alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Krakow

Duitsland:
Krakow am See, stad in de deelstaat Mecklenburg-Voor-Pommeren
Krakow (Drechow), een deel van de gemeente Drechow in Mecklenburg-Voor-Pommeren
Krakow (Klein Bünzow), deel van de gemeente Klein Bünzow in Mecklenburg-Voor-Pommeren

Polen:
Krakau (Kraków), een stad in Polen

Verenigde Staten:
Krakow (Missouri), een plaats in Missouri
Krakow (Nebraska), een plaats in Nebraska
Krakow (Wisconsin), een plaats in Wisconsin
Krakow Township, een township in Michigan

andere betekenissen:
Krakow (band)

Zie ook
Krakau (doorverwijspagina)
American National Standards Institute

Het American National Standards Institute (ANSI), tot 1966 de American Standards Association, is een Amerikaanse non-profitorganisatie die het beheer voert over een aantal vrijwillige, Amerikaanse standaarden en normeringen.

De ANSI is in 1918 opgericht onder de naam American Engineering Standards Committee (AESC) als een samenwerkingsverband van een aantal Amerikaanse ingenieursorganisaties (onder andere de Institute of Electrical and Electronics Engineers (IEEE), destijds de AIEE) met als doel het invoeren en promoten van het gebruik van verschillende standaarden en normeringen binnen de Verenigde Staten (later ook internationaal) om zo de concurrentiepositie van Amerikaanse bedrijven te verstevigen. In 1928 veranderde zij haar naam in American Standards Association (ASA). Aan deze naam herinnert de ASA-standaard voor lichtgevoeligheid van film. Na een reorganisatie in 1966 ging de organisatie door als United States of America Standards Institute (USASI). In 1969 nam zij haar huidige naam aan.

Ongetwijfeld de bekendste standaard van de ANSI is de ANSI-tekenset voor computers. Deze tekenset is zo bekend dat er vaak verwarring ontstaat en veel mensen denken dat ANSI in feite deze tekenset is en niet beseffen dat er nog een heel instituut bij hoort dat zich ook met totaal andere onderwerpen bezighoudt.

Zie ook
ANSI-lumen
 ANSI/ISA-95

Externe link 
Officiële website

Standaardisatieorganisatie
Instituut
Witte Dame (gebouw)

De Witte Dame is een gerenoveerd fabrieksgebouw aan de Emmasingel in het centrum van Eindhoven. Het werd in drie fasen gebouwd (1928-1931) in navolging van de architectuur van Dirk Roosenburg volgens de regels van de nieuwe zakelijkheid, door de afdeling Technische Bedrijven van Philips o.l.v. Ir. J.R. Bouten.

Philips heeft het gebouw vanaf het begin gebruikt als productiefaciliteit voor radiobuizen. In de Philips-terminologie stonden de gebouwen bekend als EE, EF en EH. Ze maakten deel uit van het grotere Emmasingelcomplex van Philips, met de Eerste gloeilampenfabriek en de Lichttoren, aan de Emmasingel, Mathildelaan en Willemstraat.

Het gebouw heeft zijn markante witte kleur pas in 1953 gekregen.

In de jaren 1980 kwam het gebouw leeg te staan doordat Philips de productie verplaatste naar andere landen. Philips wilde het pand slopen. Mede door de inspanningen van de Eindhovense kunstenaar Bert Hermens (1944-2012) en de Stichting Emmasingel in het begin van de jaren 1990 werd de sloopvergunning afgewezen en het gebouw van de sloop gered. Bert Hermens was ook de bedenker van de naam 'Witte Dame', die sindsdien gebruikt werd.

Het gebouw werd herontwikkeld door architect Bert Dirrix. De Witte Dame werd op 27 mei 1998 heropend door minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen Jo Ritzen. De gebouwdelen EE, EF en EH zijn sinds 2002 beschermd als rijksmonument.

De volgende instanties zijn in het gebouw gevestigd: de Design Academy Eindhoven, Fontys Hogescholen, de Bibliotheek Eindhoven en de GGD Zuid-Oost Brabant, Stimulus, Gamehouse, Compram en Cognizant. Daarnaast is in de onderste laag aan de straatkant een aantal bedrijven, winkels, een bank en twee horecagelegenheden gevestigd.

Zie ook
 Witte Dame (wijk)

Externe link
 Officiële website Witte Dame

Kantoorgebouw in Eindhoven
Rijksmonument in Eindhoven
Industrieel erfgoed in Nederland
Philips
Amazone

Amazonen, een volk van strijdsters uit de Griekse mythologie
Ruiter (persoon), een paardrijdster
Amazonehouding, een seksuele positie

Plaatsen en afgeleiden
Amazone (rivier), een rivier in Zuid-Amerika
Amazoneregenwoud, een regenwoud in Zuid-Amerika
Amazonebekken of Amazonegebied, een zeer uitgestrekt laagland in Zuid-Amerika

Overig
Amazone (film), een film uit 2000 van Philippe de Broca
Amazone (spel), een bordspel dat ontworpen is door Stefan Dorra
Amazonepapegaaien, een geslacht van papegaaien
Amazonen-Werke, een landbouwmachinefabrikant uit Duitsland

Zie ook
Amazonas (doorverwijspagina)
Amazon (doorverwijspagina)
Schots (schaakopening)

De Schotse partij of Schotse opening is een opening in het schaken. De opening is ingedeeld bij de open spelen en valt onder ECO-code C44.

De partij kenmerkt zich door de beginzetten

1. e4 e5
2. Pf3 Pc6
3. d4

Ze dankt haar naam aan de correspondentiepartij die van 1826 tot 1828 tussen Edinburgh en Londen gespeeld werd. Het werd in de 19e eeuw geanalyseerd door Paulsen, Staunton en Steinitz. Het Schots was een belangrijke opening in het repertoire van Kasparov in het wereldkampioenschap tegen Karpov, 1984-1985.

Schots
Amazonebekken

Het Amazonebekken, ook wel het Amazonegebied, het Braziliaans laagland of het Laagland van de Amazone genoemd, is het drainagebekken van de Amazone en haar zijrivieren. Het is een uitgestrekt laagland in het noorden van Zuid-Amerika. Het gebied ligt grotendeels in het noorden van Brazilië, maar voor een deel ook in Guyana, Venezuela, Colombia, Ecuador, Peru en Bolivia. De totale oppervlakte is zo'n 6,3 miljoen vierkante kilometer.

Geografie 
Het bekken wordt omgeven door het Hoogland van Guyana in het noorden, de Andes in het westen en het Hoogland van Brazilië in het zuiden en oosten. In vroegere geologische tijden is dit gebied een binnenzee geweest. Nadat de Andes was gevormd werd het opgevuld door de sedimenten van rivieren zoals de Amazone, de Rio Negro en de Rio Madeira.

De Amazone ontspringt in Peru en mondt na 6525 kilometer uit in de Atlantische Oceaan. Langs de Amazone ligt het Amazoneregenwoud of selva, het grootste tropische regenwoud in de wereld. Het gebied heeft een tropisch regenwoudklimaat en aan de randen een moessonklimaat.

Twee keer per jaar overstroomt dit gebied zo erg dat vele rivieren met elkaar in verbinding komen te staan. Dit gebeuren wordt het wassen van het water genoemd. Verder komen er het hele jaar door moerassen voor elk ter grootte van de Benelux. Men kan zich dan ook het Amazonebekken voorstellen als een uitgestrekt bekken dat permanent met water gevuld is.

Economie en de indianen 
Vanwege de aanwezigheid van goud, uranium, ijzererts en diamant zijn veel bomen gekapt om ruimte te maken voor mijnbouw, landingsbanen en wegen. Het tropisch hardhout levert veel geld op. Veel Brazilianen zijn naar het regenwoud getrokken om akkers aan te leggen of een veeteeltbedrijf te beginnen. Met oorspronkelijke bewoners, de indianen, werd geen rekening gehouden. Door de ontbossing is meer dan één vijfde van het Amazoneregenwoud reeds verdwenen. Er zijn organisaties die het regenwoud in stand proberen te houden door diploma's te geven aan bedrijven die goed voor het regenwoud zorgen en de indianen te leren hoe ze meer geld kunnen verdienen met het hout dat ze kappen.

Zie ook 
 Amazone (rivier)
 Amazoneregenwoud
 Organisatie van de Overeenkomst voor Amazonische Samenwerking

Externe links 

 Bibliography on Water Resources and International Law
Seborroïsch eczeem

Seborroïsch eczeem of eczema seborrhoicum is een schilferige aandoening van de huid. De huidcellen delen zich vele malen sneller dan gebruikelijk en afgestorven cellen laten in kleine droge plakjes los: de schilfers. Meestal zijn er een of enkele plekken op het hoofd die vrij scherp begrensd zijn met daarnaast normale hoofdhuid. Het kan jeuken maar verder is het onschadelijk. De symptomen manifesteren zich op zichtbare plaatsen (zoals het aangezicht) wat erg vervelend kan zijn.

Symptomen
Bij seborroïsch eczeem treedt soms jeuk op. De aangetaste huid is roodachtig. Door krabben kan de huid beschadigen en kan er eventueel een secundaire infectie optreden. Ook kan het zich uitbreiden naar andere plaatsen op de huid, bijvoorbeeld naast de neusvleugels of bij de wenkbrauwen.

Oorzaken
Seborroïsch eczeem is stress gerelateerd en wordt mogelijk mede veroorzaakt door een gist (schimmel), Malassezia ovale (voorheen bekend onder de naam Pityrosporum ovale). Ook bij 'gewone' roos (medische naam pityriasis capitis) speelt deze gist mogelijk een rol.

Behandeling
Het beste medicijn (zover bekend) is ketoconazol. Dit is verkrijgbaar in shampoo en als zalf. De shampoo in een lichte concentratie bij de drogist en apotheek, in hogere concentratie en als zalf alleen via de huisarts bij de apotheek. Andere shampoos, op basis van bijvoorbeeld zinkpyrithion, seleensulfide, koolteer of salicylzuur zijn minder werkzaam en helpen alleen bij lichte vormen van roos. Corticosteroïdelotions helpen ook vrij goed maar hebben weer hun eigen nadelen.

Verwante aandoeningen
Roos is een lichte vorm van seborroïsch eczeem. Het is een bekende aandoening, vooral door de reclames van shampoofabrikanten.

Pasgeboren kinderen hebben weleens berg, gelige dikke schilfers op de hoofdhuid. Ook dit is vorm van seborroïsch eczeem. Na enkele maanden of jaren verdwijnt dit meestal spontaan.

Seborroïsch eczeem wordt weleens verward met psoriasis, vooral als het in het gezicht is. Er is echter geen relatie.

Externe links
 Thuisarts.nl over seborrhoïsch eczeem
 Informatie over seborrhoïsch eczeem
 nhg.org -behandelrichtlijn seborroisch-eczeem
Huidaandoening
Menselijke beharing
Radiochemie

De radiochemie is een deelgebied van de scheikunde dat zich bezighoudt met de chemie van radio-actieve isotopen (radionucliden). Een pionier op dit deelgebied was Marie Curie.

Labels
Speciaal doel kan daarbij zijn het 'merken' (labelen) van chemische verbindingen zodat ze aan de hand van de ioniserende straling die ze uitzenden kunnen worden gevolgd of teruggevonden.

Medische toepassingen
Een medische toepassing van de radiochemie bestaat in het maken van verbindingen die zich in het lichaam in een bepaald orgaan of weefsel ophopen. Dit kan twee redenen hebben:
 
Diagnostisch, het maken van een beeld van het doelorgaan/weefsel of afwijking bijvoorbeeld met een isotopenscan, SPECT-scan of PET-scan
Therapeutisch, het bestralen van een afwijking of het doelorgaan van binnenuit ter genezing

Voor de diagnostiek wordt vaak gebruikgemaakt van met 99mTc (technetium-99m) gemerkte geneesmiddelen. Het technetium wordt gebruikt in de vorm van natriumpertechnetaat (NaTcO4). Er bestaat een scala aan geneesmiddelen dat zich relatief eenvoudig met 99mTc laat labelen.

Eisen
Het werken met radionucliden stelt een aantal extra eisen aan de chemie en de mensen die ermee werken:
De verbindingen die via injectie worden toegediend dienen steriel te zijn. Er dient hygiënisch te worden gewerkt om microbiële besmetting van het te injecteren preparaat te voorkomen.
De verbindingen waarmee wordt gewerkt zijn radio-actief. Er moet dus bijzonder hygiënisch worden gewerkt om besmetting van de mensen die met de stoffen werken te voorkomen
De mensen die met radionucliden werken dienen een stralingsveiligheidscursus met goed gevolg te hebben afgerond
De radionucliden hebben vaak een korte halveringstijd: er kunnen dus geen reacties worden gebruikt die lang duren, of waar langdurige zuiveringsstappen nodig zijn
Bovendien moeten de synthesen vaak worden uitgevoerd vlak bij de plaats waar de radionucliden worden gemaakt (vaak bij een kernreactor zoals die van Petten, of een deeltjesversneller, bijvoorbeeld een cyclotron) en liefst ook in de buurt van waar ze gebruikt zullen worden (het ziekenhuis).
Muzikant

Een muzikant (term in gebruik in de populaire muziek en jazz) of musicus (term in gebruik in de klassieke muziek) is iemand die met een muziekinstrument in het openbaar muziek maakt.

Soorten muzikanten 
Muzikanten kan men onderscheiden in groepen als vocalisten en instrumentalisten, met blazers, strijkers of toetsenisten. Maar men kan ze ook onderscheiden aan de hand van hun specialismen binnen de muziek, zoals klassiek, lichte muziek en popmuziek.

Muzikanten die groepsgewijs klassieke muziek spelen, doen dat in een orkest, of in klein ensemble of kamerorkest. Bij klassieke muziek wordt de samenwerkingsvorm vaak genoemd naar de instrumenten of een combinatie daarvan, plus het aantal musicerende personen en heet dan bijvoorbeeld strijkkwartet, dat dan bestaat uit vier muzikanten met een strijkinstrument, zoals viool of cello. Ook in de lichte muziek musiceert men groepsgewijs en georganiseerd in een orkest.
In de popmuziek musiceert men in een popgroep of band. Een gangbare samenstelling van een popgroep bestaat uit een gitarist, een basgitarist, een drummer en een zanger, soms nog aangevuld met een toetsenist, een slaggitarist of blazers.

Onderscheid tussen muzikant en musicus 
In de Nederlandse taal wordt onderscheid gemaakt tussen de muzikant die zich bezig zou houden met lichte muziek of popmuziek en de musicus die zich slechts zou richten op klassieke muziek. Er wordt hiermee soms ook gedoeld op een verschil in professionaliteit, waarbij de musicus met een hogere opleiding in de muziek als professioneel wordt gezien en de laag- of ongeschoolde muzikant als semiprofessioneel of amateuristisch.

Het onderscheid is tamelijk willekeurig en het verschil tussen een musicus en een muzikant is in de praktijk vervaagd.

Composities
In de lichte muziek was het vroeger gebruikelijk dat een artiest muziek afnam van componisten als George Gershwin, Hoagy Carmichael en Burt Bacharach. Met de opkomst in de jaren zestig van popmuzikanten als The Beatles, The Rolling Stones, The Kinks en de folkzanger Bob Dylan begonnen artiesten meer zelf muziek te schrijven. Tegenwoordig wordt in de popmuziek en folkmuziek het schrijven van eigen teksten en muziek als vanzelfsprekend beschouwd.

Overzicht van soorten muzikanten

Zie ook
 Baul
 Muziekonderwijs
 Studiomuzikant

Beroep
Beroep in de kunst- en cultuursector
Llywelyn ap Gruffydd

Llywelyn ap Gruffydd (circa 1240 – 11 december 1282) was de laatste onafhankelijke prins van Wales vóór de verovering door Eduard I van Engeland. In het Welsh is hij ook wel bekend als Llywelyn Ein Llyw Olaf, 'Llywelyn de Laatste Leider', en in het Engels als Llywelyn the Last.

Hij was een van de vier zonen van Gruffydd, de onwettige zoon van Llywelyn de Grote. Het is niet helemaal duidelijk of Llywelyn de tweede of derde zoon was, maar zeker is dat hij niet de oudste was. Hij eiste de macht op in het vorstendom Gwynedd in 1258 na zijn ooms en zijn oudere broer daarvoor aan de kant te hebben geschoven en nam de titel Prins van Wales aan. Deze titel was tot dan toe onbekend, maar hij werd wel als zodanig erkend door Hendrik III van Engeland in het Verdrag van Montgomery van 1267. Zijn aanspraken maakten hem echter vooral bij de leiders van Zuid-Wales niet erg geliefd.

Hoewel hij een kundig veldheer was, was hij politiek niet zo handig als zijn grootvader. Hij zag bijvoorbeeld niet in dat de voortzetting van zijn bondgenootschap met Simon van Montfort onnodig koning Eduard I van Engeland tot zijn vijand maakte.

Toen hij in het huwelijk trad met Simons dochter Eleonora van Montfort greep Eduard in door het schip waarin zij uit Frankrijk aankwam te onderscheppen en haar in Windsor gevangen te zetten tot Llywelyn enige concessies deed. Uiteindelijk trouwde het paar in Worcester in 1278.

In Wales mochten buitenechtelijke kinderen wel opvolgen, maar Llywelyn had - ongebruikelijk voor een vorst in die eeuwen - geen buitenechtelijke kinderen. In 1282 schonk Eleanora het leven aan een dochter Gwenllian, maar stierf in het kraambed. De gebeurtenis had grote emotionele gevolgen voor de vorst. Zijn jongste broer Dafydd maakte misbruik van de situatie door een aanval op de Engelsen te doen. Llywelyn voelde zich gedwongen zijn broer te helpen en zo begon een oorlog waar Wales slecht op voorbereid was. Llywelyn liep in een hinderlaag bij Builth Wells in Brecknockshire en sneuvelde. Zonder zijn leiderschap zakte het verzet van de Welshmen snel ineen. Dafydd, die zichzelf tot opvolger had uitgeroepen, moest vluchten, werd verraden en uitgeleverd aan Eduard I die hem terecht liet stellen. Zijn vrouw en zoons eindigden hun leven in gevangenschap en de baby Gwenllian werd naar een klooster gestuurd.

Prins van Wales
Koning van Gwynedd
Persoon in de 13e eeuw
Austerlitz (Nederland)

Austerlitz is een plaats in de Nederlandse provincie Utrecht, gemeente Zeist.

De geschiedenis van Austerlitz gaat terug tot 1804, toen Auguste de Marmont, generaal van Napoleon Bonaparte, de helft van zijn troepen hier liet samenkomen, zo'n 18.000 manschappen, in wat toen het Kamp van Utrecht genoemd werd. Een aantal handelaren streek bij het legerkamp neer om met de soldaten handel te drijven. De Marmont werd later weggeroepen naar oorlogen elders, maar de handelaren bleven, en hun nederzetting was het begin van het dorp Austerlitz.

Austerlitz is vooral bekend door de Pyramide, een bouwwerk dat in opdracht van De Marmont werd gebouwd door zijn soldaten. Deze staat echter op Woudenbergs grondgebied.

Nadat Napoleon op 2 december 1805 de zogenaamde Driekeizersslag bij Austerlitz (het huidige Slavkov u Brna) in Moravië had gewonnen, besloot zijn broer Lodewijk Napoleon Bonaparte, (die een jaar later Koning van Holland zou worden), de nederzetting en de pyramide de naam Austerlitz te geven.

Hoewel Lodewijk Bonaparte er in 1806 een stad van wilde maken onder meer door het stadsrechten te verlenen, is daar niet veel van gekomen en werd het per 1 januari 1812 door Napoleon ingelijfd bij Zeist.

Trivia 
 SV Austerlitz is de sportvereniging van Austerlitz. Beoefende sporten en spelen zijn voetbal, tennis, klaverjassen en darts.
 Het Beauforthuis is vooral bij cultuurliefhebbers bekend als theater en natuurliefhebbers komen er vaak voor een verfrissing of maaltijd.

Zie ook 
 Lijst van straten in de gemeente Zeist

Plaats in Utrecht
Spaarnestad

Een bijnaam van de Nederlandse stad Haarlem
Spaarnestadconcert, jaarlijks concert op het water in Haarlem, voorheen Spaarneconcert 
 Uitgeverij en Drukkerij De Spaarnestad, een in Haarlem gevestigde voormalige uitgeverij
 Spaarnestad Photo, een in Den Haag (en voorheen in Haarlem) gevestigd archief met materiaal uit vele bronnen, waaronder het ANP
 Volleybal Combinatie Spaarnestad, een in Haarlem gevestigde volleybalvereniging
 Zorggroep Spaarnestad, een in Haarlem gevestigde thuiszorgorganisatie
Glowstick

Een glowstick, gloeistaaf of lightstick is een transparante plastic buis die bepaalde vloeistoffen bevat die in twee compartimenten gescheiden worden gehouden. Zodra de lightstick wordt gebroken, vermengen de chemicaliën zich met elkaar waardoor een reactie ontstaat waarbij licht wordt uitgestraald, maar niet of nauwelijks warmte. Dit fenomeen wordt chemoluminescentie genoemd.

Lightsticks worden voor uiteenlopende doeleinden gebruikt, bijvoorbeeld in het leger, maar ook voor vermaak, bijvoorbeeld tijdens feestjes en concerten. Vissers gebruiken een kleinere versie om op hun dobber te doen, zodat ze 's nachts kunnen vissen zonder een grote lichtbron te gebruiken.

Reactie
In het glazen buisje zitten twee stoffen: difenyloxalaat (DPO, handelsmerk 'Cyalume') vermengd met een fluorescerende kleurstof. De golflengte van het foton dat uitgestraald wordt, hangt af van de structuur van de gebruikte kleurstof.
 
Het plastic buisje om het glazen buisje heen bevat waterstofperoxide. Als door knikken de inhoud van het glazen en het plastic buisje bij elkaar komen, wordt de oxalaatester geoxideerd tot twee moleculen fenol en een molecuul 1,2-dioxethaandion. 1,2-dioxethaandion ontleedt spontaan tot koolstofdioxide waarbij de kleurstof door de hierbij vrijkomende energie in de aangeslagen toestand komt. Hierop zendt de kleurstof een foton uit. 

Vaak wordt een zwakke base als natriumacetaat of natriumsalicylaat toegevoegd om feller licht uit te laten zenden.

De reactie verloopt volgens onderstaand mechanisme, waarbij dye voor de gebruikte kleurstof (zie tabel hieronder) staat, de asterisk een aangeslagen toestand aanduidt en hv voor het uitgezonden foton staat.

In plaats van DPO worden deze stoffen ook gebruikt:
 bis(2,4,6-trichloorfenyl)oxalaat (TCPO) - oxideert tot twee moleculen 2,4,6-trichloorfenol in plaats van fenol
 bis(2,4,5-trichloorfenyl-6-carbopentoxyfenyl)oxalaat (CPPO) - oxideert tot twee moleculen 2,4,5-trichloorfenol-6-carbopentoxyfenyl in plaats van fenol

Gezondheidsrisico's 
Lightsticks zijn betrekkelijk veilig. De buisjes worden niet warm, vereisen geen externe energiebron en hoeven niet op een speciale manier verwerkt te worden na gebruik. De vloeistof in een lightstick kan lichte irritatie veroorzaken op de huid of in sommige zeldzame gevallen misselijkheid en braken. Een lekkende lightstick kan men het beste weggooien.

Kleuren

Kleuren die door verschillende kleurstoffen uitgezonden worden:

Verlichting
Reactie

In het algemeen:
 Een handeling (actie) die volgt op een andere handeling of prikkel en daarmee in een zeker logisch en/of cognitief verband staat.
 Reflex (biologie), een (onwillekeurige) reactie van het lichaam op een prikkel, waar geen cognitief denkproces aan vooraf gaat.
 In de natuurkunde en scheikunde:
 Chemische reactie.
 Reactie-scenario.
 Kernreactie.

Zie ook 
 Reactionair
 Reactief (doorverwijspagina)
Lijst van kinderprogramma's op televisie

Onderstaande lijst bevat een verzameling kinderprogramma's die ooit op de Vlaamse en/of Nederlandse televisie te zien zijn geweest. Ten behoeve van de overzichtelijkheid zijn de programma's ingedeeld in meerdere groepen.

Tekenfilms

Televisieseries

Informatief en documentaires (intellectueel uitdagend)

Poppenserie

Onbekend 
Van onderstaande programma's is niet bekend in welk van de vier hierbovenstaande categorieën de programma's thuishoren.

 
Kinderprogramma's
Hollands (schaakopening)

Binnen het schaken is de Hollandse verdediging een opening die gekenmerkt wordt door de eerste zetten 1. d4 f5. Deze verdediging werd door Elias Stein aanbevolen als het beste antwoord op 1. d4 in zijn boek Nouvel essai sur le jeu des échecs, avec des réflexions militaires relatives à ce jeu, 1789. Stein (1748 - 1812) was afkomstig uit de Elzas, maar had zich gevestigd in Den Haag.

De opening heette aanvankelijk de Steinopening en pas later de Hollandse verdediging. Het Hollands werd regelmatig en met succes gespeeld door Euwe, Aljechin en Botvinnik, David Bronstein en recenter Magnus Carlsen. Met de zet 1. ...f5 wil zwart druk op het veld e4 uitoefenen en later met behulp van de d-pion veld e5 controleren. Het accent van het spel komt dan toch op de koningsvleugel te liggen.

Zie ook 
 Lijst van veelgespeelde schaakopeningen

Externe links 
 Nouvel essai sur le jeu des échecs, ed. 1789 (Google Books) 
 Handleiding tot het schaakspel ed. 1851 (Google Books)

Hollands
Rode reus

Een rode reus (en de gerelateerde oranje reus) is een ster die aan het einde van haar levensfase is gekomen.

Kenmerken

De spectraalklasse van een rode reus is K (een oranje reus) of M en de lichtkrachtklasse II of III. Voorbeelden van rode reuzen zijn de koolstofsterren. Rode reuzen zijn vaak veranderlijk, zoals de Mira-veranderlijken.
De effectieve temperatuur van rode reuzen is 3330 tot 4750 K; van koolstofsterren 1900 tot 5400 K.

Ontstaan van rode reuzen
Een hoofdreeksster geeft energie af door de fusie van waterstof tot helium in de kern door middel van de proton-protoncyclus of de koolstof-stikstofcyclus.
In de loop der tijd raakt het waterstof in de kern steeds meer opgebrand, waardoor het fusieproces in de loop der tijd minder wordt. Daardoor koelt de ster wat af en neemt de stralingsdruk in de kern af. Hierdoor trekt de kern onder invloed van haar eigen gewicht wat meer samen waardoor de temperatuur stijgt. Deze temperatuurstijging heeft tot gevolg dat er een waterstoffusie in een schil buiten de kern op gang komt.

Een ster waar buiten de kern een fusieproces plaatsvindt, produceert meer energie dan daarvoor en zwelt enorm op. Doordat door het opzwellen de oppervlaktetemperatuur daalt wordt de ster een rode reus. Als de zon over ongeveer 5 miljard jaar in dit stadium komt, wordt zij zo groot dat de buitenste lagen tot ver voorbij de baan van Venus, en misschien zelfs tot voorbij de baan van de Aarde zullen reiken.

Tijdens deze fase hoopt zich steeds meer helium in de kern op, die daardoor nog meer samentrekt en waardoor de dichtheid van de kern steeds hoger wordt. Als de kern een temperatuur bereikt van 100 miljoen kelvin gaat het helium in de kern fuseren tot koolstof door middel van het Triple-alfaproces. Het begin van deze fusie wordt heliumflits genoemd. De buitenste gaswolken drijven steeds verder weg en vormen een planetaire nevel. De rest (dus het inwendige) van de ster stort in elkaar en eindigt als een witte dwerg.

Bij zware sterren vindt er een supernova plaats, en eindigt de ster uiteindelijk als neutronenster (pulsar) of als zwart gat. Sterren met een massa groter dan 8 maal de massa van de zon worden superreuzen.

Voorbeelden
De dichtstbijzijnde oranje reuzen zijn Pollux (33,8 lichtjaar; K0IIIb) en Arcturus (36 lichtjaar; K1.5IIIFe-0.5); de dichtstbijzijnde rode reus is Gacrux (88 lichtjaar; M3.5III). De bekendste is wellicht Betelgeuze (800 lichtjaar)

 Rode reus
Reus (ster)
Rhodri de Grote

Rhodri ap Merfyn, beter bekend als Rhodri Mawr (Rhodri de Grote), (overleden 878) was koning van Gwynedd van 844 tot 878. Hij breidde zijn macht ook uit buiten de grenzen van Gwynedd, en was daarmee de eerste die een groot deel van Wales onder zijn bewind had.

Hij was de zoon van Merfyn Frych, de vorst van Gwynedd en volgde hem op in 844. Toen in 856 Cyngen ap Caddell, de koning van Powys, stierf, wist Rhodri ook daar de macht te grijpen. Hetzelfde gebeurde in Seisyllwg na het overlijden van Gwgan ap Meurig in 872. In beide gevallen was er een claim dat Rhodri via de vrouwelijke lijn met het koninklijk geslacht verbonden was - zijn moeder Nest was een zuster van Cyngen, zijn vrouw Angharad van Gwgan. Het koninklijk geslacht van Ceredigion (Seisyllwg) kwam hiermee aan zijn eind, en Powys zou pas meer dan 200 jaar later weer een eigen vorst zou hebben.

Een belangrijke factor in Wales in zijn tijd waren de aanvallen van de Vikingen. In 856 boekte hij een belangrijke overwinning op de Deense vikingleider Ormr, die zijn roem tot in Ierland en Frankenland liet reiken. Ook meer algemeen lijken Rhodri en zijn nakomelingen effectief geweest te zijn in het bestrijden van de Vikingen, wat blijkt uit het feit dat er geen kolonisatie door Vikingen in Wales was in deze tijd, zoals dat wel het geval was in Ierland, Engeland en Frankrijk, hoewel een gebied als Anglesey daar zeker geschikt voor zou zijn geweest.

Desondanks herbegonnen in 871 de Vikingaanvallen op Wales, en in 877 werd Rhodri zelfs gedwongen te vluchten naar Ierland. Al in 878 was hij terug aan de macht, maar datzelfde jaar sneuvelde hij in een strijd met de Angelsaksen, evenals zijn zoon Gwriad.

Rhodri werd opgevolgd door zijn zoons. Er wordt gezegd dat hij zes zonen had, maar latere bronnen geven meer namen - vermoedelijk om valse genealogieën te kunnen vormen die diverse vooraanstaande personen uit latere tijden als nakomelingen van Rhodri tonen. Voor zover bekend zijn zijn overlevende zonen Anarawd, Cadell en Merfyn. Mogelijk werd het rijk verdeeld, waarbij Anarawd Gwynedd, Cadell Seisyllwg en Merfyn Powys kreeg, maar het is ook mogelijk dat de broers gezamenlijk het gehele rijk regeerden, waarbij Anarawd als 'primus inter pares' optrad, wat mogelijk aangeeft dat hij de oudste was.

Koning van Gwynedd
Koning van Deheubarth
Koning van Powys
Persoon in de 9e eeuw
Radio Sutch

Radio Sutch was een Britse piratenzender die in 1964 enkele maanden uitzond vanaf het legerfort Shivering Sands in de monding van de rivier Theems.

Op 25 mei 1964 voer David Sutch, alias "Screaming Lord Sutch", samen met zijn popgroep The Savages naar het legerfort, waar op 27 mei 1964 Radio Sutch op 194 meter radio-uitzendingen startte. De eerste plaat die gedraaid werd, was Jack the Ripper van Screaming Lord Sutch.

Bij de invasie op het fort waren ze gekleed zoals in het stenen tijdperk met dierenvellen. Alles was opgezet om de groep in de publiciteit te brengen. Uitzendingen hadden een zwak signaal en de zender was vaak uit de lucht door technische problemen.

In september nam Reg Calvert, manager van Screaming Lord Sutch and the Savages, de controle van het station over en veranderde de naam in Radio City. Dit station begon op 30 september 1964 met uitzenden.

Piratenzender
Zeezender
Radio Delmare

In 1978/81 deed Radio Delmare 4 pogingen om radio te brengen vanaf de Noordzee. De bezieler van de onderneming was Gerard van Dam.

De eerste poging had plaats op 21 augustus 1978 vanaf het schip Aegir voor de kust van Goeree (Nederland) op een golflengte van 192 meter. Door een storm werd op 11 september 1978 het schip van haar anker geslagen, naar land gedreven en binnengebracht door de sleepboot Smitsbank. Vervolgens in beslag genomen in Maassluis en onder arrest opgelegd in de Entrepothaven in Rotterdam. Het werd in 1981 in Zierikzee gesloopt. 

Op 16 december 1978 vertrok het schip Scheveningen 54 met een nieuwe generator naar de MV Mi Amigo, het zendschip van Radio Caroline. De Scheveningen 54 ging weer voor anker voor de Nederlandse kust met de bedoeling een tweede poging te wagen met Radio Delmare. Op 15 januari 1979 bevond het schip zich echter binnen de Nederlandse territoriale wateren, en werd ook in beslag genomen.

Op 5 juni 1979 startten vanaf de Aegir II (Martina) testuitzendingen en op 10 juni 1979 officiële programma's. Op 14 juli 1979 ging de zender weer uit de lucht, maar op 5 augustus kwam het weer terug. Door allerhande organisatie- en bevoorradingsproblemen besloot de kapitein op 21 oktober 1979 er de brui aan te geven, en hij bracht zijn schip een haven binnen, waar het ook in beslag werd genomen door de Nederlandse autoriteiten. 

Eind 1980 kocht Leendert Vingerling De Scheveningen 324 (De Morgenster) van rederij Jac. Vrolijk. Eigenaar was de zanger Ray Statson en financier Cor van der Jagt. Begin april 1981 begon het zendklaar maken van het schip in Maassluis. Op 22 mei 1981 werd het schip in beslag genomen toen het wilde uitvaren. Door het vonnis van 16 juni 1982 van de rechtbank in Rotterdam verloor de eigenaar zijn schip. In 1983 vernietigde de Hoge Raad dit vonnis en kreeg de eigenaar het schip terug. Dit was inmiddels te veel beschadigd en werd verkocht aan de Haarlemmer Harry Muter.

Piratenzender
Zeezender
Luchtverkenners

De luchtverkenners of luchtscouts vormen een speltak voor de scoutsleeftijd bij een lucht-scoutinggroep. Luchtverkenners doen alles wat ook "normale" scouts doen, daarnaast zijn ze gek op alles wat met de lucht te maken heeft.

Invulling van luchtscout
Per groep kan luchtscouting verschillend ingevuld worden. Bijvoorbeeld met het spelen van luchtvaartstratego of luchtvaartganzenbord, bezoeken van een vliegveld, modelbouw van vliegtuigen, modelvliegen met lijnbestuurde modellen, het volgen van cursussen op het gebied van parachutespringen, zweefvliegen, vliegbrevetten, modelvliegen, vliegtuigherkenning, radiocommunicatie en dergelijke.

Scoutfit
De luchtverkenners zijn te herkennen aan een grijsgroene uniformblouse.

Onderdelen van een luchtscoutinggroep
Een eskader, een leeftijdsgroep, bestaat uit verschillende subgroepen van 4 tot 7 luchtscouts, deze worden bemanningen genoemd. Een bemanning wordt geleid door de leden met de meeste ervaring: de piloot of 1e piloot en de assistent piloot of 2e piloot.

Benaming van de onderdelen
De bemanningen krijgen vaak de naam van een vliegdemonstratieteam, zoals de Red Arrows (Stuntteam Groot-Brittannië), de Blue Angels (Stuntteam Verenigde Staten) en de Black Cats (Helicopterstuntteam Britse Luchtmacht).

Luchtscouting in Nederland
In Nederland heb je tussen de 5 en de 10 luchtvaartgroepen.

Luchtscouting internationaal
Luchtverkenners zijn er ook buiten Nederland. Ook in bijvoorbeeld Engeland, Griekenland, Polen, Zuid-Afrika en de Verenigde Staten zijn groepen luchtverkenners actief.

Activiteiten voor luchtscouts
Belangrijk internationaal kampen en evenementen voor luchtverkenners zijn de JOTA-JOTI en het L.L.W (Landelijk Luchtvaart Weekend).

Leeftijdsgroep (scouting)
Wim Hendriks (politicus)

Willem (Wim) Hendriks (Groningen, 28 mei 1922 – aldaar, 4 augustus 2003) was een Nederlandse politicus. Hij was lid van de SDAP en van de PvdA.

Leven en werk
Hendriks was tot 1966 werkzaam bij de Groningse uitgeverij J.B. Wolters Uitgeversmaatschappij. Daarnaast was hij actief in de Groningse gemeentepolitiek. In 1955 werd hij lid van de gemeenteraad van Groningen en in 1962 werd hij fractievoorzitter van de PvdA in de gemeenteraad. Hij was tweemaal lijsttrekker voor de PvdA, in 1966 en in 1970. Van 1966 tot 1972 was hij wethouder van onderwijs, recreatie, sport, jeugdzaken en personeelsbeleid. In 1972 moest hij onvrijwillig zijn functie als wethouder van Groningen neerleggen, toen Max van den Berg en Jacques Wallage de macht grepen. In 1974 kwam hij niet meer op de kandidatenlijst voor de raadsverkiezingen. In datzelfde jaar werd hij benoemd tot burgemeester van Sliedrecht. Deze functie vervulde hij tot 1987. Van 1975 tot 1977 was hij tevens Eerste Kamerlid namens de PvdA. Na zijn pensionering in 1987 keerde hij direct terug naar Groningen. Van 1988 tot 1990 was hij waarnemend burgemeester van Finsterwolde.

Onderscheiding
 Officier in de Orde van Oranje-Nassau (29 april 1985)

Burgemeester van Finsterwolde
Burgemeester van Sliedrecht
Eerste Kamerlid
Gemeenteraadslid van Groningen
PvdA-politicus (Nederland)
Wethouder van Groningen
Huub Franssen

Hubertus Martinus (Huub) Franssen (Amersfoort, 9 augustus 1916 - Assen, 3 augustus 2003) was een Nederlands politicus, lid van de PvdA.

Franssen werd gereformeerd opgevoed maar was later actief in de Nederlandse Hervormde Kerk. Franssen stond bekend als een anti-militarist.

Na het doorlopen van het gymnasium in Harderwijk begon hij zijn loopbaan als ambtenaar bij de gemeente Ermelo, met een onderbreking in 1942 en 1943 toen hij als gijzelaar was geïnterneerd in Haaren en Sint-Michielsgestel. Later was hij hoofdambtenaar bij de provinciale griffie in Drenthe. In 1981 promoveerde hij tot doctor in de rechtsgeleerdheid.

In 1965 stemde hij als lid van de Tweede Kamer, samen met vier fractiegenoten, tegen de goedkeuringswet van het huwelijk van kroonprinses Beatrix en Claus. Hij behoorde ook tot een minderheid van de fractie toen hij in 1970 voor een motie stemde waarin om de erkenning van Noord-Vietnam werd gevraagd. Zo pleitte hij er in 1967 tijdens een PvdA-congres voor dat Nederland uit de NAVO zou treden, maar een motie van die strekking werd verworpen. In 1971 deed Franssen een gooi naar het voorzitterschap maar werd toen verslagen door André van der Louw.

Carrière
 1956 tot 1977 - lid van de Tweede Kamer voor de PvdA
 1966 tot 1969 - vicevoorzitter van de PvdA
 1973 tot 1990 - lid van de Kiesraad, sinds 1979 als voorzitter.
 1977 tot 1978 - waarnemend burgemeester van Smilde
 1978 tot 1979 - lid Provinciale Staten van Drenthe
 jaren tachtig - kroonlid van de Sociaal-Economische Raad
 1992 - voorzitter van de commissie die de oorzaak onderzocht van de Groninger Kredietbank-affaire.

PvdA-politicus (Nederland)
Tweede Kamerlid
Burgemeester van Smilde
Von Neumann-cyclus

De Von Neumann-cyclus is het centrale mechanisme achter de werking van elke digitale computer die sinds 1946 gebouwd is.

De cyclus 
De Von Neumann-cyclus bestaat uit een eeuwige herhaling van drie stappen, waarmee de processor in de computer alle programma's als een reeks instructies kan uitvoeren:

Instruction FetchEen instructie wordt als een rij bits ingelezen uit het werkgeheugen van de computer.
Instruction DecodeDe ingelezen instructie wordt gedecodeerd in de werkelijke processor-instructie en de eventuele parameters die aan de instructie meegegeven worden.
Instruction ExecutionDe gedecodeerde instructie wordt uitgevoerd.

Om te bepalen welke instructie uit het werkgeheugen gelezen moet worden, is iedere processor uitgerust met een speciale teller, de instruction pointer of program counter. Deze teller bevat het geheugenadres van de instructie die dient te worden uitgelezen en wordt bij het uitvoeren van iedere instructie aangepast. Na de aanpassing wijst de teller naar de volgende instructie die uitgevoerd dient te worden.

Normaal gesproken bestaat de aanpassing van de teller uit een simpele ophoging met "de waarde van een enkele instructie". Dat wil zeggen: voor de ophoging wees de teller een instructie I aan in het geheugen van de computer, na de ophoging wijst de teller naar de instructie die direct achter I staat in het geheugen. Een dergelijke standaardophoging kan bijvoorbeeld bestaan uit het optellen bij de oude tellerwaarde van het aantal bits dat gereserveerd is voor een instructie binnen een gegeven computer. Een uitzondering op deze regel vormen de sprong-instructies, waarbij de computer heel ergens anders verdergaat met uitvoeren dan waar hij gebleven was. De uitvoering hiervan bestaat vaak uit het simpelweg overschrijven van de teller met geheugenadres, of het optellen van een aantal keren de ruimte voor een instructie ("spring zoveel instructies vooruit of achteruit").

Historisch perspectief 
De Von Neumann-cyclus werd in 1946 gepresenteerd door wiskundige John von Neumann als praktische oplossing voor het probleem van de interne werking van een digitale computer. Zijn voorstel maakte het ontwerp van de digitale hardware aanzienlijk eenvoudiger (en ook meer lijkend op het model van de turingmachine), doordat instructies volgens de methode-Von Neumann opgeslagen konden worden in hetzelfde werkgeheugen als de te bewerken data in plaats van aparte hardware nodig te hebben voor instructies en voor data.

Von Neumann-cyclus 
 Lees een bitrij uit het geheugen, vanaf het adres dat vastgelegd is in de IP (instruction pointer), en verhoog meteen de IP. Deze bitrij is de instructie.
 Decodeer de instructie.
 Voer de instructie uit.
 Begin van voren af aan.

Zie ook 
 Von Neumann-architectuur

Computerarchitectuur
Geschiedenis van de informatica
Kanariepiet

Kanarie, een vogel
 Kanariepietje, een nachtvlinder
Bow Wow Wow

Bow Wow Wow was een Britse popband die begin jaren '80 erg populair was in het Verenigd Koninkrijk. Boegbeeld van de groep was Annabella Lwin (pseudoniem van Myant-Myant Aye Dunn-Lwin), ook simpelweg Lwin genoemd. Zij werd door Malcolm McLaren ontdekt in een stomerij toen ze amper 14 jaar oud was.

Hun debuutsingle was C30 C60 C90 go!, een ode aan het cassettebandje; de single werd dan ook uitsluitend op zo'n cassettebandje uitgebracht. Ze brachten nog ander materiaal op cassette uit, waaronder Louis Quatorze. De debuut-lp had de opvallende titel See Jungle! See Jungle! Go Join Your Gang Yeah! City All Over, Go Ape Crazy en kwam rond 1981 uit. 

De muziekstijl bestond uit veelvuldig gebruik van drums en een hoog tempo, net als de band Adam and the Ants, die in dezelfde tijd ook erg populair was en al eerder onder de hoede van McLaren was gekomen (en inmiddels met hem had gebroken, waarna een deel van de groep de basis vormde van Bow Wow Wow).

Annabella kreeg enorm veel publiciteit toen ze op een lp-hoes werd afgebeeld als de naakte vrouw op het schilderij Déjeuner sur l'Herbe van Édouard Manet. Verschillende Britse platenverkopers weigerden daarom deze plaat te verkopen. De ophef zorgde ervoor dat de lp hoge verkoopcijfers haalde. Voordien hadden ze al voor opschudding gezorgd met hun nummer Sexy Eiffel Tower (eveneens uitgebracht op cassette).

Ze hadden een grote hit met I want Candy (met de bekende Bo Diddley-riff), van de tweede lp Last of the Mohicans. In 1983 scoorden ze ook in Nederland hits met de nummers The Man Mountain en Do you wanna hold me, die veel gedraaid werden op Hilversum 3 en die noteringen in de top 10 behaalden in wat destijds de drie hitlijsten op de nationale publieke popzender waren: de Nederlandse Top 40, de Nationale Hitparade en de TROS Top 50.

In België werd met beide hits noteringen behaald in zowel de voorloper van de Vlaamse Ultratop 50 als de Vlaamse Radio 2 Top 30.  

Rond 1986 maakte Annabella enkele solonummers. In 1995 stierf gitarist Matthew Ashman aan diabetes. 

Eind jaren '90 kwam de band weer bijeen voor reünieconcerten in onder andere thuisland het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten.

Externe links 
  

Britse punkband
Newwaveband
Lekstroom

Elk isolatiemateriaal onder spanning laat wel iets van elektrische stroom door, hoe gering ook: dat is de lekstroom.

De kwaliteit van een isolatiemateriaal duiden we onder meer aan door de isolatieweerstand, die een maat is voor de lekstroom die we kunnen verwachten. Deze kan tot vele gigaohm gaan.

De lucht is een heel goede isolator, met een haast oneindige isolatieweerstand. Door vocht of vervuiling kan deze echter dalen, waardoor de lekstroom stijgt. Daarom wordt bijvoorbeeld bij hoogspanningsisolators de kruipweg door middel van cirkelvormige rillen aan de onderzijde doelbewust verlengd. 

Lekstromen komen met name voor in condensators, batterijen, oplaadbare batterijen, loodaccu's, transformators, isolators, halfgeleiders, kabels en dergelijke. 

Bij een elektrisch apparaat dat op het lichtnet is aangesloten maar dat niet geaard is, zal de behuizing vaak enige spanning voeren. 
Dit is als een trilling voelbaar door met de hand zachtjes over een metalen onderdeel van het apparaat te strijken.

Zie ook 
 Kortsluiting

Elektriciteit
Anna Chancellor

Anna Theodora Chancellor (Richmond upon Thames, 27 april 1965) is een Brits actrice.
 
Chancellor speelt veel in Britse televisieseries. Ze is een verre achternicht van Jane Austen, en speelde ook een rol in de BBC-bewerking van haar boek Pride and Prejudice.

Filmografie 
 Stromboli (2022)
 The Happy Prince (2018)
 Hysteria (2011)
 The Hitchhiker's Guide to the Galaxy (2005)
 A Waste of Shame (2005)
 What a Girl Wants (als Glynnis Payne) (2003)
 The Dreamers (2003)
 Crush (als Janine) (2001)
 The Man Who Knew Too Little (als Barbara Ritchie) (1997)
 Four Weddings and a Funeral (als Henrietta oftewel Duckface) (1994)

TV 
 Downton Abbey (als The Dowager Lady Anstruther) (2014)
 The Hour (als Lix Storm) (2011)
 Spooks (als Juliet Shaw) (2005)
 Fortysomething (als Estelle Slippery) (2003)
 Tipping the Velvet (als Diane Lethaby) (2002)
 The Cazalets (als Diana Mackintosh) (2001)
 Longitude (als Muriel Gould) (2000)
 Cold Lazarus (als Anna Griffiths) (1996)
 Pride and Prejudice (als Caroline Bingley) (1995)
 Kavanagh QC (als Julia Piper) (1994)
 Poirot (als "Virginie Mesnard") (1993)
 Inspector Morse (als Sally Smith) (1992)

Brits filmacteur
Middelzee

De Middelzee (Fries: Middelsee) of Boorndiep was een middeleeuwse zeearm in de Nederlandse provincie Friesland. Andere benamingen voor de Middelzee zijn Bordine, Burdine en Boorne.

Ze begon ten oosten van Bolsward, boog ten noorden van het huidige Sneek naar het noorden. Haar 'monding' lag in wat nu Het Bildt is, ten zuiden van het Borndiep tussen Ameland en Terschelling. De benaming 'Borndiep' verwijst nog naar de oorsprong van de Middelzee.

De loop van het riviertje de Boorne verwijdde tot een zeearm. Dit riviertje mondde toen bij Rauwerd (Raerd) in de Middelzee. De Middelzee vormde een verbinding met de Marne die van Bolsward naar het westen liep en een zijtak was van het zeegat het Vlie, tussen Terschelling en Vlieland. De Middelzee vormde de scheiding tussen Westergo en Oostergo.

Rond 1100 werd de verbinding tussen de Marne en de Middelzee bij Bolsward verbroken. Hierdoor begon de dichtslibbing van de Middelzee te versnellen. Voor 1200 was het zuidelijke deel al dichtgeslibd. Ook het ontstaan van de Zuiderzee bevorderde de dichtslibbing. Tussen 1200 en 1300 slibde de Middelzee tot aan Het Bildt dicht.

Uit die tijd stammen verschillende dijken. Van het westen naar het oosten liggen: De Krinserarm van 1240 tussen Rauwerd en Oosterwierum, de Boksumerdyk van rond 1275 tussen Boksum en Goutum en de Skrédyk tussen Beetgumermolen en Britsum van rond 1300.

De gebieden die ontstonden door de dichtslibbing van de Middelzee werden de Nieuwlanden genoemd. Het Bildt is ontstaan uit verdere opslibbing van het oude Middelzeegebied. Het is "opgebild" land; "opbillen" is een oud woord voor opslibben. Het gebied van Blija Buitendijks is in feite ook nog opslibbing in het stroomgebied van de vroegere Middelzee.

Tussen Rauwerd en Bolsward ontstonden aan de zuidkant van de dichtgeslibde Middelzee de Friese Hempolders. Door het midden van de Middelzeepolder van Scharnegoutum tot de Boksumerdyk is de Sneekertrekvaart of Zwette gegraven. Parallel loopt hier tegenwoordig een hoogspanningsleiding.

Nijland (nieuw land) en Roodhuis (Reahûs), Sint Annaparochie, Sint Jacobiparochie, Vrouwenparochie en Oudebildtzijl liggen in het oude Middelzeegebied. De Kromme Rij en Holle Rij zijn riviertjes nabij Oudebildtzijl. Dit zijn oorspronkelijke stromen van de oude Middelzee.

Externe link
 Kaartje van de Middelzee in de Friesche Volksalmanak van 1889, p.158 op https://web.archive.org/web/20200201175543/http://www.wumkes.nl/

Polder in Friesland
Geschiedenis van Friesland
Oppervlaktewater in Friesland
Rachael Stirling

Rachael Atlanta Stirling (Londen, 30 mei 1977) is een Brits actrice.

Stirling werd geboren in Londen, als enig kind van de Schotse landeigenaar Archibald Stirling, en de actrice Diana Rigg. Haar ouders zijn gescheiden in 1990, haar moeder overleed in 2020. Ze groeide op in Londen en Schotland, en studeerde kunstgeschiedenis aan de University of Edinburgh.

In 1997 maakte ze haar toneeldebuut in Othello bij het National Youth Theatre. Haar filmdebuut was een jaar later, in de komedie Still Crazy over een jaren zeventig rockband.

Televisie 
 Agatha Christie's Marple: The murder at the vicarage (2004) (als Griselda Clement)
 Agatha Christie's Poirot: Five little Pigs (2003) (als Caroline Crale)
 Bait (2002)
 Tipping the Velvet (2002) (als Nan Astley)
 Othello (als Lulu )
 In the Beginning (2000) (als Young Rebeccah)

Film 
 Snow White and the Huntsman (2012) - Anna
 Centurion (2010) - Druzilla
 Redemption Road (2001) (als Becky)
 The Triumph of Love (2001) (als Hermidas/Corine)
 Another Life (2001) (als Avis Graydon)
 Complicity (2000) (als Claire)
 Maybe Baby (2000) (als Joanna)
 Still Crazy (1998) (als Clare Knowles)

Externe links 
 Officiële site

Brits filmacteur
Brits televisieacteur
Leopold Gassmann

Florian Leopold Gassmann (Brüx, sinds 1945 Most, 3 mei 1729 – Wenen, 20 januari 1774) was een Boheems componist. Hij is bekend geworden door zijn werk in Wenen, onder andere als balletcomponist. In 1766 nam hij Antonio Salieri mee naar Wenen en werd zijn leermeester.

In Bohemen genoot hij in zijn jeugd onderwijs bij Johann Vorobil. Rond 1742 vertrok Gassmann naar Italië en was enige tijd leerling van Padre Martini te Bologna. Hierna trok hij verder naar Venetië. Hier schreef hij onder meer zijn opera Merope (1757); tot 1762 zou hij er jaarlijks een opera verzorgen. Het succes dat hij hiermee behaalde, klonk door tot in Wenen, zodat in 1764 kamercomponist van keizer Jozef II en opvolger van Christoph Willibald Gluck aan het Weense theaterorkest werd. In 1772 werd Gassmann hofkapelmeester aan het Weense hof. Hij kwam twee jaar later door een verkeersongeluk om te leven.

Leopold Gassmann schreef meer dan 50 symfonieën, 25 opera's en vele werken op het gebied van de sacrale muziek en kamermuziek. Met zijn muziek kondigt Gassmann de Wiener Klassik aan.

Boheems componist
Oostenrijks componist
Klassiek componist
DNA-virus

Een DNA-virus is een virus dat desoxyribonucleïnezuur (DNA) bevat als erfelijk materiaal, dit in tegenstelling tot de RNA-virussen.

De DNA-virussen worden als volgt onderverdeeld:
ssDNA-virussen
dsDNA-virussen

De afkorting ss staat voor single strand, het betreft hier een enkele DNA-streng en dus geen dubbele helix.

De afkorting ds staat voor double strand, het betreft hier een dubbele DNA-streng en vormt een dubbele helix zoals gebruikelijk bij de meeste organismen.

Voorbeeld
Humaan papillomavirus

Zie ook 
 Classificatie en evolutie

Virus