alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Sprite

Sprite (z ang. dosł. „duszek, chochlik”) – dwuwymiarowy obrazek rastrowy używany w systemach grafiki dwuwymiarowej i 2,5-wymiarowej, który po przesunięciu i ewentualnym przeskalowaniu jest przenoszony na ekran wyświelacza. Sprite'y pozwalają na  łatwe uzyskiwanie na ekranie nieskomplikowanych obiektów animowanych. Wiele układów graficznych 2D jest wyposażonych w zdolność do automatycznego generowania i animacji sprite'ów.

Namiastkę trzeciego wymiaru można uzyskać poprzez skalowanie sprite'ów oraz ich wyświetlanie w kolejności od najdalszych do najbliższych (w ten sposób bliższe częściowo zakrywają dalsze, co daje swoisty efekt światłocienia).

W systemach grafiki 3D zamiast sprite'ów używane są modele oparte na wielokątach, chociaż także można je spotkać jako element efektów specjalnych, np. w grach wyścigowych może być to dym z opon.

Nazewnictwo 
Technika ta w latach siedemdziesiątych, osiemdziesiątych i na początku lat dziewięćdziesiątych, kiedy dominowały komputery 8-bitowe, nosiła najczęściej miano „sprite”. W różnych systemach mikrokomputerowych miała jednak różne nazwy, np. w urządzeniach firmy Atari nazywała się „Player and Missile Graphics” (grafika graczy i pocisków) – „P/M G”.

Cel powstania 
Sprite'y zostały stworzone w celu poprawy możliwości graficznych mikrokomputerów w czasach, gdy ich procesory graficzne miały setki tysięcy razy mniejszą wydajność od współczesnych kart graficznych. Technika ta polegała na nakładaniu na gotowy analogowych obraz ekranowy wzorów graficznych duszków – operacje z tym związane nie były jednak wykonywane na zawartości pamięci RAM, ale na sygnale wideo, przez układy wyspecjalizowane. Rozwiązanie to pozwalało na tworzenie bardziej dynamicznych gier niż na komputerach pozbawionych tej techniki. Należy wziąć też pod uwagę fakt, że realizacja programowa sprite'ów wymagałaby wielokrotnie większej mocy obliczeniowej, ponieważ wymuszałaby korzystanie z trybów graficznych, a przecież niemal wszystkie gry korzystające z duszków były wówczas realizowane w trybie tekstowym.

Grafika komputerowa
SS Niemen

SS Niemen, polski parowiec, masowiec o nośności 5146 DWT, który zatonął w 1932 roku po kolizji z fińskim żaglowcem.

Statek ten, nowoczesny wówczas masowiec, został odkupiony przez Żeglugę Polską jeszcze podczas budowy dla innego armatora. Zwodowany został 7 marca 1928 roku w stoczni Craig Taylor & Co. w Stockton-on-Tees w Wielkiej Brytanii. Wprowadzony do służby niedługo później, został ówczesnym rekordzistą wielkości wśród statków PMH. Bliźniacza Wisła – zwodowana w tej samej, co Niemen stoczni 6. czerwca 1928 roku – była historycznie pierwszym statkiem, zbudowanym specjalnie na polskie zamówienie dla armatora Żegluga Polska). Po wejściu do służby pływał jako tramp. 24 lutego 1931, w drodze z portugalskiej Madery do jednego z portów Ameryki Płd. (panamskiego Colon?), pod dowództwem kpt. L. Rusieckiego, jako pierwszy polski statek handlowy przekroczył z ładunkiem równik (wcześniej dokonał tego jedynie żaglowiec szkolny Lwów). 
Dwukrotnie statek miał związek z osobą Józefa Piłsudskiego: pierwszy raz, gdy podczas jego pobytu w Egipcie wynajęty został przez rząd jako jednostka łącznikowa i pozostawał na wodach egipskich, drugi raz, gdy zawinął na Maderę podczas pobytu tam marszałka i kapitan statku Leon Rusiecki (pierwszy polski kapitan wykształcony w polskiej Państwowej Szkole Morskiej) złożył marszałkowi wizytę.

Zatonął na wodach Kattegatu na skutek kolizji 1 października 1932 roku o godz. 3.07 w ciągu ośmiu minut po uderzeniu w lewą burtę przez fiński żaglowiec „Lawhill,” bez strat w załodze (kapitanem statku był nadal Leon Rusiecki, w chwili wypadku wachtę pełnił II oficer Bolesław Kucharski). Jedyną śmiertelną ofiarą tej kolizji był drugi oficer statku fińskiego, przygnieciony spadającą z fokmasztu barku reją. Czteromasztowiec Lawhill należał do floty aalandzkiego armatora G. Eriksona.

Załoga Niemna została uratowana przez szwedzki statek pasażerski „Kronprinsessan Margareta”, który odnalazł szalupę kilka godzin po katastrofie i zawrócił z rozbitkami do Göteborga, skąd właśnie wyszedł w rejs do Ameryki Południowej. Rok później podczas wizyty w Gdyni szwedzki statek został uhonorowany tablicą pamiątkową, nagrody otrzymali też jego kapitan i oficer, który wypatrzył rozbitków. Polska Izba morska nie dopatrzyła się winy Niemna w spowodowaniu kolizji, zarzucając Lawhillowi nieudzielenie pomocy załodze polskiego statku. Orzeczenie to może budzić wątpliwości, gdyż według prawa drogi morskiej żaglowiec ma pierwszeństwo przed statkiem o napędzie mechanicznym; prawdopodobnie jednak światła Lawhilla były zbyt słabe lub zasłonięte przez żagle, w związku z czym nie były widziane na polskim statku.

Wrak Niemna leżący dość płytko został w latach sześćdziesiątych XX wieku rozsadzony przez Duńczyków ładunkami wybuchowymi, a złom i przewożony węgiel wydobyto.

Przypisy

Bibliografia 
 

Masowce
Polskie statki
Parowce
Statki z XX wieku
Szeklownik

Szeklownik – prosty klucz do odkręcania trudno odkręcających się przetyczek w szeklach. W najprostszym wydaniu jest to gruby płaskownik z otworem w postaci podłużnego otworu o zmniejszającej się szerokości (co umożliwia odkręcenie przetyczek szekli różnych rozmiarów), może też zawierać otwory pod znormalizowane łby śrub.

Wyposażenie jachtu i osprzęt
Strona kodowa

Strona kodowa – wariant przypisania poszczególnym kodom binarnym różnych znaków pisarskich w ramach danego systemu kodowania.

IBM wprowadził ośmiobitowe rozszerzone kody ASCII na oryginalnym komputerze IBM PC, a później wyprodukował odmiany dla różnych języków i kultur. IBM nazwał takie zestawy znaków stronami kodowymi i przypisał numery zarówno tym, które sami wymyślili, jak i wielu wymyślonym i używanym przez innych producentów. W związku z tym zestawy znaków są bardzo często wskazywane przez numer strony kodowej IBM. W stronach kodowych zgodnych z ASCII dolne 128 znaków zachowało swoje standardowe wartości US-ASCII, a różne strony (lub zestawy znaków) można było udostępnić z górnymi 128 znakami.

Różne strony kodowe przyjmują dla tego samego kodu odmienne znaki, a ponadto różnią się samymi zestawami znaków. W zależności od wyboru strony kodowej, ten sam dokument może być czytelny, mogą być trudności z jego odczytaniem albo też nie będzie można go w ogóle odczytać. Jeśli dokument nie jest czytelny, to potocznie mówi się, że wyświetla „robaki” lub „krzaczki”.

W przeszłości kody binarne były opisane na bajtach, zwykle ośmiobitowych, co dawało możliwość zakodowania maksymalnie 256 różnych znaków (czasami trzeba było ten zbiór uszczuplić jeszcze bardziej o tzw. kody sterujące). Była to liczba dalece niewystarczająca dla umieszczenia w jednym zestawie znaków ze wszystkich alfabetów, nie mówiąc już o innych znakach, jak semigrafika, cyfry, znaki interpunkcyjne i szereg innych znaków specjalnych. Rezultatem było istnienie tak wielu stron kodowych i konieczność zarządzania nimi.

Próbą rozwiązania problemu stron kodowych było wprowadzenie zestawu znaków Unicode, obejmującego ponad milion znaków wszystkich alfabetów świata, nawet takich jak hieroglify. Unicode jest jednak tylko zestawem samych znaków, więc aby go zastosować, korzysta się z systemów ich kodowania, do których należą m.in. UTF-8, UTF-16 i UTF-32.

Zobacz też 
 kodowanie polskich znaków diakrytycznych w różnych standardach – tabela

Kodowania znaków
Wiatr pozorny

Wiatr pozorny  – pojęcie stosowane w żeglarstwie oznaczające wiatr obserwowany względem poruszającej się jednostki.

Wiatr pozorny, jest sumą wektorową wiatru względem powierzchni terenu lub akwenu (rzeczywistego), oraz wiatru własnego, czyli umownego wiatru, jaki odczuwałby obserwator na poruszającej się jednostce gdyby wiatr rzeczywisty miał prędkość zero. 

Przy stałym wietrze rzeczywistym i stałym kursie jednostki podczas jej rozpędzania się, kierunek wiatru pozornego przesuwa się do tyłu. Gdy wiatr wieje wzdłuż jednostki, zmiana prędkości jednostki nie zmienia kierunku wiatru, a zmienia jej wartość i ewentualnie zwrot.

Bibliografia

Przypisy 

Żeglarstwo
Prosiak (żeglarstwo)

Prosiak – na jednostkach pływających średniej wielkości (na przykład duże jachty, mniejsze żaglowce) demontowalny balast denny (zęzowy) w postaci bryły z uchwytami, wykonany z ciężkiego materiału (na przykład żeliwa). Prosiakiem nazywa się również betonowy odlew z uchem służący do kotwiczenia obiektów nieruchomych takich jak pławy.

Zastosowania prosiaka:
 do zwiększenia skuteczności kotwiczenia statku wodnego – bryła ta posiada na swojej górnej powierzchni uchwyt, do którego przymocowuje się specjalną szeklę ześlizgową, przez której ucho przekłada się linę lub łańcuch kotwiczny. Tak zawieszonego prosiaka opuszcza się za pomocą dodatkowej liny na niewielką odległość od dna, co powoduje zmniejszenie kąta pomiędzy dnem i liną kotwiczną (lub łańcuchem), czego efektem jest mocniejsze trzymanie się łap kotwicy dna, gdyż kotwica nie będzie już ciągnięta do góry tylko poziomo.
 do stabilizacji jednostki przy ostrej, wysokiej fali – działa jako amortyzator.
 do wygodnego przebalastowywania jednostki – na przykład podczas prób przechyłów, zrównoważenia kadłuba przy nietypowym ciężkim ładunku.

Przypisy

Bibliografia 

 

Wyposażenie jachtu i osprzęt
Kotwice
Druga szkoła wiedeńska

Druga szkoła wiedeńska, ewentualnie, inne określenie Wiedeńska szkoła dodekafoniczna – określenie stosowane wobec grupy muzyków skupionej w Wiedniu w I poł. XX wieku wokół Arnolda Schönberga. Zaliczają się tutaj także Alban Berg oraz Anton Webern.

Pochodzący z żydowskiej rodziny zamieszkującej wiedeński Leopoldstadt Arnold Schönberg w dużej mierze był samoukiem, choć uczył się w dzieciństwie gry na skrzypcach, potem również na altówce i na wiolonczeli. Toteż pierwsze jego kompozycje nie wyróżniały go specjalnie spośród innych muzyków współczesnego mu Wiednia. Szybko jednak zaczął eksperymentować, co przyciągnęło do niego grupę kilku młodszych muzyków, wśród nich właśnie Antona Weberna i Albana Berga. Tak powstała wiedeńska szkoła dodekafoniczna. Muzycy ci zrezygnowali z centrum tonalnego oraz wzajemnego związku akordów tworząc styl określany jako muzyka atonalna. Muzyka ta swoich sympatyków i uznanie zyskiwała jednak dość wolno i w wąskich kręgach melomanów, aż do lat trzydziestych, kiedy to Schönberg został wreszcie ogólnie uznany za jednego z ważniejszych kompozytorów swojego pokolenia.

Najbardziej wpływowym rzecznikiem tego środowiska był Theodor Adorno.

Przypisy 

Muzyka w Wiedniu
Style i kierunki muzyczne
Semigrafika

Semigrafika lub pseudografika to sposób odwzorowania grafiki w trybie tekstowym przy użyciu odpowiedniej kompozycji znaków. Pozwalało to na emulację grafiki rastrowej bez konieczności użycia zaawansowanych układów graficznych i dużej ilości pamięci. Typowo tablica znaków komputera zawierała znaki specjalnie przeznaczone do tego celu.

Jedyna metoda odwzorowania grafiki w komputerach tylko z trybem tekstowym. W urządzeniach z trybem graficznym i tekstowym używana ze względu na szybkość rysownia i znacznie mniejsze zużycie pamięci w trybie tekstowym. Jeśli komputer posiada tylko tryb graficzny, użycie semigrafiki nie jest celowe.

Technika używana również w drukarkach do uzyskania szybkiego wydruku grafiki (często ramek) w trybie tekstowym, który był znaczne szybszy od wydruku w trybie graficznym.

Grafika w teletekście tworzona jest przy użyciu semigrafiki należącej do drugiej grupy znaków, zawierającej znaki dodatkowe.

Istnieje podobna technika – ASCII-Art, służąca do generowania rysunków, wykorzystująca wszystkie dostępne znaki, w tym alfanumeryczne.

Grafika blokowa 

Istnieją dwie metody generowana semigrafiki. Pierwsza, często nazywana grafiką blokową, używa znaków, które emulują wygląd pikseli i wykorzystują znaki zawierające wszystkie możliwe kombinacje położenia pikseli, np. dla rastra 2×2:

Przykład 
█▀▀█▀▀█
█  █  █
█  █  █
███████
█  █  █
█  █  █
█▄▄█▄▄█

Pseudografika 

Druga metoda wykorzystuje znaki, które są zaprojektowane tak, by możliwe było z nich złożenie bardziej skomplikowanych kształtów, ze szczególnym uwzględnieniem ramek.

Przykład 
Używając znaków:

można stworzyć:
┌────────┬────────┐
│        │        │
├────────┼────────┤
│        │        │
├────────┼────────┤
│        │        │
└────────┴────────┘

Zobacz też 
 Unicode
 Dingbat

Grafika komputerowa
Układ fizyczny

Układ fizyczny – układ (wyodrębniony, realnie lub jedynie myślowo, fragment rzeczywistości), w postaci obiektu fizycznego lub zbioru takich obiektów. Może on być oddzielony od otoczenia wyraźnymi granicami, które są powierzchniami nieciągłości określonych wielkości fizycznych, charakteryzujących układ. W znaczeniu używanym w mechanice klasycznej to przede wszystkim zbiór ciał. 

Układ fizyczny nie oddziałujący z otoczeniem, to układ fizyczny odosobniony.

Układ fizyczny rozpatrywany ze względu na jego stan termodynamiczny oraz wymianę z otoczeniem energii i składników (cząstek), to układ termodynamiczny.

Wyróżnia się:
układ termodynamicznie otwarty - gdy możliwy jest przepływ energii i składników między układem a otoczeniem,
układ termodynamicznie zamknięty - gdy możliwy jest przepływ energii, ale nie składników,
układ termodynamicznie izolowany - gdy niemożliwy jest ani przepływ energii, ani składników.

Układ fizyczny rozpatrywany ze względu na zachodzące w nim reakcje chemiczne to układ chemiczny.

Układ fizyczny jako system 
Układ fizyczny, rozpatrywany jako system (całość składająca się z powiązanych, sprzężonych ze sobą, oddziałujących wzajemnie na siebie elementów), określa się jako zespół obiektów fizycznych, oddziałujących na siebie wzajemnie, tzn. mogących przekazywać sobie nawzajem energię.

Między elementami układu dochodzi do oddziaływań istotnych do opisania, wyjaśnienia zachowania układu. W wyniku oddziaływań elementy układu mogą zmieniać swoje właściwości, wymieniać między sobą materię, energię, a tym samym informację.

Układ fizyczny a układ odniesienia 
 Układ współrzędnych nie jest układem fizycznym i nie należy go mylić z układem odniesienia.
 Układ odniesienia musi być ciałem lub układem ciał.

Przykłady układów fizycznych 
 jedno ciało w pustej przestrzeni,
 jedno ciało w polu zewnętrznym, np. ciało spadające w polu grawitacyjnym,
 dwa ciała oddziałujące ze sobą, np. układ Słońce - planeta (jeżeli pominiemy oddziaływania planety z innymi planetami, to można traktować ten układ w przybliżeniu jako odosobniony),
 wiele ciał - każde ciało w układzie oddziałuje z pozostałymi ciałami układu:
 planety i Słońce przyciągające się wzajemnie siłami grawitacyjnymi,
 cząstki naładowane elektrycznie, przyciągające się lub odpychające siłami elektrycznymi,
 zespół cząsteczek gazu, 
 klasyczny oscylator harmoniczny, czyli np. ciało zawieszone na sprężynie lub wahadło,
 kwantowy oscylator harmoniczny.

Przypisy
Wybory prezydenckie w Polsce

Wybory prezydenckie – wybory, w których wybiera się  Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Odbywają się one co 5 lat na zarządzenie marszałka Sejmu, chyba że z jakiegoś powodu (głównie z powodu śmierci lub rezygnacji z urzędu prezydenta) kadencja prezydenta zakończy się szybciej. Ta sama osoba może sprawować urząd prezydenta jedynie przez dwie kadencje. Bierne prawo wyborcze przysługuje wszystkim obywatelom Polski, którzy ukończyli 35 lat, nie są pozbawieni praw wyborczych do Sejmu i zbiorą przynajmniej 100 tysięcy podpisów osób popierających ich kandydaturę. Czynne prawo wyborcze posiadają wszyscy pełnoletni obywatele Polski, również ci zamieszkali na stałe za granicą (od 2000 roku mogą głosować również w drugiej turze).

Procedura 
Prezydentem zostaje ten kandydat, który otrzyma ponad połowę wszystkich ważnie oddanych głosów. Frekwencja wyborcza nie wpływa na ważność wyborów (warto dodać, iż w Polsce podczas wyborów prezydenckich jest ona najwyższa). W przypadku, gdy żaden z kandydatów nie otrzyma wymaganej liczby głosów, dwa tygodnie później odbywa się II tura głosowania, w której uczestniczą dwaj kandydaci z największą liczbą głosów z I tury. Dla zwycięstwa w II turze wystarczy otrzymać więcej głosów niż inny kandydat. Jeżeli przed II turą którykolwiek z dwóch kandydatów, którzy do niej przeszli, wycofa zgodę na kandydowanie, utraci prawo wyborcze lub umrze, w jego miejsce do wyborów w II turze dopuszcza się kandydata, który otrzymał kolejno największą liczbę głosów w I turze. W takim przypadku datę ponownego głosowania odracza się o kolejne 14 dni. Państwowa Komisja Wyborcza niezwłocznie wówczas informuje, w drodze uchwały, o dopuszczeniu nowego kandydata wyborów prezydenckich w II turze oraz podaje do publicznej wiadomości datę przeprowadzenia ponownego głosowania.

W III RP wybory prezydenckie przypadały jesienią, dopóki nie zmieniło się to z powodu śmierci Lecha Kaczyńskiego.

Konstytucja RP wyborom prezydenta RP poświęca artykuły 127-130, ustalając: powszechność, równość wyborów, a także bezpośredniość i tajność głosowania. Szczegółowe zasady i tryb zgłaszania kandydatów i przeprowadzania wyborów oraz warunki ważności określa dział V ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy ().

Wyniki wyborów

Uwagi

Zobacz też 
 referendum, plebiscyt
 czynne prawo wyborcze, bierne prawo wyborcze
 ordynacja wyborcza

Przypisy
Mu (kontynent)

Mu – kraina mityczna, jeden z tzw. zaginionych lądów. Według przekazów i różnych autorów kontynent (ew. część stałego lądu lub wyspa) Mu znajdować się miał na Pacyfiku lub między Australią a Indiami. Żadna z tych lokalizacji (podobnie jak możliwość istnienia w nieodległej przeszłości geologicznej rozległych lądów pochłoniętych przez oceany, z wyjątkiem szelfu) nie znajduje potwierdzenia geologicznego ani archeologicznego.

Książki Jamesa Churchwarda 

Legenda lądu Mu została spopularyzowana przez Jamesa Churchwarda w serii książek. Pierwsza – Mu Zaginiony Kontynent – została wydana w 1926 roku. Churchward twierdził, że pewien kapłan hinduski pokazał mu starożytne tablice stworzone przez Naacalów – zaawansowaną cywilizację zamieszkującą kontynent Mu. Ląd ten, według jego przekazów, miał mieć długość 9600 km i rozciągać się od punktu leżącego na północ od Hawajów, aż do Wyspy Wielkanocnej. Według Churchwarda, erupcje wulkanów, trzęsienia ziemi i potężne fale zniszczyły Mu 12 tys. lat temu. Pozostałością kontynentu mają być wyspy rozrzucone na Oceanie Spokojnym.

Zbieżność z Lemurią 
Stawiana jest także inna hipoteza na temat Mu. Kontynent ten mianowicie miał wyłonić się w trakcie przebiegunowania Ziemi 52 tys. lat temu, a zatonięcie kontynentu było następstwem kolejnego przebiegunowania, ok. 24 tysiące lat p.n.e. Ludność kontynentu według tej tezy przeniosła się na nowo wynurzony w wyniku zmian litosfery kontynent. Nowy ląd pojawił się na powierzchni jako następstwo zmian pola magnetycznego w jądrze planety. Kontynentem tym była Atlantyda. Według autorów, którzy stworzyli tę tezę, Atlanci mieli być potomkami mieszkańców Mu. 

Przyjęcie takiej tezy zrównuje kontynent Mu z Lemurią, która w naukach tradycji ezoterycznych (Helena Bławatska, Rudolf Steiner, Jinarajadasa) jest trzecim lądem (kolejnym z ogólnej liczby siedmiu) poprzedzającym Atlantydę.

Przypisy

Zobacz też 
 Mu Online

Linki zewnętrzne 
 Przypuszczalne położenie Mu
 
 
 Mapa hipotetycznego położenia Mu

Mityczne wyspy
Bimetal

Bimetal – trwale połączone na całej powierzchni styku elementy z dwóch różnych pod względem właściwości fizykochemicznych metali lub stopów. 

Wyróżnia się bimetale stykowe, przewodowe, przeciwkorozyjne, termometryczne (termobimetale).

Przykładowe zastosowania:

 Kupal - bimetal wykonany z miedzi i glinu, służący np. do łączenia elementów instalacji elektrycznych.

 Monety, które wykonane są z krążka jednego metalu lub stopu wciśniętego w pierścień z innego metalu (stopu) nazywane są monetami bimetalicznymi. Takie monety, choć droższe w produkcji, są trudniejsze do podrobienia niż wykonane z jednolitego krążka i stosowane są zazwyczaj do wyższych nominałów, np. w funtach brytyjskich bimetaliczna jest moneta 2£, w walucie euro - monety 1€ i 2€, w polskich złotych - monety 2 zł i 5 zł.

Metaloznawstwo
Pi (litera)

Pi (st.gr. πῖ, nw.gr. πι, pisana Ππ lub ϖ) – szesnasta litera alfabetu greckiego oznaczająca spółgłoskę zwartą wybuchową p. W greckim systemie liczbowym oznacza liczbę 80.

Użycie jako symbolu

Π 
 w matematyce – symbol iloczynu, np.:  oznacza  (mnożenie poszczególnych wartości wyrażenia dla każdego )

π 
 w matematyce – stała równa stosunkowi obwodu koła do jego średnicy (gr. περίμετρον – obwód) – zobacz pi;
 w chemii – typ wiązania – wiązanie boczne π;
 w fizyce – symbol cząstki elementarnej – pionu.

ϖ 
 w astronomii – długość perycentrum

Kodowanie 
W Unikodzie litera jest zakodowana:

W LaTeX-u używa się znacznika:

Zobacz też 

 lista jednoliterowych skrótów i symboli

Litery alfabetu greckiego
Grot (żeglarstwo)

Grot – najważniejszy żagiel na dowolnej jednostce pływającej o napędzie żaglowym. Może być to żagiel największy na jednostce, żagiel podstawowy dla danego typu takielunku, lub choćby jedyny. Od nazwy tego żagla nazywane są powiązane z nim: maszty, liny i inne żagle.

W zależności od takielunku jednostki, grotem jest:
 na jednostce z jednym tylko żaglem – właśnie ten żagiel
 na jednostce z jednym tylko masztem – główny (czyli największy) żagiel tego masztu
 na jednostce z dwoma masztami – główny żagiel tego masztu, który jest wyższy, a jeżeli oba maszty są takie same, to tylnego masztu
 na jednostce z trzema masztami – główny żagiel środkowego masztu
 na jednostce z więcej niż trzema masztami – główne żagle na wszystkich masztach prócz pierwszego i ostatniego, groty są wtedy numerowane: żagiel na drugim maszcie to pierwszy grot, na trzecim maszcie to drugi grot itd.

Zobacz też 

 olinowanie
 omasztowanie
 ożaglowanie
 takielunek

Ożaglowanie
Dipol

Dipol (, dwa bieguny) – układ dwóch różnoimiennych ładunków lub biegunów magnetycznych, wytwarzający pole dipolowe. Można go scharakteryzować wektorem zwanym momentem dipolowym.

Rodzaje dipoli:
 dipol elektryczny – układ dwóch różnoimiennych ładunków elektrycznych q, umieszczonych w pewnej odległości l od siebie. Linia przechodząca przez oba ładunki nazywa się osią dipola; tego rodzaju dipole wykazują elektryczny moment dipolowy.
 dipol magnetyczny – układ wytwarzający pole magnetyczne, które cechuje magnetyczny moment dipolowy, na przykład magnes trwały, solenoid lub pojedyncza pętla z prądem. Wszystkie skończone źródła pola magnetycznego są dipolami.
 dipol w płaskim przepływie cieczy doskonałej – układ źródła i upustu o jednakowych natężeniach przepływu, gdy odległość między nimi dąży do zera, potencjał zespolony jest  Wprowadzony przez analogię pola przepływu cieczy do pola magnetycznego.
 antena dipolowa – antena w kształcie dwóch ramion, niepołączonych z sobą (dipol prosty) lub złączonych końcami (dipol pętlowy). Typowymi dipolami są dachowe odbiorcze anteny radiowo-telewizyjne.

Zobacz też 
 dielektryk

Elektromagnetyzm
354



Wydarzenia 

 Cezar wschodniorzymski Konstancjusz Gallus za popełnione nadużycia władzy został usunięty ze stanowiska i stracony przez cesarza Konstancjusza II.

Urodzili się 

 13 listopada – Augustyn z Hippony, biskup i teolog Kościoła katolickiego (zm. 430).

Zmarli 

 Konstancjusz Gallus, brat przyrodni Juliana Apostaty, cezar (ur. 325).
 Konstantyna, córka Konstantyna Wielkiego.

354
Ośrodek

Ośrodek oznacza w naukach ścisłych środowisko o określonych właściwościach fizycznych, które mogą wpływać na przebieg procesów przebiegających w nim. Ośrodkiem jest każda substancja fizyczna. Szczególnym rodzajem ośrodka jest próżnia. Ośrodek może być jednorodny lub niejednorodny. Ze względu na podobieństwo niektórych cech ośrodków można je klasyfikować, np. na ośrodki sprężyste, ciągłe, izotropowy, nieliniowy.

Ośrodek w naukach społecznych ośrodek oznacza skupienie w jednym miejscu wielu ważnych części danego zjawiska. Może to być np. ośrodek oporu, ośrodek walki, ośrodek dowodzenia, ośrodek naukowy. Czasami jako synonimu można użyć w takiej sytuacji określenia centrum.

Ośrodek (nucellus) w botanice przekształcona ściana zarodni, która zaopatruje przedrośle w substancje zapasowe. Stanowi część zalążka rośliny.

Ośrodek w neurologii oznacza skupienie neuronów w ośrodkowym układzie nerwowym (zawiadujące określoną funkcją, np. ośrodek mowy).

Miejscowości i ich części w Polsce 
 Wg TERYT jest ich 16, w tym 1 podstawowa
 Ośrodek – część wsi Czaple Nowe w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. włocławskim, w gminie Lubień Kujawski
 Ośrodek – część wsi Nowosiółki w woj. lubelskim, w pow. bialskim, w gminie Sławatycze
 Ośrodek – część wsi Poniatówka w woj. lubelskim, w pow. chełmskim, w gminie Leśniowice
 Ośrodek – część wsi Zbereże w woj. lubelskim, w pow. włodawskim, w gminie Wola Uhruska 
 Ośrodek – część wsi Cześniki w woj. lubelskim, w pow. zamojskim, w gminie Sitno
 Ośrodek – część wsi Dębowiec-Kolonia w woj. lubelskim, w pow. zamojskim, w gminie Skierbieszów
 Ośrodek – część wsi Łapiguz w woj. lubelskim, w pow. zamojskim, w gminie Zamość 
 Ośrodek – część wsi Ratajów w woj., w pow. krakowskim, w gminie Słomniki
 Ośrodek – część wsi Robertowo w woj. mazowieckim, w pow. płockim, w gminie Brudzeń Duży
 Ośrodek – część wsi Dobrosielice Pierwsze w woj. mazowieckim, w pow. płockim, w gminie Drobin 
 Ośrodek – część wsi Brochocin w woj. mazowieckim, w pow. płockim, w gminie Radzanowo 
 Ośrodek – osada w woj. podlaskim, w pow. białostockim, w gminie Czarna Białostocka
 Ośrodek – część wsi Strzałków w woj. świętokrzyskim, w pow. buskim, w gminie Stopnica
 Ośrodek – osada wsi Wilanów w woj. świętokrzyskim, w pow. jędrzejowskim, w gminie Jędrzejów
 Ośrodek – część wsi Gunów-Wilków w woj. świętokrzyskim, w pow. kazimierskim, w gminie Kazimierza Wielka
 Ośrodek – przysiółek wsi Sieradowice Pierwsze w woj. świętokrzyskim, w pow. kieleckim, w gminie Bodzentyn
 Ośrodek – część wsi Kluczewsko w woj. świętokrzyskim, w pow. włoszczowskim, w gminie Kluczewsko
Odbicie

w filozofii
 teoria odbicia
 w fizyce
 odbicie fali, np. odbicie światła
 odbicie fali w akustyce
 odbicie mechaniczne przy zderzeniu ciał
 odbicie ładunkowe
 odbicie czasowe
 odbicie przestrzenne
 w matematyce
 symetria osiowa 
 symetria płaszczyznowa
 w sztuce
 Odbicie – film z 2008
 „Odbicie” – singel Bryski z 2021
 w grafice
 Odbicie – odzwierciedlenie rzeczywistego wyglądu powierzchni, o właściwościach odbijających światło
Patataj

Patataj (papaj) – silnik spalinowy o prostej konstrukcji, stosowany do napędu maszyn w pierwszej połowie XX wieku. Nazwa pochodzi od charakterystycznego odgłosu pracy. Powstał przez unowocześnienie i uproszczenie lokomobili benzynowej.

Najczęściej jest to jednocylindrowy, silnik średnioprężny, zasilany naftą, rzadziej wysokoprężny, o ręcznym rozruchu, otwartym układzie chłodzenia bez termostatu, pompy wody i instalacji elektrycznej. Był najczęściej wzorowany na konstrukcji silnika firmy Lanz Bulldog. Za pomocą przekładni pasowej napędzał maszyny np. młocarnie, traki. Wyłączenie i zmiana napędzanej maszyny odbywa się przez zrzucenie pasa i ponowne założenie, przeważnie przy pracującym silniku. Nie spotyka się zastosowania do tego celu wolnego koła, bardzo popularnego w pędniach.

Odznaczają się dużą trwałością i niezawodnością. Często pracowały całymi dniami bez nadzoru, dostarczając dodatkowo gorącą wodę. Dozór sprowadzał się do uzupełniania paliwa i wody, a wskaźnikiem poprawnej pracy był odgłos.

Bardzo podobną budowę mają starsze, jednocylindrowe silniki wysokoprężne zabudowane na łodziach rybackich i niektórych jachtach żaglowych, ale przeważnie są lepiej wyposażone w osprzęt, a w miejsce koła pasowego posiadają rewers bezpośrednio napędzający wał śruby.

Historia techniki
Silniki spalinowe tłokowe
Fokmaszt

Fokmaszt – pierwszy maszt od strony dziobu znajdujący się na większości jednostek pływających o napędzie żaglowym, posiadających co najmniej dwa maszty. Wyjątkiem są tylko jednostki dwumasztowe, posiadające pierwszy maszt wyższy od drugiego – w tym wypadku pierwszy maszt nazywany jest grotmasztem (a drugi bezanmasztem).

Zobacz też 

 olinowanie
 omasztowanie
 ożaglowanie

Omasztowanie
Wolne koło (pędnia)

Wolne koło to swobodnie mogące się obracać koło pasowe łożyskowane na wale napędzającym umieszczone obok koła napędzającego. Przesunięcie pasa transmisyjnego z jednego koła na drugie umożliwia rozłączenie napędu zastępując sprzęgło. Bardzo często stosowane w pędniach. Wraz z nimi wyszło z użycia.

Części maszyn
Chi

Chi (litera)
 Chi (energia życiowa)
 rozkład chi kwadrat
 Chi (album)

no:Qi
Resublimacja

Resublimacja, desublimacja – przemiana fazowa polegająca na bezpośrednim przechodzeniu substancji z fazy gazowej (pary) w fazę stałą z pominięciem stanu ciekłego. Resublimacja jest procesem odwrotnym do sublimacji. W wyniku resublimacji wody (pary wodnej) powstaje szron i śnieg. Resublimacja, w połączeniu z sublimacją lub parowaniem, jest wykorzystywana do oczyszczania lub rozdzielania substancji i otrzymywania ich w postaci krystalicznej (jest to metoda oczyszczania jodu).

Przypisy 

Przemiany fazowe
Procesy rozdziału
Grotmaszt

Grotmaszt (ang. Main-mast) – główny maszt na każdym statku wodnym o napędzie żaglowym. Jest nim maszt – jedyny, najwyższy, lub z innych powodów najważniejszy.

 na jednostce z jednym masztem terminu grotmaszt używa się zamiennie z samym określeniem maszt
 na jednostce z dwoma masztami, grotmasztem jest ten wyższy, a jeżeli oba maszty są takie same, to jest to maszt tylny
 na jednostce z trzema masztami – środkowy maszt
 na jednostce z więcej niż trzema masztami – wszystkie maszty prócz pierwszego i ostatniego, i są wtedy numerowane: pierwszy grotmaszt, drugi grotmaszt itd...

Zobacz też 

 grot – najważniejszy żagiel na jednostce pływającej
 olinowanie, omasztowanie, ożaglowanie, takielunek

Omasztowanie
350



Wydarzenia 

 18 stycznia – Magnencjusz został cesarzem rzymskim.
 3 czerwca – uzurpator Nepocjan dokonał próby opanowania Rzymu i ogłosił się cesarzem.

 Ezana, król Aksum, zdobył Meroe i przeszedł na chrześcijaństwo (data sporna lub przybliżona).
 Biskup Gotów Ulfilas przełożył Biblię na język gocki (data sporna lub przybliżona).
 Początek dominacji kultury Tiahuanaco w Andach (data sporna lub przybliżona).
 Początek szczytowego okresu rozwoju kultury Nazca (data sporna lub przybliżona).
 Zzwycięskie kampanie Samudragupty, następcy Czandragupty I na południu Indii (data sporna lub przybliżona).
 Pierwszy najazd Białych Hunów (Heftalitów) na Persję i Indie (data sporna lub przybliżona).
 Konstancjusz II jedynowładcą.

Zmarli 
 18 stycznia – Konstans, cesarz rzymski (ur. 320)
 30 czerwca – Nepocjan, uzurpator (ur. ?)

350
351



Wydarzenia 

 7 maja:
 wybuch żydowskiego powstania zwanego Wojną przeciwko Gallusowi.
 nad Jerozolimą ukazał się wielki świetlisty krzyż. Zjawisko zostało opisane przez biskupa Cyryla w liście do cesarza Konstancjusza II.
 28 września – Konstancjusz II pokonał Magnencjusza w bitwie pod Mursją.

 Synod w Sirmium: przewaga arian i wygnanie biskupów katolickich.

351
352



Wydarzenia 

 17 maja – Liberiusz został papieżem.
 25 grudnia – pierwsze obchody święta Bożego Narodzenia w Cesarstwie rzymskim.
 Ataki Franków i Alamanów na rzymską Galię.
 Zakończyła się tzw. wojna przeciwko Gallusowi, powstanie stłumione przez Ursycyna.

Urodzili się 
 Sengrui, chiński buddysta (zm. 436).

Zmarli 
 12 kwietnia – Juliusz I, papież.

352
353



Wydarzenia

Według miejsca

Cesarstwo Rzymskie 
 Bitwa w dolinie rzeki Izery: Cesarz Konstancjusz II pokonuje uzurpatora Magnencjusza, który popełnia samobójstwo w Galii, aby uniknąć schwytania. Konstancjusz zostaje jedynym cesarzem i ponownie jednoczy Cesarstwo Rzymskie.
 Konstancjusz II wysyła swojego urzędnika o imieniu Paulus Catena do Brytanii, aby ścigał przeciwników wspierających Magnencjusza. Flawiusz Martyniusz, vicarius z Wielkiej Brytanii i zwolennik Konstancjusza, sprzeciwia się prześladowaniom; zostaje następnie oskarżony przez Catenę o zdradę. W akcie desperacji Martyniusz zaatakował Paulusa mieczem, jednak zamach ten się nie powiódł - Martyniusz popełnił samobójstwo.
 Konstancjusz II zwołał „conciliabulum” w Arles i potępił Atanazego jako Patriarchę Aleksandrii.
 Stworzenie zasady ius dispositivum przez rzymskiego pretora - Matheo Muheo.

Według tematu

Chiny 
 Wang Xizhi, chiński kaligraf, tworzy Przedmowę do rękopisu z Altany Orchidei (Lantingji Xu) w stylu xingshu (pismo bieżące). Staje się wzorem dla przyszłych kaligrafów.

Urodzili się 
 data sporna lub przybliżona:
 św. Paulin zwany Miłościwym, biskup Noli, święty katolicki i prawosławny (zm. 431)
 Św. Wigiliusz, biskup Trydentu (zm. 405)

zmarli  
 11 sierpnia - Magnencjusz, cesarz rzymski (uzurpator)(ur. 303)
 18 sierpnia - Decentius, cesarz i brat Magnencjusza
 Flavius Martinus, vicarius z Brytanii
 Zhang Chonghua, władca Wcześniejszego Liang (ur. 327)

Przypisy 

353
355



Wydarzenia 

 Cesarstwo rzymskie
 Auksencjusz został biskupem Mediolanu.
 Barbation mianowany .
 Biskupi zostali uwolnieni spod nadzoru sądów świeckich.
 Feliks II obwołany papieżem przez biskupów ariańskich.
 Filozof Mariusz Wiktoryn przeszedł na chrześcijaństwo.
 Flawiusz Julian otrzymał tytuł cezara.
 Synod mediolański.
 bitwa nad Jeziorem Bodeńskim pomiędzy Rzymianami a Alamanami.

Urodzili się 

 Daosheng, chiński buddysta, prekursor szkoły chan (zm. 434)

Zmarli 
 Donat, biskup, przywódca donatystów.
 Eustorgiusz I, biskup Mediolanu.

355
356



Wydarzenia 

 Cesarz rzymski Konstancjusz II wysłał pod dowództwem Juliana ekspedycję na Alemanów.
 Bitwa pod Reims, rzymskie legiony zostały zaskoczone przez Alamanów i z trudem się wybroniły.
 Bitwa pod Brotomagum, Rzymianie Juliana pobili Alamanów.
 Biskup Hilary został wygnany z Poitiers.

Urodzili się 

 Jan II z Jerozolimy, biskup (zm. 417).

Zmarli 

 Antoni Wielki, egipski pustelnik, jeden z twórców anachoretyzmu (ur. 251?).
 Protazy, biskup.
 Wetranion,  za cesarza Konstansa.

356
357



Wydarzenia 

 Europa
 jesień - rzymski wódz Julian pokonał Alamanów pod Argentoratum (dziś Strasburg)

357
358



Wydarzenia 

 Europa
 rzymski wódz Julian podbił w Toksandrii Franków Salickich i Chamawów

358
359



Wydarzenia 

 Oblężenie Amidy przez Persów.
 Sanhedryn pod przewodnictwem Hillela II nadał ostateczną postać kalendarzowi żydowskiemu.
 Synod w Rimini.

Urodzili się 

 18 kwietnia – Gracjan, cesarz rzymski (zm. 383).
 Mesrop Masztoc, ormiański duchowny i twórca alfabetu ormiańskiego (zm. 440).
 Stylicho, rzymski dowódca (zm. 408).

Zmarli 

 Barbation, rzymski oficer.
 Hozjusz z Kordoby, biskup.

359
Romowe

Romowe – w religii etnicznej Bałtów miejsce, które stanowiło centrum kultu bałtyjskich bóstw. Miejsce to założone zostało przez Brutenusa, na obszarze zwanym Nadrowią. Był on bratem Widewuta i obaj uważani byli za legendarnych ojców-założycieli porządku kultowego i królewskiego na terenie Prus. W samym środku osi Romowe stał święty dąb, na którym znajdowały się figurki: Perkunsa, Patolla oraz Potrimpusa. Jak pisze Piotr z Dusburga Romowe było siedzibą Krewe (Crywo Cyrwaito).

Bibliografia 
 Aleksander Brückner – Starożytna Litwa. Ludy i bogi. Szkice historyczne i mitologiczne, Pojezierze 1985.
 Algirdas J. Greimas – O Bogach i ludziach, studia mitologii litewskiej, Wyd. Marek Derewecki 2007.
 Andrzej M. Kempiński – Słownik mitologii ludów indoeuropejskich, SAWW 1993.
 Ludy Bałtyckie. Pierwotna wiara i kulty, [w:] Aleksander Brückner, Mitologia słowiańska i polska, Warszawa 1985.
 Łucja Okulicz-Kozaryn – Życie codzienne Prusów i Jaćwięgów., PIW, Warszawa 1983.
 Łucja Okulicz-Kozaryn – Dzieje Prusów, Wrocław 1997.
 Jerzy Suchocki –  Mitologia bałtyjska, seria: „Mitologie świata”, Wyd. Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1991.

Linki zewnętrzne 
 Adam Napieralski 
 
 Pogaństwo w Europie środkowo-wschodniej 
 Romuva – wpólnota bałtycko-pogańska na Litwie 
  
  

Mitologia bałtyjska
Rośliny w religii i mitologii
Biegi lekkoatletyczne

Biegi w konkurencjach lekkoatletycznych dzielą się na:

 sprinty (biegi krótkie),
 biegi średnie,
 biegi długie,
 biegi przez płotki.

Sprint to bieg na krótkich dystansach: 60 metrów (hala), 100 metrów, 200 metrów, 400 metrów, sztafety 4 × 100 metrów i 4 × 400 metrów. Zawodnicy startują na sygnał (strzał) startera z bloków startowych. Każdy zawodnik biegnie po swoim torze (przed zawodami odbywa się losowanie torów albo też numer toru przydzielonego zawodnikowi wynika z miejsca, które zajął on w biegu eliminacyjnym). O kolejności na mecie decyduje pierś zawodnika.

W biegach sztafetowych biorą udział zespoły czteroosobowe, konkurencja polega na biegu z pałeczką sztafetową trzymaną w dłoni. Zawodnicy podczas zmian przekazują sobie pałeczkę w wyznaczonej strefie zmian. Zgubienie pałeczki lub przekroczenie strefy zmian równoznaczne jest z dyskwalifikacją sztafety.

Bieg sztafetowy 4 × 100 m odbywa się po torach. W biegu 4 × 400 m pierwsza zmiana biegnie po torach, druga biegnie po torach tylko pierwszy wiraż (100 m), po czym zawodnicy mogą biec po wewnętrznym torze.

Bieg średniodystansowy odbywa się na dystansach 800 m i 1500 metrów oraz na dystansach: jednej mili i 1000 metrów (konkurencje nieolimpijskie występujące na niektórych mityngach).
 Bieg na 800 m (dwa okrążenia bieżni) – start odbywa się bez bloków startowych, zawodnicy biegną po torach pierwszy wiraż (100 m), po czym mogą biec po wewnętrznym torze.
 Bieg na 1500 m – zawodnicy startują z linii startu wyznaczonej na początku przeciwległej prostej z pozycji stojącej. Tuż po starcie zawodnicy mogą zająć pozycje na wewnętrznym torze.

Bieg długodystansowy odbywa się na dystansach 3000 metrów (konkurencja nieolimpijska), 3000 metrów z przeszkodami, 5000 metrów, 10 000 metrów, półmaraton (21 097 metrów, konkurencja nieolimpijska) i maraton (42 195 metrów).

Wszystkie biegi lekkoatletyczne do 10 000 m odbywają się na 400-metrowej bieżni stadionu,
start i meta biegu maratońskiego (oraz półmaratonu) mogą znajdować się na stadionie, a trasa może wieść przez ulice i okolice wielkich aglomeracji. Organizowane są też okolicznościowe i pokazowe biegi uliczne na dystansach od 1500 m do 100 km (ultramaratony).

Bieg ultramaratoński odbywa się na dystansach większych od maratonu. Odbywa się w dwóch formach: na dystans (bieg na 50 kilometrów, bieg na 100 kilometrów) oraz na czas (bieg 12-godzinny, bieg 24-godzinny, bieg 48-godzinny, bieg 72-godzinny, bieg 6-dniowy). Są to konkurencje nieolimpijskie.

Biegi płotkarskie obejmują konkurencje 60 metrów (hala), 100 metrów (kobiety), 110 metrów (mężczyźni), 400 metrów (kobiety i mężczyźni). Na dystansie 60 m płotków ustawionych jest pięć, a na pozostałych dystansach po dziesięć.

Poza tymi podstawowymi konkurencjami biegowymi odbywają się również nieolimpijskie konkurencje biegowe takie jak: biegi górskie, biegi przełajowe i biegi po schodach.
Skoki (lekkoatletyka)

Skoki w konkurencjach lekkoatletycznych są rozgrywane na przygotowanych do tego celu skoczniach i obejmują:
 skok w dal
 trójskok
 skok wzwyż
 skok o tyczce

W skoku w dal zawodnicy wykonują rozbieg (wcześniej odmierzony), odbijają się z jednej nogi z belki i lądują na piaszczystej skoczni na dwie nogi. Wynik mierzony jest od linii między plasteliną a belką do ostatniego (najbliższego belce) śladu pozostawionego na piasku. Jeśli zawodnik podczas odbicia dotknie butem plasteliny, skok jest nieważny (decyduje ślad na plastelinie). Zawodnicy wykonują trzy skoki eliminacyjne, a najlepszych ośmiu jeszcze trzy skoki finałowe.

Trójskok polega na wykonaniu trzech, po sobie następujących skoków:
 pierwszy - odbicie z jednej nogi i lądowanie na nogę odbijającą
 drugi - lądowanie na nogę przeciwną,
 trzeci - lądowanie na piaszczystej skoczni obunóż.
Zasady rozbiegu, odbicia, lądowania i mierzenia są identyczne jak w skoku w dal.
Dwa pierwsze skoki odbywają się na twardej bieżni, trzeci skok kończy się na piasku.

Skok wzwyż polega na odbiciu się zawodnika (po wykonaniu rozbiegu) z jednej nogi i przeniesieniu całego ciała ponad poprzeczką zawieszoną na stojakach. Każdy zawodnik ma trzy próby na każdej wysokości. Jeśli zawodnik strąci poprzeczkę na jakiejś wysokości, może pozostałe próby przenieść na następną wysokość. Trzy kolejne nieudane próby eliminują z konkursu.

Skok o tyczce odbywa się na takich zasadach jak skok wzwyż, z tą różnicą, że zawodnik do pokonania poprzeczki używa tyczki. Dawniej (do końca lat 60.) tyczkarze używali tyczek sztywnych, wykonanych z aluminiowych rur, dziś skaczą na tyczkach elastycznych wykonanych z wysokiej jakości tworzyw sztucznych. Tyczki te sprzyjają uzyskiwaniu lepszych rezultatów. Dla porównania rekord świata w skoku o tyczce sztywnej wynosi 4,82 m, a o tyczce nowej generacji 6,14 m.

Konkurencje lekkoatletyczne
Izoklina

Izoklina – izolinia biegnąca na mapie (geograficznej lub magnetycznej) wzdłuż miejsc o takiej samej wartości inklinacji magnetycznej.

Zobacz też 
 Agona
 Izogona
 Loksodroma
 Ortodroma

Przypisy 

Izolinie
Nawigacja
Izogona

Izogona (izo- +  = „kąt”) – izolinia biegnąca na mapie (geograficznej lub magnetycznej) wzdłuż miejsc o takiej samej wartości deklinacji magnetycznej. Szczególną odmianą izogony jest agona – linia łącząca punkty o zerowej deklinacji magnetycznej.

Zobacz też 
 izoklina
 loksodroma
 ortodroma

Przypisy 

Izolinie
Nawigacja
Agona (kartografia)

Agona (, z ) – izolinia biegnąca na mapie (geograficznej lub magnetycznej) wzdłuż miejsc o zerowej wartości deklinacji magnetycznej. Agona jest szczególną odmianą izogony.

Zobacz też 

 geografia
 loksodroma
 ortodroma
 żeglarstwo

Przypisy 

Izolinie
Deklinacja magnetyczna

Deklinacja magnetyczna – kąt poziomy w danym miejscu na powierzchni Ziemi pomiędzy południkiem magnetycznym i geograficznym. Kąt ten podaje się jako wartość ze znakiem, zgodnie ze sposobem liczenia azymutu: odchylenie kierunku północy magnetycznej od kierunku północy geograficznej ku wschodowi jako kąt dodatni, odchylenie ku zachodowi jako kąt ujemny.

Deklinację magnetyczną oznacza się małą literą „d”. Algebraiczna suma deklinacji magnetycznej i dewiacji kompasu nosi miano całkowitej poprawki (cp = d + δ).

Deklinacja wywołana jest nie tylko położeniem bieguna magnetycznego Ziemi w innym miejscu niż biegun geograficzny, ale także lokalnymi warunkami magnetycznymi, jak np. położeniem niektórych rodzajów rud żelaza. Deklinacja magnetyczna jest parametrem zmiennym nie tylko ze względu na miejsce pomiaru, ale także jest zmienna w czasie z powodu stałego przemieszczania się magnetycznego bieguna Ziemi.

Deklinacja magnetyczna jest nanoszona na mapach magnetycznych i niektórych mapach geograficznych (głównie nawigacyjnych).

Deklinację magnetyczną można też ująć w sposób prostszy: jest to kąt opisujący przesunięcie bieguna magnetycznego względem geograficznego. Kąt ten jest wynikiem deklinacji (z j. łac.), czyli różnic w umiejscowieniu biegunów: geograficznego, czyli tego wyznaczonego przez człowieka na mapie, i magnetycznego, czyli punktu charakterystycznego naturalnego ziemskiego pola magnetycznego.

Zjawisko deklinacji magnetycznej było znane co najmniej od XV wieku, jednak Krzysztof Kolumb nie był go świadomy; możliwe, że za jego czasów deklinacja magnetyczna nie była brana pod uwagę podczas nawigacji.

Zobacz też 
 ziemskie pole magnetyczne
 inklinacja magnetyczna
 aklina
 dewiacja kompasu, geografia, nawigacja, żeglarstwo

Przypisy 

Geomagnetyzm
Nawigacja
Kartografia
Orfizm (religia)

Orfizm (Orficyzm) – nurt religijny w starożytnej Grecji powstały w VII wieku p.n.e. Jest on związany z kultem Dionizosa, cechuje się wiarą w wędrówkę dusz i ich wyższości nad ciałem.

W religioznawstwie 
Według orfickiej wersji mitu, Dionizos miał być synem Zeusa i Persefony. Dziecko narodzone z tego związku nosiło imię Zagreus i miało, przejmując władzę od Zeusa, zapewnić światu wieczną szczęśliwość. Siedmiu tytanów, wrogów Zeusa, ugotowało i zjadło małego Zagreusa. Za karę Zeus spalił ich piorunem. Z popiołu powstali ludzie.  Mają więc w sobie zarówno cząstkę zła (tytani) i boskości (szczątki Dionizosa). Dzięki specjalnym oczyszczeniom można rozwinąć w sobie cząstkę boską. Atena ocaliła serce Zagreusa, z którego narodził się Dionizos. Orficy mieli też wyznawać i rozwijać naukę o wędrówce dusz. Zgodnie z ich wierzeniami dusza istnieje niezależnie od ciała i pozostaje nawet po jego śmierci, wcielając się w inne ciała. Ciało jest dla duszy więzieniem. Wcielenie jest karą za grzechy. Dusza zostaje wyzwolona z ciała po przejściu cyklu oczyszczeń, oddając swą boską część Dionizosowi. Gdy stanie się tak z wszystkimi ludźmi, we wszechświecie zapanuje wieczna radość i harmonia.

Cierpienie życia w ciele można łagodzić przez praktyki religijne (misteria) i ascezę. W związku z wiarą w metempsychozę orficy powstrzymywali się od zabijania zwierząt i spożywania mięsa.

Ruch miał się wywodzić od na wpół mitycznego poety Orfeusza (znanego z mitu o Eurydyce), któremu przypisywano wprowadzenie w Grecji misteryjnych form kultu dionizyjskiego. Wyznawcy orfizmu energię czerpali z pieśni i hymnów śpiewanych przez Orfeusza na jego tajemniczej lirze. Pieśni te miały często charakter miłosny, gdyż natchnieniem Orfeusza była jego ukochana Eurydyka. Ludzie często odnajdowali w jego utworach przesłanie, które pomagało im w dalszym życiu. Reformatorem orfizmu był Pitagoras. Kult Bachusa wywodził się z Tracji, jednak w formę orfizmu przerodził się nieco później na terenie Attyki. Niejaki Onomakritos z Aten miał zebrać pieśni Orfeusza.

Część historyków zaprzecza istnieniu orfizmu, uznając go za zbiór różnych praktyk misteryjnych związanych z postacią Orfeusza, które tradycja skompilowała w jeden system religijny.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
  Orphism , Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-12].

Religia starożytnej Grecji
Elmo

Elmo – klient poczty elektronicznej, działający w środowisku tekstowym (konsola) i zaprojektowany z myślą o wymagających użytkownikach.

Jest w pełni niezależny, do funkcjonowania nie potrzebuje żadnych dodatkowych programów (sendmaila, fetchmaila). Posiada wbudowany filtr antyspamowy, obsługuje operacje wykonywane bezpośrednio na serwerze POP3. Elmo jest rozpowszechniany na licencji GPL.

6 stycznia 2005 autor programu oficjalnie ogłosił wstrzymanie prac nad rozwojem Elmo.

26 października 2010 projekt Elmo zyskał nowego opiekuna – Arnolda Shade'a.

Linki zewnętrzne 
 Witryna projektu Elmo

Klienty poczty elektronicznej
Wolne i otwarte oprogramowanie
Opolanie (plemię)

Opolanie – plemię słowiańskie należące do grupy Słowian zachodnich. Zamieszkiwało tereny nad górną Odrą, głównym ich grodem było Opole. 
Wzmiankowani w połowie IX wieku w tzw. Geografie Bawarskim. Wymieniani wśród 6 innych plemion śląskich, obok Dziadoszan, Ślężan, Gołęszyców, Bobrzan, Trzebowian i Głupczyców.

Według Geografa Bawarskiego władali 20 grodami na Górnym Śląsku. Przypuszcza się, że ewentualnym miejscem kultu plemiennego Opolan mogła być Góra Świętej Anny. Terytoria Opolan zostały prawdopodobnie włączone do kraju czeskich Przemyślidów w poł. X w.

Kilkadziesiąt lat później kraj Opolan zajął Mieszko I włączając go do tworzonego państwa polskiego.

Nazwa "Opolanie" pochodzi od słowiańskiego słowa "opole", co znaczyło pewną formę samorządu w grodzie. (Od plemienia Opolanie pochodzi nazwa dzisiejszego miasta – Opola). W skład "opola" wchodziło 10 osób – członków starszyzny plemiennej, które zarządzały grodem. Na tzw."Opolszczyźnie" znajdowało się 20 grodów Opolan m.in. w Toszku czy w Opolu.

Zobacz też
plemiona polskie

Historia Śląska
Plemiona lechickie
Juda (imię)

Juda, Judasz – imię męskie pochodzenia hebrajskiego. Wywodzi się od słowa יהדה jehudah oznaczającego chwała Jahwe.

W Starym Testamencie jeden z synów Jakuba i patriarchów Izraela; od jego imienia wywodzi się nazwa jednego z plemion Izraela i następnie Juda – jedno z żydowskich królestw.

W Nowym Testamencie w polskich tłumaczeniach występują dwie wersje tego imienia: Juda dla Judy Tadeusza i Judasz dla Judasza Iskarioty. Oryginalny grecki tekst Nowego Testamentu nie czyni różnic pomiędzy tymi imionami, wszystkie zapisując jako Ioudas.

Męskie imiona semickie

en:Judah
he:יהודה
ja:ユダ
sv:Yehuda