Undeb Amaethwyr Cymru

Mae Undeb Amaethwyr Cymru (UAC) yn undeb yn cynrychioli buddianau ffermwyr ac yn ddiogelu a hyrwyddo buddiannau’r rheiny sy’n ennill incwm o amaethyddiaeth yng Nghymru.  Cafodd ei sefydlu yng Nghaerfyrddin yn 1955.

Hanes
Sefydlwyd UAC ym 1955 oherwydd pryderon y byddai buddiannau ffermwyr Cymru bob amser yn dod yn ail i'r rhai oedd yn ffermio mewn ardaloedd âr mwy ffrwythlon yn Lloegr.

Roedd nifer o ddigwyddiadau wedi cyfrannau at y teimlad hwn, gan gynnwys cost pencadlys newydd yr NFU yn Knightsbridge ond roedd cynllun i goedwigo ardal mawr yn Sir Gaerfyrddin, gan Lywodraeth y DU oedd wedi achosi i gadeirydd yr NFU yn Sir Gaerfyrddin gyhoeddi i aelodau mewn cyfarfod ar 8 Rhagfyr 1955 ei fod yn ymddiswyddo. Dywedodd Ivor T Davies ei fod yn teimlo bod polisiau’r NFU yn groes i fuddiannau ffermwyr Cymru. Siaradodd Mr Davies am sefydlu undeb amaethwyr newydd i Gymru a cherddodd llawer o’r aelodau allan, ond arhosodd 12 ar ôl. Penderfynnwyd y 12 i ffurfio Undeb Amaethwyr Cymru ac i ethol Ivor T Davies yn gadeirydd a D. T Davies yn is-gadeirydd.

Daeth J. B. Evans yn Ysgrifennydd Cyffredinol yr undeb, ac yn dilyn cyfarfod yn Aberystwyth, daeth John Morris yn Ddirprwy Ysgrifennydd Cyffredinol a swyddog cyfreithiol yr undeb. Agorodd Morris swyddfa yng Nghaernarfon er mwyn recriwtio aelodau yn Sir Gaernarfon a Sir Fon ac erbyn iddo adael yr undeb yn 1957, roedd swyddfeydd hefyd yn Nolgellau, Llangefni ac Aberystwyth. Roedd yr undeb yn weithgar yn yr ymdrech i atal y cynllun i foddi Capel Celyn.

Erbyn 1959 roedd ur Undeb yn fudiad sylweddol “The FUW is a force to be reckoned with... Its roots go down into deep soil, invigorated as it may be by past frustrations and controversies , but fed principally from the conviction that the Welsh voice can do more for Welsh agriculture solo than in chorus” (Financial Times)

Deg diwrnod cyn trosglwyddo cyfrifoldeb am amaeth yn llawn i’r Swyddfa Gymreig yn 1978, cyhoeddodd Fred Peart, y Gweinidog dros Amaeth, Pysgodfeydd a Bwyd bod Llywodraeth y DU yn cydnabod Undeb Amaethwyr Cymru i siarad ar ran ffermwyr Cymru. Roedd hyn yn foment tyngedfennol i’r Undeb. Ysgrifennodd Gwladol Cymru ar y pryd oedd John Morris, oedd wedi gweithio i’r Undeb yn ei

Gwasanaethau
Mae UAC yn cynnig cyngor arbenigol, gostyngiadau a chynigion i aelodau, cyngor ar y datblygiadau polisi diweddaraf, rhwydwaith o swyddfeydd lleol, lobïo llywodraeth a’r rhai sy’n gwneud y penderfyniadau, a rhoi llais i ffermwyr Cymru.

Strwythur

Tim Llywyddol
Mae aelodau UAC yn ethol Tîm Polisi Llywyddol ar lefel gendlaethol sy’n siarad ar ran ffermwyr Cymru ar lefel lleol, cenedlaethol a rhyngwladol ac yn cynrychioli’r Undeb mewn cyfarfodydd gweinidogol, gweithdai rhanddeiliad a chyfarfodydd canghennau leol.

Canghennau

Mae 12 cangen sirol sy’n ethol pwyllgor y sir gan gynnwys Llywydd a Chadeirydd ac mae swyddfa ar gyfer pob cangen sir. Lleolir y swyddfeydd lleol yn:

 Llangefni (Sir Fon)
 Caernarfon (Sir Gaernarfon)
 Rhuthun (Siroedd Dinbych a Fflint)
 Dolgellau (Sir Feinrionydd)
 Y Drenewydd (Maldwyn)
 Llanelwedd (Brycheiniog a Maesyfed)
 Llanbedr Pont Steffan (Ceredigion)
 Hwlffordd (Sir Benfro)
 Caerfyrddin (Sir Gaerfyrddin)
 Y Fenni (Gwent)
 Y Bont Faen (Sir Forgannwg)

Pwyllgorau Sector
Mae 11 pwyllgor sector, sy’n cynnwys cynrychiolwyr o ffermwyr a etholwyd yn ddemocrataidd o 12 cangen sir yr Undeb ar gyfer:

 Iechyd a lles anifeiliad
 Tir Comin
 Addysg a hyfforddiant
 Arallgyfeirio
 Ffermio tir uchel a thir dan anfantais
 Defnydd tir a chysylltiadau seneddol
 Marchnadoedd, gwlan a da byw
 Llaeth a chynnyrch llaeth
 Tenantiaid
 Llais ifanc

Mae aelodau pwyllgorau sector, swyddogion y siroedd, swyddogion a staff yr undeb yn cwrdd yn y Brif Gyngor pob dwy fis, sef prif corf etholedig yr Undeb.

Lleolir pencadlys yr undeb yn Aberystwyth, Ceredigion.

Swyddogion
Swyddogion presennol yr UAC yn 2020 yw:

 Glyn Roberts – Llywydd
 Ian Rickman, Dirprwy Lywydd FUW
 Eifion Huws, Is lywydd Gogledd Cymru
 Brian Bowen, Is lywydd Canolbarth Cymru
 Dai Miles, Is lywydd De Cymru

Cyn Lywyddion
 1955-1958 Ivor T Davies
 1958-1961 D T Lewis
 1961-1966 Glyngwyn Roberts
 1966-1984 T. Myrddin Evans
 1984-1991 H. R. M. Hughes
 1991-2003 Bob Parry
 2003-2011 Gareth Vaughan
 2011–2015 Emyr Jones
 2015- Glyn Roberts

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Gwefan
 Disgrifiad o Archif Undeb Amaethwyr Cymru yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Amaeth yng Nghymru
Sefydliadau 1955
Undebau llafur