alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
18 Chwefror

18 Chwefror yw'r nawfed dydd a deugain (49ain) o’r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Erys 316 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (317 mewn blynyddoedd naid).

Digwyddiadau
 1930 - Darganfyddwyd y blaned gorachaidd Plwton gan Clyde Tombaugh yn UDA.
 1965 - Annibyniaeth Gambia.

Genedigaethau

 1745 - Alessandro Volta, dyfeisiwr (m. 1827)
 1775 - Thomas Girtin, arlunydd (m. 1802)
 1838 - Ernst Mach (m. 1916)
 1887 - Nikos Kazantzakis, awdur (m. 1957)
 1909 - Glenora Richards, arlunydd (m. 2009)
 1912 - Erlund Hudson, arlunydd (m. 2011)
 1916 - Jean Drapeau, gwleidydd (m. 1999)
 1919 - Jack Palance, actor (m. 2006)
 1922 - Helen Gurley Brown, awdures a golygwraig (m. 2012)
 1927 - Jean Cooke, arlunydd (m. 2008)
 1929 - Saito Takako, arlunydd
 1931 - Toni Morrison, llenores (m. 2019)
 1933
Syr Bobby Robson, pêl-droediwr (m. 2009)
Yoko Ono, cerddor ac arlunydd
 1940 - Fonesig Prue Leith, cogydd
 1946 - Michael Buerk, gohebydd a chyflwynydd teledu
 1950 - John Hughes, cyfarwyddwr (m. 2009)
 1954 - John Travolta, actor
 1961 - Armin Laschet, gwleidydd
 1964 - Matt Dillon, actor
 1967 - Colin Jackson, athletwr
 1983 - Jermaine Jenas, pel-droediwr
 1988 - Maiara Walsh, actores

Marwolaethau

 999 - Pab Grigor V
 1478 - Siôr, Dug Clarence, brawd Edward IV, brenin Lloegr, 28
 1546 - Martin Luther, diwygiwr eglwysig, 62
 1564 - Michelangelo Buonarroti, arlunydd, 88
 1782 - Juliana de Lannoy, arlunydd, 43
 1869 - Henry Rees, arweinydd crefyddol ac awdur, 71
 1915 - Nora Exner, arlunydd, 36
 1921 - Morgan Bevan John, dyn busnes, 80
 1942 - Helena Schrammówna, arlunydd, 62
 1949 - Spéranza Calo-Séailles, arlunydd, 63
 1967 - Robert Oppenheimer, ffisegydd, 62
 1982 - Ngaio Marsh, nofelydd, 86
 2001 - Balthus, arlunydd, 92
 2008 - Alain Robbe-Grillet, nofelydd, 85
 2013 - Jerry Buss, dyn busnes, 80

Gwyliau a chadwraethau
 Diwrnod annibyniaeth (Gambia)
 Blwyddyn Newydd Tsieineaidd - 1912 (Llygoden fawr), 1958 (Ci), 1977 (Neidr), 2007 (Mochyn), 2091 (Mochyn)

0218
Chwefror, 18
19 Chwefror

19 Chwefror yw'r hanner canfed dydd (50ain) o’r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Erys 315 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (316 mewn blynyddoedd naid).

Digwyddiadau 
 1803 - yr Unol Daleithiau: Thomas Jefferson yn cydnabod Ohio fel 17eg wladwriaeth.
 1845 - Mae'r Unol Daleithiau'n atodi Texas.
 2001 - Mae achosion a Glwyr traed a'r genau yn y Deyrnas Unedig yn dechrau.

Genedigaethau 

 1473 - Nicolaus Copernicus, seryddwr (m. 1543)
 1717 - David Garrick, actor (m. 1779)
 1743 - Luigi Boccherini, cyfansoddwr (m. 1805)
 1837 - John Allan Rolls, Barwn 1af Llangatwg, gwleidydd (m. 1912)
 1859 - Svante August Arrhenius, cemegydd a ffisegydd (m. 1927)
 1865 - Sven Hedin, anturiaethwr (m. 1952)
 1876 - Constantin Brancusi, arlunydd (m. 1957)
 1877
Else Berg, arlunydd (m. 1942)
Gabriele Münter, arlunydd (m. 1962)
 1884 - Clement Davies, gwleidydd (m. 1962)
 1896 - André Breton, llenor (m. 1966)
 1897 - Aniela Menkesowa, arlunydd (m. 1941)
 1915 - John Freeman, gwleidydd, diplomydd a chyflwynydd teledu (m. 2014)
 1917 - Carson McCullers, awdur (m. 1967)
 1919 - Hanna Ben Dov, arlunydd (m. 2009)
 1924 - Lee Marvin, actor (m. 1987)
 1940
Emily Hope, arlunydd (m. 1979) 
Saparmurat Niyazov, Arlywydd Tyrcmenistan (m. 2006)
 1953 - Cristina Fernández de Kirchner, Arlywydd ac Is-Arlywydd yr Ariannin
 1954 - Sócrates, pêl-droediwr (m. 2011)
 1955 - Jeff Daniels, actor
 1957 - Ray Winstone, actor
 1960 - Y Tywysog Andrew, Dug Caerefrog
 1964 - Jennifer Doudna, gwyddonydd
 1982 - Thaís Ibañez, arlunydd
 1983 - Daigo Kobayashi, pel-droediwr
 1985 - Haylie Duff, actores
 1993 - Victoria Justice, actores
 2004 - Millie Bobby Brown, actores

Marwolaethau 

 197 - Clodius Albinus, ymgeisydd am ymerodraeth Rhufain, 49
 1670 - Frederic III, brenin Denmarc, 60
 1816 - Margareta Alströmer, arlunydd, 52
 1837 - Thomas Burgess, Esgob Tyddewi, 80
 1838 - Maria Anna Moser, arlunydd, 79
 1951 - André Gide, awdur, 81
 1965 - Mary Elizabeth Price, arlunydd, 87
 1997 - Deng Xiaoping, gwleidydd, 92
 2000 - Friedensreich Hundertwasser, arlunydd, 71
 2001 - Stanley Kramer, cyfarwyddwr a chynhyrchydd ffilmiau, 87
 2008 - Eileen Yaritja Stevens, arlunydd, 92
 2016 
Harper Lee, awdures, 89
Umberto Eco, llenor ac athronydd, 84
 2019 - Karl Lagerfeld, dylunydd ffasiwn, 85
 2020 - Heather Couper, seryddwraig, 70
 2022
Gary Brooker, canwr-gyfansoddwr, 76 
Kakuichi Mimura, pel-droediwr, 90

Gwyliau a chadwraethau 
 Diwrnod y Lluoedd Arfog (Mecsico)
 Diwrnod y Faner (Tyrcmenistan)
 Blwyddyn Newydd Tsieineaidd - 1901 (Ych), 1939 (Cwningen), 1996 (Llygoden fawr), 2015 (Dafad), 2034 (Teigr), 2053 (Ceiliog), 2072 (Draig)

0219
Chwefror, 19
20 Chwefror

20 Chwefror yw'r unfed dydd ar ddeg a deugain (51ain) o’r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Erys 314 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (315 mewn blynyddoedd naid).

Digwyddiadau 
 1472 - Mae Orkney a Shetland wedi'u hatodi i goron yr Alban.
 1987 - Mizoram yn dod yn dalaith India.

Genedigaethau 
 1882 - Pádraic Ó Conaire, llenor (m. 1928)
 1886 - Béla Kun, gwleidydd (m. 1938)
 1902 - Ansel Adams, ffotograffydd (m. 1984)
 1904 - Alexei Kosygin, Prif Weinidog yr Undeb Sofietaidd (m. 1980)
 1911 - Ruth Fischer, arlunydd (m. 2009)
 1912 - Amanda Roth Block, arlunydd (m. 2011)
 1917 - Louisa Matthíasdóttir, arlunydd (m. 2000)
 1920 - Kathleen Cavendish, Ardalyddes Hartington (m. 1948)
 1924 - Gloria Vanderbilt, arlunydd (m. 2019)
 1926 - Richard Matheson, awdur a sgriptiwr (m. 2013)
 1927 - Syr Sidney Poitier, actor, cyfarwyddwr ac diplomydd (m. 2022)
 1928 - Jean Kennedy Smith, diplomydd (m. 2020)
 1930 - Ken Jones, actor (m. 2014)
 1943 - Mike Leigh, cyfarwyddwr
 1946 - Brenda Blethyn, actores
 1949 - Ivana Trump, awdures a chyn-fodel
 1950 - Walter Becker, canwr (m. 2017)
 1951 - Gordon Brown, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig
 1954 - Patty Hearst, etifeddes papur newydd
 1967 
Kurt Cobain, cerddor (m. 1994)
Nenad Maslovar, pel-droediwr
 1988 - Rihanna, cantores ac actores
 1992 - Sam Mantom, pel-droediwr

Marwolaethau 
 1194 - Tancred, croesgadwr
 1431 - Pab Martin V
 1626 - John Dowland, cyfansoddwr, 62
 1966 - David Emrys Evans, ysgolhaig, 75
 1992 - Eugene R. Black, Sr., bancwr, 93 
 1999 
Lotti van der Gaag, arlunydd, 75
Sarah Kane, dramodydd, 28
 2005 - Hunter S. Thompson, newyddiadurwr ac awdur, 67
 2006 - Fang Zhaoling, arlunydd, 92
 2010 - Alexander Haig, gwleidydd, 85

Gwyliau a chadwraethau 
 Diwrnod Cyfiawnder Cymdeithasol y Byd
 Diwrnod Rihanna (Barbados)
 Blwyddyn Newydd Tsieineaidd - 1985 (Ych)

Cyfeiriadau

0220
Chwefror, 20
21 Chwefror

21 Chwefror yw'r deuddegfed dydd a deugain (52ain) o’r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Erys 313 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (314 mewn blynyddoedd naid).

Digwyddiadau 
 1804 - Teithiodd y trên ager cyntaf yn y byd, a ddyfeisiwyd gan Richard Trevithick, ar gledrau ger Merthyr Tudful.
 1916 - Dechrau Brwydr Verdun
 1952 - Yr heddlu yn ymosod ar brotest iaith gan Bhasha Andolon yn Dhaka, Bangladesh, gan ladd rhai o'r gwrthdystwyr ifainc (gweler Gwyliau isod).

Genedigaethau 

 1728 - Pedr III, tsar Rwsia (m. 1762)
 1794 - Antonio López de Santa Anna, Arlywydd Mecsico (m. 1876)
 1801 - John Henry Newman, cardinal a diwinydd (m. 1890)
 1844 - Charles-Marie Widor, cyfansoddwr (m. 1937)
 1860 - Syr William Goscombe John, cerflunydd (m. 1952)
 1875 - Jeanne-Louise Calment (m. 1997)
 1892 - A.E.B. Blaauw-Moehr, arlunydd (m. 1974)
 1893 - Andrés Segovia, gitarydd clasurol (m. 1987)
 1895 - Henrik Dam, biocemegydd (m. 1976)
 1903 - Anaïs Nin, awdures (m. 1977)
 1907 - Wystan Hugh Auden, bardd (m. 1973)
 1917 - Carmen Defize, arlunydd (m. 2005)
 1921 - John Rawls, athronydd (m. 2002)
 1924 - Robert Mugabe, arlywydd Simbabwe (m. 2019)
 1925
Sam Peckinpah, gwneuthurwr ffilm a sgriptiwr (m. 1984)
Mechthild Hempel, arlunydd (m. 2012)
 1933 - Nina Simone, cantores (m. 2003)
 1937 - Harald V, brenin Norwy
 1940 - John Robert Lewis, ymgyrchydd hawliau sifil (m. 2020)
 1946 - Alan Rickman, actor (m. 2016)
 1947 - Renata Sorrah, actores
 1954 - Christina Rees, gwleidydd
 1955 - Kelsey Grammer, actor
 1957 - Carlos Renato Frederico, pel-droediwr
 1962
David Foster Wallace, nofelydd (m. 2008)
Julia Dolgorukova, arlunydd
Chuck Palahniuk, nofelydd a newyddiadurwr
 1964 - Jane Tomlinson (m. 2007)
 1965 - Evair, pel-droediwr
 1968
Dan Calichman, pêl-droediwr 
Ffion Hague, darlledwraig ac awdures
Donizete Oliveira, pel-droediwr
 1969 - James Dean Bradfield, cerddor
 1976 - Michael McIntyre, comediwr
 1979 - Laura Anne Jones, gwleidydd
 1980 - Jigme Khesar Namgyel Wangchuck, brenin Bhwtan
 1986 - Charlotte Church, cantores
 1989 - Corbin Bleu, canwr ac actor
 1996 - Sophie Turner, actores

Marwolaethau 

 1437 - Iago I, brenin yr Alban, 42
 1513 - Pab Iŵl II
 1941 - Frederick Banting, meddyg, 49
 1945 - Eric Liddell, athletwr, 43
 1965 - Malcolm X, actifydd, 39
 1968 - Howard Florey, gwyddonydd, 69
 1984 - Mikhail Sholokhov, awdur, 88
 1991 - Margot Fonteyn, dawnswraig, 71
 1993 - Inge Lehmann, seismolegydd, 104
 1995 - Robert Bolt, dramodydd, 70
 1999 - Gertrude B. Elion, meddyg, 81
 2000 - Jilma Madera, arlunydd, 84
 2002 - John Thaw, actor, 60
 2004 - John Charles, pêl-droediwr, 72
 2007 - Arawa Kimura, pel-droediwr, 75
 2012 - Fay Kleinman, arlunydd, 99
 2013
Bob Godfrey, animeiddiwr, 91 
Bruce Millan, gwleidydd, 85
 2015 - Clark Terry, cerddor, 94
 2017 - Garel Rhys, grywaidd, 76
 2018
Emma Chambers, 53, actores
Billy Graham, 99, efengylydd
 2019 
Peter Tork, 77, canwr
Hilde Zadek, 101, soprano operatig
 2022 - Stewart Bevan, 73, actor

Gwyliau a chadwraethau 
 Diwrnod Mamiaith Rhyngwladol, gŵyl gan UNESCO mewn teyrnged i'r Fudiad yr Iaith Fengaleg ac i hawliau grwpiau ethnig-ieithyddol ledled y byd.

Cyfeiriadau

0221
Chwefror, 21
31 Mai

31 Mai yw'r unfed dydd ar ddeg a deugain wedi'r cant (151ain) o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (152ain mewn blynyddoedd naid). Erys 214 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

Digwyddiadau 
 1859 - Clywyd cloch Big Ben am y tro cyntaf yn Nhŵr y Gloch, Palas San Steffan, Llundain.
 1916 - Brwydr Jutland
 1929 - Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol gyntaf Urdd Gobaith Cymru ar 31 Mai a 1 Mehefin.
 2010 - Israel yn ymosod ar lynges ddyngarol ar ei ffordd i Gaza.

Genedigaethau 

 1443 - Margaret Beaufort, mam Harri VII, brenin Lloegr (m. 1509)
 1557 - Fyodor I, tsar Rwsia (m. 1598)
 1819 - Walt Whitman, bardd (m. 1892)
 1857 - Pab Pïws XI (m. 1939)
 1880 - Edward Tegla Davies, gweinidog a llenor (m. 1967)
 1915 - Carmen Herrera, arlunydd (m. 2022)
 1923 - Rainier III, tywysog Monaco (m. 2005)
 1930 - Clint Eastwood, actor a chyfarwyddwr ffilm
 1931 
Shirley Verrett, mezzo-soprano (m. 2010)
Agnes Denes, arlunydd
 1938 - John Prescott, gwleidydd
 1944 - Salmaan Taseer, gwleidydd (m. 2011)
 1945 - Laurent Gbagbo, gwleidydd
 1948
Svetlana Alexievich, awdures a newyddiadurwraig
John Bonham, cerddor (m. 1980)
Lynda Bellingham, actores (m. 2014)
 1949 - Tom Berenger, actor
 1952 - Marina Solodkin, gwleidydd (m. 2013)
 1955 - Lynne Truss, awdures a newyddiadurwraig
 1961 - Lea Thompson, actores
 1965 - Brooke Shields, actores a fodel
 1976 - Colin Farrell, actor
 1989 - Marco Reus, pel-droediwr

Marwolaethau 

 1809 - Josef Haydn, cyfansoddwr, 77
 1927 - Fenia Chertkoff, arlunydd, 57
 1962 - Adolf Eichmann, swyddog Natsi, 56
 1976 - Jacques Monod, gwyddonydd, 66
 1979 - Djanira da Motta e Silva, arlunydd, 64
 1983 - Jack Dempsey, paffiwr, 74
 1986 - Jane Frank, arlunydd, 68
 2010 - Louise Bourgeois, arlunydd, 98
 2016 - Carla Lane, awdures, 87
 2017 - Tino Insana, actor, 69
 2020 - Christo, arlunydd, 84
 2023 - Ama Ata Aidoo, awdures ac academydd, 81

Gwyliau a chadwraethau 
 Sant Collen
 Diwrnod gwrth-dybaco'r Byd
 Diwrnod Castilla-La Mancha

0531
Mai, 31
Rhestr cerddorion



Cymru

John Cale
Osian Ellis (Telynor)
Catrin Finch (Telynores)
Owain Arwel Hughes (Arweinydd)

Gwledydd eraill

Yr Alban

Yr Almaen

Awstralia

Awstria

Canada

Glenn Gould

Yr Eidal

Sverige

Ffrainc

Jacques Loussier
Paul Tortelier

Groeg

Gwlad Belg

Iwerddon

James Galway

Lloegr

Nigel Kennedy

Rwsia

David Oistrakh
Sviatoslav Richter
Mstislav Rostropovich

Sbaen

Pablo Casals
Rafael Orozco

Seland Newydd

Simbabwe

UDA

James Brown

Cerddorion enwog
Pêl-droed

Pêl-droed yw'r gêm mwyaf poblogaidd o holl chwaraeon tîm y byd. 
Fe'i chwaraeir gyda phêl rhwng dau dîm o unarddeg o chwaraewyr, gan geisio ennill trwy gael y bêl y nifer fwyaf o weithiau drwy gôl eu gwrthwynebwyr. Cafodd y gêm pêl-droed ei greu o gwmpas y flwyddyn 476 B.C yn Tsieina.

Mae'n cael ei chwarae drwy'r byd ar lefel broffesiynol erbyn hyn ond mae nifer fawr yn ei chwarae ar lefel amatur hefyd.

Mae FIFA a'r Bwrdd Cymdeithas Bêl-droed Rhyngwladol (IFAB) yn rheoli'r gêm. Y prif gystadleuaeth ydy Cwpan y Byd

Mae yna fwy o cystadleuthau enwog. Y prif gystadleuaeth I clybiau yw 'UEFA Champions League'.

Gwisg addas 
Rhaid gwisgo dillad ac offer addas I chwarae pêl-droed. Rydych angen crys, siorts, sanau pen glin, ac sgidiau arbennig, Rhain yw gwisg y chwaraewyr sydd tu allan i'r cae. Mae gol geidwad yn gwisgo yr un peth, ond mae'r grys hefo llewys hir. Mae'r gol geidwad hefyd yn gwisgo mennig I reoli'r bel. Mae'r capten yn gwisgo band ar ei cyhyr deuben I ddangos mai fo/hi yw'r capten

Rheolau

Safleodd 
Mae gan wahanol chwaraewyr eu dyletswyddau a safleodd eu hunain o fewn y tîm o unarddeg.

Gôl-geidwad 
Gôl-geidwad yw'r safle mwyaf unigol mewn dîm pel-droed. Yn ôl y rheolau caniateir un gôl-geidwad i dîm. Y gôl-geidwad yw'r unig chwaraewr sy'n cael defnyddio ei ddwylo i reoli'r bêl, ac mae'n rhaid iddo wisgo gwisg o liw gwahanol i'w wahaniaethu oddi wrth chwaraewyr eraill y tîm.

Swydd y gôl-geidwad yw defnyddio unrhyw ran o'i gorff i atal y bel rhag mynd trwy'r gôl mae ei dîm yn amddiffyn. Ar ôl dal y bêl, mi fydd y gôl-geidwad yn ei throsglwyddo i chwaraewr arall o'i dîm trwy ei lluci ato neu ei rhoid ar lawr ac ei chicio ato. Y gôl-geidwad yw'r unig chwaraewr sy'n cael sefyll rhwng y bel a'r gôl pan mae cig gosb yn cael ei chymryd gan y tîm arall. Yn aml, y gôl-geidwad fydd yn rheoli lleoliad chwaraewyr ei dîm tra maent yn amddifyn cic rydd yn agos at eu gôl.

Mae chwaraewyr yn y safle yma yn aml yn dal, i'w galluogi i ddal y bêl yn haws.

Amddiffynnwr
Prif swydd amddiffynnwr yw rhwystro chwaraewyr y tîm arall rhag cael siawns i gicio'r bel tuag at y gôl. Bydd amddifynwr yn gwneud hyn wrth leoli ei gorff rhwng y bêl ac y gôl, ac wrth fygwth cymryd y bel o ei wrthwynebwr. Bydd amddiffynnwr yn aml yn aros yn agos i chwaraewr penodol, i allu amddifyn yn haws os bydd y chwaraewr yn cael y bel.
Amddiffynnwr canol
Mae amddiffynnwr canol yn sefyll o flaen y gôl, ac yn defnyddio ei gorff i rwystro ciciau i mewn i'r gôl. Mae amddiffynwyr canol yn aml yn dal ac yn gryf yn gorfforol. Maent yn gallu defnyddio eu cryfder i guro blaenwyr y tîm arall i'r bêl pan mae'n cael ei gicio drwy'r awyr.
Amddiffynnwr chwith/dde
Ysgubwr

Canol cae 
Canolwyr cae amddiffynnol
Canolwyr cae ymosodol
Canolwyr cae canol

Blaenwr
Prif swydd y blaenwr yw derbyn y bel oddi wrth ei chyd chwaraewyr, ac yna ynelu I gael y pêl yn gol y tîm arall.

Ymosodwr
Asgellwr chwith/dde

 
Chwaraeon Gemau Olympaidd yr Haf
Chwaraeon peli
Chwaraeon tîm
22 Chwefror

22 Chwefror yw'r trydydd dydd ar ddeg a deugain (53ain) o’r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Erys 312 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (313 mewn blynyddoedd naid).

Digwyddiadau
 1797 - Glaniodd y Lleng Ddu, sef mintai o filwyr o Ffrainc dan arweiniad Cyrnol William Tate, ger Abergwaun yn ystod y rhyfel rhwng Prydain a Ffrainc. Cawsant eu goresgyn wedi ychydig ddiwrnodau.
 1979 - Annibyniaeth Sant Lwsia.
 2011 - Daeargryn Christchurch, Seland Newydd.

Genedigaethau
 1403 - Siarl VII, brenin Ffrainc (m. 1461)
 1732 - George Washington, Arlywydd Unol Daleithiau America (m. 1799)
 1788 - Arthur Schopenhauer, athronydd (m. 1860)
 1857
Heinrich Rudolf Hertz, ffisegydd (m. 1894)
Syr Robert Baden-Powell (m. 1941)
 1900 - Luis Buñuel, cyfarwyddwr ffilm (m. 1983)
 1908 - Syr John Mills, actor (m. 2005)
 1922 - Stella Angelini, arlunydd (m. 1995)
 1923 - Bleddyn Williams, chwaraewr rygbi (m. 2009)
 1926 - Kenneth Williams, actor (m. 1988)
 1928 - Syr Bruce Forsyth, digrifwr (m. 2017)
 1930 - Marni Nixon, cantores soprano ac actores (m. 2016)
 1932 - Edward Kennedy, gwleidydd (m. 2009)
 1942 - Christine Keeler, model (m. 2017)
 1944 - Jonathan Demme, sgriptiwr a cynhyrchydd (m. 2017)
 1949 - Niki Lauda, gyrrwr Fformiwla Un (m. 2019)
 1950 - Fonesig Julie Walters, actores
 1962 - Steve Irwin, cyflwynydd teledu (m. 2006)
 1963 - Vijay Singh, golffiwr
 1974 - Chris Moyles, cyflwynydd radio
 1975 - Drew Barrymore, actores

Marwolaethau
 1371 - Dafydd II, brenin yr Alban, 46
 1512 - Amerigo Vespucci, marsiandïwr a morwr, 57
 1980 - Oskar Kokoschka, arlunydd, 93
 1986 - Jean Tangye, arlunydd, 66
 1987 - Andy Warhol, arlunydd, 58
 1988 - Elsa Sturm-Lindner, arlunydd, 72
 1998 - Emmy Lou Packard, arlunydd, 83
 2001 - Alice Brueggemann, arlunydd, 83
 2012
Marie Colvin, newyddiadurwraig, 56
Frank Carson, comediwr, 85
 2014 - Edith Kramer, arlunydd, 97
 2018
Nanette Fabray, actores a cantores, 97
Gladys Maccabe, arlunydd, 99
 2021 - Lawrence Ferlinghetti, bardd, 101

Gwyliau a chadwraethau
 Gŵyl Mabsant Samson
 Dydd Genedlaethol Sant Lwsia

0222
Chwefror, 22
23 Chwefror

23 Chwefror yw'r pedwerydd dydd ar ddeg a deugain (54ain) o’r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Erys 311 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (312 mewn blynyddoedd naid).

Digwyddiadau 
 1455 - Cyhoeddwyd y Beibl gan Gutenberg ym Mainz, yr Almaen, y llyfr cyntaf i'w gyhoeddi yn Ewrop gyda llythrennau teip symudol.
 1959 - Sefydlwyd Llys Hawliau Dynol Ewrop yn Strasbwrg.
 1981 - Mae rhannau o'r Guardia Civil yn ceisio cwpl yn Sbaen.
 1997 - Yng Nghaeredin, cyhoeddwyd bod dafad wedi ei chlonio o'r enw Dolly wedi ei geni'r flwyddyn cynt, y tro cyntaf i famolyn gael ei glonio'n llwyddiannus.

Genedigaethau 

 1418 - Pab Pawl II (m. 1471)
 1633 - Samuel Pepys, dyddiadurwr (m. 1703)
 1685 - George Frideric Handel, cyfansoddwr (m. 1759)
 1723 - Richard Price, athronydd (m. 1791)
 1743 - Mayer Amschel Rothschild (m. 1812)
 1879 - Kazimir Malevich, peintiwr (m. 1935)
 1883 - Karl Jaspers, athronydd (m. 1969)
 1884 - Kazimierz Funk, biocemegydd (m. 1967)
 1886 - Kasia von Szadurska, arlunydd (m. 1942)
 1892 - Kathleen Harrison, actores (m. 1995)
 1912 - Thomasita Fessler, arlunydd (m. 2005)
 1925
Patricia Broderick, arlunydd (m. 2003)
Aleksandra Saykina, arlunydd (m. 2017)
 1927 - Hens de Jong, arlunydd (m. 2003)
 1932 - Majel Barrett, actores (m. 2008)
 1940 - Peter Fonda, actor (m. 2019)
 1954 - Viktor Yushchenko, Arlywydd Wcrain (2005-2010)
 1960 - Naruhito, Ymerawdwr Japan
 1965 - Kristin Davis, actores
 1966 - Alexandre Borges, actor
 1967 - Tetsuya Asano, pel-droediwr
 1971 - Melinda Messenger, model a cyflwynydd
 1976 - Kelly Macdonald, actores
 1983 - Emily Blunt, actores
 1987 - Tsukasa Umesaki, pel-droediwr
 1994 - Dakota Fanning, actores

Marwolaethau 

 1447 - Pab Eugeniws IV
 1730 - Pab Benedict XIII
 1766 - Stanislaw Leszczynski, brenin Gwlad Pwyl
 1792 - Joshua Reynolds, arlunydd, 58
 1821 - John Keats, bardd, 25
 1848 - John Quincy Adams, Arlywydd yr Unol Daleithiau, 80
 1852 - Evan Jones, bardd ac ysgrifwr, 32
 1855 - Carl Friedrich Gauss, mathemategydd a gwyddonydd, 77
 1923 - Théophile Delcassé, gwleidydd, 70
 1931 - Fonesig Nellie Melba, cantores, 69
 1934 - Syr Edward Elgar, cyfansoddwr, 76
 1965 - Stan Laurel, actor a chomedïwr, 74
 1976 - L. S. Lowry, arlunydd, 88
 1995 - James Herriot, awdur, 78
 2010 - Wyn Morris, cerddor ac arweinydd cerdorffa, 81
 2014 - Carla Accardi, arlunydd, 89
 2015 - John Rowlands, awdur, 76
 2017 - Derek Ibbotson, athletwr, 84
 2018 - Lewis Gilbert, sgriptiwr a cyfarwyddwr ffilm, 97
 2019 - Ruth Price, cynhyrchydd teledu, 95
 2022 - Antonietta Stella, soprano, 92

Gwyliau a chadwraethau 
 Diwrnod Amddiffynnwr y Tadau (Rwsia)
 Penblwydd Ymerawdwr Naruhito (Japan)
 Mashramani (Guyana)

0223
Chwefror, 23
24 Chwefror

24 Chwefror yw'r pymthegfed dydd a deugain (55ain) o’r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Erys 310 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (311 mewn blynyddoedd naid).

Digwyddiadau 
 1918 - Estonia yn datgan annibyniaeth.
 1946 - Etholwyd Juan Péron yn arlywydd yr Ariannin.
 2022 - Rwsia'n lansio ymosodiad ar Wcrain.

Genedigaethau 
 1304 - Ibn Battuta, teithiwr ac awdur (m. 1369)
 1463 - Giovanni Pico della Mirandola, athronydd (m. 1494)
 1786 - Wilhelm Grimm, awdur (m. 1859)
 1836 - Winslow Homer, arlunydd (m. 1910)
 1837 - Rosalía de Castro, llenores (m. 1885)
 1851 - Julia Strömberg, arlunydd (m. 1920)
 1901 - Mathonwy Hughes, bardd a llenor (m. 1999)
 1911 - Helen Farr Sloan, arlunydd (m. 2005)
 1925 - Etel Adnan, arlunydd (m. 2021)
 1927 - Jacqueline Roque, arlunydd (m. 1986)
 1932 - Michel Legrand, cyfansoddwr (m. 2019)
 1934 - Bingu wa Mutharika, Arlywydd Malawi (m. 2012)
 1940 - Denis Law, pêl-droediwr
 1943 - Catherine Cesarsky, gwyddonydd
 1945 - Barry Bostwick, actor a digrifwr
 1951 - Laimdota Straujuma, gwleidydd, Prif Weinidog Latfia
 1955 - Steve Jobs, cyd-sefydlwr Apple Computer (m. 2011)
 1964 - Victor Ferreyra, pel-droediwr
 1966
Ben Miller, actor, comediwr ac awdur
Billy Zane, actor ac cyfarwyddwr
 1969 - Gareth Llewellyn, chwaraewr rygbi
 1971 - Gillian Flynn, awdures
 1977 - Floyd Mayweather, Jr., paffiwr
 1981 - Lleyton Hewitt, chwaraewr tenis
 1989 - Daniel Kaluuya, actor

Marwolaethau 
 1894 - John Roberts, Aelod Seneddol, 59
 1978 - David Williams, hanesydd, 78
 1993 - Bobby Moore, pêl-droediwr, 51
 2006 - Anita Snellman, arlunydd, 81
 2014 - Harold Ramis, actor ac chyfarwyddwr ffilm, 69
 2018 - Bud Luckey, animeiddiwr a dylunydd, 83
 2020 - Katherine Johnson, gwyddonydd, 101
 2021 - Ronald Pickup, actor, 80
 2022 
Sally Kellerman, actores, 84
John Landy, athletwr, 91

Gwyliau a chadwraethau 
 Diwrnod annibyniaeth (Estonia)

0224
Chwefror, 24
25 Chwefror

25 Chwefror yw'r unfed dydd ar bymtheg a deugain (56ain) o’r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Erys 309 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (310 mewn blynyddoedd naid).

Digwyddiadau 
 1964 - Enillodd Cassius Clay bencampwriaeth focsio pwysau trwm y byd pan gurodd Sonny Liston yn Miami Beach, Florida.
 2013 - Park Geun-hye yn dod yn Arlywydd De Corea.

Genedigaethau 
 1707 - Carlo Goldoni, dramodydd (m. 1793)
 1778 - José de San Martín, cadfridog (m. 1850)
 1841 - Pierre-Auguste Renoir, arlunydd (m. 1919)
 1842 - Karl May, llenor (m. 1912)
 1873 - Enrico Caruso, canwr opera (m. 1921)
 1913 - Gert Fröbe, actor (m. 1988)
 1915 - Alla Aleksandrovna Andreeva, arlunydd (m. 2005)
 1917 - Anthony Burgess, nofelydd (m. 1993)
 1919 - Molly Bobak, arlunydd (m. 2014)
 1923 - Denise Desjardins, arlunydd (m. 2016)
 1925 - Shehu Shagari, Arlywydd Nigeria (m. 2018)
 1930
Erica Pedretti, arlunydd
Sister Wendy Beckett, lleian, hanesydd a chyflwynydd teledu (m. 2018)
 1934 - Nicholas Edwards, Barwn Crughywel, gwleidydd (m. 2018)
 1943 - George Harrison, canwr ac cerddor (m. 2001)
 1944 - Carlos Pachamé, pel-droediwr
 1948 - Friedrich Koncilia, pel-droediwr
 1950 - Néstor Kirchner, Arlywydd yr Ariannin (m. 2010)
 1953 - José María Aznar, gwleidydd, Prif Weinidog Sbaen
 1959 - Mike Peters, cerddor
 1964 - Lee Evans, digrifwr
 1965 - Carrot Top, actor a digrifwr
 1967 - Ed Balls, gwleidydd
 1974 - Dominic Raab, gwleidydd
 1978 - Yuji Nakazawa, pel-droediwr

Marwolaethau 
 1246 - Dafydd ap Llywelyn, Tywysog Cymru
 1577 - Eric XIV, brenin Sweden, 44
 1601 - Robert Devereux, 2ail Iarll Essex, gwleidydd, 35
 1682 - Alessandro Stradella, cyfansoddwr, 38
 1713 - Frederic I, brenin Prwsia, 56
 1723 - Syr Christopher Wren, pensaer, 91
 1852 - Thomas Moore, bardd, 73
 1899 - Paul Julius, Baron von Reuter, newyddiadurwr, 82
 1970 - Mark Rothko, arlunydd, 66
 1980 - Caradog Prichard, llenor, 75
 1983 - Tennessee Williams, dramodydd, 71
 1995 - Maria Felder, arlunydd, 69
 1998 - Barbara Brash, arlunydd, 72
 2001 - Soldanella Oyler, arlunydd, 87
 2005 
Syr Glanmor Williams, hanesydd, 84
Peter Benenson, sefydlodd Amnest Rhyngwladol, 83
 2008 - Valeria Larina, arlunydd, 81
 2009 - Philip José Farmer, nofelydd, 91
 2013 - C. Everett Koop, llawfeddyg, 96
 2017 
Elli Norkett, chwaraewraig rygbi, 20
Lloyd Williams, chwaraewr rygbi'r undeb, 83
 2018 - Penny Vincenzi, nofelydd, 78
 2020 - Hosni Mubarak, Arlywydd yr Aifft, 91
 2022 - Shirley Hughes, awdures, 94

Gwyliau a chadwraethau 
 Diwrnod cenedlaethol (Coweit)

0225
Chwefror, 25
26 Chwefror

26 Chwefror yw'r ail ddydd ar bymtheg a deugain (57ain) o’r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Erys 308 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (309 mewn blynyddoedd naid).

Digwyddiadau 
 1961 - Hassan II yn dod yn brenin Moroco.

Genedigaethau 
 1361 - Wenceslaus, brenin Bohemia (m. 1419)
 1564 - Christopher Marlowe, bardd a dramodydd (m. 1593)
 1802 - Victor Hugo, bardd a nofelydd (m. 1885)
 1808 - Honoré Daumier, arlunydd (m. 1879)
 1829 - Levi Strauss, gwneuthurwr jîns (m. 1902)
 1846 - Buffalo Bill, perchennog syrcas (m. 1917)
 1852 - John Harvey Kellogg, meddyg (m. 1943)
 1861 - Ferdinand I, Tsar Bwlgaria (m. 1948)
 1907 - Shiro Teshima, pêl-droediwr (m. 1982)
 1909
Talal, brenin Iorddonen (m. 1972)
Fanny Cradock, cogyddes deledu (m. 1994)
 1913 - Karoline Wittmann, arlunydd (m. 1978)
 1920
Gisèle Prassinos, arlunydd (m. 2015) 
Tony Randall, actor (m. 2004)
 1921 - Betty Hutton, actores a cantores (m. 2007)
 1925 
Irmgard Giering, arlunydd (m. 2006)
Syr Everton Weekes, cricedwr (m. 2020)
 1928
Ariel Sharon, Prif Weinidog Israel (m. 2014)
Fats Domino, canwr (m. 2017)
 1932 - Johnny Cash, canwr (m. 2003)
 1947 - Sandie Shaw, cantores
 1950 - Helen Clark, Prif Weinidog Seland Newydd
 1967 - Kazuyoshi Miura, pêl-droediwr
 1974 - Sébastien Loeb, gyrrwr rasio
 1977 - Shane Williams, chwaraewr Rygbi'r Undeb
 1982 - Li Na, chwaraewraig tenis

Marwolaethau 
 1603 - Maria o Awstria, Ymerodres Glân Rhufeinig, 74
 1895 - François-Marie Luzel, ysgolhaig a bardd, 74
 1903 - Richard Jordan Gatling, dyfeisiwr, 84
 1961 - Mohammed V, brenin Moroco, 41
 1969
Karl Jaspers, athronydd, 85
Levi Eshkol, Prif Weinidog Israel, 73
 1994 - Bill Hicks, comedïwr, 32
 1997 - Kat Kampmann, arlunydd, 88
 2000 - Louisa Matthíasdóttir, arlunydd, 83
 2009 - Wendy Richard, actores, 65
 2017 - Gerald Kaufman, gwleidydd, 86
 2021 - Hannu Mikkola, gyrrwr rasio, 78
 2023 - Betty Boothroyd, gwleidydd, 93

Gwyliau a chadwraethau 
 Gŵyl Mabsant Tyfaelog (ardal Llandyfaelog, Ystrad Tywi)

0226
Chwefror, 26
27 Chwefror

27 Chwefror yw'r deunawfed dydd a deugain (58ain) o’r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Erys 307 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (308 mewn blynyddoedd naid).

Digwyddiadau
 380 – Cyhoeddeb Thessalonica, a benododd Cristnogaeth fel crefydd swyddogol yr Ymerodraeth Rufeinig
 1900 – Sefydlwyd FC Bayern München, tim pêl-droed mwyaf llwyddiannus yr Almaen
 1933 – Llosgwyd y Reichstag, adeilad senedd yr Almaen; dyma ddigwyddiad tyngedfennol a gyfrannodd at sefydlu pŵer y Natsïaid
 2010 – Daeargryn Chile 2010

Genedigaethau

 272 - Cystennin I, Ymerawdwr Rhufain (m. 337)
 1807 - Henry Wadsworth Longfellow, bardd (m. 1882)
 1887 - James Dickson Innes, arlunydd (m. 1914)
 1897 - Marian Anderson, cantores contralto (m. 1993)
 1901 - Iorwerth C. Peate, llenor a sylfaenydd Amgueddfa Werin Cymru (m. 1982)
 1902 - John Steinbeck, nofelydd (m. 1968)
 1922 - Gerda Nystad, arlunydd (m. 2002)
 1926 - David H. Hubel, niwrowyddonyd (m. 2013)
 1928 - Ariel Sharon, gwleidydd (m. 2014)
 1932 - Fonesig Elizabeth Taylor, actores (m. 2011)
 1935 - Mirella Freni, cantores soprano (m. 2020)
 1941 
Paddy Ashdown, gwleidydd (m. 2018)
Charlie Faulkner, chwaraewr rygbi'r undeb (m. 2023)
 1944 - Syr Roger Scruton, athronydd ac awdur (m. 2020)
 1957 - Timothy Spall, actor
 1971 - Derren Brown, gonsurwr
 1981 - Josh Groban, canwr
 1983 - Kate Mara, actores
 1985 - Thiago Neves, pel-droediwr
 1995 - Kosuke Nakamura, pêl-droediwr

Marwolaethau

 1785 - Robert Hughes, bardd, 41
 1887 - Alexander Borodin, cyfansoddwr, 53
 1936 - Ivan Pavlov, seicolegydd, 86
 1939 - Nadezhda Krupskaya, awdures a gwleidydd, 70
 1970 - Reizo Fukuhara, pel-droediwr, 48
 1989 - Nina Anisiforova, arlunydd, 74
 1993 - Lillian Gish, actores, 99
 1998 - George H. Hitchings, meddyg, 92
 2002 - Spike Milligan, digrifwr, actor, bardd ac awdur, 83
 2003 - Fred Rogers, actor a seren, 74
 2008 - William F. Buckley, Jr., awdur a sylwebydd gwleidyddol ceidwadol, 82
 2009 - Manea Manescu, gwleidydd, 92
 2011 - Necmettin Erbakan, gwleidydd, 84
 2013 - Richard Street, canwr a phianydd, 70
 2015 
Leonard Nimoy, actor, 83
Boris Nemtsov, gwleidydd, 55
 2017 
Joseph P. Clancy, ysgolhaig a bardd, 88
Roswitha Doerig, arlunydd, 87

Gwyliau a chadwraethau
 Diwrnod cenedlaethol (Gweriniaeth Dominica)
 Diwrnod Rhyngwladol yr Arth Wen

0227
Chwefror, 27
28 Chwefror

28 Chwefror yw'r pedwerydd dydd ar bymtheg a deugain (59ain) o’r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Erys 306 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (307 mewn blynyddoedd naid).

Digwyddiadau 
 1405 - y Cytundeb Tridarn rhwng Owain Glyn Dŵr a'i gynghreiriad Henry Percy, Iarll 1af Northumberland ac Edmund Mortimer
 1935 - cynhyrchwyd neilon am y tro cyntaf gan Wallace Carothers o gwmni DuPont.
 1974 - Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, Chwefror 1974.
 1986 - Ymosodiad Olof Palme, Prif Weinidog Sweden.
 2013 - Ymddiswyddiad Pab Bened XVI.

Genedigaethau 

 1155 - Harri, y brenin ieuanc (m. 1183)
 1553 - Michel de Montaigne, athronydd (m. 1592)
 1683 - René Réaumur, gwyddonydd (m. 1757)
 1792 - Karl Ernst von Baer, naturiaethwr (m. 1876)
 1823 - Ernest Renan, awdur, athronydd a hanesydd (m. 1892)
 1861 - Jessie Penn-Lewis, awdures ac efenglwraig (m. 1927)
 1892 - Amanullah Khan, brenin Affganistan (m. 1960)
 1896 - Julia Thecla, arlunydd (m. 1973)
 1901 - Linus Pauling, cemegydd (m. 1994)
 1903 - Vincente Minnelli, cyfarwyddwr theatr a ffilm (m. 1986)
 1909 - Syr Stephen Spender, bardd (m. 1995)
 1914 - Elfriede Ettl, arlunydd (m. 2003)
 1915 - Syr Peter Medawar, biolegydd (m. 1987)
 1923 - Charles Durning, actor (m. 2012)
 1925 - Irena Stankiewicz, arlunydd
 1928 - Syr William Stanley Baker, actor (m. 1976)
 1929 - Frank Gehry, pensaer
 1940 - Garel Rhys, academydd (m. 2017)
 1941 - Tristan Garel-Jones, gwleidydd (m. 2020)
 1944
Storm Thorgerson, arlunydd graffig (m. 2013)
Kelly Bishop, actores
 1946 - Robin Cook, gwleidydd (m. 2005)
 1947 - Stephanie Beacham, actores
 1955 - Gilbert Gottfried, actor a digrifwr (m. 2022)
 1958 - Jack Abramoff, lobïwr gwleidyddol
 1966 - Paulo Futre, pêl-droediwr
 1993 - Emmelie de Forest, cantores

Marwolaethau 
 1915 - Anna Stainer-Knittel, arlunydd, 73
 1916 - Henry James, awdur a beirniad, 72
 1941 - Alfonso XIII, brenin Sbaen, 54
 1986 - Olof Palme, gwleidydd, Prif Weinidog Sweden, 59
 1998 - Dermot Morgan, actor, 45
 2011 - Jane Russell, actores, 89
 2016 - Frank Kelly, actor, 77
 2019 - André Previn, pianydd, cyfarwyddwr ac arweinydd cerddorfa, 89
 2021 - Johnny Briggs, actor, 85

Gwyliau a chadwraethau 
 Gwyliau rhanbarthol (Andalucía)
 Diwrnod Kalevala (Y Ffindir)
 Diwrnod Cenedlaethol Gwyddoniaeth (India)
 Diwrnod Coffa Heddwch (Taiwan)

0228
Chwefror, 28
29 Chwefror

29 Chwefror yw 60fed dydd y flwyddyn yng Nghalendr Gregori mewn blynyddoedd naid. Erys 306 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

Digwyddiadau
 1952 - Agorwyd Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro.
 1960 - Daeargryn Agadir, Moroco.
 1992 - Cynhaliwyd refferendwm dros annibyniaeth yn Bosnia. Cariwyd y cynnig.

Genedigaethau

 1468 - Pab Pawl III (m. 1549)
 1792 - Gioachino Rossini, cyfansoddwr (m. 1868)
 1888 - Robert Lloyd, eisteddfodwr ac awdur yr hunangofiant Y Pethe (m. 1961)
 1896 - Morarji Desai, Prif Weinidog India (m. 1995)
 1908
Balthus, arlunydd (m. 2001) 
Louie Myfanwy Thomas, nofelydd (m. 1968)
 1920 - Michèle Morgan, actores (m. 2016)
 1928 - Seymour Papert, mathemategydd (m. 2016)
 1944 - Dennis Farina, actor (m. 2013)
 1960 
Khaled, cerddor
Gwyn Elfyn, actor
 1964 - Dave Brailsford, hyfforddwr seiclo
 1972 - Pedro Sánchez, gwleidydd, Prif Weinidog Sbaen
 1988 - Hannah Mills, hwylwraig

Marwolaethau
 1604 - John Whitgift, Archesgob Caergaint, tua 70
 1920 - Anna Beerenborg, arlunydd, 46
 1932 - Ramon Casas i Carbó, arlunydd, 66
 1968 - Asta Witkowsky, arlunydd, 62
 1972 - Violet Trefusis, nofelydd, 77
 2012
Fioen Blaisse, arlunydd, 80 
Davy Jones, actor a chanwr, 66

Gwyliau a chadwraethau
Diwrnod Naid
Oswald o Gaerwrangon

0229
Chwefror, 29
Calendr Gregori

Calendr Gregori ydy'r calendr mwyaf cyffredin drwy'r byd; caiff ei ddefnyddio drwy Ewrop. Cafodd ei dderbyn (yn answyddogol) fel y dull rhyngwladol o fesur amser a dyddiadau ers degawdau yn y byd cyfathrebu, teithio a diwydiant, a chaiff ei adnabod gan sefydliadau rhyngwladol megis y Cenhedloedd Unedig.

Fe'i mabwysiadwyd gan y Pab Grigor XIII ar 24 Chwefror 1582, er fod y ddogfen wreiddiol wedi'i dyddio "1581".

Roedd y flwyddyn yng nghalendr Iŵl, a wnaed yn nheyrnasiad Iŵl Cesar, yn cynnwys 365.25 o ddyddiau yn union, ond mae'r flwyddyn drofannol yn union 365.2422 diwrnod, felly pob 4 canrif roedd calendr Iŵl yn cynnwys tridiau yn ormod! Cafodd hyn ei gywiro yn y diwygiad Gregori yn 1582, sy'n cyflwyno'r dyddiau naid mewn dull gwahanol. O ganlyniad i hyn mae calendr Iŵl 13 diwrnod y tu ôl i'r calendr Gregori h.y. y 1af o Ionawr ar galendr Iŵl ydy'r 14eg ar galendr Gregori.

Roedd yr Eglwys Gatholig eisiau calendr a fyddai'n caniatáu iddynt ddathlu'r Pasg ar yr amser a benodwyd gan Gyngor Cyntaf Nicaea yn y flwyddyn 325, sef y dydd Sul wedi 14eg dydd y Lleuad sydd ar (neu wedi'r) Cyhydnos Wanwynol, tua 21 Mawrth yn amser y cyngor. Yn y flwyddyn 325 roedd y nam hwn wedi'i weld, ond, yn hytrach na thrwsio'r calendr symudodd y cyngor ddyddiad y Cyhydnos o 24 Mawrth neu 25 Mawrth i 21 Mawrth! Erbyn y 16eg canrif roedd y cyhydnos wedi symud llawer mwy a mynnodd yr Eglwys Babyddol ddiwygio'r drefn. Y gwledydd Pabyddol, felly, oedd y gwledydd cyntaf i fabwysiadu'r calendr newydd hwn.

Roedd dau newid sylfaenol felly yn y calendr newydd: yn gyntaf, addasu hen galendr Iŵl ac yn ail addasu calendr y lleuad a ddefnyddid gan yr eglwys i nodi dyddiadau'r Pasg. Meddyg o Galbria, sef Aloysius Lilius (neu Lilio), fu'n bennaf gyfrifol am y gwaith o'u cymhathu a'u diwygio. Yn gonglfaen i'w waith nododd fod angen lleihau'r nifer o ddyddiau naid o fewn pob pedair canrif o 100 i 97, gan wneud 3 allan o'r 4 blwyddyn yn gyffredin yn hytrach na blwyddyn naid.

Nodwyd hyn fel a ganlyn:
Os medrid rhannu'r flwyddyn gyda 4 - yn union - yna fe'i hystyrir yn flwyddyn naid, ar wahân i'r blynyddoedd a ellir eu rhannu gyda 100 (yn union). Ar ben hyn, mae'r blynyddoedd hynny y gellir eu rhannu gyda 400 hefyd yn flynyddoedd naid. Er enghraifft, nid ydy'r flwyddyn 1900 yn flwyddyn naid ond mae'r flwyddyn 2000 yn flwyddyn naid.

Calendr heulol ydyw ef mewn gwirionedd. Mae blwyddyn Gregori'n cynnwys 365 diwrnod, ac mewn blwyddyn naid ceir diwrnod naid, sef 29 Chwefror sy'n gwneud cyfanswm o 366 diwrnod. Fel arfer mae blwyddyn naid yn diwgwydd pob pedair mlynedd ond mae'r calendr Gregori'n gadael allan 3 diwrnod naid pob 400 mlynedd, yn wahanol i'r calendr a'i ragflaenodd.

Cyfeiriadau

Gweler hefyd 
Calendr Coligny: Calendr y Celtiaid
Calendr Tsieineaidd
Calendr Hebraeg
Calendr Islamaidd

Calendr
Blwyddyn naid

Gelwir blwyddyn sy'n cynnwys y dydd 29 Chwefror yn flwyddyn naid.

Esboniad 

Dewiswyd y blynyddoedd sy'n rhanadwy gan 4 i fod yn flynyddoedd naid, heblaw am y blynyddoedd sy'n rhanadwy gan 100 a heb fod yn rhanadwy gan 400. Mae'r rheol hwn yn rhoi 97 blynyddoedd naid pob 400 mlynedd, hynny yw blynyddoedd ag iddynt gyfartaledd o 365.2425 dydd yng Nghalendr Gregori. Gan mai gwir hyd y flwyddyn yw 365.2422 dydd rhaid ychwanegu 1 diwrnod bob yn 3,319.8 blwyddyn at y calendr.

Gweler hefyd
 Eiliad naid

Calendr
Blynyddoedd
Unedau amser
2 Mawrth

2 Mawrth yw'r unfed dydd a thrigain (61ain) o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (62ain mewn blynyddoedd naid). Erys 304 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

Digwyddiadau 
 1855 - Alexander II yn dod yn tsar Rwsia
 1956 - Annibyniaeth Moroco.
 2006 - Menzies Campbell yn dod yn arweinydd Democratiaid Rhyddfrydol.

Genedigaethau 

 1316 - Robert II, brenin yr Alban (m. 1390)
 1459 - Pab Adrian VI (m. 1523)
 1793 - Sam Houston, arweinydd Texas (m. 1863)
 1810 - Pab Leo XIII (m. 1903)
 1822 - Michael D. Jones, sefydlydd Y Wladfa ym Mhatagonia (m. 1898)
 1824 - Bedřich Smetana, cyfansoddwr (m. 1884)
 1876 - Pab Pïws XII (m. 1958)
 1904 - Dr. Seuss, awdur (m. 1991)
 1914 - Martin Ritt, cyfarwydwr ffilm (m. 1990)
 1919
Jennifer Jones, actores (m. 2009)
Maria Lindberg, arlunydd (m. 1999)
 1923 - Masao Ono, pêl-droediwr (m. 2001)
 1931 - Mikhail Gorbachev, gwladweinydd, arweinydd yr Undeb Sofietaidd (m. 2022)
 1932 - Aldona Gustas, arlunydd (m. 2022)
 1942 - Lou Reed, canwr a cherddor (m. 2013)
 1949 - J. P. R. Williams, chwaraewr rygbi
 1958 - Ian Woosnam, golffiwr
 1962 - Jon Bon Jovi, canwr roc (Bon Jovi)
 1963 - Anthony Albanese, gwleidydd, Prif Weinidog Awstralia
 1965 - Lembit Öpik, gwleidydd
 1968 - Daniel Craig, actor
 1970 - Alexander Armstrong, comediwr, actor, canwr a chyflwynydd
 1971 - Dave Gorman, awdur a digrifwr
 1973 - Sérgio Manoel, pel-droediwr
 1976 - França, pel-droediwr
 1977 - Chris Martin, canwr (Coldplay)

Marwolaethau 

 1791 - John Wesley, clerigwr ac efengylydd, 87
 1855 - Niclas I, tsar Rwsia, 58
 1874 - Neil Arnott, meddyg, 85
 1895 - Berthe Morisot, arlunydd, 54
 1916 - Elisabeth, brenhines Rwmania (awdures Carmen Sylva), 72
 1921 - Niclas I, brenin Montenegro, 79
 1930 - D. H. Lawrence, nofelydd, 44
 1939 - Howard Carter, archeolegydd , 64
 1945 - Emily Carr, arlunydd, 73
 1950 - Sofia Cacherano di Bricherasio, arlunydd, 82
 1951 - Ethel Walker, arlunydd, 89
 1977 - Gerta Overbeck, arlunydd, 79
 1990 - Olwen Carey Evans, dyngarwr, 97
 1999 - Dusty Springfield, cantores, 59
 2001 - Ursula Benser, arlunydd, 85
 2013 - Chantal Lanvin, arlunydd, 83
 2014 - Molly Bobak, arlunydd, 92
 2017 - Maria Velez, arlunydd, 81
 2020
Elizabeth Nelson Adams, arlunydd, 79
Vera Pless, mathemategydd, 88
 2023 - Wayne Shorter, sacsoffonydd jazz, 89

Gwyliau a chadwraethau 
 Gŵyl Mabsant y santes Non
 Diwrnod annibyniaeth (Moroco)

0302
Mawrth, 02
3 Mawrth

3 Mawrth yw'r ail ddydd a thrigain (62ain) o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (63ain mewn blynyddoedd naid). Erys 303 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

Digwyddiadau 
 1284 - Statud Rhuddlan
 1845 - Florida yn dod yn 27ain talaith yr Unol Daleithiau.
 1941 - Bomiowyd Caerdydd gan y Luftwaffe 
 1957 - Cydnabod annibyniaeth Ghana
 2011 - Refferendwm ar bwerau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2011.

Genedigaethau 

 1455 - Ioan II, brenin Portiwgal (m. 1495)
 1797 - Adelheid von Carolath-Beuthen, arlunydd (m. 1849)
 1831 - George Pullman, dyfeisiwr a diwydiannwr (m. 1897)
 1845 - Georg Cantor, mathemategydd (m. 1918)
 1847 - Alexander Graham Bell, gwyddonydd a difeisiwr (m. 1922) 
 1878 - Edward Thomas, bardd ac awdur (m. 1917)
 1885 - Jessica Dismorr, arlunydd (m. 1939)
 1910 - Gussy Hippold-Ahnert, arlunydd (m. 2003)
 1911 - Jean Harlow, actores (m. 1937)
 1914 - Asger Jorn, arlunydd (m. 1973)
 1918
Arthur Kornberg, meddyg, cemegydd a biocemegydd (m. 2007)
Syr Peter O'Sullevan, sylwebydd (m. 2015)
 1919 - Loki Schmidt, awdures (m. 2010)
 1923 - Madeleine Arbour, arlunydd
 1924 - Lys Assia, cantores (m. 2018)
 1928
Howell Evans, actor, comediwr a chanwr (m. 2014)
Gudrun Pausewang, awdures (m. 2020)
 1934 - Yasuo Takamori, pêl-droediwr (m. 2016)
 1935 - Michael Walzer, athronydd
 1937
Bobby Driscoll, actor (m. 1968) 
Tsukasa Hosaka, pêl-droediwr (m. 2018)
 1943 - Aeronwy Thomas, merch Dylan Thomas (m. 2009)
 1951 - Tony Hall, rheolwr teledu
 1953 - Zico, pêl-droediwr
 1958 - Miranda Richardson, actores
 1971 - Charlie Brooker, newyddiadurwr, sgriptiwr a darlledwr
 1977 - Ronan Keating, canwr
 1985 - David Davies, nofiwr
 1989 - Shuichi Gonda, pêl-droediwr
 2002 - Keely Hodgkinson, athletwraig

Marwolaethau 

 1111 - Bohemond I, Tywysog Antioch
 1706 - Johann Pachelbel, cyfansoddwr, 52
 1765 - William Stukeley, hynafiaethydd, 77
 1792 - Robert Adam, pensaer, 63
 1960 - Nina Veselova, arlunydd, 38
 1961 - Paul Wittgenstein, pianydd, 73
 1975 - T. H. Parry-Williams, bardd, 87
 1983 - Hergé (Georges Remi), arlunydd, 75
 2001 - Maija Isola, arlunydd, 73
 2008 - Giuseppe Di Stefano, canw opera, 86
 2009 - Hanna Ben Dov, arlunydd, 90
 2010 - Michael Foot, gwleidydd, 96
 2018 
Syr Roger Bannister, athletwr a niwrolegydd, 88
David Ogden Stiers, actor, 75
 2023 - Camille Souter, arlunydd, 93

Gwyliau a chadwraethau 
 Hinamatsuri (Japan)
 Diwrnod annibyniaeth (Bwlgaria)
 Diwrnod Bywyd Gwyllt y Byd
 Diwrnod Clyw y Byd

Cyfeiriadau

0303
Mawrth, 03
5 Mawrth

5 Mawrth yw'r pedwerydd dydd a thrigain (64ain) o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (65ain mewn blynyddoedd naid). Erys 301 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

Digwyddiadau 

 1295 - Brwydr Maes Maidog
 1850 - agor Pont Britannia
 1953 - Marwolaeth Joseff Stalin.

Genedigaethau 
 1133 - Harri II, brenin Lloegr (m. 1189)
 1324 - Dafydd II, brenin yr Alban (m. 1371)
 1512 - Gerardus Mercator (m. 1594)
 1574 - William Oughtred, mathemategydd (m. 1660)
 1696 - Giovanni Battista Tiepolo, arlunydd (m. 1770)
 1745 - Christina Elisabeth Carowsky, arlunydd (m. 1797)
 1871 - Rosa Luxemburg, feddiwr (m. 1919)
 1887 - Heitor Villa-Lobos, cyfansoddwr (m. 1959)
 1889 - Maria Lehel, arlunydd (m. 1972)
 1914 - Solveig Borggren-Ehrenberg, arlunydd (m. 1993)
 1922 - Pier Paolo Pasolini, cyfarwyddwr ffilm (m. 1975)
 1925 - Jacques Vergès, cyfreithiwr (m. 2013)
 1926 - Lise Levitzky, arlunydd
 1931 
Vera Pless, mathemategydd (m. 2020)
Barry Tuckwell, cerddor (m. 2020)
 1936 - Canaan Banana, Arlywydd Simbabwe (m. 2003)
 1938 - Lynn Margulis, botanegydd (m. 2011)
 1948 - Elaine Paige, cantores ac actores
 1949 - Shusaku Hirasawa, pêl-droediwr
 1957 - Mark E. Smith, cerddor (m. 2018)
 1964 - Gerald Vanenburg, pel-droediwr
 1969 - Juan Carlos Villamayor, pel-droediwr
 1972 - Mari Sunna, arlunydd
 1973 - Juan Esnáider, pel-droediwr
 1974
Matt Lucas, actor a digrifwr
Eva Mendes, actores
 1982 - Dan Carter, chwaraewr rygbi
 1989 - Kensuke Nagai, pêl-droediwr
 1994 - Daria Gavrilova, chwaraewraig tenis

Marwolaethau 
 1605 - Pab Clement VIII, 69
 1778 - Thomas Arne, cyfansoddwr, 67
 1790 - Flora Macdonald, arwres
 1815 - Franz Mesmer, meddyg, 80
 1827 - Alessandro Volta, fisegydd, 82
 1951 - Frieda Blell, arlunydd, 76
 1953
Sergei Prokofiev, cyfansoddwr, 61
Joseff Stalin, gwleidydd ac unben, 74
 1977 - Tom Pryce, gyrrwr Fformiwla Un, 27
 1981 - Winifred Nicholson, arlunydd, 87
 1984 - Tito Gobbi, bariton, 70
 2004 - Masanori Tokita, pêl-droediwr, 78
 2013 
Hugo Chávez, gwleidydd, 58
Joe Weider, coffluniwr, 93
 2016 - Ray Tomlinson, rhaglennwr a dyfeisiwr, 74
 2018 - Trevor Baylis, dyfeisydd, 80
 2019 - Jacques Loussier, pianydd a chyfansoddwr, 84
 2021 - Gerda Schmidt-Panknin, arlunydd, 100
 2022 - Lynda Baron, actores, 82

Gwyliau a chadwraethau 
 Dydd Gŵyl Santes Canna
 Dydd Gŵyl Sant Piran (Cernyw)
 Diwrnod Lei Feng (Gweriniaeth Pobl Tsieina)

0305
Mawrth, 05
6 Mawrth

6 Mawrth yw'r pumed dydd a thrigain (65ain) o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (66ain mewn blynyddoedd naid). Erys 300 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

Digwyddiadau 
 1957 - Sefydlwyd gwlad annibynnol Ghana o'r trefedigaethau Prydeinig y Traeth Aur a Heligoland Prydeinig.

Genedigaethau 

 1475 - Michelangelo Buonarroti, arlunydd (m. 1564)
 1495 - Luigi Alamanni, bardd a gwleidydd (m. 1556)
 1612 - Thomas Salusbury, uchelwr a llenor (m. 1643)
 1619 - Cyrano de Bergerac, bardd a milwr (m. 1655)
 1800 - Samuel Roberts, radicalydd ac awdur (m. 1885)
 1806 - Elizabeth Barrett Browning, bardd (m. 1861)
 1884 - R. Williams Parry, bardd (m. 1956)
 1917 
Frankie Howerd, digrifwr ac actor (m. 1992)
George Newberry, seiclwr (m. 1978)
 1920
Marie Carlier, arlunydd (m. 1986)
Lewis Gilbert, cyfarwyddwr, cynhyrchydd a sgriptiwr ffilmiau (m. 2018)
 1923 - Ed McMahon, difyrrwr a phersonoliaeth deledu (m. 2009)
 1927 - Gabriel García Márquez, nofelydd (m. 2014)
 1930 - Lorin Maazel, arweinydd (m. 2014)
 1934 - John Noakes, cyflwynydd teledu (m. 2017)
 1936 - Marion Barry, gwleidydd (m. 2014)
 1937 - Valentina Tereshkova, gofodwraig Sofietaidd
 1944 - Mary Wilson, cantores (m. 2021)
 1946 - David Gilmour, cerddor roc
 1953 - Carolyn Porco, gwyddonydd
 1959 - Tommy Sheppard, gwleidydd
 1966 - Alan Davies, actor a digrifwr
 1978 - Teruaki Kurobe, pêl-droediwr
 1979 - Garry Monk, pel-droediwr
 1986 - Danny Jones, chwaraewr rygbi (m. 2015)
 1991 - Tyler, The Creator, rapiwr

Marwolaethau 

 1888 - Louisa May Alcott, awdures, 55
 1904 - Hermine Munsch, arlunydd, 36
 1908 - Robert John Dickson Burnie, gwleidydd, 65
 1924 - Grace Joel, arlunydd, 58
 1927 - Marie Spartali Stillman, arlunydd, 82
 1932 - John Philip Sousa, cyfansoddwr, 77
 1943 - John Daniel Evans, arloeswr ym Mhatagonia, tua 80
 1950 - Albert Lebrun, Arlywydd Ffrainc, 78
 1951 - Ivor Novello, actor, cyfansoddwr a dramodydd, 58
 1973 - Pearl S. Buck, awdures, 80
 1986 - Georgia O'Keeffe, arlunydd, 98
 1990 - Taro Kagawa, pêl-droediwr, 67
 1992 - Maria Helena Vieira da Silva, arlunydd, 83
 1994 - Ken Noritake, pêl-droediwr, 71
 2006 - Ali Farka Touré, canwr a gitarydd, 66 neu 67
 2007 - Jean Baudrillard, athronydd, 77
 2009 - Tatiana Kopnina, arlunydd, 87
 2013
Stompin' Tom Connors, canwr, 77 
Una McCann Wilkinson, arlunydd, 99
 2016 - Nancy Reagan, actores a Brif Foneddiges yr Unol Daleithiau, 94
 2018 - Margarethe Stolz-Hoke, arlunydd, 92
 2019
Magenta De Vine, cyflwynydd teledu, 61
Guillaume Faye, llenor a damcaniaethwr gwleidyddol, 69
Carolee Schneemann, arlunydd, 79
 2020 - Ingeborg Leuthold, arlunydd, 94
 2021 - Catherine Valogne, arlunydd, 96

Gwyliau a chadwraethau 
 Diwrnod annibyniaeth (Ghana)
 Diwrnod Alamo (Texas)

0306
Mawrth, 06
7 Mawrth

7 Mawrth yw'r chweched dydd a thrigain (66ain) o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (67ain mewn blynyddoedd naid). Erys 299 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

Digwyddiadau 
 1804 - Cynhaliwyd cyfarfod sefydlu Cymdeithas y Beibl ym Mhrydain a Thramor yn y London Tavern, Bishopsgate.
 1876 - Rhoddwyd breinlen i Alexander Graham Bell ar gyfer y teleffon.
 1945 - Sefydlu'r Cynghrair Arabaidd

Genedigaethau 
 189 - Publius Septimius Geta, ymerawdwr Rhufain (m. 211)
 1671
Ellis Wynne, llenor (m. 1734)
Robert Roy MacGregor, herwr Albanaidd (m. 1734)
 1693 - Pab Clement XIII (m. 1769)
 1782 - Henryka Beyer, arlunydd (m. 1855)
 1785 - Alessandro Manzoni, bardd a nofelydd (m. 1873)
 1802 - Edwin Henry Landseer, arlunydd (m. 1873)
 1857 - Julius Wagner-Jauregg, meddyg (m. 1940)
 1872 - Piet Mondrian, arlunydd (m. 1944)
 1875 - Maurice Ravel, cyfansoddwr (m. 1937)
 1876 - Edgar Evans, fforiwr (m. 1912)
 1918 - June Wayne, arlunydd (m. 2011)
 1922 - Olga Aleksandrovna Ladyzhenskaya, mathemategydd (m. 2004)
 1924 - Syr Eduardo Paolozzi, cerflunydd, gludweithiwr ac argraffwr (m. 2005)
 1930 - Antony Armstrong-Jones, ffotograffydd (m. 2017)
 1934 - Willard Scott, actor a digrifwr (m. 2021)
 1942 - Michael Eisner, llywydd Cwmni Walt Disney
 1954 - Eva Brunne, esgob
 1956 - Bryan Cranston, actor
 1958 - Rik Mayall, actor a chomediwr (m. 2014)
 1960
Kazuo Ozaki, pêl-droediwr
Ivan Lendl, chwaraewr tenis
 1964 - Wanda Sykes, actores a chomediwraig
 1970 - Rachel Weisz, actores
 1991 - Quenten Martinus, pel-droediwr
 1994 - Jordan Pickford, pel-droediwr
 1997 - Joyce Chu, cantores

Marwolaethau 
 322 CC - Aristoteles, athronydd, 62
 161 - Antoninus Pius, ymerawdwr Rhufain, 74
 308 - Sant Eubulus, merthyr cristnogol
 1274 - Thomas Aquinas, athronydd
 1724 - Pab Innocentius XIII, 68
 1777 - Edward Richard, bardd ac ysgolhaig, 63
 1867 - Therese aus dem Winckel, arlunydd, 87
 1949 - T. Gwynn Jones, bardd, llenor, ysgolhaig, 77
 1978 - Ida Eise, arlunydd, 86
 1996 - Aled Eames, hanesydd ac awdur, 74
 1998 - Maria Katzgrau, arlunydd, 85
 1999 - Stanley Kubrick, cyfarwyddwr ffilm, 70
 2000 - Hirokazu Ninomiya, pêl-droediwr, 82
 2013 - Kenny Ball, cerddor jazz, 82
 2020 - Matthew Watkins, chwaraewr rygbi rhyngwladol, 41
 2023 - Lynn Seymour, dawnsiwraig, 83

Gwyliau a chadwraethau 
 Santes Felicitas a Perpetua

0307
Mawrth, 07