C.P.D. Dinas Bangor

Clwb pêl-droed o ddinas Bangor, Gwynedd yw Clwb Pêl-droed Dinas Bangor (Saesneg: Bangor City Football Club). Mae'r clwb yn chwarae yn y Gynghrair Undebol, prif adran bêl-droed gogledd Cymnru ac ail adran bêl-droed yng Nghymru.

Ffurfiwyd y clwb y 1876 ac maent wedi codi Cwpan Cymru ar wyth achlysur yn ogystal ag ennill Uwch Cynghrair Cymru dair gwaith ac maent wedi bod yn aelodau parhaol o'r Uwch Gynghrair ers ei sefydlu ym 1992.

Mae Bangor yn chwarae eu gemau cartref ar faes Nantporth ers mis Ionawr 2012. Mae'r maes yn dal uchafswm o 3,000 o dorf gyda 1,147 o seddi.

Hanes

Y Blynyddoedd Cynnar
Ffurfiwyd y clwb ym 1876, gan chwarae eu gemau ym Maes y Dref yn ardal Hirael y ddinas. Llwydddd Bangor i osod eu stamp fel un o brif glybiau Cymru pan gyrhaeddodd y Dinasyddion rownd gyn derfynol cystadleuaeth cyntaf Cwpan Cymru ym 1877-78.

Ar ddiwedd y 19ed ganrif, gyda chlybiau Cymru yn dod yn fwy uchelgeisiol, sefydlwyd sawl cynghrair i geisio efelychu llwyddiant Cynghrair Lloegr. Roedd Prif Gynghrair Cymru yn gwasanaethu ardal Wrecsam tra bod y Combination, oedd wedi ei sefydlu ym 1890 ar gyfer prif dimau Manceinion,Sir Gaerhirfryn a Sir Gaer yn cynnwys rhai o brif dimau Cymru fel Wrecsam a'r Waun. Oherwydd costau teithio, daeth nifer o glybiau gogledd orllewin Cymru at eu gilydd er mwyn ffurfio Arfordir Gogledd Cymru ym 1893.

Ar ôl codi tlws Cwpan Cymru yn 1889 a 1896, ymunodd Bangor â'r Combination League ym 1899 gan adael yr ail dîm i chwarae yng Nghynghrair Arfordir Gogledd Cymru hyd nes i'r Combination League ddirwyn i ben ym 1910.

Wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf ail-ymunodd Bangor â Chynghrair yr Arfordir ac ym 1919 bu rhaid i'r clwb adael eu cartref ym Maes y Dref, ac er mwyn cwblhau eu gemau, symudodd Bangor i rannu maes Clwb Criced Bangor yn Ffordd Farrar.

Chwarae yn Lloegr
Ym 1932, penderfynodd Bangor ddilyn clybiau fel Wrecsam,  a Bae Colwyn ac ymuno â Chynghrair Birmingham a'r Cylch (Saesneg: Birmingham & District League). Dyma ddechrau ar 60 mlynedd o chwarae pêl-droed dros Glawdd Offa. Ym 1938, symudodd Bangor o Gynghrair Birmingham a'r Cylch i Gynghrair Sir Gaerhirfryn (Saesneg: Lancashire Combination) gan orffen yn ail yn eu tymor cyntaf

Ym 1950 ymunodd Bangor â'r Rhyl ac Ail Dîm Wrecsam yng Nghynghrair Sir Gaer (Saesneg: Cheshire League). Yn 1961-62 llwyddodd Bangor i godi Cwpan Cymru am y trydydd tro a chael eu lle yn Nghwpan Enillwyr Cwpanau Ewrop am y tro cyntaf. Daeth y clwb allan o'r het i wynebu Napoli o'r Eidal. Yn y cymal cyntaf ar Ffordd Farrar cafwyd buddugoliaeth annisgwyl 2-0 ac yn yr ail gymal yn Yr Eidal llwyddodd Bangor i rwydo unwaith wrth golli 3-1. O dan reolau presennol cystadlaethau UEFA byddai Bangor wedi mynd trwodd i'r rownd nesaf ar y rheol goliau oddi cartref. Ond ar y pryd, gyda'r gêm yn gyfartal 3-3 dros ddau gymal, bu rhaid cael trydydd gêm ar faes niwtral Highbury, cartref Arsenal yn Llundain a llwyddodd Napoli i ennill 2-1.

Gadawodd Bangor Gynghrair Sir Gaer ym 1968 er mwyn dod yn aelodau gwreiddiol o Uwch Gynghrair Gogledd Lloegr (Saesneg: Northern Premier League) ac erbyn 1979, roedd y clwb wedi derbyn gwahoddiad i fod yn aelodau gwreiddiol yr Uwch Gynghrair Undebol (Saesneg: Alliance Premier League) sydd bellach yn cael ei hadnabod fel Y Gyngres (Saesneg: Football Conference).

Ar 12 Mai 1984 daeth Bangor y clwb Cymreig cyntaf i chwarae yn Wembley ers Dinas Caerdydd ym 1927 ar ôl llwyddo i gyrraedd rownd derfynol Tlws FA Lloegr. Cafwyd gêm gyfartal 1-1 yn erbyn Northwich Victoria gyda Paul Whelan yn sgorio'r gôl hanesyddol i'r Dinasyddion. Collwyd y gêm ail chwarae ar Faes Fictoria, Stoke 1-2 gyda Phil Lunn yn sgorio i Fangor.

Uwch Gynghrair Cymru
Ymunodd Bangor ag Uwch Gynghrair Cymru ar gyfer y tymor agoriadol ym 1992-93. Llwyddodd y clwb i ennill y Gynghrair ym 1993-94 a 1994-95 cyn sicrhau eu trydydd pencampwriaeth yn 2010-11. Ar ddiwedd tymor 2017-18 cafodd y clwb eu gorfodi i ddisgyn i'r Gynghrair Undebol am iddynt fethu sicrhau'r drwydded domestig sydd ei angen ar gyfer chwarae yn yr Uwch Gynghrair.

Record yn Ewrop

Sgwad 2018-19 

Nodiadau:
 1: Napoli yn ennill gêm ail gyfle 2–1 yn Highbury, Llundain.

Anrhydeddau

Uwch Gynghrair Cymru: 3
Pencampwyr: 1993–94, 1994–95, 2010-11
Ail safle: 2011-12
Uwch Gynghrair Gogledd Lloegr: 1
Pencampwyr: 1981–82
Ail safle: 1986–87
Cynghrair Arfordir Gogledd Cymru: 5
Pencampwyr: 1895–96, 1899–00, 1900–01, 1903–04, 1919–20
Ail safle: 1896–97
Cwpan Cymru: 8
Enillwyr: 1888-89, 1895-96, 1961-62, 1997-98, 1999-2000, 2007-08, 2008-09, 2009-10
Cyrraedd Rownd Derfynol: 1927-28, 1960-61, 1963-64, 1972-73, 1977-78, 1984-85, 2001-02, 2005-06, 2010-11, 2012-13
Cwpan Cynghrair Cymru
Cyrraedd Rownd Derfynol: 1993-94, 1996-97, 1997-98, 1999-2000, 2002-03, 2008-09
Cwpan Her Arfordir y Gogledd: 13
Enillwyr: 1926-27, 1935-36, 1936-37, 1937-38, 1946-47, 1950-51, 1957-58, 1964-65, 196768, 1992-93, 1998-99, 2004-05, 2011-12
Cyrraedd Rownd Derfynol: 2013-14
Tlws FA Lloegr
Cyrraedd Rownd Derfynol: 1983–84
Cwpan Her Uwch Gynghrair Gogledd Lloegr: 1
Enillwyr: 1968-69
Cwpan Llywydd Uwch Gynghrair Gogledd Lloegr: 1
Enillwyr: 1988-89
Tarian Uwch Gynghrair Gogledd Lloegr: 1
Enilwyr: 1986-87
Cwpan Amatur Arfordir y Gogledd: 9
Enillwyr: 1894-95, 1895-96, 1897-98, 1898-99, 1900-01, 1902-03, 1904-05, 1905-06, 1911-12
Cwpan Her Gogledd-Orllewin Cymru: 1
Enillwyr: 1885-86

Chwaraewyr nodedig
 Nigel Adkins - Aelod o Oriel Anfarwolion Uwch Gynghrair Cymru
 Smart Arridge - Wyth cap dros Gymru 1893-1899
 Clayton Blackmore - 39 cap dros Gymru 1985–1997
 Dai Davies - 52 cap dros Gymru 1975–1982
 Owain Tudur Jones - 7 cap dros Gymru 2008–2013
 Marc Lloyd-Williams - Aelod o Oriel Anfarwolion Uwch Gynghrair Cymru
 Ken McKenna - Aelod o Oriel Anfarwolion Uwch Gynghrair Cymru
 Andy Mulliner - Aelod o Oriel Anfarwolion Uwch Gynghrair Cymru
 Neville Powell - Aelod o Oriel Anfarwolion Uwch Gynghrair Cymru

Cyfeiriadau

 
Sefydliadau 1876
Dinas Bangor