Medicino

Medicino aŭ kuracarto (dubindaj vortoj: sanscienco, sanoscienco, kuracscienco) estas la scienco kaj arto pri la sano de homoj kaj bestoj; ĝi aparte okupiĝas pri esplorado, diagnozo, traktado kaj preventado de malsanoj. La vorto medicino estas derivita el la latina medicus, signife "kuracisto".

El la sama radiko devenas la vortoj medicinaĵo (kuracilo) kaj medicinisto (kuracisto).

Medicino enhavas varion de sanzorgaj praktikoj evoluintaj al elteno kaj restaŭrado de sano fare de preventado kaj traktado de malsano.

Medicino estas tre vasta studfako, kiu inkluzivas plurajn subfakojn kaj branĉojn. Oni kutimas distingi:
 La bazaj medicinaj sciencoj estas tiuj, pri kiuj ĉiuj medicinistoj estas edukitaj;
 La branĉoj de medicino estas specifaj fakoj, pri kiuj eblas fakiĝi post la ĝeneralaj studoj pri medicino;
 La interdisciplinaj branĉoj estas tiuj fakoj, kiuj konsistas el miksiĝo de pluraj medicinaj branĉoj.

Nuntempa medicino aplikas biomedicinon, genetikon kaj medicinan teknologion al diagnozo, traktado, kaj preventado de vundoj kaj malsanoj, tipe pere de kuraciloj aŭ kirurgio, sed ankaŭ pere de terapioj tiom diversaj kiel psikoterapio, ortopedio, proteziko, biofarmacio, kaj iona radiado, inter aliaj.

Medicino ekzistis dum miloj da jaroj, dum plej el kiuj ĝi estis arto (areo de lertecoj kaj konoj) ofte havante konektojn kun la religiaj kaj filozofiaj kredoj de loka kulturo. Ekzemplo, kuraculo aplikus herbojn kaj dirus preĝojn por kuracado, aŭ antikva filozofo kaj kuracisto aplikus sangeltiron laŭ la teorioj de humorismo. En pli ĵusaj jarcentoj, ekde la alveno de scienco, plej parto de medicino iĝis kombinaĵo de arto kaj scienco (kaj baza kaj aplikata, laŭ la terminego medicina scienco). Dum kudrotekniko por kudrado estas arto lernita pere de praktiko, la kono de kio okazas ĉe la ĉela kaj molekula niveloj en la histoj kudrataj pliboniĝas danke al la scienco.

Prasciencaj formoj de medicino estas nuntempe konataj kiel tradicia medicino kaj popola medicino. Ili restas ofte uzata kun aŭ anstataŭ scienca medicino kaj estas tiele nomitaj kiel alternativa medicino. Ekzemple, pruvaro pri la efiko de akupunkturo estas "varia kaj nekonsistanta" por ajna kondiĉo, sed estas ĝenerale sekura kiam farita de taŭga trejnita praktikisto. Kontraste, traktado ekster la limoj de la sekureco kaj de la efikeco estas terminigita kiel ĉarlatanismo.

Praktiko de la medicino

Sanagentoj 

La medicino ne estas nur korpuso de teori-praktika sciaro, sed ankaŭ fako kiu havas fundamenton sur triopa bazo:
 La kuracisto, kiel aktiva agento en la sansistema procezo.
 La malsanulo, kiel pasiva agento, pro tio nomita "paciento".
 La nozologia ento, nome la malsano kiu estas la vehiklo kaj ligilo de la rilato kuracisto-paciento.

La praktiko de la medicino, fare de la kuracisto, kombinas kaj la sciencon kaj la arton apliki la sciaron kaj la teknikon por plenumi sanservon en la kadro de la rilato kuracisto-paciento. En rilato al la paciento, en la sansistema kadro, oni establas analoge ankaŭ ligojn kun aliaj sanagentoj (flegistoj, farmaciistoj, fiziatroj, ktp.) kiuj intervenas en la procezo.

Rilato kuracisto-paciento

Sansistemo kaj publika sano 

La praktiko de la medicino estas farata ene de la ekonomia, jura kaj oficiala kadroj de la sansistemo kiu estas parto de la ŝtataj sistemoj de publika sano (ŝtataj sanpolitikoj). La karakteroj laŭ kiuj funkcias la sansistemo ĝenerale kaj la medicina organo partikulare faras gravan efikon sur la kompreno kiel la sanservo, kaj la sanatento povas esti profitita fare de la ĝenerala loĝantaro.

Unu de la plej gravaj variabloj por la funkciado de la sansistemo korespondas kun la financa kampo kaj la buĝeto kiun ŝtato investas en aferoj de sano. Alia variablo konsistas en la homaj resursoj disponeblaj laŭ la reguloj de la sansistemo.

La alia flanko de la medicina atento estas farita de la privata sanservo. La salajroj kaj kostoj de la sanservo dependas de la entreprenisto, kaj tiel ĝi estas servo ĝenerale limigita al riĉaj sociaj klasoj. Ekzistas tamen kontraktoj de medicina sekureco kiu ebligas aliron al tiuj privataj sanservoj; ili estas esence de du tipoj:
 De klinika kadro: tiuj laŭ kiuj oni aliras al la sanservoj de privata ento (reto de kuracistoj kaj hospitaloj) pagante ĉiumonatan pagon kaj foje "kunpagon" por ĉiu traktado aŭ konsulto al kiu oni venas.
 De repago: tiuj laŭ kiuj oni aliras al ajna kuracisto aŭ privata hospitalo kontraŭ ĉiumonata pago kun limoj de repago, nome la asekuro redonas procenton de la spezoj derivitaj de la traktado.

Medicina etiko

La medicina etiko havas sian elirpunkton antaŭ nia erao, simboligita de la plej elstara kuracisto de la Antikveco, nome Hipokrato, kies doktrino havis grandan influon en la plenumo de la medicina profesio en la venontaj jarcentoj.

La etiko zorgas pri la studo kaj la fundamento de la kompreno de tiu aro de principoj aŭ normoj kiuj konstituas la komunan moralon. La moralo estas la aro de principoj, kriterioj, normoj kaj valoroj kiuj regas la homan konduton. La medicina deontologio estas la aro de principoj kaj etikaj reguloj kiuj devas inspiri kaj gvidi la profesian konduton de la kuracisto. La starigitaj devoj devigas ĉiujn kuracistojn en la plenumo de ties profesio, sendepende de la fako.

Bazaj medicinaj sciencoj 

 Anatomio studas la strukturon kaj organizadon de vivantaj korpoj. Homa anatomio aparte enfokusigas la homan korpon.
 Biokemio studas la kemiajn kombinaĵojn kiuj estas en la korpo.
 Biomeĥaniko studas kiel la biologia sistemo estas strukturata kaj funkcias.
 Biostatistiko uzas statistikon en la biologia fako, speciale en esplorado.
 Biofiziko estas la uzado integrita de la modeloj de fiziko, matematiko, kemio kaj biologio por la kompreno de la biologiaj sistemoj. 
 Bioetiko studas kaj promocias la normigon kaj studas la etikajn temojn de la medicino kaj la sansistemo.
 Citologio estas branĉo de la patologio kiu studas la ĉelojn mikroskope.
 Ĉelbiologio studas la konsiston kaj funkciadon de ĉeloj.
 Embrioscienco studas vivantajn estaĵojn dum ilia plej frua vivfazo (ĉe homoj kaj aliaj bestoj, temas pri la fazo antaŭ naskiĝo).
 Endokrinologio studas la hormonojn kaj ties efikon en la homa organismo.
 Epidemiscienco studas kaj komparas amasinfektajn malsanojn.
 Farmakologio studas la farmaciajn kuracilojn aŭ drogojn.
 Fiziologio esploras la rolon kaj funkciadon de unuopaj histoj, organoj aŭ aliaj korpopartoj.
 Histoscienco temas pri la studo de histoj.
 Iatrokemio aŭ kemiatrio estas branĉo de la kemio ligita al medicino kiu penas provizi kemiajn solvojn por la traktado de malsanoj kaj medicinaj disturboj.

 Imunoscienco okupiĝas pri la imunsistemo.
 Kuracilscienco esploras la efikon de substancoj ĉe vivantaj estaĵoj, serĉante la plej utilajn por kuracado de malsanoj.
 Malsanoscienco okupiĝas pri malsanoj kaj aliaj misfunkciaĵoj de la korpo de vivantaj estaĵoj.
 Medicina fiziko konsistas el apliko de la principoj de fiziko al medicino.
 Medicina semiologio studas la signojn de la malsanoj.
 Mikroboscienco aparte okupiĝas pri mikroboj (protozooj, bakterioj, fungoj, virusoj) kaj ilia interago kun la pli evoluintaj vivantoj (homoj, bestoj, plantoj).
 Molekula biologio esploras molekulojn esencajn por vivo.
 Nervoscienco inkluzivas plurajn subfakojn kiuj pritraktas la nervosistemon kaj la cerbon de homoj kaj aliaj bestoj.
 Parazitoscienco enfokusigas la studon pri parazitoj.
 Patologio studas la malsanojn.
 Toksologio esploras la efikon de venenoj, toksinoj kaj aliaj substancoj kiuj kapablas haltigi aŭ modifi la normalan funkciadon de vivantaj estaĵoj.
 Vivĥemio esploras la ĥemiajn fenomenojn okazantajn en vivantaj estaĵoj.
 Virusscienco priskribas kaj priesploras virusojn.

Branĉoj de medicino

Kirurgio 

Kirurgio inkluzivas ĉiujn branĉojn de medicino, kiuj postulas rektan operaciadon de la malsanulo. Pli ĝenerale, kirurgiistoj havas la taskon juĝi ĉu kaj kiom operacio estas bezonata, kaj okupiĝas pri la pritraktado de eventualaj komplikiĝoj kiuj povas estiĝi post operacio.

Kirurgio dividiĝas en pluraj subbranĉoj, kiel ekzemple ĝenerala kirurgio, korkirurgio, kojlorektuma kirurgio, nervokirurgio, makzelvizaĝa kirurgio, ortopedia kirurgio, kancerscienca kirurgio, transplanta kirurgio, infana kirurgio, plastia kirurgio kaj multaj aliaj. En multaj kuracejoj, pro historiaj kaj organizaj kialoj, anestezo estas tasko de kirurgiistoj, kvankam el logika vidpunkto ĝi ne estas parto de kirurgio.

Tio estas kuracfako, kiu kuracas malsanojn kaj lezojn operacie permana kaj perinstrumenta flegado. Profesiuloj de kirurgio nomiĝas „kirurgoj“ aŭ „ĥirurgoj“. Kirurgio estas terapia procedo kiu supozas la eniron en la internon de la organismo per traborado aŭ incizado de la haŭto.

Interna medicino 

Interna aŭ ena medicino okupiĝas pri la diagnozo, la mastrumado kaj la senoperacia pritraktado de nekutimaj aŭ gravaj malsanoj, kiuj povas koncerni specifan organon aŭ la tutan korpon. En kelkaj landoj, fakuloj en tiu ĉi branĉo ofte nomatas "internistoj".

Interna medicino havas plurajn subbranĉojn, inter kiuj menciindas kormedicino, intensa medicino, hepatoscienco, hormonscienco, sangoscienco.

Aliaj fakoj 

 Akuŝologio aŭ Obstetriko
 Anatomio
 Anestezologio
 Angiologio
 Biokemio klinika
 Dentokuracado
 Dermatologio
 Endokrinologio
 Epidemiologio
 Farmacio
 Farmakologio
 Fizika medicino kaj rehabilito
 Gastroenterologio
 Genetiko
 Gerontologio
 Ginekologio
 Hematologio
 Hepatologio
 Imunologio
 Infana kaj junula psikiatrio
 Intensa medicino
 Interna medicino
 Jurmedicino
 Kardiologio
 Korĥirurgio
 Labormedicino
 Makzelvizaĝa ĥirurgio
 Nefrologio
 Nervoĥirurgio
 Neŭrologio
 Obstetriko
 Oftalmologio
 Okulkuracado
 Onkologio
 Ortopedio
 Otorinolaringologio
 Pediatrio
 Plastia kirurgio
 Pneŭmonologio
 Proteziko
 Psikiatrio
 Psikologio
 Publika sano
 Radiologio
 Toksologio
 Traŭmatologio
 Urĝeca medicino
 Urologio
 Veterinara medicino

Historio de medicino

Antikva medicino 

La medicino jam en la prahistorio uzis plantojn (kuracplantoj), partojn de animaloj kaj mineraloj. Tre ofte tiuj materialoj estis uzitaj ceremonie kiel magiaj substancoj fare de pastroj, ŝamanoj kaj kurac-ĉarlatanoj.

Antaŭ ĉirkaŭ 6 000 jaroj jam floris inter la riveroj Tigriso kaj Eŭfrato la unuaj homaj civilizacioj, nome en Mezopotamio jam oni havis grandan konon pri la medicina, fakte en la Kodo de Hamurabo jam oni faras tre intensan referencon al la praktiko de la kuracistoj kaj al iliaj kuracmetodoj. Baze la malsano estis konsiderata kiel puno de la dioj pro malpura agado, kaj la kuracmetodoj rilatis al la animismo pli ol al la propra scienco.

La medicino de Antikva Egipto estas inter tiuj plej antikvaj dokumentitaj. El la komencoj de la civilizacio en la fino de la 4a jarmilo a.K. ĝis la Persa invado de 525 a.K., la egipta medicina practiko restis ege senŝanĝa, sed estis tre progresinta konsiderinte sian tempon, inklude simplan ne-invadan kirurgion, aranĝon de ostoj, dentoj, kaj etendan farmakopeon. La praktigo mumiigi la kadavrojn, kio postulas malplenigon de la homa korpo, ege helpis en la sciaro de antikvaj egiptoj pri la homa anatomio. Egipta medicina sciaro ege influis sur postaj tradicioj, kiaj tiu de grekoj. Herodoto skribis, ke en la Antikva Egipto estis po unu tipo de kuracisto por ĉiu malsano. Tamen ankaŭ la egiptoj havis ankoraŭ teologian komprenon de la malsano, sed ĉiuokaze ili estis la unuaj kiuj ekserĉis sciencajn klarigojn al simptomoj, kio fakte establis la originon de la nuntempa medicino.

En Egipto, Imhotep (3-a jarmilo a.n.e.) estas la unua kuracisto de la historio konata per sia propra nomo. La plej antikva teksto de la egipta medicino estas la Kahun Ginekologia Papiruso de ĉirkaŭ la jaro 2000 a.n.e., kiu priskribas la ginekologiajn malsanojn. La Papiruso Edwin Smith, kiu datas de la jaro 1600 a.n.e., estas frua verko pri kirurgio, dum la Ebers-papiruso, kiu datas de la jaro 1500 a.n.e., estas io simila al lernolibro pri medicino.​

En similaj epokoj, en Azio, ekzistis aliaj sciaroj pri medicino, nome en Antikva Ĉinio kaj en Hindio, nome la skolo Ajurvedo, kiu estas tradicia hinduisma medicino de Barato kiu (laŭ la tradicio) estas rivelita de la kosma spirito Brahmao. Ajurvedo havas religie inspiritan vizion pri ĉio kiu rilatas al la tuta sano de korpo kaj spirito. Estas ampleksa sistemo de medicinaj preskriboj kaj praktikaj agoj, ne ĉiam subtenataj de moderna (medicina) scienco. En la Hindio, la kirurgo Suŝruta priskribis nombrajn kirurgoperaciojn, inklude la unuajn formojn de plastia kirurgio.​ La unuaj registroj de hospitaloj dediĉitaj devenas de Mihintale en Srilanko kie estas pruvoj de instalaĵoj dediĉitaj al la traktado medicina de pacientoj.

En Ĉinio, la arkeologiaj pruvaroj de la medicino en ĉina datas el la Bronzepoko de la Dinastio Shang, bazitaj sur semoj por herbokuracado kaj sur iloj supozeble uzataj por la kirurgio. La Huangdi Neijing, pioniro de la ĉina medicino, estas scienca teksto verkita el la 2-a jarcento a.n.e. kaj kompilita en la 3-a jarcento.​

Antikvgrekia medicino 

Antikvgrekia medicino estis kompilaĵo de teorioj kaj praktikoj kiuj estis konstante etendanta tra novaj ideologioj kaj klopodoj. Multaj komponantoj estis konsiderataj en antikvgrekia medicino, interplektante spiritajn kun fizikaj aspektoj. Specife, la teorioj kaj ideologioj el kiuj derivas la antikvgrekia medicino inkludis la humorojn, la sekson, geografian lokon, socian klason, dieton, vundojn, kredojn kaj mensostaton.

En la Antikva Grekio, la greka kuracisto Hipokrato, nomita la "patro de la moderna medicino", fundamentis la bazojn de racia fokuso de la medicino. Hipokrato enkondukis la uzadon de la Hipokrata ĵuro por la kuracistoj, kiu plue estas grava kaj uzata nuntempe, kaj li estis la unua kiu kategoriigis la malsanojn kiel akuta, kronika, endemia kaj epidemia, kaj uzis terminojn kiel, "pliakriĝo, refalo, solvo, krizo, paroksismo, pinto kaj konvalesko". Ankaŭ la greka kuracisto Galeno el Pergamo estis unu de la plej grandaj kirurgoj de la antikveco.

Islama medicino 

La gravo de araba medicino kuŝis ne multe sur sia originaleco sed sur la fakto ke ĝi estis vehiklo por la fidinda konservado de la greka sciaro. La ĉefaj fondoj de medicino fare de arabaj fakuloj de Islamo estis la medicinaj verkoj de la 'klasika periodo', kaj de tiuj grekaj aŭtoroj kies verkoj estis eventuale tradukitaj. Ĉefa tradukmovado, aperinta dum la regado de Harun al-Raŝid estis stimulita de sociekonomia atmosfero favora al la atingoj de fakuloj kaj de konstatita neceso inter kaj islamanoj kaj kristanoj por aliro en araba al antikva medicino kaj la preta disponeblo de elstaraj tekstoj. Plej favorata aŭtoro estis Galeno el Pergamo, ĉar lia verkaro markis la normigon por la araba medicino estonta; eĉ la verkoj de la Hipokrata Korpuso estis konataj ĉefe tra la prismo de la komentarioj de Galeno.

La ora epoko de la araba medicino ekis en la 9a jarcento kaj kontinuis je sia pinto ĝis la 12a jarcento kiam la povo de Islamo ekmalaltiĝis kiel rezulto de interna konflikto kaj de la defio farita de la krucmilitistoj kaj barbaraj invadantoj. Ene de tiuj tri jarcentoj tamen, la islama medicina komunumo ekdisvovigis kaj uzis sistemon de medicino bazita sur sciencaj analizoj. La gravo de la sansciencoj por la societo estis emfazigita, kaj la frua islama medicina komunumo penis por trovi vojojn por zorgi pri la sano de la homa korpo.

Aldone al produktado de gravaj medicinaj pensuloj kaj kuracistoj kiaj Al-Razi (Razi) kaj Ibn Sina (Aviceno), araboj estis konsiderataj unu el plej gransaj kontribuoj en la fakoj de farmakologio kaj kemio. La landoj superregataj de arabaj militistoj havigis grandan abundon de plantoj, animaloj kaj mineraloj; Ibn al-Baitar surprize listigis ĉirkaŭ 3 000 aĵojn kiaj 800 botanikaj drogoj, 145 mineralaj drogoj kaj 130 animalaj drogoj. Kun tio kaj ties scienco de kemio aplikitaj al la medicino, la araboj estis la unuaj kiuj enkondukis sisteme aranĝitajn ilustraciojn en siaj medicinaj verkoj same kiel enkondukis la ideon de jura kontrolo por kvalifiki ekzamenojn por akcepto en la medicina profesio. Laste, kvankam la ideo establi hospitalojn ne originiĝis kun ili, ili estis respondecaj por la establado de granda nombro de tiuj institucioj.

Mezepoka medicino 

Mezepoka medicino en Okcidenta Eŭropo estis komponita el mikso de ekzistintaj ideoj el antikveco, spiritaj influoj kaj tio kion Claude Lévi-Strauss identigis kiel "ŝamana komplekso" kaj "socia interkonsento."

En la Alta Mezepoko, sekve de la falo de la Okcidenta Romia Imperio, normiga medicina konaro estis bazita ĉefe sur survivintaj tekstoj el Grekio kaj Romio, konservitaj en monaĥejoj kaj aliaj disaj lokoj. Multaj simple lokigis siajn esperojn en la eklezio kaj en Dio por kuraci ĉiajn siajn malsanojn. Ideoj pri la origino kaj kuraco de malsanoj estis nepure laikaj, sed estis ankaŭ bazita sur Mondkoncepto en kiuj faktoroj kiaj la destino, la peko, kaj astraj influoj ludis gravan rolon kiel ajna fizika kaŭzo. La efikeco de kuracado estis simile ligita al la kredoj de paciento kaj de doktoro pli ol al empiria pruvaro, tiele ke remedia physicalia (fizikaj rimedoj) estis ofte subigitaj al spirita interveno.

Institucioj 
 Académie Nationale de Médecine

Premioj pri medicino 
La plej prestiĝa honoro por medicinistoj estas la Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino, kiun disdonas ĉiujare ekde 1901 la Sveda Akademio en Stokholmo, Svedio.

Esperanto en medicino 

Universala Medicina Esperanto-Asocio (UMEA) estas faka Esperanto-asocio pri medicino, fondita en 1908. Ĝi estas faka organizo de Universala Esperanto-Asocio. Ĝia organo estas Medicina Internacia Revuo, aperanta dufoje jare. La 24-an de oktobro 2015 okazis la 1-a medicina skajpa konferenco laŭ ideo kaj estrata de Roberto Cutiño, familia kuracisto el Kubo, kaj Denice Maldonado, fakulino pri rekapabligo el Meksiko. Entute naŭ kolegoj partoprenis la konferencon, unu el Usono, unu el Kubo, du el Kolombio, kvar el Meksikio kaj unu el Germanio. Dum preskaŭ duhora kunveno pere de skajpo ĉiu partoprenanto havis la eblon dum 5-10 minutoj prezenti sin mem kaj rakonti pri sia individua laborkampo. Estis krome prezentitaj mallongaj raportoj, ekzemple pri la medicina prizorgo de rifuĝintoj en Munkeno (Germanio), la signifo de la „internacia tago de psika sano", kaj la agado de la Universala Medicina Esperanto-Asocio, UMEA.

Medicina Heroldo estis esperantlingva faka magazino pri medicino. Unua serio komenciĝis en julio 1924, en eldono de la esperantista kuracisto G. Georgiev en Bulgario. Dua serio sekvis post perforta interrompo per la Dua Mondmilito: Almenaŭ en la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj ĝi publikiĝis en Bel-Horizonto, Brazilo.

Imre Ferenczy, en sia artikolo Esperanto kaj medicino rakontas pri la agado de la du asocioj de esperantlingvaj medicinistoj: nome TEKA (1908-1961) kaj UMEA (ekde 1961), en kiuj aktivis diverslandaj medicinistoj kaj ĉefe japanoj, inter kiuj elstaris d-roj Seiho Nishi, Hideo Shinoda kaj Saburo Yamazoe. Kuracistoj kunsidis kadre de UK-oj, eldonis gazetojn kaj en 1932 aperis la grava "Teknika Medicina Vortaro", kaj poste kelkaj aliaj vortaroj. En la 1970-aj jaroj aktivis ĉefe medicinistoj de orienteŭropaj landoj. Ekde 1997 UMEA organizis kongreson ĉiun duan jaron, ĉiam en orienteŭropaj landoj, escepte por unu fojo en Belgio (1977, 1979, 1981, 1983, 1985, 1987, 1989, 1991, 1993, 1995, 1997, 1999, 2001, 2003, 2005 kaj 2008). Kvankam estis kontaktoj kun aliaj organizoj, malsukcesis kun la Monda Organizaĵo pri Sano kaj kun la Internacia Ruĝa Kruco. Dum la lastaj jardekoj populariĝis Yumeiho, nome kuracmetodo ĝustigantaj ostojn de la tuta korpo.

Vidu ankaŭ 

 Alopatio
 Anatomio
 Claude Bernard
 Epidemio
 Genterapio
 Hipokrato
 Hospitalo
 Homeopatio
 Listo de medicinaj vortoj en Vikivortaro
 Malsano; listo de homaj malsanoj
 Medicina sociologio
 Monda Organizaĵo pri Sano (MOS)
 Naturkuracado
 Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino
 Prahistoria medicino
 Prevento
 Sanscienco
 Nacia biblioteko de Medicino de Usono estas la plej granda biblioteko en la mondo dediĉita al medicino.

Notoj

Bibliografio 
 William DePrez Inlow: Medicine. Its nature and definition. en: Bulletin of the History of Medicine, 1946, ISSN 0194-1100
 Wolfgang U. Eckart: Geschichte der Medizin. 6. Auflage. Springer, Berlin 2009, ISBN 978-3-540-79215-4
 Roy Porter: Cambridge illustrated history. Medicine. 4. Auflage. Cambridge University Press, Cambridge 2009, ISBN 978-0-521-00252-3
 Stefan Schulz, Klaus Steigleder, et al. (Hrsg.): Geschichte, Theorie und Ethik der Medizin. Suhrkamp, Frankfurt/M. 2006, ISBN 978-3-518-29391-1
 Charles Singer kaj E. Ashworth Underwood, A Short History of Medicine, New York - Oxford, Oxford University Press,‎ 1962
 Roberto Margotta, The Story of Medicine, New York, Golden Press,‎ 1968.
 Robert A. Schwartz, Gregory M Richards kaj Supriya Goyal, «Clubbing of the Nails», Medscape Reference,‎ 28a de Februaro 2012 (rete).
 Stanis Perez, Histoire des médecins. Artisans et artistes de la santé de l'Antiquité à nos jours, Perrin, 2015, 470 paĝoj.

Eksteraj ligiloj 
 National Library of Medicine 
 Virtuala malsanulejo

Fakaj vortaroj 
 Franca-Ea kaj Ea-franca medicina vortaro
 Rusa-Ea kaj Ea-rusa medicina vortaro
 Oklingva medicina vortaro de Jozo Marević  (2016)
 Medicina Esperanta Terminaro de Josef Hradil - [en STEB] 179 pp.
 Esperanta-rusa kaj rusa-Esperanta medicina vortaro
 [www.nhest.org/medical.doc 8-lingva medicina vortlisto por urĝaj kazoj] - de Don Tarbet – [www.eventoj.hu/steb/vortaroj/8-lingva-medicina-listo.doc sekurkopio en STEB]
 Vortareto de medicinaj vegetaloj, Esperanta-ĉeha  - de Zdenek Plehar -- sekurkopio 
 Psikiatria vortareto - de Max Kašparů kaj Miroslav Malovec en 2012 -- sekurkopio 
 Naturkuracado diversspeca - Leksikono pri terminoj de divers-speca naturkuracado ("Nova Epoko")

Esperanto en medicino 
 Oficiala retejo  de UMEA - Universala Medicina Esperanto-Asocio (Esperante)
 Oficiala retejo de TEMOS - Tutmonda Esperanta Medicina Organizo por Studentoj (Esperante)
 Listo per-esperanto-medicino 
 ESPERANTA MEDICINA VORTARO Ĉefa Kompilinto D-ro JOSEF HRADIL (Ĉeĥio), STEB Scienca Teknika Esperanto-Biblioteko, granda termino-listo de UMEA, aperinta en MIR (Medicina Internacia Revuo) - [en STEB] 225 pp.
 Internacia Naturkuraca Asocio. (ne funkciis 2015-12-27)
 Tutmonda Esperanta Medicina Organizo por Studentoj (TEMOS).
 Voĉo de kuracistoj (1909-1911) Artikolo pri esperantlingva gazeto 
 Voĉoj de kuracistoj, 2020-11-19 Analiza bloga artikolo de Javier en blogo Esperantaj Bitoj

Bildaro