alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
1258

Het jaar 1258 is het 58e jaar in de 13e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
januari
 29 - Begin van het Beleg van Bagdad.

februari
 10 - De Mongolen onder leiding van Hulagu Khan nemen Bagdad in en verwoesten de stad. Daarbij worden naar schatting 800.000 burgers gedood.
 Met de dood van Al-Musta'sim eindigt het kalifaat der Abbasiden.
mei
 11 - verdrag van Corbeil: Jacobus I van Aragon en Lodewijk IX van Frankrijk leggen hun wederzijdse grens vast.

juni
 9 - De stad Groningen sluit vrede met het kwartier Fivelingo van de Ommelanden.
juli
 17 - Een dag na de ratificatie van het Verdrag van Corbeil draagt Jacobus van Aragon zijn rechten op het graafschap Provence over aan zijn achternicht Margaretha van Provence, de vrouw van Lodewijk van Frankrijk. Hierdoor komt uiteindelijk ook dit graafschap aan de Franse kroon.
augustus
 10 - Nadat het gerucht gaat dat Konradijn is overleden, laat zijn halfoom Manfred die voor hem als stadhouder in Sicilië optreedt, zich tot koning uitroepen. Als blijkt dat Konradijn nog leeft, blijft Manfred met steun van de bevolking het koningschap claimen.
zonder datum
 Stichting van L'Aquila.
 Rhenen krijgt stadsrechten.
 De vulkaanuitbarsting in het voorgaande jaar van de Samalas zorgt voor zware regenval en kou in de zomer, met misoogsten en hongersnoden tot gevolg in Europa en Azië.
 oudst bekende vermelding: Stabroek (9 juni)

Opvolging 
 Gorizia en Tirol - Meinhard I opgevolgd door zijn zoons Albert I en Meinhard II
 Nicea - Theodoros II Laskaris opgevolgd door zijn zoon Johannes IV Laskaris
 Orde van Sint Jan van Jeruzalem - Guillaume de Châteauneuf opgevolgd door Hugues de Revel
 Vietnam - Trần Thái Tông opgevolgd door Trần Thánh Tông

Afbeeldingen

Geboren 
 12 mei - Sancho IV, koning van Castilië en Leon (1284-1295)
 Osman I, stichter van het Ottomaanse Rijk
 Arghun, Il-khan van Iran (1284-1291) (jaartal bij benadering)
 Hendrik IV, groothertog van Polen (1288-1290) (jaartal bij benadering)

Overleden 
 20 februari - al-Musta'sim, laatste kalief van Bagdad (1244-1258)
 26 maart - Floris de Voogd (~29), regent van Holland
 5 april - Juliana van Cornillon (~65), Belgisch mystica
 22 juli - Meinhard I/III, graaf van Gorizia en Tirol
 16 augustus - Theodoros II Laskaris (36), keizer van Nicea (1254-1258)
 8 november (vermoedelijke datum) - Grimislava van Kiev, echtgenote van Leszek I van Polen
 Abu al-Hasan al-Shadil (~62), Marokkaans soefi-meester
 Ada van Holland, Hollands abdis
 Godschalk II van Schwalenberg, Duits edelman
 Guillaume de Châteauneuf, grootmeester van de Orde van Sint Jan van Jeruzalem

Jaar
Grondwaterhydrologie

Grondwaterhydrologie, ook wel hydrogeologie en geohydrologie genoemd, is een deelvakgebied van de hydrologie. Het behandelt de stroming van water in de ondergrond.

Er zijn meerdere soorten grondwater:
 freatisch grondwater
 capillair grondwater
 funiculair grondwater
 pendulair grondwater
 arthesisch grondwater

Freatisch grondwater is grondwater dat boven op een eerste slecht doorlatende bodemlaag (bijvoorbeeld klei) staat, in relatief goed doorlatende grond. Het eerste grondwater dat men tegenkomt wanneer men gaat graven, is freatisch. In zandgronden met klei- en leemlenzen kan echter sprake zijn van een schijngrondwaterspiegel boven het freatisch grondwater.

De doorlatendheid van de bodem wordt uitgedrukt in de k-waarde (in meters per dag). In horizontale en verticale richting respectievelijk als kh en kv.

Als grondwater in diepere pakketten een hogere hydrostatische druk (stijghoogte) heeft dan het freatisch grondwater spreken we van arthesisch grondwater.

Verontreinigingen kunnen diepere pakketten meestal slecht bereiken, waardoor de kwaliteit vaak zeer goed is. Drinkwaterbedrijven in Noord- en Oost-Nederland kunnen grondwater onttrekken aan het eerste, tweede of nog diepere watervoerende lagen.

Externe link 
 Groundwater, hoofdstuk over grondwater in Nederland uit Geology of the Netherlands (J.J. de Vries, KNAW, 2007).

Hydrologie
Waterbeheer

Waterbeheer is het totaal aan activiteiten die tot doel hebben om het grond- en oppervlaktewater zo goed mogelijk te beheren en is onderdeel van de waterstaat. Aangezien een teveel aan water even onwenselijk is als een tekort aan water, houdt dit in:
 het zorg dragen voor veiligheid tegen overstromingen
 het zorg dragen voor de aanwezigheid of aanvoer van voldoende water van goede kwaliteit

Praktijkvoorbeelden 

Een aantal praktijkvoorbeelden van waterbeheer:
 Bepaling en handhaving van het doorspoelbeleid van polders ter bestrijding van zoute kwel.
 Het sturen van de hoeveelheid water die een land binnenkomt en eruit wegstroomt en daarmee de watervoorraden beheren.
 Onderzoeken hoe hoog en stabiel dijken moeten zijn om voldoende veiligheid te garanderen.
 Onderhoud aan gemalen, stuwen en andere kunstwerken in watergangen.
 Het schoonhouden van afvoerende watergangen om de afvoercapaciteit groot genoeg te houden.
 Bewaking van de kwaliteit van het oppervlaktewater, ecologie, drinkwater.
 Sturen van de grondwaterstand.
 Het bouwen van stuwmeren om in droge perioden over voldoende water te beschikken.

Waterbeheer in transitie 
Door klimaatverandering, zeespiegelstijging, bodemdaling en een toenemende druk op de schaarse beschikbare ruimte is er wereldwijd sinds de jaren negentig van de vorige eeuw een toenemend bewustzijn van de noodzaak om anders om te gaan met water. De grote toename van het industriële en agrarisch watergebruik in combinatie met de bevolkingsgroei zorgden er o.a. in België en Nederland voor een daling van het grondwater. In droge jaren is er onvoldoende aanvulling van de grondwaterlagen door neerslag. De eeuwenoude technische maatregelen en oplossingen zijn niet meer voldoende. Overheden, maatschappelijke organisaties en marktpartijen zoeken naar andere duurzamere oplossingen. Deze omslag wordt aangeduid als de watertransitie.

Europese regelgeving 
Sinds eind 2000 is de Europese Kaderrichtlijn Water van kracht. Deze verplicht alle lidstaten van de Europese Unie ertoe, de kwaliteit van hun oppervlakte- en grondwater in 2015 op orde te brengen.

Zie ook 
 Brijnwater
 Drainage met putten
 Kaderrichtlijn Water
 Neerslagafvoermodel
 Overstroming
 Rioolwaterzuiveringsinstallatie
 Waterbeheer in Nederland
 Waterbeheer in België
 Waterbeheer in puinwaaiers
 Waterbouwkunde
 Waterrecht
 Waterschap
 Waterspiegelbeheer
 Watervervuiling
 Waterschaarste

Externe link 
 Internationale ontwikkelingen op het gebied van water, waterbeheer en hydrologie - hydrology.nl
 Blauw Groen Vlaanderen - inspiratie en maatregelen voor een beter waterbeheer in de tuin of in de publieke ruimte.

Overheid
 
Waterschap
Nieuwe Wereld

De Nieuwe Wereld is een (eurocentrische) benaming voor het deel van de wereld dat vanaf 1492 door de Europeanen werd ontdekt. De woorden Mundus Novus werden door ontdekkingsreiziger Amerigo Vespucci voor het eerst in brieven gebruikt om aan te duiden dat zijn voorganger Christoffel Columbus, in tegenstelling tot wat die zelf dacht, niet Azië had bereikt via de westelijke route, maar een geheel nieuw deel van de wereld.

Classificatie
Met Nieuwe Wereld worden over het algemeen Noord- en Zuid-Amerika aangeduid. De Oude Wereld omvat Europa, Afrika en Azië.

Hoewel ook Australië en Antarctica pas na 1492 door Europeanen zijn ‘ontdekt’, worden ze niet tot de Nieuwe Wereld gerekend. Ze kunnen echter ook niet worden ingedeeld in de ‘Oude Wereld’. Hun indeling is dan ook vaak een struikelblok in de geografie van de wereld. De term Terra Australis ('zuidelijk land') werd gebruikt tijdens de 18e eeuw.

Verder worden de eilandjes die na 1492 zijn ontdekt, ook lang niet altijd tot de Nieuwe Wereld gerekend.

Biologie
Het begrip wordt binnen de biologie gebruikt voor groepen dieren die zich op de Amerikaanse continenten geïsoleerd hebben kunnen ontwikkelen. Hierdoor zijn er gedifferentieerde dierenordes of dierenfamilies ontstaan met als achtervoegsel 'van de Nieuwe Wereld', zoals apen van de Nieuwe Wereld, muizen en ratten van de Nieuwe Wereld en gieren van de Nieuwe Wereld.

Cultuur en politiek
Om verschillen in cultuur en politiek aan te duiden, worden de begrippen Oude en Nieuwe Wereld nog steeds gebruikt.

Antonín Dvořák componeerde tijdens zijn verblijf in Amerika de symfonie Uit de Nieuwe Wereld (1893).

Wijn
In de wijnwereld wordt een ander onderscheid gemaakt tussen de Nieuwe en de Oude Wereld: Europese wijnen zijn oudewereldwijnen en wijnen uit de rest van de wereld, zoals Zuid-Amerika, Australië, Californië, Zuid-Afrika en zelfs Libanon, zijn nieuwewereldwijnen.

Amerika
Wereld
Oude Wereld

De Oude Wereld zijn de continenten die in Europa bekend waren voor de Europese ontdekkingen vanaf 1492. Dit zijn Europa, Afrika en Azië.

De Nieuwe Wereld betreft dan Noord- en Zuid-Amerika en Oceanië.

Biologie 
In de biologie wordt het wel gebruikt om het verschil aan te geven in soorten dieren: de Apen van de Oude Wereld en die van de Nieuwe.

Cultuur en politiek 
Ook om verschillen in cultuur en politiek aan te duiden worden deze begrippen nog steeds gebruikt.

Wijn 
In de wijnwereld wordt een ander onderscheid gemaakt in de nieuwe en de oude wereld. Europese wijnen noemt men "oudewereldwijnen" en wijnen uit onder andere Zuid-Amerika, Australië, Californië, Libanon en Zuid-Afrika noemt men "nieuwewereldwijnen".

Zie ook 
 Apen van de Oude Wereld
 Bladneusvleermuizen van de Oude Wereld
 Muizen en ratten van de Oude Wereld
 Stekelvarkens van de Oude Wereld

Wereld
Tiberius II Constantijn

Flavius Tiberius Constantinus (Grieks: Φλάβιος Τιβέριος Κωνσταντίνος, Phlabios Tiberios Konstantinos; ca. 540 - 14 augustus 582), bekend als Tiberius II Constantijn, was keizer van het Byzantijnse Rijk van 574 tot 582.

Hij was een vriend van Justinus II, die hem tot Comes Excubitorum benoemde. In 574 werd Justinus krankzinnig en Tiberius nam het bestuur van hem over. Om zijn populariteit te vergroten begon hij het geld, dat Justinus in de schatkist verzameld had, uit te geven. Er heerste een oorlog met de Perzen en Tiberius stuurde zijn generaal Mauricius erop af. In 578 stierf Justinus en was Tiberios alleenheerser. Hij was op alle fronten militair actief. Er volgde een vrede met de Visigoten in Spanje en de Moren in Noord-Afrika werden verslagen. Dichter bij huis kwamen er echter problemen, de Slaven begonnen steeds verder de Balkan binnen te dringen en de problemen met de Perzische buurman waren verre van opgelost.

In 582 werd de keizer ziek en stierf in augustus van dat jaar. Hij had Mauricius tot zijn opvolger benoemd.

Justiniaanse dynastie
Keizer van Byzantium
Persoon in de 6e eeuw
Europa (eiland)

Europa (Frans: Île Europa) is een tropisch eiland van 28 km² met een kustlijn van 22,2 km. Het ligt in de Straat Mozambique, tussen Mozambique en Madagaskar (op 22°20 S, 40°22 E). Het is sinds 1897  in bezit van Frankrijk en het wordt bestuurd vanuit Réunion. Het kleine eiland is particulier bezit van de Franse staat en wordt geclaimd door Madagaskar. De prefect die het eiland bestuurt zit op Réunion.

Het eiland heeft geen haven en is vrijwel onbewoond. De enige bewoners zijn zo'n vijftien Franse militairen. Er is een meteorologisch station en een ongeasfalteerde landingsbaan.

Verspreide Eilanden in de Indische Oceaan
Sérgio Vieira de Mello

Sérgio Vieira de Mello (Rio de Janeiro, 15 maart 1948 – Bagdad, 19 augustus 2003) was een Braziliaans bestuurder, diplomaat, VN-functionaris en hoge commissaris voor de Mensenrechten en een winnaar van Mensenrechtenprijs van de Verenigde Naties in 2003.

Levensloop
Sérgio Vieira de Mello werd geboren als een zoon van Arnaldo Vieira de Mello en Gilda. Hij behaalde zijn international baccalaureate aan het Liceu Franco-Brasileiro te Rio de Janeiro in 1966. Daarna studeerde hij letteren aan de Universiteit van Parijs en promoveerde daar in 1985 tot doctor op het proefschrift d'état ès-lettres et Sciences Humaines. Hij begon zijn carrière in dienst van de Verenigde Naties. Vervolgens werd hij assistent-redacteur van het secretariaat van het Hoog Commissariaat voor de Vluchtelingen in Genève. Daarna vervulde Vieira de Mello steeds belangrijker posten in Dhaka, Djoeba, Nicosia, Maputo, Naqoura, Cambodja, Joegoslavië, Kosovo en Oost-Timor. Uiteindelijk functioneerde hij als hoofdvertegenwoordiger van de Verenigde Naties in Bagdad.

Vieira de Mello gold als een van de bekwaamste diplomaten van de Verenigde Naties. Op 19 augustus 2003 werd hij gedood door een bomaanslag op de VN-vertegenwoordiging in Bagdad. De aanslag was mogelijk omdat de VN bescherming van zijn vestiging door Amerikaanse troepen had afgewezen. De dood van Vieira de Mello was een gevoelige slag voor de Verenigde Naties die zich kort daarna uit Irak terugtrok.

Sérgio Vieira de Mello Foundation
De Sérgio Vieira de Mello Foundation is een organisatie die is opgericht voor het pleiten voor de veiligheid en onafhankelijkheid van humanitaire actoren. De organisatie is opgericht na het overlijden van Sérgio Vieira de Mello door Laurent Vieira de Mello, Kofi Asomani, Catherine Bertrand, Annie Vieira de Mello, Ross Mountain en Adrien Vieira de Mello. Zij vormen samen de raad van oprichters. Het hoofdkantoor is gevestigd in de Zwitserse plaats Genève.

Externe link
  officiële website van de Sérgio Vieira de Mello Foundation

Braziliaans diplomaat
Hoge commissaris voor de Mensenrechten
Vermoord persoon
Katun (periode)

In de Mayakalender was een katun een periode van 20 tun.

Iedere tun telde 360 dagen, zodat een katun iets minder dan twintig jaar duurde (7.200 dagen). Het einde van een katun werd in de tijd van de Klassieke Maya gevierd met religieuze rituelen en het oprichten van een gedenksteen.

baktun → katun → tun
Lange telling
Korte telling

Mayakalender
Baktun

In de Mayakalender was de baktun een periode van 20 katun ofwel 400 tun van 360 dagen. Dat wil zeggen dat een baktun een periode van iets minder dan vier eeuwen omspande (144.000 dagen).

Hoewel het einde van een katun vaak met religieuze rituelen gepaard ging en het oprichten van een gedenksteen, zijn er opvallend weinig gedenkstenen van bijvoorbeeld het keren van de tiende baktun op 10.0.0.0.0 in 830. Alleen in Oxpemul, een minder belangrijke stad, en in Uaxactún, een stad die weer in opkomst was, zijn stenen gevonden. Mogelijk werd elders de baktunwisseling eerder met vrees dan met vreugde begroet.

pictun → baktun → katun
Lange telling
Korte telling

Mayakalender
Pictun

In de Mayakalender was een pictun een periode van 20 baktun.

Dit komt overeen met een periode van iets minder dan 7900 jaar (2.880.000 dagen). Omdat het nulpunt van de kalender in 3114 v.Chr. ligt, valt de eerste pictunwisseling in het jaar 4772.

calabtun → pictun → baktun
Lange telling
Korte telling

Mayakalender
Calabtun

Een calabtun was in de Mayakalender een periode van 20 pictun.

Dit komt overeen met ongeveer 67.600 jaar (24.674.000 dagen). Omdat het nulpunt van de kalender in 3114 v.Chr. ligt, valt de eerste calabtunwisseling in het jaar 63.517, op 26 april om precies te zijn. De kalender telde nog langere tijdperioden (20 calabtun = 1 kinchiltun = ongeveer 3.154.071 jaar en 20 kinchiltun = 1 alautun = ongeveer 63.081.429 jaar).

kinchiltun → calabtun → pictun
Lange telling
Korte telling

Mayakalender
Korte telling

De korte telling van de Mayakalender verving in de tiende eeuw de lange telling. Deze was na het ineenstorten van de dynastieën van de Maya in onbruik geraakt. In de korte telling verdween de baktun-registratie en werd bijgevolg het tijdsverloop niet meer gemeten ten opzichte van de mythologische begindatum 4 Ahau 8 Cumku.

Katun-periode
Het is of de band met de vroegere geschiedenis was doorgesneden. De wel aangegeven katun wordt gekenmerkt door de dag waarop deze eindigt in het tzolkin, namelijk Ahau, terwijl het bijbehorend nummer telkens met twee verspringt.

Na een katun 13 Ahau volgt aldus een katun 11 Ahau, dan 9 – 7 – 5 – 3 – 1 – 12 – 10 – 8 – 6 – 4 – 2 – 13 Ahau enzovoorts. Na 13 katuns (ongeveer 260 jaar) herhaalt de cyclus zich. Dit stelsel deed dienst in de postklassieke periode in Yucatan (na de tiende eeuw) en was nog in gebruik bij de komst van de Spanjaarden in de zestiende eeuw.

Bij elke katun dacht men zich ook een afgebakend gebied onder een eigen heerser; de dertien katuns samen omvatten de aarde. Deze geografische projectie werd met behulp van een Europese conventie afgebeeld als een wiel. In de Boeken van Chilam Balam van na de Spaanse verovering staan de voorspellingen die bij de dertien katuns horen.

Bron
R.L. Roys, The Book of Chilam Balam of Chumayel, Norman: University of Oklahoma Press 1967. 

Mayakalender
Tun (mayakalender)

Een tun was in de Mayakalender een periode van 360 dagen, niet te verwarren met een haab, dat een jaar van 365 dagen was.

Het woord tun betekent steen. Het was gebruikelijk iedere 360 dagen een steen op te richten. Een tun bestaat uit 18 uinic.

katun → tun → uinic
Lange telling
Korte telling

Mayakalender
Uinic

Een uinic is een mens in de taal van de Maya.

In de Mayakalender wordt het woord gebruikt om een periode van 20 dagen (20 kin) aan te duiden. De reden daarvoor is dat een mens 20 vingers en tenen bezit. Er gaan 18 uinic in een tun van 360 dagen. Dit is het enige niet-twintigtal in de tijdrekening van de lange telling.

tun → uinic → kin
Lange telling
Korte telling

Mayakalender
Versiebeheer

Releasemanagement, het (bewaken van het proces van) bouwen en testen van nieuwe softwareversies
 Versiebeheersysteem, software die ondersteunt bij het bewaken van een dergelijk proces en bij het gezamenlijk ontwikkelen van software
Doorspoelbeleid

Doorspoelbeleid is een begrip uit het Nederlandse Waterbeheer.

Het omvat alle afspraken die gemaakt zijn over het bestrijden van te hoge zoutgehaltes en vervuiling in de Nederlandse polder-boezemstelsels door deze regelmatig met zoet water door te spoelen.

Omdat westelijk Nederland onder zeeniveau ligt, kwelt zout water uit de ondergrond op in de polders en meren. Het zoutgehalte in landbouwgebieden mag de concentratie van 300 mg/l echter niet overschrijden omdat dit schade aan gewassen zou opleveren. Gewoonlijk zorgt de afvoer van regenwater dat dit zout op een 'natuurlijke' wijze uit het systeem verdwijnt, maar in periodes van droogte ontbreekt deze doorspoeling; daarom wordt het systeem dan doorgespoeld met water dat men van elders aanvoert:

Enkele voorbeelden:
 Het Hoogheemraadschap van Schieland (omgeving Rotterdam) onttrekt zijn doorspoelwater gewoonlijk uit de Hollandse IJssel. Die staat op zijn beurt weer in verbinding met de Nieuwe Waterweg.
 Het Hoogheemraadschap van Rijnland (rond onder andere Leiden, Haarlem en Gouda) onttrekt zijn doorspoelwater gewoonlijk bij Gouda uit de Hollandse IJssel.
 Het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (omgeving Utrecht) onttrekt zoet water uit het Amsterdam-Rijnkanaal.
 Het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (Noord-Holland boven het IJ) onttrekt zoet water aan het IJ en het IJsselmeer.

Extreme droogte
Tijdens extreem droge perioden, waarbij gedurende lange tijd geen neerslag valt in het stroomgebied van de Rijn, kan de zoetwateraanvoer in zuidwestelijk Nederland echter in gevaar komen. Door de lage rivierafvoeren krijgt het zout op de Noordzee kans om landinwaarts op te rukken. Ook de zoutconcentratie op de Hollandsche IJssel, waaruit veel waterschappen hun doorspoelwater halen, kan dan de norm van 300 mg/l overschrijden. Ter vergelijking: zeewater heeft een zoutconcentratie van 25.000 mg/l.

Gemiddeld eens per 12 jaar is de situatie zo nijpend dat het gemaal "de Aanvoerder" bij Utrecht moet worden ingeschakeld. Dit gemaal voorziet de Westelijke hoogheemraadschappen Rijnland en Schieland via Stichtse Rijnlanden dan van zoet water uit het Amsterdam-Rijnkanaal. De afspraken die hiervoor gemaakt zijn, zijn onderdeel van de zogeheten Klimaatbestendige Wateraanvoervoorziening. De capaciteit van het gemaal bedraagt 7 m³/s, maar soms is dit niet voldoende om aan alle waterbehoefte te voldoen. Dit was bijvoorbeeld het geval in augustus 2003. De waterschappen stonden toen voor het dilemma of ze schadelijk zilt water zouden inlaten, of dat ze beter helemaal geen water konden inlaten. Naar verwachting zal in verband met de klimaatverandering de Aanvoerder vaker in gebruik genomen moeten worden. 

Doorspoelen wordt gezien als een noodzakelijk kwaad, omdat het betekent dat gebiedsvreemd water moet worden ingelaten. Dat wil zeggen: water met een samenstelling die ongelijk is aan die uit het gebied zelf. De trend in het Nederlandse waterbeheer is sinds eind jaren negentig nu juist om gebieden zo veel mogelijk gebiedseigen water te laten houden.

Waterbeheer in Nederland
Scherm



Voorwerpen
Vaak is een scherm een min of meer plat voorwerp dat dient om iets af te schermen of om informatie op weer te geven. Specifieke vormen zijn:
projectiescherm, een plat vlak waarop een beeld wordt geprojecteerd
reflectiescherm, een scherm gebruikt in de fotografie om licht te weerkaatsen
bij elektronische apparaten:
beeldscherm, een scherm van een televisietoestel, computer of ander apparaat waarop iets afgebeeld wordt
display, een van oorsprong Engels woord dat wel gebruikt wordt voor vooral kleinere schermen waarop iets afgebeeld wordt
specifiek onder meer:
flatscreen, een televisie- of computerscherm met een vlak kijkoppervlak
aanraakscherm, een beeldscherm dat door middel van aanraking ook als invoerapparaat kan worden gebruikt
multi-touchscherm, een aanraakscherm dat meerdere aanrakingen tegelijk ondersteunt
fluorescentiescherm, een scherm bedekt met fluorescerend materiaal
een informatiescherm met "boekjes" voorgedrukte panelen, zoals de oude Centraal bediende treinaanwijzers in Nederland
windscherm, een constructie bedoeld om bescherming te bieden tegen de wind
geluidsscherm, een constructie bedoeld om geluidshinder tegen te gaan
zonnescherm, weert de zon
kamerscherm, een scherm waarmee een gedeelte van een kamer kan worden afgeschermd
kuchscherm, scherm tussen personen ter voorkoming van een virusinfectie door hoesten of niezen
coulisse, toneelscherm

Andere betekenissen
scherm (bloeiwijze), bij planten een vorm waarbij alle zijassen (bloemstelen) uit één punt ontspringen
enkelvoud van het werkwoord schermen
Buret

Een buret is een glazen buis met een kraantje aan de onderkant en een schaalverdeling op de zijkant, waaraan men kan zien hoeveel vloeistof erin zit. Hiermee kan men nauwkeurig bepaalde hoeveelheden vloeistoffen aftappen, zoals gebeurt bij titraties. 

Voor de proef leest men zo nauwkeurig mogelijk de schaal af (oog recht voor, en op gelijke hoogte met de meniscus (vloeistofspiegel), aflezen op de dichtstbijzijnde maatstreep onder de meniscus en de honderdsten schatten); na het omslagpunt van de titratie nogmaals aflezen; de uitgelopen hoeveelheid is dan door een simpele aftrekking van deze twee waarden te berekenen.

Zie ook 
 Motorzuigerburet
 Titrator

Laboratoriumglaswerk
Dame-Indisch

De Dame-Indische verdediging is in het schaken een opening die in de jaren twintig van de 20e eeuw vooral door Tartakower onderzocht is. De zettenreeks is

1. d4 Pf6, het Indisch
2. c4 e6
3. Pf3 b6

Maar ook reeds een eeuw eerder werd de zet 1. d4 al met 1. ...Pf6 beantwoord, gevolgd door een fianchetto (b6 of g6).

In de loop der eeuwen heeft een groot aantal grootmeesters deze opening met nieuwe inzichten verrijkt, waaronder Capablanca, Botvinnik, Euwe en Petrosjan.

Het Dame-Indisch is ingedeeld bij de halfgesloten spelen en valt onder ECO-code E12.

Zie ook 
 Lijst van veelgespeelde schaakopeningen
Klimmen



Geografie 
 Klimmen (Limburg), een dorp in de voormalige gemeente in Nederlands Limburg
 Klimmen (gemeente) een voormalige gemeente in Nederlands Limburg

Klimmen als activiteit 
 Klimsport, klimmen als sport of recreatie
 Alpinisme, bergbeklimmen
 Traditioneel klimmen, een vorm van berg- of rotsklimmen
 Vrij klimmen, klimmen zonder materiële beveiliging zoals touw of haken
 Boulderen, het beklimmen van een korte, vaak erg moeilijke, route
 Klimmen van A tot Z

Luchtvaart 
 klimmen (luchtvaart)
 opstijgen

Sociale stijging 
 Ambitie
 Loopbaan of carrière
 Sociale klasse
 Sociale mobiliteit
 Sociale status
 Stand (maatschappelijk)

Zie ook 
 Rechte klimming (RK of RA), een term in de astronomie
 Hoogte (astronomie) (Hw), een term in de astronomie
 Hoogte
 Stijgingspercentage, de steilte van een helling
 Klimplant
 Klim (parochie), in Denemarken
 klimmer (wielrennen)
Geografie van Duitsland

Hieronder volgen enkele kerngegevens uit de geografie van Duitsland.

Kerngegevens 
Geografische coördinaten: 51 00 N, 9 00 O

Landsgrenzen:
Totale lengte: 3618 km

Grenzen met andere landen: Oostenrijk 784 km, België 167 km, Tsjechië 646 km, Denemarken 68 km, Frankrijk 451 km, Luxemburg 135 km, Nederland 577 km, Polen 456 km, Zwitserland 334 km

Kustlijn: 2389 km

Maritieme aanspraken:
 Continentaal plat: 200-m diepte of tot de diepte van onderzoek
 Exclusieve economische zone: 200 zeemijl
 Territoriale zee: 12 zeemijl

Klimaat 
Duitsland heeft een gematigd zeeklimaat. Noord- en Midden-Duitsland kennen zachte zomers en frisse, vochtige winters. In het zuiden en de bergketens zoals het Harzgebergte, het Zwarte Woud en Beieren zijn de zomers veel warmer, de winters veel kouder en valt er veel sneeuw.

Geografische gebieden 
Duitsland kan in drie belangrijke geografische gebieden worden verdeeld: de Duitse laagvlakte in het noorden, de centrale Duitse middengebergten en de zuidelijke Beierse Alpen.

Laagste punt: Wilstermarsch bij Neuendorf-Sachsenbande -3,54 m
Hoogste punt: Zugspitze 2962 m (Beierse Alpen)

Berggebieden 
Alpenvoorland
Beierse Alpen
Eifel
Ertsgebergte
Harz
Hunsrück
Kellerwald
Sauerland
Thüringer Woud
Zwarte Woud
Schwäbische Alb

Natuurlijke rijkdommen:
ijzererts, kolen, kaliumcarbonaat, hout, uranium, koper, aardgas, zout, nikkel, landbouwgrond

Landgebruik:
vruchtbaar land: 33%, akkerbouwgebieden: 1%, veeteeltgebieden: 15%, bosgebieden: 31%, andere: 20% (1993)

Geïrrigeerd land:
4750 km2;(1993)

Grootste Duitse steden 
De vier grootste Duitse steden zijn
Denali (berg)

De Denali is gelegen in Alaska en is met zijn  6194 m de hoogste berg in Noord-Amerika. De berg is gelegen in het midden van het Denali National Park. De naam betekent "de Hoge" in het Koyukon, een Athabaskische taal uit Alaska. Van 1917 tot 2015 werd deze berg Mount McKinley genoemd, naar de vroegere Amerikaanse president William McKinley. Op 31 augustus 2015 werd bekendgemaakt dat president Obama heeft besloten dat de berg officieel de oorspronkelijke naam Denali terugkrijgt.

De ontdekkingsreiziger en arts Frederick Cook claimde in 1903 dat hij als eerste erin was geslaagd de top te beklimmen, maar uit de foto's en verslagen van zijn tocht werd later duidelijk dat hij op een lagere bergtop in de buurt was geweest.

De eerste officiële beklimming was op 7 juni 1913 door een groep onder leiding van Hudson Stuck. In 1947 was Barbara Washburn de eerste vrouw op de top. Hoewel het niet zonder gevaar is, wordt de berg nog vaak beklommen. Elk jaar gebeuren er vele ongelukken op de Denali, soms met fatale afloop. Sinds 1932 zijn er 108 doden gevallen op deze berg.

Denali
Zesduizender
Eerste wereld

Eerste wereld is een oorspronkelijk uit de Koude Oorlog daterend begrip, waarmee destijds de lidstaten van de NAVO bedoeld werden. De tegenhanger was de tweede wereld, waarmee de communistische wereld aangeduid werd. De derde wereld waren de neutrale landen, die noch met de communistische wereld noch met de kapitalistische wereld verbonden waren (de huidige Beweging van Niet-Gebonden Landen).

Na de Koude Oorlog werd het begrip uitgebreid, zodat het ook andere geïndustrialiseerde, kapitalistische landen omvatte. Hiertoe worden meer bepaald de volgende landen gerekend: de Verenigde Staten, Canada, West-Europa, een deel van Zuid-Europa (Spanje, Portugal, Italië, San Marino, Andorra, Vaticaanstad, Malta, Cyprus, Slovenië, Griekenland), een deel van Centraal-Europa (Duitsland, Zwitserland, Tsjechië, Slowakije, Oostenrijk, Liechtenstein), Scandinavië, Singapore, Taiwan, Zuid-Korea, Hongkong, Japan, Australië, Nieuw-Zeeland, Israël, Bahrein, Qatar, Verenigde Arabische Emiraten en Turkije.

Met de derdewereldlanden worden tegenwoordig de ontwikkelingslanden bedoeld. De tweedewereldlanden zitten tussen de eerste en de derde wereld in: redelijk ver ontwikkeld, maar nog niet op het niveau van de eerste wereld. Met de vierde wereld worden de minst ontwikkelde landen van de derdewereldlanden en de  onderklasse in een 'eerstewereldland' aangeduid.

Wereld
Tweede wereld

De tweede wereld is een in onbruik geraakt begrip om het blok van geïndustrialiseerde en communistische landen mee aan te duiden. Een groot deel van deze landen had zich verbonden in het Warschaupact en de Comecon.

Het is altijd een vrij ongebruikelijke term geweest, terwijl de term eerste wereld voor de rijke geïndustrialiseerde kapitalistische landen – waarvan de meeste deelnamen aan de NAVO – daarentegen lange tijd vrij gangbaar was. De term derde wereld werd oorspronkelijk gebruikt voor landen die noch bij de NAVO, noch bij het Warschaupact hoorden.

De term tweede wereld wordt vooral gebruikt voor landen die al redelijk ver ontwikkeld zijn, maar nog niet op het niveau van de "eerste wereld". Dit zijn voornamelijk de voormalig communistische landen in Oost-Europa, die na de val van het IJzeren Gordijn een nieuw regime kregen. Ook veel landen in Latijns-Amerika worden tot de tweede wereld gerekend. Onder derdewereldlanden worden vooral ontwikkelingslanden verstaan. De minst ontwikkelde landen worden ook de vierde wereld genoemd, echter kan Vierde wereld ook verwijzen naar de onderklasse in de Eerste en Tweede wereld. Hieronder vallen onder andere dak- en werklozen, illegalen, personen in de kansarmoede en sans-papiers.

Wereld
Ster van Kapteyn

De ster van Kapteyn is een rode subdwerg aan het zuidelijk halfrond in het sterrenbeeld Schilder (Pictor). De ster bevindt zich ongeveer op 8,5 graad ten noordwesten van de ster beta Pictoris, nabij de grens met het sterrenbeeld Duif (Columba). De ster is te zwak om met het blote oog te zien.

De ster van Kapteyn is bijzonder omdat deze de een na grootste eigenbeweging van alle sterren heeft. De snelste is de ster van Barnard. De ster van Kapteyn beweegt zich in zuidoostelijke richting met snelheid 8,5 boogseconde per jaar, wat neer komt op een radiële snelheid van 242 km/s. De ster is een dichtbijstaande haloster en maakt deel uit van de halo van de Melkweg. De afstand tot de zon bedraagt 12,8 lichtjaar. De massa bedraagt ongeveer 0,4 zonnemassa's.

De ster werd door Jacobus Cornelius Kapteyn in 1897 ontdekt toen hij observaties deed in Zuid-Afrika.

Planeten 
In 2014 werden officieel twee planeten rond de ster bevestigd (b) en (c).

Zie ook 
 Lijst van sterren op 0 tot 25 lichtjaar afstand

Bronnen 
 Solstation on Kapteyn
 RECONS Top 100 nearby stars
 

Ster binnen 25 lichtjaar
Subdwerg
Ster in Schilder
Planetenstelsel
Vinsonberg

Mount Vinson is de hoogste berg op Antarctica en bevindt zich op ongeveer 1200 km van de zuidpool. De berg maakt deel uit van het Vinsonmassief en werd oorspronkelijk bemeten als 5140 m hoog. Volgens metingen uit circa 2000 is Mount Vinson echter "slechts" 4897 meter hoog.

De berg werd in 1957 ontdekt vanuit een vliegtuig van de marine van de VS en genoemd naar Carl Vinson, een congreslid voor de staat Georgia, die zich inzette voor wetenschappelijk onderzoek op Antarctica.

In 1966 vertrok de Amerikaanse Alpine Club als eerste expeditie die de beklimming van  de Vinson als doel had. Nadat de tien deelnemers met behulp van een C-130 van het Amerikaanse leger naar de berg gebracht waren, bereikte een groep van vier klimmers onder leiding van Nicholas B. Clinch op 18 december 1966 de top. 

De beklimming van de Vinson is technisch niet zo moeilijk, afgezien van de problemen om naar Antarctica te reizen en zich daar naar de Vinson te begeven. Als een van de zogenoemde "zeven toppen" komt de Vinson wel onder de aandacht van een groep alpinisten. Nederlandse klimmers die deze top hebben bereikt zijn Ronald Naar (1987, derde overall beklimming), Frits Vrijlandt (2002), Rozemarijn Janssen (2002), Kiek Stam (2004), Harry Lunter (06-01-2006), Hans Achterbosch (2006), Harry Kikstra (06-01-2006), Femke de Groot (2007) ,Wilco van Rooijen (10-01-2011) en Fokke van Velzen (10-01-2011).

Berg in Antarctica
Vierduizender
Beeldhouwer

Een beeldhouwer, of vrouwelijk beeldhouwster, is een beoefenaar van de beeldhouwkunst. Beeldhouwen onderscheidt zich van de andere kunsten doordat de kunstenaar ruimtelijke, zogeheten driedimensionale werken maakt. Beeldhouwkunst is een ruim begrip waarbij ook gedacht kan worden aan bijvoorbeeld ruimtelijke installaties, environments en land art.

Sculptuur, plastiek en assemblage 
Volgens de meest letterlijke betekenis van het woord bewerkt een beeldhouwer met hamer en beitel steen of hout om er een beeld van te maken. Een uit harde materialen door wegnemen (hakken of houwen) gemaakt beeld noemt men een sculptuur. Een door toevoeging van zachte materialen gemaakt beeld kan men een plastiek noemen. Het samenvoegen van bestaande materialen noemt men assemblage.

Natuursteen, beton, hout, kunststoffen, klei, was, gips en allerlei gevonden of in bouwmarkten gekochte materialen kunnen grondstof voor de beeldhouwer zijn.

Typische beeldhouwers

Zie ook 
 Beeldsnijder
 Restauratiebeeldhouwer
 Steenbeeldhouwer
 Lijst van beeldhouwers
 Lijst van Belgische beeldhouwers
 Lijst van Nederlandse beeldhouwers

Beroep
Beroep in de kunst- en cultuursector
Werken (arbeid)

Werken is het aanbrengen van wenselijk geachte veranderingen in de omgeving door menselijke activiteit. Werk kan zowel lichamelijk als geestelijk zijn.

In economisch verband spreekt men van arbeid. Er wordt onderscheid gemaakt tussen betaald en onbetaald werk. Onbetaald werk voor derden waarbij geen sprake is van dwang wordt vrijwilligerswerk genoemd. Onbetaald werk voor derden waarbij wel sprake is van dwang wordt slavernij genoemd. Arbeid bij mensen jonger dan 12 jaar wordt kinderarbeid genoemd.

Er wordt ook onderscheid gemaakt tussen werkgevers en werknemers. Een werknemer is iemand die betaald werk voor de werkgever verricht. Een werkgever is een natuurlijke persoon door wiens werk betaald werk voor anderen ontstaat, of een rechtspersoon waarbij werknemers in dienst zijn, in aanbod van aangeboden werkzaamheden door de werkgever. 

Een samenhangend geheel van arbeidstaken wordt beroep genoemd. Een werknemer heeft een bepaalde functie waarin hij taken verricht. In een bedrijf wordt het aantal werknemers uitgedrukt in fte (fulltime-equivalent).

In vrijwel de gehele westerse wereld zijn de arbeidsverhoudingen wettelijk geregeld in bijvoorbeeld een bedrijfsregeling of collectieve arbeidsovereenkomst (c.a.o.). Arbeiders hebben het recht zich te verenigen in vakbonden.

In twee derde van de Nederlandse huishoudens werken beide partners. In een derde werkt slechts een van beide. Vaak is dat de man, maar in een kwart van de gevallen de vrouw.

Internationaal 
In Nederland wordt een werknemer ook wel arbeider genoemd. De term "arbeider" is echter veelal verouderd. Het meest wordt de term "arbeider" nog gebruikt om iemand aan te duiden die in loondienst lichamelijk werk verricht, bijvoorbeeld de havenarbeider.

De Belgische arbeidswetgeving maakt nog een duidelijk onderscheid tussen arbeiders (traditioneel handarbeiders) en bedienden (traditioneel hoofdarbeiders). Dit onderscheid heeft met name betrekking op sociale wetten, opzegtermijnen en dergelijke.

Werkplek 
Met 'mijn werk' bedoelen veel mensen de plek waar men in een aantal dagen of uren per week een inkomen verdient. Daarnaast is het de plek waar men collega's ontmoet en met hen samen werkt. Een aspect van de werkplek is dat men daar in aanraking komt met anderen die men in de privésfeer niet snel zal ontmoeten.

Zie ook
 Arbeidsrecht
 Arbeid (economie)
 Arbeid (filosofie)

Literatuur
Jan Lucassen, De wereld aan het werk. Van prehistorie tot nu, 2021. ISBN 9462584680 (orig. Engels The Story of Work)

Arbeid
Lijst van voetbalinterlands België - Nederland (mannen)

Deze lijst van voetbalinterlands is een overzicht van alle officiële voetbalwedstrijden tussen de nationale teams van België en Nederland. Deze regelmatig terugkerende wedstrijd wordt als een klassieker gezien in België en Nederland.

De landen hebben tot op heden 129 keer tegen elkaar gespeeld. Een interland tussen beide landen wordt ook wel de Derby der Lage Landen genoemd. De eerste keer dat de twee landen tegenover elkaar stonden was op 30 april 1905 in Antwerpen. Dit was tevens de eerste interland van het Nederlands elftal. De laatste derby tot nu toe vond plaats op 25 september 2022 in Amsterdam. Slechts twee wedstrijden tussen landen zijn vaker gespeeld, dit zijn Argentinië-Uruguay en Hongarije-Oostenrijk.

Wedstrijden

Samenvatting 

Wedstrijden bepaald door strafschoppen worden, in lijn met de FIFA, als een gelijkspel gerekend.

Galerij 

Nederland
Belgie
Boekenweekessay

Het boekenweekessay wordt elk jaar door een andere auteur geschreven naar het thema van de boekenweek. Sinds 1987 wordt dit essay gepubliceerd door de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek en is tijdens de boekenweek in het voorjaar voor een gering bedrag verkrijgbaar in deelnemende boekhandels (niet te verwarren met het gratis boekenweekgeschenk of het kinderboekenweekgeschenk van het najaar).

Boekpromotie
Essay
Luik

Geografie
 Luik (stad), een stad in België
 Luik (provincie), een provincie in België
 Arrondissement Luik
 Gerechtelijk gebied Luik
 Bisdom Luik
 Prinsbisdom Luik (tot 1795)
 Luikeiland, een eiland in Antarctica

Overige
valluik, een soort poort of deur
 Blind (luik), een bescherming van een raam
een deel van een kunstwerk
 Diptiek, tweeluik
 Triptiek (beeldende kunst), drieluik
 Luik (schip), afdekking van een scheepsruim, een scheepsluik
Gewone vinvis

De gewone vinvis (Balaenoptera physalus) is een zeezoogdier uit de familie van de vinvissen (Balaenopteridae). De wetenschappelijke naam van de soort werd als Balaena physalus in 1758 gepubliceerd door Carl Linnaeus.

Kenmerken 
Met een lengte van maximaal 27 meter is het de op een na grootste walvisachtige en daarmee ook de op een na grootste diersoort die op aarde leeft. Alleen de blauwe vinvis is groter. De vinvis heeft een donkergrijze rug, inclusief de borst- en staartvinnen. De rugvin heeft een holle achterrand en staat relatief ver naar achteren, op twee derde van de rug. Het dier heeft 55 tot 100 keelgroeven.

Het is een relatief lange en slanke walvis met een kenmerkende rugvin, die zichtbaar wordt vlak nadat het dier aan de oppervlakte is gekomen om te ademen. De ademwolk bestaat uit een enkele, vijf meter hoge kolom. Tijdens het duiken komt de staartvin niet boven het water uit.

Voedsel 
De vinvis voedt zich met vis, inktvis en plankton dat uit het water wordt gefilterd met behulp van baleinen. Dat zijn in de bek hangende zeefachtige structuren. Vinvissen storten zich met hoge snelheid in een school vis of krill, waarbij ze enorme hoeveelheden water inzwelgen, om dit daarna weer naar buiten te persen. De vangst blijft dan in de baleinen hangen. Wanneer het dier zich voedt, draait het zich op zijn rechterzijde. Dat is misschien de oorzaak van het asymmetrische aanzicht van de kop, die aan de rechterzijde een grote witte vlek vertoont.

Verspreiding 
De vinvis komt in alle wereldzeeën voor. Rond Europa is hij te vinden in de Golf van Biskaje en in de Middellandse Zee. Het aantal wordt geschat op ongeveer 60 tot 90 duizend exemplaren.

Voortplanting 
Na een draagtijd van 11 maanden wordt één jong geboren met een lengte van 6,6 meter, dat 9 tot 10 maanden wordt gezoogd. Een vrouwtje kan slechts eens per twee jaar een jong werpen, waardoor populaties zich erg langzaam herstellen.

Communicatie 
Naast neuriënde en hoog jankende geluiden produceert dit dier een vreselijk hard en diep gebrul, dat hoorbaar is op honderden kilometers afstand.

Strandingen 
In de twintigste eeuw waren er 11 strandingen van gewone vinvissen aan de Nederlandse kust. Ook in de eenentwintigste eeuw zijn er al strandingen.

Afbeeldingen

Externe links 
 
 waarnemingen in Nederland

Vinvissen
IUCN-status kwetsbaar
Most (oenologie)

Most is in de wijnmakerij de naam voor het vers geperste, maar nog niet vergiste sap van druiven of andere vruchten. Bij de wijnbereiding doorloopt het perssap verschillende stadia: sap, most en ten slotte wijn.

Op de schil van druiven zitten gistcellen. Als druiven worden geperst dan treedt spontane gisting op. Soms wordt speciale gist toegevoegd. De most is dus niet meer het zuivere sap, maar ook nog niet de wijn. Bij commerciële verhandeling en vervoer mag de most maximaal één volumeprocent alcohol bevatten. Door middel van vacuümdestillatie, osmose- of vriesdroogtechnieken kan men het watergehalte van de most wijzigen, zodat de smaak al vanaf de vinificatie gestuurd kan worden.

Mostgewicht 
Most bestaat voor een bepaald deel uit suiker die tijdens het gistingsproces wordt omgezet in alcohol en koolzuur. Om het deel suiker te kunnen bepalen zijn meerdere methoden in gebruik. Verschillende landen hebben hun (historische) voorkeur. Overigens, de methoden met bijbehorende waarden worden niet alleen voor most gebruikt, maar ook wel voor andere vruchtensappen en suikerhoudende vloeistoffen.

Zie ook 

 Lijst van vaktermen in de oenologie

Wijnterminologie
Lijst van Belgische gerechten en lekkernijen

Hieronder volgt een lijst van typisch Belgische gerechten.

A
 Aalsterse vlaai (Aalst)
 Antwerpse handjes (Antwerpen)
 Asperges op zijn Vlaams
 Assekoeken (Asse)

B
 Babelutten (West-Vlaanderen)
 Bevers gebak (Beveren)
 Bier
 Blinde vink
 Beuling met appelmoes
 Bresiliennetaart
 Bodding
 Boekweitkoek
 Boulet à la liégeoise (Luik)
 Broodpudding
 Brugse achten (Brugge)
 Brugse cigaretjes (Brugge)
 Brugse kletskoppen (Brugge)
 Brugse mokken (Brugge)
 Brugs beschuit (Brugge)
 Brugsch Swaentje (Brugge)
 Brusselse wafel (Brussel)

C
 Canteclaergebak (Deinze)
 Chocolade
 Chocolademousse
 Cuberdon of Gentse neuzen (Gent)

D
 Damse carrépannenkoek (Oostkerke)
 Damse mokken (Damme)
 Damse taart (Damme)
 Deinse Batjeskoek (Damme)
 Dendermondse paardenworsten (Dendermonde)
 Dendermondse Witten in Pauwel Kwak (Dendermonde)
 Diestse patattentaart (Diest)
 Diksmuidse boterkoeken (Diksmuide)
 Dinantse koek (Dinant)

E
 Escavèche (Chimay)
 Elixir d'Anvers
 Elixir de Spa
 Elixer van Damme (Damme)

F
 Fazant op Brabantse wijze
 Frieten
 Filet americain

G
 Garnaalkroketten
 Gentse mokken (Gent)
 Geutelingen (Elst)
 Godelievekoekjes (Gistel)

H
 Hesperolletjes (ook witloofrolletjes genoemd)
 Hopscheuten (Asse)
 Hutsepot
 Hasseltse speculoos

K
 Kalletaart (Kortrijk)
 Kipkap
 Kletskoppen (Veurne)
 Klotsenbos (Lommel)
 Knapkoek (Maaseik)
 Koeklarings (Zottegem)
 Konijn gestoofd in bier
 Konijn met pruimen
 Kortrijkse beschuiten (Kortrijk)
 Kortrijkse peperbollen (Kortrijk)
 Kramiek

L
 Lommelse Zandkoeken (Lommel)
 Loons gebak (Borgloon)
 Luikse wafel (Luik)
 Lackmans
 Liers vlaaike (Lier)
 Limburgse vlaai
 Lokerse paardenworst
 Lukken (West-Vlaanderen)

M
 Mastel
 Mattentaart (Geraardsbergen)
 Mechels margrietje (Mechelen)
 Mechelse koekoek (Mechelen)
 Miserables (Knokke)
 Mazarinetaart (Poperinge)

O
 Oostendse zeebeschuitjes (Oostende)

P
 Pain à la grecque (Brussel)
 Paling in 't groen
 Pannenkoek
 Peperkoek
 Potée liégoise (Luik)
 Pralines
 Puttenslagersgebak (Beveren)

R
 Rijstevlaai (rijsttaart)
 Rijstpap
 Rivierpaling
 Riz condé

S
 Saharataart (Lommel)
 Sint-maartensgebak (Beveren)
 Stampe - Aardappelpuree op basis van karnemelk
 Speculoos
 Speculoospasta
 Stoofvlees
 Smoutebollen

T
 Tarte al djote (Nijvel)
 Tomaat-garnaal (tomate-crevettes)

V
 Vlaamse karbonaden
 Vleesbrood

W
 Waterzooi (Gent)
 Worstenbrood

Zie ook
 Belgische keuken
 Nederlandse keuken
 Kookkunst
 Lijst van Belgische bieren
 Lijst van Nederlandse gerechten en lekkernijen

 
Belgische gerechten
Gerechten
Libretto

Libretto (Italiaans voor boekje; meervoud: libretti of libretto's) is de gangbare benaming voor het tekstboekje van een opera, operette, ballet of musical. In bredere zin is een libretto de tekst, bestaande uit dialogen en regieaanwijzingen, die ten grondslag ligt aan een theatrale opvoering met muziek.

Het libretto als gedrukte speeltekst van de opera werd bij de voorstellingen aan het publiek te koop aangeboden. Aangezien de theaterzaal lange tijd niet verduisterd werd, kon de tekst tijdens de voorstelling worden meegelezen.

Talloze opera's, waarvan de muziek verloren gegaan is, blijven door de ruimere verspreiding van het libretto nog bekend. Het libretto wordt nog weleens ondergewaardeerd ten opzichte van de muziek, wat blijkt uit het feit dat bij het noemen van een opera vaak ook de naam van de componist wordt genoemd, maar slechts zelden de naam van de librettist. In de achttiende eeuw was dat niet altijd het geval en droeg de opera vaak de naam van de librettist als voornaamste auteur van het werk.

Bekende librettisten 
De Italiaanse dichter Pietro Metastasio (1698-1782) bepaalde een belangrijk deel van de geschiedenis van de opera in de 18e eeuw. Zijn libretti, waarvan de structuur ook de vorm van de opera ging bepalen, werden talloze malen door componisten op muziek gezet. In vele gevallen diende eenzelfde libretto meermaals als basis voor een operacompositie.

Ook Lorenzo da Ponte (1749-1838), opvolger van Metastasio als hofdichter in Wenen,  schreef een lange reeks libretti. Hij is vooral bekend door zijn samenwerking met Wolfgang Amadeus Mozart, die leidde tot drie opera's: Le nozze di Figaro (1786), Don Giovanni (1787) en Così fan tutte (1790). 
Hierna componeerde Mozart nog twee opera's: Die Zauberflöte op een libretto van Emanuel Schikaneder en La clemenza di Tito op een libretto van Metastasio. Hij heeft daarnaast nog met verscheidene andere librettisten samengewerkt aan opera's en Singspiele.

Een vruchtbaar librettist was Eugène Scribe, die, samen met de componist Giacomo Meyerbeer en de theaterdirecteur Véron de grand opéra belichaamde, een operagenre dat rond 1830 in Parijs tot bloei kwam.

Andere bekende samenwerkingen zijn die tussen Arrigo Boito en Giuseppe Verdi en die tussen Hugo von Hofmannsthal en Richard Strauss.

Sommige componisten schreven hun eigen libretti. Richard Wagner is een van de bekendste, maar ook Hector Berlioz schreef de teksten voor zijn opera's meestal zelf.

Literair genre
Opera
Operette
Screentest

Een screentest is een auditie voor een beeldopname.

Een producent of regisseur voor een audiovisueel medium die op zoek is naar een geschikte acteur of presentator voor een televisieprogramma, of een rol in een televisie-, bioscoop-, bedrijfsfilm of reclamefilm of videoclip nodigt (al dan niet via een auditiebureau) verschillende acteurs c.q. presentatoren uit om een of meer proefopnames te maken. Soms moeten de kandidaten zich aan vooraf bepaalde teksten houden, soms ook niet. Vaak wordt hun gevraagd zich van allerlei kanten laten zien (links, rechts, voor, achter) en verschillende emoties uit te beelden.

Aan het verwerven van een rol of van een presentatieopdracht gaan vaak meerdere screentests vooraf.

Indien het duopresentatie betreft of indien een film verschillende belangrijke rollen telt, wordt de kandidaten die daarvoor na voorafgaande screentests het meest in aanmerking komen, gevraagd om samen nog een of meer screentests af te leggen.

Soldaat van Oranje 
Een van de grootste screentests in de 20e eeuw voor een Nederlandse film was de actie voor Soldaat van Oranje van Paul Verhoeven. Verhoeven wilde graag nieuwe gezichten in zijn film. Via filmproducent Hans Kemna werden alle jonge mannelijke acteurs die toentertijd aan het Nederlands toneel werkzaam waren, opgeroepen een screentest af te leggen. Nadat tientallen kandidaten de revue waren gepasseerd, werden uiteindelijk Jeroen Krabbé en Rutger Hauer gekozen voor de hoofdrollen.

Trivia 

 In 2018 konden beginnende presenatoren deelnemen aan televisieprogramma Screentest op RTL 4. Deelnemers streden in de afvalrace om een contract bij RTL.

Filmterminologie