alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Graffiti giang Americanaidd yn Irac

Graffiti giang Americanaidd yn Irac yw graffiti gan aelodau o giangau stryd o'r Unol Daleithiau sy'n gwasanethu yn lluoedd arfog America yn Irac. Recriwtiwyd yr aelodau giang fel milwyr gan yr awdurdodau Americanaidd heb wybod o flaen llaw, fe ymddengys, eu bod yn perthyn i giangau stryd a chawsant eu hanfon i Irac i ymladd yn y rhyfel yno, a ddechreuodd yn 2003.

Ymhlith y giangau stryd mwyaf a gynrychiolir yn Irac y mae'r Gangster Disciples, Black Disciples, Latin Kings, Vice Lords, a'r Black P. Stones, a'u gwreiddiau mewn rhai o ardaloedd geto mwyaf difreintiedig a threisgar Chicago.  Ceir adroddiadau hefyd am aelodau o'r Aryan Nations, yr Aryan Brotherhood a'r Ku Klux Klan yn paentio graffiti in Irac..

Mae'r Christian Science Monitor yn adrodd fod graffiti gan ddinesyddion Iracaidd wedi blodeuo yn Irac ers cwymp llywodraeth Saddam Hussein hefyd.
Dan régime Saddam cosbid ysgrifenwyr graffiti'n llym gan yr awdurdodau.

Cyfeiriadau

Byddin yr Unol Daleithiau
Graffiti
Irac
Rhyfel Irac
Nicaragwa

Gwlad yng Nghanolbarth America yw Gweriniaeth Nicaragwa (). Mae'n gorwedd rhwng y Cefnfor Tawel i'r gorllewin a'r Caribî i'r dwyrain. Costa Rica yw ei chymydog i'r de ac mae'n ffinio â Hondwras i'r gogledd. Managua yw'r brifddinas.

Dolenni allanol 
  Gwefan swyddogol Arlywydd Nicaragwa 

 
Aelod-wladwriaethau'r Cenhedloedd Unedig
Cyn-drefedigaethau Ymerodraeth Sbaen
Gweriniaethau
Gwledydd Canolbarth America
Gwledydd a thiriogaethau Sbaeneg
Ap Elvis

Albwm a ryddhawyd gan label Ankst ym 1993 i ddathlu eu pumlwyddiant fel cwmni oedd Ap Elvis. Roedd yn gasgliad o ganeuon gan artistiaid ar y label.

Traciau 
Chia Niswell ac ati: Cân i Gymry 1993 - Datblygu
Gwên - Catatonia
Llyn - Wwzz
Gwenan yn y Gwenith - Beganifs
Diamonds o Monte Carlo - Gorky's Zygotic Mynci
Pro 1 - Aros Mae
Llawn - Fflaps
Cyna Fi Dân - Tŷ Gwydr
Tocyn - Ffa Coffi Pawb
Rhywbeth Amdani - Wncl Ffestr
Ar Goll - Steve Eaves a Rhai Pobl
Symud Ymlaen - Diffiniad
Animeiddio Goleudy Mewn Rhyfel - Geraint Jarman
Dal Heb Fy Nal - Ian Rush
Fydd y Chwyldro Ddim Ar y Teledu, Gyfaill - Llwybr Llaethog ac Ifor ap Glyn

Albymau 1993
Albymau Cymraeg
Llyn Cowlyd

Llyn yn Sir Conwy, gogledd Cymru, yw Llyn Cowlyd. Fe'i lleolir yng ngogledd Eryri yn rhan ddeheuol y Carneddau, ar uchder o 1165 troedfedd uwchben lefel y môr.

Mae'n llyn hir, cul, sydd ar echel o'r de-orllewin i'r gogledd-ddwyrain. Ei hyd yw tua 3 km. Mae'n gronfa dŵr gydag argae yn ei ben gogleddol, sy'n cyflenwi dŵr i ardaloedd Conwy ac mor bell i ffwrdd â Bae Colwyn. Gorwedd y llyn rhwng Pen Llithrig-y-wrach (2622') i'r gorllewin a'r Creigiau Gleision i'r dwyrain. Mae Bwlch Cowlyd yn gorwedd rhwng y ddau fynydd hyn, uwch ben de-orllewinol y llyn. Mae'r llethrau o bobtu i Lyn Cowlyd yn syrth a garw. O ben gogleddol y llyn mae Afon Ddu yn rhedeg o lifddor yr argae i lawr i Ddyffryn Conwy a phentref Dolgarrog.

Roedd Llyn Dulyn yn un o'r llynnoedd y symudwyd y torgochiaid oedd yn Llyn Peris iddynt pan adeiladwyd Gorsaf Bŵer Dinorwig.

Cafodd y bardd Gwilym Cowlyd (William John Roberts, 1828-1904) ei enw barddol ar ôl y llyn.

Mae modd cyrraedd y llyn ar droed o Drefriw neu o Gapel Curig.

Cowlyd
Dolgarrog
Trefriw
Baner Antigwa a Barbiwda

Dewisiwyd baner Antigwa a Barbiwda o dros 600 o ddyluniadau lleol mewn cystadleuaeth yn dilyn ennill hunan-lywodraeth i'r ynysoedd yn 1967 (buont yn drefedigaethau Prydeinig hyd nes 1981). Dywedodd Reginald Samuel, dyluniwr y faner â fabwysiadwyd ar 27 Chwefror 1967, bod y faner yn dangos yr haul yn codi yn erbyn cefndir etifeddiaeth Affricanaidd y bobl mewn oes newydd. Mae'n cynnwys haul melyn ar drapesiwm du sy'n cynrychioli gwreiddiau Affricanaidd y wlad, uwchben trapesiwm glas tenau i gynrychioli Môr y Caribî, uwchben triongl gwyn i gynrychioli gobaith. Mae'r siâp-V sy'n ffurfio o gorneli uwch y faner hyd ei chanol ar hyd y gwaelod yn sefyll am victory (Saesneg am fuddugoliaeth), a'i liw coch yn symboleiddio egni deinamig y boblogaeth.

Ffynonellau
Complete Flags of the World, Dorling Kindersley (2002)

Antigwa a Barbiwda
Antigwa a Barbiwda
Prif Weinidog Cymru

Arweinydd Llywodraeth Cymru yw Prif Weinidog Cymru (Saesneg: First Minister for Wales). Fel rhan o broses datganoli, crëwyd y swydd gan Ddeddf Llywodraeth Cymru 1998 yn wreiddiol dan y teitl Prif Ysgrifennydd Cymru (First Secretary for Wales), gan fod Cymru gyda chynulliad gyda llai o rymoedd na Gogledd Iwerddon a'r Alban. Hefyd, mae'r term Cymraeg Prif Weinidog yn gallu cyfieithu i'r Saesneg fel Prime Minister, gall wedi achosi camddealltwriaeth â Phrif Weinidog y Deyrnas Unedig.

Newidiwyd y teitl ar ôl ffurfio llywodraeth glymbleidiol rhwng y Democratiaid Rhyddfrydol a'r Blaid Lafur yn y Cynulliad fis Hydref 2000. Yn ôl Mesur Seneddol Llywodraeth Cymru (2006) rhoddir caniatâd i'r swydd cael ei hadnabod yn swyddogol fel y Brif Weinidog.

Gweler hefyd

 Rhestr o Brif Weinidogion Cymru

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
Llywodraeth Cymru | Cabinet a Gweinidogion 
Cynulliad Cenedlaethol Cymru | Swyddogaethau a Chyfrifoldebau 

 
Llywodraeth Cymru
Agnosticiaeth

Agnostigiaeth yw'r cysyniad nad oes modd gwybod os ydy Duw yn bodoli neu beidio. Mae’r gair 'agnosticiaeth' yn dod o'r gair Saesneg agnosticism; gair gwneud o'r gair Groeg agnosia = 'anwybodaeth', o'r gwreiddyn gnosis neu gnostikos sef 'gwybodaeth'.

Er bod sawl unigolyn wedi dal y safbwynt hwnnw trwy hanes, ymddengys mai'r athronydd Thomas Huxley a fathodd yr enw (agnosticism) yn 1869 i ddisgrifio ei safbwynt. Roedd y rhai o amgylch Huxley naill ai'n bendant bod Duw yn bodoli neu yn bendant bod Duw ddim yn bodoli ond roedd Huxley yn ymresymu bod y wybodaeth hon yn absennol.Cafodd yr enw ei fabywsiadu gan rhesymolwyr ail hanner y 19g er mwyn diffinio eu safle rhwng credu mewn Duw ar y naill law ac anffyddiaeth, sy'n gwrthod Duw yn gyfangwbl, ar y llaw arall.

Mae tuedd i agnostig fod yn wybodus iawn mewn materion crefyddol, ac yn aml iawn, fe fyddynt yn cael eu cyhuddo o "hanner credu" mewn Duw a’u bod yn amharod i ymrwymo at eu cred. Fe fydd yr agnostig yn gwadu’r cyhuddiad hwn gan honni nad yw'n bosibl gwybod amdano hyd yn oed os yw'n bodoli. Yn fwy diweddar mae'r term "agnostig" yn cael ei ddefnyddio mewn ystyr llai diffiniedig i gynnwys barn pobl sydd ddim yn gwybod am y byd ysbrydol neu ddim yn poeni amdano o gwbl.

Gweler hefyd 
 Atheistiaeth
 Crefydd
 Gnosis
 Gnostigiaeth

Athroniaeth
Diwinyddiaeth
Blwyddyn galactig

Blwyddyn galactig yw'r cyfnod o amser sydd ei angen i Gysawd yr Haul gylchdroi o amgylch canol y Llwybr Llaethog, ein galaeth ni. Mae amcangyfrifion o hyd un cylchdroad yn amrywio o 225 i 250 miliwn blwyddyn daearol, ac amcangyfrifir oed bresennol Cysawd yr Haul i fod rhwng 18 a 22 flwyddyn galactig. Fe'i defnyddir yn aml mewn seryddiaeth i fesuro digwyddiadau dros gyfnod hir o amser (mae graddfa seiliedig ar un biliwn o flynyddoedd yn creu unedau rhy fawr ac mae miliwn o flynyddoedd yn creu rhifau mawr iawn ar gyfer rhai digwyddiadau seryddol). Weithiau cyfeirir at y raddfa amser hon fel "blwyddyn gosmig", ond gan amlaf cyfyngir y term hwnnw i'r raddfa amser a ddyfeisiwyd gan y seryddwr Carl Sagan.

Dolenni allanol 
 Astronomy Knowledge Base 
 hypertextbook.com/facts/2002/StacyLeong.shtml
 Geologic Time Scale

Unedau amser
Unedau mesur seryddol
Blwyddyn gosmig (seryddiaeth)

Blwyddyn gosmig yw'r raddfa amser a ddefnyddir i fapio oes bresennol y bydysawd ar lun blwyddyn galendraidd. Yn ôl y raddfa honno, digwyddodd y Glec Fawr ar ddechrau'r 1 Ionawr cosmig am hanner nos yn union, a'r dyddiad ac amser o'r dydd heddiw yw hanner nos ar ddiwedd 31 Rhagfyr. Yn y flwyddyn gosmig nid ymddangosodd Cysawd yr Haul tan y 9fed o Fedi, dechreuodd bywyd ar y Ddaear ar 30 Medi, daeth y deinosoriaid cyntaf ar 25 Rhagfyr a'r epaod a'r egin-ddynion cyntaf ar 30 Rhagfyr. Ni chyrhaeddodd Homo sapiens tan ddeg munud i hanner nos ar y diwrnod olaf, ac mae holl hanes y ddynoliaeth wedi digwydd yn y 21 eiliad olaf yn unig. Ar y raddfa hon mae oes dyn yn cymryd o gwmpas 0.15 eiliad.

Cafodd y raddfa ei boblogeiddio gan y seryddwr adnabyddus Carl Sagan yn ei lyfr The Dragons of Eden a'r gyfres deledu gofiadwy Cosmos, a gyflwynwyd ganddo.

Gweler hefyd
Blwyddyn galactig

Dolen allanol
Astrosociety.org

Unedau amser
Unedau mesur seryddol
Cosmoleg ffisegol
Cyfnodau seryddol
Ynysoedd Tudwal

Grŵp o ddwy ynys ac ynys lanw yng ngogledd Cymru, i'r de o Abersoch ac arfordir deheuol Llŷn, Gwynedd, ym mhen gorllewinol Bae Tremadog, yw Ynysoedd Tudwal.

Daearyddiaeth
Ceir dwy brif ynys:
 Ynys Tudwal Fawr (i'r gorllewin); prynwyd yr ynys gan y fforiwr Bear Grylls yn 2009.
 Ynys Tudwal Fach (i'r dwyrain); prynwyd gan yr awdures Carla Lane yn 1992.

Yn ogystal ceir cerrig isel yn y môr tua hanner milltir i'r de ddwyrain o Ynys Tudwal Fawr, a elwir Carreg y Trai.

Ar Ynys Tudwal Fawr ceir goleudy.

Hanes
Ceir adfeilion hen briordy ar safle clas a gysylltir â Sant Tudwal ar yr ail ynys, Ynys Tudwal Fach.

Cadwraeth a natur
Mae'r ynysoedd yn adnabyddus am eu morloi. Mae Porth Ceiriad, Porth Neigwl ac Ynysoedd Tudwal yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig.

Cyfeiriadau

Abersoch
Llŷn
Tudwal
Hydrocarbon

Cyfansoddyn yw hydrocarbon sy'n cynnwys yr elfennau cemegol carbon a hydrogen yn unig. Mae cemeg organig wedi ei seilio ar y cyfansoddion hyn a'r cyfansoddion sy'n deillio ohonynt. Mae miloedd ohonynt yn bodoli, ond gellir eu dosbarthu i nifer fach o deuluoedd cemegol: alcanau, alcenau, alcynau a chyfansoddion aromatig. Mae nwy naturiol ac olew crai yn gymysgeddau cymhleth o hydrocarbonau.

Adeiledd hydrocarbonau
Mae gan carbon y gallu i ffurfio bondiau cemegol i'w hun i ffurfio cadwyn neu gylch o atomau carbon. Gall yr elfen hon ffurfio cyfansoddion tebyg yn cynnwys unrhyw nifer o atomau o garbon gyda hydrogen yn cwblhau plisgyn falens bob atom carbon trwy ffurfio bondiau cofalent iddo. Mae nifer o deuluoedd o gyfansoddion yn cael eu creu, yn dibynnu ar natur y bondio cofalent rhwng yr atomau carbon.

Alcanau
Teulu o hydrocarbonau dirlawn, sef hydrocarbonau sydd yn cynnwys bondiau cofalent sengl yn unig yw'r alcanau. Fformiwla cyffredinol y rhain yw CnH2n+2.

Alcenau
Teulu o hydrocarbonau annirlawn, sef hydrocarbonau sydd yn cynnwys bondiau cofalent dwbl yw alcenau. Mae pob alcen yn cynnwys un bond dwbl rhwng pâr o atomau carbon, felly nid oes alcen yn bodoli gydag un carbon yn unig. Mae pob bond arall yn bond cofalent sengl. Fformiwla cyffredinol y rhain yw CnH2n.

Alcynau
Teulu o hydrocarbonau annirlawn yw'r rhain hefyd. Maent yn cynnwys bond triphlyg rhwng pâr o atomau carbon, felly nid oes alcyn yn bodoli gydag un carbon yn unig. Yr alcyn lleiaf yw ethyn, a gelwir yn aml yn acetylen, a llosgir y moleciwl hwn wrth weldio. Mae pob bond arall yn bond cofalent sengl. Fformiwla cyffredinol y rhain yw CnH2n-2.

Cyfansoddion aromatig
Hydrocarbonau sy'n cynnwys systemau wedi eu seilio ar y cylch bensen a systemau aml-gylch tebyg yw cyfansoddion aromatig. Sefydlir cymylau o ddwysedd electronau dadleoledig ynddynt sydd yn creu systemau sefydlog gyda phriodweddau tra wahanol i'r hydrocarbonau eraill.

Ffynonellau hydrocarbonau
Tanwyddau ffosil yw'r ffynonellau ar gyfer bron bob hydrocarbon rydym yn ei ddefnyddio. Mae'r hydrocarbonau i'w ddarganfod mewn nwy naturiol neu olew crai, yn dibynnu ar eu berwbwyntiau. Mae nwy naturiol yn bennaf yn gymysgedd o hydrocarbonau gyda phedwar atom carbon neu lai, ac mae gan yr hydrocarbonau mewn olew crai pum atom carbon neu fwy. Gwahanir yr hydrocarbonau o'i gilydd ar sail eu berwbwyntiau gwahanol trwy ddefnyddio distylliad ffracsiynol. 
Ffurfiwyd yr hydrocarbonau allan o ddefnydd biolegol dros filiynau o flynyddoedd. Carbon a hydrogen, ynghyd ag ocsigen, yw'r elfennau sy'n ffurfio'r mwyafrif o foleciwlau biolegol. Wrth i'r deunydd biolegol bydru'n anaerobig gall yr ocsigen gael ei ddileu o'r moleciwlau i ffurfio hydrocarbonau gwahanol.

Cemeg
Cemeg organig
Basic English

Iaith artiffisial gyda nifer fach o eiriau yw Basic English (Saesneg Sylfaenol) a grëwyd gan Charles Kay Ogden ym 1930. Mae'r iaith yn debyg i Simple English yn y modd y mae'n symleiddio Saesneg i'w gwneud yn haws i'w ddeall. Yn wahanol i Simple English, sy'n hollol gywir a safonol yn dilyn rheolau Saesneg, mae gan Basic English reolau iaith a gramadeg sydd ychydig yn wahanol i'w iaith ddeilliadol. Disgrifiwyd yr iaith artiffisial yma yn y llyfr Basic English: A General Introduction with Rules and Grammar, a gyhoeddwyd yn gyntaf ym 1930.

Gweler hefyd
Simple English

Ieithoedd artiffisial
Sillwyddor

Set o symbolau ysgrifenedig sydd yn cynrychioli sillafau yw sillwyddor, a defnyddir i ffurfio geiriau. Mae symbol mewn sillwyddor yn cynrychioli'n arferol swn cytsain dewisiadol a chanlynir gan swn llafariad.

Fe ddefnyddir sillwyddorion i ysgrifennu sawl iaith, e.e. Siapaneg a rhai tafodieithoedd Tsieineeg. Mae'r iaith Siapaneg yn defnyddio dwy sillwyddor, sef hiragana a katakana, a defnyddir i ysgrifennu rhai geiriau ac elfennau gramadegol genedigol, a geiriau estronol at hynny.

Ceir sawl sillwyddor:
Afaka — Ndyuka
Ysgrifen Alaska — Yupik
Cherokee — Cherokee
Cypriot — Mycenaeg (ffurf hynafol ar Roeg)
Hiragana — Siapaneg
Katakana — Siapaneg
Mendeg - Mendeg
Kpeleg — Kpeleg
Linear B — Mycenaeg
Nü Shu —  Yao
Vai — Vai
Yi (diweddar) — sawl iaith Yi/Lolo

Systemau ysgrifennu
Termau iaith
Cytundeb Oregon

Mae Cytundeb Oregon, (enw swyddogol: Cytundeb gyda Phrydain Fawr, Parthed Terfynau i'r Gorllewin o Fynyddoedd y Rockies),  a elwir hefyd yn Gytundeb Washington, yn gytundeb ddwyochrog rhwng y Deyrnas Unedig a'r Unol Daleithiau a arwyddwyd ar 15 Mehefin 1846 yn Washington, D.C.. Yn sgil y cytundeb, daeth yr anghydfod i ben rhwng yr Unol Daleithiau a Phrydain dros ffin Gwlad Oregon, lle roedd y ddwy wlad wedi hawlio'r diriogaeth y bu iddynt feddiannu ar y cyd ers Cytundeb 1818.

Roedd Gwlad Oregon yn enw a roddwyd ar y tir yng ngorllewin Gogledd America i'r gogledd o ledred 42°Gog, i'r de o ledred 54°40'Gog, ac i'r gollewin o fynyddoedd y Rockies hyd at y Cefnfor Tawel. Erbyn heddiw, mae'r ardal yn ffurfio rhan o dalaith British Columbia yng Nghanada, ac yn yr Unol Daleithiau, taleithiau Oregon, Washington, ac Idaho, a rhannau o Wyoming a Montana.

1846
Oregon
Oregon
Hanes y Deyrnas Unedig
Hanes yr Unol Daleithiau
C.P.D. Y Drenewydd

Clwb pêl-droed o'r Drenewydd, Powys ydy Clwb Pêl-droed Y Drenewydd (Saesneg: Newtown Association Football Club). Mae'r clwb yn chwarae yn Uwch Gynghrair Cymru, prif adran pêl-droed yng Nghymru ac maent wedi codi tlws Cwpan Cymru ar ddau achlysur; ym 1878-79 a 1894-95.

Maent yn chwarae eu gemau cartref ar Barc Latham, Y Drenewydd, maes sy'n dal uchafswm o 5,000 o dorf gyda 1,110 o seddi.

Hanes
Mae'r clwb presennol yn deillio o uniad rhwng clybiau pêl-droed Newtown White Star a Newtown Excelsior yn ystod y 1870au. Ffurfiwyd Newtown White Star ym 1875 gan ddod yn aelod gwreiddiol o Gymdeithas Bêl-droed Cymru. Chwaraeodd Excelsior a chlwb o'r enw Newtown yng nghystadleuaeth cyntaf Cwpan Cymru ym 1877 gyda gêm Y Drenewydd yn erbyn Y Derwyddon ar 13 Hydref, 1877  y gêm gyntaf erioed yn hanes y gystadleuaeth.

Ymunodd y clwb â chynghrairâ'r Combination League ym 1899-1900 ond, ar ôl tymor yn unig, dychwelodd Y Drenewydd i chwarae mewn cynghreiriau lleol. Ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf ymunodd Y Drenewydd â Chynghrair Canolbarth Cymru gan ennill y bencampwriaeth ym 1975–76, 1978–79, 1981–82, 1986–87 a 1987–88.

Ar sail eu pencampwriaethau yn y 1970au a'r 1980au sicrhaodd Y Drenewydd eu lle ym mhyramid pêl-droed Lloegr gan ymuno ag Adran 1 o'r HFS Loans League - tair rheng yn is na Chynghrair Lloegr - ynghyd â chlybiau Cymreig eraill fel , , Bae Colwyn a Chaernarfon, ond ym 1992 dychwelodd Y Drenewydd i Gymru er mwyn ymuno â chynghrair newydd cenedlaethol Cymru.

Record yn Ewrop

Anrhydeddau
Cwpan Cymru
 Enillwyr: 1878-79, 1894-95
 Cyrraedd Rownd Derfynol: 2014-15
 Uwch Gynghrair Cymru
 Ail: 1994-95, 1997-98
 Cwpan Uwch Gynghrair Cymru
 Cyrraedd Rownd Derfynol: 2011-12
 Cwpan Amatur Cymru
 1954-55

Chwaraewyr nodedig
 George Latham - 10 cap dros Gymru 1905-1913
 Albert Westhead Pryce-Jones - 1 cap Gymru 1895
 William Ernest Pryce-Jones - 5 cap dros Gymru 1887-1890
 Colin Reynolds - Aelod o Oriel Anfarwolion Uwch Gynghrair Cymru

Cyfeiriadau

Chwaraeon ym Mhowys
Sefydliadau 1875
Drenewydd
Y Drenewydd
C.P.D. Tref Llangefni

Clwb pêl-droed o dref Llangefni, Ynys Môn ydy Clwb Pêl-droed Tref Llangefni (Saesneg: Llangefni Town Football Club) sy'n chwarae yng Nghynghrair Undebol y Gogledd, sef ail adran gogledd Cymru; trydydd rheng pyramid pêl-droed cenedlaethol Cymru.

Ffurfiwyd y clwb ym 1897 ac maent yn chwarae eu gemau cartref ar faes Lôn Talwrn.Mae Clwb Pel Droed Tref Llangefni 16 yn y cynghyrair allan o 17

Hanes
Ffurfiwyd y clwb ym 1897 ac roeddent yn aelodau gwreiddiol o Gynghrair Môn ym 1897-98. Ym 1987-88, wedi 90 mlynedd yn y gynghrair, ac er iddynt orffen y tymor tua gwaelodion yr Ail Adran o Gynghrair Môn penderfynodd y clwb geisio am aelodaeth o Gynghrair Gwynedd ar gyfer tymor 1988-89. Llwyddodd y clwb i ennill y Bencampwriaeth yn eu tymor cyntaf ym 1988-89 ac eto ym 1989-90 cyn sicrhau dyrchafiad i Gynghrair Undebol y Gogledd.

Llwyddodd y clwb i gipio Bencampwriaeth Cynghrair Undebol y Gogledd yn eu tymor cyntaf ac ar ôl ennill y Gynghrair am y pedwerydd tro ym 1998-99 cafwyd ddyrchafiad i'r Gynghrair Undebol.

Yn 2006-07, llwyddodd Llangefni i gipio'r Bencampwriaeth a sicrhau dyrchafiad i Uwch Gynghrair Cymru, ond cafwyd tymor anodd gyda'r clwb yn disgyn yn syth yn ôl i lawr i'r Gynghrair Undebol wedi tymor yn unig yn y brif adran.  Ar ôl disgyn yn ôl i'r ail adran aeth y clwb drwy trafferth ariannol a fe gychwynnodd y clwb eto yng Nghynghrair Ynys Môn.  Cododd y clwb I fyny y cynghreiriau o dan y rheolwr presennol Chris Roberts.

Ar 9 Rhagfyr 2018 enillodd Llangefni gêm yn 3ydd rownd Cwpan Cymru yn erbyn Llanelli o Uwch Gynghrair Cymru. Y sgôr oedd 1-0, gydag Alan Mark Owen yn sgorio'r unig gôl. Yn yr un tymor llwyddodd y clwb I enill cynghrair Welsh Alliance a'r Cookson Cup.  Yn ystod tymor 2019/20 fu Llangefni yn chwarae yn y JD Cymru North.

Cyfeiriadau

Chwaraeon yn Ynys Môn
Llangefni
Tref Llangefni
Sefydliadau 1897
Castell Llanhuadain

Castell ym mhentref Llanhuadain, Sir Benfro yw Castell Llanhuadain (Cyfeirnod Arolwg Ordnans: Map OS 158: SN 073175). Mae'r safle yn cael ei gynnal gan Cadw.

Codwyd Castell Llanhuadain gan esgobion Tyddewi rhwng y 12g a'r 14eg. Codwyd y castell cyntaf ar y safle yn 1115 gan yr Esgob Bernard. Castell mwnt a beili nodweddiadol Normanaidd oedd y castell cynnar hwn, a dim ond y ffos a'r clawdd pridd sydd i'w gweld heddiw. Mae'r rhan fwyaf o'r adfeilion sydd i'w gweld ar y safle heddiw yn perthyn i'r ail gyfnod o adeiladu a gomisiynwyd gan yr esgob Adam de Houghton rhwng 1362 a 1389. Roedd hwn yn gastell llawer mwy sylweddol, gyda phedwar set o siambrau preswyl mawr ar y llawr cyntaf. Mae'n bosibl fod y tŵr porth mawr a welir yn y llun wedi'i ychwanegu fymryn yn ddiweddarach.

Arhosodd Rhisiart II, brenin Lloegr, yn Llanhuadain ar ei ymweliad i dde Cymru yn 1394. Erbyn hynny roedd y castell yn fwy o balas esgobol nag amddiffynfa. Fe'i defnyddid gan esgobion Tyddewi i reoli eu hystadau yn y rhan honno o Benfro. Roedd y stafelloedd yn foethus iawn. Roedd gan bob un o'r siambrau mawr stafell gysgu gyda thoiled: siambrau en suite o'r safon uchaf am y cyfnod.

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Castlewales: Manylion a lluniau
 Cadw: Castell Llanhuadain 

Adeiladau rhestredig Gradd I Sir Benfro
Cadw
Llanhuadain
Llanhuadain
Llanhuadain
Llanhuadain

Pentref bychan a chymuned yn ne-ddwyrain Sir Benfro, Cymru, yw Llanhuadain (Seisnigiad: Llawhaden). Fe'i lleolir hanner ffordd rhwng Hwlffordd i'r gorllewin a Hendy-gwyn i'r dwyrain.

Mae'r pentref yn adnabyddus yn bennaf fel safle adfeilion Castell Llanhuadain, a godwyd gan y Normaniaid. Llanhuadain oedd canolfan eglwysig a gweinyddol cwmwd Llanhuadain, un o ddau gwmwd cantref Daugleddau yn yr Oesoedd Canol.

Cipiwyd a meddianwyd y castell gan yr Arglwydd Rhys o Ddeheubarth a'u meibion ar ddechrau'r 1190au.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

Cyfeiriadau

Cymunedau Sir Benfro
 
Pentrefi Sir Benfro
Goleudy

Yn gymorth i forwyr llywio eu llongau ar y môr, mae goleudy yn adeilad ar ffurf tŵr neu fframwaith sy'n anfon allan goleuni gan ddefnyddio system o lusernau a lensys, neu, yn y gorffennol, dân. Yn ogystal maent yn gallu fod o gymorth i awyrennau bychain gyda'r nos. Cyn dechrau codi goleudai arferid cynnau bonllwyth ar ben bryn neu glogwyn arfordirol.

Erbyn heddiw mae nifer y goleudai yn y byd wedi gostwng i tua 1,500, o ganlyniad i'r twf mewn cymorth llywio modern fel radar a systemau geo-sat. Defnyddir goleudai i nodi arfordiroedd peryglus, creigiau morwrol, a mynedfeydd diogel i borthladdoedd.

Y goleudy enwocaf yn hanes y byd efallai oedd Pharos Alecsandria, a godwyd ar ynys Pharos, ger Alecsandria, yn yr Hen Aifft. O enw'r goleudy hwnnw y daw'r gair am 'oleudy' mewn sawl iaith Ewropeaidd, e.e. Ffrangeg (phare), Eidaleg a Sbaeneg (faro), Portiwgaleg (farol), Romaneg (far), Bwlgareg a Rwseg (фар), a Groeg (φάρος). 'Pharoleg' yw'r term am astudio goleudai.

Ceir goleudai ar nifer o ynysoedd a chlogwynni yng Nghymru, e.e. Ynys Enlli ac Ynys Bŷr.

Gweler hefyd
Goleudai Cymru
Goleudai Cymru

Ceir sawl goleudy ar arfordir Cymru. Dyma restr ohonynt.

Sir Benfro 
Goleudy Sgogwm, Ynys Sgogwm
Goleudy South Bishop
Pen Strwmbl
Goleudy Smalls

Conwy 
Mae'r hen oleudy ar y Ben y Gogarth yn westy erbyn heddiw.

De Cymru 
Goleudy Mwmbwls, ger Abertawe
Goleudy Ynys Bŷr, Ynys Bŷr
Goleudy Saint Ann's Head

Gwynedd 
Ynys Enlli

Ynys Môn 
Goleudy'r Moelrhoniaid
Goleudy Ynys Lawd
Ynys Llanddwyn
Goleudy Trwyn Du, ger Ynys Seiriol

Dolen allanol 
RCAHM Cymru

 
Rhestrau Cymru
Rhestrau adeiladau ac adeiladwaith
Solfach

Pentref glan-môr a chymuned yn Sir Benfro, Cymru, yw Solfach (hefyd Solfa, Saesneg: Solva). Saif yng ngorllewin y sir, tua 3 milltir i'r dwyrain o Dyddewi, mewn gilfach môr ar Fae Sain Ffraid, ar aber Afon Solfach. Mae ganddo harbwr ardderchog a bu'n ganolfan masnach arfordirol am ganrifoedd. Fe'i lleolir ym Mharc Cenedlaethol Arfordir Penfro.

Heddiw mae'r pentref yn ganolfan hwylio a gwyliau glan-môr poblogaidd. Mae Llwybr Arfordir Penfro yn rhedeg trwy'r pentref.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Hanes
Mae hanes Solfach fel porthladd yn ymestyn yn ôl i'r 14g o leiaf. Cyfeirir ato gan yr hynafiaethydd George Owen yn 1603. Erbyn 1811 roedd yna 36 o longau'n defnyddio'r porthladd gyda naw warws ar eu cyfer yn y pentref. Roedd nwyddau fel ŷd, barlys a phren yn cael eu hallforio i Fryste a deuai nwyddau cyffredinol yn ogystal â glo a chalch i mewn o Fryste, porthladdoedd De Cymru ac o mor bell i ffwrdd ag Iwerddon. Ond fel yn achos nifer o borthladdoedd bychain tebyg dirywiodd ei fasnach gyda dyfodiad y rheilffyrdd ganol y 19g.

Veir olion caer oes haearn ar ben Y Gribin, penrhyn ar ochr ddwyreiniol yr harbwr.

Cofnodir fod pobl wedi ymfudo i'r Unol Daleithiau o Solfach. Yn 1848 y pris am y fordaith oedd £3 i oedolion a 30 swllt i blant. Roedd y siwrnai'n cymryd rhwng 7 a 14 wythnos, gan ddibynnu ar y gwyntoedd a'r tywydd. Roedd y calch a fewnforid i Solfach yn cael ei losgi mewn odynnau yn y pentref a'i werthu wedyn i ffermydd ardal Tyddewi. Peidiwyd y gwaith ar ddechrau'r Rhyfel Byd Cyntaf.

Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

Pobl o Solfa
Magwyd pêl-droediwr Cymru Simon Davies yn y pentre a'r canwr Meic Stevens, ysgrifennodd gân adnabyddus am y pentref, Ysbryd Solfa.

Oriel

Ffynhonnell
Christopher John Wright, A Guide to the Pembrokeshire Coast Path (Constable, 1986)

Cyfeiriadau

Dolen allanol
 Gwefan y pentref

Cymunedau Sir Benfro
Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro
Pentrefi Sir Benfro
Triongl

Polygon sydd â thair ochr llinell a thri fertig yw triongl (enw gwrywaidd). Mae'n un o'r siapiau sylfaenol mewn geometreg. Mae triongl gyda fertigau A, B, a C yn cael ei ddynodi mewn mathemateg fel . Mae cyfanswm onglau mewnol pob triongl yn 180 ° a chyfanswm yr onglau allanol yn 360 °.

Mewn geometreg Ewclidaidd, mae unrhyw dri phwynt, pan nad ydynt yn unllin (collinear), yn pennu triongl unigryw ac ar yr un pryd, plân unigryw (hy, lle Ewclidaidd dau-ddimensiwn). Mae'r erthygl hon yn ymwneud â thrionglau mewn geometreg Ewclidaidd, ac yn arbennig, y plân Ewclidaidd, ac eithrio lle nodir fel arall.

Mathau
Gallwn ddosbarthu'r gwahanol fathau o drionglau mewn sawl ffordd, gan gynnwys gan edrych ar hyd ei llinellau (neu 'ochrau') neu yn ôl y trionglau sydd ynddynt.

Mathau yn ôl hyd yr ochrau
Mae'r triongl hafalochrog yn bolygon rheolaidd, mae'r isosceles a'r anghyfochrog yn bolygonau afreolaidd.

Mathau yn ôl yr onglau
Gellir hefyd ddidoli trionglau yn ôl maint eu honglau mewnol. Dywedir fod trionglau lem ac aflem hefyd yn drionglau arodgo'.

Gweler hefyd
Theorem Pythagoras

Cyfeiriadau

Geometreg Euclidaidd
Siapau elfennol
Trionglau
3 (rhif)
Stepaside

Pentref bychan yng nghymuned Cilgeti a Begeli, Sir Benfro, Cymru, yw Stepaside. Fe'i lleolir yn ne-ddwyrain y sir, tua 2 filltir i'r gogledd o Saundersfoot, 4 milltir i'r gogledd o Ddinbych-y-Pysgod. Mae ei enw Saesneg yn adlewyrchu'r ffaith ei fod i'r de o'r Landsker.

Ar un adeg bu'r pentref yn gartref i byllau glo a haearn, ond erbyn heddiw mae wedi troi'n bentref tawel sy'n dibynnu ar dwristiaeth. Ceir un dafarn yno. Lleolir Parc Etifeddiaeth Stepaside ar y ffordd o'r pentref i Wisemans Bridge.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Cyfeiriadau

Cilgeti a Begeli
Lleoedd yng Nghymru ag enwau o darddiad Saesneg
Pentrefi Sir Benfro
Saundersfoot

Pentref glan-môr a chymuned yn ne-ddwyrain Sir Benfro, Cymru, yw Saundersfoot neu Llanusyllt. Cyfeiria'r enw Cymraeg at eglwys gyfagos wedi'i chysegru i Sant Usyllt. Gyda'i gymydog Dinbych-y-pysgod, 2 filltir i'r de, mae'n un o'r cyrchfeydd gwyliau mwyaf poblogaidd yng Nghymru. Mae'n enwog am ei draethau braf ar Fae Caerfyrddin.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Hanes
Adeiladwyd yr harbwr yn 1829 ar gyfer allforio glo carreg (anthracite) o'r pyllau glo niferus yn yr ardal (e.e. yn ardal Stepaside), ond cyn hynny allforid glo o'r traeth ei hun am ganrifoedd. Tyfodd y pentref o gwmpas yr harbwr. Mae cwrs hen dramffordd o bwll Cwrt Bonville yn croesi'r pentref tra fod y yr hen dramffordd o bentref Amroth yn ffurfio'r promenad heddiw. Daeth y diwydiant glo i ben ar ddechrau'r 20g.

Manteisiodd y pentref ar y rheilffordd ger llaw i ddenu ymwelwyr o ardaloedd glofaol a dinesig De Cymru a gorllewin Lloegr a thyfodd i fod yn bentref glan-môr poblogaidd. Gorwedd ym Mharc Cenedlaethol Arfordir Penfro ac mae Llwybr Arfordir Penfro yn rhedeg trwyddo.

Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

Cyfeiriadau

Cymunedau Sir Benfro
Lleoedd yng Nghymru ag enwau o darddiad Saesneg
Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro
Pentrefi Sir Benfro
 
Traethau Cymru
Cwm-yr-Eglwys

Pentref bychan yng nghymuned Dinas, Sir Benfro, Cymru, yw Cwm-yr-Eglwys neu Cwmyreglwys. Saif ar gilfach môr ar ochr ogleddol penrhyn Ynys y Ddinas, rhwng Abergwaun a phentref Trefdraeth. Mae'n gorwedd ym Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro ac mae Llwybr Arfordir Penfro yn rhedeg heibio i'r pentref.

Mae gan y pentref harbwr yng nghysgod y creigiau ar lan Bae Trefdraeth, sy'n rhan o Fae Ceredigion. Mae'r traeth bychan tywodlydd yn boblogaidd gan ymwelwyr.

Eglwys Sant Brynach
Prif atyniad y pentref yw adfeilion Eglwys Sant Brynach. Credir i'r eglwys gael ei sefydlu tua'r 6g gan Sant Brynach, aelod o deulu brenhinol Brycheiniog. Yn ôl traddodiad roedd y sant yn arfer mynd i ben Carn Ingli ger llaw i siarad â'r angylion. Mae'n bosibl mai clas oedd yno i ddechrau. Codwyd eglwys newydd ar y safle yn y 12g, ar batrwm Celtaidd. Yn anffodus dim ond rhan o'r clochdy a'r mur orllewinol a oroesoedd storm enbyd a drawodd ar 25 Hydref 1859; yr un storm a suddodd y Royal Charter, ger Moelfre, Ynys Môn, a 113 llong arall ar hyd arfordir Cymru y noson honno.

Ffynhonnell
Christopher John Wright, A Guide to the Pembrokeshire Coast Path (Constable, 1988)

Cyfeiriadau

Clasau
Dinas, Sir Benfro
Eglwysi Sir Benfro
Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro
Pentrefi Sir Benfro
Wdig

Tref arfordirol yng nghymuned Abergwaun ac Wdig, Sir Benfro, Cymru, yw Wdig (Saesneg: Goodwick). Saif 1 filltir i'r dwyrain o Abergwaun, ar lan Bae Abergwaun, Bae Ceredigion. Mae'n borthladd a ddefnyddir gan y gwasanaeth fferi o Abergwaun i Rosslare (Ros-Láir) yn Iwerddon.

Dim ond pentref bychan di-nod oedd yno cyn dyfodiad y rheilffordd i Abergwaun ac agor harbwr yno.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Cyfeiriadau

Abergwaun ac Wdig]]
Lleoedd yng Nghymru ag enwau o darddiad Saesneg
Trefi Sir Benfro
Ynys Catrin

Ynys lanw yn Sir Benfro a gysylltir â Dinbych-y-Pysgod gan y traeth ar lanw isel yw Ynys Catrin (Saesneg: St Catherine's Island).

Mae'r ynys yn gartref i gaer a godwyd i amddiffyn Doc Penfro
ac a gwblheuwyd yn 1870. Yn 1907, gwerthwyd yr ynys i berchennog preifat am £500. Mae gan Gaer Ynys Catrin hen stafell arfau a ddefnyddwyd i storio 444 casgen o bowdr gwn. Ar un adeg defnyddid y gaer fel sŵ.

"Craig y Santes Catrin" yw'r enw ar lafar yn lleol.

Cyfeiriadau

Dolen allanol
  Cymdeithas Ddinesig Dinbych-y-Pysgod - Ynys Catrin 

Catrin
Ynysoedd llanwol
Lluoedd milwrol

Llu parhaol, proffesiynol o filwyr neu herwfilwyr a hyfforddir ar gyfer rhyfela yw llu milwrol.

Gweler hefyd 
 Gorfodaeth filwrol
 Gwasanaeth milwrol
 Lluoedd arfog
 Milisia

 
Diogelwch cenedlaethol
Sefydliadau

fr:Militaire
Amroth

Pentref glan-môr a chymuned yn Sir Benfro, Cymru, yw Amroth neu Llanrhath (neu Llanrath  sef "yr eglwys ger nant Rhath"). Saif yn ne-ddwyrain y sir ar Fae Caerfyrddin, 4 milltir i'r gogledd-ddwyrain o Saundersfoot a 2 filltir i'r dwyrain o bentref Stepaside. Mae'r pentref, sy'n bron iawn ar y ffin â Sir Gaerfyrddin, yn rhan o Barc Cenedlaethol Arfordir Penfro.

Yn y 19g pentref ar gyfer teuluoedd glowyr lleol a weithiai ym mhyllau glo carreg (anthracite) yr ardal oedd Amroth. Mae'r tai yn wynebu'r môr ac yn agored iddo, felly ceir nifer o dorrwyr dŵr ar y traeth llydan i'w amddiffyn rhag y llanw uchel. Pan fo'r môr allan gellir gweld olion hen goedwig a foddwyd gan y môr rhai miloedd o flynyddoedd yn ôl (tua 5000 CC yn ôl profion carbon radio). Mae esgyrn anifeiliaid sydd wedi darfod o'r tir yn cael eu darganfod ar y traeth weithiau o bryd i'w gilydd, ynghyd ag offer carreg cynhanesyddol.

Erbyn heddiw mae Amroth yn cael ei foddi gan dwristiaid yn yr haf a cheir nifer o barciau carafanau a chalets ar eu cyfer. Mae Llwybr Arfordir Penfro yn rhedeg trwy'r pentref.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

Cyfeiriadau

 
Archaeoleg Cymru
Cymunedau Sir Benfro
Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro
Pentrefi Sir Benfro
Entropi gwybodaeth

Mewn damcaniaeth gwybodaeth, mesur o'r ansicrwydd a gysylltir â hapnewidyn yw entropi gwybodaeth.

Gellir dehongli'r entropi hwn fel yr hyd neges cyfartalog lleiaf posib (mewn didau) sy'n cyfleu allbwn yr hapnewidyn. Cynrychiola hyn derfan mathemategol ar y cywasgiad di-golled gorau posib o ddata: lleiafswm y nifer o ddidau a ellir eu danfon i gyfathrebu neges ydyw. Yn gyfwerth, gellir ei ystyried yn fesur o'r wybodaeth gyfartalog mae'r derbynnydd yn ei golli wrth beidio gwybod gwerth yr hapnewidyn.

Cyflwynwyd y cysyniad gan Claude E. Shannon yn ei bapur "A Mathematical Theory of Communication" a gyhoeddwyd ym 1948.

Diffiniad 

yw entropi gwybodaeth hapnewidyn arwahanol X a all gymryd y gwerthoedd {x1...xn} 
lle mai

I(X) yw cynnwys gwybodaeth X, sydd yn hapnewidyn ei hun; a
p(xi) = P(X=xi) yw ffwythiant dwysedd tebygolrwydd X.

[gellir ymestyn y diffiniad hwm i hapnewidynnau di-dor]

Entropi a cynnwys gwybodaeth 

gw. Theorem codio ffynhonnell Shannon

Cywasgu data 
Mae entropi yn arffinio perfformiad cywasgiad di-golled o ddata, ac fe ellir cyflawni'r cywasgiad gorau posib trwy ddefnyddio'r set nodweddiadol (neu'n ymarferol, codio Huffman, Lempel-Ziv neu codio rhifyddol.

Cyfyngiadau ar y dehongliad o entropi fel cynnwys gwybodaeth 
Er fod entropi yn cael ei ddehongli'n aml fel mesur o gynnwys gwybodaeth ffynhonnell ddata, nid yw'r cynnwys gwybodaeth hwn yn absolìwt: mae'n dibynnu'n llwyr ar y model tebygoliaethol. Mae entropi o 0 gan ffynhonnell sy'n cynhyrchu un symbol yn unig, ond mae'r diffiniad o symbol yn dibynnu ar yr wyddor dan sylw. Ystyriwch ffynhonnell sy'n cynhyrchu'r dilyniant ABABABABAB... Os tybiwn fod llythrennau unigol yn annibynnol, mae cyfradd entropi o un did i bob llythyren. Ond os tybiwn mae deugraffiau yw'r symbolau yn y model, yna 0 yw'r cyfradd entropi. Fodd bynnag, os defnyddiwn blociau mawr, yna fe allem gael amcymgyfrifiad annaturiol o isel o'r gyfradd entropi.

Dolenni allanol 

  http://planetmath.org/?op=getobj&from=objects&id=968
  Disgrifiad o entropi gwybodaeth o "Tools for Thought" gan Howard Rheingold 

Damcaniaeth gwybodaeth
C.P.D. Bae Colwyn

Mae Clwb Pêl-droed Bae Colwyn yn glwb Pêl-droed, sy'n chwarae yng nghynghrair Cymru North. Maent yn chwarae ar Ffordd Llanelian, Hen Golwyn.

Hanes
Chwaraeodd tîm yn cynrychioli Bae Colwyn eu gêm gyntaf yn Ionawr 1881. Ychydig a wyddir am hanes cynnar y Bae heblaw iddynt gystadlu yng Nghynghrair Pêl-droed Arfordir Gogledd Cymru o 1901 hyd y daeth y gystadleuaeth i ben yn 1921 pan ymunodd y rhan fwyaf o glybiau Cynghrair Cenedlaethol Cymru.

Yn 1984 penderfynodd y clwb i groesi'r ffin i chwarae yn Lloegr ac fe'i etholwyd yn aelod o Gynghrair y Bass North West Counties League.

Pan ffurfwyd Uwch Gynghrair Cymru fe ymgeisiodd y Cymdeithas Bêl-droed Cymru roi hwb i'r Gynghrair drwy orfodi fod pob Clwb Cymreig (Heblaw y tri clwb Proffesiynol) ymuno ag o. Gwrthododd Bae Colwyn, ymysg eraill, a rhaid oedd chwarae'u gemau 'cartref' yn Northwich ac Ellesmere Port. Ond ym Mis Ebrill 1995 fe enillwyd achos llys a olygodd eu bod yn cael dychwelyd i Ffordd Llanelian.

Fe gyrrhaeddodd y Clwb ail-rownd Cwpan FA Lloegr yn 1995-96 cyn colli o 2-0 yn erbyn Blackpool. Wnaethon nhw hefyd gyrraedd Rownd yr 8 olaf Tlws Lloegr yn 1996-97 cyn colli i Stevenage Borough.

Dychwelyd i Gymru
Wedi 35 mlynedd yn chwarae yn Lloegr fe adawodd Bae Colwyn Adran Gyntaf y Gorllewin y Northern Premier i ymuno gyda cynghrair newydd Cymru North ar ddechrau tymor 2019-20.

Bu'r cyfnod yn ôl yng Nghymru yn llwyddiannus i'r Bae gan weld tair gwaith mwy o gefnogwyr yn mynychu'r gemau a buddsoddi yn y maes. Enillodd y Bae ddyrchafiad i Uwch Gynghrair Cymru ar gyfer tymor 2023-24 gan cael eu dyrchafu gan C.P.D. Tref Y Barri o'r de. Yn sgîl dychwelyd i Gymru a'r llwyddiant, neu, efallai rheswm am y llwyddiant, bu i'r clwb fynd ati yn bwrpasol i Gymreigio ei hun gyda chyhoeddiadau dwyieithog ar y system sain a defnydd arall o'r Gymraeg a Chymreictod.

Tîm rheoli

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Gwefan swyddogol

Bae Colwyn
Chwaraeon yng Nghonwy
Bae Colwyn
Bae Colwyn
Sefydliadau 1881
Theorem codio ffynhonnell Shannon

Mewn damcaniaeth gwybodaeth, mae theorem codio ffynhonnell Shannon (neu theorem codio di-sŵn) yn dangos fod cyfyngiadau ar gywasgiad data dichonadwy. Mae'n un o ddehongliadau entropi gwybodaeth.

Theorem codio ffynhonnell 

Yn anffurfiol, mae'r theorem hon (Shannon, 1948) yn dweud fod:

"Gellir cywasgu N hapnewidyn annibynnol unfath, pob un gydag entropi H(X), i fwy nag NH(X) did gyda cholled gwybodaeth yn ddibwys o annhebygol; ond os y'i cywesgir yn lai nag NH(X) did, mae mwy neu lai yn sicr y bydd colled gwybodaeth." (MacKay 2003).

Ar gyfel codau symbol 

Gadewch i X fod yn hapnewidyn sy'n cymryd gwerthoedd mewn gwyddor feidraidd , a gadewch i f fod yn god dehongladwy o  i  a ellid ei ddehongli, lle mae . Dynodwn hyd y geiriau yn f(X) gydag S.

Os mai f yw'r gorau posib, yn y ffaith fod ganddo'r hyd geiriau disgwyliedig lleiaf posib ar gyfer X, yna mae

(Shannon 1948)

Damcaniaeth gwybodaeth
Marloes

Pentref bychan yng nghymuned Marloes a Sain Ffraid, Sir Benfro, Cymru, yw Marloes. Saif yng ngorllewin y sir ar lan Bae Sain Ffraid. Cyfeirir at y penrhyn y saif arno fel "Penrhyn Marloes" yn ogystal. Mae'n gymuned wasgaredig tua 8 milltir i'r gorllewin o Aberdaugleddau.  Mae'n rhan o Barc Cenedlaethol Arfordir Penfro.

Mae Marloes yn adnabyddus am ei draeth ardderchog a leolir milltir i'r gogledd o'r pentref. Mae'r clogwynni hen dywodfaen coch yn enwog ym myd daeareg fel enghreifftiau gwych o'r graig honno.

Gyferbyn i ben y penrhyn mae Ynys Sgomer a'i bywyd gwyllt. I'r de o Farloes mae pentref Dale a Bae Westdale. Glaniodd Harri Tudur ym Mill Bay ym 1485 ac oddi yno deithiodd drwy Gymru i Faes Bosworth.

Gweler hefyd
 Arfordir Dale a De Marloes (SoDdGA)
 Y Cyfnod Silwraidd - yn cael ei enwi ar ôl astudiaeth o greigiau'r ardal

Cyfeiriadau

Oriel

Eiddo'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol yng Nghymru
Marloes a Sain Ffraid
Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro
Pentrefi Sir Benfro
Traethau Cymru
Gwales

Ar gyfer y wefan o'r un enw, gweler Gwales.com.

Ynys fechan anghyfanedd i'r gorllewin o Ynys Sgomer oddi ar arfordir de-orllewin Sir Benfro yw Gwales (hefyd Ynys Gwales; Saesneg: Grassholm o'r geiriau Hen Norseg grass "gwair" a holm "ynys isel"). Gwales yw'r tir mwyaf gorllewinol yng Nghymru.

Cadwraeth
Mae'n adnabyddus i ornitholegwyr am ei choloni anferth o fulfrain gwynion (huganau); 32,409 o barau yn 2004, sef tua 8% o boblogaeth y byd. Ers 1947 mae'n eiddo i'r RSPB, y warchodfa gyntaf i'r gymdeithas honno brynu. Dyma'r trydydd nifer mwyaf yn Ewrop a'r 4ydd drwy'r byd.

Mae Gwales wedi'i dynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (SoDdGA neu SSSI) fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Mabinogi
Yn llenyddiaeth Gymraeg mae Gwales yn fwy adnabyddus fel yr ynys arallfydol y mae'r saith arwr a ddihangasant o Iwerddon yn treulio 80 mlynedd arni yng nghwmni pen Bendigeidfran, yn ôl chwedl Branwen ferch Llŷr, ail gainc Pedair Cainc y Mabinogi:

Ac yng Ngwales ym Mhenfro y byddwch bedwarugaint mlynedd. Ac yny agoroch y drws parth ag Aber Henfelen, y tu at Gernyw, y gellwch fod yno a'r pen yn ddilwgr gennwch.

Cludiant
Mae llongau pleser yn hwylio i Wales o Martin's Haven yn yr haf.

Cyfeiriadau

Dolen allanol
 Llun awyr o'r ynys 

Gwarchodfeydd Natur Cenedlaethol yng Nghymru
Llên gwerin Cymru
Pedair Cainc y Mabinogi
Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yn Sir Benfro
Ynysoedd Sir Benfro
Ynys Aberteifi

Ynys fechan anghyfanedd o tua 40 erw yw Ynys Aberteifi (Saesneg: Cardigan Island), a leolir i'r gogledd o dref Aberteifi, Ceredigion, yn ne Bae Ceredigion. Fe'i lleolir yng nghumuned Y Ferwig. Mae'n eiddo i Ymddiriedolaeth Natur Gorllewin Cymru.

Mae'n gorwedd tua 200-300 llath oddi ar y lan yn aber Afon Teifi, gyferbyn i'r penrhyn o dir sy'n ymestyn i'r môr i'r gogledd o bentref Gwbert. Mae'n adnabyddus am ei goloni o forloi llwyd. Gellir gweld nifer o adar y môr yno yn ogystal.

Cyfeiriadau

Aberteifi
Y Ferwig
Aberteifi
Ynys Sgogwm

Ynys anghyfannedd oddi ar arfordir de-orllewin Sir Benfro yw Ynys Sgogwm (Hen Norseg: Skokholm, o skok ("coed") a holm ("ynys isel"); Saesneg: Skokholm), sy'n gorwedd i'r de o Ynys Sgomer. Ei arwynebedd yw tua 1 filltir sgwâr.

Disgrifiad
Mae'r ynys yn enwog am ei chlogwyni Hen Dywodfaen Coch sy'n gartref i nifer o adar môr. Gellir hwylio i'r ynys ar gychod o Martin's Haven ar y tir mawr, ond rhaid cael caniatâd ymlaen llaw gan Ymddiriedolaeth Natur De a Gorllewin Cymru i lanio arni. Ynghyd ag Ynys Sgomer, mae'r cyfan yn warchodfa natur a'r môr oddi amgylch yn warchodfa môr.

Daeth yr ynys yn adnabyddus y tu allan i Gymru diolch i waith R. M. Lockley, ornitholegwr blaenllaw, a astudiodd adar yr ynys lle bu fyw am flynyddoedd lawer, gan gyhoeddi sawl llyfr ac erthygl amdani. Yn ogystal â'r nifer fawr o adar môr sy'n bridio yno mae hefyd yn safle da i adar mudol sydd weithiau'n denu adar prin iawn.

Hanes
Ystyr Sgogwm neu Skokholm yw "ynys goediog". Rhoddwyd ei henw iddi gan y Llychlynwyr a mordeithiau i foroedd de-orllewin Cymru ar ddechrau'r Oesoedd Canol gan adael enwau Norseg ar sawl ynys a llecyn arfordirol arall yn yr ardal. Mae'r enw'n gyffelyb ei ystyr i Stockholm, prifddinas Sweden.

Prynwyd yr ynys am £300 yn 1646 gan gyfreithiwr o'r enw William Philipps, ac arhosodd yn y teulu am 360 o flynyddoedd hyd farwolaeth ei ddisgynnydd olaf Mrs Osra Lloyd-Philipps (1920 - 24 Mawrth, 2005), perchennog Castell Dale. Gwerthwyd yr ynys i'r ymddiriedolaethau natur oedd yn gofalu amdani yn Ebrill 2006, diolch i roddion sylweddol gan aelodau o'r cyhoedd.

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
  Sgogwm ar wefan Ymddiriedolaeth Natur De a Gorllewin Cymru 
  Prynu'r ynys

Lleoedd yng Nghymru ag enwau o darddiad Llychlynnaidd
Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro
Sgogwm
R. M. Lockley

Roedd Ronald Mathias Lockley (8 Tachwedd 1903 – 12 Ebrill 2000) yn adarydd, naturiaethwr ac awdur o Gymro a dreuliodd ran olaf ei oes yn Seland Newydd. Fe'i maged yng Nghaerdydd.

Yn 1927 cymerodd Lockley drosodd y brydles ar Ynys Sgogwm, oddi ar arfordir de Penfro, a sefydlodd yr arsyllfa adar cyntaf yng yngwledydd Prydain yno yn 1933.

Roedd Lockley yn awdur toreithiog a ysgrifennodd dros hanner cant o lyfrau ar adar a bywyd gwyllt, poblogaidd a gwyddonol, gan gynnwys The Private Life of the Rabbit (1965), a ysbrydolodd Richard Adams i sgwennu'r llyfr adnabyddus Watership Down.

Cyfeiriadau

Adaregwyr Cymreig
Genedigaethau 1903
Naturiaethwyr Cymreig
Llenorion Cymreig yn yr iaith Saesneg
Llenorion Cymreig yr 20fed ganrif
Marwolaethau 2000
Philharmonig Efrog Newydd

Philharmonig Efrog Newydd () yw'r gerddorfa symffoni hynaf yn yr Unol Daleithiau sy'n dal i berfformio, a ffurfiwyd yn 1842. Wedi'i lleoli yn Ninas Efrog Newydd, mae'r Philharmonig yn perfformio'r rhan fwyaf o'i chyngerddau yn Neuadd Avery Fisher ac ers blynyddoedd lawer yn mwynhau'r enw o fod yn un o gerddorfeydd symffoni gorau yn y byd. Mae'n bedwar deg mlynedd yn hŷn nag unrhyw gerddorfa gyffelyb yn America ac yn hŷn na phob cerddorfa Ewropeaidd namyn dwy. Perfformiodd am y 14,000fed tro yn Rhagfyr 2004, gan osod record byd-eang.

Ei harweinydd cerddorfa enwocaf efallai oedd Leonard Bernstein.

Cyfarwyddwyr cerddoriaeth
2002-heddiw Lorin Maazel
1991-2002 Kurt Masur
1978-1991 Zubin Mehta
1971-1977 Pierre Boulez
1969-1970 George Szell
1958-1969 Leonard Bernstein
1949-1958 Dimitri Mitropoulos
1949-1950 Leopold Stokowski
1947-1949 Bruno Walter
1943-1947 Artur Rodzinski
1936-1941 John Barbirolli
1928-1936 Arturo Toscanini
1922-1930 Willem Mengelberg
1911-1923 Josef Stransky
1909-1911 Gustav Mahler
1906-1909 Wassily Safonoff
1902-1903 Walter Damrosch
1898-1902 Emil Paur
1891-1898 Anton Seidl
1877-1891 Theodore Thomas
1876-1877 Leopold Damrosch
1855-1876 Carl Bergmann
1848-1865 Theodore Eisfeld
1842-1847 Ureli Corelli Hill

Cerddorfeydd
Dinas Efrog Newydd
Sefydliadau 1842
Rancid Aluminium

Nofel gan James Hawes, cyhoeddwyd yn 1998, yw Rancid Aluminium.

Mae'r ffilm (2000) yn serennu Rhys Ifans, Keith Allen a Brian Hibbard.

Nofelau 1998
Nofelau Saesneg
Michael Douglas

Actor a chynhyrchydd Americanaidd yw Michael Kirk Douglas (ganwyd 25 Medi 1944). Cafodd Douglas ei brofiad cyntaf o actio yn chwarae rhan partner coleg Karl Malden, Insp. Steve Keller, yn nrama droseddol y 1970au The Streets of San Francisco, rhwng 1972 a 1976. Mae Douglas hefyd wedi ennill Gwobr Emmy, Gwobr Golden Globe a dwy o Wobrau'r Academi - y cyntaf am gynhyrchu'r Ffilm Orau ym 1975 sef One Flew Over the Cuckoo's Nest a'r ail fel yr Actor Gorau am ei rôl yn y ffilm Wall Street.

Mab yr actor Kirk Douglas yw ef.  Priododd yr actores Catherine Zeta-Jones ar y 18 Tachwedd 2000.

Ffilmiau 
 Cast a Giant Shadow (1966)
 Napoleon and Samantha (1972)
 Coma (1978)
 The China Syndrome (1979)
 The Star Chamber (1983)
 Romancing the Stone(1984)
 A Chorus Line (1985)
 Wall Street (1987)
 Fatal Attraction (1989)
 Basic Instinct (1992)
 Disclosure (1994)

 Teledu 
 The Streets of San Francisco'' (gyda Karl Malden) (1972-77)

Genedigaethau 1944
Actorion Americanaidd
Pobl o New Jersey
Gabriel

Gabriel yw un o'r saith archangel yn y traddodiad Cristnogol, gyda Mihangel, Raphael, Uriel ac eraill, sy'n sefyll yn dragwyddol o flaen Duw ac yn barod i'w hanfon fel ei negesyddion i'r dynolryw. Fe'i derbynnir hefyd fel un o'r angylion gan Iddewon a Mwslemiaid.

Gabriel yw nawddsant genedigaeth. Yn ogystal fe'i cyfrifir heddiw yn nawddsant teledu a thelegyfathrebu. Gyda Mihangel mae'n warchod drysau eglwysi rhag y Diafol.

Yn y traddodiad Islamaidd mae'n cael ei barchu fel yr angel a anfonwyd gan Dduw i roi'r Coran i'r Proffwyd Mohamed.

Archangylion
Cristnogaeth
Islam
Iddewon ac Iddewiaeth
Y Fam Teresa

Lleian Gatholig a chenhades o dras Albaniaidd oedd y Fam Teresa (ganwyd Agnes Gonxhe Bojaxhiu) (26 Awst 1910 – 5 Medi 1997) yn ninas Skopje sydd heddiw yng Ngweriniaeth Macedonia.

Yn ddeunaw oed, gadawodd Agnes ei chartref i ddod yn lleian ac i weithio fel cenhades gyda sefydliad Chwiorydd Loreto yng Ngweriniaeth Iwerddon, ble dysgodd hi Saesneg, yr iaith a ddefnyddiwyd gan leianod i addysgu plant yn India. Ni welodd ei mam na'i chwaer wedi hyn. Yna symudodd  i India i weithio fel athrawes daearyddiaeth mewn ysgol yn y wlad honno. Yn ystod y cyfnod hwn, newidodd hi ei henw i Teresa, ar ôl nawddsant cenadesau. Yn 1952, sefydlodd y Fam Teresa gartref i gysuro pobl a oedd yn marw ac yn dioddef mewn hen deml Hindŵaidd yn ninas Calcutta a oedd eisoes yn anghyfannedd. Gelwir y sefydliad yma yn Kalighat Home for the Dying. Fe enillodd hi Wobr Heddwch Nobel yn 1979 am ei gwaith yn helpu'r tlawd a'r bobl a oedd yn marw. Fe farwodd hi ar y pumed o Fedi 1997. Wedi ei marwolaeth, am ei gweithredoedd dyngarol yn ystod ei bywyd, gwynfydwyd hi gan y Pab Ioan Pawl II.

Maes Awyr
Yn 2002 ail-enwyd maes awyr Rinas yn Faes Awyr Ryngwladol y Fam Teresa mewn cydnabyddiaeth i waith ac enwogrwydd y Fam Teresa. Lleolir yr awyrfa 11 km o'r brifddinas, Tirana. Dyma brif faes awyr Albania.

Cyfeiriadau

Albaniaid
Calcutta
Cenhadon
Enillwyr Gwobr Heddwch Nobel
Genedigaethau 1910
Marwolaethau 1997
Merched yr 20fed ganrif
Crynwyr

Mae'r Crynwyr, neu Gymdeithas Grefyddol Cyfeillion, yn enwad Cristnogol a sefydlwyd yn Lloegr yn yr 17g. "Offeiriadaeth pob crediniwr" (Saesneg: (Priesthood of all believers) yw cred bwysicaf y Crynwyr.  Mae heddychaeth hefyd yn bwysig iawn iddynt.

Yn yr 17g, torrodd rhai pobl i ffwrdd oddi wrth yr Eglwys Anglicanaidd gan gynnwys: George Fox, James Naylor, Margaret Fell a Francis Howgill. Roeddent yn rhoi'r pwyslais ar brofiad personol yr unigolyn o Grist, wedi'i lywio gan y Beibl.  Ymledodd Crynwriaeth i Gymru yn yr 17g. Bu Crynwyr Cymreig, yn enwedig o ardaloedd Meirionnydd a Maldwyn, ymhlith y nifer sylweddol o Grynwyr a ymfudodd i dalaith Pennsylvania yng ngogledd America (UDA heddiw) i ddianc erledigaeth a cheisio bywyd newydd.

Mae llawer o Crynwyr yn Affrica, Asia, UDA yn Gristnogion efengylaidd. Heddiw, mae'r rhan fwyaf o Grynwyr yng Nghymru, Lloegr a'r Alban yn Gristnogion rhyddfrydol. Mae rhai ohonyn nhw wedi cael eu dylanwadu gan "ddiwinyddiaeth sancteiddrwydd" John Wesley. Heddiw, ceir ychydig o Grynwyr sy'n anffyddiwr neu'n agnostig.

Gwasanaeth arferol yng Nghymru
Mae rhai'n addoli mewn gwasanaeth cydlynol gyda weinidog, emynau a phregeth. Gelwir hyn yn addoli bugeiliol, ac mae'n boblogaidd iawn yn UDA, Cenia a gwledydd eraill, ond mae'n anghyffredin yng Nghymru. Mae Crynwyr eraill yn addoli mewn cyfarfodydd gyda rhaglen benodol sydd yn bennaf yn fyfyrdod tawel.  Gelwir hyn yn "aros addoli".  Aros addoli yw'r ffurf arferol o addoliad ar gyfer Crynwyr Cymreig.  Yn y cyfarfodydd hyn nid oes cynllun wedi'i baratoi ymlaen llaw o sut y bydd y cyfarfod yn mynd yn ei flaen. Cred y Crynwyr y bydd Duw yn cynllunio beth fydd yn digwydd nesaf.

Ddisgrifir George Fox, sylfaenydd Crynwriaeth, fel "Crist wedi dod i addysgu ei bobl ei hun". Cred y Crynwyr fod Iesu Grist yn bresennol yn y cyfarfod gyda nhw. Pan fydd y Crynwyr yn teimlo bod yr Ysbryd Glân yn dweud wrthynt i siarad, bydd ef neu hi yn sefyll ar ei draed ac yn rhannu neges gyda'r holl gynulleidfa. Credant nad yw'r person ei hun siarad, ond bod yr Ysbryd Glân yn cael ei siarad drwyddynt. Ar ôl y siarad, ceir tawelwch cyn i'r person nesaf siarad. Weithiau bydd y cyfarfod yn gwbl dawel, weithiau mae llawer o bobl yn siarad.

Gweler hefyd
Anghydffurfiaeth
Crynwriaeth yng Nghymru
Heddychaeth

Llyfryddiaeth