alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Ian Paisley

Gwleidydd unoliaethol a gweinidog Protestannaidd o Ogledd Iwerddon oedd Ian Richard Kyle Paisley (6 Ebrill 1926 – 12 Medi 2014). Cydsefydlodd Blaid yr Unoliaethwyr Democrataidd a bu'n arweinydd arni; bu hefyd yn Aelod Seneddol Gogledd Antrim (18 Mehefin 1970 - 6 Mai 2010) ac yn aelod o Gynulliad Gogledd Iwerddon dros yr un etholaeth rhwng Mehefin 1998 – 25 Mawrth 2011. Daeth yn Brif Weinidog Gogledd Iwerddon ar 8 Mai 2007 hyd 5 Mehefin 2008. Ei nodwedd pennaf oedd ei allu i areithio'n uchel, yn ymfflamychol ac o'r galon; roedd hyn yn troi llawer yn ei erbyn, ac eraill (fel y 'Paisleyites') o'i blaid.

Ganwyd Ian Richard Kyle Paisley yn Armagh, Swydd Armagh, Gogledd Iwerddon ac fe'i magwyd yn nhref Ballymena, Swydd Antrim, ble roedd ei dad James Kyle Paisley yn weinidog Protestannaidd a oedd hefyd wedi gwasanaethu fel aelod o'r Ulster Volunteers o dan Edward Carson. Astudiodd ddiwinyddiaeth yn Ysgol Efengylaidd y Barri ym Mro Morgannwg ac yna am flwyddyn yn Neuadd Diwinyddol Belfast.

Y Pamffletîr
Sefydlodd bapur newydd yn Chwefror 1966 y Protestant Telegraph, fel llais efengylaidd, unoliaethol iddo ef ei hun. Ceir ei enw'n awdur ar sawl llyfr a phamffled a hynny ar faesydd gwleidyddol a chrefyddol gan gynnwys Epistle to the Romans.

Ei ymgyrch gwrth-hoywon
Pregethodd dro ar ôl tro yn erbyn hoywon a chefnogodd ddeddfau i'w gwahardd. Roedd "Save Ulster from Sodomy" yn ymgyrch gwrth-hoywon a sefydlodd yn 1977 fel gwrthwynebiad i'r ymgyrch Campaign for Homosexual Law Reform (Northern Ireland), yn 1974. Methodd yn ei ymdrech.

Cyfeiriadau

Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Aelodau Cynulliad Gogledd Iwerddon
Genedigaethau 1926
Marwolaethau 2014
Pobl o Swydd Antrim
Presbyteriaid
Siop

Adeilad lle yr adwerthir nwyddau neu/a gwasanaethau yw siop. Daw'r gair Cymraeg o'r Saesneg Canol shop[pe], ond ceir hefyd fathiad Cymraeg: masnachdy. Ceir sawl math o siop ac maen nhw'n chwarae rhan annatod o fywyd yn y cyfnod modern. Ond ni cheir siopau ymhob cyfnod o hanes. Datblygodd siopau gyda thyfiant cylchrediad arian bath a datblygu'r fasnach economaidd yn nhrefi a dinasoedd yr Henfyd. Erbyn heddiw ceir amrywiaeth eang o siopau mawr a bach, o'r siop gornel mewn pentrefi i archfarchnadoedd anferth sy'n gwerthu pob dim dan haul bron.

Mathau o siopau
Archfarchnad
Siop adrannol
Siop Gymraeg
Siopau Cymraeg Arlein
Siop bwtsiar
Siop bwydydd iach neu 'siop bwydydd naturiol'
Siop bapur-newydd
Siop gadwyn
Siop groser
Siop ddillad
Siop elusen
Siop fferins
Siop wystl (pawnshop)
Siop lyfrau
Siop teganau
Siop trin gwallt neu 'siop farbwr'
Siop ryw
Siop sgidiau
Siop sglodion neu 'siop tsips'

Dywediadau
"Siop siafins" - llanast
"Siop siarad" - talking shop

Gweler hefyd
Marchnad
Canolfan siopio

 
Economeg
Adwerthu
Cipio aelodau o'r Llynges Frenhinol gan Iran, 2007

Dechreuodd yr anghydfod am gipio aelodau o'r Llynges Frenhinol gan Iran, 2007 ar 23 Mawrth 2007 pan gafodd bymtheg o bersonél y Llynges Frenhinol, o HMS Cornwall, eu hamgylchynu a'u cipio gan Lynges Corfflu y Gwarchodlu Chwyldroadol ger arfordir Irac-Iran. Bu'r criw o wyth morwr a saith môr-filwr o ddau gwch gwynt anhyblyg yn chwilio llong fasnachol pan cafon nhw eu caethiwo am 10:30 amser lleol Irac (07:30 GMT, 11:00 amser lleol Iran) gan chwe chwch Llynges Corfflu y Gwarchodlu Chwyldroadol. Wedyn cafon nhw eu cymryd i ganolfan Corfflu y Gwarchodlu Chwyldroadol yn Nhehran i gael eu holi.

Yn dilyn hyn bu ymdrechion diplomyddol dwys i sicrhau rhyddhad y personél. Ar 28 Mawrth dangosodd sianeli teledu ar draws y byd deunydd fideo a ddarparwyd gan yr awdurdodau Iranaidd yn dangos rhai o'r 15 morwr Prydeinig, gan gynnwys datganiad gan Faye Turney a llythyr a honnir ei ysgrifennwyd ganddi, yn ymddiheurio am dresmasiad y Deyrnas Unedig yn nyfroedd Iran. Ar 30 Mawrth dangoswyd tri aelod o'r criw ar deledu yn Iran a ryddhawyd dau lythyr arall a honnir ei ysgrifennwyd gan Turney, eto yn cyfaddef roedd y cwch Prydeinig yn nyfroedd Iranaidd.

Dywed llywodraeth Prydain bod y criw yn cynnal arolygiad cydymffurfiad ar long fasnach, dan rwymedigaeth Penderfyniad 1723 Cyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig. Cododd y masnachwr drwgdybiaeth wrth hwylio ar hyd ddyfrffordd Shatt al-Arab. Roedd HMS Cornwall yn rhan o'r cyfraniad Prydeinig i luoedd y glymblaid a weithredir ymgyrchoedd diogelwch arforol yn dilyn Rhyfel Irac.

Ar 4 Ebrill, cyhoeddodd Arlywydd Iran Mahmoud Ahmadinejad, er yn ailadrodd yr haeriad y cafodd dyfroedd Iran eu goresgyn, y byddai'r morwyr yn cael eu rhyddhau fel "rhodd" i Brydain. Pan daethant yn ôl i'r DU dywedodd y criw cawsant eu rhoi o dan "bwysau seicolegol cyson" gan awdurdodau Iran.

Datganodd y Weinyddiaeth Amddiffyn ar 7 Ebrill dechreuad "ymchwiliad manwl" i'r amgylchiadau ag arweiniodd at gipiad y criw o 15 gan Iran. Cafodd yr ymchwiliad ei arwain gan yr Is-gadfridog Syr Robert Fulton, Llywodraethwr Gibraltar (a chyn-Comander Cyffredinol y Môr-filwyr Brenhinol).

Y personél Prydeinig
Y canlynol oedd y 15 o aelodau'r Llynges a Môr-filwyr Brenhinol a gipiwyd ar 23 Mawrth 2007:
Is-gapten Felix Carman RN
Capten Christopher Air RM
Prif Is-swyddog Gavin Cavendish
Sarsiant Actio Dean Harris
Pen-llongwr Christopher Coe
Pen-llongwr Dros Dro Faye Turney
Is-gorporal Mark Banks
Llongwr Abl Arthur Batchelor
Llongwr Abl Andrew Henderson
Llongwr Abl Simon Massey
Llongwr Abl Nathan Summers
Môr-filwr Paul Barton
Môr-filwr Daniel Masterton
Môr-filwr Adam Sperry
Môr-filwr Joe Tindell

Cyfeiriadau 

2007
Anghydfodau diplomyddol
Cysylltiadau tramor Iran
Cysylltiadau tramor y Deyrnas Unedig
Llynges Corfflu y Gwarchodlu Chwyldroadol Islamaidd

Llynges Corfflu y Gwarchodlu Chwyldroadol Islamaidd yw Morlu neu Lynges Corfflu y Gwarchodlu Chwyldroadol Islamaidd (Llynges y Gwarchodlu Chwyldroadol) yn Iran. Mae'n llynges atodol i'r llynges arferol (Llynges Iran) gyda tua 20,000 o aelodau a tua 1,500 o gychod a chychod cyrch cyflym sy'n gweithredu'n gyfochrog i'r llynges arferol ac yn aml iawn yn annibynnol arni. Mae'r ffigyrau hyn yn amcangyfrif yn unig. Mae llawer o'r cychod yn rhai bach iawn.

Gwyddys fod gan llynges y corfflu hofrenyddion yn ogystal.

Gweithrediadau nodedig

Ymarferion rhyfel
Yn Ebrill 2006 cynhaliodd ei ymarfer rhyfel neu "gêm ryfel" mwyaf erioed, pan arbrofiwyd pump o arfau newydd, gan gynnwys yr Hoot ('Morfil'), y torpedo cyflymaf yn y byd.

Cipio aelodau o'r Llynges Frenhinol

Ar 23 Mawrth 2007, cafodd pymtheg morwyr o HMS Cornwall eu cipio gan aelodau o Lynges y Corfflu yn yr Shatt al-Arab, yng Ngwlff Persia.

Cyfeiriadau

Lluoedd Arfog Gweriniaeth Islamaidd Iran
683

6g - 7g - 8g 
630au 640au 650au 660au 670au - 680au - 690au 700au 710au 720au 730au 
678 679 680 681 682 - 683 - 684 685 686 687 688

Digwyddiadau 
Muawiya II ibn Yazid (683 - 684) yn olynu Yazid I (680 - 683) fel califf Umayyad
Diwedd teyrnasiad Pacal Fawr, rheolwr Palenque

Genedigaethau 
Ymerawdwr Mommu, ymerawdwr Japan
I Sin, seryddwr Tsieinaeaidd

Marwolaethau 
Pab Leo II
Tang Gao Zong, ymerawdwr Tsieina
Yazid I, califf Umayyad

683
682

6g - 7g - 8g 
630au 640au 650au 660au 670au - 680au - 690au 700au 710au 720au 730au 
677 678 679 680 681 - 682 - 683 684 685 686 687

Digwyddiadau 
 Idwal ap Cadwallon (Idwal Iwrch) yn olynu Cadwaladr ap Cadwallon fel brenin Gwynedd.
 17 Awst - Pab Leo II yn olynu Pab Agatho fel yr 80fed pab.

Genedigaethau

Marwolaethau 
Cadwaladr ap Cadwallon, brenin Gwynedd

682
681

6g - 7g - 8g 
630au 640au 650au 660au 670au - 680au - 690au 700au 710au 720au 730au 
676 677 678 679 680 - 681 - 682 683 684 685 686

Digwyddiadau 
 Cofnod cyntaf Brut y Tywysogion.
 9 Awst - Y Bwlgariaid yn gorchfygu yr Ymerodraeth Fysantaidd; ystyrir y cytundeb heddwch sy'n dilyn fel dyddiad sefydlu Bwlgaria.

Genedigaethau

Marwolaethau 
 10 Ionawr - Pab Agatho
 Ebroin, Maer y Llys teyrnas Ffrancaidd Neustria

681

da:680'erne#681
680

6g - 7g - 8g 
630au 640au 650au 660au 670au - 680au - 690au 700au 710au 720au 730au 
675 676 677 678 679 - 680 - 681 682 683 684 685

Digwyddiadau 
 10 Hydref - Brwydr Karbala, lladd Husayn bin Ali, ŵyr y Proffwyd Muhammad
 Pippin o Herstal yn dod yn Faer y Llys

Genedigaethau 
 Bonifas, cenhadwr Yr Almaen
 Ymerodres Genshō, ymerodres Japan

Marwolaethau 
 10 Hydref - Husayn bin Ali, ŵyr y Proffwyd Muhammad

680

da:680'erne#680
679

6g - 7g - 8g 
620au 630au 640au 650au 660au - 670au - 680au 690au 700au 710au 720au 
674 675 676 677 678 - 679 - 680 681 682 683 684

Digwyddiadau 
 Adamnan yn dod yn abad mynachlog Iona.

Genedigaethau

Marwolaethau 
 Cenn Fáelad mac Aillila, ysgolhaig Gwyddelig.
 Æthelthryth, gwraig Ecgfrith brenin Northumbria, ac yn ddiweddarach yn santes.

679
678

6g - 7g - 8g
620au 630au 640au 650au 660au - 670au - 680au 690au 700au 710au 720au 
673 674 675 676 677 - 678 - 679 680 681 682 683

Digwyddiadau 
 27 Mehefin - Pab Agatho yn olynu Pab Donus fel y 79fed pab.
 Diwedd gwarchae cyntaf Caergystennin gan yr Arabiaid.

Genedigaethau 
 K'inich Ahkal Mo' Naab III, rheolwr Palenque

Marwolaethau 

678
677

6g - 7g - 8g 
620au 630au 640au 650au 660au - 670au - 680au 690au 700au 710au 720au 
672 673 674 675 676 - 677 - 678 679 680 681 682

Digwyddiadau 
 Brwydr Syllaeum: llynges Arabaidd yn cael ei drinistrio gan yr Ymerodraeth Fysantaidd

Genedigaethau

Marwolaethau 
 Agatho, Patriarch Coptig Uniongred Alexandria

677
Bom llythyr

Dyfais ffrwydrol a anfonir trwy'r post a fwriedir i ffrwydro pan caiff ei hagor yw bom llythyr (weithiau bom post neu fom parsel). Nod bom llythyr yw i anafu neu ladd y derbynnydd, gan amlaf. Danfonir at unigolion neu grwpiau penodol, neu i gyfeiriadau ar hap fel rhan o gyrch derfysgol.

Digwyddiadau 
 Anfonwyd y bom llythyr cyntaf, bocs llawn bwledi a ffrwydron, gan Swediad o'r enw Martin Ekenberg ar 20 Awst, 1904 i'r brif weithredwr Karl Fredrik Lundin yn Stockholm
 O hwyr y 1970au i'r 1990au cynnar, lladwyd tri ac anafwyd 23 yn yr Unol Daleithiau gan yr anarchydd Theodore Kaczynski (y "Unabomber")
 Yn ystod yr ymgyrch llosgi tai haf yng Nghymru yn o 1979 i 1993 yr unig aelod o Feibion Glyndŵr a garcharwyd oedd Siôn Aubrey Roberts (yn 1993) am anfon dyfais ffrwydrol trwy'r post
 Lladwyd pedwar ac anafwyd pymtheg gan fomiau llythyr Franz Fuchs yn Awstria yng nghanol y 1990au
 Yn Ionawr a Chwefror 2007, bu fomiwr yn galw ei hunan yn "The Bishop" yn anfon nifer o fomiau di-weithiol i gwmnïau ariannol yn yr Unol Daleithiau (bu'n anfon llythyron bygythiol ers 2005)
 Yn y Deyrnas Unedig yn Chwefror 2007 arestiwyd a chyhuddwyd Miles Cooper yn dilyn cyfres o fomiau llythyr a anafodd naw person

Cyfeiriadau 

Llythyr
Gwasanaethau post
Terfysgaeth
676

6g - 7g - 8g 
620au 630au 640au 650au 660au - 670au - 680au 690au 700au 710au 720au 
671 672 673 674 675 - 676 - 677 678 679 680 681

Digwyddiadau 
 2 Tachwedd - Pab Donus yn olynu Pab Adeodatus fel y 78fed pab.
 Cuthbert o Lindisfarne yn mynd yn feudwy

Genedigaethau 
 Ioan o Ddamascus, Sant (tua'r dyddiad yma)

Marwolaethau 

676
675

6g - 7g - 8g 
620au 630au 640au 650au 660au - 670au - 680au 690au 700au 710au 720au 
670 671 672 673 674 - 675 - 676 677 678 679 680

Digwyddiadau 
 Æthelred yn olynu ei frawd Wulfhere fel brenin Mersia

Genedigaethau

Marwolaethau 
 Sant Colman, esgob Lindisfarne
 Wulfhere, brenin Mersia
 Sant Amand

675
674

6g - 7g - 8g 
620au 630au 640au 650au 660au - 670au - 680au 690au 700au 710au 720au 
669 670 671 672 673 - 674 - 675 676 677 678 679

Digwyddiadau 
 Dagobert II a Theuderic I yn olynu Childeric II fel brenhinoedd y Ffranciaid
 Gwarchae cyntaf yr Arabiaid ar ddinas Caergystennin yn dechrau

Genedigaethau

Marwolaethau 
 Wulfhere, brenin Mersia

674
673

6g - 7g - 8g 
620au 630au 640au 650au 660au - 670au - 680au 690au 700au 710au 720au 
668 669 670 671 672 - 673 - 674 675 676 677 678

Digwyddiadau

Genedigaethau 
 Beda, clerigwr a hanesydd Seisnig (neu 672)

Marwolaethau 
 Childeric II, brenin Ffrancaidd Austrasia, Neustria a Bwrgwyn
 Domangart mac Domnaill, brenin Dál Riata

673
Mynyddog Mwynfawr

Mynyddog Mwynfawr (Hen Gymraeg, Cymraeg Canol: Mynyddawg Mwynfawr) oedd brenin, yn ôl traddodiad, teyrnas Gododdin yn yr Hen Ogledd, rywbryd rhwng 500 a 600 OC.  Cyfeirir ato hefyd fel Mynyddawg Eiddin (e.e. Trioedd Ynys Prydain, gwaith y cywyddwyr). Ni wyddys ym mha le roedd ei lys - efallai Din Eiddyn (Dùn Èadainn), efallai Caer Eiddyn (ger Bo'ness ar yr Iwdew Moryd Forth), efallai Tref Pren (Traprain Law, ger East Linton).

Mae o'n enwog am ei fod yn bennaeth y Gododdin a anfonodd ei osgordd o arwyr dethol i ymosod ar yr Eingl yn Nghatraeth (ger Richmond, Gogledd Swydd Efrog), lle cawsant eu difetha bron yn llwyr gan y Deifr. Fe goffheir hyn yn Y Gododdin, cerdd arwrol a briodolir i'r bardd Aneirin:

Gwyr a aeth Gatraeth oed fraeth eu llu.    Y gwŷr a aeth i Gatraeth oedd yn llu barod
glasved eu hancwyn a gwenwyn vu.    Medd newydd eu pleser - a gwenwyn fu
trychant trwy beiryant en catau.    Tri chant yn marchogaeth i'r frwydr
a gwedy elwch tawelwch vu.    Ac wedi'r dathliad bu tawelwch.
ket elwynt lanneu e benydu.     Er yr aethant i'r eglwys i gael maddeuant,
dadyl dieu agheu y eu treidu.    mae'n ddi-au mai angau oedd eu ffawd.

Ni chyfeirir at Fynyddog yn yr achau traddodiadol. Ymddengys ei fod yn bennaeth ar y rhan ogleddol o diriogaeth Gododdin a elwid yn Eiddyn (o gwmpas Caeredin heddiw. Galwodd ato arwyr a rhyfelwyr o sawl rhano diriogaeth y Brythoniaid, yn cynnwys gogledd Cymru, Elmet a Dyfnaint. Bu'r arwyr hyn yn gwledda yn llys Mynyddog am flwyddyn cyn mynd i ymladd yng Nghatraeth. Caent eu moli a'u galaru yn Y Gododdin.

Y Gododdin yw ein prif ffynhonnell am Fynyddog, ond dydi'r gerdd honno (sy'n destun anodd ac efallai'n anghyflawn) ddim yn rhoi unrhyw fanylion hanesyddol amdano. Ond roedd ganddo le yn nhraddodiadau'r Cymry yn yr Oesoedd Canol. Mae'r gerdd 'Hirlas Owain', a briodolir i Owain Cyfeiliog, yn llawn o gyfeiriadau at gyrch gosgordd Mynyddog ar Gatraeth. Gan fod 'Hirlas Owain' yn dathlu cyrch gan osgordd Owain Cyfeiliog i ryddhau ei frawd Meurig o garchar, mae rhai ysgolheigion yn cynnig y ddamcaniaeth mai cyrch i ryddhau Mynyddog o garchar yng Nghatraeth oedd y cyrch a ddisgrifir yn Y Gododdin (yn y gerdd, dydi Mynyddog ei hun ddim yn cymryd rhan yn y cyrch, ond mae'n bosibl ei fod yn rhy hen i gymryd rhan ei hun neu fod ganddo resymau eraill dros beidio gwneud).

Yn Nhrioedd Ynys Prydain, cyfeirir at osgordd Mynyddog fel un o "Tair Gosgordd Addwyn Ynys Prydain", gyda gosgordd Melyn fab Cynfelyn a gosgordd Dryon fab Nudd (Nudd Hael).

Ffynonellau
Rachel Bromwich (gol.), Trioedd Ynys Prydein (Caerdydd, 1978; argraffiad newydd diwygiedig, 1991)
Ifor Williams (gol.), Canu Aneirin (Caerdydd, 1958)

Yr Hen Ogledd
Yr Hengerdd
Marwolaethau'r 6ed ganrif
672

6g - 7g - 8g 
620au 630au 640au 650au 660au - 670au - 680au 690au 700au 710au 720au 
667 668 669 670 671 - 672 - 673 674 675 676 677

Digwyddiadau 
 11 Ebrill - Pab Adeodatus II yn olynu Pab Vitalian fel y 77fed pab.
 Y Saraseniaid yn gwerthu gweddillion Colossus Rhodes i fasnachwr Iddewig o Edessa.

Genedigaethau

Marwolaethau 
 27 Ionawr - Vitalian, Pab
 Ymerawdwr Tenji, ymerawdwr Japan
 Ymerawdwr Kōbun, ymerawdwr Japan
 Reccaswinth, brenin y Fisigothiaid.

672
Abbas ibn al-Ahnaf

Bardd Arabeg canoloesol oedd Abba ibn al-Ahnaf (750-809). Roedd Al-Ahnaf yn un o'r cynharaf o'r beirdd Abbasid. Roedd yn frodor o Faghdad a gysylltir â'r Califf Harun al-Rashid. Daeth yn ewnog am ei gerddi serch synhwyrus ond eironig, nifer ohonyn' nhw ar ffurf y qit'a, ffurf delesgopig, gryno iawn, sy'n debyg i'r englyn Cymraeg a'r haiku Siapaneg.

Dyma enghraifft o un o'i gerddi byr mewn cyfieithiad:

Pan gerdda hi â'i llawforwynion ifainc
''Lleuad yn siglo rhwng llusernau ydyw.

Cyfeiriadau

Beirdd Arabeg
Genedigaethau 750
Llenorion Iracaidd yn yr iaith Arabeg
Marwolaethau 809
Cwm Cynon

Cwm ym Morgannwg, Cymoedd De Cymru, sydd â rhan bwysig yn hanes diwydiant glo Cymru yw Cwm Cynon.

O 1974 hyd 1996 roedd yr ardal yn un o ddosbarthau llywodraeth leol Cymru fel rhan o Sir Forgannwg, a luniwyd o ddosbarthau trefol Aberdâr ac Aberpennar, a rhan o ddosbarth gwledig Glyn-nedd, ynghyd â phlwyf sifil Penderyn (yn yr hen Sir Frycheiniog).

Yn 1996 daeth yn rhan o fwrdeistref sirol Rhondda Cynon Taf.

Mae'r enw yn parhau ar lafar a hefyd yn enwau dwy etholaeth, sef:
 Cwm Cynon (etholaeth seneddol)
 Cwm Cynon (etholaeth Cynulliad)

Gweler hefyd
Coed Glyn Cynon

Dolenni allanol
 Brasluniau hanesyddol o Gwm Cynon yn y 1830au ar wefan Casglu'r Tlysau 

Dyffrynnoedd Rhondda Cynon Taf
671

6g - 7g - 8g 
620au 630au 640au 650au 660au - 670au - 680au 690au 700au 710au 720au 
666 667 668 669 670 - 671 - 672 673 674 675 676

Digwyddiadau 
 I-Ching, mynach Bwdhaidd o Tsieina ym ymweld a Palembang ar ynys Sumatera, prifddinas teyrnas Srivijaya. Adroddodd fod dros 1000 o fynaich Bwdhaidd yno.
 Perctarit yn dychwelyd o alltudiaeth i fod yn frenin y Lombardiaid
 Ecgfrith, brenin Northumbria yn gorchfygu'r Pictiaid ym Mrwydr y Ddwy Afon

Genedigaethau

Marwolaethau 
 Grimuald, brenin y Lombardiaid

671
Bro Morgannwg (etholaeth Senedd Cymru)

Etholaeth Senedd Cymru yw Bro Morgannwg o fewn Rhanbarth Canol De Cymru, sy'n cynnwys y rhan fwyaf o'r ardaloedd ym mwrdeistref sirol Bro Morgannwg. Yr aelod presennol dros yr etholaeth yw .

Jane Hutt (Llafur) oedd Aelod Cynulliad cynta'r etholaeth, ers ei sefydlu yn 1999. Daeth Hutt yn Weinidog Iechyd llywodraeth y Cynulliad.

Mae Maes Awyr Rhyngwladol Caerdydd yn yr etholaeth, ynghyd â chanolfan atgyweirio awyrennau yn Sain Tathan.

Yn grynno
 1999 - Jane Hutt (Llafur)

Etholiadau

Canlyniad Etholiad 2016

Canlyniadau Etholiad 2011

Canlyniadau Etholiad 2007

Canlyniadau Etholiad 2003

Canlyniad etholiad 1999

Gweler Hefyd
Bro Morgannwg (etholaeth seneddol)

Cyfeiriadau

Etholaethau Senedd Cymru
Bro Morgannwg
Abdullah ibn al-Mu'tazz

Bardd Arabeg canoloesol oedd Abdullah ibn al-Mu'tazz (861 - 908). Roedd yn aelod o'r frenhinllin Abbasid, califfiaid Baghdad.

Cafodd ei eni yn Samarra (yng ngogledd Irac heddiw), yn or-or-ŵyr i'r califf mawr Harun al-Rashid. Roedd yn gyfnod o gynllwyniau yn y llys brenhinol a phan lofruddiwyd ei dad ffoes yr al-Mu'tazz ifanc i Fecca am noddfa gyda'i nain. Dychwelodd i Faghdad a thyfodd i fyny i fod yn llenor disglair ac ysgolhaig llenyddol, gan osgoi gwleidyddiaeth y llys. Ond roedd rhai pobl eisiau iddo fod ar yr orsedd i geisio rhoi diwedd ar yr ansefydlogrwydd yn y deyrnas. Cytunodd al-Mu'tazzi yn y diwedd, yn erbyn ei ewyllys, yn 908. Rheolodd am ddiwrnod a noson yn unig cyn ffoi am ddiogelwch. Cafodd ei ddal a'i lindagu.

Roedd yn fardd medrus a edmygid yn fawr gan ei gyfoeswyr. Ysgrifennodd astudiaeth ar farddoniaeth Arabeg glasurol, y Kitab al-Badi. Yn ei gerddi mae crefft al-Mu'tazz yn dwyllodrus o syml. Mae'n canolbwyntio ar gyfuno delweddau trawiadol â metaffor annisgwyl. Mwynheai fywyd i'r eithaf a does ganddo ddim cywilydd mewn canu pleserau'r cnawd a gwin, a gwneud hynny yn y modd mwyaf soffistigedig, bydol a chraff. Eironi a llygad am harddwch a lliw sy'n nodweddu ei farddoni.

Cyfeiriadau

Beirdd Arabeg
Califfiaid Abbasid
Genedigaethau 861
Llenorion Iracaidd yn yr iaith Arabeg
Marwolaethau 908
Ysgolheigion Arabeg
670

6g - 7g - 8g 
620au 630au 640au 650au 660au - 670au - 680au 690au 700au 710au 720au 
665 666 667 668 669 - 670 - 671 672 673 674 675

Digwyddiadau 
 Ar farwolaeth ei frawd Clotaire, daw Childeric II yn frenin pob un o'r teyrnasoedd Ffrancaidd: Austrasia, Neustria a Bwrgwyn.
 Sefydlu dinas Kairouan yn Tiwnisia

Genedigaethau

Marwolaethau 
 Oswiu, brenin Northumbria, Bretwalda
 Clotaire III, brenin Neustria a Bwrgwyn
 Al-Khansa, bardd Arabaidd

670
Blaenau Gwent (etholaeth Senedd Cymru)

Etholaeth Senedd Cymru Senedd Cymru yw Blaenau Gwent Mae'r etholaeth yn cynnwys trefi Glyn Ebwy a Thredegar (gweler Sir Blaenau Gwent). Mae'n ardal sydd wedi dioddef o ddirywiad y diwydiant glo a dur yn y cymoedd, ac mae diweithdra yn uchel yma. Mae'r sedd oddi fewn i Ranbarth Dwyrain De Cymru.

Cynrychiolodd Peter Law o'r Blaid Lafur etholaeth Blaenau Gwent yn y Cynulliad o'i sefydlu ym 1999 hyd ei farwolaeth yn Ebrill, 2006. Yr aelod presennol dros yr etholaeth yn y Senedd yw , oedd yn aelod annibynnol rhwng 19 Ionawr a 23 Chwefror 2021 pryd cafodd ei wahardd ar ôl honiad ei fod wedi torri rheolau COVID, cafodd ei ail-dderbyn.

Aelodau Cynulliad 
 1999 – 2006: Peter Law (Llafur, 1999-2005, Annibynnol, 2005-2006)
 2006 – 2011: Trish Law (Annibynnol)
 2011 - 2020: Alun Davies

Newidiwyd yr enw i 'Senedd Cymru' ym Mai 2020.

Aelodau o'r Senedd 
 2021 - presennol: Alun Davies

Etholiadau

Canlyniad Etholiad 2016

Canlyniad Etholiad 2011

Canlyniadau Etholiad 2007

Canlyniadau Is-etholiad Blaenau Gwent 2006

Canlyniadau Etholiad 2003

Canlyniadau Etholiad 1999

|- style="background-color:#F6F6F6"
! style="background-color: " |
| colspan="2"   | Etholaeth newydd:  yn ennill.
| align="right" | Swing
| align="right" | 
||
|-

Gweler hefyd
Blaenau Gwent (etholaeth seneddol)

Cyfeiriadau

Etholaethau Senedd Cymru
Blaenau Gwent
Pontypridd (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yw Pontypridd, a gynrychiolir yn San Steffan gan un person. Yr Aelod Seneddol presennol yw .

Aelodau Seneddol 
 1918 – 1922: Thomas Arthur Lewis (Ryddfrydol Clymblaid, wedyn Plaid Ryddfrydol Genedlaethol)
 1922 – 1931: Thomas Isaac Mardy Jones (Llafur)
 1931 – 1938: David Lewis Davies (Llafur)
 1938 – 1970: Arthur Pearson (Llafur)
 1970 – 1988: Brynmor John (Llafur)
 1989 – 2010: Kim Howells (Llafur)
 2010: Owen Smith (Llafur)

Etholiadau

Etholiadau yn y 2010au

Canlyniadau Etholiad 2005

Pontypridd

Etholiadau yn y 1990au

Etholiadau yn y 1980au

Etholiadau yn y 1970au

Etholiadau yn y 1960au

Etholiadau yn y 1950au

Etholiadau yn y 1940au

Etholiadau yn y 1930au

Etholiadau yn y 1920au

Etholiadau yn y 1910au

Gweler hefyd
Pontypridd (etholaeth Cynulliad)

Cyfeiriadau

Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Nghymru
Pontypridd
669

6g - 7g - 8g 
610au620au 630au 640au 650au - 660au - 670au 680au 690au 700au 710au 
664 665 666 667 668 - 669 - 670 671 672 673 674

Digwyddiadau 
 Theodore o Tarsus yn cael ei benodi'n Archesgob Caergaint.

Genedigaethau 
 Justinian II, Ymerawdwr Bysantaidd

Marwolaethau 
 Hasan ibn Ali, ŵyr y Proffwyd Muhammad ac ail Imam y Shia

669
668

6g - 7g - 8g 
610au620au 630au 640au 650au - 660au - 670au 680au 690au 700au 710au 
663 664 665 666 667 - 668 - 669 670 671 672 673

Digwyddiadau 
 Yn dilyn llofruddiaeth Constans II, cyhoeddir Mezezius yn Ymerawdwr Bysantaidd gan ei filwyr yn Syracuse.
 Cystennin IV, mab Constans II, yn dod yn Ymerawdwr Bysantaidd, ac yn trefnu ymgyrch yn erbyn Mezezius.

Genedigaethau

Marwolaethau 
 Constans II, Ymerawdwr Bysantaidd (llofruddiwyd)

668
The Satanic Verses

Pedwaredd nofel Salman Rushdie yw The Satanic Verses, a gyhoeddwyd yn 1988, wedi'i hysbrydoli mewn rhan gan fywyd Muhammad. Cyfeirir y teitl at yr Adnodau Satanaidd, rhyngosodiad honedig yn y Coran fel y disgrifiodd Ibn Ishaq yn ei fywgraffiad ar Fuhammad (y testun hynaf sy'n goroesi). Mae anghydfod mawr ynglŷn â'r Adnodau Satanaidd, a chafodd eu dilysrwydd ei ddadlau gan haneswyr Mwslimaidd ers talwm.

Sbardunodd y nofel llawer o anghydfod yn dilyn ei chyhoeddiad yn 1988, a chredant llawer o Fwslimiaid ei bod yn cynnwys sylwadau cableddus. India oedd y wlad gyntaf i wahardd y llyfr. Datganodd yr Ayatollah Ruhollah Khomeini, Arweinyddd Goruchel Iran ac ysgolhaig Mwslimaidd Shia, ffatwa yn galw ar farwolaeth Rushdie a taw dyletswydd pob Fwslim oedd i ufuddhau, er gwaethaf os oeddent wedi darllen y llyfr.

Ar 14 Chwefror, 1989, darlledwyd y neges ganlynol gan yr Ayatollah ar radio yn Iran:
I inform the proud Muslim people of the world that the author of the Satanic Verses book, which is against Islam, the Prophet and the Qur'an, and all those involved in its publication who are aware of its content are sentenced to death.Rwyf yn hysbysu'r bobl Fwslimaidd falch y byd bod awdur y llyfr The Satanic Verses, sydd yn erbyn Islam, y Proffwyd a'r Coran, a'r holl rhai sydd yn ymwneud â'i gyhoeddiad ac yn ymwybodol o'i gynnwys yn cael eu dedfrydu i farwolaeth. O ganlyniad, trywanwyd y cyfieithydd Siapaneg, Hitoshi Igarashi, i farwolaeth ar 11 Gorffennaf, 1991; anafwyd y cyfieithydd Eidaleg, Ettore Capriolo, yn ddifrifol yn yr un mis; a bu William Nygaard, y cyhoeddwr yn Norwy, yn goroesi ymgais i ei lofruddio yn Oslo yn Hydref 1993. Ar 14 Chwefror, 2006, hysbysodd asiantaeth newyddion wladwriaethol Iran bydd y ffatwa yn parhau.

Er yr anghydfod mawr, yn y Deyrnas Unedig derbyniodd y llyfr llawer o gymeradwyaeth feirniadol. Bu yn netholiad terfynol Booker Prize 1988, yn colli i Oscar and Lucinda gan Peter Carey.

Cyfeiriadau 

Nofelau 1988
Nofelau Saesneg gan awduron o India
Nofelau Saesneg gan awduron o Loegr
Pynciau dadleuol yn ymwneud ag Islam
Trinny Woodall

Cyflwynydd  o Loegr yw Sarah-Jane "Trinny" Woodall (ganwyd 8 Chwefror 1964, Marylebone, Llundain). Mae hefyd yn ddylunwr ffasiwn ac yn awdures. Bu'n cyflwyno'r rhaglen What Not to Wear gyda Susannah Constantine ar BBC One ond nawr mae hi’n cyflwyno Trinny and Susannah Undress ar ITV1.

Bywgraffiad
Magwyd Woodall mewn teulu cyfoethog ac addysgwyd hi mewn ysgolion preifat. Ar ôl brwydr yn erbyn alcohol a cyffuriau a barhaodd deng mlynedd a gweithio yn marchnata, cyfarfu â Susannah Constantine yn 1994. Ymunodd y ddwy i ysgrifennu colofn ffasiwn wythnosol gyda'i gilydd ar gyfer  The Telegraph. Arweiniodd hyn at sefydlu eu busnes cyngor-ffasiwn ar y wê, a chyhoeddi eu llyfr cyngor-ffasiwn cyntaf; roedd y ddau brosiect yn drychineb.

Commisiynwyd hwy gan y BBC i gyflwyno What Not to Wear yn 2001. Y flwyddyn ganlynol, rhyddhaodd Woodall a Constantine eu hail lyfr, What Not to Wear, a enillodd iddynt wobr yn y British Book Awards ac mae wedi gwerthu dros 670,000 copi. Aeth Woodall ymlaen i gyd-ysgrifennu nifer o lyfrau cyngor-ffasiwn gyda Constantine, ac mae nifer wedi dod yn werthwyr gorau yn y Deyrnas Unedig a'r Unol Daleithiau, gan werthu dros 2.5 miliwn copi ar draws y byd.

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Gwefan swyddogol Trinny a Susannah 

Genedigaethau 1964
Cyflwynwyr teledu Seisnig
Llenorion Seisnig yr 20fed ganrif
Llenorion Seisnig yr 21ain ganrif
Newyddiadurwyr ffasiwn
Merched yr 20fed ganrif
Merched yr 21ain ganrif
Susannah Constantine

Cyflwynydd  o Loegr yw Susannah Caroline Constantine (ganwyd 3 Mehefin 1962, Llundain). Mae hefyd yn awdures, dylunydd a guru steil.

Roedd hi'n cyflwyno'r rhaglen deledu What Not to Wear gyda Trinny Woodall ar BBC One ond nawr mae hi’n cyflwyno Trinny and Susannah Undress ar ITV1.

Rhaglenni teledu
What Not to Wear (2001-2005)
Trinny & Susannah Undress (2006-2007)

Llyfryddiaeth
Ready 2 Dress: How to Have Style Without Following Fashion, Weidenfeld Nicolson (14 Chwefror, 2000) (ISBN 0-3043-5425-2)
What Not to Wear, Weidenfeld Nicolson (5 Medi, 2002) (ISBN 0-2978-4331-1)
What Not to Wear: The Rules, Weidenfeld Nicolson (1 Mehefin, 2004) (ISBN 1-8418-8249-6)
What Not to Wear: For Every Occasion, Weidenfeld Nicolson (1 Mehefin, 2004) (ISBN 1-8418-8236-4)
What You Wear Can Change Your Life, Weidenfeld & Nicolson (17 Medi, 2004) (ISBN 0-2978-4356-7)
What Your Clothes Say About You, Weidenfeld & Nicolson (29 Medi, 2005) (ISBN 0-2978-4357-5)
Trinny and Susannah: The Survival Guide, Weidenfeld & Nicolson, (20 Medi,  2006) (ISBN 0-2978-4426-1)
Trinny & Susannah Take on America: What Your Clothes Say about You, HarperCollins Publishers (Hydref 2006) (ISBN 0-0611-3744-8)
The Body Shape Bible, Weidenfeld & Nicolson (18 Medi,  2007) (ISBN 0-2978-4454-7)

Dolenni Allanol
 Gwefan swyddogol Trinny a Susannah

Cyfeiriadau

Genedigaethau 1962
Cyflwynwyr teledu Seisnig
Llenorion Saesneg
Llenorion Seisnig yr 20fed ganrif
Llenorion Seisnig yr 21ain ganrif
Newyddiadurwyr ffasiwn
Merched yr 20fed ganrif
Merched yr 21ain ganrif
Guinness Premiership

Y Aviva Premiership yw'r brifadran rygbi'r undeb ar gyfer clybiau o Loegr.

Cystadlaethau chwaraeon
Rygbi'r undeb yn Lloegr
Atol Bikini

Am enghreifftiau eraill o'r gair bikini, gweler Bicini.
Ynys 6 km ² heb drigolion arni bellach yn ynysoedd Micronesia yn y Cefnfor Tawel yw Atol Bikini (Saesneg: Bikini Atoll; hefyd Pikinni Atoll). Mae'r atol yn perthyn i Ynysoedd Marshall. Fe'i ffurfir o 36 ynys lai sy'n amgylchu lagŵn 594.2 km². Mae'n eiddo i Unol Daleithiau America. Fel rhan o Dir Arbrofi y Cefnfor Tawel, defnyddiwyd Bicini fel safle i wneud 20 prawf arfau niwclear o 1946 hyd 1958, gan gynnwys y prawf cyntaf o fom hydrogen ymarferol yn 1954.

Cafodd yr atol ei henwi gan y fforwr Otto von Kotzebue yn Bikini Atoll Eschscholtz Atoll ar ôl y gwyddonydd Johann Friedrich von Eschscholtz.

Cyn dechrau'r arbofion niwclear roedd grŵp o bobl brodorol yn byw ar yr ynys. Bu rhaid iddyn nhw symud i Atol Rongerik cyn i'r prawf cyntaf gael ei gynnal ym mis Gorffennaf 1946. Ar ddiwedd y 1960au a dechrau'r 1970au, dychwelodd rhai o'r trigolion gwreiddiol i'r ynys o Ynys Kili ond fe'u gorfodwyd i symud oddi yno eto oherwydd y lefelau uchel o ymbelydredd.

Bikini
Ynysoedd Marshall
Ynysoedd y Cefnfor Tawel
Banana

Ffrwyth trofannol yw'r banana. Mae'n tyfu'n naturiol ar y goeden banana (Musa acuminata) mewn gwledydd trofannol a chyhydeddol ac yn cael eu tyfu gan ffermwyr mewn nifer o wledydd.

Bwyteir y rhan fwyaf o fananas yn ffres, ar ôl iddynt aeddfedu, ond ceir rhai mathau a elwir yn blantains sy'n cael eu coginio a'u bwyta tra dal yn wyrdd ac sy'n fwyd crai yng ngorllewin a dwyrain Affrica a gwledydd y Caribî.

Ffrwythau
667

6g - 7g - 8g 
610au620au 630au 640au 650au - 660au - 670au 680au 690au 700au 710au 
662 663 664 665 666 - 667 - 668 669 670 671 672

Digwyddiadau 
Afon Daysan yn gorlifo'i glannau, llifogydd yn Edessa

Genedigaethau

Marwolaethau 
 Benjamin, Patriarch Coptig Uniongred Alexandria

667
666

6g - 7g - 8g 
610au620au 630au 640au 650au - 660au - 670au 680au 690au 700au 710au 
661 662 663 664 665 - 666 - 667 668 669 670 671

Digwyddiadau 
 Yr Arabiaid yn gorfchygu'r Ymerodraeth Fysantaidd yng ngogledd Affrica.
 4 Medi: Diffyg llawn ar yr haul yn Sbaen

Genedigaethau

Marwolaethau

Gweler hefyd 
 666 (rhif)

666
665

6g - 7g - 8g 
610au620au 630au 640au 650au - 660au - 670au 680au 690au 700au 710au 
660 661 662 663 664 - 665 - 666 667 668 669 670

Digwyddiadau 
Yn ôl yr Annales Cambriae, yr Eingl-Sacsoniaid yn dod yn Gristionogion yn dilyn Ail Frwydr Baddon.

Genedigaethau

Marwolaethau 
Brahmagupta, seryddwr.

665
664

6g - 7g - 8g 
610au620au 630au 640au 650au - 660au - 670au 680au 690au 700au 710au 
659 660 661 662 663 - 664 - 665 666 667 668 669

Digwyddiadau 
 Medi, Synod Whitby

Genedigaethau

Marwolaethau 
6 Ionawr - Amr ibn al-A'as, cadfridog Muslimaidd
14 Gorffennaf - Deusdedit o Gaergaint, Archesgob Caergaint
Xuanzang, mynach Bwdhaidd o China
Cadwaladr, brenin Gwynedd

664
Ouagadougou

Prifddinas Bwrcina Ffaso, yng Ngorllewin Affrica yw Ouagadougou.

Mae gwreiddiau'r ddinas yn ymestyn yn ôl i'r 11g pan roedd yn ganolfan fasnach a chanolfan ymerodraeth y Mossi. Cafodd ei chipio gan y Ffrancod yn 1896 wrth iddyn goloneiddio'r wlad. Sefydlwyd prifysgol ynddi yn 1974. Heddiw mae'n ganolfan cludiant pwysig a phrif ganolfan masnachol y wlad.

Dolen allanol 
  Gwefan swyddogol y ddinas

Gweler hefyd 
 Rhestr dinasoedd a threfi Bwrcina Ffaso

Dinasoedd Bwrcina Ffaso
Prifddinasoedd Affrica
663

6g - 7g - 8g 
610au620au 630au 640au 650au 660au 670au 680au 690au 700au 710au 
658 659 660 661 662 663 664 665 666 667 668

Digwyddiadau 
Yr Ymeradwr Bysantaidd Constans II yn ymosod ar dde'r Eidal
Y Pla Du yn taro Prydain am gyfnod byr
Mynach dienw yn cyrraedd copa Mynydd Fuji yn Japan.

Genedigaethau

Marwolaethau 

663
Rhestr dinasoedd a threfi Bwrcina Ffaso

Dyma restr o ddinasoedd a threfi yn Bwrcina Ffaso:
 Banfora
 Batié
 Bobo Dioulasso
 Bogandé
 Boromo
 Boulsa
 Boussé
 Dano
 Dédougou
 Diapaga
 Diébougou
 Djibo
 Dori
 Fada N'gourma
 Gaoua
 Garango
 Gayéri
 Gorom-Gorom
 Gourcy
 Houndé
 Kaya
 Kokologo
 Kombissiri
 Kongoussi
 Kordié
 Koudougou
 Kouka
 Koupéla
 Léo
 Loropeni
 Manga
 Méguet
 Mogtedo
 Nouna
 Orodara
 Ouagadougou (prifddinas)
 Ouahigouya
 Ouargaye
 Pama
 Pissila
 Pô
 Pouytenga
 Réo
 Sapouy
 Sebba
 Sindou
 Solenzo
 Tangin Dassouri
 Tenkodogo
 Titao
 Toma
 Tougan
 Yako
 Ziniaré
 Zorgo

10 dinas fwyaf
 Ouagadougou - 1,119,775
 Bobo Dioulasso - 366,383
 Koudougou - 89,374
 Ouahigouya - 62,325
 Banfora - 61,762
 Pouytenga - 56,415
 Dédougou - 46,838
 Pissila - 41,538
 Kaya - 40,042
 Réo - 39,973
 Amcangyfrifion 2006

Dolen allanol
 (Ffrangeg) Llywodraeth leol Burkina Faso 

 
Bwrcina Ffaso
Afon Volta

Afon yng ngorllewin Affrica sy'n aberu yng Ngwlff Gini yw Afon Volta. Fe'i hymrennir yn dair cangen, sef Afon Volta Ddu, Afon Volta Wen ac Afon Volta Coch. Roedd yr afon yn rhoi ei henw i Volta Uchaf cyn iddi gael ei hailewni'n Bwrcina Ffaso yn 1984.

Llyn Volta yn Ghana yw'r llyn artiffisial mwyaf yn y byd, sy'n ymestyn o Argae Akosombo yn ne-ddwyrain Ghana i dref Yapei, 1500 km (938 milltir) i'r gorllewin. Mae'r llyn hir cul yn cynhyrchu trydan, yn gyfrwng cludiant dŵr, ac yn cynnig posibiliadau i ddatblygu'r economi trwy greu ffermydd pysgod a dyfrhau'r tir amgylchol.

O lannau Afon Volta y cafodd y Portiwgalwyr lawer o'u aur yng nghyfnod y Dadeni.

Dolenni allanol 
 *Awdurdod Afon Volta 

Afonydd Bwrcina Ffaso
Afonydd Ghana
662

6g - 7g - 8g 
610au620au 630au 640au 650au - 660au - 670au 680au 690au 700au 710au 
657 658 659 660 661 - 662 - 663 664 665 666 667

Digwyddiadau 
Grimuald yn cipio gorsedd y Lombardiaid, gan alltudio Perctarit a lladd Godepert.

Genedigaethau 
Kakinomoto no Hitomaro, Bardd o Japan (Tua'r dyddiad yma)

Marwolaethau 
Maximus y Cyffeswr, diwinydd Bysantaidd
Godepert, brenin y Lombardiaid

662
Theocrataeth

Theocrataeth (neu 'duwlywodraeth') yw rheolaeth ar wlad neu deyrnas gan neu yn enw Duw. Yn ymarferol mae hynny'n golygu rheolaeth ar lywodraeth gwlad gan offeiriaid yn enw Duw.

Mae theocrataethau'r gorffennol yn cynnwys Tibet, a reolid gan y Dalai Lama fel math o frenin dwyfol (ond gan nad oes Duw fel y cyfryw mewn Bwdhaeth mae'r term yn cael ei gwrthod gan Fwdhyddion).

Mae Iran yn cael ei hystyried yn enghraifft fodern o theocrataeth am fod ayatollah, pennaeth ysbrydol y wlad, yn cael y gair olaf yn ei llywodraeth, ond serch hynny nid yw'n theocrataeth bur am fod ganddi senedd etholedig yn ogystal.

Gweler hefyd 
Gweriniaeth Islamaidd

Llywodraeth
Gwleidyddiaeth
Diwinyddiaeth
Rhyddewyllysiaeth

Athroniaeth ac ideoleg wleidyddol sy'n pwysleisio hawliau'r unigolyn yw rhyddewyllysiaeth, rhyddfrydoliaeth, neu libertariaeth. Sonir athrawiaeth yr ideoleg am yr hawl i hunan-berchenogaeth a hawliau eiddo. Mae rhyddewyllyswyr o blaid cyfundrefn economaidd laissez-faire ac yn gwrthwynebu unrhyw fath o drethiad.

 
Ideolegau economaidd
Ideolegau gwleidyddol
Unigolyddiaeth
Laissez-faire

Yn economeg, laissez-faire (; byrfodd o'r ymadrodd Ffrangeg laissez faire, laissez aller, laissez passer, "gadewch i ddigwydd, gadewch i fynd, gadewch i basio") yw'r polisi o anymyrraeth fewnwladol gan lywodraeth ym materion economaidd unigol neu ddiwydiannol. Mae'r athrawiaeth yn ffafrio hunan-les cyfalafol, cystadleuaeth, a blaenoriaeth prynwyr fel yr anghenion ar gyfer ffyniant economaidd. Datblygodd yn hwyr y ddeunawfed ganrif gyda gwaith yr economegydd Albanaidd Adam Smith, fel gwrthwynebiad cryf i drethiad masnach a mercantiliaeth.

Ideolegau economaidd
Rhyddewyllysiaeth
Castell-nedd (etholaeth seneddol)

Etholaeth Castell-nedd yw'r enw ar etholaeth seneddol yn San Steffan.  yw'r aelod seneddol presennol.

Aelodau Seneddol 

 1918 – 1922: John Hugh Edwards (Ryddfrydol)
 1922 – 1945: Syr William Jenkins (Llafur)
 1945 – 1964: David James Williams (Llafur)
 1964 – 1991: Donald Coleman (Llafur)
 1991 –  2015: Peter Hain (Llafur)
 2015: Christina Rees (Llafur)

Etholiadau

Canlyniadau Etholiadau yn y 2010au

Etholiadau yn y 2000au

Etholiadau yn y 1990au

Etholiadau yn y 1980au

Etholiadau yn y 1970au

Etholiadau yn y 1920au

Etholiadau yn y 1910au

Cyfeiriadau

Gweler Hefyd
Castell-nedd (etholaeth Cynulliad)

Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Nghymru
Castell-nedd Port Talbot
De Caerdydd a Phenarth (etholaeth Senedd Cymru)

Etholaeth Senedd Cymru o fewn Rhanbarth Canolbarth a Gorllewin Cymru yw De Caerdydd a Phenarth. Yr aelod presennol dros yr etholaeth yn y Senedd yw .

Aelodau 
 1999 – 2011: Lorraine Barrett (Llafur)
 2011 -  Vaughan Gething (Llafur)

Canlyniadau etholiad

Etholiadau yn y 2010au

Etholiadau yn y 2000au

Etholiadau yn y 1990au

Gweler hefyd
De Caerdydd a Phenarth (etholaeth seneddol)

Cyfeiriadau

Etholaethau Senedd Cymru
Caerdydd
661

6g - 7g - 8g 
610au620au 630au 640au 650au 660au 670au 680au 690au 700au 710au 
656 657 658 659 660 661 662 663 664 665 666

Digwyddiadau 
Yn dilyn llofruddiaeth y califf Ali ibn Abi Talib, daw Hasan ibn Ali yn Imam y Shia a Muawiyah I yn galiff y Swnni.
Perctarit a Godepert yn rhannu gorsedd y Lombardiaid.
Ymerawdwr Tenji yn dod yn ymerawdwr Japan.

Genedigaethau 
Ymerodres Gemmei, ymerodres Japan

Marwolaethau 
Ali ibn Abi Talib, nai y Proffwyd Muhammad a califf
Ymerodres Kōgyoku (neu Saimei), ymerodres Japan
Aripert, brenin y Lombardiaid
Sant Finan, Esgob Lindisfarne

661
Arcadia

Mae Arcadia (Groeg: Αρκαδία) yn ardal yn y Peloponnesos yn rhan ddeheuol Gwlad Groeg; yn y cyfnod modern mae'n "Nomos" (Νομός), un o brif raniadau Groeg. Daw'r enw o'r cymeriad mytholegol Arcas. Y brifddinas yw Tripoli.

Ardal wledig a mynyddig yw Arcadia, ac yn ystod ail hanner yr 20g bu diboblogi yn broblem; disgwylid y byddai'r boblogaeth yn haneru rhwng 1951 a dechrau'r 21ain ganrif, gyda llawr o'r trigolion yn ymfudo i gyfandir America.

Yn llenyddiaeth y cyfnod clasurol, daeth Arcadia i gael ei hystyried fel rhyw fath ar baradwys wledig, gyda bugeiliaid yn byw yn syml ac yn hapus; er enghraifft gan Fyrsil yn ei Eclogau, ac yn ddiweddarach gan Jacopo Sannazaro yn ei fugeilgerdd Arcadia (1504). Roedd cyswllt arbennig rhwng Arcadia a'r duw Pan. Mae ymadrodd Lladin Et in Arcadia ego ("Rwyf yn Arcadia hefyd") yn esiampl o memento mori, rhywbeth sy'n atgoffa am freuder bywyd a sicrwydd marwolaeth. Mae'r ymadrodd yn ymddangos ar fedd yn y darlun "Bugeiliaid Arcadia" gan Nicolas Poussin (1647).

 
Rhanbarthau Gwlad Groeg
Daearyddiaeth Gwlad Groeg
660

6g - 7g - 8g 
610au620au 630au 640au 650au 660au 670au 680au 690au 700au 710au 
655 656 657 658 659 660 661 662 663 664 665

Digwyddiadau 
Childeric II yn cael ei gyhoeddi'n frenin Austrasia.

Genedigaethau 
Yamanoue no Okura, bardd o Japan

Marwolaethau 

660
659

6g - 7g - 8g 
600au 610au 620au 630au 640au - 650au - 660au 670au 680au 690au 700au 
654 655 656 657 658 - 659 - 660 661 662 663 664

Digwyddiadau 
 Gwrthryfel yn Mersia yn erbyn rheolaeth Northumbria, Wulfhere yn cael ei gyhoeddi'n frenin

Genedigaethau

Marwolaethau 
 17 Mawrth - Sant Gertrude o Nivelles, abades

659
Dwyrain Casnewydd (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol  yw Dwyrain Casnewydd.  yw aelod seneddol presennol yr etholaeth.

Aelodau Seneddol 
 1983 – 1997: Royston John Hughes (Llafur)
 1997 – 2005: Alan Howarth (Llafur)
 2005: Jessica Morden (Llafur)

Etholiadau

Canlyniadau Etholiadau yn y 2010au

Etholiadau yn y 2000au

Etholiadau yn y 1990au

Etholiadau yn y 1980au

Cyfeiriadau

Gweler hefyd
Dwyrain Casnewydd (etholaeth Cynulliad)

Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Nghymru
Casnewydd (sir)
Gorllewin Abertawe (etholaeth seneddol)

Pwnc yr erthygl hon yw etholaeth seneddol Gorllewin Abertawe. Am ddefnydd arall o'r enw Abertawe gweler y dudalen wahaniaethu ar Abertawe.

Etholaeth seneddol yng Nghymru yw Gorllewin Abertawe, sy'n danfon un cynrychiolydd i San Steffan.  yw Aelod Seneddol presennol yr etholaeth.

Aelodau Seneddol 
 1918 – 1923: Syr Alfred Mond (Ryddfrydol)
 1923 – 1924: Howel Walter Samuel (Llafur)
 1924 – 1929: Walter Runciman (Ryddfrydol)
 1929 – 1931: Howel Walter Samuel (Llafur)
 1931 – 1945: Syr Lewis Jones (Ryddfrydol Cenedlaethol)
 1945 – 1959: Percy Morris (Llafur)
 1959 – 1964: Hugh Rees (Ceidwadol)
 1964 – 2010: Alan Williams (Llafur)
 2010 – presennol: Geraint Davies (Llafur)

Etholiadau

Canlyniadau Etholiadau yn y 2010au

Etholiadau yn y 2000au

Etholiadau yn y 1990au

Etholiadau yn y 1980au

Etholiadau yn y 1970au

Etholiadau yn y 1960au

Etholiadau yn y 1950au

Etholiadau yn y 1940au

Etholiadau yn y 1930au

Etholiadau yn y 1920au

Etholiadau yn y 1910au

Cyfeiriadau

Gweler Hefyd
Gorllewin Abertawe (etholaeth Cynulliad)

Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Nghymru
Abertawe
Ynysoedd Solomon

Gwlad ym Melanesia, i ddwyrain Papua Gini Newydd, sy'n cynnwys bron mil o ynysoedd yw Ynysoedd Solomon (Saesneg: Solomon Islands). Y brifddinas yw Honiara, a leolir ar ynys Guadalcanal. Mae'n cynnwys rhan o Ynysoedd Gogledd Solomon a bu, am gyfnod, yn rhan o Ymerodraeth yr Almaen.

I'r gorllewin o'r ynysoedd ceir Môr Solomon.

Aelod-wladwriaethau'r Cenhedloedd Unedig
Cyn-drefedigaethau'r Ymerodraeth Brydeinig
Gwledydd Oceania
Gwledydd a thiriogaethau Saesneg
Melanesia
Teyrnasoedd y Gymanwlad
Solomon, Ynysoedd
Marina

Porthladd wedi'i greu yn bwrpasol o fewn harbwr cysgodedig lle cedwir cychod pleser ac y cynnigir ystod o wasanaethau ar gyfer eu perchnogion yw marina.

Mae adeiladu marinas mewn pentrefi bach arfordirol yn bwnc llosg yng Nghymru. Yn aml mae caniatâd cynllunio yn cynnwys tai drud sy'n tueddu i gael eu prynu gan mewnfudwyr i'r ardal ac felly, yn ôl y gwrthwynebwyr ac ymgyrchwyr iaith, yn debyg o gael effaith andwyol ar y gymuned a'r iaith Gymraeg. Mae'r ffrae ynglŷn â'r cynlluniau ar gyfer y marina ym Mhorthmadog, Gwynedd, yn ddiweddar yn enghraifft dda o'r gwrthdaro hyn.

Gweler hefyd 
 Marina Abertawe

Adeiladau ac adeiladwaith
Hamdden
Twristiaeth
Top 14

Y Top 14 yw'r brifadran rygbi'r undeb ar gyfer clybiau yn Ffrainc.

Pencampwriaethau rygbi'r undeb
Rygbi'r undeb yn Ffrainc
Sefydliadau 1892
658

6g - 7g - 8g 
600au 610au 620au 630au 640au - 650au -  660au 670au 680au 690au 700au 
653 654 655 656 657 - 658 - 659 660 661 662 663

Digwyddiadau 
Cadwaladr ap Cadwallon, brenin Gwynedd yn dechrau ymgyrch yn erbyn yr Eingl-Sacsoniaid

Genedigaethau 
Ali ibn Husayn - Gor-ŵyr y Proffwyd Muhammad a pedwerydd Imam y Shia

Marwolaethau 
Samo, brenin y Slafiaid
Jajang Yulsa, mynach yn Silla

658
Aurelius Victor

Hanesydd Rhufeinig, brodor o dalaith Rufeinig Affrica, oedd Aurelius Victor (fl. ail hanner y 4g). Yn ôl pob tebyg bu'n llywodraethwr Pannonia dan yr ymerawdwr Julian yn 361 a prefect Rhufain yn 389.

Ysgrifennodd o leiaf un llyfr ar hanes Rhufain, ond dydi'r testunau gwreiddiol ddim wedi goroesi. Ceir crynodeb o'r cyntaf, hanes ymerodron Rhufeinig o Iŵl Cesar hyd Cystennin a ysgrifennwyd tua 360. Yn ogystal ceir Epitome yn ei enw sy'n parhau â hanes yr ymerodron hyd amser Theodosius, ond mae hwnnw'n waith diweddarach.

Tadogir dau lyfr arall arno yn ogystal, De Viris Illustribus Urbis Romae, sy'n rhoi hanes enwogion y byd Rhufeinig o'r brenin Procas hyd Cleopatra o'r Aifft, ynghyd â llyfr bychan Origo Gentis sy'n llawer diweddarach na chyfnod Aurelius.

Ffynhonnell
Oskar Seyffert, A Dictionary of Classical Antiquities (Llundain, 1902)

Hanesyddion Rhufeinig
Llenorion Lladin
657

6g - 7g - 8g 
600au 610au 620au 630au 640au - 650au - 660au 670au 680au 690au 700au 
652 653 654 655 656 - 657 - 658 659 660 661 662

Digwyddiadau 
30 Gorffennaf - Pab Vitalian yn olynu Pab Eugene I fel y 76ed pab.
Brenhinllin Tang dan Tang Gao Zong yn gorchfygu'r Twrciaid
26 Gorffennaf - Brwydr Siffin; Ali Ben Abu Talib yn ymladd a Muawiyah mewn ymryson i benderfynu pwy sydd i fod yn Galiff, ac yn cipio Anbar.

Genedigaethau

Marwolaethau 
 2 Mehefin - Pab Eugene I

657
656

6g - 7g - 8g 
600au 610au 620au 630au 640au - 650au - 660au 670au 680au 690au 700au 
651 652 653 654 655 - 656 - 657 658 659 660 661

Digwyddiadau 
Oswiu, brenin Northumbria yn cipio Mersia
Ali yn olynu Uthman ibn Affan fel Califf

Genedigaethau

Marwolaethau 
Uthman ibn Affan, Califf, llofruddiwyd
Peada, brenin Mersia, llofruddiwyd

656
Gwlff Corinth

Braich o'r Môr Canoldir sy'n gorwedd rhwng y Peloponessos a thir mawr gogledd Gwlad Groeg yw Gwlff Corinth (Korinthiakos Kolpos). Mae Camlas Corinth yn ei gysylltu â Gwlff Saronica i'r de-ddwyrain trwy Isthmws Corinth.

Ar ei lannau deheuol ceir rhanbarthau Achaia (talaith Rufeinig Achaea a Chorinthia yn y Peloponessos. I'r gogledd ceir Phocis a Boeotia ac i'r dwyrain Attica.

Dinasoedd a threfi 
Ar lan y Gwlff ceir:
Nafpaktos (gogledd-orllewin)
Glyfada
Spilia
Agios Nikolaos (gogledd)
Galaxidi (gogleddd), porthladd
Itea (gogledd), porthladd
Kirra (gogledd)
Agios Vasileios, porthladd
Porto Germeno (Aigosthena) (de-ddwyrain), porthladd
Psatha, (dwyrain, traeth
Alepochori, (de-ddwyrain)
Loutraki
Corinth (de-ddwyrain)
Kiato, (de-ddwyrain)
Xylokastro (de)
Derveni
Krathio (de-orllewin)
Diakopto (de-orllewin), tref glan môr
Aigio (de-orllewin)
Patra (de-ddwyrain), porthladd mawr
Longos (de-orllewin)
Akoli (de-orllewin), traeth
Kato Rodina (gorllewin)
Psathopyrgos (gorllewin)

Cyfeiriadau 

Arfordiroedd Gwlad Groeg
Corinth
Bioleg foleciwlaidd

Astudiaeth o fioleg ar raddfa foleciwlaidd yw bioleg foleciwlaidd. Mae'n ymwneud yn arbennig â phrotinau ac asidau niwclëig, ac yn ceisio deall strwythur dri-dimensiwn y macromoleciwlau hyn. Mae'r ddisgyblaeth hefyd yn ceisio deall y sylfaen foleciwlaidd sydd gan brosesau genynnol.

Cyfeiriadau 

 
Moleciwlaidd
Moleciwlau
655

6g - 7g - 8g 
600au 610au 620au 630au 640au - 650au - 660au 670au 680au 690au 700au 
650 651 652 653 654 - 655 - 656 657 658 659 660

Digwyddiadau 
15 Tachwedd - Brwydr Winwaed; November 15 - Oswiu brenin Northumbria yn gorchfygu Penda, brenin Mersia. Mae Cadafael ap Cynfeddw, brenin Gwynedd, oedd mewn cynghrair a Penda, yn troi am adref gyda'i fyddin y noson cyn y frwydr, ac yn cael yr enw "Cadafael Cadomedd"
Peada yn olynu ei dad Penda fel brenin Mersia
Clotaire III yn olynu Clovis II
Llynges yr Ymerodraeth Fysantaidd yn cael ei gorchfygu gan lynges Arabaidd yn Finike
Yr Ymerodres Saimei yn dod yn ymerodres Japan

Genedigaethau

Marwolaethau 
 1 Medi - Pab Martin I (yn alltud)
 15 Tachwedd - Penda, brenin Mersia
 27 Tachwedd - Clovis II, brenin y Ffranciaid

655
Cyfnewidfa Stoc Llundain

Mae Cyfnewidfa Stoc Llundain (Saesneg: London Stock Exchange) yn un o gyfnewidfeydd stoc fwya'r byd, ac yn rhestru llawer o gwmnïau tramorol yn ogystal â rhai o'r Deyrnas Unedig. Cafodd ei sefydlu ym 1801, ac ers Gorffennaf 2004, mae wedi ei lleoli yn Sgwâr Paternoster, Llundain, ger Cadeirlan Sant Paul.

Rhennir y Gyfnewidfa yn dair marchnad: y Brif Farchnad, y Farchnad Fuddsoddi Amgen (Alternative Investment Market neu AIM), a EDX London, sy'n ymwneud â deilliadau ecwiti (equity derivatives).

Dolen allanol
  Cyfnewidfa Stoc Llundain

 
Cwmnïau a leolir yn Llundain
Cwmnïau gwasanaethau ariannol y Deyrnas Unedig
Llundain (LSE)
Sefydliadau 1801
654

6g - 7g - 8g 
600au 610au 620au 630au 640au - 650au - 660au 670au 680au 690au 700au 
649 650 651 652 653 - 654 - 655 656 657 658 659

Digwyddiadau 
Colli Brwydr Cai gan y Brythoniaid a'r Cymry'n cael eu gwahanu ar dir oddi wrth eu cydwladwyr yn yr Hen Ogledd
Eugene I yn cael ei ethol yn bab.
17 Medi - Martin I yn cyrraedd Caergystennin, lle mae'n cael ei ddiorseddu fel pab gan yr ymerawdwr Constans II

Genedigaethau

Marwolaethau 
Yr Ymerawdwr Kōtoku, ymerawdwr Japan

654
653

6g - 7g - 8g 
600au 610au 620au 630au 640au - 650au - 660au 670au 680au 690au 700au 
648 649 650 651 652 - 653 - 654 655 656 657 658

Digwyddiadau 
Aripert, yn olynu Rodoald fel brenin y Lombardiaid
Cymerir y Pab Martin I i'r ddalfa ar orchymyn yr Ymerawdwr Bysantaidd Constans II

Genedigaethau

Marwolaethau 
3 Medi - Sant Honorius, Archesgob Caergaint
Chindaswinth, brenin y Fisigothiaid
Rodoald, brenin y Lombardiaid

653
652

6g - 7g - 8g 
600au 610au 620au 630au 640au - 650au - 660au 670au 680au 690au 700au 
647 648 649 650 651 - 652 - 653 654 655 656 657

Digwyddiadau 
Arabiaid yn ymosod ar Nubia am yr ail dro, gan warchae ar ddinas Dunqulah a dinistrio'r eglwys gadeiriol.

Genedigaethau 
Clotaire III, brenin y Ffranciaid

Marwolaethau 
Abbas ibn Abd al-Muttalib, ewythr y Proffwyd Muhammad, sylfaenydd llinach yr Abbasid
Sant Ida o Nivelles, gweddw Pepin o Landen
Rothari, brenin y Lombardiaid

652
651

6g - 7g - 8g 
600au 610au 620au 630au 640au - 650au - 660au 670au 680au 690au 700au 
646 647 648 649 650 - 651 - 652 653 654 655 656

Digwyddiadau 
Yr Arabiaid yn gorchfygu Persia a rhoi diwedd ar frenhinllin y Sassanid
Arabiaid yn ymosod ar Affganistan a chipio Herat

Genedigaethau 
Li Ssu-Hsun, arlunydd Sineaidd (bu farw 716)

Marwolaethau 
31 Awst - Sant Aidan, cenhadwr ac esgob cyntaf Lindisfarne
Yazdegard III, brenin olaf Brenhinllin y Sassanid

651