Masakr u Kragujevcu

Genocid u Kragujevcu, poznat kao Kragujevački oktobar, je bilo masovno strijeljanje građana Kragujevca i okolnih mjesta koga su 20. i 21.10. 1941. počinile njemačke okupacijske snage u znak delovanja ustanika na području okupirane Srbije.

Redom su ubijani nedužni ljudi, uključujući cele razrede gimnazijalaca, te ovaj genocid predstavlja jedan od najvećih ratnih zločina počinjenih na prostoru Jugoslavije u drugom svjetskom ratu.

Pozadina 

Jula 1941. godine Komunistička partija Jugoslavije je podigla Ustanak u Srbiji protiv nacističkih okupatora. Tokom avgusta i septembra je prerastao u masovni narodni ustanak.

Feldmaršal Wilhelm Keitel je 16. septembra 1941. izdao zloglasnu naredbu da se za svakog ubijenog nemačkog vojnika na Istoku ubije 100 komunista, a za svakog ranjenog 50. On je pritom naložio da se svi slučajevi otpora Wehrmachtu, bez obzira na okolnosti, pripišu komunistima, obrazlažući da se "smrtna kazna za 50 do 100 komunista općenito može smatrati prigodnim iskljupljenjem za život jednog nemačkog vojnika."

Početkom oktobra, nemačke vojnike su napali partizani u blizini Gornjeg Milanovca, pa su usledila masovna streljanja civila u Kragujevcu kao direktna odmazda za nemačke gubitke u borbi. General Franc Beme je od svojih trupa zahtevao da od Kragujevca stvore zastrašujući primer, koji mora najteže pogoditi celokupno stanovništvo, kako bi pokolebao ustanak u okupiranoj Srbiji.

Nemački izveštaj kaže da su kragujevački civili pobijeni iako nije bilo napada na pripadnike Wehrmachta u tom gradu, zato što drugde nisu mogli naći dovoljno talaca.

Masovna streljanja civila 

Nemački vojnici, pomognuti od srpskih dobrovoljaca i Srpske državne straže sabrali su sve muške osobe iz Kragujevca između 16 i 60 godina, uključujući i đake 5. razreda kragujevačke gimnazije, i izabrali žrtve među njima. Njemačka obznana je glasila da je za 10 ubijenih i 26 ranjenih Nemaca streljano 2300 stanovnika Kragujevca, "pre svega komunista, bandita i njihovih pomagača".

Prema njemačkom izveštaju, ubijeno je 2.300 ljudi. Noviji srpski i nemački istoričari se slažu da je broj ubijenih 2.778.

Posledice 

Nacisti su ozakonili ratni zločin prema civilnom stanovništvu kao meru "odmazde" protiv ustanka. Masovna ubistva nedužnih civila pokolebala su i podelila ustanike.

Nakon podele među ustanicima, stanak u Srbiji je ubrzo ugušen. Komunisti nisu odustali od borbe protiv okupatora nezavisno od represivnih mera, dok su se četnici ne samo povukli iz ustanka, sa namerom da "poštede srpsku krv", već su prešli u aktivnu borbu protiv onih koji ga nastavljaju.

Nemački masovni zločini i streljanja nedužnih, po okupatorskom sistemu odmazde - za jednog Nemca 100 Srba, uveliko su pokolebali borbeni moral, jer se pokazalo da ustaničke snage nisu u stanju da zaštite oslobođena naselja. Četnici su razvijali propagandu kako komunisti imaju svoje interese i da ih interesi naroda ne zanimaju. Komunisti, s druge strane, nisu ni mislili da beskompromisna antiokupatorska borba može proći bez žrtava, očekivanih u uslovima rata.

Etička dilema o otporu nacizmu uprkos odmazdama, i danas je prisutna u javnosti.

Nasleđe 
Nakon rata je u znak sjećanja na žrtve masakra u Šumarici podignut spomen-park. Događaj je također ovjekovječila pjesnikinja Desanka Maksimović sa svojom poznatom pjesmom Krvava bajka.

Vidi još 
 Ustanak u Srbiji 1941.
 Masakr u Kraljevu

Izvori

Vanjske veze 

 German Occupation of Serbia and the Kragujevac Massacre 
 The Massacre at Kragujevac: Kragujevac: The Making of a Massacre 

Zločini nacista u Jugoslaviji u Drugom svjetskom ratu
Ustanak u Srbiji 1941.
Masakri
Istorija Kragujevca‎