Pen y Fan

Mynydd uchaf de Cymru wedi'i leoli ym Mannau Brycheiniog rhwng Llanymddyfri a Threfynwy,  yw Pen y Fan (886m / 2,906'). Mae'n gorwedd ar grib uchaf Bannau Brycheiniog, rhwng y Gribyn a Chorn Du.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Hewitt a Nutall . Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 215metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghyd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 886 metr (2907 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Cyrchfan 
Mae’r copa yn un o brif gopaon yn Ffordd y Bannau, llwybr droed pellter hir sy’n rhedeg o’r Dwyrain i’r Gorllewin ar draws y masiff, ac sy’n agored i holl gerddwyr. Mae yna lwybr troed graddedig da iawn o’r Storey Arms ar yr A470, sydd 1500 troedfedd yn is. Mae’r llwybr hwn, a llwybrau eraill ar y mynydd yn destun atgyweirio a chynnal a chadw gan yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol i gyfyngu’r erydu a achosir gan gannoedd a miloedd o gerddwyr sy’n mynd heibio pob blwyddyn. Mae hefyd prif lwybr o’r Cribyn, copa cyfagos i’r Dwyrain.

Y Storey Arms 
Mae’r Storey Arms yn ganolfan addysg awyr agored gerllaw’r A470, y brif gefnffordd rhwng Gogledd a De Cymru ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, ger Libanus, Powys, Cymru. Wedi’i rhedeg gan Gyngor Dinas Caerdydd ers 1971, gall y ganolfan breswyl gynnig llety i 58 o bobl. Mae’r gweithgareddau yn cynnwys ceufadu a chanŵio, ogofa, cerdded bryniau, dringo creigiau a rafftio dŵr gwyn. Mae’r ganolfan 440 metr (1,444 tr) uwchlaw lefel y môr, ar hyd y ffordd rhwng Pen y Fan a Fan Fawr, ar droed Corn Du. Mae’n bathu ei enw gan dafarn gyda tho brig llechi (wedi’i enwi ar ôl perchennog tir lleol, Storey Maskelyne), a gafodd ei ddymchwel ym 1924. Mae safle’r dafarn wreiddiol i’r Dwyrain o’r ganolfan, ar ddibyn gogledd-ddwyrain maes parcio Pont ar Daf.

Mae bysiau yn stopio pob ochr yr A470 y tu allan i’r ganolfan. 

Maes parcio Pont ar Daf 200 metr (656 tr) o ganolfan y Storey Arms, yw’r man mwyaf poblogaidd i dwristiaid a cherddwyr ddechrau ar eu taith i Ben y Fan. Llywodraeth Cymru sy’n perchnogi’r maes parcio, sydd â gofod ar gyfer tua 50 cerbyd. Mae cyfleusterau toiledau ar gael ar y safle.

Mae llwybr troed yn cysylltu canolfan y Storey Arms, safleoedd bws a maes parcio Pont ar Daf i’r llwybr sy’n arwain ar Gorn Du a Phen y Fan.

Enw 
Mae’r enw Pen y Fan yn cynnwys yr enwau Pen (y) fan, ffurf dreigledig ban (copa, brig, crib, bannau, bryn, mynydd’, ayyb.). Mae’r un enw ban, yn ei ffurf luosog bannau, i’w darganfod yn yr enw Cymraeg ar gyfer y Brecon Beacons: Bannau Brycheiniog.

Gweler hefyd
Bannau Brycheiniog
Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog
Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
Rhestr mynyddoedd Cymru
Rhestr o gopaon Cymru
Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
Clwb Mynydda Cymru
Lleoliad ar wefan Streetmap 
Lleoliad ar wefan Get-a-map 

Copaon Hewitt
Copaon Marilyn
Copaon Nuttall
Eiddo'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol yng Nghymru
Glyn Tarell
Mynyddoedd a bryniau Powys
Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog