Laren (Noord-Holland)

Laren () is een plaats en gemeente in de Nederlandse provincie Noord-Holland. De gemeente telt  inwoners (, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van 12,37 km² (waarvan 0,19 km² water). Binnen de gemeentegrenzen liggen geen andere kernen. Van oorsprong is het een brink- of esdorp. Laren is samen met buurdorp Blaricum een van de rijkste gemeenten van Nederland.

Etymologie
Laren heeft eerder Van Larelcarspell, Laoren en Laaren geheten. Een 'Laar' is een open plek in het bos.

Geschiedenis 
Laren is een van de oudst bebouwde plekken in het Gooi. De allereerste mensen die er woonden waren dragers van de zogenaamde trechterbekercultuur, omstreeks 2500 v. Chr. Later kwamen er mensen van Fries-Saksische oorsprong te wonen. In 1085 stichtte  het kapittel Sint Jan van Utrecht een kapel op de heuvel die thans bekend is als Sint Janskerkhof. Naar de plek van deze kapel en begraafplaats lopen van oudsher Gooise doodwegen uit alle richtingen.

Hoewel aanvankelijk een boerendorp (met de weefindustrie als belangrijk bron van inkomsten), veranderde Laren met zijn dorpsboerderijen, engen en meenten na de komst van de tramlijn in 1892 naar Hilversum en Amsterdam in een kunstenaars- en forensendorp.

In de 19e eeuw werden de Gooise dorpen ontdekt door kunstenaars die er (wat later zou heten) de Larense School vestigden. Enkele bekende kunstschilders die in Laren verbleven waren Anton Mauve (leermeester van Vincent van Gogh), Jan Sluijters en Ferdinand Hart Nibbrig.

In Laren ontwikkelde Piet Mondriaan zijn ideeën over de Nieuwe Beelding en hij schilderde er zijn eerste abstracte werken. Door zijn contact met de kunstenaars Theo van Doesburg en Bart van der Leck ontstond in 1917 het tijdschrift De Stijl. Over Laren als kunstenaarskolonie schreef Lien Heyting in 1994 het standaardwerk De wereld in een dorp: schilders, schrijvers en wereldverbeteraars in Laren en Blaricum, 1880-1920. Uitvoerig gaat ze in op de anarchisten, theosofen en kunstenaars die zich in Laren verzamelden.

Sinds de late jaren 80 is Laren vooral een forensendorp geworden voor de nouveau riche. In de dorpskern bevinden zich nu geen functionerende boerderijen meer.

Stoomtram 

Tussen 1882 en 1947 was er in Laren een tramstation van de Gooische Stoomtram (in de volksmond bekend als: De Gooische Moordenaar). Er waren stoomtramdiensten naar: Naarden - Muiden - Diemen - Station Amsterdam Weesperpoort, naar Station Hilversum en naar Blaricum - Huizen - Bussum. In 1927 vond op de Laarderhoogt, nabij Laren, het ernstigste stoomtramongeval plaats in Nederland, waarbij diverse doden te betreuren waren. Van 1925 tot 1940 reden er ook motortrams door Laren. De laatste stoomtrams reden in 1947.

Geografische ligging 
Laren ligt tussen Hilversum, Eemnes en Blaricum in de streek Het Gooi. Het dorp is bereikbaar via de A27 en de A1. Vroeger maakte Laren deel uit van het Kanton Naarden.

Natuur 
 Westerheide
 Zuiderheide
 Noorderheide

Aangrenzende gemeenten

Bezienswaardigheden 
 De 500 jaar oude Johanneskerk.
 In het hart van het dorp, aan de oude nog bestaande eng, troont de monumentale Sint-Jansbasiliek (1924). Er waren een zuster- en broederklooster.
 In Laren staat de dikste mammoetboom van Holland.
 Op 18 september 1907 wordt de Mauvepomp bij de Coeswaerde onthuld ter nagedachtenis aan Anton Mauve. Hij heeft in villa 'Ariëtta' gewoond. Deze villa staat schuin tegenover het Singermuseum, aan de Naarderstraat.
 Op 4 mei 1950, om 4 uur werd het oorlogsmonument onthuld en werd de eerste dodenherdenking gehouden. Dit monument staat eveneens bij de vijver de Coeswaerde.
 Bij de Coeswaerde staat een stenen bank: de Van Wulfenbank. Het was een gedenkteken ter nagedachtenis aan schoolmeester Van Wulfen. Hij was een meester met een eigen leesmethode. De school van meester Van Wulfen stond links naast het café 'Het Bonte Paard'.
 Bij de Rabobank op de Burgemeester van Nispenstraat staat een beeld van de "Klepperman van Elleven".
 Op de Naarderstraat staat een beeld van "De Schaapherder", op het grasveld naast de Hervormde Kerk.
 Bij de ingang van het Singermuseum staat het monument "de Zwanen".

Monumenten 
De dorpskern van Laren is een beschermd dorpsgezicht met de naam "Brink en omgeving". Daarnaast telt Laren tientallen rijks-, gemeentelijke en oorlogsmonumenten, zie:
 Lijst van rijksmonumenten in Laren
 Lijst van gemeentelijke monumenten in Laren
 Lijst van oorlogsmonumenten in Laren

Kunst in de openbare ruimte 

In de gemeente Laren (Noord-Holland) zijn diverse beelden, sculpturen en objecten geplaatst in de openbare ruimte, zie:
 Lijst van beelden in Laren (Noord-Holland)

Gebouwen 
 Rosa Spier Huis
 Voormalig raadhuis

Evenementen 
 Laren heeft tot de jaren 80 een katholiek stempel behouden als katholieke enclave in het Gooi, met de jaarlijkse Sint-Jansprocessie op de feestdag van de heilige, 24 juni, de enige processie ten noorden van de grote rivieren die na de Reformatie nog in het openbaar gehouden mocht worden.
 In de eerste week van juli vindt de grootste kermis van het Gooi en omstreken plaats: de Larense kermis.
 Sinds de jaren zeventig is er ook een jaarlijkse carnavalsoptocht.
 In 1971 vond in kloostercomplex de Warrekam een open air popfestival plaats, waar onder anderen Livin' Blues, Brainbox, Ekseption, Supersister optraden. 
 Weekmarkt iedere vrijdag op Plein 1945, in het centrum van het dorp. Markt van 11.30 tot 17.00 uur.
 Hemelvaarttoernooi - ieder jaar is op Hemelvaartsdag een recreatief volleybal grastoernooi op de velden van SV Laren '99 georganiseerd door volleybalvereniging The Smashers.
 Wandelvierdaagse het Gooi - ieder jaar wordt in de 3e week van juni de wandelvierdaagse het Gooi georganiseerd vanuit Laren. Startpunt is het sportcomplex van SV Laren '99. Er wordt in een klaverblad rond Laren gelopen.
 Sinds 2011 wordt een jaarlijks Oktoberfest georganiseerd op Plein 1945

Musea 
 Singer museum
 Geologisch Museum Hofland (museum voor geologie en regionale prehistorie)

Onderwijs 
De drie middelbare scholen in Laren zijn:
 Laar & Berg
 International School Laren
 College de Brink

Sport 
In Laren is o.a. een hockeyclub, SV Laren '99 (een voetbal- en tennisvereniging), een gymnastiekvereniging, een volleybalvereniging, een manege, verschillende fitnesscentra, een schaakclub, een bridgeclub, een jeu-de-boulesclub en een tafeltennisvereniging. Ook is er het Sportcomplex Laarder Eng en Sportcentrum De Biezem.

Politiek

Zetelverdeling gemeenteraad 
De gemeenteraad van Laren bestaat uit 15 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1998:

Raadsgriffier:
Corrie Holtslag (De griffier is de eerste adviseur van de gemeenteraad. Zij adviseert de burgemeester, raadsleden en de leden van het presidium (zijn fractievoorzitters van de gemeenteraad) zowel inhoudelijk als procedureel. De griffier zit in de raadzaal naast de voorzitter en ondersteunt hem in zijn taak als voorzitter van de vergadering.)

Laren is een van de drie BEL gemeenten. De BEL Combinatie is een samenwerkingsverband tussen de gemeenten Blaricum, Eemnes en Laren. In deze constructie blijven de drie gemeenten zelfstandig en maken alle drie gebruik van één grote ambtelijke organisatie, de BEL Combinatie.

College van B&W 
Het college van burgemeester en wethouders bestaat anno 2021 uit de volgende personen:

Burgemeester:
N. (Nanning) Mol - VVD (Algemene Bestuurlijke en Kabinetszaken, Bestuurlijke vernieuwing/versterking bestuurskracht Laren, Openbare Orde en Veiligheid, handhaving, Burgerzaken, Communicatie, Zorg- en Veiligheidshuis, Kunst en cultuur)

Wethouders:
P.A.M. (Peter) Kalis - Larens Behoud (1e locoburgemeester, Financiën, Economische aangelegenheden, evenementen en toerisme, Digitale diensten, Subsidiebeleid, Larens Journaal, Hart van Laren, Brinkhuis, Bibliotheek, Project Laren Regenklaar)
A.H.M. (Ton) Stam - VVD (2e locoburgemeester, Grondzaken en vastgoed (inclusief onderwijshuisvesting), Vergunningen en bouw- en woningtoezicht, Ruimtelijke ordening, waaronder invoering Omgevingswet, Project Crailo, Volkshuisvesting, Monumentenbeleid, Verkeer en vervoer, Openbare ruimte en groen, Duurzaamheid en milieu, Sport en zwembad)
J.G.D. (Jan) den Dunnen - Larens Behoud (3e locoburgemeester, Volksgezondheid, Onderwijsbeleid, Maatschappelijke zorg en welzijn, Jeugdbeleid, Sociale Zaken)

Gemeentesecretaris:
S. (Sander) van Waveren (De gemeentesecretaris is de hoogste ambtenaar. De gemeentesecretaris is de eerste adviseur van het college van burgemeester en wethouders. Hij representeert de gemeente in uiteenlopende regionale en landelijke platforms. Als hoogste ambtenaar is de gemeentesecretaris verantwoordelijk voor de verbinding tussen de ambtelijke werkorganisatie (BEL Combinatie) en het bestuur van Laren.)

Bekende inwoners

Geboren 

 Johannes van Wulfen (1838-1912), dorpsonderwijzer
 Wouter Hamdorff (1890-1965), architect
 Maarten Krabbé (1908-2005), kunstschilder
 Ab Goubitz (1910-1997), gymnastiekleraar en presentator van het radioprogramma Ochtendgymnastiek
 Jan van den Brink (1915-2006), politicus en bankier
 Trudelies Leonhardt (1931), pianiste
 Giep Franzen (1932-2020), hoogleraar en marketeer
 Robbie van Erven Dorens (1937-2020), golfspeler 
 Niels Keus (1939), keramist en beeldhouwer
 Marte Röling (1939), kunstenares en actrice
 Tol Hansse (1940-2002), zanger, muzikant en liedjesschrijver
 Sjoukje Hooymaayer (1940-2018), actrice
 Carol van Herwijnen (1941-2008), acteur
 Rik Kuethe (1942-2020), diplomaat, journalist en auteur
 Paula Majoor (1942), actrice
 Roel Coutinho (1946), arts en microbioloog
 Joris Demmink (1947), ex-secretaris-generaal van het Ministerie van Veiligheid en Justitie
 Roberto Vander (1950), acteur en zanger
 Rob Verlinden (1950), presentator van tuinprogramma's en hovenier
 Marijke Hilhorst (1952), journaliste, columniste, schrijfster en publiciste
 Esgo Heil (1955), acteur, toneelregisseur
 Hedi Bogaers (1956-2006), beeldhouwer en schilder
 Hein de Kort (1956), striptekenaar en cartoonist
 Tamar Baruch (1959), actrice
 Francine Oomen (1960), schrijfster, illustratrice en ontwerpster
 Gijsbert Kamer (1963), popjournalist
 Frank van de Laar (1965), pianist
 Willemien Aardenburg (1966), hockeyspeler
 Thijs van Aken (1969), musicalacteur
 Tom Bakker (1971), muziekproducent, pianist
 Marcel van der Westen (1976), atleet
 Raymond Spanjar (1977), ondernemer
 Tamara Brinkman (1978), actrice
 Johnny de Mol (1979), acteur en televisiepresentator
 Eelco Heinen (1981), politicus
 Suri van Sornsen (1981), fotomodel en actrice
 Gigi Ravelli (1982), televisiepresentatrice en actrice

Woonachtig geweest 

 Piet Mondriaan (1917-1944), kunstschilder

Overleden 

 Johannes van Wulfen (1838-1912), dorpsonderwijzer
 Johanna Bonger (1862-1925), vrouw van Theo van Gogh en beheerster van de nalatenschap van Vincent van Gogh
 Eduard Jacobs (1859-1931), beeldhouwer
 Carry van Bruggen (1881-1932), schrijfster
 Co Breman (1865-1938), kunstschilder
 Corrie Pabst (1865-1943), schilderes en bewoonster Villa Steenbergen
 Mien Marchant (1866-1952), schilder en pastellist
 Alice Heksch (1912-1957), Oostenrijks-Nederlands pianiste
 Jan Rebel (1885-1961), architect en interieurontwerper
 Marie Hamel (1896-1964), actrice
 Jac. Eriks (1895-1965), kunstschilder
 Wouter Hamdorff (1890-1965), architect
 Maria G. van Hove-ter Kuile (1891-1965), schilder
 Jef Last (1898-1972), schrijver, dichter
 Joanna Diepenbrock (1905-1966), zangeres
 Bernard Pothast (1882-1966), schilder
 David Schulman (1881-1966), autodidact kunstschilder, tekenaar en aquarellist.
 Louise Wenckebach-Lau (1893-1967), textielkunstenaar
 Ro Mogendorff (1907-1969), kunstschilderes en tekenares
 Johan Meijer (1885-1970), kunstschilder
 Sal Slijper (1884-1971), makelaar en kunstverzamelaar
 Jan Bronner (1881-1972), beeldhouwer en tekenaar
 Peter Lutz (1899-1973), strip- en reclametekenaar
 Goos Kamphuis (1927-1974), journalist
 Herman François van Leeuwen (1890-1975), bankier en politicus
 Betsy Culp (1883-1976), pianiste
 Rie Cramer (1887-1977), illustrator en schrijver
 Benno Stokvis (1901-1977), letterkundige, advocaat en links-intellectueel
 Rudolf Bonnet (1895-1978), kunstschilder, architect en fotograaf
 Vincent Willem van Gogh (1890-1978), ingenieur
 Bob de Lange (1916-1978), acteur
 Willem Hendrik van Norden (1883-1978), ontwerper en beeldend kunstenaar
 Betsy Huitema-Kaiser (1894-1978), schilderes, aquareliste en tekenares
 Hetty Beck (1888-1979), hoorspelactrice
 Nap de Klijn (1909-1979), violist
 Gabriël Smit (1910-1981), redacteur, dichter en toneelschrijver
 Adrianus Johannes Zwart (1903-1981), kunstschilder
 Paul Godwin (1902-1982),  Pools-Nederlandse violist, altviolist en dirigent
 Elisabeth Zernike (1891-1982), schrijfster
 Sybold van Ravesteyn (1889-1983), architect
 Rein Stuurman (1900-1984), tekenaar, schilder, aquarellist, houtgraveur, beeldhouwer en boekband-ontwerper
 Jo Juda (1909-1985), violist
 Jaap Spaanderman (1896-1985), pianist, cellist en dirigent
 Nelly Wagenaar (1898-1985), pianiste
 Wolfgang Wijdeveld (1910-1985), pianist en componist
 Hannie Tutein Nolthenius (1908-1986), beeldend kunstenares
 Rolien Numan (1894-1987), actrice, cabaretière
 Erna van Osselen (1903-1989), kunstenares
 Joachim Röntgen (1906-1989), violist
 An Rutgers van der Loeff (1910-1990), schrijfster
 Arie van den Berg (beeldhouwer) (1916-1991), beeldhouwer 
 Hein Fiedeldij Dop (1911-1991), kinderarts, oorlogsheld
 Mark Kolthoff (1901-1993), kunstenaar en fotograaf en docent 
 Kees Schrikker (1898-1993), beeldhouwer, medailleur, keramist 
 Ina Hooft (1894-1994), kunstenaar
 Adam van Vliet (1902-1994), architect
 Ger de Roos (1913-1994), pianist, accordeonist, orkestleider en ondernemer
 Riek Wesseling (1914-1995), tekenares
 Harry van Kruiningen (1906-1996), kunstschilder, graficus, uitgever, illustrator
 Jan Hielke Roukema (1910-1997), burgemeester
 Jaap ter Haar (1922-1998), historicus en schrijver
 Anton Dreesmann (1923-2000), ondernemer
 Albert Milhado (1910-2001), (sport)journalist
 Guus Hermus (1918-2001), acteur
 Cornelis Gerardus Lems (1917-2002), majoor der Mariniers
 Rie Knipscheer (1911-2003), beeldend kunstenaar
 Henk Barnard (1922-2003), schrijver, journalist en televisieregisseur 
 Eva Besnyö (1910-2003), Hongaars-Nederlands fotografe
 Rob Out (1939-2003), diskjockey en programmadirecteur
 Davina van Wely (1922-2004), viooldocente
 Roy Beltman (1946-2005), producer van lichte muziek
 Emmy Lopes Dias (1919-2005), actrice
 Marten Toonder (1912-2005), stripauteur
 Cobi Schreijer (1922-2005), zangeres
 Nicolaas Wijnberg (1918-2006), lithograaf, kunstschilder, tekenaar, choreograaf en beeldhouwer
 Margot Hudig-Heldring (1919-2006), beeldhouwster
 Paul Biegel (1925-2006), schrijver
 Jacques Idserda (1918-2007), dichter, omroeper en kunstschilder
 Erika Visser (1919-2007), beeldend kunstenaar
 Herman Sandberg (1918-2008), journalist
 Ger Dorant (1917-2009), kunstenaar, ontwerper, reclamevakman
 Mathilde Stuiveling-van Vierssen Trip (1907-2010), schrijfster
 Peter Doebele (1925-2010), grafisch ontwerper en graficus
 Ton Kuyl (1921-2010), acteur
 Luzia Hartsuyker-Curjel (1926-2011), Duits-Nederlands architecte
 Eddy van der Enden (1928-2011), filmpionier
 Heere Heeresma (1932-2011), schrijver en dichter
 Jaap Blokker (1942-2011), zakenman, directeur van Blokker Holding
 John Kraaijkamp sr. (1925-2011), acteur, zanger en komiek
 Coco de Meyere (1962-2011), modestyliste
 Romualda Bogaerts (1921-2012), schilderes en beeldhouwster
 Arie Haspels (1925-2012), hoogleraar in de verloskunde
 Hannie Lips (1924-2012), televisieomroepster 
 Julian Coco (1924-2013), gitarist
 Herman Emmink (1927-2013), zanger en presentator
 John de Mol Sr. (1931-2013), zanger en muziekondernemer
 Kees Brusse (1925-2013), acteur, regisseur en scenarioschrijver
 Jan Peter Schmittmann (1956-2014), bankier en organisatieadviseur
 Frits Thors (1909-2014), radio-omroeper en nieuwslezer
 Corry van der Linden (1937-2015), stem- en hoorspelactrice
 Sergio Orlandini (1921-2015), president-directeur van de Koninklijke Luchtvaart Maatschappij (KLM)
 Corry Brokken (1932-2016), zangeres, presentatrice en juriste
 Inka Klinckhard (1922-2016), beeldhouwer, medailleur, tekenaar
 Martin Kok (1967-2016), crimineel, websitecolumnist, misdaadverslaggever
 Jan Reinders (1927-2016), politicus
 Theo Mulder (1928-2017), beeldhouwer
 Noni Lichtveld (1929-2017), schrijfster en illustratrice
 Ernst Veenemans (1940-2017), olympisch roeier
 André Wegener Sleeswijk (1927-2018), hoogleraar en publicist
 Kees Rijnvos (1931-2018), econoom, professor, politicus en rector van de Erasmus Universiteit Rotterdam
 Erwin Verheijen (1941-2019), fotograaf en beeldend kunstenaar 
 Louis van Dijk (1941-2020), pianist
 Nikolai van der Heyde (1936-2020), regisseur en schrijver
 Cora Canne Meijer (1929-2020), operazangeres
 Caroline Kaart (1931-2020), Brits-Nederlands operazangeres, zanglerares en presentatrice 
 Maria van Kesteren (1933-2020), beeldend kunstenaar
 Piet Smissaert (1930-2020), kunstschilder
 Boudewijn Paans (1943-2021), schrijver en journalist
 Elly Salomé (1922-2021), pianiste, conservatoriumdocente en muziekrecensente
 John van de Rest (1940-2022), regisseur en producent
 Willibrord Frequin (1941-2022), journalist en televisiepresentator
 Leontien Ceulemans (1952-2022), presentatrice, actrice, nieuwslezeres

Wetenswaardigheden 
 De gemeente Laren had in de periode 2003 tot 2007 het laagste geboorteoverschot van Nederland (hoogste denataliteit): -11,3 ‰.
 Op zondag 13 november 2011 werd er rond 23.30 uur de houthandel van Dijk in brand gemeld. De houthandel bestond sinds 1875 en was Gooisch erfgoed. Doordat de bibliotheek naast de oude houthandel stond brandde deze ook af. Daardoor ging er een stuk literaire Larense geschiedenis ter ziele.

Zie ook 
 Lijst van straten in Laren
 Laren (Gelderland)

Externe links 
 Website van de gemeente
 Kaart van 1868 en Satellietfoto 2006
 Historische Kring Laren 't Gooi
 Nu.nl artikel over de brand op 13-11-2011
 Bedevaartbank: St. Jansprocessie

 
Plaats in Noord-Holland
Brinkdorp
Beschermd dorpsgezicht in Nederland
Kunstenaarskolonie