Eger

Por informoj pri la rivero Eger, vidu: Ohře, sed ankaŭ tie la rojo nomiĝas Eger, kiel la urbo.

Eger (, ) estas urbo kun titolo vinvilaĝo kaj kuracbanloko en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Heves, kies departementejo estas kune kun departementorajto, en Distrikto Eger, kies centro ĝi estas. Eger estas ankaŭ sidloko de romkatolika ĉefdiocezo.

Bazaj informoj 
 Areo: 92 km²
 Loĝantaro: 56600
 Poŝtkodo: 3300
 Telefonprefikso: 36
 koordinatoj:

Situo 

La urbo situas nordoriente en Hungario, sur la suda flanko de la montaro Bükk, laŭ la fervojo Füzesabony-Ózd. Eger estas unu el la malnovaj histoririĉaj urboj de Hungario. La urbo disvastiĝas inter montetoj, sia alto super la marnivelo estas 180 metroj. La urbo situas 130 km-ojn for de Budapeŝto.

Eger estas konata pri la grandaj vinkulturejoj en la ĉirkaŭaĵo kaj pri la ruĝa vino Egera Taŭrsango (hungare Egri bikavér) kaj aliaj vinspecoj. En la urbo ekzistas multaj vindrinkejoj kaj tradiciaj parte subteraj vinkeloj. La urbopejzaĝon karakterizas la barokaj konstruaĵoj kaj la minareto el la tempo de la Osmanida rego kaj la mezepoka fortikaĵo.

La strukturon de la urbo determinas ĉefe la valo de la rivereto Eger, tiel la kolonio etendiĝas dekdu km longe kaj tri km vaste en orienta-okcidenta direkto.

Plua fameco de la urbo estas la tradicia vinproduktado. La plej aŭtoritata kaj konata produkto de tiu ĉi vinlando estas la profundruĝkolora, facile alungusta Egri Bikavér [Taŭrsango de Eger].

Ankaŭ tre gastlogadaj rimedoj estas la termalbanejoj en Eger kaj en la ĉirkaŭaĵo.

Historio 
La urbo estis nomumita jam ekde la 11-a jarcento episkopejo. Ĝi estis en 1241 fare de la mongoloj tute detruita kaj la loĝantaro masakrita. En la 16-a jarcento, kiam la Osmanida imperio inundis kaj okupis parton de Hungario, la urbo estis multfoje atakita. En la jaro 1552 povis la urbo-fortikaĵo defendi sin kontraŭ la grandega osmana atako. Tio estis la unua granda malvenko por la turkoj kaj Eŭropo povis malpeziĝinte ekspiri. En 1596 estis Eger tamen okupita kaj restis tra 100 jarojn posedo de la osmanidoj. Tiutempe oni konstruis la moskeojn kaj banejojn - la ankoraŭ nun straranta minareto estas la plej norda reprezentanto de la osmanida konstruo. Nur en 1687 estis Eger fare de la Habsburgoj kaj la hungaroj reokupita. La ora epoko de la urbo estis de mezo de la 18-a jarcento. Tiam la Schola Medicinalis estis la unua memstara medicina altlernejo en Hungara reĝlando, nome en Eger. Laŭ kelkaj hungaraj fontoj ĝi estis kio estas en nuntempa senco universitato.

La historio de la urbo komenciĝas antaŭ la tempoj de reĝo Stefano la 1-a (Hungario), kiu fondigis la unuan el la kvin hungarajn episkopujojn en Eger.
La urbo mem estis scenejo de diversaj gravaj eventoj en sia historio, sed la nomo de la urbo tamen estas fama por ĉiuj popoloj okaze de la heroa luktado gardante la fortikaĵon kontraŭ la turkaj armeoj en la mezepoko. En 1552 du grandegaj turkaj armeoj unuiĝis antaŭ la muroj de la fortikaĵo de Eger. La gardantoj batalis heroe ĝis jaroj, fine la fortikaĵo forfalis en 1596 - kiam ĉefe fremdaj solduloj gardis la fuortejon.

La hodiaŭa aspekto de Eger elformiĝis ĉefe en la 18-a jarcento. La malnova kvartalo montras pramezaĝan aspekton, ĝi estas preskaŭ unika en Hungario.
Eger estas la urbo de preĝejoj, ties nombro estas pli ol dekdu.

Fame konataj lokoj en la urbo

Placo Dobó 

Ĝi estas la centro de la urbo, situante antaŭ la muroj de la fortikaĵo. La nomo de la placo devenas el la heroa kapitano de la fortikaĵo, István Dobó. En la placo troveblas la preĝejo Minorita, kio estas la plej bela kaj riĉenhavanta preĝejo en Centra Eŭropo. Ĉirkaŭ la placo estas vendejoj, trinkejoj, en la placo finiĝas kelkaj mallongaj stratetoj de la nova kvartalo.

Minareto 
Ĝi estas altega turo por turka preĝestro, el la pinto de tiu ĉi konstruaĵo la preĝestro vokis je komuna preĝo la verkredantulojn, kiam estis bezonata. La konstruaĵon oni povas alproksimiĝi facile kaj rapide el la placo Dobó. La minareto estas la plej norda turka historia memoraĵo en Eŭropo.

Strato Széchenyi 
Tiu ĉi strato estas la ĉefstrato de la urbo. En ĝia malgranda parto ne estas veturila trafiko, oni povas promenadi sur la tuta strato. Apud la promenadejo multe da biertrinkejoj, restoracioj, sukeraĵejoj kaj aliaj vendejoj atendas kaj logas la gastojn.

Baziliko 
Tiu ĉi preĝejego estas la dua plej granda katedralo de Hungario. Ĝi konstruiĝis je la iniciato de János Pyrker, episkopo de Eger. La konstruado daŭris dum mallonga tempo, nur kvin jarojn [1831-1836]. Vidu:Baziliko-ĉefkatedralo de Eger!

La proksima preĝejo estas pilgrimloko.

Liceo 
Kontraŭ la katedralo oni trovas la Liceon. Ĝi estis konstruigata pere de grafo Károly Eszterházy fine de la 18-a jarcento por estigi universitaton. Sur la unua etaĝo estas vizitebla la landfama episkoplanda libraro, kiu havas multajn malnovegajn kodeksojn, manuskriptojn kaj la unike malkovrite originalan Mozart-leteron. En la turo de la konstruaĵo funkcias Astronomia Muzeo.

Fortikaĵo de Eger 
La fama, historia fortikaĵo, kiu longe rezistis la sieĝon de la pli multnombraj turkaj armeoj. La vizitantoj povas atingi la fortikaĵon el kie ajn el la historia urbocentro.
.

Memordomo de Géza Gárdonyi 
Proksimume kvindek metrojn de la norda pordo de la fortikaĵo situas la memoraĵdomo de grandioza kaj fama hungara verkisto, Géza Gárdonyi. Li estas la verkisto ankaŭ de la romano "Steloj de Eger" [Egri csillagok]. Tiu ĉi verko temas pri la turka sieĝo kontraŭ la fortikaĵo.

Religiaj konstruaĵoj 
 romkatolika Baziliko-ĉefkatedralo Sankta Johano la Evangeliisto kaj Sankta Mikaelo
 cisterciana Preĝejo de Bernardo de Clairvaux (Eger)
 franciskana Preĝejo de Senmakula Koncipiĝo (Eger)
 minoritana Preĝejo de Sankta Antonio (Eger)
 serba grekokatolika Preĝejo de Sankta Nikolao (Eger)
 romkatolika Preĝejo de Ludoviko la 9-a (Francio) en Eger
 romkatolika Preĝejo de Sankta Sebastiano (Eger)
 servita Preĝejo de Sankta Johano la Evangeliisto (Eger)
 Kalvinana preĝejo (Eger)
 Luterana preĝejo (Eger)
 Ĉefepiskopa palaco (Eger)
 Ĉefpreposta palaco (Eger)
 Vicpreposta palaco (Eger)
 Teologia Altlernejo (Eger)
 Malgranda Sinagogo de Eger
 Ortodoksa Sinagogo (Eger)

Aliaj konstruaĵoj 
 Teatro Gárdonyi Géza
 Urbodomo de Eger
 Departementa domo (Eger)

Eduko kaj servoj 
 Universitato Károly Eszterházy
 Ĉefepiskopa Jura Akademio (Eger) (en 1949 ĉesis)
 Malsanulejo Ferenc Markhot

Partneraj urboj 
  Esslingen am Neckar, Germanio
  Ĉeboksari, Rusio
  Dolný Kubín, Slovakio
  Gainesville (Georgio), Usono
  Gheorgheni, Rumanio
  Kutná Hora, Ĉeĥio
  Mâcon, Francio
  Pamukkale, Turkio
  Pori, Suomio
  Przemyśl, Pollando
  Sarzana, Italio
  Arezzo, Italio
  Bedford, Britio
  Mukaĉeve, Ukrainio

Famuloj 
 en Eger naskiĝis kaj mortis:
 Sándor Hevesi (arkitekto)
 kirurgo Gyula Sebestény
 ĉefepiskopo László Gábor Kádár
 nobela juĝisto Géza Gáspárdy
 prokuroro Sándor Babocsay
 vitisto, vinfaristo Jenő Grőber
 en Eger naskiĝis:

 aktoro Armand Kautzky
 János Kovács (edukisto)
 ekonomikisto Tamás Mészáros
 episkopo Ignác Szepesy
 fizikisto Balázs Győrffy
 Zoltán Kovács (geografo)
 juristo Ákos Timon
 kameraisto György Illés
 kuracisto István Besznyák
 ministro János Vass
 poeto Mihály Vitkovics
 en Felnémet (nuntempa urboparto de Eger) naskiĝis: pentristo Alajos Kiss
 en Eger mortis:

 abato Remig Békefi
 arthistoriisto István Genthon
 astronomoj Ferenc Albert kaj János Madarassy
 ĉefepiskopoj Béla Bartakovics, Ferenc Fuchs kaj József Samassa
 episkopoj János Danielik, György Jakusics, István Telekessy kaj Károly Eszterházy
 Rajmund Rapaics (kanoniko)
 komponistoj Endre Zsasskovszky kaj Ferenc Zsasskovszky
 kuracistoj Ferenc Markhot kaj Károly Hibay
 ministro Olivér Markos
 pentristoj Pál Balkay, Alajos Kiss kaj Alajos Sajósy
 poeto-pastro Béla Tárkányi
 poeto József Zalár
 prioro József Szvorényi
 restaŭristo Margit Haraszti
 titulara episkopo György Foglár

Famaj nomportantoj 
 József Egry, pentristo (Egry-n komprenu: Eger-a)
 András Egri, emajlisto
 Gábor Egri, historiisto
 István Egri (aktoro)
 János Egri, kontrabasisto
 Kati Egri, voĉoaktoro
 Márta Egri, aktoro
 Mária Egri (aktorino)
 Kálmán Egri, aktoro
 Lajos Egri, agronomo
 László Egri (artisto)
 László Egri (priturisma verkisto)
 kratero en Marso
 asteroido 3103 Egero

Belliteraturo 
Pri la heroa defendo de la urbo en 1552, verkis belegan, tre ŝatatan romanon Gárdonyi Géza kun la titolo: Steloj de Eger (hungare Egri csillagok). Ĝi aperis en Esperanto kiel bildstrio (Verkis Tibor Cs. Horváth. El la hungara trad. Vilmos Benczik. Desegnoj de Pál Korcsmáros. - Budapest : Hungara E-Asocio, 1979. - 51 p. ; bildrakonto. - ISBN 9635710542 ).

En 2012 aperis la kompleta verko Esperante el la plumo de Jozefo Horváth en la eldono de Hungaria Esperanto-Asocio (ISBN 978-963-571-476-6).

Esperanto en Eger 
En Eger, profesoro Viktória Balogh multe laboris por Esperanto. Nuntempe estas delegito de UEA tie.

Inter la  kaj la , okazos la 7a Junulara E-Semajno, la unua JES kiu ne estas organizata en Germanio aŭ en Pollando.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 urba retejo en la hungara kaj angla 
 plia retejo pri la urbo (hungare)

 
Vinvilaĝoj
Kuracbanlokoj de Hungario