alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
C++

C++ dasturlash tili C tiliga asoslangan. C esa oʻz navbatida B va BCPL tillaridan kelib chiqqan. BCPL 1967-yilda Martin Richards tomonidan tuzilgan va operatsion sistemalarni yozish uchun moʻljallangan edi. Ken Thompson

oʻzining B tilida BCPL ning koʻp hossalarini kiritgan va B da UNIX operatsion sistemasining birinchi versiyalarini yozgan. BCPL ham, B ham tipsiz til boʻlgan. Yani oʻzgaruvchilarning maʼlum bir tili boʻlmagan — har bir oʻzgaruvchi kompyuter hotirasida faqat bir bayt yer

egallagan. Oʻzgaruvchini qanday sifatda ishlatish esa, yani butun sonmi, kasrli sonmi yoki harfdekmi, dasturchi vazifasi boʻlgan.

C tilini Dennis Ritchie B dan keltirib chiqardi va uni 1972 yili ilk bor Bell Laboratoriyasida, DEC PDP-11 kompyuterida qoʻlladi. C oʻzidan oldingi B va BCPL tillarining juda koʻp muhim tomonlarini oʻz ichiga olish bilan bir qatorda oʻzgaruvchilarni tiplashtirdi va bir qator boshqa yangiliklarni kiritdi. Boshlanishda C asosan UNIX sistemalarida keng tarqaldi. Hozirda operatsion sistemalarning asosiy qismi C/C++ da yozilmoqda. C mashina arhitekturasiga bogʻlangan tildir. Lekin yahshi rejalashtirish orqali dasturlarni turli kompyuter platformalarida ishlaydigan qilsa boʻladi.

1983-yilda, C tili keng tarqalganligi sababli, uni standartlash harakati boshlandi. Buning uchun Amerika Milliy Standartlar Komiteti (ANSI) qoshida X3J11 tehnik komitet tuzildi. Va 1989-yilda ushbu standart qabul qilindi. Standartni dunyo boʻyicha keng tarqatish maqsadida 1990-yilda ANSI va Dunyo Standartlar Tashkiloti (ISO) hamkorlikda C ning ANSI/ISO 9899:1990 standartini qabul qilishdi. Shu sababli C da yozilgan dasturlar kam miqdordagi oʻzgarishlar yoki umuman oʻzgarishlarsiz juda koʻp kompyuter platformalarida ishlaydi.

C++ 1980 yillar boshida Bjarne Stroustrup tomonidan C ga asoslangan tarzda tuzildi. C++ juda koʻp qoʻshimchalarni oʻz ichiga olgan, lekin eng asosiysi u ob’ektlar bilan dasturlashga imkon beradi.

Dasturlarni tez va sifatli yozish hozirgi kunda katta ahamiyat kasb etmoda. Buni taʼminlash uchun ob’ektli dasturlash gʻoyasi ilgari surildi. Huddi 70-chi yillar boshida strukturali dasturlash kabi, programmalarni hayotdagi jismlarni modellashtiruvchi ob'ektlar orqali tuzish dasturlash sohasida inqilob qildi.

C++ dan tashqari boshqa koʻp ob’ektli dasturlshga yoʻnaltirilgan tillar paydo boʻldi. Shulardan eng koʻzga tashlanadigani Xerox ning Palo Altoda joylashgan ilmiy-qidiruv markazida (PARC) tuzilgan Smalltalk dasturlash tilidir. Smalltalk da hamma narsa ob’ektlarga asoslangan. C++ esa gibrid tildir. Unda C ga oʻhshab strukturali dasturlash yoki yangicha, ob’ektlar bilan dasturlash mumkin. Yangicha deyishimiz ham nisbiydir. Ob’ektli dasturlash falsafasi paydo boʻlganiga ham yigirma yildan oshayapti.

C++ funksiya va ob’ektlarning juda boy kutubhonasiga ega. Yani C++ da dasturlashni oʻrganish ikki qismga boʻlinadi. Birinchisi bu C++ ni oʻzini oʻrganish, ikkinchisi esa C++ ning standart kutubhonasidagi tayyor ob’ekt/funksiyalarni qoʻllashni oʻrganishdir.

Dasturlash tillari
Kross-platformali dasturlar
Matyoqub Qoʻshjonov

Matyoqub Qoʻshjonov Oʻzbek adabiyotshunosi va munaqqidi. 1918-yil 5-mayda hozirgi Turkmaniston Respublikasining Toshhovuz viloyati Hallang qishlogʻida tugʻilgan. Filologiya fanlari doktori (1972), Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasining aʼzosi (1979), Oʻzbekiston Respublikasi fan arbobi (1978), Hamza nomidagi Davlat mukofoti laureati (1977).

30-yillarning ikkinchi yarmida Toshhovuzdagi oʻqituvchilar institutida oʻqigan. 1941–1945-yillarda urushda qatnashgan, mergan boʻlgan. 1945–1950-yilllarda Oʻrta Osiyo Davlat universiteti filologiya fakultetida oʻqigan, imtiyozli diplom olgan. 1950–1954-yillarda Oʻzbekiston Kompartiyasi Markaziy qoʻmitasi apparatida ishlagan. 1954–1957-yillarda Markaziy Komitet qoshidagi ijtimoiy fanlar akademiyasi aspiranturasida oʻqidi. 1957–1960-yillarda SAGU filologiya fakultetida oʻqituvchi boʻldi. 1960-yildan Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasining Til va adabiyot institutida ilmiy xodim, direktor, boʻlim boshligʻI boʻlib ishlagan. Hozir ham shu dargohda faoliyat koʻrsatmoqda.

Matyoqub Qoʻshjonov 40 dan ortiq ilmiy, adabiy-tanqidiy, badia, tarixiy biografik xotira kitoblar muallifi. XX asrda yashagan taniqli yozuvchilar, eng muhim badiiy asarlar haqida olim risolalar, adabiy portretlar, tanqidiy ocherklar yozdi. Abdulla Qodiriy, Oybek, Abdulla Qahhor ijodi talqini va tahlili olim faoliyatining asosidir. Matyoqub Qoʻshjonov oʻnlab oʻta jiddiy, tahliliy taqrizlar muallifi.

Olim oʻzbek adabiyotshunoshligi va tanqidchiligiga ilmiy izchillik olib kirdi. U xarakter muammosiga bogʻliq holda syujet, kompozitsiya, konflikt, badiiy til haqida ilmiy-nazariy tadqiqotlar yaratdi. Mustaqillik davrida Matyoqub Qoʻshjonov Abdulla Qodiriy, Abdulla Oripov ijodi haqida tadqiqot yaratdi. Yangi sharoitda bir qancha asarlarni yangicha talqin va tahlil qildi.

Manbalar 

Oʻzbekistonlik yozuvchilar
Mirmuhsin

Mirmuhsin (toʻliq ismi Mirmuhsin Mirsaidov, 1921.03.05, Toshkent) — jurnalist, yozuvchi. Oʻzbekiston xalq yozuvchisi (1981). Mirmuhsin Toshkentning Kesakqoʻrgʻon mahallasida kulol oilasida tugʻildi. Eski shahardagi 1-maktabni, Toshkent pedagogika institutining Til va adabiyot fakultetini tugatgan. U Oʻzbekiston yozuvchilari uyushmasida, „Qizil Oʻzbekiston“ gazetasi tahririyatida ishlagan, uzoq muddat „Sharq Yulduzi“, „Mushtum“ va „Guliston“ jurnallarining bosh muharriri boʻlgan.

Sheʼrlari 
Shoir Mirmuhsinning ilk toʻplamlari „Er yurak“, „Vatan“ (1942). U koʻplab sheʼrlar, „Usta G’iyos“, „Doʻlan“ (1947), „Yashil qishloq“ (1948), „Qadrdonlar“ (1954), „Shiroq“ (1967), „Nevara“ singari dostonlar, „Adib va Ziyoda“ (1957) kabi sheʼriy roman muallifi.

Asarlari 
Oʻzbek adabiyotida Mirmuhsin adib sifatida ham oʻziga xos oʻringa ega. Uning „Dorbozlar“ (1956), „Jamila“ (1957), „Hikoyalar“ (1959), „Qizil durralar“ (1961), „Sozanda“ (1963) singari hikoya va qissalar toʻplamlari bor. „Arab hikoyalari“, „Iskandariya koʻrfazi“, „Moʻtilal“, „G’urbatdagi odam“, „Chodrali ayol“ hikoya va qissalarida Sharq xalqlari hayotini tasvirlaydi. Mirmuhsinning uch jildlik (1971-1973), toʻrt jildlik (1981-1984) asarlari toʻplami chop etilgan.

Romanlari 
Mirmuhsin roman janrida barakali ijod qilgan. Uning „Chiniqish“ (1964), „Dagrez oʻg’li“ (1973), „Umid“ (1974), „Meʼmor“ (1974), „Chotqol yoʻlbarsi“ (1977), „Ildizlar va yaproqlar“ (1981), „Temur Malik“ (1986), „Ilon oʻchi“ (1995), „Turon malikasi“ (1998) romanlari bir necha bor koʻp tirajlarda chop etilgan. Uning romanlari rus va boshqa tillarga tarjima qilingan. Yozuvchiga „Umid“ va „Meʼmor“ romani katta obroʻ keltirdi. „Me’mor“ romanida hayot oʻta tiniq, xarakterlar mukammal tasvirlangan. Mirmuhsin — romannavisning isteʼdod va izlanishlari shu romanlarda koʻzga aniq tashlanadi.

Mukofotlari 
Mirmuhsin Oʻzbekiston Respublikasi davlat mukofoti laureati (1974), „Oʻzbekiston xalq yozuvchisi“ (1981).

Nashr qilingan asarlari 
 Mirmuhsin. Meʼmor. T.: „Sharq“ — 2001.
 Mirmuhsin. Temur Malik. T.: Adabiyot va sanʼat — 1986.

Adabiyot 
 Normatov U., Abdullayev O. Ijodning qoʻsh qanoti. T.: Adabiyot va sanʼat nashriyoti — 1981.
 Nasriddinov F. Mirmuhsin. T.: Adabiyot va sanʼat nashriyoti — 1962.

Manbalar 

Oʻzbekistonlik yozuvchilar
Oʻzbekiston xalq yozuvchilari
Oʻzbekiston davlat mukofoti laureatlari
Toshkent davlat pedagogika universiteti bitiruvchilari
Pirimqul Qodirov

Pirimqul Qodirov — oʻzbek yozuvchisi. 1928-yil 25-oktyabrda Tojikistonning Xoʻjand viloyatidagi Kengqoʻl qishlogʻida tugʻildi.

1951-yildan Oʻrta Osiyo Davlat universiteti (hozirgi OʻzMU) sharqshunoslik fakultetini va 1954-yili Moskvadagi Adabiyot institutining aspiranturasini bitirgan. Filologiya fanlari nomzodi. Birinchi kitobi — „Studentlar“ 1950-yilda chop etilgan. Yangi avlod oʻzbek ziyolilarining shakllanishi „Uch ildiz“ romanida (1958) tasvirlangan. Roman 1959-yilda Moskvada rus tilida chop etildi.

Ijodi 
Yozuvchi tugʻilgan togʻli qishloq hayoti „Qora koʻzlar“ (1966) romanida aks ettirilgan. Pirimqul Qodirov „Qadrim“ (1963), „Erk“ (1969), „Meros“ (1975) qissalari, „Olmos kamar“ (1977) romani muallifi.

Soʻng oʻttiz yil davomida xalqning tarixiy xotirasini uygʻotadigan „Yulduzli tunlar“ (1978), „Avlodlar dovoni“ (1988), „Ona lochin vidosi“ (2001) nomli tarixiy romanlarni chop ettirdi. Bobur haqidagi roman oʻzbek tilida 6 marta, rus tilida 5 marta katta tirajda chop etildi. U hind, urdu, bengal, turk, qozoq, uygʻur, turkman tillariga oʻgirilgan. 

Olim Pirimqul Qodirov „Til va dil“ (1973), „Xalq tili va realistik proza“ (1974) singari ilmiy, „Oʻylar“ (1971), „Qalb gavhari“ (2001) badia kitoblar muallifi.

Tarjimalari 
Pirimqul Qodirov Lev Tolstoyning „Kazaklar“ qissasi, Konstantin Fedinning „Ilk sevinchlar“, X. Deryaevning „Qismat“ romanini oʻzbekchaga tarjima qilgan.

Unvonlari 
Pirimqul Qodirov 1990-2000-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining fan, taʼlim va madaniyat qoʻmitasining raisi, rais oʻrinbosari vazifasida faoliyat koʻrsatdi. 1988-yilda Pirimqul Qodirovga „Oʻzbekiston xalq yozuvchisi“ unvoni, 1998-yilda „El-yurt hurmati“ ordeni berildi.

 Hamza nomidagi O'zbekiston SSR davlat mukofoti (1981) — "Yulduzli tunlar" romani uchun
 SSSR yozuvchilar uyushmasi mukofoti (1983) — "olmos kamari" romani uchun
 "Shuhrat" Medali (1994)
 „El-yurt hurmati“ ordeni (1998)
 Orden „Buyuk xizmatlari uchun“ (2006)
 Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti laureati (2017, vafotidan keyin)
 Oʻzbekiston SSR xalq yozuvchisi (1988)
 Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi

Asarlari 
 P. Qodirov „Yulduzli tunlar“. T.: Adabiyot va sanʼat, 1977-1979.
 P. Qodirov „Avlodlar dovoni“. T.: Adabiyot va sanʼat, 1989.
 P. Qodirov „Ona lochin vidosi“. T.: „[Sharq]“, 2001.

Manbalar 

Oʻzbekistonlik yozuvchilar
Oʻzbekiston xalq yozuvchilari
Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari
Allohning 99 nomi

Bu maqolada Allohning goʻzal ismlari (arabcha: أسماء الله الحسنى, ʾasmāʾ allāh al-Ḥusnā) va ularning mazmuni berilgan. Qurʼoni Karimning Aʼrof surasi 180-oyatida Alloh ismlari haqida shunday deyiladi:

Bu ismlar 99 ta. Ular musulmon ilohiyotida muhim oʻrin tutadi. Alloh ismlari koʻp duolarda qoʻshib aytiladi. Qur’oni Karimning Hashr surasida (22-24 oyatlar) Allohning goʻzal ismlarining qisqa roʻyxati bor: ar Rahmon, ar-Rahim, al-Malik, al-Quddus, as-Salom, al-Moʻmin, al-Muhaymin, al-Aziz, al-Jabbor, al-Mutakabbir, al-Xoliq, al-Bori’, al-Musavvir. Boshqa hamma ismlar Qur’oni Karimning turli joylarida uchraydigan Alloh sifatlaridan kelib chiqadi va ular bilan bogʻlangan feʼllardan hosil boʻlgan. 99 ta ism roʻyxati Abu Hurayra r.a (601-679) rivoyat qilgan hadisda bor. Ana shu hadisga koʻra, Muhammad SAV 99 raqamini keltirganlar va har kim Allohning mazkur ismlarini birma-bir aytib chiqsa, albatta, InshaAlloh jannatdan joy ato qilinadi deganlar. Boshqa Hadis toʻplamlarida ham Alloh ismlari roʻyxati keltiriladi:

Ismlar roʻyxati va maʼnosi

Manbalar 

Epitetlar
Husniddin Sharipov

Husniddin Sharipov – 1933-yil 10-fevralda Namanganning Pop shahrida tugʻildi. Namangan qishloq xoʻjalik texnikumini (1949) va Toshkent qishloq xoʻjalik institutini (1954) tugatgan. Oʻrmon-melioratsiya injeneri.

Namangan oʻrmon xoʻjalik idorasida injenerlik qildi (1954–1956), viloyat gazetasida adabiy xodim va mas’ul kotib boʻlib ishladi. 1960-yildan „Oʻzbekiston madaniyati“ gazetasida adabiy kotib, keyin „Sharq yulduzi“ jurnali sheʼriyat boʻlimiga mudir boʻldi (1962–1969, 1976–1977, 1982–1983). 1984–1993-yillarda Oʻzbekiston Yozuvchilari uyushmasida adabiy maslahatchi.

Ijodi 
„Navoiy“ deb atalgan dastlabki sheʼri 1948-yilda, birinchi sheʼriy kitobi – „Nihol“ 1956-yilda bosilib chiqqan. XX asrning oltmishinchi yillarida „Koʻngil buyurgani“ (1961), „Quyoshga oshiqman“ (1963), „Tuproqqa qasida“, „Yerning qalbi“ (1965), „Men sizga aytsam“ (1968) sheʼriy toʻplamlari, yetmishinchi yillarda „Lirika“ (1970), „Dostonlar“ (1978) kitobi va „Bir savol“ sheʼriy romani (1973), saksoninchi yillarda esa „Hayajonli daqiqalar“ (1980), „Oh, goʻzal“ (1981), „Xirmon“ (1985), „Yana visol“ (1987) hamda ikki jildli „Saylanma“ asarlari (1983) nashr etildi. U bolalar uchun „Ukajonlarimga“ (1963), „Bu yogʻi nima boʻladi“ (1973), „Chavandoz“ (1974) kitoblarini yaratgan. Shoirning „Seni sevaman“ (1958), „Ota oʻgʻil“ (1964), „Afsona“ (1975), „Chollar va kampirlar“ (1979), „Yor istab“ (1993) kabi peʼsalari markaziy va viloyat teatrlarida sahnalashtirildi. Toshkent nashriyotlarida „Vsyo tot je ya“ (1970), „Privet ot Satvaldi“ (1977), „Sovetskiy pisatel“ nashriyotida „Samoye dorogoye“ (1980) kitobi rus tilida bosilib chiqqan. Uning oʻzi J. Lafonten, I. Turgenev, U. Uitmen, V. Mayakovskiy, B. Brext, P. Neruda, R. Hamzatov asarlarini oʻzbekchaga tarjima qilgan.

Soʻnggi yillarda Husniddin Sharipovning „Yor istab“ (1992) sheʼriy toʻplami, „Ming ikkinchi kecha“ (1992) va „Qaltis yurish“ (1999) dostonlari, „Doʻstim Tojiddin“ (2001) nomli hujjatli qissasi, „Asiringman“ (2003) nomli saylanma asarlari nashr etildi. Eng sara asarlari, ruschadan tashqari, ukrain, ozarbayjon, tojik, oʻrdu, polyak, turk, belorus tillariga tarjima etilgan.

Shoir ijodining qamrovi keng: u fazokor parvozidan ham, dehqon kuymanishlaridan ham, ayol qalbi goʻzalligidan ham birday zavq oladi. Holat va ruhiy harakat ifodasida aniqlikni, tilda lutfni sevadi.

Mukofotlari 
Husniddin Sharipov – Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1983), „Mustaqillik“ medali (1992) va „Mehnat shuhrati“ ordeni (2000) bilan taqdirlangan.

Asarlari 
 Husniddin Sharipov. Saylanma. 2 jildlik. Toshkent, Adabiyot va sanʼat nashriyoti, 1983.
 Husniddin Sharipov. Yor istab. Toshkent, „Yozuvchi“, 1992.

Adabiyotlar 
 Ozod Sharafiddinov. Nihol chinor boʻlibdi. Kitobda: Husniddin Sharipov, Saylanma, I jild. Toshkent, Adabiyot va sanʼat nashriyoti, 1983.

Manbalar 

Oʻzbekistonlik yozuvchilar
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimlari
Mehnat shuhrati ordeni sohiblari
Naim Karimov

Naim Karimov (1932-yil 12-dekabr — 2023-yil 17-sentyabr) — oʻzbek adabiyotshunosi, jamoat arbobi. Naim Fatihovich Karimov 1932-yil 12-dekabrda Toshkentda ziyoli oilada tugʻildi. Oʻzbekistan Respublikasi fan arbobi (1996). Filologiya fanlari doktori (1993), professor (1994). U 1955-yilda SAGU (hozirgi Oʻzbekiston Milliy universiteti) filologiya fakultetini tamomlagan.

Faoliyati 
Mehnat faoliyati Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi Til va adabiyot instituti bilan uzviy bogʻliq. Sal kam ellik yildan beri shu institutda ilmiy xodim, katta ilmiy xodim, yetakchi ilmiy xodim, boʻlim boshligʻi boʻlib ishlaydi. Naim Karimov 20-asr oʻzbek adabiyoti xususiyatlarini ochish borasida ilmiy tadqiqotlar olib boradi. U shu davrdagi oʻzbek adabiyoti va uning yirik vakillari ijodini milliy gʻoya mezonlari asosida oʻrganish ishini birinchilardan boʻlib boshlab berdi. Uning ilmiy faoliyatida adabiyot hodisalarini tarixiy voqealar, badiiy asarni esa yozuvchi hayoti va maʼnaviy-estetik olami bilan uzviy aloqada oʻrganish ustuvorlik qiladi. Chunonchi, jadid adabiyoti, uning hur fikrli, adolatparvar vakillari Hamza, Fitrat, Choʻlpon va boshqalar ijodi haqidagi kitob, maqolalar muallifi. Matnshunos sifatida Oybekning 20, Gʻafur Gʻulomning 12, Hamid Olimjonning 10, Hamzaning 5 jildli toʻla asarlarini tayyorlash va nashr etishda ishtirok etgan.

Naim Karimov mustamlakachilik davri qurbonlari xotirasini abadiylashtirish boʻyicha jamoatchilik komissiyasi raisi (1999-yildan beri) sifatida Toshkentda Shahidlar xotirasi yodgorlik majmuasini bunyod etish (2001), shuningdek, Qatagʻon qurbonlari muzeyini tashkil qilishda (2002) jamoatchilik ishlarini amalga oshirdi.

Mukofotlari 
Naim Karimov „Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi“ bosh tahrir hay’ati aʼzosi (1997), Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1985). U Oʻzbekiston Davlat fan arbobi (1996), „El-yurt hurmati“ ordeni sohibi, „Birinchi darajali davlat mukofoti" (2022), filologiya fanlari doktori (1993), professor (1994), akademik (~2017)

Asarlari 
 N. Karimov. Hamid Olimjon. T.: „Yosh gvardiya“, 1979.
 N. Karimov. Oybek. T.: „Yosh gvardiya“, 1985.
 N. Karimov. Choʻlpon. T.: „Fan“, 1991.
 N. Karimov. Usmon Nosir. T.: „Sharq“, 1993.
 N. Karimov. Usmon Nosirning soʻnggi kunlari. T.: „Sharq“, 1994.

Manbalar

Adabiyot 
 Nazarov B. Noziktaʼb adabiyotshunos. „Oʻzbek tili va adabiyoti“ jurnali, 2002-yil, 6-son.

Oʻzbekistonlik yozuvchilar
Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari
Chigʻatoy qabristoniga dafn etilganlar
Sharof Boshbekov

Sharof Boshbekov Samarqand viloyati Bulungʻur tumanidagi Gʻubir qishlogʻida 1951-yil 4-yanvarda tugʻildi. 2022-yilning 26-yanvarida vafot etdi. 1974-yili Sanʼat institutining musiqali aktyorlik boʻlimini tugatdi. Toshkentdagi „Muqimiy“ musiqali teatrida, Gulistondagi teatrda aktyor sifatida faoliyat koʻrsatdi. Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida (1983-1985) Oʻzbekiston Milliy teatrida (1986-1987) adabiy xodim boʻldi.

Uning „Taqdir eshigi“, „Eski shahar Gavroshlari“, „Temir xotin“ kabi asarlari teatrlar repertuarlaridan munosib oʻrin egallagan. Inchunin, „Temir xotin“ komediyasi sobiq ittifoq respublikalarining barchasida sahnalashtirilgan.

U kino sohasida ham ijod qildi. Uning stsenariylari asosida „Yuzsiz“, „Tilla bola“, „Temir xotin“, „Ma'ruf va Sharif“, „Masxaraboz“ kabi filmlar suratga olingan. Ayniqsa, „Charxpalak“ teleseriali mashhur boʻldi.

Sharof Boshbekov dramaturgiyasining kuchi (sehri) asar syujetida emas, gʻaroyib xarakterlar va tilidadir.

„Temir xotin“ asari uchun dramaturg Oʻzbekiston Respublikasi davlat mukofotiga sazovor boʻldi. Oʻzbek kino sanʼati rivojiga qoʻshgan hissasi uchun „Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi“ unvoniga loyiq koʻrildi (1999-yil). 2001-yilda „Mehnat shuhrati“ ordeni bilan taqdirlandi.

Asari 
 Boshbekov Sh. „Eshik qoqqan kim boʻldi“. T.: Adabiyot va sanʼat, 1989.

Adabiyot 
 Smelyakov Yu. Sovremenniy geroy. Kto on? Jurnal „Sovremennaya dramaturgiya“, 1984, #1
 Mahmudova S. „Oʻtmish va kelajak ramzlari“, „Sharq yulduzi“ jurnali, 1989, 5-son.
 Norboʻtayev I. „Masxaraboz“, „Kino“ jurnali, 1995, 1-son.

Oʻzbekistonlik yozuvchilar
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimlari
Oʻzbekiston davlat mukofoti laureatlari
Oʻzbekiston dramaturglari
Abdusaid Koʻchimov

Abdusaid Koʻchimov — shoir, adib. Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan jurnalist.

Biografiyasi 
 Abdusaid Koʻchimov 1951-yil 15-mayda Samarqandning Urgut tumanida tugilgan. Tumandagi 37-maktabni (1967), Toshkent pedagogika institutini oʻzbek tili va adabiyoti fakultetini tugatgan (1968-1972).
 Mehnat faoliyatini „Lenin uchquni“ gazetasida ishlashdan boshlahgan.
 1984-1991-yillarda „Sharq yulduzi“ jurnalida maʼsul kotib, „Lenin uchquni “da bosh muharrir boʻldi.
 1991-1997-yillarda Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida kotib, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasida boʻlim mudiri, Oʻzbekiston teleradiokompaniyasida rais oʻrinbosari, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Devonida Ahborot markazi rahbari vazifalarida faoliyat koʻrsatdi.
 1997-2005-yillarda Oʻzbekiston teleradiokompaniyasi Raisi.
 2017-yildan Oʻzbekiston milliy axborot agentligi bosh direktori vazifasini bajarmoqda.

Ijodi 
Ilk kitobi- „Kashfiyotchi bolalar“ 1975-yilda chop etildi. Shundan soʻng uning „Halqa“, „Qiyofa“, „Mening yulduzim“, „Umid daraxtlari“, „Chanoq“, „Ikki bahor“ kabi sheʼriy va nasriy kitoblari nashr qilindi. „Baland tog’lar“ (2002)saylanma kitobiga yozuvchining qissalari, dostonlari, sheʼrlari kiritilgan. Abdusaid Koʻchimov Halqaro YUNESKO mukofoti, Gʻafur Gʻulom nomidagi mukofoti bilan taqdirlangan. Abdusaid Koʻchimov tomonidan bolalar hayoti muammolari badiiy tahlil qilinadi.

Manbalar 

Oʻzbekistonlik yozuvchilar
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan jurnalistlar
Shoirlar
Oʻzbekiston yetakchilari
Toshkent davlat pedagogika universiteti bitiruvchilari
Oʻzbekiston yozuvchilari uyushmasi aʼzolari
Chorboq suv ombori

Chorboq suv ombori Toshkent viloyatini suv va gidroenergiya bilan taʼminlovchi irrigatsion inshootdir. Ushbu Tyan-Shan marvaridi yaqinda paydo bo'ldi. Tosh ustun 1970 yilda o'rnatilgan bo'lib, 168 metrni tashkil etadi. Yozning go'zal kunida moviy suv Piskom, Ko'k-su va Chatqol tog 'daryolari tutashgan joyda muhtasham tog' hovuzini - Charvoq suv omborini yaratdi.

Galereya

Yana qara 

 Chorvoq GES

Suv omborlari
Oʻzbekiston geografiyasi
Oʻzbekiston suv omborlari
Chirchiq suv havzasi
Toshkent viloyati suv omborlari
Chorvoq suv ombori
Oʻzbekiston koʻllar
Abulxayrxon (Oʻzbek ulusi)

Abulxayrxon (1412—1468) — tarixda Koʻchmanchi oʻzbeklar davlati deb nom olgan davlat asoschisi.
Tura (Gʻarbiy Sibir) xoni boʻlgan.

1446-yilda Abulxayrxon Sirdaryo boʻyidagi bir qancha shahar va qal’alar (Oqqoʻrgʻon, Arquq, Oʻzgan, Sigʻnoq, Suzoq)ni bosib oldi. 1447-yilda mamlakat poytaxti Sibirdan Sigʻnoqqa koʻchirildi. 1431-yilda Abulxayrxon Xorazmni bosib oldi. 1448-yilda koʻchmanchi oʻzbeklar Movarounnahrga bostirib kirdilar va Samarqandni qamal qildilar.

1451-yilda Abulxayrxon Abu Said bilan qoʻshilib yana Samarqandga yurish qildi va uni taxtga oʻtqazdi. Koʻchmanchi oʻzbeklar keyinchalik temuriylardan Muhammad Joʻqiyga ham koʻmaklashdilar (1460-62).

Abulxayrxon davlati tarixini tarixchi Masud bin Osmani Kuhistoniy tasvirlab bergan. Tasavvufning taniqli vakili Najmiddin Kubro asos solgan tariqatning vakili Husayn Xorazmiyning Abulxayrxonga bagʻishlab turkiy tilda asar yozgan.

Abulxayrxon oilasi aʼzolari adabiyotga ixlosmand edilar. Abulxayrxon taniqli shoir, tasavvufchi, tasavvuf tarafdori Jaloliddin Rumiy asarlarini tarjima qilishni buyurdi.

Abulxayrxon vafotidan keyin uning dushmanlari (Iboqxon, Jonibek, Burka sulton, Yomgʻurchi, Muso mirzo, Ahmadxon) taxt vorisi Shayx Haydarni magʻlub qildilar va Koʻchmanchi oʻzbeklar davlatini qulatdilar. Lekin XV asrning 80-yillarida Abulxayrxonning nabirasi Muhammad Shayboniyxon oʻz raqiblari ustidan gʻalaba qozondi va hokimiyatni qoʻlga oldi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Oʻzbek sovet ensiklopediyasi, 1-jild. Toshkent, 1971-yil
 OʻzME, 1-jild. Toshkent, 2000-yil

Alifbo boʻyicha shaxsiyatlar
Shayboniylar
1412-yilda tugʻilganlar
1468-yilda vafot etganlar
Sibir xonligi hukmdorlari
Qozogʻiston tarixi
Markaziy Osiyo tarixi
Oʻzbekiston tarixi
Xonlar
Oʻzbek xonligi kishilari
Abdullaxon I

Abdulla I (XVI asr oxiri — 1540.14.9, Samarqand) — Movarounnahr (Buxoro) xoni (1540-yil mart-sentyabr). Abdulxayrxonning nevarasi, Koʻchkunchixonning oʻgʻli.

Abdulla I koʻp yillar davomida Yassi (Turkiston)da hokimlik qilgan (taxminan 1514—1540-yil mart). Ubaydullaxon vafot etgach (1540-yil mart), Buxoro xonligi qisqa muddat 3 qismga boʻlingan davrda Samarqandda hukmronlik qilgan. Abdulla I I Samarqandda Registon yaqinidagi Chihil (Chil) Duxtaron qabristonida dafn etilgan. Uning vafotidan soʻng Samarqanddagi shayboniylar taxtiga ukasi Abdullatifxon oʻtirgan.

Adabiyot 
 Istoriya Oʻzbekistana, t. Z (XVI — per-vaya polovina XIX veka). T , 1993.

1490-yilda tugʻilganlar
1540-yilda vafot etganlar
14-sentyabrda vafot etganlar
Alifbo boʻyicha shaxsiyatlar
Samarqandda vafot etganlar
Samarqandda toj kiyganlar
Buxoro xonlari
Nikolay Tevyashev

Tug'ilgan sanasi: 1842-yil 12-iyul

 Tug'ilgan joyi: Kolybelka, Ostrogojsky uyezd

 Harbiy faoliyati:

Axtirskiy armiyasi zobiti

30.08.1861 - leytenant

17.04.1863 - shtab qarorgoh kapitani

30.08.1868 - kapitan

16.04.1872 - polkovnik

1877-1878 - Rossiya-Turkiya urushida Pisantsi va Trestenika hududlarida rus qo'shinlari qo'mondoni

28.03.1879 - otliq-granadachi qo'shinlari qo'mondoni

30.08.1892 - leytenant general

1895-1903 - Harbiy ishlar vazirligi a'zosi (Bir muncha vaqt kengash raisi sifatida ham faoliyat olib borgan)

1903-1904 - Harbiy sovet(qonun chiqaruvchi davlat organi) a'zosi

1904-1905 - Turkiston general gubernatori

©️Trilliardaire

Oʻzbekiston yetakchilari
Bahodir-shoh I

Bahodir-shoh I, Bahodirshoh I Muazzam (1641 -1712) – Boburiylar sulolasidan hukmdor (1707 – 1712).

Koʻngilchan, katiyatsiz shoh boʻlgan. Uning davrida Boburiilar davlatining taiazzuli dayum etgan. Yirik yer egalariiing koʻllab-quvvatlashlaridan umidvor boʻlib, ularga boʻshab qolayotgan xaziiasidan qimmatbaho toshlar va podsho mulklaridan yerlar ajratib bergan. Marathalar va sikhlarga qarshi kurashgan. Sikxlarga qarshi yurish paytida vafot etgan.

Manbalar 

 

Boburiy hukmdorlar
Muhammad Shoh

Muhammad Shoh — Boburiylar sulolasidan hukmdor (1719 — 1748).

Boburiy hukmdorlar
Ahmad Shoh

Ahmad-shoh - Boburiylar sulolasidan hukmdor (1748 - 1754).

Boburiy hukmdorlar
Shoh Alam I

Shoh Alam I - Boburiylar sulolasidan hukmdor (1760 - 1788).

Boburiylar
Shoh Alam II

Shoh Alam II - Boburiylar sulolasidan hukmdor (1788 - 1806).

Boburiylar
MC Shod

MC Shod - Dilshod Gʻiyosovning (1986 yili 3 mayda tugʻilgan) ijodiy taxallusi boʻlib, u shu ism ostida Kvartet guruhi va TV hamda radioda chiqishlar qiladgan.

Tarjimai hol 
Dilshod 1985-yili Toshkentda tugʻilgan. Yunusobod tumanidagi 105-maktabda boshlangʻich va oʻrta taʼlim olgan. Soʻng O`zMUning jurnalistika kulliyotiga oʻqishga kirdi. Hozirda shu oliy oʻquv yurti talabasi.

Ijod 
MC karyerasini Sezam radiosida boshladi. Radioga kuryer sifatida ishga olinib, yarim yil ichida muharrir eʼtiboriga tushdi. Shundan soʻng Mr. Joker bilan birgalikda tandem ijod boshladi va DJ Rustambek hamda Saidaʼlo Isroilov bilan Kvartet guruhini tuzishdi. Hozir Mr. Joker bilan "Marka" keyinchalik "Marka-Z" guruhida faoliyat yurityapti.
Guruhda rap partiyalarini ijro etadi. Bir qancha ommabop radioeshittirishlarda ishtirok etib kelmoqda.

Filmografiyasi

Film
Aroqiya

رده:مقاله‌های روستاهای ایران
Aroqiya (Faraxon) — Eronning Faraxon viloyatining markaziy qismidagi qishloq. Bu asrning boshida shahzoda Nosir ad-Davlaning mulki bo‘lgan Araqiya qishlog‘ini Arak moliyasining birinchi xodimlaridan biri va noib Mirzo Isoning avlodlari bo‘lgan marhum Mirzo Og‘axon Xanxaxiy sotib olgan. U Aroqiyani rivojlantirishda koʻp harakat qildi va kambagʻal Aroqiya qishlogʻini juda obod qildi.

Aholi 
Bu qishloq Farmahin tumanida joylashgan boʻlib, Eron Islom Respublikasi Statistika boʻlimining 2010-yildagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 125 kishi (58 xonadon) edi.

Manba
Oʻzbekiston Respublikasi Davlat madhiyasi

Oʻzbekiston Respublikasining Davlat Madhiyasi haqidagi qaror 1992-yilning 10-dekabrida Oʻzbekiston Respublikasi Yuqori Kengashining 11-chaqirigʻida qabul qilingan. Ushbu madhiya 1992-yildan hozirgi paytgacha Oʻzbekiston Respublikasining madhiyasi hisoblanadi.

Oʻzbekiston xalq shoiri Abdulla Oripov soʻzi, Oʻzbekiston xalq bastakori Mutal Burhonov musiqasi.

Matni

Majburiy ijro etish holatlari 

Oʻzbekiston Respublikasining „Oʻzbekiston Respublikasining davlat madhiyasi toʻgʻrisida“ gi qonuniga muvofiq madhiya quyidagi holatlarda ijro etilishi shart:
 Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti lavozimiga kirishganidan — qasamyod qabul qilganidan keyin;
 Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati yalpi majlislarining ochilish va yopilishida.

Manbalar

Havolalar  

Oʻzbekiston
Bahrom Gʻaznaviy

Baxram - Gʻazneviylar davlati hukmdori (1118 - 1152). Gʻazneviylar sulolasidan.

Gʻazneviylar davlati hukmdorlari
Aladdin Tarmashirin (Chigʻatoy)

Aladdin Tarmashirin (Chigʻatoy) — Chigʻatoy ulusi hukmdori (1326 — 1334). Chigʻatoylar sulolasidan.

Tarmashirin, Alouddin Tarmashirin (? — 1334) — Movarounnahr sultoni (1326-34). Chigʻatoy xonlaridan oʻn toʻqizinchisi. T.

yoshligida buddaviycha Darmashila („dharma, yaʼni Budda qonuniga itoat etuvchi“) nomi bilan atalgan. Islomni qabul qilgach, Alouddin deb atala boshlagan. Islomni qabul qilgani, koʻchmanchilar anʼanalarini buzib, shaharda yashay boshlagani, bu saltanat sharqidagi (Yettisuv va Issiqkoʻl boʻyidagi) koʻchmanchi moʻgʻullarning noroziligiga va ularni qoʻzgʻolon koʻtarishiga sabab boʻlgan. Qoʻzgʻolonchilar T.ni oʻldirganlar, xonlar qarorgohi yana bir necha yilga Ili daryosi boʻylariga koʻchirilgan.

Chigʻatoy ulusi hukmdorlari
Mohammed (Chigʻatoy)

Mohammed (Chig`atoy) - Chig`atoy ulusi hukmdori (1345). Chig`atoylar sulolasidan.

Chigʻatoy ulusi hukmdorlari
Mikroneziya Federativ Shtatlari

Mikroneziya (Micronesia), Mikroneziya Federativ Davlatlari, Mikroneziya Federativ Shtatlari (MFSH) (The Federated States Micronesia) — Tinch okeanning gʻarbiy qismida, Karolina orollari arxipelagida joylashgan davlat. Maydoni 702 km². Aholisi 134,6 ming kishi (2001). Ular, asosan, mikronezlar boʻlib, xristian diniga eʼtiqod qiladi. Rasmiy til — ingliz tili. Poytaxti Palikir shahri. Maʼmuriy jihatdan 4 shtatga boʻlinadi. BMT aʼzosi

Davlat tuzumi 
Mikroneziya — AQSH bilan "erkin uyushgan" davlat. Amaldagi kon-stitutsiyasi 1979-yil 10-mayda qabul qilingan, keyinchalik oʻzgarishlar kiritilgan. Davlat va hukumat boshligʻi — prezident (1999-yildan Leo Folkam). U vitse-prezident bilan birga parlament tomonidan 4 yil muddatga saylanadi. Qonun chiqaruvchi organi — MFSH Kongressi (bir palatali parlament). Ijroiya hokimiyatni prezident va hukumat amalga oshiradi.

Tabiati 
Mikroneziya orollari kelib chiqishi jihatidan marjon orollariga va vulkan otilishidan paydo boʻlgan orollarga boʻlinadi. Boksit va fosforit konlari bor. Iqlimi ekvatorial va subekvatorial iqlim. Oylik oʻrtacha temperatura — yanvarda 26°, iyulda 28°. Yogʻin yil davomida bir meʼyorda (2000–6000 mm) yogʻadi. Karolina orollari atrofida kuchli tropik dovullar boʻlib turadi. Tabiiy oʻsimliklari vulkan orollarida doim yashil tropik oʻrmon (palma, daraxtsimon qirqquloq, bambuklar), qisman savannalardan iborat. Marjon orollarida oʻsimlik kam. Jonivorlardan kalamush, koʻrshapalak, timsoh, ilon, kaltakesak, dengiz kushlari uchraydi.

Tarixi 
Hozirgi Mikroneziya davlatining xududi 17—19-asrlarda Ispaniyaga qarashli boʻlgan. 1889-yilda Germaniya Karolina orollarini Ispaniyadan sotib oldi. 1914-yilda orollarni Yaponiya bosib oldi, Ikkinchi jahon urushida AQSH egalladi. 1947-yildan AQSH tomonidan boshqariladigan BMT vasiyligidagi hududga aylandi. 1978-yilda Karolina orollari AQSH bilan "erkin uyushgan" hudud maqomini oldi. Bu haqdagi shartnoma 1982-yilda imzolandi, 1986-yil 3-noyabrda kuchga kirdi va MFShga oʻzini oʻzi boshqarish huquqini berdi, ammo mudofaa, moliya va tashqi ishlar masalalarini AQSH ixtiyorida qoldirdi. Mikroneziya — 1991-yildan BMT aʼzosi. Milliy bayrami — 3-noyabr — Mustaqillik kuni (1991).

Iqtisodiyoti 
Iqtisodiyotining asosi — qishloq xoʻjaligi boʻlib, uning mahsuloti aholining oziq-ovqatga boʻlgan ehtiyojini qondirmaydi. Mahalliy aholi baliq ovlash, kokos palmasi, banan, sitrus mevalar, shakarqamish, sholi yetishtirish bilan shugʻullanadi. Non daraxti, batat, taro ham ekiladi. Chorvachiligida asosan qoramol, echki, choʻchqa boqiladi. Avtomobil yoʻllari uz. 226 km. Xorijiy sayyoxlik rivojlangan. Chetga kopra, hunarmandchilik buyumlari, baliq, kokos yogʻi chiqaradi. Savdo-sotiqdagi asosiy mijozlari — AQSH, Yaponiya. Pul birligi — AQSH dollari. "Neshnl yunion" ("Milliy igti-foq", 1980-yildan), "Chuuk nyus kronikl" ("Chuuk yangiliklari xronikasi", 1983-yildan) gaz.lari nashr etiladi. MFSH ijtimoiy axborot boshqarmasi hukumat mahkamasi boʻlib, u mintaqaviy radiostansiyaga ega. Har bir shtatda televideniye xizmati mavjud.

Manbalar 

Okeaniya mamlakatlari
Mikroneziya Federativ Shtatlari
BMT aʼzolari
YIM (nominal) ga koʻra davlatlar roʻyxati

Yalpi ichki mahsulot (YIM) – maʼlum bir yildagi mamlakatning barcha tayyor mahsulot va xizmatlarning bozor qiymati.  Mamlakatlar iqtisodiyoti hajmi moliya va statistika institutlarining bozor yoki davlat rasmiy kurslari boʻyicha hisoblanadigan YIMning nominal baholari boʻyicha saralanadi.

Amerika Qoʻshma Shtatlari jahondagi eng yirik iqtisodiyotga ega davlat hisoblanib, ushbu davlatning 2019-yildagi yalpi ichki mahsuloti $21,439 trillion hisoblanadi.

Roʻyxat

Yana qarang
 YIM jon boshi hisobi boʻyicha mamlakatlar roʻyxati

Eslatmalar

Manbalar

Yalpi ichki mahsulot
Aholi boʻyicha davlatlar roʻyxati

Aholi soni boʻyicha davlatlar roʻyxati. Bu yerda mustaqil davlatlardan tashqari baʻzi nomustaqil hududlar aholisi soni ham keltirilgan. Shuningdek, roʻyxatda har bir davlat (hudud) aholisi dunyo aholisining necha foizini tashkil qilishi ham koʻrsatilgan. Suveren davlat hududiga kiruvchi davlatlar (masalan, Birlashgan Qirollik hududiga kiruvchi davlatlar), davlatlar organizatsiyalari (masalan, Yevropa Ittifoqi) va muntazam aholisiga ega boʻlmagan hududlar (masalan, Antarktida) ushbu roʻyxatda koʻrsatilmagan.

Jadvaldagi raqamlar milliy aholini roʻyxatdan oʻtkazish muassasalarining soʻnggi maʼlumotlariga binoan va yaxlit holda keltirilgan. Bunday muassasasi mavjud boʻlmagan davlatlar uchun maʼlumot BMTning iqtisodiy va ijtimoiy muammolar boʻyicha departamenti bahosi asosida keltirilgan. 
Aholi roʻyxati har xil davlatlarda har xil vaqtda, har xil aniqlik bilan hisoblanishi sababli, davlatlarni ushbu jadvalda koʻrsatilgan aholi soni boʻyicha qiyoslash xato xulosalarga olib kelishi mumkin. Shuningdek, davlatlar aholisi sonining yigʻindisi dunyo aholisi soniga teng boʻlmasligi mumkin.

Roʻyxat

Izohlar 

Davlatlar: Statistika va Ro`yxatlar
Demografiya
Bibliya

Bibliya (yun. Biblia — kitoblar) — yahudiylik va xristianlikda muqaddas hisoblangan diniy kitoblar va risolalar majmuasi. B. ikki asosiy qismga — Qadimgi ahd va Yangi ahdga boʻlinadi. "Ahd" soʻzi xudoning insonlar bilan maxsus aloqasini ifodalaydi. Qadimgi ahd yahudiylikda ham, xristianlikda ham muqaddas sanaladigan va eng qad. davrlarda yaratilgan diniy adabiyotlardan, Yangi ahd esa faqat xristianlar muqaddas deb biladigan, ular dini shakllanishiga aloqador diniy asarlardan iborat. Mazkur dinlarning aqidalariga binoan, B.— xudoning kalomi, barcha insonlarga yoʻllangan, dunyo va odamzodning paydo boʻlishi va oxirat sirini ochib beruvchi muqaddas kitobidir. Uning asosiy mavzusi — yagona Haqning fazilatlari va insoniyat bilan munosabati haqidadir. B. miloddan avvalgi 8-asr va milodiy 2-asrlar oraligʻida oromiy hamda yunon tillarida yozilgan. B. matnlari tadqiq etilganda shu narsa tasdiqlandiki, ular qariyb ming yil davomida xilmaxil joylarda yaratilgan. B. eng qad. adabiy yodgorliklardan biri boʻlib, diniy pandnasihatlar, aqidalar, bashoratlar, duolar, solnomalar, masallar, ishqiy va falsafiy dostonlar, hikoyat, rivoyat va maktublardan iborat. B.da, bir yokdan, odamzodning gunohkor boʻlib xudo tomonidan rad etilishi, abadiy halokatga mahkum qilinishi toʻgʻrisida ran ketsa, ikkinchi yoqdan, xudo insonni qutqarish uchun qanday rejalar tuzgani haqida hikoya qilinadi. Ayniqsa, odamlarga najot yoʻlini ochgan Iso Masih toʻgʻrisida toʻlaqonli xabar beriladi. Jami 70 kitob (boʻlim)ni oʻz ichiga olgan B. 13-asrda kardinal Stefan Lengton tomonidan hozirgi koʻrinishga keltirilgan, kitoblarni sherlarga boʻlish va raqamlashtirishni parijlik matbaachi Rober Stefan (16-asr) amalga oshirgan. B. jahon boʻyicha keng tarqalgan, asrlar mobaynida koʻpgina xalqlarning axloqi, maʼnaviyati, madaniyati, adabiyoti, musiqa va rangtasvir sanʼatiga barakali taʼsir koʻrsatgan. U 19-asrgacha 400 dan ziyod, 20-asr mobaynida esa yana 1400 (jami 1978) tilga toʻliq yoki qisman oʻgirilgan. Oʻzbek tilida ayrim qismlari 1891, 1913-yillarda Leypsig shahrida arab imlosida, 1981, 1983, 1986, 1990-yillarda B. ni tarjima qilish instituti (Stokgolm) tomonidan Kirill yozuvida chop etilgan. 1992-yilda mazkur institut Injil va Zaburni toʻliq holda va Tavrotdan "Ibtido" qismini bir kitobga jamlab, soʻzboshi, lugʻat, jadvallar, fixrist, haritalar hamda rangli fotosuratlar bilan birga chop etgan.

Manbalar  

Muqaddas kitoblar
Nasroniylik
Gavayi

Gavayi (maʼnolari)
Gavayi - Amerika Qo‘shma Shtatlaridan biri. Poytaxti - Gonolulu shahri. AQSh ittifoqiga  1959–yil 21-avgustda kirgan, undan oldin - Kingdom of Hawaii, Hawaii Territory deb atalgan.
  Aholisi
Tinch okeandagi Gavayi orollarida. Mayd. 16,7 ming km2. Aholisi 2407756 mingdan ziyod kishi (2023), amerikaliklar, yevropaliklar, yaponlar, filippinliklar, xitoylar va b. Mahalliy xalq — gavayiliklar (298 ming kishi, 2023). Shahar aholisi 70%. Rasmiy til — ingliz tili. Maʼmuriy markazi — Gonolulu shahri

Tabiati haqida Gavayi orollariga qarang .

Qishloq xo‘jaligi iqgisodiyotining asosini tashkil etadi. 1 mln. ga yerga ekin ekiladi. Eng yaxshi yerlar eksport ekinlari — ananas, shakarqamish, kofe, sizal, banan bilan band. Isteʼmol uchun asosan sholi ekiladi. Gulchilik rivojlangan. Chorvachilik ikkinchi darajali ahamiyatga ega. Qand-shakar va meva-konserva sanoati korxonalari bor.
  Tabiati
Tinch okeandan o‘tgan havo va dengiz yo‘llarining muhim tuguni. AQSH va Kanadani Sharqiy Osiyo mamlakatlari, Filippin, Avstraliya va Yangi Zelandiya bilan bog‘laydi. Ichki yuk tashishda dengiz va avtomobil transporta ahamiyati katta. Yirik dengiz porti — Gonolulu. Turizm rivojlangan. Gavayini 1778–yilda J. Kuk kashf qilgan. Ispaniya-Amerika urushi davri (1898)da AQSH tasarrufiga o‘tgan. 1908–yildan AQShning Tinch okeandagi harbiy dengiz bazasi, 1959–yildan AQShning 50-shtati hisoblanadi.
  Manbalar

AQSh: Tinch okean shtatlari
AQSh shtatlari
Massachusetts

Massachusets - AQShning shimoli-sharqiy qismidagi shtat. Atlantika okeani sohilida. Maydoni 21,4 ming km². Aholisi 6,42 mln. kishi (2002). Maʼmuriy markazi — Boston shahri Shtatning sharqiy qismi Atlantika boʻyi pasttekisligidan iborat, markazini Konnektikut daryosi vodiylari bilan parchalangan yassitogʻlik, gʻarbiy qismini Appalachi togʻlari egallagan. Aralash oʻrmonlar (ayniqsa, togʻlarda) keng tarqalgan. Massachusetts aholi eng zich joylashgan va iqtisodiy yuksalgan shtatlardan. Asosiy sanoat tarmogʻi — mashinasozlik, jumladan, elektrotexnika, radioelektronika, stanoksozlik, vagonsozlik, toʻqimachilik va poyabzal sa-noatlari uchun mashinalar ishlab chiqarish Shunin-gdek, toʻqimachilik va koʻnpoyabzal sanoatlari ham rivojlangan. Kimyo, rezina, qogʻoz, poligrafiya, oziqovqat sanoati korxonalari mavjud. Asosiy sanoat markazi va dengiz porti — Boston shahri Qishloq xoʻjaligi shaharlarni oziq-ovqat bilan taʼminlashga: sut chorvachiligi va parrandachilikka, sabzavot va polizchilikka ixtisoslashgan. Baliq ovlanadi. Massachusettsda Garvard va Klark universitetlari, texnologiya instituti bor. Turizm rivojlangan.

Massachusetts - Amerika Qoʻshma Shtatlardan biri. Poytaxti - Boston shahri. AQSh ittifog`iga 6-fevral 1788-yilda kirgan, undan oldin - Province of Massachusetts Bay, then sovereign state in Confederation.

Massachusetts Yangi Angliya regioniga kiradi. Bu region AQShning oltita shtatini o'z ichiga oladi. Massachusetts shtatining nomi koloniyachilar kelishidan oldin shtat qirg'oqlarida yashagan Massachusetts hindulardidan kelib chiqan. Bu atama "massa" - "buyuk" va "wachusett" - "tog'li joy" degan so'zlarning qo'shilishidan kelib chiqqan deb ishonalidi. Massachusettsning rasmiy laqabi "Qo'ltiq Shtati"dir. Sababi boshida u Massachusetts Qo'ltig'i Kolonoyisa deb yuritilgan.

Manbalar 

AQSh: Yangi Angliya shtatlari
AQSh shtatlari
Nevada

Nevada — AQShning gʻarbiy qismidagi shtat. Maydoni 286,3 ming km². Aholisi-2,2 mln. kishi (2002), shuning 88% shaharlarda yashaydi. Maʼmuriy markazi — Karsonsiti shahri Yirik shaharlari: Las-Vegas va Rino. Shtat xududining aksari qismi Katta havzada. Gʻarbida Syerra-Nevada tizmasining tarmoqlari joylashgan. Iklimi kontinental, quruq iqlim. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —G, iyulniki 23°. Yillik yogʻin 150–250 mm. Daryolari kamsuv. Chala choʻl va choʻl oʻsimliklari oʻsadi. Nevadada axrli siyrak. Iqtisodiy jihatdan ham nisbatan kam taraqqiy etgan shtat. Kon sanoati rivojlangan. Nevadada oltin, ku-mush, volfram, temir, marganets, polimetall rudalari qazib olinadi. Rangli metallurgiya, poligrafiya, ozik,-ovkat sanoati korxonalari bor. Kolorado daryosiga katta GES qurilgan. Qishloq xoʻjaligida yaylov chorvachiligi yetakchi oʻrin-da. Koramol, qoʻy boqiladi. Bugʻdoy, sab-zavot, beda va boshqa ekinlar ekiladi. Nevada hududining bir qismi harbiy poligon. Rino shahrida Nevada universiteti bor. Turi-stlar koʻp keladi.

Nevada - Amerika Qoʻshma Shtatlardan biri. Poytaxti - Carson City shahri. AQSh ittifog`iga 31-oktabr 1864-yilda kirgan, undan oldin - Nevada Territory.

Manbalar

AQSh: Tog`li shtatlari
AQSh shtatlari
New Jersey

New Jersey - Amerika Qoʻshma Shtatlaridan biri. Poytaxti - Trenton shahri. AQSh ittifogʻiga 21-avgust 1959-yilda kirgan, undan oldin.

AQShning sharqiy qismidagi shtat. Mayd. 20,16 ming km². Aholisi 8,6 mln. kishi (2002), 89% shaharlarda yashaydi. Maʼmuriy markazi — Trenton sh. Yirik shaharlari: Nyuark, Jersisiti, N.-J.ning koʻp qismi Atlantika boʻyi pasttekisligida, shimoliy qismi Appalachi togʻlari etaklarida. Iqlimi moʻʼtadil, sernam. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi Gdan —5° gacha, iyulni-ki 22-24°.

Nyu-Jersi — AQShning aholisi eng zich va iqtisodiy jihatdan rivojlangan shtatlaridan. Ishlab beruvchi sanoat yetakchi oʻrinda. Toʻqimachilik, rangli metallurgiya, silikat-keramika, ti-kuvchilik korxonalari bor. Bogʻdorchilik rivojlangan. Nyu-Jersi hududi orqali AQShning yirik shaharlarini bogʻlovchi transport yoʻli va avtomobil yoʻllari oʻtgan.

Manbalar 

AQSh: O`rta-Atlantik shtatlari
AQSh shtatlari
Nyu-York (shtat)

Nyu-York — Amerika Qoʻshma Shtatlardan biri. Poytaxti — Albany shahri. AQSh ittifoqiga 21-avgust 1959-yilda kirgan, undan oldin — Province of New York, then sovereign state in Confederation.

AQSh: O`rta-Atlantik shtatlari
AQSh shtatlari
Tennessi

Tennessi — AQShning sharqiy qismidagi dare, Ogayo daryosining chap irmogi. Appalachi togʻlarining gʻarbiy yon bagʻridan boshlanadigan Xolston va French Brod daryolarining qoʻshilishidan hosil boʻladi. Uz. 1050 km (Xolston daryosi boshlanish yeridan 1470 km), havzasining maydoni 104 ming km². Oʻrtacha suv sarfi 1800 m³/sek. Poytaxti - Nashville shahri. AQSh ittifogʻiga 21 avgust 1959-yilda kirgan. Toʻlin suv davri qish va bahor oylariga toʻgʻri keladi. Tennessi oqimi suv omborlari tizimi bilan toʻliq boshqarilib turadi. GES, issiklik elektr styalari, AES qurilgan. Kema qatnaydi. Tennessi boʻyida Noksvill, Chattanuga, Florens shaharlari joylashgan.

AQShdagi daryolar
Tamaddun

Sivilizatsiya (lot. cuvilis) - fuqarolikka, davlatga taalluqli, tamaddun 1) keng maʼnoda — ongli mavjudotlar mavjudligining har qanday shakli; 2) madaniyat soʻzining sinonimi. Bu termin koʻpincha moddiy madaniyat maʼnosida ham qoʻllaniladi; 3) madaniyatning zamon va makonda chegaralangan tarixiy tipi (Misr S.si, Mesopotamiya S.si va boshqalar); 4) yovvoyilik va vahshiylikdj keyingi ijtimoiy taraqqiyot bosqichi. "S." tushunchasi 18-asrda "madaniyat" tushunchasi bilan uzviy bogʻliq ravishda paydo boʻlgan. Fransuz fay-lasuf maʼrifatparvarlari akd va adolatga asoslangan jamiyatni S.lashgan jamiyat deb bilganlar. Koʻpchilik faylasuflar "S." deganda jamiyatning moddiy-texnika yutuqlarini, "madaniyat" deganda esa fakat uning maʼnaviy qad-riyatlarini tushunishgan. Ulardan ayrimlari bu tushunchalarni bir-biriga qarama-qarshi qoʻyganlar. Chunonchi, O. Shpengler fikricha, "S." har qanday madaniyat taraqqiyotining muayyan tugal boskichini bildiradi. S.ni bunday davr tanazzuli sifatida tushunish madaniyatning bir butunligi va tabiiyligiga ziddir.

Tamaddun yoki sivilizatsiya — jamiyatning rivojlanganlik darajasini koʻrsatuvchi tushuncha, madaniyat, fan, texnika, din va hokazoni oʻz ichiga oladi. Tamaddun inson jamiyatining ongli ekanligiga urgʻu berib, uni boshqa har qanday ongsiz jamiyatdan farqlaydi.

„Sivilizatsiya“ soʻzi lotinchada fuqarolarga oid, ijtimoiy degan maʼnolarni anglatadi. Bu tushuncha fanga fransuz faylasuflari tomonidan nisbatan yaqin vaqt — ikki asr oldin kiritilgan boʻlib, tafakkur va erkinlik hukmron boʻlgan jamiyatlarni tavsiflash uchun qoʻllanilgan. Umuman olganda sivilizatsiya rivojlangan mamlakatlardagi iqtisodiy va ijtimoiy-huquqiy munosabatlarning oqilona tashkil etilgan tuzumi sifatida talqin etiladi.
Jamiyat taraqqiyotini sivilizatsiya nuqtai-nazaridan oʻrganishda sivilizatsiyalarning almashuvi nazariyasi muhim oʻrin tutadi. Bu nazariya tarafdorlari quyidagi 7 ta bosqichdan iborat sivilizatsiyani ajratib koʻrsatadilar:
davomiylik muddati 30-35 asrni oʻz ichiga olgan neolit davri;
davomiylik muddati 20-23 asrni oʻz ichiga olgan sharqiy quldorlik davri (bronza asri);
davomiylik muddati 12-13 asrni oʻz ichiga olgan antik davr (temir asri);
davomiylik muddati 7 asrni oʻz ichiga olgan erta feodal davri;
davomiylik muddati 4,5 asrni oʻz ichiga olgan industrlashishdan oldingi davr;
davomiylik muddati 2,5 asrni oʻz ichiga olgan industrial davri;
davomiylik muddati 1,3 asrni oʻz ichiga olgan yuqori industrlashish davri.
Bu qayd qilingan bosqichlardan koʻrinib turibdiki, ushbu nazariyada turli qarashlar va yondashuvlarni aralashtirish holatiga yoʻl qoʻyilib, jamiyat taraqqiyoti bosqichlarini ajratishning aniq bir mezoni yoki belgisi mavjud emas.

 

Tarix
Qora tuynuk

Qora oʻra yoki qora tuynuk — gravitatsiya (tortishish) kuchi taʼsirida jismning oʻz markazi tomon juda katta tezlikda siqilib borishi (gravitatsion kollaps jarayoni) natijasida vujudga keladigan koinotdagi obyekt. Kuchli tashqi gra-vitatsion maydonga ega. A. Eynshteyn nazariyasi boʻyicha "Qora tuynuk"ning yaqin atrofidagi jismlar doimo yopiq boʻlmagan egri chiziqli orbita boʻylab, I.Nyuton mexanikasiga muvofiq, uzokdagi jismlar esa konus kesimlarining biri boʻylab harakat qiladi. "Q.oʻ.", asosan, katta massali yulduzlar evolyutsiyasining eng oxirgi bos-qichida vujudga keladi va uning mavjudligi bevosita kuzatilmaydi. Biroq "Q.oʻ." lar zich qoʻshaloq yulduzlarning koʻrinmas komponentlari ham boʻlishi mumkin. U holda ikkinchi yulduzdan "Q.oʻ."ga relyativistik (yorugʻlik teeti-giga yaqin) tezlikda tinimsiz oʻtayotgan gaz oqimi oʻzidan rentgen nurlarini tarqatadi. Qoʻshaloq yulduz hisoblangan Oq Qush X—I obyekti shunday "Q.oʻ."lardan biridir.

Qora tuynukning xayoliy sirti hodisalar gorizonti deyiladi. Hodisalar gorizonti radiusini qora tuynuk radiusi sifatida qabul qilishadi. Eng oddiy xususiy holda u Schwarzschild radiusiga teng:

Qora tuynuklar 1916-yilda Karl Schwarzschild tomonidan Einstein tenglamalarining yechimi sifatida bashorat qilingandi.

Manbalar

Havolalar 
 Qora tuynuklar, NASA 

Astrofizika
Fazo-vaqt

Fizikada fazo-vaqt — uch oʻlchamli fazoni bir oʻlchamli vaqt bilan toʻldiruvchi fizik model. Bunday nazariy-fizik konstruksiya fazo-vaqt kontinuumi deyiladi.

20-asrga qadar koinotning uch oʻlchamli geometriyasi (koordinatalar, masofalar va yoʻnalishlar nuqtai nazaridan fazoviy ifodasi) bir oʻlchamli vaqtga bogʻliq boʻlmagan deb taxmin qilingan. Biroq, bu 1905-yilda Albert Einsteinning maxsus nisbiylik nazariyasi boʻyicha ikkita postulatga asoslanadi:

 fizika qonunlari barcha inersial sanoq sistemasida — oʻzgarmas (yaʼni, oʻxshash); va
 vakuumdagi yorugʻlik tezligi yorugʻlik manbai yoki kuzatuvchining harakatidan qatʼiy nazar barcha kuzatuvchilar uchun bir xil.

Bu model 1907-yilda Hermann Minkowski tomonidan Einsteinning maxsus nisbiylik nazariyasiga asoslanib yaratilgan.

Manbalar

Havolalar 

Fizika
Ibrohim

Ibrohim (arabcha: ) — Qurʼonda nomi zikr etilgan paygʻambarlardan biri, oʻzidan keyin oʻtgan barcha paygʻambarlarning bobokaloni, arablar va yahudiylarning umumiy ajdodi. Allohning chin doʻsti (halilulloh), imom, siddiq va hanif deb taʼriflanadi. Yahudiy-xristian diniy adabiyotlarida Avraam nomi bilan maʼlum. Bobilda tavallud topgan. Yolgʻiz Allohga ibodat qilgan. Otasi Ozor va qavmlarni ham ana shunga daʼvat qilgan. Ular bilan bahslashgan, ammo ishontira olmagach, otasi va qavmlari sigʻinib yurgan hamma butlarni sindirib tashlagan. Shu sababli uni yondirib yubormoqchi boʻladilar. Ammo u Alloh irodasi bilan olovdan sogʻ-salomat chiqqanligi Qurʼonda bayon qilingan.

Qurʼonda yozilishicha, Alloh Ibrohimga qariganda ikki farzand bergan. Bular Ismoil va Isʼhoq lardir. Ismoil Muhammadning katta bobosi, Isʼhoq esa Iso va undan avval oʻtgan paygʻambarlarning katta bobosidir. Makkai mukarramada Baytulloh (Allohning uyi) ning bunyod boʻlishi, islom arkonlarining besh farzi — haj qilish Ibrohimga borib taqaladi. Kaʼbadagi „Ibrohim joyi“ („Ibrohim maqomi“) musulmonlar ziyoratgohidir. Diniy adabiyot yagona xudoga eʼtiqod qilish, qurbonlik uchun odam oʻrniga jonivor soʻyish, xatna qilishni Ibrohim. nomi bilan bogʻlaydi.

Manbalarda Ibrohimning 175 yil umr koʻrganligi, oʻgʻillari uni Madinatul Xalil (Xevron, Falastin) ga dafn etganligi yozilgan. Bu qabr ziyoratgoh hisoblanadi.

Manbalar 

Paygʻambarlar