Mohammad Asghar

Gwleidydd Cymreig o dras Bacistannaidd oedd Mohammad Asghar AS (30 Medi 1945 – 16 Mehefin 2020) a elwid yn Oscar. Bu'n Aelod o'r Senedd dros ranbarth Dwyrain De Cymru rhwng 2007 a 2020.

Ef oedd yr aelod cyntaf o leiafrif ethnig a'r Mwslim cyntaf i gael ei ethol i Gynulliad Cenedlaethol Cymru, a'r AC cyntaf i newid ei blaid. Roedd yn aelod o'r Blaid Geidwadol, a chyn hynny Plaid Cymru a Llafur.

Gyrfa wleidyddol
Safodd Asghar yn gyntaf fel ymgeisydd Plaid Cymru dros ranbarth Dwyrain De Cymru yn etholiadau Cynulliad 2003, ond heb ennill sedd. Fe'i etholwyd ar restr ranbarthol Dwyrain De Cymru yn etholiadau Cynulliad 2007 gan ennill 25,915 o bleidleisiau. Dywedodd:

Tra'n AC Plaid Cymru fe gyhuddodd Asghar Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru o "godi bwganod" pan datganant y gall treth y cyngor codi 8-10% yn 2008. Fe agorodd cynhadledd wanwyn Plaid Cymru yng Nghasnewydd ym Mawrth 2008.

Yn 2008 gwahoddodd Asghar Ron Prosor, llysgennad Israel yng ngwledydd Prydain, i'r Senedd ym Mae Caerdydd i hyrwyddo deialog rhyng-grefyddol. Dywedodd Asghar, "Mae'r ymladd rhwng Israel a'r Palesteiniaid ymhlith y mwyaf ffyrnig yn y byd, felly mae'n rhaid inni ddeall dwy ochr y ddadl." Mewn e-bost a gafodd ei ryddhau i'r wasg, ysgrifennodd yr Arglwydd Elis-Thomas, Llywydd y Cynulliad, "Dydw i ddim yn fodlon derbyn y gwahoddiad i gwrdd â'r llysgennad oherwydd fy mod yn gwrthwynebu methiant gwladwriaeth Israel i gwrdd â'i hymrwymiad rhyngwladol tuag at bobl Palesteina. Dwi'n gwahodd cydweithwyr i wneud yr un fath." Ar 24 Mehefin 2008 fe groesawyd Prosor i'r Senedd gan dderbyniad o dua 15 o ACau. Tu allan i'r Senedd roedd tua 30 o bobl yn cynnal protest heddychlon, a rhai ACau yn eu hymuno.

Asghar oedd llefarydd Plaid Cymru ar sgiliau a hyfforddiant. Roedd yn aelod o Bwyllgor Cyllid a Phwyllgor Deddfwriaeth Rhif 1 y Cynulliad.

Croesi'r Siambr
Ar 8 Rhagfyr 2009 ymunodd Asghar â'r Ceidwadwyr Cymreig, gan godi'r nifer o ACau Ceidwadol i 13 a gostwng y nifer o ACau Plaid i 14. Dywedodd Asghar:

Yn ogystal dywedodd ei fod yn credu yn y "teulu brenhinol a'r Deyrnas Unedig", ac roedd yn teimlo fel "parot bach mewn jyngl" fel aelod o Blaid Cymru. Cadarnhaodd Asghar roedd unwaith yn aelod o'r Blaid Geidwadol cyn iddo ymuno â Phlaid. Ymunodd ei ferch, Natasha Asghar, â'r Ceidwadwyr ar yr un ddiwrnod yn ogystal.

Croesawyd hyn gan Bourne fel "diwrnod bendigedig i'r Blaid Geidwadol yng Nghymru". Dywedodd Ieuan Wyn Jones, arweinydd Plaid Cymru, ei fod yn "synnu i ni glywed y peth yn gyntaf gan aelodau'r wasg", a dywedodd llefarydd ar ran Plaid y dylai Asghar ymddiswyddo "gan i bobl y rhanbarth fwrw eu pleidlais dros aelod o Blaid Cymru ac nid aelod o'r Blaid Geidwadol". Dywedodd Colin Mann, oedd yn yr enwebiad nesaf ar restr Plaid yn Nwyrain De Cymru, bod Asghar wedi "bradychu'r bobol a bleidleisiodd drosto".

Er bod Rod Richards wedi gadael y Ceidwadwyr i fynd yn annibynnol, Asghar yw'r AC cyntaf i ymuno â phlaid arall, ac felly mae'r achos o AC a etholir ar restr ranbarthol yn newid ei blaid yn ddigynsail. Mewn colofn barn yn Golwg fe ysgrifennodd Dylan Iorwerth bod penderfyniad Asghar i groesi'r Siambr yn "dangos bod angen newid yng nghyfraith y Cynulliad" gan fod etholwyr yn pleidleisio dros bleidiau am seddau rhanbarthau yn hytrach nag unigolion. Atseinwyd hyn gan Gymdeithas Newid Etholiadol Cymru, a nododd bod gan wledydd eraill sy'n defnyddio rhestri rhanbarthol wahanol ffyrdd o ddatrys "problem Mohammad", e.e. yn Seland Newydd, os yw aelod rhestr yn gadael ei blaid caiff ei ddisodli yn awtomatig gan y person nesaf ar y rhestr, ond yn yr Almaen, nid yw hynny'n digwydd gan fod rhyddid cydwybod wedi ei osod mewn cyfraith. Awgrymodd cyfarwyddwr y Gymdeithas Newid Etholiadol, Anabelle Harel, y dylai rhestri rhanbarthol Cynulliad Cymru defnyddio'r Bleidlais Sengl Drosglwyddadwy, yr un system â Gwobrau'r Academi (yr Oscars), gan ddweud:

Ar 15 Rhagfyr dywedodd Asghar mewn cyfweliad â Radio Dinas Casnewydd taw penderfyniad Plaid Cymru i beidio â gadael i'w ferch Natasha weithio iddo oedd y prif reswm iddo groesi'r Siambr. Dywedodd Plaid eu bod wedi atal merch Asghar rhag gweithio iddo yn dilyn argymhellion adroddiad Syr Christopher Kelly, a gyhoeddwyd yn dilyn sgandal treuliau Aelodau Seneddol yn San Steffan (oedd yn awgrymu na ddylai ASau gyflogi aelodau o'u teuluoedd), ac adroddiad Syr Roger Jones yn dilyn sgandal treuliau ACau (oedd yn awgrymu i ACau yr un peth). Yn ôl Asghar cafodd gair y Dirprwy Brif Weinidog Ieuan Wyn Jones y gall ei ferch weithio iddo. Yn ogystal, nid yw Asghar yn credu bod rheolau penodol i wahardd hynny, a dywedodd y bydd yn rhoi tâl ei ferch i elusen. Honnodd Plaid bod Asghar wedi cael sicrhad gan y Ceidwadwyr y byddai ei ferch yn cael gweithio iddo petai'n croesi atynt. Yn Ionawr 2010 cyhoeddwyd bod enw Natasha Asghar ar restr o staff cynorthwyol ei thad. Dywedodd Mohammad Asghar fod ei ferch yn gweithio iddo yn achlysurol, yn wirfoddol, ac yn ddi-dâl.

Bywyd personol
Ganwyd Asghar ym Mheshawar ym Mhakistan ym 1945 pan oedd y wlad yn rhan o India Brydeinig. Roedd yn siarad Wrdw, Hindi a Punjabi yn rhugl. Mynychodd Prifysgol Peshawar a Choleg Gwent.

Roedd Asghar yn chwarae criced yn ei amser hamdden ac wedi ymgyrchu dros gael tîm criced i Gymru. Roedd yn berchen ar drwydded peilot preifat.

Yn Hydref 2007 roedd Asghar yn un o grŵp o wleidyddion a gafodd eu gwahodd gan gyn-brif weinidog Pacistan Benazir Bhutto fel sylwedyddion amhleidiol i sicrhau bod Bhutto yn cael ei thrin yn deg wrth ddychwelyd i'r wlad ar ôl byw'n alltud am wyth mlynedd. Ar 18 Hydref 2007 roedd Asghar ychydig o droedfeddi o ffrwydradau yn Karachi oedd yn targedu cerbyd Bhutto. Ni chafodd ei anafu gan fod dau uchelseinydd rhyngddo fo â'r bomiau. Dywedodd Asghar ar ôl y digwyddiad:

Roedd yn briod a Firdaus a chawsant ferch, Natasha a ddilynodd ôl-traed ei thad drwy gael ei hethol fel Aelod o'r Senedd yn 2021.

Cafodd ei gludo i'r ysbyty mewn ambiwlans ar fore 16 Mehefin 2020, a bu farw yn ddiweddarach. Cynhaliwyd ei angladd yng Nghasnewydd ar 25 Mehefin 2020.

Cyfeiriadau

Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2007–2011
Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2011–2016
Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2016–2021
Cymry o dras Bacistanaidd
Genedigaethau 1945
Marwolaethau 2020
Gwleidyddion Cymreig yr 21ain ganrif
Gwleidyddion y Blaid Geidwadol (DU)
Gwleidyddion Plaid Cymru