alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Brynrefail, Gwynedd

Pentref yng nghymuned Llanddeiniolen, Gwynedd, Cymru, yw Brynrefail (). Saif yn ardal Arfon, gerllaw pentref mwy Llanberis. Saif fymryn oddi ar briffordd yr A4244 yn agos at ben gogleddol Llyn Padarn, lle mae Afon Rhythallt yn gadael y llyn.

Adeiladwyd y pentref yn y 19g fel pentref i chwarelwyr. Roedd y rheilffordd breifat oedd yn cario llechi o Chwarel Dinorwig i'r porthladd yn mynd heibio Brynrefail. Mae yno ysgol gynradd a swyddfa'r post. Yma yr oedd safle wreiddiol Ysgol Brynrefail, ond symudwyd hi i bentref cyfagos Llanrug yn ddiweddarach.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Cyfeiriadau

Llanddeiniolen
Pentrefi Gwynedd
Geelong

Geelong yw’r ddinas ail fwyaf yn nhalaith Victoria, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 205,000 o bobl.

Fe’i lleolir tua 75 cilometr i'r de-orllewin o brifddinas Victoria, Melbourne.

Dinasoedd Victoria
Llanfrothen

Pentrefan a chymuned yng Ngwynedd yw Llanfrothen (). Saif ychydig i'r gogledd o dref Penrhyndeudraeth. Saif lle mae'r ffordd B4410 yn croesi'r briffordd A4085.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Hanes
Gelwir y rhan hynaf o'r pentref yn Garreg, Llanfrothen, ac mae rhannau eraill o'r pentref ar wasgar i'r dwyrain a'r de-ddwyrain i Garreg, ar y ffordd fechan sy'n arwain i bentref Rhyd. Mae yno dafarn adnabyddus, y "Brondanw Arms" ("Y Ring" i bobl leol) ac ysgol gynradd. Ar y ffordd sy'n arwain i gyfeiriad Croesor mae Plas Brondanw, gynt yn gatref i'r pensaer Clough Williams-Ellis.

Gwasanaethodd yr emynydd Richard Jones (Cymro Gwyllt) (1772-1833) fel gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd yn Llanfrothen, lle treuliodd y rhan helaeth o'i oes (roedd yn frodor o blwyf Llanystumdwy, Eifionydd).

Cysegrwyd yr eglwys i Sant Brothen, a oedd yn un o feibion Helig ap Glannog yn ôl traddodiad. Dywedir y claddwyd y sant yno. Ceir Ffynnon Frothen (neu'r Hen Ffynnon) ar bwys yr eglwys. Ceir nifer o nodweddion pensaernïol yn yr eglwys yn cynnwys ffenestr o'r 13g.  Yn 1888 bu helynt enwog ynghylch hawl i gladdu ym mynwent yr eglwys, a'r achos hwn a ddaeth â David Lloyd George i amlygrwydd am y tro cyntaf.  Mae bedd Mary Jones o Finffordd, a lofruddiwyd gan Thomas Edwards (Yr Hwntw Mawr) yma.

Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

Gweler hefyd
 Eglwys Sant Brothen, Llanfrothen
 Achos claddu Llanfrothen

Cyfeiriadau

Cymunedau Gwynedd
 
Pentrefi Gwynedd
Tír na nÓg

Tír na nÓg yw "Gwlad yr Ieuenctid" ym mytholeg Gwyddelig a'r Wyddeleg ei hun (tír: gwlad; na: yr; nÓg: ieuenctid, sydd yr un peth o ran strwythur geiriol â'r Gymraeg). Mae'n wlad arallfydol baradwysaidd lle na cheir na haint, na henaint, nac angau. Mae'n gorwedd y tu hwnt i fyd y ddynoliaeth. Yn y chwedl Wyddeleg gynnar Immram Brain (maic Febail)(Mordaith Brân (ap Febail)), y mae'r arwr Brain a'i gyd-ymdeithion yn ymweld ag ynys sy'n cynrychioli Tír na nÓg.

Cyfansoddodd y bardd T. Gwynn Jones awdl delynegol o'r enw 'Tir na n-Óg' sy'n sôn am gariad Osian a Nia Ben Aur, merch brenin Tír na n-Óg.
'Mae Tír na n-Óg yn wlad,
Lle mae haul yn lliwio môr,
Fore neu hwyr, yn farwor [gweddillion tân glo],
Heb wae trist adnabod tranc,
Tragywydd y trig [preswylfa] ieuanc!'

Gweler hefyd 
 Gwobr Tir na n-Og, gwobr lenyddol yng Nghymru ar gyfer llenorion plant.

Cyfeiriadau 

Mytholeg Geltaidd
Mytholeg Wyddelig
Llenyddiaeth Wyddeleg
Yr Atlas Cymraeg

Cyhoeddwyd Yr Atlas Cymraeg am y tro cyntaf ym 1987. Fe'i golygwyd gan Dafydd Orwig. Fe'i cyhoeddwyd yn rhan o Gynllun Gwerslyfrau ac Adnoddau Cyd-Bwyllgor Addysg Cymru. Roedd allan o brint o fewn wythnos. 
Ym 1988 enillodd y llyfr Wobr Tir na n-Og.

Gweler hefyd
 Rhestr atlasau a mynegeion daearyddol

Dolen allanol 
 Adroddiad gan Radio Cymru

Cymraeg
Cyfeiriaduron Cymraeg
Llyfrau Cymreig 1987
Rings Around the World

Albwm gan y Super Furry Animals ar CD a DVD ydy Rings Around the World

Fe'i rhyddhawyd ar y 23 Gorffennaf 2001. Dyma'r albym cyntaf erioed i gael ei ryddhau ar CD a DVD ar yr un pryd.

Dyluniwyd y clawr gan Pete Fowler. Mae pob trac wedi ei osod i ffilm ar y DVD, ac mae'r rhanfwyaf wedi eu hanimeiddio. Pete Fowler sy'n gyfrifol am animeiddio Receptacle For The Respectable.

Traciau
Alternate Route To Vulcan Street - 4:31
Sidewalk Serfer Girl - 4:01
(Drawing) Rings Around The World - 3:29
It's Not The End Of The World? - 3:25
Receptacle For The Respectable - 4:32
(A) Touch Sensitive - 3:07
Shoot Doris Day - 3:38
Miniature - 0:40
No Sympathy - 6:57
Juxtapozed With U - 3:08
Presidential Suite - 5:24
Run! Christian, Run! - 7:20
Fragile Happiness - 2:35

Albymau 2001
Super Furry Animals
255

2g - 3g - 4g 
200au 210au 220au 230au 240au - 250au - 260au 270au 280au 290au 300au 
250 251 252 253 254 - 255 - 256 257 258 259 260

Digwyddiadau

Genedigaethau

Marwolaethau 
Wuqiu Jian, cadfridog Teyrnas Wei yn Tsieina
Sima Shi, mab Sima Yi

255
254

2g - 3g - 4g 
200au 210au 220au 230au 240au - 250au - 260au 270au 280au 290au 300au 
249 250 251 252 253 - 254 - 255 256 257 258 259

Digwyddiadau
12 Mai — Pab Steffan I yn olynu Pab Lucius I fel y 23ain pab.

Genedigaethau

Marwolaethau
Cao Fang, brenin Teyrnas Wei yn China, llofruddiwyd.

254
Bodfari

Pentref bychan a chymuned yn Sir Ddinbych, Cymru, yw Bodfari (). Fe'i lleolir wrth droed Bryniau Clwyd tua 2 filltir i'r gogledd-ddwyrain o dref Dinbych, Dyffryn Clwyd. I'r dwyrain o'r pentref ceir bryn isel Moel y Gaer a'i fryngaer a bryn uwch Moel y Parc. Mae Bodfari yn gorwedd ar y lôn A541 o Ddinbych i Gaerwys trwy fwlch ym Mryniau Clwyd. Ar un adeg roedd gan y pentref orsaf reilffordd ar yr hen reilffordd rhwng Dinbych a'r Wyddgrug.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Rhed Llwybr Clawdd Offa trwy'r pentref. I'r gogledd ceir bryngaer Moel y Gaer sy'n dyddio o Oes yr Haearn.

Pobl o Fodfari
Lewis ab Edward (neu Lewis Meirchion) (bl. 1521–1568), bardd.

Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

Oriel

Cyfeiriadau

 
Cymunedau Sir Ddinbych
Pentrefi Sir Ddinbych
253

2g - 3g - 4g 
200au 210au 220au 230au 240au - 250au - 260au 270au 280au 290au 300au 
248 249 250 251 252 - 253 - 254 255 256 257 258

Digwyddiadau 
Cyfnod Y Deg Unben ar Hugain yn yr Ymerodraeth Rufeinig, y rhan fwyaf yn gadfridogion a gyhoeddwyd yn ymerawdwr gan ei milwyr.
Yr ymerawdwr Trebonianus Gallus yn cael ei ladd gan ei filwyr ei hun yn Moesia.
Aemilianus yn dod yn ymerawdwr.
Valerian I yn dod yn ymeradwr, ac yn penodi ei fab Gallienus fel cyd-ymerawdwr.
25 Mehefin — Pab Lucius I yn olynu Pab Cornelius fel y 22ain pab.

Genedigaethau

Marwolaethau 
Pab Cornelius
Aemilianus, Ymerawdwr Rhufeinig
Trebonianus Gallus, Ymerawdwr Rhufeinig

253
Uttarakhand

Mae Uttarakhand (Hindi: उत्तराखंड), a adnabyddid fel Uttaranchal o 2000 hyd 2006, yn dalaith yn India. Uttarakhand oedd y 27ain o daleithiau India i ddod i fodolaeth, ar 9 Tachwedd, 2000, wedi ei ffurfio o diriogaethau oedd cynt yn rhan o Uttar Pradesh. Mae'n ffinio â Tibet yn y gogledd a Nepal yn y dwyrain, a hefyd â thaleithiau Himachal Pradesh yn y gorllewin ac Uttar Pradesh yn y de.

Prifddinas y dalaith ar hyn o bryd yw Dehra Dun. Mae'r boblogaeth frodorol yn ei galw eu hunain yn Garhwali/Kumaoni, ac mae dros 90% ohonynt yn ddilynwyr Hindwaeth. Roedd y boblogaeth yn 8,479,562 yn 2001. Mae'r rhan ogleddol o'r dalaith yn rhan o'r Himalaya; y mynydd uchaf yw Nanda Devi (7816 m.).Yn Uttarakhand mae Afon Ganga ac Afon Yamuna yn tarddu, yn Gangotri a Yamunotri, sy'n gyrchfannau pererinion. Mae Haridwar hefyd yn gyrchfan boblogaidd. Ceir nifer o barciau cenedlaethol yma, yn cynnwys Parc Cenedlaethol Jim Corbett yn  Ramnagar, yr hynaf o barciau cenedlaethol India.

 
Himalaya
Braich-y-Dinas

Braich-y-Dinas oedd un o'r bryngaerau gorau o'i math yng ngwledydd Prydain nes iddi gael ei dinistrio'n llwyr gan waith chwarel lleol ar ddechrau'r 20g. Safai tua 1,500 troedfedd i fyny ar ben y Penmaen-mawr, mynydd gwenithfaen a leolir rhwng trefi Penmaenmawr a Llanfairfechan ar lan Bae Conwy, gogledd Cymru. Erbyn hyn mae'r gaer wedi diflannu ac mae'r mynydd ei hun yn 500 troedfedd is nag y bu. Yn ffodus gwnaed arolwg o'r safle a'i chloddio'n rhannol yn 1909: yr adroddiad a gyhoeddwyd yn 1912-15 yw ein prif ffynhonnell am y fryngaer heddiw. Lleoliad .

Enw
Mae'r fryngaer hon yn un o sawl caer yng Nghymru a elwir yn 'ddinas', e.e. Dinas Emrys, Dinas Dinorwig; hen ystyr y gair hwnnw yw "caer" ac mae'n enw gwrywaidd mewn enwau lleoedd (ond yn enw benywaidd heddiw).

Disgrifiad
Codwyd y gaer rywbryd yn Oes yr Haearn. Roedd y gaer yn nhiriogaeth llwyth yr Ordovices, a cheir tystiolaeth sy'n awgrymu iddi gael ei defnyddio trwy gydol cyfnod y Rhufeiniaid yng Nghymru.

Amddiffynid Braich-y-Dinas gan gyfres o dri mur trwchus (9 troedfedd yn achos y mur allanol), ac eithrio uwchben y llethrau gogleddol oedd yn disgyn yn syth i'r môr. Cafwyd  olion tua 90 o gytiau crwn cynhanesyddol y tu mewn i'r muriau. Roedd ffynnon uchel, ger un o'r tair carnedd oedd ar gopa'r mynydd, yn cyflenwi dŵr i'r safle.

Darganfuwyd crochenwaith syml, troellau carreg, pinau gwallt a darnau o ractalau efydd, ynghyd â darnau o addurnwaith amrywiol ac offer haearn ar y safle.

Mae'r ardal o rosdir eang rhwng Penmaenmawr a mynydd Tal-y-Fan, i'r de o safle'r fryngaer, yn frith ag olion a henebion cynhanesyddol, gan gynnwys Y Meini Hirion (cylch cerrig Neolithig), bryngaer Dinas a nifer o garneddi. Rhedai hen lwybr cynhanesyddol pwysig o safle Llanfairfechan heddiw i gyfeiriad Conwy heibio i'r fynediad i Fraich-y-Dinas. Byddai'r gaer ei hun yn wylfa ardderchog i gadw golwg ar y llwybr hwnnw a'r llwybr cynhanesyddol arall dros Fwlch-y-Ddeufaen gerllaw (llwybr a ddefnyddwyd gan y Rhufeiniaid ar gyfer eu ffordd o Gaer i Segontiwm.

Ceir disgrifiadau o Fraich-y-Ddinas gan hynafiaethwyr cynnar megis William Camden a Thomas Pennant, ond yn anffodus nid ydynt yn ddigon eglur a manwl i fod o lawer o ddefnydd. Roedd pob un o'r awduron hynny'n synnu at faint y fryngaer. Ceir y disgrifiad cynharaf a mwyaf trawiadol gan Syr John Wynn o Wydir, ond prin y gellir derbyn ei honiad fod y gaer yn ddigon mawr i ddal 20,000 o bobl!

Llyfryddiaeth
Harold Hughes, 'Prehistoric remains on Penmaenmawr', Archaeologia Cambrensis, XII-XIV (1912-15).
Hugh Prichard, 'Braich y Ddinas', Archaeologia Cambrensis, 1877.

Bryngaerau Conwy
Mynyddoedd a bryniau Conwy
Llanfairfechan
Penmaenmawr
Thomas Clarke

Roedd Thomas James Clarke (Gwyddeleg: Tomás Ó Cléirigh; 11 Mawrth 1857 – 3 Mai 1916) yn genedlaetholwr Gwyddelig ac yn un o brif ysgogwyr Gwrthryfel y Pasg yn 1916.

Ganed Clarke ar Ynys Wyth yn Lloegr, lle roedd ei dad yn rhingyll yn y Fyddin Brydeinig. Symudodd y teulu i Dungannon, Swydd Tyrone, Iwerddon yn fuan wedyn. Yn 18 ymunodd a'r Irish Republican Brotherhood (IRB) ac yn 1883 gyrrwyd ef i Lundain gyda'r bwriad o beri ffrwydrad ar Bont Llundain. Cafodd ei ddal, a threuliodd y 15 mlynedd nesaf yng Ngharchar Pentonville. Rhyddhawyd ef yn 1898, a phriododd Kathleen Daly, Ymfudasant i'r Unol Daleithiau, lle bu Clarke yn gweithio i'r Clan na Gael dan John Devoy. Dychwelodd i Iwerddon yn 1907 ac agorodd siop dybaco yn Nulyn. Daeth yn ddylanwadol iawn yn yr IRB.

Yn 1915 ffurfiodd Clarke a Seán Mac Diarmada bwyllgor o fewn yr IRB i drafod cynlluniau ar gyfer gwrthryfel. Dywedir mai'r bwriad gwreiddiol oedd cyhoeddi Clarke yn Arlywydd y Weriniaeth, ond gwrthododd ef, ac felly aeth y teitl i Padraig Pearse. Pan ddechreuodd y gwrthryfel yn Ebrill 1916, roedd Clarke, fel un o'r prif arweinwyr, yn Swyddfa'r Post yn Nulyn. Wedi i'r gwrthryfelwyr ildio ar 29 Ebrill, daliwyd Clarke yng Ngharchar Kilmainham hyd 3 Mai, pan saethwyd ef gan y Fyddin Brydeinig. Ef oedd yr ail o'r arweinwyr i'w saethu, ar ôl Pearse. Etholwyd ei weddw, Kathleen, i'r Dail cyntaf a'r ail yn ddiweddarach.

Gwyddelod
Hanes Iwerddon
Cenedlaetholdeb Gwyddelig
Genedigaethau 1857
Marwolaethau 1916
Nigel Worthington

Cyn-bêldroediwr a rheolwr tîm pêl-droed Gogledd Iwerddon ydy Nigel Worthington (ganwyd 4 Tachwedd 1961, Ballymena, Swydd Antrim).

Cyfeiriadau

Genedigaethau 1961
Pêl-droedwyr o Ogledd Iwerddon
Pobl o Swydd Antrim
Rheolwyr pêl-droed
Llyn Disappointment

Mae Llyn Disappointment yn llyn hallt tymhorol mewn ardal anghysbell o dalaith Gorllewin Awstralia a elwir yn Ddiffeithwch Gibson.

Cafodd ei enwi'n Llyn Disappointment gan y fforiwr Frank Hann yn 1897. Roedd Hann yn yr ardal i ymchilio ardal dwyrain Pilbara, o gwmpas Afon Rudall. Sylweddolodd fod sawl afonig yn yr ardal honno yn llifo i gyfeiriad canol y wlad yn hytrach nag i gyfeiriad y môr (sydd 450 km i ffwrdd i'r gorllewin), ac fe'i dilynodd yn y gobaith o ddarganfod llyn dŵr croyw mawr. Ond er mawr siomedigaeth iddo, roedd dŵr y llyn yn hallt.

Ceir nifer o rywogaethau o adar y dŵr ar y llyn.

Gweler hefyd
 Parc Cenedlaethol Afon Rudall

Daearyddiaeth Gorllewin Awstralia
Disappointment
William Camden

Hynafiaethydd a hanesydd o Sais oedd William Camden (2 Mai 1551 – 9 Tachwedd 1623), a aned yn Llundain. Roedd yn hanesydd blaengar a gafodd ddylanwad mawr ar ei gyfoeswyr a'i olynwyr.

Roedd yn fab i arlunydd. Cafodd ei adddysg yn Ysgol Sant Paul, Llundain, a Phrifysgol Rhydychen. Treuliodd y rhan fwyaf o'i yrfa fel athro (1575) ac yna'n brifathro (1593) yn Ysgol Westminster, Llundain. Bu farw yn Chislehurst, 1623.

Gwaith pwysicaf a mwyaf dylanwadol Camden oedd ei gyfrol Britannia a gyhoeddodd yn Lladin yn 1586 (fe'i cyfieithwyd i'r Saesneg yn 1610). Arolwg topograffegol o Ynysoedd Prydain ydyw, sy'n cynnwys nodiadau helaeth ar hynafiaethau yn ogystal â manylion daearyddol. Mae'r cyfan wedi'i trefnu fesul sir mewn dull arloesol. Dyma'r gwaith y cyfeirir ato gan amlaf fel "Camden's Britannia" gan hynafiaethwyr y ddwy ganrif olynol fel Thomas Pennant; roedd yn fath o Feibl iddynt. Erys yn ffynhonnell werthfawr iawn am hanes gwledydd Prydain.

Mae ei weithiau eraill yn cynnwys hanes achos llys Guto Ffowc a hanes cronolegol oes y frenhines Elisabeth I o Loegr.

Genedigaethau 1551
Hanesyddion Seisnig
Hynafiaethwyr Seisnig
Marwolaethau 1623
Pobl o Lundain
Pobl addysgwyd yn Christ's Hospital
Chislehurst

Ardal faestrefol ym Mwrdeistref Llundain Bromley, Llundain Fwyaf, Lloegr, ydy Chislehurst. 
Mae'n adnabyddus am ei ogofâu cynhanesyddol.

Bu farw'r hanesydd a hynafiaethydd William Camden yno ar 9 Tachwedd 1623.

Cyfeiriadau

Ardaloedd Bwrdeistref Llundain Bromley
Telford a Wrekin

Awdurdod unedol a bwrdeistref yn sir seremonïol Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw Telford a Wrekin neu Telford a Din Gwrygon (Saesneg: Borough of Telford and Wrekin).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 290 km², gyda 179,854 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ag awdurdod unedol Swydd Amwythig i'r gogledd, y gorllewin a'r de, a Swydd Stafford i'r dwyrain.

Ffurfiwyd yr awdurdod ar 1 Ebrill 1998. Cyn hynny roedd yn ardal an-fetropolitan (dan yr enw The Wrekin) yn sir an-fetropolitan Swydd Amwythig, a ddiddymwyd yn ei thro yn 2009, a disodlwyd gan awdurdod unedol Swydd Amwythig.

Rhennir yr awdurdod yn 29 o blwyi sifil, heb ardaloedd di-blwyf. Lleolir pencadlys yr awdurdod yn nhref newydd Telford. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys trefi Dawley, Madeley, Newport, Oakengates a Wellington.

Gweler hefyd
 Din Gwrygon

Cyfeiriadau 

Awdurdodau unedol Swydd Amwythig
252

2g - 3g - 4g 
200au 210au 220au 230au 240au - 250au - 260au 270au 280au 290au 300au 
247 248 249 250 251 - 252 - 253 254 255 256 257

Digwyddiadau 
Yr Ymerawdwr Rhufeinig Valerian I yn ail-greu Legio III Augusta i ymladd yn erbyn y Berberiaid
Pab Cornelius yn cae; ei garcharu gan Trebonianus Gallus
Sun Liang yn olynu Sun Quan fel brenin Teyrnas Wu yn Tsieina

Genedigaethau

Marwolaethau 
Sun Quan, sylfaenydd Yeyrnas Wu

252
251

2g - 3g - 4g 
200au 210au 220au 230au 240au - 250au - 260au 270au 280au 290au 300au 
246 247 248 249 250 - 251 - 252 253 254 255 256

Digwyddiadau
1 Gorffennaf — Brwydr Abrittus; y Gothiaid yn gorchfygu'r Rhufeiniaid, lleddir yr ymerodron Decius a Herennius Etruscus.
Hostilian, mab Decius, yn cael ei gyhoeddi'n ymerawdwr yn Rhufain, tra mae  Trebonianus Gallus yn cael ei gyhoeddi'n ymerawdwr gan ei filwyr. Mae Hostilian yn marw o'r pla yn fuan wedyn.
Gallus yn gwneud cytundeb heddwch a'r Gothiaid.
Mawrth — Pab Cornelius yn olynu Pab Fabian fel y 21fed pab.

Genedigaethau

Marwolaethau
1 Gorffennaf — Decius a Herennius Etruscus, Ymerodron Rhufeinif
 Decius, Ymerawdwr Rhufeinig
Hostilian, Ymerawdwr Rhufeinig
Origen (tua'r dyddiad yma)

251
250

2g - 3g - 4g 
200au 210au 220au 230au 240au - 250au - 260au 270au 280au 290au 300au 
245 246 247 248 249 - 250 - 251 252 253 254 255

Digwyddiadau 
Y Gothiaid yn ymosod ar Moesia.
Y Pla Du yn taro yr Aifft, ac yn lledu trwy'r Ymerodraeth Rufeinig.
Teyrnas Aksum (Axum) yn rheoli marsiandiaeth ar y Môr Coch.

Genedigaethau

Marwolaethau 
20 Ionawr — Pab Fabian.
Nagarjuna, sylfaenydd ysgol Mahayana o Fwdhaeth

250
Bendigo

Mae Bendigo yn ddinas yn nhalaith Victoria, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 86,000 o bobl. Fe’i lleolir tua 160 cilometr i'r gogledd-orllewin o brifddinas Victoria, Melbourne.

Cafodd Bendigo ei sefydlu ym 1851, pan ddarganfuwyd aur yn yr ardal rhwng Bendigo a Ballarat.

Dinasoedd Victoria
Ararat, Victoria

Mae Ararat yn ddinas yn nhalaith Victoria, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 6,900 o bobl.

Cafodd Ararat ei sefydlu ym 1857, pan ddarganfuwyd aur gerllaw.

Dinasoedd Victoria
Benalla

Mae Benalla yn ddinas amaethyddol yn nhalaith Victoria, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 10,000 o bobl. Fe’i lleolir 188 cilometr i'r gogledd o brifddinas Victoria, Melbourne, ar y Priffordd Hume rhwng Melbourne a Sydney.

Cafodd Benalla ei sefydlu ym 1846.

Dinasoedd Victoria
Mynydd Ararat

Mynydd Ararat (Twrceg: Ağrı Dağı) yw mynydd uchaf Twrci. Saif yn nhalaith Ağrı yng ngogledd-ddwyrain Twrci, rhyw 16 km o'r ffin ag Iran a 32 km o'r ffin ag Armenia.

Mae Ararat yn llosgfynydd, er nad yw wedi ffrwydro o fewn cof. Dr. Friedrich Parrot, gyda chymorth Khachatur Abovian, oedd y cyntaf i'w ddringo hyd y gwyddir, yn 1829. Gellir ei ddringo o'r de gyda chymorth bwyell eira a chramponau, ond mae'n rhaid cael caniatâd llywodraeth Twrci a defnyddio tywysydd lleol.

Mae Ararat yn enwog fel y lle y glaniodd Arch Noa yn y stori yn y Beibl, ac mae nifer o ymdrechion wedi eu gwneud i ddarganfod gweddillion yr arch ar y copa. Yn y 1950au llwyddodd De Navarre i ddarganfod darn o bren, ond dangosodd profion ei fod o ddyddiad diweddar.

Gweler hefyd 
 Rhestr mynyddoedd Twrci

Ararat
Ağrı
Portland, Victoria

Mae Portland yn ddinas yn nhalaith Victoria, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 8,800 o bobl. Fe’i lleolir 362 cilometr i'r gorllewin o brifddinas Victoria, Melbourne.

Dinasoedd  Victoria
Hamilton

Gall Hamilton gyfeirio at:

Pobl 
 Eva Henrietta Hamilton, arlunydd Gwyddelig
 Guy Hamilton, cyfarwyddwr ffilmiau Seisnig
 Hedvig Hamilton, arlunudd o Sweden
 Ian Hamilton, gyfreithiwr ac yn genedlaetholwr Albanaidd
 Letitia Marion Hamilton, arlunydd Gwyddelig
 Lewis Hamilton, cyn-bencampwr y byd, Fformiwla Un
 Maggie Hamilton, arlunydd Albanaidd
 Mary McLellan Hamilton, arlunydd Americanaidd
 Neil Hamilton, gwleidydd

Lleoedd

Yr Alban 
 Hamilton, De Swydd Lanark

Awstralia 
 Hamilton, Victoria, dinas yn Victoria
 Hamilton, De Cymru Newydd), dinas arall yn Ne Cymru Newydd

Canada 
 Hamilton, Ontario, dinas yn Ontario

Seland Newydd 
 Hamilton, Seland Newydd, dinas yn Seland Newydd

Unol Daleithiau America 
 Swydd Hamilton, sawl swydd yn yr Unol Daleithiau

Gweler hefyd 
 Hamilton Academical F.C.
Hamilton, Victoria

Dinas yn nhalaith Victoria, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 9,200 o bobl yw Hamilton. Fe’i lleolir 291 cilometr i'r gorllewin o brifddinas Victoria, Melbourne.

Dinasoedd Victoria
Horsham, Victoria

Mae Horsham yn ddinas yn nhalaith Victoria, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 14,000 o bobl. Fe’i lleolir tua 300 cilometr i'r gorllewin o brifddinas Victoria, Melbourne.

Dinasoedd Victoria
Horsham

Tref yng Ngorllewin Sussex, De-ddwyrain Lloegr, ydy Horsham.

Cyfeiriadau

Ardal Horsham
Trefi Gorllewin Sussex
Morwell

Mae Morwell yn ddinas yn nhalaith Victoria, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 13,500 o bobl. Fe’i lleolir 149 cilometr i'r dwyrain o brifddinas Victoria, Melbourne.

Dinasoedd Victoria
Moe, Victoria

Dinas yn nhalaith Victoria, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 17,500 o bobl, yw Moe. Fe’i lleolir tua 135 cilometr i'r dwyrain o brifddinas Victoria, Melbourne.

Dinasoedd Victoria
249

2g - 3g - 4g
190au 200au 210au 220au 230au - 240au - 250au 260au 270au 280au 290au
244 245 246 247 248 - 249 - 250 251 252 253 254

Digwyddiadau 
 Decius, oedd wedi ei gyhoeddi'n Ymerawdwr Rhufeinig gan ei filwyr yn Moesia, yn gorchfygu a lladd yr ymerawdwr Philip yr Arab ger Verona.
 Decius yn dechrau cyfnod o erlod Cristionogion.

Genedigaethau

Marwolaethau 
 Philip yr Arab, Ymerawdwr Rhufeinig

249
Mildura

Mae Mildura yn ddinas yn nhalaith Victoria, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 24,000 o bobl. Fe’i lleolir tua 550 cilomedr i'r gogledd-orllewin o brifddinas Victoria, Melbourne.

Cafodd Mildura ei sefydlu ym 1887.

Dinasoedd Victoria
Sefydliadau 1887
248

2g - 3g - 4g
190au 200au 210au 220au 230au - 240au - 250au 260au 270au 280au 290au
243 244 245 246 247 - 248 - 249 250 251 252 253

Digwyddiadau 
 Dan orchymyn yr Ymerawdwr Rhufeinig Philip yr Arab, mae'r cadfridog Decius yn gorchfygu gwrthryfeloedd Pacatianus yn Moesia a Iotapianus yn Syria
 Yn Rhufain, cynhelir y gemau ludi saeculares i ddathlu mil flwyddiant sefydlu'r ddinas.

Genedigaethau 
 Helena o Gaergystennin, mam Cystennin I (tua'r dyddiad yma).

Marwolaethau 
 Himiko, brenhines Japan

248
Sale, Victoria

Mae Sale yn ddinas yn nhalaith Victoria, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 15,000 o bobl. Fe’i lleolir 211 cilometr i'r de-ddwyrain o brifddinas Victoria, Melbourne.

Dinasoedd Victoria
Shepparton

Mae Shepparton yn ddinas yn nhalaith Victoria, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 47,000 o bobl. Fe’i lleolir tua 200 cilometr i'r gogledd o brifddinas Victoria, Melbourne.

Dinasoedd Victoria
Swan Hill

Mae Swan Hill yn ddinas yn nhalaith Victoria, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 10,000 o bobl. Fe'i lleolir ar Afon Murray, 335 cilometr i'r gogledd o brifddinas Victoria, Melbourne.

Cafodd Swan Hill ei sefydlu ym 1846.

Dinasoedd Victoria
Traralgon

Mae Traralgon yn ddinas yn nhalaith Victoria, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 20,000 o bobl. Fe’i lleolir 161 cilometr i'r dwyrain o brifddinas Victoria, Melbourne.

Dinasoedd Victoria
Wangaratta

Mae Wangaratta yn ddinas yn nhalaith Victoria, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 19,000 o bobl. Fe’i lleolir 230 cilometr i'r gogledd-ddwyrain o brifddinas Victoria, Melbourne.

Dinasoedd Victoria
Warrnambool

Mae Warrnambool yn ddinas yn nhalaith Victoria, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 32,000 o bobl. Fe’i lleolir 265 cilometr i'r gorllewin o brifddinas Victoria, Melbourne.

Dinasoedd Victoria
Wodonga

Mae Wodonga yn ddinas yn nhalaith Victoria, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 40,500 o bobl. Fe’i lleolir 307.4 cilometr i'r gogledd-ddwyrain o brifddinas Victoria, Melbourne.

Dinasoedd Victoria
Burnie

Mae Burnie yn ddinas yn nhalaith Tasmania, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 18,000 o bobl. Fe’i lleolir 296 cilometr i'r gogledd-orllewin o brifddinas Tasmania, Hobart.

Dinasoedd Tasmania
Devonport, Tasmania

Mae Devonport yn ddinas yn nhalaith Tasmania, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 21,500 o bobl. Fe’i lleolir 277 cilometr i'r gogledd-orllewin o brifddinas Tasmania, Hobart, ar aber Afon Mersey.

Dinasoedd Tasmania
Launceston, Tasmania

Mae Launceston yn ddinas yn nhalaith Tasmania, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 103,325 o bobl. Fe’i lleolir yng ngogledd-ddwyrain yr ynys, 198 cilometr i'r gogledd o brifddinas Tasmania, Hobart.

Cafodd Launceston ei sefydlu ym 1806.

Dinasoedd Tasmania
Orange, De Cymru Newydd

Mae Orange yn ddinas yn nhalaith De Cymru Newydd, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 32,000 o bobl. Fe’i lleolir 250 cilometr i'r gorllewin o brifddinas De Cymru Newydd, Sydney.

Cafodd Orange ei sefydlu ym 1846.

Dinasoedd De Cymru Newydd
Nowra

Mae Nowra yn ddinas yn nhalaith De Cymru Newydd, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 24,700 o bobl. Fe’i lleolir 170 cilometr i'r gogledd o brifddinas De Cymru Newydd, Sydney.

Cafodd Nowra ei sefydlu ym 1852.

Dinasoedd De Cymru Newydd
Dubbo

Mae Dubbo yn ddinas yn nhalaith De Cymru Newydd, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 39,000 o bobl. Fe’i lleolir 416 cilometr i'r gogledd-orllewin o brifddinas De Cymru Newydd, Sydney.

Cafodd Dubbo ei sefydlu ym 1849.

Dinasoedd De Cymru Newydd
Albury, De Cymru Newydd

Dinas yn nhalaith De Cymru Newydd, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 42,000 o bobl yw Albury. Fe’i lleolir 552 cilometr i'r de-orllewin o brifddinas De Cymru Newydd, Sydney.

Cafodd Albury ei sefydlu ym 1839.

Dinasoedd De Cymru Newydd
Armidale

Mae Armidale yn ddinas yn nhalaith De Cymru Newydd, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 28,000 o bobl. Fe’i lleolir tua 540 cilomedr i'r gogledd o brifddinas De Cymru Newydd, Sydney.

Cafodd Armidale ei sefydlu ym 1849.

Dinasoedd De Cymru Newydd
Bathurst, De Cymru Newydd

Mae Bathurst yn ddinas yn nhalaith De Cymru Newydd, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 37,000 o bobl. Fe’i lleolir 200 cilometr i'r gorllewin o brifddinas De Cymru Newydd, Sydney.

Cafodd Bathurst ei sefydlu ym 1815.

Dinasoedd De Cymru Newydd
Wagga Wagga

Mae Wagga Wagga yn ddinas yn nhalaith De Cymru Newydd, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 44,000 o bobl. Fe’i lleolir 452 cilometr i'r de-orllewin o brifddinas De Cymru Newydd, Sydney.

Cafodd Wagga Wagga ei sefydlu ym 1849.

Adeiladau a chofadeiladau
Marchnad
Pont Gobbagombalin
Pont Hampden
Prifysgol Charles Sturt
Ysbyty Calvary

Enwogion
William Monks (1969-1943), pensaer
Scobie Breasley (1914-2006), joci
Tony Roche (g. 1945), chwaraewr tenis

Dinasoedd De Cymru Newydd
Wollongong

Mae Wollongong yn ddinas yn nhalaith De Cymru Newydd, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 275,000 o bobl. Fe’i lleolir 82 cilometr i'r de o brifddinas De Cymru Newydd, Sydney.

Cafodd Wollongong ei sefydlu ym 1834.

Adeiladau a chofadeiladau
Conservatorium Cerddoriaeth
Dinas Bryn Flagstaff
Dinas Bryn Smith

Enwogion
Anthony Warlow (g. 1961), canwr ac actor
Ryan Tandy (1981-2014), chwaraewr rygbi
Emma McKeon (g. 1994), nofwraig

Dinasoedd De Cymru Newydd
Sefydliadau 1834
Lithgow

Mae Lithgow yn ddinas yn nhalaith De Cymru Newydd, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 11,000 o bobl. Fe’i lleolir 150 cilometr i'r gorllewin o brifddinas De Cymru Newydd, Sydney.

Dinasoedd De Cymru Newydd
Maitland, De Cymru Newydd

Mae Maitland yn ddinas yn nhalaith De Cymru Newydd, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 62,000 o bobl. Fe’i lleolir tua 200 cilometr i'r gogledd o brifddinas De Cymru Newydd, Sydney.

Cafodd Maitland ei sefydlu ym 1820.

Dinasoedd De Cymru Newydd
Sefydliadau 1820
Queanbeyan

Mae Queanbeyan yn ddinas yn nhalaith De Cymru Newydd, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 36,000 o bobl. Fe’i lleolir 10 cilometr o'r brifddinas cenedlaethol, Canberra.

Cafodd Queanbeyan ei sefydlu ym 1838.

Dinasoedd De Cymru Newydd
Lismore, De Cymru Newydd

Mae Lismore yn ddinas yn nhalaith De Cymru Newydd, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 27,000 o bobl. Fe’i lleolir 860 cilometr i'r gogledd o brifddinas De Cymru Newydd, Sydney.

Cafodd Lismore ei sefydlu ym 1856.

Dinasoedd De Cymru Newydd
Sefydliadau 1856
Tamworth

Gall Tamworth gyfeirio at:

Lleoedd

Lloegr
 Tamworth, Swydd Stafford, tref yn Swydd Stafford, Lloegr
 Bwrdeistref Tamworth, ardal an-fetropolitan sy'n cynnwys y dref 
 Tamworth (etholaeth seneddol)

Awstralia
 Tamworth, De Cymru Newydd, Awstralia

Canada
 Tamworth, Ontario

Unol Daleithiau America
 Tamworth, New Hampshire
 Tamworth, Virginia

Eraill
 Mochyn Tamworth, brîd o fochyn
Tamworth, De Cymru Newydd

Mae Tamworth  yn ddinas yn nhalaith De Cymru Newydd, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 37,000 o bobl. Fe’i lleolir 420 cilometr i'r gogledd o brifddinas De Cymru Newydd, Sydney.

Cafodd Tamworth ei sefydlu ym 1850.

Dinasoedd De Cymru Newydd
Newcastle, De Cymru Newydd

Mae Newcastle yn ddinas yn nhalaith De Cymru Newydd, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 512,000 o bobl. Fe’i lleolir 160 cilometr i'r gogledd o brifddinas De Cymru Newydd, Sydney.

Cafodd Newcastle ei sefydlu ym 1797.

Gweler hefyd
 Prifysgol Newcastle (Awstralia)

Dinasoedd De Cymru Newydd
Sefydliadau 1797
Newcastle

Gall Newcastle gyferirio at sawl lle.

Awstralia
 Newcastle, dinas yn Ne Cymru Newydd

Cymru 
 Gweler hefyd Castell Newydd

 Newcastle, enw Saesneg am bentref Castell-meirch, Gwent
 Newcastle Emlyn, enw Saesneg am dref Castellnewydd Emlyn, Sir Gaerfyrddin
 Newcastle Castle, enw Saesneg am gastell Castell Newydd, Pen-y-bont ar Ogwr
 Newcastle Higher, enw Saesneg am gymuned Y Castellnewydd, Pen-y bont ar Ogwr

Lloegr 
 Newcastle upon Tyne, dinas yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr
 Dinas Newcastle upon Tyne, bwrdeistref fetropolitan sy'n cynnwys y ddinas
 Newcastle-under-Lyme, tref yn Swydd Stafford
 Newcastle, pentref yn Swydd Amwythig

Unol Daleithiau America
 Newcastle, Maine, tref yn nhalaith Maine
 Newcastle, Texas, dinas yn nhalaith Texas
 Newcastle, Washington, dinas yn nhalaith Washington
 Newcastle, Wyoming, dinas yn nhalaith Wyoming
Dinas Blue Mountains

Mae Dinas Blue Mountains yn ddinas yn nhalaith De Cymru Newydd, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 73,000 o bobl. Fe’i lleolir i'r gorllewin o brifddinas De Cymru Newydd, Sydney.

Cyfeiriadau

Dinasoedd De Cymru Newydd
Broken Hill

Mae Broken Hill yn ddinas yn nhalaith De Cymru Newydd, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 28,000 o bobl. Fe’i lleolir tua 1,100 cilomedr i'r gorllewin o brifddinas De Cymru Newydd, Sydney.

Cafodd Broken Hill ei sefydlu ym 1883.

Dinasoedd De Cymru Newydd
Cessnock, De Cymru Newydd

Mae Cessnock yn ddinas yn nhalaith De Cymru Newydd, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 18,000 o bobl. Fe’i lleolir tua 160 cilometr i'r gogledd o brifddinas De Cymru Newydd, Sydney.

Cafodd Cessnock ei sefydlu tua  1850.

Dinasoedd De Cymru Newydd
Nevenoe

Roedd Nevenoe, Ffrangeg: Nominoë, (bu farw 7 Mawrth 851), yn frenin cyntaf Llydaw o 826 hyd ei farwolaeth. Yn ddiweddarach newidiodd y llinach eu teil i Ddugiaid Llydaw yn hytrach na galw eu hunain yn frenhinoedd. Gelwir ef yn Tad ar Vro gan genedlaetholwyr Llydaw.

Cafodd ei enwi yn Ddug Llydaw gan Louis Dduwiol, Brenin y Ffranciaid. Parhaodd Nevenoe yn deyrngar i Louis hyd nes i Louis farw yn 841. Dilynwyd ef gan ei fab, Siarl Foel, ond nid oedd y berthynad rhyngddo ef a Nevenoe cystal. Gwrthododd Nevenoe dyngu llŵ o ffyddlondeb i'r brenin newydd, a chyhoeddodd annibyniaeth Llydaw. Ymosododd Siarl ar Lydaw, ond gorchfygwyd ef ym Mrwydr Ballon, ac yn 846 bu raid iddo gydnabod annibyniaeth Llydaw.

Bu Nevenoe farw yn 851, a dilynwyd ef gan ei fab, Erispoe.

Marwolaethau 851
Brenhinoedd a dugiaid Llydaw
Hanes Llydaw
Llydawyr
Penn-ar-Bed

Mae Penn-ar-Bed (Ffrangeg: Finistère) yn département yn Llydaw. Penn-ar-Bed yw'r mwyaf gorllewinol o bedwar (neu bump) département Llydaw, ac yma mae'r iaith Lydaweg gryfaf.

Enw
Mae'r enw Penn-ar-Bed yn cyfieithu i 'pen y byd'. ac mae'r enw Ffrangeg sydd yn cyfieithu i 'pen y tir' yn tarddu yn wreiddiol o'r Ladin Finis Terræ.

Trefi mwyaf
(Poblogaeth > 10,000)
Brest (prifdref)
Douarnenez
Gwipavaz
Kemper
Kemperle
Konk-Kerne
Montroulez
Plougastell-Daoulaz
Plouzane
Ar Releg-Kerhuon

Hanes a thraddodiadau
Ceir beddrod traddodiadol y Santes Non, mam Dewi Sant, yn Penn-ar-Bed. Am ganrifoedd perfformid y ddrama firagl Lydaweg Buhez Santez Nonn (Buchedd Santes Non) yno.

Cyfeiriadau

Gweler hefyd
Cymunedau Penn-ar-Bed

Bretagne
Cymunedau Llydaw
Daearyddiaeth Llydaw
Départements Ffrainc
Penn-ar-Bed
Maenordeifi

Pentref bychan a chymuned yng ngogledd Sir Benfro, Cymru, yw Maenordeifi (Saesneg: Manordeifi). Saif ar lan ddeheuol Afon Teifi tua hanner ffordd rhwng Castell Newydd Emlyn i'r dwyrain ac Aberteifi i'r gorllewin ac ar y ffordd rhwng Llechryd ac Abercych.

Treuliodd y bardd telynegol John Blackwell (Alun) (1797 - 1841) wyth mlynedd fel rheithior y plwyf, o 1833 hyd ei farwolaeth yn 1841. Claddwyd ef ym mynwent y plwyf.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

Cyfeiriadau

Cymunedau Sir Benfro
 
Pentrefi Sir Benfro
Siarl Foel

Roedd Siarl Foel neu Siarl II (Ffrangeg: Charles le Chauve, Almaeneg: Karl der Kahle; 13 Mehefin 823 - 5 neu 6 Hydref, 877), yn Ymerawdwr Glân Rhufeinig o 875 hyd 877 ac yn frenin Ffrancia Orllewinol rhwng 840 a 877).

Bywgraffiad
Siarl oedd mab ieuengaf yr Ymerawdwr Louis Dduwiol a'i ail wraig, Judith. Ganed ef Frankfurt, pan oedd ei frodyr eisoes yn oedolion ac wedi cael teyrnasoedd i'w rheoli gan eu tad. Ceisiodd ei dad gael teyrnas i Siarl hefyd, ond methiant fu ei ymdrechion. Cred rhai mai dyma sut y cafodd Siarl yr enw "Siarl Foel", am nad oedd ganddo deyrnas yn hytrach nag am nad oedd ganddo wallt. Ymhen amser cafodd deyrnas yn Aquitaine a'r Eidal.

Pan fu farw Louis yn 840 bu rhyfel rhwng ei feibion. Gwnaeth Siarl gynghrair gyda'i frawd Louis yr Almaenwr yn erbyn Lothair I. Gorchfygasant Lothair yn 841, ac yn Awst 843 gwnaed Cytundeb Verdun i ddiweddu'r ymryson. Cafodd Siarl deyrnas Ffrancia Orllewinol, yn cyfateb yn fras i Ffrainc fodern. Yn 858, ymosododd Louis yr Almaenwr arno, a bu raid iddo ffoi i Fwrgwyn am gyfnod. Cafodd ei orchfygu gan Nevenoe, a gyhoeddodd ei hun yn frenin Llydaw, yn 845 a chan Erispoe, mab Nevenoe, yn 851. Bu hefyd yn ymladd yn fynych yn erbyn y Llychlynwyr.

Yn 875, wedi marwolaeth Louis II (mab ei frawd Lothair), daeth Siarl yn Ymerawdwr Glân Rhufeinig. Bu farw wrth ddychwelyd i Ffrainc o'r Eidal dros fwlch Mont Cenis ger Brides-les-Bain, ar y 5ed neu'r 6ed o Hydref 877. Dilynwyd ef gan ei fab Louis.

Cyfeiriadau

Y Carolingiaid
Marwolaethau 877
Pobl o Frankfurt am Main‎
Pobl y 9fed ganrif
Ymerodron Glân Rhufeinig
Pantasaph

Pentref yng nghymuned Chwitffordd, Sir y Fflint, Cymru, yw Pantasaph (). Saif ar ymyl priffordd yr A55 yng ngogledd y sir, tua dwy filltir i'r gorllewin o Dreffynnon a saith milltir i'r dwyrain o Lanelwy. Enwir y pentref ar ôl Sant Asaph.

Mae gan yr Eglwys Gatholig fynachlog o Urdd Sant Ffransis a chwfent yn y pentre ac mae dylanwad yr eglwys i'w gweld ymhobman yno. Daw nifer o bobl i Bantasaph i dreulio cyfnod o enciliad.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Cyfeiriadau

Chwitffordd
Pentrefi Sir y Fflint
Helygain

Pentref a chymuned yn Sir y Fflint, Cymru, yw Helygain () (Saesneg: Halkyn), ond hefyd clywir rhai o drigolion y pentref yn ei alw'n "Lygian". Fe'i lleolir tair milltir i'r de-orllewin o dref Y Fflint, rhwng Pentre Helygain i'r gorllewin a Llaneurgain i'r dwyrain, ar lôn yr A55. Ceir Swyddfa Post, eglwys, tafarn a llyfrgell yno. Saif ar lethrau gogleddol Mynydd Helygain, sydd gerllaw.

Mae Pentre Helygain yn un o "blwyfi hynafol" Sir y Fflint. Yn wreiddiol roedd yn cynnwys trefi canoloesol Hendrefigillt, Llugan y Llan a Llugan y Wern. Cyfeirir at y pentref yn Llyfr Dydd y Farn dan yr enw Alchene.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Hanes
Ger y pentref ceir Castell Helygain, plasdy o'r 19g a godwyd gan y teulu Grosvenor, sy'n dirfeddianwyr mawr yn yr ardal. Codwyd eglwys y pentref gan y teulu hefyd.

Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

Cyfeiriadau

Cymunedau Sir y Fflint
 
Pentrefi Sir y Fflint
Pentre Helygain

Pentref bychan yng nghymuned Helygain, Sir y Fflint, Cymru, yw Pentre Helygain () (Saesneg: Pentre Halkyn). Saif ar briffordd yr A55 tua hanner ffordd rhwng Treffynnon i'r gogledd-orllewin a Helygain i'r de-ddwyrain. Saif ar lethrau gogleddol Mynydd Helygain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Cyfeiriadau

Pentrefi Sir y Fflint
Llaneurgain

Pentref a chymuned yn  Sir y Fflint, Cymru, yw Llaneurgain () (Saesneg: Northop). Fe'i lleolir hanner ffordd rhwng Yr Wyddgrug a'r Fflint, ar groesffordd 33 ar yr A55, tua 12 milltir i'r gorllewin o ddinas Caer. Yng Nghyfrifiad 2001 roedd gan y pentref boblogaeth o 2,983, ac erbyn 2011 roedd yma 3,049.

Mae ganddo boblogaeth o tua 3000. Ceir dwy dafarn, clwb criced a chlwb golff ynddo. Yng nghanol y pentref saif eglwys Sant Eurgain a Sant Pedr, gyda'i chlochdy'n codi 98 troedfedd uwchben y pentref. Ceir ynddo yn ogystal Goleg Garddwriaeth, sydd bellach yn cael ei reoli gan Brifysgol Glyndŵr a Choleg Cambria.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Yr eglwys
Yn ôl traddodiad sefydlwyd 'Eglwys Santes Eurgain' yn y 6g; newidiwyd ei henw'n ddiweddarach i Eglwys y Santes Eurgain a Sant Paul. Dywedir fod  Eurgain, nith Sant Asaph, wedi ei sefydlu ar ben twmpath cynhanesyddol, lle y saif hyd heddiw. Ceir cofnodion o'r 12g am y gwaith o godi'r eglwys, gyda'r clochdy'n cael ei ychwanegu yn 1571. Cafodd yr adeilad presennol ei atgyweirio'n sylweddol yn 1840 ac eto yn 1877. Mae'r eglwys yn sedd i blwyf Llaneurgain o hyd, sy'n cynnwys Llaneurgain ei hun, Neuadd Llaneurgain, Sychdyn, Helygain, Rhosesmor, a Mynydd y Fflint. Yn y gorffennol roedd yn cynnwys Cei Connah hefyd.

Yn y fynwent ceir hen adeilad ysgol ramadeg Llaneurgain, a godwyd yn y 16g.

Cofrestrwyd yr eglwys berpendicwla hon yn adeilad Gradd I yn Nhachwedd 1962 oherwydd ei dŵr, tŵr tebyg i dyrau Wrecsam a Gresffordd a rhannau o'r Oesoedd Canol.

Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

Pobl o Laneurgain
William Parry: Cynllwynwr Catholig (m. 2 Mawrth 1585)

Cyfeiriadau

Cymunedau Sir y Fflint
 
Pentrefi Sir y Fflint
Rhosesmor

Pentref bychan yng nghymuned Helygain, Sir y Fflint, Cymru, yw Rhosesmor (). Saif tair milltir i'r gogledd o'r Wyddgrug. Ceir ynddo swyddfa bost, eglwys, tafarn, parc, ysgol gynradd a neuadd pentref. Gorwedd y pentref yn agos i bentrefi Rhyd-y-mwyn, Llaneurgain ac Helygain. I'r gogledd-orllewin cyfyd llethrau Mynydd Helygain.

Caerfallwch oedd yr hen enw ar y pentref cyn iddo dyfu yn y 19g; mae'r enw yn cael ei ddefnyddio ar gyfer y plwyf newydd a greuwyd y 1870au.

Mae gan y pentref hanes hir o fwyngloddio plwm ac mae'n cynnwys sawl adeilad sydd dros 300 mlynedd oed, yn arbennig yn ardal Wern-y-Gaer o'r pentref. Ceir nifer o dwneli ac ogofâu - naturiol neu o waith dyn - dan y ddaear o gwmpas y pentref, sy'n dyst i'r hanes hir o gloddio yn yr ardal, efallai mor gynnar â chyfnod y Rhufeiniaid yng Nghymru.

I'r dwyrain o Rosesmor saif bryngaer Moel y Gaer rhan o Fryniau Clwyd, a godwyd yn Oes yr Haearn.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

Cyfeiriadau

Helygain
Pentrefi Sir y Fflint
Y Parlwr Du

Y Parlwr Du (Saesneg: Point of Ayr) yw pwynt mwyaf gogleddol tir mawr Cymru. Mae'n bentir isel a leolir yn union i'r gogledd o Dalacre, yng ngogledd Sir y Fflint, wrth geg Glannau Dyfrdwy ar eu glan orllewinol. Mae'n gartref i warchodfa natur yng ngofal yr RSPB (Y Gymdeithas Frenhinol er Amddiffyn Adar). Yn y môr gyferbyn â'r Parlwr ceir banc tywod Banc West Hoyle. Mae'n rhan o gymuned Llanasa.

Am flynyddoedd lawer bu pwll glo yn gweithio yn y Parlwr Du, a fu un o'r pyllau glo dwfn olaf i gau yng Nghymru (erys Glofa'r Tŵr, ger Hirwaun, de Cymru). Mae nwy naturiol o'r meysydd nwy Celtaidd ym Môr Iwerddon yn dod i'r lan ger y Parlwr Du i gael ei brosesu mewn gwaith gerllaw.

Oriel

Arfordir Sir y Fflint
Diwydiant glo Cymru
Llanasa
Pentiroedd Cymru
Newgrange

Mae Newgrange (Gwyddeleg: Dún Fhearghusa) yn fedd cyntedd sy'n rhan o gasgliad o feddau o'r enw Brú na Bóinne yn Swydd Meath yn Iwerddon. Newgrange yw'r enwocaf o holl henebion Iwerddon.

Adeiladwyd y bedd tua 3300-2900 CC. . Cloddiwyd y safle rhwng 1962 a 1975 gan yr Athro  Michael J O'Kelly, o Goleg Prifysgol Cork. Mae yn domen enfawr o gerrig a thywyrch, gyda chylch o 97 o gerrig mawr o'i gwmpas a mur uchel yn ei gadw yn ei le. Tu mewn i'r domen mae cyntedd hir yn arwain at siamr ar ffurf croes, tua 20 trodfedd o uchder yn ei man ychaf. Cafwyd hyd i weddillion llosg pump o unigolion yn ystod y cloddio.

Pob blwyddyn ar y diwrnod byrraf, mae'r haul yn tywynnu yn syth ar hyd y cyntedd ac i mewn i'r siambr. Mae hyn yn nodweddu amryw o feddau o'r math yma, megis Maes Howe a Bryn Celli Ddu, heblaw mai ar y diwrnod hwyaf o'r flwyddyn y mae'r haul yn tywynnu i mewn i'r siambr ym Mryn Celli Ddu.

Gerllaw'r fynedfa mae carreg fawr gyda phatrymau o linellau sy'n debyg i batrwm triskelion Ynys Manaw, ac a geir hefyd mewn nifer o feddau ar Ynys Môn, er enhraifft Barclodiad y Gawres, sy'n debyg i Newgrange o ran cynllun. Mae nifer o feddau tebyg gerllaw Newgrange. Yr enwocaf o'r rhain yw Knowth a Dowth.

Dolenni

Oes Newydd y Cerrig yn Iwerddon
Safleoedd archaeolegol Iwerddon
Swydd Meath
Mynydd Helygain

Bryn a rhostir yng nghanol Sir y Fflint, gogledd-ddwyrain Cymru, yw Mynydd Helygain. Mae'n gorwedd ar echel sy'n ymestyn o'r gogledd-orllewin, i'r de o Dreffnynnon, i'r de-ddwyrain ger pentref Rhosesmor. Bryn hirgul gyda sawl copa isel ydyw Mynydd Helygain, sy'n cyrraedd ei fan uchaf (964 troedfedd) fymryn i'r de-orllewin o bentref Helygain. Mae'n cwmpasu 1,700 acer.

Disgrifiad
Ar lethrau gogledd-ddwyreiniol Mynydd Helygain ceir Pentre Helygain a Helygain, gyda Llaneurgain i'r dwyrain. Ar y llethrau gorllewinol ceir Rhosesmor a'r Walwen ac i'r de ceir Rhes-y-cae. Mae'n gorwedd rhwng Bryniau Clwyd i'r gorllewin a gwastadedd arfordir Glannau Dyfrdwy i'r dwyrain.

Chwareli

Yn y gorffennol ceid llawer o waith cloddio ar y bryn, e.e. am blwm yn ymyl Rhosesmor. Ceir chwarel gyfoes ger Bryn Siriol.

Cadwraeth
Mae Mynydd Helygain wedi'i ddynodi'n Ardal Gadwraeth Arbennig.

Cyfeiriadau

Amgylchedd Sir y Fflint
Ardaloedd Cadwraeth Arbennig yng Nghymru
Helygain
Helygain
Talacre

Pentref yng nghymuned Llanasa, Sir y Fflint, Cymru, yw Talacre. Saif ym mhen gogleddol eithaf y sir ar yr arfordir ar lan orllewinol Glannau Dyfrdwy, fymryn i'r de o'r Parlwr Du, a thua hanner ffordd rhwng Prestatyn i'r gorllewin a Ffynnongroyw i'r dwyrain. Mae ganddo draeth tywodlyd a sawl maes carafan gerllaw.

Tu ôl i'r pentref cyfyd bryniau cyntaf Bryniau Clwyd, gan ffurfio ymyl ddwyreiniol Dyffryn Clwyd. Ceir goleudy i'r gogledd o'r pentref, ger y Parlwr Du.

Mae Rheilffordd Arfordir Gogledd Cymru yn mynd heibio hanner milltir i'r de o'r pentref, ar y lôn iddo o bentref Gwesbyr, ond does dim gorsaf yno.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Bywyd gwyllt
Mae môr-wenoliaid bach yn nythu ar y traeth.

Cyfeiriadau

Llanasa
Pentrefi Sir y Fflint
Gwesbyr

Pentref yng nghymuned Llanasa, Sir y Fflint, Cymru, yw Gwesbyr () (amrywiad: Gwespyr). Saif ym mhen gogleddol y sir ger arfordir gogledd-ddwyrain Cymru, rhwng Prestatyn 4 km i'r gorllewin a Ffynnongroyw i'r dwyrain ar briffordd y A548. Fymryn i'r gogledd mae Talacre a'r Parlwr Du ac i'r de mae pentref Llanasa. Mae Bryniau Clwyd yn codi i'r gorllewin o'r pentref.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Geirdarddiad
Yn ôl Syr Ifor Williams, mae'r enw yn ei naill ffordd, yn amrywiad Cymraeg o'r enw lle Saesneg Westbury. Fel nifer o enwau lleoedd eraill yr ardal, megis Prestatyn, Bagillt, a Bistre, mae'r enw o darddiad Saesneg wedi'i Gymreigio pan newidiodd iaith yr ardal o'r Saesneg i'r Gymraeg yn y cyfnod Eingl-Sacsonaidd.

Cyfeiriadau

Dolen allanol
  BBC Wales: Gwespyr 

Llanasa
Lleoedd yng Nghymru ag enwau o darddiad Saesneg
Pentrefi Sir y Fflint
247

2g - 3g - 4g
190au 200au 210au 220au 230au - 240au - 250au 260au 270au 280au 290au
242 243 244 245 246 - 247 - 248 249 250 251 252

Digwyddiadau 
 Y Gothiaid yn ymosod ar yr Ymerodraeth Rufeinig am y tro cyntaf
 Rhyfel cartref yn dechrau yn Japan.

Genedigaethau 
 Cao Huan, Ymerawdwr olaf Teyrnas Wei yn Tsieina

Marwolaethau 

247
246

2g - 3g - 4g
190au 200au 210au 220au 230au - 240au - 250au 260au 270au 280au 290au
241 242 243 244 245 - 246 - 247 248 249 250 251

Digwyddiadau 
 Yr Ymerawdwr Rhufeinig Philip yr Arab yn ymladd yn erbyn y llwythau Almaenig ar Afon Donaw.

Genedigaethau

Marwolaethau 

246
Gosford, De Cymru Newydd

Mae Gosford yn ddinas yn nhalaith De Cymru Newydd, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 300,000 o bobl. Fe’i lleolir 76 cilometr i'r gogledd o brifddinas De Cymru Newydd, Sydney.

Dinasoedd De Cymru Newydd
Goulburn

Mae Goulburn yn ddinas yn nhalaith De Cymru Newydd, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 25,000 o bobl. Fe’i lleolir 220 cilometr i'r de-orllewin o brifddinas De Cymru Newydd, Sydney.

Cafodd Goulburn ei sefydlu ym 1833.

Dinasoedd De Cymru Newydd
Sefydliadau 1833
245

2g - 3g - 4g 
190au 200au 210au 220au 230au - 240au - 250au 260au 270au 280au 290au 
240 241 242 243 244 - 245 - 246 247 248 249 250

Digwyddiadau 
 Yr Ymerawdwr Rhufeinig Philip yr Arab yn gwneud Decius yn gyfrifol am amddiffyn ffin Afon Donaw

Genedigaethau 
 Diocles, yn ddiweddarch yr Ymerawdwr Rhufeinig Diocletian.

Marwolaethau 
 Lu Yi, cadfridog Teyrnas Wu (ganed 183)

245
Grafton

Gallai Grafton gyfeirio at:

Lleoedd

Awstralia
 Grafton, dinas yn Ne Cymru Newydd, Awstralia

Lloegr
 Grafton, pentref yn Swydd Henffordd
 Grafton, pentrefan yn Swydd Amwythig
 Grafton, plwyf sifil cynt yn Swydd Gaer
 Grafton Regis, pentref yn Swydd Northampton
 Grafton Underwood, pentref yn Swydd Northampton
 Penton Grafton, pentref yn Hampshire

Unol Daleithiau America
 Grafton, Gogledd Dakota, dinas yn nhalaith Gogledd Dakota
 Grafton, Gorllewin Virginia, dinas yn nhalaith Gorllewin Virginia
 Grafton, Illinois, dinas yn nhalaith Illinois
 Grafton, Iowa, dinas yn nhalaith Iowa
 Grafton, Massachusetts, tref yn nhalaith Massachusetts
 Grafton, New Hampshire, tref yn nhalaith New Hampshire
 Grafton, Vermont, tref yn nhalaith Vermont
Grafton, De Cymru Newydd

Mae Grafton yn ddinas yn nhalaith De Cymru Newydd, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 17,000 o bobl. Fe’i lleolir 640 cilometr i'r gogledd o brifddinas De Cymru Newydd, Sydney.

Cafodd Grafton ei sefydlu ym 1851.

Dinasoedd De Cymru Newydd
Sefydliadau 1851
244

2g - 3g - 4g 
190au 200au 210au 220au 230au - 240au - 250au 260au 270au 280au 290au 
239 240 241 242 243 - 244 - 245 246 247 248 249

Digwyddiadau 
 11 Chwefror — Yr Ymerawdwr Rhufeinig Gordian III yn cael ei ladd gan Philip yr Arab, pennaeth Gard y Praetoriwm
 Philip yr Arab yn dod yn ymerawdwr
 Rhufain yn colli Mesopotamia ac Armenia i'r Persiaid
 Aurelian yn gorchfygu'r Ffranciaid yn Mainz
 Plotinus yn sefydlu ei ysgol Neoplatonaidd yn Rhufain

Genedigaethau 
22 Rhagfyr - Diocletian, Ymerawdwr Rhufeinig (m. 311)

Marwolaethau 
 11 Chwefror — Gordian III, Ymerawdwr Rhufeinig, 19

244
Griffith

Gallai Griffith - sy'n ffurf ar yr enw personol Cymraeg Gruffydd - gyfeirio at un o sawl peth:

Lleoedd
 Griffith (De Cymru Newydd), Awstralia.
 Griffith (Tiriogaeth Prifddinas Awstralia), Awstralia.
 Griffith (Indiana), Unol Daleithiau.

Pobl
 Alexander Griffith (1601?-1676), clerigwr ac awdur
 Jasper Griffith (m. 1614), casglwr llawysgrifau
 John Griffith, "Y Gohebydd" (1821-1877), newyddiadurwr
 Llewelyn Wyn Griffith (1890-1977), nofelydd
 Moses Griffith (1747-1819), arlunydd
 Owen Griffith, "Owain Meirion" (1803-1868), baledwr
 Owen Griffith (Giraldus), ( 1832 - 1896), Gweinidog gyda'r Bedyddwyr Cymraeg yng Nghymru a'r Unol Daleithiau, yn awdur ac yn olygydd Y Wawr, papur Cymraeg y Bedyddwyr yn yr Unol Daleithiau.
 Peter Griffith (1935-), bardd
 Robert Arthur Griffith (Elphin) (1860-1938), bardd
 Sidney Griffith (m. 1752), un o gymrodion Howel Harris

Enwau personol Cymraeg
Griffith, De Cymru Newydd

Mae Griffith yn ddinas yn nhalaith De Cymru Newydd, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 25,000 o bobl. Fe'i lleolir 550 cilometr i'r gorllewin o brifddinas De Cymru Newydd, Sydney.

Cafodd Griffith ei sefydlu ym 1916.

Dinasoedd De Cymru Newydd
Sefydliadau 1916
243

2g - 3g - 4g 
190au 200au 210au 220au 230au - 240au - 250au 260au 270au 280au 290au 
238 239 240 241 242 - 243 - 244 245 246 247 248

Digwyddiadau 
 Yr Ymerawdwr Rhufeinig Gordian III yn gorchfygu Shapur I, brenin Persia ym mrwydr Resaena.

Genedigaethau 
 Sun Liang, ymerawdwr Teyrnas Wu yn China.

Marwolaethau 

243
Coffs Harbour

Mae Coffs Harbour yn ddinas yn nhalaith De Cymru Newydd, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 67,000 o bobl. Fe’i lleolir 540 cilometr i'r gogledd o brifddinas De Cymru Newydd, Sydney.

Cafodd Coffs Harbour ei sefydlu ym 1916.

Dinasoedd De Cymru Newydd
Sefydliadau 1916
Caloundra

Mae Caloundra yn ddinas yn nhalaith Queensland, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 89,000 o bobl. Fe’i lleolir 90 cilometr i'r gogledd o brifddinas Queensland, Brisbane.

Dinasoedd Queensland
Thuringowa

Mae Thuringowa yn ddinas yn nhalaith Queensland, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 61,000 o bobl. Fe’i lleolir gerllaw Townsville, 1,300 cilometr i'r gogledd o brifddinas Queensland, Brisbane.

Dinasoedd Queensland