Oegstgeest

Oegstgeest () is een plaats en gemeente in de Nederlandse provincie Zuid-Holland en buurgemeente van Leiden. De gemeente telt  inwoners (, bron:CBS) en heeft een oppervlakte van 7,97 km². Binnen de gemeentegrenzen liggen geen andere kernen.

Aangrenzende gemeenten

De naam Oegstgeest 
Het gedeelte geest in de naam verwijst naar de geestgronden, waarvan weinig over is gebleven omdat die in de zeventiende eeuw werden afgegraven ten behoeve van de stadsuitbreidingen van Leiden.

De oudste aangetroffen spelling, in een kopie van een goederenlijst van de Sint-Maartenskerk te Utrecht uit de tiende eeuw luidt "Osgeresgeest". Dit was een Friese spelling van de oorspronkelijke naam *Ansger-es-gaist. In het Fries veranderde /ans/ in /ōs/; dezelfde klankverandering is te zien in het aan Fries verwante Engels, waar de oudere vorm *gans- veranderde in goose. Naderhand begrepen de bewoners de naam niet meer en associeerden die met oogst of oost en verbasterden hem derhalve tot Oegstgeest en Oostgeest. De oorspronkelijke betekenis luidt dus: ‘akker op geestgrond, die toebehoort aan Osger’.

In de Middeleeuwen sprak men overigens ook wel van de kerk van Kerckwerve, als men de Oegstgeester parochiekerk bedoelde (later het Groene Kerkje).

Geschiedenis 
Oegstgeest ligt in een van de vroegst bewoonde delen van het kustgebied. De vroegste sporen van bewoning zijn, in 1946, aangetroffen in een uitloper van een strandwal in de Elsgeesterpolder, waar in de tweede eeuw na Christus een Bataafse nederzetting gevestigd was. In 2010 troffen studenten van de archeologie-faculteit van de Universiteit Leiden de resten aan van een brug die de twee Rijnoevers tussen 500 tot 700 na Christus met elkaar moet hebben verbonden.

Het is niet zeker of het grondgebied van Oegstgeest ook hierna constante bewoning heeft gekend. In de negende eeuw stond op de plaats van het huidige Groene Kerkje een volgens de legende door Willibrord gewijd kerkje. De aanwezigheid van dit kerkje en van bezittingen van de Sint-Maartenskerk te Utrecht doen vermoeden dat zich hier een voor die tijd tamelijk dichte bevolking bevond.

Van de elfde tot de veertiende eeuw heeft Oegstgeest een periode van vooruitgang beleefd, die werd onderbroken toen Leiden als stad opkwam. Door belemmering 'van nering en ambacht' en het weren van bebouwing op zekere afstand van Leiden werd Oegstgeest in zijn ontwikkeling gestuit. Uit deze tijd dateren de kastelen Oud-Poelgeest en Endegeest. Het in 1863 afgebroken coulissenkasteel Abspoel dateerde waarschijnlijk uit een latere periode.

De ambachtsheerlijkheden Oegstgeest en Poelgeest die al in de tiende eeuw worden genoemd, werden in 1399 verenigd, omdat zij door de achteruitgang van de bevolking hun belasting aan de graaf van Holland niet meer konden voldoen. De grenzen van Oegstgeest liepen tot de negentiende eeuw tot de wallen en singels van Leiden. In de negentiende en twintigste eeuw moest Oegstgeest steeds meer grond afstaan aan de zich snel uitbreidende stad Leiden.

Oegstgeest bestond tot het begin van de twintigste eeuw uit verschillende losse kernen: De Kerkbuurt of het Oude Dorp (bij het Groene Kerkje), de Leidse Buurt, onderverdeeld in de Pen (bij de Beukenhof) en de Punt (bij het kruispunt Rhijngeesterstraatweg/Geversstraat), de Poelgeesterbuurt of de Kwaak (bij kasteel Oud-Poelgeest), de Mors (in gedeelten geannexeerd door Leiden in resp. 1896, 1920 en 1966) en tot slot de Bazar en de Rijsjes (sinds 1966 behorende bij Rijnsburg).

Tussen deze buurten waren hooguit wat verspreid liggende huizen en boerderijen te vinden. Pas na 1900 ging men de tussenliggende gebieden bebouwen. Eerst het Wilhelminapark (1898-1906), vervolgens het Prins Hendrikpark (rond 1915), het Julianapark, Oranjepark en Emmapark (1920-1950), Buitenlust ofwel de Indische Buurt (1925) en de buurten bij de Grunerie en tussen Emmalaan en Lange Voort (jaren 50). In de jaren 70 bereikte men het Oegstgeesterkanaal. Daarna verrees Haaswijk en de Morsebel in de jaren 80 en 90. In de eerste jaren van de 21e eeuw is de nieuwste wijk Poelgeest gebouwd, gelegen tussen kasteel Oud-Poelgeest en de Merenwijk van Leiden. In 2006 is begonnen met de bouw van de wijk Nieuw-Rhijngeest ten westen van de snelweg A44.

Geografie 
Oegstgeest grenst aan de noordkant aan Warmond (gemeente Teylingen), ten oosten en aan de zuidkant aan Leiden en aan de westkant grenst het dorp aan de Oude Rijn en Rijnsburg (gemeente Katwijk).

Politiek 
De gemeenteraad van Oegstgeest bestaat sinds 2022 uit 21 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1994:

College van B&W
Het college 2022-2026 bestaat uit een coalitie van D66, Progressief Oegstgeest en Hart voor Oegstgeest.
De samenstelling van het college is als volgt:
 Burgemeester Emile Jaensch;
 Wethouder Tim van Tongeren (PrO);
 Wethouder Elfred Bus (D66);
 Wethouder Kees Oudendijk (HvO).

Onderwijs 
Basisonderwijs
 O.B.S. De Vogels
 O.B.S. Gevers-Deutz Terwee
 Openbare Daltonschool Oegstgeest
 Openbare Montessori basisschool
 P.C. Hofdijckschool
 P.C. Joris de Witteschool
 R.K. Jenaplanschool De Kring
 locatie Rembrandt
 locatie Willibrord
 C.B.S De Lichtwijzer
 Brede School Rhijngeest (algemeen bijzonder neutraal)
 Winford College, particulier basisonderwijs.
Voortgezet onderwijs
 Het Rijnlands Lyceum Oegstgeest
Teylingen College Duinzigt
 Wellant College Oegstgeest
Speciaal onderwijs
 Prof. Dr Leo Kannerschool

Cultuur

Sport en recreatie 
Oegstgeest kent twee voetbalverenigingen: FC Oegstgeest en ASC. Bij de laatste kan ook gecricket worden. Oegstgeest heeft een golfclub; Oegstgeester Golf Club of OGC, FIKS is de korfbalvereniging. LOHC verzorgt het hockey en OLTC het tennissen in de gemeente. Bij zwembad Poelmeer kan er gezwommen en gewaterpolood worden bij Vivax. Ook zijn er diverse binnensporten zoals Volleybal Club Oegstgeest, Basketbal Vereniging Oegstgeest en Pecos tafeltennis. Dan is er de IJsclub Oegstgeest, opgericht in 1893, de club beschikt over een natuurijsbaan op de voormalige ezeltjesweide bij kasteel Oud-Poelgeest. Daarnaast zijn er in Oegstgeest drie Scoutingverenigingen: Scouting Shawano's (land-scouting voor jongens en meisjes), Scouting Derja (land-scouting voor jongens en meisjes) en Scouting Sagara Satrya’s (water-scouting voor jongens en meisjes).

Qua natuurrecreatie is er de Kagerzoom en de Klinkenbergerplas.

Museum 
Corpus is een museum over het menselijk lichaam. Het is gevestigd in een gebouw in de vorm van een 35 meter grote reus, en werd op 14 maart 2008 geopend door koningin Beatrix.

Monumenten 
Een deel van Oegstgeest is een beschermd dorpsgezicht: omgeving Wilhelminapark en geesten. In de gemeente zijn er een aantal rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten, en oorlogsmonumenten, zie:
 Lijst van rijksmonumenten in Oegstgeest
 Lijst van gemeentelijke monumenten in Oegstgeest
 Lijst van oorlogsmonumenten in Oegstgeest

Kunst in de openbare ruimte 
In de gemeente Oegstgeest zijn diverse beelden, sculpturen en objecten geplaatst in de openbare ruimte, zie:
 Lijst van beelden in Oegstgeest

Bekende inwoners

Geboren in Oegstgeest 
 Dick Blok (1925-2019), mediëvist
 Hans Blokland (1943), ambtenaar en politicus (GPV, ChristenUnie)
 Jacqueline Blom (1961), actrice
 Kees Bol (1916), kunstenaar
 Hans Maarten van den Brink (1956), schrijver en journalist
 Freek van de Graaff (1944-2009), roeier
 Marijke Haverkorn (1974), astronoom
 Jan (C.M.) Juffermans (1944 - 2011), kunstcriticus
 Jan P. Juffermans (1945), duurzaamheidsactivist
 Aad Kosto (1938), politicus (PvdA)
 Theo Maassen (1966), acteur en cabaretier
 Lucia Marthas (1956), choreografe 
 Henk Noort (1899-1990), zanger
 Herbert Nouwens (1954), beeldhouwer
 Daan Olivier (1992), wielrenner
 Thomas Rueb (1986), onderzoeksjournalist, publicist en tv-presentator
 Leander Schlegel (1844-1930), componist en pianist
 Diederik Stapel (1966), wetenschapper
 Maarten van Traa (1945-1997), politicus (PvdA)
 Sem Veeger (1991), actrice
 Jan Verboog (1918-1943), militair
 Henk Wamsteker (1936), roeier
 Ymke Wieringa (1989), televisiepersoonlijkheid
 Agaath Witteman (1942), theatermaakster en politica
 Henk de Wolf (1893-1955), gewichtheffer
 Jan Wolkers (1925-2007), schrijver (van onder meer Terug naar Oegstgeest) en beeldend kunstenaar

Woonachtig geweest 
Alfabetisch op familienaam
 Philips van Almonde (1644-1711), opperbevelhebber Nederlandse vloot
 Ariane Amsberg (1930-2016), actrice, auteur en feministe
 Frédéric Bastet (1926-2008), literator, biograaf, archeoloog, schrijver, essayist en dichter
 Jan Cornelis Baumann (1884-1954), burgemeester
 René Descartes (1596-1650), Frans filosoof en wiskundige, woonde in 1642 tijdelijk op kasteel Endegeest
 Johan Ferrier (1910-2010), voormalig premier en president van Suriname
 Gerrit Jan Heering (1879-1955), remonstrants hoogleraar
 F.B. Hotz (1922-2000), schrijver en jazztrombonist
 Frans Kokshoorn (1920-2007), acteur
 Fik Meijer (1942), hoogleraar oude geschiedenis, onderwaterarcheoloog, schrijver
 Rudolph Pabus Cleveringa (1894-1980), rechtsgeleerde
 Carel Polak (1909-1981), Nederlands politicus, hoogleraar in Wageningen en Leiden
 Henk Wesseling (1937-2018), historicus, hoogleraar in Leiden, afstudeerbegeleider van kroonprins Willem-Alexander
 Cornelius Ludovicus de Wijkerslooth (1789-1851), bisschop, filantroop

Leefbaarheid 
Oegstgeest eindigde in 2014 eerste in een onderzoek van de Volkskrant naar de 'beste' gemeente op basis van leefcriteria als huizenprijzen, criminaliteit, armoede en voorzieningen (winkels, onderwijs en medische zorg e.d.). Het dagblad beoordeelde hierbij 400 gemeentes.

Straatnaamborden 
De straatnaamborden hebben in Oegstgeest een gele tekst op een rode achtergrond, duidelijk anders dan bijvoorbeeld in Leiden (witte tekst op een blauwe achtergrond), zodat men in het grensgebied overal gemakkelijk ziet in welke van de twee gemeenten men zich bevindt.
Zie ook het straatnamenboek over Oegstgeest.

Zie ook 
 Omroepzendmast aan de Kwaaklaan in Oegstgeest

 
Plaats in Zuid-Holland