Hoogwaardig openbaar vervoer

Hoogwaardig openbaar vervoer, afgekort HOV, is een in Nederland gebruikelijke term voor stads- en streekvervoer dat voldoet aan hoge eisen op het gebied van de doorstroming (hoge gemiddelde rijsnelheid). Andere kenmerken zijn comfortvoorziening en reisinformatie bij zowel de haltes als in het voertuig. Bij HOV wordt ook de uitstraling erg belangrijk gevonden omdat men het totale vervoersconcept als een 'product' aan de reiziger wil kunnen 'verkopen'.

Hoogwaardig openbaar vervoer kan zowel vervoer over rails als over de weg zijn. Omdat HOV per spoor vaak met de benaming lightrail wordt aangeduid, krijgt HOV steeds meer de betekenis van hoogwaardig busvervoer.

Soorten 
Verschillende soorten HOV zijn:
 Metro, iedere metro is feitelijk een voorbeeld van HOV.
 Lightrail of sneltram.
 Geleide bus (fysiek dan wel elektronisch).
 Stadstrams of bussen met een lage vloer die veel gebruikmaken van vrije banen met verkeerslichtbeïnvloeding voor een snelle doorstroming. Voor een gelijkvloerse instap zijn de haltes verhoogd. De streefexploitatiesnelheid is minimaal 30 km/h binnen bebouwde kom. In Almere geldt voor de busbanen een streefwaarde exploitatiesnelheid van minimaal 25 km/h.
 Snelbus (snelBuzz, Brabantliner, Qliner, etc.), grotendeels over autosnelwegen. Streefexploitatiesnelheid minimaal 60 km/h buiten bebouwde kom; minimaal 30 km/h binnen de bebouwde kom (criteria voor o.a. Qliner).

Voorbeelden

Nederland 
Huidige voorbeelden van HOV in Nederland zijn:
 Twents: HOV met lage vloer bussen van Syntus Twente, grotendeels over vrije busbanen in Enschede, Hengelo en Almelo. Met de ondergrond van de busbanen is rekening gehouden met eventuele ombouw naar trambanen in de toekomst.
 HOV1 Eindhoven (onderdeel van Bravodirect)
Buslijn 400: Eindhoven, Centraal Station - Eindhoven, Airport via WoensXL (Airport Shuttle)
Buslijn 401: Eindhoven, Centraal Station - Eindhoven, Airport via Philips Stadion, Strijp-S, Meerhoven
Buslijn 402: Eindhoven, Centraal Station - Veldhoven, Zonderwijk via Philips Stadion, Strijp-S, Meerhoven, Veldhoven City Centrum
Buslijn 403: Eindhoven, Centraal Station - Oerle Zuid via Philips Stadion, Strijp-S, Meerhoven (Waterrijk), Veldhoven Heikant
Buslijn 404: Eindhoven, Centraal Station - Nuenen Centrum via WoensXL, Summa College Sterrenlaan, Eckart, Nuenen West
Buslijn 405: Eindhoven, Centraal Station - Eindhoven, Achtse Barrier via WoensXL, Sportpark Eindhoven Noord
Buslijn 406: Eindhoven, Centraal Station - Son en Breugel, Ekkersrijt via WoensXL, Sportpark Eindhoven Noord
Buslijn 407: Eindhoven, Centraal Station - Eindhoven, High Tech Campus via Vestdijk, Stratum, Genneper Parken
Buslijn 408: Eindhoven, Centraal Station - Eindhoven, High Tech Campus via Vestdijk, Stratum, Aalst
 TramPlus: snelle tramlijnen van de RET in de regio Rotterdam. De tramlijnen 2, 20, 21, 23, 24 en 25 vormen dit netwerk.
 R-net: een netwerk van bussen, trams, metro's en treinen in en om de Randstad die voor frequente en snelle verbindingen zorgt.
 ComfortRRReis: HOV-lijnen in de provincies Gelderland en Overijssel van EBS en Hermes.
 Buslijn 301: Nunspeet, Station - Dedemsvaart, De Magnolia via Doornspijk, Elburg, Oldebroek, Wezep, Hattemerbroek, Zwolle, Ruitenveen, Nieuwleusen, Balkbrug
Buslijn 302: Apeldoorn, Station - Arnhem, Centraal Station via Beekbergen
Buslijn 303: Ede, Station Ede-Wageningen - Wageningen, Busstation via Ziekenhuis Gelderse Vallei, Bennekom, Wageningen Campus
Buslijn 304: Apeldoorn, Station - Zwolle, Station via Wenum-Wiesel, Vaassen, Emst, Epe, Heerde, Wapenveld, Hattem
 RandstadRail: lightrail-verbindingen van HTM en RET tussen Den Haag en Zoetermeer/Rotterdam.
RandstadRail 3: Den Haag, Loosduinen - Zoetermeer, Centrum-West via Centrum, Den Haag Centraal, Laan van NOI, Voorburg, Leidschendam, Leidschenveen, Centrum-West, Seghwaert, De Leyens, Driemanspolder
RandstadRail 4: Den Haag, De Uithof - Lansingerland-Zoetermeer via Centrum, Den Haag Centraal, Laan van NOI, Voorburg, Leidschendam, Leidschenveen, Centrum-West, Seghwaert, Oosterheem
RandstadRail 34: Den Haag, De Savornin Lohmanplein - Lansingerland-Zoetermeer via Centrum, Den Haag Centraal, Laan van NOI, Voorburg, Leidschendam, Leidschenveen, Centrum-West, Seghwaert, Oosterheem
Metrolijn E: Den Haag, Den Haag Centraal - Rotterdam, Slinge via Laan van NOI, Voorburg, Leidschendam, Leidschenveen, Nootdorp, Pijnacker, Berkel en Rodenrijs, Rotterdam Centraal, Beurs, Zuidplein (ook onderdeel van R-net)
ZoRo-bus 170: Rodenrijs, Metrostation - Zoetermeer, Centrum-West via Berkel en Rodenrijs, ZoRo-busbaan, Station Lansingerland-Zoetermeer, Lansinghage, Station Zoetermeer Oost, Station Zoetermeer (ook onderdeel van R-net)
ZoRo-bus 173: Rodenrijs, Metrostation - Zoetermeer, Station Lansingerland-Zoetermeer via Berkel en Rodenrijs, ZoRo-busbaan (ook onderdeel van R-net)
 Limburgliner: HOV-lijnen in de provincie Limburg van Arriva.
 Buslijn 350: Maastricht, Station - Aachen, Bushof via Cadier en Keer, Margraten, Gulpen, Wahlwiller, Nijswiller, Lemiers, Vaals
 Buslijn 370: Venlo, Station - Weert, Station via Blerick, Maasbree, Helden, Panningen, Beringe, Meijel, Ospeldijk, Ospel, Nederweert
 Buslijn 371: Weert, Station - Meijel, Busstation via Kelpen-Oler, Baexem, Heythuysen, Roggel, Heibloem
 Buslijn 372: Roermond, Station - Venlo, Station via Baexem, Heythuysen, Roggel, Egchel, Panningen, Helden, Maasbree, Blerick
 Buslijn 377: Roermond, Station - Venlo, Station via Horn, Haelen, Nunhem, Neer, Kessel-Eik, Kessel, Baarlo, Hout-Blerick
 Trolley 2000: een OV-netwerk in en om Arnhem waar zes snelle trolleybuslijnen, deels over vrije busbanen, de basis vormen. Nu beter bekend als de Arnhemse trolleybus (brengtrolley).
Trolleylijn 1: Arnhem, De Laar West  - Velp, Beekhuizenseweg via Elderveld, Nelson Mandelabrug, Centraal Station, Centrum, Station Velperpoort, Plattenburg
Trolleylijn 2: Arnhem, Centraal Station - De Laar West via Velperplein, John Frostbrug, Malburgen-Oost, Kronenburg, Rijnstate Polikliniek-Zuid, De Laar Oost
Trolleylijn 3: Arnhem, Het Duifje - Burgers' Zoo/Openluchtmuseum via Immerloo, Malburgen Oost, John Frostbrug, Centrum, Centraal Station, Ziekenhuis Rijnstate, Alteveer en Cranevelt
Trolleylijn 5: Arnhem, Schuytgraaf - Presikhaaf via Station Zuid, Elderveld, Nelson Mandelabrug, Centraal Station, Centrum, 't Broek, Winkelcentrum Presikhaaf
Trolleylijn 6: Arnhem, Centraal Station - Elsweide/HAN via Centrum, 't Broek, Winkelcentrum Presikhaaf
Trolleylijn 7: Arnhem, Geitenkamp - Rijkerswoerd via Monnikenhuizen, Angerenstein, Station Velperpoort, Centrum, Centraal Station, Nelson Mandelabrug, GelreDome, Kronenburg
 allGo: stadsbusnetwerk in Almere van Keolis Nederland dat een verbetering naar HOV-niveau vormt van het bestaande net van vrije busbanen. De acht metrobussen vormen de basis.
Havenmetro M1: Almere, Station Centrum - Almere Haven via Stedenwijk, Busstation ’t Oor
Buitenmetro M2: Almere, Station Centrum - Stripheldenbuurt via Staatsliedenwijk, Waterwijk, Bouwmeesterbuurt, Molenbuurt, Station Buiten, Seizoenenbuurt, Oostvaardersbuurt, Station Oostvaarders, Sieradenbuurt
Muziekmetro M3: Almere, Station Centrum - Muziekwijk, Componistenpad via Staatsliedenwijk, Kruidenwijk, Muziekwijk, Station Muziekwijk
Poortmetro M4: Almere, Station Centrum - Almere Poort, Station Poort via Stedenwijk, Componistenpad, Station Muziekwijk, Literatuurwijk, Hogekant, Homeruskwartier, Columbuskwartier, Europakwartier
Dansmetro M5: Almere, Station Centrum - Station Parkwijk via Flevoziekenhuis, Filmwijk, Danswijk, Parkwijk, Station Parkwijk, Verzetswijk, Tussen de Vaarten
Noorderplassenmetro M6: Almere, Station Centrum - Noorderplassen via Staatsliedenwijk, Kruidenwijk
Parkmetro M7: Almere, Station Centrum - Almere Buiten, Station Oostvaarders via Flevoziekenhuis, Filmwijk, Parkwijk, Station Parkwijk, Tussen de Vaarten, Landgoederenbuurt, Faunabuurt, Bloemenbuurt, Station Buiten, Regenboogbuurt, Eilandenbuurt
Nobelhorstmetro M8: Almere, Station Centrum - Nobelhorst via Flevoziekenhuis, Filmwijk, Parkwijk, Station Parkwijk, Tussen de Vaarten, Sallandsekant
Brengdirect: HOV-lijnen rondom Arnhem en Nijmegen van Breng.
Trein RS32: Arnhem Centraal - Doetinchem via Westervoort, Duiven, Zevenaar, Didam, Wehl
Buslijn 300: Arnhem, Centraal Station - Nijmegen Heijendaal via Huissen, Bemmel, Ressen, Station Nijmegen (RijnWaalsprinter)
Buslijn 331: Velp Zuid - Nijmegen Weezenhof/Aldenhof via Arnhem, Oosterhout, Lent, Station Nijmegen, Nijmegen Dukenburg
Buslijn 352: Arnhem, Centraal Station - Wageningen, Busstation via Oosterbeek, Doorwerth, Heelsum, Renkum
 U-link: zes frequente en snelle buslijnen van U-OV in en om Utrecht.
Groene buslijn 28: Vleuten, Station - Utrecht, P+R Science Park via Vleuterweide, Veldhuizen, Parkwijk, Leidsche Rijn, Utrecht Centraal, Binnenstad, Rijnsweerd
Paarse buslijn 34: Utrecht, P+R Westraven - Amersfoort, Centraal Station via Hoograven, Rijnsweerd, Utrecht Science Park, Zeist, Soesterberg
Turquoise buslijn 41: Utrecht, Centraal Station - Wijk bij Duurstede, Busstation via Station Vaartsche Rijn, Diakonessenhuis, Stadion Galgenwaard, Bunnik, Odijk, Werkhoven, Cothen
Rode buslijn 50: Utrecht, Centraal Station - De Klomp, Station Veenendaal-De Klomp/Wageningen, Busstation via De Bilt, Zeist, Driebergen, Doorn, Leersum, Amerongen, Elst, Rhenen/Veenendaal (i.s.m. Syntus Utrecht)
Roze buslijn 73: Maarssen, Station - Zeist, Busstation via Maarssenbroek, Lage Weide, Leidsche Rijn, Utrecht Centraal, Binnenstad, De Bilt
Blauwe buslijn 77: Nieuwegein, City - Bilthoven, Station via Galecop, P+R Westraven, Utrecht Centraal, Binnenstad, De Bilt
Q-link: acht frequente en snelle buslijnen van Qbuzz in en om Groningen.
 Groene buslijn 1: Groningen, Hoofdstation - Groningen, P+R Reitdiep via Zuiderdiep, UMCG, Station Noord, Paddepoel, Zernike Campus
Groene buslijn 2: Zuidhorn, Station - Groningen, Station Europapark via Aduard, P+R Reitdiep, Zernike Campus, Paddepoel, Station Noord, UMCG, P+R Euroborg/P3
 Blauwe buslijn 3: Groningen, Ruischerbrug - Leek, Oostindië/Tolbert, Bousemalaan via Lewenborg, P+R Kardinge, Oosterhamriktracé, UMCG, Zuiderdiep, Hoofdstation, P+R Hoogkerk
 Blauwe buslijn 4: Groningen, Beijum - Roden, Kastelenlaan via P+R Kardinge, Oosterhamriktracé, UMCG, Zuiderdiep, Hoofdstation, P+R Hoogkerk, Peize
 Paarse buslijn 5: Scharmer, Goldbergweg/Groningen, Ter Sluis - Annen, Zuid via (Harkstede, Engelbert, Middelbert,) P+R Meerstad, IKEA, UMCG, Zuiderdiep, Hoofdstation, P+R Haren/A28, Zuidlaren
 Paarse buslijn 6: Delfzijl, Station - Haren, P+R Haren/A28 via Appingedam, Ten Post, Ten Boer, Garmerwolde, Ruischerbrug, UMCG, Zuiderdiep, Hoofdstation
 Groene buslijn 11: Groningen, Hoofdstation - Groningen, P+R Reitdiep via Zuiderdiep, UMCG, Station Noord, Paddepoel
 Oranje buslijn 15: Groningen, Hoofdstation - Groningen, Zernike Campus via Westelijke Ringweg, Paddepoel
 Bravodirect (streeklijnen): HOV-streeklijnen in Noord-Brabant van Arriva en Hermes, opvolger van Volans. Tussen Breda en Etten-Leur heeft de lijn beschikking over busbanen.
Buslijn 300: 's-Hertogenbosch, Centraal Station - Tilburg, Centraal Station via Waalwijk, Sprang-Capelle, Kaatsheuvel
Buslijn 301: 's-Hertogenbosch, Centraal Station - Tilburg, Centraal Station via Vlijmen, Drunen, Waalwijk, Sprang-Capelle, Kaatsheuvel, Loon op Zand
Buslijn 305: Oss, Station - Eindhoven, Centraal Station via Heesch, Nistelrode, Uden, Veghel
Buslijn 306: 's-Hertogenbosch, Centraal Station - Uden, Busstation via Sint-Michielsgestel, Schijndel, Wijbosch, Eerde, Veghel
Buslijn 310: Bergen op Zoom, Station - Rotterdam, Zuidplein via Halsteren, Steenbergen, Dinteloord en Numansdorp
Buslijn 311: Breda, Centraal Station - Oud Gastel, Busstation via Liesbos, Etten-Leur, Hoeven, Oudenbosch
Buslijn 312: Breda, Centraal Station - Roosendaal, Station via Liesbos, Etten-Leur, St. Willebrord, Rucphen
Buslijn 316: Breda, Centraal Station - Etten-Leur, Centrum via Liesbos, Etten-Leur
Buslijn 317: Eindhoven, Centraal Station - Dommelen, Damianusdreef via Aalst, Valkenswaard
Buslijn 318: Eindhoven, Centraal Station - Luyksgestel, Boscheind via Aalst, Valkenswaard, Dommelen, Westerhoven, Bergeijk
Buslijn 319: Eindhoven, Centraal Station - Reusel, Busstation via Veldhoven, Steensel, Eersel, Duizel, Hapert, Bladel
Buslijn 320: Eindhoven, Centraal Station - Helmond, Station via Geldrop, Mierlo, Lierop, Someren, Asten
Buslijn 321: Eindhoven, Centraal Station - Gemert, Slenk via Nuenen, Gerwen, Lieshout, Beek en Donk
Buslijn 322: Eindhoven, Centraal Station - Uden, Busstation via Nuenen, Gerwen, Lieshout, Beek en Donk, Gemert, Boekel, Molenwijk, Volkel
Buslijn 324: Eindhoven, Centraal Station - Geldrop, Coevering
Buslijn 325: Breda, Bijster - Oosterhout, Het Goorke via Teteringen
Buslijn 326: Breda, Bijster - Geertruidenberg, Statenlaan via Teteringen, Oosterhout, Raamsdonksveer
Buslijn 327: Breda, Bijster - Tilburg, Centraal Station via Teteringen, Oosterhout, Oosteind, Dongen
Buslijn 328: Tilburg, Centraal Station - Oosterhout, Het Goorke via Dongen, Oosteind
 Enkele tramlijnen van het GVB in Amsterdam:
Amsteltram (lijn 25): tramlijn tussen station Amsterdam Zuid en Amstelveen Westwijk (met in 2024 doortrekking tot Uithoorn)
IJtram (lijn 26): tramlijn tussen station Amsterdam Centraal en IJburg
 Het Utrechts HOV-netwerk, bestaande uit:
 Sneltram Utrecht - Nieuwegein/IJsselstein: sneltrams van Universiteitscampus de Uithof (Utrecht Science Park) naar Nieuwegein-Zuid (lijn 20) of IJsselstein-Zuid (lijn 21) via Utrecht Centraal
 Uithoflijn (lijn 22): sneltram van Utrecht Centraal naar Universiteitscampus de Uithof (Utrecht Science Park)
 Binnenstadsas: vrije busbaan tussen Utrecht Centraal en Universiteitscampus de Uithof (Utrecht Science Park)
 Noordradiaal: vrije busbaan tussen Utrecht Centraal, Leidsche Rijn en station Vleuten
 Zuidradiaal: vrije busbaan tussen Utrecht Centraal, Papendorp en station Vleuten

Voormalige voorbeelden c.q. voorlopers van HOV in Nederland zijn:
 Interliner: een in 1994 geïntroduceerd concept voor interregionale buslijnen met luxueuze bussen (de "groene streep"). Het was niet zozeer een concurrent van de trein als wel een aanvulling op de spoorwegen, omdat er verbindingen werden aangeboden die met de trein onmogelijk of onhandig waren (e.g. Apeldoorn - Arnhem, Lelystad - Zwolle voor 2012). Ondanks de populariteit van het concept is de Interliner tussen 2000 en 2015 verdwenen.
 Lelybus: in 2004 geïntroduceerd stadsbusnet in Lelystad dat een verbetering naar HOV-niveau vormde.
 Hanzeliner: een verbinding tussen Lelystad en Zwolle, als opvolger van Interliner lijn 330, en opgeheven toen in 2012 de Hanzelijn in gebruik werd genomen.
Veluwelijn: busverbindingen tussen Apeldoorn en Zwolle. Deze lijnen zijn nu onderdeel geworden van andere HOV-formules.

België
 Luik (stad), België (23 km vrije busbaan)

Andere landen 

 Trans-Val-de-Marne, Frankrijk
 Mettis-Metz, Frankrijk
 Curitiba BRT, Brazilië
 El Metropolitano in Lima, Peru
 BRT Bangkok, Thailand
 TransJakarta, Indonesië
 TransMilenio Bogotá, Colombia
 Metrobús (Mexico-Stad), Mexico