Esztergom

Esztergom [estergom]  (germane: Gran, ) estas urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Komárom-Esztergom, en distrikto de Esztergom, kies centro estas. La urbo estis departementejo de Esztergom (reĝa departemento) kaj estas sidloko de primaso (ankaŭ sidejo de ĉefdiocezo) de Hungario.

Situo 
La urbo situas sur montetoj, laŭ dekstra bordo de Danubo havanta ponton, fine de ĉefvojo kaj fervojo Budapeŝto-Esztergom. Kontraŭe troviĝas iama distriktejo Párkány la nuna Štúrovo.

Urbopartoj estas Búbánatvölgy, Szamárhegy kaj Kerektó.

Historio 
La urbo estas pitoreska kaj belsitua loko kiu dum ĉiuj tempoj estis loĝata. La Frankoj nomis ĝin Oster-ringun (orienta fortikaĵo), kaj tio tordiĝis tra la mezepoka Strigonium al la nuna nomo. Sur apenaŭ alta plataĵo (157 m) en la malkovrita Fortikaĵo rezidis la unua reĝo, Stefano la 1-a (Hungario), kaj Esztergom restis ĉefurbo de la lando ĝis la tatara invado. La iama Reĝa Palaco en la Fortikaĵo prezentas erojn el la frua mezepoko: gotika halo, loĝĉambro el la 12-a jarcento, kaj malnovaj arkitekturaĵoj indas je vizito. La kapelo parte restis sendifekta, kun eminentaj historiaĵoj (kapitelo kun homa kapo).

Sur tiu de bastionmuroj ĉirkaŭata plataĵo staras la monumenta Baziliko, sur fundamentoj de jarmilon pli frue konstruita antaŭulo. Ĝi estas la plej granda preĝejo en la lando (118×40 m), inaŭgurita en la nuna formo en 1856 – per la "Meso de Esztergom" de Francisko Liszt.

Estas aparte rimarkindaj: la "Bakócz-kapelo", konstruita en la 16-a jarcento el ruĝmarmoro, vere admirinda renesanca kreaĵo; la grandega altarbildo (13×6,4 m), kun eksterordinaraj dimensioj, laŭ Ticiano de Michelangelo Grigoletti. El marmoro blanka de Carrara fariĝis kovraĵoj kaj statuoj, inter ili ankaŭ de Canova. En la Trezorejo de la Baziliko videblas tre riĉaj ekleziaj juveloj kaj aliaj atributoj, jarmilo kolektitaj, sekve troviĝas tie arthistorie elstaraj majstraĵoj, kaj historie gravaj, koncerne la kronadajn ceremoniojn de la reĝoj.

En la Primas-Palaco, kiu ekstere-interne portas renesancan karakteron, rezidas la ĉefepiskopo de la romkatolika eklezio. Ĝia Muzeo Kristana enhavas grandan kolekton de grandaj italaj pentristoj kaj de mezepokaj hungaraj pentraĵoj. Altvaloraj estas la majstra ĉerkveturilo Dia (uzita dum liturgio), kaj la malnovaj kodeksoj kun pra-presaĵoj.

Urbodomo rokoko-stila, kaj aliaj belaj, admirindaj domoj ĉe ĉarmaj stratoj kaj placoj, apud multaj interesaj vidindaĵoj vekas la atenton de la promenantoj, vizitantoj de Esztergom.

Aliflanke de Danubo situas la (nun slovakia) urbo Štúrovo (hungare Párkány), nun unu el la ĝemelaj urboj de Esztergom. La du urbojn ligas ponto, detruita en la dua mondmilito kaj rekonstruita nur en 2001.

En la urbo produktas aŭtomobilojn la firmao Suzuki.

Edukado 
 Teologia Altlernejo (Esztergom)

Partneraj urboj 
  Espoo (Finnlando) ekde 1974
  Štúrovo (Slovakio) ekde 1991
  Bamberg (Germanio) ekde 1992
  Cambrai (Francio) ekde 1992
  Ehingen (Germanio) ekde 1992
  Maintal (Germanio) ekde 1993
  Gniezno (Pollando) ekde 1994
  Mariazell (Aŭstrio) ekde 2002
  Canterbury (Anglio) ekde 2004

Vidindaĵoj 

 Fortikaĵo de Esztergom
 Urbodomo de Esztergom

Sakralaj vidindaĵoj 

 Primasa Baziliko de Sankta Adalberto kaj Dipatrino
 Primasa Palaco (Esztergom)
 Preĝejo de Sankta Anna (Esztergom)
 Franciskana preĝejo de Sankta Anna (Esztergom)
 Preĝejo de Sankta Georgo (Esztergom)
 Preĝejo de Ignaco Lojola (Esztergom)
 Preĝejo de Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Esztergom)
 Preĝejo de Stefano la 1-a (Hungario) (Esztergom)
 Kapelo de Sankta Rozalia (Esztergom)
 Kirko Sankta Mikaelo (Esztergom)
 Preĝejo Prezento de Sankta Maria (Esztergom)
 Kapelo de Bona Pastoro (Esztergom)
 Malnova kapelo de Bona Pastoro (Esztergom)
 Golgota kapelo (Esztergom)
 Kapelo de Dolora Virgulino (Esztergom)
 Kapelo de Stefano la 1-a (Hungario) (Esztergom)
 Kapelo de Johano Baptisto (Esztergom)
 Sinagogo (Esztergom)

Famuloj 
 en Esztergom naskiĝis kaj mortis:
 advokato József Gróh
 pastro-instruisto Antal Pór
 pentristo Ágost Bajor
 en Esztergom naskiĝis:

 Sankta Piroska
 Jolanda de Hungario
 agronomo Imre Deininger
 akademiano Gyula Forster
 aktoroj Ilona Mattyasovszky kaj Soma Szarvasi
 altlerneja instruisto Endre Kaposi
 episkopo Károly Rimely
 instruisto Norbert Duka-Zólyomi
 juristoj István Ereky kaj Imre Krajner
 János Szabó (kanoniko)
 kanoniko Ferenc Osvald
 kemiistoj Gyula Gróh kaj István Schenek
 pentristo Imre Magyarász
 politikisto Károly Ereky
 reĝisoro Ágoston Kollányi
 Imre Szabó (trejnisto)
 Béla Révész (verkisto)
 violonisto Nándor Zsolt
 en Szentgyörgymező (nun parto de Esztergom) naskiĝis:
 juristo Zoltán Pázmány
 en Esztergom mortis:

 aktoro Paula Környey
 arkitekto János Packh
 ĉefepiskopo János Vitéz
 episkopoj Ágoston Forgách, Károly Hornig, István Majer, Pál Palásthy, József Szabó kaj Gyula Walter
 juristo Károly György Rumy
 Ferenc Komlóssy (kanoniko)
 preposto Lajos Crescens Dedek
 primasoj Dénes Szécsi, József Kopácsy, László Lékai, Jusztinián Serédi, János Simor, János Csernoch kaj János Scitovszky
 reĝo Stefano la 1-a (Hungario)
 poeto Bálint Balassi
 Károly Somogyi (teologo)
 titularaj episkopoj Mihály Bogisich kaj József Pellet

Vidu ankaŭ 
 liston de urboj en Hungario.

Eksteraj ligiloj 

  (blogaĵo pri ekskursa vizito en 2016)

 
Urboj de Hungario
Urboj ĉe Danubo
Vinvilaĝoj