Dewi 'Pws' Morris

Cerddor, bardd, actor a chomediwr yw Dewi 'Pws' Morris (ganwyd 21 Ebrill 1948). Mae'n adnabyddus am fod yn brif leisydd Y Tebot Piws ac yn ddiweddarach am ei gyfresi comedi ar S4C. Ef oedd Bardd Plant Cymru rhwng 2010 a 2011.

Bywyd cynnar
Ganwyd Dewi Gray Morris yn Nhreboeth, Abertawe. Aeth i Ysgol Gymraeg Lôn Las ac yna Ysgol Ramadeg Dinefwr, Abertawe. Daeth i sylw Cymru gyfan gyntaf fel aelod o Aelwyd yr Urdd, Treforys.  Wedi hynny, aeth i Goleg Cyncoed i hyfforddi'n athro a bu'n dysgu am rai blynyddoedd yn y Sblot, Caerdydd, ond ddwy flynedd yn ddiweddarach, datblygodd ei ddiddordeb ym myd actio, gyda swydd llawn amser gyda Chwmni Theatr Cymru.

Gyrfa

Cerddoriaeth
Bu'n aelod o'r band pop cynnar Y Tebot Piws ac wedyn y supergroup Cymraeg cyntaf Edward H. Dafis. Enillodd gystadleuaeth Cân i Gymru yn 1971 gyda'i gân "Nwy yn y Nen" a cyfansoddodd y gân nodedig "Lleucu Llwyd". Mae wedi chwarae gyda'r band pync-gwerin Radwm ac mae wedi ymddangos ar lwyfan gyda'r band gwerin Ar Log.

Datganodd wrth y Cymro ym mis Ionawr 2010 y byddai'n gwrthod ymddangos ar nifer raglenni Radio Cymru bellach gan eu bod yn chwarae gormod o gerddoriaeth Saesneg. Eglurodd nad oedd Radio Wales yn chwarae caneuon Cymraeg, felly doedd dim rheswm i'r unig sianel radio cenedlaethol Cymraeg chwarae caneuon Saesneg.

Comedi ac actio
Chwaraeodd y cymeriad "Wayne Harries" ar Pobol y Cwm o'r cychwyn yn 1974 hyd at 1987. Roedd ganddo un o'r brif rannau yn y ffilm gomedi eiconig Grand Slam ym 1978. Yn yr 1970au ymddangosodd yn y gyfres i blant Miri Mawr. Bu'n actio hefyd yn y gyfres sebon Taff Acre (HTV Cymru, 1981). Yn yr 1980au daeth i sylw ehangach yn perfformio ac ysgrifennu yn y gyfres comedi sgets Torri Gwynt. Yn y 1990au cynnar bu'n serennu fel tad y teulu yn y gomedi sefyllfa Hapus Dyrfa.

Bu'n actor ar y gyfres deledu Rownd a Rownd ers dechrau'r gyfres yn 1995 hyd at 2007 ac enillodd wobr y cyflwynwr rhanbarthol gorau am ei raglen Byd Pws ar S4C yng nghwobrau'r Royal Television Society yn 2003.

Bywyd personol
Mae'n briod a Rhiannon a bu'n byw yn Nhre-saith cyn ymgartrefu yn Nefyn, Gwynedd.

Yn 2010 fe'i dderbyniwyd i'r orsedd fel Urdd Derwydd er Anrhydedd, gan ddewis yr enw barddol "Dewi’n y Niwl". Derbyniodd radd anrhydedd gan Brifysgol Abertawe ar 18 Rhagfyr 2018.

Llyfryddiaeth

 Llyfr i Blant dan Gant (Y Lolfa, 1972)
 Poster I Ti To (Y Lolfa)
 Pws! (Y Lolfa, 1986)
 gyda Steve Eaves, Robat Gruffudd, Robin Llwyd ab Owain, Posteri Poeth (pecyn o 4 poster â cerdd) (Y Lolfa, 2001)
 Teithiau Dewi Pws: Fo a Fi Gyda'i Help Hi (Gwasg Carreg Gwalch, 2004)
 Theleri Thŵp, Cyfres y Cewri 26 (Gwasg Gwynedd, 2003)
 gyda Rhiannon Roberts ac Eric Heyman, Dewi, Dwpsi a'r Dreigiau (Gwasg Carreg Gwalch, 2007)
 Hiwmor Pws, Cyfres Ti'n Jocan (Y Lolfa, 2007)
 gyda Rhiannon Roberts ac Eric Heyman, Dewi, Dwpsi a'r Aur (Gwasg Carreg Gwalch, 2010)
 Wps! (Gwasg Gomer, 2011)
 gyda Alun Gibbard, Straeon Tafarn (Y Lolfa, 2012)
 Llyfr Jôcs y LOL fa (Y Lolfa, 2013)
 gyda Rhiannon Roberts, Parri'r Pobydd (Gwasg Gomer, 2013)
 Popeth Pws (Y Lolfa, 2015)

Straeon ar Grynoddisgiau
 Straeon Cymru: 10 o Chwedlau Cyfarwydd (CD) (Scd2480) (Awduron: Esyllt Nest Roberts ac Elena Morus), Rhagfyr 2004 (Cwmni Recordiau Sain)

Cyfeiriadau

Genedigaethau 1948
Actorion Cymreig
Cantorion Cymreig
Llenorion Cymraeg
Llenorion Cymreig yr 20fed ganrif
Llenorion Cymreig yr 21ain ganrif
Pobl o Abertawe
Pobl addysgwyd yn Ysgol Dinefwr, Abertawe