alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Sonatina

Sonatina – forma muzyczna, krótka, miniaturowa sonata, zwykle przeznaczona do celów dydaktycznych.

Posiada budowę dwu- lub trzyczęściową, z której pierwsza część utrzymana jest w formie sonatowej. Zazwyczaj A + B + C.
 A - ekspozycja - ok. 16 taktów
 B - przetworzenie - ok. 8 taktów
 C - repryza - ok. 16 taktów

Jak wiele terminów muzycznych, sonatina jest używana niekonsekwentnie. W najpopularniejszym znaczeniu jest to krótka, łatwa sonata dla studentów, taka jak sonatina Clementiego. Jakkolwiek, nie wszystkie sonatiny nie są wymagające pod względem technicznym, chociażby wirtuozowskie sonatiny Busoniego, Alkana oraz Sonatina Ravela, której tytuł zwraca uwagę na jej neoklasyczną jakość. Z drugiej strony, niektóre sonaty mogłyby być nazwane sonatinami, chociażby te Beethovenowskie z op. 49 zatytułowane przez kompozytora „Dwie Łatwe Sonaty na Fortepian” zawierają jedynie dwie krótkie części, allegro sonatowe, krótkie rondo lub menuet, wszystkie w możliwości średnio-zaawansowanego studenta. Inne prace nazywane „Sonatina” są przypisywane Beethovenowi, jak Sonatina F-dur, jakkolwiek. Bardzo popularne są Sonatiny Muzia Clementiego. Do dziś stanowią one materiał dydaktyczny do nauki gry na fortepianie. 

Sonatina powinna mieć jedną lub więcej wymienionych cech: krótkość, mniej części niźli cztery w późnoklasycznej sonacie; prostota techniczna; lżejszy, mniej poważny charakter; (w muzyce postromantycznej) neoklasyczny styl lub nawiązanie do muzyki wcześniejszej. 

Pierwsza (lub jedyna) część jest zazwyczaj skrócona forma sonatowa, z małym lub żadnym rozwinięciem tematów. Z tego powodu, sonatina jest czasem definiowana, szczególnie w brytyjskiej wersji języka, jako krótka forma sonatowa, w której sekcja rozwinięcia jest jedynie formalnością, lub jej nie ma: po ekspozycji wchodzi krótki pasaż mostowy modulujący do tonacji wyjściowej do repryzy. 

Sonatiny o dużych walorach artystycznych tworzyli: Beethoven, Busoni, Ravel, Szeligowski

Ważniejsi kompozytorzy sonatin 
 Béla Bartók
 Ludwig van Beethoven
 Ferruccio Busoni
 Muzio Clementi
 Anton Diabelli
 Jan Ladislav Dussek
 Antonín Dvořák
 Friedrich Kuhlau
 Wolfgang Amadeus Mozart
 Siergiej Prokofjew
 Maurice Ravel
 Franz Schubert
 Jean Sibelius
 Tadeusz Szeligowski

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 

Miniatury (formy muzyczne)
Toccata

Toccata (od wł. toccare = uderzać) – forma muzyczna powstała w XVI wieku, szczególnie popularna w okresie baroku. Zazwyczaj ma charakter improwizacyjny i jest przeznaczona na instrument klawiszowy (organy, klawesyn, fortepian lub klawikord), utrzymana jest w szybkim tempie i wymaga dużej wirtuozerii wykonawczej. Często pełni funkcję wstępu do fugi.

Pierwszymi twórcami toccat byli Andrea Gabrieli i Claudio Merulo. W okresie baroku przedstawicielem tej formy muzycznej był Girolamo Frescobaldi, który związał ją z liturgią (tzw. toccata avanti l'elevazione). Jego następcy, Bernardo Pasquini i Alessandro Scarlatti, doprowadzili do przekształcenia toccaty z formy krótkiego preludium do postaci utworu popisowego o charakterze wirtuozowskim. W późnym baroku toccata polifoniczna rozwinęła się w Niemczech w twórczości Dietricha Buxtehudego i Jana Sebastiana Bacha.

W XIX i XX wieku rola toccaty zmalała, czasem pojawiała się w utworach cyklicznych (np. u Siergieja Prokofjewa).

Najbardziej popularnym przykładem jest Toccata i fuga d-moll (BWV 565) J.S. Bacha.

Przypisy

Bibliografia 

 
 
 

Formy muzyczne
Ricercar

Ricercar (od wł. ricercare = szukać) – forma muzyczna rozwinięta w XVI i XVII wieku, komponowanie na instrumenty solowe lub zespoły instrumentów, a we wczesnym okresie także do wykonania wokalnego. Nazwą tą określa się dwa typy utworów: imitacyjne i swobodne.

Ricercar imitacyjny wyewoluował z motetu przeimitowanego. W jego rozwoju najpierw dążono do ograniczenia liczby tematów (J. Buus), a następnie wprowadzono skomplikowane środki techniczne takie jak augmentacja i dyminucja, zbliżając się tym samym do formy fugi. W połowie XVI wieku G. Cavazzoni zaczął komponować ricercary na organy, a jego kontynuatorami byli G. Gabrieli (stworzył ricercar jednotematowy) i G. Frescobaldi (zastosował kontrapunkty stałe).

Ricercar swobodny powstał na pocz. XVI w. i wywodzi się z muzyki lutniowej w formie bliskiej preludiom. Z biegiem czasu forma ta zbliżała się do ricercaru imitacyjnego, ale cały czas nawiązywała do formy preludium, rozwijając technikę figuracyjną, która zaowocowała powstaniem toccaty. Twórcami ricercarów swobodnych byli m.in. S. Gintzler, V. Bakfark i V. Galilei.

Sześciogłosowy ricercar jest częścią Musikalisches Opfer J.S. Bacha.

Bibliografia 
 G. Frotscher, Geschichte des Orgelspiels, Leipzig 1935.
 J.M. Chomiński, Formy muzyczne, t. 1, Kraków 1954.

Przypisy 

Formy muzyczne
Allemande (muzyka)

Allemande – muzyczna forma taneczna oparta na niemieckim tańcu allemande z końca XVI wieku.
Część stała suity barokowej
.

Zwykle w formie pieśni dwuczęściowej. Metrum parzyste 4/4 z przedtaktem. Rytm szesnastkowy równomierny, niekiedy z drobnymi modyfikacjami. Tempo powolne, spokojny charakter
.

Znane allemande:
 Johann Sebastian Bach – Allemande  G-dur, BWV 836
 Ludwig van Beethoven – Allemande na fortepian A-dur, WoO 81 1793
 Robert Schumann – Karnawał No. 16 Valse allemande na fortepian, Op. 9/16 1835

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Formy taneczne
Przedtakt

Przedtakt, inaczej anakrusis – niepełny takt lub pojedyncza nuta (zwana wówczas odbitką) otwierająca utwór muzyczny.

Przedtakt ma na celu podkreślenie tego, że utwór rozpoczyna się od słabej, nieakcentowanej części przebiegu rytmicznego i najczęściej powoduje skrócenie ostatniego taktu o odpowiadającą mu wartość, tak żeby zachowana była suma pełnych taktów w całym utworze.

Przedtakt jest cechą charakterystyczną w niektórych formach tanecznych, np. w menuecie lub gawocie.

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 

Notacja muzyczna
Courante (muzyka)

Courante – muzyczna forma taneczna oparta na tańcu courante
.

Zwykle w formie pieśni dwuczęściowej lub trzyczęściowej. Metrum nieparzyste 3/4, 3/2, 6/4, 3/8, z przedtaktem. Tempo szybkie, z częstymi zmianami akcentów. Melodia mocno ozdabiana.

Jako taniec stylizowany courante stało się częścią suity barokowej, np. Courante G-dur BWV 840 Bacha.

Zobacz też 
 kurant

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Formy taneczne
Canzona (muzyka)

Canzona, kancona – określenie dotyczące kilku rodzajów utworów wokalnych i instrumentalnych:

 włoska forma poetycka wywodząca się bezpośrednio z Prowansji, używana od XII do XVII wieku;
 forma wstępna frottoli i villanelli (canzone alla napoletana);
 utwór instrumentalny powstały w  XVI wieku, początkowo oparty na transkrypcjach  francuskich chansons na instrumenty klawiszowe lub lutnię. Tego typu renesansowa canzona posiada wyrazisty temat o ostro zarysowanej rytmice, charakteryzuje się przejrzystym rozczłonkowaniem tekstu muzycznego i zastosowaniem techniki imitacyjnej. W XVII wieku coraz popularniejsze stały się canzony na zespoły instrumentalne. Były to wstępne formy fugi lub - jako bardziej rozbudowane - stanowiły formy wstępne sonaty da chiesa.

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 

Formy muzyczne
Gigue (muzyka)

Gigue – muzyczna forma taneczna oparta na tańcu jig, pochodzenia szkockiego i irlandzkiego. 

Zwykle w formie pieśni dwuczęściowej. Metrum nieparzyste 3/8, 6/8, 9/8, 12/8 z przedtaktem. Rytm szesnastkowy. Tempo bardzo szybkie. Melodia mocno ozdabiana trylami. Część suity barokowej.

Zobacz też 
 canarie

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Formy taneczne
Gawot (muzyka)

Gawot – muzyczna forma taneczna oparta na tańcu gawot.

Tempo umiarkowane, metrum najczęściej alla breve z przedtaktem, symetryczne frazy i zdania. Przyjmuje formę ronda, formę dwuczęściową (A A1) lub trzyczęściową z kontrastującą częścią środkową: I gawot – musette – II gawot (ze zmianą trybu i nutą pedałową).

Najbardziej popularny w muzyce barokowej, obecny w suicie, muzyce baletowej i operowej (np. G.F. Händel, H. Purcell). W okresie klasycyzmu spotykany rzadziej (W.A. Mozart), raczej jako samodzielna forma instrumentalna, później wyszedł z użycia. Pojawia się dopiero w muzyce XX w. w nurcie neoklasycznym (np. I Symfonia D-dur „Klasyczna” Prokofjewa).

Znane gawoty:
 Johann Sebastian Bach – Gawot ze Suity orkiestrowej D-dur
 Wolfgang Amadeus Mozart – Gawot na orkiestrę H-dur K300 1778
 Johannes Brahms – Gawot na fortepian A-dur 1871
 Richard Strauss – Gawot na fortepian Aus alter Zeit AV57 1879
 Siergiej Prokofjew – Gawot z „Symfonii klasycznej” (1916–1917)
 Paul Lincke – Gawot z operetki „Lysistrata” 1902

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 
 

Formy taneczne
Menuet (muzyka)

Menuet – forma muzyczna oparta na tańcu menuet. Metrum 3/4. Tempo umiarkowane. Grany z gracją.

Początkowo miał budowę dwuczęściową, a od czasów  Mozarta trzyczęściową, w której środkową część stanowił kontrastujący drugi menuet, zwany trio. Popularny był już w baroku, kiedy  był częścią suity barokowej. W muzyce okresu klasycyzmu jego rola znacznie wzrosła; był często trzecią częścią form opartych na cyklu sonatowym, takich jak: sonata, symfonia. U romantyków, począwszy od Ludwiga van Beethovena został wyparty przez scherzo.
 
Znane menuety:
Wolfgang Amadeus Mozart – kilkadziesiąt menuetów na instrument klawiszowy lub orkiestrę
Ludwig van Beethoven – Menuet na fortepian G-dur 1795
Giacomo Puccini – Menuet na kwartet smyczkowy 1890
Luigi Boccherini – menuet z Kwintetu smyczkowego nr 13

Menuety z XX wieku, nawiązujące do dawnej twórczości:
 Ignacy Jan Paderewski – Menuet G-dur
 Maurice Ravel – Menuet antique

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Formy taneczne
Muzyczny telegraf

Muzyczny telegraf - wczesny instrument muzyczny z grupy elektrofonów elektromechanicznych wynaleziony przez Amerykanina Elisha Gray w 1876. Gray w czasie pracy nad telegrafem odkrył, że sterując wibratorem elektrycznym, można zmieniać wysokość dźwięku generowanego przez telegraf. Muzyczny telegraf wyposażony był w dwuoktawową klawiaturę.

Zobacz też 

 elektrofony
 elektromechaniczne instrumenty muzyczne
 elektroniczne instrumenty muzyczne
 muzyka elektroniczna.

Elektrofony elektromechaniczne
Śpiewający łuk

Śpiewający łuk (ang. singing arc) – instrument muzyczny z grupy elektrofonów elektromechanicznych wynaleziony przez Anglika Williama Duddella w roku 1899. Elementem instrumentu wydającym dźwięk była elektryczna lampa uliczna, używana przed wynalezieniem żarówki. Jej działanie opierało się na zjawisku łuku elektrycznego – stąd też nazwa śpiewający łuk. Jednym z niepożądanych efektów konstrukcji lamp łukowych było wydawanie mruczącego dźwięku. Duddell pracujący jako inżynier i fizyk, próbował zminimalizować emisję dźwięku. W czasie swych eksperymentów stwierdził, że sterując napięciem można zmieniać częstotliwość generowanego dźwięku. Dołączył do lampy klawiaturę i w ten sposób powstał instrument. Śpiewający łuk był prezentowany wielokrotnie przy różnych okazjach, lecz nigdy nie został opatentowany, ani nie wszedł do muzycznego użytku.

Śpiewający łuk w iskrowym nadajniku radiowym to łuk elektryczny wydający charakterystyczny dźwięk. Takie ustawienie zapewniało najlepszą jego pracę.

Zobacz też 
 elektrofony
 elektromechaniczne instrumenty muzyczne
 elektroniczne instrumenty muzyczne
 muzyka elektroniczna

Elektrofony elektromechaniczne
Telharmonium

Telharmonium (dynamophone) − instrument muzyczny z grupy elektrofonów elektromechanicznych wynaleziony w 1897 przez Thaddeusa Cahilla. Pierwszy instrument tego typu uruchomiono w 1906. W sumie zbudowano trzy egzemplarze, ostatni w 1911.

Telharmonium składało się z 145 generatorów prądu zmiennego (dynamo), napędzanych skomplikowanym systemem wałów i przekładni, generujących prąd elektryczny o różnych częstotliwościach. Natężenie prądu generowanego wynosiło około 1 ampera i wystarczało do zasilania niewielkich głośników takiego typu jak stosowane w ówczesnych telefonach. Dźwięk przez nie tworzony wzmacniany był za pomocą tub podobnych do stosowanych w ówczesnych gramofonach. Instrument wytwarzał dźwięki muzyczne z zakresu 40 do 4000 Hz. Telharmonium wyposażone było w dynamiczną klawiaturę obejmującą siedem oktaw. Instrument ważył 200 ton i miał rozmiary przekraczające 18 metrów. Wirnik pojedynczego generatora dochodził do 1 m długości i 30 cm średnicy. Nacięte były na nim rowki o różnej geometrii tak, że prąd generowany, oprócz częstotliwości głównej, posiadał także składowe harmoniczne. Jeden egzemplarz kosztował ok. 200 tys. dolarów.

Mimo swej technicznej prostoty telharmonium produkowało przyjemny, intrygujący dźwięk, podobny do organowego. Repertuar muzyki poważnej grało na nim jednocześnie dwóch instrumentalistów. Koncerty telharmonium, dawane w Telharmonic Hall w Nowym Jorku, cieszyły się popularnością w latach dwudziestych. Powodzenie instrumentu stało się inspiracją dla następnego pokolenia konstruktorów instrumentów elektronicznych. Jednak przez następne 50 lat nie udało się zbudować instrumentu dorównującego charakterystykami telharmonium. Instrument stał się także inspiracją dla awangardowych muzyków. Instrumentu słuchał w 1907 wpływowy kompozytor Ferruccio Busoni, autor programowego eseju Szkic nowej estetyki w muzyce.

W planach Cahilla leżało użycie telharmonium do transmisji radia kablowego z użyciem istniejącej sieci telefonicznej, które miało być instalowane w hotelach, restauracjach i domach prywatnych. Było więc prekursorem muzaku. Z przyczyn technicznych nie udało się tego zrealizować. Telharmonium używano do 1916. Do dzisiejszych czasów nie przetrwał żaden z trzech egzemplarzy. Nie zachowały się też nagrania muzyki granej na telharmonium.

Zobacz też 

 elektrofony
 elektromechaniczne instrumenty muzyczne
 elektroniczne instrumenty muzyczne
 muzyka elektroniczna

Elektrofony elektromechaniczne
Kompozytor

Kompozytor (łac. compositor) – twórca utworu muzycznego. Termin kompozytor odnosi się do twórców używających notacji muzycznej, komponujących muzykę poważną lub rozrywkową. Na uczelniach muzycznych (np. w Polsce) kształci się studentów na kierunku kompozycji. Kompozytor nie musi być absolwentem takich studiów, jednak dają one pełny warsztat kompozytorski, obejmujący harmonię, kontrapunkt, instrumentację, analizę dzieła muzycznego itp.
Technika kompozytorska jest różna w poszczególnych okresach historycznych.

Zobacz też 
 kompozycja
 aranżacja

Przypisy 

 
Zawody w muzyce
Kujawiak (muzyka)

Kujawiak – muzyczna forma taneczna oparta na tańcu kujawiak.

Zwykle w formie pieśni dwuczęściowej. Metrum nieparzyste 3/4. Rytm synkopowany. Tempo wolne
.
Jego stylizacją jest mazurek, typowy dla  twórczości Chopina. Kujawiaka spotyka się w utworach Szymanowskiego, Wieniawskiego, Nowowiejskiego
.

Znane kujawiaki 
Henryk Wieniawski - Kujawiak a-moll i C-dur na skrzypce i fortepian 1853

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Formy taneczne
Krakowiak (muzyka)

Krakowiak – muzyczna forma taneczna oparta na tańcu krakowiak.

Zwykle w formie pieśni dwuczęściowej. Metrum parzyste 2/4. Rytm synkopowany. Tempo szybkie.

Znane krakowiaki 
 Fryderyk Chopin – Rondo a la Krakowiak 1828
 Ignacy Jan Paderewski – Krakowiak na fortepian h-moll op.5/3
 Stanisław Moniuszko – Krakowiaczek na głos i fortepian

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Formy taneczne
Oberek (muzyka)

Oberek – muzyczna forma taneczna oparta na tańcu oberek.

Klasyczny oberek wiejski posiada dwuczęściową melodię ujętą w ośmiu taktach o metrum nieparzystym 3/8, rzadko 3/4. Rytm synkopowany. Tempo szybkie. Gra energiczna.  Podobnie jak w przypadku mazurka, źródłem oberka jako formy instrumentalnej był często śpiew, przyśpiewka. 

Muzykanci wiejscy wykonywali oberka za każdym razem wariantowo i improwizowali na temat zasadniczej melodii.

W twórczości kompozytorskiej istnieją oberki instrumentalne lub wokalno-instrumentalne, spotykamy je w formie mazurków u F. Chopina, H. Wieniawskiego, R. Statkowskiego, G. Bacewicz (Oberek na skrzypce i fortepian No 1 z 1951).

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Formy taneczne
Muzyka w Polsce
Ładownik

Ładownik – metalowy zasobnik zawierający kilka naboi, stanowiący wkład magazynka broni palnej przyśpieszający i ułatwiający jego ładowanie. Ładownik ma najczęściej formę blaszanej ramki (spinającej kilka sztuk naboi), która umieszczana jest wewnątrz stałego zintegrowanego z bronią magazynka.

W odróżnieniu od podobnego systemu (opartego na łódkach nabojowych), ładownik pozostaje w magazynku, aż do jego opróżnienia, natomiast łódki odrzucane są od razu po załadowaniu broni.

Sposób użycia 
Obsługa karabinu przy pomocy ładowników, odbywa się poprzez:1) Odryglowanie zamka.2) Wpięcie ładownika z nabojami do wnętrza magazynka.3) Zaryglowanie zamka.4) Samoczynne wyrzucenie pustego ładownika po opróżnieniu magazynka.

Historia 
Za wynalazcę ładownika uznaje się austro-węgierskiego konstruktora Ferdinanda Mannlichera, którego wynalazek, zastosowany pierwszy raz w jego prototypowym karabinie M1885 zrewolucjonizował system ładowania broni palnej. Dotychczas stosowane magazynki rurowe, umożliwiały ładowanie wyłącznie pojedynczymi nabojami, co było czynnością czasochłonną. Ładownik wraz z magazynkiem pudełkowym, umożliwiał natomiast szybkie załadowanie broni jednym pakietem amunicji spiętej w kilka sztuk. System ładowników został następnie z powodzeniem zastosowany w serii karabinów Mannlichera przeznaczonych dla armii austro-węgierskiej: M1886, M1888, M1890, M1895. A także w karabinach innych konstruktorów jak np. w niemieckim Gewehr 88, francuskim Berthier Mle 1890, włoskim Carcano Mod. 91,  oraz późniejszych: węgierskim FÉG 35M i amerykańskim M1 Garand (będącym podstawowym karabinem armii USA, w czasie II wojny światowej, oraz wojny koreańskiej).

Ładowniki były jednak obciążone pewnymi mankamentami. Zasilane nimi magazynki nie posiadały opcji doładowania ich pojedynczymi nabojami. Do ich utrzymania w magazynku konieczny był ładownik, a w przypadku jego braku, karabin stawał się bronią jednostrzałową. Problem ten został wyeliminowany w podobnym, ale powstałym nieco później systemie zasilania z łódek nabojowych (odrzucanych po załadowaniu broni), ponieważ rolę ładownika przejmowały szczęki magazynka, samodzielnie utrzymując naboje. System ten będący rozwinięciem pierwotnej koncepcji ładowników, najpierw zmarginalizował a następnie wyparł je z uzbrojenia.

Ładowniki znalazły również zastosowanie w rewolwerach, gdzie pełnią tę samą funkcję i umieszczane są w bębnie rewolwerowym. Mają one jednak odmienną formę ze względu na budowę broni, tworząc kolistą wiązkę naboi, która usuwana jest z bębna ręcznie razem z łuskami. Ładownik rewolwerowy ma budowę zbliżoną do szybkoładowacza.

Zobacz też

Łódka nabojowa

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Animacja demonstrująca działanie karabinu zasilanego ładownikiem

Budowa broni palnej
Kozak (muzyka)

Kozak – muzyczna forma taneczna oparta na tańcu kozak. Znana także jako hopak.

Zwykle w formie pieśni dwuczęściowej. Metrum parzyste 2/4. Tempo szybkie. Gra energiczna.

Znane kozaki:
 Modest Musorgski – Cztery hopaki na skrzypce i fortepian (1866–1926)

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Formy taneczne
Kamarinskaja (muzyka)

Kamarinskaja – muzyczna forma taneczna oparta na tańcu kamarinskaja. Zwykle w formie pieśni dwuczęściowej. Cechy: metrum parzyste  szybkie tempo, przedtakt, energiczna gra.

Przykład kamarinskiej: Michaił Glinka – Kamarinskaja (Rosyjskie Scherzo) – Fantazja na orkiestrę (1848).

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Formy taneczne
Kamarinskaja
Polka (muzyka)

Polka – muzyczna forma taneczna oparta na tańcu polka.

Zwykle w formie pieśni. Metrum parzyste 2/4. Tempo szybkie.

Znane polki:
 Johann Strauss (syn) – Tritsch-Tratsch-Polka na orkiestrę op.214 (1858)
 Igor Strawinski – Cyrkowa Polka (dla młodego słonia) na orkiestrę (1942)
 Bedřich Smetana – Polka E-dur (1853)
 Ferenc Liszt – Mephisto-Polka (I & II) na fortepian, S. 217 (LW A317) (1883)

 Polka Dziadek (muzyka tradycyjna)

Przypisy 

Formy taneczne
Choralcello

Choralcello – hybrydowy instrument muzyczny, zawierał komponent akustyczny, podobny do pianina oraz instrument muzyczny z grupy elektrofonów elektromechanicznych.

Choralcello produkował dźwięki z dwóch różnych źródeł. Pierwszym były struny ułożone pionowo, jak w pianinie, uderzane młoteczkami lub poruszane elektromagnetycznie. Drugim systemem był, podobnie jak w telharmonium, zestaw generatorów prądu o tarczowych wirnikach. Instrument posiadał dwie klawiatury: 64-klawiszową kontrolującą część akustyczną instrumentu i 88-klawiszową kontrolującą część akustyczną i elektroniczną równocześnie. Instrument posiadał dodatkowo szereg pedałów i przełączników, na podobieństwo tradycyjnych organów. Choralcello na wzór pianoli miało możliwość odtwarzania muzyki mechanicznej z papierowej taśmy.

Mechanizm elektromechaniczny choralcello wypełniał sporej wielkości pomieszczenie i zwykle montowany był w piwnicy budynku, podczas gdy konsola zwierająca element akustyczny, klawiaturę, sterowniki i głośniki montowane były w pomieszczeniu, w którym odtwarzano muzykę. Mimo swych sporych rozmiarów w porównaniu do poprzednika - telharmonium - mógł być uznany za instrument miniaturowy.

Urządzenie zostało opatentowane w 1888, a pierwszy egzemplarz zaprezentowany w 1909. Sprzedano przynajmniej sześć egzemplarzy i używane były do wczesnych lat pięćdziesiątych. Do dzisiejszych czasów przetrwały dwa funkcjonujące egzemplarze.

Zobacz też: 
 elektrofony,  
 elektromechaniczne instrumenty muzyczne, 
 elektroniczne instrumenty muzyczne, 
 muzyka elektroniczna.

Chordofony klawiszowe
Chordofony młoteczkowe
Elektrofony elektromechaniczne
Audion Piano

Audion Piano – instrument muzyczny z grupy elektrofonów elektromechanicznych wynaleziony przez amerykańskiego wynalazcę Lee De Foresta w 1915 na uboczu jego prac nad techniką radiową.

Audion Piano było pierwszym prawdziwie elektrycznym instrumentem muzycznym. Elementem generującym oscylacje prądu była lampowa trioda pracująca jako heterodyna. Instrument wyposażony był w klawiaturę i po jednej triodzie na oktawę, co pozwalało grać jednocześnie po jednym dźwięku muzycznym z każdej oktawy. Brzmienie instrumentu przypominało skrzypce lub instrument dęty, lecz na tyle różniący się od nich, że był określany jako "nie przypominający niczego, co słyszało ludzkie ucho do tamtych czasów", jak to określał sam wynalazca.

Audion Piano nie weszło do produkcji ani do praktyki muzycznej, lecz zainicjowało dalszy rozwój tego typu instrumentów.

Zobacz też 
 elektrofony
 elektromechaniczne instrumenty muzyczne
 elektroniczne instrumenty muzyczne
 muzyka elektroniczna

Elektrofony elektromechaniczne
451



Wydarzenia 

 7 kwietnia – Hunowie splądrowali Metz.
 20 czerwca – bitwa na Polach Katalaunijskich: Rzymianie i Wizygoci odnieśli zwycięstwo nad Hunami i zatrzymali ich najazd na Europę Zachodnią.
 8 października – w Chalcedonie otwarto uroczyście czwarty sobór powszechny biskupów chrześcijańskich, w tym legatów papieża Leona Wielkiego, najważniejsze uzgodnienie soboru dotyczyło dwóch natur w Chrystusie, które pociągnęło za sobą potępienie monofizytyzmu jako herezji.
 25 maja lub (26 maja lub 2 czerwca) – bitwa pod Awarajr, Ormianie pod dowództwem Wardana Mamikoniana zostali rozbici przez Persów.

Zmarli 
 Nestoriusz, twórca nestorianizmu
 Teodoryk I, król Wizygotów. Poległ w Bitwie na Polach Katalaunijskich

Zdarzenia astronomiczne 
 Widoczna kometa Halleya.

451
Pianino optotoniczne

Pianino optotoniczne – instrument muzyczny z grupy elektrofonów elektromechanicznych wynaleziony przez rosyjskiego awangardowego malarza i muzyka Władimira Baranowa Rossine. Instrument był przeznaczony do przedstawień multimedialnych. Na ekranie odbywała się projekcja generowanych form plastycznych, jednocześnie tworzone były dźwięki quasi-muzyczne.

Obraz generowany był przez obracające się i sterowane z klawiatury szklane dyski malowane przez Baranowa, przez które przepuszczano elektryczne światło, obrabiane następnie przez układ luster, filtrów i soczewek. Przetwornik fotoelektryczny przekształcał zmienne natężenie światła na napięcie elektryczne sterujące częstotliwością oscylatora.

Zobacz też 
 elektromechaniczne instrumenty muzyczne
 elektroniczne instrumenty muzyczne
 elektrofony
 muzyka elektroniczna

Linki zewnętrzne 
 The Optophonic Piano of Vladimir Baranoff Rossiné

Elektrofony elektromechaniczne
Samon

Samon, także Samo (zm. ok. 658) – władca pierwszego potwierdzonego przez źródła pisane bezsprzecznie słowiańskiego organizmu państwowego, zwanego państwem Samona.

Jedynym wartościowym źródłem wprost traktującym o dziejach Samona jest Kronika Fredegara. Większość informacji o władcy zostało wywnioskowanych na podstawie analizy tejże kroniki, ale przez znikomą ilość materiału porównawczego wiele z nich wciąż pozostaje w sferze hipotez.

Życiorys 
Celtyckie imię Samo (padające m.in. w Kronice Fredegara) wskazuje na celtyckie pochodzenie władcy, jednak był on prawdopodobnie Galloromaninem, tzn. zromanizowanym Celtem, pochodzącym z okolic miasta Sens. Z dużym prawdopodobieństwem można wykluczyć frankijskie pochodzenie Samona. Był on natomiast poddanym państwa frankijskiego (Chlotara II) – prawdopodobnie kupcem. Najprawdopodobniej nie był chrześcijaninem, na co wskazuje jego przyszły, pogański, styl życia. 

W połowie lat dwudziestych VII w. wybuchło ogólnosłowiańskie powstanie skierowane przeciwko Awarom. Prawdopodobnie w 623 r. Samon, wraz z innymi kupcami frankijskimi, wyruszył na Słowiańszczyznę w celach handlowych. W toku walk kupcy okazali się znakomitymi wojownikami, a Samon – doborowym strategiem. Zasłużony w walkach, doszedł do wielkiego znaczenia wśród słowiańskich plemion, których wiec wybrał go następnie na swego władcę. Popadł w konflikt z królestwem frankijskim i, w 631 r., zmuszony został odeprzeć najazd króla Dagoberta I. Zwyciężył w bitwie pod Wogastisburgiem, a podlegli mu Słowianie wykonali odwetowe rajdy na Turyngię. Władca nie zadbał jednak o sprawy dotyczące dziedziczności tronu i po jego śmierci, ok. 658–661 roku słuch o państwie Samona zanika. Przypuszczalnie rozpadło się na kilka samodzielnych księstewek.

Według Kroniki Fredegara Samon miał być żonaty z dwunastoma słowiańskimi żonami, z którymi spłodził dwudziestu dwóch synów i piętnaście córek.

Zobacz też 
 Boz (władca Antów)
 Państwo Samona
 Państwo wielkomorawskie

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Władcy dawnych Słowian
Zmarli w 658
Czardasz (muzyka)

Czardasz – muzyczna forma taneczna oparta na tańcu czardasz.

Taniec narodowy Węgier, zwykle w formie pieśni dwuczęściowej. Pierwsza część wolna, druga to taniec właściwy w szybkim tempie. Metrum parzyste 2/4. Rytm synkopowany.

Znane czardasze:
 Johann Strauss (syn) – Czardasz Klänge der Heimat na głos i orkiestrę op.214 1858
 Ferenc Liszt – Czardasz makabryczny S.224 1881 i Czardasz obsceniczny, S. 225  1884
 Ferenc Liszt – II Rapsodia węgierska cis-moll 1883
 Vittorio Monti – Czardasz

Zobacz też 
 czardasz

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Formy taneczne
Canarie (muzyka)

Canarie (fr., czyt.: [kanari]; wł. canario) – muzyczna forma taneczna oparta na tańcu canarie, który miał naśladować muzykę mieszkańców Wysp Kanaryjskich.

Metrum nieparzyste: 3/8, 3/4 lub: 6/4, 6/8.  Tempo szybkie. Melodia mocno ozdabiana. Opcjonalnie część suity barokowej, pojawia się np. w suitach klawesynowych J. Ch. de Chambonnieresa i L. Couperina. Przypomina gigue lecz grane jest raczej staccato, podczas gdy gigue legato. Może występować w formie pieśni dwuczęściowej.

Znane canarie:
Piotr Czajkowski - Canarie, pieśń na głos i fortepian Op. 25 nr 4 1875
Wolfgang Amadeus Mozart - Niemieckie tańce na orkiestrę K. 600 cz. 5 - Canarie G-dur  1791

Przypisy 

Formy taneczne
Loure (muzyka)

Loure – muzyczna forma taneczna oparta na tańcu loure.Zwykle w formie pieśni. Metrum nieparzyste 3/4 lub 6/4. Rytm synkopowany. Tempo wolne. Opcjonalnie część suity barokowej.

Formy taneczne
OSP

Ochotnicza straż pożarna – organizacja społeczna
 Oficerska Szkoła Piechoty – szkoła wojskowa kształcąca oficerów piechoty
 operator systemu przesyłowego – rodzaj przedsiębiorstwa energetycznego, które zajmuje się przesyłaniem energii elektrycznej
 okręgi szkolne II Rzeczypospolitej:
 Okręg Szkolny Pomorski
 Okręg Szkolny Poznański
 Okręg Szkolny Poleski
 Orzecznictwo Sądów Polskich – miesięcznik prawniczy
Musette (muzyka)

Musette – starofrancuski taniec dworski o charakterze ludowym, niekiedy wchodził w skład suity barokowej.

Taniec o spokojnym tempie, w metrum 6/8, 3/4 lub 2/4. Pierwotnie grany na instrumencie o tej samej nazwie, z charakterystycznym stałym brzmieniem dźwięku burdonowego w basie. Popularny w czasach Ludwika XIV i Ludwika XV.

Musette wchodził czasem w skład suity barokowej, zwykle jako część środkowa (trio) innych tańców, np. menueta. Występuje m.in. w operach Callirhoé (1712) Destrouchesa, Les âges (1718) Campry, Bastien i Bastienne (1768) Mozarta, a także w Alcina (1735) Händla oraz jego Concerto grosso, op. 6 (1739).

Musette był komponowany także na instrumenty klawiszone. Jednym z najbardziej eleganckich przykładów są dwie kompozycje na klawesyn François Couperin – Muséte de Choisi i Muséte de Taverni (1722) wykonywane bezpośrednio jedna po drugiej. Początek Muséte de Taverni przypomina rustykalne brzmienie dwóch dud.

Jan Sebastian Bach również skomponował kilka utworów w stylu musette, np. Gavotte ou la musette w III suicie angielskiej g-moll, BWV 808 oraz forlana w I Suicie orkiestrowej C-dur, BWV 1066.

W XX w. forma musette była wykorzystana przez Selima Palmgrena w Country Dance (Musette) (1922) oraz przez Arnolda Schönberga w Suicie na fortepian (1921–1923), jego pierwszym utworze dodekafonicznym.

Przypisy 

Formy taneczne
Tańce dworskie
Rigaudon (muzyka)

Rigaudon – muzyczna forma taneczna oparta na tańcu rigaudon.

Zwykle w formie pieśni trzyczęściowej z trio jako częścią środkową. Metrum parzyste. Opcjonalnie część suity barokowej. Występuje także jako samodzielny utwór.

Znane rigaudon:
Camille Saint-Saëns - Sarabanda i rigaudon na smyczki E-dur op.93 1892
Formy taneczne
Tarantela (muzyka)

Tarantela – muzyczna forma taneczna oparta na tańcu tarantela.

Ma bardzo szybkie tempo, w takcie 6/8 lub 3/8, rytmika polega na jednostajnym ruchu ósemkowym. Jest to forma figuracyjna, podstawą budowy jest ewolucyjne kształtowanie motywu. Zazwyczaj utwór płynie wartko, bez podziałów formalnych. Zdarza się jednak budowa okresowa, forma trzyczęściowa (A B A), lub nawet rondowa.

Forma taranteli zaczęła być stosowana od epoki romantyzmu, głównie w muzyce fortepianowej (np. F. Chopin), ale również kameralnej (np. K. Szymanowski) i operowej, a także jako forma pieśni (np. G. Rossini)

Przykłady muzyczne 
 Fryderyk Chopin – Tarantella As-dur op. 43 na fortepian
 Ferenc Liszt – Tarantella w cyklu Wenecja i Neapol
 Gioacchino Rossini – pieśń La Danza
 Karol Szymanowski – Nokturn i tarantela na skrzypce i fortepian op. 28
 Henryk Wieniawski – Scherzo-Tarantella na skrzypce i fortepian
 Juliusz Zarębski – Tarantella  op. 25 na fortepian

Bibliografia 
 
 Mała encyklopedia muzyki, Stefan Śledziński (red. naczelny), PWN, Warszawa 1981,

Zobacz też 
 Tarantela (taniec)
 stylizowane formy taneczne

Formy taneczne
Cancan

Cancan – muzyczna forma taneczna oparta na tańcu o nazwie kankan.

Zwykle w formie pieśni trzyczęściowej. Metrum parzyste 2/4. Tempo bardzo szybkie. Silne akcentowanie. 
Zwykle jako część operetki, występuje też jako samodzielny utwór.
Formy taneczne
Operetka
Pluton (mitologia rzymska)

Pluton (gr. Ploútōn, Bogacz) (gr. Πλούτων Ploútōn, od wyrazu πλοῦτος ploûtos – „bogactwo”) – w mitologii rzymskiej uosobienie płodności ziemi, bogactwa, oraz wszelkich metali szlachetnych. Bóstwo pierwotnie utożsamiane z Plutosem. Później jeden z przydomków Hadesa. 

W mitologii rzymskiej groźny bóg świata podziemnego, identyfikowany z Dis Paterem. Składano mu ofiary ze zwierząt o ciemnej sierści, czarnych jagniąt lub świń.

Syn tytana Saturna i tytanidy Ops, oraz brat Jowisza, Neptuna, Ceres, Westy i Junony. Mąż Prozerpiny.

Bibliografia 
 
 J. Schmidt, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej, Katowice 1996, 

Bóstwa chtoniczne w mitologii rzymskiej
Bóstwa urodzaju
Mitologia rzymska
Mityczne postacie upamiętnione nazwami planet
Tango (muzyka)

Tango – forma muzyczna na której opiera się taniec tango.

Zwykle w formie pieśni lub piosenki. W latach dwudziestych XX wieku podniesione z pieśni popularnej do rangi sztuki muzycznej. Metrum parzyste 2/4. Tempo powolne, o charakterze sentymentalno-nastrojowym
.

Tanga znane w świecie: 
 Gerardo Matos Rodríguez – La Cumparsita
 Ángel Villoldo – El Choclo,
 Edgaro Donato – A Media Luz
 Julio César Sanders – Adios muchachos
 José Padilla Sánchez – La Violetera (1915) i aranżacja Anselmo Aiety (1926)
 Jacob Gade – Jalousie
 Giuseppe Verdi – introdukcja do opery La Traviata
 Igor Strawinski – Tango na fortepian 1940, Tango na orkiestrę kameralną 1953
 Isaac Albéniz – tango z Suite española No.1 na fortepian, Op. 47, B. 71886
 Astor Piazzolla – wiele tang w okresie od 1959-1965.
 Carlos Gardel – wiele tang, w tym Por una cabeza

Tanga popularne w Polsce:
 Tango milonga,
 To ostatnia niedziela,
 Jesienne róże,

Tango milonga zostało spopularyzowane poza Polską pod tytułem Oh, Donna Clara.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
Bandonegro - polski zespół grający tango argentyńskie

Formy taneczne
Lista postaci z mitologii indyjskiej



Ważniejsze bóstwa wedyjskie 
 Agni – w wedyjskiej kulturze bóg ognia; żywioł ognia
 Aświnowie – niebianie w postaci braci bliźniaków
 Djaus (inaczej Diw) – personifikacja ducha nieboskłonu,  bóg nieba nad nami, ojciec nieba
 Daksza – mędrzec; zręczny, zdolny
 Indra – bóg uzdrawiającej burzy, władca piorunów, król niebian, władca swargi - nieba, istot dobrotliwych i bohaterskich, pogromca złych mocy i demonów, opiekun wojowników i boskich zastępów
 Jama – pierwszy człowiek, władca śmierci, zarządca dusz zmarłych w zaświatach, nadzorca kar dla grzeszników
 Marutowie – niebiański dwór Waju liczący zwykle 333 dewy
 Mitra – przyjaciel, anioł życzliwości, bóg dobroci w wedach
 Pradźapati – emanacja Brahmana: Pan Wszystkich Stworzeń
 Prythiwi – bogini Ziemia, matka ziemia; żywioł ziemi
 Puszan – żywiciel stworzeń, bóg dawca pokarmu
 Ratri – bogini nocy, panująca nad mocami nocy
 Rudra – bóg przyrody, władca duchów natury
 Śaka – jedno z imion boga Indry
 Sawitar – wedyjski bóg światła słonecznego dającego życie
 Soma – bóg księżyca, napoje liturgiczne
 Surja – bóg słońca, czczony o wschodzie i zachodzie słońca
 Twaszar – bóg wszelkiego rzemiosła i sztuk rękodzielniczych
 Uszas – bogini świtu dnia i uzdrowienia duszy
 Waju – bóg wiatru, w jodze strażnik ścieżki serca
 Waruna – bóg wody i dobrego prawa, ryty
 Wisznu – jeden z trzech głównych bogów w tradycjach indyjskich

Inne ważne postacie z  mitologii wedyjskiej:
 demon Wrytra - demon klasy asura, wróg boga Indry, przez którego został pokonany
 wąż Ahi Bundhnja - wąż głębin, mityczny duch podmorskich głębin

Ważniejsze bóstwa panteonu hinduistycznego 
 Brahma – bóg, stwórca, demiurg, kreator, wraz z Wisznu i Śiwą stanowi hinduską trójcę Trimurti
 Dewi – bogini, dosłownie: światłość, jaśnienie, świetlistość
 Durga – niezwyciężona, niedostępna; bohaterska i wojownicza postać małżonki Śiwy
 Ganeśa – starszy syn boga Śiwy i bogini Parwati, pasterz ganów, pan mądrości
 Ganga – bogini rzeki, dusza rzeki Gangi, wody oczyszczające ze skalań
 Himawanti – bogini, matka Parwati i Gangi
 Kali – groźna i wojownicza forma małżonki Śiwy
 Kryszna – awatara, inkarnacja Wisznu
 Lakszmi – bogini, małżonka  Wisznu; dawczyni bogactwa i dobrobytu
 Lalita – małżonka Śiwy
 Mahadewa – Wielki Anioł, imię Śiwy
 Maja – bogini matka, nadprzyrodzona, iluzoryczna moc
 Parwati – małżonka Śiwy
 Saraswati – małżonka Brahmana; bogini sztuki i nauki
 Śakti – moc, potęga; bogini mocy żeńskiej zasady wszechświata, imię tytularne bogini
 Śiwa – patron joginów
 Śri – bogini dobrobytu, dostatku i szczęścia
 Wisznu – bóg podtrzymania życia

Inne ważne postacie:
 Ananta – nieskończoność, wszechogrom, wąż
 Ardźuna – uczeń awatara Kryszny znany z Bhagawadgity
 Bhima – straszliwy, groźne imię bogów Rudry i Śiwy; także jeden z pięciu braci Pandawów
 Kunti – deifikowana matka trzech z pięciu braci Pandawów (Arjuny, Yudishtry, Bhimy)
 Madri – matka pozostałych dwóch braci (Nakuli i Sahadevy)

Bibliografia 
 
 Knappert J., (1995), Indian Mythology. London: Diamond Books
 Ługowski A. [red.], (1996), Słownik mitologii hinduskiej. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG

 
Strony przeglądowe – religioznawstwo
Partita

partita – utwór muzyczny (suita)
 Partita – polska grupa wokalna

Zobacz też 

 Gran Partita (KV 361)
Alianci

Alianci (fr. alliance, przymierze) – słowo oznaczające sojuszników, sprzymierzeńców.

Historia 
Termin pojawił się podczas I wojny światowej jako określenie Wielkiej Brytanii, Francji, Rosji, Japonii, Włoch (od 1915), Rumunii (od 1916), Stanów Zjednoczonych (od 1917) i mniejszych państw, będących przeciwnikami państw centralnych (jednak w tym przypadku znacznie częściej stosowany jest termin „ententa”).

Termin „alianci” używany jest przede wszystkim w odniesieniu do członków koalicji antyhitlerowskiej podczas II wojny światowej, jednak termin alianckie siły zbrojne ogranicza się jedynie do państw zachodnich pod wspólnym dowództwem (Wielka Brytania i Wspólnota Brytyjska, Stany Zjednoczone, Polskie Siły Zbrojne, a także siły zbrojne Wolnej Francji i kilku mniejszych państw).

Oprócz wojen światowych określenie „alianci” można również spotkać w przypadku antyirackich sojuszy z lat 1990/1991 oraz 2003.

Wyraz „alianci” stał się w języku polskim synonimem wyrazów „sojusznicy” i „sprzymierzeńcy”, więc używanie go w kontekstach innych niż wyżej podane nie uchodzi za błąd. Obecnie jednak jest to słowo przestarzałe.

Przypisy 

Historia wojskowości
Sojusze wojskowe
Rondo (muzyka)

Rondo (fr. rondeau) – francuska ludowa forma taneczno-wokalna. Stałe fragmenty (refren) przeplatane były zmiennymi kupletami. Wykonywanie jej polegało na gromadnym tańcu i śpiewie wielu par (rondo właściwe), po czym na czoło wysuwała się jedna para, tańcząc solowo i śpiewając przyśpiewki (kuplet). Po raz pierwszy rondo wymienia Johannes de Grocheo w swym traktacie De arte musicae (ok. 1300).

Rondo starofrancuskie jako samodzielną formę instrumentalną upowszechnili w XVII w. Jacques Champion de Chambonnières, Jean-Henri d’Anglebert, François Couperin Le Grand i Jean-Philippe Rameau. Miało ono w tym okresie prostą i symetryczną budowę oraz bogatą ornamentację i figurację. Ta forma ronda była mocno związana z klawesynem jako instrumentem szczególnie odpowiednim. Pierwsze ronda miały strukturę podobną do pieśni trzyczęściowej: refren–kuplet–refren (A  B  A). Do większych utworów weszło jako końcowa część sonaty, koncertu lub symfonii. Miało strukturę A  B  A  C  A + coda.

Rondo klasyczne znane z utworów Josepha Haydna i Wolfganga Amadeusa Mozarta miało bardziej zróżnicowany refren od kupletów. Rozbudowało się u klasyków i przyjęło „wielką formę ronda” A  B  A  C  A  B  A. Forma ta dość często krzyżuje się z formą sonatową – grupa obejmująca pierwsze 2 pokazy refrenu i kuplet B stanowi ekspozycję, kuplet C jest przetworzeniem, zaś końcowa grupa A B A – repryzą.

Ronda romantyczne wykorzystywały styl brillant oraz motywy ludowe. Ronda komponowali w XIX wieku Johann Nepomuk Hummel, Carl Maria von Weber, Fryderyk Chopin, Felix Mendelssohn-Bartholdy. Ten ostatni skomponował m.in. Rondo Capriccioso.

W XX wieku rondo można znaleźć w twórczości kompozytorów klasycyzujących: Francis Poulenca, Paula Hindemitha, ale w porównaniu do twórczości poprzedników forma uległa uproszczeniu; czasem była to forma ronda koncertującego.

Przykłady ronda:
 Ludwig van Beethoven – Rondo z Sonaty F-dur op. 24.
 Fryderyk Chopin – Rondo Es-dur op. 16.
 Wolfgang Amadeus Mozart – Rondo-Presto z Koncertu fortepianowego nr 9 Jeunehomme KV 271, Rondo koncertowe A-dur KV 386, Rondo koncertowe D-dur KV 382.

Bibliografia 
 
 Mała encyklopedia muzyki, Stefan Śledziński (red. naczelny), PWN, Warszawa 1981, 

Formy muzyczne
Tańce
Kultura średniowiecza
MPP

Komputer masowo równoległy, masowe przetwarzanie równoległe (, MPP) – rodzaj architektury komputerowej, której przeznaczeniem jest jednoczesne przetwarzanie zadań na znacznej liczbie procesorów.

Komputer masowo równoległy jest pojedynczym komputerem z setkami, a nawet tysiącami połączonych ze sobą procesorów i posiada wiele cech podobnych do klastrów komputerowych. Charakterystyczne dla architektury MPP jest jednak to, że każdy procesor tworzy swój własny podsystem komputerowy, czyli posiada własną pamięć operacyjną oraz kopię systemu operacyjnego i używanych aplikacji, a każdy taki podsystem komunikuje się z innymi poprzez łącza o dużej szybkości. Przykładem komputera masowo równoległego może być Blue Gene zbudowany przez firmę IBM.

Do najistotniejszych funkcji realizowanych w architekturze MPP należą:
 zarządzanie przydziałem zasobów komputera równoległego do procesów i organizacja komunikacji między procesami,
 szeregowanie zadań (procesów) w czasie i przestrzeni;
 zarządzanie pamięcią wirtualną;
 rekonfiguracja systemu i redystrybucja zasobów między procesami w przypadku awarii jednego z węzłów.
Z drugiej strony, samo pojęcie Massively Parallel ma również inne znaczenia. Określenie to dotyczy np. przetwarzania sieciowego (grid), w którym moc obliczeniowa jest rozłożona na dużą liczbę „maszyn” połączony przez sieć komputerową, a wykorzystuje się je w czasie, kiedy tylko są dostępne (uruchomione). Przykładem takiego rozwiązania jest BOINC, czyli system bazujący na wolontariuszach udostępniających wydajność swoich komputerów, aby wspomóc najlepsze projekty naukowe z różnych dziedzin wiedzy.

Innym znaczeniem Massively Parallel jest system klastrowy, który wykorzystuje dużą liczbę procesorów znajdujących się w wielu komputerach umieszczonych na niewielkiej przestrzeni, zwykle w jednym pomieszczeniu. W takim systemie szybkość i elastyczność połączeń między elementami (komputerami) stają się jednymi z najważniejszych parametrów. Dzisiejsze (2017 r.) superkomputery, które w większości są klastrami, wykorzystują w tym celu rozwiązania od InfiniBand do trójwymiarowych sieci połączeniowych.

Zobacz też 
 ASMP
 NUMA
 SMP

Przypisy 

Architektura komputerów
Kosa (ujednoznacznienie)

kosa – narzędzie rolnicze
 kosa bojowa
 kosa – rodzaj półwyspu

 Kosa – wieś w Chorwacji, w żupanii karlowackiej, w mieście Slunj
 Kosa – struga, dopływ Myśli
 Kosa – półwysep na zachodnim brzegu cieśniny Świny, przekształcony w nabrzeża portu wojennego Świnoujście
 Osa-Kosa – oddział szturmowy AK

Zobacz też 
 Kosy
Broń bojowa

Broń bojowa – broń wojskowa przeznaczona do prowadzenia walki. Może to być broń biała, palna, rakietowa, jądrowa, chemiczna, biologiczna, itp. W przypadku zużycia lub powstania uszkodzeń niedających się usunąć jest wycofywana albo przekwalifikowywana na broń szkolną lub ćwiczebną.

W szerszym rozumieniu: 
 wszelkiego rodzaju broń mająca zastosowanie w boju, indywidualnym lub grupowym, nadająca się do prowadzenia walki z uzbrojonym przeciwnikiem,
 broń spełniająca odpowiednie wymogi techniczne, tj. zapewniająca skuteczność zarówno w ataku, jak i posiadająca odpowiednią odporność na ataki ze strony przeciwnika; wymogi te są historycznie zmienne, w zależności od rozwoju technologii wyrobu broni (stosowane materiały, sposób ich obróbki) oraz stosowanych technik walki.

W węższym rozumieniu:
 broń przeznaczona na wyposażenie regularnych oddziałów militarnych lub paramilitarnych; broń spełniająca ścisłe wymogi techniczne i taktyczne określone odpowiednimi regulaminami,
 broń stanowiąca etatowe uzbrojenie pojedynczych żołnierzy, pododdziałów, oddziałów i związków wojskowych oraz różnych pojazdów.

Bibliografia 
 Encyklopedia Wojskowa, Wyd. I, Wydawnictwo Naukowe PWN, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 2007, , 
 Stanisław Torecki: 1000 słów o broni i balistyce, Wyd. III, Wydawnictwo MON, Warszawa 1982, 
 Leksykon wiedzy wojskowej, Wyd. I, Wydawnictwo MON, Warszawa 1979, 

Broń
Sonata

Sonata – instrumentalna forma cykliczna. 

Pierwotnie mianem tym określano każdy utwór instrumentalny, w przeciwieństwie do wokalnego (kantaty). Sonata jako forma rozwinęła się na przełomie XVI i XVII w. z canzony z typowymi jej cechami - wieloodcinkowością i kontrastowością, z tą różnicą, że w sonacie zmniejszyła się liczba odcinków na rzecz ich rozmiarów. Z czasem wykształciło się kilka typów sonaty: barokowa, klasyczna, romantyczna i nowsza (XX-wieczna). 
Formy pokrewne sonacie to symfonia i koncert.

Sonata barokowa 
Na początku XVII wieku sonata miała najczęściej formę wieloodcinkowej canzony instrumentalnej.

W połowie XVII wieku wykształcają się dwa typy sonat:
 sonata da camera – sonata świecka, komnatowa (wł. camera – komnata, pokój), o budowie suity;
 sonata da chiesa – sonata kościelna, składająca się z czterech części: wolna – szybka – wolna – szybka.

Sonaty najczęściej pisane były na jeden lub na dwa instrumenty solowe (sonata triowa, triosonata), choć też na większe składy, oraz basso continuo – instrument basowy (np. wiola basowa, wiolonczela, fagot) i instrument akordowy (np. klawesyn, lutnia, organy), realizujący akompaniament harmoniczny z ocyfrowanego głosu basowego.

W roli instrumentów solowych najczęściej występowały instrumenty smyczkowe, choć nie brakuje przykładów sonat solowych, triowych i na większe składy, wykorzystujące w roli solowej instrumenty dęte, a nawet strunowe szarpane czy klawiszowe (klawesyn, organy) oraz różne kombinacje tych instrumentów z towarzyszeniem basso continuo. Sonaty triowe były też pisane na organy (2 manuały i pedał). Przykładem może być 6 triosonat organowych, przypisywanych J.S. Bachowi (przynajmniej niektóre z nich są adaptacją sonat triowych na różne składy innych autorów).

U schyłku epoki baroku tworzono też sonaty jednoczęściowe, np. w dwuodcinkowej formie repetycyjnej. Najbardziej znane utwory tego typu to sonaty klawesynowe Domenico Scarlattiego.

Sonata klasyczna 
W połowie XVIII wieku wytworzył się typ sonaty klasycznej. Tego typu sonata stała się stałym elementem twórczości klasyków wiedeńskich – Haydna, Mozarta i Beethovena.

Sonata klasyczna uzyskała czteroczęściową budowę:
 część – allegro  (lub inaczej nazywane allegro sonatowe) najczęściej w formie sonatowej, czasami wariacji;
 część – adagio – w formie repryzowej (budowa ABA), wariacji lub ronda;
 część – menuet (J. Haydn) lub scherzo (L. v. Beethoven);
 część – allegro – forma sonatowa, rondo lub wariacje.

Sonata klasyczna wykonywana jest solo na instrumencie lub jest przeznaczona na zespół instrumentalny. Może być to zespół kameralny np. kwartet smyczkowy, kwintet dęty. Utwór przyjmuje wtedy nazwę od zespołu. W przypadku gdy sonata wykonywana jest przez orkiestrę symfoniczną nazywana jest symfonią. Trzyczęściowa sonata na instrument solo z towarzyszeniem orkiestry to koncert. Krótka i prosta sonata to sonatina.

Zobacz też 
 Sonata da camera
 Sonata da chiesa
 Cykl sonatowy

Przypisy

Bibliografia
Polifonia

Polifonia ( polyphonia, wiele dźwięków) – rodzaj faktury muzycznej, w której co najmniej dwa głosy prowadzone są równocześnie i niezależnie od siebie.

Z punktu widzenia pokrewieństwa między głosami wyróżnić można dwa rodzaje polifonii: imitacyjną i kontrastową. Technika imitacyjna jest starsza, powstała w średniowieczu, jej formą jest kanon. W okresie renesansu rozwinęła się polifonia fugowana, oparta na kontrapunkcie podwójnym (i wielokrotnym). Strukturą muzyczną opartą na tej technice jest fuga.

Drugą podstawą dokonywania systematyki jest stosunek linii melodycznych względem siebie. Jednej linii melodycznej może być przeciwstawiona jedna, dwie lub trzy frazy melodyczne.

Zobacz też 
 polifoniczność w literaturze
Czołgi I wojny światowej

Poniższa tabela ukazuje zestawienie czołgów używanych w czasie I wojny światowej przez Wielką Brytanię, Francję oraz Niemcy.

Wielka Brytania

Francja

Niemcy

Projekty niezrealizowane

Wielka Brytania

Niemcy

Zobacz też 
 FCM F1

Bibliografia 
 Reginald T. Townsend (grudzień 1916). "Tanks And The Hose Of Death". The World's Work: A History of Our Time: str. 195–207.

Linki zewnętrzne 

 Lista czołgów na MilitaryFactory.com 

Listy związane z historią