Prifysgol Aberystwyth

Prifysgol ymchwil cyhoeddus yn Aberystwyth, Ceredigion yw Prifysgol Aberystwyth. Hyd fis Medi 2007 ei henw swyddogol oedd Prifysgol Cymru, Aberystwyth. Yn 1872 yr agorwyd sefydliad prifysgol cyntaf Cymru — 'y Coleg ger y Lli' a'r prifathro cyntaf oedd Thomas Charles Edwards. Ers hynny tyfodd nifer y myfyrwyr o 26 i dros 7,000 o fyfyrwyr, gan gynnwys bron i 2,000 o Gymru, a thros 1,100 o uwchraddedigion. Mae yno ddeunaw adran academaidd, sy'n dysgu ystod eang o bynciau. Yn 2016 fe'i dynodwyd y brifysgol mwyaf diogel i fyfyrwyr yng Nghymru ac ymysg y 10 saffa yn y DU (yn ôl y Complete University Guide 2016).

Mae ymchwil yn rhan greiddiol o genhadaeth a gwaith y Brifysgol. Fe'i cefnogir gan Strategaeth Ymchwil er mwyn sicrhau y gall y Brifysgol barhau i gynhyrchu gwaith o safon uchel ac ymateb i amgylchedd sy'n newid drwy'r amser, mewn perthynas ag ymchwil a chyllido ymchwil.

Ceir chwech Athrofa oddi fewn i Brifysgol Aberystwyth:
 Athrofa'r Gwyddorau Biolegol, Amgylcheddol a Gwledig
 Athrofa Datblygu Proffesiynol
 Athrofa Busnes a’r Gyfraith
 Athrofa Daearyddiaeth, Hanes, Gwleidyddiaeth & Seicoleg
 Athrofa Llenyddiaeth, Ieithoedd a'r Celfyddydau Creadigol
 Athrofa Mathemateg, Ffiseg a Chyfrifiadureg
a deunaw o Adrannau academaidd gan gynnwys Adran y Gymraeg ac Astudiaethau Celtaidd, yr Adran Wleidyddiaeth Rhyngwladol (yr adran hynnaf o'i fath yn y byd) a'r Sefydliad Gwyddorau Biolegol, Amgylghcheddol a Gwledig sy'n adnabyddus yn fyd-eang am ei ymchwil.

Mae modd astudio trwy gyfrwng y Gymraeg mewn ystod eang iawn o feysydd bellach ym Mhrifysgol Aberystwyth, gyda dros 300 o gyrsiau bellach ar gael ble gellir astudio yn rhannol neu yn gyfan gwbl yn Gymraeg.

Safon
Yn 2016, o ran bodlonrwydd myfyrwyr, roedd Prifysgol Aberystwyth yn 4ydd ar restr 'Ymchwil Myfyrwyr Cenedlaethol' o holl brifysgolion gwledydd Prydain, a 1af yng Nghymru, gyda 92% o'r myfyrwyr yn mynegi eu boddhad llwyr. 4ydd yn y DU a 1af yng Nghymru, Arolwg Cenedlaethol Myfyrwyr 2016

O ran yr addysg a'r addysgu, roedd yn 79fed yn Rhestr Prifysgolion Da y The Times/Sunday Times a 93ydd y flwyddyn cyn hynny; yng Nghymru, roedd y drydedd brifysgol gorau. Ceir rhestr 'Cyflogwyr o Fyd Busnes, TG a Pherianneg' hefyd, a dyfarnwyd Aberystwyth yn gydradd 49fed o ran y potensial i fyfyriw gael gwaith wedi cwbwlhau ei radd; gweler adroddiad Times Higher Education. Yn y Times Higher Education World University Rankings 2016-17, roedd o fewn y 40 prifysgol gorau yn y DU.

Yn 2016 roedd 92% o'i graddedigion mewn swyddi neu Addysg bellach o fewn 6 mis o raddio ac roedd 95% o ymchwil y Brifysgol o safon a gydnabyddir yn rhyngwladol neu’n uwch.

Y Gymraeg ym Mhrifysgol Aberystwyth 
Noda Hefin Jones, yn ei astudiaeth o'r Ymerodraeth Brydeinig: "wrth sefydlu prifysgol gyntaf Cymru yn Aberystwyth yn 1872, nid oedd yr Anghydffurfwyr yn cynnig dim yn Gymraeg. Saesneg oedd popeth. Cafodd hyd yn oed y Gymraeg, pan gafodd ei chyflwyno fel pwnc ymhen hir a hwyr, ei dysgu drwy'r Saesneg."

Ym mlwyddyn academaidd 2014-2015, roedd tua 1068 o fyfyrwyr Prifysgol Aberystwyth yn gallu siarad Cymraeg. Roedd hyn yn ostyngiad o tua 79 o fyfyrwyr o gymharu â'r flwyddyn flaenorol.

Pobl nodedig

Llywyddion
1872–1895, Henry Austin Bruce
1895–1913, Stuart Rendel
1913–1926, John Williams
1926–1944, Edmund Davies
1944–1954, Thomas Jones (T. J.)
1955–1964, David Hughes Parry
1964–1976, Ben Bowen Thomas
1977–1985, Cledwyn Hughes
1985–1997, Melvyn Rosser
1997–2007, Elystan Morgan
2007–2017, Emyr Jones Parry
2017–presennol , John Thomas, Barwn Thomas Cwmgiedd

Prifathrawon ac Is-Ganhellorion
1872–1891 Thomas Charles Edwards
1891–1919 Thomas Francis Roberts
1919–1926 John Humphreys Davies
1927–1934 Henry Stuart-Jones
1934–1952 Ifor Leslie Evans
1953–1957 Goronwy Rees
1958–1969 Thomas Parry
1969–1979 Goronwy Daniel
1979–1989 Gareth Owen
1989–1994 Kenneth O. Morgan
1994–2004 Derec Llwyd Morgan
2004–2011 Noel Lloyd
2011–2016 April McMahon
2016–2017 John Grattan (dros dro)
2016– Elizabeth Treasure

Staff nodedig
Edward Carr
Henry Walford Davies
John Davies
R. Geraint Gruffydd
David Russell Hulme
Bobi Jones
D. Gwenallt Jones
Leopold Kohr
David John de Lloyd
Lily Newton
Ian Parrott
Joseph Parry
T. H. Parry-Williams
F. Gwendolen Rees FRS
John Betws Davies

Gweler hefyd 
 Llyfrgell Thomas Parry
 Yr Hen Goleg

Cyfeiriadau

Dolenni allanol 
 Gwefan Prifysgol Aberystwyth

Aberystwyth
Adeiladau ac adeiladwaith yng Ngheredigion
Addysg yng Ngheredigion
 
Aberystwyth
Sefydliadau 1872