alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Aneirin Talfan Davies

Bardd, darlledwr, a beirniad llenyddol oedd Aneirin Talfan Davies (Aneurin ap Talfan; 11 Mai 1909 – 14 Gorffennaf 1980).

Bywgraffiad
Cafodd ei eni yn Nhrefach Felindre, Sir Gaerfyrddin, lle roedd ei dad yn weinidog, ac yna mynychodd Ysgol Ramadeg Tre-gŵyr wedi i'r teulu symud i Dre-gŵyr. Yn ystod y tridegau aeth i weithio i Lundain fel fferyllydd cyn dychwelyd ac ymsefydlu yn Abertawe.  Yn ystod yr Ail Ryfel Byd dechreuodd weithio i'r BBC yn Abertawe, ac yn ddiweddarach  daeth yn Rheolwr y BBC yng Nghymru, ac fe gynhyrchodd rhai o weithiau cynnar Dylan Thomas. Yn dilyn marwolaeth Dylan ysgrifennodd astudiaeth o'i waith fel bardd crefyddol. Cyfieithodd farddoniaeth Christina Rossetti i'r Gymraeg, a golygu llythyron David Jones a fu'n ddylanwad pwysig ar Aneirin Talfan.

Roedd yn frawd i'r Barnwr Alun Talfan Davies. Gyda'i frawd sefydlodd y wasg a'r tŷ cyhoeddi Llyfrau'r Dryw yn Llandybie, a ddaeth yn ddiweddarach yn Christopher Davies. Sefydlodd hefyd y cylchgrawn Heddiw a gyda'i frawd y cylchgrawn Barn.

Ei fab yw Geraint Talfan Davies sydd wedi dal sawl swydd o bwys yng Nghymru

Llyfryddiaeth
Y Ddau Lais (1937). Cerddi.
Yr Alltud (1944). Astudiaeth o waith James Joyce.
Y Tir Diffaith (1946). Astudiaeth o waith T. S. Eliot.
Eliot, Pwshcin, Poe (1948). Astudiaeth.
Gwŷr Llên (1948). Beirniadaeth lenyddol.
(golygydd) Blodeugerdd o Englynion (1950)
(golygydd) Munudau gyda'r beirdd (1954)
Crwydro Sir Gâr, Cyfres Crwydro Cymru (1955)
Sylwadau (1957)
Pregethau a Phregethu'r Eglwys (1957)
(golygydd) Englynion a Chywyddau (1958)
Dylan: Druid of the Broken Body (1964)
Yr Etifeddiaeth Dda (1967)
Gyda Gwawr y Bore (1970)
Crwydro Bro Morgannwg, 2 gyfrol, Cyfres Crwydro Cymru (1972, 1976)
Diannerch Erchwyn a Cherddi Eraill (1976). Cerddi.
David Jones: Letters to a Friend (1979). Astudiaeth.

Astudiaethau
 Ifor Rees (gol.), Bro a Bywyd: Aneirin Talfan Davies 1909-1980 (Cyhoeddiadau Barddas, 1992)

Cyfeiriadau

Genedigaethau 1909
Marwolaethau 1980
Beirdd Cymraeg
Llenorion Cymraeg
Llenorion Cymreig yn yr iaith Saesneg
Llenorion Cymreig yr 20fed ganrif
Ysgolheigion Cymraeg
Golygyddion Cymreig
Pobl o Sir Gaerfyrddin
IUPAC

IUPAC yw'r corff rhyngwladol sy'n gyfrifiol am ddatblygu safonau cemegol. Mae'r enw yn dalfyriad o'r enw Saesneg International Union of Pure and Applied Chemistry ac yn rhyngwladol defnyddir y talfyriad hwn neu'r talfyriad Ffrangeg UICPA (L'Union internationale de chimie pure et appliquée).

Crëwyd IUPAC fel corff annibynnol rhyngwladol ym 1919 gan gymdeithasau cemegol cenedlaethol nifer o wledydd. Ers hynny mae'r nifer o gymdaithasau cemegol sy'n rhan o IUPAC wedi cynyddu, ac mae IUPAC yn ceisio sicrhau cysondeb ymysg y termau ac unedau defnyddir gan yr holl wledydd hyn. Datblygodd system enwi systematig ar gyfer cemeg er mwyn hybu cemeg yn rhyngwladol, gyda'r rheolau ar gael i'w lawrlwytho yma. Mae IUPAC hefyd yn hybu'r defnydd o unedau safonol, gan pwysleisio sut gall cymysgu unedau fod yn broblem sylweddol i wyddoniaeth, ac roedd hwn yn amlwg pan gollwyd lloeren atmosfferig y blaned Mawrth.

Gweler hefyd 
 Elfen gemegol
 Tabl Cyfnodol

Dolenni allanol 
 Gwefan swyddogol

Cemeg
Sefydliadau rhyngwladol
Llwybr Arfordirol Ynys Môn

Mae Llwybr Arfordirol Ynys Môn yn llwybr hir o 200 km/125 milltir o gwmpas arfordir Ynys Môn, y rhan fwyf ohono o fewn yr Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol. Crewyd y llwybr fel rhwydwaith o lwybrau cyhoeddus a llwybrau trwy ganiatâd. Mae’n ffurfio cylch o gwmpas yr ynys heblaw am fylchau yn Llanfachraeth ac ystâd Plas Newydd ac yn rhan o Lwybr yr Arfordir. Mae'n un o wyth llwybr rhanbarthol ar Lwybr Arfordir Cymru, sy'n 870 milltir o hyd ac a agorwyd yn 2012.

Mae arwyddion amlwg ar hyd y llwybr cyfan.

Crewyd y llwybr mewn partneriaeth rhwng Menter Môn a Chyngor Sir Ynys Môn. Agorwyd y llwybr yn ffurfiol gan Rhodri Morgan AC, Prif Weinidog Cymru, ar 9 Mehefin 2006.

Llwybrau lleol
Ceir nifer o lwybrau lleol, llai y gellir eu defnyddio ac sy'n cychwyn ger Llwybr yr Arfordir, er enghraifft:
Taith gylchol Mynydd Mechell. Taith hawdd 5 km yw hon sy'n cymryd oddeutu dwyawr. Y man cychwyn yw Capel Jeriwsalem ar Fynydd Mellech (). 
Taith Mynydd Parys. Y porthladd yn Amlwch () yw man cychwyn a gorffen y daith hon ac mae'r cerddwr yn pasio pentir a goleudy Trwyn y Balog a Mynydd Parys. Mae hon yn daith 22 km ac fe gymrith tua 6 awr. 
Ynys Llanddwyn. Llwybr i gerddwyr yn unig yw hon gan mai tywod sydd o dan draed - mae'n draeth godidog gyda golygfeydd o Eryri i'w goroni. Cychwyn y daith yw maes parcio Llanddwyn  ac mae'n 2.3 km o ran hyd. Mae sarn (neu rimyn o dir) yn ei chysylltu â'r tir mawr pan fo'r llanw allan. Cysylltir yr ynys fechan hon â'r Santes Dwynwen, nawddsant cariadon Cymru. Gellir cyrraedd gweddillion yr eglwys a gysegrir i Ddwynwen trwy ddilyn llwybr troed ar hyd yr ynys o'r sarn. Mae'r adfeilion yn perthyn i'r 16g ond credir bod eglwys hynafol ar y safle cyn hynny.

Llefydd ar hyd y llwybr

O gychwyn yng Nghaergybi a cherdded yn glocwedd, mae’r llwybr yn mynd heibio i:

 Caergybi
 Ynys Lawd
 Porth Dafarch
 Trearddur
  Ffynnon Santes Gwenfaen
 Rhosneigr
 Barclodiad y Gawres
 Eglwys Llangwyfan
 Aberffraw
 Eglwys Llangadwaladr, lle claddwyd  Cadfan ap Iago
 Ynys Llanddwyn
 Llanidan
 Pont Britannia
 Pwll Ceris
 Ynys Dysilio
 Pont Y Borth, a  adeiladwyd gan Thomas Telford
 Porthaethwy
 Biwmares
 Penmon ac Ynys Seiriol
 Traeth Coch
 Benllech
 Moelfre
 Porth Amlwch
 Eglwys Llanbadrig
 Cemaes
 Wylfa
 Cemlyn
 Llanrhwydrys
 Porth Swtan
 Parc Gwledig Penrhos
 Caergybi

Cyfeiriadau

Ffynonellau
Carl Rogers (2005), Llawlyfr Swyddogol Llwybr Arfordirol Ynys Môn. Mara Books. ISBN 1-902512-13-8

Dolenni allanol
Gwefan Swyddogol 
Crwydro Arfordir Môn  Blog Cymraeg am griw o ffrindiau yn cerdded holl Llwybr Arfordirol Ynys Môn yn ystod 2012
Gwyl Gerdded Môn 

Ynys Môn
Ynys Môn
Ynys Môn
Celyn Jones

Mae Celyn Jones (ganwyd 4 Mehefin, 1979) yn actor sydd wedi ymddangos ar y llwyfan, teledu ac mewn ffilmiau. Ei enw iawn yw Barry Jones a magwyd ef yng Nghaergybi lle y mynychodd Ysgol Parch. Thomas Ellis ac Ysgol Uwchradd Caergybi. Bu'n fyfyriwr yn Adran Celfyddydau Perfformio Coleg Menai cyn mynd i astudio yn Ysgol Ddrama Rhydychen.

Yn 2003 a 2004, ymddangosodd yng nghyfres deledu'r BBC i blant, Grange Hill, yn chwarae rhan athro Saesneg a Hanes o'r enw Mr Steve Green, ac yn fwy diweddar, chwaraeodd ran Snickers yn y ffilm Lassie.

Genedigaethau 1979
Actorion Cymreig
Llandaf

Un o faesdrefi a chymuned yn ninas Caerdydd, Cymru, yw Llandaf (). Cafodd ei ymgorffori yn y ddinas ym 1922. Mae hefyd yn rhoi ei henw i un o esgobaethau'r Eglwys yng Nghymru, a fu yn hanesyddol gyda'r rhai tlotaf yng Nghymru a Lloegr, ond sydd erbyn hyn yn cwmpasu'r ardal fwyaf poblog yn ne Cymru. Dominyddir Llandaf gan yr Eglwys Gadeiriol, a gerllaw mae adfeilion Llys yr Esgob, a'i dinistriwyd gan Owain Glyndŵr.

Ymhlith yr enwogion a enwyd yno y mae'r awdur Roald Dahl a'r gantores Charlotte Church; cawsant hefyd eu haddysgu yn ysgolion bonedd Llandaf. Mae pencadlys y BBC yng Nghymru yn Llandaf. Gwasanaethir yr ardal gan orsaf trenau Llandaf, sydd mewn gwirionedd yn ardal Ystum Taf.

Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

Y Gymraeg
Yng nghyfrifiad 2011 nodwyd bod 15.3% o'r boblogaeth dros dair blwydd oed yn medru'r Gymraeg, sef 1337 o bobl. Roedd hyn yn gwymp bach ar ffigyrau cyfrifiad 2001, sef 15.4%.

Mae pencadlys BBC Cymru ac Ysgol Gyfun Gymraeg Glantaf ymysg y sefydliadau Cymraeg pwysig yn y ward.

Mae ymchwil Owen John Thomas yn dangos cryfder y Gymraeg yn Llandaf yn hanesyddol. Yn ôl ei lyfr Yr Iaith Gymraeg yng Nghaerdydd c.1800–1914, roedd Eglwys anghydffurfiol yn Heol Caerdydd yn Gymraeg ei hiaith yn 1813.

Mae ei waith yn dangos mai Cymraeg oedd iaith arferol y stryd yn Llandaf yn y 17eg canrif.

Hanes 
Ymwelodd Gerallt Gymro â Llandaf yn ystod ei daith trwy Gymru yn 1188.

Tsunami 1607
Y drasiedi fwyaf a ddioddefodd Gwastadeddau Gwent a'r cyffiniau oedd llif enfawr 20 Ionawr 1607. (Ddechrau’r 17g, y cyntaf o Fawrth oedd diwrnod cyntaf y flwyddyn, ac felly ar y pryd, ystyrid mai ym mis olaf ond un 1606, ac nid ym mis cyntaf 1607, y bu’r llif).
Mistress Mathews of Llandaffe dwelling some foure miles from the sea is said to have lost foure hundred English ewes. Much corne is likewise there destroyed in that country, many houses ruinated and many other kind of cattle perished so violent and swift were the outrageous waves that in less than five hours space most parts of those countreys (especially the places which lay lowe) were all overflown and many hundreds of people, both men & women and children were then quite devoured by the outrageous waters. A great part of the church next the waterside beaten down with water [Eglwys Santes Fair a roes yr enw i St Mary’s Street heddiw, ond ni fu eglwys yno ar ôl hynny].Boddwyd ardal o Barnstaple, Bryste, i Gaerloyw, mor bell â Cheredigion. Boddwyd Gwastadeddau Gwent, gan ladd 2000, gan yr ymchwydd.

 Gweler hefyd 
 Eglwys Gadeiriol Llandaf
 Esgob LlandafLlyfr Llandaf''
 Croes Llandaf: croes eglwysig yn dyddio'n ôl i'r 13g.

Cyfeiriadau

Oriel 

Ardaloedd Caerdydd
Cymunedau Caerdydd
Goronwy Rees

Roedd Goronwy Rees (29 Tachwedd 1909 – 12 Rhagfyr 1979) yn newyddiadurwr ac awdur Cymreig. Addysgwyd ef ym Mhrifysgol Rhydychen.

Yn ystod y 1930au roedd yn ddeallusyn Marcsiaidd, gyda chysylltiadau ag ysbïwyr y Cambridge Five yng Nghaergrawnt drwy un o'u haelodau, Guy Burgess. Ym 1953 etholwyd ef yn bennaeth ar Goleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth, ond bu'n rhaid iddo ymddeol o'r swydd pedair mlynedd yn ddiweddarach pan daeth natur ei berthynas â Guy Burgess i'r amlwg.

Yn ei flynyddoedd diwethaf y bu i Goronwy Rees gyfaddaef ei fod yntau wedi bod yn ysbïwr i'r Undeb Sofietaidd.

Gweler hefyd
Arthur George Owens

Llyfryddiaeth
The Summer Flood (1932)
Where No Wounds Were (1950)
A Bundle of Sensations: Sketches in Autobiography (1961)
Multimillionaires: Six Studies In Wealth (1961)
The Rhine (1967)
St Michael: A History of Marks & Spencer (1969)
The Great Slump: Capitalism in Crisis 1929-1933 (1970)
Conversations with Kafka by Gustav Janouch (1970) (cyf.)
A Chapter of Accidents (1972)
Brief Encounters (1974)

Llenorion Cymreig yn yr iaith Saesneg
Llenorion Saesneg
Genedigaethau 1909
Marwolaethau 1979
Pobl addysgwyd yn Ysgol Uwchradd Caerdydd
Dafydd y Garreg Wen

Cân werin yn Gymraeg, gan David Owen (telynor) yw "Dafydd y Garreg Wen" Pan oedd ar ei wely angau, yn ôl y traddodiad, galwodd Dafydd am ei delyn a chyfansoddodd yr alaw enwog a enwir yn Dafydd y Garreg Wen ar ei ôl. Bu farw yn 29 mlwydd oed.

Gan mlynedd yn ddiweddarach yn 1873, ysgrifennodd John Ceiriog Hughes y geiriau a gysylltir yn arferol â'r gân.

'Cariwch', medd Dafydd, 'fy nhelyn i mi,
Ceisiaf cyn marw roi tôn arni hi.
Codwch fy nwylaw i gyraedd y tant;
Duw a'ch bendithio fy ngweddw a'm plant!

Neithiwr mi glywais lais angel fel hyn:
"Dafydd, tyrd adref, a chwarae trwy'r glyn!"
Delyn fy mebyd, ffarwel i dy dant!
Duw a'ch bendithio fy ngweddw a'm plant!'

Yr alaw Dafydd y Garreg Wen
Dafydd Owen a ysgrifennodd yr alaw, a rhoddwyd geiriau arni gan Ceiriog.

Cyfeiriadau

Caneuon gwerin Cymraeg
Hiraeth

Teimlad o alar, gofid a cholled am fod oddi cartref neu o golli rhywun yw hiraeth (, , Hen Wyddeleg: ). Gair cyfansawdd ydyw: "hir" ac "aeth". Ynghlwm yn y gair hefyd mae'r elfen o ddymuniad neu ddyhead dwys. Ceir geiriau tebyg mewn Galisieg () ac mewn Portiwgaleg ().

Cofnodwyd y gair am y tro cyntaf yn y 13g yn Y Gododdin: Blwydyn hiraether gwyr gatraetham maeth ysmeu.

Mae Hiraeth hefyd yn ffilm gan Graham Bowers, ac yn enw ar sawl darn o farddoniaeth.

Dyfyniadau
Hen bennill:

Hiraeth mawr a hiraeth creulon,
Hiraeth sydd yn torri 'nghalon,
Pan fwy' dryma'r nos yn cysgu
Fe ddaw hiraeth ac a'm deffry

Gweler hefyd
Hiraethog
Cwm Hiraeth; nofel hir gan Rhydwen Williams mewn tair rhan
Hiraeth (albwm); albwm gan Endaf Emlyn (1974)
Hiraeth am Yfory; Angharad Tomos (2002)
Galarnad
Emosiwn

Cyfeiriadau

Diwylliant Cymru
Emosiwn
Jakokoyak

Roedd Jakokoyak yn brosiect cerddoriaeth lo-fi pop o Gymru, gydag elfennau seicadelic gwerin ac arbofi electroneg.

Pensaer y prosiect electroneg arbofol Jakokoyak oedd Rhys Edwards. Roedd yn canu yn y Gymraeg a'r Saesneg. Yn wreiddiol o'r Wyddgrug ond wedi ei fagu ar Ynys Môn, dechreuodd Edwards recordio pan oedd yn y Brifysgol. Gan weithio a recordio ar ei ben ei hun, fe arbrofodd gyda hen allweddellau a phedalau effeithiau. Mae'r unigrwydd yma yn dod drosodd yn gryf yn ei gerddoriaeth ac yn rhan o sain unigryw Jakokoyak. Rhyddhaodd ei albym cyntaf, Am Cyfan Dy Pethau Prydferth (cafodd y teitl ei gymryd oddi ar boster a gyfieithwyd yn wael ar furiau Undeb Prifysgol Caerdydd) yn 2003 ac fe gafodd ei ail-ryddhau yn Japan yn 2004. Teithiodd gyda'r Super Furry Animals yn Japan a bu'n perfformio yn stiwdios Maida Vale gyda Mogwai. Cafodd yr EP Flatyre ei ryddhau yn 2006 ac roedd y gan "Eira" yn record yr wythnos ar orsaf radio Xfm.

Disgyddiaeth

Albymau
 Am Cyfan Dy Pethau Prydferth (Awst 2003, Recordiau Peski)
 Am Cyfan Dy Pethau Prydferth (ail-rhyddhau yn Siapan, Awst 2004, Macaroni Records)
 Aerophlot (Awst 2010)

Senglau ac EPs
Look Away Now (If You Don't Want to Know the Score) (Tachwedd, 2008)
 Flatyre, (EP) (Mawrth 2006), (Recordiau Peski)

Crynoddisgiau Amlgyfrannog
 Respond (Amgueddfa Cymru) (Mawrth 2009)
 "Rallye Cloak 03: Goodbye Blue Monday (Rallye Records, JAPAN)" (Hydref 2008)
 Folk Off! (Gorffennaf 2006)
 Dan y Cownter (Awst 2005)
 Gigs, Chips a 'Trip' Mewn Tacsi! (Awst 2004)
 New Welsh Talent 2003 - Music Week Magazine (Awst 2003)
 A Step In The Left Direction (Awst 2001, Boobytrap)

Cyfeiriadau

Cysylltiadau
jakokoyak.com - gwefan swyddogol
BBC Minisite
myspace.com/jakokoyak

Bandiau Cymreig
Jane Fonda

Mae Jane Fonda (ganed Lady Jayne Seymour Fonda; 21 Rhagfyr 1937) yn actores, ysgrifenwraig, actifydd gwleidyddol, cyn-fodel ffasiwn a gwrw ffitrwydd. Mae wedi ennill Gwobr yr Academi dwywaith, ac yn 2014, derbyniodd wobr gan y Sefydliad Ffilmiau Americanaidd am yr hyn mae wedi cyflawni yn ystod ei bywyd.

Gwnaeth Fonda ei debut ar Broadway yn y ddrama 1960 There Was a Little Girl, a fe'i henwebwyd am ddwy Wobr Tony, a gwnaeth ei debut ar y sgrin yn ddiweddarach yn yr un flwyddyn yn Tall Story. Daeth yn amlwg ar ôl ymddangos mewn ffilmiau yn y 1960au, megis Period of Adjustment (1962), Sunday in New York (1963), Cat Ballou (1965), Barefoot in the Park (1967) a Barabella (1968). Ei gŵr cyntaf, Roger Vadim, oedd cyfarwyddwr Barbarella. Yn ystod ei gyrfa, mae wedi derbyn saith enwebiad am Wobr yr Academi, gyda'r cyntaf yn dod am ei pherfformiad yn They Shoot Horses, Don't They (1969), ac aeth yn ei blaen i ennill dwy Oscar yr Actores Orau yn y 1970au am Klute (1971) a Coming Home (1978). Fe'i henwebwyd hefyd am Julia (1977), The China Syndrome (1979), On Golden Pond (1981) a The Morning After (1986). Mae ei gwobrau eraill yn cynnwys Gwobr Emmy am y ffilm deledu 1984 The Dollmaker, dwy Wobr BAFTA am Julia a The China Syndrome a phedair Gwobr Golden Globe.

Yn 1982, rhyddhaodd ei fideo ymarfer corff cyntaf, Jane Fonda's Workout, ac aeth y fideo ymlaen i werhtu'n dda. Ef oedd y cyntaf o 22 fideo ymarfer corff a rhyddhawyd dros y 13 mlynedd nesaf, a gwerthodd dros 17 miliwn o gopïau. Yn 1991, ail-briododd Fonda i'w thrydydd gŵr, mogwl y cyfryngau, Ted Turner, wedi iddi ysgaru o'i ail ŵr Tom Hayden. Ar ôl ysgaru o Turner yn 2001, daeth yn ôl i actio wedi saib o 15 mlynedd gyda'r ffilm gomedi Monster in Law.  Ers hynny, mae wedi ymddangos yn Georgia Rule (2007), The Butler (2013) a This Is Where I Leave You (2014). Yn 2009, dychwelodd i Broadway ar ôl 45 mlynedd yn y ddrama 33 Variations, a fe'i henwebwyd am Wobr Tony am y perfformiad, yn ogystal â dau enwebiad Gwobr Emmy am ei rôl gylchol yn y gyfres ddrama HBO The Newsroom (2012-2014). Rhyddhaodd pum fideo ymarfer corff arall rhwng 2010 a 2012. Yn ddiweddar mae wedi bod yn serennu yn y gyres Grace and Frankie (2015) ar Netflix.

Roedd Fonda yn actifydd gwleidyddol amlwg yn y cyfnod gwrth-ddiwylliant yn ystod Rhyfel Fietnam ac yn ddiweddar mae wedi ymgyrchu dros eiriolaeth i ferched. Tynnwyd ffotograff enwog a dadleuol ohoni yn eistedd ar gurfa wrth-awyren pan yn ymweld â Hanoi yn 1972. Mae hefyd wedi protestio yn erbyn Rhyfel Irac a thrais yn erbyn merched, ac yn disgrifio ei hunan fel ffeminydd. Yn 2005, cyd-sefydlodd Fonda, ynghyd â Robin Morgan a Gloria Steinem Canolfan y Cyfryngau i Ferched, sefydliad sy'n gweithio i fwyhau lleisiau merched yn y cyfryngau trwy eiriolaeth, hyfforddi yn y cyfryngau ac arweinyddiaeth, a chreu cynnwys gwreiddiol. Mae Fonda ar fwrdd y sefydliad ar hyn o bryd. Rhyhaodd hunangofiant yn 2005, yn ogystal â chofiant yn 2012, o'r enw Prime Time.

Ffilmyddiaeth 

Ffilmiau

Teledu

Cyfeiriadau

Actorion Americanaidd
Genedigaethau 1937
Merched yr 20fed ganrif
Merched yr 21ain ganrif
Flensburger Pilsener

Bragdy Cwrw Almaenig enwog Flensburger Pilsener yw Emil Petersen Flensburger Brauerei GmbH. Mae ar gael yn Nenmarc hefyd. Sefydlwyd ar 6 Medi 1988 fel cwmni i allforio cwrw Flensburger Brauerei. Umgangssprachlich yw enw cwrw pils y cwmni.

Mae'n un o'r ychydig iawn o fragdai sydd ddim yn rhan o grŵp mwy megis Interbrew, mae'n dal i gael ei berchen gal y teulu.

Cwrw
Sefydliadau 1988
YouTube

Cwmni cynnal a rhannu fideos ar-lein ydy YouTube a grëwyd gan dri cynweithwyr cwmni bancio digidol PayPal yn Chwefror 2005. Gall defnyddwyr uwchlwytho a lawrlwytho fideos. Yn San Bruno, California, y lleolwyd pencadlys y cwmni a defnyddia Adobe Flash Video a thechnoleg HTML5 i arddangos ystod eang iawn o fideos a gynhyrchwyd gan y defnyddwyr neu wylwyr gan gynnwys clipiau byr, tameidiau o raglenni teledu a cherddoriaeth yn ogystal â ffilmiau a chlipiau amtaur a blogiau fideo.

Cyfeiriadau

Dolenni Allanol 
  YouTube

 
Google
Gwefannau rhwydweithio cymdeithasol
Sefydliadau 2005
Hysbysebu

Hyrwyddiad nwyddau, gwasanaethau, cwmnïau, siopau a syniadau yw hysbysebu, fel arfer gan noddwr. Ceir hysbysebu trwy gyfryngau cylchgronau, papurau newydd, byrddau biliau, teledu, radio a'r ryngrwyd.

 
Y cyfryngau torfol
Diwydiannau gwasanaethau
Marchnata
Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen

Gwlad gomiwnyddol oedd yn aelod o Gytundeb Warsaw oedd Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen (Almaeneg: Deutsche Demokratische Republik neu DDR) a elwir yn aml yn Dwyrain yr Almaen. Y brifddinas oedd Dwyrain Berlin. Sefydlwyd y wlad ym 1949 wedi'r Ail Ryfel Byd. Ers 3 Hydref, 1990, nid yw'r DDR yn bodoli, gan iddi uno â Gweriniaeth Ffederal yr Almaen. Arweinydd y wlad o 1971 i 1989 oedd Erich Honecker. Plaid lywodraethol y DDR oedd y Blaid Undod Sosialaidd.

Gweler hefyd
 Cysylltiadau tramor Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen

 
20fed ganrif yn yr Almaen
Y Bloc Dwyreiniol
Cyn-wladwriaethau Ewrop
Gwladwriaethau comiwnyddol
Gwladwriaethau a thiriogaethau a sefydlwyd ym 1949
Gwladwriaethau a thiriogaethau a ddadsefydlwyd ym 1990
Hanes gwleidyddol yr Almaen
Gorllewin yr Almaen

Gwladwriaeth ffederal yng ngorllewin Ewrop yn ystod y Rhyfel Oer oedd Gorllewin Yr Almaen (Almaeneg: Westdeutschland). Ei enw ffurfiol oedd Gweriniaeth Ffederal yr Almaen (Bundesrepublik Deutschland). Cafodd ei ffurfio ym Mai 1949 a daeth i ben gydag ailuno'r Almaen yn Hydref 1990, pan doddwyd Dwyrain yr Almaen a daeth ei daleithiau yn rhan o Weriniaeth Ffederal yr Almaen, gan ddod â 40 mlynedd o Almaen rhanedig i ben. Ers uno'r ddwy wlad yn 1990, yr enw a arferid amlaf ydy Yr Almaen, er mai Bundesrepublik Deutschland yw'r enw swyddogol.

Ffurfiwyd Gweriniaeth Ffederal yr Almaen yn wreiddiol allan o dair ardal orllewinol neu'r "Allied Zones of occupation" a reolwyd gan Unol Daleithiau America, Y Deyrnas Unedig a Ffrainc. Detholwyd Bonn yn brifddinas yn hytrach na Gorllewin Berlin.

Rheolwyd y bedwaredd ardal gan yr Undeb Sofietaidd a galwyd hi yn Weriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen (GDA, sef y Deutsche Demokratische Republik, DDR) gyda'i phrifddinas yn Nwyrain Berlin.

 
20fed ganrif yn yr Almaen
Cyn-wladwriaethau Ewrop
Gwladwriaethau a thiriogaethau a sefydlwyd ym 1949
Gwladwriaethau a thiriogaethau a ddadsefydlwyd ym 1990
Hanes gwleidyddol yr Almaen
Syd Barrett

Cerddor Saesneg oedd Roger Keith "Syd" Barrett (6 Ionawr 1946 - 7 Gorffennaf 2006)

Discograffi

Albymau gyda Pink Floyd 
 The Piper at the Gates of Dawn (5 Awst 1967)
 A Saucerful of Secrets (29 Mehefin 1968)

Casgliadau gyda Pink Floyd (yn cynnwys ei waith) 
 Relics (14 Mai 1971)
 Works (1983)
 Shine On (1992 box set)
 Echoes: The Best of Pink Floyd (5 Tachwedd 2001)

Albymau Solo 
The Madcap Laughs - (3 Ionawr 1970)
Barrett - (14 Tachwedd 1970)
Opel - (17 Hydref 1988)

Cerddorion Seisnig
Genedigaethau 1946
Marwolaethau 2006
Pink Floyd
Pobl fu farw o ganser y pancreas
Edrych am Jiwlia

Grŵp pop Cymraeg o Gaerdydd oedd Edrych am Jiwlia a ffurfiwyd yn 1985.

Aelodau
 Siôn Jobbins - llais, geiriau
 Siôn Lewis - gitâr, cerddoriaeth
 Huw Bunford - gitâr fâs
 Rhisiart Williams - drymiau

Hanes
Bu ymddangosiadau ar raglen ieuenctid S4C Stîd a dau fideo ar Fideo 9 - Myfyrio a Dau Berson.

Wedi chwalu'r grwp yn 1989 aeth Siôn Lewis a Huw Bunford ymlaen i ffurfio grŵp Y Gwefrau gyda Rebecca Evans a Gwenllian Lewis (chwaer Siôn yn canu), Pippa Mahoney ar y gitâr ac Owen Stickler ar y drymiau (a drymiwr grwp Y Crumblowers, grŵp arall o Gaerdydd ).

Bu Siôn Lewis yna'n aelod o grŵp Profiad Rhys Lloyd ddaeth maes o law yn Y Profiad a chyfrannodd i nifer o grwpiau pop Cymraeg eraill yn cynnwys Tynal Tywyll.

Aeth Huw Bunford yn ei flaen i fod yn un o aelodau Super Furry Animals.

Disgyddiaeth

 "Chi yw'r ateb i Bopeth" ar sengl aml-gyfrannog rhaglen Bilidowcar, Popdri (1985)
 Gwilym Roberts (Caset, 1987) - enwyd fel teyrnged i Gwilym Roberts, athro ac ymgyrchydd iaith poblogaidd ac amlwg yng Nghaerdydd
 "Cydwybod Euog" ar gaset aml-gyfrannog Gwyrdd, Mudiad Ieuenctid Plaid Cymru (1987)
 "Myfyrio" ar EP amlgyfrannog Pop Positif (1988)
 Dau Berson - Sengl 7" Ankst (ANKST 06, 1989)

Bandiau Cymraeg
Bandiau Cymreig
Sefydliadau 1985
Dadsefydliadau 1989
Pobl o Gaerdydd
Cwm Sgwt

Enw doniol, os nad dirmygus, ar ardal, tref neu bentref dychmygol yng Nghymru yw Cwm Sgwt. Lle heb ddim hynodrwydd arbennig iddo yw Cwm Sgwt, a'i unig hynodrwydd yw ei fod yn lle 'cyffredin' Cymreig.

Gellir defnyddio'r enw mewn cyd-destun tebyg i hyn:

 'Beth fyddai Mrs Jones Cwm Sgwt yn ei feddwl o'r holl regi ar S4C?' (ond gweler hefyd Mrs Jones Llanrug)
 Roedd Dulyn yn llawn o Gymry ar gyfer y gêm rygbi - Clwb Rygbi Cwm Sgwt ...'

Enwau eraill ar lefydd dychmygol eraill yng Nghymru: Llanbidynodyn, enw ychydig yn fwy coch; Aberstalwm, lle hiraethus y cyfeirir ato yng nghân Bryn Fôn Strydoedd Aberstalwm; Cwm Rhyd y Chwadods o raglen Delwyn Siôn ar S4C; Cwm Rhyd y Rhosyn, o recordiau Dafydd Iwan ac Edward ar label Sain.

Cyfeiriadau

Geiriau ac ymadroddion Cymraeg
John Spencer

Chwaraewr snwcer o Loegr oedd John Spencer (18 Medi, 1935 - 11 Gorffennaf, 2006).

Chwaraewyr snwcer Seisnig
Genedigaethau 1935
Marwolaethau 2006
Ieithoedd Slafonaidd

Grŵp o ieithoedd a siaredir yn nwyrain Ewrop a gogledd Asia yw'r ieithoedd Slafonaidd, hefyd ieithoedd Slafonig. Maen nhw'n perthyn i deulu'r ieithoedd Indo-Ewropeaidd sy'n gorestyn o arfordir yr Iwerydd hyd at India yn y dwyrain. Fe'u dosbarthir yn dri is-grŵp: yr ieithoedd Slafonaidd Gorllewinol (Casiwbeg, Pwyleg, Slofaceg, Sorbeg a Tsieceg), yr ieithoedd Slafonaidd Dwyreiniol (Belarwsieg, Rwsieg ac Wcreineg, a'r ieithoedd Slafonaidd Deheuol (Bosneg, Bwlgareg, Croateg, Macedoneg, Serbeg a Slofeneg). Weithiau cyfeirir at y grwpiau gorllewinol a dwyreiniol fel ieithoedd Slafonaidd gogleddol ar sail nodweddion cyffredin. Mae ychydig o ieithoedd Slafonaidd eraill wedi marw: Hen Slafoneg Eglwysig (Slafeg deheuol) a Polabeg (iaith Slafig gogledd-orllewin yr Almaen).

Heddiw mae'r ieithoedd Slafonaidd yn defnyddio naill ai'r wyddor Gyrilig neu'r wyddor Ladin ar gyfer eu ffurf ysgrifenedig. Mae'r ieithoedd Slafonaidd Gorllewinol a Deheuol i gyd yn defnyddio'r wyddor Ladin, ac eithrio Bwlgareg, Macedoneg, ac, i radd helaeth, Serbeg, sy'n defnyddio'r wyddor Gyrilig. Mae'r ieithoedd Slafonaidd Dwyreiniol yn defnyddio'r wyddor Gyrilig. Fel rheol fras, mae'r gwledydd Slafaidd Catholig yn defnyddio'r wyddor Ladin, a'r rhai uniongred yn defnyddio'r wyddor Gyrilig. Defnyddiwyd gwyddor arall, y wyddor Glagolitig, a ddyfeisiwyd yn wreiddiol ar gyfer Hen Slafoneg Eglwysig gan SS. Cyril a Methodiws, o'r 9g ymlaen yn y gwledydd Slafig deheuol. Fe'i disodlwyd ym Mwlgaria a Macedonia gan y wyddor Gyrilig erbyn y 12g, ond cafodd ei defnyddio mewn rhai ardaloedd, Croatia yn arbennig, ar gyfer testunau eglwysig hyd at y 19g.

Ffynonellau
Comrie, Bernard, a Corbett, Greville G. gol. 1993. The Slavonic languages. Llundain: Routledge.
De Bray, Reginald G. A. 1970. Guide to the Slavonic languages. Llundain.
Horálek, K. 1992. Introduction to the study of the Slavonic languages. Nottingham: Astra Press.

 
Slafonaidd
Slafiaid
Rwmaneg

Rwmaneg (Rwmaneg: română) yw iaith genedlaethol Rwmania a Moldofa. Mae'n perthyn i'r ieithoedd Romáwns yn y teulu Indo-Ewropeaidd o ieithoedd. Mae tua 24 miliwn o bobl yn siarad yr iaith, yn bennaf yn Rwmania. Mae Rwmaneg yn nodweddiadol am fod yn yr unig iaith Romáwns i gadw olion o ogwyddiad Lladin. Mae hi'n iaith sydd wedi'i dylanwadu'n fawr gan yr ieithoedd Slafeg.

Moldofeg 
Yn ystod y cyfnod Sofietaidd ym Moldofa, cyfeiriwyd at yr iaith frodorol fel Moldofeg (лимба молдовеняскэ) yn hytrach na Rwmaneg, ac fe'i hysgrifennwyd gyda'r wyddor Gyrilig yn hytrach na'r  wyddor Ladin. O 1989, yr wyddor Ladin sy'n cael ei defnyddio yn Moldofa fel yn Rwmania, ac fe ddefnyddir y ddau enw, Rwmaneg a Moldofeg, i gyfeirio at yr un iaith. Yn Transnistria er hynny, ble mae'n un o'r ieithoedd swyddogol, enw'r iaith yw Moldofeg, a defnyddir yr wyddor Gyrilig o hyd.

Tu hwnt i Rwmania a Moldofa 
Siaradir Rwmaneg gan leiafrif yn Serbia, er enghraifft yn ardal Vojvodina.

Oherwydd mudo, fe'i siaradir hefyd yn Israel, yn ogystal ac yn yr Eidal, Ffrainc, Sbaen, a Portiwgal.

Yng nghyfnod Ceaușescu yn Rwmania, daeth llawer o bobl o'r Dwyrain Canol i astudio yn y wlad - mae'n debyg felly fod nifer sydd wedi symud yn ôl i Libanus, Syria, Palesteina, Irac, Yr Aifft, Swdan a Gwlad Iorddonen yn medru'r iaith o hyd.

Ymadroddion cyffredin 
 franceză : Ffrangeg
 galeză : Cymraeg
 engleză : Saesneg
 Salut! : helô! / hwyl! (Gallwch ddweud salut! wrth gyfarfod neu wrth ymadael.)
 Ce mai faci? : sut mae?
 La revedere! : da boch chi! / Hwyl fawr!
 Vă rog : os gwelwch chi'n dda
 Mulţumesc: diolch
 Îmi pare rău : mae'n flin gen i
 Da : ie / do / oes etc.
 Nu : nage / naddo / nag oes etc.

 
Ieithoedd Moldofa
Ieithoedd Romáwns
Ieithoedd Rwmania
Yr wyddor Gyrilig

System ysgrifennu yw'r wyddor Gyrilig, a ddefnyddir heddiw ar gyfer rhai ieithoedd Slafonaidd (Belarwseg, Bwlgareg, Macedoneg, Rwseg, Serbeg ac Wcreineg). Fe'i defnyddir hefyd i ysgrifennu nifer o ieithoedd an-Slafonaidd yn Rwsia a Chanolbarth Asia. Ysgrifennid rhai ieithoedd eraill, megis Aserbaijaneg, yn yr wyddor hon ar adegau yn y gorffennol.

Datblygwyd yr wyddor Gyrilig yn y nawfed ganrif gan ddisgyblion i'r ddau sant, Cyril a Methodius, yn sgil eu hymdrechion i gyflwyno Cristnogaeth i'r pobloedd Slafaidd. Dyma'r rheswm am yr enw.

Llythrennau cyffredin 

Mae sawl ffurf wahanol i'r wyddor, ond isod mae tabl o'r llythrennau mwyaf cyffredin. Rhoddir y synau y maent yn eu cynrychioli mewn symbolau IPA.

Ni chynrichiola'r llythyren ь unrhyw sain penodol. Yn hytrach, mae'n newid sain y llythyren blaenorol, gan ei 'feddalu'. Mewn rhai ieithoedd, mae'r llythyren ъ neu gollnod ’ yn 'caledu' sain y llytheren blaenorol.

Trawslythreniad Cyrilig-Cymraeg

Rwsieg

Felly, byddai "русский" (russkiy sy'n golygu "Rwsieg") yn cael ei drawslythrennu yn Gymraeg fel "rwsci".

Cyfeiriadau

Ieithoedd Slafonaidd
Cyrilig
Monty Python and the Holy Grail

Ffilm gyda Graham Chapman, John Cleese, Terry Gilliam, Eric Idle, Terry Jones a Michael Palin (Monty Python) yw Monty Python and the Holy Grail ("Monty Python a'r Greal Sanctaidd") (1974).

Holy Grail
Holy Grail
Holy Grail
Y Greal Santaidd
Tremadog

Pentref yng nghymuned Porthmadog, Gwynedd, Cymru, yw Tremadog  () (Tremadoc gynt). Saif tua 1 filltir i'r gogledd o ganol tref Porthmadog.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Hanes
Yn anarferol, mae cynllun pendant i'r pentref: fe'i sefydlwyd gan William Madocks, wedi iddo brynu'r tir ym 1798. Cwblhawyd canol y pentref ym 1811, ac ychydig iawn mae o wedi newid ers hynny. Mae sawl adeilad o ddiddordeb pensaernïol yn y pentref, gan gynnwys Capel Peniel, a adeiladwyd ar batrwm teml Roegaidd. Bwriad Maddocks oedd i Dremadog fod yn dref lawer iawn yn fwy, ac yn ganolbwynt masnachol. Bwriadodd hefyd i'r dref fod yn fan aros i gerbydau oedd ar eu ffordd i Borth Dinllaen i groesi i Iwerddon. Ond nid felly y bu, gan i Gaergybi gymryd lle Porth Dinllaen yn brif borthladd. Wedi adeiladu'r Cob a llenwi'r Traeth Mawr, fe dyfodd Porthmadog yn hytrach na Thremadog, a phentref cymharol fach yw Tremadog hyd heddiw.

Ysgol
Mae un ysgol yn Nhremadog, sef Ysgol y Gorlan, ysgol gynradd yw hon a bydd y plant yn mynd ymlaen i Ysgol Eifionydd, Porthmadog wedi cwblhau blwyddyn 6 yn y system addysgol. Bu Ysgol Steiner ym Mhlas Tan-yr-Allt o 1985 hyd tua 2000, sef Ysgol Steiner Eryri.

Eisteddfod
Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol anffurfiol yma ym 1872.

Enwogion
Eric Jones, mynyddwr
T. E. Lawrence, ganwyd yn y pentref yn 1888

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Cyfeillion Cadw Tremadog 

Pentrefi Gwynedd
Sefydliadau 1811
Caersŵs

Pentref  a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw Caersŵs. Saif ar lannau Afon Hafren, ger y Drenewydd, ger cyffordd y priffyrdd A470 ac A489, ac ar y llinell reilffordd rhwng y Drenewydd a Machynlleth.

Ceir olion dwy gaer Rufeinig gerllaw,

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Ystadegau:
 Mae gan y gymuned arwynebedd o 44.73 km².
 Yng Nghyfrifiad 2001 roedd ganddi boblogaeth o 1,526.
 Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddi boblogaeth o 1,586.
 Yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2020 roedd ganddi boblogaeth o 1,548, gyda dwysedd poblogaeth o 34.61/km².

Cyfeiriadau

 
Cymunedau Powys
Pentrefi Powys
Glyderau

Grŵp o fynyddoedd yn Eryri yw'r Glyderau. Cyfeiria yn enwedig at ddau fynydd ucha'r grŵp, Glyder Fawr (999m) a Glyder Fach (994m). Maent yn ymestyn o Fynydd Llandygái yn y Gogledd-orllewin i Gapel Curig yn y De-ddwyrain. Dyma nhw yn y drefn honno (Gorllewin i'r dwyrain):

Elidir Fawr (924 m)
Carnedd y Filiast (821 m)
Mynydd Perfedd (812 m)
Foel Goch (831 m)
Y Garn (947 m)
Glyder Fawr (999 m)
Glyder Fach (994 m)
Tryfan (915 m)
Foel Goch (805 m)

Gweler hefyd
Eryri
Parc Cenedlaethol Eryri
Rhestr mynyddoedd Cymru

Mynyddoedd a bryniau Conwy
Mynyddoedd a bryniau Eryri
Mynyddoedd a bryniau Gwynedd
Tryfan

Mynydd yn y Glyderau yn Eryri yw Tryfan, a chanddo uchder o 3010 troedfedd (917.5m).

Enw 
Meddylir yn aml mai 'tri' sydd yn elfen gyntaf yr enw Tryfan ac felly mai 'Tri phig' neu 'Tri phwynt' yw'r ystyr', ond mae Ifor Williams yn dangos mai 'try' yn yr ystyr gryfhaol (fel 'tryloyw' er enghraifft) sydd yma. Ystyr yr enw felly yw "mynydd sy'n codi'n uchel iawn, neu un sydd â blaen main iddo". Mae'n enw y ceir enghreifftiau eraill ohono yng Nghymru, e.e. Mynydd Tryfan a Rhostryfan yn Arfon a Mynydd Tryfan yn Sir Ddinbych. Ceir yr enw hefyd am y llysiau Dail y tryfan (Petasites yn Lladin).

Daearyddiaeth 
Mae Tryfan yn hynod greigiog ac mae ganddo siâp nodweddiadol iawn. Saif wrth ymyl ffordd yr A5 ger Llyn Ogwen, gyda'r Carneddau yr ochr arall i'r llyn. Mae'n gorwedd o fewn Parc Cenedlaethol Eryri ac fe'i lleolir yn Sir Conwy er 1996 (bu'n rhan o'r hen sir Gwynedd cyn hynny).

Dringo'r mynydd 
Mae Tryfan yn un o'r mynyddoedd mwyaf poblogaidd o holl fynyddoedd Eryri, ac ar benwythnosau braf yn yr haf mae cannoedd yn ei ddringo. Dywedir mai Tryfan yw'r unig fynydd yn Eryri (ac unrhyw le yng Nghymru a Lloegr) nad oes modd ei ddringo heb ddefnyddio dwylo yn ogystal â thraed.

Ar y copa mae dwy garreg fawr a fedyddiwyd yn "Adda ac Efa", Sion a Sian neu Y Bugail a'i Wraig, ac mae'n gamp draddodiadol neidio o un i'r llall. Mae'n gallu bod yn gamp beryglus, yn arbennig pan fo'r gwynt yn chwythu'n gryf.

Bywyd gwyllt 
Ceir nifer o eifr gwyllt yn pori ar lethrau Tryfan.

Oriel

Gweler hefyd
Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
Rhestr mynyddoedd Cymru
Rhestr o gopaon Cymru
Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
Clwb Mynydda Cymru
Lleoliad ar wefan Streetmap 
Lleoliad ar wefan Get-a-map

Capel Curig
Mynyddoedd a bryniau Conwy
Mynyddoedd a bryniau Eryri
Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghonwy
Copaon Marilyn
Copaon Hewitt
Copaon Nuttall
Y Moelwynion

Grŵp o fynyddoedd yn Eryri yw'r Moelwynion. Cyfeiria'r enw yn enwedig at ddau fynydd ucha'r grŵp, Moelwyn Mawr (770m) a Moelwyn Bach (710m). Ceir nifer o hen chwareli llechfaen yn y bryniau hyn.

Mae'r mynyddoedd yn gorwedd rhwng Cwm Ffestiniog yn y dwyrain a Nant Gwynant yn y gorllewin. I'r de mae'r Traeth Mawr, rhwng Tremadog a Phenrhyndeudraeth ac i'r gogledd ceir ardal o ucheldir gwlyb a chreigiog sy'n eu cysylltu â Moel Siabod yn y gogledd ac yn disgyn i gyfeiriad Dyffryn Lledr a Dolwyddelan i'r gogledd-ddwyrain.

Traddodiad
Dywedir i Sant Twrog daflu maen anferth o ben y Moelwynion un tro. Glaniodd ym Maentwrog lle mae i'w gweld heddiw yng nghornel yr eglwys. Maen Twrog yw'r enw arno.

Copaon

Gweler hefyd
Eryri
Parc Cenedlaethol Eryri
Rhestr mynyddoedd Cymru

Mynyddoedd a bryniau Eryri
Mynyddoedd a bryniau Gwynedd
Québec (talaith)

Talaith fwyaf o ran tiriogaeth a'r ail o ran poblogaeth yng Nghanada yw Québec (Ffrangeg "Québec") neu yn Gymraeg Cwebéc. Fe'i lleolir yn nwyrain Canada. I'r gorllewin mae talaith Ontario, Bae James a Bae Hudson; i'r gogledd mae Culfor Hudson a Bae Ungava; i'r dwyrain mae Gwlff St Lawrence a thaleithiau Newfoundland a Labrador a New Brunswick; ac i'r de mae'r Unol Daleithiau (taleithiau Efrog Newydd, New Hampshire, Vermont a Maine. Mae'r rhan fwyaf o'r boblogaeth yn byw ar lannau Afon St Lawrence, ac mae ardaloedd gogleddol y dalaith yn denau eu poblogaeth.

Québec yw'r unig dalaith yng Nghanada lle mae mwyafrif y boblogaeth (82%) yn siarad Ffrangeg fel mamiaith. Ffrangeg yw'r unig iaith swyddogol. Siaredir Saesneg fel mamiaith gan tuag 8% o'r boblogaeth gan fwyaf yn Montréal, dinas fwyaf poblog y dalaith, ac yn ardal Outaouais ar y ffin ag Ontario. Dinas Québec yw ei phrifddinas. Yn ôl y cyfreithiau iaith, mae'n rhaid i'r llythyrennau Ffrangeg ar arwyddion fod yn fwy na llythyrennau unrhyw iaith arall.  Mae hon yn achosi problemau i fwytai Tsieineaidd, achos bod rhaid i lythyrennau Tseineg fod yn eitha fawr i fod yn ddealladwy.

Cyfeiriadau 

 
Taleithiau a thiriogaethau Canada
Arabia

Gorynys yw Arabia (Arabeg: شبه الجزيرة العربية, neu جزيرة العرب) yn Ne-orllewin Asia. Fe'i lleolir rhwng Affrica ac Asia, yn y Dwyrain Canol. Mae anialwch yn gorchuddio'r rhan fwyaf ohoni. Lleolir ffynonellau enfawr o olew crai a nwy naturiol yma. Mae'r gwledydd canlynol yn rhan o Arabia:

Bahrein (ynys cyfagos)
Ciwait
Oman
Qatar
Sawdi Arabia
Emiradau Arabaidd Unedig
Iemen

Gweler hefyd
 Y Cynghrair Arabaidd
 Gwladwriaethau Arabaidd Gwlff Persia

 
Y Dwyrain Canol
Alfred George Edwards

Archesgob cyntaf yr Eglwys yng Nghymru oedd Alfred George Edwards (2 Tachwedd 1848 – 22 Gorffennaf 1937).

Ganed ef yn Llanymawddwy. Cyhoeddodd Landmarks in the history of the Welsh Church yn 1912. Astudiodd yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen cyn ymgymryd â swydd Warden yng Ngholeg Llanymddyfri yn 1875. Yn yr un flwyddyn fe'i ordeiniwyd yn offeiriad. Yn 1885 fe'i benodwyd yn offeiriad Eglwys Sant Pedr, Caerfyrddin.

Bu'n Esgob Llanelwy o 1889 hyd 1934, ac yn 1920 penodwyd ef yn Archesgob Cymru, swydd y bu ynddi hyd 1934. Pan ddatgysylltwyd yr Eglwys yng Nghymru oddi wrth yr Eglwys yn Lloegr yn 1920 fe'i penodwyd yn Archesgob, y cyntaf. Ymddeolodd yn 1934, bu farw yn 1937 a chladdwyd ef yn Eglwys Gadeiriol Llanelwy.

Cyfeiriadau

Archesgobion Cymru
Esgobion Llanelwy
Genedigaethau 1848
Marwolaethau 1937
Pobl addysgwyd yng Ngholeg Llanymddyfri
Difyrwaith

Gweithgaredd y mae un yn hoffi gwneud yn gyson yn ei amser hamdden yw difyrwaith neu hobi.

Ceir sawl math o ddifyrweithiau. Maen nhw'n amrywio yn ôl oedran a chefndir diwylliannol ac yn newid o oes i oes ac o wlad i wlad. Maen nhw'n cynnwys:

Casglu pethau, er enghraifft llyfrau, stampiau, hen bethau.
Gemau, fel cardiau, gwyddbwyll, neu gemau cyfrifiadurol
Hamdden awyr agored, fel cerdded, dringo, mynydda, nofio ac ati.
Gweithgareddau creadigol fel gwaith celf, ffotograffaeth a darlunio.
Coginio.
Garddio.

 
Hamdden
Johann Wolfgang von Goethe

Almaenwr amldalentog oedd Johann Wolfgang von Goethe (28 Awst 1749 – 22 Mawrth 1832). Roedd yn beintiwr, nofelydd, dramodydd, bardd, dyneiddiwr, gwyddonydd, athronydd, ac yn wleidydd. Fe'i cofir yn bennaf am ei gyfraniad i lenyddiaeth Almaeneg.

Prif weithiau 
 Die Laune des Verliebten (Drama fugail), ysgrifennwyd 1768, cyhoeddywd 1806
 Die Mitschuldigen (Drama bleser), dechreuwyd 1769, cyh. 1787
 Götz von Berlichingen mit der eisernen Hand (Drama), 1773
 Prometheus (Cerdd), 1774
 Neueröffnetes moralisch-politisches Puppenspiel, 1774
 Ein Fastnachtsspiel vom Pater Bray, 1774
 Jahrmarktsfest zu Plundersweilern, 1774
 Götter, Helden und Wieland (Ffars), 1774
 Clavigo (Trasiedi), 1774
 Geistesgruß (Cerdd), 1774
 Die Leiden des jungen Werthers, 1774, ail-osodiad 1787
 Egmont (Trasiedi), dechreuwyd 1775, cyh. 1788
 Erwin und Elmire (Drama a chân), 1775
 Wilhelm Meisters theatralische Sendung 1776, cyh. 1911
 Stella. Ein Schauspiel für Liebende, 1776
 Iphigenie auf Tauris (Drama), cyh. 1787
 Torquato Tasso (Drama), 1780, cyh. 1790
 Über den Zwischenkiefer der Menschen und der Tiere, 1786
 Römische Elegien, 1788–90
 Venezianische Epigramme, 1790
 Faust. Ein Fragment, 1790
 Beiträge zur Optik (2 draethawd), 1791/92
 Der Groß-Cophta (Drama bleser), 1792
 Der Bürgergeneral (Drama bleser), 1793
 Reineke Fuchs (Epig sŵolegol), 1794
 In allen guten Stunden (Cyweithgan Freimaurerei), 1775
 Unterhaltungen deutscher Ausgewanderten (Rahmenerzählung), 1795
 Wilhelm Meisters Lehrjahre, 1795/96 (Testun)
 Xenien (Cerdd, ar y cyd efo Friedrich Schiller), 1796
 Faust. Eine Tragödie 1797, cyh. 1808
 Das Leben des Benvenuto Cellini (cyfieithiad), 1797
 Novelle, 1797
 Hermann und Dorothea (Bugeilgan chweban), 1798
 Mahomet, cyfieithiad o waith Voltaire, 1802
 Die natürliche Tochter (Trasiedi), 1804
 Wilhelm Meisters Wanderjahre (Nofel), 1807, cyh.1821,(Testun)
 Pandora (Drama ŵyl), 1807/08, cyh. 1817
 Die Wahlverwandtschaften, 1809 (Testun)
 Zur Farbenlehre (Traethawd), 1810
 Aus meinem Leben. Dichtung und Wahrheit (hunangofiant), 1811–33
 Vom Sänger hat man viel erzählt (Cerdd), 1815
 Wenn die Liebste zum Erwidern (Cerdd), 1816
 Italienische Reise, 1816/17
 Die guten Weiber, 1817
 Über Kunst und Altertum (ar y cyd efo Johann Heinrich Meyer), 1816–32
 West-östlicher Divan (Cerdd), 1819
 Einleitung zu den Trauerreden (trasi-araith), 1821
 Kampagne in Frankreich (Adroddiad), 1822
 Rede zum brüderlichen Andenken Wielands (trasi-araith), 1830
 Dem würdigen Bruderfeste: „Fünfzig Jahre sind vorüber“ (molawd), 1830
 Faust II. (2il rhan Faust), 1833
 Maximen und Reflexionen, 1833

Arlunwyr Almaenig
Athronwyr Almaenig
Beirdd Almaenig yn yr iaith Almaeneg
Dramodwyr Almaenig yn yr iaith Almaeneg
Genedigaethau 1749
Marwolaethau 1832
Nofelwyr Almaenig yn yr iaith Almaeneg
Pobl o Frankfurt am Main
Cardiff

Cardiff yw'r ffurf Saesneg ar enw Caerdydd, prifddinas Cymru. Gall hefyd gyfeirio at:

Cardiff (Alabama), tref yn Alabama
Cardiff (Efrog Newydd), dinas yn Efrog Newydd
Cardiff-by-the-Sea, cymuned a dinas yn Encinitas, Califfornia
Cardiff (De Cymru Newydd), bwrdeistref yn Lake Macquarie, Awstralia
Cardiff (Ontario), yng Nghanada
Cardiff, Pennsylvania, pentref ym Maryland
Walton Cardiff, pentref yn Swydd Gaerloyw, Lloegr
Rhys Lewis

Nofel gan Daniel Owen yw Hunangofiant Rhys Lewis, Gweinidog Bethel. Fe'i cyhoeddwyd gyntaf yn 1885, ac yn ddiweddar mae wedi ei haddasu ar gyfer y teledu.

Cynllun
Ysgrifennir y nofel hon yn y person cyntaf, yn croniclo hunangofiant Rhys ers ei ddyddiau cyntaf. Mae bywyd yn galed i Rhys, ac mae llu o brofedigaethau yn taro'i deulu a'i gymuned. Trwythir Rhys yn drwyadl mewn Methodistiaeth gan ei fam, a chyda chymorth ambell gyfaill fe ddaw yn weinidog Bethel.

Cymeriad hoffus arall yw Wil Bryan, ychydig yn hŷn na Rhys, a'i gyfaill pennaf. Lle mae Rhys yn ymdrechu i ymddwyn yn gywir, mae Wil yn llawn direidi, ond rhywsut fe welwn fod Wil, erbyn diwedd y llyfr, wedi llwyddo mewn bywyd.

Mae ochr dywyll i'r nofel, a dydy pechod a drygioni perthnasau eraill yn y cysgodion byth yn bell i ffwrdd. Mae iselder ysbryd a phruddglwyf yn treiddio drwy'r hanes.

Cymeriadau
Abel Huws, patrwm o flaenor traddodiadol, cadarn a di-lol.

Llyfryddiaeth
Rhys Lewis (Hughes a'i Fab, Wrecsam, 1885)
Ailgyhoeddwyd gan Hughes a'i Fab yng 'Nghyfres Clasuron Hughes', Hydref 2002

Cyfeiriadau

Daniel Owen
Llyfrau Cymreig 1885
Nofelau 1885
Nofelau Cymraeg
Llyfrau Daniel Owen
Stanley Baker

Actor o Gymro oedd Syr William Stanley Baker (28 Chwefror 1928 – 28 Mehefin 1976). Cafodd ei eni yn Ferndale yn y Rhondda. Bu'n briod a Ellen Martin. Bu farw ym Málaga, Andalucía yn 48 oed.

Ffilmiau

All Over the Moon (1949)
The Cruel Sea (1953)
Beautiful Stranger (1954)Richard III (1955)Helen of Troy (1956)Child in the House (1956)Checkpoint (1956)Hell Drivers (1957)Campbell's Kingdom (1957)Violent Playground (1958)Sea Fury (1958)The Angry Hills (1959)Yesterday's Enemy (1959)Blind Date (1959)Jet Storm (1959)Hell is a City (1960)Concrete Jungle (1960)The Guns of Navarone (1961)Eva (1962)Sodom and Gomorrah (1962)A Prize of Arms (1962)In the French Style (1963)The Man Who Finally Died (1963)Zulu (1964)Dingaka (1964)Sands of the Kalahari (1965)Accident (1967)Robbery (1967)La ragazza con la pistola (1968)Where's Jack? (1969) (1969)The Last Grenade (1970)Perfect Friday (1970)Una lucertola con la pelle di donna (1971)Popsy Pop (1971)Innocent Bystanders (1972)Zorro (1975)Pepita Jiménez (1975)

TeleduJane Eyre (1956)Robinson Crusoe (1974)How Green Was My Valley'' (1975)

Dolen allanol
  Stanley Baker ar imdb

Actorion Cymreig yr 20fed ganrif
Actorion ffilm Cymreig
Actorion teledu Cymreig
Actorion theatr Cymreig
Genedigaethau 1928
Marwolaethau 1976
Pobl fu farw o ganser yr ysgyfaint
Pobl fu farw o niwmonia
Pobl o Rondda Cynon Taf
Katowice

Dinas ddiwydiannol yn ne Gwlad Pwyl ar afonydd Kłodnica a Rawa yw Katowice. Mae ganddi boblogaeth o 321,163 ac mae 3,487,000 o bobl yn yr ardal drefol.

Sefydlwyd mudiad Seionaeth Chofefei Tzion yn y ddinas yn 1884.

Dinasoedd Gwlad Pwyl
Alexander III, brenin yr Alban

Brenin yr Alban, a goronwyd ar 6 Gorffennaf 1249, oedd Alexander III (4 Medi 1241 – 19 Mawrth 1286).

Llysenw: "Y Gogoneddus"

Gwragedd
1. Marged o Loegr (1251-75), merch Harri III, brenin Lloegr a'i frenhines Eleanor o Provence
2. Yolande o Dreux (ers 1285)

Plant
Marged (28 Chwefror, 1260–9 Ebrill 1283), priododd Eirik II, Brenin Norwy
Alexander (21 Ionawr, 1263–28 Ionawr 1283)
David (20 Mawrth, 1272–Mehefin 1281)

Gweler hefyd
Hanes yr Alban

Brenhinoedd a breninesau'r Alban
Genedigaethau 1241
Marwolaethau 1286
Pobl fu farw mewn damweiniau marchogaeth
Teyrnoedd y 13eg ganrif
Tregolwyn

Pentref a chymuned ym mwrdeistref sirol  Bro Morgannwg, Cymru, yw Tregolwyn (Saesneg: Colwinston). Gorwedd i'r dwyrain o Ben-y-bont ar Ogwr, tua hanner ffordd rhwng y dref honno a'r Bont-faen.

Mae Eglwys Sant Fihangel a'r Holl Angylion yn y pentref yn adeilad cofrestedig Graddfa 1 sy'n dyddio'n ôl i'r Oesoedd Canol. Gerllaw ceir ysgol gynradd Dewi Sant a Neuadd y Pentref.  Enw tafarn y pentref yw "The Sycamore Tree".

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Mae gan Dregolwyn ei gyngor cymuned ei hun sy'n ethol un ar ddeg o aelodau. Roedd gan y pentref boblogaeth o tua 400 yn 2005.

Pentref diolchgar yw Dregolwyn - pentref heb gofeb i'r Rhyfel Byd Cyntaf, lle ddaeth pob milwr yn ôl o'r rhyfel.

Roedd y nofelwraig enwog Agatha Christie yn arfer ymweld â'r pentref yn aml ac mae rhai o'i disgynyddion yn dal i fyw yno.

Adeiladau a chofadeiladau
Capel Seion
Cofeb ryfel (2014)
Eglwys Sant Fihangel a'r Holl Angylion
Ffermdy Pwllywrach
Neuadd y Pentref
Tafarn y Sycamore Tree

Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

Cyfeiriadau

Cymunedau Bro Morgannwg
Pentrefi Bro Morgannwg
Pengwin y Galapagos

Pengwin bach sy'n endemig i Ynysoedd y Galapagos yw Pengwin y Galapagos (Spheniscus mendiculus). Mae'n brin iawn fod pengwin yn byw a'r cyhydedd. Mae'n bwydo ar bysgod bach. Mae'n nythu ar ynysoedd Fernandina ac Isabela.

Cyfeiriadau

Dolenni allanol 
 Pengwin y Galapagos 

Adar
Rhaglan

Pentref hanesyddol a chymuned yn Sir Fynwy, Cymru, yw Rhaglan (Saesneg: Raglan). Mae Castell Rhaglan yn gorwedd i'r gogledd o'r pentref.

Ceir Croes Rhaglan yn yr eglwys leol, heneb a gofrestwyd gan Cadw gyda rhif SAM: MM100 a Croes y Groes Lwyd (rhif SAM: MM156)

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

Cyfeiriadau

Dolen allanol
  Gwefan y pentref 

Cymunedau Sir Fynwy
Pentrefi Sir Fynwy
Magwyr

Pentref yng nghymuned Magwyr gyda Gwndy, Sir Fynwy, Cymru, yw Magwyr (Saesneg: Magor). Saif rhwng Cil-y-Coed a Chasnewydd. Lleolir Gwarchodfa Natur Cors Magwyr gerllaw.

Ym Magwyr y mae'r gwasanaethau traffordd olaf cyn cyrraedd pont Hafren (wrth teithio o Gymru).

Gweler hefyd
Croes Magwyr

Cyfeiriadau

Magwyr gyda Gwndy
Pentrefi Sir Fynwy
Horse Feathers

Ffilm gomedi gyda Groucho, Chico, Harpo a Zeppo Marx ydy Horse Feathers (1932).

Actorion
Groucho Marx - Yr Athro Quincy Adams Wagstaff
Chico Marx - Baravelli
Harpo Marx - Pinky
Zeppo Marx - Frank Wagstaff
Thelma Todd - Connie Bailey
David Landau - Jennings
James Pierce - Mullen
Nat Pendleton - MacHardie
Reginald Barlow - Yr Alywydd ymddeol
Robert Greig - Yr Athro Bioleg

Caneuon
"Whatever It Is, I'm Against It"
"I Always Get My Man"
"Everyone Says I Love You"

Ffilmiau y Brodyr Marx
Ffilmiau Saesneg
Ffilmiau 1932
Gothiaid

Llwyth Germanaidd Dwyreiniol oedd y Gothiaid. Ymestynon nhw ar hyd ffiniau gogleddol yr Ymerodraeth Rufeinig yn y canrifoedd cynnar O.C. Cawn ddisgrifiad manwl ohonynt gan yr hanesydd Rhufeinig Jordanes yn ei hanes o'r Gothiaid (De origine actibusque Getarum, tua 550 OC). Nhw oedd y llwyth Germanaidd cyntaf i dderbyn Cristnogaeth drwy genhadaeth Esgob Ulfila (c. 311-383). Cyfieithiwyd y Beibl i'r iaith Gotheg ganddo gan ddefnyddio gwyddor arbennig a greodd drosti. Roedd y ffurf ar Gristnogaeth a dderbyniodd y Gothiaid gan Esgob Ulfila yn cynnwys yr heresi Ariadaidd, a hyn oedd un o'r rhesymau am i'r heresi ledu'n eang ymysg y llwythau Germanaidd eraill.

 
Yr Ymerodraeth Rufeinig
Hanes Ewrop
Ariadaeth

Ffurf ar Gristnogaeth a ddaeth yn boblogaidd yn Ymerodraeth Rufeinig y Dwyrain o'r drydedd ganrif OC ymlaen oedd Ariadaeth (neu Ariaeth). Fe'i dyfeisiwyd gan Arius (256-336 OC), offeiriad oedd yn gweithio yn Alecsandria yn yr Aifft. Doedd Ariadaeth ddim yn derbyn bod y Tad a Christ o'r un sylwedd. Yn ôl Arius, roedd Iesu Grist, er ei fod yn dduwiol, yn israddol i'r Tad gan iddo gael ei greu ganddo.

Daeth Ariadaeth yn ddadleuol iawn yn yr Eglwys Fore, ac fe'i condemniwyd fel heresi yng Nghyngor Cyntaf Nicea yn 325. Ni ddaeth hyn â'r ddadl i ben, o achos poblogaeth Ariadaeth Ymerodraeth Caergystennin a'r gefnogaeth a gafodd gan ymerodron diweddarach Caergystennin fel Constantius II a Valens. Fe wnaeth Ariadaeth golli tir ar ôl Cyngor Cyntaf Caergystennin o dan yr Ymerawdr Theodosius yn 381, ond arhosodd yn ddylanwadol ymysg y teyrnasoedd Germanaidd cynnar, yn enwedig gan y Gothiaid.

Rhai pobl nodedig
David Davis (Dafis Castellhywel)

Cristnogaeth
Diwinyddiaeth Gristnogol
Andy Fairweather-Low

Cerddor o Ystrad Mynach yw Andy Fairweather-Low (ganwyd 2 Awst, 1948).

Disgograffi

Gyda Amen Corner 
 Round Amen Corner (1968)
 Explosive Company (1969)
 Farewell To The Real Magnificent Seven (1969)

Gyda Fair Weather 
 Beginning From An End

Unawd 
 Spider Jiving (1974)
 La Booga Rooga (1975)
 Be Bop 'N' Holla (1976)
 Andy Fairweather-Low (1976)
 Mega Shebang (1980)

Genedigaethau 1948
Cantorion Cymreig
Cerddorion Cymreig
Pobl o Gaerffili
Gitaryddion Cymreig
Prosiect Wicipop