Język suahili

Język suahili, także: swahili () – język z rodziny bantu używany w Afryce Środkowej i Wschodniej (Tanzania, Kenia, Demokratyczna Republika Konga, Uganda), gdzie pełni funkcję języka kontaktowego. Zapisywany zarówno alfabetem łacińskim (obecnie), jak i arabskim (dawniej). Składa się z około 20 dialektów (kiamu, kimwita, kingwana i inne). Najczęściej używanym (tzw. standard swahili) jest dialekt unguja wywodzący się z Zanzibaru. Językiem suahili jako ojczystym posługuje się około 800 tysięcy ludzi.

Nazwa „kiswahili” pochodzi od liczby mnogiej arabskiego słowa sāhil ساحل (wybrzeże), w liczbie mnogiej sawāhil سواحل, używanego jako przymiotnik określający mieszkańców wybrzeża oraz ich język (przedrostek ki- w języku suahili  służy do oznaczania języków).

System fonologiczny 
 Samogłoski
Standardowa forma suahili posiada pięć samogłosek:
 /a/  []
 /e/  []
 /i/  []
 /o/  []
 /u/  []

oraz trzy dyftongi:
 /ai/  []
 /ei/  []
 /au/  []
 Spółgłoski

Język suahili jest językiem tonicznym, w którym akcent zaznacza się nie siłą wymowy, lecz podniesionym tonem sylaby akcentowanej.

Morfologia

Rzeczowniki 
Podobnie jak w innych językach bantu, rzeczowniki podzielone są na liczne klasy, a liczba mnoga traktowana jest jako osobna klasa:
{| class=wikitable
!klasa!!prefiks!!liczba pojedyncza.!!tłumaczenie!!klasa!!liczba mnoga!!tłumaczenie
|-
|1 || m-/mu-, wa- || mtu || człowiek || 2 || watu || ludzie
|-
|3 || m-/mu-, mi- || mti || drzewo || 4 || miti || drzewa
|-
|5 || Ø/ji-, ma- || jicho || oko || 6 || macho || oczy
|-
|7 || ki-, vi- || kisu || nóż || 8 || visu || noże
|-
|9 || Ø/n-, Ø/n- || ndoto || sen || 10 || ndoto || sny
|-
|11 || u- || ua || kwiat || 14 || utoto || dzieciństwo
|-
|}
Przymiotniki, zaimki i liczebniki zaliczane są pod względem morfologicznym do grupy rzeczowników. Przynależność do danej klasy jest głównie formalno-gramatyczna, w znacznie mniejszym stopniu jest oparta na kryterium semantycznym. Mimo to da się wyróżnić pewne tendencje:
 klasa 1 i 2 grupują rzeczowniki oznaczające ludzi;
 klasa 3 i 4 – obiekty traktowane jak ożywione: rośliny, ogień, las, księżyc, czy obejmujące przestrzeń lub czas, np. miasto, rzeka, rok itd.;p
 klasa 5 i 6 – rzeczy, które mogą być traktowane pojedynczo, ale też jako zbiorowość, lub występujące parami: zęby, liście, owoce, kamienie, płyny itd.; wklasie tej znajdują się również zgrubienia, nazwy pokrewieństwa i tytuły;
 klasa 7 i 8 – obejmują rzeczowniki nieożywione i zdrobnienia;
 klasa 9 i 10 – zawiera wiele nazw zwierząt, owoców, przedmiotów codziennego użytku i zapożyczeń;
 klasa 14 – rzeczowniki abstrakcyjne i nazwy krajów.

Składnia 
Charakterystyczną cechą składni języka suahili jest tzw. kongruencja, czyli związek zgody, polegający na dostosowaniu formy gramatycznej określeń rzeczownika oraz orzeczenia do prefiksu (przedrostka) danej klasy rzeczownikowej. Przykłady:
 mtoto mmoja mzuri „jedno ładne dziecko” (mtoto „dziecko” – klasa 1);
 watoto watatu wazuri „troje ładnych dzieci” (watoto „dzieci” – klasa 2);
 kitabu kimoja kizuri „jedna ładna książka” (kitabu „książka” – klasa 7);
 vitabu vitatu vizuri „trzy ładne książki” (vitabu „książki” – klasa 8).

Słownictwo 
Zasadniczy zasób leksykalny języka suahili opiera się na słownictwie bantu (72%), istnieje również spory procent naturalizowanych zapożyczeń z języka arabskiego (23%), a także w mniejszym stopniu z innych języków: angielskiego (2%), perskiego (1,6%), portugalskiego (1%) i hindustani (1%).

Kilka słów (wymowa: y jak j, j jak dż, w jak ł, poza tym jak po polsku):

Jedzenie:

Zwierzęta:

Liczebniki:

Inne:

Zwroty w swahili:

Zobacz też 
 cywilizacja Suahili

Przypisy

Bibliografia 
 
 Leonard R., Swahili phrasebook, Lonely Planet 1988,

Linki zewnętrzne 

 Elektroniczny Słownik Suahilijsko-Polski
 Kamusi Project Internet Living Swahili Dictionary
 Słowniczek suahili na stronie Kenyan-Polish Forum
 O suahili na stronie Kenyan-Polish Forum
 Wiadomości BBC w suahili

Języki bantu
Języki Tanzanii
Języki Kenii
Języki Ugandy
Języki Rwandy
Języki Burundi
Języki Demokratycznej Republiki Konga
Języki Somalii
Języki Komorów