Henryk Siemiradzki

Henryk Hektor Siemiradzki (ur.  w Nowobiełgorodzie, zm. 23 sierpnia 1902 w Strzałkowie) – polski malarz, przedstawiciel akademizmu.

Życiorys 
Jego rodzicami byli Hipolit i Michalina z Pruszyńskich (siostra Anny Ciundziewickiej). Ojciec Henryka był wysokim oficerem armii Imperium Rosyjskiego, jednak dzieci zostały wychowane w tradycji polskiej, katolickiej. Rodzina posiadała w Charkowie dom, od którego wzięła nazwę ulica, później nazywana Siemiradzką, obecnie Siemigradzką. Na życzenie ojca ukończył studia na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Charkowskiego, uzyskując stopień kandydata nauk przyrodniczych na podstawie dysertacji O instynkcie owadów. Następnie rozpoczął studia malarskie na Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu. W 1871 ukończył studia i uzyskał 6-letnie stypendium rządowe. Wyjechał do Monachium, odwiedzając po drodze po raz pierwszy w życiu Kraków. W Monachium spotkał wielu polskich malarzy, a wśród nich Józefa Brandta i Stanisława Witkiewicza.

W 1872 wyjechał do Włoch. Zwiedził Wenecję, Florencję, Neapol, miał okazję zobaczyć wybuch Wezuwiusza, trafił w końcu do Rzymu, gdzie zamieszkał w pobliżu pl. Hiszpańskiego. W 1873 ożenił się ze swoją 18-letnią kuzynką Marią Pruszyńską z Koroleszczewicz nad Świsłoczą. Mieli czworo dzieci. W 1876 rodzina Siemiradzkich zamieszkała we własnej willi. W 1884 kupił dworek w Strzałkowie koło Radomska, gdzie przez wiele lat spędzał, wraz z rodziną, letnie wakacje.

W 1901 zachorował, stracił mowę. Jesienią spotkał się jeszcze w Łodzi z Henrykiem Sienkiewiczem. Na krótko przed śmiercią, za zgodą lekarzy, wyjechał do Strzałkowa i tam zmarł. Pochowany został na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 67-6-1/2). 24 września 1903 r. prochy przeniesiono do krypty zasłużonych na krakowskiej Skałce.

Był członkiem wielu akademii europejskich. Tematykę swych dzieł czerpał z antyku. Malował epickie, monumentalne, teatralne kompozycje, nacechowane spokojem i harmonią, z odpowiednim doborem kolorów, wypełnione ciałami, ozdobami, drzewami, marmurami, płaskorzeźbami. W 1879 r. ofiarował obraz Pochodnie Nerona miastu Kraków jako pierwszy obraz do krakowskiego Muzeum Narodowego.

Był autorem wielu obrazów, a także kurtyn Teatru Miejskiego w Krakowie (1894) i Teatru Wielkiego we Lwowie (1900).

Był członkiem honorowym Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk i kawalerem Legii Honorowej, Orderu Korony Włoskiej, Orderu św. Stanisława III klasy, komandorem Orderu Świętych Maurycego i Łazarza.

Wybrane dzieła 

 Amor i Psyche (1894), 51 × 33,7 cm, Lwowska Galeria Sztuki
 Antoniusz i Kleopatra, 42 × 76 cm
 Chrystus i jawnogrzesznica (1873), 550 × 350 cm, Muzeum Rosyjskie w Sankt Petersburgu
 Chrystus i Samarytanka (1890), 106,5 × 184 cm, Lwowska Galeria Sztuki
 Chrystus w domu Marii i Marty (1886), Ermitaż, Sankt Petersburg
 Chrystus w domu Marii i Marty (1886), Lwowska Galeria Sztuki
 Cyganka (1877), 62 × 50 cm, Lwowska Galeria Sztuki
 Dirce chrześcijańska (1897), 263 × 534 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie
 Dziewczyna przy studni (około 1890), 39,5 cm × 26,5 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie
 Fryne na święcie Posejdona w Eleusis (1889), 390 × 763,5 cm, Państwowe Muzeum Rosyjskie, Sankt Petersburg
 Krajobraz znad Świsłoczy (1873), Muzeum Narodowe w Krakowie
 Kurtyna Teatru Miejskiego w Krakowie (1892-94), Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie
 Kurtyna Teatru Miejskiego we Lwowie (1899–1901), Lwowski Narodowy Akademicki Teatr Opery i Baletu im. Salomei Kruszelnickiej
 Kuszenie św. Hieronima (1886), 74,5 × 179,5 cm
 Męczeństwo śś. Tymoteusza i Maury, jego żony (1885), Muzeum Narodowe w Warszawie
 Nauczanie św. Piotra (1889), Wyższe Metropolitalne Seminarium Duchowne w Warszawie
 Nieukończony autoportret (po 1876), Muzeum Narodowe w Krakowie
 Nimfa (1869), 153 × 156 cm, Lwowska Galeria Sztuki
 Nimfy wodne (po 1880), Muzeum Sztuki, Riazań
 Noc świętojańska (1892), Lwowska Galeria Sztuki
 Odjazd z wyspy nocą (1890), 108 × 75 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie
 Orfeusz w podziemiach (ok. 1880), Lwowska Galeria Sztuki
 Pochodnie Nerona (Świeczniki chrześcijaństwa) (1876), 385 × 704 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie
 Portret Aleksandra Stankiewicza (przed 1892), 62 × 50 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie
 Portret kobiety na palecie (1887), 33 × 50 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie
 Portret Ludwika Wodzickiego (1880), 122 × 84 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie
 Portret matki artysty (1887), 33 × 25,5 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie
 Portret ojca (1887), 33 × 25,5 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie
 Projekt kurtyny teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie (1894), 60,3 × 90 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie
 Przy źródle (1899), 45,5 × 31,5 cm, Zamek Królewski na Wawelu w Krakowie
 Rzymska sielanka (Łowienie ryb) (1879), 55,5 × 75 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie
 Rzymska orgia w czasach Cesarstwa (1872), 117 × 183 cm, Ermitaż w Petersburgu
 Sadzawka Fauna (1881), 47 × 61,5 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie
 Sąd Parysa. Pantomima na tarasie pałacu rzymskiego dostojnika (1892), 99 × 227 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie
 Scena z życia pierwszych chrześcijan (ok. 1872), 37 × 63 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie
 Sielanka, 20 × 17,5 cm, Lwowska Galeria Sztuki
 Sjesta patrycjusza (1881), 76 × 125 cm
 Sprzedaż amuletów, zwany również pod tytułem Handlarz amuletów (1875) 212 × 166 cm
 Szkic do obrazu żebrak, 27,5 × 38,2 cm, Lwowska Galeria Sztuki
 Taniec wśród mieczów (1879-80), Galeria Trietiakowska, Moskwa
 U źródła (1898), 76 × 110 cm, Lwowska Galeria Sztuki
 Wazon czy kobieta (1878), 99 × 155 cm, kolekcja prywatna
 Z wiatykiem (1889), 60 × 130 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie
 Za przykładem bogów (1899), 75 × 120 cm, Lwowska Galeria Sztuki
 Za Tyberiusza na Capri (1881), 101,5 × 216 cm, Galeria Trietiakowska, Moskwa
 Żebrzący rozbitek (1878), 208 × 293,5 cm, kolekcja prywatna

Wybrane duże płótna Henryka Siemiradzkiego są wystawiane w muzeach narodowych Polski, Ukrainy i Rosji.

Galeria

Przypisy

Bibliografia 
 Józef Dużyk, Henryk Siemiradzki. Życie i twórczość, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1984 (Nauka dla Wszystkich; nr 372), .
 
 Wiesława Górska, Henryk Siemiradzki, Warszawa: Edipresse Polska, 2007 (Ludzie, Czasy, Dzieła; 37), .
 Henryk Siemiradzki jakiego nie znamy. Wystawa daru otrzymanego od Rodziny Artysty, Kraków, Muzeum Narodowe, 1980.
 
 
 Monika Kuhnke, Zaginiona kolekcja obrazów Mieczysława Broniewskiego, Cenne, bezcenne/utracone, Nr 4 (08.'97), http://www.zabytki.pl/sources/straty/kuhnke4-97.html
 Stanisław Lewandowski, Henryk Siemiradzki, wyd. 2, Warszawa: Gebethner i Wolff, 1911. (pełny tekst z wyd 1. z 1904)
 Maria Poprzęcka, Akademizm, wyd. 3, Warszawa: WAiF, 1989, .
 Franciszek Stolot, Henryk Siemiradzki, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2001 (W Zwierciadle Sztuki), .
 Dmitrij Szelest, Lwowska Galeria Obrazów. Malarstwo polskie, Warszawa: Auriga, 1990, .
 Климов П. Ю. Генрих Семирадски – М.: Арт-родник, 2001.

Linki zewnętrzne 

 Piotr Marek Stański  Lwowska kurtyna Siemiradzkiego 
 obrazy Henryka Siemiradzkiego w Galerii Sztuki Katarzyny Napiórkowskiej
 Dzieła Henryka Siemiradzkiego w serwisie Wolne Lektury
 http://www.siemiradzki.paweldudek.com – Strona internetowa poświęcona głównie związkom Henryka Siemiradzkiego z miejscowością Strzałków.
 Henryk Siemiradzki (culture.pl)
 „Ostatnia plaga egipska” obraz Siemiradzkiego pierwszy raz od 66 lat na aukcji
 Pocztówki z reprodukcjami dzieł Henryka Siemiradzkiego w bibliotece Polona
 Henryk Siemiradzki, Internetowy Polski Słownik Biograficzny [dostęp 2021-12-31].

Absolwenci i studenci Cesarskiego Uniwersytetu Charkowskiego
Absolwenci i studenci Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu
Członkowie Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk
Pochowani w Krypcie Zasłużonych na Skałce w Krakowie
Polacy – Kawalerowie Legii Honorowej
Polscy akademicy
Polacy w Rosji
Urodzeni w 1843
Zmarli w 1902
Honorowi Członkowie TT-PTT
Upamiętnieni symbolicznym grobem na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie