alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
1. List do Koryntian

Pierwszy List do Koryntian [1 Kor] – księga Nowego Testamentu. Za autora listu powszechnie uważany jest święty Paweł. Miejscem sporządzenia był Efez, w którym św. Paweł zatrzymał się prawdopodobnie w roku 57. 

List składa się z czterech części. W pierwszej Paweł, powiadomiony o rozłamach w gminie korynckiej, wzywa do jedności, której warunkiem jest zaufanie mądrości Bożej (rozdziały 1–4). Rozdział 5 i 6 listu poświęcony jest grzechom Koryntian. Następnie (rozdz. 7–14) Paweł porusza kwestie doktryny i etyki: relacji małżeństwa do dziewictwa, granic chrześcijańskiej wolności, dopuszczalności spożywania mięsa z ofiar pogańskich, podległości kobiet wobec mężczyzn (w efekcie tych uwag nastąpiło wykluczenie kobiet z czynnego udziału w liturgii), znaczenia Eucharystii, darów Ducha Świętego. Rozdział 13, stanowiący tzw. „Hymn o miłości” jest jednym z najczęściej cytowanych fragmentów Nowego Testamentu. Ostatnia część listu – rozdziały 15 i 16 – stanowi wykład chrześcijańskiej nauki o zmartwychwstaniu.

Integralność Listu 

Podobnie jak w przypadku 2. Koryntian również i ten List traktowany bywa jako kompozycja dwóch albo więcej listów. Weiss w 1910 roku wyodrębnił w 1 Kor dwa listy (List A i List B), w 1914 roku wyodrębnił jeszcze B1 i B2 (albo List C), 1 Kor 13 włącza do Listu B2 (wcześniej do Listu B) łącznie z innymi partiami 1 Kor (5,1–6,11; wcześniej 1,1–6,11). Podobnie Goguel, który zastosował niewielkie modyfikacje. 

Herring wyróżniał dwa listy, List A na który składają się rr. 1–8; 10,23–11,1; 16,1–4.10–14 oraz List B, do którego włączył tylko rozdział 15. Schmithals, rekonstruuje aż dziewięć listów (Listy A–D), do Listu A włącza 1 Kor 11,2–34, do Listu B – 1 Kor 6,1–11; 2 Kor 6,14–7,1; 1 Kor 6,12-20; 9,24–10,22; 15,11–58; 16,13–24; do Listu C – 1 Kor 5,1–13; 7,1–8,13; 9,19–22; 1-,23–11,1; 12,1–31a; 14,1c–40; 12,31b–13,13; 16,1–12, do Listu D – 1 Kor 1,1–4,21, List E zaginął, List F to 1 Kor 9,1–18. Jewett rekonstruuje sześć listów dla 1 i 2 Listu do Koryntian, z których pięć dotyczy 1 Kor. W. O. Walker w 1978 roku wystąpił z tezą o nie-Pawłowych interpolacjach w 1 Koryntian.

Zobacz też 
 Warianty tekstowe 1. Listu do Koryntian
 2. List do Koryntian

Przypisy

Bibliografia 
 A. Robertson, A. Plummer, A Critical and Exegetical Commentary on the First Epistle of St. Paul to the Corinthians (Edinburgh 1961).
 Hans Conzelmann, Der erste Brief an die Korinther, KEK V, Göttingen 1969. (komentarz egzegetyczno-krytyczny)

Linki zewnętrzne 
 1 List do Koryntian w tłumaczeniu Biblii Tysiąclecia
 1 List do Koryntian w tłumaczeniu Biblii Brzeskiej
 1 List do Koryntian w tłumaczeniu Biblii Ks. Jakuba Wujka

Koryntian, 1 list do
2. List do Koryntian

Drugi List do Koryntian [2 Kor] – jeden z listów apostoła Pawła, znajdujący się w Nowym Testamencie. 

Napisany wspólnie z Tymoteuszem podczas pobytu Pawła w Macedonii pod koniec 57 n.e. do chrześcijan korynckich oraz mieszkających w „całej Achai”. Początkowo apostoł zamierzał odwiedzić Korynt, ale nieznane przykre wydarzenie, do którego aluzję czyni w liście, odwiodło go od tego. Zamiast wizyty Paweł wysłał ciepły, osobisty list, w którym wyjaśnia charakter swojej misji i broni się przed zarzutami. Ponadto list zawiera wezwanie do udzielenia jałmużny dla ubogich z Jerozolimy. Z teologicznego punktu widzenia list porusza sprawę nauki o odkupieniu, apostolatu, znaczenia dobrych uczynków – modlitwy, jałmużny i braterskiego napominania.

Zobacz też 

 Warianty tekstowe 2. Listu do Koryntian
 1. List do Koryntian

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Biblia Tysiąclecia – 2 List do Koryntian
 Biblia Tysiąclecia – Wstęp do 2 Listu do Koryntian
 Biblia Brzeska – 2 List do Koryntian

Koryntian, 2 list do
List do Galatów

List do Galatów [Ga], List do Galacjan [Gal] – jeden z listów apostoła Pawła, znajdujący się w Nowym Testamencie. 

Galacja w Azji Mniejszej była rzymską prowincją, w której Paweł osobiście prowadził ewangelizację i założył lokalny kościół. Jednak po jego wyjeździe rozpowszechnił się w tym kościele ruch głoszący konieczność przyjęcia prawa żydowskiego, a zwłaszcza obrzezania przez nawracanych na chrześcijaństwo pogan. Paweł zwraca uwagę na fakt, że wiara i łaska, a nie wypełnianie przepisów prawa żydowskiego jest warunkiem zbawienia.

Treść listu 
 1,1-5 — prolog 
 1,6 – 2,21 — Paweł broni swojej ewangelii 
 3,1-24 — zbawia wiara a nie prawo 
 3,25 – 4,31 synostwo Boże 
 5,1-15 — wolność chrześcijańska 
 5,16-26 — przeciwieństwo ciało-duch 
 6,1-10 — napomnienia 
 6,11-18 — epilog.

Data powstania 
Większość biblistów datuje powstanie Listu na rok 53, a więc po soborze jerozolimskim. Niektórzy datują na rok 57 ze względu na podobieństwo do 2 Koryntian.
 W Ga 4, 13 Paweł nadmienia: „gdy za pierwszym razem zwiastowałem wam Ewangelię”, może to oznaczać, że był tam więcej niż jeden raz; 
 Przybycie Pawła do Jerozolimy wspomniane w Ga 2, 1 nn utożsamia się z soborem apostolskim opisanym w Dz 15, 6-21. 

Istnieją też argumenty na rzecz powstania tego Listu jeszcze przed Soborem Apostolskim, a więc na rok 48: 

 List do Galatów mówi tylko o dwóch wizytach Pawła w Jerozolimie po jego nawróceniu (Ga 2, 1), natomiast według Dziejów Apostolskich Sobór Apostolski winien być trzecią jego wizytą; 
 drugie przybycie Pawła do Jerozolimy, nastąpiło „po czternastu latach” (Ga 2, 1 nn), a więc ok. 44 roku – rok śmierci Heroda Agryppy I, śmierć ta opisana jest w Dz 12, 23 i miała miejsce podczas pobytu Pawła w Jerozolimie – Dz 12, 25 (por. Dz 11, 29-30); 
 druga wizyta w Jerozolimie nastąpiła na skutek objawienia (Ga 2, 2), a to można zharmonizować z proroctwem Agabosa (Dz 11, 28); 
 Ga 2, 9 wspomina Jakuba, który został ścięty w Dz 12, 2; 
 Dz 15, 1. 24 nadmienia o judaistach z Jerozolimy, dobrze odpowiada „fałszywym braciom” z Ga 2, 4, List więc powstał na krótko przed soborem; 
 w Liście do Galatów nie ma żadnych odniesień do ustaleń soboru, gdyby Paweł pisał po soborze prawdopodobnie powołałby się na te ustalenia, bo umocniłoby to jego argumentację.

Adresaci Listu 
List jest pisany do kościołów w Galacji założonych przez apostoła Pawła podczas jego pierwszej podróży misyjnej. Są to: Antiochia Pizydyjska, Ikonium, Listra i Derbe.

Przypisy

Zobacz też 
 Warianty tekstowe Listu do Galatów

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 List do Galatów w tłumaczeniu Biblii Tysiąclecia
 

Galatów, list do
Galacja (prowincja rzymska)
1. List do Tymoteusza

Pierwszy List do Tymoteusza (1 Tm) – z listów przypisywanych Pawłowi z Tarsu, znajdujący się w Nowym Testamencie. Zaliczany jest do tzw. trzech listów pasterskich. Przez współczesnych historyków uznawany jest za nieautentyczny, napisany już po śmierci apostoła.

Kwestia autentyczności listu 
Większość współczesnych badaczy (nie licząc grupy uczonych z kręgów konserwatywnych) zgadza się co do tego, że autorem listu nie był Paweł z Tarsu; wielu z nich jest ponadto przekonanych, że sam list powstał później, już po śmierci Apostoła. Pierwszy, systematyczny atak na autentyczność Pierwszego Listu do Tymoteusza przypuścił w 1807 roku niemiecki teolog protestancki Friedrich Schleiermacher. Wykazał on, że istnieją znaczące różnice językowe (dotyczące słownictwa oraz stylu) pomiędzy 1 Tm a pozostałymi dwoma listami pasterskimi. Zwrócił również uwagę, że 1 Tm zawiera niespójne z innymi źródłami informacje na temat życia Pawła.

Uczeni zwracają uwagę również na fakt, że Pierwszy List do Tymoteusza jest jedynym tekstem Nowego Testamentu, który zawiera wszystkie trzy terminy służące do opisu hierarchii kapłańskiej (tj. episkopoi, presbyteroi oraz diakonoi). Takie ustalenie słownictwa opisującego funkcje kościelne nastąpiło jednak później, już po śmierci Pawła.

Autorstwo listów Pawła do Tymoteusza kwestionowali także pisarze wczesnochrześcijańscy. Marcjon z Synopy, wielki zwolennik nauk Pawła oraz autor pierwszej chrześcijańskiej kompilacji tekstów, włączył do swojego Apostolikon jedynie dziesięć listów Pawła, pomijając wszystkie trzy listy pasterskie (których nie znał lub w których autentyczność wątpił). Z kolei Tacjan Syryjczyk uznał Pawłowe autorstwo Listu do Tytusa, ale odmówił go obu Listom do Tymoteusza.

Struktura treści listu 
 Adres (1 Tm 1,1–2)
 Troska o czystość nauki (1 Tm 1,3–11)
 Dziękczynienie za łaskę nawrócenia (1 Tm 1,12–17)
 Ponowienie nakazu (1 Tm 1,18–20)
 Zalecanie wspólnych modłów dla wszystkich (1 Tm 2,1–7)
 Zachowanie się mężczyzn i kobiet podczas modlitwy (1 Tm 2,8–15)
 Przymioty duchownych (1 Tm 3,1–13)
 Uzasadnienie nakazów – tajemnica Kościoła i Chrystusa (1 Tm 3,14–16)
 Przestroga przed błędnymi naukami (1 Tm 4,1–11)
 Jak zachować powagę pasterską? (1 Tm 4,12–16)
 Zalecenia ogólne (1 Tm 5,1–2)
 Sprawa wdów (1 Tm 5,3–16)
 Prezbiterzy (1 Tm 5,17–20)
 Różne zalecenia (1 Tm 5,21–25)
 Niewolnicy i panowie (1 Tm 6,1–2)
 Wady błędnowierców (1 Tm 6,3–10)
 Zachęta do wiernej służby (1 Tm 6,11–16)
 O właściwym użyciu bogactwa (1 Tm 6,17–19)
 Zakończenie (1 Tm 6,20–21)

Zobacz też 

 Warianty tekstowe 1. Listu do Tymoteusza
 „Bóg objawiony w ciele” (1 Tm 3,16)

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Biblia Tysiąclecia – 1 List do Tymoteusza

Tymoteusza, 1 list do
List do Tytusa

List do Tytusa [Tt] – to jeden z listów Pawła z Tarsu, znajdujący się w Nowym Testamencie. List skierowany był do Tytusa, jednego z jego najbliższych współpracowników, który w okresie pisania listu przebywał na Krecie. Tytus opiekował się gminą chrześcijańską na Krecie, założoną wcześniej przez Pawła.

List do Tytusa wraz z 1 i 2 Listem do Tymoteusza zaliczany jest do tzw. listów pasterskich. Od czasów średniowiecza List jest podzielony na 3 części i należy do najkrótszych ksiąg Biblii.

Tytus wzmiankowany jest tylko w Listach Pawłowych. Dzieje Apostolskie nie wspominają o nim. Nawrócony został z pogaństwa. Paweł zabrał go na sobór apostolski w Jerozolimie (Ga 2, 1). Współpracuje z Pawłem podczas jego II i III podróży misyjnej.

Dokładne określenie czasu i miejsca napisania listu nie jest możliwe. Zwolennicy autentyczności Listów Pawła utrzymują, że List do Tytusa musiał powstać w okresie między pierwszym a drugim uwięzieniem Pawła w Rzymie. 
Chociaż wielu biblistów kwestionuje autorstwo Pawła z Tarsu, uznając trudność dopasowania okoliczności działalności Pawła opisanych w tym liście, jak również w 2 Liście do Tymoteusza do pierwszego uwięzienia w Rzymie w latach 61–63. Jednak jak twierdzą m.in. uczeni ze Szkoły Biblijnej w Jerozolimie, jest to hipoteza, która nie musi być słuszna, jeśli się przyjmie, że nie było to ostatnie uwięzienie Pawła, na co wskazuje m.in. Dz 28,30. Argumentem za autentycznością listu jest opisany etap rozwoju hierarchii kościelnej, który zdaje się odpowiadać stanowi z okresu końca życia Apostoła. W liście biskup jest, właściwie, synonimem prezbitera, nie widać jeszcze charakteru „monarchicznego” jego posługi, jak będzie to miało miejsce już w Antiochii za Ignacego Antiocheńskiego. Zaś Tytus i Tymoteusz pełnią rolę reprezentantów autorytetu Apostołów. Niedługo później przejmie ją „głowa” kolegium prezbiterów, biskup. Uważa się, że list powstał wkrótce po 1 Tymoteusza, w Macedonii, około roku 66.

Zobacz też 
 Warianty tekstowe Listu do Tytusa

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Biblia Tysiąclecia - List do Tytusa

Tytusa
Sajany

Sajany – system górski w Azji położony w większej części na terytorium Rosji oraz w małej części na terytorium Mongolii. Rozciąga się od Ałtaju na zachodzie do jeziora Bajkał na wschodzie.

Sajany są górami fałdowymi powstałymi w orogenezie kaledońskiej, a kilkakrotnie odmładzanymi w hercyńskiej i alpejskiej. Zbudowane z prekambryjskich skał zmetamorfizowanych (gnejsy, łupki krystaliczne, kwarcyty) i dolnopaleozoicznych skał osadowych (łupki, piaskowce, margle) z częstymi intruzjami granitów.

W skład Sajanów wchodzą dwa główne łańcuchy: Sajan Wschodni i Sajan Zachodni: 
 Sajan Wschodni to łańcuch górski o wysokości 2000-2700 m n.p.m. o długości około 1000 km rozciągający się od północnego zachodu na południowy wschód. Najwyższy szczyt – Munku-Sardyk, 3491 m n.p.m.
 Sajan Zachodni to łańcuch górski o długości około 650 km rozciągający się od południowego zachodu na północny wschód. Najwyższy szczyt – Kyzył-Tajga, 3121 m n.p.m.

Główne łańcuchy są złożone z równoległych pasm górskich o stromych zboczach i rzeźbie alpejskiej. Liczne polodowcowe formy rzeźby. Lodowce zajmują powierzchnię około 8 km². W pobliżu połączenia Sajanu Wschodniego i Sajanu Zachodniego leżą głębokie kotliny: na zachodzie – Minusińska, na południu – Todżyńska i Tuwińska. 

Klimat umiarkowany chłodny. Liczne rzeki dorzecza Angary i górnego Jeniseju. Wysokie partie gór (ponad 1600-2100 m n.p.m.) pokrywają pola ruchomych głazów (tzw. kurumy) i górska tundra. Na zboczach rośnie tajga iglasta, w głębokich dolinach występuje roślinność stepowa. 

Na północnych zboczach Sajanu Zachodniego znajduje się Park Narodowy „Szuszenskij bor” i Rezerwat Chakaski, w części środkowej Sajańsko-Szuszeński Rezerwat Biosfery, a na  północno-zachodnich zboczach Sajanu Wschodniego Park Narodowy „Słupy Krasnojarskie”. 

Na terenie Sajanów występują złoża żelaza, miedzi, złota, grafitu, azbestu, nefrytu i innych.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

Azjatyckie góry Rosji
Ogg

Ogg – format kontenera strumieni danych, opracowany przez fundację Xiph.org, stworzony, by wspierać inicjatywy związane z rozwojem wolnego oprogramowania do kodowania i dekodowania multimediów.

Często spotykany zapis wielkimi literami „OGG” jest nieprawidłowy.

Jest to także nazwa rodziny kodeków, co powoduje częste nieporozumienia: np. film zapisany w kontenerze AVI może zawierać strumień dźwięku Vorbis, a w kontenerze Ogg może znajdować się strumień dźwięku w formacie MP3 i obraz kodowany jako DivX/Xvid.

Kontener Ogg może zawierać wiele multipleksowanych strumieni dźwięku, obrazu i napisów. Zgodnie ze specyfikacją, pliki audio zawierające muzykę mają rozszerzenie.oga, pliki wideo rozszerzenie.ogv, a aplikacje zawarte w tym kontenerze rozszerzenie.ogx. Dla kontenera zawierającego tylko dźwięk w formacie Vorbis używa się rozszerzenia.ogg.

Kodeki z rodziny Ogg 
 kodeki dźwięku
 stratne
 Speex: kompresja mowy z niską przepływnością (2-44 kbps)
 Vorbis: kompresja dźwięku ze średnią i wysoką przepływnością (do 499 kbps)
 bezstratne
 Squish: pierwszy kodek Ogg, obecnie zastąpiony przez FLAC
 FLAC: kompresja nagrań wysokiej jakości i nagrań archiwalnych; początkowo był to niezależny projekt, który przyłączył się do rodziny Ogg
 OggPCM: dźwięk PCM umieszczony w kontenerze Ogg

 kodeki wideo
 Theora: oparty na VP3 firmy On2, zaadaptowany do wymagań Ogg (m.in. licencyjnych)
 Tarkin: eksperymentalny kodek używający transformat falkowych 3D
 OggDirac: eksperymentalny falkowy kodek obrazu

 kodeki napisów
 Writ: format napisów dla uzupełnienia kontenera Ogg o informacje tekstowe
 CMML: format napisów usadowionych w czasie

Tworzenie plików Ogg 

Istnieje wiele programów – często darmowych – pozwalających w łatwy sposób tworzyć pliki Ogg, zaliczyć do nich można: Oggdrop, OggdropXPd, FreeRIP, Audacity i inne. Dostępny jest też program oggenc pozwalający pracować z poziomu wiersza poleceń.

Struktura strony 

Strona Ogg to jednostka danych o zmiennej wielkości wewnątrz strumienia Ogg.

Zobacz też 

 Kontenery multimedialne: Matroska, OGM, AVI
 Kodeki: DivX, XviD, 3ivx, Dirac
 Uniwersalny wsadowy transkoder MediaCoder.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Oficjalna strona Xiph.Org Foundation
 Oficjalna strona firmy On2
 
 

Kontenery multimedialne
Riff

Riff w muzyce jazzowej – refren zawierający krótkie zwroty rytmiczne, zwykle grany przez sekcję rytmiczną oraz dętą i zwieńczający solo instrumentalne. Zazwyczaj daje wrażenie zawieszania i symuluje zbliżanie się do zakończenia utworu, po którym jednakże następuje kolejne solo lub gra zespołowa.

 Riff w muzyce rockowej (i gatunkach muzycznych wywodzących się z rocka, jak np. w heavy metalu) – krótka melodia, motyw lub pojedyncza fraza, zwykle część dłuższego solo, często otwierająca utwór i potem powracająca wielokrotnie w czasie jego trwania. Riffy są najłatwiej "wpadającymi w ucho" motywami utworów rockowych (por. ostinato).

Zobacz też 
 Solo

Przypisy

Bibliografia 
 

Rock
Jazz
Solo

Solo (z wł. solo, 'sam'):
 określenie oznaczające, że dany utwór muzyczny lub fragment utworu grany jest lub śpiewany przez jednego wykonawcę. Utwór napisany w całości na jeden instrument nosi miano utworu solowego, a jego wykonawca to solista.
 (przeważnie w muzyce rozrywkowej) fragment utworu muzycznego grany lub śpiewany przez jednego wykonawcę, z ewentualnym pomocniczym akompaniamentem, często improwizowany.

Muzyka poważna 
W muzyce poważnej określenie solo w zasadzie nie występuje samodzielnie, pojawia się natomiast w nazwach utworów napisanych na jednego wykonawcę, zwykle razem z nazwą instrumentu, np. ...na fortepian solo, ...na skrzypce solo. 

Utwory solowe najczęściej komponuje się na instrumenty wielogłosowe, takie jak fortepian, organy czy harfa, podczas gdy instrumenty jednogłosowe (np. flet, skrzypce) zazwyczaj akompaniowane są przez fortepian lub inne instrumenty - i dla nich jednak istnieje wiele utworów solowych. Często spotykanymi utworami solowymi muzyki poważnej są sonata fortepianowa, miniatura, ballada instrumentalna i in.

W muzyce barokowej i klasycystycznej termin solo odnosił się też do sonaty (solo sonata) na instrument solowy z towarzyszeniem basso continuo lub bez akompaniamentu, np. Sonaty i partity na skrzypce solo Jana Sebastiana Bacha (BWV 1001–1006).

W klasycznej formie koncertu na instrument solowy pod koniec pierwszej części (między repryzą a kodą) występuje tzw. kadencja wirtuozowska, czyli improwizowany przez solistę fragment o charakterze popisowym, w którym wykorzystuje on występujące w danej części tematy. Jako taka jest poprzednikiem solówek w muzyce rozrywkowej.

Jazz 
W wielu utworach jazzowych fragmenty zespołowe przeplatają się z solowymi, w których jeden z wykonawców gra albo zupełnie sam, albo z łagodnym akompaniamentem pozostałych. W przeważającej większości solo jest improwizacją.

Muzyka popularna 
W muzyce popularnej solo (także: solówka) oznacza fragment utworu zawierający improwizację graną lub śpiewaną przez jednego wykonawcę, z możliwym akompaniamentem. W praktyce solo bywa komponowane wcześniej, choć oczekiwanie improwizacji jest silne, zwłaszcza w niektórych gatunkach. Solo stanowi istotną część konstrukcji utworu, zwykle wiąże się z popisem technicznym wokalisty lub instrumentalisty. Stosuje on zazwyczaj tzw. zagrywki (gotowe frazy i techniki charakterystyczne dla danego solisty, stosowane przez niego w wielu solówkach).

Zobacz też 
 gitara prowadząca

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Lista stu najlepszych solówek wszech czasów według magazynu Guitar World 

Muzykologia
Refren

Refren – w pieśni lub piosence jest to powtarzająca się melodia i związany z nią tekst, występujący zwykle po zakończeniu zwrotki. W jazzie  często ma zadanie oddzielenia poszczególnych części solowych i grany jest przez cały zespół.
Refren jest częścią zwrotki, która składa się z tzw. canta (kanta) i refrenu.
Refren zwykle zawiera w pełni rozbudowaną melodię, niekiedy jednak sprowadzony jest do jednego, krótkiego motywu. Na przykład w pieśniach religijnych może się sprowadzać do wyśpiewywanego przez zgromadzenie słowa Amen lub prośby Módl się za nami/Zmiłuj się nad nami (w litaniach) w odpowiedzi na śpiew kantora. Podobną rolę w hiszpańskich piosenkach ludowych odgrywa refren Ole!.

Refren występuje również w wierszach stylizowanych na utwór muzyczny, na przykład w balladach Bolesława Leśmiana.

W teorii literatury refrenem nazywa się każdy wers powtarzający się w toku utworu, w brzmieniu identycznym lub lekko zmienionym, zwłaszcza w zamknięciu strofy. Niektóre ustalone formy wersyfikacyjne, jak rondo, rondel, roundel, pantum i ballada francuska, jak również kasyda i gazel, opierają się na występowaniu refrenu.

Przypisy 

Pieśni (formy muzyczne)
Metryka i wersyfikacja
Sprzęgło cierne

Sprzęgło cierne – rodzaj sprzęgła poślizgowego, w którym przeniesienie momentu następuje poprzez połączenie cierne. Zwykle para lub więcej elementów ciernych dociskanych jest do siebie za pomocą elementów pomocniczych zwykle cięgien lub sprężyn. Pełni ono rolę ogranicznika maksymalnego momentu obciążającego mechanizmy. W momencie powstania obciążeń dynamicznych znacznie przekraczających wartość momentu obrotowego silnika, dochodzi do poślizgu sprzęgła, przez co mechanizmy napędowe są zabezpieczone przed przeciążeniem. Ze względu na to, że w czasie poślizgu energia mechaniczna zamieniana jest w cieplną, często konieczne jest chłodzenie sprzęgła. Zwykle stosuje się chłodzenie olejowe.

Sprzęgła cierne ze względu na budowę dzielą się na:
 sprzęgła tarczowe płaskie;
 sprzęgła tarczowe stożkowe;
 sprzęgła wielotarczowe.
Ze względu na środowisko pracy występuje podział na sprzęgła:
 "suche" - pracujące bez kąpieli olejowej;
 "mokre" - pracujące w kąpieli olejowej (są to zazwyczaj sprzęgła wielotarczowe).
Sprzęgła cierne często stosuje się jako synchronizatory prędkości wałów napędowego i napędzanego, przed włączeniem głównego sprzęgła przymusowego sztywnego rozłącznego, a także jako synchronizatory w skrzynkach biegów (sprzęgła cierne stożkowe).

Sprzęgła cierne mogą występować w roli sprzęgła odśrodkowego, to jest takiego, które włącza lub wyłącza się, gdy wał napędowy osiągnie określoną prędkość obrotową.

Zobacz też 
 sprzęgło poślizgowe
 sprzęgło przymusowe

Sprzęgła
Formoza

Historyczna nazwa wyspy Tajwan
 Torpedownia
 Jednostka Wojskowa Formoza
Efekt Magnusa

Efekt Magnusa – zjawisko polegające na powstawaniu siły prostopadłej do kierunku ruchu, działającej na obracający i poruszający się względem płynu (cieczy, gazu) walec lub inną bryłę obrotową.

Historia 
Isaac Newton opisał efekt zmiany kierunku lotu piłek tenisowych i prawidłowo określił jego przyczynę. W 1742 roku Benjamin Robins, brytyjski matematyk, balistyk, badacz i inżynier wojskowy, wyjaśnił odchylenie trajektorii kul muszkietu. Jednak za odkrywcę efektu uważa się niemieckiego fizyka Heinricha Gustava Magnusa, który opisał to zjawisko w 1852 roku. Możliwość inwersji siły Magnusa przez zmianę warunków doświadczalnych, prędkości obrotowej czy nierówności ściany, ujawnił Lafay w 1910. W związku z pracami Prandtla w 1904 roku, dopiero w 1955 roku, Krahn połączył efekt Magnusa z lepkością i zjawiskiem warstwy przyściennej.

Wartość siły określa prawo Kutty-Żukowskiego, mówiące, że jeżeli nieściśliwy płyn opływa nieskończenie długi walec, którego oś jest ustawiona prostopadle do kierunku przepływu niezaburzonego, to na jednostkę długości walca działa siła nośna określona wzorem:
 

W pobliżu powierzchni obracającego się walca na skutek adhezji prędkość obwodowa cząsteczek płynu jest taka sama jak prędkość obwodowa walca i wynosi dla walca o promieniu ‘a’
 

cyrkulacja prędkości będzie równa:
 

a siła nośna:
 

gdzie:
  – współczynnik siły nośnej,
  – gęstość płynu
  – prędkość płynu,
  – promień walca,
  – powierzchnia przekroju poprzecznego walca,
  – oznacza cyrkulację prędkości wzdłuż dowolnego konturu zamkniętego obejmującego jeden raz walec.

Zobacz też 
 Rotor Flettnera

Przypisy

Linki zewnętrzne 
Efekt Magnusa – wytłumaczenie zjawiska za pomocą symulacji komputerowych

Mechanika płynów
Zjawiska fizyczne
Judea

Judea (, Yāhūdhā, , ) – górzysta kraina geograficzna, położona w historycznej środkowej części Izraela/Palestyny. Obecnie terytorium to jest podzielone pomiędzy Izrael i Autonomię Palestyńską. Judea, to nazwa Królestwa Judy używana od IV w. p.n.e. po przejęciu władzy nad Judą przez Greków.

Geografia 

Judea to górzysty rejon, który można scharakteryzować jako kamienistą pustynię. Góry Judzkie dochodzą do wysokości 1020 m n.p.m. (góra Hebron na południu). Wzgórza obniżają się w kierunku południowym dochodząc do wysokości 400 m n.p.m.

Geograficznie rejon można podzielić na: wzgórza Hebronu, siodło Jerozolimy, wzgórza Betlejem i Pustynię Judzką, która dochodzi do Morza Martwego.

Na południu Judea przechodzi w pustynię Negew, na której dominują nagie skaliste szczyty oraz potężne płaskowyże poprzecinane głębokimi kanionami.

Głównymi miastami Judei są: Jerozolima, Betar Illit, Betlejem, Efrat, Gusz Ecjon, Jerycho i Hebron.

Historia 
Między X a VI w. p.n.e. istniało tu królestwo Judy ze stolicą w Jerozolimie. Powstało po śmierci króla Salomona i rozpadzie Izraela (ok. 930 p.n.e.) na królestwo północne (Izrael) ze stolicą w Samarii i południowe (Judę). Juda została podbita przez władcę babilońskiego Nabukadnezara II (Nabuchodonozora II) w 586 p.n.e., a znaczna część jej ludności została uprowadzona do Babilonu (niewola babilońska Żydów). Po podbiciu państwa babilońskiego przez Persów Juda została przekształcona w perską prowincję Jehud o dużym stopniu autonomii. Po jej zajęciu przez Aleksandra Macedońskiego w roku 332 p.n.e. upowszechniła się grecka nazwa Judy – Judea.

Okres panowania rzymskiego 
Po powstaniu Machabeuszów w II w. p.n.e. Judea odzyskała niezależność pod władzą Machabeuszów. W połowie I w. p.n.e. (pomiędzy 63 p.n.e. a 55 p.n.e.) dostała się w sferę wpływów rzymskich. Początkowo Rzymianie zarządzali Judeą przy pomocy podległych lokalnych władców (Machabeusze, Herod). Od 6 r. n.e. obszar Judei, Samarii i Galilei, czyli cała Palestyna, stał się, pod nazwą Judea, częścią rzymskiej prowincji Syrii.

W odległości około 11 km na południe od Jerozolimy król Herod I Wielki wybudował na wzgórzu swój pałac i fortecę Herodion. U podnóża góry powstało miasto, w którym król został pochowany.

Zobacz też 
 Geografia Izraela
 Góry Judzkie
 Chronologia królów Judy i Izraela Edwina Thielego
 Starożytny Izrael

Geografia historyczna starożytności
Prowincje rzymskie
Geografia starożytnego Izraela
Powstanie machabejskie
Regiony Izraela
Regiony Palestyny
Regiony i krainy historyczne Azji
Forma muzyczna

Forma muzyczna – ogólna budowa utworu muzycznego, oparta na określonym schemacie konstrukcji, efekt współdziałania elementów dzieła muzycznego. Jest to środek realizacji wyrazu emocjonalnego dzieła muzycznego za pomocą technik kompozytorskich. Każdy utwór, będąc dziełem niepowtarzalnym, pozostaje w różnym stosunku do formy, a w wielu utworach schematy formalne krzyżują się ze sobą (np. forma pieśni z rondem). 

Niektóre formy muzyczne są związane z konkretnym środkiem wykonawczym (obsadą), np. preludium czy toccata zasadniczo jest utworem przeznaczonym na instrument klawiszowy, a pieśń - na głos wokalny (ew. chór) z towarzyszeniem instrumentalnym.

Forma organizuje mniejsze i większe części utworu i ustala zasady ich relacji i powtórzeń. Forma muzyczna niekiedy określa także charakter i nastrój muzyki. Wielkie formy muzyczne takie jak: sonata, symfonia czy koncert oraz opera zostały zainicjowane w baroku oraz rozwinięte i ostatecznie skodyfikowane w okresie klasycyzmu. W okresie romantyzmu, choć kompozytorzy dość ściśle trzymali się zasad tworzenia form muzycznych, można już zauważyć pewną dowolność w ich interpretacji. Okres romantyzmu jest czasem eksplozji tzw. małych form muzycznych, najczęściej fortepianowych, o bardzo indywidualnym charakterze (np. pieśń).

Klasyczne formy muzyczne zostały zburzone w muzyce współczesnej. Współcześnie często przez przekorę kompozytorów lub z powodu braku innych terminów klasyfikuje się utwory używając nazw klasycznych form, choć często nie mają one z nimi wiele wspólnego. 

Jest wiele kryteriów klasyfikacji form. Można je rozróżniać ze względu na liczbę części, środki wykonawcze, fakturę i inne.

Formy muzyczne 
 Formy wokalne
 pieśń jednoczęściowa
 pieśń dwuczęściowa
 pieśń trzyczęściowa
 pieśń zwrotkowa
 pieśń wariacyjna
 pieśń przekomponowana
 ballada
 aria
 arietta
 dumka
 recytatyw
 piosenka
 motet
 madrygał
 Sceniczne formy wokalno-instrumentalne
 oratorium
 pasja
 kantata
 Formy liturgiczne
 kantyk
 hymn
 pieśń
 chorał gregoriański
 chorał protestancki
 psalm
 msza
 requiem - msza żałobna
 motet
 Formy teatralne
 balet
 burleska
 dramma per musica
 musical
 opera
 operetka
 wodewil
 Formy imitacyjne
 fuga
 kanon
 canzona
 ricercar
 Formy taneczne
 allemande
 bolero
 bourrée
 cancan
 canarie
 courante
 czardasz
 gigue
 gawot
 kamarinskaja
 kozak
 kołomyjka
 krakowiak
 kujawiak
 loure
 mazurek
 menuet
 musette
 oberek
 passepied
 polka
 polonez
 ragtime
 rigaudon
 sarabanda
 tango
 tarantella
 walc
 marsz
 scherzo
 miniatura
 arabeska
 bagatela
 ballada
 barkarola
 burleska
 elegia
 etiuda
 fantazja
 humoreska
 intermezzo
 kaprys
 kołysanka
 legenda
 nokturn
 noweleta
 preludium
 toccata
 rapsodia
 serenada
 sonatina
 suita
 partita
 wariacja
 rondo
 allegro sonatowe
 sonata
 koncert
 symfonia
 poemat symfoniczny
 Rzadziej używane lub archaiczne formy muzyczne
 alborada
 bergeretta
 bicinum
 caccia
 cantiga
 cantilena
 kasacja
 chaconne
 chanson
 charivari
 chiesa
 czant
 divertimento
 frottola
 fugato
 idylla
 impromptu
 interludium
 jig
 jota
 lament
 lauda
 pean
 perpetuum mobile

Zobacz też 
 gatunek muzyczny
 forma otwarta

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 

!
Motyw (muzyka)

Motyw – struktura powstająca w wyniku współdziałania elementów muzycznych (głównie meliki, rytmiki, harmoniki), najmniejszy element formy. Motyw może być złożony z dwóch do kilkunastu dźwięków.

Najczęściej motywy traktuje się jako budulec bardziej złożonej struktury dźwiękowej: frazy lub tematu muzycznego. Temat jest samowystarczalną myślą muzyczną, w przeciwieństwie do motywu, którego natura jest podstawowa, niedopełniająca się. Związek między motywem a tematem jest taki, jaki pomiędzy tematem a całym utworem muzycznym. W obu przypadkach element mniejszy wydaje się niekompletny, ale mimo to posiada cechy, które wpływają bezpośrednio na strukturę wyższego rzędu. Motyw jest więc najmniejszym, posiadającym wewnętrzną logikę budulcem („cegiełką”) dzieła muzycznego.

Zazwyczaj motyw wiąże się z meliką, jest swego rodzaju „figurą”. Motyw można wyodrębnić z dzieła muzycznego, jedynie znając jego kontekst. Jeżeli grupa dźwięków powtarza się niezmiennie w ciągu trwania całego dzieła, a przy tym sprawia wrażenie niepodzielnego budulca, podstawowej idei – jest motywem. Motyw można podzielić na komórki, które jednak same w sobie nie stanowią idei muzycznej, oderwane od pozostałych komórek tracą znaczenie formotwórcze.

Jakkolwiek motywy związane są najczęściej z meliką, niekiedy cechą konstytuujące je jest element rytmiczny. Prawdopodobnie najbardziej znanym tego przykładem jest motyw otwierający V Symfonię Beethovena. Element meliczny jest tu istotny, ale nie najważniejszy. Kierunek linii melodycznej się zmienia, natomiast ten sam charakterystyczny rytm przenika całą Symfonię. Jeszcze rzadziej zdarza się, by elementem tworzącym motyw była harmonika. W muzyce okresu późnego romantyzmu oraz modernizmu, szczególnie u Wagnera (leitmotiv) czy impresjonistów (mikstura), charakter harmoniczny motywu często odgrywa kluczową rolę (np. zwrot tristanowski).

Z pojęciem motywu związane jest pojęcie pracy motywicznej, to jest budowania dzieła muzycznego za pomocą motywów i ich wariantów (Johann Sebastian Bach, Béla Bartók). Praca motywiczna jest przeciwstawiana pracy tematycznej, gdzie budowanie dzieła oparte jest na tematach i ich przetwarzaniu (Wolfgang Amadeus Mozart).

Przypisy

Bibliografia 
 
 William Drabkin Motif, w: The New Grove Dictionary of Music and Musicians, tom 3, s. 648-649

Formy muzyczne
Fraza (muzyka)

Fraza (z gr. phrásis – zwrot) – cząstka budowy formalnej utworu muzycznego.

Jest to struktura powstająca w wyniku współdziałania elementów muzycznych, głównie meliki, rytmiki i harmoniki. Składa się z dwóch lub więcej motywów, tworzących zamkniętą myśl muzyczną i określoną całość wyrazową. Często zwana jest dwutaktem, ponieważ w klasycznej budowie formalnej składała się zwykle z dwóch taktów.

W terminologii muzycznej fraza może znaczyć także odcinek utworu, objęty często w piśmie nutowym łukiem frazowym w muzyce instrumentalnej lub znakami oddechu w muzyce wokalnej.

Zobacz też 
 frazowanie

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 

Formy muzyczne
Zdanie muzyczne

Zdanie muzyczne – element formy muzycznej. 

Jest elementem większym od frazy muzycznej i od motywu. Zdanie muzyczne może być różnorodnie skonstruowane, w zależności od tego, ile składa się nań motywów i fraz. W układzie symetrycznym zdanie składa się przeważnie z dwóch fraz. Możliwe są także zdania złożone z wielokrotności fraz, z ich kumulacji.  

W użytkowych utworach tanecznych przeważają zdania proste, zbudowane na tym samym stopniu. W muzyce artystycznej występują zdania sekwencyjne budowane na różnych stopniach albo zdania wariacyjne.  

Z motywicznego punktu widzenia wyróżnia się zdanie motywicznie jednorodne i różnorodne. Jednorodne jest wtedy, gdy druga fraza powstaje z pierwszej na zasadzie dosłownego powtórzenia, powtórzenia sekwencyjnego lub przekształceń w formie wariacji. W zdaniach różnorodnych druga fraza wprowadza nowy materiał motywiczny.

Klasyczne zdanie ma strukturę czterotaktową, zbudowaną z dwóch dwutaktowych fraz (tzw. czterotakt). Struktura ta, powstająca w wyniku współdziałania meliki, rytmiki i harmonii, daje pewną logiczną całość wyrazową, nierzadko zakończoną kadencją.

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Formy muzyczne
Okres (muzyka)

Okres – element formy muzycznej.

Okres składa się z dwóch zdań muzycznych. Pierwsze to poprzednik, drugie następnik. Poprzednik kończy się zawieszeniem melodii na dominancie, a następnik rozwiązuje napięcie toniką. Poprzednik (jak i następnik) dzieli się na dwie frazy, a fraza na dwa motywy. Rozróżniamy okres muzyczny mały (4+4 takty) i wielki (8+8 taktów), symetryczny (regularny) np. 4+4, 8+8 taktów oraz nieregularny np.3+4, 8+10 taktów. Następnik może być: odpowiadający (materiał muzyczny podobny do poprzednika, różni się najczęściej zakończeniem), uzupełniający (materiał muzyczny jest inny niż w poprzedniku), okrężny (materiał muzyczny poprzednika jest powtórzony w zakończeniu. Okres jest najmniejszą strukturą, z jakiej może być zbudowany utwór muzyczny (np. jednookresowa forma pieśni). O kompozycji opartej na okresach mówi się, że ma budowę okresową. Tego typu nazewnictwo wywodzi się z poglądów niemieckiego muzykologa Heinricha Christopha Kocha (publikowanych pod koniec XVIII w.) i jest adekwatne w stosunku do analizy utworów tonalnej muzyki klasycyzmu, romantyzmu oraz niektórych dzieł muzyki współczesnej.

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 

Formy muzyczne
Nazarejczycy

Nazarejczycy (nazorejczycy) – nazwa nadana pierwszym chrześcijanom w Dziejach Apostolskich; później, w IV wieku, także jedna z sekt chrześcijańskich wywodzących się z Jerozolimy, zachowująca prawo mojżeszowe i żydowskie tradycje obrzędowe jak na przykład obrzezanie; podobna do sekt ebionickich, z tą różnicą, że nie odrzucała wiary w dziewicze poczęcie Jezusa. Obecnie nazwą tą określani są chrześcijanie należący do protestanckiego Kościoła Nazarejczyka.

W pierwszym wieku, odnoszące się do wszystkich chrześcijan 
W tekście Nowego Testamentu nazwa „chrześcijanie” pojawia się trzykrotnie. Jej autorstwo zaś przypisuje się nawróconym poganom z Antiochii. Ponieważ jednak nazwa ta sugeruje uznanie Jezusa za Mesjasza, dlatego nigdy nie była używana przez Żydów. W Dziejach Apostolskich (Dz 24, 5) Tertullos napomykając o chrześcijanach nazywa ich „nazarejczykami”.

Z  perspektywy żydowskiej nazwą „nazarejczycy” określani byli „chrześcijanie”. Termin ten jest nadal używany w nowoczesnym języku hebrajskim.

W IV wieku, odnoszące się do sekty 
Opis nazarejczyków z IV wieku podaje Epifaniusz z Salaminy:
 Nazarejczycy nie różnią się w jakiś zasadniczy sposób od żydów, skoro praktykują zwyczaj i doktrynę przepisaną przez żydowską Torę, oprócz tego, że wierzą w Mesjasza. Wierzą oni w zmartwychwstanie umarłych i w to, że wszechświat został stworzony przez Boga. Głoszą, że Bóg jest jeden, i że Jezus, Chrystus, jest Jego synem. Są bardzo uczeni w języku hebrajskim. Czytają Torę... Dlatego różnią się od żydów i od chrześcijan; od tych pierwszych, ponieważ wierzą w Jehoszua, Mesjasza; od prawdziwych zaś chrześcijan, ponieważ w dalszym ciągu praktykują żydowskie rytuały, jak np. obrzezanie, szabat i inne. – Epifaniusz, Adversus haereses 29, 7, PG 41, 402.

Mandeizm 
Obecnie nazarejczykami nazywają się mandejczycy.

Zobacz też 
 judeochrześcijanie

Przypisy 

Judeochrześcijaństwo
Pieśń

pieśń (forma muzyczna)
 pieśń (gatunek literacki)
Wieprz

wieprz –  
 wykastrowany samiec świni domowej
 obraźliwie «o mężczyźnie tęgim lub zachowującym się nieprzyzwoicie»

Miejscowości w Polsce 
 Według TERYT jest ich 3 
 Wieprz – wieś w woj. małopolskim, w pow. wadowickim, w gminie Wieprz 
 Wieprz – wieś w woj. śląskim, w pow. żywieckim, w gminie Radziechowy-Wieprz 
 Wieprz – wieś w woj. warmińsko-mazurskim, w pow. iławskim, w gminie Zalewo

Inne 
 Wieprz – gmina wiejska
 Wieprz – rzeka, prawy dopływ rzeki Wisła

Przypisy
Kryl

kryl – potoczna nazwa szczętek

Inne 
 Kryl - przysiółek wsi Templewo w woj. lubuskim, w pow. międzyrzeckim, w gminie Bledzew
 Kryl – polski system artyleryjski z armatą 155 mm.
 Karel Kryl – czeski piosenkarz
BRT

BRT (niem. Bruttoregistertonne) – tona rejestrowa brutto
 BRT (ang. bus rapid transit) – szybka komunikacja autobusowa
 BRT – obecnie Vlaamse Radio- en Televisieomroep
Luk

Luk () – szczelnie zamykany otwór w pokładzie statku wodnego, nazywany także włazem. Przeznaczony jest głównie do transportu ładunku, może służyć również jako dodatkowy otwór komunikacyjny (zapasowy, awaryjny) oraz może być wykorzystywany jako otwór wentylacyjny. Luki zamykane są klapami lub pokrywami, a jeśli te są zaopatrzone w okna, to luki spełniają także funkcję doświetlającą wnętrze jednostki.

Na jachtach i małych jednostkach pływających luki mogą znajdować się nie tylko na powierzchni samego pokładu, ale także na dachu pokładówki lub niskiej nadbudówki. Również na takich małych jednostkach, jeśli luki znajdują się wyraźnie w przedniej lub tylnej części pokładu, to mają swoje dodatkowe nazwy: forluk (właz dziobowy), oraz achterluk (właz rufowy).

Na statkach towarowych nazwy luków pochodzą od numerów znajdujących się pod nimi ładowni.

Bibliografia 
 Piotr Ratajczak, Witold Lotko Słownik żeglarsko-morski, Wydawnictwo Kanion, Zielona Góra 1996,

Zobacz też 
 bulaj 
 świetlik

Konstrukcja jednostek pływających
Pokład (żeglarstwo)
Mesa (żegluga)

Mesa – pomieszczenie znajdujące się na jednostce pływającej, służące jako jadalnia, miejsce zebrań załogi, wspólnego wypoczynku, do celów reprezentacyjnych, urzędowych odpraw itp. Na większych jednostkach mogą znajdować się oddzielna mesy oficerska, załogowa, kapitańska mesa pasażerska.

Na mniejszych jednostkach, np. jachtach mesą nazywa się główną kabinę, nawet jeśli znajdują się w niej koje.

Zobacz też 
 kambuz
 kingston
 koja
 kubryk

Bibliografia 
 

Kadłub (żeglarstwo)
Pomieszczenia na statku
Pirs (budowla)

Pirs – portowa budowla hydrotechniczna w postaci sztucznego półwyspu wysuniętego w głąb wody prostopadle lub skośnie do brzegu lub nabrzeża, lub w postaci sztucznej wyspy, a w przypadku pirsów największych – również w postaci pomostu stojącego dalej od brzegu i połączonego z lądem estakadą (podobnie jak sztuczna wyspa). Pirsy występują również w portach lotniczych. Są to przedłużenia hali głównej terminalu lotniczego, zazwyczaj węższe od niej. Od pirsów odchodzą rękawy, kryte przejścia, którymi można się bezpośrednio przedostać na pokład samolotu.

Pirs stanowi rozwinięcie linii brzegowej w porcie. Jest zaopatrzony w urządzenia cumownicze oraz przeładunkowe. Służy przede wszystkim do obsługi statków o większym zanurzeniu, większej wyporności, gorszej manewrowości, lub też do obsługi statków przewożących materiały niebezpieczne, np. o zwiększonym zagrożeniu pożarowym. Duże pirsy mogą posiadać własne pomieszczenia magazynowe i place składowe. Z pirsu mogą prowadzić w stronę lądu taśmociągi, rurociągi itp. Na pirsie, oprócz dróg dojazdowych, może również znajdować się bocznica kolejowa oraz urządzenia takie jak wywrotnica wagonowa. Zazwyczaj pirsy są przeznaczone do przeładunku określonych materiałów, np. pirs węglowy, pirs LPG, pirs rudowy, ale mogą służyć również do obsługi statków: np. pirs paliwowy. Istnieją ponadto pirsy dla żeglugi pasażerskiej.

Również porty jachtowe mogą posiadać pirsy – stoją wtedy przy nich jachty. W takich portach pirsy różnią się od pomostów tym, że stanowią osłonę od fal oraz mogą być wyposażone w większą infrastrukturę niż pomosty.

Pirsy mogą spełniać również inne funkcje, np. rozdzielać części portu, stanowić dodatkowe wewnętrzne falochrony itp.

Brzeg pirsu, do którego może przybić jednostka pływająca, to nabrzeże.

Zobacz też 
akwen
akwatorium
awanport
basen portowy
molo
stocznia

Budowle hydrotechniczne
Locja
Stewa

Stewa – część szkieletu statku lub łodzi. Przedłużenie stępki w kierunku dziobu (stewa dziobowa, dziobnica) albo rufy (stewa rufowa, tylnica).

Stewa rufowa kończy rufową część kadłuba statku, łącząc poszycie burt. W przypadku statków wykonana jest zwykle jako staliwny odlew lub stalowa konstrukcja spawana, zawierająca wyjście okrętowego wału napędowego i zawieszenie steru.

Przypisy 

Konstrukcja jednostek pływających
Kadłub (żeglarstwo)
Antiochia (ujednoznacznienie)

Antiochia – nazwa miasta utworzona od męskiego imienia Antioch (gr. Antiochos), występującego licznie w dynastii Seleucydów. Władcy ci na terenie swojego państwa często zakładali miasta, nazywane, na cześć fundatora lub jego przodka, „Antiochia” albo „Seleucja”. W okresie hellenistycznym i później rzymskim istniało wiele miast o nazwie „Antiochia” rozlokowanych na terenie Azji.

 Antiochia, dawniej też Antiochia Syryjska – miasto w Turcji (tur. Antakya), stolica prowincji Hatay
 Antiochia Judejska – nazwa Jerozolimy w czasach króla Antiocha IV – zobacz Powstanie Machabeuszów
 Antiochia Margiańska w Margianie (obecnie płd.-wsch. Turkmenistan)
 Antiochia Mygdońska – zobacz Nisibis
 Antiochia Pizydyjska we Frygii

Nazwa Antiochia może też dotyczyć państwa krzyżowców Księstwa Antiochii.
Zooplankton

Zooplankton (gr.  zôion – "zwierzę";  planktós – "błąkający się") – plankton stworzony z organizmów zwierzęcych. W jego skład wchodzą przedstawiciele wielu grup zwierząt, np.: pierwotniaki, wrotki, skorupiaki, osłonice i larwy owadów. Zooplankton pełni ważną rolę w funkcjonowaniu ekosystemów wodnych, jest składnikiem wielu sieci troficznych. Z jednej strony odżywia się fitoplanktonem i bakterioplanktonem, regulując liczebność tych grup, z drugiej strony stanowi bazę pokarmową ryb planktonożernych. Narybek większości gatunków ryb słodkowodnych odżywia się zooplanktonem.

Podział ze względu na siedlisko 
 haliopozooplankton – słonowodny
 limnozooplankton – słodkowodny
 hypalimirozooplankton – morza
 eulimmozooplankton – jeziora
 heleoplankton – stawy
 potamozooplankton – rzeki

Podział ze względu na czas przebywania w toni wodnej 
 holozooplankton (eutanozooplankton)
 merozooplankton (henizooplankton) – sezonowo; stadia larwalne, ichtiozooplankton
 tychozooplankton – tylko bentosowy, z udziałem wirów, prądów

Podział ze względu na odległość od brzegu 
 pelagiczny – z daleka od brzegu; ślimaki skrzydłonogie, widłonogi, wioślarki, rurkopławy, parzydełkowce, gatunki strzałki
 litoralny (meroplankton) – przybrzeżny; wrotki, wirki, larwy muchówek.

Zobacz też 

 zoobentos
 plankton
 fitoplankton
 hydrobiologia

Przypisy 

Zespoły organizmów wodnych
Little David

Moździerz ciężki kal. 914 mm (36-calowy) „Little David” – amerykański ciężki moździerz, skonstruowany w 1945 roku, największy kalibrem moździerz na świecie.

Historia 
36-calowy moździerz ciężki „Little David” został opracowany w latach 1944–1945. Został skonstruowany z przeznaczeniem do badań właściwości balistycznych bomb lotniczych. Bomby wystrzeliwane z tego moździerza były dokładniej testowane od bomb zrzucanych z samolotów, przy znacznym obniżeniu kosztów tych zadań.

Działo przystosowane było również do wystrzeliwania pocisków o masie 1860 kg (zawierających 725 kg ładunku kruszącego) na odległość do 8,7 km (przy użyciu ładunku miotającego z prochu bezdymnego o masie 160 kg).

Pod koniec II wojny światowej moździerz planowano wykorzystać do niszczenia potężnych umocnień japońskich, lecz spóźniona akceptacja przez szefostwo armii USA spowodowała, że tych planów nie zrealizowano.

Po II wojnie światowej moździerz został umieszczony jako eksponat na poligonie Aberdeen Proving Ground w Maryland.

Opis konstrukcji 
Moździerz „Little David” jest działem nieautomatycznym, ładowanym za pomocą dźwigu od strony wylotowej. Na stanowisko ogniowe był przewożony w dwóch częściach (lufa z kołyską i podstawa) ośmiokołowym ciągnikiem samochodowym. Inicjowanie strzału realizowano za pomocą mechanicznego urządzenia odpalającego.

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Zdjęcia

Amerykańskie moździerze
Amerykańska broń artyleryjska II wojny światowej
David Murray (saksofonista)

David Murray (ur. 19 lutego 1955 w Berkeley, Kalifornii) – amerykański jazzowy saksofonista tenorowy. Gra również na klarnecie basowym.

Murray ma na swoim koncie tak wiele nagrań od połowy lat siedemdziesiątych, że został przez pewnego krytyka nazwany „Joyce Carol Oates jazzu”. Porównanie do tej pisarki miało podkreślać obfitość, ale także stały wysoki poziom twórczości Murraya.

Na początku kariery Murray był pod wpływem muzyków free jazzowych takich jak Archie Shepp i Albert Ayler. Stopniowo zmieniał swoje podejście do kompozycji i improwizacji na bardziej tradycyjne. W odróżnieniu od większości saksofonistów tenorowych nie wybrał na swój wzór Johna Coltrane’a, lecz swój dojrzały styl ukształtował łącząc elementy gry Colemana Hawkinsa, Bena Webstera i Paula Gonsalvesa. Pomimo to nagrał w roku 1999 album Octet Plays Trane w hołdzie Coltrane’owi. Dobrze przyjęte przez krytyków zostało również nagranie Dark Star, ku czci Grateful Dead.

Murray był członkiem założycielem zespołu World Saxophone Quartet. Współpracował z muzykami takimi jak Henry Threadgill, James Blood Ulmer, Olu Dara, Butch Morris i Steve McCall.

Dyskografia

Przypisy 

Amerykańscy saksofoniści jazzowi
Urodzeni w 1955
Muzycy freejazzowi
Ludzie urodzeni w Berkeley (Kalifornia)
Cerber

Cerber ( Kérberos, łac. Cerberus) – w mitologii greckiej olbrzymi trzygłowy pies strzegący wejścia do świata zmarłych. 

Uważany był za syna Echidny i Tyfona oraz za brata Sfinksa, Hydry i Chimery oraz Ortrosa. Hezjod (Teogonia, 311) przedstawiał go jako bestię „o spiżowym głosie i pięćdziesięciu głowach”. Dopiero w późniejszych przekazach Cerber miał trzy, dwie, a nawet tylko jedną głowę. W niektórych wersjach mitu ma również węża zamiast ogona.
 
Przebywał w pobliżu Styksu, gdyż na niego natykały się dusze przewiezione po śmierci przez Charona; próbujące opuścić Hades, Cerber gryzł jadowitymi zębami. Nie wpuszczał też do Hadesu żywych, jednak Orfeusz udobruchał go śpiewem i grą na lirze. Sybilla prowadząc Eneasza uśpiła Cerbera ciastkiem z makiem i miodem (Wergiliusz, Eneida VI, 417-25). Według późniejszej tradycji potwór atakował również przychodzących do świata podziemi zmarłych, dlatego przy pochówku dodawano im placek na miodzie.

Ujarzmienie go i wyprowadzenie na ziemię było ostatnią z dwunastu prac Heraklesa. Cerber występuje w rzeźbie antycznej i malarstwie wazowym. W micie o 12 pracach Heraklesa przedstawiano go jako trzygłowego psa pokrytego wężową łuską.

Współcześnie w kulturze Cerber pojawia się w filmie animowanym Herkules wyprodukowany przez Walt Disney Pictures. Olbrzymi trójgłowy pies obecny jest także w pierwszej części Harry’ego Pottera. Podobnie jak w mitologii jest tam przedstawiany jako strażnik, lecz został nazwany nie Cerber, ale Puszek (ang. Fluffy). Występuje także w 5 cyklu serialu Dawno, dawno temu oraz w książkach z serii "Percy Jackson i bogowie olimpijscy" i filmie Percy Jackson i Bogowie Olimpijscy.

Przypisy 

Psy w mitologii greckiej
Manitu

Manitu (także Manitou) – w wierzeniach Indian z plemion algonkińskich (Arapahowie, Szejeni, Delawarowie, Odżibwejowie, Saukowie) tajemnicza siła przenikająca całą przyrodę; przejawami tej siły są konkretne zjawiska przyrody.

Indianie z tych plemion nie wierzyli w boga osobowego ani w duchy uosabiające „dobro” lub „zło”. Nie istniał dla nich jeden manitu, lecz była ich nieskończona liczba. Dopiero koloniści (a wśród nich zwłaszcza chrześcijańscy misjonarze), dokonując projekcji pojęć z własnej wiary, przyczynili się do antropomorfizacji siły manitu do postaci Wielkiego Manitu, dobrego lub złego ducha.

Zobacz też 
 mana

Duchowe istoty