Chordofony smyczkowe

Chordofony smyczkowe – grupa instrumentów muzycznych z grupy chordofonów (instrumentów strunowych), w których struna wprowadzana jest w stan wibracji za pomocą smyczka.

Budowa instrumentu 
 smyczek
 pudło rezonansowe
 struny
 mostek zwany też podstawkiem
 gryf z podstrunnicą

Technika gry 
Muzyk grający na instrumencie smyczkowym jedną ręką (prawą u osób praworęcznych) operuje smyczkiem lub w inny sposób pobudza struny, a drugą ręką przyciska struny do podstrunnicy tak je skracając, by wydawały dźwięk o odpowiedniej wysokości. W technikach tradycyjnych i azjatyckim czasem skraca się struny czubkiem palca lub paznokciem bez dociskania struny do podstrunnicy (tzw. technika paznokciowa).

W tradycyjnych technikach smyczkowania, zwłaszcza w Azji, nadal używa się ręcznego napinania włosia smyczka i zmiany napięcia podczas grania dla podkreślania zmian dynamicznych i ekspresyjnych, np. w grze na kemanczach.

Smyczkowanie 

Istnieją różne rodzaje prowadzenia smyczka, czyli smyczkowania, wywodzące się z praktyki wykonawczej muzyki europejskiego renesansu i baroku.
 legato – płynne przesuwanie smyczka po strunie
 staccato – oddzielne zaznaczanie smyczkiem każdego dźwięku przerywanym ruchem smyczka
 detaché – staccato wykonywane smyczkiem przylegającym do struny, zmienianym na każdej nucie
 spiccato – uderzanie włosiem po strunie
 col legno – uderzenie struny drzewcem smyczka
 pizzicato – szarpniecie struny palcem
 martelé, martellato – pojedyncze, krótkie pociągnięcia smyczka
 sautillé – muskanie i lekko odskakujące pociągnięcia smyczka
 saltato – skaczący pod obciążeniem smyczek
 smyczkowanie Viottiego – na jedno pociągnięcie smyczka przypadają 2 nuty: pierwsza – grana staccato bardzo małą częścią smyczka, druga – z akcentem grana pozostałą dłuższą częścią smyczka
 klang (pizzicato bartokowskie, pizzicato à la Bartók) – szarpnięcie struny tak, by uderzyła silnie o gryf

Rodzaje

Europa

Współczesne 
 Akustyczne instrumenty smyczkowe:
 skrzypce
 altówka
 wiolonczela
 kontrabas

 Współczesne
 skrzypce elektryczne
 Gibson ex Huberman
 kontrabas elektryczny
 rawanastron

Dawne

Tradycyjne 
 Polska

 basetla
 mazanki
 polskie skrzypce
 polskie skrzypce z duszą skrzydlatą
 suka biłgorajska
 tamburyna
 tubmaryna
 złóbcoki

 Europa
 gęśle (Ukraina, Białoruś, Rosja)
 gadulka (Bułgaria)
 lijerica (Dalmacja)
 nyckelharpa (Skandynawia)
 skrzypce Stroha

Azja

Klasyczne i tradycyjne

Historia 
Już w krajach starożytnych, przede wszystkim w Azji, istniały instrumenty smyczkowe. Najstarsze doniesienia o instrumentach smyczkowych pochodzą ze starożytnej Mezopotamii, gdzie podczas wykopalisk archeologicznych odkryto „liry z Ur”. Instrument, dalej rozwijany, uzyskał system strojenia oraz smyczek. Indyjskie instrumenty z V wieku p.n.e. posiadały od 7 do 21 strun.

W epoce średniowiecza, instrumenty smyczkowe przechodziły osobne fazy rozwoju w każdym kraju Europy. Powstał rebec, pierwsze wersje fidla oraz skrzypiec, a także pierwsze lutnie. Były wykonywane przy użyciu materiałów pochodzenia zwierzęcego (zwłaszcza sierść i jelita), a także z jedwabiu. Pierwsze wizerunki skrzypiec pojawiły się na freskach włoskich z początku XVI w. Przez wiele wieków modelem brzmienia dla instrumentów smyczkowych był głos ludzki. Produkcja instrumentów smyczkowych została udoskonalona w epoce renesansu i baroku. Skrzypce i gitary udoskonalono pod względem muzycznym tak, że w podobnej formie są używane do dziś.

W XIX wieku instrumenty smyczkowe stały się powszechnie dostępne dzięki powstaniu szeregu zakładów manufakturowych, budujących dużą liczbę strojonych instrumentów o dobrym brzmieniu. Na dużą skalę rozwinęło się wykonawstwo orkiestrowe. W II połowie XX wieku instrumenty smyczkowe zostały poddane amplifikacji, czyli wzmocnieniu dźwięku za pomocą prądu elektrycznego.

Przypisy

Zobacz też 
 Chordofony szarpane
 Skale instrumentów muzycznych

Linki zewnętrzne 
 Kontrabas – największy instrument smyczkowy

Chordofony smyczkowe