Doctor Who

Rhaglen deledu ffuglen wyddonol ydy Doctor Who ("Doctor Pwy") a gynhyrchir gan y BBC yng Nghymru. Mae'r rhaglen yn ymwneud ag anturiaethau Arglwydd Amser (Time Lord) sy'n dwyn yr enw "The Doctor". Mae'r bod arallfydol hwn, sy'n ymddangos fel bod dynol, yn teithio o gwmpas y gofod mewn llong ofod sy'n ymddangos o'r tu allan fel blwch ffôn heddlu'r 1960au, a elwir y TARDIS (acronym am Time and Relative Dimension in Space). Mae'r TARDIS yn enfawr y tu fewn, a cheisir gwthio ffiniau gwyddoniaeth yn y rhaglen. Gyda'i gynorthwyydd, mae'r Doctor yn wynebu nifer o elynion arallfydol ac yn cynorthwyo pobl gan geisio ateb drwg gyda da. Fel pob Arglwydd Amser, os yw'r Doctor ar fin marw, gall atgyfodi drwy drawsnewid i berson arall, gyda'r un cof ac enaid. Mae'r ddyfais yma'n caniatau parhad y gyfres drwy gastio actorion newydd i'r brif ran.

Rhestrwyd y rhaglen yn y "Guinness World Records" fel y rhaglen ffug wyddonol sydd wedi bod ar y teledu am yr amser hiraf, a hynny drwy'r byd. Erbyn 2018 roedd 13 actor wedi chwarae'r brif rhan fel y Doctor, gyda'r 13eg Doctor wedi ei chwarae gan fenyw am y tro cyntaf.

Y gyfres wreiddiol (1963-1989, 1996) 
Ymddangosodd Doctor Who  yn gyntaf ar deledu'r BBC am 17:16:20 GMT ar 23 Tachwedd 1963, yn dilyn trafodaethau am flwyddyn gron. Y gŵr o Ganada Sydney Newman (a oedd yn Bennaeth Adran Ddrama'r BBC) a gafodd y syniad gwreiddiol ac ef a sgwennodd y ddogfen amlinellol wreiddiol - ar y cyd â'r sgwennwr C. E. Webber. Cyfranodd y canlynol hefyd: Anthony Coburn, David Whitaker, a'r cynhyrchydd cyntaf: Verity Lambert. Roedd y gyfres ar gyfer y teulu cyfan yn wreiddiol, gydag elfennau addysgol gan ddefnyddio 'teithio drwy amser' er mwyn ymchwilio gwahanol adegau hanesyddol ag elfennau gwyddonol.

Ar 31 Gorffennaf 1963 comisiynwyd Terry Nation i sgwennu'r stori gyda'r teitl The Mutants. Yn wreiddiol, dioddefwr oedd y Dalecs wedi i fom niwtron chwythu yn eu byd, ond newidiwyd hyn yn ddiweddarach gan eu gwneud yn fwy bygythiol. Doedd y BBC ddim yn dymuno creaduriaid unllygeidiog arallfydol a gwrthwynebwyd y Dalecs ar y cychwyn. Y Dalecs oedd creaduriaid mwyaf llwyddiannus y gyfres a chafwyd llawer o nwyddau'n cael eu gwerthu wedi'u llunio arnyn nhw.

Y Doctor
Dangoswyd y gyfres wreiddiol o 23 Tachwedd 1963 - 6 Rhagfyr 1989 cyn atgyfodwyd y gyfres yn 2005. Dros y blynyddoedd chwaraewyd y prif gymeriad ('y Doctor') gan nifer o actorion gwahanol:
1963-1966: William Hartnell
1966-1969: Patrick Troughton
1970-1974: Jon Pertwee
1974-1981: Tom Baker
1982-1984: Peter Davison
1984-1986: Colin Baker
1987-1989: Sylvester McCoy
1996 (ffilm deledu): Paul McGann
2005: Christopher Eccleston
2005–2010: David Tennant
2010–2013: Matt Smith
2013-2017: Peter Capaldi
2017-2022: Jodie Whittaker
2022-2023: David Tennant
2023-: Ncuti Gatwa

Y gyfres newydd (ers 2005) 
Cafodd y gyfres hon ei lansio yn 2005 yn bennaf drwy ymdrechion yr awdur teledu Russell T. Davies.  Ffilmiwyd y Doctor Who newydd gan BBC Cymru, yn bennaf yng Nghaerdydd a'r cyffiniau, a'i cynhyrchu yn Upper Boat Studios, Glan-bad. Yn y tymor cyntaf chwaraewyd rhan y Doctor gan Christopher Eccleston.

Y Prif gymeriadau yn y tymor newydd ers 2005 
Ryan Sinclair - Tosin Cole (2018-)
Yasmin Khan - Mandip Gill (2018-)
Graham O'Brien - Bradley Walsh (2018-)
Y 13eg Doctor - Jodie Whittaker (2018-)
Bill Potts - Pearl Mackie (2017)
Nardole - Matt Lucas (2015,2017)
Y 12fed Doctor - Peter Capaldi (2013-2017)
"Y Doctor rhyfel" - John Hurt (2013)
Clara Oswald - Jenna Coleman (2012-2017)
Y 11fed Doctor - Matt Smith (2010-2013)
Amy Pond - Karen Gillan (2010-2012)
Rory Williams - Arthur Darvill (2010-2012)
River Song - Alex Kingston (2008,2015)
Y degfed Doctor - David Tennant (2005-2010)
Donna Noble - Catherine Tate (2006, 2008-2010)
Wilfred Mott - Bernard Cribbins (2007-2010)
Martha Jones - Freema Agyeman (2007-2010)
Rose Tyler - Billie Piper (2005-2010)
Mickey Smith - Noel Clarke (2005-2010)
Jackie Tyler - Camille Coduri (2005-2010)
Y nawfed Doctor - Christopher Eccleston (2005)

Nofelau 
Mae nifer o gyfresi o nofelau wedi cael eu rhyddhau yn seiliedig ar y gyfres:
Nofelau Target - nofelau yn seiliedig ar anutriaethau o'r gyfres wreiddiol.
Nofelau New Adventures Virgin - straeon newydd yn parhau hanes y Seithfed Doctor wedi diwedd y gyfres wreiddiol.
Nofelau Missing Adventures Virgin - straeon newydd ar gyfer y chwe Doctor cyntaf.
Nofelau Eighth Doctor Adventures y BBC - straeon newydd yn parhau hanes yr wythfed Doctor ar ôl y Ffilm Deledu.
Nofelau Past Doctor Adventures y BBC - straeon newydd ar gyfer y seithfed Doctor cyntaf.
Nofelau New Series Adventures y BBC - straeon newydd ar gyfer y nawfed Doctor (yn 2005) a'r degfed Doctor (o 2006 ymlaen) fel a welir yn y gyfres newydd.

Gweler hefyd
K-9
Torchwood
Sarah Jane Adventures

Cyfeiriadau

Dolenni allanol 
 Gwefan swyddogol

 
Cyflwyniadau rhaglenni teledu 1963
Rhaglenni teledu'r 1970au
Rhaglenni teledu'r 1980au
Rhaglenni teledu'r 1990au
Rhaglenni teledu'r 2000au
Rhaglenni teledu'r 2010au
Rhaglenni teledu'r 2020au
Rhaglenni teledu'r BBC
Rhaglenni teledu ffuglen wyddonol
Rhaglenni teledu Saesneg o'r Deyrnas Unedig