alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Talaith Tierra del Fuego, yr Ariannin

Talaith fwyaf deheuol yr Ariannin yw Tierra del Fuego, Antarctica ac Ynysoedd De'r Iwerydd. Mae'n diriogaeth anferth sy'n cynnwys dwyrain Tierra del Fuego (mae'r rhan orllewinol yn perthyn i Tsile), tiriogaethau Antarcticaidd yr Ariannin ac ynysoedd dan reolaeth y wlad honno yn ne-orllewin Cefnfor Iwerydd.

Dolen allanol 
  Gwefan swyddogol y Llywodraeth y Dalaith

Yr Antarctig
Cefnfor yr Iwerydd
 
Talaith Tierra del Fuego, yr Ariannin
Taleithiau'r Ariannin
Y Cynghrair Arabaidd

Sefydlwyd y Cynghrair Arabaidd (Arabeg: الجامعة العربية‎ al-Jāmiʻa al-ʻArabiyya), a elwir Cynghrair y Gwladwriaethau Arabaidd (Arabic: جامعة الدول العربية‎ Jāmiʻat ad-Duwal al-ʻArabiyya) yn swyddogol, er mwyn hyrwyddo undod a chydweithrediad rhwng y gwledydd Arabaidd. Fe'i sefydlwyd ar 7 Mawrth, 1945, gan saith o wledydd Arabaidd, sef Yr Aifft, Irac, Gwlad Iorddonen, Libanus, Sawdi Arabia, Syria ac Iemen. Ar hyn o bryd ceir 22 aelod. Prif nod y cynghrair yw creu perthynas agosach rhwng yr aelod-wladwriaethau a threfnu cydweithrediad rhyngddynt, amddiffyn eu hannibyniaeth a'u sofraniaeth, a thrafod mewn modd gyffredinol buddianau'r gwledydd Arabaidd a materion sy'n ymwneud â hwy.

Lleolir ei bencadlys yn ninas Cairo yn yr Aifft. Mae tua 316 miliwn o bobl yn byw yng ngwledydd y Cynghrair, ar diriogaeth sy'n ymestyn o'r Maghreb yn y gorllewin i'r ffin rhwng Irac ac Iran a de-ddwyrain gorynys Arabia yn y dwyrain. Mae'r mwyafrif yn Arabiaid ond ceir lleiafrifoedd fel y Berberiaid hefyd. Mae canran sylweddol o'r boblogaeth yn byw mewn dinasoedd a threfi. Y dinasoedd mwyaf yw Baghdad, Khartoum, Damascus, Riyadh, Alexandria a Casablanca.

Aelodau 

Aelodau presennol y Cynghair yw (ynghyd â'u dyddiad aelodaeth):

Yn Ionawr 2003, ymaelododd Eritrea fel sylwedydd.

Ysgrifenyddion Cyffredinol

Gweler hefyd 
 Cenedlaetholdeb Arabaidd

Dolenni allanol 

   Gwefan swyddogol 

 
Cenedlaetholdeb Arabaidd
Sefydliadau 1945
Sefydliadau a leolir yng Nghairo
Sefydliadau rhyngwladol
Nouakchott

Prifddinas Mawritania yng ngorllewin Affrica yw Nouakchott (Arabeg: نواكشوط  neu  انواكشوط [cyfieithiad honedig o'r enw Berber "Llecyn y Gwyntoedd"]). Mae ganddi boblogaeth o 881,000 (1999).

Hanes 
Dim ond pentref bach oedd ar y safle yn y 1950au ond datblygwyd y safle gan y llywodraeth newydd ar ôl i'r wlad ennill ei hannibyniaeth yn 1960.

Dolenni allanol 
 Lexicorient: Nouakchott
 Bywyd yn Nouakchott 
 Llun NASA o Nouakchott 

Dinasoedd Mawritania
Prifddinasoedd Affrica
Coronation Street

Opera sebon Brydeinig wedi ei chreu gan Tony Warren yw Coronation Street (Stryd Coronation). Hi yw un o'r rhaglenni teledu hynaf y Deyrnas Unedig, wedi ei darlledu gyntaf ar nos Wener, 9 Rhagfyr, 1960. Ers y dechrau crewyd gan Granada ac fe'i darlledwyd i bob ardal ITV. Mae'r rhaglen am stryd cyffredin ym Manceinion sydd, yn eithaf afrealistig, wedi cadw llawer o arferion cymdeithasol y 1950au. Ers y dechrau fe feirniadwyd y rhaglen yn hall am fod yn hen-ffasiwn. Serch hyn, hi yw'r opera sebon mwyaf poblogaidd y Deyrnas Unedig ac nifer o wledydd eraill y byd fel Canada ac Awstralia lle'i darlledir ychydig o fisoedd tu ôl i'r DU.

Dolen Allanol
Gwefan swyddogol Coronation Street ar itv.co.uk
Coronation Street ar digitalspy.co.uk

Cyfeiriadau

Operâu sebon
Llofruddiaeth

Term cyfreithiol yw llofruddiaeth sy'n cyfeirio at y drosedd o ladd bod dynol â bwriad maleisus. Yn y mwyafrif o wledydd cyfraith gyffredin, diffinnir llofruddioiaeth fel y lladd anghyfreithlon bwriadol o berson arall (neu ôl-feddyliad maleisus), ac yn gyffredinol gwahaniaetha'r cyflwr meddyliol hwn rhwng mathau eraill o ladd anghyfreithlon (megis dynladdiad).

Am fod colli bod dynol yn achosi galar mawr ar unigolion a oedd yn agos i'r dioddefwr, yn ogystal â'r ffaith fod y llofruddiaeth ei hun yn dwyn bywyd rhywun oddi wrthynt yn barhaol, ystyria'r mwyafrif o gymdeithasau cyfoes ac yn y gorffennol llofruddiaeth fel trosedd sy'n haeddu'r gosb lymaf. Gan amlaf, dedfrydir person sy'n euog o lofruddiaeth i oes yn y carchar neu'r gosb eithaf hyd yn oed am y fath weithred. Gelwir person sy'n llofruddio yn "llofrudd", yn "llofruddiwr" neu'n "llofruddwraig".

Gweler hefyd 
 Llofrudd cyfresol

 
Marwolaeth
Troseddau
Copteg

Un o ieithoedd Affro-Asiaidd yw Copteg. Fe'i sieredid yn yr Aifft o'r cyfnod Cristnogol cynnar hyd yr 8g.

Yn ieithyddol ystyrir y Gopteg fel cyfnod olaf yr Eiffteg. Arferid ei hysgrifennu mewn gwyddor sy'n gyfuniad o lythrennau yr Wyddor Roeg gyda saith llythyren Ddemotig ychwanegol.

Tafodiethoedd 
Roedd i'r Gopteg chwe thafodiaith. Yn yr Aifft Uchaf (de'r wlad) y dafodiaith Sahideg oedd y brif ffurf o'r 5fed ganrif ymlaen. Yn yr Aifft Isaf defnyddid y dafodiaith Bohaireg fel iaith eglwysig gan Gristnogion yr Eglwys Goptaidd.

Gweler hefyd 
Llenyddiaeth Gopteg
Yr Eglwys Goptaidd

Llenyddiaeth 
Ceir llenyddiaeth ddiddorol yn y Gopteg (Bohaireg yn bennaf) o gyfieithiadau o destunau ysgythurol Groeg ynghyd â thestunau iaith Gopteg gwreiddiol sy'n adlewyrchu dylanwad Gnostigiaeth a Manicheaeth ar yr eglwys cynnar.

 Wolfgang Kosack, Lehrbuch des Koptischen. Teil I: Koptische Grammatik. Teil II: Koptische Lesestücke (Graz 1974)
 Wolfgang Kosack, Der koptische Heiligenkalender. Deutsch - Koptisch - Arabisch nach den besten Quellen neu bearbeitet und vollständig herausgegeben mit Index Sanctorum koptischer Heiliger, Index der Namen auf Koptisch, Koptische Patriarchenliste, Geografische Liste (Berlin: Christoph Brunner, 2012)
 Wolfgang Kosack, Schenute von Atripe De judicio finale: Papyruskodex 63000.IV im Museo Egizio di Torino. Einleitung, Textbearbeitung und Übersetzung (Berlin: Christoph Brunner,  2013)
 Wolfgang Kosack, Koptisches Handlexikon des Bohairischen: Koptisch - Deutsch - Arabisch (Basel: Verlag Christoph Brunner, 2013)

Cyfeiriadau

Dolenni allanol 
 Celtic Syntax, Egyptian-Coptic Syntax , erthygl gan Ariel Shisha-Halevy .

 
Coptiaid
Ieithoedd yr Aifft
Ieithoedd Semitaidd
Yr Eglwys Goptaidd

Eglwys fwyaf yr Aifft ac eglwys hunanbenaethol dan Bab yw Eglwys Goptaidd sy'n rhan o gymundeb Eglwysi'r tri cyngor. Gelwir aelodau'r eglwys yn Goptiaid; maent yn olrhain hanes eu heglwys i genhadaeth Sant Marc. Copteg yw iaith litwrgïaidd yr eglwys.

Yr Eglwys Goptaidd yw un o'r rhai hynaf sy'n bodoli. Dichon iddi gael ei sefydlu yn yr ail ganrif yng ngogledd yr Aifft. Un o seiliau ei chred yw Miaffysiaeth, sy'n groes i ddysgeidiaeth Ddyoffysaidd yr Eglwys Gatholig a'r Eglwys Uniongred Ddwyreiniol fel ei gilydd. Oherwydd cysylltiad y Miaffysiaeth â'r Monoffysiaeth a gondemniwyd gan Cyngor Chalcedon yn y flwyddyn 451, byth er hynny mae'r Eglwys Goptaidd wedi bod yn ynysig yn y Byd Cristnogol.

Ychwanegwyd at yr agendor gan oresgyniad yr Aifft gan y Mwslemiaid yn 642, a ddaeth â newidiadau cymdeithasol a diwylliannol mawr yn ei sgîl. Dioddefodd yr Eglwys Goptaidd rywfaint o erledigaeth ond ar y cyfan llwyddodd i oroesi heb orfod ildio llawer, fel yn achos sawl eglwys Gristnogol arall yn y Dwyrain Canol yn y cyfnod Mwslemaidd.

Mae dinas Alecsandria wedi chwarae rhan ganolog yn hanes yr eglwys o'r cychwyn cyntaf a hyd heddiw mae sedd y patriarch Coptaidd yno. Mae'r Coptiaid mewn cymundeb ag Eglwysi eraill y tri cyngor, yn arbennig yr Eglwys Uniongred Ethiopia, yr Eglwys Apostolaidd Armenia (eglwys genedlaethol Armenia) a'r Eglwys Uniongred Syrieg. Yn 1741 ymunodd rhai o'r Coptiaid yn yr Eglwys Gatholig fel eglwys uniadol a elwir yr Eglwys Gatholig Goptaidd. Hyd 1959 roedd yr Eglwys Uniongred Ethiopia yn rhan o'r Eglwys Goptaidd, ond yn y flwyddyn honno cyhoeddodd ei hun yn annibynnol.

Pab cyfredol yr Eglwys yw Tawadros II.

Darllen pellach 
 Kosack, Wolfgang. Der koptische Heiligenkalender (Basel: Christoph Brunner, 2012). ISBN 978-3-9524018-4-2.

Coptiaid
Cristnogaeth yn yr Aifft
 
Coptaidd
Cyngor Chalcedon

Cynhaliwyd Cyngor Chalcedon yn ninas Chalcedon yng ngorllewin Asia Leiaf (sy'n rhan o Istanbwl bellach) yn y flwyddyn 451, dan nawdd yr ymerawdwr Marcianus.

Dyma'r pedwaredd cyngor eglwysig i gael ei gynnal gan yr Eglwys gynnar. Ynddo comdemniwyd fel heresïau rai o'r dysgeidiau ynglŷn â Deuoliaeth - sy'n honni fod gan Iesu Grist ddwy natur, sef natur ddwyfol a natur ddynol - a chadarnheuwyd dysgeidiaeth Cyngor Nicaea a Chyngor Cyntaf Caergystennin. Ynyswyd rhai o'r eglwysi dwyreiniol, Eglwysi'r tri cyngor, mewn canlyniad, gan gynnwys yr Eglwys Goptaidd yn yr Aifft.

Chalcedon
Asia Leiaf
Yr Eglwys Goptaidd
451
Monoffisiaeth

Athrawiaeth Gristnogol sy'n datgan mai un natur yn unig, a hynny'n natur ddwyfol, sydd gan y Crist ymgnawdoledig yw Monoffysiaeth (Groeg monos ‘unig, ar ei ben ei hun’ + physis ‘natur’).

Gwrthodai'r Monoffysiaid y ddysgeidiaeth Ddyoffysaidd uniongred fod gan Grist ddwy natur, dwyfol a dynol. Daeth y rhwyg rhwng y ddwy ddysgeidiaeth i'r amlwg yn ystod Cyngor Chalcedon yn 451 ac ers hynny mae'n wahaniaeth sylfaenol rhwng y prif eglwysi Cristnogol (yn cynnwys yr Eglwys Uniongred Ddwyreiniol) ac Eglwysi'r tri cyngor, nifer o Eglwysi Uniongred Dwyreiniol sy'n credu mewn un natur, e.e. yr Eglwys Goptaidd.

Cristnogaeth
Diwinyddiaeth Gristnogol
Yr Eglwys Goptaidd
Rhestr llenorion Algeriaidd

Dyma restr o lenorion Algeriaidd:

Abd El-Kader (1807-1883)
Si Muhand U M'hand (c. 1845-1905)
Abdelkader Alloula (1929-1994)
Jean Amrouche (1907-1962)
Marguerite Taos Amrouche (1913-1976)
Rachid Boudjedra (1914-)
Albert Camus (1913-1960)
Mohammed Dib (1920-2003)
Tahar Djaout (1954-1993)
Assia Djebar (1936-)
Frantz Fanon, yn enedigol o Martinique (1925-1961)
Mouloud Feraoun (1913-1962)
Mouloud Mammeri (1917-1989)
Rachid Mimouni (1945-1995)
Ahlam Mostaghanemi
Leila Sebbar
Jean Sénac (1926-1973)
Kateb Yacine (1929-1989)

Gweler hefyd
Llenyddiaeth Arabeg
Llenyddiaeth Ffrangeg

Llên Algeria
Algeriaidd
Zarathustra

Proffwyd Iranaidd a sefydlydd Zoroastriaeth oedd Zarathustra neu Zoroaster (efallai tua 628 - 551 CC; mae rhai awdurdodau'n awgrymu dyddiad llawer cynharach).

Bywgraffiad
Ymddengys iddo gael ei eni yng nghyffiniau Tehran. Credir ei fod yn offeiriad yn y grefydd baganaidd amldduwiog hynafol a fodolai'r adeg hynny. Dywedir iddo gael gweledigaeth o'r duw Ahura Mazda, a orchmynodd iddo greu crefydd newydd seiliedig ar ei addoliaeth.

Cyflwynodd Zarathustra gyfres o ddiwygiadau i'r hen grefydd, gan gynnwys gwaharddu defodau orgiastiaidd. Serch hynny ni waharddwyd offrymu anifeiliaid a daeth addoli'r tân sanctaidd (symbol pennaf Mazda fel duw'r haul a'r goleuni), elfen hynafol iawn yng nghrefydd y wlad, i fwynhau rhan ganolog yn y grefydd newydd.

Llenyddiaeth
Cedwir yr athrawiaeth a briodolir i Zarathustra yn emynau y Gathas a'r Avesta; y mwyaf adnabyddus o'r gweithiau hyn yw'r Zend Avesta.

Dylanwad
Ysgrifennodd yr awdur Almaenig Friedrich Nietzsche ei gyfrol ddylanwadol Also sprach Zarathustra, a gyhoeddwyd yn 1883-5.

Arweinwyr crefyddol
Llenorion Iranaidd
Llenyddiaeth Berseg
Persiaid
Proffwydi
Zoroastriaeth
Rhestr llenorion Tiwnisaidd

Dyma restr o lenorion Tiwnisaidd (yn yr iaith Arabeg a'r iaith Ffrangeg):

Ahmad al-Tifashi (?–1253)
Ibn Khaldoun (1332–1406)
Ahmad Kheireddine (1905-1967)
Aboul-Qacem Echebbi (1909–1934)
Albert Memmi (1920–2020)
Gisèle Halimi (1927–2020)
Sophie El Goulli (1931–2015)
Hédi Bouraoui (1932– )
Youssef Rzouga (1957– )
Walid Soliman (1975– )

 
 
Tiwnisaidd
Rhestr llenorion Moroco

Dyma restr o lenorion o Foroco a thiriogaeth Mwresg Andalucía.

Llenorion Moroco
Leila Abouzeid (1950-)
Muhammad al-Arabi al-Darqawi (1760 - 1823)
Ibn al-Banna al-Marrakushi (1256-1321)
Nur Ed-Din Al Betrugi (-1204
Allal al-Fassi (1910-1974)
Mohammed al-Idrisi (1099-1165)
Tewfik Allal (1947-)
al-Zahra al-Mansouri
Abd al Wahid Al-Marrakushi (born 1185)
Ahmed Al Mejjati
Muhammad al-Qadiri (1612-1673)
Muhammad Awzal (1670-1749)
Souad Bahechar
Latifa Baka
Ibn Battuta (1304–1377)
Mohamed Ben Brahim (1897-1955)
Siham Benchekroun
Rajae Benchemsi
Halima Ben Haddou
Abdelmajid Benjelloun
Tahar Ben Jelloun (1944- )
Mohammed Bennis
Mohammed Berrada
Mahi Binebine
Khanatta Binnuna (1940-)
Ali Bourequat
Hassan Bourkia (1956- )
Ahmed Bouzafour
Nadia Chafik
Mohamed Choukri (1935-2003)
Driss Chraïbi (1926-2007)
Zakya Daoud (1937-)
Farida Diouri
André Elbaz
Allal El Hajjam
Mohammed El Ifrani (1670-1745)
Driss El Khouri
Edmond Amran El Maleh (1917- )
Abdelkrim Ghallab
Soumya Naâmane Guessous
David Hassine (1722-1792)
Ben Salem Himmich
Emmanuel Hocquard
Muhammad Ibn al-Habib (1876-1972)
Ahmad Ibn Idris Al-Fasi (1760-1837)
Salim Jay
Abderrafi Jouahri
Maati Kabbal
Mohammed Khaïr-Eddine (1941-1995)
Rita el Khayat
Abdelkebir Khatibi
Abdellatif Laabi
Mohammed Aziz Lahbabi (1922-1993)
Leila Lahlous
Laila Lalami (1968)
Wafaa Lamrani (1960)
Fouad Laroui
Saida Menebhi (1952-1977)
Fatima Mernissi (1940- )
Mohamed Mrabet
Mostafa Nissaboury
Rachid O
Malika Oufkir
Touria Oulehri
Fouzia Rhissassi
Abdelhadi Said
Ahmed Sefrioui (1915-2004)
Abdelhak Serhane
Abu-l-Hassan ash-Shadhili (1196-1258)
Abdellah Taïa
Boutaina Tawil
Mohamed Azeddine Tazi (1948)
Bahaa Trabelsi (1968)
Mohamed Zafzaf (1942-2001)
Abderrahmane Zenati (1943)
Abdallah Zrika (1953)

Llenorion Mwresg
Arferir cyfeirio at lenorion yn yr iaith Arabeg o Andalucía, yn y cyfnod 750-1496, fel "llenorion Mwresg". Am ran helaeth o'r cyfnod Mwresg roedd Andalucía a Moroco yn un wladwriaeth.
Ibn Rushd (Averroes)
Muhammad Ibn Abbad Al Mutamid
Ibn Abd Rabbih
Ibn Al-Khatib
Ibn Ammar
Ibn Arabi
Ibn Bajjah (Avempace)
Moses ibn Ezra
Solomon ibn Gabirol
Ibn Hazm
Ibn Sahl o Sevilla
Ibn Tufail
Ibn Quzman
Ibn Zaydun

Dolenni allanol
Beirdd o Foroco 
Y Stori Fer ym Moroco, gan Abdellatif Akbib 
Llenorion benywaidd Moroco yn yr iaith Ffrangeg, gan Suellen Diaconoff 
Golwg ar lenyddiaeth Moroco 

Llên Moroco
 
Moroco
1530au

15g - 16g - 17g
1480au 1490au 1500au 1510au 1520au - 1530au - 1540au 1550au 1560au 1570au 1580au 
1530 1531 1532 1533 1534 1535 1536 1537 1538 1539

Digwyddiadau a Gogwyddion

Arweinwyr y Byd
Pab Clement VII
Pab Pawl III (ers 1534)
Brenin Harri VIII o Loegr
Brenin Iago V o'r Alban
Brenin Ffransis I o Ffrainc
Brenin Gustaf I o Sweden)
Brenin Frederic I o Ddenmarc a Norwy
Brenin Cristian III o Ddenmarc a Norwy (ers 1534)
Ymerawdwr Jiajing (Tsieina)

1530au
Opera sebon

Cyfres ddrama boblogaidd barhaol yw opera sebon, a ddarlledir ar y teledu neu'r radio.

Nodweddion y genre 
Fel arfer, mae opera sebon yn defnyddio naratif barhaus, hynny yw, fel bywyd go iawn, nid oes dechrau na diwedd i'r straeon. Mae'r cymeriadau'n byw eu bywydau hyd yn oed pan nad ydyn nhw ar y sgrin. Yn ogystal â hyn, defnyddir nifer o leoliadau i ieuo'r cymeriadau gwahanol ynghyd; yn y bôn, mae operâu sebon yn canolbwyntio ar y berthynas rhwng gwahanol bobl, ac mae elfen o realiti i'r lleoliadau a'r cymeriadau fel y gall y gynulleidfa uniaethu â'r hyn a ddangosir. Yn yr operâu sebon o wledydd Prydain yn enwedig, mae'r straeon yn tueddu i adlewyrchu bywyd go-iawn. Wrth wylio'r rhaglen, rhaid i'r gynulleidfa deimlo'n gyfforddus a dod i adnabod y cymeriadau, teimlo eu bod yn rhan o'r hyn sy'n digwydd. Wrth wneud hyn, mae'r gynulleidfa'n fwy tueddol o wylio'n rheolaidd. Gan fod nifer o straeon gwahanol ym mhob pennod sy'n tueddu i ddatblygu'n gyflym, rhaid gwylio pob pennod er mwyn dilyn y rhaglen yn iawn. Wrth i un bennod ddod i ben, mae bob amser cwestiynau'n cael eu gadael tan y bennod nesaf. Eto, wrth wneud hyn, mae'r gwylwyr yn teimlo bod yn rhaid gwylio eto er mwyn cael gwybod beth sy'n digwydd i'r cymeriadau.

Tarddiad yr enw 
Daw'r enw o'r ffaith bod rhan fywaf y rhaglenni cynnar yn yr Unol Daleithiau yn cael eu noddi gan gwmnïoedd a gynhyrchai nwyddau glanhau, fel sebon. Mae'r gair "opera" yn awgrym o'r straeon gafaelgar a geir yn y rhaglenni.

Hanes 
Dechreuodd yr operâu sebon cyntaf ar orsafoedd radio masnachol yn yr Unol Daleithiau yn y 1930au.  Roedd gwrando, neu'n hwyrach, gwylio cyfres ddrama gyda straeon di-ddiwedd na fyddent byth yn dod i ben, yn chwyldro yn y frwydr i ddenu cynulleidfaoedd. Roedd y gynulleidfa darged wreiddiol, sef gwragedd tŷ, yn cael budd o ddianc o'u drefn ddyddiol i glywed hanesion am bobl y teimlent eu bod yn eu hadnabod. Wrth ddenu'r menywod hyn, yr un menywod a fyddai fel arfer yn penderfynu beth i'w brynu i'r cartref, a'u targedu gyda hysbysebion am nwyddau glanhau, crëewyd arf bwysig i'r gorsafoedd masnachol yn y frwydr dros gynyddu'r arian am slotiau hysbysebu a noddi.

Yn sgil llwyddiant rhaglenni o'r fath yn yr Unol Daleithiau, cafodd y fformat ei gopïo ym Mhrydain a darlledid nifer o gyfresi drama ar Radio'r BBC. Gan mai darlledwr cyhoeddus yw'r BBC a chanddo ethos o addysgu, yn enwedig yn y blynyddoedd cynnar wedi iddo gael ei sefydlu, manteisiwyd ar operâu sebon i drosglwyddo gwybodaeth i wrandawyr. Yn wir, byddai cymeriadau'n trafod sut i wneud y gorau o'r dognau bwyd y byddent yn eu cael gan y llywodraeth wedi'r Ail Ryfel Byd. Wedi i deledu dod yn fwyfwy poblogaidd ym Mhrydain, dechreuwyd darlledu operau sebon ar y cyfrwng hwnnw hefyd, gan lwyddo i ddenu cynulleidfaoedd mawr oherwydd y cymeriadau credadwy a'r straeon parhaus.

Rhai operâu sebon poblogaidd
Coronation Street
EastEnders
Neighbours
Pobol y Cwm

 
Drama
Rhaglenni teledu yn ôl genre

es:Telenovela
pt:Telenovela
Darlledwr cyhoeddus

Cyfundrefn sy'n darlledu ar y teledu neu'r radio er budd y cyhoedd yw Darlledwr Cyhoeddus. Yn wahanol i ddarlledwyr masnachol, mae darlledwyr cyhoeddus fel arfer yn atebol i'w gwylwyr ac mae disgwyl i'r rhaglenni ddiwallu anghenion pob un. Oherwydd hyn, nid y ffigyrau gwylio yw'r blaenoriaeth bob tro, rhaid gwneud rhaglenni sy'n apelio at ac sy'n cynrychioli pawb yn lle mynd ar ôl y gynulleidfa fwyaf yn gyson.

Enghreifftiau o ddarlledwyr cyhoeddus yw'r BBC ac S4C.

Cyfathrebu
Teledu
Radio
ITV1

Sianel fasnachol gyntaf y Deyrnas Unedig ydy ITV ("Teledu Annibynnol"). Yn wahanol i'r BBC, sy'n atebol i'w gwylwyr gan mai nhw sy'n ariannu'r gwasanaethau, mae incwm ITV yn dibynnu ar yr arian a geir o hysbysebu ar y sianel. Erbyn heddiw, mae ITV wedi datblygu'n nifer o sianeli gwahanol, gan ddenu cynulleidfaoedd mawr ar gyfer rhai o'i rhaglenni mwyaf poblogaidd.

Dolenni allanol 
 Gwefan ITV1

Sianeli teledu
Teledu yn y Deyrnas Unedig
E-bost

Ffordd o ysgrifennu ac anfon negeseuon yn electronaidd yw e-bost.

Mae e-bost wedi newid y ffordd mae pobl yn cyfarthrebu; dros gyfnod o ugain mlynedd mae'r nifer o bobl sy'n cyfathrebu trwy lythyron wedi lleihau ac mae mwy-a-mwy o bobl yn defnyddio e-bost i gyfarthrebu erbyn hyn.

Mae wedi'i seilio ar y Simple Mail Transfer Protocol sy'n galluogi'r cyfrifiaduron i gyfathrebu a'i gilydd dros rwydwaith neu system rhwydweithiol. Ceir system mewnol y 'mewnrwyd' neu'r intranet gan gwmniau, hefyd i yrru negeseuon e-bost o'r naill gyfrifiadur i'r llall, weithiau wedi'u creu / addasu gan y cwmni.

Y niwsans mwyaf ynghylch yr e-bost ydy ydy'r cam-ddefnydd a wneir gan rhai pobol drwy yrru e-byst nad oes mo'u gofyn na'u hangen. Sbam ydy'r gair am y rhain. Ar adegau fe ddefnyddir spam i dargedu cwmniau neu gyrff eraill er mwyn creu hafoc, neu er mwyn  ceisio dymchwel eu system gyfrifiadurol. Gall spam hefyd gynnwys 'attachemnts' megis firws er mwyn creu mwy o niwsans. I rwystro hyn, ceir meddalwedd gwrth-firws a ffiltrau e-bost i atal neu roi'r spam mewn quarantine.

Ei darddiad
Fe grewyd yr e-bost ychydig cyn y rhyngrwyd ac yn offeryn hanfodol i greu'r rhyngrwyd.
Dangosodd y MITei Compatible Time-Sharing System (CTSS) yn 1961.

Roedd hyn yn galluogi nifer o ddefnyddwyr ar yr un pryd i fewngofnodi ar yr un pryd i system wedi'i osod ar gyfrifiaduron IBM7094
o gyfrifiaduron annibynnol a chadw (safio) ffeiliau ar ddisg.

Dechreuodd yr e-bost yn 1965 fel dull i ddefnyddwyr ranu cyfrifiadur mainframe ond mae hi'n amhosibl roi dyddiad ar y defnydd cyntaf ohono. Enwau rhai o'r cwmniau a greodd systemau cynharaf o e-byst oedd: y Q32 gan System Development Corporation a CTSS gan gwmni MIT. Yn y 1970au cynnar, datblygodd Ray Tomlinson feddalwedd e-bost ar rwydwaith yr ARPAnet, rhag-flaenydd y Rhyngrwyd, tra'n gweithio gyda cwmni technoleg rhwydweithio Bolt, Beranek and Newman. Er mwyn gwahanu enw'r defnyddiwr ac enw'r cyfrifiadur, defnyddiodd y symbol @, sy'n parhau o hyd ar system ebost y Rhyngrwyd.

Fformat
Diffinnir fformat e-byst yn yr RFC 2822 ac mewn cyfres o RFCs, RFC 2045 hyd at RFC 2049; sef casgliad a elwir yn  Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME).

Ers 2005 mae'r safon RFC 2822 yn safon IETF a'r MIME RFC yn safonau drafft o'r enw IETF . Y dogfennau hyn yw dogfennau safoni de facto e-bost y rhyngrwyd.

Mae gan pob e-bost ddwy ran:

 Y Pen - gyda rhanau megis: summary, sender, receiver, a gwybodaeth arall ynghylch yr e-bost ei hun
 Y Corff - sef y neges ar ffurf testun a all hefyd gynnwys llofnod ar ei ddiwedd.

Gweler hefyd
 AOL Mail
 Gmail
 ICloud
 Mail.ru
 Outlook.com
 Tutanota
 Yahoo! Mail
 Yandex

Cyfeiriadau

 
Cyfathrebu cyfrifiadurol
Y rhyngrwyd
Jehuda Halevi

Bardd ac athronydd Iddewig Sbaenaidd oedd Jehuda Halevi (1075–1141), a aned yn ninas Toledo, Sbaen. Roedd hefyd yn feddyg blaenllaw yn ei ddydd.

Arweiniodd ei brofiad o wrth-Semitiaeth tra'n byw yn ninas Cordova iddo ddechrau hyrwyddo a dathlu goruchafiaeth Iddewiaeth fel cred a dysgeidiaeth dros athroniaeth Aristotlys (conglfaen athroniaeth Gorllewin Ewrop yn yr Oesoedd Canol). Ymosodai ar Gristnogaeth ei hun, ac Islam yn ogystal, mewn cyfres o weithiau llenyddol, yn rhyddiaith a barddoniaeth cain.

Anogai a hyrwyddai weledigaeth o'r Iddewon a gwlad Israel sy'n ymylu ar fod yn hiliol ond mae ei waith wedi bod yn ddylanwad mawr ar Seioniaeth yr 20g a dechrau'r ganrif hon.

Yn eirionig ddigon, ysgrifennodd ei waith pwysicaf yn Arabeg, sef Llyfr y Khazars, sy'n fath o apologia dros yr Iddewon a'u crefydd.

Ymhlith ei weithiau eraill mae'r casgliad o gerddi a elwir Diwan (enw confensiynol am flodeugerdd) sy'n cynnwys y gerdd Zionide ("Awdl i Seioniaeth"), un o gerddi Hebraeg mwyaf poblogaidd yr Oesoedd Canol.

Dywedir iddo farw yn yr Aifft ar ei ffordd i Jeriwsalem.

Beirdd Sbaenaidd yn yr iaith Hebraeg
Athronwyr Sbaenaidd
Genedigaethau 1075
Gwyddonwyr Sbaenaidd
Iddewon
Llenorion Sbaenaidd yn yr iaith Arabeg
Marwolaethau 1141
Seioniaeth
Córdoba

Am y ddinas o'r un enw yn yr Ariannin, gweler Córdoba; am y dalaith yn yr Ariannin, gweler Talaith Córdoba (Ariannin)

Dinas hynafol yng nghymuned ymreolaethol Andalucía, de Sbaen, yw Córdoba (neu Cordova). Saif ar lannau Afon Guadalquivir.

Hanes 
Cafodd ei gwneud yn brifddinas y Sbaen Mwraidd yn y flwyddyn 756 ac erbyn y 10g roedd wedi tyfu i fod y ddinas fwyaf yn Ewrop ac yn ganolfan ddiwylliant unigryw. Mosg oedd yr eglwys gadeiriol fawreddog sy'n sefyll yng nghanol y ddinas heddiw yn wreiddiol.

Mae ei diwydiannau traddodiadol yn cynnwys arianwaith a brodwaith.

Adeiladau a chofadeiladau
Alcázar de los Reyes Cristianos
Eglwys Gadeiriol (Mosg Fawr)
Mausoleum
Pont San Rafael 
Tŵr Calahorra 
Tŵr Donceles

Enwogion 
Marcus Annaeus Lucanus (39-65), bardd
Averroes (1126-1198), athronydd
Paco Peña (g. 1942), cerddor
Joaquín Cortés (g. 1969), dawnswr

Andalucía
Dinasoedd Sbaen
Safleoedd Treftadaeth y Byd yn Sbaen
Vidkun Quisling

Swyddog yn y fyddin Norwyaidd a chydweithredwr â'r Natsïaid oedd Vidkun Quisling, neu Abraham Lauritz Jonsson (18 Gorffennaf 1887 – 24 Hydref 1945). Mae ei gyfenw wedi tyfu'n llysenw am "fradwr" a "chachgi".

Ar ôl cyfnod yn y Weinyddiaeth Amddiffyn ffurfiodd y Blaid Undeb Genedlaethol ffasgyddol yn 1933. Anogodd a chroesawodd oresgyniad Norwy gan yr Almaenwyr yn 1940. Fel "arlywydd-weinidog" (term a ddyfeisiwyd yr adeg honno) rheolai ei wlad dan y Natsïaid yn ystod yr Ail Ryfel Byd a bu'n gyfrifol am anfon tua mil o Iddewon i'r gwersylloedd crynhoi.

Cafodd ei arestio yn 1945, ac fe'i gafwyd yn euog o droseddau rhyfel. Cafodd ei ddienyddio am 02.40 ar 24 Hydref 1945.

Cydweithredwyr â'r Natsïaid
Genedigaethau 1887
Marwolaethau 1945
Norwyaid
Erzurum

Dinas yn ne-ddwyrain Twrci a chanolfan weinyddol y dalaith o'r un enw (Erzurum) yw Erzurum.

Mae'n gorwedd mewn llecyn strategaidd wrth droed mynyddoedd dwyrain Anatolia ar y briffordd rhwng Ankara, prifddinas Twrci, a Tehran, prifddinas Iran. Mae rheilffordd yn ei chysylltu ag Ankara ac Iran yn ogystal.

Hanes 
Ers canrifoedd mae Erzurum wedi bod yn faen clo i amddiffyn y wlad rhag ymosodiadau o'r dwyrain. Mae'n gorwedd ar gangen bwysig o Lwybr y Sidan ac rheolai ffordd y carafanau a'r fasnach dir rhwng Ewrop a'r Dwyrain Pell. O'r herwydd roedd gan nifer o wledydd Ewropeaidd eu cynrychiolwyr yno yn y gorffennol, e.e. Lloegr mor gynnar â 1690.

Adeiladau ac Atyniadau 
Nodweddir y ddinas gan nifer o adeiladau hardd iawn o gyfnod y Seljuciaid, yn eu plith mosg trawiadol y Çifte Minare a'r hen ysgol Islamaidd, y Yakutiye Medrese, a godwyd ym 1308. Sefydlwyd prifysgol Erzurum yn 1957.

Dinasoedd Twrci
Trabzon

Dinas hynafol ar arfordir y Môr Du yng ngogledd-ddwyrain Twrci yw Trabzon (hen enw: Trebizond, o'r ffurf wreiddiol Τραπεζούντα (Trapezounda), yn tarddu o 'τράπεζα', sef 'banc' mewn Groeg).

Mae Trabzon yn borthladd pwysig ac yn brifddinas talaith Trabzon.

Hanes 
Sefydlwyd y dref hynafol fel trefedigaeth gan Roegwyr o Filetus yn y 6ed ganrif CC. Ymsefydlasant ar graig geometraidd ei ffurf a roddodd iddi ei henw gwreiddiol Trapezos (y gair Groeg am "bwrdd"). Roedd hi'n ddinas bwysig yn y cyfnod Bysantaidd. O'r flwyddyn 1204 hyd 1461 Trebizond oedd prifddinas Ymerodraeth Trebizond a reolai ran sylweddol o Asia Leiaf. Erys sawl adeilad gwych o'r cyfnod hwnnw yn yr hen ddinas. Cofnodir i'r Pla Du gyrraedd y ddinas yn y flwyddyn 1347, ar ei ffordd i Ewrop. Cipiwyd Trebizond gan Mehmet y Cwncwerwr yn 1461.

Ar ymyl y ddinas mae hen eglwys Fyzantaidd Santa Sophia yn sefyll mewn lecyn prydferth.

Sefydlwyd prifysgol yno yn 1980.

Adeiladau a chofadeiladau
Amgueddfa Trabzon
Atatürk Köşkü
Castell Trabzon
Mosg Fatih
Mosg Yeni Cuma
Parc Boztepe

Enwogion
Swleiman I (1494-1566), Swltan Ymerawdwr yr Otomaniaid
Hayati Hamzaoğlu (1933-2000), actor
Sunay Akın (g. 1962), bardd

Dinasoedd Twrci
Trabzon
Yr Ymerodraeth Fysantaidd
Aber

Erthygl am y tirffurf yw hon: am y pentref a chymuned ger Bangor yng Ngwynedd, gweler Abergwyngregyn.

Aber yw'r term daearyddol am geg afon, lle mae afon yn llifo i gorff dŵr mwy. Mae'n rhoi enw i sawl lle yng Nghymru, fel arfer yn ôl Aber + enw'r afon berthnasol (er enghraifft Aberystwyth, Abertawe), ac ambell i le y tu allan i Gymru (fel Aberdeen).

Er mai ceg afon yn arwain i'r môr yw aber fel arfer, gelwir man lle mae afon yn ymuno ag afon arall fwy yn aber hefyd, er enghraifft Aberhonddu lle mae'r Afon Honddu yn ymuno ag Afon Wysg. Mae pentref arall o'r enw Aber, ger Talybont-ar-Wysg, lle mae dwy afon yn ymuno. Enw arall, mwy penodol, ar y math yma o aber yw cymer.

Gweler hefyd
 Pob tudalen â theitl sy'n dechrau ag "Aber"

Daearyddiaeth arfordirol
Tirffurfiau
Esgair

Gweler hefyd Esgair, Sir Gaerfyrddin.
Esgair yw'r enw am dwmpath hir a chul o gerrig mân, a ffurfiwyd gan afon yn rhedeg dan rhewlif. Fe welir mewn mannau sydd wedi dioddef effaith rhewlifoedd. Mae'n rhoi enw i ambell i le yng Nghymru, er enghraifft Esgairgeiliog.

Tirffurfiau
Marian

Marian yw'r enw am y gro neu gerrig sy'n cael ei waddodi gan rewlif, fel arfer ar yr ymylon ohono. Mae'n rhoi enw ar ambell i le yng Nghymru, er enghraifft Marianglas.

Tirffurfiau
Lira Twrcaidd Newydd

Y Lira Twrcaidd Newydd yw arian cyfredol Twrci ers 2005.

Arian
Twrci
Sefydliadau 2005
Ahmet Necdet Sezer

Ahmet Necdet Sezer (ganwyd 13 Medi, 1941 yn Afyonkarahisar) yw degfed Arlywydd Gweriniaeth Twrci a'i harlywydd presennol.

Etholododd y Türkiye Büyük Millet Meclisi (Cynulliad Cenedlaethol Mawr Twrci) Sezer yn 2000 ar ôl i dymor saith mlynedd Süleyman Demirel fel arlywydd dod i ben.

Sezer, Ahmet Necdet
Sezer, Ahmet Necdet
Sezer, Ahmet Necdet
Gwaith cwrs

Gwaith a wneir gan fyrfyrwyr yn yr ysgol neu brifysgol yw  gwaith cwrs sy'n cyfrannu at radd derfynol y disgybl, ond caiff ei asesu ar wahân i'w arholiadau terfynol. Mae fel arfer yn cymryd ffurf traethodau neu adroddiadau (yn y celfyddydau) neu waith ymchwil neu arbrofol (yn y gwyddorau).

Cyfeiriadau

Gweler hefyd 
 Gwaith cartref
 Gwaith ysgol

Asesiad a gwerthusiad addysgol
Judy Garland

Actores a chantores Americanaidd enwog iawn yn Unol Daleithiau America a'r Deyrnas Unedig oedd Judy Garland (ganed Frances Ethel Gumm) (10 Mehefin, 1922 – 22 Mehefin, 1969).

Ffilmiau
The Big Revue (1929)
A Holiday in Storyland (1930)
Bubbles (1930)
The Wedding of Jack and Jill (1930)
La Fiesta de Santa Barbara (1935)
Every Sunday (1936)
Pigskin Parade (1936)
Broadway Melody of 1938 (1937)
Thoroughbreds Don't Cry (1937)
MGM Christmas Trailer (1937)
Everybody Sing (1938)
Love Finds Andy Hardy (1938)
Hollywood Goes to Town (1938)
Listen, Darling (1938)
The Wizard of Oz (1939)
Babes in Arms (1939)
If I Forget You (1940)
Andy Hardy Meets Debutante (1940)
Strike Up the Band (1940)
Little Nellie Kelly (1940)
Ziegfeld Girl (1941)
Life Begins for Andy Hardy (1941)
Babes on Broadway (1941)
We Must Have Music (1942)
For Me and My Gal (1942)
Strictly G.I. (1943)
Presenting Lily Mars (1943)
Thousands Cheer (1943)
Girl Crazy (1943)
Meet Me in St. Louis (1944)
The Clock (1945)
The Harvey Girls (1946)
Ziegfeld Follies (1946)
Till the Clouds Roll By (1946)
The Pirate (1947)
Easter Parade (1948)
Words and Music (1948)
In the Good Old Summertime (1949)
Summer Stock (1950)
A Star is Born (1954)
Pepe (1960) (Cameo) (voice only)
Judgment at Nuremberg (1961)
Gay Purr-ee (1962) (voice)
A Child Is Waiting (1963)
I Could Go On Singing (1963)

Actorion Americanaidd
Cantorion Americanaidd
Genedigaethau 1922
Marwolaethau 1969
Merched yr 20fed ganrif
Easter Parade

Ffilm gyda Fred Astaire a Judy Garland yw Easter Parade ("Parêd y Pasg") (1948).

Caneuon 
Yr holl ganeuon gan Irving Berlin
"Happy Easter"
"Drum Crazy"
"It Only Happens When I Dance With You"
"I Want to Go Back to Michigan"
"A Fella with an Umbrella"
"Montage Vaudeville : I Love A Piano / Snookey Ookums / The Ragtime Violin / When the Midnight Choo-Choo Leaves for Alabam'"
"Shakin' the Blues Away"
"Steppin' Out with My Baby"
"A Couple of Swells"
"The Girl on the Magazine Cover"
"Better Luck Next Time"
"Easter Parade"

Ffilmiau Saesneg
Ffilmiau 1948
Baner Irac

Baner drilliw yw baner Irac. Mae'n cynnwys stribed coch sy'n cynrychioli dewrder, stribed gwyn am haelioni, a stribed du sy'n cofio buddugoliaethau Islam.

Ar stribed gwyn y faner mae tair seren werdd (sef lliw traddodiadol Islam) sy'n cynrychioli Irac, Syria, a'r Aifft. Bu cynllun ar gyfer undeb gwleidyddol â'r ddwy wlad hyn ni ddaeth i fod. Mae'r testun Arabeg yn darllen Allahu Akbar ("Mawr yw Duw"). Cafodd hyn ei ychwanegu gan yr Arlywydd Saddam Hussein yn 1991, a chafodd ei newid i lawysgrif Cwffig yn ddiweddar.

Ffynonellau
 Complete Flags of the World, Dorling Kindersley (2002)

Irac
Irac
Kim Jong-il

Roedd Kim Jong-il (dyddiad geni swyddogol - 16 Chwefror, 1941 – 17 Rhagfyr 2011; dyddiad geni anwswyddogol - 16 Chwefror 1941) yn arweinydd unbenaethol Gogledd Corea. Yn swyddogol, fe'i ganwyd yn Siberia, yn yr hen Undeb Sofietaidd lle bu ei dad yn alltud. Caiff ei enw ei sgwennu hefyd fel Kim Jong Il, a'i enw personol oedd Yuri Irsenovich Kim. Mae'r fersiwn swyddogol yn datgan iddo gael ei eni ar gopa Mynydd Baekdu pan ymddangosodd enfys ddwbwl.

Mab ac olynydd y cyn arweinydd Kim Il-sung ydoedd. Ychydig sy'n bysbys am ei fywyd preifat gan fod llywodraeth y wlad mor gyfrinachol. Fel mab ac "etifedd" yr arweinyddiaeth ymddengys iddo gael mabolaeth breintiedig a chafodd enw am fod yn dipyn o dderyn (neu "playboy") a wisgai sgidiau platfform er mwyn edrych yn dalach. Galwyd Jong-il "Yr Arweinydd Annwyl" yn swyddogol ("Yr Arweinydd Mawr" oedd ei dad). Dywedir ei fod yn 5'2", yn yfed cognac Hennessey ac yn perchen 20,000 o ffilmiau; ymhlith ei ffefrynnau roedd ffilmiau James Bond.

Wedi i'w dad farw yn 1994 llwyddodd Jong-il i aros mewn grym ac yn 1997 cafodd ei enwi'n ysgrifennydd Plaid Gomiwnyddol Gogledd Corea. Erbyn hynny roedd y wlad yn fwy ynysig nag erioed, yr economi yn llanast a'r werin yn marw o newyn wrth eu miloedd. Roedd yn weithiwr caled a gwell oedd ganddo weithio drwy'r nos ar ei liwt ei hun, yn hytrach na chael cyfarfodydd di-ben-draw drwy'r dydd.

Blaenoriaeth Jong-il drwy ei yrfa oedd datblygu arfau niwclear gan ennill dig gweddill y byd. Dywedodd George W. Bush yn 2002 fod Gogledd Corea yn rhan o Echel y Fall (gydag Iran ac Irac).

Bu farw o drawiad calon yn 69 oed, ar 17 Rhagfyr 2011 ar ganol taith trên. Yn dilyn ei farwolaeth cyhoeddodd teledu Corea mai ei fab ieuengaf Kim Jong-un fyddai'r olynydd. Ymateb Japan oedd cyhoeddi stad o argyfwng.

Llinach

Ffynhonnell

Arweinyddion Gogledd Corea
Genedigaethau 1941
Marwolaethau 2011
Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Unbeniaid
Echel y Fall

Ymadrodd yw Echel y Fall (Saesneg: Axis of Evil) a ddefnyddiwyd am y tro cyntaf gan George W. Bush, arlywydd yr Unol Daleithiau, yn 2002 i ddisgrifio Gogledd Corea (dan arweinyddiaeth Kim Jong-il), Iran (dan arweinyddiaeth Mohammed Khatami) ac Irac Saddam Hussein. Honnodd fod y gwledydd hyn, ac eraill, yn cydweithredu â'i gilydd yn erbyn gwareiddiad y Gorllewin; honiad a ddefnyddid i berswadio cynghreiriaid yr Unol Daleithiau i ymuno yn y rhyfel yn erbyn Irac yn 2003.

2002
George W. Bush
Cysylltiadau tramor Gogledd Corea
Cysylltiadau tramor Irac
Cysylltiadau tramor Iran
Cysylltiadau tramor yr Unol Daleithiau
Geirfa cysylltiadau rhyngwladol
Rhyfel yn erbyn Terfysgaeth
P'yŏngyang

P'yŏngyang (平壤; Iaith Corea: 평양; neu Pyongyang) yw prifddinas Gweriniaeth Pobl Democrataidd Corea (Gogledd Corea) yn y Dwyrain Pell.

Dinasoedd Gogledd Corea
Prifddinasoedd Asia
James Bond

Cymeriad ffuglennol yw James Bond a grëwyd gan yr awdur Ian Fleming. Mae'n asiant cudd sy'n gweithio dros MI6. Mae cyfres o ffilmiau enwog am anturiaethau Bond wedi cael eu ffilmio dros y blynyddoedd.

Mae sawl actor enwog wedi chwarae rhan Bond, yn cynnwys yr Albanwr Sean Connery, y Sais Roger Moore a'r Cymro Timothy Dalton. Arferai'r actor o Gymro Desmond Llewelyn chwarae rhan y dyfeisydd ecsentrig "Q" yn y ffilmiau hynny.

Llyfrau James Bond gan Ian Fleming 
 Casino Royale (1953)
 Live and Let Die (1954)
 Moonraker (1955)
 Diamonds Are Forever (1956)
 From Russia with Love (1957)
 Dr. No (1958)
 Goldfinger (1959)
 For Your Eyes Only (1960)
 Thunderball (1961)
 The Spy Who Loved Me (1962)
 On Her Majesty's Secret Service (1963)
 You Only Live Twice (1964)
 The Man with the Golden Gun (1965)
 Octopussy and The Living Daylights (1966)

Ffilmiau James Bond 
 Dr. No (1962)
 From Russia with Love (1963)
 Goldfinger (1964)
 Thunderball (1965)
 You Only Live Twice (1967)
 On Her Majesty's Secret Service (1969)
 Diamonds Are Forever (1971)
 Live and Let Die (1973)
 The Man with the Golden Gun (ffilm) (1974)
 The Spy Who Loved Me (1977)
 Moonraker (1979)
 For Your Eyes Only (1981)
 Octopussy (1983)
 A View to a Kill (1985)
 The Living Daylights (1987)
 Licence to Kill (1989)
 GoldenEye (1995)
 Tomorrow Never Dies (1997)
 The World Is Not Enough (1999)
 Die Another Day (2002)
 Casino Royale (2006)
 Quantum of Solace (2008)
 Skyfall (2012)
 Spectre (2015)

Darllen pellach 
 Black, Jeremy. The Politics of James Bond: From Fleming's Novels to the Big Screen (Gwasg Prifysgol Nebraska, 2005).
 Cawthorne, Nigel. A Brief Guide to James Bond (Llundain, Robinson, 2012).
 Chapman, James. Licence to Thrill: A Cultural History of the James Bond Films (Efrog Newydd, I.B.Tauris, 2007).
 Lindner, Christoph (gol.). The James Bond Phenomenon: A Critical Reader (Manceinion, Gwasg Prifysgol Manceinion, 2009).

 
Bond, James
Arf niwclear

Arf niwclear yw dyfais ffrwydrol sy'n defnyddio adwaith niwclar, un ai ymholltiad niwclar neu gyfuniad o ymholltiad niwclar ac ymasiad niwclar. Mae'r ddau fath o adwaith yn rhyddhau maint aruthrol o ynni o faint cymharol fychan o fater. Gall arf niwclear fod yn daflegryn, bom, siel neu ffrwydryn tir. Ceir tri math gwahanol o ddyfais niwclear: dyfais atomig, dyfais hydrogen a dyfais niwtron.

Dim ond dau arf niwclar sydd wedi eu defnyddio mewn rhyfel erioed, gan yr Unol Daleithiau - a hynny tua diwedd yr Ail Ryfel Byd. Ar 6 Awst 1945, gollyngwyd bom atomig ar ddinas Hiroshima yn Japan, a thridiau'n ddiweddarch, gollyngwyd un arall ar ddinas Nagasaki. Rhwng y ddau, lladdwyd tua 120,000 yn y tymor byr, gyda mwy yn marw yn y tymor hir o effeithiau ymbelydredd, cansar gan fwyaf.

Ers hynny, mae dros dwy fil o arfau niwclar wedi eu ffrwydro mewn profion. Y gwledydd y gwyddir i sicrwydd fod ganddynt arfau niwclar yw'r Unol Daleithiau, Rwsia, Tsieina, y Deyrnas Unedig, Ffrainc, India, Pacistan a Gogledd Corea. Credir fod gan Israel arfau niwclar, ond nid yw llywodraeth Israel wedi cadarnhau hyn. Ar hyn o bryd,cyhuddir Iran gan yr Unol Daleithiau o fod yn y broses o ddatblygu arfau niwclar, ond gwedir hyn gan lywodraeth Iran.

Mae arfau niwclear diweddar yn cynnwys y daflegryn Cruise. Arweiniodd cynlluniau UDA i osod Cruise ar safleoedd ym Mhrydain a'r Almaen at argyfwng gwleidyddol ar ddechrau'r 1980au. Cynhalid llu o brotestiadau mawr dros heddwch, er enghraifft yn Greenham Common yn ne Lloegr a ger Mur Berlin yn yr Almaen.

Gweler hefyd 
 Cytundeb Gwahardd Arbrofi Niwclear
 SALT
 Ymgyrch Diarfogi Niwclear (CND)
 Ynni niwclear
 Ymbelydredd
 Rhestr o wledydd sydd ag arfau niwclear

 
Niwclear
Rhyfela niwclear
Technoleg niwclear
Greenham Common

Safle yn Wiltshire yn ne Lloegr yw Greenham Common. Mae'n gartref i wersyllfa filwrol a ddefnyddiwyd yn yr 1980au ar gyfer cadw taflegrau Cruise.

Am flynyddoedd cynhelid protestiadau mawr y tu allan i'r wersyllfa gan ferched a wrthwynebai bolisi niwclear llywodraethau Prydain a'r Unol Daleithiau, dan arweinyddiaeth Margaret Thatcher a Ronald Reagan. Cychwynnwyd y protestiadau gan griw o ferched o ardal Caerdydd.

Y Rhyfel Oer
1980au
20fed ganrif yn Lloegr
20fed ganrif yn y Deyrnas Unedig
Heddychaeth
Lluoedd Arfog yr Unol Daleithiau
Wiltshire
Mur Berlin

Mur Berlin oedd yr enw answyddogol a roddwyd ar y mur anferth a godwyd ym 1961 ym Merlin rhwng Gorllewin Berlin a Dwyrain Berlin i atal ffoaduriaid rhag croesi i'r Gorllewin. Serch hynny, honnodd llywodraeth y Dwyrain i'r mur gael ei adeiladu er mwyn amddiffyn Dwyrain Berlin rhag "ffasgwyr" y Gorllewin. Am ddegawdau roedd Mur Berlin yn symbol o'r rhwyg rhwng Dwyrain a Gorllewin Ewrop a rhwng y Gorllewin a'r Byd Comiwnyddol yn gyffredinol.

Yn ystod cyfnod bodolaeth y mur, dihangodd tua 5000 o bobl dros y mur yn llwyddiannus. Mae rhyw ddadl am nifer y bobl a gollodd eu bywydau wrth iddynt geisio dianc. Yn ôl Alexandra Hildebrandt, cyfarwyddwr Amgueddfa Checkpoint Charlie, mwy na 200 o bobl fu farw; ond mae amcangyfrifion eraill yn is.

Ym mis Tachwedd 1989 chwalwyd rhan sylweddol o'r mur gan Almaenwyr cyffredin. Dyma un o ddigwyddiadau hanesyddol mwyaf yr 20g sy'n symboleiddio diwedd y Rhyfel Oer a'r newid mawr a fu yng ngwledydd Cytundeb Warsaw ac Ewrop gyfan yn sgil hynny.

Gororau
Y Rhyfel Oer
Hanes Ewrop
Hanes yr Almaen
Adeiladau ac adeiladwaith ym Merlin
Berlin
Gorllewin Berlin

Yn ystod y Rhyfel Oer roedd Gorllewin Berlin yn ddinas ac yn rhanbarth o Orllewin yr Almaen wedi'i amgylchynu gan diriogaeth ym meddiant Dwyrain yr Almaen a'i hynysu o'r Gorllewin. Roedd Mur Berlin yn gwahanu Gorllewin Berlin a Dwyrain Berlin. Daeth Gorllewin Berlin i ben fel endid ar wahân pan ailunwyd yr Almaen yn 1990.

Daearyddiaeth Berlin
Gorllewin yr Almaen
Y Gorllewin

Y Gorllewin, neu'r Byd Gorllewinol, yw'r enw a ddefnyddir yn aml i ddisgrifio'r gwledydd datblygedig yn gyffredinol mewn cyferbyniaeth â gweddill y byd.

Yn wreiddiol roedd yr enw yn golygu gwledydd democrataidd Gorllewin Ewrop a Gogledd America a'u cynghreiriaid mewn cyferbyniaeth â'r gwledydd comiwnyddol yn Nwyrain Ewrop oedd yn aelodau o Gytundeb Warsaw, ynghyd â'r Undeb Sofietaidd, Tsieina a gwledydd comiwnyddol a lled-gomiwnyddol eraill, fel Ciwba a Gogledd Corea.

Erbyn heddiw mae'n tueddu i gael ei ddefnyddio mewn ystyr ehangach, llai diffiniedig, ac yn cynnwys gwledydd dwyreiniol fel Siapan am eu bod yn meddu nodweddion "Gorllewinol" amlwg fel democratiaeth a marchnadoedd rhydd. Mae nifer o gyn-wledydd Cytundeb Warsaw yn aelodau o'r Undeb Ewropeaidd a NATO erbyn hyn ac felly'n rhan o'r Gorllewin hefyd.

Roedd nifer o wledydd llai datblygedig neu niwtral yn ystyried eu hunain fel endidau y tu allan i'r drefn honno o "Ddwyrain" a "Gorllewin" ac yn sôn amdanyn' eu hunain fel y Trydydd Byd, ond erbyn heddiw cyfeirir atynt yn gyffredinol fel "y gwledydd sy'n dal i ddatblygu".

Darllen pellach 
 Ferguson, Niall. Civilization (Llundain, Penguin, 2012).

Geirfa cysylltiadau rhyngwladol
Gwareiddiadau
Rhanbarthau diwylliannol
Tikrit

Mae Tikrit yn ddinas yng ngorllewin canolbarth Irac ac yn brifddinas y dalaith o'r un enw.

Cafodd Saddam Hussein, arlywydd Irac hyd 2003, ei eni yn Tikrit. Mae'r ddinas yn gadarnle i'r Blaid Ba'ath ac yn gartref i sawl aelod o dylwyth Saddam Hussein. Mae'r rhan fwyaf o'r trigolion yn Fwslemiaid Sunni neu'n Gristnogion. Ganed yr arweinydd Islamaidd o'r 12g, Saladin,  yma hefyd.

Dinasoedd Irac
Fallujah

Dinas yn nhalaith Al Anbar yng ngorllewin Irac yw Fallujah.

Yn 2004 cafodd ran helaeth o'r dref, oedd yn gadarnle i'r gwrthyfelwyr yn erbyn goresgyniad Irac gan yr Unol Daleithiau, ei dinistrio yn ystod cyfres o ymosodiadau arni gan fyddin America a'i llu awyr. Mae'r amcangyfrif o faint o bobl gyffredin gafodd eu lladd neu'u niweidio yn ystod y cyrch yn amrywio rhwng tua 500 i dros ddeg mil.

Gweler hefyd
 Brwydr Fallujah

Dinasoedd Irac
Mahmoud Ahmadinejad

Mahmoud Ahmadinejad (Persieg: محمود احمدی نژاد ) (neu Mahmud Ahmadinajad/ Ahmadinezhad / Ahmadi-Nejad / Ahmadi Nejad / Ahmady Nejad) (ganwyd 28 Hydref, 1956) oedd arlywydd Iran o 2005 hyd 2013. Cafodd ei eni yn Garmser, ger Tehran. Mae'n ddyn dysgedig ac fe gafodd ddoethuriaeth (PhD) ym Mhrifysgol Technoleg a Gwyddoniaeth Iran yn 1997; gradd mewn peirianneg sifil. Bu hefyd yn darlithio yno o 1989 ymlaen. Mae'n briod ac mae ganddo ddau fab a merch.

Cymerodd drosodd ar ôl Mohammad Khatami fel chweched arlywydd ei wlad ar 3 Awst, 2005. Fe'i olynwyd gan Hassan Rouhani.

O ran ei wleidyddiaeth mae'n geidwadwr ar un ystyr ac eto'n awyddus i weld rhai newidiadau yn Iran, yn arbennig ym myd addysg wyddonol a datblygiad economaidd.

Mae'n adnabyddus am ei feirniadaeth hallt o lywodraeth George W. Bush yn yr Unol Daleithiau ac Israel. Yn ddiweddar mae Ahmadinejad wedi denu sylw am ei barodrwydd i barhau â rhaglen ynni niwclear Iran yn wyneb condemniad y Gorllewin, ac yn neilltuol America. Yn ogystal mae wedi datgan ei fod yn dymuno gweld Israel yn cael ei dileu o fap y byd ac wedi mynegi ei farn nad oedd yr Holocost hanner mor eang ag a dybir yn gyffredinol.

Sancsiynau
Ar 09 Mehefin 2010 fe basiodd Cyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig y dylid gosod sancsiynau ar Iran. Cytunodd Rwsia a Tsiena gyda'r mesur ar ôl cryn bwysau gan yr Unol Daleithiau; ataliodd Libanus a phleidleisiodd Twrci a Brasil yn erbyn y cynnig. Dyma bedwerydd rownd o sancsiynau gan y C.U. ers 2006 a grëwyd gyda'r bwriad o atal Iran rhag puro Wraniwm. Dywedodd yr Arlywydd Mahmoud Ahmadinejad, "The ressolutions you issue are like a used handkerchief which should be thrown in the bin."

Gweler hefyd
 Rhaglen niwclear Iran
 Chwyldro Islamaidd Iran

Cyfeiriadau

Dolenni allanol 
  Blog Ahmadinejad 

Arlywyddion Iran
Academyddion Iranaidd
Gwleidyddion Iranaidd
Genedigaethau 1956
Al Anbar

Talaith Al Anbar (Arabeg محافظة الأنبار) yw'r fwyaf yn Irac. Fe'i lleolir yng ngorllewin y wlad, rhwng dyffryn ffrwythlon Afon Euphrates yn y dwyrain a'r ffin â Sawdi Arabia, Gwlad Iorddonen a Syria yn y gorllewin. Ei phrifddinas yw Ar Ramadi.

Mae rhan fawr o'r dalaith yn ddiffeithdir sy'n gorwedd yn rhan dwyreiniol Diffeithwch Syria, neu'n dir amethyddol ymylol. Mae mwyafrif helaeth y trigolion yn Fwslemiaid Sunni. Mae enw y dalaith yn air Perseg (انبار ’Anbār) ac yn golygu "emporiwm"; atgof o'r amser pan fu'r ardal yr entrepot pwysicaf ar ffiniau gorllewinol ymerodraeth y Sassaniaid. Cysylltir y diwinydd Sunni enwog, Abu Hanifa al-Anbari, sefydlyd Hanaffiaeth, ysgol athronyddol fwyaf y Sunniaid, â'r rhanbarth.

Cyn 1976 Ramadi oedd enw'r dalaith a chyn 1962 Dulaim oedd ei henw. Mae tua 1,300,000 o bobl yn byw yn y dalaith heddiw.

Mae dinas Fallujah yn Anbar a dyma ganolfan y gwrthwynebiad Ba'athaidd a Sunni i'r goresgyniad o Irac gan yr Unol Daleithiau.

Dinasoedd a threfi
Ar Ramadi
Sadah
Haditha
Hit
A'na
Rwawa
Fallujah
Abu Ghraib
Al-Qaim
Al-Nukhaib
Ar Rutba
Kubaisa
Al Asad

Cyfeiriadau

Taleithiau Irac
Donald Hughes

Llenor a phrifathro Ysgol Rydal ym Mae Colwyn oedd Donald Wynn Hughes (1911-1967).

Llyfryddiaeth

Ffynonellau

Addysgwyr Cymreig
Genedigaethau 1911
Marwolaethau 1967
Llenorion Cymreig yn yr iaith Saesneg
Llenorion Cymreig yr 20fed ganrif
Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1959

Cynhaliwyd Etholiad Cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1959 ar 8 Hydref y flwyddyn honno. Enillwyd yr etholiad gan y Ceidwadwyr gyda Harold Macmillan yn parhau i fod yn Brif Weinidog. Slogan gofiadwy a ddefnyddiwyd ganddo yn ystod yr ymgyrchu oedd "you have never had it so good". Ar ôl yr etholiad roedd gan y Ceidwadwyr 365 aelod seneddol, y Blaid Lafur 258 a'r Rhyddfrydwyr 6 yn unig. Enillodd Macmillan er gwaethaf yr adwaith yn erbyn argyfwng Suez (1956) a phroblemau economaidd yn y DU. Yn ogystal roedd ei blaid wedi cynyddu ei mwyafrif am y trydydd dro yn olynol, camp unigryw yn hanes gwleidyddiaeth Prydain.

Yng Nghymru 
Ymladdwyd ugain sedd gan Blaid Cymru yn yr etholiad hwn a chael pedair mil pleidlais y sedd ar gyfartaledd, cyfanswm o 78,000 (10.3% o'r cyfanswm) ar draws Cymru.

Penfro
Yn yr etholiad hwn y safodd Waldo Williams dros Blaid Cymru yn etholaeth Penfro, y tro cyntaf i Blaid Cymru ymladd y sedd honno. Desmond Donnelly oedd yr A.S. ers 1951 ac ef enillodd yn yr etholiad hwn.

Meirionnydd
Roedd y cenedlaetholwyr yn disgwyl i Gwynfor Evans ennill sedd Meirionnydd i Blaid Cymru ond mawr fu ei siom a dyma'r tro olaf i Gwynfor Evans ymladd y sedd. Safodd yn etholaeth Caerfyrddin yn yr etholiadau i ddilyn. Cadwodd T. W. Jones y sedd i Lafur. Daeth y Rhyddfrydwyr yn ail yn agos iawn i Lafur. Trydydd oedd Gwynfor Evans.

1959
1959
Luanda

Prifddinas Angola yng Nghanolbarth Affrica yw Luanda. Mae'n borthladd pwysig ar arfordir gorllewinol Affrica, ar y Cefnfor Iwerydd.

Sefydlwyd y ddinas gan y Portiwgaliaid yn 1575. Yn fuan daeth yn ganolfan i'r gaethfasnach rhwng Affrica a Brasil; hyd heddiw mae canran sylweddol o boblogaeth y wlad honno'n gallu olrhain eu tras i Angola.

Sefydlwyd Prifysgol Luanda yn 1961.

Dinasoedd Angola
Prifddinasoedd Affrica
Kwanza

Y Kwanza yw arian cyfred Angola.

Angola
Arian
Coleg Churchill, Caergrawnt

Un o golegau cyfansoddol  Prifysgol Caergrawnt yw Coleg Churchill (Saesneg: Churchill College).

Cynfyfyrwyr
Ghil'ad Zuckermann (g. 1971), ieithyddiaeth

Churchill
Sefydliadau 1958
Coleg Corpus Christi, Caergrawnt

Gweler hefyd Coleg Corpus Christi (gwahaniaethu).
Un o golegau cyfansoddol  Prifysgol Caergrawnt yw Coleg Corpus Christi (Saesneg: Corpus Christi College).

 
Corpus Christi
Sefydliadau 1352
Coleg Darwin, Caergrawnt

Un o golegau cyfansoddol  Prifysgol Caergrawnt yw Coleg Darwin (Saesneg: Darwin College). Fe'i sefydlwyd ym 1964, a Choleg Darwin oedd coleg cyntaf Caergrawnt ar gyfer graddedigion yn unig. Dyma oedd y coleg cyntaf hefyd i dderbyn dynion a menywod i astudio yno. Enwyd y coleg ar ôl un o raddedigion enwocaf y brifysgol, Charles Darwin. Arferai teulu Darwin fod yn berchen ar dir lle mae'r coleg wedi ei leoli.

Mae gan y coleg tua 600 o fyfyrwyr, gyda'r mwyafrif ohonynt yn astudio am raddau PhD neu MPhil. Daw tua hanner y myfyrwyr o'r tu allan i'r Deyrnas Unedig. Darwin yw coleg fwyaf Caergrawnt ar gyfer graddedigion ac yno y ceir y nifer uchaf o fyfyrwyr graddedig o holl golegau Caergrawnt.

Cynfyfyrwyr
Dian Fossey (1932–1985), zoolegydd
Jean Olwen Thomas (g. 1942), biocemydd
Nigel Warburton (g. 1962), athronydd

Cymrodorion
Karl Popper (1902–1994), athronydd

Darwin
Sefydliadau 1964
Coleg Downing, Caergrawnt

Un o golegau cyfansoddol  Prifysgol Caergrawnt yw Coleg Downing (Saesneg: Downing College).

Llyfryddiaeth
 Rawle, Tim, A Classical Adventure: The Architectural History of Downing College, Cambridge, Caergrawnt, Oxbridge Portfolio, 2015, ISBN 978 0 9572867 4 0

Cynfyfyrwyr 
Brian Redhead (1929–1994), newyddiadurwr
John Cleese (g. 1939), comediwr ac actor
Thandie Newton (g. 1972), actores

Downing
Sefydliadau 1800
Coleg Emmanuel, Caergrawnt

Un o golegau cyfansoddol  Prifysgol Caergrawnt yw Coleg Emmanuel (Saesneg: Emmanuel College neu yn anffurfiol Emma). Sefydlwyd ym 1584 gan Syr Walter Mildmay.

Cynfyfyrwyr
Karel Reisz (1926–2002), cyfarwyddwr ffilm
Sebastian Faulks (g. 1953), nofelydd
Griff Rhys Jones (g. 1953), comediwr, actor a chyflwynydd teledu
Justine Waddell (g. 1976), actores
Rebecca Hall (g. 1982), actores

Cyfeiriadau

 
Emmanuel
Sefydliadau 1584