Tokpisino

Tokpisino (Tok-Pisino aŭ longe Tokpisina lingvo) estas kreola lingvo kun anglalingva vort-bazo, parolata de ĉirkaŭ tri ĝis kvar milionoj da homoj, 120.000 el ili denaskaj.

Ekde 1975 ĝi estas unu el la tri oficialaj lingvoj de Papua-Novgvineo. La du aliaj estas la angla kaj la hirimotua.

Krome ĝi estas simila al aliaj kreolaj lingvoj, kiel ekz. Bislama sur Vanuatuo, Pijin sur la Salomonoj kaj Toresa kreola lingvo sur Toresa Markolo (Aŭstralio), kiuj estiĝis el la melanezia piĝino.

Nomo de la lingvo 
La vorto Tokpisino estiĝis el tok kaj pisin. Ĉe tio tok venas de la angla talk, signife "parolado", sed ankaŭ "vorto", "mesaĝo" aŭ "lingvo". Pisin signifas "piĝino" kaj origine venis de la angla business (sed influate ankaŭ de pigeon, "birdo"). Male al la sugesto de la nomo, Tokpisino ne estas piĝino, sed kreola lingvo.

Antaŭe la lingvo havis aliajn nomojn, nome Melanezia Piĝino (angle Melanesian Pidgin), Novmelanezia (angle Neo-Melanesian), Piĝina Angla (angle Pidgin English) kaj 'Tok Boi'. Sed nun 'Tok Pisin' estas la ĝenerale akceptita nomo de la lingvo.

Oficialeco kaj parencaj lingvoj 
Ĝi estas unu el la oficialaj lingvoj de Papuo-Nov-Gvineo, kun la angla kaj la hirimotua), kaj la plej parolata lingvo en la loko. Oni uzas ĝin en la komunikiloj kaj la regado de Papuo-Nov-Gvineo, kvankam malpli ol la anglan. Certaj bazaj lernejoj instruas per Tok-Pisino.

Oni ne uzu Bislamon kiel nomon por Tok-Pisino. Ili estas du malsamaj lingvoj, kiuj tamen estas proksime parencaj.

Ĝenerale 
La lingvo servas antaŭ ĉio al la komunikado inter anoj de diversaj lingvaj komunumoj, sed havas - alie ol plej grandaj Piĝinaj lingvoj - ankaŭ pligrandiĝantan nombron de gepatraj parolantoj.

85% de la vortotrezoro baziĝas sur la angla lingvo, dum ke la resto konsistas el melaneziaj vortoj, sed eĉ vortoj el germana ekzistas. La lingvo havas multajn dialektojn, kiel ekz. pli forte de la angla influitan Waigani-Pidgin ĉirkaŭ Port Moresby. Tokpisino evoluis el piĝina lingvo, sed ĉiu tiu evoluo ankoraŭ daŭradas, ĉar gepatraj parolantoj el ĉiuj parolantoj ankoraŭ estas minoritato. Sed ĉi tiu grupo ege kreskas, dum ke multaj lingvoj kun nur malgrandaj nombroj de parolantoj formortas.

Ekzemploj:

 apinun "posttagmezo; vespero; bonan posttagmezon"
 misis "blanka virino, blankulino; edzino"
 sik "malsana; malsano, malsaneco; malsani, esti malsana"
 haus sik "malsanulejo"
 gude "bonan tagon"
 kaikai "manĝo, manĝaĵo; manĝi"
 bulut, blut "sango" (el la germana Blut)
 tenkyu "dankon"

Fonetiko 
La fonetiko de Tokpisino estas pli simpla ol tiu de la angla lingvo. Ekzistas nur 16 konsonantoj kaj 5 vokaloj.

Konsonantoj 

Kie montriĝas du simboloj, la maldekstra reprezentas la senvoĉan konsonanton.
, , kaj  povas esti aŭ dentalaj aŭ alveolaraj konsonantoj, dum ke  estas nur alveolara.
, , kaj  povas esti en kelkaj dialektoj prenazalaj: ,  kaj .
 estas bilabiale prononcataj de pli aĝaj parolantoj: , sed  ofte ne estas distingata de .
 En la plej multaj dialektoj de Tokpisino,  estas bateto ( tap) aŭ frapeto ( flap).

Pli anglece 
En prononco, kiu estas pli simila al la angla lingvo, ekzistas pliaj fonemoj, nome: , , , , ,  kaj .

Vokaloj 

Tok Pisin havas kvin vokalojn, kiuj similas al la vokaloj en la hispana, japana kaj pliaj kvinvokalaj lingvoj:

Krome ekzistas tri diftongoj, nome ai, au kaj oi.
kaikai "manĝo, manĝaĵo; manĝi"
haus "domo"
boi "servisto; knabo"

Apartaĵoj kompare al la angla 
Vortofine ne estas voĉaj konsonantoj, tiel ke el la konsonantoj b/v, d, g, ĝ/dz fariĝas la konsonantoj p, t, k, s. Nur la vorto god ŝajnas esti escepto, sed ĝi estas prononcata kun fina t.

Vortofinaj konsonantosekvoj ankaŭ malaperas. Ĉi tie eblas du variantoj: 
forfalo 
interŝovo de vokalo.

Gramatiko 
Kiel aliaj kreolaj lingvoj tokpisino havas relative facilan gramatikon. Ne ekzistas konjugacio nek deklinacio.

Verboj 
En tokpisino ekzistas tri verbaj klasoj.
 Verboj kun la sufikso (-im, el la angla him), kiuj estas transitivaj, kiel ekz. giv "doni", givim "(kion/kiun) doni".
 Sed kelkaj verboj povas esti transitivaj sen la sufikso, kiel ekz. gat "havi", kaikai "manĝi; manĝo" (La verbo kaikaim havas alian signifon, nome "mordi").
 Multaj verboj ĉiam devas uzi la finaĵon -im, ekz. abusim "miksi", ainim "gladi", askim "demandi; demando", baim "aĉeti", bihainim "sekvi", harim "aŭdi", larim "permesi".
 Kelkaj verboj povas esti transitivaj kun sed ankaŭ sen la finaĵo, ekz. bilip, bilipim "kredi", dring, dringim "trinki", lain, lainim "lerni". La formoj sen la finaĵo -im postulas la prepozicion long.
 Kelkaj verboj estas kun la finaĵo -im transitivaj, sed sen la finaĵo estas netransitivaj, ekz. boil "boli", boilim "boligi"; op, opim "malfermi", pait, paitim "bati".
 Verboj en origina formo, do sen -im, kiuj estas netransitivaj.
 Kelkaj verboj aperas nur sen finaĵo, ekz. beten "preĝi", dai "morti", go "iri", kam "veni", krai "krii", ran "kuri" (La transitiva verbo ranim havas alian signifon, nome "ĉasi").
 Multaj verboj povas aperi ankaŭ kun la finaĵo -im kaj tiam estas transitivaj, ekz. bruk "rompiĝi", brukim "rompi"; hait "kaŝiĝi", haitim "kaŝi".
 Helpaj verboj.

Ĉe kelkaj verboj la netransitiva formo duobligas silabon, dum ke ĉi tiu duobligo ĉe devena formo je -im ne estiĝas. Ekz.
 lukluk "rigardi"; lukim "vidi",
 toktok "paroli kun iu"; tokim "rakonti ion al iu / iun pri io".

Multaj verbaj radikoj povas esti uzataj kun sufikso aŭ sen sufikso.

Multaj verboj havas nur la transitivan formon kun la finaĵo -im.

Kelkaj transitivaj verboj je -im baziĝas sur aliaj vortospecoj, kiel ekz. substantivo, adverbo, adjektivo.

Kelkfoje la finaĵo -im  ebligas  distingi inter vortoj, kiuj alikaze estus homonimoj.

Partiklo i 
Post pronomoj por la 3a persono en la singularo, ĉiuj personoj en pluralo kaj post substantivoj kiel subjekto devas stari la partiklo i. En la unua kaj dua personoj de la singularo ĝi estas neniam uzata. En la angla lingvo ĝi nomiĝas predicate marker.

Post la sekvaj vortoj la partiklo i povas ellasiĝi: mipela, yupela, ken, laik. La partiklo staras antaŭ la partiklo no, kiu markas la negacion.

Kelkfoje la partiklo i tradukiĝas kiel formo de la verbo "esti" .

Partikloj por tempoj 
Ĉar konjugacio mankas, por tempoj estas uzataj partikloj. La pozicio de la partiklo i dependas de la uzata partiklo por la tempo. Ĝi staras do antaŭ bin, sed post bai.

Bai (aŭ la longa varianto baimbai) ofte eĉ staras antaŭ la subjekto, kiel ekz.
 Bai mi save. "Mi scios."
 Baimbai em i kaikai kek. "Li/ŝi manĝos kukon."

Progresa formo 
Por la progresa formo de prezenco ekzistas kvar eblecoj:
 per postmetita vorto i stap. 
 Pikinini i kaikai i stap. "La infano estas manĝanta."
 per antaŭmetita vorto stap.
 Mi stap kaikai kek. "Mi estas manĝanta kukon."
 Pikinini i stap kaikai kiau. "Infano estas manĝanta ovon."
 per sekva nau.
 Papa i slip nau. "Patro dormas nun."
 per antaŭmetita wok long.
 Mi wok long drilim hul bilong skru i go insait bihain. "Mi estas boranta truon por ŝraŭbo enmetata poste."

Eĉ eblas kombinoj, kiel ekzemple el i stap kaj nau.
 Jon i wok i stap nau. "Jon estas laboranta." (Ĉi tie stap sekvas al la ĉefa verbo.)

La postmetita i stap povas esti kombinata kun esprimoj de la estinteco. 
 Asde pikinini i rait i stap. "Hieraŭ la infano skribis."
 Mi bin slip i stap. "Mi estis dormanta."

Modalaj verboj 
Tokpisino havas kelkajn modalajn verbojn.

1 Staras eble pro fonologiaj formoj (i + inap > inap) sen la partiklo i. Sed ĉe negacio la partiklo i estas uzata.

Kopulo 
Ekzistas tri eblecoj traduki la verbon esti en  tokpisinon.
Se substantivo estu difinata, la partiklo i estas uzata. Ekz. Ol pik i enimal. "Porkoj estas bestoj."
Se temas pri momenta stato, tiam la vorto stap estas uzata. ekz. Mi stap we? "Kie mi estas?", Yu stap long haus. "Vi estas en (la) domo.", Mi stap gut. "Mi fartas bone."
Se temas pri ĉeesto aŭ ekzisto de io (germane da ist; es gibt), tiam la verbo gat esta uzata. Ekz. I gat wanpela pukpuk long riva. "Ekzistas/Estas krokodilo en la rivero."

Adverbaj sufiksoj 
Kelkaj adverbaj afiksoj povas esti uzataj, por krei pliajn verbojn.
 an ( on), ekz. goan "kontinui; plu iri"
 ap ( up), ekz. kamap "alveni; leviĝi (suno); komenci; aperi; kreski"; goap "grimpi"
 aut ( out), ekz. kamaut "elveni"
 daun ( down), ekz. sindaun "sidi; resti; loĝi; ĉeesti"
 awe, ewe, owe ( away), ekz. tekewe "forpreni; forigi"; ranawe, ranowe, ronowe "fuĝi; forkuri"

Kelkaj verboj kun la sufikso -ap, -aut aŭ -ewe povas ankaŭ havi la sufikson -im.

Kelkaj verboj enhavas la sufikson -im dufoje.
 litimapim ( to lift) "levi"
 pulimapim "verŝi"

La majoritato de verboj kun tia sufikso nur unufoje uzas la finaĵon -im.
 bagarapim "neniigi; detrui"
 goapim "grimpi"
 pulapim "plenigi"

Pronomoj 
Personaj pronomoj
Tokpisino havas tri personojn, kiuj ne distingas genrojn.

Gramatika apartaĵo de tokpisino estas du formoj ĉe la personaj pronomoj de la 1-a persono en dualo kaj pluralo, nome ekskluziva kaj inkluziva formoj. 
 ekskluziva formo: Mipela i save (Ni scias. - Sed nur grupo, por kiu la parolanto parolas, tion scias.)
 inkluziva formo: Yumi save (Ni scias. - Kaj grupo, por kiu la parolanto parolas, kaj ankaŭ tiu, al kiu li parolas, tion scias.)

Paradigmo varias depende de surlokaj lingvoj; dualo estas kutima, trialo ja malpli. Plej granda inventaro de pronomoj de tokpisino estas:

Posesivaj pronomoj
La posesivaj pronomoj estas esprimataj per la antaŭtmetita vorto bilong laŭ la sekva maniero:
haus bilong mi "mia domo"
dok bilong em "lia hundo"

Demonstrativaj pronomoj
Kiel demonstrativaj pronomoj estas uzataj la sekvaj vortoj, se temas pri proksimeco:
 hia "ĉi tiu"
 Pukpuk hia i gat bikpela tit. "Ĉi tiu krokodilo havas grandajn dentojn."
 em hia "ĉi tiu"
 em pusi hia i gat pikinini. "ĉi tiu kato havas idon."
 dispela "ĉi tiu"
 dispela dok i gat longpela ia. "ĉi tiu hundo havas longajn orelojn."

Ĉe malproksimeco estas uzata:
 em ... long hap "tio, tiu"
 Em pusi long hap kaikai liklik rat. "Tiu kato manĝas muson."

Se la distanco malgravas, estas uzata:
 em "(ĉi) tio"

En la pluralo ja estas uzataj la sekvaj formoj:
 ol ... hia "ĉi tiuj"
 Ol dok hia i kraim, ol dok long hap i slip. "Ĉi tiuj hundoj bojas, tiuj hundoj dormas."
 ol ... long hap "tiuj"
 em ol "(ĉi) tiuj"

Krome ekzistas la jenaj pronomoj:
 em tasol "tiu ĉi ulo, tiu ĉi aĵo"
 diskain, dispela kain "tia"

 Refleksiva pronomo 
Vera refleksiva pronomo ne ekzistas. Anstataŭ tio estas uzata yet post la persona pronomo.
 mi yet, yu yet ktp.
 Yu mas lukautim em olsem yu save lukautim yu yet. "Vi devas atenti lin, kiel vi atentas vin mem."

Ĉe kelkaj verboj estas uzata la duobligo de la verbo.
 Ol i mas waswas gut wantaim wara na sop. "Ili devas bone lavi sin per akvo kaj sapo."

En kelkaj regionoj estas uzata bilong kun persona pronomo.
 Mi no katim yu, bilong yu katim yu. "Mi ne tranĉis vin, vi tranĉis vin."

 Reciproka pronomo
En Tokpisino estas diversaj eblecoj traduki "unu la alian/al la alia" ktp.

Unu varianto estas la duobligo de la verbo.
 Tupela i paitim-paitim. "Ili ambaŭ batas unu la alian."

Dua varianto estas la kombino de la personaj pronomoj kun la vorto "yet".
 tupela yet
 yumi yet
 mi(tu)pela yet
Ekz. mitupela i lukim mitupela yet "ni ambaŭ vidas unu la alian"

 Demandaj vortoj 
En Tokpisino estas nur kelkaj demandaj vortoj, el kiuj kelkaj estas pronomoj, kelkaj adjektivoj aŭ adverboj.
 husat; wanem man "kiu(n)"
 husat man "kiu"
 husat ol man "kiuj"
 bilong husat "kies"
 wanem  "kio; kiu ..."
 wanem samting "kio"
 wanem kain "kia"
 bilong wanem, watpo, wai, hausat "kial"
 long wanem hap "kie"
 long wanem as "pro kiu kaŭzo"
 olsem wanem, hau "kiel"
 wataim, wanem taim "kiam"
 long wanem taim "je kiu tempo?"
 we "kie"
 hamas, haumas, hamani "kiom da"
 hamas taim "kiom ofte"

 Substantivoj 
Substantivoj ne havas kazojn nek genrojn. Por la pluralo staras la vorto ol antaŭe, se tie ne staras numeralo.

Se vi volas distingi substantivon laŭ sekso, vi povas uzi por la vira estaĵo la vorton man kaj por inaj estaĵoj la  vorton meri. Ambaŭ vortoj ĉiam sekvas kaj formas nominalan frazon.Pukpuk meri i kaikai wanpela dok man. "Krokodilino manĝis virhundon."pikinini man "filo"pikinini meri "filino"paul man "virkoko"paul meri "kokino"

 Kunmetado 
Ekzistas du specoj de kunmetataj substantivoj.
Dise skribataj estas
Laŭ Mihalic tio ne estas veraj kunmetaĵoj, sed nominalaj frazoj.

Kune skribataj estas
Laŭ Mihalic nur tio estas veraj kunmetaĵoj. La dua parto tiam estas substantivo, dum ke la unua povas aparteni al diversaj vortospecoj.

Kelkfoje la rezultanta vorto eĉ ne plu estas substantivo.

 Adjektivoj 
Adjektivoj ofte havas la sufikson -pela (el la angla "fellow"), kiam ili modifas substantivojn; escepto estas liklik "malgranda". Liklik estas ankaŭ uzebla kiel adverbo kun la senco "iom", kiel ekz. dispela bikpela liklik ston, "ĉi tiu iom granda ŝtono".

Adjektivoj kun unusilaba radiko, kiel ekz. gut, bik, nais, grandparte aperas kun la finaĵo -pela kaj staras antaŭ la substantivo, kiun ili priskribu. bikpela haus "granda domo" (sed bikpela bilong haus "grandeco de domo")naispela meri "bela virino"strongpela man "forta viro"
Se ili estas uzataj predikate, eblas formoj kun aŭ sen la sufikso -pela.Dispela rot i sot. "Ĉi tiu strato estas mallonga."Dispela rot i sotpela.Nur kelkaj neregulaj unusilabaj adjektivoj estas uzataj sen la finaĵo -pela. Dek el ili estas tradukataj per participoj de pasinteco, dum ke 17 estas kutimaj adjektivoj. Se ili estas uzataj atribute, ili sekvas la rilatan substantivon.ples hait "kaŝita loko"han kais "maldekstra mano"

Adjektivoj kun plursilaba radiko, kiel ekz. nogut "malbona", redi "preta" ĉiam aperas sen la finaĵo -pela kaj kutime staras post la substantivo, kiun ili priskribu.taim nogut "malbona vetero"skulboi orait "kontenta lernanto"

Nur kelkaj adjektivoj, kiel ekzemple liklik "malgranda" staras antaŭ la substantivo.liklik haus "malgranda domo"lapun papa "maljuneta viro"

Komparacio
Por la komparacio estas uzataj la vortoj moa (por komparativo) kaj long ol (por superlativo), kiuj sekvas la adjektivon.liklik "malgranda"liklik moa "pli malgranda"liklik long ol "plej malgranda"

Sed ekzistas du esceptoj, nome la vortoj planti "multaj" kaj hanggre "malsata", kiuj uzas por la superlativo la vorton tumas (ĝi alie signifas "tre", kiel ekz. liklik tumas "tre malgranda"). hanggre "malsata"hanggre moa "pli malsata"hanggre tumas "plej malsata"

Komparo
Por la komparo estas uzata la vorto olsem.
Ples hia na ples long hap olsem i nogut. "Ĉi tiu vilaĝo kaj tiu vilaĝo estas same malbonaj."
Mi gat bigpela moa pik olsem yu gat. "Mi havas pli grandan porkon ol vi (havas)."

Adverboj 
Adverboj estas distingataj de la adjektivoj per tio, ke la finaĵo -pela mankas. Krome ili staras post la verbo.
Em i strongpela man, em i wok strong. "Li estas forta viro, li forte laboras."
Gutpela buk hia. Em i peim gut. "Tio estas bona libro. Ĝi bone vendiĝas."

Prepozicioj 
Ekzistas nur du veraj prepozicioj: bilong (el "belong"), kiu signifas "de" aŭ "por" (do parenceco, posedo, proprieto), kaj long, kiu signifas ĉion restantan. Kelkaj frazoj estas uzataj kiel prepozicioj, kiel ekz. long namel (bilong), "meze de".

long

Ili povas ankaŭ esti kombinata kun substantivoj.

bilong

1 Tio estas ekvivalento de la esperanta posesiva pronomo.

Konjunkcioj 
Ekzistas la konjunkcioj na "kaj", o "aŭ", sapos "se" kaj tasol "sed; nur; se".

na
wanpela meri na tupela pikinini "unu virino kaj du infanoj"

o
tupela man o tripela man "du viroj aŭ tri viroj"

sapos
Sapos mi hanggre, mi mas kaikai. "Se mi estas malsata, mi devas manĝi."

tasol
Se ĝi staras je la komenco de la frazo, ĝi signifas "sed; se", dum ke je la fino de frazo aŭ post iu ajn vorto tasol signifas "nur".
Tasol tupela pikinin i no laik kaikai. "Sed du infanoj ne volas manĝi."
Mi save tok Pisin liklik tasol. "Mi povas nur malmulte paroli piĝinon."

Komparu ankaŭ
Mipela tasol i kaikai mango. "Nur ni manĝas mangojn."
Mipela i kaikai mango tasol. "Ni manĝas nur mangojn."

Numeraloj 
Tokpisino havas numeralojn el la angla lingvo, sed ofte uzas la finaĵon -pela.

Pliaj numeraloj estas: tausen "mil" (ekz. tu tausen "du mil", tu tausen wanpela ten wan "2011") kaj milien "miliono" (ekz. tu milien "du milionoj").

Pliaj trajtoj 
Duobligo estas tre kutima en tokpisino, dum ke ĝi povas havi malsamajn funkciojn. Laŭ Nose, Masahiko ĝi nur malofte indikas pluralon kaj variecon. Diversaj verboj povas duobliĝi por esprimi ripeton, daŭrigon aŭ ion similan, sed ne ĉiuj.

 evitas homonimion kiel ekzemple jene: 

 Ŝanĝo de la vortospeco: 

Kelkaj el ĉi tiuj trajtoj devenas el komunaj gramatikaj normoj de la Aŭstroneziaj lingvoj - kvankam plej ofte en simpligita formo. Aliaj trajtoj, kiel ekz. la vortordo, estas pli similaj al la angla lingvo.

Vortotrezoro 
La vortotrezoro enhavas vortojn de malsama deveno, nome ĉirkaŭ 85 % el la angla, kaj la resto el melaneziaj lingvoj, la malaja, la portugala kaj la germana lingvoj.

Kunmetado  
Multaj vortoj estas formataj per kunmetado, ĉe kio kelkaj vortoj ĉefe nur aperas en kumetaĵoj. Ĉe tio ekzistas diversaj variantoj, nome la jenaj: kune kaj dise skribataj kunmetaĵoj.

Kune skribataj
Laŭ Krifka tio estas kunmetaĵoj kun modifikatoroj (germane Kompositionen mit Modifikatoren), dum ke Mihalic nomas tion kunmetaĵoj (angle Compounding).
 ara- (el la angla other. Nur estas uzata en kunmetaĵoj aŭ kun la sufikso -pela.)
 arakain "malsama"
 arasait "aliflanke"
 bik- (el la angla big. Ĝi ĉefe estas uzata en kunmetaĵoj.)
 bikbel "bubalo; grasa viro" (dua parto estas bel)
 bikbrata "pli aĝa frato" (dua parto estas brata)
 bikbus "sovaĝa arbaro" (dua parto estas bus)
 bikman "gvidanto; ĉefo" (dua parto estas man)
 bikmaus "laŭte kriegi" (dua parto estas maus)
 biknait "noktomezo" (dua parto estas nait "nokto")
 biknem "famo, reputacio; fama" (dua parto estas nem "nomo")
 biksan "tagmezo" (dua parto estas san "suno")
 mausgras "barbo" (el la vortoj maus "buŝo", gras "herbo; hararo; lano")
 wan- (el la angla one. Ĝi ĉefe estas uzata en kunmetaĵoj.)
 wanbel "konsento; paco" (dua parto estas bel)
 wanblut "sange parenca ulo" (dua parto estas blut)
 wande "unufoje; foje; iam" (dua parto estas de)
 wanhaus "homoj, kiuj loĝas en la sama domo" (dua parto estas haus)
 wanpela "unu; sola" (dua parto estas la sufikso -pela)
 wanples "persono el la sama vilaĝo" (dua parto estas ples)
 wanskul "samlernejano; samklasano" (dua parto estas skul)
 wantok "samlingvano; sametnano; amiko" (dua parto estas tok)
 wanwok "kolego" (dua parto estas wok)

Dise skribataj
Tokpisino ofte uzas kunmetojn de diversaj vortoj, dum ke la angla uzas apartajn radikojn. La ĉitieaj tabeloj enhavas formojn kun kaj sen la vorto "bilong". Laŭ Krifka la varianto sen "bilong" estas kunmetaĵo kun nomenoj (germane Kompositionen mit Nomina), dum ke Mihalic nomas tion nominalaj frazoj (angle noun phrases).

Krome eblas priskribaj variantoj:
 pikinini i dring susu yet "bebo" (laŭvorte "infano, kiu ankoraŭ trinkas lakton")

Afiksoj 
Tokpisino havas nur malmulte da afiksoj, kiuj eĉ nur estas sufiksoj.
-pela - ĝi estas uzata ĉe adjektivoj, kelkaj pronomoj kaj numeraloj.
 bikpela "granda; grava"
 dispela "ĉi tiu; ĉi tio"
 tripela "tri"
-im - ĝi formas transitivajn verbojn el diversaj vortospecoj. Kelkaj verboj ekzistas eĉ nur kun ĉi tiu sufikso.
 ritim (el rit) "legi"
 raitim (el rait) "skribi"
 helpim "helpi" (Ne estas formo sen sufikso.)
 bihaimim "sekvi; obei; kopii" (el bihain "post; malantaŭ")

Varia ortografio 
Ĉe kelkaj vortoj la ortografio povas  varii depende de la dialekto aŭ fonto.
 aitingk, aiting, ating "mi pensas, mi kredas, mi supozas; verŝajne; eble"
 bilong, bolong, blong, blo "de, el"
 bilong wanem, bolong wonem "kial?"
 dispela, disla "ĉi tiu, ĉi tio"
 em, en (ofte post la vortoj bilong kaj long, do: bilong en, long en) "li, ŝi, ĝi"
 halivim, halvim, helvim, helpim "helpi"
 long, lo "sur, ĉe, ..."
 -pela, -pla sufikso ĉe numeraloj, adjektivoj kaj pronomoj
 popaia, popai "maltrafi; gliti"
 sisa, susa "fratino; (en kelkaj areoj) gefrato aŭ proksima amiko de la kontraŭa sekso"
 wanem, wonem "kio"

Sencaj diferencoj 
Diference al la anglalingvaj etimoj vortoj ofte havas malsamajn resp. aldonajn sencojn.

Homonimio 
Ĉar Tokpisino havas malpli da sonoj ol la angla lingvo, ofte ekzistas homonimoj, kiuj havas malsamajn etimojn.

Ofte estas uzataj aldonaj elementoj aŭ alternativaj formoj, por eviti homonimojn.

Sed ankaŭ reduplikacio povas esti uzata por tio.

Kiel ekz. el la  anglaj vortoj ship kaj sheep estiĝis la vortoj sip „ŝipo“ kaj sipsip „ŝafo“.

Notoj

Fontoj 
 Bildatlas der Sprachen, ISBN 978-3-937872-84-1, paĝoj 107, 147-153 (pri tokpisino); paĝoj 107-109 (pri hirimotua lingvo) 
 Francis Mihalic: The  Jacaranda Dictionary and Grammar of Melanesian Pidgin, ISBN 0-7016-8224-8 
 Kauderwelsch Band 18, Pidgin-Englisch für Papua-Neuguinea, 3a eldono 2001, ISBN 3-89416-517-0 
 Papua New Guinea TOK PISIN ENGLISH Dictionary, The perfect dictionary for learners of English and Tok Pisin, Oxford University Press 2008, 1a eldono, ISBN 978-0-19-555112-9

Vidu ankaŭ 
 La Tok-Pisina Vikipedio: http://tpi.wikipedia.org
 Listo de kreolaj lingvoj
 Listo de lingvoj

Eksteraj ligiloj 

 Programo en Tokpisino de Radio Australia 
 Gramatiko de Tok Pisin 
 Seminara materialo de prof. dr. Krifka 
 Datoj pri Tokpisino ĉe Ethnologue kun tre multe da literaturo 
Tradukado (angla-tokpisina)  
Paĝo pri lingvaj varietoj 
Unilang-wiki pri Tokpisino 
Artikolo pri la demando "Ĉu Tokpisino estas simpligita angla?" 
Vortaro de la projekto "Mihalic Project" 

Kreolaj lingvoj
Lingvoj de Papuo-Nov-Gvineo
Lingvoj laŭ alfabeto