James Whale

James Whale (22. juli, 1889. – 29.5., 1957.) je revolucionarni hollywoodski reditelj poznat po svom radu u okviru horor žanra u kome je dao monumentalna ostvarenja kao što su Fankenstein, Bride of Frankenstein i SF klasik The Invisible Man .

Biografija 
Whale je rođen u Dudleyu u Engleskoj kao šesto od sedmoro dece radničke porodice. Smatrali su da nije dovoljno jak da, kao njegova braća, radi u teškoj industriji i počeo je da radi kao obućar, ali je uporedo pohađao nastavu iz umetnosti.

Godine 1915. sa Prvim svetskim ratom bio je u vojsci kao potporučnik. Avgusta 1917. zarobljen je i za vreme zarobljeništva nastavio je da crta i otkrio je pozorišni talenat.

Sa potpisivanjem mira odlazi u Birmingham i započinje profesionalnu pozorišnu karijeru. Godine 1928. ponuđeno mu je da režira tada nepoznatu dramu R. C. Sherriffa Journey’s End  u kojoj je glumio mladi i tada, takođe, nepoznati Laurence Olivier. Predstava je doživela uspeh i prebačena je na West End, gde je glavnu ulogu igrao Colin Clive (koji će kasnije igrati dr. Frankensteina u Whaleovim filmovima). Predstava je imala oko 600 repriza. Whale je pozvan da režira istu predstavu na Broadwayu, kao i hollywoodsku filmsku verziju.

Hollywood 
Godine 1930 je snimio Journey’s End, koji je bio prva britansko-američka tonska koprodukacija. Iste godine režirao je Hughesov film Hell’s Angels zajedno sa Howardom Hugesom i Edmundom Gouldingom (Whale i Goulding nisu potpisani kao reditelji).

Svoj prvi film sa Universalom je snimio 1931. - Waterloo Bridge. Iste godine snima jedan od svojih najznačajnijih filmova Frankenstein. Frankenstein je jedan od prvih filmova u kojima se kamera kreće kroz kadar (što ukazuje na veliki utican nemačkog nemog filma, posebno F. W. Murnaua na Whalea]]). Film, u čiju produkciju je uloženo oko 291.000$ zaradio je oko 10 miliona samo od prikazivanja u SAD. Slede ogromni uspesi sa filmovima Bride of Frankenstein i The Invisible Man. Filmovi su doneli veliki uspeh ne samo studiju, već i glumcima i glumicama, kao što su Gloria Stuart, Colin Clive, Elsa Lanchester, Boris Karloff i Claude Rains, koje je Whale poznavao još u Engleskoj i lično odabrao za uloge u njegovim filmovima.

Whale je režirao i klasike kao što su The Old Dark House (1932), Show Boat (19336) i The Man in the Iron Mask. Neuspeh je doživeo sa filmom The Road Back , koji je nastavak priče Im Westen nichts Neues (Na zapadu ništa novo), zato što je film ponovo montiran i skraćen uprkos Whaleovom protivljenju. Posle filma The Man in the Iron Mask nije snimio nijedan uspešan film. Poslednji film je snimio 1949. godine, posle pauze od 8 godina, ali film nikada nije prikazan. Posle filmske rediteljske karijere, Whale se vratio 1944. na Broadway gde je režirao predstavu Hand in GloveU svojim poslednjim danima Whalea su proganjala sećanja, posebno na ratne dane. Živeo je povučen od sveta i patio je od depresije. Konačno, u svojoj 67. godini počinio je samoubistvo udavivši se u bazenu 29. maja, 1957. Okolnosti njegove smrti nisu bile razjašnjenje do 1987. godine, kada je njegov životni partner, producent David Lewis objavio postojanje Whaleove oproštajne poruke. Poruka je glasila: „Budućnost je samo starost, bolest i bol… Moram imati mir i ovo je jedini način. “

Whale je živeo otvoreno kao gej u vreme kada su u Hollywoodu mnogi krili svoju seksualnu orijentaciju. Bio je tema filma Gods and Monsters (1998) u kome ga glumi Sir Ian McKellen. Film je snimljen prema romanu Father of Frankenstein Christophera Brama. Roman i knjiga, premda se bave problemima sa kojima se Whale suočava u poslednjim danima svog života, nisu u potpunosti biografski.

Godine 2002. u njegovom rodnom Dudleyu podignuta je memorijalna statua Jamesu Whaleu. Statua predstavlja filmsku rolnu sa ugraviranim likom Frankensteinovog čudovišta i sa imenima njegovih najznačajnijih filmova.

 Filmografija 
 
 Journey's End (1930)
 Waterloo Bridge (1931)
 Frankenstein (1931)
 The Impatient Maiden (1932)
 The Old Dark House (1932)
 The Kiss Before the Mirror (1933)
 The Invisible Man (1933)
 By Candlelight (1933)
 One More River (1934)
 Bride of Frankenstein (1935)
 Remember Last Night? (1935)
 Show Boat (1936) 
 The Road Back (1937)
 The Great Garrick (1937)
 Sinners in Paradise (1938)
 Wives Under Suspicion (1938)
 Port of Seven Seas (1938)
 The Man in the Iron Mask (1939)
 Green Hell (1940)
 They Dare Not Love (1941)
 Hello Out There'' (1949) [nije prikazan]

Vanjske veze 
 
 James Whale's Gravesite
 James Whale: A History of Horror 
 James Whale na AllMovie.com
 James Whale – kratka biografija na sajtu filma Gods and Monsters

Whale, James
Whale, James
Whale, James
Whale, James
Whale, James