Angiospermoj

La angiospermoj (), ankaŭ nomataj magnoliofitoj (Magnoliophyta), florplantoj aŭ fruktoplantoj, estas klado de la planta regno. Tiu grupo enhavas ĉiujn plantojn kun floroj, kies semoj estas enfermitaj en la frukto. 'Angiospermo' signifas uja semo (el la grekaj ἀγγεῖον, ujo, kaj σπέρμα, semo), kontraste al la 'gimnospermoj' (nud-semaj plantoj), kiuj evolue antaŭis. Ambaŭ estas semplantoj.

La angiospermoj aŭ florplantoj enhavas la plimulton el la vegetaĵaj specioj, kun pli ol 300 000 specioj. Ili troviĝas en ĉiuj medioj de la mondo.

La florplantoj estas unu el la plej grandaj grupoj de la pli evoluintaj plantoj, kiuj produktas en specialaj reproduktaj organoj (nome floroj) semojn, kiam la karpelo estas fermita. En aliaj grajnoproduktaj plantoj, nome la gimnospermoj, la ovolo evoluas libere dum polenado. Gravaj trajtoj de la florplantoj estas ĉeesto de ovolujo kaj duobla fekundiĝo.

Historio 
Certe Teofrasto (ĉirkaŭ -372 - -287) unue distingis la florplantojn de la nudsemplantoj. John Ray uzis, fine de la 17a jarcento, tiun malsamecon en sia klasado, kiu estas la unua provo de natura klasado en la moderna epoko.

Origino 

La unuaj angiospermoj aperis antaŭ ĉirkaŭ 140 milionoj da jaroj, dum la ĵurasa epoko. La unuaj fosiliaj plantoj kun angiospermaj trajtoj aperis en ĵuraso kaj en la frua kretaceo (antaŭ 135-65 milionoj da jaro), sed tiuj estis relative malmultaj kaj primitivaj formoj. La granda disvastiĝo de angiospermoj okazis en la meza kretaceo (antaŭ ĉirkaŭ 100 milionoj da jaroj). Dum la malfrua kretaceo la angiospermoj iĝis dominanta grupo surtere, kaj kelkaj fosiliaj plantoj indikas la aperon de modernaj plantoj (ekz. fago, kverko, platano, kaj magnolio). La plej maljuna fosilia florplanto estas Archaefructus liaoningensis malkovrita en Ĉinio, kaj datita je -125 milionoj da jaroj (Kretaceo).

La genro Amborella estas tre interesa por plantosistematikistoj, ĉar analizoj de molekula filogenetiko konstante lokas la genron en aŭ proksime de la bazo de la klado Angiospermoj.

Reproduktado 
La reprodukta sistemo ĉe florplantoj estas tre evoluinta. La reproduktaj organoj (floroj kaj fruktoj) estas la trajtoj plej videblaj en tiu plantaro.

La floroj 
La vortoj floro kaj planto estas kelkfoje konfuzataj. Tamen, la floroj estas nur la reprodukta parto el iuj plantoj: la florplantoj. La floreroj estas la staminoj (viraj partoj), kaj la pistilo (ina parto). Krom tiuj partoj, estas ankaŭ florfolioj: petaloj kaj sepaloj.

Seksaj aranĝoj 
Plej multaj florplantoj estas duseksaj (ĉiu individuo havas la du seksojn - monoika). La floroj estas ofte duseksaj, sed ĉe iuj specioj inaj kaj viraj floroj estas apartaj sur sama individuo.
Kelkaj specioj estas seksapartigitaj: la individuoj portas aŭ virflorojn aŭ inajn florojn (dioika).
Fine, kelkaj havas kaj unuseksajn florojn kaj duseksajn florojn sur la sama individuo.

Duobla fekundiĝo

Taksonomio 

La angiospermoj estas konsiderataj kiel divizio, antaŭe nomata "semujplantoj" (Angiospermatophyta) aŭ "florplantoj" (Anthophyta), kaj poste nomata magnoliofitoj (Magnoliophyta) laŭ la tipa genro magnolio.
La 300 000 specioj estas arigitaj en 64 ordoj, 400 familioj kaj pli ol 14 000 genroj. Kompare, estas 1000 specioj de nudsemplantoj. Estas pli ol  dukotiledonaj kaj pli ol  unukotiledonaj plantoj.

Laŭ la klasifiko APG IV (2016) 
Jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj (ĝis ordoj), kaj ties Esperantaj nomoj:

 Plantae - plantoj
 Tracheophyta - trakeofitoj
 Spermatophyta - spermatofitoj
 Angiospermae (Magnoliophyta) - angiospermoj (magnolifitoj)
 Protoangiospermae - bazaj angiospermoj
 Amborellales - amborelaloj
 Nymphaeales - nimfealoj
 Austrobaileyales - aŭstrobailejaloj
 Mesangiospermae - mezangiospermoj
 Magnoliidae - magnoliedoj
 Canellales - kanelaaloj
 Laurales - laŭraloj
 Magnoliales - magnolialoj
 Piperales - piperaloj
 Chloranthales - klorantaloj
 Liliopsida - unukotiledonoj (liliopsidoj)
 Acorales - akoraloj
 Alismatales - alismaloj
 Arecales - arekaloj
 Asparagales - asparagaloj
 Commelinales - komelinaloj
 Dioscoreales - dioskorealoj
 Liliales - lilialoj
 Pandanales - pandanaloj
 Petrosaviales - petrosavialoj
 Poales - poaloj
 Zingiberales - zingibraloj
 Magnoliopsida - dukotiledonoj (magnoliopsidoj)
 Ceratophyllales - ceratofilaloj
 Buxales - buksaloj
 Proteales - protealoj
 Ranunculales - ranunkolaloj
 Trochodendrales - trokodendraloj
 Dilleniales - dilenialoj
 Gunnerales - guneraloj
 Superrosidae - superrozedoj
 Saxifragales - saksifragaloj
 Rosidae - rozedoj
 Vitales - vitaloj
 Fabidae - fabedoj
 Cucurbitales - kukurbaloj
 Fabales - fabaloj
 Fagales - fagaloj
 Rosales - rozaloj
 Zygophyllales - zigofilaloj
 Celastrales - celastraloj
 Malpighiales - malpigialoj
 Oxalidales - oksalidaloj
 Malvidae - malvedoj
 Brassicales - brasikaloj
 Crossosomatales - krososomaloj
 Geraniales - geranialoj
 Huerteales - huertealoj
 Malvales - malvaloj
 Myrtales - mirtaloj
 Picramniales - pikramnialoj
 Sapindales - sapindaloj
 Superasteridae - superasteredoj
 Berberidopsidales - berberisopsaloj
 Caryophyllales - kariofilaloj
 Santalales - santalaloj
 Asteridae - asteredoj
 Cornales - kornusaloj
 Ericales - erikaloj
 Lamiidae - lamiedoj
 Icacinales - ikacinaloj
 Metteniusales - meteniusaloj
 Garryales - garialoj
 Gentianales - gencianaloj
 Boraginales - boragaloj
 Vahliales - valialoj
 Solanales - solanaloj
 Lamiales - lamialoj
 Campanulidae - kampanuledoj
 Apiales - apialoj
 Aquifoliales - akvifolialoj
 Asterales - asteraloj
 Bruniales - brunialoj
 Dipsacales - dipsakaloj
 Escalloniales - eskalonialoj
 Paracryphiales - parakrifialoj

Laŭ la klasifiko APG III (2009) 

Laŭ la klasifiko APG III (2009) bazita sur molekula filogenetiko, kaj tiu de Arthur Cronquist en 1981 (klasika klasigo), ekzistas ok grupoj de nun vivantaj angiospermoj:
 Amborella - unu specio de arbusto en Nov-Kaledonio
 Nymphaeales - pli-malpli 80 specioj - Nymphaeaceae (nimfeoj) kaj Hydatellaceae
 Austrobaileyales - pli-malpli 100 specioj de ligno-plantoj de diversaj partoj de la mondo
 Chloranthales - kelkdek specioj de odorplenaj plantoj kun dentaj folioj
 Ceratophyllum - pli-malpli 6 specioj de akvaj plantoj, eble plej bone konataj en akvarioj
 magnoliidoj - pli-malpli 9 000 specioj, kun 3-petalaj floroj, poleno kun unu truo, kaj plejparte folioj kun reto de nervuroj - ekzemple magnolioj, nobla laŭro, kaj nigra pipro
 verdukotiledonaj - pli-malpli 175 000 specioj, kun 4- aŭ 5- petalaj floroj, poleno kun tri sulketoj, kaj plejparte folioj kun reto de nervuroj - ekzemple sunfloroj, petunio, ranunkoloj, pomarboj kaj kverkoj
 unukotiledonaj - pli-malpli 70 000 specioj, kun 3-petalaj floroj, unu kotiledono, poleno kun unu sulketo, kaj plejparte folioj kun paralelaj nervuroj - ekzemple tritiko, orkideoj, kaj palmoj

Oni ne scias ĝuste kio estas la rilato inter la ok grupoj, sed la tri unuaj kiuj apartiĝis el la praflorplanto estis Amborellales, Nymphaeales, kaj Austrobaileyales, en tiu sinsekvo.

Tradicie, la florplantoj estis dividitaj inter dukotiledonaj kaj unukotiledonaj. Fakte, la du plej grandaj grupoj, en la pli novaj sistemoj, estas la unukotiledonaj kaj la verdukotiledonaj. La aliaj 6 grupoj estas pli malgrandaj.

Oni povas nomi la dukotiledonajn magnoliopsidoj (Magnoliopsida) kaj la unukotiledonajn liliopsidoj (Liliopsida).

La plej grandaj familioj 
La plej disvastiĝantaj familioj de la florplantoj, vice laŭ la specinombro jenas:

 unukotiledonaj plantoj
 Orkideacoj: 18 000 specioj
 Poacoj: 9 000
 Ciperacoj: 4 000

 dukotiledonaj plantodivizioj
 Asteracoj: 25 000
 Fabacoj: 17 000
 Rubiacoj: 7 000
 Eŭforbiacoj: 5 000
 Proteacoj: 1 600
 Anonacoj

Ekonomia signifo 

La florplantoj donas gravan procentaĵon de la kulturplantoj, uzataj por homa nutrado. La plej grava familio estas la poacoj, aŭ gresa familio, (rizo, (maizo), tritiko, hordeo, sekalo, aveno, milio, sukerkano, sorgo), kun la fabacoj. Grandan signifon havas la solanacoj, (terpomo, tomato, kaj piproj, inter aliaj), la kukurbitacoj, (enhavas bakkukurbon kaj citrolon), la brasikacoj, (sinapo, kolzo kaj brasiko), apiacoj. Multaj fruktoj venas el la familioj de rutacoj kaj rozacoj (pomarbo, pirarbo, ĉerizarbo, abrikotarbo, prunarbo, etc).

En kelkaj partoj de la mondo, iuj plantoj akiris gravan signifon pro sia multflanka uzebleco. Ekzemplo por tio estas la kokos(nuks)o (Cocos nucifera) sur la Pacifikaj atoloj aŭ la olivarbo (Olea europaea) en Mediteraneo.

La angiospermoj havas do ekomomian signifon en la formoj de ligno, papero, fibro (kotono, lino, kaj kanabo, ktp.), kuracplantoj (digitalo, kamforo), ornamaj kaj pejzaĝformantaj plantoj, kaj en multaj aliaj formoj.

Referencoj

Bibliografio 
 Allaby, Michael and Richard Garrat 2006 : Grasslands. Biomes of the earth. Chelsea House, New York NY 10001, 270 pp. ISBN 0-8160-5323-5

Eksteraj ligiloj 

 http://delta-intkey.com/angio 
 http://delta-intkey.com 
 http://www.blackwell-synergy.com/links/doi/10.1046/j.1095-8339.2003.t01-1-00158.x/full 
 http://tolweb.org/tree?group=Angiosperms&contgroup=Spermatopsida 
 Angiosperms An annotated link directory

Magnoliofitoj