alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
ADORU - Ekumena Diserva Libro

Adoru : Ekumena Diserva Libro estas libro de plejparte kristanaj religiaj tekstoj (himnoj, kantoj, preĝoj, litanioj, liturgioj ktp) eldonita de IKUE kaj KELI en 2001. Ĝin redaktis ekumena komisiono konsistanta el Adolf Burkhardt, Bernhard Eichkorn kaj Albrecht Kronenberger, kiu pro la laboro ricevis en 2002 la Alenan Esperanto-Kulturpremion (FAME-premion).

Enhavo 
Sur 1492 paĝoj ĝi entenas preskaŭ samnombre multajn numeritajn erojn, kune kun ampleksa indekso de fontoj kaj verkintoj. Por ĉiuj kantonumeroj oni donas muziknotojn, ĝenerale simple melodiajn, ofte kun gitar-akordoj, sed kelkafoje kvar-voĉajn.
Kvazaŭ antaŭulo de Adoru estas Adoru Kantante:Evangelia Himnaro , kiu estis eldonita en 1971 de Adolf Burkhardt, Åke Ahlrén, William John Downes, Hendrik Arie de Hoog kaj Hans Amund Rosbach.

La libron Adoru komencas salutvortoj: de la direktoro de la "Komisiono pri Kredo kaj Eklezia Ordo" de la Ekumena Konsilio de Eklezioj, pastro d-ro Alan Falconer (en angla lingvo kaj Esperanto) kaj de la romkatolika ĉefepiskopo de Alba Iulia, Rumanujo, Jakubinyi György (en Esperanto kaj germana lingvo). Post Antaŭparolo kaj Enkonduko sekvas la kerna enhavo de la libro, jene organizita:

 Preĝoj
 Matena Diservo
 Tagmeza Diservo
 Vespera Diservo
 Litanioj
 Kalvaria Vojo
 Liturgiaj Modeloj:
 Lima-Liturgio
 Diservoj laŭ Taizé
 Dia Liturgio de Johano Krizostomo|Sankta Krizostomo
 Rom-katolikaj Mesoj
 Luterana Diservo kun Sankta Manĝo
 Reformita Diservo
 Anglikana Diservo
 Liturgio de la Horoj:
 Matena Laŭdo
 Meza Horo
 Vespro
 Kompletorio
 Sakramentoj
 Kantoj
 Taga Ciklo
 Mateno
 Tagmezo
 Ĉetabla Beno
 Vespero
 Liturgia Jaro
 Advento
 Kristnasko
 Novjaro
 Epifanio
 Karesmo
 Pasiono
 Sankta Semajno
 Paska Tempo
 Ĉieliro
 Pentekosto / Sankta Spirito
 Triunuo
 Eŭkaristio / Sankta Manĝo
 Jesuo Kristo
 Kristana Vivo
 Laŭdo, Adoro, Danko
 Fido kaj Peto
 Servo kaj Respondeco
 Atesto kaj Misio
 Pilgrimo
 Unueco kaj Paco
 Naturo kaj Medio
 Medito
 Morto kaj Eterna Vivo
 Komunio de la Sanktuloj
 Eklezio
 Maria
 aliaj Sanktuloj
 Vorto de Dio
 Hebrea Biblio: Psalmoj
 Hebrea Biblio: Psalmo-Kantoj
 Hebrea Biblio: aliaj Kantoj
 Nova testamento
 Liturgiaj Kantoj
 1-a serio: Meso de la Mondo
 2-a serio: Korea Meso
 3-a serio: Praga Meso
 4-a serio: Rondkanta Meso
 5-a serio: Germana Meso
 6-a serio: Palatinata Meso
 7-a serio: Meso kun Infanoj
 8-a serio: Ĉeĥa Meso
 Sankta Manĝo: Liturgiaj Elementoj
 Eniro
 Kyrie-Alvoko
 Gloro-Himno
 Antifonoj
 Haleluja-Aklamoj
 Kristo-Aklamoj
 Kredo-Konfeso
 Ofertoria Kanto
 Sankta-Himno
 Tablo-Preĝo
 Patro Nia
 Ŝafido de Dio
 Beno
 Suplemento
 Diversaj Kantoj
 Kromaj Tekstoj
 Eta Flor-Bukedo el Aliaj Religioj

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 Adoru en Kristanaj Fontoj
 Retpaĝo pri Adoru kun ligilo al la kompleta teksto
 Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
 Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
 Katalogo "Erfgoedbib" en LibraryThing

Kantlibroj
Spirita literaturo
FAME-premiitoj
Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista
Antverpena Nefikcio-libraro
Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Viskacoj

La viskacoj (Viscaceae) estas familio, iam klasifikita kiel parto de la lorantacoj, kiun rekonas kelkaj taksonomiaj sistemoj, plej notinde la sistemo de Cronquist 1981. La sistemo APG II de 2003 (mezurdona por vikipedio) tamen ne rekonas la sendependeco de la viskaca familio, konsiderante ĝin sintonima kun la santalacoj.

Inter la genroj iam traktitaj kiel membroj de la viskacoj estas:

Arceuthobium
Dendrophthora
Ginalloa
Korthalsella
Notothixos
Phoradendron
Viscum - Visko

Santalacoj
Regno

Regno, nivelo en scienca klasado de vivestaĵoj.
 Regno, ĉiu el la suverenaj politikaj unuoj.
 Regno, laŭ figura senco, akstrakta regiono, kie suverenas ia gento, ia principo ks.
Mez-Eŭropa Junulara Semajno

Mez-Eŭropa Junulara Semajno aŭ MezEŭropa Junulara Semajno (MEJS) estis Esperanto-renkontiĝo en Mez-Eŭropo. Ĝi okazis nur 3-4 foje komence de la 1990-aj jaroj.

Esperanto-renkontiĝoj en Ĉeĥio
Cadenet

Cadenet (kadënè', jen france kaj okcitane) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Vaucluse (franca elparolo: [], okcitane Vauclusa), en la regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura (, prononcata , okcitane Provença-Aups-Còsta d'Azur). Cadenet estas la ĉefurbo de la kantono de Cadenet kaj apartenas al la arondismento de Apt.

Fine de  en la komunumo vivis . La nomo de la loĝantoj estas Cadenetiens (kadënèsji~') nome Kadenetanoj.

Cadenet havas ruiniĝintan kastelon superstarantan la vilaĝon kaj havas kirkon (nome la kirko Saint-Étienne) de la 12a-16a jarcentoj neruiniĝinta. Estas tie muzeo pri la korbofarado kaj ĵuda, tekvonda kaj aikida kluboj.

Meza altitudo estas 136 m super la nivelo de la maro. La kodo "INSEE"-a estas 84026, dum la poŝta kodo estas 84160.

Gravuloj
 Félicien David

Eksteraj ligiloj 
  ()
 bazaj turismaj informoj ( kaj )

Vidu ankaŭ 
 komunumoj de Vaucluse

Komunumoj de Vaucluse
Klaso

Klaso ĝeneralsence signifas aron da personoj aŭ objektoj similaj laŭ rango, kvalito aŭ naturo. Oni trovas ĝin en multaj fakoj.

Biologio

Religio 

Klaso laŭ spiritismo estas subdivido de ordo en la spirita hierarkio ellaborita de Allan Kardec en La Libro de la Spiritoj.

Matematiko 

En la aro-teorio oni uzas la nocion "klaso" por nomi kolektojn, kiuj pro logikaj kialoj ne povas esti aroj.

Lernejo 

Klaso estas grupo de lernantoj en la baza kaj meza instruado, ĉirkaŭ 20-40 junuloj.

Sociologio 

Socian klason konsistigas personoj, kiuj en iu socio havas similajn privilegiojn kaj posedon kaj pro tio estas certasence elkluditaj de aliaj grupoj analoge difinitaj. Ekzemploj estas nobelaro, burĝaro, klerikaro, laboristaro - proletaro -, militistaro.

1. Dividaĵo de popolo laŭ iuj civilaj aŭ politikaj kondiĉoj. La tri klasoj de la patricioj, kavaliroj kaj plebanoj en antikva Romo.

2. Aro da personoj havantaj samajn ekonomiajn interesojn. La reganta klaso, la meza klaso, la laborista klaso.

Vd komunismo, socialismo, klasbatalo

Komputscienco 

Klasoj estas elementoj de objektema programado. Klasoj difinas kiujn datumojn kaj kiujn funkciojn la objektoj havos. En objektema programlingvoj, oni povas krei hierarĥiojn de klasoj por bone reprezenti en la programo la konceptojn de la reala mondo.

Referencoj
Episkopo

En katolikismo, ortodoksismo, kaj en kelkaj protestantaj eklezioj, ekz-e anglikanismo, episkopo estas kleriko, kiu trapasis la plej supran ŝtupon de ordino, kion la plimulto da episkophavaj eklezioj rigardas kiel seninterrompan transmeton de apostola dono. Nur episkopo havas la rajton de ordinado.

Kutime episkopo estas dioceza episkopo (episkopuja episkopo), la religia estro (ĉefpastro) de sia episkopujo.

Ĉefepiskopo estas pli altranga episkopo, kiu havas plurajn episkopojn sub sia rego.

Helpepiskopo estas malpli altranga episkopo, kiu senŝarĝigu la episkopujan episkopon en kelkaj laboroj, ekzemple donante la sakramenton de la konfirmacio.

Viroj kaj virinoj 

Episkopo estas plej ofte viro.

La romkatolika kaj la ortodoksaj eklezioj tute forbaras virinojn de pastreco kaj episkopeco, kaj ili plie malpermesas al episkopoj esti geedziĝintaj. Tie do ne ekzistas episkopinoj, nek episkopedzinoj.

En protestantaj eklezioj, kiel anglikanaj kaj luteranaj, pastroj kaj episkopoj jam ekde la Reformacio rajtas esti geedziĝintaj, kaj en pluraj nuntempe estas egalrajta aliro de virinoj kaj viroj al pastreco kaj episkopeco. Ekzemple la Eklezio de Svedio havis sian unuan episkopedzinon, Elisabeth Didriksdotter, proksimume 1531, unuan episkopinon, Christina Odenberg, en 1997, kaj unuan ĉefepiskopinon, Antje Jackelén, en 2014.

Vidu ankaŭ 

 Episkopa bastono
 Episkopujo
 Ĉefepiskopo
 Kardinalo
 Patriarko
 Papo

 
Kristanismo
Religiuloj
Ekleziaj titoloj
Religiaj profesioj en kristanismo
Gori

Gori () estas urbo en orienta Kartvelio, ĉefurbo de Ŝida Kartli. Gori estas industri-urbo produktanta kotonon kaj maŝinojn, kun loĝantaro de pli ol 50 000 homoj, administra kaj kultura centro de la agrikultura areo. La urbo situas nord-okcedente de Tbilisi ĉe elfluejo de rivero Liakhvi al Mtkvari (Kura). En ĝi troviĝas teatro, muzeo pri historio kaj kartvela arto, universitato kaj pluraj altlernejoj.

Historio 
La teritorio de Gori estis loĝata en bronzepoko. Nomo de la urbo devenas de apuda fortikaĵo, konata de la 7-a jarcento kiel Tontio. Dum arkeologiaj esploroj de la mezepokaj ruinoj oni malkovris pli fruan el la periodo 3-a jarcento antaŭ Kristo – 2-a jarcento post Kristo. Dum la regado de Davido la 4-a de Kartvelio apud la fortikaĵo ekestis urbo, kiu iĝis unu el pli gravaj en Kartvelio.

Apud Gori troviĝas ruinoj de la 16-jarcenta fortikaĵo, kiu dum turka invado defendis sur Kartvelia milita vojo aliron al la lando.

En 1818 fondiĝis la unua kartvela teologia lernejo.

Gori estas loko de la naskiĝo de Josif Stalin. Domo, en kiu naskiĝis kaj vivis ĝis 1883, estas memorloko – muzeuo kun eksponaĵoj dediĉitaj al li. Ĝis 2010, antaŭ la urbodomo staris monumento al Stalin, kiun oni dufoje provis detrui en 1953 kaj 1988, se loĝantaro de la urbo protestis.

La monumento estis forigita nokte la 24-an de junio 2010 surprize al la loĝantoj. Ĝi estas transportota al apuda muzeo dediĉita al Stalin.

Gori estis grave damaĝita dum tertremo en 1920.

Aŭguste 2008 estis bombita de rusa aviado. Multaj konstruaĵoj detruiĝis. La 11-an de aŭgusto Miĥail Saakaŝvili malkaŝis, ke kartvelaj armitaj fortoj reĵetis atakon de rusaj tankoj 5 km de la urbo. Inter la 13-a ĝis la 22-a de aŭgusto ĝi estis sub okupado de la Rusa Armeo.

Konindaj personoj 
 Josif Stalin
 Kamo (bolŝeviko)
 Jakob Gogebaŝvili, naskita en apuda vilaĝo

Vidu ankaŭ 
 Listo de urboj de Kartvelio
 Rusa-kartvela milito

Literaturo 
 Kéthévane Davrichewy, L'Autre Joseph (2016)

Eksteraj ligiloj 
 http://gori.iatp.org.ge/maineng/indexeng.htm  
 http://www.globalsecurity.org/military/world/georgia/gori.htm 
 Georgia: Russian Cluster Bombs Kill Civilians HRW Rusaj grapolbomboj mortigas civilulojn, ĉe Human Rights Watch
 pri Gori

Kartvelio
Ĵetbulo

Ĵetbulo estas tipo de ĉasilo el la pampa regiono en Argentino. Elpensita de la aŭtoktonaj popoloj tuelĉa, mapuĉa kaj patagona, la iamaj loĝantoj de Patagonio, la armilo konsistas el 3 sferoj, ligitaj per ledaj plektaĵoj. La gaŭĉoj poste adaptis ĉi tiun ĉasilon kaj en ties uzado ili fariĝis tiom spertaj kiom la indianoj. Ĵetbuloj tiom populariĝis en postaj periodoj, ke neniu kamparano forlasis sian domon sen porti ilin pendantajn de la zono.

Jam la armeo de la inkaa imperio uzis en kelkaj regionoj tiajn ĵetbulojn.

En la jaro 1845 Francisco Javier Muñiz (francisko ĥavier’ munjis) priskribis ilin kiel “formitajn de 3 buloj grandaj kiel pugno, kovritaj per ledopecoj kaj kunligitaj per 1-metraj ledoŝnuroj. Por uzi ilin oni prenas en la mano la plej malgrandan sferon (nomatan stirilo) kaj ĉirkaŭsvingas ĝin super kapo tiel, ke la du aliaj pro la ĉirkaŭirado akiras grandan rapidecon kaj oni povas tiam ĵeti la tuton en la direkto de la kruroj de la ĉevaloj aŭ bovinoj”. Per tiu ĉi metodo la brutoj estis kaptitaj, ĉar iliaj piedoj restis firme ligitaj per la ledaj ŝnuroj.

La buloj estis origine faritaj el ŝtono, sed kie tiu materialo ne estis disponebla, ĝi estis anstataŭigita per femuraj bovinaj ekstremaĵoj, ĉirkaŭvolvitaj per humida ledo.

Hodiaŭ ĵetbuloj estas malmulte uzataj, sed la plejmulto estas destinita al dekoracio. Seriozaj kolektantoj amasiĝas en la famaj foiroj de kvartalo San Telmo en Bonaero, la argentina ĉefurbo, por aĉeti la plej luksajn kun ornamaĵoj el arĝento.

Ĉasilojn similajn al sudamerikaj ĵetbuloj uzis/uzas ankaŭ popoloj de Siberio.

En populara kulturo 
Ĵetbulojn uzis popolo el paralela mondo en televidserio Spellbinder (1995).

Vidu ankaŭ 
 Svingoĵetilo
 Ĵetmaŝino
 Lazo

Argentino
Kaptiloj
Fantascienco

Fantascienco estas italisma sinonimo, proponita de William Auld, por sciencfikcio; ne enradikiĝinta.

Sciencfikcio
Opio

Opio estas ankaŭ franca komunumo. Vidu la artikolon Opio (Alpes-Maritimes).

Opio estas narkota substanco, kvietiga laŭ malgrandaj dozoj, venene laŭ grandaj dozoj, kiun oni ekstraktas el la sekigita laktosuko de opiopapava verda kapsulo. Tiun materialon oni kolektas, faras el ĝi brunetan, acidetan pulvoron. Tiu konsistas el 10% morfino kaj el aliaj alkaloidoj (10-12%) kiel kodeino, tebaino, papaverino, narkotino, narceino.

Oni ekstraktas el la seka papav-kapsulo per la metodo de János Kabay. El farmacia vidpunkto, la morfino kaj la kodeino estas sendolorigiloj (analgezia), la papaverino estas antispasma drogo.

La plej granda opio-produkta lando de la mondo estas Afganujo (2006). Pri tio vidu ankaŭ la artikolojn Ora Krescento kaj Ora Triangulo (Sudorienta Azio).

Historio 
Opio estas inter la plej malnovaj kuraciloj uzataj por la homaro. La antikvaj egiptianoj, sumeranoj, antikvaj baratanoj, antikvaj grekianoj, kaj romanoj ĉiuj uzis ĝin. La plej gravaj tekstoj medicinaj de la antikva mondo mencias ĝin, ekzemple la Ebers-papiruso.

Uzado 
Opio povas esti englutita aŭ trinkita en dekoktado, sed ĝia plej komuna uzo estas per fumado, ofte kun la helpo de pipo (kie la opio-bulo varmiĝas per fiksaĵo sur nadlo), kelkfoje miksita kun tabako. Opio ankaŭ fumiĝas per cigaredo kun tabako (kelkfoje kanabo, la "rulaĵo" tiam estas nomita "imperia"), la efiko estas rapida kaj simila (malpli intense) al la konsumado de heroino: sento de orgasma ekstazo, intensa stato de malstreĉiĝo, tuta sensenteco al doloro (analgezia propreco de morfino), malfacileco de kunordigo de movadoj, ktp. La klasikaj kromaj efikoj de opioidoj, similaj al tiuj de heroino, povas okazi en kazoj de superkonsumado: spira depresio, konstipacio kaj forta dependeco.

Aliflanke, papavaj semoj havas multe malpli efikon kiam fumitaj per cigaredoj, pro la malgranda proporcio de morfinaj alkaloidoj, kiujn ili enhavas.

Ĝia konsumado induktas miozon, malpliigon de spira amplekso, hipotensio kaj povas kaŭzi naŭzon aŭ vomadon.

Opio ankaŭ permesas la laŭleĝan produktadon de morfino kaj kodeino. Sed ĝi ankaŭ permesas la kontraŭleĝan produktadon de heroino kaj drogomisuzo venas pli de ĝiaj derivaĵoj ol la opio ĝi mem.

Opiejo estas instalaĵo kie oni vendas kaj fumas opion. Opiejoj ekzistis en multaj partoj de la mondo en la 19a jarcento, ĉefe en Ĉinio, Sudorienta Azio, Nordameriko kaj Francio.

Leĝaro 
Ekde la komenco de la 20a jarcento, multaj naciaj kaj internaciaj reguligoj reguligas produktadon kaj distribuadon de narkotaĵoj. La farmacia uzo de opio kaj ĝiaj derivaĵoj estas strikte kontrolita kaj ajna alia uzo plej ofte malpermesas ekde la Ununura Konvencio pri Narkotaj Drogoj de 1961.

Bildaro

Vidu ankaŭ 
 John Keats
 Opioido
 Papavo
 Papavacoj
Morfino

Morfino estas la ĉefa alkaloido de opio (10 %), C17H19O3N, uzata (en hospitalo) kiel dormiga kaj analgeza drogo, precipe per subhaŭtaj injektoj. Pingloforma, kristala, amara pulvoro, en akvo apenaŭ solviĝas (4%). Ĝi povas kaŭzi morfomanion.

Oni uzas ĝin kuraccele en dozo de 0,005-0,03 gramo.

(morfinomanio, demorfinizo)

Referencoj 

Alkaloidoj
Fenoloj
Plantaj toksinoj
Esteroj
Esencaj medikamentoj
Kodeino

Kodeino (morfin-metil-etero) estas alkaloido de morfino kun anesteza efiko, simila al morfino. La kemia formulo estas C18H21NO3. La analgezia efiko de kodeino estas 6-foje pli malforta ol tiu de morfino mem. Ĝi malatigas la ekscitiĝemon de la tusa kaj spirada centro kaj tial estas tre efika kontraŭtusa farmako.

Farmakoj
ATC-R05
Alkaloidoj
Opioidoj
Papaverino

Papaverino estas alkaloido de opio, malpli toksa ol morfino, antispasma drogo. Ĝi estas iom amargusta, blanka kristalo. Ĝi solviĝas en akvo iomete (2,5%). Ĝi estas uzata en kuraca laboro kiel antispasma drogo de la glatmuskoloj (Papaverinum hydrochloricum)

Alkaloidoj
Farmako
Luma poluo

Luma poluo tiel oni nomas novan formon de poluo, ŝajne malsama al la aliaj, sed kiu tamen havas la saman fonton: industria malŝparado kaj malestimo al la naturo kaj al spiritaj valoroj. Tion kaŭzas la superabundo kaj intenso de lumoj ĉiuspecaj ĉe stratoj, vojoj, industriejoj, parkoj (ofte sen iu ajn promenanto ene!) ktp. La luma poluo nun malhelpas al la homoj vidi la stelojn, kaj plu scii kaj sperti, kio estas vera nokto kaj vera lunlumo! Krome ĝi malutilas al la agado de la astronomoj, kiuj estas ĝiaj ĉefaj oponantoj. Sed ĉiu homo povas bedaŭri la perdon je la efekta vido de nokta ĉielo, kiun ankoraŭ ĝuis niaj avoj, oni povas diri ke temas pri grava kultura perdo. Kaj ankaŭ ekologiajn kaj higienajn misefektojn tio havas.

Astronomaj studoj 
La esperantisto David Galadí-Enríquez ricevis la prestiĝan premion “Hoag/Robinson” de la International Dark-Sky Association. Ĉi tiu usona asocio celas rezervi la ĉielon kontraŭ la luma poluo. Jam en la jaro 2005 David Galadí redaktis teknikan informon, kiu utilis poste por reguligi la luman poluadon en Hispanio.

Bildaro

Vidu ankaŭ 
 Lumigo

Notoj

Eksteraj ligiloj 
 http://www.msnbc.msn.com/id/7915510
 Dosiero luma poluo (france) 
 usona societo kontraŭ luma poluo (angle)
 luma poluo en Svisio (germane)

Astronomio
Poluado
Vidado
Papaveto

Papaveto, reado, ruĝa papavo, grenpapavo aŭ grenrozo, Papaver rhoeas, estas unujara herbeca specio de florplanto de la papava familio, nome Papavacoj. Tiu papavo estas rimarkinda kiel ofta en agrikulturaj terenoj (el tio la komunaj nomoj "maizpapavo" kaj "kamparpapavo", ĉefe antaŭ la amasa uzado de herbicidoj) kaj ĉe kampobordoj kaj ŝosebordoj, krom ke ĝi iĝis simbolo de mortintaj soldatoj el la Unua Mondmilito.

Priskribo 
Papaveto estas varia, stara unujara planto kiu formas longdaŭran grundosemejon kiu povas ĝermi kiam la grundo estas tuŝita. En la norda hemisfero ĝi ĝenerale floras fine de printempo, (inter Majo kaj Oktobro en Britio,) sed se la vetero estas sufiĉe varma, kelkaj aliaj floroj ofte aperas ĉe la komenco de aŭtuno. Ĝi kreskas ĝis ĉirkaŭ 70 cm en alto. La tigo tenas unusolan floron, granda kaj rimarkinda, 50 al 100mm larĝa, kun kvar petaloj kiuj estas tre ruĝaj, plej ofte kun nigra makuleto baze. La petaloj iome koincidas unu kun la najbara. La planto povas produkti ĝis 400 florojn en varma sezono, spite la fakton ke la floroj daŭras nur unu tagon. La pedicelo estas kutime kovrata per aspraj haroj kiuj estas laŭ rektaj anguloj ĉe la surfaco, kio helpas distingi ĝin el Papaver dubium en kiu la haroj estas pli ofte klinaj al la pedicelo). La kapsuloj estas senharaj, ovoformaj, malpli ol duoble tiom altaj kiom larĝaj, kun stigmo almenaŭ tiom larĝa kiom la kapsulo. Kiel ĉe multaj aliaj specioj de Papaver, la planto eligas blankan al flavecan laktosukon kiam oni rompas la histojn.

Lingve 
Papavo, papavero (Papaver) estas genro el la familio de papavacoj.

Papaveto aŭ grenrozo estas ĉiu papavo kun skarlate ruĝaj floroj, kreskanta precipe en grenkampoj (reado kaj parencaj specioj).

Simboliko 
Papavoj estas, precipe en Britio, simbolo de la Unua Mondmilito, precipe ĉar ili abunde floris en la batalkampoj de Flandrio (rigardu ĉe In Flanders Fields kaj ĉe Blanka papaveto).

Beletre konatas fama kanzono de Mouloudji titolita "Kiel malgranda papavet'".

Oni produktas papavon en Hungario, kie ĝi estas tre ŝatata manĝaĵo, krome fariĝas el tio medikamento. Vidu: Tiszavasvári!

Vidu ankaŭ 
 Punca

Referencoj 

Papavacoj
Kelidonio

Granda Kelidonio,  kelidonio aŭ verukherbo (Chelidonium) estas palearktisa genro de papavacoj kun nur unu specio Chelidonium majus. Ĝi havas plume entranĉitajn foliojn, malgrandajn, umbele aranĝitajn, flavajn florojn kaj longajn, linioformajn silikvojn. La tuta planto enhavas akran oranĝflavan latekson (laktosukon) kiu helpus forigi verukojn.

Papavacoj
Kuracplantoj
Venenaj plantoj
Palearktisa flaŭro
Plantoj de Eŭropo
Plantoj de Estonio
Plantoj de Britio
Balta lingvaro

Balta lingvaro estas sublingvaro de hindeŭropa lingva familio. Nun estas du vivaj baltaj lingvoj: litova kaj latva; iuj konsideras aparta ankaŭ latgala lingvo (oficiale en Latvio nomata dialekto de latva lingvo).

Ĝis 18-a jarcento ekzistis kvin pliaj baltaj lingvoj, el ili aparte menciindas praprusa lingvo kaj kurona lingvo. La praprusa lingvo mortis ĉe la fino de la 17-a jarcento, danke al la germaniĝo kaj la kristaniĝo de tiu epoko. La litova kaj latva apartenas al la orienta subgrupo de la balta lingvaro. En kelkaj trajtoj la balta lingvaro iom similetas al la slava lingvaro.

Antaŭ la unuaj klopodoj konkeri - mil jaroj antaŭe - la baltoj vivis en sekureco. Tial la baltaj lingvoj restis inter la plej malnovaj kaj neŝanĝitaj de la hindeŭropaj lingvoj.

Hodiaŭ oni konsideras la litovan lingvon pli juna ol la orientan latvan, eĉ se tiu-ĉi estas multe malsama ol dum ĝia unua skribaĵo dum la 16-a jarcento. Inter la baltaj lingvoj la praprusa konservis la plejmulton da siaj praaj aspektoj; ĝin oni unuafoje skribis dum la 14-a jarcento en la vortaro prusa de Elbing.

Klasado

Okcidentaj baltaj lingvoj 
 Galindia†
 Praprusa†
 Sudovia†
 Sklavia†

Orientaj baltaj lingvoj 
 Latva
 Latgala
 Litova
 Ĵemajtia
 Kurona†
 Novkurona
 Selonia†
 Zemgala†

Dnipro-Okaaj lingvoj 
 Golada lingvo†

(† signifas formortintan lingvon)

Etnoj 

Laŭ etnoscienco baltoj estas grupo da popoloj konsistanta el parolantoj de la balta lingvaro. La grupo nuntempe konsistas el litovoj kaj latvoj.

Latvoj

 Popolo, ĉefloĝantoj de Latvio (1,39 milionoj, 1992). en Rusio 47 mil. Totala kvanto: 1,54 milionoj (1992).
 Lingvo: latva.
 Kredantoj: precipe protestantoj, parto - katolikoj.
 LIVONOJ
 Etna grupo de latvoj (135 mil) en la regiono Livonio de Latvio kaj en la Rusia Federacio (64 homoj, 1992).
 Lingvo: livona.
 Kredantoj: kristanoj (protestantoj).

Litovoj

 Popolo, ĉefloĝantoj de Litovio (2,924 milionoj, 1992). en Rusio 70 mil, Latvio 34,6 mil; en Usono pli ol 300 mil. Totala kvanto: 3,45 milionoj (1992).
 Lingvo: litova.
 Kredantoj: precipe katolikoj.

Vidu ankaŭ 
 Listo de lingvoj
 Historio de lingvo
 Lingva familio
 Lingvistiko

Eksteraj ligiloj 
 https://web.archive.org/web/20091020003755/http://geocities.com/Athens/Ithaca/6623/proto.htm 
 http://www.lituanus.org/IndexLanguage.htm  
 http://www.human-evol.cam.ac.uk/Members/Lahr/pubs/AHG-65-01.pdf 
 http://dienekes.angeltowns.net/articles/ieorigins 

Lingvofamilio
Baltio
Seattle Philatelic Esperanto Society

Seattle Philatelic Esperanto Society fondiĝis en 1905, unu jaron pli frue ol la ĝenerala Seattle Esperanto Society. Ĝi ŝajne daŭris ĝis la unua mondmilito.

Usonaj Esperanto-asocioj
Iamaj Esperanto-asocioj
Upaniŝadoj

La Upaniŝadoj estas bramanismaj sanktaj libroj de klasika hinduismo. 

La t.n. Monda Paca Preĝo estas bazita sur teksto el iu upaniŝado.

La Upaniŝadoj estas pli ol cent tekstoj verkitaj kelkajn jarcentojn (inter 600 kaj 200 a.K.). Ili estas la kvara kaj lasta parto de la Vedoj (la plej sanktaj verkoj de Hinduismo, estiĝintaj ekde 1500 aŭ 2000 a.K.). De la kvar partoj, la Upaniŝadoj estas la plej filozofia.

Kiel la tuta antikva hinda literaturo, ili estis verkitaj en sanskrito. 

"Om Shanti Shanti Shanti" - Ĉi tiu frazo ankaŭ aperas origine en la Upaniŝadoj, la alvoko al paco, al dia silento, al eterna paco.

Simileco al Okcidenta filizofio 
Pluraj akademianoj agnoskis paralelojn inter la filozofio de Pitagoro kaj Platono kaj tiu de la Upaniŝadoj, inkluzive siajn ideojn pri sciteorio (epistemologio), koncepto de justeco kaj vojo al savo, kaj la alegorio de Platono pri la kaverno.

Platona psikologio kun ĝiaj sekcioj de racio, spirito kaj apetito, ankaŭ similas al la tri gunaj en la hinda filozofio de Samkhya.

Tradukoj 
en la 16-a jarcento, Dara Ŝiko, la islama sufisto, kiu estis filo de la mogola imperiestro Ŝah Ĝahan, tradukis la upaniŝadojn en la persan por trovi en ili elementojn de monoteismo, kiuj povus malfermi la vojon al mistika lingvo komuna al islamo kaj hinduismo. Tiu estis unua traduko de tiu verko al alia lingvo. Kaj nur en 1802 la Upaniŝadoj iĝis konataj en Okcidento, kiam franco Anquetil Duperron tradukis la persan tradukon de 50 Upaniŝadoj al la latina.

Sanktaj libroj
Hinduismo
Libroj
Bellegarde-du-Razès

Bellegarde-du-Razès estas vilaĝo en departemento Aude. Ĝi havas proksimume 230 loĝantojn. Ĝi estas unu el la deko da "cirkuladoj", rondaj vilaĝoj kie la loĝantaro defendis sin reciproke per konstruo de la vilaĝo laŭ cirkla plano.

Geografio

Aktualaĵoj

Kelkaj vidaĵoj

Eksteraj ligiloj 

 Fotoj en TTT-ejo pri la "cirkuladoj"
 Bellegarde-du-Razès
 Manifestacio de gepatroj en Bellegarde (septembro 2004)

Komunumoj de Aude
Papavo

Papavo, papavero (Papaver) estas genro el la familio de papavacoj.

Kelkaj specioj 
 Papaveto (Papaver rhoeas) (Reado)
 Pansema papavo, opipapavo (Papaver somniferum). Ĝiaj semoj estas spicaĵo ofte uzata en pano kaj dolĉaĵoj. En Afganio oni produktas el ĝi drogojn.
 Ornama papavo aŭ Orienta papavo (Papaver orientale), plurjara staŭdo,disvastiĝis en Anatolio
 Braktea papavo (Papaver bracteatum), disvastiĝis en la Kaŭkazo, Anatolio, Irano (nord-okcidente) kaj Armenio, riĉe enhavas bazmaterialon (tebainon?) por farmacia sintezo de morfino, kodeino, nalaksono)
 Alpa papavo (Papaver sendtneri)

Simbolo 
Papavoj estas, precipe en Britio, simbolo de la Unua Mondmilito, precipe ĉar ili abunde floris en la batalkampoj de Flandrio. (komparu kun In Flanders Fields).

Referencoj

Vidu ankaŭ 

 morfino
 heroino
 izeropilgrimado

 
Spicoj
Papavacoj
Ordo

Ordo povas esti:
 ĝenerale: malo de ĥaoso
 specife, certa trankvileco de la publika vivo
 difinita vicigo de eroj (vicordo)
 en vivoscienco, hierarkia ŝtupo de la biologia klasado, inter klaso kaj familio, vidu ordo (biologio)
 en arkitekturo, ordiga sistemo de la antikva kaj pli posta konstruarto, vidu klasikaj ordoj
 en matematiko, specifa rilato en aro, vidu ordo (matematiko)
 en Spiritismo, unu el la tri rangoj en kiuj estis dividataj la Spirita hierarkio de Allan Kardec
Rutacoj

La rutacoj () estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo sapindaloj (Sapindales). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 160 genrojn kaj pli ol 1700 speciojn. Ĝia tipa genro estas ruto.

Tiuj plantoj estas varmoŝatantaj kun ofte sukaj fruktoj. Oni trovas inter ili la oranĝarbon, la citronarbon, aŭ la grapfruktarbon.

Floroformulo: Ka4-5Ko4-5 aŭ 5-5G(2-4-5)

Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (9 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.
**genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.

Eksteraj ligiloj 

rutacoj ĉe delta-intkey.com

Referencoj 

Magnoliofitoj
Rutacoj
Plantofamilioj
Fruktoj
Gavrilo Princip

Gavrilo Princip (naskiĝis la 25-an de julio 1894 en Oblej, Bosnio, mortis la 28-an de aprilo 1918) estis serba dekstra naciisto, kies murdatako kontraŭ la aŭstra-hungara tron-sekvanto, arkiduko Franz Ferdinand kaj lia edzino Sophie en Sarajevo la 28-an de junio 1914, donis la kaŭzon por la aŭstroj iniciati militon kontraŭ Serbio. Tiel komenciĝs la unua mondmilito.

Vivo 
Princip estis unu el la 9 infanoj de poŝtisto (leterportisto), el kiuj 6 mortis jam en la infana aĝo. Li vizitis lernejojn en Tuzla kaj Sarajevo kaj forlasis Bosnion en majo 1912, por ke li plulernu en Beogrado. Tie li iĝis ano de serb-amika grupo "Mlada Bosna" (Juna Bosnio), kiu agadis por unuiĝo de Bosnio kun Serbio. La grupo estis armita de la sekreta asocio "Nigra Mano", kiu havis kontaktojn al la serbaj armeaj, registaraj, nobelaj grupoj. Post la pasado de la aŭstra ultimato al Serbio, en kiu ili postulis procesojn kontraŭ la serbaj komplotistoj, komenciĝis la unua mondmilito (28-a de junio 1914).

La murdatako 
Gavrilo kaj du helpantoj, Nedjelko Cabrinovic kaj Trifko Grabez, veturis el Beogrado al Sarajevo kaj tie renkontiĝis kun 6 pliaj komplotistoj. La grupogvidanto estis Dragutin Dimitrjeviĉ, gvidanto de la serba armea sekretservo; nur li havis spertojn pri armiloj. Unu grupano provis pafi el alta fenestro, sensukcese pro la granda pafdistanco. La dua grupano ĵetis bombon (laŭ aliaj informoj nur stangon da dinamito) sur la aŭton de la tronheredonto, li tamen misĵetis, la dua aŭto eksplodis, mortigante ties ŝoforon kaj vundante la ensidantojn. La atakisto provis eskapi, sed la homamaso mortbatadis lin. La pliaj grupanoj pro la homamaso ne havis ŝancon, proksimiĝi al Franz Ferdinand, tiel la komploto ŝajnis sensukcesa por ili. Sed la tronheredonto decidis pluveturi kaj viziti la viktimojn de la atako en hospitalo.

Poste, kiam li konsideris la tutan agadon kiel perdita, estis ĉitempe en kafejo de Moritz Schiller por sandviĉo, kiam li ekvidis la aŭtomobilon de Ferdinand preterveturi tra erara direkto. Kiam la ŝoforo konstatis tion, li bremsis kaj komencis retroveturi. Dum tio la aŭtomobilo malrapide preterpasis la atendantan Principon. Tiu ekpaŝis ek, eltiris la armilon kaj el distanco de proksimume unu metro kaj duono li kelkfoje ekpafis kontraŭ la aŭtomobilo. Franz Ferdinand estis trafita en la kolon kaj Žofie en la ventron. Žofie, pri kiu oni pli poste konstatis, ke ŝi estis graveda, mortis tuj. Ferdinand vokis ŝin „Sopherl! Sopherl! Sterbe nicht! Bleibe am Leben für unsere Kinder!“ (Sofinjo! Sofinjo! Ne mortu! Restu viva por niaj infanoj!), rapide senkonsciiĝis kaj post alveturo en malsanulejon li mortis.

Ĉar Princip dum la tempo de atako estis tro juna, por ke li estu kondamnita al morto, li ricevis la plej grandan punon, 20-jaran prizonon, kiun li devis plenumi en la punejo de Theresienstadt (Bohemio). Li mortis tie en 1918 pro tuberkulozo.

Eksteraj ligiloj 

 http://ww1.m78.com/honbun/sarajevo%20assassination.html  
 http://www.3sat.de/specials/67437  

Atencintoj
Naskiĝintoj la 25-an de julio
Mortintoj la 28-an de aprilo
Loligo

Loligoj (aŭ Kalmaroj) estas genro de kapopieduloj kaj eble la plej reprezentiva kaj vaste distribuita grupo de miopsinoj. Ili distingatas pro havantaj kapon klaran, simetrion duflankan, mantelon kaj brakojn. Kalmaroj, simile sepioj, havas ok brakojn kaj du tentaklojn aranĝatajn en paroj.

La genron unue priskribis Jean Baptiste Lamarck en 1798, sed la nomon jam uzis aliaj pli frue (Schneider, 1784; Linnaeus, 1758) kaj eble uziĝis jam de Plinio la pli maljuna.

Oni komerce ekspluatas plurajn speciojn, kiel Loligo vulgaris kaj Loligo plei. Oni scias ke plurajn speciojn allogas noktaj lumoj; sekve oni kaptas ilin per kelkaj metodoj de luma allogado.

Specioj
La genro konsistas el du subgenroj, kvankam oni ne decidis al kiu subgenro devus aparteni multaj specioj:

Subgenro Loligo (Alloteuthis) Wülker, 1920:
Afrika kalmaro, Loligo africana
Mezgranda kalmaro, Loligo media
Eŭropa komuna kalmaro, Loligo subulata

Subgenro Loligo (Loligo) Lamarck, 1798:
Loligo vulgaris (kalmaro: torpedoforma korpo kaj triangulaj flankaj naĝiloj (PIV))
Loligo vulgaris reynaudi
Loligo vulgaris vulgaris

Subgenro nekonata:
Loligo bleekeri
Loligo gahi
Loligo ocula
Loligo opalescens
Loligo pealeii
Loligo plei
Loligo roperi
Loligo sanpaulensis
Loligo surinamensis
Loligo forbesii
Loligo pickfordi
Loligo vietnamensis

Referencoj
Current Classification of Recent Cephalopoda
Natural History of the Squid

Moluskoj
Zeke Hoskin

Zeke HOSKIN (elp. "zik' hasken") estas usona-kanada kantisto kaj kantoverkisto. Li verkas ĉefe humurajn kantojn en popoleska stilo. Li nun loĝas en Bellingham (Usono). Unu el liaj kantoj, Ni celas Valparajson remboate (orig. We're bound for Valparaiso in a rowboat) estas provizore esperantigita (kun la permeso de la verkinto) de Ros' Haruo.

Eksteraj ligiloj 
TTT-paĝo de Zeke Hoskin (en la angla, kun multaj kantotekstoj kaj mp3-dosieroj)
Ni celas Valparajson remboate

Usonaj kantistoj
Kanadaj kantistoj
Neugattersleben

Neugattersleben apartenas al la administra komunumo Nienburg kaj situas en la nordo de la distrikto (germane: Landkreis) Bernburg en la federacia lando Saksio-Anhalto de Germanio. Loĝas tie 1.046 homoj sur areo de 12 kvadrataj kilometroj. En la jaro 1146 kastelo Neugattersleben estis menciita unuafoje en historia dokumento. Apude formiĝis samnoma vilaĝo.

En Neugattersleben naskiĝis Waldemar Cierpinski.

Eksternaj ligoj 
 http://home.t-online.de/home/volkmar.kauert/neuga/index.html 
 

Distrikto Salzland
Urboj de Saksio-Anhalto
Intelekta propraĵo

Intelekta propraĵo estas nemateria intelekta kreaĵo rigardata jure kiel proprietaĵo. Oni konsideras ke la posedanto de intelekta propraĵo, kiu ofte sed ne ĉiam estas ĝia kreinto, rajtas ekskludi ĉiujn aliajn de ĝia uzado. Intelektaj propraĵoj povas esti ekzemple ideoj, eltrovoj, konceptoj, artaj verkoj aŭ informoj. La juraj rimedoj por protekti intelektan propraĵon estas malsamaj en malsamaj landoj, kaj aferoj konsiderataj kiel propraĵoj en iuj landoj ne estas propraĵoj en aliaj. Inter la specoj de intelekta propraĵo estas patento, registrita modelo, registrita dezajno, kaj aŭtororajto.

Specoj 
Intelektaj posedrajtoj inkludas patentojn, kopirajtojn, industriajn dezajnrajtojn, registritajn markojn, rajtojn al plantaj varioj, varvestojn, geografiajn devenindikojn, kaj en iuj juraj sistemoj industriajn sekretojn. Krome estas pli specialaj aŭ derivitaj propraspecaj ekskludrajtoj, interalie cirkvitaj dezajnrajtoj, suplementaj protektaj rajtigiloj pri medikamentoj (post eksvalidiĝo de patento), kaj datumbazaj rajtoj (en eŭropunia juro). La termino "industria propraĵo" foje estas uzata por granda subkategorio de intelektaj posedrajtoj inkludanta patentojn, markojn, industriajn dezajnojn, utilecajn modelojn, servomarkojn, varnomojn, kaj geografiajn devenindikojn.

Kontraŭado

La esprimo mem 
Richard Stallman diras, ke la esprimo «intelekta propraĵo» estas maluzinda, ĉar ĝi estas malneŭtrala, farita por konfuzi la aferojn kun posedrajto de materialaj objektoj; kaj ke entute havi unu esprimon por tiel malsamaj laŭdevene kaj laŭcele aferoj kiel kopirajta monopolo, patentoj, varmarkoj ktp estas troa ĝeneraligo, kiu kondukas al konfuzo, ĉar uzante la esprimon, oni ordinare pensas pri pli ĝenerala aŭ malpli ĝenerala afero, tiel ke okazas misargumentado por aŭ kontraŭ io per argumentoj por aŭ kontraŭ io alia.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Justa uzo
 Kopirajto
 Movado kontraŭ kopirajto
 Monda Organizaĵo de Intelekta Propraĵo
 Monda Tago de Intelekta Propraĵo
 Patento
 Proprieto

Eksteraj ligiloj 

(en) Questions About Copyright, Electronic Frontier Foundation

Juro pri intelekta proprieto
Ekonomio
MKO

La vorto havas plurajn signifojn:

mko estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
Monda_Organizaĵo pri Komerco
MOK

La vorto havas plurajn signifojn:

mok estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
Monda Organizaĵo pri Komerco
Lampiro

Lampiro (Lampyris) estas insekta genro en la familio de lampiredoj, ordo de koleopteroj.

Tutmonde ekzistas ĉ. 2000 specioj. Multaj, sed ne ĉiuj, kapablas elsendi lumon; tio servas precipe por allogi seks-partneron. La lumo rezultas el komplika bio-kemia procezo, kiu preskaŭ ne produktas varmon, male al ĉiuj teknikaj lumigiloj. Iuj specioj lumas konstante, aliaj intermite; ĉe iuj lumas ambaŭ seksoj, ĉe aliaj nur la femaloj.

El tiu eco devenas la popola nomo de la insekto en pluraj lingvoj, ankaŭ la esperanta lumvermo.

Specioj 

 Lampyris algerica Ancey, 1869
 Lampyris ambigena Jacquelin du Val, 1860
 Lampyris angustula Fairmaire, 1895
 Lampyris brutia Costa, 1882
 Lampyris fuscata Geisthardt, 1987
 Lampyris germariensis Jacquelin du Val, 1860
 Lampyris hellenica Geisthardt, 1983
 Lampyris iberica Geisthardt et al., 2008
 Lampyris lareynii Jacquelin du Val, 1859
 Lampyris monticola Geisthardt, 2000
 Lampyris noctiluca Linneo, 1767
 Lampyris orientalis Faldermann, 1835
 Lampyris pallida Geisthardt, 1987
 Lampyris pseudozenkeri Geisthardt, 1999
 Lampyris raymondi Mulsant & Rey, 1859
 Lampyris sardiniae Geisthardt, 1987
 Lampyris zenkeri Germar, 1817

Lampyris noctiluga estas nomata granda lampiro. Specio de alia genro, Phausis splendidula aŭ Lamprohiza splendidula estas nomata malgranda lampiro

Ekologio
Lampiroj, iam kutimaj, malaperis el la stratoj de Manilo pro tro da tokseco de la poluita aero.

Internaj ligiloj
 Hotaru no haka (filmo)
 Luciferazo

Lampiredoj
Al-Udo

Al-Udo aŭ simple udo (arabe ʿūd; somalie  Kaban; perse: بربط barbat; turke ; helene ; armene , azerbajĝane: ud; hebree: עוד ud), foje ankaŭ nomata 'araba liuto', estas kordinstrumento kiu estas ĉefe ludata en araba muziko tradicia kaj muziko de Orient-Afriko. La dorsflanko de ĝia korpo fariĝas el daŭboj kaj similas pelvon, farante kameron resonancan kaj aldonante tonkoloron. Kutime, sed ne ĉiam, la al-udo havas 11 kordojn kaj la kolo ne havas fretojn. Oni ludas la kordojn per plektro, kiu povas fariĝi el plumo agla, karapaco testuda aŭ plasto. Ekzistas multaj agordsistemoj por la al-udo.

La plej antikva kroniko bilda pri la al-udo datiĝas ĉe antaŭ pli da 5000 jaroj en Sud-Mezopotamio. Ĉi tiu muzikilo kaj ĝiaj parencoj proksimaj faradis parto de muziko en ĉiom da civilizacioj antikvaj en la regionoj Mediteranea kaj Mez-Orienta, inkludante la Sumeranoj, Akadanoj, Persoj, Babilonianoj, Asirianoj, Armenoj, Helenoj, Egiptoj kaj Romianoj. La liuto eŭropa devenis el la al-udo.

Specoj

Araba udo 
La araba udo normale havas dekunu kordojn en ses kordoĥoroj. Ĉiu kordoĥoro estas duobla, krom la La plej basa. En Egipto, ili ankaŭ ludas arabajn udojn, sed ĉi tie ĝi nur havas dek kordojn en kvin tutduobla kordoĥoroj. La mezuro normale estas proksime 60 cm.

Turka udo 
La turka udo estas iomete pli malgranda ol la araba udo. Ĝi ĉiam havas dekunu kordojn en ses kordoĥoroj. Ĉiuj kordoĥoroj estas duoblaj, krom la plej basa. La mezuro normale estas proksimume 58,5 cm.

Barbato aŭ Irana udo 
En Irano, la udo estas uzata kun la nomo 'barbat(o)'. Barbatoj havas naŭ aŭ dekunu kordojn en kvin aŭ ses kordoĥoroj. Ĉiuj kordoĥoroj estas duoblaj, krom la La plej basa.

Nordafrikaj udoj 
En Norda afriko (pleparte Maroko kaj Alĝerio) ekzistas du specoj de udo. Unue ekzistas la normala araba udo kun la nomo 'ud-ŝarki' (signifas orienta udo) kaj due la 'ud-arbi'. La ud-arbi havas nur ok kordojn en kvar kordoĥoroj, pli malgranda korpo kaj plej longa kolo. Ankaŭ ekzistas simiila muzikilo en norda afriko kun la nomo 'kŭitra' aŭ pli esperante 'kvitra', ankaŭ kun ok kordoj en kvar kordoĥoroj. Ĝi havas malsamna formon de sonbuŝo kaj pli malgranda korpo.

Zena udo 
La zena (zene) udo estas pli malgranda speco de udo por ludistoj kun pli malgrandaj manoj. 'Zene' signifas 'ina'. Ĝi normale havas mezuro inter 54–57 cm.

Iraka aŭ Baŝira udo 
La iraka udo havas malfikstitan ponton (malsama ol normala fiksita ponto de udoj) kaj senplibeligitaj sonbuŝoj. Oni ankaŭ uzas la nomon Baŝira udo, el la fama udisto Munir Baŝir, kiu ludas ĉi tiun specon de udo.

Nuntempaj ludistoj 
Munir Baŝir (Irako)

Referencoj

Vidu ankaŭ 
Kanuno

Eksteraj ligiloj 

 http://www.oud.eclipse.co.uk 
 http://i-cias.com/e.o/oud.htm 
 Kolegio Dartmouth http://www.cs.dartmouth.edu/~wbc/lute/oud.html
 portalo kun ligoj al multaj TTT-ejoj pri al-Ud (angle)
 Wissam Joubran

Muzikaj instrumentoj
Kordinstrumentoj
Inerto

En Esperanto, la vorto inerta signifas "ne havanta propran movon".

En scienco, la vorto inerto havas la jenajn, fakajn signifojn:
 En fiziko, inerto estas rezisto de iu fizika objekto al ŝanĝo en sia stato de movado. 
 En ĥemio, inerta gaso estas gaso ne reagema (ekzemple al brulado), ĉar ĝiaj eksteraj valentaj ŝeloj plenas.

Notoj
Ingoto

Ingoto estas maso da metalo, duonkonduktaĵo, aŭ alia solidaĵo, tipe en la formo de stango aŭ bloko. Pli ĝenerale, tiuj ĉi objektoj muldiĝas aŭ kreskas en specifan formon por la celo de facila traktado.

Vidu ankaŭ 
Etalona monero

Metaloj
Metalurgio
Genetike modifita organismo

Genetike Modifita Organismo  (GMO) estas biologia organismo kies genetika materialo estis intence modifita. Ekzemple kelkaj branĉaĵoj de tritiko kiuj estis modifitaj perradiade ekde la 1950-aj, transgenaj eksperimentaj animaloj kiel musoj, aŭ mikroskopaj organismoj.

La modifado de genetika materialo ne nepre postulas enportadon de novaj genoj (transgenoj).

Ekzemplo de aplikado de GMO estas mikroorganismoj en kiujn oni enigis la genon de insulino kaj kiuj produktas hom-insulinon, viv-necesan por diabet-malsanuloj. Nuntempe fakte, multaj hormonoj rilataj al hormonmalsanoj akireblas per genetika modifado de bakterioj aŭ unuĉelaj eŭkariotoj. Ankaŭ por la manĝindustrio gravegas genetika modifado de mikroorganismoj.

Nuntempe ekzistas serioza problemo pro la kreskado de populacio kaj malkreskado de manĝaĵoj, kaj la favorantoj de GMO-oj pro diversaj kialoj esperas, ke GMO-oj povu iom helpi kontraŭ ĉi-problemo - ekzemple kreante plantojn kiuj pli bone adaptiĝas kreski en regionoj kie la grundo ne tiom bonas. Aliflanke kontraŭantoj de GMO-oj pro diversaj kialoj fokusiĝas al la studo de la negativaj efikoj en multaj aspektoj kiujn la genmodifado povus okazigi eĉ nevole.

Genetika modifado de bakterioj 
 Transformado - per tiu metodo oni enkondukas nudan DNA en bakterio - oni sukcesas tion fari ekzemple per termoŝoko (altegaj temperaturoj) aŭ elektroporigado (elektroŝoko).

 Konjugacio - du bakterioj povas interŝanĝi DNA-n - ĉi-metodo ne multe uziĝas por intenca genetika modifado.

 Transdukcio - enigado de DNA per bakteriofago (pli mallonge, "fago", kvankam la vorto fago tradicie estas nomo de arbo).

Leĝoj kontraŭ GMO-oj 
La 1-an de julio Hugo Chávez deklaris, ke de tiam Venezuelo malpermesos eniron de GMO-oj en la landon, kaj male fondos internacian bankon de semoj efektivigita pere de agrikulturoj en ĉiuj landoj.

En Britio fine de 2004 vasta opinistudo montris, ke 86 % el la britoj ne ŝatus manĝi genetike modifitajn nutraĵojn, 91 % opinias, ke ties uzado rezultas el malbonaj efikoj al la naturmedio, 93 % pensas, ke tiu teĥnologio celas al profito de la firmaoj pli ol al publika intereso.
 Vidu ankaŭ artikolon pri Biologia patento.

Literaturo 
WESTERMAYER, Manfred. Genetike modifitaj organismoj. En: Scienca Revuo, vol. 62, n-ro 227 (2011), pp. 257-264 (online )

Vidu ankaŭ 
 Biotekniko
 Genetike modifita maizo
 Interkonsento pri Biologia Diverseco

Eksteraj ligiloj 

 http://www.ogmdangers.org 
 http://www.gmo-compass.org 
 http://www.agbios.com
 http://home.hawaii.rr.com/johns/history.htm#BM1973 
 http://nobelprize.org/chemistry/articles/berg

Genetiko
Ekologio
Agrikulturo
Tango

Tango estas socia danco, kiu naskiĝis en Bonaero en Argentino. La muzikaj stiloj, kiuj evoluis kun la danco, ankaŭ nomiĝas tango.

Origino 
La nomo ŝajne devenas el lingvo de la afrikaj sklavoj en Ameriko, kiel ankaŭ la nomoj de parenca muziko milongo (milonga).
 
La nuna tango naskiĝis en la bordeloj de Montevideo kaj Bonaero, en la du lastaj jardekoj de la 19-a jarcento. Ĝin influis la muzikoj de la enmigrintoj venintaj el Italio kaj Germanio. Ĝi estis komence muziko de la plej malaltaj sociaj tavoloj, kaj la danco ankoraŭ montras trajtojn de la originloko.

En la komenco de la 20-a jarcento aperis la unuaj konataj komponistoj kaj muzikistoj. La unua tango kun konata aŭtoro estas El entrerriano (Tiu el Entre Ríos), de Rosendo Mendizábal, publikigita en 1898.

Iom post iom la tango modiĝis, kaj atingis pli altajn sociajn klasojn. Ankaŭ komenciĝis la internaciiĝo, precipe pere de la filoj de riĉaj familioj vojaĝantaj al Parizo. Ankaŭ la interpretistoj profesiiĝas kaj alvenas pli spertaj komponistoj.

La klasika periodo 
La jaroj 20-aj kaj 30-aj fariĝas ora epoko por la tango. La ĉefa figuro estas Carlos Gardel, kiu famiĝis tutmonde. Li komponis grandan parton de la muziko de siaj tangoj, dum pri la tekstoj zorgis lia amiko Alfredo Le Pera. Iliaj tangoj fariĝis klasikuloj. Gardel partoprenis diversajn filmojn kaj kantis en Parizo kaj Novjorko. Post lia frua morto en aviadilakcidento en Medellín, Kolombio, li fariĝis mito por la argentinanoj.

Aliaj gravaj figuroj tiutempaj estis muzikistoj kiel Pascual Contursi, Juan Carlos Cobián, Julio de Caro, Osvaldo Fresedo, kaj kantistoj kiel Ignacio Corsini, Sofía Bozán, Rosa Quiroga aŭ Agustín Magaldi.

En la 40-aj jaroj la tango firmiĝis. Kvankam ĝi transiris al la riĉaj scenejoj, plu restis la popola karaktero, kaj la mito de la kvartaloj.
Formiĝis diversaj orkestroj, kaj brilis la tekstoj de Enrique Santos Discépolo, Homero Manzi, Enrique Cadícamo, Cátulo Castillo kaj Osvaldo Pugliese.

Post ia stagno, alvenis renovigo de la tango. La plej konata figuro estas Ástor Piazzolla, tre influita de la modernaj kurentoj de la klasika muziko (interalie de Igor Stravinski kaj Béla Bartok), kiu tial suferis fortajn kritikojn de la puristoj. 

Nuntempe estas ofta la mikso kun aliaj tipoj de muziko, kiel la ĵazo, la roko aŭ la elektronika muziko. Konataj grupoj estas Bajofondo Tango Club, Tanghetto aŭ Gotan Project, kaj muzikistoj kiel Adrián Iaies kaj la saksofonisto Miguel de Caro, inter aliaj.

Vidu ankaŭ 
 Brazila tango
 Tango (flamenko)

Ligiloj

En Esperanto 

 tango.info/epo Tutmondaj tangaj informoj

En aliaj lingvoj 

 Elportaldeltango.com  
 www.tangofestivals.net 
 Tango
 Pasiontango

 
Dancoj de Argentino
Latinamerikaj dancoj
Kunrej-sistemo

La Kunrej-sistemo (t.e. dekreta, kabineta aŭ oficiala transskriba sistemo) estas sistemo por skribi la japanan lingvon per la latina alfabeto, kiu pli obeas historiajn rilatojn inter sonoj ol la nuntempan prononcon. Tiu sistemo baziĝas sur la Nippon-sistemo, kiun en 1885 proponis la japana fizikisto Tanakadate Aikitsu kaj estis en 1937 kun kelkaj malgrandaj modifoj deklarita de la japana kabineto kiel la "oficiala sistemo" por latinigo de la japana. Dum la usona okupado la konkuranta angla-orientiĝa Hepburn-sistemo estis deklarita oficiala, sed en 1954 la Kunrei-sistemo estis reinstalita kiel "oficiala sistemo". En 1989 la Kunrei-sistemo de latinigo estis normata kiel ISO 3602:1989. 

La Kunrei-sistemo estas pli praktika por japanoj, ĉar ĝi similas pli al la japana skribo kaj enhavas malpli da malregulaĵoj ol la Hepburn-sistemo, sed estas pli malfacila por ĝuste legi al anglalingvanoj, kiuj ĝin ne konas. Por ne-anglalingvanoj la Kunrei-sistemo kaj la Hepburn-sistemo ambaŭ bezonas lernadon kaj estas akcepteblaj. Sed tiel longe kiel la japana registaro nur deklaras la Kunrei-sistemon la oficiala sistemo sen decidi leĝon pri tio, ĝi ne sukcesos disvastigi la uzon de la Kunrei-sistemo ene de Japanio, kaj la eksterlandaj japanologoj daŭrigos preferi la uzon de la nun jam instalita angla Hepburn-sistemo.

La Dekreto

Kabineta Avizo la Unua
Ni jene decidas pri la latina literumado de japana lingvo
9/decembro/1954
Ĉefministro YOSIDA Sigeru

Antaŭskribo

 Oni uzu literum-sistemon montritan en la Unua Tabelo.
 Oni povas uzi la literum-sistemon montritan en la Dua Tabelo, nur kiam ekzistas kialo, ke oni ne povas ŝanĝi la literumon pro internaciaj rilataj aŭ aliaj ĝisnunaj kutimoj.
 Ĝenerale apliku la Postskribon rilate al la supraj du punktoj ambaŭ.

La Unua Tabelo ( () estas jam uzita ankaŭ por alia tabelero.)

La Dua Tabelo

Postskribo

Sekvu jenajn regulojn krom la supraj tabeloj.
 Skribu ĉiam “n” por la saltanta sono “ン”.
 Metu “’” (apostrofon) post la “n”, kiam necesas dividi “n”, kiu montras saltantan sonon, disde la postsekvanta vokala litero aŭ “y”.
 Ripetu la unue sekvantan konsonantan literon por montri la ŝtopita sono.
 Metu “ˆ” (cirkumflekson) por montri longan vokalon.  Kaj oni povas ripeti vokalan literon, kiam ĝi estas majuskla.
 Oni povas libere esprimi pri specialaj sonoj.
 Uzu majusklon por la komenca litero de frazo kaj de propra substantivo.  Kaj oni povas majuskle skribi la vortan komenciĝon de la substantivoj krom propra substativo.

Vidu ankaŭ
 Japana Lingvo per Latinaj Literoj
 Japana Lingvo
 Hepburn-sistemo

Japana lingvo
Transliteruma sistemo
Krisolo

Krisolo, aŭ fandvazo, estas tas-forma ujo uzata por varmigi materialojn ĝis tre altaj temperaturoj. La ujo estas el materialo, kiu ne reakcias kemie kun la varmigota materialo.

Por fari laboratoriajn krisolojn, oni kutime uzas porcelanon aŭ inertan metalon, ekzemple platenon, nikelon, aŭ zirkonion.

Industriaj krisoloj estas faritaj el aliaj materialoj. En la silicia industrio, la krisolo estas duobla; la ena krisolo estas farita el kvarco dum la ekstera krisolo estas farita el grafito. Oni devas fari la krisolon tiel, ĉar kvarco moliĝas sub la fanda temperaturo de silico (SiO2).

Krisolŝtalo estas ŝtalo farita el krudfero (gisfero), fero, kaj foje ŝtalo, ofte kun sablo, vitro, cindroj, kaj aliaj flupurigiloj, en krisolo.

Bildaro 

Ujoj
Metalurgio
Palmitata acido

Palmitata acido (heksadekan-acido) estas saturita organika acido kaj estas vicigita al grasacidoj (= pli grandaj karbonacidoj). Ĝi estas la plej ofta (grandkvanta) saturita acido en la bestaj lipidoj. Ĝi havas gravan rolon en la konstruo de neesencaj, nesaturitaj grasacidoj.

La empiria formulo estas H3C-(CH2)14-COOH.

Saloj 
 Kalia palmitato

Vidu ankaŭ 
 Arganio
 Ordinara alkemilo

Grasacidoj
Karboksilataj acidoj