Hedd Wyn (ffilm)

Ffilm Gymraeg am fywyd y bardd Hedd Wyn yw Hedd Wyn. Cafodd ei henwebu am Oscar ym 1994. Huw Garmon sy'n serennu fel Hedd Wyn. Cynhyrchwyd y ffilm yng Nghymru gan gwmni Pendefig Cyf dan ofal y cyfarwyddwr Paul Turner.

Sgriptiwyd y ffilm gan y bardd Alan Llwyd, awdur y gyfrol Gwae fi fy myw, cofiant Hedd Wyn. Cafodd llawer o'r golygfeydd eu saethu ar leoliad yn ardal Trawsfynydd, de Gwynedd, pentref genedigol Hedd Wyn. Mae'r gyferbyniaeth rhwng y golygfeydd swynol o gefn gwlad bugeiliol Meirion a'r golygfeydd cignoeth o erchylltra'r ymladd yn ffosydd y Rhyfel Byd Cyntaf, lle lladdwyd Hedd Wyn, yn un o gryfderau'r ffilm.

Rhyddhawyd y ffilm ar DVD yn 2005 mewn casgliad o ffilmiau gan S4C.

Cynnwys 
  	
Gellir rhannu'r ffilm i dair rhan:-
 Seremoni'r Cadeirio (sy'n para tua munud)
 4 blynedd sy'n arwain hyd at y rhyfel (felly perthynas Lizzie, cwrdd â Mary Katherine, marwolaeth Gruff Penlan ayyb.)
 3 awr o orwedd ar faes y rhyfel.

Mae gan Hedd Wyn nod, sef ennill y gadair yn yr eisteddfod. Ond mae yna rwystrau'n ei wynebu: merched (Lizzie, Mary Katherine a Jini); diffyg llonydd (am ei fod yn un o naw o blant); am nad oes addysg ganddo; a hefyd y rhyfel. Bu farw Elis tua bythefnos cyn yr eisteddfod felly nid oedd yn gwybod ei fod wedi ennill y gadair. Gellir gwadu ei fod wedi cyrraedd ei nod am ei fod wedi ennill y gadair a'i fod wedi cyrraedd ei gartref yn Nhrawsfynydd, ond ar y llaw arall ni eisteddodd yn y gadair felly a llwyddodd i gyrraedd ei nod?

Cast a chriw

Prif gast
Huw Garmon (Ellis Evans / Hedd Wyn)
Sue Roderick(Lizzie Roberts)
Judith Humphreys (Jini Owen)
Nia Dryhurst (Mary Catherine Hughes)

Cast cefnogol
Gwen Ellis – Mary Evans (Y Fam)
Grey Evans – Evan Evans (Y Tad)
Llio Silyn – Mary Evans
Catrin Fychan – Magi Evans
Emlyn Gomer – Morris Davies (Moi)
Arwel Gruffydd – Williams Morris
Gwyn Vaughan – Owen Hughes
Phil Reid – Fred Hainge
Ceri Cunnington – Bob Evans
Emma Kelly – Enid Evans
Sioned Jones Williams – Cati Evans
Llyr Joshua – Ifan Evans
Angharad Roberts – Ann Evans
Geraint Roberts – R. Williams Parry
Guto Roberts – Arweinydd Eisteddfod Pwllheli
Manon Prysor – Merch y Drycinoedd - Yr Awen
Derec Brown – Y Parchedig J. D. Richards
Lydia Griffiths – Organyddes
J. O. Jones – Ficar Recriwtio
Richard Viner – Dihangwr
Mark Rowlands – Milwr o Sais
Llion Jones – Y Canwr yn y Dafarn
Siân Summers – Gwen Williams
Tony Jones – milwr heb lygad
Ieuan Wyn Roberts – milwr heb freichiau
Brendan Charleston – Elor-glodydd
Doc O'Brien – Mr Kirby–Y Swyddfa Ryfel
Noel Williams – Cadeirydd y Tribiwnlys
Eric Wyn – Ficar y Tribiwnlys
Richard Beale – Y Cynrychiolydd Milwrol
Roger McKern – Rhingyll Ymddullio
Kim Goddard – Swyddog Meddygol–Litherland
Dylan Jones Roberts – Bob Morris
Dafydd Edmwnd – Rhingyll Hyfforddi
Ray Davies – Swyddog Meddygol–Maes y Gad
Jack James – Swyddog Sensro
Terry Victor – Major
Dafydd Rowlands – Llais yr Archdderwydd Dyfed

Effeithiau arbennig 
Evan Green-Hughes, Steve Breheney, David Williams

Cydnabyddiaethau eraill
Cyfarwyddwr Cynorthwyol Cyntaf – Michas Koc
Ail Gyfarwyddwr Cynorthwyol – Stephen Woolfenden
Trydydd Cyfarwyddwr Cynorthwyol – Geoff Skelding
Rhedwr – Meleri Mair Jones
Rhedwr – Hywel Williams
'Cyfle' – dan hyfforddiant – Tony Williams
'Cyfle' – dan hyffordiant – Carole Griffiths
Dilyniant – Gillian Elen
Ffocws – Richard Wyn Hughes
Llwythwr – Alwyn Hughes
Camera – Yr Ail Uned – Roger Pugh Evans
Grip – David Hopkins
Giaffar – Alan Chadwick
Trydanwyr – Chris Hill, Ken Toms, Cliff Owen, Gwion Hughes
Propiau wrth Law – Phil Rawsthorne
Prynwr Propiau – Rosalie Kenworthy-Neale
Cynorthwywyr Adran Celf – Donna Williams, Lesley Dearne
Cynllunwraig Coluro – Barbara Southcott
Cynorthwy-ydd i'r Cynhyrchiad – Siân Thomas
Cymysgwr Sain – Jeff Matthews
Bwm – Tim Partridge, Jeremy Thatcher
Artistiaid 'Foley' – Julie Ankerson, John Fewell
Cynllunwraig Gwisgoedd – Celia Pye
Cynllunwraig Gwisgoedd Gynorthwyol – Elinor Ffion

Manylion Technegol
Tystysgrif Ffilm: Untitled Certificate

Fformat Saethu: 35mm

Lliw: Lliw

Gwlad: Cymru / DU

Iaith Wreiddiol: Cymraeg / Saesneg

Lleoliadau Saethu: Trawsfynydd a'r cyffiniau gan gynnwys Capel Penstryt. Ffilmiwyd y golygfeydd o faes y gad ar faes glanio yn Hwlffordd.

Gwobrau

Manylion Atodol

Llyfrau
 ap Dyfrig, R., Jones, E. H. G., Jones, G. The Welsh Language in the Media  (Aberystwyth: Mercator Media, Mercator Media Monographs, 2006)
 David Berry, Wales and Cinema: the first hundred years (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1994)
 Dave Berry, 'Unearthing the Present: Television Drama in Wales', yn Steve Blandford (gol.), Wales on Screen (Penybont: Seren, 2000), tt. 128-151.

Adolygiadau
  
 Sight and Sound, cyfrol 4, rhif 7, Gorffennaf 1994.
 Screen International, rhif 950, 25 Mawrth 1994.
 Variety, 5 Hydref 1992.

Erthyglau
 Martin McLoone, ‘Challenging Colonial Traditions: British Cinema in the Celtic Fringe’ yn Cineaste, Medi 2001.
 Television Today, rhif 5895, 7 Ebrill 1994.
 Mihangel Morgan, ‘Golwg ar y sgript Hedd Wyn’, yn Huw Meirion Edwards, Alan: casgliad o ysgrifau ar Alan Llwyd, tt. 176–183.
 Alan Llwyd, ‘O’r Ysgwrn Fach i'r Sgrin Fawr’ Sgript 0 (1994/95) tt. 35–45.
 Steve Blandford, ‘Wales at the Oscars’, Cyfrwng: cyfnodolyn cyfryngau Cymru, 2 (2005), tt. 101–113.

Ffilmiau 1992
Ffilmiau bywgraffyddol Cymraeg o Gymru
Ffilmiau rhyfel Cymraeg o Gymru
Ffilmiau am y Rhyfel Byd Cyntaf
Hedd Wyn
Ffilmiau a leolir yng Nghymru
Cymru yn y Rhyfeloedd Byd