Drapieżne

Drapieżne (Carnivora) – rząd lądowych i wodnych ssaków z infragromady łożyskowców (Placentia) w obrębie podgromady żyworodnych (Theria).

Zasięg występowania 
Drapieżne występują na wszystkich kontynentach. Cechuje je duża zdolność przystosowawcza. Część przystosowała się do środowiska wodnego i skolonizowała większość mórz oraz niektóre słodkowodne akweny. Jest to jeden z najbardziej zróżnicowanych pod względem przystosowań ekologicznych rzędów ssaków. Zalicza się tutaj gatunki od rozmiarów łasicy (kilkaset gramów), do 700 kg w przypadku form lądowych (niedźwiedzie) i 2 ton u form wodnych (niektóre płetwonogie). W obrębie Carnivora występują zarówno gatunki typowo drapieżne i padlinożerne, odżywiające się niemal wyłącznie pokarmem zwierzęcym (kotowate, psowate, niedźwiedź polarny), jak i gatunki, dla których mięso stanowi jedynie część diety (niedźwiedzie, szopowate) aż do skrajnych przypadków całkowitej roślinożerności (panda). Wiele mniejszych gatunków jest owadożerna, a formy wodne odżywiają się głównie rybami oraz mięczakami i skorupiakami.

Cechy charakterystyczne 
Do charakterystycznych cech ssaków drapieżnych należy ich uzębienie, z pokaźnymi kłami, zredukowanymi siekaczami i zębami trzonowymi wyposażonymi w guzki służące do rozcierania pokarmu. Carnivora posiadają bardzo charakterystyczną cechę uzębienia trzonowego. Mianowicie ostatni górny przedtrzonowiec i pierwszy dolny trzonowiec tworzą ostrą i tnącą strukturę, tzw. łamacze służące do odcinania kawałków mięsa. Łamacze działają jak nożyce lub sekator odcinając duże kęsy pokarmu, który następnie jest połykany bez przeżuwania. Ta struktura u wielu grup uległa modyfikacjom. Zwłaszcza gatunki wszystkożerne i roślinożerne zatraciły ostrą, tnącą krawędź na rzecz bardziej spłaszczonych zębów do rozcierania pokarmu roślinnego. Gatunki wodne, takie jak foki, mają wtórnie uproszczone uzębienie trzonowe, ponieważ zęby służą im jedynie do chwytania śliskiego pokarmu, połykanego następnie w całości. Niektóre gatunki, jak np. niedźwiedź wargacz (Ursus (Melursus) ursinus), lis otocjon (Otocyon megalotis) lub protel (Proteles criststus) mają zredukowane uzębienie, ponieważ odżywiają się głównie owadami społecznymi, takimi jak termity.

Systematyka 
Do niedawna wyróżniano dwa podrzędy: palconogie (Fissipedia) obejmujące drapieżniki lądowe i płetwonogie (Pinnipedia), do którego zaliczono foki, uchatki i morsy. Obecnie na podstawie analiz molekularnych i genetycznych drzewo rodowe Carnivora zostało mocno przebudowane. Płetwonogie w randze nadrodziny zostały przeniesione do psokształtnych (Caniformia). Wodne drapieżniki wyewoluowały z pierwotnych niedźwiedzi i umiejscowiono je najbliżej tej właśnie rodziny.

Do grupy Carnivoromorpha (drapieżnikokształtnych) zalicza się właściwe Carnivora oraz niewielkie wymarłe rodziny Viverravidae i Miacidae (miacydy) z paleocenu i eocenu. Prawdopodobnie były one przodkami właściwych drapieżnych lub były blisko spokrewnione z ich przodkiem. Nieoczekiwanie najnowsze badania molekularne i genetyczne dowiodły, że najbliżej spokrewnionym z drapieżnymi rzędem ssaków łożyskowych są łuskowce (Pholidota). Prawdopodobnie gałąź ta oddzieliła się we wczesnym paleocenie. Przypuszcza się również, że wymarłe pradrapieżne czyli kreodonty (Creodonta) są również blisko spokrewnione z Carnivora i wywodzą się od wspólnego przodka.

Etymologia 
Łacińskie caro, carnis – mięso; -vorus – jedzący < vorare – pożerać.

Podział systematyczny 
Podrząd: Caniformia – psokształtne

 Rodzaj: †Lycophocyon
 Nadrodzina: Amphicyonoidea
 Rodzina: †Amphicyonidae – amficjony
 Infrarząd: Cynoidea
 Nadrodzina: Canoidea
 Rodzina: Canidae – psowate
 Infrarząd: Arctoidea
 Grupa: Ursida
 Rodzaj: †Adracon
 Nadrodzina: Ursoidea
 Rodzina: Ursidae – niedźwiedziowate
 Nadrodzina: Musteloidea
 Rodzaj: †Plesiogale
 Rodzina: Ailuridae – pandowate
 Rodzina: Mephitidae – skunksowate
 Rodzina: Mustelidae – łasicowate
 Rodzaje: Procyonidae – szopowate
 Incertae sedis:
 Rodzaj: †Peignictis
 (bez rangi): Pinnipedimorpha
 Rodzaj: †Pinnarctidion
 Rodzina: †Enaliarctidae
 Rodzina: †Semantoridae
 (bez rangi): Pinnipediformes
 Rodzaj: †Pacificotaria
 Rodzaj: †Pteronarctos
 (bez rangi): Pinnipedia
 Nadrodzina: Otarioidea
 Rodzina: Odobenidae  – morsy
 Rodzina: Otariidae – uchatki
 Nadrodzina: Phocoidea
 Rodzina: Phocidae – foki
 Rodzina: †Desmatophocidae

Podrząd: Feliformia – kotokształtne

 Rodzina: †Nimravidae – nimrawidy
 Rodzina: †Palaeogalidae
 (bez rangi): Aeluroidea
 Rodzina: Nandiniidae
 Rodzaj: †Alagtsavbaatar
 Rodzaj: †Anictis
 Rodzaj: †Asiavorator
 Rodzaj: †Shandgolictis
 Nadrodzina: Feloidea
 Rodzina: Felidae – kotowate
 Rodzina: Prionodontidae – linzangi
 Rodzina: †Barbourofelidae 
 Rodzaj: †Haplogale
 Rodzaj: †Palaeoprionodon
 Rodzaj: †Stenogale
 Rodzaj: †Stenoplesictis
 Rodzaj: †Viretictis
 Infrarząd: Viverroidea 
 Rodzina: Viverridae – łaszowate
 Nadrodzina: Herpestoidea
 Rodzina: Eupleridae – falanrukowate
 Rodzina: Herpestidae – mangustowate
 Rodzina: Hyaenidae – hienowate
 Rodzina: †Lophocyonidae
 Rodzina: †Percrocutidae

Podział systematyczny dla taksonów żyjących współcześnie na podstawie Illustrated Checklist of the Mammals of the World (2020):
 Rząd: Carnivora  – drapieżne
 Podrząd: Feliformia  – kotokształtne
 Infrarząd: Nandinioidea 
 Rodzina: Nandiniidae  – nandiniowate
 Infrarząd: Feloidea 
 Rodzina: Prionodontidae  – linzangi
 Rodzina: Felidae  – kotowate
 Infrarząd: Viverroidea 
 Rodzina: Viverridae  – wiwerowate
 Rodzina: Herpestidae  – mangustowate
 Rodzina: Eupleridae  – falanrukowate
 Rodzina: Hyaenidae  – hienowate
 Podrząd: Caniformia  – psokształtne
 Infrarząd: Canoidea 
 Rodzina: Canidae  – psowate
 Infrarząd: Arctoidea 
 Parvordo: Ursida 
 Rodzina: Ursidae  – niedźwiedziowate
 Parvordo: Pinnipedia  – płetwonogie
 Rodzina: Otariidae  – uchatkowate
 Rodzina: Odobenidae  – morsowate
 Rodzina: Phocidae  – fokowate
 Parvordo: Musteloidea  – łasicokształtne
 Rodzina: Ailuridae  – pandkowate
 Rodzina: Mephitidae  – skunksowate
 Rodzina: Mustelidae  – łasicowate
 Rodzina: Procyonidae  – szopowate

Drzewo rodowe ssaków drapieżnych (kladogram)

Przypisy