13 (liczba)



W matematyce 
 13 jest szóstą liczbą pierwszą, następującą po 11 i poprzedzającą 17
 13 jest siódmą liczbą Fibonacciego
 13 jest większą z liczb bliźniaczych (11, 13)
 13 jest liczbą pierwszą Chena
 13 jest liczbą szczęśliwą
 13 jest liczbą wesołą
 13 jest najmniejszą nietrywialną liczbą pierwszą, która czytana wspak jest również liczbą pierwszą (w piśmiennictwie anglojęzycznym stosowane jest dla takich liczb określenie emirp)
 13 jest liczbą Ulama
 13 jest jedną z trzech znanych liczb pierwszych Wilsona (5, 13, 563)
 13 jest liczbą przylegającą
 13 jest liczbą Protha
 13 jest liczbą deficytową
 13 jest liczbą bezkwadratową
 13 jest liczbą pierwszą sześcienną w postaci 
 13 jest dolną granicą rozwiązania problemu Grahama-Rothschilda
 13 jest palindromem liczbowym, czyli może być czytana w obu kierunkach, w pozycyjnym systemie liczbowym o bazie 3 (111) oraz bazie 12 (11)
 13 należy do dwóch trójek pitagorejskich (5, 12, 13), (13, 84, 85).

Liczba 13 w nauce 
 liczba atomowa glinu
 obiekt na niebie Messier 13
 galaktyka NGC 13
 planetoida (13) Egeria
 kometa krótkookresowa 13P/Olbers

Liczba 13 w historii 
 Trzynaście kolonii brytyjskich w Ameryce Północnej, z których powstało tyleż pierwszych stanów USA
 Wojna trzynastoletnia

Liczba 13 w kulturze 
 trzynastozgłoskowiec – najczęściej używany format wiersza polskiego
 13 bajek z królestwa Lailonii dla dużych i małych – zbiór filozoficznych przypowieści Leszka Kołakowskiego
 Trzynaste piórko Eufemii – tytuł książki Macieja Wojtyszki
 Trzynastego – piosenka Kasi Sobczyk i Czerwono-Czarnych (muzyka: Ryszard Poznakowski, słowa: Janusz Kondratowicz)
 Trzynasty występek – tytuł opowiadania Edmunda Niziurskiego
 13 posterunek – popularny polski sitcom
 13 demonów Scooby Doo – serial animowany
 Piątek, trzynastego – amerykański horror
 XIII Księga Pana Tadeusza – pornograficzna parodia, przypisywana Aleksandrowi Fredrze
 XIII – seria komiksowa stworzona przez Jeana Van Hamme (scenariusz) i Williama Vance'a (rysunki)
 XIII Mystery – poboczny cykl serii komiksowej stworzonej przez Jeana Van Hamme (scenariusz) i Williama Vance'a (rysunki)
 Trzynaście – powieść kryminalna Marcina Świetlickiego
 Trzynaście kotów – antologia opowiadań o kotach autorstwa polskich pisarzy science fiction i fantasy, z czarnym kotem na okładce
 Trzynastka – postać z serialu Dr House
 13 – album Blur
 13 – album The Doors
 13 – album Waldemara Kasty
 13 – album Six Feet Under
 13 – album Black Sabbath
 TH1RT3EN – album Megadeth
 Black 13 – utwór zespołu Exodus z płyty Blood In, Blood Out
 Trzynaście powodów – amerykański serial emitowany na platformie Netflix. Powstał na podstawie powieści Jaya Ashera o tym samym tytule.
 Trzynaście (na szczęście) – książka poetycka Krzysztofa Ogonowskiego obejmująca trzynaście obrazów i wierszy nagrodzonych na Międzynarodowym Biennale Malarskim we Władywostoku w 2013 roku. Zbiór dotyczy końca współczesnej cywilizacji i początku kształtowania się nowego okresu.

W kalendarzu 
13. dniem w roku jest:
 w kalendarzu gregoriańskim (aktualnie używany kalendarz w Polsce) to 13 stycznia,
 w kalendarzu juliańskim to 13 stycznia, który do roku 2100. wypada w kalendarzu gregoriańskim 26 stycznia,
 w kalendarzu żydowskim to 13 Nisan,
 w kalendarzu muzułmańskim to 13 muharram.
Zobacz też co wydarzyło się w roku 13, oraz w roku 13 p.n.e.

W Biblii 

Liczba 13 wspomniana jest w Biblii 23 razy:
 13 Adar mieli zginąć Żydzi w Babilonie (Est 3,13; Est 8,12; Est 9,1; Est 9,17; Est 9,18)
 13 dnia pierwszego miesiąca wydano dekret królewski nakazujący zgładzenie Żydów w Babilonie (Est 3,12)
 13 roku królowie Sodomy, Gomory, Admy, Seboim oraz Soar zbuntowali się przeciw Kedorlaomerowi (Gen 14,4)
 13 lat miał Izmael, kiedy został obrzezany (Gen 17,25)
 13 młodych cielców(Lb 29,13) oraz trzynaście miar najczystszej mąki (Lb 29,14) ma być złożonych w ofierze podczas pierwszego dnia święta Namiotów
 13 miast otrzymali potomkowie Aarona (Joz 21,4; Joz 21,19)
 13 miast otrzymali potomkowie Gerszona (Joz 21,6; Joz 21,33; 1Krn 6,47)
 13 miast otrzymali potomkowie Beniamina (1Krn 6,45)
 13 lat budował Salomon swój pałac (1Krl 7,1)
 13 los padł na Chuppę (1Krn 24,13)
 13 było braci i synów Chosy (1Krn 26,11)
 13 roku panowania Jozjasza, Jahwe zwrócił się do Jeremiasza (1Jr 1,2; 1Jr 25,3)
 13 łokci miała głębokość bramy wschodniej Świątyni Jerozolimskiej w wizji proroka Ezechiela (Ez 40,11)

Nieszczęśliwa trzynastka  
Istnieje wiele teorii dlaczego liczba 13 oraz piątek trzynastego są uważane za nieszczęśliwe:
 pierwotni ludzie potrafili liczyć tylko do 12 (10 palców i 2 nogi) i pierwsza wyższa liczba 13 była symbolem czegoś strasznego i niemożliwego do zrozumienia,
 Kodeks Hammurabiego miał nie zawierać 13 prawa, jednakże w oryginalnym kodeksie prawa nie były numerowane,
 starożytni Egipcjanie wierzyli, że 13 etapem życia człowieka jest życie wieczne, co z czasem uległo zniekształceniu jak symbol śmierci i nieszczęścia,
 mitologia nordycka opisuje ucztę na której do dwunastu biesiadników dołączył Loki, który doprowadził do śmierci Baldura,
 starożytni Rzymianie uważali 13 za symbol śmierci, zniszczenia oraz nieszczęścia,
 podczas Ostatniej Wieczerzy przy stole zasiadało 13 osób (Jezus i dwunastu apostołów),
 Templariusze zostali uwięzieni w piątek 13 października 1307 roku, i pamięć tego dnia przetrwała jako symbol nieszczęścia (teoria ta została rozpropagowana przez książkę Kod Leonarda da Vinci),
 publikacja książki Thomasa Lawsona „Friday, the Thirteenth” w 1907 roku, spowodowała pojawienie się przesądu. 
Przesąd związany z 13 pojawił się dopiero w XVIII lub w końcu XIX wieku. Wiara w piątek 13. jako szczególnie nieszczęśliwy dzień jest najbardziej rozpowszechnionym przesądem w Stanach Zjednoczonych i jest obecna w innych krajach cywilizacji zachodniej.

Szczęśliwa trzynastka  
 we Włoszech 13 jest postrzegana jako szczęśliwa liczba

Zobacz też 
 dzielnik i cechy podzielności
 triskaidekafobia
 purim

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 

0013
Przesądy