9 Tachwedd

9 Tachwedd yw'r trydydd dydd ar ddeg wedi'r trichant (313eg) o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (314eg mewn blynyddoedd naid). Erys 52 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

Digwyddiadau

 1918 - Daeth yr Almaen yn weriniaeth.
 1937 - Cymerodd Japan rheolaeth dros Shanghai.
 1938 - Ymosododd dilynwyr y Natsïaid ar Iddewon a'u heiddo a llosgwyd synagogau. Cawsant eu cymell gan araith Joseph Goebbels a chafodd yr heddlu a'r gwasanaeth tân orchmynion i beidio ag amddiffyn eiddo'r Iddewon. Gelwir y noswaith hon yn Kristallnacht (noson y gwydr drylliedig).
 1953 - Annibyniaeth Cambodia.
 1989 - Caniatawyd i bobl o Ddwyrain Berlin i groesi i'r Gorllewin pan agorwyd croesfannau Mur Berlin yn wrth i dyrfaoedd enfawr geisio manteisio ar y llacio yn y rheolau teithio a gyhoeddwyd yn gynharach yn y dydd. Dechreuodd y tyrfaoedd a ymgasglodd yn ystod y nos ar y ddwy ochr i'r mur ar y gwaith o'i ddadfeilio.
 2000 - Daeth Uttarakhand yn dalaith yn India.
 2014 - Cynhaliwyd pleidlais symbolaidd yng Nghatalwnia ar annibyniaeth oddiwrth Sbaen.

Genedigaethau

 1818 - Ivan Turgenev, awdur (m. 1883)
 1841 - Edward VII, brenin y Deyrnas Unedig (m. 1910)
 1868 - Marie Dressler, actores (m. 1934)
 1871 - Florence R. Sabin, meddyg (m. 1953)
 1877 
Helen Crawfurd, ffeminist (m. 1954)
Muhammad Iqbal, bardd (m. 1938)
 1885 - Velimir Khlebnikov, bardd (m. 1922)
 1888 - Jean Monnet, economydd a diplomydd (m. 1979)
 1902 - Anthony Asquith, cyfarwyddwr ffilmiau (m. 1968)
 1903 - Josefina Pla, arlunydd (m. 1999)
 1907 - Ko Takamoro, pêl-droediwr (m. 1995)
 1914 - Hedy Lamarr, actores (m. 2000)
 1915 - Sargent Shriver, gwleidydd (m. 2011)
 1918 - Spiro Agnew, Is-Arlywydd yr Unol Daleithiau (m. 1996)
 1919 - Janet Paul, arlunydd (m. 2004)
 1925 - Syr Alistair Horne, hanesydd a llenor (m. 2017)
 1926 - Anne Sexton, awdures (m. 1974)
 1929 - Imre Kertész, awdur (m. 2016)
 1934 - Carl Sagan, seryddwr, astroffisegydd, cosmolegydd ac awdur (m. 1996)
 1936 - Mary Travers, cantores (m. 2009)
 1965 - Syr Bryn Terfel, canwr
 1967 - Yoshiro Moriyama, pêl-droediwr
 1979 - Caroline Flack, cyflwynydd teledu (m. 2020)
 1984 - Delta Goodrem, actores, cantores a chyfansoddwraig
 1990 - Francesca Jones, gymnastwraig

Marwolaethau

 1623 - William Camden, haneswr a hynafiaethydd, 72
 1782 - Anna Dorothea Therbusch, arlunydd, 61
 1876 - Elizabeth Walker, arlunydd, 76
 1918 - Guillaume Apollinaire, awdur, 38
 1928 - Fanny Inama von Sternegg, arlunydd, 58
 1930 - Olga Cordes, arlunydd, 62
 1937 - James Ramsay MacDonald, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig, 71
 1940 - Neville Chamberlain, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig, 71
 1952 - Chaim Weizmann, Arlywydd Israel, 77
 1953
Dylan Thomas, bardd a llenor, 39
Ibn Saud, brenin Sawdi Arabia, 83
 1970
Huw T. Edwards, undebwr llafur a gwleidydd, 77
Charles de Gaulle, Arlywydd Ffrainc, 79
 1998 - Baya, arlunydd, 66
 2004 - Stieg Larsson, awdur, 50
 2012 
Bill Tarmey, actor, 71
Nika Georgievna Golts, arlunydd, 87
 2014 - Jeanne Macaskill, arlunydd, 82
 2021 - Laurie Sheffield, pel-droediwr, 82

Gwyliau a chadwraethau
 Gŵyl Mabsant Cynon a Tysilio
 Schicksalstag (yr Almaen)
 Diwrnod Annibyniaeth (Cambodia)
 Sul y Cofio (y Deyrnas Unedig), pan fydd yn disgyn ar ddydd Sul

1109
Tachwedd, 09