alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Rhestr baneri'r Deyrnas Unedig

Dyma restr baneri'r Deyrnas Unedig. Ceir erthyglau gwahanol ar: faneri Cymru, rhestr o arfbeisiau hanesyddol Cymru a rhestr baneri'r Alban.

Baneri cenedlaethol

Llumanau

Baneri brenhinol

Baneri'r Brenin Siarl III

Baneri'r Tywysog Wiliam

Eglwys

Ynysoedd y Sianel

Ynys Manaw

Siroedd

Dinasoedd, rhanbarthau ac ynysoedd

Baneri eraill

 
Deyrnas Unedig
Dorothy L. Sayers

Nofelydd o Saesnes oedd Dorothy L. Sayers (Rhydychen, 13 Mehefin 1893 – Witham, 17 Rhagfyr 1957). Mae'n fwyaf adnabyddus am ei nofelau a storiau byrion a leolir rhwng y ddau Ryfel Byd ac sydd yn aml am uchelwyr neu aristocratiaid Saesnig a'r ditectif amatur, ffuglenol, yr Arglwydd Peter Wimsey.

Ysgrifennodd hefyd sawl drama, beirniadaeth lenyddol ac ysgrif. Dywedodd hi ei hun, fodd bynnag, mai ei gwaith gorau oedd ei chyfieithiad o Gomedi Dwyfol Dante.

Cyfeiriadau

Cyn-fyfyrwyr Coleg Somerville, Rhydychen
Genedigaethau 1893
Llenorion Seisnig yr 20fed ganrif
Marwolaethau 1957
Nofelwyr Saesneg
Nofelwyr Seisnig
Pobl o Rydychen
Merched y 19eg ganrif
Merched yr 20fed ganrif
594

5g - 6g - 7g 
540au 550au 560au 570au 580au - 590au - 600au 610au 620au 630au 640au 
589 590 591 592 593 - 594 - 595 596 597 598 599

Digwyddiadau 
Yr Ymerodres Suiko yn cydnabod Bwdhaeth yn swyddogol yn Japan

Genedigaethau 
Ymerodres Kōgyoku (neu Ymerodres Saimei), ymerodres Japan

Marwolaethau 
17 Tachwedd - Gregori o Tours, esgob a hanesydd

594
593

5g - 6g - 7g 
540au 550au 560au 570au 580au - 590au - 600au 610au 620au 630au 640au 
588 589 590 591 592 - 593 - 594 595 596 597 598

Digwyddiadau 
 Pybba yn dod yn frenin Mersia
 Yr Ymerodres Suiko yn dod i'r orsedd yn Japan

Genedigaethau

Marwolaethau 

593
592

5g - 6g - 7g 
540au 550au 560au 570au 580au - 590au - 600au 610au 620au 630au 640au 
587 588 589 590 591 - 592 - 593 594 595 596 597

Digwyddiadau 
 Yr Ymerodraeth Fysantaidd yn adennill Singidunum oddi wrth yr Afariaid.
 Wedi lladdfa Woddesbeorg, diorseddir Ceawlin, brenin Wessex.

Genedigaethau

Marwolaethau 
 Ymerawdwr Sushun, ymerawdwr Japan
 Guntram, brenin Bwrgwyn

592
Novalja

Tref yn Croatia yw Novalija.

Dolen allanol
 /  Gwefan swyddogol y dref

Aneddiadau Croatia
591

5g - 6g - 7g 
540au 550au 560au 570au 580au - 590au - 600au 610au 620au 630au 640au 
586 587 588 589 590 - 591 - 592 593 594 595 596

Digwyddiadau 
 Agilulf yn priodi Theodelinda ac yn dod yn frenin y Lombardiaid.
 Locustiaid yn difetha'r cynhaeaf yn yr Eidal.

Genedigaethau 
 Cadwallon, brenin Gwynedd (tua'r dyddiad yma)

Marwolaethau 

591
590

5g - 6g - 7g 
540au 550au 560au 570au 580au - 590au - 600au 610au 620au 630au 640au 
585 586 587 588 589 - 590 - 591 592 593 594 595

Digwyddiadau 
 Owain fab Urien yn dod yn frenin Rheged (tua'r dyddiad yma).
 6 Ionawr - diorseddu Hormizd IV, brenin Persia
 15 Chwefror - coroni Khosrau II yn frenin Persia
 28 Chwefror - Bahram Chobin yn gorchfyu Khosrau, sy'n ffoi i Circesium
 Haf - Khosrau yn perswadio'r ymerawdwr Rhufeinig Mauricius i ail-ddechrau'r rhyfel yn erbyn Persia.
 3 Medi - Pab Gregori I yn olynu Pab Pelagius II fel y 64ydd pab.

Genedigaethau

Marwolaethau 
7 Chwefror - Pab Pelagius II
Chwefror - Hormizd IV, brenin Persia
5 Medi 5 - Authari, brenin y Lombardiaid

590
Rheged

Roedd Rheged yn deyrnas  Frythonig yn Yr Hen Ogledd oddeutu’r 6g. Yn ei hanterth, roedd yn roedd yn cynnwys pob rhan o'r 'Cumbria' fodern, gan gynnwys Catraeth, ac ymddengys mai Caerliwelydd oedd canolfan y deyrnas. Roedd yn ymestyn dros ran sylweddol o’r hyn sy’n awr yng ngogledd-orllewin Lloegr (i'r dwyrain o'r Pennines ac efallai dros ran o dde-orllewin Yr Alban; roedd yn cynnwys Dumfries a Galloway ac o bosib Swydd Ayr (neu Deyrnas Aeron). Eu harweinyddion mwyaf adnabyddus oedd Urien a'i fab Owain. Daeth y deyrnas i ben oddeutui 635 pan briododd gorwyres Urien gyda'r Tywysog Oswiu o Northumbria. Ceir cyflwyniad o hanes y deyrnas yng Nghanolfan Rheged yn Penrith, Cumbria.

Ceir cyfeiriadau at Rheged ym marddoniaeth Taliesin, sy’n cynnwys cerddi i frenin Rheged, Urien Rheged, ac i’w fab Owain fab Urien. Disgrifir Urien fel arglwydd Llwyfenydd (dyffryn Afon Lyvennet heddiw), a hefyd fel arglwydd Catraeth.

Roedd brenhinoedd Rheged yn cynnwys: 
 Meirchion Gul
 Cynfarch fab Meirchion
 Urien Rheged  neu Urien ap Cynfarch
 Owain ab Urien

Yn  ôl yr achau traddodiadol, roedd llinach arall yn disgyn o frawd Cynfarch, Elidir Lydanwyn; ei fab ef oedd Llywarch Hen.

Wedi i deynasoedd Eingl-Sacsoniaid Brynaich a Deifr uno I ddod yn deyrnas Northumbria, meddiannwyd Rheged gan Northumbria rywbryd cyn 730. Cofnodir priodas rhwng Oswy, brenin Northumbria a thywysoges o Rheged tua 638, ac efallai iddo etifeddu’r deyrnas o ganlyniad i’r briodas yma.

Heddiw
Rhoddwyd enw’r deyrnas i’r Rheged Discovery Centre gerllaw Penrith,  Cumbria. Mae’r enw Cumbria ei hun yn dod o’r un gwreiddyn â Chymry.

Gweler hefyd
Rhestr enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn Lloegr

 
Yr Hen Ogledd
589

5g - 6g - 7g 
530au 540au 550au 560au 570au - 580au - 590au 600au 610au 620au 630au 
584 585 586 587 588 - 589 - 590 591 592 593 594

Digwyddiadau 
Y Pla Du yn Rhufain
Trydydd Cyngor Toledo yn cael ei alw gan Reccared, brenin y Fisigothiaid; mae'r cyngor yn rhoi'r gorau i Ariaeth ac yn derbyn Catholigiaeth

Genedigaethau

Marwolaethau 
 1 Mawrth - Dewi Sant (tua'r flwyddyn yma)
 Ymerawdwr Sushun, ymerawdwr Japan

589
Manama

Manama (Arabeg: المنامة Al-Manāmah) yw prifddinas Bahrain a dinas fwyaf y wlad gyda phoblogaeth o tua 155,000, tua chwarter poblogaeth y wlad ei hun.

Daeth Manama yn brifddinas y Bahrain annibynnol ar ôl cyfnodau o ddominyddiaeth arni gan y Portiwgaliaid a'r Persiaid yn gynharach yn ei hanes. Erbyn heddiw mae'n brifddinas fodern a'i heconomi'n seiliedig ar hyrwyddo masnach wrth i'r diwydiant olew gymryd rhan llai blaenllaw yn yr economi.

Dinasoedd Bahrain
Prifddinasoedd Asia
Rhestr dinasoedd Bahrain

Dyma ''''restr o ddinasoedd a threfi yn Bahrain:

Manama
al-Muĥarraq
Ar-Rifaca
Madīnat H̨amad
'Ālī
'Īsā
Sitrah
al-Budayyi'
Jidd Ĥafş
al-Mālikiyah
Diraz

10 dinas fwyaf
Manama - 154,700
al-Muĥarraq - 98,800
Ar-Rifaca - 86,100
Madīnat H'amad - 57,000
'Ālī - 51,400
'Īsā- 39,800
Sitrah - 37,100
al-Budayyi' - 33,200
Jidd Ĥafş - 32,600
al-Mālikiyah - 14,800

Trefi eraill
al-H'idd
Mina Salman
Al-Rifa ash Sharqi

 
Bahrain
Rhestr dinasoedd Bhwtan

Dyma restr o ddinasoedd a threfi ym Mhwtan.

 Chhukha
 Damphu
 Gasa Dzong
 Geylegphug
 Ha
 Jakar
 Lhuntshi
 Mongar
 Paro
 Pemagatsel
 Phuntsholing
 Punakha
 Samchi
 Samdrup Jongkhar
 Shemgang
 Taga Dzong
 Thimphu
 Tashigang
 Tongsa
 Wangdiphodrang

10 dinas a thref mwyaf 
Thimphu - 62,500
Phuntsholing - 60,400
Punakha - 21,500
Samdrup Jongkhar - 13,800
Geylegphug - 6,700
Paro - 4,400
Tashigang - 4,400
Wangdiphodrang - 3,300
Taga Dzong - 3,100
Tongsa - 2,300

 
Bhwtan

simple:Bhutan#Cities and towns
Thimphu

Thimphu yw prifddinas Bhwtan, yn ogystal â bod yn enw ar yr ardal amgylchol a'r dzongkhag, Rhanbarth Thimphu. Gyda phoblogaeth o tua 50,000 (2003), Thimphu yw dinas fwyaf y wlad. Ei lleoliad yw 27°28′00″Gog., 89°38′30″Dwy. Ceir hefyd y ffurf orllewinol Thimbu.

Tashichoedzong, y gaer-fynachlog ar ymyl ogleddol y ddinas, a godwyd yn yr 17g, yw sedd llywodraeth y wlad er 1952.

Mae'r ddinas yn ymestyn dros lethrau gorllewinol Dyffryn Wang Chhu. Mae Thimphu wedi gweld tyfiant sylweddol mewn canlyniad i'r all-lifo poblogaeth o gefn-gwlad. Norzin Lam yw'r brif stryd, gyda nifer o siopau, bwytai, ac adeiladau cyhoeddus. Mae pob adeilad yn y ddinas yn gorfod dilyn rheolau cynllunio caeth ynglŷn â phensaerniaeth ac ymddangosiad i adlewyrchu traddodiadau Bwdhaidd y wlad. Cynhelir marchnad ar y penwythnos ar lan yr afon. Lleolir y rhan fwyaf o ddiwydiant ysgafn y ddinas ar ei chyrrion i'r de o'r afon. Lleolir mynachlogydd Dechenphu, Tango a Cheri, ynghyd â Phalas Dechenchoeling, cartref swyddogol brenin Bhwtan, i'r gogledd o'r ddinas.

Yn Thimphu hefyd ceir Llyfrgell Genedlaethol Bhwtan.

Dinasoedd Bhwtan
 
Prifddinasoedd Asia
588

5g - 6g - 7g 
530au 540au 550au 560au 570au - 580au - 590au 600au 610au 620au 630au 
583 584 585 586 587 - 588 - 589 590 591 592 593

Digwyddiadau 
 Æthelric yn dod yn frenin cyntaf Northumbria, wedi uno teyrnasoedd Deifr a Brynaich
 Y Lombardiaid yn dod yn Gristionogion
 Adeiladu mynachlog Skellig Michael yn Iwerddon

Genedigaethau

Marwolaethau 

588
587

5g - 6g - 7g 
530au 540au 550au 560au 570au - 580au - 590au 600au 610au 620au 630au 
582 583 584 585 586 - 587 - 588 589 590 591 592

Digwyddiadau 
Guntram, brenin Paris, yn mabwysiadu Childebert II.
Yr Ymerawdwr Sushun yn dod i'r orsedd yn Japan.

Genedigaethau 
Theuderic II, brenin Austrasia

Marwolaethau 
Varahamihira, seryddwr o India
Ymerawdwr Yōmei, o Japan

587
586

5g - 6g - 7g 
530au 540au 550au 560au 570au - 580au - 590au 600au 610au 620au 630au 
581 582 583 584 585 - 586 - 587 588 589 590 591

Digwyddiadau 
 Yr Ymerodraeth Fysantaidd yn gorchfygu Ymerodraeth Persia ym Mrwydr Solachon, ger Daraa.
 Sant Comgall yn sefydlu abaty ym Mangor, Gogledd Iwerddon.
 Cystennin o Gernyw yn dod yn Gristion.
 Reccared yn dod yn frenin y Fisigothiaid.

Genedigaethau 
Theudebert II, brenin Austrasia

Marwolaethau 
Leovigild, brenin y Fisigothiaid

586
585

5g - 6g - 7g 
530au 540au 550au 560au 570au - 580au - 590au 600au 610au 620au 630au 
580 581 582 583 584 - 585 - 586 587 588 589 590

Digwyddiadau 
Teyrnas y Suebi yn Iberia yn cael ei choncro gan y Fisigothiaid
Newyn yn effeithio Gâl.
Yr Ymerawdwr Yōmei yn dod i'r orsedd yn Japan.

Genedigaethau

Marwolaethau 
Ymerawdwr Bidatsu, Ymerawdwr Japan

585
584

5g - 6g - 7g 
530au 540au 550au 560au 570au - 580au - 590au 600au 610au 620au 630au 
579 580 581 582 583 - 584 - 585 586 587 588 589

Digwyddiadau 
 Y Fisigothiaid yn cipio Cordoba oddi wrth yr Ymerodraeth Fysantaidd
 Wedi deng mlynedd heb frenin, mae'r Lombardiaid yn ethol Authari yn frenin.

Genedigaethau 
 Clotaire II, mab Chilperic I, brenin Neustria
 Edwin, brenin Northumbria

Marwolaethau 
 Chilperic I, brenin Neustria

584
Yr Amgueddfa Brydeinig

Mae'r Amgueddfa Brydeinig yn Llundain yn gartref i dros 8 miliwn o arteffactau o ddiwylliant a hanes dynol, ac felly yn un o'r casgliadau mwyaf sylweddol o'i bath ledled y byd. Sefydlwyd hi gan ddeddf Seneddol ym 1753, a chasgliad yn perthyn i'r meddyg Syr Hans Sloane (a fu farw y flwyddyn honno) a ffurfiodd gnewyllyn yr amgueddfa wreiddiol.

Lleolir yr amgueddfa ar hen safle plasdy'r teulu Montagu, mewn adeilad a gynlluniwyd yn yr arddull Roegaidd gan Syr Robert Smirke. Ychwanegodd ei frawd iau, Sydney Smirke, y llyfrgell crwn enwog a saif yng nghwrt canolog yr adeilad. Gorchuddiwyd y cwrt hwnnw â tho gwydr gan yr Arglwydd Norman Foster yn 2000.

Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf er mwyn diogelu rhai o'r arteffactau, fe'u cymerwyd i'r Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Gorsaf Reilffordd Holborn, Llundain a phlasty yn Malvern er mwyn eu gwarchod yn ddiogel. Ceir yn yr Amgueddfa nifer o drysorau o Gymru gan gynnwys Clogyn aur Yr Wyddgrug. Yma hefyd y cedwir marmorau Elgin a Charreg Rosetta.

Yn 2014 ymwelodd 6,701,043 o bobl â'r Amgueddfa.

Cyfeiriadau

Adeiladau ac adeiladwaith ym Mwrdeistref Llundain Camden
Adeiladau rhestredig Gradd I Llundain
 
Prydeinig
Amgueddfeydd Llundain
Pensaernïaeth Sioraidd
583

5g - 6g - 7g 
530au 540au 550au 560au 570au - 580au - 590au 600au 610au 620au 630au 
578 579 580 581 582 - 583 - 584 585 586 587 588

Digwyddiadau 
 Ebrill - Tân yng Nghaergystennin
 Ebrill - Daeargryn yng Nghaergystennin

Genedigaethau

Marwolaethau 
Kan B'alam I - brenin Palenque

583
Prwsia

Gwladwriaeth rymus yng ngogledd Yr Almaen ar lan y Môr Baltig oedd Prwsia, a sefydlwyd gan y Marchogion Tiwtonaidd yn y 13g.

Daeth Prwsia'n ddugiaeth yn 1525 dan reolaeth y frenhinllin Hohenzollern. Unodd â Brandenburg yn 1618 ac erbyn diwedd yr 17g, dan reolaeth Ffrederic Wiliam (1620 - 1688), Etholwr Mawr Prwsia, roedd wedi datblygu i fod y wladwriaeth rymusaf yng ngorllewin yr Almaen.

Yn y 18g dan reolaeth Ffrederic Fawr (1712 - 1786), Brenin Prwsia (o 1740 hyd ei farwolaeth), ehangwyd ei thiriogaeth. Yn ystod y Rhyfel Saith Mlynedd (1756-1763) roedd Prydain Fawr, Prwsia a Hanofer ar y naill ochr yn brwydro yn erbyn Ffrainc, Awstria, Sweden a Sacsoni ar y llall. Cipiodd Prwsia Silesia a rhan o Wlad Pwyl gan wneud Prwsia yn un o'r gwledydd grymusaf yn Ewrop. Ychwanegwyd rhagor o diriogaeth yng Nghynhadledd Vienna (1815) yn sgîl trechu Napoleon gan y cynghreiriad.

Yn ail hanner y 19g reolai Otto von Bismarck (1815 - 1898) ym Mhrwsia. Gorchfygodd Awstria a'i chynghreiriaid Almaenig yn 1866 ac ychwanegwyd Schleswig-Holstein i diriogaeth Prwsia a ffurfiodd Ffederaliaeth Gogledd yr Almaen. Dyma hedyn Ymerodraeth yr Almaen a sefydlwyd ar ôl i Brwsia ennill Rhyfel Ffrainc a Phrwsia (1870-71) gyda Bismarck yn Brif Ganghellor.

Yn 1918, ar ddiwedd y Rhyfel Byd Cyntaf, daeth Prwsia yn weriniaeth annibynnol o fewn Gweriniaeth Weimar, ond roedd wedi colli llawer o'i grym a'i dylanwad. Cafodd Prwsia ei diddymu gan y Cynghreiriaid buddugoliaethus ar ddiwedd yr Ail Ryfel Byd.

Daeth yr enw 'Prwsia' a'r ymadrodd 'gwerthoedd Prwsaidd' i ddynodi effeithiolrwydd, disgyblaeth a hunan-aberth.

 
Cyn-wladwriaethau
Hanes yr Almaen
Hanes Ewrop
Umma

Ar y ddinas hynafol ym Mesopotamia, gweler Umma.

Ystyr y gair Arabeg Umma (hefyd Ummah, Arabeg: أمة‎ , ynganiad ŵm-ma) yw 'Cymuned' neu 'Genedl'. Ei ystyr yn y Coran yw 'Cymuned Islam' neu 'Gymuned y Ffyddlon'. Fe'i defnyddir hefyd mewn ystyr mwy cyffredinol i olygu'r gwladwriaethau neu wledydd Islamaidd gyda'i gilydd, fel math o gymanwlad grefyddol neu, mewn ystyr mwy seciwlar a diweddar, i olygu'r genedl Arabaidd mewn cyd-destun pan-Arabaidd. Yn ei ystyr ehangach (ummat al-mu'minin), mae'n golygu'r byd Islamaidd cyfan ynghyd â'r Byd Islamaidd delfrydol. Ond i'r rhan fwyaf o Fwslemiaid cyffredin mae'r umma yn rhywbeth mwy cyfarwydd ond anodd i'w diffinio, fel sôn am 'Y Byd Cristnogol' a'r 'Gymuned Gristnogol' yng nghyd-destun Cristnogaeth.

Islam
Umma (dinas)

Mae'r erthygl hon am y ddinas Swmeraidd: am y term Arabeg gweler Umma.

Dinas hynafol yng ngwlad Swmer, Mesopotamia, oedd Umma ('Tell Jokha' heddiw: 31°38′Gog., 45°52′Dwyr.), sydd fwyaf adnabyddus am ei ymgiprys hir â Lagash ynglŷn â'r ffin rhwng y ddwy ddinas-wladwriaeth. Yn 2350 CC, symudodd y brenin Lugal Zagessi brifddinas Swmer o Umma i Uruk.

Ers goresgyniad Irac yn 2003 mae'r safle archaeolegol, fel nifer o rai eraill yn y wlad honno, wedi dioddef gan waith lladron sydd wedi tyllu cannoedd o dyllau a chloddiau i geisio cael hyd i hynafiaethau gwerthfawr i'w gwerthu.

Mesopotamia
Safleoedd archaeolegol Irac
Rhestr baneri Asia

Dyma oriel o faneri cenedlaethol a rhyngwladol a ddefnyddir yn Asia.

Rhyngwladol

Canolbarth Asia

Dwyrain Asia

De Ddwyrain Asia

De Asia

Gorllewin Asia

Dwyrain Ewrop - Gorllewin Asia 

Asia
Asia
582

5g - 6g - 7g 
530au 540au 550au 560au 570au - 580au - 590au 600au 610au 620au 630au 
577 578 579 580 581 - 582 - 583 584 585 586 587

Digwyddiadau 
 Mauricius yn olynu Tiberius II Cystennin fel Ymerawdwr Bysantaidd.

Genedigaethau 
12 Awst - Arnulf o Metz, sant Cristionogol

Marwolaethau 
 5 Ebrill - Eutychius, Patriarch Caergystennin
 14 Awst - Tiberius II Cystennin, Ymerawdwr Bysantaidd
 Agathias, bardd a hanesydd Groegaidd

582
581

5g - 6g - 7g 
530au 540au 550au 560au 570au - 580au - 590au 600au 610au 620au 630au 
576 577 578 579 580 - 581 - 582 583 584 585 586

Digwyddiadau 
Brenhinllin Sui yn cymryd lle Brenhinllin y Zhou Gogleddol yn China.

Genedigaethau 
Umar ibn al-Khattab, califf Mwslimaidd (tua'r dyddiad yma)

Marwolaethau 

581
Jerez de la Frontera

Dinas yn ardal Cádiz yw Jerez de la Frontera a leolir yng Nghymuned Ymreolaethol Andalucía yn Sbaen. Mae poblogaeth o ddau gan mil o bobl yno erbyn hyn ac mae'r ddinas bellach wedi disodli prifddinas yr ardal Cádiz fel y lle pwysicaf ar gyfer cysylltiadau trafnidaieth gyhoeddus a hi bellach yw prif ganolfan economaidd yr ardal. Mae Jerez de la Frontera wedi'i lleoli mewn ardal ffrwythlon ar gyfer amaethyddiaeth. Hi yw pumed ddinas Andalucía.

Dinasoedd Sbaen
Andalucía
Cádiz

Dinas a phorthladd yng nghymuned ymreolaethol Andalucía, de-orllewin Sbaen, yw Cádiz, sy'n brifddinas Talaith Cádiz. Yn ddinas hanesyddol dros ben, dyma'r ddinas hynaf o ran pobl yn trigo yno'n barhaus.

Mae'r ddinas yn gartref i Forlu Sbaen, yn ogystal â phrifysgol yr ardal a nifer o draethau.

Andalucía
Dinasoedd Sbaen
580

5g - 6g - 7g 
530au 540au 550au 560au 570au - 580au - 590au 600au 610au 620au 630au 
575 576 577 578 579 - 580 - 581 582 583 584 585

Digwyddiadau 
 Y cofnod olaf am Senedd Rhufain pan mae'n gyrru llysgenhadaeth i Gaergystennin

Genedigaethau 
 Pepin I, Maer y Llys Ffrancaidd

Marwolaethau 
 Martin o Dumes, esgob Braga

580
5ed ganrif

4g - 5g - 6g
400au 410au 420au 430au 440au 450au 460au 470au 480au 490au

Digwyddiadau 
410: Y Fisigothiaid yn anrheithio Rhufain
455: Y Fandaliaid yn anrheithio Rhufain
476: Odoacer yn diorseddu Romulus Augustulus, yr ymerawdwr Rhufeinig olaf yn y gorllewin

Blynyddoedd a degawdau 
400au 400 401 402 403 404 405 406 407 408 409
410au 410 411 412 413 414 415 416 417 418 419
420au 420 421 422 423 424 425 426 427 428 429
430au 430 431 432 433 434 435 436 437 438 439
440au 440 441 442 443 444 445 446 447 448 449
450au 450 451 452 453 454 455 456 457 458 459
460au 460 461 462 463 464 465 466 467 468 469
470au 470 471 472 473 474 475 476 477 478 479
480au 480 481 482 483 484 485 486 487 488 489
490au 490 491 492 493 494 495 496 497 498 499
500au 500

Canrifoedd
5ed ganrif
Awyr Cymru

Defnyddiwyd yr enw  Awyr Cymru (Saesneg: Air Wales) gan ddau gwmni hedfan. Lansiwyd y cyntaf ar 6 Rhagfyr 1977 er mwyn teithio yn ôl ac ymlaen o Faes Awyr Caerdydd, Y Rhws i Faes Awyr Penarlâg yn Sir y Fflint. Arferai'r cwmni hedfan o Gaerdydd (a chyn hynny o Abertawe a Phen-bre) i nifer o faesydd awyr yn y Deyrnas Unedig, Iwerddon a Ffrainc. Daeth i ben wedi gwasanaeth o ddeunaw mis.

Roedd yr ail gwmni yn gwmni hollol annibynnol, heb unrhyw gysylltiad gyda'r cyntaf. Yr un oedd ei leoliad, sef Maes Awyr Rhyngwladol Caerdydd, ond dim ond y tu fewn i wledydd Prydain roedd yn hedfan. Daeth i ben ar 23 Ebrill 2006 "oherwydd costau cynyddol" a "chystadleuaeth ffyrnig" gan gwmniau enfawr.

Gweler hefyd
Awyrennu yng Nghymru

Cyfeiriadau

Awyrennu yng Nghymru
Cwmnïau a sefydlwyd ym 1997
Cwmnïau a ddadsefydlwyd yn 2006
Cwmnïau hedfan
Avilés

Trydedd ddinas Cymuned Ymreolaethol Asturias yw Avilés. Dyna hefyd enw’r ardal gwmpasog sy’n cynnwys y ddinas, un o ardaloedd lleiaf Tywysogaeth Asturias.

Mae’r ddinas yn gartref i borthladd cenedlaethol pwysig ac mae’n ddiwydianol dros ben. Mae traethau poblogaidd megis Salinas gerllaw. Ym mis Chwefror bob blwyddyn, cynhelir ‘Carnaval’ yno, un o rai gorau Sbaen. Ceir parti ewyn enwog yng nghanol ardal yr hen ddinas pan mae’r diffoddwyr tân (yn draddodiadol) yn tywallt ffôm dros y torfeydd sydd wedi ymgasglu yno i ddathlu’r ŵyl.

Cyfeiriadau

Trefi a dinasoedd Asturias
579

5g - 6g - 7g 
520au 530au 540au 550au 560au - 570au - 580au 590au 600au 610au 620au 
574 575 576 577 578 - 579 - 580 581 582 583 584

Digwyddiadau 
Y Slafiaid yn dechrau symud i mewn i'r Balcanau a Gwlad Groeg
Hormizd IV yn olynu Khosrau I fel brenin Persia.
26 Tachwedd - Pab Pelagius II yn olynu Pab Bened I fel y 63ydd pab.

Genedigaethau

Marwolaethau 
February - Khosrau I, brenin Persia
Pab Bened I

579
578

5g - 6g - 7g 
520au 530au 540au 550au 560au - 570au - 580au 590au 600au 610au 620au 
573 574 575 576 577 - 578 - 579 580 581 582 583

Digwyddiadau 
Tiberius II Cystennin yn olynu Justin II fel Ymerawdwr Bysantaidd

Genedigaethau

Marwolaethau 
5 Hydref - Justin II, Ymerawdwr Bysantaidd
Sant Brendan, sant o Iwerddon.

578
Prynhawn Da

Rhaglen gylchgrawn ar S4C yw Prynhawn Da a gynhyrchir gan gwmni Tinopolis. Mae'n chwaer rhaglen i'r rhaglen nosweithiol Heno.

Cychwynodd yn 1998 o dan y teitl P'nawn Da a roedd y cyflwynwyr gwreiddiol yn cynnwys Lyn Ebenezer ac Elinor Jones.

Yn 2006 fe'i ail-enwyd yn Wedi 3 ac ymunodd John Hardy a Rhodri Owen fel cyflwynwyr. Yn 2012 gwobrwyd cytundeb newydd gan S4C i gwmni cynhyrchu Tinopolis a fe newidiwyd yr enw i Prynhawn Da.

Gweler hefyd
 Heno

Cyflwyniadau rhaglenni teledu 1988
Rhaglenni teledu Cymraeg
Rhaglenni teledu S4C
Emyr Wyn

Actor a chanwr yw Emyr Wyn (ganwyd Medi 1952). Mae'n fwyaf adnabyddus am chwarae y cymeriad Dai 'Sgaffalde' ym Mhobol y Cwm.

Bywyd cynnar
Ganwyd Emyr Wyn Evans yng Nghaerfyrddin. Fe wnaeth ei enw yn ifanc iawn fel canwr soprano pan oedd yn ddisgybl yn Ysgol Ramadeg Llanelli, gan ryddhau sawl record yn cynnwys 'Llais Swynol Emyr Wyn'. Yn 1974 fe roedd yn aelod cychwynnol o'r grŵp gwerin Mynediad am Ddim.

Gyrfa

Ar ddiwedd yr 1970au roedd Emyr Wyn yn un o gyflwynwyr y rhaglen deledu i blant, Yr Awr Fawr. Fe ymddangosodd fel y cymeriad Sam Crosby yn y ffilm deledu Y Dyn 'Nath Ddwyn y Dolig (1985). Chwareodd ran y Parchedig J.S. Jones ar y comedi sefyllfa Teulu'r Mans. Ar ddechrau'r 1990au roedd yn un o'r perfformwyr ar y rhaglen ddychan Pelydr X ar S4C.

Yn 2004 fe ymunodd a'r opera sebon Pobol y Cwm gan chwarae cymeriad Dai 'Sgaffalde' Ashurst.

Dolenni allanol
Emyr Wyn ar wefan yr Internet Movie Database
BBC Cymru - Emyr Wyn

Cyfeiriadau

Genedigaethau 1952
Actorion Cymreig
Pobl o Sir Gaerfyrddin
Gillian Elisa

Actores, digrifwraig a chantores o Gymraes yw Gillian Elisa (ganwyd 10 Awst 1953). Daeth yn adnabyddus am chwarae Sabrina yn Pobol y Cwm ac am ei chymeriadau comedi.

Bywyd cynnar ac addysg
Ganwyd Gillian Elizabeth Thomas yng Nghaerfyrddin a magwyd yn Llanbedr Pont Steffan. Mynychodd Ysgol Gyfun Llanbedr Pont Steffan a  Choleg Cerdd a Drama Cymru yng Nghaerdydd.

Yn ferch ifanc dangosodd ddiddordeb mewn diddanu eraill, o flaen ei theulu ac mewn Eisteddfodau lleol. Yn y chweched dosbarth cyd ysgrifennodd sioe gerdd Yr Enfys a'i phrofiad cyntaf ym myd actio oedd chwarae rhan Poli Gardis mewn cynhyrchiad cynnar o Dan y Wenallt. Yn y 1970au roedd hefyd yn aelod o'r grŵp roc, Graffia gan ennill ei lle fel prif gantores y band.

Gyrfa

Wedi cwblhau ei chwrs coleg, cafodd cynnig y brif ran yn Nrama Gomisiwn yr Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaerfyrddin yn 1974, yn chwarae Nimue yn Dewin Y Daran. Yn Hydref 1974, ymunodd â chast y gyfres ddrama newydd Pobol y Cwm ar BBC Cymru, yn chwarae'r cymeriad Sabrina Harries. Hi oedd aelod ieuengaf y cast ac fe barhaodd yn y rhan am ddeng mlynedd. Yn 1975 chwaraeodd ran Branwen yn yr opera roc Melltith ar y Nyth.

Ers hynny cafodd rhannau mewn sawl cyfres deledu ar S4C, gan gynnwys Dinas, Minafon a Yr Heliwr, Glan Hafren, Iechyd Da. Bu hefyd yn chwarae cymeriadau mewn rhaglenni comedi Cymraeg fel Ma 'Ifan 'Ma ac Eric. Yn y Saesneg, cafodd rhannau amlwg mewn cyfresi megis Mortimer's Law, Forever Green, A Mind to Kill a Belonging.

Mae hefyd yn adnabyddus am ei pherfformiadau comedi ar raglenni adloniant fel Noson Lawen, ac yn arbennig am ei chymeriad unigryw 'Mrs OTT'. Yn 2004 perfformiodd y cymeriad yn rhan o sioe un-fenyw yng Ngŵyl Caeredin.

Ers 2011 bu'n dirprwyo ar gyfer rhan 'Grandma' yn sioe gerdd Billy Elliot yn West End Llundain ac yn Ionawr 2015 cymerodd y brif ran wedi i Ann Emery ymddeol o'r sioe.

Fel cantores, mae wedi rhyddhau sawl albwm yn ogystal â chyfrannu at recordiadau eraill.

Disgograffi

Rhywbeth yn y Glas
Haul ar Nos Hir (Sain)
Lawr y Lein, Gillian Elisa a'i Ffrindiau, Mehefin 2006 (Sain)

Llyfryddiaeth

Cyfeiriadau

Dolenni Allanol
 
 Gwefan swyddogol 

Actorion Cymreig
Digrifwyr Cymreig
Cantorion Cymraeg
Cantorion Cymreig
Genedigaethau 1953
Merched yr 20fed ganrif
Merched yr 21ain ganrif
Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Llanbedr Pont Steffan
Pobl o Sir Gaerfyrddin
Noson Lawen (rhaglen deledu)

Rhaglen adloniant yw Noson Lawen. Mae wedi cael ei darlledu ar S4C bob blwyddyn ers 1982 ac mae'n arddangos doniau cantorion, digrifwyr a chorau o flaen cynulleidfa fyw, boed mewn sgubor, stiwdio deledu neu neuadd chwaraeon. Mae nifer o bobl wedi bod yn gyfrifol am gyflwyno'r rhaglen, gan gynnwys Glan Davies.

Cynhyrchiad
Darlledwyd y rhifyn cyntaf ar 11 Tachwedd 1982, wythnos ar ôl lansio sianel deledu S4C. Cynhyrchwyd y gyfres gan gwmni Teledu'r Tir Glas bryd hynny. Recordiwyd y rhaglen gyntaf ar Fferm Tyddyn 'Ronnen, Llanuwchllyn, Gwynedd a'r cyflwynydd cyntaf oedd yr actor Trefor Selway. Roedd perfformiadau gan gantorion Triawd Lliw, Côr Merched Uwchllyn gydag Elin Mair Jones yn cyfeilio ar y delyn, Triawd Menlli, gyda Gwenda Williams, Einion Edwards, Plant Llanuwchllyn, o dan arweiniad Robin Glyn ac Audrey Williams.

Roedd y cyfresi gwreiddiol yn adlewyrchu gwreiddiau gwledig y rhaglen, gyda'r gynulleidfa yn eistedd ar bêls gwair, gyda'r perfformwyr wedi eu gosod ar drelar fferm.

Erbyn 1996 y cynhyrchydd oedd cwmni Tonfedd (Tonfedd Eryri yn ddiweddarach) ac yna Cwmni Da.

Gweler hefyd 
 Noson Lawen (traddodiad gwerin)

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Noson Lawen ar wefan S4C
 

Rhaglenni teledu Cymraeg
Cyflwyniadau rhaglenni teledu 1982
Rhaglenni teledu'r 1980au
Rhaglenni teledu'r 1990au
Rhaglenni teledu'r 2000au
Rhaglenni teledu'r 2010au
Victoria Plucknett

Actores o ardal Abertawe yw Victoria Plucknett (ganed 1953). A hithau'n dod o deulu di-Gymraeg, mae bellach yn chwarae rhan 'Diane Ashurst' ar yr opera sebon Pobol y Cwm ar S4C ers y nawdegau. Ymddangosodd fel 'Mary' yn y gyfres deledu The Duchess of Duke Street hefyd.

Ar un adeg, bu'n rhaid iddi adael Pobol y Cwm am gyfnod achos brifodd ei chefn felly cymerodd actores arall ei rôl yn y rhaglen, Eluned Morgan, gan bortreadu Diane am rai wythnosau.

Teledu
How Green Was My Valley (1975)
The Duchess of Duke Street (1976-77)
Kilvert's Diary (1977)
As You Like It (1978)
What the Dickens! (1983)
The District Nurse (1984)
The Bill (1993)
The Sherman Plays (1997)
Pobol y Cwm (1999-)
Belonging (2006)

Ffilmiau
Cameleon (1997)

Dolenni allanol

Actorion Cymreig
Genedigaethau 1953
Pobl o Abertawe
Merched yr 20fed ganrif
Merched yr 21ain ganrif
Passeriformes

Yr urdd fwyaf o adar yw'r Passeriformes (adar golfanaidd neu  adar clwydol). Mae bron 6000 o rywogaethau a geir ledled y byd yn perthyn iddi gyda'r amrywiaeth fwyaf mewn rhanbarthau trofannol. Mae ganddynt draed wedi'u haddasu ar gyfer clwydo ac mae strwythur eu chwarren wropygiol (uropygial gland) a'u sberm yn unigryw. Mae gan y grŵp mwyaf o rywogaethau (yr adar cân) gyhyrau cymhleth er mwyn rheoli eu syrincs a ddefnyddir i ganu.

Teuluoedd a rhywogaethau
Mae dosbarthiad y Passeriformes yn amrywio. Mae'r rhestr isod yn dilyn rhestr yr International Ornithologists' Union.

Cyfeiriadau
577

5g - 6g - 7g 
520au 530au 540au 550au 560au - 570au - 580au 590au 600au 610au 620au 
572 573 574 575 576 - 577 - 578 579 580 581 582

Digwyddiadau 
Brwydr Deorham; yr Eingl-Sacsoniaid dan Ceawlin, brenin Wessex yn gorchfygu'r Brythoniaid.

Genedigaethau

Marwolaethau 

577
576

5g - 6g - 7g  
520au 530au 540au 550au 560au - 570au - 580au 590au 600au 610au 620au  
571 572 573 574 575 - 576 - 577 578 579 580 581

Digwyddiadau

Genedigaethau

Marwolaethau
Sant Germanus o Baris
'Amina, mam Muhammad

576
575

5g - 6g - 7g  
520au 530au 540au 550au 560au - 570au - 580au 590au 600au 610au 620au  
570 571 572 573 574 - 575 - 576 577 578 579 580

Digwyddiadau
Childebert II yn dod yn frenin Austrasia
2 Mehefin - Pab Bened I yn olynu Pab Ioan III fel y 62il pab

Genedigaethau
Heraclius, Ymerawdwr Bysantaidd (tua'r dyddiad yma)

Marwolaethau
Sigebert I, brenin Austrasia, llofruddiwyd gan Fredegund

575
574

5g - 6g - 7g  
520au 530au 540au 550au 560au - 570au - 580au 590au 600au 610au 620au  
569 570 571 572 573 - 574 - 575 576 577 578 579

Digwyddiadau
Yr Ymerawdwr Bysantaidd Justin II yn ymddeol, gan ddewis Tiberius II Cystennin fel ei olynydd
Áedán mac Gabráin yn dod yn frenin Dál Riata

Genedigaethau
Uthman ibn Affan, califf (tua'r dyddiad yma)
 Y Tywysog Shotoku, rheolwr Japan

Marwolaethau
7 Gorffennaf - Pab Ioan III
Cleph, brenin y Lombardiaid
Conall mac Comgaill, brenin Dál Riata

574
573

5g - 6g - 7g  
520au 530au 540au 550au 560au - 570au - 580au 590au 600au 610au 620au  
568 569 570 571 572 - 573 - 574 575 576 577 578

Digwyddiadau
 Brwydr Arfderydd rhwng Gwenddoleu ap Ceidio a meibion Eliffer, Gwrgi a Peredur (tua'r dyddiad yma)
 Khosrau I, brenin Persia yn cipio Daraa

Genedigaethau
Abu Bakr, Califf Mwslimaidd

Marwolaethau
 Narses, cadfridog Bysantaidd

573
572

5g - 6g - 7g  
520au 530au 540au 550au 560au - 570au - 580au 590au 600au 610au 620au  
567 568 569 570 571 - 572 - 573 574 575 576 577

Digwyddiadau
Rhyfel rhwng yr Ymerodraeth Fysantaidd ac Ymerodraeth Persia
Y Fisigothiaid yn ymosod ar yr Ymerodraeth Fysantaidd yn Sbaen

Genedigaethau

Marwolaethau
Alboin, brenin y Lombardiaid (neu 573)
Æthelric, brenin Brynaich (dyddiad traddodiadol)

572
Boeotia

Roedd Boeotia, (Groeg: Βοιωτία), hefyd Beotia, neu Bœotia yn diriogaeth yng Ngroeg yr Henfyd ac yn awr yn enw Nomos (sir) yn yr un ardal.

Mae Boeotia i'r gogledd o ran ddwyreiniol Gwlff Corinth. Yn y de mae'n ffinio ar Attica a Megaris, yn y gogledd ar Locris Opuntiaidd a Chulfor Euripus, ac yn y gorllewin ar Phocis. Ynghanol Boeotia mae Llyn Copais.

Ceir llawer o sôn am Boeotia ym mytholeg Roeg. Yn y cyfnod hanesyddol roedd nifer o ddinasoedd pwysig yma, yn enwedig Thebai, y ddinas mwyaf pwerus yng Ngroeg am gyfnod. Dywedid mai Graia (Γραία) oedd y ddinas hynaf yng Ngroeg. Dinasoedd eraill yma oedd Orchomenus, Plataea, a Thespiae.

Pobl enwog o Boeotia 
 Epaminondas
 Gorgidas
 Hesiod
 Pelopidas
 Pindar
 Plutarch
 Narcissus (mytholeg)

Daearyddiaeth Gwlad Groeg
Groeg yr Henfyd
571

5g - 6g - 7g  
520au 530au 540au 550au 560au - 570au - 580au 590au 600au 610au 620au  
566 567 568 569 570 - 571 - 572 573 574 575 576

Digwyddiadau
Y Monoffysitiaid yn gwrthod Cyngor Chalcedon, gan greu rhwyg yn yr eglwys

Genedigaethau

Marwolaethau
Ymerawdwr Kimmei, ymerawdwr Japan

571
570

5g - 6g - 7g 
520au 530au 540au 550au 560au - 570au - 580au 590au 600au 610au 620au 
565 566 567 568 569 - 570 - 571 572 573 574 575

Digwyddiadau

Genedigaethau 
Muhammad, proffwyd Islam
Childebert II, brenin Austrasia (bu farw 595)

Marwolaethau 
Gildas (dyddiad traddodiadol)
Liuva I, brenin y Fisigothiaid

570
Mozilla Firefox

Porwr gwe cod agored a rhydd sy'n dod o'r Mozilla Application Suite ac yn cael ei reoli gan Mozilla Corporation yw Mozilla Firefox. Ers Medi 2009, Firefox yw'r ail borwr mwyaf poblogaidd yn ôl defnydd, gyda 22.82% o ddefnydd porwyr gwe byd-eang yn ei ddefnyddio yn ôl Net Applications. Dywed ffynonellau eraill mai rhwng 20% a 32% yw defnydd Firefox.

I ddangos tudalennau gwe, mae Firefox yn defnyddio peiriant porwr gwe Gecko, sy'n gweithredoli bron pob safonau gwe cyfredol gan gynnwys sawl nodwedd sydd i fod i ragweld ychwanegiadau tebygol i'r safonau.

Mae nodweddion diweddaraf Firefox yn cynnwys pori gyda thabiau (gyda'i ryngwyneb defnyddiwr graffigol), gwirio sillafu, chwilio fesul gair, nodi tudalen byw, rheolwr lawrlwytho, pori preifat, geoleoli sy'n seiliedig ar wasanaeth Google a system chwilio cyfannol sy'n defnyddio Google yn ddiofyn o fewn bron i'r rhan fwyaf o leoliadau. Gellir ychwanegu nodweddion drwy estyniadau, a grëir gan ddatblygwyr trydydd-parti, lle bo dewis eang ar gael, sy'n nodwedd a dynna lawer o ddefnyddwyr Firefox.

Mae Firefox yn rhedeg ar lawer o systemau gweithredu, gan gynnwys Microsoft Windows, GNU/Linux, Mac OS X, FreeBSD, a llawer mwy o blatfformau. 3.6.12 yw'r fersiwn sefydlog cyfredol, a ryddhawyd ar 15 Medi 2010. Mae gan god ffynhonnell Firefox dair trwydded o dan Drwydded Gyhoeddus Gyffredinol GNU, Trwydded Gyhoeddus Gyffredinol Llai GNU, a Mozilla Public License.

Poblogrwydd 
Mae defnyddwyr y we wedi mabwysiadu Firefox yn gyflym, er gwaetha'r ffaith bod Internet Explorer wedi ei rag-osod gyda phob copi o sustem weithredu Windows. Fe welwyd gostyngiad cyson yng nghanran defnyddwyr Internet Explorer wedi lansiad Firefox. Yn ôl cwmni dadansoddi OneStat, erbyn Gorffennaf 2006, Firefox oedd y porwr mwyaf poblogaidd tu ôl i Internet Explorer, gyda 12.93% o'r ganran defnyddwyr byd eang. Erbyn Mawrth 2007, yn ôl data a ryddhawyd gan gwmni NetApplications, roedd cyfradd marchnad byd eang Firefox wedi cynyddu i 15.1%.

Nodweddion 
Fel sawl meddalwedd cod agored, mae Firefox wedi'i leoleiddio i'r Gymraeg (gweler isod am y fersiwn Cymraeg.

Cyfeiriadau

Dolenni allanol 
 Mozilla Firefox
 Cywiriadur Cymraeg

Porwyr gwe
569

5g - 6g - 7g 
510au 520au 530au 540au 550au - 560au - 570au 580au 590au 600au 610au 
564 565 566 567 568 - 569 - 570 571 572 573 574

Digwyddiadau 
 Brenin Garamantes yn gwneud cytundeb heddwch a'r Ymerodraeth Fysantaidd
Ioan o Ephesus yn cwblhau ei waith Bucheddau Saint y Dwyrain

Genedigaethau

Marwolaethau 
 Dorotheos, Patriarch Uniongred Coptig Alexandria

569
Creta

Y fwyaf o ynysoedd Gwlad Groeg (3220 milltir sgwar) ac un o Beriffereiau Groeg yw Creta (Groeg: Κρήτη, Kríti). Saif yr ynys tua 160 km i'r de o dir mawr Groeg. Roedd y boblogaeth yn 650,000 yn 2005; Heraklion yw'r brifddinas.

Creta oedd safle'r gwareiddiad hynaf yn Ewrop, y gwareiddiad Minoaidd, o tua 2600 CC. hyd 1400 CC.. Mae llawr o hanesion am gyfnod cynnar Creta wedi eu trosglwyddo trwy fytholeg Groeg, er enghraifft y chwedlau am y Brenin Minos, Theseus a'r Minotaur; a'r stori am Daedalus ac Icarus.

Concrwyd Creta gan yr Ymerodraeth Rufeinig yn 69 CC., a daeth dinas Gortyn yn brifddinas talaith Rufeinig oedd weithiau'n cynnwys Cyrenaica yn ogystal â Chreta. Yn ddiweddarach cipiwyd yr ynys gan yr Arabiaid yn 824. Adennillwyd Creta i'r Ymerodraeth Fysantaidd gan Nicephorus Phocas yn 960. Yn 1204 meddiannwyd yr ynys gan Fenis yn stod y Bedwaredd Groesgad, a bu yn eu meddiant hwy hyd nes daeth yn rhan o'r Ymerodraeth Ottoman yn 1669.

Ynys fynyddig yw Creta. Y copa uchaf yw Psiloritis neu Fynydd Ida, 2,456 m (8,057 troedfedd) o uchder.

Enwogion
 Doménikos Theotokópoulos (El Greco) (1541-1614), arlunydd
 Nana Mouskouri (g. 1934), cantores

 
Ynysoedd Gwlad Groeg
Hanes Gwlad Groeg
Y Môr Aegeaidd
Len Hill

Chwaraewr criced a pêl-droed oedd Lenard Winston Hill (14 Ebrill 1941 – 12 Ebrill 2007).

Dolenni allanol
 Len Hill ar safle Cricket Archive

Genedigaethau 1941
Marwolaethau 2007
Cricedwyr Cymreig
Pêl-droedwyr Cymreig
Baner Canada

Baner o ddau stribed coch gyda stribed gwyn â deilen masarnen, arwyddlun cenedlaethol Canada ers 150 mlynedd, coch rhyngddynt yw baner Canada. Mae'r coch yn cynrychioli aberth milwyr Canadaidd y Rhyfel Byd Cyntaf, a'r gwyn yn cynrychioli gogledd eiraog y wlad.

Am flynyddoedd nid oedd gan Ganada baner genedlaethol a bu'n defnyddio fersiwn ei hunan o Luman Coch Prydain gyda tharian arfbais Canada yn y fly. Yn y 1960au cynnar cynyddodd gefnogaeth am faner unigryw. Bu'r dyluniad gwreiddiol, a alwyd yn Pearson's Pennant (Penwn Pearson), yn defnyddio tair deilen masarnen i gynrychioli Canada, gyda stribed glas ar naill ochr i gynrychioli'r cefnforoedd Tawel ac Iwerydd. Gelir y rhan gwyn rhwng y ddau ochr goch yn y faner yn Palo Canadaidd ('Canadian Pale') - palo yw'r enw banereg ar rhan ganol mewn baner trilliw neu drirhan fertigol. Ni chefnogwyd y faner hon gan lawer, a chytunwyd y mwyafrif i gael baner gyda'r ddeilen masarnen a'r lliwiau cenedlaethol. Mabwysiadwyd y faner gyfredol ar 15 Chwefror, 1965.

Ffynonellau
 Complete Flags of the World, Dorling Kindersley (2002)

Baneri Canada
Canada
Kurt Vonnegut

Nofelydd Americanaidd oedd Kurt Vonnegut (11 Tachwedd 1922 - 11 Ebrill 2007).

Llyfryddiaeth

Nofelau
Player Piano (1952)
The Sirens of Titan (1959)
Mother Night (1961)
Cat's Cradle (1963)
God Bless You, Mr. Rosewater (1965)
Slaughterhouse-Five (1969)
Breakfast of Champions (1973)
Slapstick (1976)
Jailbird (1979)
 Deadeye Dick (1982)
 Galápagos (1985)
 Bluebeard (1987)
 Hocus Pocus (1990)
Timequake (1997)

Storiau
Welcome to the Monkey House (1968)
Bagombo Snuff Box (1999)

Arall
Happy Birthday, Wanda June (1971)
Palm Sunday (1981)
A Man Without a Country (2005)

Cyfeiriadau 

Genedigaethau 1922
Llenorion straeon byrion Americanaidd yr 20fed ganrif
Llenorion straeon byrion Americanaidd yn yr iaith Saesneg
Marwolaethau 2007
Nofelwyr Americanaidd yr 20fed ganrif
Nofelwyr Americanaidd yn yr iaith Saesneg
Pobl o Indianapolis
Pobl fu farw yn Ninas Efrog Newydd
Ysgrifwyr a thraethodwyr Americanaidd yr 20fed ganrif
Ysgrifwyr a thraethodwyr Americanaidd yr 21ain ganrif
Ysgrifwyr a thraethodwyr Americanaidd yn yr iaith Saesneg
Baner Ynysoedd Solomon

Mabwysiadwyd baner Ynysoedd Solomon ar 18 Tachwedd, 1977, blwyddyn ar ôl ennill hunanlywodraeth ond blwyddyn cyn ennill annibyniaeth ar y Deyrnas Unedig. Caiff ei rhannu'n groesgornel gan streipen felen sy'n cynrychioli heulwen yr ynysoedd. Mae'r ddau driongl a ffurfir gan y streipen yn las a gwyrdd i gynrychioli dŵr a thir. Yn wreiddiol, bu'r pum seren wen yn cynrychioli pum rhandir y wlad. Yn hwyrach rhannwyd yr ynysoedd yn saith rhandir felly newidiwyd symbolaeth y sêr i gyfeirio at y pum prif grŵp o ynysoedd.

Ffynonellau
 Complete Flags of the World (Dorling Kindersley, 2002)

Ynysoedd Solomon
Ynysoedd Solomon
Baner Lloegr

Croes goch ar gefndir gwyn yw baner Lloegr. Defnyddiwyd yn gyntaf tua 1191 fel baner San Siôr, a daeth yn faner Lloegr tua 1277.

Ffynonellau
Complete Flags of the World, Dorling Kindersley (2002)

Lloegr
Baneri Lloegr
Current TV

Cwmni cyfryngau annibynnol yw Current TV, a arweinir gan y cyn-Is-arlywydd yr Unol Daleithiau Al Gore a'r dyn busnes Joel Hyatt. Dechreuodd ddarlledu ar deledu cable yn yr Unol Daleithiau ar 1 Awst, 2005. Ei gynulledifa dargedig yw pobl oed 18 i 34.

Ar 6 Hydref, 2006, cyhoeddwyd cytundeb gyda British Sky Broadcasting i greu fersiwn Prydeinig lleoledig o Current TV i'w ddarlledu ar ei systemau lloeren yn y Deyrnas Unedig a Gweriniaeth Iwerddon. Dechreuodd ddarlledu ar 12 Mawrth, 2007.

Rhaglenni
Mae cynnwys Current TV ar ffurf "pods", rhaglenni byrion rhwng tair a saith munud o hyd, fel arfer yn ddogfennol. Mae Current TV yn gweithio ar sail y syniad o viewer created content (cynnwys a greir gan wylwyr), neu VC2. Mae tua 30% o'r pods a ddarlledwyd yn cael eu cyfrannu gan wylwyr. Pob awr mae diweddariadau o ymchwiliadau gwe poblogaidd yn cael eu darparu a'u darlledu ar Current TV gan Google, mewn segment o'r enw Google Current.

Ffynonellau

Cysylltiadau allanol
 Gwefan swyddogol
 Gwefan Prydeinig 

Sefydliadau 2005
Sianeli teledu
568

5g - 6g - 7g 
510au 520au 530au 540au 550au - 560au - 570au 580au 590au 600au 610au 
563 564 565 566 567 - 568 - 569 570 571 572 573

Digwyddiadau 
1 Ebrill - Y Lombardiaid dan eu brenin Alboin yn meddiannu rhan o ogledd yr Eidal; sefydlir dinas Fenis gan ffoaduriaid
Leovigild yn olynu ei frawd Liuva I fel brenin y Fisigothiaid
Ceawlin, brenin Wessex yn gorchfygu Ethelbert, brenin Caint ym Mrwydr Wibbandun

Genedigaethau

Marwolaethau 

568
567

5g - 6g - 7g 
510au 520au 530au 540au 550au - 560au - 570au 580au 590au 600au 610au 
562 563 564 565 566 - 567 - 568 569 570 571 572

Digwyddiadau 
Liuva I yn olynu Athanagild fel brenin y Fisigothiaid

Genedigaethau

Marwolaethau 
Charibert, brenin y Ffranciaid
Athanagild, brenin y Fisigothiaid

567
566

5g - 6g - 7g 
510au 520au 530au 540au 550au - 560au - 570au 580au 590au 600au 610au 
561 562 563 564 565 - 566 - 567 568 569 570 571

Digwyddiadau

Genedigaethau 
 Abbas ibn Abd al-Muttalib, ewythr Muhammad

Marwolaethau 
 Theodosius, Patriarch Uniongred Coptig Alexandria

566
565

5g - 6g - 7g 
510au 520au 530au 540au 550au - 560au - 570au 580au 590au 600au 610au 
560 561 562 563 564 - 565 - 566 567 568 569 570

Digwyddiadau 
 14 Tachwedd - Justin II yn olynu Justinian I fel Ymerawdwr Bysantaidd.

Genedigaethau

Marwolaethau 
 13 Tachwedd (neu 14) - Justinian I, Ymerawdwr Bysantaidd
 Belisarius, cadfridog Bysantaidd
 Procopius o Caesarea, hanesydd
 Audoin, brenin y Lombardiaid

Events 

565
564

5g - 6g - 7g 
510au 520au 530au 540au 550au - 560au - 570au 580au 590au 600au 610au 
559 560 561 562 563 - 564 - 565 566 567 568 569

Digwyddiadau

Genedigaethau

Marwolaethau 
 Sant Tudwal yn marw yn Treguier (yn ôl traddodiad).

564
563

5g - 6g - 7g 
510au 520au 530au 540au 550au - 560au - 570au 580au 590au 600au 610au 
558 559 560 561 562 - 563 - 564 565 566 567 568

Digwyddiadau 
 Justinian I yn ail-gysegru eglwys Hagia Sophia wedi ail-adeiladu'r gromen.
 Sant Columba yn sefydlu ei fynachlog ar ynys Iona, ac yn dechrau ei genhadaeth i'r Pictiaid.

Genedigaethau 
 Chindaswinth, brenin y Fisigothiaid yn Sbaen.

Marwolaethau 

563
Euboea

Euboea, hefyd Negropont neu Negroponte (Groeg: Εύβοια, Évia; Hen Roeg: Εὔϐοια, Eúboia), yw'r ail-fwyaf o ynysoedd Groeg, gydag arwynebedd o 1609 milltir sgwar. Mae'n ynys hir a gweddol gul, rhyw 150 km o hyd a rhwng 50 km a 6 km o led. Roedd y boblogaeth yn 218,032 yn 2005.

Yn y gogledd, nid yw'r culfor rhwng Euboea a Thessalia ar y tir mawr ddim mwy na tua 40 medr o led yn ei fan gulaf, Culfor Euripus. Adeiladwyd pont dros y culfor am y tro cyntaf yn 410 CC., yn ystod y Rhyfel Peloponnesaidd. Daw'r enw Negroponte o'r bont oedd yma pan oedd yr ynys ym meddiant Fenis. Bellach mae dwy bont yn cysylltu'r ynys a'r tir mawr. Mae canol yr ynys yn fynyddig; y copaeon uchaf yw Dirphys (1,745 m), Pyxaria (1,341 m) ac Ochi (1,394).

Yng Ngroeg yr Henfyd roedd dwy ddinas bwysig ar yr ynys, Chalcis ac Eretria. Yn 490 CC dinistriwyd Eretria gan Ymerodraeth Persia, ac er iddi gael ei hail-adeiladu yn dilyn buddugoliaeth y Groegiaid ym Mrwydr Marathon, dinas Chalcis fu'r ddinas bwysicaf ar yr ynys o hynny ymlaen. Chalcis yw prifddinas yr ynys heddiw. Roedd yr ynys i gyd ym meddiant Athen erbyn y cyfnod yma. Yn 410 CC llwyddodd yr ynys i adennill ei hannibyniaeth, ond wedi Brwydr Chaeronea yn 338 CC. daeth yn eiddo Philip II o Facedon, ac yn ddiweddarach yn eiddo Rhufain. Bu'n eiddo Fenis am gyfnod, hyd nes i Ymerodraeth yr Ottomaniaid ei chipio yn 1470. Yn 1830 daeth yn rhan o Wlad Groeg annibynnol.

Ynysoedd Gwlad Groeg
Y Môr Aegeaidd
Delos

Mae Delos (Groeg: Δήλος, Dhilos) yn ynys yng nghanol y cylch o ynysoedd a elwir y Cyclades yng Ngwlad Groeg. Roedd yr ynys yn bwysig ym mytholeg Roeg; dywedid mai yma yr oedd man geni y duw Apollo a'r dduwies Artemis.

Credir fod pobl wedi bod yn byw ar Delos ers y trydydd mileniwm cyn Crist. Yn ôl yr hanesydd Thucydides roedd y boblogaeth wreiddiol yn forladron Cariaidd, a yrrwyd o'r ynys gan y brenin Minos o ynys Creta. Erbyn cyfnod Homeros roedd yr ynys yn enwog fel man geni Apollo ac Artemis. Rhwng 900 CC a 100 OC., ystyrid Delos yn ynys sanctaidd, gyda theml i Dionysus yno hefyd.

Ar ôl Rhyfeloedd Groeg a Phersia, daeth Delos yn fan cyfarfod Cynghrair Delos, a sefydlwyd yn 478 CC, a chedwid trysorfa'r gynghrair yma hyd 454 CC pan y'i symudwyd i Athen gan Pericles. Ers 1873 mae'r École Française d'Athènes wedi bod yn cloddio yma, a gwnaed nifer fawr o ddarganfyddiadau. Yn 1990 cyhoeddwyd Delos yn Safle Treftadaeth y Byd.

Groeg yr Henfyd
Safleoedd Treftadaeth y Byd yng Ngwlad Groeg
Ynysoedd Gwlad Groeg
Marc Lloyd-Williams

Cyn bêl-droediwr Cymreig ydy Marc Lloyd-Williams (ganed 8 Chwefror 1973). Ef yw prif sgoriwr yn holl hanes Uwch Gynghrair Cymru gyda 319 gôl mewn 468 o ymddangosiadau ac yn nhymor 2001-02 roedd yn brif sgoriwr holl Gynghreiriau Ewrop er na chafodd ei wobrwyo â'r Esgid Aur oherwydd newid yn rheolau'r gystadleuaeth.

Chwaraeodd i sawl clwb yn yr Uwch Gynghrair yng Nghymru yn ogystal â chlybiau Stockport County, Halifax a Southport yng Nghynghreiriau Lloegr ac ers ymddeol o chwarae pêl-droed mae Lloyd-Williams yn gweithio fel sylwebydd a gohebydd yn y wasg Gymreig gyda BBC Radio Cymru a rhaglen Sgorio ar S4C.

Anrhydeddau

Clwb
Bangor
Pencampwriaeth Uwch Gynghrair Cymru: 1994-95, 
Cwpan Cymru: 1997-98
Haugesund
Pencampwriaeth Adran Gyntaf Norwy: 1996, 
Y Seintiau Newydd
Pencampwriaeth Uwch Gynghrair Cymru: 2004-05, 2005-06
Cwpan Cymru: 2004-05

Unigol
Esgid Aur Uwch Gynghrair Cymru
Aelod o Oriel Anfarwolion Uwch Gynghrair Cymru

Cyfeiriadau

Genedigaethau 1973
Pêl-droedwyr Cymreig
Chwaraewyr C.P.D. Dinas Bangor
Chwaraewyr C.P.D. Tref Aberystwyth
Aelodau Oriel Anfarwolion Uwch Gynghrair Cymru
Pythia

Y Pythia oedd yr offeiriades oedd yn rhoi y proffwydioliaethau yn oracl Delphi yng Ngroeg yr Henfyd. Sefydlwyd oracl Delphi tua'r 8g cyn Crist, a chofnodir y broffwydoliaeth olaf yn 393 OC., pan gaewyd y temlau paganaidd gan yr ymerawdwr Theodosius I. Roedd oracl Delphi yn enwog trwy wlad Groeg a thu hwnt. Credid fod y duw Apollo yn siarad trwy'r Pythia.

Yn wreiddiol merch ieuanc oedd y Pythia, ond erbyn y cyfnod clasurol, hen wraig oedd hi, ond yn gwisgo gwisg merch ieuanc. Byddai'n rhoi'r broffwydoliaeth yn eistedd ar bair, gyda mŵg o'r pair o'i chwmpas. Pan oedd yr oracl ar ei anterth, roedd tair gwraig yn gwneud y gwaith yma, dwy yn cymeryd eu tro ar y pair ac un arall wrth gefn.

Byddai'r sawl oedd yn dymuno ymgynghori a'r oracl yn dynesu ar hyd y Ffordd Sanctaidd, gan ddwyn gafr i'w haberthu ac arian i'r oracl.

Yn aml roedd union ystyr proffwydoliaethau'r oracl yn aneglur i'r ymholwr. Rhai enghreiffiau o'r proffwydoliaethau oedd:

 Yn 546 CC. roedd Croesus, brenin Lydia yn dymuno ymosod ar Ymerodraeth Persia. Cyn gwneud hynny, gyrrodd gennad i Delphi i ofyn barn yr oracl. Ateb yr oracl oedd, pe croesai Croesus Afon Halys, byddai'n dinistrio ymerodraeth fawr. Cymerodd Croesus hyn fel arwydd i fynd ymlaen a'i ymgyrch, ond gorchfygwyd ef gan Cyrus Fawr, brenin Persia. Gwireddwyd geiriau'r oracl; ond yr ymerodraeth a ddinistriwyd gan Croesus oedd ei ymerodraeth ef ei hun.
 Pan ymosododd Ymerodraeth Persia ar wlad Groeg yn 480 CC. gofynnodd y Spartiaid am broffwydoliaeth. Ateb y Pythia oedd y byddai un o ddau beth yn digwydd: un ai byddai Sparta'n cael ei dinistrio gan y Persiaid, neu byddai'n galaru am un o'i brenhinoedd. Lladdwyd Leonidas, brenin Sparta, ym Mrwydr Thermopylae.
 Yn ystod yr un rhyfel, gofynnodd yr Atheniaid am broffwydoliaeth. Ateb cyntaf y Pythia oedd dweud wrthynt am ffoi ar unwaith rhag y dinistr oedd ar ddyfod. Cynghorwyd yr Atheniaid gan yr offeriaid i ofyn i'r Pythia eto, a'r ateb y tro hwn oedd, er y byddai popeth arall yn cael ei ddinistrio, eto fe safai'r "muriau pren". Bu dadlau yn Athen ynghylch ystyr yr ymdrodd. Dadleuai Themistocles mai'r llynges oedd y "muriau pren", a bod yr oracl yn dweud wrthynt am ymddiried yn y llynges i achub Athen. Gwireddwyd y broffwydoliaeth pan orchfygwyd y llynges Bersaidd ym Mrwydr Salamis.

Groeg yr Henfyd

es:Oráculo de Delfos#Pitia o Pitonisa
562

5g - 6g - 7g 
510au 520au 530au 540au 550au - 560au - 570au 580au 590au 600au 610au 
557 558 559 560 561 - 562 - 563 564 565 566 567

Digwyddiadau 
 Y cadfridog Bysantaidd Belisarius yn cael ei roi ar brwaf am lygredd yng Nghaergystennin.
 Cytundeb heddwch rhwng yr Ymerodraeth Fysantaidd ag Ymerodraeth Persia.

Genedigaethau

Marwolaethau 

562
561

5g - 6g - 7g 
510au 520au 530au 540au 550au - 560au - 570au 580au 590au 600au 610au 
556 557 558 559 560 - 561 - 562 563 564 565 566

Digwyddiadau 
 Yn dilyn marwolaeth Clotaire I, rhennir teyrnas y Ffranciaid; daw Sigebert I yn frenin Austrasia, Chilperic I yn frenin Neustria, Charibert yn frenin Paris, a Guntram yn frenin Burgundy.
 Brwydr Cúl Drebene rhwng yr Uí Néill Gogleddol a Deheuol.
 17 Gorffennaf - Pab Ioan III yn olynu Pab Pelagius I fel y 61fed pab.

Genedigaethau

Marwolaethau 
 4 Mawrth - Pelagius, Pab
 Clotaire I, brenin y Franciaid

561
560

5g - 6g - 7g 
510au 520au 530au 540au 550au - 560au - 570au 580au 590au 600au 610au 
555 556 557 558 559 - 560 - 561 562 563 564 565

Digwyddiadau 
 Ceawlin, brenin Wessex yn dod i'r orsedd.
 Custennin ap Cado yn ymddiswyddo fel brenin Dumnonia ac yn mynd i fynachlog. Dilynir ef gan ei fab Gerren II rac Dehau.
 Sant Columba a Sant Finnian yn cweryla, sy'n arwain at frwydr y flwyddyn wedyn.

Genedigaethau 
 Isidore o Sevillia, archesgob ac ysgolhaig

Marwolaethau 
 Cynric, brenin Wessex, brenin Wessex

560
Mynydd Olympus

Y mynydd uchaf yng Ngwlad Roeg yw Mynydd Olympus (Groeg: Όλυμπος). Gan fod gwaelod y mynydd bron ar lefel y môr, mae mwy o ddringo i'w wneud i gyrraedd y copa nag ar bron unrhyw fynydd arall yn Ewrop. Saif tua 80 km o ddinas Thessaloniki, a gellir ei ddringo o dref Litochoro. Mitikas yw'r copa uchaf ar y mynydd. O ran amlygrwydd y mynydd, dyma un o gopaon uchaf Ewrop.

Ym mytholeg Roeg, Mynydd Olympus oedd cartref y Deuddeg Olympiad, prif dduwiau'r pantheon Groegaidd, a chysylltir ef yn arbennig â'r duw Zeus.

Gweler hefyd 
 Olympus Mons, mynydd ar y blaned Mawrth
 Olympia: rhanbarth yn Elis, Groeg yr Henfyd lle cynhaliwyd y Gemau Olympaidd.

Cyfeiriadau

Mytholeg Roeg
Olympus
Olympus