Dante Alighieri

Bardd a llenor o Eidalwr yn yr ieithoedd Eidaleg a Lladin oedd Dante Alighieri (Mai 1265 – 14 Medi 1321, a aned yn Fflorens. Mae'n fwyaf adnabyddus am ei gerdd epig La Divina Commedia, ond roedd yn llenor dawnus yn yr iaith Ladin yn ogystal ag edmygid yn ystod ei oes am ei draethodau ysgolheigaidd ar farddoniaeth Ladin glasurol yn bennaf.

Hanes 
Roedd Dante yn fab i gyfreithiwr yn Fflorens. Yn 1289 gwasanaethodd ym myddin Fflorens ac yn 1300 roedd yn farnwr yn y ddinas honno. Roedd wedi priodi Gemma Donati yn 1292 a chafodd bedwar plentyn ganddi. Yn 1301 cafodd ei anfon ar neges i weld y pab ond collodd ei blaid rym a chafodd ei alltudio o Fflorens. Bu farw yn Ravenna ar 14 Medi, 1321 a chafodd ei gladdu yno. Trwy gydol ei oes breuddwydiai am weld ymerodraeth Gristnogol newydd a fyddai'n dod â heddwch ac undeb i'r Eidal a gwledydd Cred. Pan yn blentyn, ac unwaith neu ddwy ar ôl hynny, cyfarfu â merch o'r enw Beatrice; ni phriodasant ond daeth hi i ymgorffori'r Awen a Chariad iddo (mae rhai ysgolheigion yn amau ei bodolaeth).

Gwaith llenyddol 
Treuliodd Dante tua deunaw mlynedd o'i oes yn ysgrifennu ei gampwaith, La Commedia (a adnabyddir heddiw fel La Divina Commedia - 'Y Ddrama Ddwyfol' - ar ôl teitl argraffiad pwysig a gyhoeddwyd 250 mlynedd yn ddiweddarach). Mae'n disgrifio pererindod ysbrydol enaid ddynol a arweinir gan Fferyllt (sy'n cynrychioli athroniaeth naturiol) a Beatrice (sy'n cynrychioli crefydd ddatguddiedig) trwy dair rhan Uffern a saith teras neu gylch Purdan i'r Baradwys ddaearol. Yna mae Fferyllt yn eu gadael ac mae Dante a Beatrice yn esgyn i gylchoedd y Nef ei hun. Mae'r Vita Nuova yn disgrifio cariad Dante at y ferch gig a gwaed Beatrice.

Llyfryddiaeth
 Il Fiore (1283–7), barddoniaeth Eidaleg briodolir i Dante
 Detto d'Amore (1283–7), barddoniaeth Eidaleg briodolir i Dante
 La Vita Nuova (1294), barddoniaeth a rhyddiaith  Eidaleg
 De vulgari eloquentia (1302–5), traethawd Lladin
 Convivio (1307), barddoniaeth a rhyddiaith Eidaleg
 De Monarchia (1313), traethawd Lladin
 Divina Commedia (1320), barddoniaeth Eidaleg
 Eclogae (1320), dwy gerdd Ladin
 Quaestio de aqua et terra (1320), traethawd Lladin
 Le Rime, barddoniaeth Eidaleg a gasglwyd ar ôl ei farwolaeth

Società Dante Alighieri
Yn 1889 sefydlwyd Società Dante Alighieri sef cymdeithas er cof am Dante ar gyfer amddiffyn ac hyrwyddo iaith a diwylliant yr iaith Eidaleg.

Cymdeithasau Dante 
La Società Dante Alighieri
Gwefannau ar Dante - cyfeiriadur)
Association Dante Alighieri, Comité de Paris 
Società Dante Alighieri, Comitato di Vienna
Società Dante Alighieri, Comitato di Berlino
Cymdeithas Dante America

Dolenni allanol 

 La Divina commedia - astudiaeth
 "Digital Dante"
 Prosiect Dante Princeton 
 Danteworlds
 Testunau gwaith Dante Alighieri 
 "Dante Alighieri ar y We"
 Stanford Encyclopedia of Philosophy
 Società Dantesca Italiana - llawysgrifau cynnar o waith Dante (Eidaleg a Saesneg)
Guardian Books
Llyfryddiaeth Dante Alighieri
Gweledigaeth Dante
LitWeb.net: Bywgraffiad Dante Alighieri
CBS "Italian Scientists Give Dante a Makeover"

Cyfeiriadau

Beirdd Eidalaidd yn yr iaith Eidaleg
Beirdd Eidalaidd yn yr iaith Ladin
Genedigaethau 1265
Llenorion Eidalaidd y 13eg ganrif
Llenorion Eidalaidd y 14eg ganrif
Llenorion Eidaleg y Dadeni
Llenorion Lladin y Dadeni
Llenorion Lladin yr Oesoedd Canol
Marwolaethau 1321
Pobl o Weriniaeth Fflorens
Pobl a aned yn Fflorens