Władysław Wagner

Władysław Wagner (ur. 17 września 1912 w Krzyżowej Woli (obecnie dzielnicy Starachowic), zm. 15 września 1992 w Orlando w stanie Floryda) – polski żeglarz, pierwszy Polak, który opłynął kulę ziemską na jachcie żaglowym, pisarz, publicysta.

Życiorys 
Władysław Wagner urodził się 17.09.1912 w Krzyżowej Woli, obecnie dzielnicy Starachowic. W roku 1927 jego rodzice przeprowadzili się do Gdyni, założył tam pierwszą w mieście drużynę harcerską im. Jana III Sobieskiego i został jej drużynowym. Początkowo uczęszczał do gimnazjum Teofila Zegarskiego w Orłowie. W 1929 roku ukończył kurs żeglarski. W roku 1931 znalazł w pobliżu portu zagrzebany wrak łodzi rybackiej. Od tej pory myślał o wyprawie dookoła świata. Wraz z kolegą Rudolfem Korniowskim przeprowadził remont kadłuba, postawił maszt, założył takielunek i ożaglowanie, a 19 marca 1932 r. jacht Zjawa został zwodowany.

Rejs dookoła świata (1932–1939) 
Rejs dookoła świata rozpoczął się w piątek 8 lipca 1932 roku. Pożegnanie było krótkie, bowiem Wagner i Korniowski zapewnili przyjaciół i bliskich, że chodzi o wakacyjny rejs po Bałtyku.

Obaj żeglarze zamierzali opłynąć Bornholm i dotrzeć do Zelandii, ale ręczna busola, stanowiąca całe ich wyposażenie nawigacyjne, zawiodła i dotarli do wybrzeży Olandii, 200 km na północ od Bornholmu. Zdecydowali się więc trzymać linii brzegowej i tak dotarli wkrótce do Kopenhagi i Göteborga, gdzie naprawiono pęknięty bom, dobudowano bukszpryt i zwiększono powierzchnię żagli.

Następnie, w trudnych jesiennych warunkach pogodowych, kierując się przez Morze Północne, kanał La Manche i wzdłuż brzegów Zatoki Biskajskiej Zjawa zawinęła do Lizbony, a w styczniu 1933 roku do Casablanki. Po pokonaniu Atlantyku 3 czerwca przybił do portu Belém, gdzie zszedł z pokładu Korniowski, a 4 lutego 1934 roku Wagner wodował nową Zjawę II. W grudniu, holowany przez Dar Pomorza pokonał Kanał Panamski.

Po utracie Zjawy II, którą – jak się okazało w Suva w archipelagu Fidżi – stoczyły świdraki, udał się statkiem handlowym do Australii serdecznie witany przez tamtejszą Polonię. W Sydney spędził kilka miesięcy, ale gdy okazało się, że ceny jachtów w Australii są za wysokie, zawrócił do Ekwadoru, gdzie w stoczni w Guayaquil zbudował, według własnego projektu, Zjawę III.

W lipcu 1937 roku wyruszył w dalszą drogę przez Polinezję Francuską, Australię i Dżakartę, gdzie otrzymał patent kapitański wydany przez Polski Związek Żeglarski. We wrześniu 1937 roku, podczas pobytu na Bora-Bora, spotkał się z francuskim żeglarzem-samotnikiem, który okrążył Ziemię – Alainem Gerbaultem.

4 lipca 1939 roku o godzinie 16.20 jacht przeciął trawers portugalskiego przylądka Faro, (który na Zjawie I mijał 4 stycznia 1933 r.) po sześciu i pół roku okrążając Ziemię.

Kalendarium rejsu 
Źródło.
 1932–1933, Zjawa: Gdynia (wypłynięcie: 8 lipiec) – Lizbona (18/19 grudzień, wypł. 1 styczeń 1933) – Dakar (15 marzec, wypł. 21 kwiecień) – Belém (4 czerwiec) – Colón, Panama (3/4 grudzień 1933, Ameryka Centralna)
 1934–1935, Zjawa II: Colón/Cristóbal (wypł. 1 grudzień) – Kanał Panamski (wypł. 4 grudzień) – Suva, Fidżi (11 lipiec 1935)
 1937–1939, Zjawa III: Guayaquil, Ekwador (19 lipiec) – wyspy Polinezji (Tahiti – Bora-Bora) – Sydney (4 listopad, wypłynięcie: 10 lipiec 1938) – Dżakarta – Kanał Sueski – Egipt (wypłynięcie: połowa maja 1939) – Gibraltar (2 lipiec) – Faro, Portugalia (4 lipca 1939, zamknięcie kręgu wokół ziemi) – Southampton, Anglia (21 lipiec)

Uczestnicy wyprawy (na różnych etapach) 
Źródło.
 Rudolf Korniowski (z Polski), do Belém
 Olaf Frydson (z Portugalii), Lizbona–Panama
 Józef Szczypta (Pawlica), Panama–Fidżi
 Władysław Kondratowicz (z Ekwadoru)
 David Walsch, od Sydney
 Sidney Smith
 Bernard Plowright (wszyscy trzej z Australii), od Sydney

Dalsze losy 
Wagner nigdy nie powrócił do Gdyni (za życia). Co prawda chciał wypłynąć z Great Yarmouth, gdzie wcześniej zakończył rejs dookoła świata, jednak w tym czasie w Polsce trwały już działania wojenne i polski konsul odradził dalszą podróż.

W czasie II wojny światowej wstąpił do polskiej marynarki handlowej. Po wojnie ożenił się z Mabel Olpin, przez jakiś czas był rybakiem. W 1948 wraz z żoną wyruszył do Australii, zatrzymując się na  (Brytyjskie Wyspy Dziewicze). Utrzymywał się głównie z rejsów czarterowych. W 1960 przeniósł się do San Juan na Portoryko. W 1972 zamieszkał w Winter Park na Florydzie. Dziesięć lat później dostał udaru mózgu, został prawostronnie sparaliżowany. Zmarł 15 września 1992 w Orlando (Floryda).

Statki, na których pływał:

 1930 – Włóczęga
 1932–1933 – Zjawa (ożaglowanie typu slup, powierzchnia żagli 30 m²; dług. 9,3 m, szer. 2,3 m)
 1934–1935 – Zjawa II (jol, pow. żagli ok. 120 m²; dług. 17 m,  szer. 4,2 m)
 1937–1939 – Zjawa III (jol, pow. żagli ok. 120 m²; dług. 15,6 m,  szer. 3,8 m; po wybuchu wojny została wcielona do brytyjskiej marynarki, zwrócona wiosną 1944)
 II wojna światowa – s/s Zbaraż, s/s Zagłoba, s/s Narocz
 1944–1947 – Zjawa III (przerobiona na kuter rybacki)
 1947–? – Rubikon (kecz, pow. żagli ok. 300 m²; dług. ok. 25 m)

Kontrowersje 
Część źródeł podaje, że Zjawa była uprowadzonym harcerskim jachtem Zorza. W 1988 Komisja Historii Żeglarstwa Polskiego Związku Żeglarskiego uznała to za mało prawdopodobne.

Dokończony rejs Wagnera 
15 września 2012 roku Odyseja Wagnera została symbolicznie dokończona przez harcerzy zorganizowanych przy Centrum Wychowania Morskiego ZHP. 5 września 2012 roku z Great Yarmouth, gdzie 73 lata wcześniej zakończył swój rejs Władysław Wagner, wypłynął s/y Zjawa IV ze swoim kapitanem Piotrem Cichym. Symboliczną zgodę na odbycie rejsu do Gdyni wyraził Konsul Generalny RP.

Wydane książki 
 Podług słońca i gwiazd (1934); By the Sun and Stars (1987)
 Pokusa horyzontu (1937)

Upamiętnienie 
W 1989 uhonorowany odznaką Zasłużony Działacz Żeglarstwa Polskiego.

W 2012 odsłonięto trzy tablice upamiętniające Wagnera i jego rejs: jedną na  (Brytyjskie Wyspy Dziewicze) i dwie w Gdyni (przed budynkiem Centrum Wychowania Morskiego ZHP i na południowym falochronie basenu jachtowego im. Mariusza Zaruskiego).

W 2013 został pośmiertnie uhonorowany Conradem, zaś w 2019 otrzymał Krzyż Komandorski Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej. Oba wyróżnienia odebrała wnuczka brata Wagnera, Olimpia Dębska.

Zobacz też 
 Leonid Teliga
 Henryk Jaskuła

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
 

Polscy pisarze emigracyjni
Polscy żeglarze
Ludzie związani z Gdynią
Laureaci Conradów
Urodzeni w 1912
Zmarli w 1992