Caernarfon (etholaeth seneddol)

Roedd etholaeth Caernarfon yn ethol aelodau i senedd San Steffan yng ngogledd Cymru. Yn ddaearyddol, mae'r etholaeth yn rhan o Wynedd, gan gynnwys Llŷn i gyd. Rhwng 1832 a 1950, yr enw oedd Bwrdeistrefi Caernarfon.

Hanes
O dan y Deddfau Uno roedd gan bob Sir yng Nghymru (ac eithrio Sir Feirionnydd) yr hawl i ddanfon dau Aelod Seneddol i San Steffan, un ar gyfer y Sir ac un ar gyfer y Bwrdeistrefi.  Bwrdeistrefi Sir Gaernarfon oedd trefi Caernarfon, Conwy,  Cricieth, Nefyn a Phwllheli ac o 1832 Bangor.

O 1536 i 1832 enw'r etholaeth oedd Caernarfon sef enw'r brif fwrdeistref, o 1832 hyd 1950 enw'r etholaeth oedd Bwrdeistrefi Caernarfon, cyn troi yn ôl i'r hen enw Caernarfon o 1950 hyd ei ddiddymu yn 2010.

Ym 1918 cafodd ffiniau'r etholaeth ei had-drefnu, fel ei fod yn cynnwys ardaloedd llywodraeth leol bwrdeistrefi trefol Bangor, Caernarfon, Conwy, a Phwllheli; rhanbarthau trefol Criccieth, Llandudno, Llanfairfechan, Penmaenmawr ac ardal wledig Llŷn.

Ym 1950 caed gwared â'r rhaniad Bwrdeistref a Sir a rhannwyd Sir Gaernarfon yn ddwy etholaeth sirol Caernarfon yng Ngorllewin y Sir a Chonwy yn y dwyrain, crëwyd y seddi newydd o adrannau a oedd yn arfer bod yn y ddwy hen sedd.

Bu man newidiai eraill i ffiniau'r etholaeth ym 1983.

Er gwaethaf yr holl newidiadau i'r ffiniau y mae'r rhan fwyaf o lyfrau ar hanes cynrychiolaeth seneddol yn ystyried bod olyniaeth barhaus yn bodoli o ethol John Pulston fel yr aelod cyntaf i gynrychioli Caernarfon i Senedd 1542 hyd ethol Hywel Williams ar gyfer Senedd 2005-2010.

Diddymwyd yr etholaeth yn 2010 gyda rhannau ohoni yn cael ei gynnwys yn etholaeth newydd Dwyfor Meirionnydd ac eraill yn etholaeth Arfon.

Aelodau Seneddol 
1542	John Puleston
1545	Robert Gruffydd
1547	Robert Puleston 
1553 (Mawrth)	Gruffydd Davies
1553 (Hydref)	Henry Robins 
1554 (Ebrill)	Henry Robins
1554 (Tachwed)	Syr Rhys Gruffydd 
1555	?
1558	Robert Gruffydd
1558	Maurice Davies
1563	John Harington 
1571	John Griffith 
1584	Edward Griffith
1586	William Griffith I 
1588	Robert Wynn 
1593	Robert Griffith
1597	John Owen 
1601	Nicholas Griffith
1604	John Griffith
1605  	Clement Edmondes
1614	Nicholas Griffith	
1621	Nicholas Griffith	
1624	Peter Mutton	
1625	Edward Littleton
1626	Robert Jones
1628	Edward Littleton	
1640 (Ebrill)John Glynne	
1640 (Tachwedd)	William Thomas
1647	William Foxwist	
Dim cynrychiolaeth ym 1653, 1654 na 1656
1659	Robert Williams
 1660 – 1661: William Glynne
 1661 – 1679: William Griffith
 1679 – 1685: Thomas Mostyn
 1685 – 1689: John Griffith
 1689 – 1698: Syr Robert Owen
 1698 – 1705: Syr John Wynn (5ed barwned)
 1705 – 1708: Thomas Bulkeley
 1708 – 1713: William Griffith
 1713 – 1749: Syr Thomas Wynn
 1749 – 1754: Syr William Wynn
 1754 – 1761: Robert Wynne
 1761 – 1768: Syr John Wynn
 1768 – 1790: Glyn Wynn
 1790 – 1796: Henry Paget, Ardalydd 1af Môn
 1796 – 1806: Edward Paget
 1806 – 1826: Charles Paget
 1826 – 1830: Yr Arglwydd William Paget
 1830 – 1831: William Ormsby-Gore
 1831 – 1833: Syr Charles Paget (Rhyddfrydol)
 1833 – 1833: Owen Jones Ellis Nanney (Ceidwadol)
 1833 – 1835: Syr Charles Paget (Rhyddfrydol)
 1835 – 1837: Love Parry Jones-Parry (Rhyddfrydol)
 1837 – 1859: William Bulkeley Hughes (Ceidwadol)
 1859 – 1865: Charles Wynne (Ceidwadol)
 1865 – 1882: William Bulkeley Hughes (Rhyddfrydol)
 1882 – 1886: Love Jones-Parry (Rhyddfrydol)
 1886 – 1890: Edmund Swetenham (Ceidwadol)
 1890 – 1945: David Lloyd George (Rhyddfrydol)
 1945 – 1945: David Davies (Rhyddfrydol)
 1945 – 1950: David Price-White (Ceidwadol)
 1950 – 1974: Goronwy Roberts (Llafur)
 1974 – 2001: Dafydd Wigley (Plaid Cymru)
 2001 – 2010: Hywel Williams (Plaid Cymru)

Etholiadau

Etholiadau yn y 2000au

Etholiadau yn y 1990au

Etholiadau yn y 1980au

Etholiadau yn y 1970au

Etholiadau yn y 1960au

Etholiadau yn y 1950au

Etholiadau yn y 1940au

Etholiadau yn y 1930au

Etholiadau yn y 1920au

Etholiadau yn y 1910au

Etholiadau yn y 1900au

Etholiadau yn y 1890au

Etholiadau yn y 1880au

Etholiadau yn y 1870au

Yn Etholiad cyffredinol 1874 etholwyd William Bulkley Hughes yn ddiwrthwynebiad ar ran y Blaid Ryddfrydol

Etholiadau yn y 1860au

Yn Etholiad cyffredinol 1865 etholwyd William Bulkley Hughes yn ddiwrthwynebiad ar ran y Blaid Ryddfrydol

Etholiadau yn y 1850au

Yn Etholiad cyffredinol 1857 ail etholwyd William Bulkley Hughes yn ddiwrthwynebiad

Etholiadau yn y 1840au

Etholiadau yn y 1830au

Cyflwynwyd deiseb i herio'r canlyniad ym mis Mawrth 1833, disodlwyd Paget a gwnaed Nanney yn AS yn ei le ond ar apêl adferwyd y sedd i Paget ym mis Mai 1833.

Cyfeiriadau

Gweler hefyd
Caernarfon (y dref)
Caernarfon (etholaeth Cynulliad)
Sir Gaernarfon (etholaeth seneddol)
Gogledd Sir Gaernarfon (etholaeth seneddol)
Eifion (etholaeth seneddol)
Conwy (etholaeth seneddol)
Arfon (etholaeth seneddol)
Dwyfor Meirionnydd (etholaeth seneddol)
Aberconwy

Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Gwynedd
Sir Gaernarfon