alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Glutaminian sodu

Glutaminian sodu (E621) – organiczny związek chemiczny, sól sodowa kwasu glutaminowego.

Historia 
Od setek lat kuchnia dalekowschodnia wykorzystywała jako składnik potraw wodorost listownicę japońską (Laminaria japonica), znany jako kombu. W 1908 roku japoński uczony prof. Kikunae Ikeda wyizolował z listownicy związek chemiczny nadający jej niepowtarzalny smak – kwas glutaminowy. Smak ten nazwano umami. Niedługo po odkryciu rozpoczął produkcję przyprawy, będącej oczyszczonym glutaminianem sodu, która znana jest na Wschodzie jako Aji-no-moto (czyli „istota smaku”). W Polsce zaczął być stosowany przemysłowo w połowie lat pięćdziesiątych.

Zastosowanie 
 Szeroko stosowany jako dodatek do żywności, jest np. składnikiem zup instant, sosów, przypraw, konserw rybnych, jako wzmacniacz smaku i zapachu.
 Jedna z ważniejszych substancji w chemii spożywczej.

Otrzymywanie 
Kwas glutaminowy na skalę przemysłową uzyskuje się według trzech technologii:
 z surowców o dużej zawartości białka, które stanowią produkty uboczne (np. śruty poekstrakcyjne, kazeina, albumina, gluten) w wyniku ich hydrolizy kwasowej
 z surowców odpadowych w przetwórstwie buraka cukrowego (wywary pomelasowe)
 z surowców o charakterze węglowodanów – biosynteza (poprzez hodowlę bakterii Corynebacterium glutamicum, Brevibacterium divaricatum, Micrococcus glutamicus, Bacillus megatermium lub bakterii z rodzaju Microbacterium)

Roczna produkcja glutaminianu sodu (łącznie z wolnym kwasem i innymi solami) wyniosła w 2005 r. 1,7 mln ton, w przybliżeniu tyle samo, co łączna produkcja wszystkich pozostałych podstawowych aminokwasów i ich soli.

Zagrożenia 
Nie jest klasyfikowany jako substancja szkodliwa i jest zalegalizowany w Unii Europejskiej jako dodatek do żywności pod numerem E621. Jego toksyczność jest kilkanaście razy niższa od soli kuchennej.

Glutaminian sodu bywa uznawany za przyczynę tzw. syndromu chińskiej restauracji – choroby związanej z nadmiernym spożyciem glutaminianu sodu lub nadwrażliwością na niego. Objawy to zawroty głowy, palpitacje serca, nadmierna potliwość i uczucie niepokoju, notowane po spożyciu posiłku w azjatyckich restauracjach. 
Jednak dokładna weryfikacja danych nie potwierdziła, aby przyczyną tych dolegliwości był glutaminian sodu, zaś pewne typy reakcji alergicznych na potrawy kuchni chińskiej mogą być powodowane innymi jej składnikami, jak np. grzyby, orzechy i zioła.

Część badań wskazuje na związek pomiędzy spożyciem glutaminianu sodu a występowaniem bólów głowy. Przegląd systematyczny opublikowany w 2016 roku wskazuje, że dotychczasowe badania nie potwierdzają takiej zależności, a część z nich mogła zostać przeprowadzona w niewłaściwy sposób.

Przypisy

Bibliografia 
 WHO 1980. Toxicological Evaluation of Certain Food Additives (prepared by the 31st meeting of JECFA. WHO Food Additives Series NO 22), Cambridge University Press Report of the Scientific and Techniques, EC, 1997, 1-29
 FOOD TODAY (Żywność Dzisiaj), 11/2002

Chemiczne dodatki do żywności
Organiczne sole sodu
Semiotyka (językoznawstwo)

Semiotyka (gr. σημειωτικός sēmeiōtikós „dotyczący znaku”, od σῆμα sēma „znak”) albo semiologia, zwana jest także ogólną teorią znaków. Ogólna, formalna, czyli logiczna teoria języka rozumianego jako system znakowy, zajmująca się językiem w aspekcie jego racjonalności i sprawności w aktach poznania i komunikowania.

Termin „semiotyka” wprowadził w „Rozważaniach dotyczących rozumu ludzkiego” John Locke, semiotyką zajmował się amerykański filozof i logik Charles Sanders Peirce. Termin „semiologia” wprowadził zaś Ferdinand de Saussure, mniej więcej w tym samym czasie, w którym tworzył Peirce. Inni znani lingwiści zajmujący się ogólną teorią znaku to Éric Buyssens, Georges Mounin, Roland Barthes, Umberto Eco, Rudolf Carnap, Jurij Łotman.

Semiotyka opiera się na trzech filarach:
 Znak utworzony przez człowieka i odbierany przez jego zmysły np. słowo (napisane, wypowiedziane).
 Kod system znaków np. taniec.
 Kultura struktura, w której zanurzone są znaki i kody.

Według definicji de Saussure'a znak zbudowany jest z dwóch elementów: znaczącego () i znaczonego (). Pierwszy to jego fizyczna reprezentacja np. obraz, słowo, fotografia, znak drogowy, a drugi to pojęcie z nim powiązane. Francuski teoretyk semiologii, Roland Barthes opracował model, który uwidocznił wpływ znaków i kodów na postrzeganie i interpretowanie rzeczywistości przez jednostki. Jego model opisuje dwa porządki funkcjonowania przekazu. W pierwszym (rzeczywistość i znak) znajduje się fizyczna reprezentacja znaku i jego element znaczony, w drugim zaś, osadzonym w kulturze, konotacja i mit. Mit nie oznacza tutaj nieprawdziwej historii, tylko skomplikowane konstrukty tłumaczące i naturalizujące w danych kulturach pewne aspekty rzeczywistości np. mit kobiety – opiekunki ogniska domowego.

Semiotyka dzieli się na trzy dziedziny: semantykę, syntaktykę i pragmatykę. Podział ten został wprowadzony w roku 1938 przez Charlesa W. Morrisa w pracy Podstawy teorii znaków (Foundations of the Theory of Signs). Semiotykę nazywa się też semantyką w szerszym sensie (w sensie węższym semantyka to teoria znaczenia lub teoria oznaczania) lub semiologią, chociaż ten ostatni termin używany jest nieraz w innych znaczeniach, na przykład przez Kristevę.

Zobacz też 
 
 semioza — jednakowe rozumienie symboli przez grupę społeczną
 polisemia — różnorodne, wielorakie, indywidualne rozumienie symboli przez grupę społeczną.
 zoosemiotyka – nauka o sygnałach w świecie zwierząt, wyłoniona z etologii i semiotyki.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Polskie Towarzystwo Semiotyczne
Prawda (dziennik)

„Prawda” () – dziennik społeczno-polityczny wydawany od 1912 w Moskwie, do 1991 organ prasowy Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego.

Historia 
W latach 1908–1912 w Wiedniu wychodziła socjaldemokratyczna gazeta „Prawda” kierowana przez Lwa Trockiego należącego wtedy do frakcji mienszewików (tzw. wiedeńska „Prawda”). W roku 1912 na szóstej konferencji SDPRR(b) odbywającej się w Pradze powołano z inicjatywy Lenina do istnienia gazetę o tej samej nazwie jako organ frakcji bolszewików. Pierwszy numer leninowskiej „Prawdy” wyszedł 22 kwietnia (5 maja) 1912 roku. Gazeta była przemycana na teren Imperium Rosyjskiego, a jej nakład sięgał 40-60 tysięcy egzemplarzy.

Po rewolucji lutowej Prawda była wydawana w Piotrogrodzie, jako organ KC i komitetu piotrogrodzkiego SDPRR(b). Jej nakład sięgał wtedy 85–90 tys. egzemplarzy. W marcu 1917 roku ze zsyłki wrócili Józef Stalin i Lew Kamieniew, którzy przejęli redakcję Prawdy. Pierwszy porewolucyjny numer ukazał się w niedzielę, 5 marca 1917 roku. Na winiecie pojawiło się wówczas hasło, które towarzyszyło gazecie przez kolejne lata: „Proletariusze wszystkich krajów łączcie się”.

Po przejęciu władzy przez bolszewików w wyniku tzw. rewolucji październikowej siedziba gazety została przeniesiona do Moskwy, gdzie wychodziła odtąd jako organ KC partii. Przez cały okres władzy komunistycznej w Rosji i ZSRR była najważniejszym dziennikiem kraju (obok rządowego dziennika Izwiestija) i głównym narzędziem propagandy komunistycznej. Jej nakład sięgał 10,6 miliona egzemplarzy (w 1975). W roku 1991 gazeta decyzją Borysa Jelcyna wobec puczu Janajewa przestała być organem KPZR. Obecnie jej nakład wynosi ok. 100 tys. egz.

Człon nazwy „prawda” nosiły też inne dzienniki partyjne w ZSRR, np. Komsomolskaja Prawda, dzienniki lokalne. Część z nich pozostała przy tej nazwie do dziś.

Redaktorzy naczelni Prawdy 

 Lenin, Połatiejew, Jegorow, Jeremiejew, Mołotow, Stalin i inni – kolegium redakcyjne (1912-1918)
 Nikołaj Bucharin (1918–1929)
 Michaił Olminski
 Maksimilian Sawieljew (1928–1930)
 Haralds Krūmiņš (1930)
 Lew Mechlis (1930–1937)
 ? (1937–1940) – okres „czystki”, red. nieznany
 Piotr Pospiełow (1940–1949)
 Michaił Susłow (1949–1950)
 Leonid Iljiczow (1951–1952)
 Dmitrij Szepiłow (1952–1956)
 Pawieł Satiukow (1956–1964)
 Aleksiej Rumiancew (1964–1965)
 Michaił Zimianin (1965–1976)
 Wiktor Afanasjew (1976–1989)
 Iwan Frołow (1989–1991)
 Giennadij Sielezniow (1991–1993)
 Wiktor Linnik (1993–1994)
 Aleksander Iljin (1994–2003)
 Walentin Szurczanow (2005-2009)
 Boris Komocki (od 2009)

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Wersja internetowa gazety
 Archiwalne numery

Czasopisma komunistyczne
Czasopisma odznaczone Orderem Lenina
Czasopisma odznaczone Orderem Rewolucji Październikowej
Czasopisma rosyjskojęzyczne
Czasopisma wydawane od 1912
Dzienniki w Rosji
Dzienniki w ZSRR
Prasa w Moskwie
Prasa w Petersburgu
Prawda (logika)

Prawda – jedna z dwóch podstawowych wartości logicznych. Drugą jest fałsz.

Według filozoficznej koncepcji matematycznego formalizmu prawda jest jedynie symbolem i nie ma żadnego głębszego znaczenia, czym różni się od swojego potocznie używanego odpowiednika.

W koncepcji matematycznego platonizmu prawda posiada swój wewnętrzny sens.

Wyrażenie zawsze prawdziwe, z powodu swojej konstrukcji logicznej, to tautologia.

Linki zewnętrzne 

 
 
 

Logika matematyczna
Wyblinka (lina)

Wyblinka lub drablina (od niem. Webeleine) –  na żaglowcu krótka linka poziomo łącząca sąsiednie wanty. W ten sposób powstają szczeble drabiny przeznaczonej do wspinania się na maszt, Wanty z wyblinkami tworzą charakterystyczny element wyglądu dużych żaglowców.

Przypisy

Bibliografia
 

Wyposażenie jachtu i osprzęt
Semantyka

semantyka – synonim semiotyki (logicznej) jako ogólnej teorii znaków
 semantyka – dział semiotyki (logicznej) opisujący relacje między językiem a rzeczywistością, w węższym znaczeniu synonim teorii modeli
 semantyka – dział językoznawstwa zajmujący się znaczeniem słów, zwrotów, zdań i tekstów
 semantyka – w informatyce semantyka języka programowania
 semantyka – semantyka ogólna, amerykański kierunek w filozofii języka
ARP Instruments

ARP Instruments, Inc. – amerykańska firma produkująca instrumenty muzyczne, jeden z największych konkurentów Mooga na przełomie lat 60. i 70. XX w.

Historia 
W czasie, gdy Alan Pearlman w 1948 r. studiował na uniwersytecie Worcester Polytechnic Institute, przewidywał nadchodzącą erę syntezatorów. Posiadając 21-letnie doświadczenie, w 1969 r. zdecydował się założyć firmę ARP Instruments (nazwa to inicjały twórcy). Przez całe lata 70. XX w. ARP było konkurentem dla Moog Music pod względem muzycznej funkcjonalności oferowanych instrumentów.

W 1981 r. firma została zamknięta z powodu problemów finansowych.

Produkty 

 1970 – ARP 2500: modularny syntezator analogowy
 1971 – ARP 2600: bardziej kompaktowy w porównaniu do modelu 2500, syntezator semi-modularny
 1972 – ARP Odyssey
 1972 – ARP Pro Solois
 1974 – ARP String Ensemble
 1975 – ARP String Synthesizer
 1975 – ARP Little Brother
 1975 – ARP Omni
 1975 – ARP Axxe
 1977 – ARP Omni 2
 1977 – ARP Avatar
 1978 – ARP Quadra
 1979 – ARP Sequencer
 1979 – ARP Quartet
 1980 – ARP Solus
 1981 – ARP Chroma

Popularność 
Najpopularniejszym modelem, obok 2600, stał się Odyssey, który złamał monopol Minimooga. Nowy, jak na tamte czasy, instrument ARP brzmiał inaczej niż Mini.Model ARP 2500 zostały wykorzystany w filmie Stevena Spielberga pt. Bliskie spotkania trzeciego stopnia z 1977 r.

Na instrumentach Alana Pearlmana grali bądź nadal grają: Jean Michel Jarre, Depeche Mode, Ultravox, Herbie Hancock, Joe Zawinul.

Zobacz też 
 Clavia
 Roland Corporation
 Yamaha

Linki zewnętrzne 
 Artykuł o historii ARP Instruments 

Przedsiębiorstwa w Stanach Zjednoczonych
Producenci syntezatorów
Modlitwa

Modlitwa – czynność kultowa, występująca w wielu religiach. Polega na skierowaniu swoich myśli do istoty lub istot, mogących być lub będących przedmiotem kultu (bogowie, święci, aniołowie).

Charakterystyka modlitwy 
Modlitwa jest czynnością kultową, charakterystyczną dla wielu religii, polegającą na wezwaniu do bóstwa. Wywodzi się z praktyk magicznych i początkowo miała formę zaklęcia, które według wierzeń posiadało moc oddziaływania na rzeczywistość za pomocą słów. Za skuteczny element zaklęcia-modlitwy uchodziło wymawianie imienia wzywanego bóstwa. Wraz z rozwojem religii i kultu religijnego powstały inne rodzaje modlitwy (np. dziękczynne). Współcześnie najczęściej modlitwa łączy w sobie różne cechy wezwania: prośbę, podziękowanie, hołd itd.

Często język modlitwy jest sformalizowany i zrozumiały jedynie dla znających język sakralny. Niekiedy modlitwie towarzyszą określone gesty (np. klękanie), a podczas jej odmawiania używa się przeznaczonych do tego akcesoriów (np. różaniec). W religiach plemiennych towarzyszy jej często taniec rytualny. W niektórych religiach siła modlitwy zależy od liczby powtarzalnych sformułowań (tzw. modlitwa mechaniczna, np. młynki modlitewne w lamaizmie).

Modlitwa w poszczególnych religiach 
Akty modlitewne są powszechne we wszystkich religiach. Choć modlitwa może przyjmować formę indywidualnej rozmowy z istotą boską, to w wielu religiach ukształtował się pewien kanon modlitw, których treść jest ściśle określona i przekazywana w takiej formie wyznawcom.

Chrześcijaństwo 

W chrześcijaństwie modlitwa jest rozmową z Bogiem osobowym, zwróceniem się do niego w prośbie, dziękczynieniu czy uwielbieniu. Chrześcijanie uczą się modlitwy od proroków, świętych, a przede wszystkim od Jezusa, który według Ewangelii za życia wiele razy zwracał się do Boga i przekazywał słowa modlitwy swoim uczniom. Modlitwa jest rozmową duchową, w której większość chrześcijan zwraca się również (np. w kościele rzymskokatolickim) do świętych o wstawiennictwo u Boga.

Trzy główne formy modlitwy w życiu chrześcijanina: modlitwa ustna, rozmyślanie i kontemplacja.

Hinduizm 
Modlitwa w hinduizmie: om, puja, medytacja;

Islam   
Modlitwa w islamie: salat, dhikr, medytacja (halvet, muraqaba)

Judaizm 
Modlitwa w judaizmie: kadisz, Amida, Szema, kidusz, Mode ani.

Zobacz też 

 medytacja – modlitwa w myślach i ciszy

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 
  Prayer , Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-13].

!
Fanfara

Fanfara – krótki motyw, grany na trąbce sygnałowej, rogu lub jakimkolwiek innym blaszanym instrumencie dętym bezwentylowym. 

Fanfara zwykle używana jest jako sygnał wojskowy, harcerski, kolejowy itp. Są one także komponowane również do odsłonięć i zasłonięć cudownych obrazów w sanktuariach.

Fanfara to też utwór pisany na czyjąś cześć, o podniosłym i dostojnym charakterze, grany na instrumentach blaszanych.

Zobacz też 
 Tusz

Bibliografia 
 
 
 

Formy muzyczne
Tusz (muzyka)

Tusz – krótki utwór muzyczny, rodzaj fanfary powitalnej.

Podkreśla rangę osoby lub osób wstępujących na scenę wydarzeń (np. podczas rozdawania medali). Wykonywany przez orkiestrę na instrumentach dętych i perkusyjnych. Zwykle utrzymany w uroczystym, podniosłym i tryumfalnym nastroju.

Bibliografia 
 

Formy muzyczne
Trąbka sygnałowa

Trąbka sygnałowa, sygnałówka – prosty instrument dęty blaszany pozbawiony wentyli (zaworów). Rzadko stosowany jest do produkcji muzycznej. Na ogół używany do wygrywania fanfar lub sygnałów w zastosowaniach militarnych, łowieckich (kniejówka), harcerskich (skautówka), w sygnalizacji kolejowej itp. Instrument ten może mieć różny kształt i wielkość. Gra na nim polega na takim zadęciu i ułożeniu warg w ustniku, by wydobyć z niej określoną składową szeregu harmonicznego.

Zobacz też 

 trąbka pocztowa

Głosy organowe
Instrumenty dęte blaszane
Aerofony ustnikowe
Sygnalizacja kolejowa
Łowiectwo
Szereg harmoniczny (muzyka)

Szereg harmoniczny – szereg alikwotów, sinusoidalnych tonów składowych, na które można rozłożyć dowolny dźwięk, o ile jego barwa i natężenie nie zmienia się zbyt szybko w czasie. 

W instrumencie muzycznym wytwarzającym dźwięk o określonej wysokości, np. instrumencie strunowym lub dętym,
dla dowolnie dobranej długości struny lub długości kolumny drgającego powietrza, dźwięk odpowiadający tej długości daje się rozłożyć na szereg tonów prostych. Najniższy ton występujący w takim dźwięku nazywany jest główną składową harmoniczną, a odpowiadająca mu częstotliwość – częstotliwością podstawową lub wysokością dźwięku. W większości instrumentów kolejne składowe tworzą szereg tonów będących naturalnymi wielokrotnościami składowej podstawowej (stąd nazwa). Ze względu na relacje pomiędzy częstotliwościami kolejnych tonów składowych, interwały pomiędzy nimi stają się coraz mniejsze.

I tak biorąc za przykład dźwięk  32 Hz można utworzyć następujący szereg harmoniczny:
 druga składowa harmoniczna – 64 Hz, odpowiadająca dźwiękowi C odległemu o oktawę od głównej harmonicznej;
 trzecia składowa harmoniczna – 96 Hz, odpowiada dźwiękowi G odległemu o kwintę czystą od drugiej składowej harmonicznej;
 czwarta składowa harmoniczna – 128 Hz, odpowiada dźwiękowi c odległemu o kwartę czystą od trzeciej składowej harmonicznej i o dwie oktawy od głównej składowej;
 piąta składowa harmoniczna – 160 Hz, odpowiada dźwiękowi e odległemu o tercję wielką od czwartej składowej harmonicznej;
 szósta składowa harmoniczna – 192 Hz, odpowiada dźwiękowi g odległemu o tercję małą od piątej składowej harmonicznej;
 siódma składowa harmoniczna – 224 Hz, nie odpowiada żadnemu dźwiękowi w stroju równomiernie temperowanym, lecz jest najbliższa b;
 ósma składowa harmoniczna – 256 Hz, odpowiada dźwiękowi c1 odległemu o kwartę czystą od szóstej składowej harmonicznej i trzy oktawy od głównej składowej harmonicznej;
 dziewiąta składowa harmoniczna – 288 Hz, odpowiada dźwiękowi d1 odległemu o sekundę wielką od ósmej składowej harmonicznej;
 dziesiąta składowa harmoniczna – 320 Hz, odpowiada dźwiękowi e1 odległemu o sekundę wielką od dziewiątej składowej harmonicznej;
 jedenasta składowa harmoniczna – 352 Hz, nie odpowiada żadnemu dźwiękowi w stroju równomiernie temperowanym i leży pomiędzy f1 i f#1;
 dwunasta składowa harmoniczna – 384 Hz, odpowiada dźwiękowi g1 odległemu o tercję małą od dziesiątej składowej harmonicznej;
 trzynasta składowa harmoniczna – 416 Hz, nie odpowiada żadnemu dźwiękowi w stroju równomiernie temperowanym i najbliższa jest a1;
 czternasta składowa harmoniczna – 448 Hz, bliska jest dźwiękowi b1 odległemu o tercję małą od dwunastej składowej harmonicznej;
 piętnasta składowa harmoniczna – 480 Hz, odpowiada dźwiękowi h1 odległemu o sekundę małą od czternastej składowej harmonicznej;
 szesnasta składowa harmoniczna – 512 Hz, odpowiada dźwiękowi c² odległemu o sekundę małą od piętnastej składowej harmonicznej i cztery oktawy od głównej harmonicznej.

Przypisy 

Akustyka
Melodia i harmonia
Zejściówka

Zejściówka – zejście prowadzące do pomieszczeń znajdujących się pod pokładem na jachcie, statku lub innej jednostce pływającej. Zejściówka zazwyczaj znajduje się w tylnej ścianie pokładówki, rzadziej nadbudówki. Może prowadzić bezpośrednio z kokpitu. Z zejściówki pod pokład prowadzą schodki (schodnia, trapik) lub drabinka.

Na mniejszych jednostkach znajduje się jedna zejściówka usytuowana w części rufowej. Na większych mogą być dwie lub więcej prowadzące do różnych pomieszczeń pod podkładem np. kabiny nawigacyjnej. Zwykle zejściówka jest jedynym użytkowanym otworem komunikacyjnym dla załogi. Inne otwory prowadzące pod pokład (włazy, luk) służą głównie do transportu ładunku. Na dużych statkach morskich wszystkie schody i klatki schodowe nazywane są zejściówkami. Dla odróżnienia od schodów, proste zejścia z pokładu, zakończone klapą i prowadzące bezpośrednio do pomieszczeń określa się słowem – kapa.

Otwór zejściówki na mniejszych jednostkach chroniony jest sztorcklapą i suwklapą, natomiast na większych – odpowiednimi drzwiami strugoszczelnymi jedno lub dwuskrzydłowymi, drzwiami obrotowymi lub zrębnicą zakończoną strugoszczelną klapą. Otwór zejściówki może być osłonięty szpryckapą nazywaną inaczej dog house. Drzwi i klapy posiadają zabezpieczenia unieruchamiające je w pozycji otwartej, tak aby samoczynnie nie zamykały się podczas ruchu jednostki na fali. Dodatkowo wyposażone mogą być w wentylatory oraz zamki.

Bibliografia 
 

Konstrukcja jednostek pływających
Pokład (żeglarstwo)
Trasowanie (telekomunikacja)

Trasowanie (, ruting, rutowanie) – wyznaczanie trasy i wysłanie nią pakietu danych w sieci komputerowej. Urządzenie węzłowe, w którym kształtowany jest ruch sieciowy, nazywane jest routerem – jego rolę może pełnić np. komputer stacjonarny czy oddzielne przeznaczone do tego celu urządzenie.

Pakiety przesyłane przez sieć opatrzone są adresem nadawcy i odbiorcy. Zadaniem routerów jako węzłów pośrednich między nadawcą a odbiorcą jest przesłanie pakietów do celu po jak najlepszej ścieżce. Typowy router bierze pod uwagę tylko informacje z nagłówka IP, czyli sprawdza tylko informacje z warstwy sieci (trzeciej) modelu OSI. Obowiązkiem routera IP przy przekazywaniu pakietu dalej do celu jest obniżenie o jeden wartości TTL (ang Time To Live, czas życia). Datagram IP, który trafia do routera z wartością 1 (a zostanie ona zmniejszona na tym routerze do 0) w polu TTL zostanie utracony, a do źródła router odsyła datagram ICMP z kodem TTL Exceeded.

Routery utrzymują tablice trasowania, na podstawie których kierują pakiety od określonych nadawców do odbiorców, bądź kolejnych routerów. Tablica może być budowana statycznie (trasowanie statyczne) lub dynamicznie (protokoły trasowania dynamicznego, takie jak RIP, IGRP, EIGRP, OSPF, BGP, IS-IS).

Trasowanie ma na celu możliwie najlepiej (optymalnie) dostarczyć pakiet do celu. Pierwotnie jedynym kryterium wyboru było posiadanie jak najdokładniejszej trasy do celu, ale obecnie protokoły trasowania mogą uwzględniać podczas wyboru trasy również takie parametry jak priorytet pakietu (standardy ToS/DSCP), natężenie ruchu w poszczególnych segmentach sieci itp.
W przypadku trasowania brzegowego (wykorzystującego BGP) w Internecie wybór trasy jest silnie związany z polityką poszczególnych dostawców (i zawartymi między nimi umowami o wymianie ruchu) i bywa daleki od optymalnego.

Popularnym algorytmem służącym do wyznaczania tras w sieciach wewnętrznych jest algorytm Dijkstry wyznaczania najkrótszej ścieżki w grafie (np. OSPF).

Zobacz też 

 protokoły trasowane
 program route
 Vyatta - darmowy router OSPF/BGP
 trasowanie cebulowe
Suwklapa

Suwklapa - na jachcie lub innej małej jednostce pływającej jest to klapa zamykająca od góry zejściówkę, czyli główne wejście prowadzące pod pokład, do wnętrza jednostki. Suwklapa jest przesuwną klapą umieszczoną w prowadnicach na dachu pokładówki lub niskiej nadbudówki. Z reguły stosowana jest dla zamknięcia zejściówki jednocześnie ze sztorcklapą zamykającą zejściówkę w pionie. Zamiast suwklapy na prowadnicach może być stosowana klapa na zawiasach, zwana też suwklapą obrotową.

Pokład (żeglarstwo)
Sztorcklapa

Sztorcklapa - na jachcie lub innej małej jednostce pływającej jest to klapa zamykająca boczną powierzchnię otworu zejściówki, czyli głównego wejścia prowadzącego pod pokład, do wnętrza jednostki. Sztorcklapa jest wyjmowalną klapą umieszczoną pionowo lub prawie pionowo w prowadnicach na tylnej ścianie pokładówki lub niskiej nadbudówki, czyli w bocznej powierzchni zagłębienia w pokładzie zwanego kokpitem. Sztorcklapa jest najczęściej stosowana jednocześnie z suwklapą zamykającą otwór zejściówki od góry. Przy większych otworach sztorcklapa może być dzielona, czyli składać się z dwóch oddzielnych części. Jej dolna część może być wtedy stosowana bez górnej jako osłona wnętrza jednostki przy większych falach. Sztorcklapa jest najczęściej kształtu trapezu, rzadziej prostokąta.

Pokład (żeglarstwo)
Kiur

Kiur (Ci) – jednostka radioaktywności równa 3,7 x 1010 Bq
 Kiur (Cm) – radioaktywny pierwiastek z grupy aktynowców o liczbie atomowej 96
Gwiazdozbiór Rylca

Rylec (łac. Caelum, dop. Caeli, skrót Cae) – mały, 81. co do wielkości gwiazdozbiór nieba południowego oznaczony w 1751 roku przez francuskiego astronoma, kartografa i duchownego, badacza nieba południowego Nicolasa-Louisa de Lacaille’a pierwotnie pod łacińską nazwą Caelum Scalptorium. Liczba gwiazd widocznych nieuzbrojonym okiem: około 10. W Polsce widoczny częściowo zimą.

Pochodzenie nazwy 
Gwiazdy małego fragmentu nieba, wciśniętego między Gołębicę i Erydan, musiały czekać do czasu, aż Nicolas-Louis de Lacaille wymyśli figurę, w którą można je dopasować. Stało się to w czasie wizyty astronoma w obserwatorium na Przylądku Dobrej Nadziei pomiędzy rokiem 1751 a 1752. Początkowo nazwał tę figurę Les Burns i narysował jako parę narzędzi do rytowania połączonych wstążką. Gwiazdy te były co prawda znane starożytnym astronomom w Europie i na Bliskim Wschodzie, ale nie ma związanych z nimi legend czy mitów.
Kilka lat później Lacaille zlatynizował nazwę; dzisiaj Caelum Sculptorium skraca się zazwyczaj do Caelum, co oznacza ‘rylec’, typ dłuta używany do rzeźbienia w metalu. Od tego czasu gwiazdy i kształt gwiazdozbioru nie uległy znaczącym zmianom.

Gwiazdy 
Ciemne i rozproszone gwiazdy konstelacji nie ułatwiają znalezienia figury, która miałyby przedstawiać. Jest wśród nich zaledwie jedna gwiazda czwartej wielkości i kilka piątej wielkości. Beta (β) i Alfa (α) Caeli tworzą trzon gwiezdnego rylca, wskazującego na południe, na gwiazdozbiory Złotej Ryby i Sieci.
 Alfa (α) Rylca znajduje się na ciemniejszym krańcu czwartej wielkości. Znajduje się w odległości 66 lat świetlnych od Słońca, dość podobna do Słońca. Jest to gwiazda typu F, około pięć razy jaśniejsza i półtora razy masywniejsza niż nasza gwiazda.Ma małego towarzysza, czerwonego karła klasy M o masie około 30% masy Słońca, ale zaledwie jedną setną jego jasności.
 Gamma (γ) Caeli to gwiazda podwójna składająca się z pomarańczowego olbrzyma o jasności 4,6 i jego towarzysza ósmej wielkości. Jest to ciasny układ do którego rozdzielania potrzeba teleskopu.

Interesujące obiekty 
Rylec, podobnie jak niektóre z sąsiednich gwiazdozbiorów jak Malarz czy Zegar, to niebieska pustynia. Leży daleko od Drogi Mlecznej; nie ma w nim żadnych mgławic czy gromad, zaledwie kilka bladych galaktyk. Najlepsze z nich jest trio galaktyczne: NGC 1595, NGC 1598 i ESO 202-23, znajdujące się południowym krańcu konstelacji.

Przypisy

Zobacz też 

 gwiazdozbiór
 lista gwiazd w gwiazdozbiorze Rylca
 lista najjaśniejszych gwiazd w poszczególnych gwiazdozbiorach

Bibliografia 
 Encyklopedia Wszechświata, praca zbiorowa, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006, .
Rylec (narzędzie)

Rylec – narzędzie do rytowania używane w niektórych technikach graficznych, zwłaszcza w miedziorycie i drzeworycie.

Rylec składa się z osadzonego w grzybkowatym uchwycie stalowego ostrza o przekroju rombowym lub kwadratowym (używanym w miedziorytnictwie) albo klinowym, półokrągłym, płaskim lub wielokrotnym (używanym w drzeworytnictwie). Samo ostrze składa się z lica (część czołowa), brzuśca (dolna krawędź) i grzbietu (górna krawędź), którego rozchylenie boków decyduje o szerokości wycinanych kresek.

Rylec grawerski – jest narzędziem grawera i jubilera. Wykonany jest ze stali narzędziowej, w formie pręta o rozmaitych przekrojach – dostosowanych do wykonywania określonego rytu. Rylec oprawiony bywa zazwyczaj w drewnianą oprawkę mającą kształt grzybka lub kuli. Końcówka grotu rylca ostrzona jest pod kątem ostrym. Przy pomocy tego narzędzia wykonywane są prace zdobnicze na powierzchni metalu – m.in. takie jak: grawerowanie monogramów czy ornamentów.

Przypisy 

Grawerstwo
Narzędzia graficzne
Jubilerstwo
Tryliard

Tryliard – liczba o wartości: 1 000 000 000 000 000 000 000 = 1021, czyli jedynka i 21 zer w zapisie dziesiętnym. Termin tryliard jest stosowany w nazewnictwie liczebników w skali długiej i nie ma swojego odpowiednika w skali krótkiej.

W krajach stosujących krótką skalę (głównie kraje anglojęzyczne) liczba 1021 nosi nazwę sekstylion, tak jak 1036 w pozostałych krajach.

W układzie SI mnożnikowi 1021 odpowiada przedrostek jednostki miary zetta o symbolu Z, a jego odwrotności (jedna tryliardowa) 10-21 odpowiada zepto  o symbolu z.

Zobacz też 

 Liczebniki główne potęg tysiąca
 Przedrostki SI

Bibliografia 
 Nazwy wielkich (i małych) liczb

Nazwy liczb
Kiur (jednostka miary)

Kiur (Ci) – pozaukładowa jednostka miary radioaktywności. W układzie SI zastąpiona została bekerelem (Bq). Przelicznik jest następujący:

 

1 Ci miał odpowiadać aktywności 1 g czystego izotopu radu o liczbie masowej 226. Współczesne dokładniejsze badania wykazały, że radioaktywność 1 g radu 226 wynosi w rzeczywistości 3,66·1010 Bq.

Nazwa jednostce została nadana ku czci małżeństwa Pierre’a Curie i Marii Skłodowskiej-Curie.

W nanokiurach/dm³ () wyraża się zazwyczaj natężenie promieniowania jądrowego w wodach podziemnych.

Zobacz też 

 dawka pochłonięta
 pozaukładowe jednostki miary 
 SI

Przypisy 

Radioaktywność
Jednostki częstotliwości
Ród

Ród – grupa społeczna oparta na wspólnocie krwi, obejmująca rodziny wywodzące swe pochodzenie od wspólnego przodka. Więź wewnętrzną rodu u większości ludów pierwotnych oraz w bardziej rozwiniętych ustrojach stanowiło pochodzenie ojcowskie. Ród jest pojęciem nadrzędnym w stosunku do rodziny, składa się bowiem z wielu rodzin posiadających niejednokrotnie inne nazwiska.

Z różnych rodzajów ustroju rodowego wywodzi Feliks Koneczny różniczkowanie cywilizacyjne. Wyróżniał m.in. ród pierwotny, despocję rodową, spółki, wspólnoty z używalnością stałą oraz używalności czasowe.

Wczesne średniowiecze 
We wczesnym średniowieczu ród tworzył wyodrębnioną (na stosunkowo rozległym terenie) całość osadniczą i gospodarczą. Zapewniał członkom rodu wyżywienie i bezpieczeństwo (zewnętrzne, czyli ochronę przed obcymi, i wewnętrzne, ład w grupie). Członków rodu łączyła wspólnota kultu przodków.

Pełne średniowiecze 
W czasach rozwoju herbów ród posługiwał się wspólną symboliką oraz nazwą, będącą najczęściej proklamą herbu rodowego.

Ród heraldyczny 
Osobnym i sztucznym pod względem pokrewieństwa pojęciem jest tak zwany ród heraldyczny funkcjonujący w średniowieczu, a dotyczący wyłącznie obszarów dawnej I Rzeczypospolitej – gdzie czynnikiem tworzącym ów „ród” był wspólny dla członków tej społeczności herb, nie zaś wspólnota krwi. Niejednokrotnie tym samym (niezmienionym) herbem posługiwało się po kilkaset rodzin niebędących ze sobą spokrewnionymi. 

To zjawisko socjologiczne wywodziło się z chorągiewnej struktury wojskowej, gdzie cała drużyna rycerska występowała pod znakiem swojego wojewody. Czynnik ten miał więc decydujący wpływ również na unikatowość polskiej heraldyki, różniącej ją od zachodniej.

Zobacz też 
 klan
 fine

Przypisy 

 
Socjologia i antropologia rodziny
Objętość molowa

Objętość molowa – objętość, jaką zajmuje jeden mol substancji. Jednostką objętości molowej w układzie SI jest m³/mol. Objętość molową podaje się dla określonych warunków, zwykle dla warunków normalnych.
 

gdzie:
  – objętość molowa,
  – objętość  moli substancji,
  – masa molowa (jednostka: kg/mol, w praktyce używa się g/mol – zobacz poniżej),
  – gęstość (jednostka: kg/m³).

Masa molowa w układzie SI wyraża się w kg/mol, jednak w praktyce używa się znacznie wygodniejszych jednostek g/mol (np. dla wodoru H2 2 g/mol = 0,002 kg/mol, dla wody 18 g/mol = 0,018 kg/mol), gdyż wówczas jest ona liczbowo równa względnej masie molowej oraz podobna do wartości liczby masowej.

 Faza skondensowana
Objętość molowa dla faz skondensowanych, czyli ciał stałych i cieczy słabo zależy od temperatury aż prawie do punktu krytycznego (wysoka temperatura może wymagać wysokiego ciśnienia aby dana faza istniała). Dla cieczy i ciał stałych objętości molowe podaje się często z wykorzystaniem wygodniejszych podjednostek cm³/mol lub dm³/mol (np. dla wody 18 cm³/mol = 0,018 dm³/mol = 0,000018 m³/mol).

 Faza gazowa
Dla gazów (i par – z pewnymi zastrzeżeniami) objętość molowa zmienia się w przybliżeniu liniowo wraz z temperaturą zgodnie z równaniem Clapeyrona 
 

gdzie:
  – ciśnienie,
  – (uniwersalna) stała gazowa,
  – temperatura.

W warunkach normalnych objętość molowa gazu doskonałego wynosi 22,415 dm³. Dla gazów rzeczywistych te równania spełnione są jedynie w przybliżeniu. W szczególności ciśnienie pary cieczy w danej temperaturze jest ograniczone od góry ciśnieniem pary nasyconej.

Zobacz też

Przypisy 

Stechiometria
Farmakologia

Farmakologia (gr. φάρμακον (phármakon) – lekarstwo, lógos – słowo, nauka) – dziedzina medycyny i farmacji; nauka o działaniu leków, czyli mechanizmach ich działania na organizm oraz skutkach tego działania. Jako nauka zajmującą się najważniejszym aspektem leków, bywa czasami mylona z samą farmacją – czyli dziedziną wiedzy nadrzędną w stosunku do wszystkich zagadnień dotyczących leków.

W szczególności farmakologia zajmuje się budową i właściwościami substancji chemicznych, które w określonych sytuacjach mają pozytywny wpływ na organizm, chemicznymi i biologicznymi mechanizmami działania tych substancji, reakcjami organizmów na te substancje, możliwościami zastosowań praktycznych w celu leczenia chorób lub ich zapobiegania, działaniami ubocznymi i możliwościami ich uniknięcia.

Zobacz też 
 ATC
 farmakognozja
 farmakopea
 chemia leków
 psychofarmakoterapia

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych
 Rejestr Produktów Leczniczych (wyszukiwarka)
 Polskie Towarzystwo Farmakologiczne
Farmakoterapia

Farmakoterapia – leczenie chorób przy użyciu leków, stosowanie leków w celu zwalczania chorób lub ich objawów.

Zobacz też 
 farmaceutyka 
 farmacja stosowana 
 farmakognozja 
 farmakologia
 farmakopea

Przypisy 

Farmakologia
Terapie
Introdukcja

Introdukcja ( – wprowadzenie, wstęp) – wprowadzenie nierodzimego gatunku lub niższego taksonu pochodzącego z innego geograficznie regionu, jako nowego elementu danej biocenozy. W rolnictwie jest to celowe wprowadzenie przez człowieka na teren uprawy chronionej organizmów pożytecznych.

Rodzaje introdukcji 
Introdukcja może być efektem celowego działania lub przypadku. Niektórzy autorzy rozdzielają pojęcia introdukcji i zawlekania, definiując je odpowiednio jako celowe i przypadkowe przenoszenie gatunków przez człowieka. Pozostali wyróżniają introdukcję celową (zamierzoną) i przypadkową (niezamierzoną). Gatunki mogą być introdukowane np. w celu biologicznego zwalczenia szkodników roślin, albo jako źródło pożywienia dla ludzi. Przykładami świadomie wprowadzonych obcych gatunków mogą być kozy na Guadalupe i króliki w Australii. Do gatunków zawleczonych należą najczęściej organizmy wodne przenoszone w wodach balastowych statków oraz gryzonie (zwłaszcza szczury).

W botanice wyróżnia się introdukcję bezpośrednią polegającą na tym, że gatunek przywieziony z innego kontynentu da się uprawiać pod warunkiem zachowania tych samych warunków klimatycznych, oraz introdukcję pośrednią, wymagającą wykonania prac hodowlanych (np. krzyżowania przywiezionych gatunków z gatunkami uprawianymi na danym terenie).

Skutki introdukcji 
Introdukcja ma zwykle negatywny wpływ na środowisko. W jej wyniku zostają przełamane przez człowieka naturalne bariery izolujące gatunki. W nowym środowisku introdukowany gatunek nie ma wrogów naturalnych, co może prowadzić do nadmiernego wzrostu jego liczebności, zakłócenia równowagi w biocenozie, a przez to zagrozić gatunkom rodzimym. Wprowadzenie gatunków obcych często prowadzi do wyginięcia gatunków rodzimych.

Negatywnym przykładem introdukcji jest sprowadzenie przez człowieka na kontynent Australii królika, wróbla oraz opuncji, a także sprowadzenie do Polski barszczu Sosnowskiego, który miał być uprawiany na paszę, a okazał się bardzo szkodliwy dla ludzi i zwierząt.

Pozytywnym przykładem introdukcji jest wprowadzanie żółwi olbrzymich z atolu Aldabra na Ile aux Aigrettes, gdzie miały zastąpić w roznoszeniu owoców hebanowców wytępione przez człowieka rodzime żółwie i scynki Leiolopisma mauritiana. Eksperyment uznano za udany. Zaproponowano by wymarłe mastodonty w Stanach Zjednoczonych zastąpić słoniami.

Zobacz też 
 reintrodukcja
 naturalizacja
 antropochoria

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Ekologia
Typologia organizmów
Farmakopea

Farmakopea, kodeks apteczny – urzędowy spis leków dopuszczonych w danym kraju lub na danym terenie do obrotu, oraz obwarowany tymi samymi zastrzeżeniami spis surowców służących do ręcznego sporządzania niektórych z tych leków w aptece (leków recepturowych). Zawiera opis wszystkich tych substancji, sposoby ich przechowywania oraz dostępu do nich osób powołanych, rodzaje opakowań, dozwolone metody dystrybucji, dawkowanie, sposoby kontroli jakości, a w przypadku leków robionych w aptece, także metody ich przygotowywania. Opisuje też metody identyfikacji leków, ich standaryzację, sposoby nazewnictwa i możliwe zamienniki.

Niegdyś farmakopea zawierała również metody pozyskiwania tych substancji ze źródeł naturalnych łącznie z ich miejscami występowania, opisem np. stosownych roślin i minerałów, określeniem dopuszczalnych zanieczyszczeń, siłą działania, opisem postępowania w przypadku przedawkowania itp.

W Polsce oficjalna farmakopea to Farmakopea Polska wydawana przez Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.

Opisy leków i surowców farmaceutycznych w farmakopeach nazywa się monografiami.

Zobacz też 

 Farmakopea Polska, Farmakopea Europejska
 dyspensatorium, farmacja stosowana, farmakognozja, farmakologia

Linki zewnętrzne 
 Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych
 Rejestr Produktów Leczniczych (wyszukiwarka)
Fitocenoza

Fitocenoza (biocenoza roślinna) – zbiorowisko roślinne wchodzące w skład określonej biocenozy i stanowiące w jej obrębie wyodrębniające się, niepowtarzalne zjawisko przyrodnicze. Fitocenoza jest podstawową jednostką roślinności. Jest bytem realnym w odróżnieniu od abstrakcyjnego zespołu roślinnego. Cechą wyróżniającą konkretną fitocenozę jest inna niż w sąsiedztwie kombinacja gatunków roślin zorganizowanych w zbiorowisko w podobnych warunkach ekologicznych, biogeograficznych i historycznych. 

Do najważniejszych zagadnień związanych z badaniem fitocenoz należą:
 dynamika fitocenozy (proces wymiany gatunków i różnicowania roślinności), 
 stabilność fitocenozy (równowaga dynamiczna),
 struktura przestrzenna fitocenozy (pionowa-warstwowa i pozioma-mozaikowa).

Zobacz też 
 agrocenoza
 zoocenoza

Przypisy

Bibliografia 
 

Fitosocjologia
Król (szachy)

Król – kluczowa figura w szachach. W tradycyjnym początkowym ustawieniu bierek król znajduje się pomiędzy hetmanem i królewskim gońcem, na pierwszej (ósmej) linii. W notacji algebraicznej król białych znajduje się na polu e1, król czarnych na e8. Król jest specyficzną figurą, ponieważ zasadniczym celem przeciwnika jest jego osaczenie.

Król może poruszać się o jedno pole w dowolnym kierunku (pionowo, poziomo lub na ukos), nie może jednak wejść na pole atakowane przez bierkę przeciwnika. Jak wszystkie inne bierki, król bije bierkę przeciwnika wchodząc na pole przez nią zajmowane (z zastrzeżeniem, że nie może to pole być atakowane przez inną bierkę przeciwnika). Król może również wykonać specyficzne posunięcie, zwane roszadą.

Jeśli król jest atakowany przez bierkę (bierki) przeciwnika, mówi się, że jest w szachu lub jest szachowany. W takiej sytuacji gracz ma obowiązek bronić króla (nie może wykonać innego ruchu) przez przesunięcie go na inne pole, zbicie atakującej bierki przeciwnika lub przesłonięcie ataku własną bierką. W odróżnieniu od innych bierek król nie może szachować króla przeciwnika.

Gdy król jest atakowany przez przeciwnika i nie ma możliwości obrony, mówi się, że powstał mat (król został zamatowany), a gra kończy się przegraną.
Jeśli król nie jest szachowany, lecz gracz nie może wykonać żadnego ruchu, mówi się, że powstał pat, który kończy grę remisem.

W debiucie król rzadko odgrywa aktywną rolę. Zazwyczaj celem debiutu jest m.in. umieszczenie króla w bezpiecznym miejscu, osłoniętego własnymi bierkami i trudno dostępnego dla bierek przeciwnika, a także rozmieszczenie swojej armii na dogodnych pozycjach. Im mniej bierek jest na szachownicy, tym mniejsze niebezpieczeństwo grozi królowi, więc wraz z rozwojem gry król może odgrywać coraz aktywniejszą rolę. W grze końcowej aktywność króla często decyduje o wyniku partii.

Królowi nie można przypisać liczbowej wartości, tak jak innym bierkom, ponieważ nie może być zbity. Oprócz tego jest to także jedyna figura na którą nie można wymienić pionka w trakcie jego promocji. W tym rozumieniu wartość króla jest nieskończona. Jednak można szacować ofensywną lub defensywną siłę króla w końcówkach na nieco większą od skoczka lub gońca.

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 Zasady gry w szachy - Król

Bierki szachowe
Kształt (go)

Kształt w go określa, jakie późniejsze korzyści przynoszą dane ułożenia kamieni. Wiele kształtów doczekało się własnych nazw.

Dobre kształty 
  – kształt o wyglądzie diamentu, który uzyskuje się poprzez otoczenie kamienia przeciwnika z czterech stron.
  – kształt o wyglądzie litery L, którego tworzą cztery kamienie.
 
  – kształt, w którym jeden kamień jest oddalony od drugiego o dwa punkty w pewnym kierunku i jeden w innym. Przydatny przy tworzeniu sabaki. Jego główną wadą jest to, że jest łatwy do przecięcia.
  – kształt, w którym jeden kamień jest oddalony od drugiego o trzy punkty w pewnym kierunku i jeden w innym.
  – kształt, w którym jeden kamień jest oddalony od drugiego o jeden punkt pionowo i jeden poziomo.
  – kształt, w którym jeden kamień jest oddalony od drugiego o dwa punkty w pewnym kierunku (czyli jest pomiędzy nimi jeden wolny punkt).
  – kształt, w którym jeden kamień jest oddalony od drugiego o trzy punkty w pewnym kierunku (czyli są pomiędzy nimi dwa wolne punkty).

Zobacz też 
 nazwy punktów w go

Przypisy 

Go
Fungicydy

Fungicydy ( – grzyb,  – zabijam), środki grzybobójcze – związki chemiczne (najczęściej związki organiczne siarki i miedzi) mające zastosowanie w zwalczaniu grzybów atakujących rośliny.

Mechanizm działania fungicydów:
 hamowanie procesów oddychania grzybów,
 hamowanie biosyntezy białek i kwasów nukleinowych
 powodowanie zaburzeń w wymianie substancji chemicznej pomiędzy komórką grzyba a otoczeniem,
 stymulowanie procesów odpornościowych w roślinach.

W zwalczaniu patogenów grzybowych dość duże znaczenie mogą mieć niektóre sole nieorganiczne. Mogą skutecznie zwalczać mączniaka prawdziwego dyniowatych, mączniaka prawdziwego zbóż i traw (na pszenicy) oraz mączniaka prawdziwego winorośli.

Zobacz też 

 herbicydy
 insektycydy
 pestycydy

Przypisy
Reintrodukcja

Reintrodukcja – w biologii: ponowne wprowadzenie na stare miejsca bytowania rodzimych gatunków zwierząt i roślin, kiedyś tam żyjących, lecz wcześniej wytępionych. Reintrodukcja jest środkiem do restytucji gatunku, tj. odbudowania jego populacji.

Udanym przykładem może być reintrodukcja żubra, który do roku 1925 został niemal wytępiony (w Polsce ostatni żyjący na wolności żubr padł w roku 1919). Gatunek odratowano dzięki osobnikom zachowanym w ogrodach zoologicznych. Kolejnym przykładem reintrodukcji uwieńczonej sukcesem jest odtworzenie populacji sokoła wędrownego. Sokół wyginął w Polsce w latach sześćdziesiątych XX wieku. W ramach Programu Restytucji Populacji Sokoła Wędrownego w Polsce
sokolnicy rozpoczęli jego reintrodukcję w 1990 roku, a w efekcie od 1998 roku sokoły gniazdują w Polsce ponownie.
W ostatnich latach realizowany jest też program reintrodukcji susła moręgowanego (ze Słowacji i Węgier) w województwach opolskim oraz dolnośląskim.

Obecnie w Polsce realizowanych jest kilkanaście programów restytucji różnych gatunków zwierząt (w tym motyli, ryb, ptaków, ssaków, dropia) i roślin, w których wykorzystywana jest metoda reintrodukcji. Problemom reintrodukcji poświęcone są konferencje Instytutu Ochrony Przyrody PAN w Krakowie. Zajmuje się nimi również specjalna grupa robocza Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN).

Zobacz też 
 introdukcja
 gatunki zagrożone

Przypisy 

Ekologia
Fuseki

– początkowa faza gry w go, w której gracze zarysowują swoje strefy wpływów i przygotowują dogodne pozycje do późniejszych walk. Fuseki trwa do momentu pierwszej inwazji i w większości partii kończy się około dwudziestego a nawet pięćdziesiątego ruchu. Potem gra przechodzi w chūban.

Historia 
Od początku istnienia gry, naturalnymi otwarciami było zajmowanie kolejno: rogów, boków i dopiero później środka planszy. Drugą regułą było rozpoczynanie gry na trzeciej lub czwartej linii. Te zasady złamali w 1930 roku Seigen Go oraz Minoru Kitani, wprawiając w zdumienie innych profesjonalnych graczy stosując fuseki nazwane później shin, które było jedną z podwalin nowoczesnego go.

wybrane otwarcia 
 Chińskie fuseki – rodzaj otwarcia, które rozpropagował chiński gracz Chen Zude. W odróżnieniu od otwarć bazujących na shimari, chińskie fuseki charakteryzuje się szybkim rozwinięciem na brzegu planszy.
  – otwarcie w którym zajmuje się dwa sąsiednie rogi stawiając kamienie w punktach zaznaczonych kropką (hoshi).
  – otwarcie w którym zajmuje się trzy punkt zaznaczone kropką (hoshi) wzdłuż jednego z boków planszy.
  – fuseki charakterystyczne dla gry Shūsaku Hon’inbō, mające kilka wariantów. Nie zostało ono stworzone przez Shūsaku, ale było przez niego udoskonalane. Shūshaku nie przegrał w nim ani jednej partii. Otwarcie Shūsaku było bardzo popularne do czasu wprowadzenia komi, potem okazało się, że daje czarnym zbyt małą przewagę
  – otwarcie, w którym zajmuje wszystkie punkty zaznaczone kropką (hoshi) wzdłuż jednego z boków planszy a następnie najbliższe hoshi na boku prostopadłym.

Zobacz też 
 Pojęcia związane z go

Przypisy 

Fuseki
Ochrona gatunkowa roślin

Ochrona gatunkowa roślin – prawny sposób zabezpieczenia rzadko występujących gatunków dziko rosnących roślin zagrożonych wyginięciem. Gatunków chronionych nie wolno niszczyć, zrywać, zbierać, niszczyć ich siedlisk, sprzedawać, nabywać, przewozić przez granicę państwa itp. W Polsce dla gatunków ściśle chronionych na odstępstwo od takiego zakazu może wyjątkowo wyrazić zgodę Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska, dla gatunków częściowo chronionych - Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska. Gatunki częściowo chronionych gatunków roślin mogą być dopuszczone do limitowanego zbioru na potrzeby ziołolecznictwa.

Historia 
Ochrona gatunkowa wybranych gatunków roślin funkcjonuje w niemal wszystkich państwach. W Polsce za jej początki uważa się przepisy chroniące cisa, jakie obowiązywały w Polsce już w średniowieczu. Ochronę gatunkową roślin w nowoczesnym rozumieniu tego słowa zapoczątkowano w Europie pod koniec XIX w. w Szwajcarii, a następnie w Austrii zarządzeniami dotyczącymi ochrony szarotki. W Polsce pierwszych 6 gatunków roślin objęto ścisłą ochroną w 1919 r., a w 1946 r. wydano pierwsze rozporządzenie o ochronie gatunkowej, którym objęto 110 gatunków roślin. Przepis ten został zastąpiony nowym rozporządzeniem w 1957. Później lista roślin chronionych była wielokrotnie modyfikowana, przy czym zmieniano zarówno listę gatunków chronionych jak i podstawy prawne ochrony gatunkowej (kolejno w 1983, 1995, 2001, 2004, 2012 i 2014 roku).

Aktualna podstawa prawna w Polsce 
Najnowsze Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin opublikowane zostało 16 października 2014 roku (Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, poz. 1409) i weszło w życie z dniem następnym, tj. 17 października 2014. Tym samym w dniach 1-16 października 2014 r. ochrona gatunkowa roślin nie obowiązywała (poprzednie Rozporządzenie Ministra Środowiska wygasło z dniem 30 września 2014 r., co wynikało z nowelizacji ustawy o ochronie przyrody). Rozporządzenie na podstawie art. 48 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody określa w załącznikach gatunki:
 objęte ochroną ścisłą,
 objęte ochroną częściową,
 objęte ochroną częściową, które mogą być pozyskiwane, oraz sposoby ich pozyskiwania,
 wymagające ustalenia stref ochrony ich ostoi lub stanowisk.
Rozporządzenie zawiera także wykaz zakazów i wyjątków od nich oraz sposobów ochrony.

Zobacz też 
 ochrona gatunkowa
 ochrona przyrody w Polsce

Przypisy 

Ochrona przyrody
Gote

Osoby:
 Ulrike Gote – niemiecka polityczka

Zobacz też:
 Gode
 Goote
 Gothe
 Pojęcia związane z go
Tabela naświetlań

Tabela naświetlań, tabela do wyznaczania warunków ekspozycji – element ułatwiający ustawienie warunków ekspozycji bez światłomierza. Pierwsze z nich były „tabelami” uzależniającymi czas ekspozycji i przysłonę od czułości filmu i warunków oświetlenia np. śnieg, słońce, chmury, pomieszczenie. Dla ułatwienia użycia zostały zastąpione suwakiem okrągłym albo nomogramem. W najprostszej formie stanowią podziałki na przysłonie i migawce aparatu fotograficznego wyskalowane w czułości filmu i warunkach oświetlenia. Tworzone były także tabele dla innych rodzajów zdjęć np. defektoskopii rentgenowskiej.

Zobacz też 
 reguła „słońce 16”

Fotografia