Glasgow

Dinas fwya'r Alban yw Glasgow (Gaeleg yr Alban: Glaschu; Sgoteg: Glesca) a pedwaredd dinas fwyaf gwledydd Prydain o ran maint. Saif ar Afon Clud yng ngorllewin iseldiroedd y wlad. Er taw Glasgow yw dinas fwyaf yr Alban, Caeredin, yr ail fwyaf, yw'r brifddinas.

Credir bod yr enw, fel llawer o leoedd eraill yn iseldiroedd yr Alban, o darddiad Brythoneg - "glas cau". Dywedir i'r ddinas dyfu ar safle mynachlog a sefydlwyd gan Sant Cyndeyrn, sydd a chysylltiad cryf gyda Llanelwy.

Sefydlwyd Prifysgol yno yn y 15g. Daeth Glasgow yn brif ganolfan y byd i'r diwydiant adeiladu llongau yn sgil y Chwyldro Diwydiannol, a daeth yn borthladd pwysig iawn hefyd, ond dirywiodd ei statws rywfaint yn ystod yr 20g. Caidd ei chyfri hefyd fel ardal a fu'n ganolfan bwysig i ddatblygiad peirianneg trwm. Oherwydd hyn arferid ei galw'n "Second City of the British Empire" am ran helaeth o Oes Victoria a'r cyfnod Edwardaidd.

Yn 2012 cyfrifid hi'n un o 10 o ddinasoedd trin arian mwya'r byd.

Poblogaeth
Yn niwedd y 19eg a dechrau'r 20g cynyddodd Glasgow yn ei phoblogaeth gan gyrraedd ei hanterth (1,128,473) yn 1939, gan ei gwneud y bedwaredd dinas fwya'n Ewrop ar ôl Llundain, Paris a Berlin.

Roedd 585,090 o bobl yn byw o fewn terfynau Dinas Glasgow yn ôl Cyfrifiad 2001, a 1,168,270 gan gynnwys yr ardaloedd trefol o amgylch y ddinas.

Cludiant

Mae gan y ddinas rwydwaith eang o gludiant, rheolir gan Bartneriaeth Strathclyde Drafnidiaeth, er defnyddir cwmnïau preifat i redeg mwyafrif ei gwasanaethau.

Bysiau
Mae rhwydwaith eang o wasanaethau bws ar draws a thu hwnt y ddinas. Y brif gwmnïau bws yw First Glasgow, Gwasanaethau bws McGill, [[Stagecoach Gorllewin y Prif orsaf bws y ddinas yw Gorsaf Bws Buchanan.

Rheilffyrdd
Mae gan Glasgow 2 brif orsaf reilffordd, Gorsaf reilffordd Glasgow Canolog, sydd yn cysylltu â Chaeredin, y de a Lloegr, a Gorsaf reilffordd Glasgow (Heol y Frenhines), sydd yn cysylltu â’r gogledd a Chaeredin. Mae hefyd rhwydwaith eang o wasanaethau lleol, trefnir gan SPT (Strathclyde Partnership for Transport) sydd yn cynnwys 12 o awdurdodau lleol, gan gynnwys Glasgow. Mae SPT yn gyfrifol hefyd am Reilffordd Danddaearol Glasgow, sydd yn ffurfio cylch ynghanol y ddinas.

Meysydd awyr
Mae gan y ddinas 2 faes awyr; Maes awyr Glasgow a Maes awyr Prestwick.

Fferi Renfrew
Mae fferi’n croesi Afon Clud rhwng Renfrew a Yoker. Mae Cwmni Clyde Link yn rhedeg y wasanaeth.

Fferi Govan
Mae Fferi Govan yn croesi’r afon rhwng Govan ac Amgueddfa Riverside rhwng Gorffennaf a Hydref.

Maes Awyr Awyrennau Môr
Mae Cwmni Loch Lomond Seaplanes yn rhedeg gwasanaethau rhwng Glasgow, Oban a Tobermory, yn mynd o’r afon.

Adeiladau a chofadeiladau
Amgueddfa Hunterian
Amgueddfa Kelvingrove
Amgueddfa Riverside
Arena Hydro SSE
Awditoriwm Clud (yr Armadilo)
Croes y Farchnad
Eglwys gadeiriol
Theatr Brenhinol
Tolbooth
Ystafelloedd Te'r Helygen

Pontydd 

 Pont Mileniwm (2002)
 Pont Bells (1989)
 Arc Clud  / Y Bont 'Squinty' (2006)
 Pont Kingston (1970)
 Pont droed Tradeston (2008)
 Pont Siors V (1929)
 Ail bont Rheilffordd y Caledonian (1905)
 Pont gyntaf y Reilffordd Caledonian (1878)
 Pont Glasgow (1899)
 Pont grog Heol De Portland (1853)
 Pont Fictoria (1854)
 Pont Reilffordd Undod y Ddinas (1899)
 Pont Albert (1871)
 Argae Llanwol a Phont Bibell (1901 (ail-adeiladwyd 1949)
 Pont grog Sant Andrew (1856)
 Pont y Brenin (1933)
 Pont Polmadic (1955)
 Pont Rutherglen (1896)
 Pont reilffordd gyntaf Dalmarnock (1861)
 Ail Bont reilffordd Dalmarnock(1897)
 Pont Dalmarnock (1897)
Mae hefyd Twnnel Clud rhwng Govan a Scotstoun.

Enwogion 
 William Black (1841–1898), awdur, newyddiadurwr a nofelydd
 Elizabeth MacNicol (1869–1904), arlunydd
 Katherine Cameron (1874–1965), arlunydd benywaidd
 Mortimer Wheeler (1890–1976), archaeolegwyr
 Nigel Tranter (1909-2000), nofelydd
 Molly Weir (1910–2004), actores
 Stanley Baxter (g. 1926), comediwr ac actor
 Winnie Ewing (g. 1929), gwleidydd
 Rosemary Margaret Smith (1933–2004), fotanegydd nodedig a aned yn Yr Alban
 Donald Dewar (1937-2000), gwleidydd
 Menzies Campbell (g. 1941), gwleidydd
 Billy Connolly (g. 1942), comediwr ac actor
 George Kerevan (g. 1949), gwleidydd
 John Barrowman (g. 1967), actor a chanwr

Gweler hefyd
Ceir sawl Etholaeth Cyffredinol yng Nglasgow: Canol Glasgow, De Glasgow, Dwyrain Glasgow, Gogledd Glasgow, Gogledd-orllewin Glasgow, Gogledd-ddwyrain Glasgow a De-orllewin Glasgow. 
Rhestr etholaethau Senedd y DU yn yr Alban

Cyfeiriadau

Awdurdodau unedol yr Alban
Dinasoedd yr Alban