alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Domicile conjugal

Domicile conjugal is een Franse film van regisseur François Truffaut uit 1970. Dit is de vierde film uit Truffauts Doinel-cyclus waarin acteur Jean-Pierre Léaud gestalte geeft aan Antoine Doinel.

Verhaal 

Antoine Doinel is getrouwd met Christine Darbon (Claude Jade van Baisers volés). Ze wonen in Parijs, in een appartement aan de binnenplaats van een oud pand. Christine geeft vioolles. Antoine ziet het niet meer zitten met zijn bloemen en gaat werken bij een Amerikaans, waterbouwkundig bedrijf. Daar wordt hij betaald om een beetje met bootmodellen te spelen. Ook hoort hij dat hij voor het eerst vader is geworden van een zoon. En hij ontmoet een bijzonder knappe Japanse, Kyoko. Antoine begint een verhouding met haar. Wanneer Kyoko haar minnaar een bos bloemen stuurt, krijgt Christine lucht van de zaak. Christine en Antoine gaan uit elkaar. Antoine merkt al snel dat hij zich verveelt met Kyoko, terwijl hij Christine alles kan vertellen.

Direct na de titelrol maakt Truffaut duidelijk hoe het ervoor staat met Antoine (Jean-Pierre Léaud) en Christine (Claude Jade): "Mag ik een kilo mandarijnen van u," vraagt Christine aan de groenteboer. "Alstublieft juffrouw." "Het is niet juffrouw, maar mevrouw"' meldt ze pinnig en trots. Voilà, de Doinels zijn bijna 'arrivés'.

Rolverdeling 
 Jean-Pierre Léaud: Antoine Doinel
 Claude Jade: Christine Doinel
 Daniel Ceccaldi: Lucien Darbon
 Claire Duhamel: mevrouw Darbon
 Hiroko Berghauer: Kyoko
 Silvana Blasi: Silvana
 Daniel Boulanger: Tenor
 Barbara Laage: Monique
 Danièle Girard: Ginette
 Jacques Jouanneau: Césarin
 Claude Véga: de wurger
 Jacques Rispal: mijnheer Desbois
 Philippe Léotard: de dronken kerel

Trivia 
De Tati-acteur Jacques Cottin heeft een cameo als Monsieur Hulot.

Externe link 
 

Franse film
Dramafilm
Film van François Truffaut
Film uit 1970
Le radeau de la Méduse (film)

Le radeau de la Méduse (Het vlot van de Medusa) is een film van regisseur Iradj Azimi die uitgebracht werd in 1998.

Het scenario is gebaseerd op het echte verhaal van de schipbreukelingen van het Franse fregat 'La Méduse' en op Théodore Géricaults schilderij Het vlot van de Medusa.

Verhaal 

1816. Na de Slag bij Waterloo, wordt Lodewijk XVIII van Frankrijk op de troon geïnstalleerd. Vanuit Rochefort vertrekt het fregatschip "Méduse" naar Senegal. Het bevel is in handen van commandant Chaumareys. De toekomstige gouverneur van Senegal, Schmaltz, reist mee, samen met zijn vrouw Reine en hun dochter. Op deze officiële expeditie ontstaat  heel snel een klimaat van verdenking en haat. Spanningen tussen commandant Chaumareys en luitenant Coudein barsten los. De onverstandige houding van Chaumareys veroorzaakt de stranding van de "Méduse". De bevoorrechte passagiers, onder wie Chaumareys, Schmaltz en zijn familie, worden geëvacueerd op reddingsbootjes, veertig zeelieden en de soldaten moeten zich op een vlot weten te redden.

Rolverdeling

|-
| Jean Yanne || Commandant Hugues Duroy de Chaumareys
|-
| Daniel Mesguich || Luitenant Jean-Daniel Coudein
|-
| Claude Jade || Reine Schmaltz
|-
| Philippe Laudenbach || Julien Schmaltz
|-
| Alain Macé || Henri Savigny
|-
| Rufus || 'Harmonica', de soldaat-musicus
|-
| Michel Baumann || Alexandre Corréard, het hoofd van de bemanning
|-
| Victor Garrivier || Antoine Richefort
|-
| Laurent Terzieff || Théodore Géricault
|-
| Jean Desailly || La Tullaye
|-
| Bernard La Jarrige || Bonnefoux
|-
|}

Externe link
 

Dramafilm
Historische film
Franse film
Film uit 1998
Jean Yanne

Jean Yanne, pseudoniem van Jean Gouyé (Les Lilas, 18 juli 1933 – Morsains, 23 mei 2003) was een Frans acteur en filmregisseur.

Filmografie

Acteur (selectie) 
 1964 - La Femme spectacle (Claude Lelouch)
 1964 -  La Vie à l'envers ( Alain Jessua)
 1966 - La Ligne de démarcation (Claude Chabrol)
 1967 - Week-end (Jean-Luc Godard)
 1969 - Que la bête meure (Claude Chabrol)
 1969 - Erotissimo (Gérard Pirès)
 1970 - Le boucher (Claude Chabrol)
 1971 - Le Saut de l'ange (Yves Boisset)
 1972 - Nous ne vieillirons pas ensemvle (Maurice Pialat)
 1976 - Armaguedon (Alain Jessua)
 1977 - L'Imprécateur (Jean-Louis Bertuccelli)
 1978 - La Raison d'État (André Cayatte)
 1983 - Hanna K. (Costa-Gavras)
 1986 - Le Paltoquet (Michel Deville)
 1987 - Attention bandits! (Claude Lelouch)
 1991 - Madame Bovary (Claude Chabrol)
 1991 - Indochine (Régis Wargnier)
 1993 - Profil bas (Claude Zidi)
 1995 - Le Hussard sur le toit (Jean-Paul Rappeneau)
 1996 - Beaumarchais, l'insolent (Edouard Molinaro)
 1998 - Le Radeau de la Méduse (Iradj Azimi)
 2000 - Les Acteurs (Bertrand Blier)
 2001 - Le pacte des loups (Christophe Gans)
 2002 - Adolphe (Benoît Jacquot)
 2003 - Petites coupures (Pascal Bonitzer)

Regisseur 
 1972 - Tout le monde il est beau, tout le monde il est gentil 
 1972 - Moi y'en a vouloir des sous
 1973 - Les Chinois à Paris 
 1975 - Chobizenesse
 1978 - Je te tiens, tu me tiens par la barbichette
 1982 - Deux heures moins le quart avant Jésus-Christ
 1985 - Liberté, égalité, choucroute

Externe link

Frans acteur
Frans filmregisseur
Joseph-Marie Jacquard

Joseph-Marie Jacquard (Lyon, 7 juli 1752 – Oullins, 7 augustus 1834) is de Frans uitvinder van het programmeerbare weefgetouw, het jacquardgetouw.

Levensloop 
Jacquard werd geboren in Lyon als zoon van een (zijde)wever. Zijn vader had een werkplaats met twee weefgetouwen, die Jacquard erfde. Hij was niet erg succesvol met dit bedrijf, naar gezegd wordt omdat hij al zijn tijd besteedde het proces te verbeteren. Hij werd gedwongen in Bresse te werken, terwijl zijn vrouw in Lyon werkte.

In 1793 nam Jacquard deel aan de onsuccesvolle verdediging van Lyon tegen de troepen van de Conventie. Hierna ging hij voor de Conventie vechten aan de Rhône en de Loire. Na een actieve dienst, waarin zijn jonge zoon aan zijn zijde werd doodgeschoten, ging hij terug naar Lyon.

Terug in Lyon werd hij medewerker in een fabriek. Zijn vrije tijd besteedde hij aan het bouwen van een verbeterd weefgetouw. In 1801 toonde hij zijn uitvinding op een industriële beurs in Parijs. Zijn weefgetouw werd later door wevers, die voor hun broodwinning vreesden, verwoest.
 
Jacquard overleed in Oullins (Rhône). Zes jaar na zijn dood werd er ter ere van hem in Lyon een standbeeld opgericht op de plek waar zijn weefgetouw was verwoest.

Werk 

In 1790 ging hij een vijftig jaar oude weefmachine herstellen. Voortbouwend op de ideeën van anderen realiseerde hij de eerste volautomatische weefmachine. Daarbij maakte hij gebruik van aan elkaar bevestigde kartonnen kaarten met daarin geponste gaten. Het principe was als volgt: een gat werd voorgedraaid; op plaatsen met een gat werden stangen doorgelaten en op andere plaatsen werden de stangen door het karton tegengehouden. 

De automaat bracht het patroon aan volgens de rangschikking van de gaten in de kaarten. De ponskaarten fungeerden als informatiedrager, ze vormden het 'programma'.  We herkennen hetzelfde principe dat gebruikt wordt bij onze hedendaagse computers. Het grote verschil is echter dat de instructies nu in het geheugen van de computer worden opgeslagen.

Eerbetoon 
In 1803 werd Jacquard gevraagd te komen werken voor de Conservatoire national des arts et métiers in Parijs. Daar ontdekte hij de resten van een weefgetouw van Jacques de Vaucanson en reconstrueerde en verbeterde hij dit weefgetouw. Wederom waren de wevers niet blij met zijn uitvinding. Omdat het automatische weefgetouw echter zo goed werkte, was het gebruik ervan spoedig algemeen. In 1804 demonstreerde Jacquard een later model aan Napoleon. Jacquard kreeg het kruis van het Legioen van Eer, een jaarlijkse uitkering plus royalty's voor elke machine. In 1806 werd het weefgetouw publiek domein verklaard. Als beloning kreeg Jacquard een pensioen.

Frans uitvinder
449 v.Chr.

Het jaar 449 v.Chr. is een jaartal in de 5e eeuw v.Chr. volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Griekenland 
 De Tweede Heilige Oorlog breekt uit tussen Sparta, Phocis, Athene en Delphi allen willen de controle over het Orakel van Delphi.
 Perikles begint in Athene met de wederopbouw van openbare gebouwen, met de inkomsten van de Delisch-Attische Zeebond laat hij paleizen, tempels en een gymnasium bouwen. De Atheense jeugd kan daar niet alleen sport beoefenen, maar ook onderricht krijgen door filosofen.
 Herodotus, de Griekse schrijver, rondt zijn Historiën af. Het boek beschrijft onder meer de Perzische Oorlogen tegen de Grieken.

Perzië 
 De Vrede van Callias wordt getekend. Democritus van Abdera kan vrij reizen in het Perzische Rijk en gaat in de leer in Babylon.

Italië 
 Twaalftafelenwet wordt ingevoerd in de Romeinse Republiek, dat de basis vormt voor het Romeins recht.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 5e eeuw v.Chr.
Deurne

België
Deurne (Antwerpen), een district in Antwerpen
Deurne (Vlaams-Brabant), een deelgemeente van Diest 
Deurne (Waals-Brabant) (Tourinnes-la-Grosse), een deelgemeente van Bevekom
Luchthaven Deurne, de luchthaven van Antwerpen
Station Deurne (België), een treinstation in Vlaams-Brabant

Nederland
Deurne (gemeente), een gemeente in Noord-Brabant
Deurne (Noord-Brabant), de hoofdplaats van de gelijknamige gemeente
Station Deurne (Nederland), het treinstation van diezelfde hoofdplaats
SV Deurne, de lokale voetbalclub aldaar
Tarifa

Tarifa (vernoemd naar de Berberse krijgsheer Tarif ibn Malik) is een kleine stad die op het zuidelijkste punt van het vasteland van Spanje en (continentaal) Europa ligt. Het behoort tot de provincie Cádiz die deel uitmaakt van de regio Andalusië.

De stad ligt aan de Costa de la Luz en de Straat van Gibraltar, tegenover de kust van Marokko (Afrika), vanwaaruit met helder weer de lichtjes van Tarifa bij nacht zichtbaar zijn.

Er zijn regelmatige veerdiensten tussen Tarifa en de nabijgelegen stad in Afrika: Tanger. Vanwege de zeer korte afstand tussen de noordkust van Marokko en Tarifa (14 km) wagen regelmatig mensen illegaal de oversteek vanuit Afrika.

Er is een goede busverbinding tussen Tarifa en Algeciras, dat ongeveer
twintig kilometer noordoostelijk ervan ligt.

De kust bij Tarifa is de populairste bestemming in Europa voor windsurfers en kiteboarders. Op een normale zomerdag kun je honderden kiteboarders op het water zien. De constante wind van de Atlantische Oceaan en de geweldige golven maken dit tot een van de beste kiteboard-plekken op het Europese continent. Het is ook de plaats waar vele kiteboard-wereldkampioenen wonen, en na 'het werk' samenkomen om te relaxen.

Tarifa is een zeer geschikte plaats voor de observatie van vogeltrek, zoals die van roofvogels en ooievaars die de Straat van Gibraltar oversteken, in de lente en vooral in de herfst. Ook zeer populair is het spotten van walvissen en dolfijnen.

Zoals de naam Costa de la Luz (Spaans voor 'kust van het licht') suggereert, kent Tarifa gemiddeld zeer veel zonuren per jaar.
Dicht bij de haven van Tarifa is een goed bewaard gebleven kasteel, het Castillo de Guzman. Het woord tarief zou zijn afgeleid van de naam Tarifa, omdat dit de eerste haven was die voor het aanmeren liet betalen.

Demografische ontwikkeling 

Bron: INE; 1857-2011: volkstellingen

Geboren 
Luis Fernández (1959), Frans voetballer en voetbalcoach

Externe links 
 Tarifa.com - communitysite
 Todo Tarifa
 Tarifa.net

Zie ook 
 Verovering van Tarifa

Stad in Spanje
Gemeente in Cádiz
Sperwer (vogel)

De sperwer (Accipiter nisus) is een kleine, snelle roofvogel uit de familie van de havikachtigen (Accipitridae). De wetenschappelijke naam van de soort werd als Falco nisus in 1758 gepubliceerd door Carl Linnaeus. Het mannetje heet in het jargon van de valkerij: musket of mosket.

Kenmerken 

Opvallend is de gele iris, net als de fijn gebandeerde borst en de dunne maar krachtige, gele poten. Sperwers hebben stompe vleugels met een relatief groot oppervlak. De vleugels zijn veel breder dan van valken, waarvoor ze vaak worden aangezien. Opvallend is het grote verschil in formaat tussen mannetje en vrouwtje. Vrouwtjes zijn groter en zwaarder dan mannetjes en jagen op grotere prooien. De lengte van kop tot staart varieert van 28 tot 38 centimeter.

Voedsel 
Zangvogels zijn de voornaamste prooi, met name huismus, vink, merel, spreeuw en mees. Het vrouwtje vangt ook grotere prooien als de turkse tortel. De sperwer jaagt vanuit dekking, of met een plotselinge, snelle vlucht in het voorbijgaan.

Voortplanting 
De sperwer bouwt ieder jaar hoog in de bomen een nieuw nest, waarin één tot zes, maar meestal vier of vijf eieren worden gelegd.

Verspreiding 
Sperwers komen in heel Europa voor, met uitzondering van IJsland en het uiterste noorden van Scandinavië en Rusland. Het verspreidingsgebied strekt zich in een gordel uit van Rusland tot Kamtsjatka, Japan en Korea. Sperwers leven voornamelijk in bosgebieden (vaak naaldbos), maar ook in cultuurland en in steden. Vogels uit de noordelijke streken overwinteren in gematigde gebieden.

Er worden zeven ondersoorten onderscheiden:
 A. n. nisus: van Europa tot zuidwestelijk Siberië en centraal Azië.
 A. n. nisosimilis: van noordwestelijk Siberië tot noordelijk China en Japan.
 A. n. dementjevi: van Pamir tot Tiensjan en Altaj-gebergte.
 A. n. melaschistos: van oostelijk Afghanistan tot zuidwestelijk China.
 A. n. wolterstorffi: Corsica en Sardinië.
 A. n. punicus: noordwestelijk Afrika.
 A. n. granti: Madeira en de Canarische eilanden.

Status in Nederland en Vlaanderen 
De sperwer is in Nederland en Vlaanderen geen zeldzame vogel meer. Tussen 1965-1970 was het nog een uiterst schaarse broedvogel van bosgebieden op de zandgronden. Daarna volgde een geleidelijk herstel. In de oorspronkelijke broedgebieden nam het aantal toe en er volgde een uitbreiding van het broedareaal naar de laaggelegen gebieden in Nederland en Vlaanderen. In Nederland broedt de sperwer nu zelfs al in grote steden. Het aantal broedparen in Vlaanderen werd rond het jaar 2000 geschat op 1500-2500 paar. In Nederland werd rond het jaar 2000 het aantal broedparen geschat op 4000-5000, maar in 2018-2020 is dit aantal gedaald naar 2250-2700 broedparen.

Etymologie 
In het Oudhoogduits heette de vogel Sparwâri en dat is afgeleid van sparo (Sperling = Mus) en aro (Arend), in het Middelnederlands werd dat Sparwari. In het Engels is de naam een vergelijkbare samenstelling Sparrowhawk (mushavik), dus roofvogel (arend, havik) die op mussen jaagt. In Nederland bestaat ook de bijnaam Mussenarend.

Afbeeldingen

Video 

Havikachtigen
IUCN-status niet bedreigd
Dier uit het Palearctisch gebied
Blauwe kiekendief

De blauwe kiekendief (Circus cyaneus) is een roofvogel uit de familie der havikachtigen (Accipitridae).

Kenmerken 
Het vrouwtje is groter dan het mannetje en bruin met een witte stuit. Mannetjes zijn effen blauwgrijs. De poten en ogen zijn geel. Een volwassen vogel is 45 tot 55 cm groot, 350 tot 525 gram zwaar en heeft een spanwijdte van 97-118 cm.

Leefwijze 
Deze trekvogel vliegt tijdens zijn zoektocht naar prooi laag boven de grond. Met zijn scherpe ogen en goed gehoor lokaliseert hij kleine zoogdieren en vogels in de vegetatie.

Voortplanting 
Het nest bevindt zich op de grond, vaak in hoge vegetatie en is samengesteld uit takjes en plantenstengels. Deze vegetatie moet bescherming bieden tegen de vos. Een legsel bestaat meestal uit vier tot vijf witte eieren.

Voedsel 
De hoofdprooi is het konijn, maar zangvogels en muizen zijn ook belangrijke voedselbronnen.

Verspreiding 
Ze leven vooral in open, vochtige gebieden zoals moerassen en oevergebieden in Noord- en Midden-Amerika, Europa en Azië. In de winter komen Scandinavische blauwe kiekendieven Nederland binnen om te overwinteren. Zij jagen hier dan op veldmuizen.

Beschermingsstatus 
Het aantal broedparen in Nederland daalt sterk sinds 1993 en de blauwe kiekendief is intussen een zeer schaarse broedvogel. De vogelsoort, hoewel internationaal geen bedreigde soort, staat daarom als gevoelig op de Nederlandse rode lijst.

De soort heeft een aantal broedplaatsen op de Waddeneilanden, in de Dintelse Gorzen, de Oostvaardersplassen, de Meinweg en zeer verspreid in het noorden van Nederland. In 2000 bedroeg het aantal broedparen hoogstens 100 paar, in de periode 2005-2008 was dit afgenomen tot 34-51 paar en in 2020 is het aantal broedparen verder afgenomen tot 12 paar.

Video's 

Havikachtigen
IUCN-status niet bedreigd
Dier uit het Nearctisch gebied
Dier uit het Palearctisch gebied
Wilfred Thesiger

Wilfred Patrick Thesiger (Addis Abeba (Ethiopië), 3 juni 1910 - Coulsden (Surrey), 24 augustus 2003) was een Britse ontdekkingsreiziger. Hij wordt wel de laatste echte ontdekkingsreiziger genoemd.

Hij werd geboren in Ethiopië, waar zijn vader als gezant van Engeland verbleef, maar kreeg zijn opleiding in Eton en Oxford. In 1934 vertrok hij naar Soedan, waarna hij een groot gedeelte van zijn leven rondtrok in de meest ontoegankelijke gebieden op aarde. Gedurende de Tweede Wereldoorlog streed hij voor de geallieerden in Noord-Afrika en Syrië.

Na de oorlog ging Thesiger werken in de woestijnen van zuidelijk Arabië. Zijn opdracht was onderzoek te doen naar de sprinkhanen van dit gebied. Terwijl hij hiermee bezig was, werd zijn interesse getrokken door de Rub al Khali, het 'lege kwartier' van Arabië. Deze droge woestijn, die een groot deel van het zuiden van Arabië beslaat, was pas zo'n 15 jaar eerder voor de eerste maal door Europeanen (Bertram Thomas en Sir John Philby) overgestoken.

Thesiger trok de Rub al Khali tweemaal door. In 1946 doorkruiste hij het oosten van de woestijn van zuid naar noord, en keerde terug naar de kust via de grindwoestijn van Oman. In 1947 voltooide hij de ontdekking van de woestijn (en van Arabië) door vanuit Hadramaut door het westelijke deel van de woestijn naar het Saoedische as Soelayyil te trekken. Om onbekend gebleven redenen werd hij gearresteerd. Philby hielp hem weer vrij te krijgen, waarna hij in oostelijke richting doortrok. Gedurende vele jaren leefde Thesiger onder de Bedoeïenen. Hij beschreef zijn reis in zijn boek Arabian Sands.

In 1951 verliet hij Arabië, en ging naar Irak, waar hij bijna acht jaar leefde onder de Ma'dan uit de moerassen rond Eufraat en Tigris. Net als bij de Bedoeïnen was het de hardheid van hun bestaan dat Thesiger aantrok.

In zijn latere leven bracht hij zijn meeste tijd door in Kenia. In 1995 werd hij geridderd. Toen hij tijdens een verblijf in Groot-Brittannië vernam dat zijn Keniaanse "familieleden" in korte tijd overleden waren, zag hij geen reden meer om nog naar Afrika terug te keren, hoewel hij wenste daar te mogen overlijden en begraven te worden. Hij overleed in een home te Surrey.

Thesiger heeft een aantal reisboeken geschreven, de bekendste zijn "Arabian Sands" (1959), "The Marsh Arabs" (1964) en "Desert, Marsh and Mountain" (1979). Ook schreef hij een autobiografie onder de titel "A Life of My Choice".

Brits ontdekkingsreiziger
Ontdekkingsreiziger van Azië
Dubbelschaak

Dubbelschaak is een term uit het schaken. Het houdt in dat een koning door twee verschillende stukken aangevallen wordt (door meer dan twee is niet mogelijk) en dus letterlijk dubbel schaak staat. Een dubbelschaak kan alleen worden gegeven met behulp van een aftrekschaak. Op een enkele uitzondering na gebeurt dit doordat het stuk, dat men speelt om de weg van een ander stuk van de eigen kleur naar de vijandelijke koning vrij te maken (het aftrekschaak), tegelijk zelf ook de koning aanvalt.

De notatie van een dubbelschaak is niet anders dan voor een enkel schaak, dus een kruisje, † of +. In de (oudere) schaakliteratuur komt men ook wel twee kruisjes †† tegen.

Vormen van dubbelschaak
In het eerste diagram speelt wit Pb6†. De zwarte koning wordt nu aangevallen door zowel de witte toren als het witte paard. Zwart staat dus dubbelschaak.

Met en passant slaan is het mogelijk dat dubbelschaak wordt gegeven zonder dat het gespeelde stuk zelf schaak geeft. In het tweede diagram is Zwart aan zet. Wit heeft zojuist c2-c4 gespeeld. Zwart antwoordt met b4×c3 e.p.† en geeft dubbelschaak met loper en toren.

Het is beperkt mogelijk om met twee dezelfde stukken dubbelschaak te geven:
met een pionpromotie 
of bij en passant slaan, waarbij beide aanvallende stukken een dame zijn.

Opheffen van dubbelschaak
Dubbelschaak kan alleen worden opgeheven door een zet met de koning (die daarbij eventueel een van de schaakgevende stukken slaat), niet door tussenplaatsing of door de aanvaller te slaan zoals bij andere schaakjes. Zo kan Zwart in het eerste diagram niet antwoorden met Ta7 of T×b6, omdat er dan nog een schaak overblijft. De enige toegestane zet is Kb8.

Schaakterminologie
Longoedeem

Longoedeem is een schadelijke vochtophoping in de longen, en ontstaat wanneer de bloedvaten in de long beschadigd worden. Daardoor kan vocht uittreden dat zich verspreidt in het interstitium; het weefsel tussen bloedvaten en longblaasjes (alveoli). De zwelling van het interstitium maakt de afstand tussen de longblaasjes en bloedvaten groter waardoor de uitwisseling van zuurstof (longblaasjes → bloed) en koolstofdioxide (bloed → longblaasjes) wordt bemoeilijkt. De normale ademhaling wordt daardoor (ernstig) verstoord waardoor het zuurstofgehalte in het bloed daalt en het koolzuurgehalte in het bloed stijgt. In het ergste stadium van longoedeem kan het vocht ook in de alveoli binnendringen. Uiteindelijk kan de dood intreden.

Oorzaken 
Oorzaken kunnen zijn: inademing van giftige en corrosieve gassen, zoals NO2 (dat sterk bijdraagt aan de luchtvervuiling). Andere oorzaken zijn bijvoorbeeld inademing van maaginhoud (aspiratie), als gevolg van een ernstig trauma waardoor in het bloed schadelijke stoffen vrijkomen. Dit is veelvoorkomend bij sepsis (bacteriën die giftige stoffen vrijmaken in het lichaam na een infectie) of na een of meerdere grote botbreuken (fracturen) waardoor vetcellen vrijkomen in de bloedbaan. Hartfalen kan door een stuwing van de longvaten ook longoedeem veroorzaken. Zo kan linkerventrikelfalen optreden door een verhoogde weerstand van het longvaatbed, waardoor de rechterventrikel een grotere kracht moet uitoefenen.

Therapie 
Allereerst is toediening van zuurstof noodzakelijk, veelal moet de ademhaling worden ondersteund met kunstmatige beademing door een in de luchtpijp aangebrachte buis (endotracheale tube) waarop een beademingsapparaat is aangesloten, daarnaast het wegnemen van de oorzaak (bijvoorbeeld het herstellen van de fracturen), en het toedienen van geneesmiddelen die het lichaam ondersteunen bij het bestrijden van de aandoening (antibiotica, ontstekingsremmers, plasmiddelen).

Verschijnselen 
Acuut longoedeem veroorzaakt kortademigheid en ademhalingsproblemen. De patiënt moet soms hoesten en heeft een fluitende ademhaling. Vaak snakt de patiënt naar lucht, of voelt zich alsof hij verdrinkt. Ook is hij of zij vaak angstig. Bij ernstig oedeem wordt de hoest vaak erger en wordt roze slijm (sputum) opgehoest dat soms wat bloed bevat. De patiënt gaat sneller ademhalen en spert zijn neusgaten wijd open. Doordat het zuurstofgehalte van het bloed afneemt, is er vaak sprake van blauwe verkleuring van de lippen en nagels (cyanose).

Zie ook 
 Barotrauma

Longaandoening
Zuidpool

De geografische zuidpool, kortweg zuidpool, is het zuidelijkste punt op aarde. Verder is er de geomagnetische zuidpool. Beide locaties bevinden zich in het zuidpoolgebied (Antarctica).

Geografische zuidpool 
De geografische zuidpool van een planeet is het zuidelijke snijpunt van de draaiingsas met het oppervlak. Voor de aarde is dit punt gelegen op het continent Antarctica. Hier komen alle lengtecirkels bij elkaar en wijzen alle richtingen naar het noorden; van oosten, zuiden en westen is op dit punt geen sprake. De basis Zuidpoolstation Amundsen-Scott bevindt zich hier. Deze basis is het hele jaar door bezet.

De Zuidpooltraverse, ook McMurdo – South Pole Highway genoemd, is een met vlaggen gemarkeerde weg van Station McMurdo naar de zuidpool.

Geomagnetische zuidpool 
Doordat de Aarde beschikt over een magnetisch veld is er eveneens sprake van de geomagnetische zuidpool, wat natuurkundig gezien op de Aarde een magnetische noordpool is. Aangezien de richting van het magnetisch veld op langere termijn niet stabiel is, is de locatie van de geomagnetische zuidpool niet vast. In 2015 ligt de geomagnetische zuidpool op 136° 59' OL, 64° 28' ZB. De plaats, de richting en de sterkte van het magnetisch veld veranderen voortdurend. Af en toe treedt er een omslaan van het magnetisch veld op, een omwisseling van de (natuurkundige) magnetische noord- en zuidpool. De laatste keer was circa 780.000 jaar geleden.

Eerste mensen op de zuidpool 
De eerste mensen die de geografische zuidpool bereikten, waren de Noor Roald Amundsen en diens ploeg op 14 december 1911.

In december 1963 bereikte G.M.A. Brummer, luitenant ter zee 1e klasse, als eerste Nederlander de zuidpool als navigator van een Amerikaans vliegtuig. Hij was als officier toegevoegd aan de Amerikaanse Taskforce 43 die met behulp van de U.S.S. Glacier Antarctica verkende.

Tabel weergemiddelden

Geografie van Antarctica
Magnetisme
782 v.Chr.

Het jaar 782 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Assyrië
Koning Salmanasser IV heerser over het Assyrische Rijk.

Geboren

Overleden 
Adad-Nirari III, koning van Assur

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
810 v.Chr.

Het jaar 810 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Klein-Azië
Koning Menuas (810 - 787 v.Chr.) heerser over het koninkrijk Urartu.

Assyrië
Koning Adad-nirari III bestijgt onder voogdijschap van zijn moeder, koningin Sammuramat de troon.

Geboren

Overleden 

Ishpuinis, koning van Urartu
Shamshi-Adad V, koning van Assur

Jaar in de 9e eeuw v.Chr.
806 v.Chr.

Het jaar 806 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Assyrische Rijk
Koning Adad-Nirari III neemt zelf de regering in handen en begint een veldtocht in Syrië. Hij onderwerpt de Neo-Hittitische vorstendommen; de Feniciërs, de Filistijnen, de Israëlieten en de Edomieten.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 9e eeuw v.Chr.
805 v.Chr.

Het jaar 805 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Assyrië
Koning Adad-Nirari III sluit een vredesverdrag met de vazalstaten Juda en Israël.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 9e eeuw v.Chr.
721 v.Chr.

Het jaar 721 v.Chr. is een jaartal in de 8e eeuw v.Chr. volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Babylonië
Koning Marduk-Apla-Iddina II (r. 721 - 710 v.Chr.) bestijgt de troon van Babylon.

Assyrië
Koning Sargon II onderdrukt de hardnekkige tegenstand van het koninkrijk Urartu.

Europa 
 Vanuit de havenstad Cumae wordt Zankle, het latere Messina op Sicilië gesticht.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
719 v.Chr.

Het jaar 719 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Klein-Azië
Koning Rusa I van Urartu sluit een verbond met de Kimmeriërs en probeert de zwakte van Assur uit te buiten.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
717 v.Chr.

Het jaar 717 v.Chr. is een jaartal in de 8e eeuw v.Chr. volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Egypte
Koning Bakenrenef (717 - 712 v.Chr.) de tweede farao van de 24e dynastie van Egypte.

Mesopotamië
Koning Shutruk-nahhunte II heerser over het koninkrijk Elam.

Assyrië
Koning Sargon II begint een veldtocht tegen het onafhankelijke Carchemish en annexeert het.
De Assyriërs voeren campagne om de Neo-Hittitische vorstendommen onder het gezag van Assur te brengen.
Sargon II begint een strafexpeditie tegen de Griekse piraten.
Stichting van Dur-Sharrukin, de nieuwe Assyrische hoofdstad.

Geboren

Overleden 

 Tefnachte, farao van Egypte

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
712 v.Chr.

Het jaar 712 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië
Koning Numa Pompilius van Rome benoemt het ambt van pontifex maximus.

Egypte
Begin van de Late periode (712 - 332 v.Chr.) de 25e dynastie van Egypte regeert.

Assyrië
Koning Sargon II brengt de Neo-Hittitische vorstendommen in het Taurus-gebergte onder Assyrisch gezag. Hij neemt Ambaris van Tabal gevangen.
Sargon II plundert en verwoest de Filistijnse stad Ekron, farao Shabaka besluit geen steun te geven.

Geboren

Overleden 

Bakenrenef, farao van Egypte

Verwijzingen

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
931 v.Chr.

Het jaar 931 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Egypte
Farao Sjosjenq I begint een veldtocht in de Levant en valt Palestina binnen. Hiermee herstelt hij de internationale positie van Egypte.

Palestina
Volgens de Bijbel valt het rijk van Salomo bij zijn dood in twee delen uiteen (Juda met de nakomelingen van David en het koninkrijk Israël).
Koning Jerobeam I regeert over het koninkrijk Israël.
Koning Rechabeam (931 - 912 v.Chr.) heerser over het koninkrijk Juda.
Farao Sjosjenq I laat in Jeruzalem de Tempel van Salomo plunderen.

Geboren

Overleden 

Salomo, koning van het Koninkrijk Israël

Jaar in de 10e eeuw v.Chr.
Habakuk

Habakuk (boek), boek uit de Hebreeuwse Bijbel
Habakuk (profeet), naamgever van het Bijbelboek Habakuk
Habakuk II de Balker, Nederlands dichter
Project Habakkuk, een experiment om een groot vliegdekschip te bouwen van ijs en papierpulp
Oud-Indisch (schaakopening)

Het Oud-Indisch is een opening bij het schaken, die wordt gekenmerkt door de zetten 1.d4 Pf6 2.c4 d6 waardoor het is ingedeeld bij de halfgesloten spelen. Het is een Indisch systeem dat zich onderscheidt van het Konings-Indisch doordat de zwarte loper in de regel naar e7 wordt gespeeld en niet wordt gefianchetteerd. Verscheidene grootmeesters, onder wie Michail Tsjigorin en Siegbert Tarrasch, hebben deze verdediging bestudeerd maar het werd geen succes. Van alle Indische openingen wordt het Oud-Indisch het minst gespeeld.

Oud-Indisch
US Open 1990 (tennis)

De 110e editie van het Amerikaanse grandslamtoernooi, het US Open 1990, werd gehouden van maandag 27 augustus tot en met zondag 9 september 1990. Voor de vrouwen was het de 104e editie. Het toernooi werd gespeeld op het terrein van het USTA Billie Jean King National Tennis Center, gelegen in Flushing Meadows in het stadsdeel Queens in New York.

Belangrijkste uitslagen 
Mannenenkelspel
Finale: Pete Sampras won van Andre Agassi met 6-4, 6-3, 6-2

Vrouwenenkelspel
Finale: Gabriela Sabatini won van Steffi Graf met 6-2, 7-6

Mannendubbelspel
Finale: Pieter Aldrich en Danie Visser wonnen van Paul Annacone en David Wheaton met 6-2, 7-6, 6-2 

Vrouwendubbelspel
Finale: Gigi Fernández en Martina Navrátilová wonnen van Jana Novotná en Helena Suková met 6-2, 6-4

Gemengd dubbelspel
Finale: Elizabeth Smylie en Todd Woodbridge wonnen van Natallja Zverava en Jim Pugh met 6-4, 6-2

Meisjesenkelspel
Finale: Magdalena Maleeva (Bulgarije) won van Noëlle van Lottum (Frankrijk) met 7-5, 6-2

Meisjesdubbelspel
Finale: Kristin Godridge (Australië) en Kirrily Sharpe (Australië) wonnen van Erika deLone (VS) en Lisa Raymond (VS) met 4-6, 7-5, 6-2

Jongensenkelspel
Finale: Andrea Gaudenzi (Italië) won van Mikael Tillström (Zweden) met 6-2, 4-6, 7-6

Jongensdubbelspel
Finale: Sébastien Leblanc (Canada) en Greg Rusedski (Canada) wonnen van Mårten Renström (Zweden) en Mikael Tillström (Zweden) met 6-7, 6-3, 6-4

US Open (tennis)
ITF-toernooi in 1990
Teddy Schaank

Tietje (Teddy) Schaank (Groningen, 10 juni 1921 – Amsterdam, 9 maart 1988) was een Nederlands actrice.

Teddy Schaank begon haar carrière als variété-artieste en werd bekend als actrice van toneel en televisie onder de naam Teddy Schaank. Ze was gehuwd met de acteurs Leo de Hartogh en Ko van Dijk jr. Uit het huwelijk met De Hartogh werd dochter Linda van Dyck geboren. Voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog was ze de minnares van Willy Derby.

Teddy Schaank is begraven op de begraafplaats Westerveld in Driehuis.

Film
 1958 - Jenny (van Willy van Hemert)
 1962 - Kermis in de regen (van Kees Brusse)
 1966 - 10.32 (van Arthur Dreifuss) - als verkoopster
 1977 - De peetmoeder (van Tom Manders junior) - als Dolores Mandera
 1977 - Een stille liefde (van René van Nie)
 1984 - De Schorpioen - als Anna's moeder

Televisie
 1955 - Secret files, U.S.A.
 1959 - Pension Hommeles - als verpleegster
 1961 - Het grote mes
 1961 - Gevaarlijk tussenspel
 1962 - De komiek
 1962 - Meneer Sampson
 1963 - Met 24 pk door Europa
 1971/1975 - Swiebertje - als Cornelia Bromsnor
 1973 - Waaldrecht
 1976-1979 Pommetje Horlepiep - als huishoudster Hanna
 1983 - De Weg - als mevrouw de Groot
 1986 - Dossier Verhulst - als tante Sien Willems

Externe link 
 

Nederlands acteur
Leo de Hartogh

Leopold (Leo) de Hartogh (Rotterdam, 2 juni 1916 – Den Haag, 5 oktober 2007) was een Nederlands acteur.

De Hartogh kwam na de HBS bij het gezelschap van Cor van der Lugt Melsert. Hij kreeg grote bekendheid door zijn rol in de film Jonge harten (1936), waarin hij naast Rini Otte de hoofdrol speelde. Datzelfde jaar speelde hij een hoofdrol in Zomerzotheid.

Hij was gehuwd met de actrice Teddy Schaank. De actrice Linda van Dyck is hun dochter. De Hartogh overleed op 5 oktober 2007 op 91-jarige leeftijd.<ref>[https://web.archive.org/web/20080430235146/http://www.telegraaf.nl/prive/72738121/Acteur_Leo_de_Hartogh_%2891%29_overleden.html%27%27Acteur Leo de Hartogh (91) overleden], De Telegraaf, 11 oktober 2007 (via Wayback Machine)</ref> Hij is in besloten familiekring gecremeerd.

Filmografie
 Meneer Klomp (1978) als Gerard Klomp
 De receptie (1974, televisie)
 Een mens van goede wil (1973, televisieserie) als Nonkel Dolf
 Lucelle (1968, televisie) als de Vader Carpony
 De Arme dieven (1966, televisie) als Soldaat Grimmins
 Kleren maken de man (1957)
 De man zonder hart (1937)
 Zomerzotheid (1936), als Jonkheer Padt van Heyendaal 
 Jonge harten'' (1936)

Nederlands acteur
Sfumato

Sfumato is een techniek waarmee schilders de omtrekken in een schilderij wazig maken en laten vervloeien. De techniek wordt het meest in verband gebracht met Leonardo da Vinci, maar de techniek van Da Vinci is nagevolgd door latere schilders. Door deze techniek staan zijn onderwerpen, zoals de Mona Lisa, niet stil en volkomen gefixeerd voor de achtergrond, maar lijken deze te leven en te bewegen. Dit in tegenstelling tot de primitiever aandoende werken van zijn tijdgenoten.

Het effect wordt bereikt door verschillende transparante kleurlagen aan te brengen. Sfumato is alleen mogelijk met transparante soorten olieverf en niet met de dekkende temperaverf, die voor de uitvinding van de olieverf werd gebruikt.

Sfumato komt uit het Italiaans en is het verleden deelwoord van sfumare, dat 'verdampen' betekent en teruggaat op Latijnse ex (uit) + fumare (roken, dampen). Met sfumato wordt aangeduid dat iets zacht of vaag is. Zo staat biondo sfumato voor bleekblond haar.

Schildertechniek
Klimmen van A tot Z

Deze pagina bevat een lijst van termen die gebruikt worden bij het klimmen.

A 
 Abseilen
 Abseilacht
 Achtknoop
 Afvlaggen
 Ankersteek

B 
 Balans
 Belaylus
 Beenlus
 Block!
 Boulderen
 Bouldermat

C 
 Carabiner
 Clippen
 Crashpad

D 
 Dubbele achtknoop
 Dubbele paalsteek

E 
 Egyptian

F 
 Friend

G 
 Gordel
 Greep
 Grigri

H 
 Halve mastworp
 Halve steek
 Heupgordel
 Hielhook
 HMS
 Hoogtevrees
 Hoogteziekte

I 
 Ik kom!
 Indraaien
 Integraalgordel

J

K 
 Kan ik komen?
 Karabijnhaak
 Klimbeveiliging
 Klimgordel
 Klimgreep
 Klimhal
 Klimmuur
 Klimongevallen
 Klimschoen
 Klimsport
 KNAV
 Knopen

L 
 Lolotte

M 
 Mastworp
 Materiaalcarabiner
 Materiaallus

N 
 Nakomen!
 Nut

O 
 Overhang

P 
 Paalsteek
 Piazzen
 Prusikknoop

Q

R 
 Relais
 Rots

S 
 Schoorstenen
 Schroefcarabiner
 Setje
 Slipsteek
 Spotter
 Stand!
 Standplaats

T 
 Teenhook
 Touw
 Touwcommando
 Touw in!
 Touw uit!
 Touching the Void

U

V 
 Voorklimmen

W

X Y Z 
 Zekering

 Klimmen van A tot Z
A-Z lijsten
Zoo

Dierentuin, ook zoo, een verzameling levende, oorspronkelijk wilde dieren die in een vaak parkachtige omgeving in gevangenschap worden gehouden
Zoo (metrostation), een ondergronds station van de U-Bahn in Frankfurt am Main gelegen in het stadsdeel Ostend
Zoo (stripreeks), een Belgisch-Franse stripreeks
ZOO (computerspel), een computerspel uit 1987
ZOO (dansgezelschap), een Brussels dansgezelschap.

Literatuur
Zoo (Patterson), een sciencefiction thriller van James Patterson en Michael Ledwidge

Muziek
Zoo (Franse band), een Franse rockband, die vooral actief was van 1969 tot 1972
Zoo (Japanse band), een Japanse band, die optrad in de vroege jaren 90

Film & televisie
Zoo (1961), de veertiende film van Bert Haanstra uit 1961
Zoo (2007), een Amerikaanse documentairefilm uit 2007
Zoo (2012), een Amerikaanse dramafilm uit 2012
 Zoo (televisieserie), een Amerikaanse televisieserie uit 2015
Magnetostrictie

Magnetostrictie is het veranderen van de afmetingen van een materiaal onder invloed van een magnetische ordening. Magnetostrictie is een eigenschap van ferromagnetische materialen, zoals ijzer en kobalt.

Er bestaan twee soorten magnetostrictie:
 geïnduceerde magnetostrictie, die optreedt door de invloed van een uitwendig magnetisch veld;
 spontane magnetostrictie, die het gevolg is van een magnetische ordening van de spin van de atomen beneden de Curietemperatuur. Spontane magnetostrictie leidt gewoonlijk tot een toename van het volume.

Magnetostrictie lijkt oppervlakkig op de thermische uitzetting, waarbij materialen uitzetten als de temperatuur hoger wordt.

Het effect is voor het eerst waargenomen door James Joule toen hij in 1842 bezig was met een stuk ijzer.

Deze eigenschap leidt ertoe dat deze materialen magnetische energie kunnen omzetten in mechanische energie en omgekeerd. Deze eigenschap kan worden gebruikt in actuatoren en sensoren.

De mate van magnetostrictie wordt uitgedrukt in de magnetostrictie coëfficiënt L die gelijk is aan de fractie van de uitzettingslengte bij de magnetische verzadiging ten opzichte van de lengte zonder extern veld.

De magnetostrictie veroorzaakt het geluid dat door transformatoren kan worden uitgestraald.

Samenhangende effecten
Het omgekeerde van magnetostrictie, het verschijnsel dat de magnetisatie van een materiaal kan veranderen als het onderhevig is aan mechanische vervorming, wordt het Villari-effect genoemd.

Verder bestaat het Matteuci-effect, het ontstaan van een spiraalvormig magneetveld als het materiaal getordeerd wordt, en het Wiedemann-effect, het draaien van het materiaal als het aan een spiraalvormig veld wordt blootgesteld.

Magnetisme
Technische universiteit

Een technische universiteit is een universiteit die zich richt op de wetenschap van de techniek en technologie. 

Nederland heeft vier technische universiteiten die samen verenigd zijn in de overkoepelende organisatie 4TU, die pas vanaf 1986 als universiteit worden aangeduid (daarvoor heetten zij in Nederland Technische Hogeschool [TH]): 
 Technische Universiteit Delft
 Technische Universiteit Eindhoven 
 Universiteit Twente
 Wageningen University & Research

Technische hogescholen dienen niet verward te worden met instellingen voor HBO die hogere technische school (HTS) werden genoemd.

De Rijksuniversiteit Groningen heeft ook enkele technische studies, terwijl de Universiteit Twente ook enkele niet-technische studies heeft (vandaar dat zij nu Universiteit Twente heet, als opvolgster van de eerdere TH Twente, hogeschool voor technische en maatschappijwetenschappen).

Vergelijkbare instituten in het buitenland zijn de studies burgerlijk ingenieur in België, de Technische Universität in Duitsland en de Grandes écoles in Frankrijk.

Typische technische studierichtingen zijn bouwkunde, civiele techniek, elektrotechniek, wiskunde en informatica, technische bedrijfskunde, werktuigbouwkunde, natuurkunde en scheikundige technologie. 
Gespecialiseerde technische studies zijn onder andere biomedische technologie, luchtvaart- en ruimtevaarttechniek, geodesie, maritieme techniek, architectuur, energietechniek en materiaalkunde.

Zie ook 
 Technische hogeschool
 Hogere technische school

Externe link 
Website van 4TU
Antependium

Het antependium is de bekleding aan de voorkant van een altaar of een kansel in de vorm van stof, hout of edelmetaal.

Als een stoffen antependium wordt gebruikt, dan wordt dit voorzien van de van toepassing zijnde liturgische kleuren. De kazuifel en stola van de priester is dan ook overeenkomstig aangepast.

Externe link
Altar Frontal, lemma in Catholic Encyclopedia (1913)

Altaar (religie)
Liturgisch voorwerp in de katholieke kerk
Baluster

Een baluster is een speciaal voor zijn doel vormgegeven, sterk geprofileerde zuil of spijl. Balusters zijn doorgaans onderdeel van een balustrade. Ze zijn meestal gemaakt van  hout, gietijzer of beton. Balusters zijn bijvoorbeeld te vinden als onderdeel van bordestrappen van herenhuizen en grachtenpanden. Daar worden ze gebruikt ter ondersteuning van de leuning. Daarnaast zijn er objecten die door hun uitgesproken vorm met een baluster worden vergeleken, zoals een vaas of meubilaironderdeel. 

De naam komt uit het Grieks, balaustrion en Latijn balaustrium en betekent 'bloem van de granaatappel'. De vorm van de klassieke baluster is ontleend aan de vrucht. Ook weelderig vormgegeven meubelpoten of bepaalde bolvormige vazen worden wel 'baluster' genoemd.

Afbeeldingen 

Zuil
Trap
Apulië

Apulië (Italiaans: Puglia) is een regio in Zuidoost-Italië, ten noordwesten van en inclusief de hak van de Laars van Italië, gelegen aan de Adriatische Zee (Kanaal van Otranto) en de Ionische Zee (onder andere Golf van Tarente) op ongeveer 80 kilometer van de kust van Albanië. Apulië is de meest oostelijke regio (landstreek) van Italië. De hoofdstad is Bari. In mei 2023 had Apulië 3.891.241 inwoners. De regio was onderverdeeld in vijf provincies. In 2008 is de zesde provincie een feit "Barletta-Andria-Trani", de eerste provincie in Italië met drie hoofdsteden.

Apulië is in Italië de voornaamste producent van olijven. In het zuidelijkste deel van Apulië, in de streek Salento, wordt veel wijn verbouwd, waaronder de bekende Negroamaro en de Primitivo. Daarmee behoort Apulië, ook naar volume, tot de belangrijkste wijnstreken in Italië.

Bezienswaardigheden 
Het toeristische centrum van de regio ligt in het uiterste noorden: het schiereiland Gargano. Hier liggen de badplaatsen Vieste, Peschici en Mattinata. Het dichtbeboste binnenland heeft de status van nationaal park. Een andere veelbezochte badplaats is Gallipoli aan de Ionische Zee. De belangrijkste kunststad van de regio is Lecce dat als een van de belangrijkste baroksteden van de wereld beschouwd mag worden.

Ten zuidwesten van de regionale hoofdstad Bari ligt Alberobello met zijn bijzondere trulli. Deze witte ronde huizen met hun kegelvormige daken hebben de plaats veel bekendheid bezorgd. Het binnenland op de grens met de regio Basilicata, de Murge is woest, kaal en zeer dunbevolkt. De kuststrook tussen Barletta en Brindisi is het dichtstbevolkte deel van Apulië en sterk geïndustrialiseerd. De meest bezienswaardige steden zijn hier: Trani, Giovinazzo en Bisceglie. Op de hoogste van deze plaatsen ligt ook het bekendste bouwwerk van de regio; het achthoekige kasteel van Castel del Monte dat afgebeeld staat op de Italiaanse 1 eurocent. De van oorsprong Griekse stad Tarente is een belangrijke militaire haven en industriestad. Ten noorden van de stad strekken zich een aantal kloven uit, de zogenaamde Gravine. Massafra en Gravina in Puglia liggen in bij zo'n kloof, hier zijn eeuwenoude rotswoningen te vinden.

Tremitische Eilanden 
Voor de noordelijke kust van Gargano liggen de Tremitische Eilanden. Deze archipel bestaat uit de eilanden San Domino, San Nicola, Capraia, Cretaccio en het onbewoonde Pianosa. San Nicola is het grootste en meest bezienswaardige eiland. Op de eilanden zijn ongerepte landschappen met ravijnen en grotten te vinden. Het zeewater is hier kraakhelder.

Provincies en belangrijke steden

Economie 
Apulië is een agrarische regio, vooral bekend door de teelt van tomaten en olijven. Van alle regio's van Italië heeft Apulië de langste kustlijn.

In 2013 dook de bacterie Xylella fastidiosa op in Apulië. De beruchte plantenziekte heeft in Italië alleen al miljoenen olijfbomen aangetast.

Galerij

Zie ook 
 Heersers van Apulië

Externe links 
  Website van de regio Apulië
  Puglia Turismo
  Dit is Italië.nl - De mooiste plekken in Apulië
  Il Mare Film - Documentaire op de Sassi di Matera, ROBA FORESTIERA, 44 min., 2004

Werelderfgoed in Italië
Woelslangen

Woelslangen of rolslangen (Aniliidae) zijn een familie van slangen.

Naam en indeling
De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst voorgesteld door Leonhard Hess Stejneger in 1907. De familie wordt slechts vertegenwoordigd door een enkele soort: de onechte koraalslang (Anilius scytale). De familie wordt niet toegekend aan een van de superfamilies van de slangen.

Algemeen
De onechte koraalslang heeft een bonte lichaamskleur bestaande uit een rode basiskleur met smallere, zwarte dwarsbanden. Het is een kortstaartige soort met een massieve schedel. Deze lichaamsaanpassingen zijn duidelijk te herleiden naar de gravende levenswijze. Het dier leeft in Zuid-Amerika en lijkt wat betreft de lichaamskleur op de gevaarlijke koraalslang.

Taxonomie
Familie Aniliidae
 Geslacht Anilius
 Soort Onechte koraalslang (Anilius scytale)

Bronvermelding

Slangen
Schildstaartslangen

Schildstaartslangen (Uropeltidae) zijn een kleine familie van verborgen levende slangen.

Naam en indeling
De wetenschappelijke naam van de groep werd voor het eerst voorgesteld door Johannes Peter Müller in 1832. De familie wordt vertegenwoordigd door 56 soorten in zeven verschillende geslachten.

De wetenschappelijke familienaam Uropeltidae is afgeleid van de Griekse woorden 'oura' (staart) en 'peltē' (schild) en de toevoeging -idae die voor familiegroepen wordt gebruikt.

Uiterlijke kenmerken
De grootste soort is Rhinophis oxyrhynchus, die ongeveer 60 centimeter lang wordt. De meeste schildstaartslangen blijven echter aanmerkelijk kleiner en worden nog geen dertig cm lang. De lichaamskleur is meestal onopvallend maar er zijn soorten die felle rode of gele kleuren hebben of een opvallende iriserende glans. 
 
Schildstaartslangen hebben geen pootrestanten meer zoals bij andere slangen wel voorkomt. Ze bezitten een zeer korte staart die meestal in een verharde, stekel-achtige punt eindigt. Deze stekel kan ook bestaan uit een dubbele stekel of een plat oppervlak hebben met vele kleinere stekeltjes. De staartpunt wordt waarschijnlijk niet gebruikt voor de verdediging maar ondersteunt vermoedelijk de graafbewegingen van de slang. 

Een zeer typisch kenmerk zijn de ogen die voorzien zijn van een doorzichtige, beschermende schub. Andere kenmerken van de soorten uit deze familie zijn het ontbreken van sporen van achterpoten, die bij de meeste slangen nog wel zijn waar te nemen.

Levenswijze
Vrijwel alle soorten leiden een gravend bestaan. Omdat veel soorten klein blijven eten ze ook wat kleinere prooien. Schildstaartslangen zijn wormen- en insecteneters en jagen niet op gewervelde dieren zoals de meeste andere slangen.

Verspreiding en habitat
Alle soorten komen voor in delen van Azië en leven in zuidelijk India en Sri Lanka. Een groot aantal soorten komt echter alleen voor in India. De habitat bestaat meestal uit vochtige tot droge tropische en subtropische bossen, meestal in bergstreken. Veel soorten kunnen ook overleven in door de mens aangelegde omgevingen, zoals plantages.

Geslachten
De familie wordt verdeeld in zeven geslachten die onderstaand zijn weergegeven, met de auteur en het verspreidingsgebied.

Bronvermelding
Aardslangen

Aardslangen, ook wel regenboogslangen, (Xenopeltidae) zijn een familie van slangen die deels ondergronds leven.

Naam en indeling
De wetenschappelijke naam van de groep werd voor het eerst voorgesteld door Karel Lucien Bonaparte in 1845. De familie bestaat uit één geslacht dat vertegenwoordigd wordt door twee soorten; de hainanregenboogslang (Xenopeltis hainanensis) en de regenboogslang (Xenopeltis unicolor).

Algemeen
Het is een relatief zeer kleine familie van andere slangen; er zijn maar twee soorten die allebei gekenmerkt worden door een parelmoerachtige glans over het hele lichaam. In verouderde indelingen werden ook de wormslangen en de draadwormslangen als onderfamilies van de aardslangen beschouwd. Tegenwoordig worden zij als twee aparte families ingedeeld onder een andere superfamilie; Typhlopoidea. Aardslangen behoren tot de superfamilie Pythonoidea.

Bronvermelding