alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Várpalota

Várpalota (vArpalota) estas urbo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Várpalota, kies centro ĝi estas. La loknomo signifas: fortikaĵokastelo.

Geografio 
Várpalota situas sur malebenaĵo de Bakony, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Graz, laŭ fervojo Budapeŝto-Celldömölk inter du departementoj Székesfehérvár kaj Veszprém. Budapeŝto troviĝas 90 km-ojn for.

Historio 
Pli frue romianoj loĝis tie. En urboparto Inota gotika katolika preĝejo troviĝas. En la centro de la urbo la plej okulfrapa vidindaĵo estas la fortikaĵo el la 14-a jarcento, kiu ricevis sian nomon de kapitano György Thury batalinta heroece kontraŭ la turkoj. Nun ĝi estas muzeo prezentanta la historion de kemiindustrio kaj minado.

La renesansa kastelo de Zichy (ziĉi) devenanta el 1724 ankaŭ estas muzeo. Tiutempe la komunumo havis la rangon kampurbo. Vidalvide staras la Belarta Galerio, kie oni organizas ankaŭ koncertojn.

En 1743 katolika, en 1780 luterana, en 1788 kalvinana preĝejoj, en 1840 sinagogo konstruiĝis. Vivis en la urbo ankaŭ grekoj kaj armenoj. En 1876 komenciĝis minado de bruna karbo. En 1951 Várpalota, Pétfürdő kaj Inota komunumoj unuiĝis sub urbo Várpalota. Baze de la minado konstruiĝis energia centralo, aluminia fandoforno kaj aliaj uzinoj. Fine de la socialismo ĉesis kaj la centralo, kaj la minado, kaj la fandoforno.

En 1997 Pétfürdő forlasis la urbon kaj memstariĝis.

Vidindaĵoj 

 fortikaĵo, interne muzeo
 Preĝejo de Ĉieliro de Maria (Várpalota)
 Kastelo de Várpalota, interne muzeo
 Luterana preĝejo (Várpalota)
 Preĝejo Stefano la 1-a (Várpalota)

Famuloj 
 en Várpalota naskiĝis:
 agronomo Sándor Bánvárth
 aktoroj Richárd Józsa kaj Csaba Zayzon
 arkitekto Henrik Böhm
 futbalisto Tibor Nyilasi
 Emil Fuchs (ĝardenisto)
 kantisto Sarolta Krecsányi
 oficisto Zoltán József Tóth
 operkantisto Dávid Ney
 poeto Aladár Bán
 en Pétfürdő naskiĝis psikologo Valéria Csépe

Esperanto 
Estas delegito de UEA tie.

Ĝemelurboj 
  Petroșani, Rumanio
  Fermo, Italio
  Kremnica, Slovakio
  Wolfsberg Aŭstrio
  Slovenj Gradec Slovenio

Referencoj
Preĝejo Sankta Nikolao (Freiberg)

La Preĝejo Sankta Nikolao (germane: Kirche St. Nikolai aŭ simple Nikolaikirche) estas unu el la plej gravaj kulturaj monumentoj en la historia kerno de la urbo Freiberg. Ĝiaj radikoj tuŝas la plej fruan fazon de la setleja evoluo. Proksimume 1175/1180 oni komencis la konstruadon de la preĝejo en la estiĝanta setlejo Sankta Nikolao. Konstruarkeologiaj esploroj montris ke jam ĉirkaŭ la jaro 1200 jam konstruiĝis nova, pli granda kaj pli riĉe ekipita preĝejo. De la tiama konstruaĵo nun restas nur la du turoj en la okcidento.

Dum ĉiu urba incendio Sankta Nikolao estis damaĝita - pli aŭ malpli. La gotika korusejo ekestis post la incendio de 1386. Ekstreme gravajn damaĝoĵn kaŭzis la urba incendio en 1484. Post ĉi fajro konstruiĝis en stilo de la malfrua gotiko la longa halo kaj la sakristio ĉe la norda flanko de la korusejo. La sakristion ornamas retoforma ripovolbaĵo. En la jaro 1578 la interna spaco de la preĝejo ricevis kasonan plafonon. Ĝis tiam ĝi estis malferma ĝis la suba flanko de la tegmento. Probable ĉirkaŭ 1530 oni plialtigis la du okcidentajn turojn.

Preĝejo Sankta Nikolao estis la unua diodomo de Freiberg en kiun eniris la reformacio. Jam 1533 ĉi tie oni publike laŭtlegis libere kaj senĝene el la notoj de Marteno Lutero.

Freiberg (Saksio)
Kristanaj preĝejoj en Germanio
Freiberg
Distrikto Centra Saksio
Kasono

Kasono estas:
 Granda akvimuna kestego el ferladoj, kiun oni subakvigas ĝis la grundo, sur kiu oni volas masoni fundamenton (vidu en teknologio de konstruado). Laŭ Azorín kasono estas Mergokestego uzata por masoni, labori subakve. Vidu artikolon Kasono (konstruado).
 Fako de plafono (ordinare enprofundigita kvadrata prismo), inter la reliefe aperantaj traboj (ofte ornamita per skulptaĵoj kaj pentraĵoj) (vidu arkitekturo, kasona plafono)

Notoj 

Konstruado
Kasona plafono

Kasona plafono estas plafono kun en regula aranĝo enprofundigitaj kestoformaj kavoj (kasonoj). Tian plafonon formas kruciĝantaj ripoj aŭ traboj.

Kunmetiĝo 
Preferitaj materialoj estas tradicie ligno, ŝtono aŭ stukaĵo. Kasonaj plafonoj troveblas en antikvaj kolonhaloj, poste precipe en renesanco kaj baroko.

Kasona plafono nomiĝas regula ordo de profundaj kampetoj en plafonoj. Ofte ili estas enkadrigita de cimatio (aŭ similaĵo) kaj la pliprofundigita kampeto aperas plejofte kun plastika, pendanta rozeto, malpli ofte (ekz. en la Hungara reĝlando en kirkoj) kun pentritaj ornamaĵoj.

La tekniko uzatas kaj ĉe plataj plafonoj kaj ĉe volboj. Ĉe ili havas tiaĵojn ofte barela kaj kupola volboj. Ĉebarele normalas rektangulaj aferoj, ĉekupole normalas plulateraj. Ili laŭ konkreta volboformo alten iĝas pli kaj pli nemasivaj.

Fontoj 
 Lueger, Otto: Lexikon der gesamten Technik und ihrer Hilfswissenschaften, volumo 5, Stuttgart/Leipzig 1907, p. 403 (tie ĉi interrete)
 "Általános tudnivalók a festett kazettás templomi mennyezetekről"

Notoj 

Arkitekturo
Sakristio

Sakristio estas loko ĉe kristana preĝejo (aŭ kirko), kie oni konservas la kultajn objektojn kaj vestojn, kaj kie la pastroj sin vestas por la diservo.

Laŭ Francisko Azorín sakristio estas Parto de templo, kie oni konservas la objektojn k. vestojn por la diservo. Li indikas etimologion el la latina sacristia, el sacra (sankta).

En monaĥejoj, katedraloj, bazilikoj kaj similaj konstruaĵoj, ofte sakristioj, kiel iom apartaj kaj protektitaj templeroj estas ejoj por konervi valorajn artaĵojn kiel pentraĵoj, skulptaĵoj, juvelartaĵoj ktp.

Sakristiisto estas homo, dungita de la paroĥo, kiu zorgas pri tio, kaj pretigas la preĝejon antaŭ ĉiaj kultoj. Ofte li estas ankaŭ orgenisto. Nuntempe en eŭropaj landoj kristanismo tiom kadukiĝis (eĉ pastroj rapidege malaperas) kaj nur malofte ekzistas plu sakristiistoj, ofte komunumo de bonvolaj virinoj plenumas neformale tiujn taskojn.

Notoj 

Konstruado
Arkitekturo
Kristanismo
Bastei

Bastei (la nomo estas germana vorto por bastiono) estas rokensemblo en Saksa Svislando la germana parto de Elba Grejsmontaro. Ĝi estas la plej konata turisma celo de la tuta montaro kaj proponas la certe plej imponan panoraman vidon. La elvidejo troviĝas 194 metrojn super la akvonivelo de la rivero Elbo kaj 405 metrojn super la maro. Ĉirkaŭe salutas tablomontoj, ebenaĵoj, kampoj, pratoj, arbaroj ... ĉie intere rokoj impresantaj per sia sovaĝa formabundo. Sube brilas la helblua rubando de Elbo. Ŝipoj, fervojo kaj domoj aspektas kiel ludiloj.

Historio 

La belecon de Bastei malkovris naturamikoj kaj pentristoj en la epoko de la romantiko.
Hans Christian Andersen skribis en sia vojaĝtaglibro "Vojaĝo de Leipzig al Dresden kaj en la Saksan Svislandon" (kiun li entreprenis en somero 1831) : " Ĉi tie estas alte, tre alte! Vi devas kelkajn kirkoturojn meti unu sur la alian kaj eviti kapturniĝon se vi staras sur la plej supra pinto. Estas fiksita krado, por ke vi ne falas! - La longa blanka-flava rubando tie sube, kiu por viaj okuloj aspektas ne pli larĝa ol piedvojo ĉestrata, estas Elbo, la flava-bruna poplofolio naĝanta, kiun vidi vi kredas, estas longa riverboato. Vi povas vidi ankaŭ - sed nur kiel etajn punktojn - la homojn sur ĝi ..."
Andersen iris ankoraŭ trans iom provizora ligna ponto, kiun oni konstruis ĉirkaŭ 1820 ĉe la malantaua (de Elbo) flanko de la rokoj.

En 1851 la lignan anstataŭis ŝtona ponto, sur kiu ekde tiam eblas sendanĝere promeni de roko al roko.
La ŝtona ponto estas 76 metrojn longa kaj interligas la Bastei-rokon kun la iama rokoburgo Neurathen. La arkitektura formo bone adaptiĝas al la ĉirkaŭanta pejzaĝo kaj la ponto fariĝis kvazaŭ simbolo de la montaro.

Irante de roko Bastei trans la same nomita ponto (Basteibrücke) la rokoburgon Neurathen, kiu estas la plej granda rokoburĝo de la regiono. Restojn de la burgo, ekzemple subtenopunktojn de traboj kaj ĉambroj skulptitaj el la rokaĵo, kolektujo de pluvoakvo (cisterno) kaj ŝtonajn globojn de mezepoka katapulto - ĉion ĉi eblas viziti promenante laŭ rondovojo. En la jaro 1986 oni starigis rekonstruitan katapulton ene de la rokoburgo. Oni povas viziti ankaŭ la trovaĵojn de arkeologiaj fosadoj, precipe ceramikajn objektojn.

En la jaro 1938 oni deklaris Bastei naturrezervejo (la unua de Elba Grejsmontaro).

Turismo 

Promenon al
 Bastei oni faras kutime suprenirante de Rathen sur vojoj kun ŝtupoj (rekte aŭ tra Wehlgrund). Plia ebleco - sed ne rekomendida - estas alveturi per aŭto kaj uzi la proksiman parkejon. Post ĝuo de la panorama vido tre proksime sin proponas por posta vizito:
 plia elvidejo
 plia elvidejo
 ruinoj de la historia rokoburgo "Neurathen"
 plia elvidejo
 Kuracloko Rathen ("Kurort Rathen")
 lago "Amselsee" kun gondoloj
 rokoscenejo Felsenbühne Rathen.

Eksteraj ligiloj 

 Fotogalerio

Elba Grejsmontaro
Rokformacioj
Egidio

Sankta Egidio, , mortis inter 720 kaj 725 kiel abato de benediktanoj. Apartenas al la tiel nomataj 14 helpantoj en mizero. Post ermita vivado li fondis la poste samnoman monaĥejon Saint-Gilles. Laŭ kredantoj li estas patrono kontraŭ mensmalsanoj, epilepsio, nefekundeco kaj por bruto.

Lia festo estas la 1-a de septembro.

Vidu ankaŭ 
 Saint-Gilles-du-Gard (urbo)
 :Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Egidio

Sanktuloj
14 helpantoj en mizero

La 14 helpantoj en mizero () estas grupo de katolikaj sanktuloj, kiun kredantoj en (specifaj) mizeroj alvokas por helpo. Ili estis ofte prezentitaj en figura arto. Troviĝas multaj pilgrimpreĝejoj kaj kapeloj konsekritaj al ili. La origino de la kredo je la Centra Rejna Valo en la 14-a jarcento, post la pesto, kiu poste nomiĝis Nigra Morto.

Al la 14 helpantoj apartenas:

 Akazio
helpas kontraŭ mortotimo;
 Egidio
helpas kontraŭ epilepsio, mensmalsanoj, protektas brutojn;
 Barbara
helpas al mortantoj, kontraŭ fulmo kaj fajro;
 Blazio
helpas kontraŭ kolmalsanoj;
 Kristoforo
helpas kontraŭ nepreparita morto, savas de ajna danĝero;
 Ciriako
helpas kontraŭ tentoj en la horo de la morto;
 Denizo de Parizo
helpas kontraŭ kapdoloroj;
 Erasmo
helpas kontraŭ ventrodoloro;
 Eŭstaĥo
helpas en malfacilaj situacioj de la vivo;
 Georgo
helpas kontraŭ malsanoj de dombestoj;
 Katarina de Aleksandrio
helpas kontraŭ langomalsanoj kaj parolproblemoj;
 Margareta
helpas al naskantoj;
 Pantaleono
helpas al kuracistoj;
 Vito
helpas kontraŭ mensaj malsanoj kaj epilepsio.

Krom la festotago de ĉiu el la 14 helpantoj, la 8-a de aŭgusto nun estas konsiderata ilia unia festotago.

Baziliko Vierzehnheiligen dediĉita al ĉiuj dek kvar sanktuloj situas apud  la urbo Bad Staffelstein en Bavario, Germanio. Ĝi estis konstruita en la 18-a jarcento de la arkitekto Balthazar Neumann, altrangulo de la germana baroko, kiu ankaŭ estis la arkitekto de la Rezidejo de Würzburg.

Katolikismo
Lincoln Gordon

Lincoln GORDON (naskita la ; mortinta la ) estis usona ambasadoro en Brazilo de 1961 ĝis 1966.

En 1964 armea puĉo faligis la brazilan prezidenton Joaõ Goulart kaj ekigis 20 jarojn da militista diktatoreco kaj teruraĵoj. Post la jaro 2000 malsekretigitaj dokumentoj pruvis lian rolon en la helpo je tiu puĉo. Jam tiam iuj konsciis pri tiu, ĉar ironia slogano aperis sur muro de Rio de Janeiro diranta: Ne plu interuloj! Iĝu ja Lincoln Gordon prezidento!

Gordon, Lincoln
Gordon, Lincoln
Odeno

Odeno estas japana manĝaĵo, kiun oni pretigas el kuirita ovo, Daikon (rafano), Konnyaku kaj Chikuwa kaj boligita en Dashi-buljono kun Konbu aŭ Katsuobushi.

Oni ofte aldonas la spicaĵon Karashi.

Oni manĝas malvarman odenon dum somero.

Japana kuirarto
Manĝaĵoj
Thürmsdorf

Elba Grejsmontaro > urboj kaj vilaĝoj > Thürmsdorf < Saksio < Germanio

La vilaĝo Thürmsdorf situas en Saksa Svislando, la germana parto de Elba Grejsmontaro.

Turismo 

Vidindaĵoj en la vilaĝo

En Thürmsdorf troviĝas ekzotika parko. Establita en la jaro 1909 ĝi  estas nun protektita monumento. Ĉe la suba fino de la vilaĝo muĝas Behnefall unu el la plej belaj akvofaloj de Saksa Svislando

Ĉirkaŭaĵo

Kleiner Bärenstein

Großer Bärenstein

Rauenstein

Lilienstein

Königstein

Diebshöhle

Administra aparteno 

Thürmsdorf estas parto de la komunumo Struppen, krom la samnoma ĉefloko al ĝi apartenas Naundorf, Weißig, Strand, Ebenheit kaj Struppen-Siedlung.

Elba Grejsmontaro
Erco

Erco estas natura minerala agregaĵo el kiu eblas ekstrakti metalo(j)n kun ekonomia intereso. Metaloj kiel fero, oro, kupro kaj plumbo troviĝis en ercoj.

Etimologio 
La esperanta vorto "erco" devenas de samsignifanta germana vorto "Erz", fonto de nederlanda "erts" kaj hungara "érc" kaj parenca al jida אַרץ (elparolata kiel arc).

Vidu ankaŭ 

 Kontinentbreto
 Mino, minejo, minado

 
Mineraloj
Ekstraktado

Ekstraktado estas
 la eltiro de speciala elemento el malsimpla substanco,
 la apartigo de peco el teksto aŭ ĝenerale eron el multeco. 

La rezulto estas ekstrakto.
Praarbaro

Praarbaro estas nature evoluinta kaj reproduktiĝanta arbaro sen forstekonomia aŭ alia uziĝo, kies ekologian ekvilibron neniuj homoj influas. Hodiaŭ la plej multaj arbaroj estas ekonomie utiligataj, aŭ kiel forsto aŭ per raba ekspluatado.

La lasta reale vasta praarbaro de Eŭropo situas orientlime de la fago-regiono inter elbrusa montaro kaj kaspia maro: 300.000 ha da 2.000.000 ha en Irano estis klasifikita elorigine ankoraŭ en 1998.

Vidu ankaŭ 
 Praarbaro Boubín
 Praarbaro Badínsky
 Praarbaro de Białowieża
 Praarbaro Dobročský
 Praarbaro de Knyszyn
 Sovaĝejo
 Uralo

Fitogeografio
Forsto

Forsto estas kulturarbaro metode mastrumata por ekonomiaj celoj . En Eŭropo hodiaŭ la plej granda parto de la arbaroj estas forstoj.

Internacia Tago de Forstoj (angle International Day of Forests) estas festo celebrata la 21-an de marto, fiksita de la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj la 28-an de novembro 2012 (rezolucio A/C.2/67/L.4).

Vidu ankaŭ 
 Rearbarigo
 Senarbarigo
 Arbara mastrumado

Arbaroj
Miriquidi

Miriquidi (=tenebrarbaro) oni nomis la antaŭ la setlado grandegan, preskaŭ nepenetreblan
praarbaron, kiu kovris ercmontaron kaj najbarajn landostriojn, do grandajn partojn de Saksio kaj Bohemio.
Iam ĝi etendiĝis ĝis en la ebenaĵon de Leipzig.

Laŭ fruaj fontoj oni nomis la arbaron en malnova lingvoformo de la germana miru vidu* (komparu en la moderna norvega: mørke = mallumo,tenebro). Episkopo Thietmar latinigis la vorton je miriquidi en sia kroniko de la episkopa distrikto Merseburg.

Ŝajnas esti preferinde uzi tiun formon ĉi tie, ĉar tio faciligas trovi nacilingvajn informojn.

(*kio nur tute hazarde havas signifon en E.)

Ercmontaro
Tegmento

Tegmento estas la ŝirmanta kaj protektanta supra tegaĵo de domo aŭ aparato. Ĝia celo estas protekti la objekton, krom la enestantajn estaĵojn, kontraŭ pluvo, neĝo, lumo, vento kaŭ (mal)varmo. La ideala materialo por ĝi dependas de la dezirataj funkcioj. Ekzemple, forcejoj ĝenerale havas vitran tegmenton por tralasi lumon sed bari venton, neĝon kaj pluvon. Tegmento gravas ankaŭ se oni deziras privatan vivon. 

Laŭ Francisko Azorín tegmento estas Super tegaĵo de domo, konsistanta ordinare el tegoloj. Li indikas etimologion el la sanskrita sthag (tegi), kaj de tie la greka stegos (tegmento) kaj la latina tego, tectum, tegumentum. Kaj li aldonas la terminojn tegmenti, por kovri per tegmento; subtegmento, por loko sub la tegmento, foje loĝebla; tegmentisto, detegmenti, tegmenteĝo, tegmentadefluido.

Tipoj de tegmentoj

Proverboj 
Ekzistas pluraj proverboj pri tegmento en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

Referencoj

Vidu ankaŭ 

Firsto
Firstotrabo
Gablo
Lukarno
Tegmenta trabaro
Tegolo
Groptegmento
Mansarda tegmento
Ĉevrono
Monumento

Monumento estas:
 Verko arkitektura aŭ skulptura, starigita por transdoni al la posteuloj memoron pri granda(j) homo(j) aŭ memorenda ago aŭ evento.
 Speciala ŝtona artaĵo, metita sur ies tombo, aŭ en preĝejon, je la memoro de mortinto.
 Grava, daŭra verko.

Laŭ Francisko Azorín monumento estas Konstruo starigita por rememori homon, faron ideon. Li indikas etimologion el la latina monumentum, el monendo (montrantre).

Bildaro

Referencoj

Vidu ankaŭ 

 ICOMOS
 Monument Valley
 Sep mirindaĵoj de la antikva mondo
Volbo

Volbo en la arĥitekturo kaj konstruteĥniko estas arkoforma parto de konstruaĵo (ekzemple plafono de ĉambro aŭ arko de ponto), konstruita per ŝtonoj de tiaj formoj kaj aranĝo, ke ili kuntenas sin per sia propra pezo super la profundo.

Laŭ Francisko Azorín volbo estas Arka masonaĵo por kovri spacon. Li indikas etimologion el la latina voluta (envolvita). Kaj li aldonas liston de terminoj por volbotipoj, unue laŭ la formo kaj fine laŭ la uzita materialo: nome plata, cilindra, konusa, revolua, sfera, elipsoida, paraboloida, tora, helica, pavilona, nervura, panelita, ŝtona, brika, betona, metala.

Historio

Terminoj 
 Nervuro
 Trumpo

Statiko

Formoj

Retovolbo kaj ventumilvolbo 
Se la volboripoj plurfoje interkruciĝas kiel la fadenoj de reto, oni diras retovolbo.

Ventumilvolbo, ankaŭ palmovolbo, disradia volbo ekestas, se de la abutmentoj ĉe la muro deiras pli ol tri ripoj, pro kio po navero ne plu formiĝas la krucformo de la krucripovolbo, sed du ventumiloj, radioforme strebantaj unu kontraŭ la alia. Anglaj ventumilvolboj konsistas el konusformaj masonitaj ŝeloj supriĝaj de la ripokomencoj. Iliajn interspacojn oni kovris volbomeze per horizontaj platoj.

Bildaro

Notoj

Literaturo
 Hans Koepf: Bildwörterbuch der Architektur (= Kröners Taschenausgabe. Bd. 194). 2-a eldono. Kröner, Stutgarto 1974, ISBN 3-520-19402-3, p. 284.
 Walter C. Leedy: Fan vaulting. A study of form, technology, and meaning. Scolar Press, Londono 1980

Vidu ankaŭ 

 Arko de Ktesifono‎, la plej granda volbo iam konstruita en la mondo

Arkitekturaj eroj
Amazono

Amazono povas esti:

 Amazonoj, mitologiaj militemaj virinoj;
 Amazonoj estas genro de malgrandaj ĉefe verdaj papagoj, scienca nomo :Amazona;
 Amazono, plej granda rivero en Sudameriko.

El tiu ĉi lasta signifo, ekzistas aliaj konceptoj nomataj ankaŭ Amazono aŭ Amazonio:
 Regiono Amazonio, baseno de la rivero Amazono
 Amazona arbaro
 Amazonio, ŝtato en Brazilo
 Amazonio, departemento en Kolombio
 Amazonio, ŝtato en Venezuelo
 Amazonio, regiono en Peruo
 1042 Amazono, asteroido de la asteroida zono.
Polio

La vorto Polio povas esti:

la infana malsano "Poliomjelito".
alternativa termino por Pollando.
Muskato

La muskato estas la semo de la muskatarbo, ĉiamverda arbo el sudorienta Azio, inkluzive Nov-Gvineo kaj Barato, kies botanika nomo estas bonodora miristiko (Myristica fragrans). 

La fruktoj de muskatarboj estas uzataj por du spicoj, la muskato kaj la maciso (ankaŭ nomata, kvankam evitinde, "muskatfloro").

La semo muskato estas pli malpli ovoforma kaj proksimume 20-30 mm longa kaj 15-18 mm larĝa, kaj pezas inter 5 kaj 10 gramojn seke.

Muskatfloro estas la ruĝa kovrilo de la semo.

Vidu ankaŭ
Magnoliedoj
Miristikacoj

Referencoj 

Miristikacoj
Spicoj
Arkpafado

Arkpafado aŭ malofte arkopafado, arkopafo estas branĉo de ĉasado, praktikata ankaŭ en la sporto kaj uzita en militoj ĝis la mezepoko. La arkpafisto provas pafi per la arko la sagon en la celtabulon. La tuta sistemo estas nomata pafarko kaj sago.

Moderna konkurenca arkpafado estas arkpafado al celo por montri akuratecon el distanco aŭ distancoj. Tiu estas la plej populara formo de konkurenca pafarkado tutmonde kaj ĝi estas nomata ankaŭ celarkado. Formo partikulare populara en Eŭropo kaj Ameriko estas kamparkado, nome pafarkado al celoj ĝenerale seriigitaj je variaj distancoj en ligna celaro.

Celpafo 
La pafisto pafas al la ringa celtabulo.

La plej grava internacia organizo de arkpafado estas FITA, la Fédération International de Tir à l'Arc.

La arkpafado estas ekde 1972 - denove – olimpika ludo, post kiam tio estis jam sporto komence de la novepoko de Olimpikoj ekde 1896 ĝis 1920.

La plej konataj fakoj:

FITA-rondo (ofte du tagojn)  90m (virinoj 70m), 70m (virinoj 60m), 50m und 30m je 36 pafoj
eta FITA (ĉe Ĉampionumoj kaj Olimpikoj) 2-foje 36 pafoj je 70m, poste denove K.O.-konkuro 1-a kontraŭ la 32-a (pafisto), 2-a kontraŭ. 31-a ktp. al la finalo.

900-a rondo  je 30 pafoj je 60m, 50m kaj 40m

La celtabulo havas de interno al ekstero la kolorojn de oro, ruĝo, bluo, nigro kaj blanko, la ringoj nombras de 10 ĝis 1.

Ĉe kampa arkpafado oni starigas la celtabulojn preter rondlinio. La tabuloj estas nigraj kaj la interna ringo estas orfarba. La ringoj nombras de 5 ĝis 1. La diferenco al FITA-pafoj estas, ke tie ĉi ne estas ĉiukaze konata la distanco al la tabulo, tiel la bona arkpafisto devas bone taksi eĉ la distancon.

Ĉasa arkpafado 
Ĉe ĉas-arkpafado oni devas senti. Oni pafas bildojn de bestoj aŭ ŝaŭmplastajn bestojn. Ĉe la plej multaj turniroj oni nekonas la distancon al la celo. La ĉasisto devas tra arbedoj, desupre, desube, kelkfioje eĉ kniante pafi la bestojn. La celo estas la sagon pafi en la ĉasaĵon, al areo de koro kaj pulmo.
Al unu ĉas-arkpafado nomata Parcours, aparetnas tipe 28 celoj kaj je kiu oni devas pafi maksimume 3-foje. La taksado okazas ekzemple laŭ la sekva skemo (ekzistas ankaŭ aliaj pritaksaj sistemoj):

IFAA regularo por ĉasturniro

Tie oni taksas la unue pafanton.

Ĉasado, fiŝado per arko 
La arkoĉasado aŭ arkofiŝado estas malpermesita aŭ strikte kontrolita en multaj landoj de Eŭropo (an Usono oni povas libere ĉasi per arko eĉ grizan urson).

Eksteraj ligiloj 
 https://web.archive.org/web/20080704140104/http://ar.geocities.com/archerymuseum 
 http://www.archerymuseum.blogspot.com 
 http://www.archery.org  
 http://www.arc3d.net
Bragi

Bragi estas en nord-ĝermana mitologio dio de poetoj kaj poeto de dioj, filo de Óðinn, edzo de Iðunn.

Kiel reprezentanto de Óðinn, Bragi bonvenigas la falintajn heroojn al Valhalo.

Neniu mito pri Bragi estas konata, krom kelkaj strofoj en la poemo Lokasenna en la Poezia Eddo.

Ankaŭ en la kulto, Bragi ludis modestan rolon, sed dum reĝaj entombigoj oni povis fari "Bragi-promeson" pri farontaj elstaraĵoj.

En la arto, Bragi havas longan barbon.

En Gylfaginning, la unua parto de la Proza Eddo de Snorri Sturluson, la aŭtoro skribas ke Bragi estas konata pro sia saĝeco kaj precipe pro sia flua parolado kaj sperta uzado de vortoj, kaj ke li scias multe pri poezia verkado.

La dua parto de la Proza Eddo, Skaldskaparmál, komenciĝas per dialogo inter Ægir kaj Bragi pri la naturo de poezio.

Azoj
Dioj pri arto
Nord-ĝermanaj dioj
Triangulo

Triangulo (aŭ trilatero) estas geometria figuro kiu ekestas kunligante per strekoj tri punktojn. Tiuj ĉi tri punktoj, nomataj verticoj aŭ angulpunktoj, ne povas kunesti sur unu rekta linio. La strekoj, kiuj kunligas la punktojn, nomiĝas lateroj.

Triangulo estas 2-simplaĵo.

Por la verticoj oni uzas ofte sinsekvajn literojn, ekz. A, B, C.

Por la anguloj ni ofte uzas grekajn literojn, ekz. α, β, γ.

Enklasigo surbaze de la anguloj 

 Akutangula triangulo: ĉiuj anguloj estas malpli grandaj ol 90 gradoj.
 Ortangula triangulo: unu el la anguloj estas 90 gradoj.
 Obtuzangula triangulo: unu el la anguloj estas pli granda ol 90 gradoj.
 Izocela triangulo: du anguloj estas egalaj unu al la alia, tiam ankaŭ du lateroj (kontraŭaj al ĉi tiuj anguloj) estas egalaj unu al la alia. 
 Egallatera triangulo: ĉi tri anguloj estas egalaj unu al la aliaj kaj egalaj al 60 gradoj, tiam ankaŭ ĉiuj tri lateroj estas egalaj unu al la alia. Egallatera triangulo sekve estas izocela kaj akutangula. Egallatera triangulo estas regula plurlatero.

Ecoj de triangulo 
 La sumo de la internaj anguloj ( α + β + γ ) egalas 180 gradojn (π radianojn).
 La neegalaĵo de triangulo: longo de latero ĉiam estas pli malgranda ol la sumo de la longoj de la aliaj du lateroj (se la triangulo estas nedegenera).

Vidu ankaŭ 

 Alto (triangulo)
 Mediano (geometrio)
 Dusekcanto de angulo
 Mezortanto
 Hipotenuzo
 Kateto
 Enskribita cirklo kaj alskribitaj cirkloj de triangulo
 Ĉirkaŭskribita cirklo
 Eŭlera cirklo
 Formulo de Heron
 Leĝo de kosinusoj
 Leĝo de sinusoj
 Triangulo de Pascal

Trianguloj
Fakultato

Fakultato estas esprimo, kiu koncernas la strukturon de universitatoj.

 Science fakultato estas grupo da fakoj en universitato (medicina, pedagogia k.s.). (Iu) fakultato do distingas sin de aliaj tiaj fakogrupoj. La grupigo de fakoj al fakultato ofte havas historiajn kialojn kaj tial diferencas inter universitatoj. La titolo de la fakultatestro ofte estas dekano.
 Organize oni nomas fakultato la aron de la instruistoj en tia fakogrupo. Precipe en Nordameriko oni tiel distingas la instruistaron disde la studentaro kaj la administrantaro. Tiusence ano de "la fakultato" estas kutime profesoro aŭ docento.

Lingvouzo en AIS 
Por eviti la duflankan uzon de la termino "fakultato" AIS San-Marino preferas ne uzi ĝin. Ĝi grupigas siajn fakojn en sekciojn, fakarojn kaj subfakarojn. Por distingi la instruantojn de la studantoj ĝi uzas la esprimojn "profesoraro" kaj "docentaro"; ĉi-lasta inkluzivas la unuan.

Ankaŭ vidu 
 Universitato

Lernejoj
Edukado
Internulejo

Internulejo estas tranoktejo por lernantoj, kiuj hejmas malproksime de la lernejo, kaj devus tro multe ĉiutage vojaĝi. Tial ili loĝas dum la labortagoj en proksimeco de la lernejo. Ordinare ankaŭ kun manĝejo.

Internuloj estas kutime neplenaĝaj, tial zorgas pri ili edukistoj, kiuj kontrolas plenumadon de hejmtaskoj, ne vagadon en noktoj, sufiĉan dormadon ktp. anstataŭ la gepatroj.

Ekzempleroj pri internulejoj de progresema eduko 
 Birklehof
 Louisenlund
 Odenwaldschule
 Schulfarm Insel Scharfenberg
 Schule Schloss Salem
 Summerhill

Pedagogio
Edukisto

Edukisto estas persono, kiu profesie edukas infanojn, junulojn, prizonulojn k.s. ekster instruhoroj, do li ne instruas iun stud-objekton aŭ fakon, sed zorgas pri bona konduto, higienaj kutimoj, obeado de laŭhora reĝimo, plenumado de devoj ktp. Ili ofte laboras en internulejoj, junulardomoj, reedukejoj.

Vidu ankaŭ 
Pedagogio

Profesioj
Liceo

Liceo estas supera latina kaj filozofia mezlernejo en pluraj eŭropaj landoj. La lernantoj estas nomataj liceanoj.

Origine Liceo (greke Λύκειον, Lykeikon) estis agrabla ĝardeno ĉe Ateno, kie instruadis Aristotelo, sekve metafore ankaŭ la Aristotela skolo kaj filozofio.

Laŭ Francisko Azorín liceo estas Mezgrada instruejo; gimnazio. Li indikas etimologion el la greka Lykos, propra nomo de greka monto, sur kiu staris templo de Apolo Likejo kaj de tie la latina liceum.

La hodiaŭaj liceoj en Grekio 
Laŭ la lerneja sistemo de Grekio eblas esti lernanto de liceo dum 3 jaroj post fino de la gimnazio. Sukcesa plenumo de la finaj tutgrekiaj ekzamenoj rajtigas je studado en la universitatoj de la lando. Antaŭ la ekzamenoj la lernanto devas plenigi formularon, en kiu necesas en listo de prioritatoj elekti la deziratajn universitatojn. Se la punktonombro de la ekzamena rezulto ne sufiĉas por la universitato de unua prioritato, oni kontrolas, ĉu eble ĝi sufiĉas por tiu de la dua aŭ tria prioritato.

La hodiaŭaj liceoj en aliaj landoj 
En Francio, Luksemburgio, Italio kaj Pollando gimnazioj, do antaŭ-universitataj mezlernejoj, kies fina ekzameno estas la abituro, nomiĝas lycée (france), liceo (itale) aŭ liceum (pole).

Ankaŭ en Turkio mezlernejo, kiu kvalifikigas por studado ĉe universitato, nomiĝas lise, kies origino estas la franca vorto lycée.

En Germanio la vorto liceo por lernejoj uziĝis ĝis la jaro 1945, sed kompreniĝis en diversaj kuntekstoj: en Bavario liceo estis teologia altlernejo, en Virtembergo estis lernejo, kiu kvalifikigis por posta lernado en gimnazio, kaj en Prusio estis gimnazio por knabinoj.

Vidu ankaŭ 
 Pedagogio
 Mezlernejo

Notoj
Altlernejo

Altlernejo estas supera lernejo de universitata nivelo, sed kun fakoj ne instruataj ĉe klasika universitato, ekzemple teknika altlernejo (elektro, kemio, fiziko, arkitekturo, konstrufako, maŝin-inĝeniera fako), agrikultura altlernejo, akademio de muzaj artoj (aktorado, reĝisorado, muziko, baledo).

Vidu ankaŭ
Popola altlernejo

Edukado
Studenthejmo

Studenthejmo estas tranoktejo por altlernejaj kaj universitataj studantoj, kies hejmo troviĝas tro malproksime por ĉiutaga vojaĝado. La studentoj tie povas krom dormado ankaŭ studi kaj prepari sin por la semestraj ekzamenoj. Studenthejmoj povas disponi ankaŭ pri propra manĝejo.

Bildaro

Vidu ankaŭ
 Kolegio

Lernejoj
Hejmo
Loĝigejoj
Tranoktejoj
Pensiono

Pensiono estas domo, kie oni povas konstante loĝi kaj manĝi, pagante interkonsentitan monon. Parte ĝi similas al hotelo, gastejo aŭ junulargastejo. En kelkaj oni aranĝas ankaŭ diversajn kursojn kaj seminariojn. Diference el hoteloj, pensionoj kutime estas pli malgrandaj, foje malpli luksaj kaj proponas pli familiecan etoson.

Laŭ Francisko Azorín pensiono estas Domo, apartamento, kie oni povas daŭre loĝi k. manĝi, pagante interkonsentitan sumon. Li indikas etimologion el la latina pensio, pensionis, el pensum (tasko).

Notoj 

Konstruado
Arkitekturo
Manĝejoj
Mono