alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Cynghrair Cymru Gogledd

Cynghrair Cymru Gogledd (Saesneg: Cymru North) yw prif gynghrair pêl-droed gogledd a chanolbarth Cymru. Mae'r gynghrair yn ffurfio ail reng o byramid pêl-droed Cymru ac, ynghyd â Chynghrair Cymru De yn cael ei hadnabod fel Pencampwriaeth Cymru, ac yn cael ei rheoli gan Gymdeithas Bêl-droed Cymru. Mae Cynghgrair Cymru Gogledd yn bwydo Uwch Gynghrair Cymru.

Hanes
Ffurfiwyd y gynghrair ym 1990 fel Cynghrair Undebol y Gogledd er mwyn sicrhau cynghrair gref ar gyfer gogledd Cymru wedi i Gymdeithas Bêl-droed Cymru gyhoeddi eu bwriad i greu cynghrair genedlaethol ar gyfer tymor 1992-93.. Cyn 1990, roedd tair cynghrair gwahanol, sef  Cynghrair Undebol Arfordir y Gogledd, Cynghrair Cymru (Ardal Wrecsam) a Chynghrair y Canolbarth, yn rhannu lefel uchaf pyramid pêl-droed Cymru gyda Chynghrair Cymru (y De).

Daeth y Gynghrair Undebol â thimau gorau'r dair cynghrair at eu gilydd gyda'r bwriad o godi safon pêl-droed ar draws y rhanbarth.Yr 16 clwb gwreiddiol oedd Caersws, Carno, Penrhyncoch, Llanidloes a'r Trallwng o Gynghgrair y Canolbarth, Bethesda, , Conwy, Dyffryn Nantlle, Porthmadog, Treffynnon a'r Fflint o Gynghrair Undebol y Gogledd a Brymbo, Gresffordd a'r Wyddgrug o Gynghrair Cymru (Ardal Wrecsam).

Mae'r dair Gynghrair gafodd eu disodli gan y Gynghrair Undebol, sef Cynghrair Undebol Arfordir y Gogledd (Gogledd-orllewin ac Arfordir y Gogledd), Cynghrair Cymru (Ardal Wrecsam) a Cynghrair y Canolbarth, bellach yn bwydo'r Gynghrair Undebol.

Ailenwi
Ers tymor 2019-20 mae Cynghrair Cymru Gogledd yn dod o dan adain Cymdeithas Bêl-droed Cymru ac, ynghyd â Chynghrair Cymru De yn ffurfio ail haen Uwch Gynghrair Cymru o dan yr enw Pencampwriaeth Cymru.

Pencampwyr

† Sicrhau dyrchafiad i Uwch Gynghrair Cymru

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Gwefan swyddogol Huws Gray Alliance 

Chwaraeon yng Nghonwy
Chwaraeon yng Ngwynedd
Chwaraeon yn Sir Ddinbych
Chwaraeon yn Sir y Fflint
Chwaraeon yn Wrecsam
Chwaraeon yn Ynys Môn
Undebol
Gogledd Cymru
C.P.D. Bodedern

Mae Clwb Pêl-droed Bodedern yn glwb pêl-droed yn cynyrchioli pentref Bodedern yng ngogledd-orllewin Ynys Môn ac sy'n chwarae yng Nghynghrair Gwynedd. Rheolwr y clwb ydy Rob Hughes, a oedd yn arfer rheoli ail-dim cymdogion agos y clwb, C.P.D. Llangefni.

Swyddogion y clwb 
 Cadeirydd - Reg Bryant
 Is-Gadeirydd - Dafydd Owen
 Ysgrifennydd - Col Smith
 Trysorydd - Vaughan Owen
 Rheolwr y Tîm Cyntaf - Rob Hughes
 Is-Reolwr - Ricky Williams
 Rheolwyr yr ail Dim - Eurwyn Hughes a Geraint Hughes

Tlysau 
 1977 - 1978 Ail-Adran Cynghrair Môn
 1979 - 1980 Cwpan Megan
 1981 - 1982 Ail-Adran Cynghrair Môn
 1989 - 1990 Cwpan Megan
 1990 - 1991 Cynghrair Môn & Cwpan Elias
 1991 - 1992 Cynghrair Môn & Cwpan Elias
 1998 - 1999 Cynghrair Môn, Cwpan JW Lees, Cwpan Megan & Cwpan Dargie
 2000 - 2001 Cwpan Gwynedd & Cwpan y Llywydd
 2001 - 2002 Cynghrair Gwynedd, Cwpan Gwynedd, Cwpan yr Arlywydd & Tarian Eryri
 2002 - 2003 Cwpan Barritt
 2003 - 2004 Cwpan Barritt
 2004 - 2005 Ail Adran y Cynghrair Undebol & Cwpan Elusennol
 2006 - 2007 Cwpan Dargie

Cyfeiriadau

Bodedern
Chwaraeon yn Ynys Môn
Bodedern
C.P.D. Tref Aberystwyth

Clwb pêl-droed o dref Aberystwyth, Ceredigion yw Clwb Pêl-droed Tref Aberystwyth (Saesneg: Aberystwyth Town Football Club). Mae'r clwb yn chwarae yn Uwch Gynghrair Cymru, prif adran pêl-droed yng Nghymru.

Ffurfiwyd y clwb ym 1884 ac maent wedi codi Cwpan Cymru unwaith, ym 1900, yn ogystal â chynrychioli Cymru yng nghystadlaethau Ewropeaidd UEFA ar dair achlysur. Maent wedi bod yn aelodau o Uwch Gynghrair Cymru ers ei sefydlu ym 1992.

Mae'r clwb yn chwarae eu gemau cartref ar Goedlen y Parc, Aberystwyth, maes sy'n dal uchafswm o 5,000 o dorf gyda 1,002 o seddi. Mae gan y Clwb hefyd dîm Merched, tîm anabl a gwahanol dimau ieuenctid.

Hanes Cynnar
Ffurfiwyd y clwb ym mis Hydref 1884 wedi i Arthur Hughes, mab i gyfreithiwr lleol, osod hysbyseb yn y papur newydd lleol yn gofyn am i chwaraewyr oedd eisiau ymuno â'r clwb newydd i gyfarfod yng Ngwesty'r Belle Vue, Aberystwyth ar brynhawn Sadwrn 4 Hydref.. Roedd Arthur a'i frodyr Jack a Hugh yn bêl-droedwyr o fri, ac roedd Jack eisoes wedi cynrychioli Cymru ddwywaith ym 1877 a 1879 tra'n fyfyriwr ym Mhrifysgol Caergrawnt.

Dechreuodd Aber chwarae yn y Welsh League ym 1896 ond dim ond am dymor, ond chwaraeodd y clwb yn rowndiau rhagbrofol Cwpan FA Lloegr a Chwpan Cymru cyn ymuno â'r Combination League ym 1899-1900 a cafwyd llwyddiant mwyaf y clwb yn ystod yr un tymor wrth iddynt godi Cwpan Cymru am yr unig dro yn eu hanes wedi buddugoliaeth 3-0 dros y C.P.D. Derwyddon Cefn yn Y Drenewydd.

Ar ôl gadael y Combination League, ymunodd Aber â Chynghrair Sir Drefaldwyn a'r Cylch ym 1904 gan ennill sawl pencampwriaeth cyn ymuno â'r Gynghrair Genedlaethol Gymreig (Adran y Canolbarth) ym 1921.

Llwyddodd Aber i enill Cwpan Amatur Cymru ym 1931 a 1933.

Yn ystod tymor 2021/22 daeth Aberystwyth y clwb cyntaf yn hanes i chwarae 1,000 o gemau yn Uwch Gynghrair Cymru.

Record yn Ewrop

Anrhydeddau
Cwpan Cymru
 Enillwyr: 1899-1900
 Cyrraedd Rownd Derfynol: 2008-09, 2013-14
Cwpan Amatur Cymru
Enillwyr: 1930-31, 1932-33, 1969-70
 Cyrraedd Rownd Derfynol: 1906-07, 1910-11, 1928-29, 1934-35, 1971-72

Records Y Clwb
Buddugoliaeth Fwyaf: 21-1 v. C.P.D. Machynlleth ym 1934.
Colled Fwyaf: 1-20 v. C.P.D. Caersws yn 1962.
Buddugoliaeth Fwyaf (Uwch Gynghrair Cymru): 6-0 v. Briton Ferry Athletic a Llanidloes 1993.
Colled Fwyaf (Uwch Gynghrair Cymru): 1-8 v. Y Barri yn 1997.

Chwaraewyr nodedig
 Rhys Griffiths - Aelod o Oriel Anfarwolion Uwch Gynghrair Cymru
 Robert Herbert Mills-Roberts - 8 cap dros Gymru 1885–1892
 Tomi Morgan - Aelod o Oriel Anfarwolion Uwch Gynghrair Cymru
 Colin Reynolds - Aelod o Oriel Anfarwolion Uwch Gynghrair Cymru
 Leigh Richmond Roose - 24 cap dros Gymru 1900-1911
 Wyn Thomas - Aelod o Oriel Anfarwolion Uwch Gynghrair Cymru
 David Williams - Prif sgoriwr yn holl hanes y clwb
 Marc Lloyd Williams - Aelod o Oriel Anfarwolion Uwch Gynghrair Cymru

Tîm Merched
Mae'r clwb hefyd yn cynnal C.P.D. Merched Tref Aberystwyth sy'n chwarae ar Goedlan y Parc ac sydd yn Uwch Gynghrair Merched Cymru. Bu'r tîm yn gyfrifol am chwarae y gêm gyntaf erioed yn yr hyn a ddaeth yn Uwch Gynghrair yn 2009.

Cyfeiriadau

 
Sefydliadau 1884
Tref Aberystwyth
Rhestr baneri Lloegr

Dyma restr baneri Lloegr. Am faneri eraill a ddefnyddir yn Lloegr yn ogystal â gweddill y Deyrnas Unedig, gweler Rhestr baneri'r Deyrnas Unedig.

Y faner genedlaethol

Baneri hanesyddol

Baneri cenedlaethol a llumanau

Baneri brenhinol

Baneri Lloegr
Lloegr
Milwr

Yn y lluoedd arfog, aelod o fyddin sydd ddim yn swyddog yw milwr. Er hynny, mae'r gair "milwr" yn gyffredinol yn cael ei ddefnyddio i gyfeirio at unrhyw berson sydd wedi ymrestru â'r fyddin.

 
Lluoedd milwrol

ar:جندي (رتبة عسكرية)
fr:Militaire#Fonctions dans l'armée
559

5g - 6g - 7g 
500au 510au 520au 530au 540au - 550au - 560au 570au 580au 590au 600au 
554 555 556 557 558 - 559 - 560 561 562 563 564

Digwyddiadau 
 Y Bwlgariaid yn ymosod ar yr Ymerodraeth Fysantaidd ond yn cael eu gyrru'n ôl ger Caergystennin gan y cadfridog Belisarius.

Genedigaethau

Marwolaethau 
 Ida, brenin Brynaich (dyddiad traddodiadol)

559
558

5g - 6g - 7g 
500au 510au 520au 530au 540au - 550au - 560au 570au 580au 590au 600au 
553 554 555 556 557 - 558 - 559 560 561 562 563

Digwyddiadau 
 7 Mai - Cromen eglwys Hagia Sophia yng Nghaergystennin yn syrthio. Mae'r ymerawdwr Justinian I yn gorchymyn ei ail-adeiladu.
 Clotaire I yn ad-uno'r teyrnasoedd Ffrancaidd.
 Conall mac Comgaill yn dod yn frenin Dál Riata.

Genedigaethau

Marwolaethau 
 Childebert I, brenin y Ffranciaid
 Gabrán mac Domangairt, brenin Dál Riata.

558
557

5g - 6g - 7g 
500au 510au 520au 530au 540au - 550au - 560au 570au 580au 590au 600au 
552 553 554 555 556 - 557 - 558 559 560 561 562

Digwyddiadau 
 Dechrau Brenhinllin y Zhou Gogleddol yng ngogledd Tsieina
 Dechrau Brenhinllin Chen yn ne Tsieina
 Brwydr Dyrham (Deorham), rhwng y Brythoniaid a'r Eingl-Sacsoniaid
 Urien Rheged, noddwr Taliesin, yn gwrthsefyll yr Eingl yn Lindisfarne

Genedigaethau

Marwolaethau 
 Sant Cyriacus y Meudwy

557
Y Garn (Glyderau)

Mae'r Garn yn fynydd yn Eryri, ac ar y ffin rhwng Gwynedd a Sir Conwy. Mae'n un o nifer o fynyddoedd dros 3,000 o droedfeddi yn y Glyderau.

Llwybrau 
Y ffordd orau o gyrraedd y copa yw dilyn y llwybr o Lyn Ogwen at Lyn Idwal. Wedi mynd heibio Llyn Idwal mae'r llwybr yn dringo'n serth heibio'r Twll Du i gyrraedd tir gwastad ger Llyn y Cŵn. (Sylwer na ddylid ceisio dringo i fyny hafn y Twll Du heb raff.) Gellir troi i'r dde yma a dilyn llwybr sy'n arwain i gopa'r Garn.  Gellir dringo'r mynydd o Ben-y-pass hefyd.

Uchder 
Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghyd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 947 metr (3107 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
Rhestr mynyddoedd Cymru
Rhestr o gopaon Cymru
Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
Clwb Mynydda Cymru
Lleoliad ar wefan Streetmap 
Lleoliad ar wefan Get-a-map

Cyfeiriadau

Copaon Hewitt
Copaon Marilyn
Copaon Nuttall
Mynyddoedd a bryniau Conwy
Mynyddoedd a bryniau Eryri
Mynyddoedd a bryniau Gwynedd
Llyn Idwal

Mae Llyn Idwal yn llyn bychan gydag arwynebedd o 28 erw (tua 800 medr wrth 300 m) ynghanol Cwm Idwal yn y Glyderau yng ngogledd Cymru. Mae'r llyn ei hun yng Ngwynedd, ond mae'r ffin â sir Conwy yn dilyn glan ddwyreiniol y llyn. O gwmpas y llyn mae nifer o fynyddoedd, yn cynnwys Glyder Fawr ac Y Garn. Ym mhen gogleddol y llyn mae creigiau Trigyfylchau, sy'n cynnwys y Twll Du neu Gegin y Diafol - hollt twfn yn y clogwyn rhwng Glyder Fawr a'r Garn. Mae'r afon fechan sy'n llifo o'r llyn yn llifo i mewn i Afon Ogwen.

Tarddiad yr enw 
Yn ôl traddodiad, rhoddodd Tywysog Gwynedd, Owain Gwynedd un o'i feibion, o'r enw Idwal, yng ngofal gŵr o'r enw Nefydd Hardd. Roedd mab Nefydd ei hun, Dunawd, yn genfigennus o Idwal, ac un diwrnod gwthiodd ef i'r llyn a'i foddi.

Cafodd hostel ieuenctid yn yr ardal ei henwi Idwal Cottage.

Dolen allanol 
 Llwybr Cwm Idwal, ar wefan Parc Cenedlaethol Eryri

Bethesda
Capel Curig
Idwal
556

5g - 6g - 7g 
500au 510au 520au 530au 540au - 550au - 560au 570au 580au 590au 600au 
551 552 553 554 555 - 556 - 557 558 559 560 561

Digwyddiadau 
 Brwydr rhwng y Brythoniaid a Wessex dan Cynric a Ceawlin yn Beranburh.
 16 Ebrill - Pab Pelagius I yn olynu Pab Vigilius fel y 60fed pab.

Genedigaethau

Marwolaethau 
 21 Chwefror - Maximianus o Ravenna, esgob

556
555

5g - 6g - 7g 
500au 510au 520au 530au 540au - 550au - 560au 570au 580au 590au 600au 
550 551 552 553 554 - 555 - 556 557 558 559 560

Digwyddiadau

Genedigaethau

Marwolaethau 
Pab Vigilius
Theodebald, brenin Austrasia

555
554

5g - 6g - 7g 
500au 510au 520au 530au 540au - 550au - 560au 570au 580au 590au 600au 
549 550 551 552 553 - 554 - 555 556 557 558 559

Digwyddiadau 
Y cadfridog Narses yn adennill Yr Eidal i'r Ymerodraeth Fysantaidd
Byddinoedd Bysantaidd yn cipio Granada ac Andalucía oddi wrth y Fisigothiaid
Athanagild yn olynu Agila fel brenin y Fisigothiaid

Genedigaethau 
Ymerodres Suiko o Japan

Marwolaethau 
Agila, brenin y Fisigothiaid

554
553

5g - 6g - 7g 
500au 510au 520au 530au 540au - 550au - 560au 570au 580au 590au 600au 
548 549 550 551 552 - 553 - 554 555 556 557 558

Digwyddiadau 
 Yr Ymerodraeth Fysantaidd yn gorchfygu yr Ostrogothiaid ym Mrwydr Mons Lactarius.

Genedigaethau

Marwolaethau 
 Gelimer, brenin olaf y Fandaliaid a'r Alaniaid

553
Dundee United F.C.

Clwb pêl-droed Albanaidd sydd wedi ei leoli yn ninas Dundee yw Dundee United Football Club. Sefydlwyd y clwb yn 1909 o dan yr enw Dundee Hibernian, ond newidiwyd yr enw i Dundee United yn 1923 oherwydd credwyd fod yr enw newydd yn fwy tebygol o ddenu pobl i'w gwylio.

Maent yn chwarae eu gemau cartref yn Stadiwm Tannadice ac maent wedi cael eu hyfforddi gan Micky Mellon ers Gorffennaf 2020.

Timau pêl-droed yr Alban
Craig Levein

Rheolwr a cyn-chwaraewr pêl-droed Albanaidd yw Craig William Levein (ganwyd 22 Hydref, 1964 yn Dunfermline).

Genedigaethau 1964
Pêl-droedwyr Albanaidd
Pobl o Dunfermline
Rheolwyr pêl-droed
552

5g - 6g - 7g 
500au 510au 520au 530au 540au - 550au - 560au 570au 580au 590au 600au 
547 548 549 550 551 - 552 - 553 554 555 556 557

Digwyddiadau 
 Gorffennaf - Brwydr Taginae: Y cadfridog Bysantaidd Narses yn gorchfygu a lladd Totila, brenin yr Ostrogothiaid. Erbyn diwedd y flwyddyn mae Narses wedi cipio dinas Rhufain.
 Bwhhiaeth yn cyrraedd Japan.

Genedigaethau

Marwolaethau 
 Gorffennaf - Totila, brenin yr Ostrogothiais.

552
551

5g - 6g - 7g 
500au 510au 520au 530au 540au - 550au - 560au 570au 580au 590au 600au 
546 547 548 549 550 - 551 - 552 553 554 555 556

Digwyddiadau 
 Yr Ymerodraeth Fysantaidd yn cipio rhan o dde Sbaen oddi wrth y Fisigothiaid.
 Dinas Beirut yn cael ei dinistrio gan ddaeargryn a tsunami.
 Yr hanesydd Jordanes yn cyhoeddi ei waith De origine actibusque Getarum (Dechreuad a Gweithredoedd y Gothiaid).

Genedigaethau

Marwolaethau 

551
550

5g - 6g - 7g 
500au 510au 520au 530au 540au - 550au - 560au 570au 580au 590au 600au 
545 546 547 548 549 - 550 - 551 552 553 554 555

Digwyddiadau 
 16 Ionawr - Rhyfel y Gothiaid (535–552): Mae'r Ostrogothiaid, dan eu brenin Totila, yn cipio Rhufain ar ôl gwarchae hir, trwy lwgrwobrwyo'r garsiwn.
 Y Ffranciaid yn concro'r Thuringii (tua'r dyddiad yma).

Genedigaethau

Marwolaethau 
 Buddhapalita, ysgolhaig Madhyamaka o India

550
549

5g - 6g - 7g 
490au 500au510au 520au 530au 540au 550au 560au 570au 580au 590au 
544 545 546 547 548 549 550 551 552 553 554

Digwyddiadau 
Agila yn olynu Theudigisel fel brenin y Fisigothiaid.

Genedigaethau

Marwolaethau 
Theudigisel, brenin y Fisigothiaid.
Tuathal Maelgarb, brenin Tara yn Iwerddon.

549
Mashriq

Y Mashriq neu'r Mashreq (hefyd: Mashrek) (Arabeg: مشرق) yw'r enw Arabeg traddodiadol ar ranbarth o wledydd Arabaidd yn y Dwyrain Canol, i'r dwyrain o'r Aifft ac i'r gogledd o Arabia. Daw'r enw o'r gwreiddyn Arabeg sh-r-q (ش ر ق) yn ymwneud â chyfeiriad y Dwyrain a'r Wawr, ac mae'n golygu yn syml 'Y Dwyrain' neu, yn fwy llythrennol, 'lle cyfyd yr haul'.

Defnyddir y gair gan yr Arabiaid i gyfeirio at ardal eang yn y Dwyrain Canol rhwng gwledydd y Lefant ar lan y Môr Canoldir yn y gorllewin i'r ffin ag Iran yn y dwyrain. Cyfetyb felly i'r maghrib (مغرب), sef "Y Gorllewin", enw traddodiadol gwledydd Gogledd Affrica. Gorwedd Yr Aifft yn y canol rhwng y ddau ranbarth hyn; er ei bod yn agosach i'r Maghreb yn ddiwyllianol ac yn ieithyddol mae'n cael ei chynnwys weithiau yn y Mashriq neu'n sefyll ar wahân. Weithiau mae Swdan hefyd yn cael ei chynnwys yn y Mashriq. Mae'r ddau enw fel ei gilydd yn dyddio o gyfnod y goresgyniad Islamaidd. Mae'r Mashriq (heb yr Aifft) yn gyfateb yn fras i Bilad al-Sham, ond yn cynnwys hefyd Irac.

Gwledydd y Mashriq
Syria
Libanus
Palesteina (am resymau gwleidyddol a diwyllianol nid yw Israel yn cael ei hystyried yn rhan o'r rhanbarth modern)
gogledd Gwlad Iorddonen
Irac
Ciwait

Hefyd weithiau:
de Gwlad Iorddonen
Yr Aifft
Swdan (yn llai aml)

Gweler hefyd 
Lefant
Bilad al-Sham
Syria Fawr
Y Cryman Ffrwythlon
Mesopotamia

Daearyddiaeth Gwlad Iorddonen
Daearyddiaeth Irac
Daearyddiaeth Libanus
Daearyddiaeth Palesteina
Daearyddiaeth Syria
Y Dwyrain Canol
Y Byd Arabaidd
Bilad al-Sham

Bilad al-Sham (hefyd bilad-ush-shem, bilad-ash-cham, etc.) (Arabeg:  بلاد الشام ) yw'r enw Arabeg traddodiadol ar ardal y Lefant (yn ei hystyr ehangaf) neu  Syria Fawr, sy'n cynnwys y gwledydd modern Syria, Gwlad Iorddonen, Libanus, Israel, a'r tiriogaethau Palesteinaidd (weithiau heb gynnwys ardal Al-Jazira yng ngogledd-ddwyrain Syria heddiw). Ystyr y term yw "gwlad y llaw chwith", gan fod rhywun yn yr Hejaz a wynebai'r dwyrain yn ystyried y gogledd fel y chwith (yn yr un modd mae Iemen yn golygu "gwlad y llaw dde"). Yn ogystal mae dinas Damascus (Arabeg: al-Sham الشام ) yn dominyddu'r ardal mewn hanes fel canolfan diwyllianol, gwleidyddol a masnachol.

Nid yw'r term 'Bilad al-Sham' yn cyfateb yn union i "Syria Fawr" neu'r "Lefant", am fod Syria Fawr yn gallu cyfeirio at ardal fwy cyfyng, tra bod y Lefant yn ei dro yn gallu cyfeirio at ardal ehangach. Defnyddir yr enw gan haneswyr yn bennaf erbyn heddiw. Am lawer o hanes y Dwyrain Canol, rhannai Bilad al-Sham ddiwylliant ac economi integreiddiedig a'i chanolfan yn Damascus. Daeth yr undod hwnnw i ben yn y cyfnod trefedigaethol ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf pan ffurfiwyd y gwladwriaethau modern yn yr ardal.

Mae'r ansoddair Arabeg shami ( شامي ) yn golygu brodor o'r ardal hon. Nid oes unrhyw gysylltiad etymolegol â'r enw personol Beiblaidd Shem (mab Noah) nac â'r gair Arabeg am yr Haul shams chwaith.

Cyfeiriadau
"Al-Sham" yn, Encyclopedia of Islam, gol. C. E. Bosworth, cyf. 9, t. 261 (1997)

Gweler hefyd
Mashriq
Lefant
Syria Fawr
Jund al-Sham

Hanes y Dwyrain Canol
Lefant
Rhanbarthau hanesyddol
Mike Gwilym

Actor yw Mike Gwilym (ganwyd 5 Mawrth 1949).

Cafodd ei eni yng Nghastell-nedd.  Mae'n frawd i'r actor Robert Gwilym.

Ffilmiau
Hopscotch (1980)
Priest of Love (1981)

Teledu
How Green Was My Valley (1975)
The Racing Game (1979)
Coriolanus (1983)
Pericles, Prince of Tyre (1984)
Love's Labour's Lost (1985)
A.D.
Harem (1986)
The Plot to Kill Hitler (1990)

Genedigaethau 1949
Actorion Cymreig
Pobl o Gastell-nedd‎
Love's Labour's Lost

Drama gan William Shakespeare yw Love's Labour's Lost (1595 neu 1596?)

Dramâu Saesneg
Dramâu 1595
William Shakespeare
Argos

Gall Argos gyfeirio at:

Argos, dinas yng ngogledd-ddwyrain y Peloponnesos yng Ngwlad Groeg, oedd o bwysigrwydd mawr yng Ngroeg yr Henfyd
 Argos, ci Odysseus yn yr Odysseia gan Homeros
 Argus Panoptes, cawr gyda chant o lygaid, oedd yn gwarchod Io ym mytholeg Roeg 
 Argos (cwmni), cadwyn o siopau yn y Deyrnas Unedig sy'n gwerthu o gatalogau
Argos (dinas)

Mae Argos (Groeg: Άργος, Árgos,) yn ddinas yn y Peloponnesos yng Ngwlad Groeg, gerllaw Nafplio. Ceir olion o'r cyfnod Neolithig yn y cysegr yn Argolis, rhyw 45 o stadia o Argos, i gyfeiriad Mycenae. Roedd y fangre yma wedi ei chysegru i'r dduwies Hera. Yn y cyfnod Myceneaidd roedd Argos yn ddinas bwysig, ynghyd â dinasoedd cyfagos Mycenae a Tiryns. Ym mytholeg Roeg mae Perseus yn mynd ag Andromeda i Argos wedi iddynt briodi, ac maent yn sefydlu llinach brenhinol y Perseidiaid yno.

Wedi'r 6g CC. daeth Sparta yn fwy pwerus, ac effeithiodd hyn ar safle Argos. Roedd cryn elyniaeth rhwng Argos a Sparta, ac ni ymladdodd Argos yn ystod Rhyfeloedd Groeg a Persia. Yn ystod y Rhyfel Peloponnesaidd yn y 5g CC. roedd Argos yn bleidiol i Athen yn erbyn Sparta, ond ni chymerodd lawer o ran yn yr ymladd. Yn y 12g adeiladwyd castell, Kastro Larissa, ar fryn Larissa, safle'r hen Acropolis.

Mae dinas Argos yn awr yn brifddinas y dalaith o'r un enw, un o dair talaith yn nomos  Argolis.Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 27,550.

Dinasoedd Gwlad Groeg
Groeg yr Henfyd
548

5g - 6g - 7g 
490au 500au510au 520au 530au 540au 550au 560au 570au 580au 590au 
543 544 545 546 547 548 549 550 551 552 553

Digwyddiadau 
Belisarius yn cael ei ddiswyddo fel cadfridog y fyddin Fysantaidd yn Yr Eidal, a Narses yn cymryd ei le.
Theudigisel yn olynu Theudis fel brenin y Fisigothiaid.

Genedigaethau

Marwolaethau 
28 Mehefin - Theodora, ymerodres Fysantaidd
Theudis brenin y Fisigothiaid.
Theodebert I, brenin Austrasia (neu 547)

548
547

5g - 6g - 7g 
490au 500au510au 520au 530au 540au 550au 560au 570au 580au 590au 
542 543 544 545 546 547 548 549 550 551 552

Digwyddiadau 
Rhun ap Maelgwn Gwynedd yn dod yn frenin Gwynedd.

Genedigaethau

Marwolaethau 
Maelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd (o'r Fad Felen).

547
Jalal Talabani

Jalal Talabani (Cyrdeg: جه لال تاله بانی / Celal Talebanî / Jelal Talebaní; Arabeg: جلال طالباني, Jalāl Tālabānī) (ganed 12 Tachwedd 1933 ym mhentref Kelkan, Kurdistan; marw 3 Hydref 2017) oedd arlywydd Irac o 2005 hyd 2014. Cafodd ei ethol ar 6 Ebrill, 2005 (cymerodd ei lw ar 7 Ebrill, ac eto ar 22 Ebrill, 2006, o flaen Cynulliad Cenedlaethol Irac). Mae Talabani yn wleidydd profiadol sy'n sefydlydd ac ysgrifennydd cyffredinol un o'r prif bleidiau gwleidyddol Cyrdaidd yn Irac, Undeb Gwladgarol Kurdistan (Patriotic Union of Kurdistan: PUK). Bu'n aelod blaenllaw o Gyngor Llywodraethol Dros Dro Irac, a sefydlwyd gan yr Americanwyr ar ôl cwymp llywodraeth Saddam Hussein mewn canlyniad i oresgyniad y wlad yn 2003.

Arlywyddion Irac
Cyrdiaid
Genedigaethau 1933
Gwleidyddion Iracaidd
Gwleidyddion Cyrdaidd
Marwolaethau 2017
546

5g - 6g - 7g 
490au 500au510au 520au 530au 540au 550au 560au 570au 580au 590au 
541 542 543 544 545 546 547 548 549 550 551

Digwyddiadau 
17 Rhagfyr - Yr Ostrogothiaid dan Totila yn cipio Rhufain
Audoin yn olynu Waltari fel brenin y Lombardiaid.

Genedigaethau

Marwolaethau 
Waltari, brenin y Lombardiaid

546
545

5g - 6g - 7g 
490au 500au 510au 520au 530au - 540au - 550au 560au 570au 580au 590au 
540 541 542 543 544 - 545 - 546 547 548 549 550

Digwyddiadau 
 Yr Ostrogothiaid yn gwarchae ar ddinas Rhufain.

Genedigaethau 
 Guntram, brenin Bwrgwyn

Marwolaethau 
 Clotilde, gwraig Clovis I, brenin y Ffranciaid.

545
544

5g - 6g - 7g 
490au 500au 510au 520au 530au - 540au - 550au 560au 570au 580au 590au 
539 540 541 542 543 - 544 - 545 546 547 548 549

Digwyddiadau 
 Y cadfridog Bysantaidd Belisarius yn cael ei yrru'n ôl i'r Eidal i ymladd yr Ostrogothiaid.

Genedigaethau

Marwolaethau 
 Dionysius Exiguus, dyfeisiwr y system Anno Domini o nodi dyddiadau.

544
Belisarius

Flavius Belisarius, Groeg Βελισάριος , (505-565), oedd cadfridog enwocaf yr Ymerodraeth Fysantaidd. Dan yr ymerawdwr Justinianus I, bu'n gyfrifol am adfenniannu rhan helaeth o'r Ymerodraeth Rufeinig yn y gorllewin, tiriogaethau oedd wedi eu colli am dros ganrif.

Credir i Belisarius gael ei eni yn ninas Germane neu Germania, heddiw Sapareva Banya yn ne-orllewin Bwlgaria. Ymunodd a'r fyddin yn ieuanc, a daeth yn aelod o warchodlu'r ymerawdwr Justinus I. Wedi marwolaeth Justinus, penododd yr ymerawdwr newydd, Justinianus, ef yn gadfridog ar y fyddin yn y dwyrain, i wynebu ymosodiadau gan Ymerodraeth Persia. Gorchfygodd y Persiaid ym Mrwydr Dara yn 530 ac ym Mrwydr Callinicum ar Afon Ewffrates yn 531. Yn 532 ef oedd swyddog uchaf y fyddin yng Nghaergystennin pan fu terfysg Nikayn y ddinas; llwyddodd Belisarius i roi diwedd ar y gwrthryfel, gyda tua 30,000 o bobl yn cael eu lladd.

Penodwyd Belisarius yn arweinydd ymgyrch yn erbyn y Fandaliaid yng Ngogledd Affrica rhwng 533 a 534. Ym Mrwydr Ad Decimum (13 Medi 533) gerllaw Carthago, gorchfygodd Gelimer, brenin y Fandaliaid. Enillodd fuddugoliaeth arall ym mrwydr Ticameron, ac ildiodd Gelimer tua dechrau 534.

Yn 535 gyrrwyd Belisarius ar ymgyrch i geisio adennill tiriogaethau'r Ymerodraeth Rufeinig yn y gorllewin. Glaniodd yn yr Eidal, oedd ym meddiant yr Ostrogothiaid a chipiodd ddinas Rhufain yn 536, yna symudodd tua'r gogledd i gipio  Mediolanum (Milano heddiw) yna yn 540 Ravenna, prifddinas yr Ostrogothiaid. Dywedir i'r Ostrogothiaid gynnig derbyn Belisarius fel Ymerawdwr y Gorllewin; cymerodd yntau arno dderbyn y cynnig a defnyddio'r cyfle i gymeryd brenin yr Ostrogothiaid yn garcharor. Yn ddiweddarach galwyd ef o'r Eidal i wynebu ymgyrch Bersaidd yn Syria 541 -542).

Dychwelodd Belisarius i'r Eidal yn 544, lle roedd y sefyllfa wedi newid yn fawr, a'r Ostrogothiaid dan eu brenin newydd Totila wedi adfenniannu gogledd yr Eidal, yn cynnwys Rhufain. Llwyddodd Belisarius i ail-gipio Rhufain am gyfnod, ond roedd yr ymerawdwr yn amau ei deyrngarwch, a galwyd ef yn ôl o'r Eidal, gyda Narses yn cymryd ei le.

Bu farw Belisarius yn 565. Yn y Canol Oesoedd, dywedid fod Justinianus wedi gorchymyn dallu Belisarius, ac iddo ddiweddu ei oes fel cardotyn dall. Nid yw'r rhan fwyaf o haneswyr modern yn credu fod yr hanes yma'n wir.

Yr Ymerodraeth Fysantaidd
543

5g - 6g - 7g 
490au 500au 510au 520au 530au - 540au - 550au 560au 570au 580au 590au 
538 539 540 541 542 - 543 - 544 545 546 547 548

Digwyddiadau 
Synod Caergystennin yn condemnio athrawiaeth apocatastasis.

Genedigaethau 
Sant Columbanus

Marwolaethau 
Sant Bened o Nursia, sefydlydd Urdd Sant Bened

543
542

5g - 6g - 7g 
490au 500au 510au 520au 530au - 540au - 550au 560au 570au 580au 590au 
537 538 539 540 541 - 542 - 543 544 545 546 547

Digwyddiadau 
Totila, brenin yr Ostrogothiaid yn ail-deddiannu Napoli, Benevento, a rhannau eraill o'r Eidal.
Childebert I yn cipio Pamplona a gwarchae ar Zaragoza.
Y Pla Du yn lladd tua 100,000 yn ninas Caergystennin.

Genedigaethau

Marwolaethau 
 27 Awst - Sant Caesarius o Arles

542
Meinir Gwilym

Cantores a chyflwynwraig radio Gymreig ydy Meinir Elin Gwilym (ganed 31 Mawrth 1983). Cafodd Meinir ei magu yn Llangristiolus, Ynys Môn. Mae hi'n or-wyres i Ifan Gruffydd, y Gŵr o Baradwys.

Rhyddhaodd ei halbwm cyntaf, Smôcs, Coffi a Fodca Rhad yn 2002.  Erbyn hyn mae wedi rhyddhau pedair albwm, i gyd ar label Gwynfryn Cymunedol.

Hyd at 2012 roedd hi'n ohebydd y gogledd ar y rhaglen gylchgrawn ddyddiol Wedi 7 ar S4C. Mae ei chyfnither Lowri Mair Jones hefyd yn gantores boblogaidd.

Erbyn hyn mae'n cyflwyno rhaglen 'Garddio a Mwy' ar S4C yn trafod garddio a byd natur.

Disgograffeg
 Smôcs, Coffi, a Fodca Rhad (2002)
 Dim Ond Clwydda (2003)
 Sgandal Fain (2005)
 Tombola (2008)
 Celt (2014)
 Sworn Protector / Rho I Mi (2014)
 Llwybrau (2016)

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Gwefan swyddogol
 Safle MySpace

Cantorion Cymreig yr 21ain ganrif
Cantorion Cymreig yn yr iaith Gymraeg
Cyflwynwyr radio Cymreig
Cyflwynwyr teledu Cymreig
Genedigaethau 1983
Merched yr 20fed ganrif
Merched yr 21ain ganrif
Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Llangefni
Pobl o Ynys Môn
Taleithiau Ffederal Micronesia

Gwlad yng ngorllewin y Cefnfor Tawel i'r gogledd-ddwyrain o Gini Newydd yw Taleithiau Ffederal Micronesia neu Micronesia. Fe'i lleolir yn rhanbarth Micronesia sy'n cynnwys chwe gwlad neu diriogaeth arall yn ogystal â'r Taleithiau Ffederal. Palikir, ar yr ynys fwyaf Pohnpei, yw'r brifddinas. Amaethyddiaeth, pysgota a thwristiaeth yw'r prif ddiwydiannau.

Rhennir y wlad ym mhedair talaith:

Cyfeiriadau 

 
Ynysoedd y Cefnfor Tawel
Swrinam

Gwlad ar arfordir gogleddol De America yw Swrinam (). Mae'n gorwedd rhwng Gaiana i'r gorllewin a Guiana Ffrengig i'r dwyrain ac mae'n ffinio â Brasil yn y de. Mae poblogaeth y wlad yn amrywiol iawn ac mae'n cynnwys Indiaid o Asia, Affricanwyr, Indonesiaid, Ewropeaid, Tsieineaid ac Americanwyr brodorol.

Mae'n aelod o'r Taalunie - corff uno'r iaith Iseldireg.

Aelod-wladwriaethau'r Cenhedloedd Unedig
Aelod-wladwriaethau Cymuned y Caribî
Aelod-wladwriaethau Undeb Cenhedloedd De America
Cyn-drefedigaethau Ymerodraeth yr Iseldiroedd
Gweriniaethau
Gwledydd De America
Gwledydd a thiriogaethau Iseldireg
Ostrogothiaid

Roedd yr Ostrogothiaid (Greuthung neu y Gothiaid Disglair), yn un o'r ddwy gangen o'r Gothiaid, llwyth Germanaidd yn wreiddiol o'r diriogaeth sy'n awr yn nwyrain Yr Almaen. Cangen arall y Gothiaid oedd y Fisigothiaid.

Ymddengys i lwyth y Gothiaid ymrannu yn ddau rywbryd tua'r 3g. Ymddengys i'r Ostrogothiaid sefydlu teyrnas rhwng Afon Donaw ac Afon Dniepr yn yr hyn sy'n awr yn Rwmania. Daethant dan reolaeth yr Huniaid am gyfnod, gan ymladd gyda'r Huniaid ym Mrwydr Chalons yn 451. Wedi marwolaeth Attila yn 453 daethant yn annibynnol, a gorchfygasant feibion Attlia ym Mrwydr Neadao 454 dan Theodemir.

Daethant i gytundeb a'r Ymerodraeth Rufeinig a sefydlwyd hwy yn Pannonia. Yn 488 daeth mab Theodemir, Theodoric Fawr, i gytundeb a'r Ymerawdwr Rhufeinig yn y dwyrain, Zeno, i gipio Yr Eidal oddi wrth Odoacer.  Cipiwyd Ravenna yn 493, a chymerodd Theodoric y ddinas yma fel ei brifddinas. Meddiannodd yr Eidal i gyd, a chredir i hyd at 250,000 o Ostrogothiaid ymsefydlu yno. Daeth Theodoric hefyd yn reolwr y Fisigothiaid yn Sbaen.

Bu farw Theodoric yn 526, a gwanychwyd y deyrnas gan ymladd mewnol. Yn 535 gyrroedd yr Ymerawdwr Bysantaidd Justinianus I y cadfridog Belisarius i arwain ymgyrch yn erbyn yr Ostrogothiaid yn yr Eidal. Cipiodd Belisarius Napoli a Rhufain yn 536 a Ravenna yn 540. Galwyd Belisarius i'r dwyrain yn fuan wedyn, a gallodd yr Ostrogothiaid adennill tir dan eu brenin newydd Totila. Dychwelodd Belisarius i'r Eidal i'w wynebu yn 545, ond roedd yr ymerawdwr yn ei ddrwgdybio ac yn 548 galwyd ef yn ôl a rhoddwyd y fyddin i gadfridog arall, Narses. Lladdwyd Totila ym mrwydr Taginae yn 552 ac yn fuan wedyn daeth teyrnas yr Ostrogothiaid i ben.

Brenhinoedd yr Ostrogothiaid yn yr Eidal

 Theodemir (cyn cyrraedd yr Eidal)
 Theodoric Fawr 493-526
 Athalaric 526-534
 Theodahad 534-536
 Witiges 536-540
 Ildibad 540-541
 Eraric 541
 Totila 541-552
 Theia 552-553

Gothiaid
Hanes yr Eidal

de:Goten#Ostgoten
541

5g - 6g - 7g 
490au 500au 510au 520au 530au - 540au - 550au 560au 570au 580au 590au 
536 537 538 539 540 - 541 - 542 543 544 545 546

Digwyddiadau 
1 Ionawr - Anicius Faustus Albinus Basilius yn cael ei apwyntio fel Conswl yng Nghaergystennin; yr olaf i ddal y swydd yma.
Totila yn dod yn frenin yr Ostrogothiaid.

Genedigaethau

Marwolaethau 
Ildibad, brenin yr Ostrogothiaid

541
540

5g - 6g - 7g 
490au 500au 510au 520au 530au - 540au - 550au 560au 570au 580au 590au 
535 536 537 538 539 - 540 - 541 542 543 544 545

Digwyddiadau 
Y cadfridog Bysantaidd Belisarius yn cipio Milan a phrifddinas yr Ostrogothiaid, Ravenna.
Ildibad yn dod yn frenin yr Ostrogothiaid.

Genedigaethau 
Pab Gregori I (tua'r dyddiad yma)

Marwolaethau 
Dionysius Exiguus (tua'r dyddiad yma)
Witiges, brenin yr Ostrogothiaid

540
539

5g - 6g - 7g 
480au 490au 500au 510au 520au - 530au - 540au 550au 560au 570au 580au 
534 535 536 537 538 - 539 - 540 541 542 543 544

Digwyddiadau 
 28 Tachwedd - Daeargryn yn Antioch.
 Waltari yn llofruddio ei ewythr Wacho a dod yn frenin y Lombardiaid.
 Brwydr Camlan a lladd Arthur (dyddiad tybiedig)

Genedigaethau 
 Gregory o Tours, esgob a hanesydd (tua'r dyddiad yma)
 Chilperic I, brenin Neustria (tua'r dyddiad yma)

Marwolaethau 
 Wacho, brenin y Lombardiaid

539
Christopher Wren

Pensaer o Loegr oedd Syr Christopher Wren (20 Hydref 1632 – 25 Chwefror 1723). Ei waith enwocaf yw Eglwys Gadeiriol Sant Paul yn Llundain. Cynlluniodd oddeutu 52 o eglwysi yn Ninas Llundain yn dilyn Tân Mawr Llundain yn 1666, a chaiff ei gyfrif ymhlith pensaeri mwyaf Lloegr.

Ystyrir y Coleg Morwrol Brenhinol, Greenwich hefyd ymhlith ei waith enwocaf a Phalas Hampton Court.

Fe'i traethwyd mewn Lladin a gwaith Aristoteles ym Mhrifysgol Rhydychen lle astudiodd hefyd anatomeg, seryddiaeth, mathemateg ac, wrth gwrs, pensaerniaeth. Canmolwyd ei waith gwyddonol gan Isaac Newton a Blaise Pascal.

Plentyndod
Fe'i ganed yn East Knoyle yn Wiltshire, yn unig fab a oroesodd ei blentyndod; roedd ei dad o'r un enw: Christopher Wren (1589–1658) yn offeiriad ac enw ei fam oedd Mary Cox cyn iddi briodi. Pan aned Christopher ar 20 Hydref 1632 (), roedd ei dad yn offeiriad yn East Knoyle, cyn iddo gael ei ddyrchafu'n Ddeon Windsor yn 1635. Pan fu farw tad ei fam, etifeddodd y teulu cryn dipyn o arian.

Fe'i addysgwyd gartref gan ei dad a chan diwtor preifat. Ar 25 Mehefin 1650, cychwynodd ei addysg yng Ngholeg Wadham, Rhydychen.

Rhai adeiladau

Cyfeiriadau

Genedigaethau 1632
Marwolaethau 1723
Penseiri Seisnig
Pobl addysgwyd yn Ysgol Westminster
Cerdd Dant

Math draddodiadol o gerddoriaeth sy'n unigryw i Gymru yw Cerdd Dant (weithiau Cerdd Dannau) neu canu penillion.

Hanes
Yn yr Oesoedd Canol roedd Cerdd Dant yn sefyll ochr yn ochr â Cherdd Dafod ac yn cynrychioli crefft y cerddor o'i gwahaniaethu oddi wrth crefft y bardd. Roeddynt yn perthyn yn agos i'w gilydd. Credir fod y beirdd - neu'r datgeiniaid - yn arfer datgan eu cerddi i gyfeiliant cerddorol, ond mae'r manylion yn ansicr.

Heddiw, gellir diffinio'r grefft Cerdd Dant fel: y canwr (neu grŵp o gantorion) yn canu barddoniaeth mewn gwrthbwynt ag alaw neu gainc a chwaraeir fel arfer ar y delyn. Mae llawer o gystadleuthau cerdd dant mewn eisteddfodau, a chynhelir yr Ŵyl Gerdd Dant yn flynyddol. Mae Cerdd Dant, bellach, yn llawer mwy caeth i reolau nag ydoedd gan mlynedd yn ôl; gellir dweud mai effaith cystadlu yw hyn.

Nodweddion
Mae cerdd dant yn cynnwys canu'r delyn a chanwr/chantorion. Cenir y geiriau dros gyfeiliant y delyn.  Mae’r delyn yn cychwyn drwy chwarae cainc ac wedyn ymuna'r canwr/cantorion gan ganu barddoniaeth ar alaw hollol wahanol, ac mae'r ddau yn gorffen ar union yr un pryd. O'r 20g daw’r recordiau cynharaf o ganu cerdd ddant. Dyma enghraifft o ddarn o farddoniaeth sy’n cyd-fynd gyda'r delyn:

Y gŵr a garo grwth a thelyn,
Sain cynghanedd cân ac englyn,
A gâf y pethau mwyaf tirion,
Sy’n y nef ymhlith angylion.

Llyfryddiaeth
Aled Lloyd Davies, Hud a Hanes Cerdd Dannau (1984)

Cyfeiriadau

Gweler hefyd
Cerdd Dafod
Lewis Thomas (1877-1955)
Cymdeithas Cerdd Dant Cymru

 
Cerddoriaeth Gymraeg
Diwylliant Cymru
Cerddoriaeth glasurol
538

5g - 6g - 7g 
480au 490au 500au 510au 520au - 530au - 540au 550au 560au 570au 580au 
533 534 535 536 537 - 538 - 539 540 541 542 543

Digwyddiadau 
 12 Mawrth - Witiges, brenin yr Ostrogothiaid, yn codi'r gwarchae ar ddinas Rhufain ac yn dychwelyd i Ravenna, gan adael Rhufain ym meddiant y cadfridog Bysantaidd Belisarius.
 Gabrán mac Domangairt yn dod yn frenin Dál Riata.

Genedigaethau 
 Ymerawdwr Bidatsu, Ymerawdwr Japan

Marwolaethau 
 8 Chwefror - Sant Severinus o Antioch, patriarch Antioch
 Comgall mac Domangairt, brenin Dál Riata

538
537

5g - 6g - 7g 
480au 490au 500au 510au 520au - 530au - 540au 550au 560au 570au 580au 
532 533 534 535 536 - 537 - 538 539 540 541 542

Digwyddiadau 
27 Chwefror - Gorffen adeiladu eglwys Hagia Sophia yng Nghaergystennin.
29 Mawrth 29 - Pab Vigilius yn olynu Pab Silverius fel y 59fed pab wedi i Silverius gael ei ddiorseddu fel pab gan Belisarius ar orchymyn yr ymerawdwr Justinianus.

Genedigaethau

Marwolaethau 
1 Tachwedd - Pab Silverius

537
536

5g - 6g - 7g 
480au 490au 500au510au 520au - 530au - 540au 550au 560au 570au 580au 
531 532 533 534 535 - 536 - 537 538 539 540 541

Digwyddiadau 
 Ebrill - Y cadfridog Bysantaidd Belisarius yn glanio yn Yr Eidal.
 9 Rhagfyr - Belisarius yn cipio Rhufain.
 1 Mehefin neu 8 Mehefin - Pab Silverius yn olynu Pab Agapitus I.
 Synod Caergystennin: Yr esgobion yn cydnabod hawl yr ymerawdwr dros faterion eglwysig.

Genedigaethau 
 Agathias, bardd a hanesydd Groegaidd

Marwolaethau 
 22 Ebrill - Pab Agapetus I
 Theodahad, brenin yr Ostrogothiaid

536
Canghellor y Trysorlys

Canghellor y Trysorlys yw'r gweinidog cabinet yn llywodraeth y DU sy'n gyfrifol am faterion Cyllid megis cyllideb y Llywodraeth. Cartref swyddogol y canghellor yw Rhif 11 Stryd Downing yn Llundain.

Cangellorion ers 1945
Hugh Dalton, 1945–1947
Syr Stafford Cripps, 1947–1950
Hugh Gaitskell, 1950–1951 
Rab Butler, 1951–1955 
Harold Macmillan, 1955–1957 
Peter Thorneycroft, 1957–1958 
Derick Heathcoat Amory, 1958–1960 
Selwyn Lloyd, 1960–1962 
Reginald Maudling, 1962–1964 
James Callaghan, 1964–1967 
Roy Jenkins, 1967–1970 
Iain Macleod, 1970 
Anthony Barber, 1970–1974 
Denis Healey, 1974–1979 
Syr Geoffrey Howe, 1979–1983 
Nigel Lawson, 1983–1989 
John Major, 1989–1990 
Norman Lamont, 1990–1993 
Kenneth Clarke, 1993–1997 
Gordon Brown, 1997– 2007 
Alistair Darling, 2007–2010
George Osborne, 2010–2016
Philip Hammond, 2016–2019
Sajid Javid, 2019-2020
Rishi Sunak, 2020–2022
Nadhim Zahawi, 2022
Kwasi Kwarteng, 2022
Jeremy Hunt, 2022-presennol

 
Gweinidogion llywodraethol y Deyrnas Unedig
535

5g - 6g - 7g 
480au 490au 500au510au 520au - 530au - 540au 550au 560au 570au 580au 
530 531 532 533 534 - 535 - 536 537 538 539 540

Digwyddiadau 
Yr Ymerawdwr Bysantaidd Justinian I yn gyrru'r cadfridog Belisarius i ddechrau ymgyrch yn Yr Eidal a Mundus ar ymgyrch i Dalmatia.
 31 Rhagfyr - Belisarius yn cwblhau concwest Sicilia.
13 Mai - Pab Agapetus I yn olynu Pab Ioan II fel y 57fed pab.
Adroddiad yn Llyfr y Brenhinoedd o ynys Jawa am ffrwydrad llosgfynydd Krakatoa; gwelir effeithiau sylweddol ar y tywydd o ganlyniad.

Genedigaethau

Marwolaethau 
8 Mai - Pab Ioan II

535
534

5g - 6g - 7g
480au 490au 500au510au 520au - 530au - 540au 550au 560au 570au 580au 
529 530 531 532 533 - 534 - 535 536 537 538 539

Digwyddiadau 
 Gelimer brenin y Fandaliaid, yn ildio i'r cadfridog Bysantaidd Belisarius; diwedd y deyrnas Fandalaidd yng Ngogledd Affrica.
 Toledo yn dod yn brifddinas y Fisigothiaid yn Sbaen
 Y brenhinoedd Ffrancaidd Cothar I a Childebert I yn diorseddu Godomar, brenin Bwrgwyn; diwedd Teyrnas Bwrgwyn.

Genedigaethau

Marwolaethau 
 2 Hydref - Athalaric, brenin yr Ostrogothiaid
 Anthemius o Tralles, mathemategydd a phensaer (tua'r dyddiad yma)

534
Rhestr arweinwyr gwladwriaethau cyfoes

Dyma restr o bennau gwladwriaethau cyfoes.

Arweinwyr cenedlathol
Arweinwyr cenedlaethol
Arweinwyr cenedlaethol
533

5g - 6g - 7g 
480au 490au 500au510au 520au - 530au - 540au 550au 560au 570au 580au 
528 529 530 531 532 - 533 - 534 535 536 537 538

Digwyddiadau 
 Y cadfridog Bysantaidd Belisarius yn glanio yng Ngogledd Affrica i ddechrau ymgyrch yn erbyn y Fandaliaid
13 Medi - Brwydr Ad Decimum: Belisarius yn gorchfyu Gelimer, brenin y Fandaliaid.
15 Rhagfyr - Brwydr Ticameron; Belisarius yn gorchfygu byddin Fandalaidd dan Gelimer a Tzazo. Lleddir Tzazo, ac mae Gelimer yn ffoi i fynyddoedd Numidia.
2 Ionawr - Pab Ioan II yn olynu Pab Bonifas II fel y 56ed pab.

Genedigaethau

Marwolaethau 
Theuderic I, brenin Austrasia (neu 534)

533
532

5g - 6g - 7g 
480au 490au 500au510au 520au - 530au - 540au 550au 560au 570au 580au 
527 528 529 530 531 - 532 - 533 534 535 536 537

Digwyddiadau 
11 Ionawr - Terfysg Nika yng Nghaergystennin, dinistrir yr eglwys gadeiriol; rhoir diwedd arno gan Belisarius a Mundus; lleddir hyd at 30,000 o bobl.
Yr ymerawdwr Justinian I yn gorchymyn adeiladu eglwys gadeiriol newydd - Hagia Sophia.
Dechrau defnyddio Anno Domini i rifo blynyddoedd.

Genedigaethau

Marwolaethau 
17 Hydref - Pab Boniface II

532
Eifion Williams

Pêl-droediwr ydy Eifion Wyn Williams (ganed 15 Tachwedd, 1975) sy'n chwarae yn safle canol cae/ymosodwr i dîm pêl-droed Jarrow Roofing yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr. Mae wedi cynrychioli Cymru ar lefel tim 'B'.

Fe gafodd Williams ei eni yn Ysbyty Gwynedd, Bangor, a'i ddwyn i fyny yn Llangoed, Ynys Môn. Fe gychwynodd ei yrfa yn Wolverhampton Wanderers fel chwaraewr ieuenctid, ond cafodd ei ryddhau a ymunodd â chlwb Caernarfon yn y Gynghrair Cenedlaethol, a chychwyn gyrfa fel adeiladwr. Ond yng Nghaernarfon ddaru ei yrfa gychwyn mewn difrif oherwydd roedd yn sgoriwr goliau cyson iawn i'r clwb a chymryd sylw clybiau mwy at ei ddoniau.

Y Barri oedd y clwb cyntaf i wneud symudiad amdano, ac ar ddiwedd tymor 1997-98, symudodd yno am ffi o £25,000. Ymysg ei goliau, oedd un yn erbyn Dynamo Kiev o'r Wcrain yng Nghynghrair y Pencampwyr. Fe sgoriodd bedair gol i'r Barri mewn buddugoliaeth yn erbyn Conwy o 9-0.

Yn mis Mawrth 1999, gadawodd Tref y Barri i ymuno â chlwb Torquay United am £70,000, yna aeth ymalen i chwarae dros Hartlepool United, gan helpu'r clwb i ennill dyrchafiad yn nhymor 2001/02.  Cafodd ei ryddhau gan Hartlepool ar ddiwedd dymor 2006-07, cyn ymuno â Wrecsam.

Genedigaethau 1975
Pêl-droedwyr Cymreig
Pobl o Ynys Môn
Chwaraewyr C.P.D. Wrecsam
Aelodau Oriel Anfarwolion Uwch Gynghrair Cymru
Nouri al-Maliki

Nouri Kamel Mohammed Hassan al-Maliki (Arabeg: نوري كامل المالكي, Nūrī Kāmil al-Mālikī; ganed c. 1950 yn Al Hindiyah, Irac), a adnabyddir hefyd fel Jawad al-Maliki, yw is-arlywydd a chyn-brif weinidog Irac. Mae'n Fwslim Shia, ac yn arweinydd y Blaid Dawa Islamaidd. Cymerodd Al-Maliki a'i lwydodraeth drosodd yn lle Llywodraeth Dros Dro Irac (arweinwyd gan Ibrahim al-Jaafari). Cafodd ei gabinet 37 aelod ei gadarnhau gan Cynulliad Cenedlaethol Irac ar 20 Mai, 2006.

Bydd mandad cyfansoddiadol Al-Maliki yn rhedeg hyd 2010. Ar 26 Ebrill, 2006, cyhoeddodd swyddfa al-Maliki y byddai o hynny ymlaen yn defnyddio'r enw cyntaf Nouri (neu Nuri, "Goleuni" yn Arabeg) yn lle ei hen lysenw  Jawad.

Rhagolygon ei lywodraeth
Mae sefydlogrwydd ac effeithiolrwydd llywodraeth al-Maliki yn dibynnu i gryn raddau ar yr heddwch bregus rhwng Moqtada al-Sadr, sy'n rheoli un o'r blociau mwyaf yn y senedd, ac Abdul Aziz al-Hakim, arweinydd Cynghrair Unedig Irac a'r grwp Shia grymus, Cyngor Uchaf y Chwyldro Islamaidd yn Irac. Mae cefndir o ymrafael teuluol rhwng y ddau ddyn a'u teuluoedd sydd wedi arwain at wrthdaro ar y stryd rhwng eu milisias o bryd i'w gilydd.

Mae ansicrwydd ynglŷn â pharodrwydd a gallu al-Maliki i reoli'r milisias Shia. Yn Hydref 2006, beirniadodd cyrch gan yr Americanwyr yn erbyn arweinydd milisia am iddo gael ei wneud heb ei ganiatâd a'i fendith.

Ar 2 Ionawr, 2007, mewn cyfweliad i'r Wall Street Journal dywedodd al-Maliki nad oedd eisiau'r swydd yn y lle cyntaf a'i fod wedi'i derbyn allan o synnwyr dyletswydd yn unig. Ychwanegodd y buasai;n dda ganddo orffen ei dymor fel prif weinidog cyn iddo ddod i ben yn 2009.

Mae bloc aelodau seneddol Moqtada al-Sadr wedi cyhoeddi (15 Ebrill, 2007) eu bod yn tynnu allan o gabinet al-Maliki am nad yw'n barod i osod amserlen ar gyfer tynnu'r milwyr estron allan o Irac."

Cyfeiriadau

Genedigaethau 1950
Gwleidyddion Iracaidd
Prif Weinidogion Irac
Chicago Tribune

Mae'r Chicago Tribune yn bapur newydd beunyddiol Americanaidd a gyhoeddir yn Chicago, Illinois, dan berchnogaeth Cwmni Tribune. Arferai alw ei hun "Y Papur Mwyaf yn y Byd", ac mae'n aros y prif bapur newydd ar gyfer ardal Chicago a'r Midwest yn yr Unol Daleithiau ac un o'r deg mwyaf yn y wlad, gyda chylchrediad ar y Sul o 957,212.

Papurau newydd Saesneg
Papurau newydd yr Unol Daleithiau
Sefydliadau 1847
531

5g - 6g - 7g 
480au 490au 500au510au 520au - 530au - 540au 550au 560au 570au 580au 
526 527 528 529 530 - 531 - 532 533 534 535 536

Digwyddiadau 
 19 Ebrill - Brwydr Callinicum rhwng byddin yr Ymerodraeth Fysantaidd dan Belisarius ac Ymerodraeth Persia.
 Theudis yn olynu Amalaric fel brenin y Fisigothiaid.
 Khosrau I yn olynu Kavadh I fel brenin Persia.

Genedigaethau

Marwolaethau 
 Amalaric, brenin y Fisigothiaid

531
530

5g - 6g - 7g 
480au 490au 500au510au 520au - 530au - 540au 550au 560au 570au 580au 
525 526 527 528 529 - 530 - 531 532 533 534 535

Digwyddiadau 
Brwydr Daras: Byddin yr Ymerodraeth Fysantaidd dan Belisarius a Hermogenes yn gorchfygu ymgyrch Ymerodraeth Persia ym Mesopotamia.
Hilderic, brenin y Fandaliaid a'r Alaniaid, yn cael ei ddiorseddu gan ei gefnder Gelimer
22 Medi - Pab Boniface II yn olynu Pab Felix IV fel y 55ed pab.

Genedigaethau

Marwolaethau 
22 Medi - Pab Felix IV
Cado ap Gerren, brenin Dumnonia.

530
529

5g - 6g - 7g 
470au 480au 490au 500au 510au - 520au - 530au 540au 550au 560au 570au 
524 525 526 527 528 - 529 - 530 531 532 533 534

Digwyddiadau 
Yr Academi yn Athen, a sefydlwyd gan Platon yn 347 CC, yn cael ei chau gan yr ymerawdwr Bysantaidd Justinian I.
Y Samariaid yn gwrthryfela ac yn cael eu gorchfygu; Eglwys y Geni yn Jerusalem yn cael ei llosgi.
Sant Bened o Nursia yn sefydlu mynachlog Monte Cassino yn Yr Eidal.

Genedigaethau

Marwolaethau
528

5g - 6g - 7g 
470au 480au 490au 500au 510au - 520au - 530au 540au 550au 560au 570au 
523 524 525 526 527 - 528 - 529 530 531 532 533

Digwyddiadau 
13 Chwefror - Yr Ymerawdwr Justinian yn penodi comisiwn i adolygu holl ddeddfau Rhufain, o gyfnod Hadrian hyd y presennol; mae'r comisiwn yn cynhyrchu y Corpus Juris Civilis.
Daeargryn yn Antioch; lleddir miloedd, ac mae'r tân a ddilynodd yn dinistrio'r eglwys a adeiladwyd gan yr ymerawdwr Cystennin I.

Genedigaethau

Marwolaethau 
Euphrosius, Patriarch Antioch (lladdwyd yn y ddaeargryn)

528
527

5g - 6g - 7g 
470au 480au 490au 500au 510au - 520au - 530au 540au 550au 560au 570au 
522 523 524 525 526 - 527 - 528 529 530 531 532

Digwyddiadau 
 1 Ebrill - Yr Ymerawdwr Bysantaidd Justinus I yn enwi ei nai Justinianus I fel cyd-ymerawdwr ac olynydd
1 Awst 1 - Justinian I yn dod yn unig ymerawdwr

Genedigaethau

Marwolaethau 
 1 Awst - Justinus I, Ymerawdwr Bysantaidd

527
526

5g - 6g - 7g 
470au 480au 490au 500au 510au - 520au - 530au 540au 550au 560au 570au 
521 522 523 524 525 - 526 - 527 528 529 530 531

Digwyddiadau 
Athalaric yn olynu Theodoric fel brenin yr Ostrogothiaid; Amalaric yn dod yn frenin y Fisigothiaid
12 Gorffennaf - Pab Felix IV yn olynu Pab Ioan I fel y 54ed pab

Genedigaethau

Marwolaethau 
18 Mai - Pab Ioan I
30 Awst - Theodoric Fawr, brenin yr Ostrogothiaid

526
Cilmeri

Erthygl am y pentref a chymuned yw hon. Am ystyron eraill, gweler Cilmeri (gwahaniaethu).

Pentref gwledig a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw Cilmeri (Saesneg: Cilmery). Fe'i lleolir ar y briffordd A483 tua 2 filltir i'r gorllewin o dref Llanfair-ym-Muallt ar lan ogleddol Afon Irfon. Mae Trafnidiaeth Cymru yn galw yng Ngorsaf reilffordd Cilmeri sydd ar llinell Rheilffordd Calon Cymru.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Llywelyn Ein Llyw Olaf
Mae Cilmeri hefyd yn enw ar lecyn gerllaw'r pentref lle lladdwyd Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru, ar 11 Rhagfyr 1282, sef ychydig islaw'r garreg a'r rhyd sy'n croesi Afon Irfon. Codwyd cofeb i'r tywysog yn 1956 gan wladgarwyr Cymreig i gofio amdano. Ers hynny mae'r gofeb yn denu nifer o ymwelwyr ar 11 Rhagfyr, Diwrnod Llywelyn Ein Llyw Olaf, i dalu teyrnged i Lywelyn. Cofnodwyd yn wreiddiol mai cynllwyn dan-din gan y Saeson a arweiniodd at ei gwymp, ei fod wedi dod at y rhyd i drafod termau heddwch, ar ei ben ei hun, fel a gytunwyd. Ond ni chadwodd y fyddin Seisnig at ei gair, ac roedd nifer ohonynt yn ei ddisgwyl.

Cilmeri yw enw ar awdl a chyfrol o gerddi nodedig gan y prifardd Gerallt Lloyd Owen (Cilmeri a Cherddi Eraill, Gwasg Gwynedd, 1991).

Coffâd Blynyddol 
Ar y dydd Sadwrn agosaf at yr 11 Rhagfyr pob blwyddyn cynhelir coffâd i Llywelyn yng Nghilmeri.  Yn ystod y penwythnos cynhelir cwrdd yn eglwys hynafol Llanynys, gorymdaith o dafarn y Prince Llywelyn at y maen coffa, a coffâd ger y maen.  Cynhelir digwyddiadau eraill yn Aberedw ac yn Abaty Cwmhir ar y dydd Sul.  Ceir manylion y digwyddiadau a'r amserlen yn flynyddol ar wefan Gurfal .

Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

Henebion
Saif hen domen a beili Caer Beris rhwng y pentref a Llanfair-ym-Muallt. Yma hefyd ceir Crug Crwn Gwaun Neli.

Gweler hefyd
Buellt
Llywelyn Ein Llyw Olaf

Cyfeiriadau

Cenedlaetholdeb Cymreig
 
Cymunedau Powys
Hanes Cymru
Pentrefi Powys
Dave Edmunds

Cerddor a chanwr yw Dave Edmunds (ganwyd 15 Ebrill 1944).

Cafodd ei eni yng Nghaerdydd.

Disgograffi

Gyda Love Sculpture
Blues Helping (1968)
Forms and Feelings (1970)

Gyda Rockpile
Rockpile (1972)
Seconds of Pleasure (1980)

Arall
Subtle As a Flying Mallet (1975)
Get It (1977)
Tracks on Wax 4 (1978)
Repeat When Necessary (1979)
Twangin'  (1981)

Cantorion Cymreig
Cerddorion Cymreig
Genedigaethau 1944
Cerddorion o Gaerdydd
Lawrence of Arabia (ffilm)

Ffilm am fywyd yr awdur T. E. Lawrence yw Lawrence of Arabia ("Lawrence o Arabia") (1962; 222/216m). Mae'n ffilm lliw Super Panavision gan y cyfarwyddwr Prydeinig David Lean.

Chwaraewyd rhan Lawrence gan yr actor Peter O'Toole. Mae gweddill y cast yn cynnwys Alec Guinness, Anthony Quinn, Jack Hawkins, Claude Rains, Arthur Kennedy ac Omar Sharif. Mae'n cael ei disgrifio gan y beirniad ffilm Leonard Maltin fel "that rarity, an epic film that is also literate".

Enillodd y ffilm saith Oscar.

Cast 
 Peter O'Toole fel T. E. Lawrence
 Alec Guinness fel Faisal
 Anthony Quinn fel Auda ibu Tayi
 Jack Hawkins fel y Cadfridog Edmund Allenby
 Omar Sharif fel y Sharif Ali ibn el Kharish

Derbyniad beirniadol 
Datganodd yr American Film Institute taw Lawrence of Arabia yw'r ffilm epig orau erioed.

Ymhlith y ffilmiau eraill gan David Lean y mae:

Cyfeiriadau 

Ffilmiau 1962
Ffilmiau Saesneg
Ffilmiau sy'n seiliedig ar ddigwyddiadau go iawn
T. E. Lawrence