siajn unuajn spertojn kiel aktoro en fronta teatro. En la jaro 1918 li fariĝis ĝia estro, kaj li gardis tiun ĉi postenon eĉ post la milito, kiam la teatro - je la nomo Burgtheater Thale - plu ekzistis.

En 1922 Gründens transloĝiĝis al Berlino kaj jaron poste al Hamburgo, kie li agis en la teatro Kammerspiele. Li tiutempe lernis prezenti aron da klasikaj kaj modernaj roloj, kaj en la jaro 1924 li unuafoje agis kiel reĝisoro, interalie en la surscenigo de la teatraĵo Anja und Ester de Klaus Mann. En la ĉefaj roloj krom Gustaf Gründgens videblis Klaus Mann, lia fratino Erika Mann kaj Pamela Wedekind. Gründgens en la jaro 1926 edziĝis al Erika Mann, sed tri jarojn poste la paro disiĝis. Lia dua edzino fariĝis la aktorino Marianne Hoppe.

Ekde 1929 li elprovis sin kiel reĝisoro de operoj kaj kiel kabaredisto. Krome li aperis en kelkaj filmoj, ekz. en M - eine Stadt sucht einen Mörder (1931; reĝisoro: Fritz Lang).

En 1932 Gründgens eklaboris en la Berlina Preußisches Staatstheater. Unu el liaj unuaj roloj estis tiu de Mefisto en la dramo Faust de Goethe.

Liaj opinioj pri la nazia regantaro estis ambivalencaj. Li restis en Germanio kaj eĉ aperis en propagandaj filmoj, kiel ekz. Ohm Krüger (1941). Tamen li ankaŭ partoprenis en filmoj kiel Tanz auf dem Vulkan (1938), kiu estas konsiderata unu el la plej reĝim-kritikaj filmoj de tiu tempo.

Klaus Mann en la jaro 1936 en sia ŝlosilromano Mephisto (iom vualite, sed klare rekoneble) priskribis la karieron de Gustaf Gründgens dum la nazia epoko. La romano dum longa tempo en Germanio estis malpermesita. Nur en la jaro 1980 aperis noveldono kaj filmigo, kun Klaus Maria Brandauer en la ĉefrolo.

Ekde 1937 la kariero de Gustaf Gründgens prosperis. Li fariĝis estro de la Preußisches Staatstheater, krome li gajnis renomon kiel filmreĝisoro.

La tempon de 1945 ĝis 1946 li pasigis en soveta aresto. Poste pluraj kolegoj defendis liajn agojn dum la nazia epoko, kaj li defendis interalie la reĝisoron Veit Harlan, kies filmo Jud Süß estas konsiderata unu el la plej teruraj propagandaj filmoj por la nazia reĝimo.

Ekde 1946 Gustaf Gründgens denove agadis por la teatro, komence en la ruse okupata parto de Berlino. De 1947 ĝis 1951 li estis ĉefintendanto en Duseldorfa teatro, kaj ekde 1955 li okupis saman okupon en Hamburgo.

En 1960 li adaptis sian surscenigon de Faust por filmo. Will Quadflieg prezentis la rolon de Faust kaj Gründgens denove aperis kiel Mephisto.

En 1963 Gustaf Gründgens mortis de veneniĝo en Manilo, Filipinoj. Ĝis nun ne estas klare, ĉu lia morto estis akcidento aŭ suicido.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.deutsches-filminstitut.de 
 http://www.filmportal.de/df/9b/Uebersicht,,,,,,,,CA747D6888144CB1ADA68EA1604F7704,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,.html 
 http://www.film-zeit.de/home.php?action=result&sub=person&person_id=10711  
 http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/GruendgensGustaf 

Germanaj aktoroj
Germanaj reĝisoroj
Teatraj intendantoj
Kristiano

Kristiano estas vira persona nomo, interalie de pluraj reĝoj. La origina latina nomo signifis: kristano.

Nomtagoj 
 3-a de aprilo 
 27-a de julio
 12-a de novembro
 20-a de decembro

Kristiano en aliaj lingvoj 
 Christian dane, germane, angle, france, norvege
 Keresztély , jam pli moderne Krisztián hungare
 Christianus latine

Regantoj 
 Kristiano la 4-a de Danio-Norvegio, Kristiano la 5-a, 7-a, 8-a kaj 10-a de 
 Kristiano la 1-a (Saksio)

Konataj nomportantoj 
 Kristiano (Saksio-Weißenfels)
 Kristiano Aŭgusto de Saksio-Zeitz
 Hans Christian Andersen, dana verkisto
 Johann Christian Bach, germana komponisto
 Christiaan Barnard, sudafrika kirurgo
 Kristiano Ludoviko de Brandenburg-Schwedt
 Christian Ludwig Brehm, germana pastoro
 Johan Christian Dahl, norvega pentristo
 Christian Dior, franca kudristo
 Christian Doppler, aŭstra matematikisto
 Christian Eckert, franca politikisto
 Christian Fürchtegott Gellert, germana verkisto
 Johann Christian Günther, germana verkisto
 Christiaan Huygens, nederlanda fizikisto
 Christian Jacq, franca egiptologo
 Christian Maggio, itala futbalisto
 Christian Morgenstern, germana verkisto
 Hans Christian Ørsted, dana fizikisto
 Christian Panucci, itala futbalisto
 Christian Heinrich Friedrich Peters, dandevena astronomo
 Kristiano Rakovski, bulgara socialisma revoluciulo, bolŝevika politikisto kaj sovetia diplomato
 Christian Daniel Rauch, germana skulptisto
 Christian Rosencreuz, fondinto de la Rozkruca Ordeno
 Kristiano Strachkvas, episkopo de Prago
 Christian Ulrich, aŭstrohungara arkitekto
 Christian Wolff (filozofo) (germana)
 Christian Wulff, germana politikisto

Esperantistoj 
 Christian Ringstrup Ege, Danio
 Christian Petersen Heilskov, Danio
 Christian Schmidt, Germanio
 Christian Bertin, Francio

Familia nomo 
 Charlie Christian, usona gitaristo
 Fletcher Christian, brita ŝipisto

Aliaj 
 Christian Radich, velŝipo

Viraj personaj nomoj
Václav Rajlich

Václav RAJLICH (naskiĝis la 7-an de oktobro 1914 - mortis la 4-an de aprilo 2005) estis ĉeĥa esperantisto, doktoro de juro. 

Li esperantigis la latinlingvan legendon de Kristiano pri la unuaj ĉeĥaj sanktuloj Sankta Venceslao kaj Sankta Ludmila. Esperanton li instruis en Esperanto-tendaroj en Lančov kaj Sebranice.

Jen la legendo en Esperanto:

http://members.chello.cz/malovec/VENCESLA.htm 

Doktoro Rajlich estis honora civitano de la urbo Tábor (Bohemio, Ĉeĥio), nestoro de la ŝakistoj en la urbo, iniciatinto de la tutŝtata ŝakista konkurso "Táborská věž" (La turo de Tábor), prezidanto de la loka grupo de la popola partio (katolikoj) en Ĉeĥio.

RAJLICH, Václav
Rajlich, V
Rajlich, V
Gubernio Kumamoto

La gubernio Kumamoto (熊本県 [kuma-moto -ken] ; Hepburn/Kunrei: Kumamoto-) estas gubernio de Japanio. Administra centro de la gubernio estas la urbo Kumamoto.

Geografio

Urboj 

 Arao
 Hitojoŝi
 Hondo
 Jamaga
 Jacuŝiro
 Kami-Amakusa
 Kikuĉi
 Kumamoto (gubernia ĉefurbo)
 Minamata
 Tamana
 Uŝibuka
 Uto

Urbetoj kaj vilaĝoj 

 Amakusa
 Amakusa
 Ariake
 Goŝoura
 Himedo
 Icuŭa
 Kaŭaura
 Kuratake
 Macuŝima
 Ojano
 Reihoku
 Rjugatake
 Ŝinŭa
 Sumoto
 Aŝikita
 Aŝikita
 Tanoura
 Cunagi
 Aso
 Aso
 Ĉojo
 Hakusui
 Iĉinomija
 Kugino
 Minamioguni
 Namino
 Niŝihara
 Oguni
 Sojo
 Takamori
 Ubujama
 Kamimaŝiki
 Kaŝima
 Kosa
 Maŝiki
 Mifune
 Seiŭa
 Jabe
 Kamoto
 Kahoku
 Kamoto
 Kao
 Kikuka
 Ueki
 Kikuĉi
 Kikujo
 Koŝi
 Kjokuŝi
 Niŝigoŝi
 Ozu
 Ŝiĉiĵo
 Ŝisui
 Kuma
 Asagiri
 Icuki
 Kuma
 Mizukami
 Niŝiki
 Sagara
 Taragi
 Jamae
 Junomae
 Ŝimomaŝiki
 Ĉuo
 Ĵonan
 Macubase
 Ogaŭa
 Tomiai
 Tomoĉi
 Tojono
 Tamana
 Gjokuto
 Nagasu
 Nagomi
 Nankan
 Uto
 Misumi
 Ŝiranuhi
 Jacuŝiro
 Izumi
 Kagami
 Mijahara
 Rjuhoku
 Sakamoto
 Senĉo
 Tojo

Vidindaĵoj 
 Kaverno Reigandō

Gubernioj de Japanio
Karola Premio

La Karola Premio, plennome Internacia Karola Premio de Aĥeno,  Internationaler Karlspreis zu Aachen, estas premio kiun ĉiujare la urbo Aĥeno transdonas por meritoj rilate al la unuiĝo de Eŭropo. La premio konsistas el sumo de kvinmil eŭroj kaj medalo kun la bildo de Karolo la Granda.

Kristnaske 1949 grupo de aĥenaj civitanoj fondis, laŭ inicitato de komercisto, la fondaĵon "Internacia Karola Premio de la urbo Aĥeno", kaj deklaris ke ĝin ricevu personoj kiuj subtenas la ideon de la eŭropa unuiĝo en politika, ekonomia kaj spirita rilato.
Oni transdonas la premion tradicie ĉe la ĉielira tago en la kroniga salono de la urbodomo de Aĥeno. La elekton faras kuratorio de fondaĵo, en kiu kunsidas civitanoj kaj funkciuloj de Aĥeno.

Premiitoj 

 1950 -  Richard Nikolaus Graf von Coudenhove-Kalergi
 1951 -  Hendrik Brugmans
 1952 -  Alcide De Gasperi
 1953 -  Jean Monnet
 1954 -  Konrad Adenauer
 1956 -  Sir Winston Churchill
 1957 -  Paul-Henri Spaak
 1958 -  Robert Schuman
 1959 -  George Catlett Marshall
 1960 -  Joseph Bech
 1961 -  Walter Hallstein
 1963 -  Erwin Richard George Heath
 1964 -  Antonio Segni
 1966 -  Jens Otto Krag
 1967 -  Joseph Luns
 1969 -  Komisiono de la Eŭropaj Komunumoj
 1970 -  François Seydoux De Clausonne
 1972 -  Roy Jenkins
 1973 -  Salvador de Madariaga
 1976 -  Leo Tindemans
 1977 -  Walter Scheel
 1978 -  Konstantin Karamanlis
 1979 -  Emilio Colombo
 1981 -  Simone Veil
 1982 -  Reĝo Juan Carlos 1-a de Hispanio
 1984 -  Karl Carstens
 1986 -  la popolo de Luksemburgio
 1987 -  Henry Kissinger
 1988 -  François Mitterrand kaj  Helmut Kohl
 1989 -  Frato Roger Schütz, Taizé
 1990 -  Gyula Horn
 1991 -  Václav Havel
 1992 -  Jacques Delors
 1993 -  Felipe González Márquez
 1994 -  Gro Harlem Brundtland
 1995 -  Franz Vranitzky
 1996 -  Reĝino Beatrikso de Nederlando
 1997 -  Roman Herzog
 1998 -  Bronislaw Geremek
 1999 -  Tony Blair
 2000 -  William J. Clinton
 2001 -  György Konrád
 2002 - la valuto Eŭro
 2003 -  Valéry Giscard d’Estaing
 2004 -  Pat Cox
 La 24-an de marto 2004 oni unike aljuĝis eksterordinaran Karolan Premion, nome al papo Johano Paŭlo la 2-a.
 2005 -  Carlo Azeglio Ciampi
 2006 -  Jean-Claude Juncker
 2007 -  Javier Solana
 2008 -  Angela Merkel
 2009 -  Andrea Riccardi
 2010 -  Donald Tusk
 2011 -  Jean-Claude Trichet
 2012 -  Wolfgang Schäuble
 2013 -  Dalia Grybauskaitė
 2014 -  Herman Van Rompuy
 2015 -  Martin Schulz
 2016 -  Papo Francisko
 2017 -  Timothy Garton Ash
 2018 -  Emmanuel Macron
 2019 -  António Guterres
 2020 -  Klaus Johannis (transdonita en 2021)
 2022 -  Svjatlana Ciĥanoŭskaja, Maryja Kalesnikava, Veranika Cepkala
 2023 -  la ukraina popolo kaj Volodimir Zelenskij

Karola Premio
Indiano

Indiano havas diversajn signifojn:

Indiano (konstelacio) estas konstelacio de tera ĉielo.
Indianoj estas indiĝenoj de Ameriko
Usonaj indianoj
Indiana (apartigilo)
Gubernio Mie

La gubernio Mie (三重県 [mie -ken] ; Hepburn/Kunrei: Mie-) estas gubernio de Japanio. Administra centro de la gubernio estas la urbo Tsu (aŭ Cu).

Geografio

Urboj

Urbetoj kaj vilaĝoj

Eksteraj ligiloj 
 oficiala retejo, arkigivite en julio 2022 (jen angle, sed havebla en 5 pliaj lingvoj)  
 naturaj esploroj en gubernio Mie

Gubernioj de Japanio
Ĥaradriedoj

Ĥaradriedoj de la ordo de Ĥaradrioformaj enhavas 66 speciojn kaj 10 genrojn de tutmonda disvastiĝo. Ili estas apudakvaj birdoj ĉu malgrandaj ĉu mezgrandaj, de rekta korposinteno, grandaj okuloj rondformaj kapoj kaj nelongaj bekoj. Ties flugiloj estas longaj kaj pintaj, taŭgaj por rapidaj, rektaj kaj longdistancaj flugoj.

Ili manĝas senvertebrulojn kaj pli eventuale semojn kaj berojn. Serĉas per rigardo kaj manĝoplukas per la beko.

Tiu familio de birdoj enhavas tri ĉefajn genrojn: vaneloj estas pli grandaj kaj ĥaradrioj estas pli malgrandaj. La tri grupoj kunhavas similajn manĝajn, bredajn kaj kondutajn kutimojn. Multaj estas rilataj al malsekaj medioj. Kelkaj estas migrantaj. Subfamilio Charadriinae enhavas du genrojn kun multaj specioj, nome genro Pluvialis kaj genro Charadrius kaj aliajn genrojn unuspecajn.

 Genro Vanelo (Vanellus)
 Vanelo aŭ Eŭrazia vanelo, Vanellus vanellus
 Blankkrona vanelo, Vanellus albiceps   
 Sudamerika vanelo, Vanellus chilensis   
 Vanellus cinereus   
 Krona vanelo, Vanellus coronatus   
 Vanellus crassirostris   
 Vanellus duvaucelii 
 Ruĝbeka vanelo aŭ Hindia vanelo, Vanellus indicus
 Maskita vanelo, Vanellus miles
 Dornoflugila vanelo aŭ Spronvanelo, Vanellus spinosus 
 Trikolora vanelo, Vanellus tricolor
 Armita vanelo, Vanellus armatus
 Nigrakapa vanelo, Vanellus tectus
 Flavbrida vanelo aŭ Malabara vanelo, Vanellus malabaricus
 Vanellus lugubris
 Nigraflugila vanelo, Vanellus melanopterus
 Sudafrika flavbrida vanelo, Vanellus senegallus
 Punktobrusta vanelo, Vanellus melanocephalus
 Vanellus superciliosus
 Indonezia vanelo, Vanellus macropterus
 Socia vanelo aŭ Stepvanelo, Vanellus gregarius
 Blankvosta vanelo aŭ Marĉvanelo, Vanellus leucurus
 Vanellus cayanus
 Vanellus resplendens

 Genro Pluvio (Pluvialis)
 Pluvialis (Charadrius) squatarola, Arĝenta pluvio
 Pluvialis (Charadrius) apricaria, Orpluvio
 Pluvialis fulva (Charadrius dominicus fulvus), Siberia orpluvio
 Pluvialis dominica (Charadrius dominicus dominicus), Amerika orpluvio

 Genro Ĥaradrio (Charadrius)
 Charadrius hiaticula, Kolumpluvio aŭ Granda pluvio
 Charadrius dubius, Malgranda pluvio
 Charadrius alexandrinus, Marborda pluvio
 Charadrius leschenaultii, Dezertpluvio
 Charadrius vociferus, Kripluvio
 Charadrius asiaticus, Kaspia pluvio
 Charadrius semipalmatus, Duonreta pluvio
 Charadrius (Eudromias) morinellus, Morinelo

 Genro Fegorno (Phegornis)
 Phegornis mitchellii, Fegorno

Bildaro 

Ĥaradrioformaj
Ole Bull

Ole Borneman BULL [Ule bUl] (naskiĝis la 5-an de februaro 1810, mortis la 17-an de aŭgusto 1880) estis mondfama norvega violonisto kaj komponisto de la Romantika epoko. Li ankaŭ estis signifa kultura personeco kaj inspirfonto por sendependa norvega arto en la plej larĝa signifo, kun granda graveco por la norvega popolmuziko, literaturo kaj teatro. Li ankaŭ estis patriota kosmopolito.

Biografio 
Ole Bull estis siatempe same fama en la okcidenta mondo kiel ekzemple Felix Mendelssohn, kun kiu li ankaŭ koncertis.

Li naskiĝis en Bergen, kaj jam dek-jaraĝa li estis elstara violonisto. Dum siaj dudekaj jaroj li estis virtuoso samklase kun Nikolo Paganini, kaj en siaj tridekaj jaroj li iĝis fama ankaŭ en Nord-Ameriko, kie li kutime pasigis la vintrojn.

Ole Bull estas tre grava persono en la norvega kulturhistorio. Estis li kiu startigis la unuan norvegan teatron en 1850. Lia ĉefa pasio estis muziko, kaj lia intereso pri la norvega popola muziko inspiris la norvegojn, kiuj dum jarcentoj estis estintaj malriĉa popolo (en unio kun Danio ĝis 1814) sen forta sento de propra nacia kulturo.

Robert Schumann, Mark Twain, Henry Wadsworth Longfellow, William Makepeace Thackeray kaj George Bernard Shaw estis admirantoj de Ole Bull. Li estis amiko de Franz Liszt, Edvard Grieg kaj Bjørnstjerne Bjørnson. George Sand uzis lin kiel modelon en sia romano Malgrètout, kaj Henrik Ibsen donis multajn el liaj trajtoj al sia Peer Gynt.

Liaj koncertoj en Eŭropo kaj Usono furoris, kaj virinoj svenis kiam la alta, forta kaj laŭdire tre ĉarma norvego Ole Bull staris sur la scenejo. Li rajtis postuli preskaŭ kiom ajn kiel pagon por siaj koncertoj. Bedaŭrinde li ne kutimis surpaperigi sian muzikon; li tenis ĉion en sia kapo. Tial ekzistas nur tre malmultaj el liaj verkoj hodiaŭ, kaj lia famo iom post iom malkreskis post lia morto.

Arkitekturo 

Lia hejmo "Malgranda Alhambra" sur la insulo Lysøen en Os estas nun muzeo. En la jaroj 1872 - 1873, Bull konstruigis vilaon, iele 'malgradan alhambro' sur la insulo Lysøen en Os, ĉe la Lyse-fjordo ekster Bergen. La vilao estis dizajnita laŭ la instrukcioj de Bull en norvegstila arkitekturo kun influoj de la araba-maŭra arkitekturo kaj kun granda, russtila kupolturo.

Ole Bull mortis en sia grandioza vilao en Os, Norvegio kaj lia funebro en Bergen estis laŭdire la plej pompa iam ajn vidita en Norvegio.

En 2010, Norvegio festis la 200-an naskiĝtagon de Ole Bull. En 2006 aperis la filmo Himmelstormeren (angle: The Sky Stormer) kiu celas rakonti la vivon kaj arton de Ole Bull. Ŝtata parko en Pensilvanio, Usono, portas lian nomon ĉar li tie investis kaj perdis grandan parton de lia kapitalo.

Literaturo 
(en) Einar Haugen, Ole Bull: Norway's romantic musician and cosmopolitan patriot (1993)

Vidu ankaŭ 
Nikolo Paganini

Eksteraj ligiloj 
(sveda) Stig Lundström: Ole Bull - la plej bona violonisto de la mondo, Nordens Tidning n-ro 3, 2010, Föreningen Norden

Referencoj 
Bull, Ole
Bull, Ole
Bull, Ole

Norvegio
Ahmadabado

Ahmadabado (laŭ lokaj lingvoj અમદાવાદ kaj अहमदाबाद [ehmadabad] ) estas la sesa plej loĝata urbo, kiel milionurbo en Barato, kaj same tiel en la plej granda en la ŝtato Guĝarato, fine ĝi estas universitata urbo.

Geografio 
Ahmadabado situas laŭ rivero Sabarmati en okcidenta parto de la lando.

Historio 
Ahmadabado estis fondita en 1411 de islama reĝo Ahmad-Ŝah (el kiu devenas ĝia nomo: "Ahmad-urbo"). La historia loknomo estis Karnāvaṭī. Dum dominado de britoj garnizono estis tie, tial la urbo evoluis. Ĝi estis ĝis 1970 la ĉefurbo de Guĝarato, kiam la ĉefurbecon oni tranlokigis al nova planita urbo Gandinagaro (Gandhinagar). Ahmadabado estas inter la plej gravaj industriaj urboj en Barato, ĉefe pri teksaĵoj. Komence de la 21-a jarcento nubskrapuloj konstruiĝis kaj enradikiĝis la moderna industrio.

Vidindaĵoj 
 Aŝramo de Sabarmati
 Moskeo de Muhafiz Ĥan

Ĝemelurboj 
  Columbus (Ohio), Usono

Eksteraj ligiloj 
 http://www.1upindia.com/monuments/rani.html  
 http://www.darpana.com 
 http://www.egovamc.com 
 http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=074624&refer=&units=metric

 
Milionurboj
Urboj de Barato
Urboj de Guĝarato