Johann Sebastian Bach

Cyfansoddwr Almaenaidd o'r cyfnod Baróc oedd Johann Sebastian Bach (21 Mawrth 1685 – 28 Gorffennaf 1750). Roedd yn organydd profiadol iawn, ac mae ei gyfansoddiadau wedi ysbrydoli bron pob cyfansoddwr a'i ddilynodd.

Ysgrifennwyd llawer o'i weithiau enwocaf ar gyfer offerynnau allweddell: yr organ, a'r harpsicord yn bennaf. Mae'r preliwd a'r ffiwg yn amlwg iawn ymysg y gweithiau hyn, er enghraifft yn nwy lyfr y Wohltemperiertes Klavier. Ysgrifennodd llawer o gerddoriaeth siambr a cherddorfaol hefyd, yn aml ar ffurf sonata neu goncerto, y Concerti Brandenburg enwog er enghraifft. Ffurfia gweithiau corawl a lleisiol rhan fawr o'i allbwn, ysgrifennwyd llawer ohonynt ar gyfer wasanaethau crefyddol cristnogol. Collwyd rhywfaint o'r gweithiau hyn yn niwloedd amser, ond mae'r rhai a  oroesodd ymysg uchafbwyntiau cerddoriaeth Ewropeaidd. Mae'n werth nodi'r 195 cantata, y ddau ddioddefaint (yn ôl Saint Mathew a Saint Ioan), a'r Offeren yn B lleiaf.

Cefndir 
Ganwyd Johann Sebastian Bach yn Eisenach, prifddinas dugiaeth Saxe-Eisenach, (bellach yn rhan o'r Almaen), ar 21 Mawrth 1685 o dan yr hen drefn dyddiadau (31 Mawrth 1685 yn y drefn bresennol). Roedd yn fab i Johann Ambrosius Bach, cyfarwyddwr cerddorion y dref, a Maria Elisabeth Lämmerhirt. Ef oedd wythfed plentyn ar ieuengaf o blant Johann Ambrosius, a oedd yn ôl pob tebyg wedi dysgu theori ffidil a cherddoriaeth sylfaenol iddo. Roedd ei ewythrod i gyd yn gerddorion proffesiynol, yr oedd eu swyddi'n cynnwys organyddion eglwys, cerddorion siambr llys, a chyfansoddwyr. Cyflwynodd un ewythr, Johann Christoph Bach (1645-1693), ef i’r organ, ac roedd cyfyrder hŷn, Johann Ludwig Bach (1677-1731), yn gyfansoddwr a feiolinydd adnabyddus. Mae gwahanol ffynonellau’n yn nodi rhwng 50-80 o gerddorion fel rhan o deulu Bach.

Bu farw mam Bach ym 1694, a bu farw ei dad wyth mis yn ddiweddarach. Wedi marwolaeth ei rieni magwyd Bach gan ei frawd hynaf, Johann Christoph Bach (1671–1721), yr organydd yn Eglwys Sant Mihangel yn Ohrdruf, Saxe-Gotha-Altenburg.

Cynigiwyd ysgoloriaeth gorawl i Bach yn Ysgol fawreddog Sant Mihangel Lüneburg ym 1699.

Gyrfa 
Ym mis Ionawr 1703, yn fuan ar ôl graddio o Ysgol Sant Mihangel benodwyd Bach yn gerddor llys yng nghapel y Dug Johann Ernst III yn Weimar. Ar ôl ychydig fisoedd yn Weimar fe'i penodwyd yn organydd yn y Neue Kirche (eglwys newydd) yn Arnstadt lle arhosodd hyd 1707.Yna gwasanaethodd am gyfnod byr yn St. Blasius ym Mühlhausen fel organydd, gan ddechrau ym mis Mehefin 1707. Ei swydd nesaf oedd gwasanaethu llys Dug Sachsen-Weimar o 1708, fel organydd llys ac aelod o'r gerddorfa, gan ddod yn arweinydd yn y pen draw ym 1714. Ysgrifennodd lawer o gyfansoddiadaui'r organ yn ystod y cyfnod hwn, gan gynnwys ei Orgel-Büchlein. Oherwydd anghydfod gwleidyddol rhwng y Dug a'i swyddogion, gadawodd Bach Weimar gan gymryd swydd Kapellmeister Cöthen ym mis Rhagfyr 1717. Daeth Bach yn Gantor Ysgol Thomas yn Leipzig ym mis Mai 1723 a daliodd y swydd hyd ei farwolaeth.

Teulu
Bu Bach yn briod ddwywaith.

Ei wraig gyntaf oedd ei gyfyrder Maria Barbara (née Bach). Priodasant ym 1706 a chawsant saith o blant:

1. Catharina Dorothea Bach (1708 – 1774)
Roedd Catharina yn rhagori fel cantores ac yn aml yn helpu ei thad gyda'i waith.

2. Wilhelm Friedemann Bach (1710 - 1784)
Dilynodd Wilhelm yn ôl troed ei dad a daeth yn gyfansoddwr adnabyddus

3 & 4. Johann Christoph Bach a Maria Sophia Bach (efeilliaid geni a marw 1713)

5. Carl Philipp Emanuel Bach (1714 - 1788)
Y mwyaf dawnus o blant J.S. Bach. Roedd Bach C.P.E. yn gyfansoddwr hynod wreiddiol o symffonïau, darnau i'r bysellfwrdd a cherddi corawl

6. Johann Gottfried Bernhard Bach (1715 - 1739)
Cyfreithiwr a bu farw yn 24 oed

7. Leopold Augustus Bach (1718 - 1719)

Bu farw Maria Barbara ym 1720. Ar 3 Rhagfyr 1721 priododd ei ail wraig Anna Magdalena Wilcken. Roedd Anna Magdalena ei hun yn soprano ddawnus ac yn ferch i drwmpedwr llys y Tywysog Saxe-Weissenfels. Mae rhai arbenigwyr wedi awgrymu mae Anna Magdalena oedd wir gyfansoddwraig rhai o'r darnau amlwg sydd wedi eu priodoli i'w gŵr.

Bu iddynt 13 o blant:

1. Christina Sophia Henrietta (1723 - 1726)

2. Gottfried Heinrich Bach (1724 - 1763)

3. Christian Gottlieb Bach (1725 - 1728)

4. Elisabeth Juliana Friederica (1726 - 1781)
Daeth yn wraig i un o ddisgyblion ei thad, yr organydd Almaeneg Johann Christoph Altnikol.

5. Ernestus Andreas Bach (geni a marw 1727)

6. Regina Johanna Bach (1728 - 1733)

7. Christiana Benedicta Louise (geni a marw 1730)

8. Christiana Dorothea Bach (1731 - 1732)

9. Johann Christoph Friedrich Bach (1732 - 1795)
Cyfansoddwr clasurol aruthrol, a ysgrifennodd ddarnau dan ddylanwad y ffasiwn ar gyfer cerddoriaeth Eidalaidd yn drwm. 

10. Johann August Abraham Bach (geni a marw 1733)

11. Johann Christian Bach (1735 - 1782)
Wedi gweithio Llundain yng ngwasanaeth y Frenhines Charlotte. Daeth yn gyfansoddwr clasurol adnabyddus, ac yn ddylanwad ar concertos Mozart. Cyfansoddodd cantatau, gweithiau cerddorfaol, cerddoriaeth bysellfwrdd, operâu a symffonïau, a oedd yn swnio'n wahanol iawn o ran arddull i weithiau Baróc ei dad.

12. Johanna Carolina Bach (1737 - 1781)

13. Regina Susanna Bach (1742 - 1809)

Marwolaeth
Roedd Bach wedi bod yn dioddef o glwyf y siwgr am flynyddoedd, effeithiodd y clwyf ar ei olwg ac roedd yn ddechrau mynd yn ddall. Cafodd lawdriniaeth ar ei lygaid, ym mis Mawrth 1750 ac eto ym mis Ebrill, gan y llawfeddyg llygaid Seisnig John Taylor, dyn sy'n cael ei ystyried bellach yn grachfeddyg a chredir iddo ddallu cannoedd o bobl.  Bu farw Bach ar 28 Gorffennaf 1750 o gymhlethdodau oherwydd y driniaeth aflwyddiannus.  Rhoddwyd ei weddillion i orffwys Thomaskirche, Leipzig, Stadtkreis Leipzig, Sachsen, Yr Almaen.

Enghreifftiau o'i waith 
 Oratorio Nadolig
 Concerti Brandenburg
 Cantata Coffi
 Offeren yn B lleiaf (1749)
 Matthäus-Passion
 Die Kunst der Fuge
 Musikalisches Opfer
 Das Wohltemperierte Klavier
 Amrywiadau Goldberg
 Chwe Chyfres ar gyfer Sielo Digyfeiliant

Ffeiliau sain

Gardd achau

Cyfeiriadau

Dolen allanol 
 Offeren yn B lleiaf  BWV 232 (Flash)
 Klavierübung IV  BWV 988 (Flash)
 Ddioddefaint ôl Saint Mathew  BWV 244 (Flash)

Cyfansoddwyr Almaenig
Genedigaethau 1685
Marwolaethau 1750