alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Empirestijl

Empire is de naam voor een Franse neoclassicistische kunststroming en bouw- en interieurstijl uit het begin van de 19e eeuw.

Geschiedenis 
De empirestijl is oorspronkelijk een zuiver Franse stijl die in Parijs is ontstaan. De stijl bloeide na de Franse Revolutie: Frankrijk likte zijn wonden en Parijs kende een langzame herstelperiode. In een woelig politiek milieu wist Napoleon Bonaparte het tot staatshoofd van Frankrijk te schoppen; hij werd de eerste keizer der Fransen. Hij probeerde opnieuw een groot keizerrijk te veroveren zoals Julius Caesar dat hem voordeed.

Napoleon won de ene na de andere veldslag en kende een grote populariteit. Hij bouwde een imago op van veldheer, en liet zich omringen met kostbaarheden in een nieuwe stijl, het empire. De stijl is dus genoemd naar het keizerrijk, in het Frans empire, natuurlijk op de Franse manier uitgesproken. De keizer hielp mee de stijl te ontwikkelen en informeerde geregeld naar de productie van meubilair en kunst. Hij overlaadde de oude manufacturen met bestellingen voor stoffen en meubilair. In deze periode kende Lyon een grote zijdeproductie; sommige van deze fabrikanten bestaan nog steeds. Empire is duidelijk in de eerste plaats een interieurstijl, voor de betere burgers. Napoleon liet de Franse kastelen en paleizen aankleden in deze moderne stijl.

Stijlkenmerken 
Napoleon was een bewonderaar van de Egyptische cultuur, vandaar dat in de empirestijl elementen en patronen uit de oud-Egyptische en Romeinse bouwkunst werden toegepast. Hij deed inspiratie op tijdens zijn veldslagen en roofde vele kunstschatten uit het land om ze naar Parijs te brengen.

De stijl is verwant aan de classicistische Lodewijk XVI-stijl. Typerend zijn het gebruik van verguldingen, militaria, sfinxen, palmetten en felle, rijke pastelkleuren. Napoleon liet overal waar hij kwam de lokale burgerij kennismaken met zijn empirestijl. Zodoende kende de stijl een korte maar heftige bloeiperiode in Europa. Als reactie op het empire ontstonden later in de 19e eeuw de neogotiek en het biedermeier.

In de bouwkunst zijn vooral de gevel en raamopeningen kenmerkend.

Collecties 

 verscheidene zalen in het Kasteel van Fontainebleau
 verscheidene zalen in het Kasteel van Versailles
 verscheidene meubels in het Kasteel van Laken
 In het Koninklijk Paleis te Amsterdam bevindt zich een complete collectie empire-meubels uit de tijd van Lodewijk Napoleon, de grootste collectie buiten Frankrijk.
 In het Witte Huis bevinden zich ook empire-meubels

Stijlperiode
Bouwstijl
Neoclassicisme
Festoen

Een festoen of guirlande is een versiering met fruit, bladeren en/of bloemen in de vorm van een slinger die aan de uiteinden omhoog worden gehouden door linten of medaillons. Soms wordt voor de vorm zonder linten aan de uiteinden de term guirlande gebruikt en voor de vorm met linten, manchetten en afhangende uiteinden festoen. 

Naast de horizontale festoen en guirlande bestaat ook de afhangende festoen. Dit is een vorm die op een punt aan een lint is opgehangen en daardoor verticaal afhangt. Het is een veelgebruikt motief in de ornamentkunst. Een voorbeeld van afhangende festoenen is het decoratieprogramma van het Paleis op de Dam in Amsterdam.

De gebruikte thema's voor een festoen of guirlande zijn over het algemeen bloemen, bladeren (loofwerk), ranken en vruchten. Minder vaak komen vormen voor met schelpen of andersoortige objecten.

Toepassing 
Tijdens de renaissance, de barok en de Lodewijk XVI-stijl gebruikte men festoenen en guirlandes in gesneden (hout) of gehouwen (steen) vorm ter versiering van kapitelen, raampartijen, frontons en pilasters (afhangend festoen). Barokkerken zoals de Sint-Michielskerk in Leuven voorzag men van klauwstukken van gebeeldhouwde festoenen.

Vooral rond Kerstmis wordt een guirlande gebruikt als versiering bij een voordeur, trap, op een schouw van een open haard, tafel of dressoir. Hiervoor wordt kerstgroen zoals takken van een dennenboom, buxus of conifeer gebruikt.

Spanguirlande 
In een schildersdoek ontstaan bij het opspannen boogjes in de vezels. Bij het prepareren van het doek met lijm worden deze boogjes in het doek gefixeerd. Aan deze spanguirlandes is te zien of een schilderij nog het originele formaat heeft.

Beeldhouwkunst
Ornament
Flamboyante gotiek

Flamboyante gotiek is een term die wordt gebruikt om de laatste fase van de gotiek (circa 1420-1500) aan te duiden.

In figuurlijke zin betekent flamboyant fonkelend of schitterend. De flamboyante stijl is een stijl met vlamvormige elementen zoals de buitendecoraties die op vele bouwkundige onderdelen werden aangebracht.

Voorbeelden 
Bekende voorbeelden zijn het stadhuis in Brussel, het stadhuis in Leuven en het stadhuis in Middelburg.

Sommige gebouwen zijn van afwerking ook flamboyant zoals de spits van de OLV-kathedraal in Antwerpen.

Gotische architectuur
Empirisch

In de kunst: uit de tijd en stijl van het Empire, zie Empirestijl
 In de wetenschap: proefondervindelijk, in tegenstelling tot theoretisch. Niet gebaseerd op theoretische onderbouwing, maar gebleken uit experimenten, zie empirisch onderzoek, empirisch resultaat
 Filosofische opvatting waarbij waarneming als basis dient voor kennis, zie empirisme.
Fries (kunst)

Een fries is in de kunstgeschiedenis en archeologie de term voor iedere uitgebreide, verhalende voorstelling van mensen, mythologische figuren en/of dieren binnen een duidelijk kader. Friezen hebben vaak een decoratieve functie (hetgeen overigens een diepere betekenis niet per definitie uitsluit) en kunnen op velerlei wijzen en in vele materialen zijn vervaardigd.

Architectonische friezen
De term 'fries' wordt het meest gebruikt als aanduiding voor bekaderde, uitgebreide voorstellingen op gebouwen en monumenten uit, met name, de klassieke oudheid. Deze architectonische friezen kenmerken zich door reliëf. Etruskische tempels (maar ook paleizen) werden door terracotta friezen gesierd, die vaak met behulp van matrices werden vervaardigd. Griekse en Romeinse tempels en monumenten hadden veelal gebeeldhouwde friezen in marmer. Tot de bekendere friezen uit de oudheid behoren de Gigantomachie op het Pergamonaltaar (thans in Berlijn) en het fries van de Zuil van Trajanus te Rome.
In de klassieke bouworden was het fries een onderdeel van het hoofdgestel en bevond zich tussen de architraaf en de kroonlijst. Men spreekt in dit geval van een fries als er sprake is van een doorlopend beeldhouwwerk, dit werd vooral toegepast in de Korinthische orde. Indien de beeldhouwwerken worden onderbroken door een met twee hele en twee halve verticale sleuven versierde steen, (de triglief), spreekt men van metopen (karakteristiek voor de Dorische orde).

Zie ook 
Boogfries
Zuil (bouwkunde).

Architectuur
Oud-Griekse architectuur
Zuil
Fronton (bouwkunde)

Het fronton is in de bouwkunde de bekroning van een gevel, venster of ingang in driehoeks- of segmentvorm.

In de klassieke Griekse en Romeinse bouwkunst werd het fronton vaak in de voorgevel gebruikt om de ingangspartij te benadrukken. Gebouwen die later zijn gebouwd in een classicistische of neoclassicistische stijl, hebben vaak een fronton. Het Paleis op de Dam en Koninklijk Theater Carré in Amsterdam zijn twee voorbeelden hiervan.

Diverse typen 
Het fronton werd in de klassieke Griekse architectuur toegepast.
Bij de barokke architectuur werd ook wel het gebroken fronton toegepast (zie: type 4 en 5). Hierbij werd het middendeel van het fronton niet aangebracht, zodat enkel de linker- en rechterkant van het fronton aanwezig waren als twee driehoekige structuren. Daar tussenin werden dan weer versieringen aangebracht. Een variant van het gebroken fronton is een structuur waarbij geen doorbroken driehoek wordt toegepast, maar een doorbroken fronton met ronde bovenkant, zoals type 3.

Soms worden de woorden "fronton" en "timpaan" door elkaar gebruikt. Een timpaan is ook een versierend element in de architectuur, veelal bij kerken, maar stamt uit de Middeleeuwen.

Vormen van frontons 

Architectuur
Oud-Griekse architectuur
Gevel
Romeinse architectuur
Getordeerd

Met getordeerd of getorst wordt in de bouwkunde bedoeld dat een bepaald voorwerp gedraaid is. 

Het bovenste gedeelte van een getordeerde kolom of een getordeerd bouwwerk is gedraaid ten opzichte van het onderste gedeelte, waardoor een soort 'wringing' ontstaat, vergelijkbaar met de vorm van een kurkentrekker.

Zie ook
 Salomonische zuil
 Gedraaide torenspits

Bouwkunde
Hagioscoop

Een hagioscoop of laag venster is een opening  die lager is geplaatst dan de overige vensters in een kerk of kathedraal. Het is enigszins vergelijkbaar met de squint (schuine kijkspleet in koorboog of doksaal).

Door de hagioscoop kan licht toetreden, maar het venster kan ook bedoeld zijn om de kerkbezoekers zicht te geven op voorwerpen, handelingen of het sacrale binnen de kerk. Mensen die niet in de kerk wensten te komen (bijvoorbeeld kluizenaars vanuit hun verblijfsruimte naast de kerk) of er niet mochten komen (bijvoorbeeld misdadigers, overspeligen en lepralijders) konden zo toch de mis volgen zonder zich onder de kerkgangers te begeven.

Onderdeel van een kerkgebouw
Hoofdgestel

Een hoofdgestel is een breed, horizontaal lijstwerk met bepaalde verhoudingen. De verhoudingen van het hoofdgestel zijn afhankelijk van de stijl waaruit het voortkomt, voornamelijk uit de Griekse en Romeinse bouwkunst.

Een hoofdgestel bestaat uit (van onder naar boven) architraaf, fries en kroonlijst. Het hoofdgestel rust met de architraaf op de kapitelen van de onderliggende zuilen.

Architectuur
Oud-Griekse architectuur
Romeinse architectuur
Ionisch (dialect)

Het Ionisch is een Oudgrieks dialect, dat door de stam van de Ioniërs gesproken werd. Het verspreidingsgebied van het dialect omvatte de westkust van Klein-Azië, de Egeïsche eilanden, Euboea en enkele kolonies aan de Zwarte Zee en in Zuid-Italië. Het Attisch, het meest klassieke Grieks is eigenlijk een vorm van het Ionisch.

Betekenis 
Het Ionisch als schrijftaal is vooral door Homerus gebruikt; hij schrijft in archaïsch Ionisch, dat echter doorspekt is met Eolische vormen en woorden. In de klassieke periode is het vooral belangrijk als de taal van Herodotus en Hippocrates.

Karakteristieken 
Hier volgt een overzicht van de belangrijkste verschillen tussen het Ionisch en het Attisch:

Fonetiek
De oorspronkelijke lange ᾱ (ā) wordt altijd vervangen door η (ē).
Voorbeeld: Ionisch ἱστορίη (historiē) tegenover Attisch ἱστορίᾱ (historiā)(vertaling: onderzoek, geschiedenis)
Verschillen tussen de klinkers in bepaalde woorden.
Voorbeeld: Ionisch τρῶμα, ξεῖνος, μοῦνος (trōma, xeinos, mounos) tegenover Attisch τραῦμα, ξένος, μόνος (trauma, xenos, monos) (vertaling: wonde/ vreemd/ alleen)
σσ (ss) in plaats van ττ (tt)
Voorbeeld: Ionisch θάλασσα (thalassa) tegenover Attisch θάλαττα (thalatta) (Vertaling: zee)
De proto-Griekse labiaal-velair /kw/ wordt soms κ (k) in plaats van π (p)
Voorbeeld: Ionisch ὄκως (okōs) tegenover Attisch ὅπως (hopōs) (Vertaling: hoe?)
Aspiratie blijft soms achterwege (psilosis) 
Voorbeeld: Ionisch ἴκκος, δέκομαι (ikkos, dekomai) tegenover Attisch ἵππος, δέχομαι (hippos, dechomai) (vertaling: paard/ ik ontvang)
Contractie tussen klinkers kan wegblijven   
Voorbeeld: Ionisch γένεα (genea)  tegenover Attisch γένη (genē) (vertaling: soorten) 

Morfologie
Datief Meervoud in de eerste klasse van verbuigingen op -οισι en -ῃσι (-oisi en -ēsi) in plaats van -οις en -αις (-ois en -ais)
Voorbeeld: Ionisch θεοῖσι, γνώμῃσι (theoisi, gnōmēsi) tegenover Attisch θεοῖς, γνώμαις (theois, gnōmais) (vertaling: aan de goden/ door de meningen)
Speciale vormen van het persoonlijk voornaamwoord in de 3e persoon enkelvoud in de genitief, datief en accusatief: ἕο, οἱ, μιν (heo, hoi, min) 
Het  augment in de aoristus en het plusquamperfectum is niet verplicht (vooral bij Homerus)
Soms andere werkwoorduitgangen

Zie ook 
 Ionië
 Ioniërs
 Ionische alfabet
 Ionische Opstand

Oudgrieks dialect
Geschiedenis van Ionië
Geschiedenis van de Egeïsche Eilanden
Spijk



Toponiemen in Nederland 
Spijk (Altena), buurtschap in Noord-Brabantse gemeente Altena
Spijk (Friesland), buurtschap in de Friese gemeente Súdwest-Fryslân
Spijk (Groningen), dorp in de Groningse gemeente Eemsdelta
Spijk (West Betuwe), dorp in Gelderse gemeente West Betuwe
Spijk (Zevenaar), dorp nabij Lobith in Gelderland
't Spijk (Oisterwijk), buurtschap in de Noord-Brabant gemeente Oisterwijk

Kastelen en buitens 
Huis te Spijk (Hofgeest), een voormalig kasteel in Noord-Holland
Huis te Spijk (Spijk), een voormalig kasteel in Gelderland
't Spijk (Leersum), een buitenplaats in Utrecht

Zie ook
Van Speijk (doorverwijspagina)
Laren

Een plaatsnaam:
In Indonesië
Laren (Bumiayu), een bestuurslaag in het regentschap Brebes
Laren (Laren), een bestuurslaag in het regentschap Lamongan
Laren (onderdistrict), onderdistrict
In Nederland
Laren (Gelderland), plaats in de Gelderse gemeente Lochem
Laren (Noord-Holland), plaats en gemeente in Noord-Holland
Laren (hockeyclub), een hockeyclub uit deze plaats
Noordlaren, plaats in de provincie en gemeente Groningen
 Midlaren, plaats in de Drentse gemeente Tynaarlo
 Zuidlaren, plaats in de Drentse gemeente Tynaarlo
De Laren, een buurtschap in de gemeente Veghel, Noord-Brabant
In België
Laren (Lummen), in de Limburgse gemeente Lummen
In Frankrijk
Laires, gemeente in Frankrijk waarvan de Nederlandse naam Laren is
Laren (mythologie), Romeinse huisgoden
Bruine pelikaan

De bruine pelikaan (Pelecanus occidentalis) is een vogel uit de familie Pelecanidae.

Kenmerken
Deze vogel is overwegend zilvergrijs met bruin, met een witte of wit-met-gele kopkap en een kastanjebruine hals. De groenachtige, kale gelaatshuid en de keelzak worden tijdens het broedseizoen feller van kleur. Het verenkleed is bij beide geslachten gelijk. De lichaamslengte bedraagt 100 tot 150 cm en het gewicht meer dan 3,5 kg.

Leefwijze
Deze gedeeltelijke trekvogel gebruikt zijn keelzak als visnet. Pelikanen lijken zwaargebouwde vogels maar door hun lichte skelet valt dat eigenlijk erg mee. Waar andere pelikaansoorten hun prooien in groepsverband zwemmend met hun snavel opjagen en vangen, zijn de bruine pelikanen stootduikers. Van meters hoog nemen ze hun prooi in het water waar en duiken naar beneden. De langs de Peruaanse kust levende bruine pelikaan eet vooral sardines, die daar in groten getale voorkomen. Deze pelikaan is de belangrijkste guanoproducent.

Voortplanting
Beide ouders broeden om de beurt meerdere uren achter elkaar. Meestal worden 1 of 2, soms 3 jongen grootgebracht. Het voedsel wordt eerst door de ouders opgebraakt, maar na een dag of tien halen de jongen het zelf uit de keelzak van hun ouders. Ze broeden in bomen en struiken in mangrovebossen. Een ondersoort, de Peruaanse pelikaan, broedt op de grond.

Verspreiding
De bruine pelikaan komt voor aan de kusten van de Noord- en Midden-Amerika, het Caraïbische gebied en het noorden van Zuid-Amerika.

Er worden vijf ondersoorten onderscheiden:
 P. o. californicus: de westkust van de Verenigde Staten en westelijk Mexico.
 P. o. carolinensis: de Atlantische kusten van de gematigde en tropische Amerika's.
 P. o. murphyi: de westkust van Colombia en Ecuador.
 P. o. occidentalis: West-Indië.
 P. o. urinator: de Galapagoseilanden

Status 
De grootte van de populatie is in 2006 geschat op 300 duizend vogels. Op de Rode lijst van de IUCN heeft deze soort de status niet bedreigd.

Trivia
 Juan Manuel de Ayala, de Spaanse zeeofficier die de Baai van San Francisco in kaart bracht, noemde Alcatraz La Isla de los Alcatraces. De naam Alcatraz is dus gebaseerd op het oude Spaanse woord Alcatraces, dat een leenwoord was uit het Arabisch, al-qatras, wat zeearend betekende. Hij refereerde hiermee aan de bruine pelikaan-soorten die daar veel voorkwamen.

Pelikanen
Dier uit het Neotropisch gebied
Dier uit het Nearctisch gebied
IUCN-status niet bedreigd
675 v.Chr.

Het jaar 675 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Mesopotamië
Koning Phraortes van Medië sluit een alliantie met de Kimmeriërs.
De Elamieten belegeren Babylon, de aanval wordt afgeslagen.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 7e eeuw v.Chr.
714 v.Chr.

Het jaar 714 v.Chr. is een jaartal in de 8e eeuw v.Chr. volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Klein-Azië
Koning Argisthi II (714 - 685 v.Chr.) regeert over de vazalstaat Urartu.
Argisthi II sluit een vredesverdrag met Assyrië en Medië.

Assyrië
Koning Sargon II trekt het Urartische gebied binnen en verovert Musasir.
Sargon II maakt zich meester van het standbeeld van de oppergod Haldi.
De Kimmeriërs plunderen de Urartische steden, Rusa I pleegt zelfmoord.
Koning Uaksatar I (Cyaxares) van Medië betaalt schatting aan Assur.

Geboren

Overleden 

 Rusa I, koning van Urartu

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
820 v.Chr.

Het jaar 820 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Griekenland
De Grieken stichten een overzeese handelskolonie in Al Mina (Syrië).

Libanon
Koning Pygmalion van Tyrus (820 - 774 v.Chr.) bestijgt de troon.

Assyrië
Koning Shamshi-Adad V drijft handel met de Perzen in de streek van Persuash ten zuiden van Kermanshah.
Shamshi-Adad V onderdrukt de opstand van Assur-danin-pal, hij herstelt de onrust in het Assyrische Rijk.

Geboren

Overleden 

Belus II, koning van Tyrus

Jaar in de 9e eeuw v.Chr.
737 v.Chr.

Het jaar 737 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Assyrië
Koning Tiglat-Pileser III verovert het gebied van de Perzen en Meden tot aan de berg Damavand.

Palestina
Koning Pekahia wordt in het paleis van Samaria door een samenzwering vermoord.
Generaal Pekach (737 - 732 v.Chr.) bestijgt de troon van de vazalstaat Israël.
Pekach sluit een bondgenootschap met koning Razin van Damascus.

Geboren

Overleden 

Pekahia, koning van Israël

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
Achaemenes

Achaemenes, Oudperzisch: 𐏃𐎧𐎠𐎶𐎴𐎡𐏁, Haxāmaniš, Oudgrieks:Ἀχαιμένης, Akhaiménēs, Latijn: Achaemenes, is de half-mythische voorouder op wie de afstamming van het koningshuis van het Perzische Rijk van de Achaemeniden terug is te voeren. Achaemenes betekent 'met een vriendelijke ziel'. Van hem is historisch alleen bekend dat hij mogelijk in 681 v.Chr. in Halulina aan de kant van de vijanden van Sanherib streed en dat hij de vader van Teispes was en daarmee de grootvader van Cyrus I.

Het koningsgeslacht van de Achaemeniden is naar hem genoemd, dat zeer rijk was, waardoor hun rijkdom tot een spreekwoord in het oosten is geworden. Zij regeerden de twee eeuwen na hem.

Griekse schrijvers 
Volgens de pseudo-platonische dialoog Alcibiades I (120e) uit de 4e eeuw v.Chr. waren Achaemenes en Hercules zonen van Perseus, zelf Zeus' zoon. Volgens een andere versie was Achaemenes de zoon van Aegeus. Volgens Claudius Aelianus' De Natura Animalium (12.21) uit de 3e eeuw was Achaemenes opgevoed door een adelaar, net als Zal, de vader van Rostam, in de Perzische Shahnameh van Ferdowsi.

Zie ook 
 Manuchehr ('open gezicht'), een mythische voorvader van het Perzische Rijk ttv Zal in de Perzische Shahnameh 

Achaemeniden
Persoon in de 7e eeuw v.Chr.
Sjah van Perzië
560 v.Chr.

Het jaar 560 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Babylonië
Koning Neriglissar (560 - 556 v.Chr.) bestijgt de troon van Babylon.

Egypte
Farao Amasis verslaat de koningen van Cyprus en verwerft daarmee het oppergezag over het eiland.
Amasis krijgt de beschikking over de machtige Cypriotische vloot.

Griekenland
Pisistratus wordt tiran van Athene. Zijn tegenstanders, onder wie Miltiades de Oudere, ontvluchten de stad.
Miltiades sticht een Atheense handelskolonie op de Thracische Chersonesos.
Sparta wordt de machtigste stadstaat met de sterkste militaire macht in Griekenland.

Geboren

Overleden 

Aisopos, Grieks fabeldichter
Amel-marduk, koning van Babylon
 Solon, Grieks wetgever

Jaar in de 6e eeuw v.Chr.
555 v.Chr.

Het jaar 555 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Babylonië
Koning Cyrus II, valt de Meden aan.
Nabonidus stelt zijn zoon Belsazar aan als onderkoning van Babylon en verovert de stad Harran.
Nabonidus herbouwt Harran en herstelt de tempel van de maangod Sin.

Griekenland
Euthidemus wordt benoemd tot archont van Athene.

Geboren

Overleden 

Stesichorus, Grieks lyrisch dichter

Jaar in de 6e eeuw v.Chr.
553 v.Chr.

Het jaar 553 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Babylonië 
Koning Nabonidus trekt met het Babylonische leger op tot de stad Hamath.
Nabonidus begint een veldtocht tegen het koninkrijk Edom, hij laat de koning vermoorden.

Medië 
Koning Astyages probeert de Perzische dreiging af te schudden, Harpagus loopt over naar Cyrus II.

Geboren 
Itoku (553 v.Chr. - 475 v.Chr.), keizer van Japan

Overleden 

Jaar in de 6e eeuw v.Chr.
547 v.Chr.

Het jaar 547 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Perzië 
Cyrus II laat voorlopig Babylonië voor wat het is en trekt op naar Harran en neemt de stad in.
 Croesus van Lydië, opgeschrikt door het verdwijnen van zijn Medische bondgenoot, trekt de grensrivier Halys over.
Belshazzar en Nabonidus van Babylon en Amasis van Egypte gaan een bondgenootschap met Croesus aan, maar Cyrus II geeft de vijand geen kans zich te reorganiseren.
Slag bij Pteria: Cyrus II belegert Croesus in Sardis en neemt hem gevangen. De Perzen nemen daarmee ook Lydië in bezit en komen voor het eerst in contact met de Grieken. Alleen de Lyciërs bieden verbitterd tegenstand, maar spoedig is de hele kust van Klein-Azië (waaronder Ilion) in Perzische handen.
Cyrus II vestigt een garnizoen in Sardis en benoemt Pasargadae tot hoofdstad van het Perzische Rijk.

Griekenland 
Amyntas I van Macedonië (547 - 498 v.Chr.) wordt koning van Macedonië.
Pisistratus weet zich in Athene definitief als tiran te installeren.

Geboren

Overleden 

Alcetas I van Macedonië

Jaar in de 6e eeuw v.Chr.
545 v.Chr.

Het jaar 545 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Perzië 
De vorsten van Cyprus erkennen het oppergezag van Cyrus II.
Bezorgd over de groeiende macht van Cyrus II keert Nabonidus terug naar Babylon, waar grote onrust heerst.
Grieks-Ionische ballingen uit Phocaea, verdreven door de Perzen, vestigen zich op Corsica.
 Bij de verovering van Smyrna wordt de stad door de Perzen volledig vernietigd, omdat ze had geweigerd de Perzen te steunen in hun oorlog tegen de Lydiërs.

Geboren

Overleden 

Thales van Milete, Grieks wetenschapper en filosoof

Jaar in de 6e eeuw v.Chr.
544 v.Chr.

Het jaar 544 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Perzië
Alvorens af te rekenen met Babylon begint Cyrus een veldtocht naar het oosten, via de hoogvlakte van Iran naar de rivier de Oxus tot in Bactrië. Hij voegt daarbij vele gebieden toe aan het Perzische Rijk.
De bevolking van Teos trekt naar Abdera in Thracië om aan de macht van de Perzen te ontkomen.

China
Jing Wang wordt koning van de Zhou-dynastie.

Geboren 
Sun Tzu (544 v.Chr. - 496 v.Chr.), Chinees veldheer en schrijver

Overleden 

Jaar in de 6e eeuw v.Chr.
Angelsaksisch

de Angelsaksen, een verzamelnaam voor de Angelen, Saksen en Juten, Germaanse stammen die in de 5e-6e eeuw Engeland binnenvielen
 het Oudengels, de taal van de Angelsaksen
 de Engelstalige wereld:
 Angelsaksisch model, een maatschappelijk systeem
The Vips

The Vips was een Nederlandse band die werd opgericht in 1963 als The Drifting Four. Omdat er al een band onder deze naam bestond, werd in 1965 de naam veranderd in The Vips.

De formatie werd in 1968 uitgebreid met de uit Suriname afkomstige Robert Stanley, en in datzelfde jaar werd ook de eerste single uitgebracht, Woman Woman/Remember, geschreven door ex-bandlid Will de Meijer. In 1972 kwam de tweede single uit (She's A Good Woman/Don't Let Me Die), ook geschreven door De Meijer. Dit nummer werd een groot succes in Oostenrijk, de band werd uitgenodigd voor een TV-optreden in Wenen, waar ze samen met ABBA opnames maakten.

Toen de derde single flopte en Stanley uit de band stapte werd zangeres Ria Brieffies aan de band toegevoegd. Brieffies kreeg het echter in 1980 te druk met de Dolly Dots om in The Vips te spelen, en Ruth Jacott, een nichtje van Stanley, werd de nieuwe zangeres van de band. Een jaar later was ook zij zo bekend dat ze een solotournee door Duitsland maakte, en zaten The Vips weer zonder zangeres. In 1982 besloten de bandleden met de band te stoppen.

Bandleden 
Overige bezetting periode 1963 - 1982: 
Bert Afink (basgitaar)
 Cees Oud (toetsinstrumenten)
 Kees Beentjes (drums)
 Henk Vasbinder (toetsinstrumenten)
 Leo Van Etten (gitaar)
 Michel Schutte (gitaar)
 Ak Hartman (gitaar), Ad Loos (basgitaar)
 Arthur Irrgang (toetsinstrumenten)
 Bert Valkering (toetsinstrumenten)
 Charles Portier (gitaar), Gonny Breed (zang)
 Jan Wolters (toetsinstrumenten)
 Jur Bremer (toetsinstrumenten)
 Lilian Stap (zang)
 Nino Salvo (gitaar)
 Ronald Sai-a-Tjin (gitaar).
 Will de Meijer (gitaar)
 Hannes de Waard (gitaar)
 Jan Spruit (slagwerk)

Vips, The
Kandelaber

Een kandelaber is een grote kandelaar of luchter met meerdere armen. De kandelaber is meestal uitbundig van versieringen en vorm. 

De termen kandelaberen en kandelaren worden ook gebruikt bij het snoeien van bomen.

Huishouden
Verlichting
Kapiteel

Een kapiteel of kopstuk is de bekroning, kopstuk of bovenbeëindiging van een zuil, pijler of pilaster, in de regel om de last of kracht op een smaller draagvlak over te brengen, veelal voorzien van beeldhouwwerk.

Aan de onderzijde van het kapiteel vormt de astragaal de verbinding met de zuilschacht.

Onderscheid naar vorm 
Kapitelen kunnen naar vorm worden onderverdeeld in:
 Tektonisch kapiteel: kapiteel met een abstracte geometrische vorm.
 Bladkapiteel of bladwerkkapiteel: kapiteel met gestileerde bladeren.
 Iconisch kapiteel: kapiteel waarop dieren en/of mensen zijn afgebeeld.

Vormen van het tektonisch kapiteel zijn: het teerlingkapiteel, het trapeziumkapiteel en het korfkapiteel. Vormen van het bladkapiteel of gestileerd bladwerkkapiteel zijn: het knopkapiteel, bladkelkkapiteel, Maaskapiteel, koolbladkapiteel en waterbladkapiteel. Iconische kapitelen worden soms onderverdeeld in zoölogische en antropomorfische kapitelen. Onder die laatste categorie vallen kapitelen met Bijbelse of historische afbeeldingen of met taferelen uit het dagelijks leven.

Gebruik van kapitelen 
In de klassieke architectuur vertelt het beeldhouwwerk dat het kapiteel siert, uit welke orde van de klassieke bouwkunst het bouwwerk afkomstig is: de Toscaanse, Dorische, Ionische, Korinthische of composiet. In de Griekse en Romeinse bouwkunst dienden alle verhoudingen en de vormen te voldoen aan de strenge regels van de bouworden.

In Mesopotamië maakt men gebruik van het zogenaamde vorkkapiteel. Hierbij wordt de balk omsloten door de kolom, zodat de constructie beter bestand is tegen horizontale krachten, zoals aardbevingen.

In de Middeleeuwen werden de bouworden vaak niet meer streng toegepast, zoals in de klassieke bouwkunst gebruikelijk was, en ontstonden er een verscheidenheid aan typen kapitelen. Zo ontstonden er in de romaanse architectuur een verscheidenheid aan romaanse kapitelen, waaronder vormen van het tektonisch kapiteel, bladwerkkapiteel en iconische kapiteel.

In sommige kerken werden de kapitelen benut als biblia pauperum ("armenbijbels"). In de kapitelen werden afbeeldingen uitgehakt die Bijbelse verhalen, scènes uit heiligenlevens of andere verhalen uitbeelden. Een voorbeeld hiervan is te vinden in de Basiliek van Vézelay, waar in bijna elk kapiteel in het schip een stichtelijke afbeelding is uitgehakt. De kooromgangskapitelen van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek in Maastricht daarentegen, evenals de westwerkkapitelen van de Sint-Servaasbasiliek in dezelfde stad, bevinden zich in delen van de kerk die niet toegankelijk waren voor het gewone kerkvolk en zijn qua thematiek dan ook veel moeilijker te duiden.

 
Zuil
Architectuur
Onderdeel van een kerkgebouw
Oud-Griekse architectuur
Keperboog

Een keperboog of mijterboog is een boog of overwelving in driehoeksvorm, zoals de heraldische keper. Bij een keperboog bestaan de schuine zijden uit één steen, dit in tegenstelling tot andere bogen, die uit meerdere stenen bestaan. De overspanning is dan ook een stuk kleiner in vergelijking met andere bogen.

Deze overspanning werd gebruikt voor kleine ramen en nissen, in de Middeleeuwen werd ze toegepast als kaarsnis.

In de expressionistische baksteenarchitectuur wordt de keperboog ook vaak toegepast, bijvoorbeeld in het werk van Dom Bellot.

Etymologie
Etymologisch is het woord keper afkomstig van het Latijnse caper, dat 'bok' betekent, zowel in de zin van het dier als het werktuig. Als zodanig is het vergelijkbaar met de chevron, die dezelfde vorm heeft en via het Frans van hetzelfde woord afstamt. Het woord keper is oorspronkelijk in de Nederlandse taal gekomen als bouwkundige term voor een schuingeplaatste balk in een dakconstructie (zie keper (dak)). Het woord keper wordt nog in de Nederlandse taal gebruikt in de uitdrukking: "Op de keper beschouwd", wat zoveel betekent als: "heel nauwkeurig bekeken". Keper verwijst hier naar het visgraatmotief in een geweven stof. Om dit motief te kunnen bekijken, moet je heel nauwkeurig kijken. 

Bouwkundig onderdeel
126

Het jaar 126 is het 26e jaar in de 2e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië
 Keizer Hadrianus laat bij het stadje Tibur (huidige Tivoli) zijn residentie Villa Adriana bouwen, op het landgoed worden thermen en uitgestrekte tuinen aangelegd.

Mexico
 In Abaj Takalik (Guatemala) wordt in de zuidelijke hooglanden van de Maya's een steen opgericht met de datum 8.4.5.17.11.

Geboren 
 1 augustus - Publius Helvius Pertinax, keizer van het Romeinse Keizerrijk (overleden 193)

Overleden 

000
Abram

Aardrijkskunde
Abram (Engeland), een plaats in het noordwesten van Engeland
Abram (Roemenië), een plaats in het Roemeense district Bihor

Bijbel
Abraham, een van de aartsvaderen

Voornaam
Abram, een jongensnaam
Formule 1 in 2003

Het Formule 1-seizoen 2003 was het 54ste FIA Formula One World Championship seizoen, en startte op 9 maart en eindigde op 12 oktober na zestien races.

Michael Schumacher werd voor de 6e keer wereldkampioen en was tot en met 2018 de enige rijder in de geschiedenis van de Formule 1 die meer dan vijf wereldtitels behaald heeft.
Fernando Alonso werd de jongste rijder ooit die een Grand Prix won (Grand Prix van Hongarije). Dit record werd in 2008 verbroken door Sebastian Vettel, die de Grand Prix van Italië won. Vettels record werd uiteindelijk in 2016 verbroken door Max Verstappen, na het winnen van de Grand Prix van Spanje in Barcelona, met een leeftijd van 18 jaar en 228 dagen.
Marc Gene verving Ralf Schumacher tijdens de GP van Italië 
Takuma Sato verving Jacques Villeneuve in Japan die wegbleef bij BAR-Honda omdat zijn contract voor het volgende seizoen niet werd verlengd.

Kalender

Kalenderwijziging in 2003 
De Grand Prix van Groot-Brittannië en de Grand Prix van Frankrijk werden op de kalender omgewisseld ten opzichte van 2002.

Afgelast 
De Grand Prix van België werd afgelast. De Formule 1-teams en de FIA wilden met reclame rijden maar dat is met ingang van 1 augustus 2003 verboden, de FIA besloot hierop de Grand Prix af te gelasten.

Ingeschreven teams en coureurs 
De volgende teams en coureurs namen deel aan het 'FIA Wereldkampioenschap F1' 2003.

Resultaten en klassement

Grands Prix

Puntentelling 
Vanaf 2003 werd een nieuw puntensysteem ingevoerd.
Punten werden toegekend aan de top acht geklasseerde coureurs.

Klassement bij de coureurs 

† — Coureur is niet gefinisht in de GP, maar heeft wel 90% van de race-afstand afgelegd, waardoor hij als geklasseerd genoteerd staat.

Klassement bij de constructeurs 

† — Coureur is niet gefinisht in de GP, maar heeft wel 90% van de race-afstand afgelegd, waardoor hij als geklasseerd genoteerd staat.
Jan Corneliszoon Rijp

Jan Corneliszoon Rijp (1570-1613) was gezagvoerder van het tweede schip in de derde expeditie op zoek naar de Noordoostelijke Doorvaart van Jacob van Heemskerck en Willem Barentsz in 1596, en met deze ontdekte hij Bereneiland en Spitsbergen. Bij terugkeer op Bereneiland splitste de expeditie zich. Rijp keerde terug naar Spitsbergen, klaarblijkelijk met de intentie een doorvaart tussen Spitsbergen en Groenland te vinden. Van deze expeditie is verder weinig bekend; Rijp keerde in elk geval nog hetzelfde jaar naar Nederland terug.

Het volgende jaar, in 1597, vertrok Rijp op een normale handelsmissie naar Scandinavië en Noord-Rusland. Op het schiereiland Kola kwam hij de overlevenden van de expeditie van Van Heemskerck en Barentsz tegen. Hij nam ze aan boord en keerde met hen terug naar Nederland. Naar hem werd de nederzetting Rijpsburg op Spitsbergen vernoemd.

Nederlands ontdekkingsreiziger
Ontdekkingsreiziger van het noordpoolgebied
Persoon in de Nederlanden in de 16e eeuw
François Duvalier

François Duvalier (Port-au-Prince, 14 april 1907 – aldaar, 21 april 1971), bijgenaamd Papa Doc, was president en dictator van Haïti.

Hij groeide op in Port-au-Prince en werd opgeleid tot arts. Hij maakte zich verdienstelijk bij het bestrijden van de tyfus en andere besmettelijke ziekten. In 1939 trouwde hij Simone Ovide en werd algemeen directeur van de nationale gezondheidsdienst in 1946. In 1949 werd hij minister van gezondheid en arbeid.

Nadat in 1956 bij een volksopstand president Paul Magloire was afgezet, vonden in 1957 verkiezingen plaats. Duvalier versloeg zijn rivaal Dejoie, en voor het eerst trad op 22 oktober een zwarte president aan op Haïti. Aanvankelijk was hij populair en hij leek erop uit om iets te doen aan de armoede en het analfabetisme. Maar in 1959, na een mislukte invasie vanuit het communistisch geworden Cuba, leek hij niemand meer te vertrouwen. In 1961 liet hij zich herkiezen terwijl zijn termijn van zes jaar nog lang niet afgelopen was, en vanaf 1964 tot zijn dood regeerde hij als dictator en president voor het leven. Hij bleef met Amerikaanse hulp in het zadel.

Duvalier had een volledige greep op het leger en een gedienstige en gewelddadige geheime politie (Tonton Macoutes). Hij was een aanhanger van de vodou-godsdienst en probeerde de invloed van de Rooms-Katholieke Kerk te verminderen. Tweemaal werd een primaat uitgewezen, en in 1964 werd de hele Orde der Jezuïeten het land uitgezet.

Hij werd na zijn overlijden opgevolgd door zijn zoon Jean-Claude alias Baby Doc. Zowel Papa Doc als Baby Doc waren aangesteld 'voor het leven' en beiden voerden een schrikbewind.

Zie ook 
 Lijst van staatshoofden van Haïti

President van Haïti
Haïtiaans medicus
31 v.Chr.

Het jaar 31 v.Chr. is een jaartal in de 1e eeuw v.Chr. volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië 
 In Rome wordt Gaius Julius Caesar Octavianus voor de derde maal gekozen tot consul van het Imperium Romanum.
 Octavianus Caesar landt met een Romeins expeditieleger (15 legioenen) in Dalmatia en vestigt een bruggenhoofd aan de Ambracische Golf (Epirus).
 Marcus Vipsanius Agrippa bezet met zijn vloot strategische steunpunten in de Golf van Korinthe en blokkeert de bevoorradingsroutes van Antonius.
 2 september - Slag bij Actium: Octavianus verslaat aan de Griekse westkust bij Actium, de Romeinse vloot (220 quinquereemen) van Marcus Antonius en Cleopatra VII Einde van de Romeinse Burgeroorlog.
 De Egyptische vloot (60 schepen), waaronder Cleopatra's oorlogsgalei Antonias met de koninklijke schatkist aan boord ontsnapt naar Egypte.
 Antonius' bondgenoten (o.a. Herodes de Grote) sluiten een vredesverdrag met Rome. Het Romeinse leger (19 legioenen) geeft zich in Griekenland over aan Octavianus.
 Octavianus laat Nicopolis "Stad van de Overwinning"  bouwen, de bewoners van Lefkada worden verplicht naar de stad te verhuizen.

Numidië 
 Bogud II sneuvelt tijdens een opstand in Methone (Messenië) tegen Antonius. Mauretania wordt ingelijfd bij de Romeinse Republiek.

Palestina 
 Een aardbeving richt in Judea veel schade aan, onder meer in Qumran en in het winterpaleis bij Jericho van Herodes de Grote.

Mexico 
 In de omgeving van Tres Zapotes (huidige Veracruz), wordt door de Mixe-Zoque een gedenksteen van de "Lange telling" opgericht.
 Volgens een religieuze cyclus, begint de Mayakalender op 11 augustus van het jaar 3114 v.Chr. in de gregoriaanse kalender.

China 
 Nieuwe vormen van verering werden uitgevonden om de populaire god Dian te linken aan de heersende Han-dynastie. Dit verzekerde het hemels mandaat voor de keizer.

Geboren

Overleden 

 Bogud II, koning van Mauretania

Jaar in de 1e eeuw v.Chr.
36

Het jaar 36 is het 36e jaar in de 1e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Judea 
 De Samaritanen dienen een klacht bij Publius Vitellius in tegen Pontius Pilatus, de praefectus van Judea. Pilatus zou een bloedbad hebben aangericht onder een grote groep volgelingen van een Samaritaan die claimt een teruggekeerde Mozes te zijn. Vitellius oordeelt dat Pilatus moet terugkeren naar Rome om zich voor de keizer te verantwoorden en benoemt Marcellus tot opvolger
 Aretas IV verovert gebieden langs de Jordaanoever, het Nabateese koninkrijk bereikt zijn culturele hoogtepunt.
 Marcellus wordt benoemd tot zesde praefectus over Judea en Samaria.

Parthië 
 Artabanus II verdrijft met steun van Scythische huurtroepen, Tiridates III uit Parthië en vlucht naar Syria.

Mexico 
 In El Baúl (huidige Guatemala) aan de Pacifische kust, wordt een steen opgericht in de Pre-klassieke Maya stijl, met de datum 7.19.15.7.12. Dit zijn de vroegste getuigenissen (kalenderinscripties) van de Maya cultuur.

Geboren

Overleden 

 Aemilia Lepida, dochter van Marcus Aemilius Lepidus

00
Priesterkoor

Het koor, priesterkoor of hoogkoor is in de westerse architectuur de ruimte in een kerkgebouw waar zich het hoogaltaar bevindt. Deze ruimte is soms afgescheiden van het schip door een koorafsluiting in de vorm van een koorhek of doksaal. Andere namen zijn sanctuarium en presbyterium.

Kenmerken 
Meestal is een kerk met het koor naar het oosten gericht, omdat dit de richting is waar de zon opkomt en omdat Jezus Christus wordt gezien als de Sol Oriens, het 'Licht van de Wereld', de 'Zon der Gerechtigheid' (Johannes 8, 12; Mal. 3, 20). Het is ook in het oosten dat Jezus volgens de Bijbel zal terugkeren om de levenden en de doden te oordelen (Matteüs 24, 27). Dit wordt oriëntering genoemd. Er zijn in grote romaanse kerkgebouwen vaak twee koren: een oostkoor of het priesterkoor en een westkoor.

Een hoogkoor onderscheidt zich van een normaal koor, doordat het door zijn hoogte uitsteekt of ooit uitstak boven het vloerniveau van het middenschip.

In een kruiskerk die op het oosten is georiënteerd, bevindt zich ten westen van het koor de viering en het transept, ten oosten van het koor vaak de koorsluiting en eventueel om het koor heen de kooromgang. Het koor heeft in zeldzame gevallen ook twee koortorens.

Het koor bevindt zich in Spaanse kerken vaak op een tribune aan de westzijde van de kerk en bij grote kerkgebouwen in het schip gebouwd en daarvan door balustrades en hekwerken afgescheiden. Het priesterkoor is hier dus losgekoppeld van het hoofdaltaar.

Ontstaan 
Het koor is ontstaan uit de apsis. De monniken en hun liturgie kregen een plaats buiten de kerk van het klooster, in de gewone parochiekerken en kathedralen. Die liturgie bestond uit het dagelijks gebed op een aantal vaste momenten, waarbij ook werd gezongen. De monniken kregen, vanwege hun bijzondere plaats in de kerkelijke gemeenschap, ook een bijzondere plaats in het kerkgebouw. Zij kregen een afgescheiden plaats bij het hoofdaltaar. Het hoofdaltaar werd in de apsis geplaatst in plaats van tussen apsis en schip, in de kruising of de viering. De apsis werd in oostelijke richting verlengd en aan de zuid- en noordzijde van het op deze manier ontstane koor werden koorbanken geplaatst. De monniken zaten tussen het schip en altaar in.

Naarmate de kerkarchitectuur zich verder ontwikkelde werd ook meer symboliek in de architectuur gelegd: naast de kruisvorm van de kerk moest het koor en de apsis samen omgeven zijn door twaalf pilaren, wat de twaalf apostelen symboliseerde. De vier pilaren aan de vier hoeken van de kruising staan voor de vier evangelisten, Matteüs, Marcus, Lucas en Johannes. Het is gebruikelijk dat de monniken elkaar psalmen en hymnen toezingen en daaruit is het begrip koor als aanduiding voor een groep mensen die in samenzang zingen ontstaan.

Onderdeel van een kerkgebouw
Rooms-Katholieke Kerk
Apsis (architectuur)

Een apsis, abside of absidiool is een halfronde, of veelhoekige, nisvormige ruimte aan een basilica, kerk, kathedraal of tempel.

Tempels waren in de prehistorie vaak een samenstelling van absiden. Meestal bevond zich het altaar in een dergelijke omgang.

De apsis was in de Romeinse tijd de plek in een basilica waar een bestuurder of rechter zat. Basilica's hadden een publieke functie als regeringsgebouw of als rechtsgebouw. Een voorbeeld van een dergelijke basilica is de Basilica van Constantijn in de Duitse stad Trier. Keizer Constantijn de Grote van het Romeinse Rijk, de eerste christelijke keizer, liet in de vierde eeuw de eerste kerkgebouwen met een apsis bouwen. De apsis, de plek waar eerst de rechter of bestuurder zat, werd de plek voor de bisschop of de priester.

De apsis werd later gebruikt om het koor af te sluiten, zodat er meer ruimte was en de priesters en monniken zich naast het altaar konden opstellen om te zingen. Het hoofdaltaar werd ook verplaatst van de kruising naar de apsis. Apsis wordt vooral gebruikt in het kader van de romaanse stijl, bij de gotiek wordt vaak van een koorsluiting gesproken.

Bij veel kerken is de apsis niet duidelijk te onderscheiden van het koor omdat de hoogte van de apsis er gelijk is aan de hoogte van het koor. Bij een groot deel van de kerken is echter de hoogte van de apsis lager dan die van het koor, waardoor de apsis aan de buitenkant duidelijk van het koor te onderscheiden is.

Daarnaast kan een apsis ook tegen een zijbeuk of een transeptarm worden gebouwd als sluiting van een kapel. Aan de achterzijde zijn in dit geval drie apsiden naast elkaar te zien. De kerk van St. Maria in Gengenbach in Duitsland heeft zelfs vijf apsiden, een afsluiting van het koor, twee afsluitingen van de zijbeuken en twee afsluitingen aan de transeptarmen.

Onderdeel van een kerkgebouw
Kroonlijst

Een kroonlijst of deklijst is een horizontale band aan een bouwwerk, meestal uitspringend en geprofileerd of van versieringen voorzien.

Kroonlijst in algemene zin
In brede zin is een kroonlijst een geprofileerde of versierde lijst aan de bovenzijde van een muur of ander belangrijk gebouwonderdeel, bijvoorbeeld een raam of portiek.

Kroonlijst in de klassieke bouwkunst
In de klassieke bouwkunst vormt de kroonlijst de bekroning van het hoofdgestel. Onder de kroonlijst rekent men gewoonlijk zowel het geison of corona alsook de afsluitende gootlijst of sima. Omdat het Latijnse corona ook letterlijk met kroonlijst kan worden vertaald, kan de term kroonlijst soms verwarring opleveren.

Architectuur
Oud-Griekse architectuur
Kruisgewelf

Het kruisgewelf of kruisgraatgewelf is een gewelfvorm.

Toelichting

Het kruisgewelf niet te verwarren met een kloostergewelf, is een gewelfvorm van het type graatgewelf die in de Romeinse bouwkunst voor het eerst werd toegepast en daarna op grotere schaal werd gebruikt in romaanse kerken.

Het kruisgewelf ontstaat als twee gelijke tongewelven elkaar haaks snijden. De ontstane diagonalen vormen dan een rug aan de onderzijde. Deze noemt men graten. Deze graten van een kruisgewelf vormen een diagonaalboog.

De lijnen van de twee halve cilinders treffen elkaar in het midden, zodat een kruisvorm ontstaat. De gewelfkappen zijn zelf de dragende elementen, in tegenstelling tot een kruisribgewelf, waar de ribben de dragende elementen zijn. Doordat de kappen tegen elkaar liggen, heffen zij de druk op en geleiden zij die naar een muur of pilaar.

Er bestaan ook kruisgewelven met ribben die nochtans geen kruisribgewelven zijn. Bij kruisgewelven werden soms ribben na de constructie van de gewelven aangebracht, dit ter decoratie of als extra ondersteuning.

Gewelf
Gewelfsleutel

De gewelfsleutel is een ring- of kruisvormige steen die gebruikt werd om in het gewelf het metselwerk van de kruisende ribben aan te dringen. 

De gewelfsleutel wordt ook wel sluitsteen genoemd, maar heeft meer specifiek dan de sluitsteen een functie in de kruisgewelven van een kerk of kathedraal. De term sluitsteen is niet in alle gevallen in te wisselen voor gewelfsleutel.

Een gewelfsleutel is vaak versierd met beeldhouwwerk of beschilderd.

Zie ook
 Gewelfschotel

Gewelf
341

Het jaar 341 is het 41e jaar in de 4e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa

 Keizer Constans I voert een succesvolle veldtocht tegen de Franken. Tevens verbiedt hij in Gallië het brengen van heidense offers.
 Volgens de legende wordt Ezonstad (Friesland) gesticht door Odilbald, zesde hertog van de Friezen (waarschijnlijke datum).

Balkan

 Wulfila wordt bisschop van de Visigoten. Hij bekeert de Germaanse stammen tot het christendom en leidt hen naar Pleven (Bulgarije).

Syrië

 Marcellus van Ancyra wordt tijdens de Synode van Antiochië op verdenking van sabellianisme wegens ketterij veroordeeld.

Geboren

Overleden 

 Paulus van Thebe, christelijke heilige en kluizenaar  (waarschijnlijke datum)

000
343

Het jaar 343 is het 43e jaar in de 4e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Brittannië
 Keizer Constans I voert een militaire expeditie in het noorden van Brittannië tegen de Picten en de Schotten.

Armenië
 Keizer Constantius II valt het koninkrijk Adiabene (Armenië) binnen, de vazalstaat is bezet door de Perzen.

Geboren

Overleden 

000
1046

Het jaar 1046 is het 46e jaar in de 11e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
 20 december - Synode van Sutri: In aanwezigheid van koning Hendrik III worden de problemen rond het pausdom besproken. De drie kandidaten, Benedictus IX, Sylvester III en Gregorius VI worden allen gedwongen hun aanspraken op te geven. Suidger van Morsleben, bisschop van Bamberg, wordt als Clemens II tot paus benoemd.
 Paus Clemens II kroont koning Hendrik III tot keizer.
 Hendrik III dwingt Casimir I van Polen de onafhankelijkheid van Pommeren onder hertog Siemomysl en de Boheemse bezetting van Silezië te erkennen.
 Koning Peter Orseolo van Hongarije wordt afgezet.
 Vanwege zijn rebellie verliest Godfried II van Lotharingen zijn titels. Ook Boudewijn V van Vlaanderen, die hem steunde, verliest zijn Duitse rijkslenen, inbegrepen de mark Valencijn.
 Bisschop Bernold van Utrecht krijgt grafelijke rechten over Hamaland. Zijn rechten op Drenthe worden bevestigd.
 Gelre wordt een graafschap.
 Andria wordt gesticht.
 Voor het eerst genoemd: Anderlecht, Eerbeek, Haaltert, La Roche-en-Ardenne, Marchovelette

Opvolging 
 Apulië: Willem met de IJzeren Arm opgevolgd door zijn broer Drogo
 Hongarije: Peter Orseolo afgezet zonder duidelijke opvolger
 katapanaat van Italië: Eustathios Palatinos opgevolgd door Ioannes Raphael
 Neder-Lotharingen: Gozelo II opgevolgd door Frederik van Luxemburg
 Opper-Lotharingen: Godfried II opgevolgd door Adalbert van Metz
 Meißen: Ekhard II opgevolgd door Willem IV van Weimar
 paus: Johannes XX opgevolgd door Clemens II
 Valencijn - Boudewijn V van Vlaanderen vermoedelijk opgevolgd door Reinier van Hasnon (jaartal bij benadering)

Geboren 
 8 mei - Constantia van Bourgondië, echtgenote van Alfons VI van Castilië
 Ingegerd van Noorwegen, echtgenote van Olaf I van Denemarken en Filips van Zweden
 Mathilde van Toscane, markgravin van Toscane (1076-1115)

Overleden 
 24 januari - Ekhard II, markgraaf van Meißen (1032-1046)
 24 september - Gerard Sagredo, Italiaans bisschop en missionaris
 Gozelo II (~38), hertog van Neder-Lotharingen
 Peter Orseolo, koning van Hongarije (1038-1041, 1044-1046) (volgens sommige bronnen)
 Willem met de IJzeren Arm, hertog van Apulië (1042-1046)
 Bernard II, markgraaf van de Noordmark (1018-1046) (jaartal bij benadering)
 Rodulfus Glaber, Bourgondisch kroniekschrijver (jaartal bij benadering)

Jaar