alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Alismo (genro)

{{Taksonomio
|nomo = Alisma
|koloro = lightgreen
|dosiero = AlismaPlant1.jpg
|dosiero larĝo = 200px
|priskribo de dosiero = Alisma plantago-aquatica
|regno = Plantoj Plantae
|divizio = Angiospermoj Magnoliophyta
|klaso = Liliopsidoj Liliopsida
|ordo = Alismaloj Alismatales
|familio = Alismacoj Alismataceae'
|genro = Alisma|genro aŭtoritato = L.
|specioj de subdivizio = Specioj
|subdivizio2 = A. gramineumA. lanceolatumA. plantago-aquaticaA. subcordatumA. trivialeA. wahlenbergii|vikispecio = 
|komunejo = 
}}

Alismo () estas genro de akvoplantoj.

 Priskribo 
La alismo estas plurjara (staŭdo) herbeca akvoplanto kun bazaj folioj kaj regulformaj trinombraj floroj (floroformulo Ka3Ko3A6 aŭ ∞G6 aŭ ∞ ovario supre staranta). Alismo estas insekte polenata.

 Specioj 
La genro konsistas el la jenaj specioj:
 A. canaliculatum (Kanala alismo)
 A. gramineum (Herbeca alismo)
 A. lanceolatum A. nanum (Nana alismo)
 A. plantago-aquatica (Plantagalismo)
 A. subcordatum (Subkorforma alismo)
 A. triviale (Triviala alismo)
 A. wahlenbergii'' (Alismo de Wahlenberg)

La Plantagalismo aŭ akvoplantago () estas staŭdo kun blankaj aŭ helruĝaj floroj en verticile branĉiĝantaj infloreskoj sur ĝis 80 cm altaj tigoj. kreskas en marĉo aŭ malprofunda akvo. La verda planto estas venena; ĝi estas ofta fiherbo de rizkulturoj.

Alismacoj
Sagitario (planto)

Specioj de genro sagitario (Sagittaria) estas akvoherboj kun plej ofte longpetiolaj , sagformaj, superakvaj kaj lamenformaj subakvaj folioj. Ofte kun stolonoj finiĝintaj per tigotubero, kun unuseksaj, trinombraj floroj  kaj kun globformaj pluropaj fruktoj, kies unuopaj fruktetoj estas nuksoj. La verda planto estas venena, ĝi estas ofta fiherbo de rizkulturoj.

 sagofolia sagitario Sagittaria sagittifolia
 larĝfolia sagitario Sagittaria latifolia

Alismacoj
Apocinacoj

La apocinacoj () estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo gencianaloj (Gentianales). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 400 genrojn kaj pli ol 5500 speciojn. Ĝia tipa genro estas apocino.

La membroj de tiu familio estas lignecaj (pri la plimulto de la genroj) aŭ moltigaj plantoj aŭ (arbustoj) en la kontinenta zono kaj en la tropikoj.

Taksonomio 
Laŭ AGP II, la membroj de la familio Asclepiadaceae nun estas parto de la apocinacoj (Endress & Bruyns, 2000).

Estas kvin subfamilioj:
 Rauvolfioideae
 Apocynoideae
 Periplocoideae
 Secamonoideae
 Asclepiadoideae

La unuaj du jam antaŭe estis en la familio de apocinacoj, dum la tri lastaj antaŭe estis parto de la familio Asclepiadaceae.

Gravaj genroj + specioj 
 vinko (Vinca): la specioj estas plurjaraj herboj kaj arbustoj kun duope kontarŭsidantaj folioj. Ili havas laktosuko en ĉiuj verdaj partoj. Iliaj floroj estas unuopaj bluaj aŭ blankaj, kies korolo en la burĝonstadio estas torde konvolvita. La fruktoj estas fendofruktoj, kies du fruktetoj estas folikloj.
 eta vinko (Vinca minor) estas kultivita pro la alkaloido vincamino, kiu reguligas la sangopremon. La planto altas 15 cm, havas helbluajn florojn.
 apocino (Apocynum) estas staŭdo
 kanaba apocino (Apocynum cannabinum) havas rampan rizomon, malgrandajn blankajn florojn kaj gumhavan laktosukon
 nerio (Nerium) specioj estas dŭrafoliaj arbedoj kaj arboj kun grandaj brilkoloraj folioj. Ofte kultivata enĉambrekaj subvitre en la nordaj regionoj.
 oleandro (Nerium oleander) estas ornamplanto, tre ŝatata venena arbedo kun lancetformaj folioj kaj grandaj blankaj aŭ ruĝaj, senodoraj floroj.
 La odoraj formoj de nerio estis (pasinte) aparta specio Nerium odorum, sed nuntempe ili estas ankaŭ en la specio Nerium oleander.
 strofanto (Strophantus) specioj kreskas en Afriko, tropikaj regionoj kaj donas la kordrogon strofantino, ekstraktitan glukozidon el la planta grajno kaj radiko.
 Rauwolfia: specioj estas tre riĉaj je alkaloidoj, pro tio valoraj por medicino.e riĉaj je alkaloidoj, pro tio valoraj por medicino.
Amsonia
Aspidosperma 
Carissa
Carissa carandas
Cerbera
Kazuara cerbero
Landolphia
Pachypodium - pakipodio

Plena listo de genroj laŭ WFO kaj TPL 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (20 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.
**genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.

Bildaro

Eksteraj ligiloj 

 http://delta-intkey.com/angio/www/apocynac.htm

Referencoj 

Magnoliofitoj
 
Plantofamilioj
Aristolokiacoj

La aristolokiacoj () estas planta familio el angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo piperaloj (Piperales). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 620 speciojn. Ĝia tipa genro estas aristolokio.

La aristolokiacoj estas arbedoj, moltigaj plantoj aŭ lianoj parencaj al unukotiledonaj plantoj (triparta floro). Ili kreskas ĉefe en la tropikoj aŭ mediteraneo.

Floroformulo: P(3) aŭ (3+3)A6-12G(4-6) ovario sube staranta.

Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (1 maj. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

Angiospermae - angiospermoj
Piperales Bercht. & J.Presl - piperaloj
Aristolochiaceae Juss. - aristolokiacoj
Aristolochia L. - aristolokio
Asarum L. - azaro
Euglypha Chodat & Hassl. - eŭglifo
Heterotropa C. Morren & Decne. - heterotropo*
Hexastylis Raf. - heksastilido
Pararistolochia Hutch. & Dalziel - pararistolokio*
Saruma Oliv. - sarumo
Thottea Rottb. - toteo

*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.

Gravaj specioj 
 aristolokio : staŭdoj kaj arbedoj , el kiuj precipe la arbedoj estas konataj volviĝantaj ĝardenplantoj kaj domplantoj kun verdaj branĉoj, kun korformaj folioj. La tubforma korolo de iliaj floroj kurbiĝas kvazaŭ pipo.
 kutima aristolokio (Aristolochia clematitis) estas kutima dum la kontinenta klimato en kultivagroj. Venena herbo por ĉevaloj, bovoj. Ĝiaj flavaj floroj iom kaptas la insektojn (muŝpolenita), tiel helpanta la polenadon. Ĝi estas staŭdo kun rizomoj.
 pipa aristolokio (pipfloro?) (Aristolochia durior) estas liano, ornamplanto kun grandaj folioj kaj pipformaj floroj.
 azaro (Asarum) estas malalta plurjara herbo kun kor- aŭ renformaj folioj kaj sub ili, floroj ekstere verdaj, interne malhelkoloraj.
 eŭropa azaro (Asarum europaum) kreskas en karpen-, kverk- fagoarbaro. La rizomo kuŝkreskas en la falfoliaro. Ĝi havas brilajn, renformajn foliojn; la purpurruĝaj, radisimetriaj, helikopolenitaj floroj kreskas aksele.

Galerio

Eksteraj ligiloj 
 http://monographs.iarc.fr/htdocs/monographs/vol82/82-01.html  
 http://www.cfsan.fda.gov/~dms/ds-bot.html  
 http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=18327  
 http://delta-intkey.com/angio/www/aristolo.htm

Referencoj 

Magnoliofitoj
Aristolokiacoj
Plantofamilioj
Rafleziacoj

La rafleziacoj () estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo malpigialoj (Malpighiales). Ĝi enhavas 3 genrojn kaj ĉirkaŭ 20 speciojn. Ĝia tipa genro estas raflezio.

Tiuj plantoj estas parazitaj sentigaj kaj senfoliaj herboj (la vegetativaj partoj kreskas en la parazitita planto) kun gigantaj floroj. Ili kreskas en sud-orienta Azio kaj eligas kadavrecan odoron.

Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (31 maj. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

Angiospermae - angiospermoj
Malpighiales Juss. ex Bercht. & J.Presl - malpigialoj
Rafflesiaceae Dumort. - rafleziacoj
Rafflesia R.Br. ex Gray - raflezio
Rhizanthes Dumort. - rizanto
Sapria Griff. - saprio

Kelkaj specioj 
 Rafflesia arnoldii, indonezia raflezio (aŭ giganta putrofloro) havas floron kun diametro eĉ 1 m, plej grandan sur la tero. Ĝi parazitas la Tetrastigma-speciojn, plej ofte la specion T. leucostaphylum. La floro pezas 9–12 kg kaj havas 5 petalojn, ĉirkaŭante grandan kalikon. La floro estas unuseksa kaj nur ĉ. 12 % estas femala. Ili floras nur dum 4-8 tagoj eligante bonodoron kaj allogante muŝojn por polenado. La grajnoj longas 07–09 mm, larxgas 03-0,4 mm, ilin disvastigas bestoj. La grajnoj ĝermas eĉ dum 46 monatoj, post 2 monatoj aperas la burĝono, post 10-16 monatoj okazas la florado. Ili estas simbolo de la medioprotekto en Sumatro.

bildaro

Vidu ankaŭ
 kadavrofloro, kiu havas la plej grandan infloreskon sur la Tero.
 Borneaj malaltaĵaj pluvarbaroj
 Kinabalu-Monto
 Sumatraj malaltaĵaj pluvarbaroj
 Trusmadi-Monto

Referencoj

Magnoliofitoj
Rafleziacoj
Plantofamilioj
Orientalisa flaŭro
David Garrick

David GARRICK (naskiĝis la 19-an de februaro, 1717, mortis la 20-an de januaro, 1779) estis angla aktoro kaj dramisto. Dum la 18-a jarcento li ankaŭ konatiĝis kiel teatra direktoro kaj reĝisoro.

Garrick naskiĝis en Heresford, Anglio, kiel tria filo de la oficiro Peter GARRICK kaj Arabella CLOUGH, irlanda filino de ekleziulo. Restinte kiel 11-jarulo dum mallonga tempo ĉe sia onklo en Lisbono, li estis edukita en privata lernejo en Lichfield. Kun Samuel Johnson, kiu estis unu el liaj instruistoj, li en 1737 iris al Londono. Tie li komencis studi juron, laboris dum ioma tempo kiel komercisto kaj malfermis vin-vendejon kun sia frato. Tiuj okupoj tamen ne kontentigis lin, tial li krom sia laboro en la vin-vendejo elprovis sin kiel aktoro.

En la jaro 1741 li en Ipswich aperis sursceneje, poste li en Londono, en la rolo de Richard III (de Ŝekspiro) estis eksterordinare sukcesa. Dum mallonga tempo laborinte en Dublino, li de 1742 ĝis 1745 sukcese aktoris en la Londona "Drury Lane Theatre". Poste li akceptis la postenon de teatra direktoro en Dublino, sed en 1746 li revenis al Londono, kie li sekvajare kune kun James Lacy aĉetis la teatron Drury Lane Theatre.

En la jaro 1749 David Garrick edziĝis al la dancistino Eva Maria VEIGEL (pseŭdonimo: Violette), kiu – naskiĝinte en Vieno - post sukcesa kariero en Vieno kaj Florenco ekde 1748 vivis en Londono.

La tempon inter 1763 kaj 1765 David Garrick pasigis en Francio, Italio kaj Germanio. Post la morto de James Lacy li fariĝis sola direktoro de la Drury Lane Theatre. En la jaro 1776 li ekloĝis en kampara domo apud Londono, kie li la 20-an de januaro, 1779 mortis.

Garrick havis eksterordinaran aktoran talenton. Li kapablis esprimi ĉian ajn pasion kaj brilis en tragikaj kaj komikaj roloj. Krome li verkis pli ol 20 teatraĵojn, ĉefe farsojn kaj burleskojn. Plej fama estas la komedio The Clandestine Marriage, kiun li kreis kune kun George Colman.

Inter liaj amikoj estis la verkistoj Samuel Johnson kaj Oliver Goldsmith, la pentristo William Hogarth kaj la franca filozofo Denis Diderot. Lian vizaĝon bildigis la pentristoj William Hogarth, Joshua Reynolds kaj Thomas Gainsborough; Louis François Roubiliac kreis skulptaĵon pri li. Biografiojn pri li verkis i.a. Frank A. Hegdcock, Kalman A. Burnim kaj George W. Stone.

Listo de verkoj 
 The Lying Valet (1741)
 Miss in Her Teens (1747)
 The Clandestine Marriage (1766)
 The Irish Widow (1772)
 Bon Ton, or, High Life Above Stairs (1775)
 Poetical Works of David Garrick (kolektaĵo, 2 vol., eld.1785)

Lichfield
Anglaj aktoroj
Anglaj verkistoj
Aralio

Aralio (Aralia el araliacoj) estas arbo, arbedo kaj staŭdo kun grandaj du aŭ trifoje pinataj folioj kaj relative grandaj umbeloj. Pluraj formoj estas kultivataj en ĝardenoj. La genro Aralio konsistas el el ĉirkaŭ 40 specioj el norda Ameriko, orienta Azio kaj Malajzio.

Vidu ankaŭ 
 Ornamplantoj
 Ĉambroplanto

Eksteraj ligiloj 

  Flaŭro de Pakistano
Alergio

Alergio estas troa reago de la imunsistemo al certaj normale nedanĝeraj substancoj (alergenoj). Ekzemploj de alergioj estas alergioj kontraŭ poleno, nutraĵo, polvo aŭ insektopiko. Alergioj iĝis pli kaj pli grava sanproblemo de la industriaj ŝtatoj.

La polenalergia sezono komenciĝas en la kontinenta zono, per florado de ulno, betulacoj, kiam aperas ties polenoj en la aero. Poste floras la poplo, betulo, poacoj, tilio kaj kulminas somere per florado de artemizio, ambrosio. La alergiajn perturbojn oni jam povas sanigi per kontarŭalergiaj drogoj.

En la 20. jarcento aperis la konservaj, kolorigaj materialoj en la nutroindustrio, kies uzado pli kaj pli grandiĝis. Dum la nutrado ankaŭ tiuj materialoj enpenetras la korpon kaj kelkaj tie kaŭzas alergion aliaj akumuliĝas, pliaj sekreciiĝas. La efiko de la t.n. E-materialoj ankoraŭ ne estas 100-procente konata. La kuracistoj jam povas ekzameni, je kiu nutraĵo havas alergion la paciento.

Se oni somere ĝenas vespojn, ĝi povas piki la homon, enlasante venenon al la korpo. La veneno per la sangocirkulado povas kaŭzi eĉ gravajn simptomojn kiel pezan spiradon, sveniĝon kelkfoje eĉ morton. Oni devas ĉiam konsulti kuraciston kaj ĝis tiam enpreni kalcian pilolon. Proponitas ne frapi vespojn, sed toleri ilin.

Simptomoj estas diversaj:
 polenalergio: ternado; ŝveliĝinta okulo, larmado
 nutraĵalergio: jukado, ŝveliĝanta gorĝo, lango, haŭtaj malsanoj (ekzemo)
 insektopiko: malforta jukado, peza spirado, sveniĝo, morto

 en Eo 
 la hundo mordas sian voston

Vidu ankaŭ 
 Anafilaksio
 Astmo
 Dispneo
 Histamino
 Plureca kemiaĵa sentemo
 Urtikario

Eksteraj ligiloj 

 http://www.elmundo.es/salud/Snumeros/97/S249/S249toxicas4.html 
 http://www.mtas.es/insht/ntp/ntp_557.htm 

Alergiologio
Imunologio
9-a oficiala aldono
Lumigo

Lumigo signifas la uzadon de fizika aŭ kemia energio por produkti lumon.

Kiam la fulmo frapis arbon kaj ekbruligis tion, la prahomo iam (verŝajne en la plejstoceno) komencis uzi tiun dian fajron por forbeli ursojn, aliajn rabobestoj el la groto. Poste ili uzis la fajron por rosti karnon kaj lumigi. Ili komence ne povis mem ekbruligi lignon, ili ĉiam prunteprenis, gardis la dian fajron. Dum la evoluo de la homa pensado la homo esploris, ke li povas ekfajrigi bruligaĵojn per intensa frotado de lignospecoj.

Poste homo ekuzis por lumigado torĉon, kiu konsistas el tordita ŝnuro aŭ ligna bastono ŝmirata per vakso, rezino aŭ peĉo tenata en torĉingo (fera ringo sur la muro).

En la antikva Romio, Egiptio oni uzis oleomeĉujon kaj oni konis jam en la 4. jc. la vaks-kandelojn. La seba kandelo aperis en la 12. jc., sed oni eltrovis la stearinan kandelon en 1834 kaj la parafinan nur en 1850. La kandeloj cilindre ĉirkaŭas la meĉon kaj estas tenataj en kandelingon aŭ multaj kandeloj en kandelabron).

Urba lumigo: la lumigo de la stratoj komenciĝis en la 16. jc. en Parizo (kvankam dum antikveco la urbo Antioĥo estis tiom riĉa, ke ĝi povus lumigi siajn stratojn dumnokte), kie unue la registaro devigis la loĝantojn por lumigi la fenestrojn (pro sekurkialoj), sed en 1558 oni starigis trabon kaj sur tiu pendigis lampon. Tio disvastiĝis en Londono, Amsterdamo, Berlino. Antaŭ tio estis ofte entute malpermisita iri dumnokte sen lumo, aŭ sen esti armigita. La unuan lumgasan lampon ekuzis Londono en 1814. Poste Parizo en 1816; poste Berlino kaj aliaj urboj. La elpensinto de lumigo per gaso estis Philippe Lebon, li ne estis aŭskultinta dumvive, kaj estis en 1804 mortigita en malluma strato de Parizo. Oni uzis antaŭ petrolo rapooleon en la Argand-lampoj. La petrolo (post ellaboro de naftorafinado en 1855) disvastiĝis ĝis la 1870-aj jaroj). La unua petrollampo aperis en 1854, ni povas paroli pri petrolea lumigo ekde 1859.

La elektra lumigo aperis en 1881, la acetilena lumigo en 1894. La inkandeska lampo de Edisono aperis en 1882.

Vidu ankaŭ 
 Lumo
 Luma poluo
 Elektra lumo
 Klasigo de steloj#Lumigo

Eksteraj ligiloj 
 http://www.lightolier.com 
 http://www.emerald.ph 
 http://www.lighting-guide.com  
 http://www.schorsch.com/kbase/glossary 
 http://www.fab-factory.com/
Gubernio Fukuoka

La gubernio Fukuoka ( [fukuoka-ken]; Kunrei: Hukuoka) situas en Japanio, en la regiono Kiuŝuo.

Geografio

Urboj

Urbetoj kaj vilaĝoj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.kyushu.com/fukuoka  
 http://www.pref.fukuoka.lg.jp/wbase.nsf/doc/kikaku_guide_d090114.htm  
 http://www.fukuoka-tourism.net/e/index.html  

 
Gubernioj de Japanio
Uma Thurman

Uma Karuna THURMAN (esperantigite Uma Karuna Turman) (naskiĝis la 29-an de aprilo, 1970) estas usona aktorino.Naskiĝinte en Bostono, Masaĉuseco, ŝi spertis budhisman edukadon. Uma estas la nomo de la Hind-Tibeta diino de lumo kaj beleco.

En la aĝo de 15 jaroj Uma Thurman forlasis la lernejon por komenci aktoran karieron en Novjorko. En la jaro 1990 ŝi edziniĝis al la aktoro Gary Oldman, sed la paro disiĝis en 1992. Duan fojon ŝi edziniĝis en 1998: al Ethan Hawke, kiun ŝi ekkonis dum la laboroj por la filmo Gattaca. Ili havas unu filinon Maya Ray(1998) kaj filon (2002). Ili divorcis en 2004.

Uzoj de nomo 
"Uma Turman" estas ankaŭ nomo de tre populara rusia rokbando, nomita omaĝe al Uma THURMAN. Kredeble pro eventualaj juraj problemoj oni ĉiam skribas la nomon de la bando sur afiŝoj kiel "Uma2rman" aŭ ankoraŭ iel por ne ŝajnigi, ke temas pri koncerto de la usona aktorino. Vidu apartan artikolon pri la rusia rokbando: Uma Turman.

Filmaro 

 Kiss Daddy Goodnight (1987)
 Johnny Be Good (1988)
 Dangerous Liaisons (1988)
 The Adventures of Baron Munchausen (1989)
 Where the Heart Is (1990)
 Henry & June (1990)
 Robin Hood – Prince of Thieves (1991)
 Jennifer Eight (1992)
 Final Analysis (1992)
 Mad Dog and Glory (1993)
 Even Cowgirls Get the Blues (1993)
 Pulp Fiction (1994)
 A Month by the Lake (1995)
 Duke of Groove (1995)
 The Truth About Cats & Dogs (1996)
 Beautiful Girls (1996)
 You're Still Not Fooling Anybody (1997)
 Gattaca (1997)
 Batman & Robin (1997)
 La Mizeruloj (1998-a filmo) (1998)
 The Avengers (1998)
 Sweet and Lowdown (1999)
 Vatel (2000)
 The Golden Bowl (2000)
 Tape (2001)
 Chelsea Walls (2001)
 Hysterical Blindness (2002)
 Kill Bill (2003)
 Paycheck (2003)

 Uma Thurman Photo Gallery

Usonaj aktoroj
Vincente Minnelli

Vincente MINNELLI, origine: Lester Anthony MINNELLI (naskiĝis la , mortis la ) estis usona reĝisoro.

Naskiĝinte en Ĉikago, la filo de dirigento jam frue spertis la produktadon de muzikaloj. Post teatra kariero en Novjorko li ekde la 1940-aj jaroj agadis en Hollywood. La unua filmo, kiun li memstare enscenejigis, estis la muzikalo Cabin in the Sky (1943). Lia dua laboro Meet Me in St. Louis (1944) denove kaptis la atenton de la publiko. La ĉefrolon prezentis Judy Garland, kiu en 1945 iĝis lia edzino. En 1946 naskiĝis ilia filino Liza Minnelli.

Vincente Minnelli mortis en Beverly Hills.

Filmaro 
Cabin in the Sky (1943)
Meet Me in St. Louis (1944)
The Clock (1945)
Yolanda and the Thief (1945)
Madame Bovary (1949)
Father of the Bride (1950)
An American in Paris (1951)
Father's Little Dividend (1951)
The Bad and the Beautiful (1953)
Brigadoon (1954)
The Cobweb (1955)
Lust for Life (1956)
Gigi (1958)
Designing Woman (1958)
Two Weeks in Another Town (1962)
Goodbye Charlie (1964)
The Sandpiper (1965)

Oskar-premiitoj
Usonaj reĝisoroj
Usonaj romkatolikoj
Komandoroj de la Honora Legio
GLAT-artistoj
Cees Nooteboom

Literaturo > Nederlandlingva literaturo > Cees NOOTEBOOM < Nederlanda lingvo

Cees NOOTEBOOM, plennome: Cornelis Johannes Jacobus Maria NOOTEBOOM (naskiĝis la 31-an de julio, 1933) estas nederlanda verkisto.

Cees Nooteboom naskiĝis en Den Haag. Post la lerneja tempo li laboris en banko, vojaĝis tra Eŭropo kaj dediĉis sin al la verkado. Lia unua sukceso estis la romano Philip en de anderen [Philip kaj la aliaj]. Sekvis poemaroj, vojaĝraportoj kaj pliaj romanoj. Ekde 1961 li laboris por la gazeto De Volkskrant kaj ekde 1967 li fariĝis vojaĝredaktoro por la revuo Avenue.

Lia ĝis nun plej konata verko estas la romano Rituelen [Ritoj], kiu ankaŭ estas filmigita. Ĝis nun la aprezo por Nooteboom estis sufiĉe pli granda eksterlande ol en Nederlando mem. En 2010 oni aljuĝis al li la Literaturpremion de la Konrad-Adenauer-fondaĵo.

Bibliografio 
 Philip en de anderen (romano, 1955)
 De doden zoeken een huis (poemoj, 1956)
 De ridder is gestorven (romano, 1963)
 Gesloten gedichten (poemoj, 1964)
 Gemaakte gedichten (poemoj, 1970)
 Open als een schelp - dicht als een steen (poemoj, 1978)
 Rituelen (romano, 1980)
 Voorbije passages (vojaĝraporto, 1981)
 In Nederland (romano, 1984)
 Het volgende verhaal (romano, 1990)
 De Koning is dood (rakonto, 1998)
 Allerzielen (romano, 1999)

Nederlandaj verkistoj
Nederlandlingvaj verkistoj
Tradukistoj al la nederlanda lingvo
Kavaliroj de la Honora Legio
Eugène Ionesco

Eugène IONESCO , rumane Eugen IONESCU  (naskiĝis la 26-an de novembro 1909, mortis la 28-an de marto 1994) estis franca dramisto rumandevena. Li estas grava reprezentanto de la Absurda Teatro. Li deklaris kiel naskiĝjaron 1912, la jaron en kiu mortis lia antaŭulo Ion Luca Caragiale, kies daŭriganto li konsideris sin.

Vivo 
Eugène Ionesco naskiĝis en Slatina, Rumanio, kiel filo de rumana patro kaj franca patrino rumanidevena. La jarojn inter 1913 kaj 1925 li pasigis ĉefe ĉe sia patrino en Francio. Post la divorco de siaj gepatroj li trapasis la abiturientan ekzamenon en Bukareŝto kaj studis tie filozofion kaj literaturon. En la Bukareŝta universitato li renkontis Emile Cioran kaj Mircea Eliade, kiuj restis liaj amikoj dum la tuta vivo. En la rumana lingvo li tiutempe publikigis kelkajn poemojn kaj eseojn, kaj verkis la teatraĵon Englezeşte fără profesor ("La angla sen instruisto"), kiu estas rumanlingva antaŭulo de La kalva kantistino.

Post la studado Ionesco instruis la francan lingvon en gimnazio. En la jaro 1936 li edziĝis. Por doktoriĝi li en 1938 revenis al Francio. Post dumtempa restado en Rumanio (1939 ĝis 1941) li konstante vivis en Parizo.

Post la dua mondmilito kelkaj el liaj dramoj aperis sursceneje, kaj Eugène Ionesco fariĝis fama dramisto. En la jaro 1970 li fariĝis membro de la Franca Akademio. Li mortis la 28-an de marto 1994 en Parizo.

Listo de verkoj

Teatraĵoj 
 La cantatrice chauve (unua surscenigo 1950, libroforme 1954)
 La leçon (unua surscenigo 1951, libroforme 1954)
 Les chaises (unua surscenigo 1952, libroforme 1954)
 Victimes du devoir (unua surscenigo 1953, libroforme 1954)
 Amédée ou Comment s'en débarrasser? (1954)
 Jacques ou La soumission (1954)
 Tueur sans gages (1958)
 Rhinocéros (1959) Rinocero
 Le roi se meurt (1963)
 Le piéton de l'air (1963)

Aliaj publikaĵoj 
 Notes et contre-notes ( eseoj, 1962)
 Journal en miettes (taglibro, 1967)
 Découvertes (memoroj, 1969; kun ilustraĵoj de la aŭtoro)

En Esperanto 
 La kalva kantistino ("La cantatrice chauve") plurfoje videblis en esperantistaj teatroj. Ĝin prezentis ekz. la Teatro Esperanto de Parizo kaj la germana grupo Kia koincido, kiu sian nomon eĉ ĉerpis el frazo de la teatraĵo. La tekston, tradukitan de Georges Lagrange, aperigis libroforme TESPA en 1978.
 La leciono ("La leçon") en la traduko de Srdjan Flego ludiĝis kadre de la 49a Universala Kongreso de Esperanto en Hago, 1964. Nova traduko de Armela LeQuint kaj Ĵak' Le Puil estis eldonita de La KancerKliniko en 2009.
 La angla sen instruisto ("Englezeşte fără profesor"). El la rumana trad. Ionel Oneţ. Thaumiers: La KancerKliniko, 2014.

Franclingvaj verkistoj
Francaj verkistoj
Francaj dramistoj
Rumanaj verkistoj
Membroj de la Franca Akademio
Entombigitoj en la tombejo de Montparnasse
Leonard Nimoy

Leonard NIMOY (naskiĝis la 26-an de marto 1931, mortis ) estis usona aktoro, reĝisoro, verkisto kaj produktoro. Li ĉefe famas pro sia rolo de la duon-vulkanano "Spock" en la televidserio Star Trek.

Naskiĝinte kiel filo de judaj enmigrintoj el Rusio en Bostono, Masaĉuseco, li jam kiel infano komencis aktoran karieron. Pli malfrue li studis aktoradon en sia hejmurbo kaj aperis en diversaj filmoj kaj en teatraĵoj.

Mondfamon Leonard Nimoy akiris per sia rolo de "Mr. Spock" en la televidserio Star Trek. Li ankaŭ elprovis sin kiel reĝisoro kaj produktoro. Krome, li jam publikigis kelkajn poem-kolektojn kaj du membiografiojn: I Am Not Spock (1977) kaj I Am Spock (1995).

Eksteraj ligiloj 

 http://www.theofficialleonardnimoyfanclub.com 
 http://www.ponilla.org/Nimoy 
 http://www.leonardnimoyphotography.com
 http://www.imdb.com/name/nm0000559

Usonaj aktoroj
Usonaj reĝisorojAktoroj de Star Trek
judoj
Absurda teatro

La Absurda teatro estas teatra stilo de la 20-a jarcento, kiu estas konsiderata specifa formo de eksperimenta teatro. Ĝi celas montri la sensencecon de la mondo kaj la homon perditan en ĝin. Ĝin karakterizas groteskaj dialogoj, monologoj kaj daŭraj ripetoj.

Absurdo (sensenceco) kiel ĝi estas konceptita, kaj eble eĉ pli sentata en la Absurda Teatro, unuafoje aperis tiunome en la verko de Albert Camus "La mito pri Sizifo" (1942), kaj, eble, la unua teatraĵo plenigita de tia sento estis lia Kaligulo, kvankam la sento jam troviĝis en verko de alia ekzistencialista filozofo-verkisto Jean-Paul Sartre, titolita "La Naŭzo". 

Kiel termino, la "Teatro de Absurdo" estis ekuzita unuafoje en 1961 de la brita teatrorecenzisto Martin Esslin en lia libro The Theatre of the Absurd celanta difini grupon de dramistoj post la dua mondmilito. La revolucia verko en teatro de absurdo estas Kartoteka (unua eldono: 1959, Varsovio) de Tadeusz Różewicz. La ĉefa atingo de tiu aŭtoro estas la invento de la rimedo kiel skribi pri Auschwitz. En verkoj de Różewicz, precipe en liaj poemoj, plej grava kondiĉo stariganta la mondon estas la nenio, kiu estas la eco de absurdo.

La plej famaj verkistoj de absurda teatro estas:

 Fernando Arrabal
 Samuel Beckett
 Václav Havel
 Eugène Ionesco
 Alfred Jarry
 Sławomir Mrożek
 Harold Pinter
 Tadeusz Różewicz
 Jean Tardieu

La literatura nocio de absurdo ne limiĝas al teatro, ekzemple la verkaro de la itala Dino Buzzati, kvankam ne teatra, tute ecas tia.

Literaturo
Teatro
Listo de urboj de Afganio

Jen '''listo de urboj de Afganio:

 Bagramo
 Kabulo
 Kandaharo
 Bamjan

karto(en)

Eksteraj ligiloj 

 http://www.cso.gov.af  
 http://www.citypopulation.de/Afghanistan_d.html 
 http://www.afghan-web.com
Marie Ginzová

Marie GINZOVÁ, naskita kiel Marie DOLANSKÁ (n. 1898 en Čibuz apud Hradec Králové, m. 1990 en Israelo) estis ĉeĥa esperantistino kaj sekretariino. 

Marie Ginzová naskiĝis en familio de instruisto, kiu mortis en la aĝo de 40 jaroj lasante ŝian patrinon kun kvin infanoj. Maria lernis en komerca lernejo en Hradec Králové. En tiu urbo ŝi laboris kiel sekretariino en asekurfirmao. 

Dum Esperanto-kongreso en Prago en 1927 ŝi ekkonis Ota Ginz, al kiu ŝi edziniĝis. En Israelo, kien ili enmigris, ŝi ŝanĝis la nomon al Mirjam. Ili estis la gepatroj de Petr Ginz. 

Ŝia fratino Božena Sklenčková kun sia edzo Otto Sklenčka estis gravaj esperantistoj kaj gepatroj de eminenta aktoro Ota Sklenčka.

Tradukoj de Marie Ginzová
Ignát Herrmann: Mia kunklasano Tureček (En: Ĉeĥoslovaka antologio, 1935)

Eksteraj ligiloj
 Bibliografiaj informoj pri Marie Ginzová ĉe Centropa

Israelaj esperantistoj
Ĉeĥaj esperantistoj
Muskrono

Muskrono (france: Mouscron [muKRO:] aŭ  [musKRUN]) estas urbo en Belgio ĉelandlime de Francio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

La urbon entenis unue la Provinco de Okcidenta Flandrio, sed ĉar la loĝantaro iĝis ĉefe franclingva, en la jaro 1963 kiam okazis reorganizo de la lingvolimo en Belgio, oni transigis ĝin al Henegovio. Ĝia tradicia ĉefa industrio estis teksaĵa.

Ekde 1977 la municipoj Luingne, Dottignies (Dottenijs) kaj Herseaux apartenas al Muskrono, la ĉefa municipo.

Partneraj lokoj 
 : Liévin
 : Fécamp
 : Rheinfelden
 : Barry

Eksteraj ligiloj 

 Oficiala retejo de la municipo (france kaj nederlande)

Urboj de Henegovio
Urboj de Belgio
Duonarbusto

Duonarbusto estas multjara planto, kiu je la bazo fariĝas  ligneca, kaj kies branĉoj de la aktuala vegetadperiodo ne fariĝas lignecaj.  Duonarbusto staras do inter herbaj plantoj kaj arbustoj. La nelignecaj plantpartoj pereas fine de la vegetadperiodo. La nova ekburĝonado komence de nova vegetadperiodo okazas ekde la lignecaj plantpartoj.  Floroj kaj fruktoj plej ofte estas ĉe la unujaraj ŝosoj.

Ekzemploj 
Solanum dulcamara
ordinara timiano
eŭropa plumbago
vera lavendo

Vidu ankaŭ 
Arbo
arbusto
arbedo

Staŭdo
Plantaj vivoformoj laŭ Raunkiær
Unujara planto
Dujara planto
herbo

plantotipoj
hortikulturo
Arbustoj
lignoplanto
Arbedo

Arbedo aŭ trunkarbusto (frutex, virgultum) estas ligneca planto kun malalta trunketo, kiu disbranĉiĝas tuj de la bazo ekz. siringo, ribujo, kratago. La arbedo maksimume altas 3 metrojn. La arbeto havas pli altan trunkon (pigmeaj arboj, arbetoj en la altaj montaroj).
NPIV"diras (evi) 1 = trunkarbusto " = tufararbusti". Do ĝi konsilas eviton de tiu termino, ankaŭ ĉar tiu termino ne estas pli preciza ol la termino arbusto.

Arbusto estas laŭ PIV 2005 ligneca planto malpli alta ol arbo (de 0,5 ĝis 6–7 m) sen trunko, tufarbusto (vidu ankaŭ arbedo) aŭ kun malalta trunko, trunkarbusto (ne pli ol 0,5 m).

Arbusteto (suffrutex) estas ligneca planto malpli alta ol arbedo, kun branĉoj malpli rigidaj ol ĉe arbedo kaj estantaj ofte pli-malpli duonherbecaj ĉe la supro (t.e. el la burĝonoj kreskas ĉiujare moltigaj partoj); ekz. eriko, kaprifolio, berberiso, rubuso, vakcinio aŭ empetro.

Alia fonto  difinas ĝin kiel perena, en plenkreska stato ĉirkaŭ 0,5 ĝis 8 m alta sentrunka aŭ multetrunka ligneca planto, kiu senpere disbranĉiĝas supre de la grundo. Sinonimo estas "arbetaĵo". La sama fakvortaro eksplikas, ke disbranĉiĝi estas forkiĝi en plurajn partojn.

Arbedaro, sinonimo arbedaĵo, estas aro de kelkaj aŭ de multaj grupiĝintaj arbedoj .

Veprejo, aŭ densa (dorna) arbustaĵo, estas densa, malfacile trapenetrebla (dorna) arbedaro .

Vidu ankaŭ 
 Arbo
 Arbusto
 Duonarbusto
 Bonsajo
 Plantaj vivoformoj laŭ Raunkiær
 Tigo
 Aliaj signifoj de arbedo

Referencoj

Eksteraj ligiloj 
 Arbust kaj arbedo pli precize ĉe SAT-kongreso 2004

Botaniko
Hortikulturo
Arbedoj
Karpelo

Karpelo estas ina organo en floro. Ĝia origino estas folia, kaj ĝi enhavas kaj protektas la ovolojn. Tio estas tipa de la florplantoj; male, ĉe la nudsemplantoj, la ovoloj estas nudaj, estas nek karpeloj nek floroj (sed tamen strobiloj). La karpeloj estas la plej centraj floreroj, kaj, ĉiuj kune, estas la karpelaro. Kompare, la vira florparto estas la stameno.

La karpelo estas triparta:

 Ovolujo, fermita kavo, la kiu enhavas la ovolojn. Ĝi povas esti unuovola aŭ plurovola.
 Stiluso, colonforma, inter la ovolujo kaj la stigmo. Estas tiom da stilusoj kiom da karpeloj, sed ili povas esti kuniĝi similante unu stiluso. Ĝi povas esti tre malgranda. Latine, stylus signifias kolonon.
 Stigmo, pinte de la stiluso. Ĝi mankas epidermon, kaj ofte estas ete gluema por kapti polenon, dum polenado. Ĝi povas esti unuparta aŭ plurparta.

Post fekundiĝo, la karpelo iĝas frukto, dum la ovoloj iĝas semoj.

La nombro de karpeloj povas dependi de tiu de aliaj floreroj aŭ multa. Tiel, ĉe la unukotiledonaj, estas tri karpeloj, kiom da aliaj floreroj.

Plejofte, estas pluraj karpeloj. Kiam ili estas algluitaj, la karpelaro estas kuniĝa (80% el la florplantoj), kaj oni parolas de pistilo. Kiam ili estas liberaj, la karpelaro estas aparta (10% el la florplantoj). La aliaj 10% estas unukarpelaj.

Ĉe karpelaro kuniĝa, la vandoj povas malaperi, kaj estas do unu kavo, kiel se estus unu karpelo.

Ĉe la plej simplaj florplantoj (Nimfeacoj, Papavacoj), la karpeloj estas en nombro multa kaj nefinita. Male, ĉe la plej malsimplaj florplantoj, la nombro malgrandiĝas al 2 (Apiacoj) aŭ 1 (Poacoj).

Plantomorfologio
Karpelaro

Karpelaro (aŭ pistilo, aŭ gineceo el la grekaj γυνή, virino, kaj οἶκος, domo) estas ĉiuj la karpeloj, inaj organoj de floro. Ĝi estas la plej centra florero. Kompare, la vira florparto estas stamenaro. Estas du malsamaj specoj de karpelaroj, laŭ se la karpeloj estas apartaj aŭ kuniĝaj. Plejofte, estas pluraj karpeloj, sed kelkfoje estas nur unu karpelo (10% el la florplantoj).

 Karpelaro aparta: la karpeloj estas liberaj kaj apartaj unu la aliaj, spirale aŭ cirkle (10% el la florplantoj).
 Karpelaro kuniĝa: la karpeloj estas algluitaj. Ŝajnaj tiam esti nur unu organo (80% el la florplantoj). Tiel, oni distingas:
 plurkava: estas tiom da kavoj (ovolujoj) kiom da karpeloj;
 unukava: estas nur unu kavo kun ĉiuj ovoloj kune, kiel se estus unu karpelo, ĉar la vandoj inter karpeloj estas malaperitaj.

La kuniĝo povas temi pri la tuta karpelo, aŭ nur la ovolujo, kaj tiel la stilusoj restas liberaj.

La simbolo de karpelaro en floroformulo estas G.

Plantomorfologio
Poleno

Poleno estas aro de poleneroj, kiu produktiĝas ĉe la semoplantoj en anteroj, tekoj (polenujoj). Post la maturiĝo la poleno eliĝas post kreviĝo de antero kaj per polenado alvenas direkte aŭ nedirekte al stigmo de pistilo (angiospermoj) aŭ al la ovolo (gimnospermoj).

La polenero de la gimnospermoj eligas utriklon, en kiu moviĝas antaŭe la vegetativa ĉelo, poste la generativa ĉelo, kiu dividiĝas al du spermoj. La utriklo penetras la ovarion kaj la spermoj eniras la ovarion – post la detruiĝo de la vegetativa ĉelo – kaj unu el ili fekundigas la ovoĉelon, la alia la centran kernon de la ovaria sako. (duobla fekundigo).

La formo, grando, konstruo ofte karakterizas speciojn, tiel oni povas tion uzi por identigi speciojn, aŭ plejofte nur genrojn, pere de polenoj (tio helpas la arĥeologion, esplorojn de krimago, ankaŭ en la esploroj pri la Mortotuko de Torino tio utilis.).

Poleno ofte kaŭzas alergion.

Vidu ankaŭ 
 Polenoscienco

Eksteraj ligoj:
 universitata TTT-ejo (france) por determinado de specioj per polenoj
 alia samtema

Plantomorfologio
Polenado

Polenado estas la procezo, kiam la poleneroj fekundigas la inan flororganon.

tipoj de polenado
 mempolenado (okazas en la sama floro)
 najbara polenado (okazas inter floroj de la sama planto)
 fremda polenado (okazas inter diversaj plantoj samspeciaj)
 krucigo (hibridigo) (okazas inter diversaj plantoj, apartenantaj al diversaj specioj)

 bestopolenado
 insektopolenado (ĉefe himenopteroj kiel mielabelo, burdo, sed ankaŭ papilioj, skaraboj) Evoluis tentiloj de la plantoj t.e. la floroj estas grandaj aŭ malgrandaj sed formas infloreskon. Korolo, perigonio estas viglokoloraj, la planto sekrecias volatilan oleon La polenero estas gluiĝema.
 birdopolenado kelkfoje en tropikoj
 vespertopolenado
 gastropodopolenado
 ventopolenado: La ventopolenataj plantoj produktas polenerojn grandkvante, ĉar la forglisantaj poleneroj nur hazarde trafas konvenan plantospecion. La poleneroj estas malgrandaj, glataj; ili povas longtempe ŝvebi en la aero.
 akvopolenado
 subakva polenado, tiukaze la poleneroj trafas la stigmon ŝvebante en la akvo (Najadaceae)
 superakva polenado, tiukaze la maskla floro disiĝas de la pedunklo kaj drivas akvosurface al la ina floro (Vallisneria sp.)

Okazas malnatura polenado, se la homo polenas arte speciojn, rasojn por plibonigi, krucigi ilin.

 
Ekologio
Grasacido

Grasacidoj estas saturitaj aŭ nesaturitaj multkarbonaj karbonacidoj, formitaj baze de triglicerido. Liberforme ili troviĝas nur en malgranda kvanto en la vivuloj, sed kiel esteroj kaj amidoj aperas en kelkaj grupoj de lipidoj (fosfolipidoj, sfingolipidoj, neŭraj grasoj). Preskaŭ ĉiu naturdevena grasacido estas necikla, ne disbranĉiĝanta, monokarbonacido kun para karbonnombro.

Saturitaj grasacidoj havas nur unuopaj ligojn inter siaj karbon-atomoj. Nesaturitaj grasacidoj havas almenaŭ unu duoblan ligon inter du najbaraj karbon-atomoj; laŭ sia resuma formulo ili do enhavas malpli da hidrogenaj atomoj, ne estas "saturitaj" per hidrogeno.

Ekzemploj

Saturitaj grasacidoj 
 butanata acido CH3(CH2)2COOH
 valerata acido CH3(CH3)10COOH
 kaprilata acido CH3(CH2)8COOH
 laŭrata acido CH3(CH2)10COOH
 miristata acido CH3(CH2)12COOH
 palmitata acido CH3(CH2)14COOH
 stearata acido CH3(CH2)16COOH

Nesaturitaj grasacidoj 
 mononesaturitaj (unuloke nesaturitaj) grasacidoj:
 oleata acido
 polinesaturitaj (plurloke nesaturitaj) grasacidoj:
 linoleata acido
 alfa-linolenata acido

Bildaro

Terminologio 
La ĉi-supre uzata signifo de "saturi" ne troviĝas en NPIV (2002) sub "saturi", sed ja la ekzemplo "saturita acido".

Vidu ankaŭ 
 Arganio

Eksteraj ligiloj 
 Kutimuzaj nomoj de grasaj acidoj  artikolo de Anthony Lucas en Scienca Revuo 2 (2013), 77-87.
 http://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-3102000,00.html 
 http://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?Name=Arachidonic+Acid&Units=SI 
 http://www.durhamtrial.org Raporto pri influo de grasacidoj al lernado 
 http://www.scientificpsychic.com/fitness/fattyacids.html 

 
Nutrado
Pleistoceno

Pleistoceno aŭ plejstoceno estas la unua epoko de la kvaternara periodo, ĉefe ampleksanta la glacian aĝon. En tiu ĉi epoko formiĝis la nuna bildo de la Tera surfaco. La glacio kovris Nord-Eŭropon (de Londono al Kazanjo) kaj ankaŭ Nord-Amerikon ĝis la 42. latitudo.
Ĝi daŭris de 2,588 milionoj ĝis 9 600 jaroj antaŭ Kristo. Dum la epoko aperis, pluevoluis la ronĝuloj, homsimilaj animaloj, Aŭstralopiteko, Homo erectus, giganta cervo, sabrodenta tigro, mamuto, kaverna leono, kaverna urso, Homo sapiens, Neandertala homo.

 karakterizaj bestoj: kaverna urso, lemingo, mamuto
 karakterizaj plantoj: lariko, cembro, pigma pino

La dua epoko de la kvaternara periodo estas holoceno

Vidu ankaŭ 
 terhistorio
 geologia temposkemo
 plioceno

Referencoj 

 
Geologiaj epokoj
Burĝono

Burĝono estas nedisvolvita ŝoso aŭ folio; ŝvela volvaĵo el kiu elvolviĝas floroj, folioj, branĉetoj.

Tipoj de burĝono
 el flora burĝono evoluas nur floroj
 el folia burĝono evoluas folioj, branĉetoj
 el komuna (miksa) burĝono evoluas folioj, floroj (vegetativaj kaj generativaj partoj)

Plantomorfologio
Murakami Haruki

MURAKAMI Haruki (, en okcidentaj landoj konata kiel Haruki Murakami; nask. je la 12-a de januaro 1949) estas japana verkisto kaj tradukisto. Liaj libroj estis tradukitaj en pli ol kvindek lingvojn kaj estis furorlibroj en Japanio kaj ĉirkaŭ la mondo. Lia verko gajnis tutmondan aklamon en la formo de internaciaj literaturaj premioj kiel la Monda Premio pri Fantazio

Murakami estas konsiderata unu el la plej popularaj kaj respektataj japanaj verkistoj, kaj estas ĉefa kandidato por gajni la Nobel-premion pri literaturo post kelkaj jaroj.

Murakami estis inspirita de la verkoj de diversaj okcidentaj verkistoj, de Chandler kaj Kurt Vonnegut ĝis Brautigan kaj Franz Kafka, kaj lia stilo ligas al postmoderna literaturo. Liaj rakontoj estis aprezitaj pro sia formo devenanta de la Mirinda realismo kaj kombinas elementojn de Pikareska romano, kune kun romantikaj kaj superrealaj trajtoj.

Influita de antikvhelenaj tragedioj, rokmuziko, absurda teatro, ktp, lia verkado estas kaŝe lirika kaj karakterizitas per subtila humuro, malgraŭ la melankolia dimensio de iuj de liaj romanoj, kiuj prezentas ekzistadismajn motivojn kiel soleco, fremdiĝo, apatio kaj malligo ene de la postmodernismo de kapitalisma socio.

Verkoj 
 "La serĉo al la sovaĝa ŝafo" () (Hitsuji wo meguru bōken) 1982
 "Kronikoj de la risortbirdo" () (Nejimaki tori kuronikuru) 1995
 "Marborda Kafka" () (Umibe no kafuka) 2002

Eksteraj ligiloj 
 http://www.hanamiweb.com/murakami_haruki.html Hanami Web - Haruki Murakami
 http://archive.salon.com/books/int/1997/12/cov_si_16int.html 
 http://www.murakami.ch  
 http://www.murakami.ch ]
 http://www.chinmusicpress.com/books/kuhaku/literature/contents/index.html#father

Referencoj 

Murakami, Haruki
Thabo Mbeki

Thabo Mvuyelwa MBEKI (naskiĝis la 18-an de junio 1942) estis la prezidanto de la Sud-Afrika Respubliko.

Li naskiĝis en Transkei-a regiono de Sud-Afriko, estis filo de Govan Mbeki (1910–2001), forta apoganto de la Afrika Nacia Kongreso (mallongigo ANC laŭ la angla) kaj de la Sud-Afrika Komunista Partio. Mbeki havas la gradon de magistro pri ekonomio ĉe la Universitato de Sussex.

 Mbeki aliĝis al la ANC en aĝo 14, kaj estis ties reprezentanto ekde 1967.
 1984: elektita estro de la informsekcio de ANC
 1989: elektita estro de la internacia sekcio de ANC
 1994: majo: 1996 komisiita prezidanto de Sud-Afriko
 1997 decembro: li posteulis Nelson Mandela kiel ANC-prezidanto
 1999 juno: li posteulis Nelson Mandela kiel prezidanto de la Respubliko
 2004 aprilo: li reelektiĝis Prezidanto de la Sud-Afrika Respubliko

Oni kritikas Mbekin pro lia aidosa politiko, precipe lia defendo (aprilo de 2000) de malgranda grupo de disidentaj sciencistoj kiuj asertas, ke HIV ne estas la kaŭzo de aidoso.  (Vidu aidoso-retaksado.) Kvankam aidoso-aktivuloj aplaŭdis lian registaron pro sukcesa leĝa defendo (aprilo de 2001) de pli malmultekostaj aidoso-drogoj kontraŭ proceso de transnaciaj drogkompanioj, tamen oni akuzas lian registaron pro nesufiĉa respondo al la epidemio, kiu nun tuŝas dekonon de la sud-afrika popolo.  Nun Sud-Afriko havas pli kompletan ortodoksan planon batali HIV kaj aidoson.  La sanplano kreiĝis de doktoro Manto Tshabalala-Msimang, kiu servas kiel ministro pri sano ekde decembro de 2000.

Sudafrikaj politikistoj
Naskiĝintoj en 1942
Listo de hebreaj esperantistoj

Ekde la komenco de la movado, hebreoj aŭ judoj estis nombraj inter esperantistoj, pro ilia internaciemo kaj ofta multlingveco.

 Jakob David Applebaum
 Jakob A. BENŜAĤAR
 Boris M. Breslaŭ
 Isaj Dratwer
 Leopold Dreher
 Paro Fels
 Harry Fineman
 Ota Ginz
 Boris Kolker
 Boris Kotzin
 Pinĥas Laĥovicki
 Izrael Lejzerovicz
 Ida Lisiĉnik
 Isĥak Muĉnik
 Aleksandro Silbernik
 Jakobo Ŝapiro
 Samuil Ŝatunovskij
 SOROS Tivadar
 Semjon Vajnblat
 L. L. Zamenhof
 Lidja Zamenhof

Vidu ankaŭ 

 Listo de israelaj esperantistoj
 Hebrea Esperanto-Asocio

!
Hebreaj
Morsa kodo

Morsa kodo estas sistemo de kodoprezento por sendi literojn, ciferojn, kaj simile per "longoj", "kurtoj" ("mallongoj") kaj "paŭzoj". La sistemo de malnova/usona morso estis inventita de Alfred Vail kaj Samuel Morse en 1835. La unua mesaĝo estis sendita la 24-an de majo 1844 inter Baltimore kaj Vaŝingtono. La morsa kodo nun internacie uzata estas versio plibonigita de Friedrich Clemens Gerke.

Dum normo ITU-T F.1 difinas la kernon de internacia morso, alilingvuloj mem kreis multajn morsunuojn por aliaj literoj el Unikodo. Post pluraj jardekoj da senŝanĝo, nova simbolo @ = AC = .--.-. aperis en 2004 en oficiala internacia kodo.

Por ŝpari tempon telegrafistoj kaj radioamatoroj uzas mallongajn literokodojn anstataŭ kompletaj vortoj aŭ frazoj, ekzemple QRV = mi estas preta por ricevado, vidu Q-kodo.

Post katastrofo de ŝipego Titanic SOS estis fiksita kiel internacia simbolo de urĝa helpo. Nuntempe ekzistas populara voksono por poŝtelefono, kiu morse signas "SMS" kaj estas uzata por signali ricevon de mallonga teksta mesaĝo.

Ĉapelitaj literoj 
Por la ĉapelitaj Esperanto-literoj specialaj signoj estis proponitaj, vidu en la sekvanta listo, sed Esperanto-Radioamatoroj ofte ne uzas ilin, sed transskribas laŭ la Zamenhofa metodo sh por ŝ, ch por ĉ, ktp.

Vidu ankaŭ 
 Amatora radio
 Askio
 Baudot-kodo
 Binara kodo
 Telegrafo
 Q-kodo

Monda kultura heredaĵo 
La germana nacia amatora klubo DARC en 2011 iniciatis aktivecon listigi la morsadon kiel monda kultura heredaĵo. IARU akceptis tion en sia kunsido en 2011 unuanime kaj proponis tion al UNESCO en 2014.

En tiu kunteksto ĵurnaloj skribis, ke la morsado estas preskaŭ mortanta kaj tial devas esti protektata. Tio nur parte estas vera. En multaj areoj, ekzemple komunikado inter ŝipoj, morsado estas anstataŭigita per aliaj pli komfortaj metodoj. En amatora radio la aŭtoritatoj ne plu postulas kapablon morsi kiel parto de la radioamatora licenco. Sed inter radioamatoroj la morsado estas ankoraŭ tre populara. Tri kaŭzoj estas
 morsado bezonas malpli komplikajn aparatojn. Dum katastrofoj radioamatoroj povas tial starigi stacion por morsado pli facile
 morsado atingas pli bonajn konektojn ankaŭ ĉe malbonaj kondiĉoj
 morsado havas atraktivecon kiel sporto

Propono de morso-kodo kiel universala skribo 
La svisa originalulo Parzival' proponadas la uzadon de Esperanto-morso-kodo kiel universala alfabeto por Esperanto, tiel emancipante Esperanton de ĝiaj eŭropaj radikoj.

Eksteraj ligiloj 

 
 Morso en Esperanto En tiu ligilo tiu kodo estas nomita "oficiala". Tiu statuso estas dubinda. ILERA favoras la Zamenhofan metodon, do uzi ch, sh, ktp.

Alfabeto
Amatora radio
Komunikado
Morso

Morso havas diversajn signifojn:

Morso (trinkaĵo) (ruse: морс) estas rusa dolĉa refreŝiga nealkohola trinkaĵo, farata el freŝaj aŭ sukerigitaj beroj.
Morsa kodo

Vidu ankaŭ
Samuel Morse, inventisto de la morsa kodo
La perdita honoro de iu Katarino Blum'

La perdita honoro de iu Katarino Blum (originale: Die verlorene Ehre der Katharina Blum) estas rakonto de la germana verkisto Heinrich Böll, aperinta en 1974. La aŭtoro kritikas per ĝi la agmanierojn de la gazetaro.

Enhavo 

La 27-jara protagonistino Katarino BLUM dum la Karnavalo konatiĝas kun Ludwig GÖTTEN kaj pasigas la nokton kun li. Sekvamatene la polico rompeniras la loĝejon de Katarino, por aresti la viron, kiu estis urĝe serĉata krimulo. Tiu tamen jam estas for: Katarino ebligis al li la fuĝon.

Poste la verko precipe temas pri policaj intervjuoj kun Katarino kaj personoj el ŝia ĉirkaŭaĵo. Gravan rolon ludas la ĵurnalistaro, kiu trafosas la privatan vivon de la virino kaj miksas en siaj raportoj faktojn kun inventitaj mensogoj. La protagonistino fine ne plu vidas elirvojon el sia situacio: Per armilo de konato ŝi mortpafas la ĵurnaliston Werner TÖTGES. Fine oni arestas ŝin.

La Esperanta eldono 
La verko en 1978 aperis ankaŭ en Esperanto. Ĝin tradukis Rikardo Ŝulco.

Bibliografiaj indikoj 
La perdita honoro de iu Katarino Blum aŭ kiel potenco povas estiĝi kaj kien ĝi povas konduki: rakonto / Heinrich Böll. [El la germana trad.
Rikardo Ŝulco]. - [Gerlingen-Stuttgart]: Bleicher, [1978]. – 154 p. +
korektoj
ISBN 3-88350-500-5

Filmigo 
La rakonto en la jaro 1975 aperis kiel filmo. Reĝisoro estis Volker Schlöndorff. En la ĉefroloj estas videblaj : Angela Winkler (Katarino Blum), Mario Adorf (policano), Dieter Laser (Werner Tötges) kaj Jürgen Prochnow (Ludwig Götten).

Eksteraj ligiloj 

 Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
 Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
 Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto

Verkoj el la esperantigita germanlingva literaturo
Blum
Germanio en fikcio
Germanaj filmoj
Filmoj aperintaj en 1975
Antverpena Fikcio-libraro
Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Katalogo de la FEL-biblioteko
Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Gelsenkirchen

Gelsenkirchen [prononcu Gelznkiaĥn] estas eksterdistrikta urbo en la okcidento de Germanio. Ĝi estas parto de la federacia lando Nordrejn-Vestfalio, de la distriktaro Monastero kaj la industria urbaro Ruhr-regiono, kiu konsistas el multaj urbaj komunumoj, kvankam ĝi en satelita bildo aspektas kvazaŭ unu giganta urbego. Al la urbo rekte najbaras la urbaj komunumoj Herne, Bochum, Essen, kiuj estas sendependaj, kaj la urboj Gladbeck, Dorsten, Marl kaj Herten apartenantaj al la distrikto Recklinghausen. Fine de  la urbo Gelsenkirchen havis  loĝantojn.

Historio 
La urbo estis enloĝata almenaŭ ekde la bronza epoko ĉirkaŭ la jaro 1000 antaŭ Kristo, sed skribe la urboparto Buer [prononcu Bur'] unuafoje menciiĝis nur dum la jaro 1003 de nia erao, la komunumo Gelsenkirchen dum la jaro 1150. Dum 1815 la urba areo ekapartenis al Prusio kaj ties provinco Vestfalio. Ĝis la mezo de la 19-a jarcento malmultaj homoj loĝis en la agrikultura regiono.

Vidindaĵoj 
Nordsternpark estas parko sur la tereno de la iama Minejo Nordstern.

Artaĵoj 
 Heraklo de Gelsenkirchen

Urbopartoj 
 Horst

Industriigo 

Tiatempe la industriigo draste ŝanĝis la situacion. Post trovo de granda kvanto da karbo - "nigra oro" laŭ bapto de la lokuloj - en la regiono dum 1840, rapide ekestis la unuaj karbominejoj kaj fabrikoj pro prilaboro de ŝtalo (kiuj utiligas multe da karbo en gigantaj fornegoj kaj tial konstruiĝas prefere en karbo-regionoj). Dum 1847 malfermiĝis la unua fervoja linio, kiu ligis la urbon al Kolonjo sudokcidente kaj Minden nordoriente.

En la jaro 1872 Friedrich Grillo fondis en la urboparto Schalke la „Aktiengesellschaft für Chemische Industrie“ (akcia societo por kemia industrio) kaj la „Schalker Gruben- und Hüttenverein“ (asocio pri minejoj kaj ŝtalfandejoj). Unu jaro pli poste li fondis, same en Schalke, la „Glas- und Spiegel-Manufaktur AG“ (vitro- kaj spegulomanufakturo).

Post kiam Gelsenkirchen fariĝis grava ejo de peza industrio, ĝi ricevis la urbajn rajtojn en la jaro 1875.

Futbala Mondpokalo 2006 
Inter la 9a de junio kaj la 9a de julio 2006 en Germanio okazis la Futbala Mondpokalo, en Gelsenkirchen pluraj maĉoj okazis en la Veltins-stadiono (de futbalklubo FC Schalke 04), kiu estis nove konstruita en 2001 stadiono kaj proponis 53 804 sidlokojn por spektantoj.

Esperanto en la regiono 

Ĉar en Gelsenkirchen ne ekzistas Esperanto-klubo, ĝiaj esperantoparolantaj civitanoj povas veturi al Essen, kie ekzistas ekde la 9-a de januaro 2004 la Esperanto-Grupo Essen (EGE) kun nun pli ol 20 membroj. Ĝi invitas al renkontiĝoj ĉiun duan ĵaŭdon monate en la klerigejo Grend, Westfalenstr. 311 en 45276 Essen-Steele, kaj ĉiun kvaran ĵaŭdon monate esperantoparolantoj kunvenas en la Kulturzentrum Bahnhof Langendreer, Wallbaumweg 108 en 44894 Bochum, jen en la kinokafejo Kino Endstation, jen en la restoracio.

Eksteraj ligiloj 

  
 paĝoj pri la urba Futbala Klubo Schalke 04

 
Urboj de Nordrejn-Vestfalio
Eksterdistriktaj urboj de Nordrejn-Vestfalio
Ruhr-regiono