alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Tiĥoreck

Tiĥoreck (ruse Тихорецк) estas rusia urbo en Krasnodara regiono, fondita jare 1874 kiel vilaĝo ĉe la fervojstacio Tiĥoreckaja (ekfunkciis jare 1875). Fine de la 19-a jarcento fervoja stacio Tiĥoreckaja estis ĉefa fervoja nodo de intense uzata fervojo Rostov-Vladikavkaz. Statuso de urbo estis akirita jare 1926. Ĝis 1926 la urbo antaŭe estis nomita kiel Tiĥoreckaja (Тихорецкая).

 horzono: GMT+3h (la loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005))
 loĝantaro:
 49,7 mil (en 1959)
 66,9 mil (en la aglomeraĵo en 2001)

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 03429.

La urbo estis fondita en jaro 1874.

La interurba telefona kodo estas 86196, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Ekonomio 
Ekonomio de la urbo bazas sur metalreciklado kaj stablokonstruado. La urbo produktadis konstruajn materialojn. Minkampoj de argilo ankaŭ troviĝas en la urbo.

En ĉirkaŭaĵo de la urbo oni kreskigas tritikon, avenon, hordeon, maizon kaj aliajn grenojn. En Tiĥoreck estas disvolviĝita bestobredado kaj prilaboro de lakto. Entute en la urbo estas 14 produktejoj de nutraĵoj.

Eksteraj ligiloj 
 oficiala retejo
 Interaktiva mapo de la urbo 

Urboj de Krasnodara regiono
Fjodor Volkov

Fjodor Grigorjeviĉ Volkov (; 1729, Kostroma — 1763) estis fama rusia aktoro kaj teatra aganto.

Li estis filo de komercisto. En 1750 Volkov organizis en Jaroslavl amatoran teatran trupon. Poste, estis konstruita teatreto por 1000 spektantoj kaj Volkov iĝis ties la unua aktoro kaj sampetme estro de la teatro. Fruaj operoj estis:
 Korfavoro de Titov
 Kronadinta Jevdoksija

Li estis konsiderata unu el fondintoj de la Rusia teatro en Moskvo en 1759. Samtempe li estis talentohava muzikisto, poeto, pentristo kaj skulptisto.

Rusiaj aktoroj
Rusiaj muzikistoj
Rusiaj skulptistoj
Rusiaj dramistoj
Rusiaj poetoj
Rusiaj pentristoj
Rusiaj framasonoj
Naskiĝintoj en Kostroma provinco
Mortintoj en Moskvo
Novlando kaj Labradoro

Novlando kaj Labradoro (ofte nomata simple Novlando;  ;  ) estas provinco de Kanado. Tiu mara provinco havas du partojn: la insulo de Novlando, , kaj regiono en la Kebekia duoninsulo de Labradoro, , apartigita de la Markolo Bel-Insulo. Novlando kaj Labradoro estas la plej orienta provinco en Kanado. La ĉefurbo estas Sankt-Johano ( urbanoj laŭ la censo de 2021). Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La nuna ĉefministro de Novlando kaj Labradoro ekde la  estas . La guberniestro, kiu formale reprezentas la britan monarkion, estas .

Antaŭe, la nomo de la insulo estis "New Found Lande" aŭ "Terra Nova" (Lando Nova.) En 1503, la portugalo Gaspar Corte-Real nomis la nordan parton Terra del Lavrador (lando de terkultivisto) ĉar li estis kultivisto.

Historio 
La vikingoj atingis Labradoron kaj Novlandon ĉirkaŭ la jaro 1000. En la 15a jarcento, la francoj, hispanoj, eŭskoj, kaj portugaloj fiŝĉasis sur la Grandaj Malprofundejoj apud Novlando. Je la 24-a de junio 1497, Giovanni Caboto, itala esploristo dungita de Britio, atingis la marbordon de Novlando. En 1583, Humphrey Gilbert akiris la insulon por Britio. Ĉiam estis franca ĉeesto en la provinco, sed nuntempe estas nur 2.275 homoj, kiuj parolas la francan. Novlando kuniĝis al la Kanada Konfederacio je la 31-a de marto, 1949 - la plej lastatempa provinco kiu ĝin faris.

Geografiaj elementoj 
 Burina Duoninsulo
 Golfo Fortuno
 Golfo Hermitage
 Kabo Ray
 Labradora Duoninsulo
 Labradora Maro
 Duoninsulo Port-au-Port

Vidu ankaŭ 
 Listo de maraj ekoregionoj
 Novlanda hundo
Listo de norvegaj esperantistoj

(mortintaj)

Por listo de norvegaj esperantistoj,
vidu la kategorion Norvegaj esperantistoj.

 Edvin AKERØ
 J. Allum
 Agnete Anjer
 Alexander K. Gudbrandsen
 Arne Arnessen
 Norman Birkeli
 Arthur Bjerke
 Sigmund BLIKSHAVN
 Honoratus Bonnevie
 Rosa Bye
 Thor Magnus CARLSEN
 Alf Christensen
 Søren Engesgaar Christie
 Tellef Davidson
 Aage FALCH
 Josefine Finholt
 Kjell Gustavsen
 Alf Hageler
 Erling Anker Haugen
 Tom Arbo Høeg
 Arnfinn Jensson
 Halfdan Karterud
 B. Johss. Klingenberg
 Odd KOLBREK
 Elise Koller
 Signe Korstvedt
 Per Johan Krogstie
 Vigdis Kvalvaag
 Sigmund KVEIM
 Arnljot Kyllingstad
 Haldor Midthus
 John MOE
 Stefan Murak
 Martin Muribo
 Osvald T. Nicolaisen
 Kjell OFFERDAL
 Nils Økland
 O. F. Olden
 Oluf Olsen
 Rolf Bugge Paulsen
 Olav REIERSØL
 Trygve Reisæter
 Ragnvald Rian
 Bruno Riefling
 Johan Hammond Rosbach
 Hans Amund Rosbach
 Einar Schibbye
 Jens Schjerve
 Alfred Skyberg
 Ole Brochmann Sletterød
 Aagot Sletterød
 Eva Støp-Bowitz
 Olav Thormodsen
 Margit Tøsdal
 Nils Utne
 Harald Wiig
 Kjell Walraamoen

Vidu ankaŭ 
 Ĝermolisto de norvegaj esperantistoj

Norvegaj
Le Colonel Chabert

le Colonel Chabert (Kolonelo Ŝaber') estas:

1) Romaneto de Honoré de Balzac, franca romanisto, rakontanta historion de oficiro en la armeo de Napoleono, el popola deveno, eligito de la revoluciaj armeoj, kiu iĝinta riĉa edziĝis al nobela virino, ili havis infanojn, belan kastelon, estis feliĉaj, ktp. Dum batalo de Eylau, li restas serioze vundita inter la mortintoj, kaj ĉiuj kredas lin morta, sed li revenas al vivo, kaj homoj, kiuj vagis sur la batalkampo por prirabi, trovis lin, flegis lin, savis lian vivon. Post 20 jaroj li revenas en Francion. Li do rajtas rehavi sian edzinon, kaj posedaĵojn. Sed la virino reedziniĝis kun ambicia nobelo monarkiisma, (ĉar nun estas la epoko Restaŭro, kaj denove la reĝoj regas), kaj ŝi timas ĉion perdi. Kaj kvankam ŝi bone rekonas lin, ŝi neas, ke li estas ŝia eksa edzo. Li fine retrovas sin mizera en maljunulejo.

2) Filmo (1994), reĝisoro Yves Angelo, kun Gérard Depardieu en la rolo de Chabert, Fanny Ardant en tiu de la edzino, kaj Fabrice Lucchini en tiu de la Notario, ankaŭ notinda mallonga sed neforgesebla rolo far Claude Rich en monduma amiko de la nova ambicia edzo. La filmo estas multe pli riĉa, ĉefe psikolologie, ol la romaneto, tre fajne sugestatas la kompleksaj kaj intensaj intimaj sentoj. Cetere la bildoj belas, kaj bone bildigas la epokon; krome kaj krone la muziko, eltirita de valoregaj pecoj de klasika muziko, estas ege bela kaj emociega.

La filmo premiitis per la "Ora piramido" en la Kajra internacia filmfestivalko en 1994, kaj Fabrice LUCCHINI recvis la premion de plej bona duaranga rolo en Festivalo de Cannes 1995.

Eksteraj ligiloj 
 http://abu.cnam.fr/cgi-bin/go?chabert3 
 http://www.biblioweb.org/Le-colonel-Chabert 

Literaturo de Francio
Romanoj
Francaj filmoj
Filmoj aperintaj en 1994
Dramaj filmoj
Kiril Velkov

Kiril VELKOV (naskiĝis 1944, mortis 24-an de februaro, 2001),  estis bulgara esperantisto, verkisto, astronomo kaj honora membro de Bulgara Esperanto-Asocio (BEA). 

Li estis denaska esperantisto kaj aktivis movade ekde la fino de la 50-aj jaroj, unue en sia studlando Sovetio, poste en la hejmlando.

En 1990 li elektiĝis kiel vicprezidanto de BEA kaj de 1993 kelktempe funkciis kiel ĉefredaktoro de Bulgara Esperantisto. Kun Hektor Alos i Font li redaktis duvoluman krestomation kun perfektigaj legaĵoj, Ek al Leg'!, kaj la furoran vortareton Tabuaj vortoj en Esperanto (ambaŭ 1991). 

Kun Ljubomir Trifonĉovski li aŭtoris la lern-helpilon Esperanto por komencantoj (1994) kaj la pupteatraĵon  La ovo (1987). Li redaktis multajn librojn kaj bultenojn, tradukis el la rusa, ukraina kaj bulgara en Esperanton, gvidis naciajn kaj regionajn E-kursojn.

Elstara astronomo, li ofte prelegis pri sia fako kaj aliaj temoj en E-aranĝoj, i.a. en la 76-a UK 1991 en Bergeno kaj regule en la Internacia Somera E-Universitato en Veliko Tarnovo, kies okazigon li fervore subtenis. Li merite agis por starigi bulgaran filion de Akademio Internacia de la Sciencoj.

Bulgaraj esperantistoj
Libroj de Kiril Velkov
Akaro

Akaroj estas la plej etaj el ĉiuj artropodoj, ili estas etetaj araneoidoj, kiuj nutras sin per eroj el haŭto kaj haro, kaj ŝirmas sin en hejmoj ene de littukoj, tapiŝoj, kurtenoj ktp.

Sciencistoj konas kaj priskribis ĝis nun pli ol 50 000 speciojn da ili.
En grundoj il manĝas la plej malmolajn partojn de la vegetaj restaĵoj, tiel ludante gravan rolon en la formado de organika materio en la grundo. En arbara grundo povas esti ĝis 4 miliardoj da akaroj en unu hektaro.

Ili povas kaŭzi alergiajn reagojn ĉe homoj.

Kelkaj taksonoj 
 Alaskozetes antarcticus
 Dermatophagoides pteronyssinus (Dompolvakaro)

Kiel parazitoj 
Ĉe mamuloj, ekzemple ĉe homo, kelkaj akaroj estas parazitoj kiuj okazigas damaĝojn kaj malsanojn, ekzemple iksodoj kaj Sarcoptes scabiei. Oni supozis, ke tio aplikiĝa ankaŭ al birdoj, sed ĵusa studo montris, ke male plumakaroj estas bonfaraj, ĉar manĝas ĉefe fungojn, bakteriojn kaj polenon el la plumaro kaj tute ne manĝas el histoj, kiel haŭto aŭ sango. Tiel anstataŭ parazitoj, tiuj akaroj devas esti konsiderataj kunmanĝantoj.

Bildaro

Vidu ankaŭ 
 Pesticido
 Iksodedoj
 Iksodo

Notoj

Eksteraj ligiloj 
  
 Funkciado de la vivo en la formiĝado de humo, ĉi tie la komenco de [www.youtube.com/watch?v=LmF06t-V13U]

 
Fundamentaj vortoj
Orkidacoj

La orkidacoj, aŭ simple orĥideoj aŭ orkideoj () estas planta familio el angiospermoj (unukotiledonoj). Tiu familio apartenas al la ordo asparagaloj (Asparagales). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 900 genrojn kaj preskaŭ 28 000 speciojn. Ĝia tipa genro estas orkido.

La okideoj estas plurjaraj epifitaj aŭ surtere kreskantaj herboj kun duseksaj, epiginaj kuriozaj floroj, kiuj havas du verticilojn da petaloj, el kiuj la petaloj de la interna verticilo diferencas laŭ formo (unu estas ofte malpli granda ol la aliaj). Tiu petalo estas lipforma aŭ ŝuforma, ofte spronhava.

Multaj specioj estas subvitre kulturataj.

En la Flaŭra Regiono Malesio troviĝas, ekzemple, multe da specioj de orkidacoj.

Bildaro

Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (5 maj. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.
**genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.

Eksteraj ligiloj 
  (raporto pri vojaĝo al la orkidearia ĝardeno en Kubo)

Referencoj 

Magnoliofitoj
Orkidacoj
Plantofamilioj
Floroj
Kando

La kando estas purigita, kristaligita kaj preskaŭ diafana sukero. Ĝi havas brunan, blankan, flavan tipon.
En epoko antaŭ ol kristaligita sukero industrie disponeblis, oni uzis kandon por sukerigi kafon, ktp. En la kamparanaj domoj pendis dika peco de kando el la plafono, kaj kiam iu bezonis sukeron rompigis etan pecon el ĝi kun marteleto, ĉar kando estas malmola oni konservis ĝin en la buŝo dum trinki la kafon, ke ĝi sukerumu ĝin dume, tiu kutimo en kelkaj regionoj (norda Francio, ktp) konserviĝis eĉ post la apero de kristaligita sukero.

Oni povas kandi ekz. fruktojn, fruktoŝelojn aŭ florojn, ankaŭ angelikon.

Kristaloj
Manĝaĵoj
Melaso

Melaso estas valora kromprodukto de la sukerfabrikado. Ĝi estas densa, bruna, karamelodora siropo. Ĝia sukerenhavo estas 45-55%, N-enhava materialo ĉirkaŭ 11% kaj krom tiuj ĉi troviĝas ankaŭ K, Ca, P.

Krom homa manĝaĝo, ĝi uzatas kiel bestonutraĵo en la agrikulturo ĉefe por remaĉuloj kaj ankaŭ uzeblas por produkti alkoholaĵojn.

Ĝi estas donata por bestoj ĉiam intermiksante kun aliaj bestonutraĵoj, kiuj sorbas ĝin. La taga porcio el tio je vivpezo de 1000 kg estas 2,5 kg por melkbovoj, 5 kg por grasbovoj,1-2 kg por bovidoj, 3 kg por ĉevaloj, 5 kg por porkoj

Eksteraj ligiloj 

 http://sugar.lin.go.jp/japan/view/jv_0011b.htm  

Dolĉaĵoj
Siropo

Siropo (el la araba "ŝarab" per la latina syrupus) estas koncentrita sukersolvaĵo aŭ sukerriĉa solvaĵo kun aldonitaj aromaj, fruktosukaj aŭ medikamentaj substancoj.

Esprimoj: kontraŭtusa siropo, granata siropo, fruktosiropo, acera siropo.

Vidu ankaŭ
 Bermuda junipero
 Maiza siropo
 Mielo
Julepo
Limonado

 
Arabaj vortoj
Dolĉaĵoj
Kuraciloj
Granato

Granato estas skarlate ruĝa frukto de granatujo, simila al pomo, kun ledeca ŝelo, supre (sub la kaliko) kun 5-7, malsupre kun 3-4 kernoĉambretoj. Ĝi enhavas multajn grajnojn kun acidete dolĉa gusto.

Oni pretigas el la fruktoj refreŝigan trinkaĵon. Oni ankaŭ uzas ĝian sukon aŭ siropon por prepari la iranan kaj irakan stufaĵon Fesenĝano.

La granato ekde antaŭ nelonge ankaŭ konsideriĝas kiel afrodiziigaĵo, ĉar ĝi altigas la nivelon de testosterono tiel ĉe viroj kiel ĉe virinoj.

Spicoj
Fruktoj
Granatarbo

Granatarbo aŭ granatujo (Punica granatum) estas falfolia fruktarbo, specio de puniko kun skarlate ruĝaj epiginaj floroj kaj fruktoj. Ĝia frukto nomiĝas granato.

La granatarbon karakterizas la multaj stamenoj enflore, la manko de la duktoj de volatila oleo. Ĝia frukto estas botanike etaĝe multparta pseŭdobero. Ĝi estas jam delonge kultivata en la ĉirkaŭaĵo de la Mediteranea Maro, ĝia deveno estas Persio.

Ĝi estas ankaŭ kuracplanto, ĉar ties tigoj, ŝeloj de la radiko fariĝas vermoforiga kuracaĵo.

Vidu ankaŭ 

 Petro Jozefo Peletiero (1788-1842), malkovrinto de la peletierino, alkaloido ekstraktita el la ŝelo de granatarbo
 Kombreto
 Kopetdagaj duonarbaroj kaj arbarstepo
 Zagros-montara arbarstepo

Litrumacoj
Arboj
Kuracplantoj
Palearktisa flaŭro
Plantoj de Armenio
Plantoj de Irano
Spicoj
Fruktoj
Vegetaĵa esenco

Vegetaĵa esenco aŭ volatila oleo aŭ etera oleo, aŭ esenca oleo, estas forte (spontanee) vaporiĝanta neglicerida oleo en la plantoj. Maldense ĝi havas bonan odoron. Laŭ ĝia konstruo, ĝi apartenas al la terpenoj.

Uzeblecoj 
 Gustilo
 Odorilo
 Konservilo
 Alternativa kuracilo
 Industria krudmaterialo

Vidu ankaŭ 

Blanka santalo
Diktamno
Eŭkalipto
Fenĉono
Geranio
Ilang-ilango
Melaleŭko
Oficina rosmarino
Pino
Rozoleo
Timiano (vera)
Masaĝo

Referencoj 

 
Plantoj
Mirtaloj

La mirtaloj () estas planta ordo el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu ordo enhavas 7 familiojn, pli ol 400 genrojn kaj ĉirkaŭ 12 200 speciojn. Ĝia tipa genro estas mirto.

Taksonomio

Laŭ la klasifiko APG IV (2016) 
Combretaceae - kombretacoj (ekzemple Anogeissus latifolia)
Lythraceae - litrumacoj
Onagraceae - onagracoj
Vochysiaceae - voĉiziacoj
Myrtaceae - mirtacoj
Melastomataceae - melastomacoj
Crypteroniaceae
Alzateaceae
Penaeaceae - penaacoj

Laŭ WFO kaj TPL 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (7 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

Angiospermae - angiospermoj
Myrtales Juss. ex Bercht. & J.Presl - mirtaloj
Combretaceae R.Br. - kombretacoj
Lythraceae J.St.-Hil. - litrumacoj
Melastomataceae Juss. - melastomacoj
Myrtaceae Juss. - mirtacoj
Onagraceae Juss. - onagracoj
Penaeaceae Sweet ex Guill. - penaacoj
Vochysiaceae A.St.-Hil. - voĉiziacoj

Bildaro

Referencoj 

Magnoliofitoj
Mirtaloj
Tertrem-imuna konstruado

En 1968 la unua [kontraŭ-tertrema konstruaĵo] helpe de gum-metala [intermetitaj]rimedoj estas konstruita. Tiuj intermetitaj rimedoj estas metitaj sub la konstruaĵo pro tio ke tremoj kaŭzu la konstruaĵo ne tremu entute, sed translokiĝetu kaj ĉitia maniere amortiziĝu trema amplitudo.

Konstruado
Pjotr Beketov

Pjotr BEKETOV (ruse: Пётр Бекетов) naskiĝis ĉirkaŭe jare 1600, mortis ĉirkaŭe jare 1661. Estis eltrovanto de Siberio.

Jare 1624 Beketov ekiĝis la ano de cara armeo. Jare 1627 li estis direktita al Siberio. Dum kelkaj ekspedicioj en Siberio, li fondis urbojn: Ĵigansk (1632), Olokminsk (1636). Jare 1653 Pjotr kun lia taĉmento fondis la urbon Ĉita.

Beketov, Pjotr
Beketov
Eduard Bass

Eduard BASS (propranome Eduard Schmidt, naskiĝis la 1-an de januaro 1888 en Praha - mortis la 2-an de oktobro 1946 en Praha) estis ĉeĥa ĵurnalisto, kabaredisto kaj verkisto de bonhumoraj verkoj. Plej sukcesaj estas la porinfana futbalista libro La dekunuo de Klapzuba, romano pri cirka arto Cirko Humberto kaj novelaro pri la sama temo La homoj el domveturiloj.

Studinte la komercan akademion en Prago li laboris dek jarojn kiel vojaĝa komizo de bros-entrepreno de sia patro. Sed lia sopiro estis arto. En 1907 li sekrete aperis en praga kabaredo Blanka Cigno sub pseŭdonomo Bas (ekde 1910 Bass) kiel komika moderigisto, kantisto kaj deklamisto, poste ankaŭ kiel aŭtoro. Li komencis kontribui ankaŭ al bonhumoraj gazetoj, post la unua mondmilito li eĉ unu satiran gazeton redaktis. Poste li ŝanĝis lokon en pluraj redaktejoj, verkis felietonojn, raportojn pri kulturaj kaj tribunalaj aferoj, kritikojn pri teatraĵoj k.s. Li aplikis humoron, parodion, satiron.

Ĉefverkoj de Eduard Bass 
 Klapzubova jedenáctka (1922, La dekunuo de Klapzuba)
 Cirkus Humberto (1941, Cirko Humberto)
 Lidé z maringotek (1942, La homoj el domveturiloj)

En Esperanto aperis 
 Forlasita (unuaktaĵo, tr. Jiří Vítězslav Šamla, 1938, elsendis Verda Stacio de Brno)

Ĉeĥlingvaj verkistoj
Moderigistoj
Ĉeĥaj verkistoj
Sciencfikciaj verkistoj
Ĉeĥaj kritikistoj
Ĉeĥaj aktoroj
Ĉeĥaj humuristoj
Ĉeĥaj ĵurnalistoj
Ĉeĥaj kantistoj
Tradukistoj el la franca lingvo
Tradukistoj el la germana lingvo
Tradukistoj al la ĉeĥa lingvo
Naskiĝintoj la 1-an de januaro
Mortintoj la 2-an de oktobro
La dekunuo de Klapzuba

La dekunuo de Klapzuba (ĉeĥe: Klapzubova jedenáctka) estas bonhumora rakonto por knaboj (1922) de la ĉeĥa verkisto Eduard Bass (1888-1946).

Malriĉa kamparano Klapzuba (= Klakdento, Dentoklakanto) havis 11 filojn. Cerbumante, kiel perlabori monon, li venis al ideo formi el la knaboj futbalan teamon. Aĉetinte pilkon li komencis trejni ilin sur herbejo post la dometo. La trejnado estis ŝvitiga, ĉar la patro estis tre postulema. Kiam la knaboj majstre ellernis ĉion, kion devas scii perfekta futbalisto, li registris ilin kiel sportan klubon.

Unue oni envicigis ilin en la trian klason, sed kiam la Klapzuboj venkis 39:0 jam en la unua matĉo, oni tuj sendis ilin al la dua klaso. Sed ankaŭ tie ili ne trovis rivalon, avancis al la unua klaso kaj baldaŭ fariĝis ĉampionoj de la respubliko. Kaj poste komenciĝis ilia granda vojaĝo tra la mondo. Ili venkis ĉiujn famajn klubojn, la ĵurnaloj skribis pri ili en superlativoj, foje ili devis futbali eĉ kun kabibaloj por savi sian vivon, kaj travivis multajn gajan aventurojn. Sed kiam ili revenis kun gloro hejmen, unu malgranda knabo rifuzis kun ili ludi, ĉar ili perlaboras per futbalo monon, do laŭ lia opinio ili ne estas veraj sportistoj.

La libro estis plurfoje filmigita, eĉ kiel telvida serio, kaj apartenas al plej popularaj verkoj de la ĉeĥa literaturo por knaboj.

Ĉeĥlingva literaturo
Libroj aperintaj en 1922
Futbalteamoj
Cirko Humberto

Cirko Humberto (ĉeĥe: Cirkus Humberto) estas ampleksa romano pri cirka arto de la ĉeĥa verkisto Eduard Bass (1888-1946). La romanon li verkis en la komenco de la dua mondmilito (1941) por esperigi sin mem kaj la legantojn. La originan titolon Cirko Umberto li devis ŝanĝi pro politikaj motivoj (Umberto estis nomo de la itala reĝido). Post la milito akceptis la nomon „Cirkus Humberto“ unu el ĉeĥoslovakaj cirkoj kaj laŭ la romano estis filmita televida serio kun aktoroj de pluraj nacioj.

Intrigo 

En la mezo de la 19-a jarcento serĉis en Hamburgo laboron ĉeĥa masonisto Václav Karas kun sia naŭjara samnoma fileto, ĉar la patrino antaŭ nelonge mortis. Sed ankaŭ en Hamburgo ne estis masonista laboro, tial la patro klopodis akiri kelkajn monerojn per trumpetado en gastejo. Tie lin aŭdis orkestrestro de cirko Humberto kaj proponis al li lokon en la cirka orkestro.  La patro devis fari ankaŭ aliajn laborojn en la maneĝo, sed lian knabeton Václav (familiare Vaŝku) la cirkistoj komencis trejni kaj edukis el li bonegan akrobaton kaj dresiston. 

La direktoro Berwitz eĉ elpensis specialan numeron sur ĉevaloj por sia filineto Helenjo kaj Vaŝku, la infanoj havis grandan sukceson. La geknaboj elkreskis, Vaŝku fariĝis plej lerta kaj kapabla el la cirkistoj, tial la direktoro komencis pensi pri li kiel pri sia estonta bofilo. Ambaŭ junaj homoj estis enamiĝintaj al aliaj personoj, sed fine – por prospero de la cirko – ili rezignis pri siaj amoj kaj geedziĝis. La cirko travivis multajn danĝerajn momentojn, precipe financajn problemojn, sed Vaŝku ĉiam trovis solvon. Post morto de Berwitz li mem fariĝis direktoro, tamen post multaj aventuroj la cirko bankrotis. Tiam Vaŝku fondis en Prago varieteon Humberto kaj daŭrigis la laboron sub firma tegmento ĝis sia morto.

Baldaŭ post la geedziĝo naskiĝis al ili filo Petro, sed montriĝis, ke li estas timema kaj tute ne taŭgas por cirko. Sed li estis bonega matematikisto kaj fariĝis eĉ profesoro de matematiko. Male lia filino Ludmila ne inklinis je matematiko kaj kolerigis la patron per emo al baleto, kion ĝoje subtenis ŝia avo Vaŝku.

Stilo 
La kvincentpaĝa libro estas scenriĉa, plena de figuroj kaj prikantas la cirkan vivon en ĉiuj imageblaj formoj.  La agado estas streĉa, ofte ĝi revenas en la pasintencon, ekzemple kiam direktoro Berwitz rememoras la komencon de la cirko sub la direktoro Carlo Humberto. Estas priskribataj ankaŭ aliaj, konkurencaj cirkoj kaj iliaj bonegaj artistoj. 

Verŝajne unu el la plej bonaj libroj verkitaj pri la cirkista vivo.

Eksteraj ligiloj 
Slovaka retejo de Cirko Humberto 

Ĉeĥlingva literaturo
Romanoj
Libroj aperintaj en 1941
Persiko

Persiko estas la frukto de persikarbo (latine: Prunus persica) kun maldika ŝelo (kutime mikso de ruĝa, oranĝa, kaj flava) kun dolĉa flava sukplena karno kaj unu malmola semego.

Ĝi historie devenas el Ĉinio. La scienca nomo persica venis de frua eŭropa kredo ke persikoj venis de Persujo (nun Irano).

Vitamino-enteno de persiko:

Vidu ankaŭ 
 Nektarino

Produkto

Referencoj 

Fruktoj
Prunusoj
Abrikoto

Abrikoto estas flava manĝebla frukto devena el Ĉinio, kiu disvastiĝis tre frue al Persio, kaj alvenis en Eŭropon el Armenio, fakto kiu donis al ĝi la sciencan nomon (Prunus armeniaca).
Ĝi kreskas sur abrikotarboj.

La vulgara nomo devenas de la latina nomo persica praecox (frua persiko), kiu iĝis arabe al-barikok (el praecox plus la araba artikolo).

Uzado 
Ĉiuj partoj de la frukto estas utiligeblaj. En Ladako, estas tradicie ekspluati ĝin sen ion malŝpari. La fruktopulpon oni manĝas freŝa aŭ sekigita dum vintro. Ene de la kerno, la "migdalon" oni frandas kiam matura kaj uzas por oleo kiam amara. Ankaŭ la oleo estas diversmaniere konsumebla: kiel kuirenda manĝebla oleo, kiel karburaĵo por lampoj aŭ kiel korpoŝmiraĵo por vigligi harojn, vilojn aŭ haŭton. La krustan postrestaĵon post la ekstrakto de l'oleo oni donas al bestoj kiel manĝaĵon. Sekajn abrikotojn oni eĉ uzas por briligi metalojn, dum la ligno de tajlitaj abrikotarboj utilas por fari ilojn kaj muzikinstrumentojn.

Bildaro

Eksteraj ligiloj 
 http://www.apricotseeds.org  
 http://www.scintro.com 
 http://www.pfaf.org/database/plants.php?Prunus+sibirica
 http://www.nutritiondata.com/foods-apricot009000000000000000000.html 
 http://www.tcmedicine.org/en/herb/kŭingren.asp 
 http://www.kallipolis.com/diet/food.php?id=9021&w=3 
 http://www.gutenberg.org/dirs/1/1/3/6/11369/11369.txt 
 http://aoki2.si.gunma-u.ac.jp/BotanicalGarden/HTMLs/anzu.html 
 http://www.wein-und-marille.at/Wachauer%20Marille.php 
 http://www.deutschlands-obstsorten.de  
 http://www.wachauermarille.at 
 http://vegetaren.dk  

Rigardu ankaŭ:
 anzuo
 persiko
 umeo

Fruktoj
Fundamentaj vortoj
Dolaro (monunuo)

Tiu ĉi artikolo temas pri la monunuo. Por pliaj signifoj de la vorto vidu Dolaro.

Dolaro estas la monunuo de pluraj landoj:

 Aŭstralia dolaro
 Fiĝia dolaro
 Honkonga dolaro
 Kanada dolaro
 Mongola dolaro
 Novzelanda dolaro
 Singapura dolaro
 Tajvana dolaro
 Usona dolaro

Etimologio 
La vorto dolaro origine devenas de arĝenta monero, produktita en la ĉeĥa urbeto Sankt Joachimsthal (hodiaŭ Jáchymov), komence nomata "Joachimsthaler" poste "T(h)aler" (talero).

Vidu ankaŭ 

 la artikolon pri la nacia valuto de Slovenio, Tolaro, kiu havas la saman etimologion kiel la vorto dolaro kaj uziĝis de la ŝtata sendependiĝo dum la jaro 1991 ĝis la enkonduko de la eŭropa valuto Eŭro dum januaro 2007.

Monunuoj
Drongoj

Drongoj aŭ dikruredoj estas subfamilio de malgrandaj paseroformaj birdoj de la tropikoj de la Malnova Mondo.

Subfamilio Monarchini
Subfamilio Rhipidurini
Subfamilio Dicrurini
forkvosta drongo - Dicrurus adsimilis
savana drongo - Dicrurus (adsimilis) divaricatus
 blankventra drongo - Dicrurus caerulescens hindie: पहाड़िर बूजंगा             
 Rakedvosta drongo - Dicrurus paradiseus hindie: भंगराज
Dicrurus ludwigii
Dicrurus atripennis
 Aldabra drongo - Dicrurus aldabranus Dicrurus fuscipennis Dicrurus forficatus
Dicrurus waldenii 
nigra drongo - Dicrurus macrocercus
griza drongo - Dicrurus leucophaeusDicrurus caerulescensDicrurus annectans
Dicrurus aeneusDicrurus hottentottus
Dicrurus balicassiusDicrurus montanus
Dicrurus sumatranusDicrurus densus
Dicrurus megarhynchusDicrurus bracteatus
''Dicrurus andamanensis

Referencoj

Vidu ankaŭ 
Dikruredoj

Dikruredoj
Taŝkento

Taŝkento (), estas nuntempa ĉefurbo de Uzbekio, grava politika, ekonomia, kultura kaj scienca centro de la lando. Taŝkento estis grava haltejo en komerca vojo (Silka Vojo) de Azio al Eŭropo.
Post rusa revolucio en 1917 multaj historiaj konstruaĵoj estis detruitaj kaj pli poste en 1966 forta tertremo neniigis multajn konstruajn heredaĵojn.

Vidindaĵoj de la urbo:
Madraso Kukeldaŝ el la 16-a jarcento. Ĝi estiĝis dum regnado de ĥano Abdullah la 2-a (1557-1598), reganto de la Ĥanlando Buĥaro, kaj nun estas supervidata de la provinca religia Konsilio de Mavaranahr. La konstruaĵo nun estas uzita kiel moskeo.

Proksime de Taŝkento troviĝas la tombo de Amir Temur, pli konata kiel  Tamerlan — iam konkerita de li teritorio etendiĝis de Hindio ĝis la Mediteranea Maro.

La urbo havas modernan subteran fervojon (metroo), kiu estas unika en Centra Azio.

Origino de televido 
Unua manifestacio de plene elektronika televidilo al publiko kaj komitato estis farita en Taŝkento en somero 1928 per Boris Grabovskij kaj lia teamo. En sia metodo kiu estis patentita en Samara en 1925, Boris Grabovskij proponis novan principon de televida  figurado bazita sur la vertikala kaj horizontala elektrono trabo balai sub alta tensio. Nuntempe tiu principo de televida figurado estas uzita preskaŭ en ĉiuj modernaj katodo-radio tuboj. Historiisto kaj etnografo Boris Golender en sia filma prelego priskribis pri tiu evento. Tiu dato de pruvo de la plene elektronika televidilo estas la plej frua konata ĝis nun. Malgraŭ tiu fakto, la plejparto de la modernaj historiistoj konsideras Vladimir Zvorikin kaj Philo Taylor Farnsworth kiel inventistoj de la unua plene elektronika televidilo. En 1964 la kontribuo farita al la evoluo de frua televido de Boris Grabovskij estis oficiale agnoskita de la Registaro kaj al li estis premiita prestiĝa grado Estiminda Inventinto de la Uzbeka Soveta Socialisma Respubliko.

Servoj 

 Uzbeka Nacia Universitato

Esperantistoj 
 Jevgenij "Eŭgeno" S. Perevertajlo (1938-2012, esperanta pioniro en la urbo, aktiva en SEJM)
 Tanja Arkaeva
 Beĥruzbek Oĉilov, kiu de 2014 ĝis 2017 estis aktiva esperantlingva vikipediisto de nomo Lingveno, kaj ekde decembro 2015 ankaŭ estis administranto
 Gafur Mirzo kaj lia filo Umid Mirzo (vidu la filmon en rubriko eksteraj ligiloj)

Partneraj urboj 
Inter la partnerurboj estas:
 Dnipro en

Galerio

Referencoj

Vidu ankaŭ 
Eŭrazia Stepo

Eksteraj ligiloj 
 ĉarma filma prezento de la urbo fine de 2019 en la retejo jutubo ()
 retejo pri la arta muzeo de Taŝkento (,  kaj )
 la oficiala retejo tashkent.uz en marto 2023 ne funkcias (,  kaj )

 
Urboj de Uzbekio
Milionurboj
Lokoj de la Silka Vojo
Regiono Taŝkento
Kansajo

Kansajo, Regiono Kinki ( [Kinki-ĉihō]) aŭ Regiono Kansajo ( [Kansai-ĉihō]) estas regiono de Japanio, situanta en la centro de la insulo Honŝuo. La regiono havas 7 guberniojn (gubernio Hjogo, gubernio Kioto, gubernio Mie, gubernio Nara, gubernio Osaka, gubernio Ŝiga kaj gubernio Ŭakajama).

"Kin" () en Kinki signifas la vorton "proksima", kaj "Ki" () signifas "metropolon" en japana lingvo, t.e. Kinki estas "La loko, kiu estas proksima al metropolo". Kaj oni nomis "Kinki" la regionon, kiu ĉirkaŭas tiama ĉefurbo Kioto (Tokio iĝis ĉefurbo nur dum Epoko Meiĵi). 

 Kansaja dialekto
 Kansaja internacia flughaveno

 
Honŝuo
Raveno

Raveno () estas urbo en la regiono de Emilia-Romagna, Italio, ĉefurbo de samnoma provinco. Fine de  en la komunumo vivis . Najbaraj komunumoj estas Alfonsine, Argenta (FE), Bagnacavallo, Bertinoro (FC), Cervia, Cesena (FC), Comacchio (FE), Forlì (FC) kaj Russi.

Historio 
Ĝi estis grava havena kaj administra centro en la malfrua Romia imperio kaj en la frua Mezepoko. Post 493, Ravenna estis la ĉefurbo de la ostrogota reĝlando de Italio. Sekve de la konkeroj de la imperiestro Justiniano la 1-a en la 6-a jarcento, Ravenna estis sidejo de la bizanca guberniestro de Italio. Multaj belegaj mozaikoj de la bizancanoj rememorigas pri tiuj tagoj. Post la retiriĝo de la bizancanoj el Raveno estris la urbon komisiito de la Papo

La urbo iĝis parto de Reĝlando de Italio en 1861.

Geografio 
Ĝi situas proksime de Adriatiko.
Ĝiaj koordinatoj estas 44,4° N, 12,2° E.
Loĝas tie ĉirkaŭ 140.000 homoj.
La provinca kodo estas "RA".

Vidindaĵoj 
En kaj ĉe la urbo troviĝas multaj historiaj vidindaĵoj, ekzemple
 la maŭzoleo de Teodoriko de Verono, kies tegmento estas monolito multajn tunojn peza
 la baziliko de S-ta Vitalo
 la Baziliko de Sankta Apolinaro Nova
 la Baziliko de Sankta Apolinaro
 la Arkiepiskopa Muzeo
 la tombo de imperiestrino Galla Placidia
 la arĥepiskopa kapelo
 la ok-angula preĝejo de S-ta Johano en Fonte, konata kiel la "ortodoksa baptejo"
 la Ariana baptisterio

Famuloj 
 Enrico Pazzi
 Maksimiano de Raveno
 Severo el Raveno

Literaturo en Esperanto 
Achille Tellini, Gvidlibro de l'urbo Ravenna, 56 paĝoj, Esperanto-Oficejo Vallescura (1911)

Vidu ankaŭ 
 Anonimaĵo de Raveno
 Punta Marina
 Ravena herbo

Eksteraj ligiloj 
  ()

 
Komunumoj de Italio
Komunumoj de Emilio-Romanjo
Komunumoj de Provinco Ravenna
Steroido

La steroidoj estas gravaj lipidoj de la korpo, formitaj per kombino de sterolo kaj grasaj acidoj.

Oni povas dividi ilin al 7 eblaj grupoj
 steroloj, ties malnova nomo estas sterino kiel en kolesterino (kolesterolo)
 galacidoj
 glikozidoj kaj naturaj venenoj efikantaj je la koro
 steroidaj saponinoj
 seksaj hormonoj, steroidaj hormonoj
 hormonoj de la surrena kortiko
 steroidaj alkaloidoj

Biokemio
Sterolo

Sterolo (aŭ sterino) estas organika substanco kun pluraj karboncikloj (ĝenerale 4) kaj unu hidroksila grupo (alkoholfunkcio). Ili estas ĉefaj komponantoj de la hormonoj kaj vitaminoj (steroidoj).

Ili estas tre disvastiĝintaj neligite aŭ en formo de estero, formita kun alifataj karboksilaj acidoj grandnombraj je karbono. La steroloj enhavas 27-29 karbonojn, el kiuj 17 apartenas al steroida ringo (4-ringaj). Nesaturitaj alkoholoj. Ili estas senkoloraj, optike aktivaj, liposolveblaj kombinaĵoj. Ili estas elsolveblaj per liposolvenzaj materialoj. Ili apartenas al la lipidoj.

La malnova nomo de sterolo estis sterino (kiel en la vorto kolesterolo), sed kemie ĝustas la -ol-finaĵo, ĉar temas pri alkoholo. Sed oni uzas la vortoj en la ĉiutaga parolo kun -in-finaĵo.

Gravaj steroloj:
 kolesterolo
 ergosterolo
 koprosterolo
 lanosterolo
 D-vitamino
Topografio

Topografio estas scienco per kiu oni desegnas mapojn pri surfaco de tereno aŭ regionparto mezurinte distancojn kaj angulojn.

Topografio estas ankaŭ la tutaĵo de la detaloj, kiel altaĵoj kaj profundaĵoj, deklivoj k.t.p., sur difinita tereno. Foje 'topografio' estas uzata por priskribo de iu distrikto el geografiaj vidpunktoj, kontraste al la priskribo el historiaj, ekonomiaj, demografiaj kaj aliaj vidpunktoj.

Laŭ Francisko Azorín topografio estas Detala priskribo -formo k. dimensio- de tereno. Traktato pri planverkado -planimetrio k. altimetrio- de tereno. Li indikas etimologion el la greka topos + graphein (loko priskribo).

Topografia mapo estas nomata tia, kiam la desegnaĵoj sur mapo koncernas ĉefe la surfacon de la tereno, kontraste al la mapoj kun emfazo pri la nomo de la domposedantoj, trafiko aŭ aliaj aferoj.

Topografo 

Topografoj uzas teodolitojn (aktuale ili estas kutime elektronikaj) por mezurii angulajn kaj distancajn datumojn, per kiuj trigonometrie ili kalkulas projekciajn koordinatojn de punktoj mezuritaj kaj poste skizi mapojn.

Vidu ankaŭ 
 Geodezio
 Kartografio
 Mapo
 Tereno
 Termezurado

Notoj

Eksteraj ligiloj 
 What is topography?

Geografio
Topografio
Pokera terminaro

Jen listo de terminoj pri la kartludo pokero:

 ajnkarto: karto kiu povas anstataŭi por karto de iu rango aŭ emblemo ajn.
 anteo: malgranda veto farita de ĉiuj ludantoj antaŭ la disdono.
 aso: karto markita kun la litero "A" kaj unu meza emblemo, ofte la plej alta (super la reĝo) aŭ malalta (malsuper la dua) karto.
 blindvetoj: devigaj vetoj en Tenpokero kiam oni estas maldekstre de la disdonanto.
 cedi: rezigni la manon.
 damo: figura karto rangita inter fanto kaj reĝo.
 disdonanto: tiu, kiu disdonas la kartojn.
 elmontrado: la montrado de manoj post vetado finiĝas.
 emblemo: ĉiu el la 4 specoj de kartoj (trefo, piko, kero, karoo); ankaŭ mano kun 5 samemblemaj kartoj
 fanto: figura karto rangita inter la deko kaj la damo. (malofte nomata bubo.)
 ĵetono: disketo uzata anstataŭ monero dum ludado
 ĵokero: plua senemblema karto krom la tipa kartaro, okaze uzita kiel ajnkarto.
 kartaro: 52-a kartstako, aŭ eble 54 kartoj kun du ĵokeroj.
 karto: ĉiu el la kartonfolietoj per kiu oni ludas pokeron kaj similajn ludojn
 karoo (aŭ rombo): ♦
 kero: ♥
 koloro: ĉiu el la 2 grupoj de kart-emblemoj: ruĝa (karoo, kero) kaj nigra (piko, trefo)
 sindeteno: nula veto nur farebla kiam neniu veto ekzistas.
 sekvenco: serio el sinsekvaj ludkartoj de la sama emblemo.
 sinsekvo: mano kiu konsistas de kvin kartoj de rangoj sekvantaj.
 mano: la kartoj en la mano de la ludanto.
 piko: ♠
 plialtigi: plialtigi la grandecon de la veto.
 poto: la sumo de ĉiuj vetoj, gajnata de venkanto. 
 reĝa koloro: linia koloro de deko al aso.
 reĝo: figura karto rangita inter damo kaj aso.
 sekvi: samigi la veton.
 trefo: ♣
 veti: fari veton. La aliaj ludantoj devas cedi siajn manojn se ili ne deziras sekvi.

Eksteraj ligiloj 
 Pri pokero

Pokero
Glosaroj
Mogoloj

Mogoloj estis la imperiestroj de la Mogola imperio, kiu ekzistis de 1526 ĝis 1858 en la hinda subkontinento.

La ses unuavicajn imperiestrojn oni nomas Grandaj Mogoloj :
 Bâbur (1526-1530)
 Humâyûn (1530-1556)
 Ĝalaluddin Muhammad Akbar (1556-1605)
 Jahângîr (1605-1627)
 Shâh Jahân (1627-1658)
 Aurangzeb (1658-1707)

La aliaj regantoj de tiu dinastio, simple nomataj Mogoloj, estas la jenaj:
 Bahâdur Shâh (1707-1712)
 Jahandar Shâh (1712-1713)
 Farrukhsiyâr (1713-1719)
 Rafî ud-Darajat (1719)
 Rafî ud-Daulat (1719)
 Nekusiyâr (1719)
 Muhammad Ibrâhâm (1719)
 Muhammad Shâh (1719-1748)
 Ahmad Shâh Bahâdur (1748-1754)
 Azîz ud-Din Âlamgir (1754-1759)
 Shâh Âlam II (1759-1806)
 Muhammad Akbar Shâh (1806-1837)
 Muhammad Bahâdur Shâh (1837-1857) eksigita de la angloj sekve de la Ribelo de Sipajoj kaj ekzilita en Rangunon.

Mogoloj
Mogola imperio
Mogolaj imperiestroj
sv:Stormogul#Lista över indiska stormoguler
Henri Poincaré

Jules Henri POINCARÉ [ĵul anrI pŭinkarE) (29-a de aprilo, 1854 - 7-a de julio, 1912), kutime nomata simple Henri POINCARÉ , estis unu el plej gravaj teoriaj sciencistoj el Francio. Li donis multajn fundamentajn kontribuaĵojn al matematiko, matematika fiziko kaj astra mekaniko. Li faris la konjekton de Poincaré, unu el plej famaj problemoj en matematiko.En sia esplorado pri la trikorpa problemo, Poincaré estis la unua persono, kiu malkovris kaosan nehazardan sistemon kaj donis la bazon de la moderna kaosa teorio. Poincaré antaŭvidis la verkon de Albert Einstein.

Li apartenis al la patrona komitato de Internacia Scienca Asocio Esperanta (ISAE), kies prezidanto estis generalo Hippolyte Sebert.

Vivo 
Poincaré studis ekde 1873 matematikon en la École Polytechnique kaj daŭrigis siajn studojn en la elita altlernejo École des Mines sub Charles Hermite. Li laboris unue kiel min-inĝeniero kaj poste iris kiel matematikdocento al la universitato de Caen. Tamen li daŭrigis siajn aktivecojn en la mina branĉo dum sia tuta vivo. Jam du jarojn post sia doktoriĝo (1879) Poincaré en 1881 estis vokita regula profesoro (professor ordinarius) al la Sorbonne en Parizo kaj tenis tiun profesorecon ĝis sia morto en 1912.

Li estis membro kaj dumtempe gvidanto de la Bureau des Longitudes en Parizo. En tiu franca institucio por ekzakta tempo- kaj longecodeterminado li okupis sin pri la internacia sinkronigo de la tutmonda tempo kaj de ties koncernsistemo. Por tiuj taskoj ĉirkaŭ 1970 fondiĝis aparta internacia servo, kiu poste transiris al IERS, la tutmonda terrotacia servo.

Rimarkindas ankaŭ lia sinteno pri la rilatoj inter scienco kaj kredo. Laŭ li, scienco kaj kredo harmonias ĉar ili havas la saman fonton, nome la kreita racio: la kristana religio kreis kaj urĝas al scienco.

Li iĝis honora membro de Hungara Scienca Akademio en 1906.

Verko

Inĝeniersciencoj kaj geodezio

Topologio

Tri-korpoj-problemo

Ĥaosaj orbitoj

Relativecoteorio 
Oni konsideras ke Poincaré preskaŭ estis la malkovranto de Speciala Relativeco: Jam en la Unua Kongreso de Matematikistoj, (Zuriko, 1897), li diris: "Absoluta spaco, absoluta tempo, eĉ Eŭklida Geometrio, ne estas kondiĉoj trudeblaj sur mekanikon; oni povas esprimi la faktojn kiuj ligas ilin surbaze de ne-Eŭklida Geometrio". En 1906 li, sendepende de Einstein atingis plurajn rezultatojn egalajn al tiuj de la Speciala Relativeco.

Li ankaŭ montris ke la transformaj ekvacioj elpensitaj far Hendrik Lorentz konsistigas grupon.

Kromaj kontribuoj al fiziko kaj matematiko

Popularsciencaj verkoj

Literaturo

Vidu ankaŭ 
 Bertrand Russell
 Fiziko
 2021 Poincaré

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.utm.edu/research/iep/p/poincare.htm  
 http://www.marxists.org/reference/subject/philosophy/works/fr/poincare.htm 
 http://www.sciam.com/print_version.cfm?articleID=0003848D-1C61-10C7-9C6183414B7F0000 

Francaj matematikistoj
Francaj fizikistoj
Francaj astronomoj
Francaj filozofoj
Poincare Henri
Entombigitoj en la tombejo de Montparnasse
Oleo

Oleo (lat.: oleum Oliv-oleo < greka: élaion) estas likvo, kiu estas liposolvebla, en akvo ĝi ne solviĝas.

Laŭ Francisko Azorín oleo estas Grasa fluidaĵo el vegetaĵa, minerala aŭ animala origino, uzata por arto, industrio, lumigado, nutrado, k. c. Li indikas etimologion el la latina oelum. Kaj li aldonas la terminojn olepentro, por pentrofarita per farboj solvitaj en oleo; elpensita en la 14ª jc.; oleografio, por arto presi per oleaj koloriloj..

Grupoj de oleoj

Organika oleo 
Organika oleo (ankaŭ nomita bio-oleo aŭ bioleo) estas kemie triglicerido, kiu diferenciĝas de la organika graso nur en la fandopunkto.

Multaj vegetaĵaj oleoj de tiu ĉi grupo servas kiel nutraĵoj (ekz. arakida oleo, kolz-oleo, oliv-oleo, palm-oleo, sunflora oleo, linoleo).

Bestoleoj (kiel ekz. fiŝoleo) estas nur malofte uzataj kiel nutraĵo.
Ili estas uzataj aŭ en la farmacia industrio (moruhepatoleo) aŭ en la kemia industrio (kiel ŝmiroleo, sapo) aŭ en la maŝinindustrio kiel ŝmirmaterialoj.

Volatila oleo 
Volatila oleo estas likva vaporiĝema oleo, kiu troviĝas en diversaj plantoj (ekz. citrona oleo).

Minerala oleo 
Minerala oleo troviĝas kiel nafto en la terkrusto. Ĝi estas likva miksaĵo de diversaj karbonhidrogenoj (ĉefe alkanoj). Ili estas gravaj energidonantaj materialoj por la homo (brulmaterialoj), iliaj derivaĵoj kiel benzino, keroseno (kiuj ne apartenas al la oleoj) estas gravaj fueloj por la veturiloj.

Sinteza oleo baziĝas sur naftorafinaĵoj, ili havas specialan molekulan strukturonm kiu diferenciĝas de tiu de nafto. Ĝi produktiĝas el sinteze produktitaj karbonhidratoj kaj salkombinaĵoj.

Manĝebla oleo 
Maizoleo kaj Oliv-oleo

Biologio 
 Oleo (genro)
 Oleobirdo

Aplikadoj 
 ŝmirmaterialo, ŝmiroleo, motoroleo
 brulmaterialo, fuelo, dizeloleo
 Oleofarbo
 Oleo por la malsanuloj

Vidu ankaŭ 
 Argania oleo
 Graso
 Lipido
 Margarino

Proverbo 
Ekzistas proverbo pri oleo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

Referencoj 

 
Materialoj
Kemiaj kombinaĵoj
Brulaĵoj
Biobrulaĵoj
Manĝaĵoj
Kemio
Imperiestroj de la Francoj

La titolo "Imperiestro de la Francoj" estis kreita de Napoléon Bonaparte en 1804. Ĝin portis du Imperiestroj : 
 Napoléon Bonaparte reginte kiel Napoleono la 1-a de 1804 ĝis 1815
 Napoleono la 3-a reginte de 1852  ĝis 1870
 
Napoleono la 2-a estas titolo donita al la filo de Napoléon Bonaparte neniam reginta kaj mortinte en junaĝo.
Karlo la 10-a (Francio)

Karlo la 10-a (, naskiĝis en la palaco Versailles la 9-an de oktobro 1757, mortis la 6-an de novembro 1836) de la burbona dinastio, estis franca reĝo ekde 1824 ĝis 1830.

Li estis nepo de Ludoviko la 15-a, kaj frato de Ludoviko la 16-a kaj Ludoviko la 18-a. li estis kronita laŭ la tradicia rito en la katedralo de Reims kaj regis ĝis la Franca revolucio de 1830.

Vivo 
La grafo de Artois edukitis ĉe la kortego frivola de la avo Ludoviko la 15-a kio ja senteblis en la karaktero ne tro firma de Karlo. En julio 1789 li donis la signon je elmigro de la nobeloj kaj migradis multloke por havigi malamikojn al revolucia Franclando. Ĉe imperiestro Leopoldo la 2a estanta en Mantuo li reklamadis por atako kontraŭ Franclando. Li partoprenis la Kongreson de Pillnitz kaj estis en la taĉmenton de la emigrintoj okaze de la invado en 1792. Post la ekzekuto de Ludoviko la 16-a Karolo nomumitis generalleŭtenanto de la reĝolando kaj provis albordiĝi en 1795 helpe de angla eskadro sur la insulo Yeu. Poste li vivis en Londono kun pensio de 15.000 pundoj respektive en Hartwell House apud Aylesbury ĉe la frato. Kiam la aliancanoj marŝis kontraŭ Parizon en 1814, Karlo aperis en Franclando multloke por proklami la neceson de liberiĝo. En Parizo li transprenis la registraran estron en la nomo de Ludoviko la 18-a en la rango de generalleŭtenanto. Li proklamis la liberecon de la gazetaro, la malakcepto de la leĝaro Droits réunis (12.4.1814). Krome li agnoskis la fundamentajn partojn de la konstitucio kaj faris militĉesigon kun la aliancanoj. Post la reveno de Napoleono Bonaparte (1815) Karlo fuĝis kun la reĝa familio al Gento.

Restauracio la 2-a 
Post la dua restaŭracio Karlo kaj siaj samideanoj (»Pavillon Marsan«) montris diboĉan reakcian volupton intrigante kontraŭ la frato Ludoviko la 18-a, kontraŭ la Ĉarto de 1814 kaj la parlamentaj ĉambroj. Post la tronsukcedo en la 16.9.1824 kaj mezepokoza kronsurkapmetado li komencis politikon modestan. Sed baldaŭ li reprenis reakcian direkton nomumante Villèle ministro kaj Polignac registarestro (anstataŭ la ekvilibrema Martignac). Per sukcesoj en ekstera politiko Karlo intencis trankviligi la francojn: en 1830 li startigis la kampanjon en Alĝeron. Sed tio ne sufiĉis kaj 221 liberalaj deputitoj de la parlamento pli kaj pli sentis vere reprezenti la popolon. Por subpremi la opozicion Karlo dekretis la fifamajn Ordonojn juliajn. Ili eksplodigis la Revolucion de 1830. En la 2.8.1830 Karlo demisiis por la nepo Henriko de Bordeaux. Poste li vivis en Edinburg, Prago, Kirchberg am Walde (Distrikto Gmünd) kaj Gorico. Karlo edzinigis en 1883 Marie-Thérèse de Savoie kiu naskis la dukojn de Angoulême kaj de Berri.

Fonto 
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 10. Leipzig 1907, p. 636-637, kio legeblas tie ĉi interrete.

Francaj reĝoj
Burbonoj
Franciscus Maurolycus

Franciscus MAUROLYCUS, italie Francesco Maurolico, grekio Φραγκίσκος Μαυρολύκος (n.  en Messina, m. 21-an/ ĉe Messina) estis matematisto, astronomo kaj eminenta universalscienculo. Li eltrovis, ke kaŭzoj de miopo kaj presbitio estas en la formkonsisto de la okulo.

Lia nomo donitas al luna cirko far jesuista astronomo Giovan Battista Riccioli en lia luna mapo de 1651.

Maurolycus
Maurolycus
Maurolycus
Lombardoj

La lombardoj aŭ langobardoj - latine langobardi - estis antikva ĝermana popolo. En la 1-a jarcento p.K. la lombardoj loĝis apud la rivero Elbo. Post longa migrado ili troviĝis en Panonio kaj Noriko, kie imperiestro Justiniano la 1-a permesis al ili setli en 548.

En 568, sub la regado de Alboino, ili eniris nordan Italujon, kie ili fondis reĝlandon kun ĉefurbo Pavio.

Ili poste penetris en centran kaj sudan Italujon, escepte de Pentapolo, la Papaj Ŝtatoj kaj la sudaj marbordoj, kiuj restis bizancaj.

Post la morto de Alboino (ĉ. 570) kaj la mallonga regno de Klefo la ŝtato disiĝis laŭ 36 duklandoj. La duklandoj Spoleto kaj Benevento en suda Italujo sendependiĝis. En 584 la lombardaj nobeloj elektis Aŭtaron, filon de Klefo, reĝo.

Reĝo Liutprando (712-744) fortikigis la reĝlandon per leĝoj kaj rekonkeris Spoleto-n kaj Benevento-n.

Papo Stefano la 2-a alvokis la frankan reĝon Pipinon la Malaltan por helpo. La frankoj venkis la lombardojn. Karolo la Granda estis denove helpa al la papo, invadis Lombardujon kaj estis kronata reĝo de la lombardoj en Pavio en 774.

La lombardoj lasis sian nomon al la okcidenta parto de norda Italio kaj al la nuntempa italia regiono Lombardio.

Referencoj 

 
Historio de Eŭropo
Antikvaj etnoj
Historio de Lingvaj Festivaloj

Historio de Lingvaj Festivaloj

La unua Lingva Festivalo estis organizita de usona esperantisto Dennis Keefe en la urbo Tours en Francio, la 11-an de marto 1995. Dum tiu festivalo estis instruataj 32 lingvoj, en 96 kursetoj.  En tiuj kursoj estis 789 ĉestantoj.

La dua Lingva Festivalo okazis en Tours, Francio en marto 1996, kun 65 lingvoj, 196 kursetoj, kaj proksimume 2300 kursĉeestantoj.

La Festivalo komencis disvastiĝi poste en Rusio kaj en Finnlando, kun Lingvaj Festivaloj organizitaj de Aleksandr Blinov en Ĉeboksaro (Rusio) kaj Matti Lathinen en Finnlando.

Pli detala informo pri Lingvaj Festivaloj nuntempaj kaj historiaj troviĝas ĉe www.linguafest.info 

Jen kelkaj detaloj pri rusiaj kaj aliaj Lingvaj Festivaloj.

En jenaj urboj iam okazis lingva festivalo (alklaku por ekscii pri historio de la loka festivalo pli):
Berdjansk (Ukrainio)
Ĉeboksaro (Rusio)
Iĵevsk (Rusio)
Ivanovo (Rusio)
Kaluga (Rusio)
Kievo (Ukrainio)
Kopenhago (Danio)
Loveno/Leuven (Belgio)
Minsko (Belarusio)
Moskvo (Rusio)
Odeso (Ukrainio)
Sankt-Peterburgo (Rusio)
Sidnejo (Rusio)
Tiĥvin (Rusio)
Tuluzo (Francio)
Ufa (Rusio)
Uljanovsk (Rusio)
Velikij Novgorod (Rusio)
Vladikavkaz (Rusio)
Volgogrado (Rusio)

Lingva festivalo
Giovan Battista Riccioli

Giovan Battista RICCIOLI, (nask. la 17-an de aprilo 1598 en Ferrara, Italio; mortis la 25-an de junio 1671 en Bologna, Italio) , estis itala jezuito kaj astronomo. En 1651 li verkis unu el la unuaj mapoj de la Luno, kaj la unua, kiu donas nomojn al la Lunaj cirkoj.

Verkoj (elekto)

Astronomio 
 Geographicae crucis fabrica et usus ad repraesentandam ... omnem dierum noctiumque ortuum solis et occasum, Bologna 1643;
 Almagestum novum astronomiam veterem novamque complectens observationibus aliorum et propriis novisque theorematibus, problematibus ac tabulis promotam, Bd. I-III, Bologna 1651;
 Geographiae et hydrographiae reformatae libri duodecim, Bologna 1661 (2. Auflage, Venedig 1672);
 Astronomia reformata, Bd. I-II, Bologna 1665;
 Vindiciae calendarii Gregoriani adversus Franciscum Leveram, Bologna 1666;
 Apologia R.P.Io. Bapt. Riccioli Societatis Iesu pro argumento physicomathematico contra systema Copernicanum, Venedig 1669;
 Chronologiae reformatae et ad certas conclusiones redactae tomus primus, Bd. I-III, Bologna 1669;
 Tabula latitudinum et longitudinum, Wien 1689.

Teologio 
 Evangelium unicum Domini nostri Jesu Christi ex verbis ipsis quatuor Evangelistarum conflatum ..., Bologna 1667;
 Immunitas ab errore tam speculativo quam practico definitionum S. Sedis Apostolicae in canonizatione Sanctorum ..., Bologna 1668;
 De distinctionibus entium in Deo et in creaturis tractatus philosophicus ac theologicus, Bologna 1669.

Eksteraj ligiloj 

 Biografio en katolika enciklopedio (en)
 Biografio en Projekto Galilei (en)
 Biografio (fr)
 Biografio (en) kaj mapo 

Riccioli, Giovan
Riccioli, Giovan
Riccioli, Giovan
Riccioli, Giovan
Alaŭdo

Kampalaŭdo - ankaŭ simple nomata alaŭdo
 Alaŭdedoj - familio de birdo
 Alaŭda - scienca nomo pri iu genro de la ĉi-supra familio
 702 Alaŭdo - asteroido 
 La Alaŭdo (teatraĵo)
 La Alaŭdo (libro) - Libro de kantoj en Esperanto
 Alaŭdeto - Franc-kanada kanto
 Aleksandro Galkin