alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Douglas (Ynys Manaw)

Douglas (Manaweg: Doolish) yw prifddinas Ynys Manaw a'i dref fwyaf gyda phoblogaeth o 27,938 (2011), traean o boblogaeth yr ynys. Douglas yw prif ganolfan yr ynys am fasnach, cludiant, siopa ac adloniant. Yno hefyd y lleolir llywodraeth Ynys Manaw a'r rhan fwyaf o sesiynau'r Tynwald.

Lleolir Douglas ar ochr ddwyreiniol yr ynys ger aber Afon Dhoo ac Afon Glass, gan roi iddi ei henw. Mae'r afonydd unedig yn llifo i Fae Douglas ar ôl llifo trwy'r dref. Gorwedd bryniau isel i'r gogledd-orllewin a'r de-ddwyrain gyda dyffryn rhyngddynt.

Amgylchynir y dref gan sawl tref a phentref llai, yn enwedig Onchan i'r gogledd (sydd fel estyniad o Douglas erbyn heddiw) ac Union Mills i'r gorllewin.

Mae Douglas yn enwog fel canolfan rasys beic modur y TT.

Cysylltir Douglas gan wasanaethau fferi â Lerpwl a Dulyn. Ar un adeg bu gwasanaeth fferi tymhorol yn rhedeg rhwng Douglas a Llandudno, gogledd Cymru, ond ers rhai blynyddoedd mae wedi darfod fel gwasanaeth rheolaidd.

Adeiladau a chofadeiladau
Amgueddfa Ynys Manaw
Camera obscura
Theatr Gaiety
Villa Marina

Enwogion
Robin Gibb (g. 1949) a Maurice Gibb (1949-2003), cerddorion

Cyfeiriadau

Dolenni allanol 
 Cyngor Bwrdeistref Douglas 

Trefi a phentrefi Ynys Manaw
Douglas

Gall Douglas gyfeirio at:
Douglas (Ynys Manaw), prifddinas Ynys Manaw
Douglas (Cork), Iwerddon
Castle Douglas, Dumfries a Galloway, Yr Alban
Castell Douglas, De Lanarkshire, Yr Alban
Douglas (De Lanarkshire), Yr Alban
Douglas Water, Lanarkshire, Yr Alban
Afon Douglas, Sir Gaerhirfryn, Lloegr
Douglas (Ynysoedd y Falklands)
Douglas (Seland Newydd)
Mynydd Douglas
Douglas (Alabama), Unol Daleithiau
Douglas (Arizona), Unol Daleithiau
Douglas (Chicago), Unol Daleithiau
Douglas (Georgia), Unol Daleithiau
Douglas (Massachusetts), Unol Daleithiau
Douglas (Michigan), Unol Daleithiau
Douglas Township (Minnesota, Unol Daleithiau
Douglas (Nebraska), Unol Daleithiau
Douglas (New Brunswick), Canada
Douglas (Gogledd Dakota), Unol Daleithiau
Douglas (Northern Cape), De Affrica
Douglas (Oklahoma), Unol Daleithiau
Douglas (Ontario), Canada
Douglas (Queensland), Awstralia
Douglas (Wisconsin), Unol Daleithiau
Douglas (Wyoming), Unol Daleithiau

Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Pål Bang-Hansen yw Douglas a gyhoeddwyd yn 1970. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd Douglas ac fe'i cynhyrchwyd yn Norwy. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Norwyeg a hynny gan Haavard Haavardsholm. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Tom Tellefsen, Rolv Wesenlund, Per Christensen a Kjersti Døvigen. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1970. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Patton sef ffilm ryfel gan y cyfarwyddwr ffilm Franklin J. Schaffner. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,050 o ffilmiau Norwyeg wedi gweld golau dydd. 
Knut Gløersen oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Pål Bang-Hansen ar 29 Gorffenaf 1937 yn Oslo. Derbyniodd ei addysg yn Canolfan Arbrofol ym Myd y Sinema.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:

Derbyniad

Gweler hefyd
Cyhoeddodd Pål Bang-Hansen nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

Cyfeiriadau

Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Norwyeg
Dramâu o Norwy
Ffilmiau Norwyeg
Ffilmiau o Norwy
Dramâu
Ffilmiau 1970
Ffilmiau gyda llai na 10 o actorion lleisiol
Peel, Ynys Manaw

Peel (Manaweg: Purt ny hInshey, 'Porth yr Ynys') yw tref bedwaredd fwyaf Ynys Manaw, ar ôl Douglas, Onchan a Ramsey; mae'n gartref i unig eglwys gadeiriol yr ynys ond nid yw'n ddinas swyddogol. Mae ganddi boblogaeth o 5,093 (cyfrifiad 2011). Peel yw prif borthladd pysgota'r ynys.

Eglwys Gadeiriol Peel yw sedd Arglwydd Esgob Sodor a Manaw.

Disgrifir Peel yn aml fel 'dinas y machlud' oherwydd y tywodfaen coch a ddefnyddwyd i godi nifer o'i hadeiladau, gan gynnwys Castell Peel, a leolir ar ynys fechan Ynys St Patrick a gysylltir â'r dref gan sarn. Mae'n dref sy'n boblogaidd gan ymwelwyr yn yr haf. Mae ganddi strydoedd cul deniadol, rhodfa'r môr lydan a thraeth tywodlyd. Gwelir morloi yn yr harbwr weithiau.

Ceir dwy amgueddfa yno: amgueddfa Tŷ Manannan, yr ail fwyaf ar yr ynys, ac Amgueddfa Cludiant Ynys Manaw.

Cyfeiriadau

Trefi a phentrefi Ynys Manaw
Snaefell

Snaefell (Manaweg: Sniaul) yw mynydd uchaf Ynys Manaw a'i hunig gopa sy'n uwch na 2000 troedfedd. Mae'n enw Hen Norseg sy'n golygu "Mynydd yr Eira". Dywedir y gellir gweld chwech teyrnas o'r copa ar ddiwrnod braf, sef Cymru, Iwerddon, Yr Alban, Lloegr, ac Ynys Manaw, ynghyd â Theyrnas y Nef ei hun. Mae rhai fersiynau yn ychwanegu seithfed, teyrnas Neifion, y Môr. Mae Rheilffordd Fynydd Snaefell yn rhedeg am y 4 milltir o Laxey i'r copa. Fel yn achos Yr Wyddfa, ceir caffi ar y copa.

Mae ffordd yr A18 (a adnabyddir fel 'Ffordd Fynydd Snaefell') yn croesi llethrau isaf  Snaefell, ac yn ffurfio rhan uchaf llwybr rasus motorbeic y TT, a gynhelir yn flynyddol ar Ynys Manaw.

Ceir rhai mynyddoedd yng Ngwlad yr Ia a enwir yn Snæfell yn ogystal (yr un enw ydyw, ond gyda sillafiad gwahanol), gan gynnwys y mynydd sy'n lleoliad i rewlif enwog Snæfellsjökull.

Dolenni allanol 
 Panoramas o'r copa
 Rheilffordd Fynydd Snaefell

Mynyddoedd a bryniau Ynys Manaw
Bertie Ahern

Taoiseach (prif weinidog) Iwerddon o 26 Mehefin 1997 hyd at 7 Mai 2008 oedd Patrick Bartholomew 'Bertie' Ahern (ganwyd 12 Medi 1951).  Aelod o'r blaid Fianna Fáil yw e.

Genedigaethau 1951
Taoisigh Iwerddon
Chwarel

Cloddfa gerrig yw chwarel. Mewn gwrthgyferbyniad â mwyngloddau fel pyllau glo, mewn chwarel tynnir y cerrig o wyneb y tir yn hytrach nag o dan y ddaear.

Gweler hefyd 
 Diwydiant llechi Cymru

 
Diwydiant
467

4g - 5g - 6g 
410au 420au 430au 440au 450au - 460au - 470au 480au 490au 500au 510au 
462 463 464 465 466 - 467 - 468 469 470 471 472

Digwyddiadau 
12 Ebrill - Anthemius yn dod yn Ymerawdwr Rhufeinig yn y gorllewin

Genedigaethau 
Leo II, Ymerawdwr Bysantaidd
Cerdic, brenin Wessex, brenin cyntaf teyrnas Eingl-Sacsonaidd Wessex

Marwolaethau 

467
466

4g - 5g - 6g 
410au 420au 430au 440au 450au - 460au - 470au 480au 490au 500au 510au 
461 462 463 464 465 - 466 - 467 468 469 470 471

Digwyddiadau 
Yr ymerawdwr Bysantaidd Leo I yn gorchfygu ymosodiad yr Hyniaid ar Dacia.
Euric yn olynu ei frawd Theodorid II fel brenin y Fisigothiaid

Genedigaethau

Marwolaethau 
Theodorid II, brenin y Fisigothiaid

466
PHP

Iaith gyfrifiadurol yw PHP, a ddefnyddir gan amlaf i gynnal gwefannau. Yn aml fe'i defnyddir ochr yn ochr â bas-data MySQL.  Un o'r ieithoedd cyfrifiadurol gyntaf i gael ei mewnosod i mewn i ddogfen HTML oedd PHP. Cafodd PHP ei greu ym 1995 gan Rasmus Lerdorf, rhaglennwr o'r Ynys Las.

Mae PHP yn acronym ailadroddus, ac yn sefyll am PHP: Hypertext Preprocessor.

Defnydd 
Iaith sgriptio er pwrpas cyffredinol yw PHP sydd yn addas yn enwedig at ddatblygiad gwe ar ochr y gweinydd.  Bu côd PHP yn cael ei gyflawni gan PHP runtime, er mwyn creu tudalen we neu luniau dynamig.

Dolen allanol 
  php.net

Ieithoedd rhaglennu
Winnipeg

Winnipeg yw prifddinas talaith Manitoba yng ngorllewin Canada. Gorwedd y ddinas ar aber Afon Assiniboine ac Afon Goch. Mae ganddi boblogaeth o 633,451.

Cafodd Winnipeg ei sefydlu fel gwersyll masnach ffwr anifeiliaid yn 1806 (cafwyd gwrsyll Ffrengig yno yn 1738, ond ni pharodd am hir). Daeth Cwmni Bae Hudson yno yn 1812. Tyfodd gyda dyfodiad ymsefydlwyr a ffermwyr i'r dalaith. Cyrhaeddodd y rheilffordd o'r dwyrain yn 1881. Ers hynny mae'n gyffordd ffordd a rheilffordd bwysig.

Mae'n gartref i Brifysgol Winnipeg.

Dinasoedd Manitoba
Dinasoedd Manitoba

Dyma restr o'r 20 dinasoedd mwyaf ym Manitoba.
Flin Flon

Mae Flin Flon (poblogaeth 5,594 yn 2006) yn ddinas mwyngloddio ym Manitoba, gorllewin Canada ar y ffin â thalaith Saskatchewan.

Sefydlwyd Flin Flon yn 1927 gan y cwmni 'Hudson Bay Mining and Smelting' (rhan o'r Cwmni Bae Hudson enwog) i fanteisio ar gyfoeth copr a sinc yr ardal. Cyrhaeddodd rheilffordd yn 1928. Tyfodd y dref yn sylweddol yn y 1930au wrth ffermwyr a effeithiwyd gan y Dirwasgiad Mawr rhoi'r gorau i'w ffermydd a cheisio gwaith yn y mwyngloddiau. Creuwyd y municipality ar 1 Ionawr, 1933 ac ers 1970 mae wedi bod yn ddinas. Mae'n dal i fod yn ganolfan mwyngloddio. Gyda thirlun deniadol o goedwigoedd gwyrdd a nifer o lynoedd gerllaw, mae Flin Flon wedi tyfu'n atyniad twristaidd hefyd i raddau.

Enwir y ddinas ar ôl y cymeriad Flin Flon yn y nofel The Sunless City gan J. E. Preston Muddocks.

Dinasoedd Manitoba
Sefydliadau 1927
Dirwasgiad Mawr

Roedd y Dirwasgiad Mawr (Saesneg: The Great Depression) yn gyfnod o ddirywiad economaidd enbyd, a ddechreuodd gyda chwymp y farchnad stoc ar 29 Hydref, 1929, sy'n adnabyddus fel Cwymp Wall Street neu 'Dydd Mawrth Du' (Black Tuesday).

Dechreuodd yn yr Unol Daleithiau ac ymledodd yn gyflym i Ewrop a phob rhan o'r byd bron, gyda chanlyniadau ysgytwol yn y gwledydd diwydiannol ynghyd â'r gwledydd a ddibynnai arnynt i allforio nwyddau crai. Aeth masnach ryngwladol i lawr yn gyflym, yr un modd ag enillion personol, refeniw o drethi, prisiau ac elw. Tarwyd nifer o ddinasoedd ledled y byd, yn enwedig y rhai a ddibynnai ar ddiwydiant trwm. Daeth gwaith adeiladu i ben bron mewn nifer o wledydd. Dioddefodd ffermio ac ardaloedd gwledig yn ogystal wrth i brisiau cnydau gwympo rhwng 40 i 60 y cant. Gwelwyd yr effaith yn arbennig o drwm ar y diwydiant glo a mwyngloddio wrth i'r alwad am eu cynnyrch ddisgyn yn sylweddol iawn a chan nad oedd dewis gwaith amgen i'r rhan fwyaf o'r gweithwyr.

Sefydlwyd rhaglenni cymorth ac adnewyddu gan nifer o wledydd ond un canlyniad o'r argyfwng economaidd oedd yr ansefydlogrwydd gwleidyddol a ddaeth yn ei sgîl, gyda thyfiant mawr mewn pleidiau asgell dde ac asgell chwith eithafol, streiciau, protestiadau, a rhyfeloedd cartref. Roedd seiliau democratiaeth dan fygythiad a gwelwyd unbeniaid fel Hitler, Stalin, Franco a Mussolini yn tyfu mewn grym a gwleidyddiaeth y byd - yn arbennig yn Ewrop - yn polareiddio, gan osod y llwyfan ar gyfer yr Ail Ryfel Byd yn 1939.

Gweler hefyd 
 Cwymp Wall Street
 Dirwasgiad

 
1930au
Y cyfnod rhwng y rhyfeloedd
Mawr, Y Dirwasgiad
Hanes Ewrop
Hanes Gogledd America
Trychinebau economaidd
465

4g - 5g - 6g 
410au 420au 430au 440au 450au - 460au - 470au 480au 490au 500au 510au 
460 461 462 463 464 - 465 - 466 467 468 469 470

Digwyddiadau

Genedigaethau 
Procopius o Gaza, diwinydd Cristionogol

Marwolaethau 
15 Awst - Libius Severus, Ymerawdwr Rhufeinig yn y gorllewin

465
464

4g - 5g - 6g 
410au 420au 430au 440au 450au - 460au - 470au 480au 490au 500au 510au 
459 460 461 462 463 - 464 - 465 466 467 468 469

Digwyddiadau 
Olybrius yn dod yn gonswl yng Nghaergystennin

Genedigaethau

Marwolaethau 
Aegidius, cadfridog Rhufeinig

464
463

4g - 5g - 6g 
410au 420au 430au 440au 450au - 460au - 470au 480au 490au 500au 510au 
458 459 460 461 462 - 463 - 464 465 466 467 468

Digwyddiadau 
Childeric I, brenin y Ffranciaid Saliaidd, yn gwneud cytundeb gyda'r cadfridog Rhufeinig Aegidus yn erbyn y Fisigothiaid.

Genedigaethau

Marwolaethau 
Frumar - brenin De Galicia
Richimund - brenin Gogledd Galicia

463
Treth

Treth yw tâl a orfodir ar unigolion neu bobl neu fusnesau gan lywodraeth, brenin, neu arglwydd neu ryw awdurdod arall, yn aml fel cyfran o incwm neu gynnyrch economaidd. Gelwir treth eglwys yn ddegwm.

Ceir ymgyrchoedd i gael treth gwerth tir yn hytrach na threth incwm yn yr Alban a Lloegr er mwyn trethi'r hyn a ddefnyddir yn hytrach na llafur.

Gweler hefyd 
 Hafan treth
 Osgoi treth
 Treth gorfforaeth
 Treth gwerth tir
 Treth gyngor
 Treth incwm
 Cyfradd gychwynnol treth incwm yn y Deyrnas Unedig
 Treth y pen
 Treth stamp
 TAW (Treth ar werth)
 Treth enillion cyfalaf

 
Arianneg
Economeg wleidyddol
462

4g - 5g - 6g 
410au 420au 430au 440au 450au - 460au - 470au 480au 490au 500au 510au 
457 458 459 460 461 - 462 - 463 464 465 466 467

Digwyddiadau 
Cerflun Zeus, un o Saith Rhyfeddod y Byd, yn cael ei ddinistrio gan dân wedi iddo gael ei symud i Gaergystennin.

Genedigaethau

Marwolaethau 

462
461

4g - 5g - 6g
410au 420au 430au 440au 450au - 460au - 470au 480au 490au 500au 510au 
456 457 458 459 460 - 461 - 462 463 464 465 466

Digwyddiadau 
 2 Awst - Majorian yn ymddiswyddo fel Ymerawdwr Rhufeinig yn y gorllewin; yn fuan wedyn enwir Libius Severus yn ymerawdwr gan Ricimer.
 19 Tachwedd - Pab Hilarius yn olynu Pab Leo I fel y 46ed pab
 Sant Padrig yn dychwelyd i Iwerddon fel cenhadwr

Genedigaethau

Marwolaethau 
 7 Awst - Majorian, Ymerawdwr Rhufeinig yn y gorllewin
 10 Tachwedd - Pab Leo I
 Palladius, esgob Gwyddelig

461
Pris

Yn economeg, pris yw'r swm o arian (neu'r nwyddau mewn cymdeithasau heb arian) a ofynnir am rywbeth wrth ei werthu ar y farchnad, neu'r swm o arian sy'n angenrheidiol i brynu rhwybeth. h.y. ei werth ariannol.

Geirfa economeg
Strwythur y farchnad a phrisio
460

4g - 5g - 6g 
410au 420au 430au 440au 450au - 460au - 470au 480au 490au 500au 510au 
455 456 457 458 459 - 460 - 461 462 463 464 465

Digwyddiadau 
Yr Ymerawdwr Rhufeinig yn y gorllewin, Majorian, yn cael ei orchfygu gan y Fisigothiaid
Yr Eglwys Goptig yn ymwahanu oddi wrth Eglwys Uniongred Alexandria

Genedigaethau

Marwolaethau 
20 Hydref - Aelia Eudocia, Ymerawdwr Rhufeinig yn y dwyrain, Theodosius II
Chlodio, pennaeth y Ffranciaid Salaidd

460
Elw

Yn economeg, elw yw'r swm sy'n aros i'r gwerthwr ar ôl gwerthu nwydd neu wasanaeth a thynnu o'r enillion y gost o'u cynhyrchu a'u gwerthu.

Geirfa economeg
Incwm
Valentinian III

Roedd Flavius Placidius Valentinianus (2 Gorffennaf 419 – 16 Mawrth 455), a adnabyddir hefyd fel Valentinian III, yn Ymerawdwr Rhufain yn y gorllewin (425–455).

Ganed Valentinian yn Ravenna, prifddinas yr ymerodraeth yn y gorllewin ar y pryd, yn unig fab i'r ymerawdwr Constantius III a Galla Placidia, merch yr ymerawdwr Theodosius I. Wedi marwolaeth ei dad yn 421, ffraeodd ei fam a'i brawd, yr ymerawdwr Honorius, ac aeth ag ef a'i chwaer i Gaergystennin at Theodosius II.

Bu farw Honorius yn 423, a chipiwyd grym yn Rhufain gan Joannes. Enwyd Valentinian fel Cesar gan Theodosius, a threfnodd iddo briodi ei ferch Licinia Eudoxia. Yn   425, wedi i Joannes gael ei orchfygu, sefydlwyd Valentinian yn Ymerawdwr Rhufeinig yn y gorllewin, yn chwech oed.

Gan ei fod mor ieuanc, roedd yr ymerodraeth yn cael ei rheoli'n gyntaf gan ei fam, yna ar ôl 433, gan y Magister militum Flavius Aëtius. Colli tir wnaeth yr ymerodraeth dan Valentinian; cipiwyd talaith Affrica gan y Fandaliaid yn 439; ildiwyd Prydain yn derfynol yn 446 a chollwyd rhannau helaeth o Sbaen a Gâl i'r barbariaid. Ar y llaw arall, enillodd Aëtius fuddugoliaeth fawr dros yr Hyniaid dan Attila ger Chalons yn 451.

Yn 454 llofruddiwyd Aëtius gan Valentinian ei hun. Sylw un o'i gyfoeswyr oedd ei fod fel dyn oedd wedi defnyddio ei law chwith i dorri ei law dde i ffwrdd. Ar 16 Mawrth y flwyddyn wedyn, llofruddiwyd yr ymerawdwr ei hun gan ddau o ŵyr Aëtius.

Genedigaethau 419
Marwolaethau 455
Ymerodron Rhufeinig
Cost

Yn economeg, busnes, a chyfrifeg, cost yw gwerth y mewnbynnau sydd wedi cael eu dihysbyddu er mwyn cynhyrchu rhywbeth, ac sydd o'r herwydd ddim ar gael bellach.

Yn nhermau busnes, gallai cost fod yr hyn a werir i gael rhywbeth, ac os felly mae cyfanswm yr arian a werir yn cyfrif fel cost; yn yr achos hwn arian yw'r mewnbwn oedd yn rheidiol i gael y peth. Gall y gost hon, a elwir yn 'gost meddiannu', fod y cyfanswm o'r gost cynhyrchu gan y cynhyrchydd gwreiddiol, ynghyd â chostau ychwanegol a ddaw i ran y prynwr/meddiannwr yn ychwanegol i'r pris a delir i'r cynhyrchydd ei hun. Fel rheol, mae'r pris hwnnw yn cynnwys elw farcio i fyny dros ben y gost cynhyrchu.

Cyfrifeg
Geirfa economeg
Stevie Davies

Nofelydd ac ysgolhaig o Gymraes yn yr iaith Saesneg yw Stevie Davies. Mae hi'n ddarlithydd ym Mhrifysgol Cymru, Abertawe.

Llyfryddiaeth

Nofelau
Boy Blue — The Women's Press 1987
Primavera — The Women's Press 1990
Arms and the Girl — The Women's Press 1992
Closing the Book — The Women's Press 1994
Four Dreamers and Emily''' — The Women's Press 1996The Web of Belonging — The Women's Press 1997Impassioned Clay — The Women's Press 1999The Element of Water — The Women's Press 2001Kith & Kin — Weidenfeld & Nicolson 2004The Eyrie - Weidenfeld & Nicolson 2007

ArallRenaissance Views of Man — Manchester University Press, 1978Images of Kingship in Paradise Lost: Milton's Politics and Christian Liberty — University of Missouri Press, 1983Emily Brontë: The Artist as a Free Woman — Carcanet Press 1983The Idea of Woman in Renaissance English Literature: The Feminine Reclaimed — Harvester Press, 1986Emily Brontë — Key Women Writers Series, Harvester Press, 1988Virginia Woolf's To the Lighthouse — Penguin, 1989Shakespeare's Twelfth Night — Penguin, 1993John Donne — Writers and their Work, Northcote House, 1994Emily Brontë: Heretic' — The Women's Press, 1994Henry Vaughan — Seren, 1995Shakespeare's The Taming of the Shrew — Penguin, 1995Unbridled Spirits: Women of the English Revolution 1640 - 1660' — The Women's Press, 1998A Century of Troubles: England 1600 - 1700'' — Channel 4 Books, 2001

Dolenni allanol
Gwefan yr awdures

Davies, Stevie
Davies, Stevie
Llanfihangel-y-Pennant (Cwm Pennant)

Am y pentref arall yng Ngwynedd o'r un enw, gweler Llanfihangel-y-Pennant (Abergynolwyn).

Pentref bychan a phlwyf eglwysig yng nghymuned Dolbenmaen, Gwynedd, Cymru, yw Llanfihangel-y-Pennant. Fe'i enwir felly am ei fod yng Nghwm Pennant, Eryri, cwm sy'n ymestyn i'r gogledd o bentrefi Dolbenmaen a Golan i gyfeiriad bwlch Drws y Coed, rhwng Moel Hebog a Chrib Nantlle. Cysegrir eglwys y plwyf i Sant Mihangel.

Cyfeiriadau

Dolbenmaen
Pentrefi Gwynedd
Lluman

Baner ar gyfer llong neu uned filwrol yw lluman, sydd fel arfer yn wahanol i'r faner genedlaethol.

Gweler hefyd
Lluman gwladwriaethol
Lluman llyngesol
Lluman sifil

 
Baneri
Llefarydd

Unigolyn sydd yn cael ei gyflogi i siarad ar ran eraill yw llefarydd. Mae nifer o sefydliadau yn debygol o gyflogi gweithwyr proffesiynol sydd wedi derbyn hyfforddiant yn newyddiaduriaeth, cyfathrebu, cysylltiadau cyhoeddus a materion cyhoeddus er mwyn sicrhau bod cyhoeddiadau yn cael eu datgan i'r cyhoedd ac i'r cyfryngau yn y ffordd fwyaf addas ac i uchafu effaith negeseuon ffafriol, ac i isafu effaith negeseuon anffafriol.

Galwedigaethau gwleidyddol
Aelod o'r Senedd

Mae AS (Cymru) yn cyfeirio yma. Am ystyron eraill, gweler AS (gwahaniaethu)

Mae Senedd Cymru yn cynnwys 60 Aelod o'r Senedd, neu AS (). Dewisir 40 aelod i gynrychioli pob etholaeth ac 20 i gynrychioli y pum ardal etholiadol yng Nghymru.

Defnyddiwyd yr un term AS yn y Gymraeg ar gyfer aelodau Tŷ'r Cyffredin yn Senedd y Deyrnas Unedig.

Cyn Mai 2020, defnyddiwyd y teitl Aelod Cynulliad, neu AC () ar gyfer aelodau o Gynulliad Cenedlaethol Cymru.

 Aelod Senedd
Deddfwyr
Deiliad (gwleidyddiaeth)

Yr un sydd yn dal swydd wleidyddol ar hyn o bryd, neu ar adeg benodol dan sylw, yw'r deiliad. Mewn achosion swyddi etholedig, pan mae'r deiliad yn cynnig am gael ei ailethol, gellir diffinio'r ymgyrch etholiadol fel ras rhwng y deiliad a'r ymgeisydd neu ymgeiswyr sy'n ei herio.

Mae gan y deiliad sawl mantais dros ei wrthwynebwyr mewn etholiadau, gan gynnwys sylw'r cyfryngau ac enw sy'n gyfarwydd i'r cyhoedd, cefnogwyr a chyllidwyr sefydlog, a phrofiad o ymgyrchu a'r broses etholiadol.

Cyfeiriadau 

Geirfa wleidyddol
459

4g - 5g - 6g 
400au 410au 420au 430au 440au - 450au - 460au 470au 480au 490au 500au 
454 455 456 457 458 - 459 - 460 461 462 463 464

Digwyddiadau 
Dathusena yn dod yn frenin Sri Lanca

Genedigaethau

Marwolaethau 
Hormizd III, brenin Persia
Simeon Stylites, sant Cristionogol

459
458

4g - 5g - 6g 
400au 410au 420au 430au 440au - 450au - 460au 470au 480au 490au 500au 
453 454 455 456 457 - 458 - 459 460 461 462 463

Digwyddiadau 
Childeric I yn olynu Merovech fel brenin y Ffranciaid (neu 457)
Gennadius I yn olynu Anatolius, fel Patriarch Caergystennin

Genedigaethau

Marwolaethau 
Anatolius, Patriarch Caergystennin

458
Petronius Maximus

Roedd Petronius Maximus (c. 396 – 22 Ebrill 455) yn Ymerawdwr Rhufeinig yn y gorllewin am ran o'r flwyddyn 455.

Roedd Petronius o dras seneddol. Bu'n gweithredu fel praetor tua 411; yna fel tribunus et notarius tua 415 a Comes sacrarum largitionum (Cownt y Rhoddion Sanctaidd) rhwng 416 a 419. Bu'n gonswl yn 433 a 443.

Roedd gelyniaeth rhwng Petronius a Aëtius, cadfridog mwyaf amlwg yr ymerodraeth. Dywed Ioan o Antioch iddo ef a'r eunuch Heraclius berswadio'r ymerawdwr Valentinian III i ladd Aëtius. Yn ôl Ioan, Petronius hefyd oedd yn gyfrifol am berswadio Optila a Thranstila i lofruddio Valentinian III ei hun ar 16 Mawrth, 455.

Yn dilyn y llofruddiaeth, llwyddodd Petronius Maximus i gipio grym a gorfodi'r ymerodres Licinia Eudoxia i'w briodi. Wedi dod yn ymerawdwr, penododd Avitus fel Magister militum a'i yrru i Toulouse i geisio cefnogaeth y Fisigothiaid. Fodd bynnag, cyn iddo gyrraedd clyweyd fod Gaiseric, brenin y Fandaliaid, wedi cyrraedd yr Eidal. Creodd hyn ddychryn mawr yn Rhufain, a lladdwyd Maximus, un ai gan y dorf neu gan filwr o'r enw Ursus.

Dri diwrnod ar ôl marwolaeth Maximus, ar 22 Ebrill, cipiwyd dinas Rhufain gan Gaiseric.

Ymerodron Rhufeinig
457

4g - 5g - 6g 
400au 410au 420au 430au 440au - 450au - 460au 470au 480au 490au 500au 
452 453 454 455 456 - 457 - 458 459 460 461 462

Digwyddiadau 
Majorian yn cael ei gyhoeddi'n Ymerawdwr Rhufeinig yn y gorllewin gan Ricimer
7 Chwefror - Leo I yn dod yn Ymerawdwr Rhufeinig yn y dwyrain
Childeric I yn olynu Merovech fel brein y Ffranciaid (neu 458)
Yn ôl Brut yr Eingl-Sacsoniaid, lleddir 4,000 o Frythoniaid yn Crayford mewn brwydr yn erbyn Hengist a'i fab Esc.
Hormizd III yn dod yn frenin Persia

Genedigaethau

Marwolaethau 
Marcian, Ymerawdwr Rhufeinig yn y dwyrain

457
456

4g - 5g - 6g 
400au 410au 420au 430au 440au - 450au - 460au 470au 480au 490au 500au 
451 452 453 454 455 - 456 - 457 458 459 460 461

Digwyddiadau 
Y Fandaliaid yn dinistrio Capua
Ricimer yn gorchfygu'r Fandaliaid mewn brwydr ar y môr ger ynys Corsica
17 Hydref - Y magistri militum Ricimer a Majorian yn gorchfygu'r Ymerawdwr Rhufeinig yn y gorllewin, Avitus, ac yn ei orfodi i ymddiswyddo a dod yn Esgob Placentia. Ricimer yn dod yn reolwr de facto yr ymerodraeth yn y gorllewin

Genedigaethau

Marwolaethau 
Eutyches, diwinydd Groegaidd

456
Avitus

Roedd Marcus Maecilius Flavius Eparchius Avitus (c. 395 – 456) yn Ymerawdwr Rhufeinig yn y gorllewin o'r 9 Gorffennaf 455 hyd 17 Hydref 456.

Roedd o deulu Galaidd-Rufeinig amlwg. Penodwyd ef i'r swydd o magister militum gan yr ymerawdwr Petronius Maximus pan ddaeth i'r orsedd, a gyrrwyd ef i Toulouse i geisio cefnogaeth Theodoric II, brenin y Fisigothiaid. Tra'r oedd ar ei ffordd yno, lladdwyd Petronius Maximus gan y dorf yn Rhufain, a chipiwyd Rhufain ei hun gan Geiseric, brenin y Fandaliaid.

Perswadiodd Theodoric II Avitus i hawlio'r ymerodraeth. Derbyniwyd hyn gan Marcian, yr ymerawdwr yn y dwyrain. Er hynny, nid oedd poblogaeth yr Eidal yn ei lwyr dderbyn fel ymerawdwr. Yn 456 dechreuodd ymgyrch i adennill Pannonia a gyda'i magister militum Ricimer, enillodd fuddugoliaeth dros y Fandaliaid ar y môr. Er hynny, gallodd y Fandaliaid ddefnyddio eu llynges i gau porthladd Rhufain, gan greu prinder bwyd yn y ddinas. Llwyddodd Ricimer a Majorian i elwa ar anfodlonrwydd y bobl, a gorfodwyd Avitus i ffoi i Arles. Cododd fyddin ac ymosod ar yr Eidal, ond gorchfygwyd ef gerllaw Placentia. Gorfodwyd ef i ymddiswyddo fel ymerawdwr a dod yn Esgob Placentia ar 17 Hydref 456. Yn ofni am ei einioes, ceisiodd ffoi i Gâl, ac yn ôl Gregori o Tours, bu farw yno. Dywed ffynonellau eraill iddo gael ei ladd gan Ricimer.

Roedd y bardd Avitus o Vienne yn berthynas iddo.

Ymerodron Rhufeinig
Genedigaethau'r 390au
Marwolaethau 456
Di-dorredd unffurf

Mewn dadansoddi mathemategol, priodwedd o ffwythiannau yw di-dorredd unffurf. Yn fras, dywedwn fod ffwythiant yn ddi-dor unffurf os mae newid bach yn y mewnbwn x yn creu newid bach yn unig yn yr allbwn f(x)(di-dorredd), ac fod maint y newid yn unffurf, h.y. ei fod yn dibynnu ar y newid mewn x yn unig, ac nid ar werth x ei hun.

Mae di-dorredd unffurf yn briodwedd eang, yn wahanol i'r cysyniad arferol o ddi-doredd sy'n briodwedd lleol. Os yw ffwythiant yn ddi-dor at bob pwynt mewn cyfyng, yna mae'n ddi-dor ar y cyfwng; ond nid yw o reidrwydd yn ddi-dor unffurf arno.

Diffiniad
Os yw  ac  yn ofodau metrig, , ac , yna mae ffwythiant  yn ddi-dor unffurf os:
I bob rhif real , mae yna  sy'n bodloni  ar gyfer pob  gyda .

Os yw  ac  yn is-setiau o'r rhifau real, gallwn gymryd mai'r norm Ewclidaidd arferol yw  a , gan roi'r diffiniad canlynol o ddi-dorredd unffurf:
 Ar gyfer pob , mae yna  fel fod  yn ymhlygu .

Priodweddau
Mae pob ffwythiant di-dor unffurf yn ddi-dor, ond nid yw pob ffwythiant di-dor yn unffurf. Ystyriwch, er enghraifft, y ffwythiant f(x) = 1/x gyda'r rhifau real positif yn barth iddo (h.y., mae x > 0). Mae'r ffwythiant hwn yn ddi-dor, ond nid yn ddi-dor unffurf, gan fod y newid mewn f(x) yn ddi-derfyn wrth i x agosau at 0.

Os yw  M yn ofod metrig cryno, yna mae pob ffwythiant o M i N yn ddi-dor unffurf. Yn benodol, os yw ffwythiant yn ddi-dor at bob pwynt mewn cyfyng caëdig, yna mae'n ddi-dor unffurf ar y cyfwng.

Mae pob ffwythiant di-dor Lipschitz yn ddi-dor unffurf.

Os yw (xn) yn ddilyniant Cauchy, ac f yn ddi-dor unffurf, yna mae f(xn) hefyd yn ddilyniant Cauchy.

Dadansoddi
18 (rhif)

Rhif rhwng un deg saith ac un deg naw yw un deg wyth neu ddeunaw (18).

Oedran 18
Mewn rhai gwledydd, mae person sy'n 18 oed yn "oedolyn" yn ôl y gyfraith. Yn y Deyrnas Unedig, er enghraifft, gall rhywun bleidleisio ac yfed cwrw a diodydd alcoholaidd eraill yn ddeunaw oed.

Rhifau
Alastair Reynolds

Nofelydd yn yr iaith Saesneg yw Alastair Reynolds (ganwyd 13 Mawrth 1966).

Cafodd ei eni yn y Barri, Bro Morgannwg.

Llyfryddiaeth

Revelation Space
 Revelation Space. London: Gollancz, 2000. ISBN 0-575-06875-2
 Chasm City. London: Gollancz, 2001. ISBN 0-575-06877-9
 Redemption Ark. London: Gollancz, 2002. ISBN 0-575-06879-5
 Diamond Dogs, Turquoise Days. London: Gollancz, 2003. ISBN 0-575-07526-0 # Absolution Gap. London: Gollancz, 2003. ISBN 0-575-07434-5
 Galactic North. London: Gollancz, 2006. ISBN 0-575-07910-X
 The Prefect. London: Gollancz, 2007, ISBN 0-575-07716-6

Nofelau eraill 
 Century Rain. London: Gollancz, 2004. ISBN 0-575-07436-1
 Pushing Ice. London: Gollancz, 2005. ISBN 0-575-07438-8
 Zima Blue and Other Stories. San Francisco, CA: Night Shade Books, 2006. ISBN 1-59780-058-9

Genedigaethau 1966
Llenorion Cymreig yn yr iaith Saesneg
Llenorion Cymreig yr 20fed ganrif
Llenorion Cymreig yr 21ain ganrif
Nofelwyr Saesneg
Pobl o'r Barri
Llenorion ffuglen wyddonol Cymreig
Canwriad

Roedd canwriad (Lladin: centuriō; Groeg: hekatontarchos) yn swyddog proffesiynol yn y fyddin Rufeinig. Crewyd y swydd yn ystod newidiadau Marius yn 107 CC. Roedd y rhan fwyaf o ganwriaid yn gyfrifol am ganrif (centuria) o 80 o filwyr, ond roedd y prif ganwriaid yn swyddogion pwysig mewn Lleng Rufeinig.

Roedd gwahanol raddfeydd o ganwriaid, yn dibynnu ar raddfa y cohors yr oeddynt yn gwasanaethu ynddynt a safle eu canrif hwy o fewn y cohors. Y canwriaid uchaf eu gradd oedd canwriaid y Cohors Gyntaf, a elwid y Primi Ordines, pob un yn gyfrifol am ganrif ddwbl o 120 o filwyr. Y prif ganwriad mewn lleng oedd y Primus Pilus, oedd yn gyfrifol am y ganrif gyntaf yn y cohors gyntaf, ac a oedd yn un o swyddogion pwysicaf y lleng.

Ystyrid y canwriaid yn asgwrn cefn y fyddin Rufeinig. Disgwylid iddynt arwain o'r tu blaen, ac fel rheol byddai cyfran uwch o'r canwriaid yn cael eu lladd neu eu clwyfo mewn brwydr na'r milwyr cyffredin. Roedd rhai canwriaid yn codi o'r rhengoedd, eraill yn cael eu hapwyntio'n ganwriaid yn uniongyrchol.

Roedd pob canwriad yn cario ffon, fel symbol o'i swydd. Fodd bynnag, nid symbol yn unig oedd, a byddent yn ei defnyddio i gystwyo unrhyw filwr oedd yn eu tŷb hwy yn ei haeddu. Mae'r hanesydd Tacitus yn rhoi hanes am un canwriad a enillodd y llysenw "Dewch ag un arall", gan y byddai'n aml yn torri ei ffon ar gefn milwr, ac yna'n galw am ffon arall.

Llengoedd Rhufeinig
Milwyr Ymerodraeth Rhufain
Milwyr
455

4g - 5g - 6g 
400au 410au 420au 430au 440au - 450au - 460au 470au 480au 490au 500au 
450 451 452 453 454 - 455 - 456 457 458 459 460

Digwyddiadau 
 16 Mawrth - Yr ymerawdwr Rhufeinig yn y gorllewin, Valentinian III, yn cael ei lofruddio gan gyn-filwyr Aëtius, yn dial llofruddiaeth Aëtius gan Valentinian y flwydyn cynt
 17 Mawrth - Petronius Maximus yn dod yn ymerawdwr
 2 Mehefin - Geiseric, brenin y Fandaliaid yn cipio Rhufain
 9 Gorffennaf - Avitus yn cael ei gyhoeddi'n ymerawdwr yn Tolosa
 Yr Ostrogothiaid yn goresgyn Pannonia a Dalmatia

Genedigaethau

Marwolaethau 
 16 Mawrth - Valentinian III, Ymerawdwr Rhufeinig yn y gorllewin
 22 Ebrill - Petronius Maximus, Ymerawdwr Rhufeinig yn y gorllewin
 Niall Noigiallach, Uchel Frenin Iwerddon

455
SV Austria Salzburg

Tîm pêl-droed o ddinas Salzburg yn Awstria yw Sportverein Austria Salzburg. Maen nhw yn chwarae yn UFC-Platz. Y rheolwr cyfredol Didi Emich.

Dolen allanol 
 Gwefan swyddogol

Austria Salzburg
454

4g - 5g - 6g 
400au 410au 420au 430au 440au - 450au - 460au 470au 480au 490au 500au 
449 450 451 452 453 - 454 - 455 456 457 458 459

Digwyddiadau 
22 Medi - Yn ystod cyfarfod yn Ravenna, mae'r Ymerawdwr Rhufeinig yn y gorllewin, Valentinian III yn llofruddio Aëtius.
Brwydr Nedao rhwng y Gepidiaid a'r Hyniaid.

Genedigaethau 
Theodoric Fawr, brenin yr Ostrogothiaid

Marwolaethau 
21 Medi - Aëtius

454
Grŵp Lleol

Y Grŵp Lleol yw ein galaeth ni (y Llwybr Llaethog) a'r galaethau a chlystyrau sêr agosaf iddo. Ar wahân i'r Llwybr Llaethog y prif wrthrychau yw'r galaethau Andromeda a Triangulum. Mae'r grŵp yn cynnwys dros 30 galaeth, gyda'i chanol disgyrchiant yn gorwedd rhwng y Llwybr Llaethog a Galaeth Andromeda. Mae ganddo dryfesur o dros 10 miliwn blwyddyn golau a siâp dymbel dwbl. Amcangyfrifir fod ei fás yn (1.29 ± 0.14)×1012M☉. Er mor anferth yw hynny, mae'r grŵp ei hun yn un o nifer o fewn yr Uwch Glwstwr Virgo (ein Uwch Glwstwr Lleol).

Aelodau mwyaf y grŵp yw'r Llwybr Llaethog a Galaeth Andromeda. Galaethau troellog bariedig ydynt, gyda'i galaethau lleol eu hunain yn cylchdroi o'u cwmpas.

Mae system lleol y Llwybr Llaethog yn cynnwys Sag DEG, y Cwmwl Magellanig Mawr, y Cwml Magellanig Bach, Canis Major Corrach, Ursa Minor Corrach, Draco Corrach, Carina Corrach, Sextans Corrach, Sculptor Corrach, Fornax Corrach, Leo I, Leo II, Tucana Corrach, ac Ursa Major Corrach.

Mae system Andromeda yn cynnwys M32, M110, NGC 147, NGC 185, And I, And II, And III, And IV, And V, Pegasus dSph, Cassiopeia Corrach, And VIII, And IX, ac And X.

Gallai Galaeth Triangulum, y trydydd mwyaf a'r unig galaeth troellog rheolaidd yn y Grŵp Lleol, fod yn gydymaith i alaeth Andromeda neu beidio, ond yn ôl pob tebyg mae ganddo Pisces Corrach fel galaeth lloeren. Mae aelodau eraill y grŵp lleol yn bodoli ar wahân mewn termau disgyrchiant i'r tri is-grŵp mawr hyn.

 
Clystyrau galaethau
Uwch Glwstwr Virgo
Paraffîn

Cymysgedd o hydrogarbonau a geir trwy ddistyllu olew crai yw paraffîn (enw amgen: cerosîn). Mae'n berwi ar dymheredd o rwng 150-300 gradd selsiws ac mae ganddo dwysedd cymharol o 0.78-0.83, yn dibynnu ar ei buredd. Defnyddir paraffîn fel tanwydd ar gyfer y cartref ac mewn rhai peiriannau.

Gwêr baraffîn
Gwêr a geir wrth ddistyllu olew crai yw gwêr baraffîn. Mae'n cael ei defnyddio ar raddau eang i wneud papurau arbennig (waxed papers), canhwyllau a pholis.

Tanwyddau
Hylif

Un o'r pedwar prif gyflwr mater (ynghyd â solid, nwy a phlasma) yw hylif. Fel cyflwr mater mae'n gorwedd rhwng y cyflwr solid a nwy. Fel yn achos nwyon, mae hylifau yn cymryd ffurf y llestr sy'n eu cynnwys, ond gan na fedr eu crynhoi ni fedrant ehangu i lenwi'r llestr.

Y ffurf fwyaf cyffredin ar hylifau ar y ddaear yw dŵr.

 
Ffiseg
453

4g - 5g - 6g 
400au 410au 420au 430au 440au - 450au - 460au 470au 480au 490au 500au 
448 449 450 451 452 - 453 - 454 455 456 457 458

Digwyddiadau 
 Theodoric II yn olynu ei frawd Thorismund fel brenin y Fisigothiaid

Genedigaethau

Marwolaethau 
 Attila, brenin yr Hyniaid
 Pulcheria, ymerodres Fysantaidd
 Thorismund, brenin y Fisigothiaid

453
452

4g - 5g - 6g 
400au 410au 420au 430au 440au - 450au - 460au 470au 480au 490au 500au 
447 448 449 450 451 - 452 - 453 454 455 456 457

Digwyddiadau 
 Attila, brenin yr Hyniaid yn ymosod ar Yr Eidal
 Dinas Fenis yn cael ei sefydlu gan bobl yn ffoi rhag byddin Attila

Genedigaethau

Marwolaethau 

452
Y Lluman Gwyn

Y lluman a chwifir ar longau a chanolfannau tirol y Llynges Frenhinol yw'r Lluman Gwyn, yn gywir Lluman San Siôr. Mae'r faner yn cynnwys Croes San Siôr (croes goch ar faes gwyn) gyda Baner yr Undeb yn y canton.

 
Lluman Gwyn, Y
Gwyn, Y Lluman
451

4g - 5g - 6g 
400au 410au 420au 430au 440au - 450au - 460au 470au 480au 490au 500au 
446 447 448 449 450 - 451 - 452 453 454 455 456

Digwyddiadau 
 7 Ebrill - Yr Hyniaid yn anrheithio Metz.
 20 Mehefin - Byddin yr Ymerodraeth Rufeinig a'r Fisigothiaid yn cael y gorau ar fyddin yr Hyniaid a'r Ostrogothiaid ym Mrwydr Chalons.
 Brwydr Vartanantz: gorchfygir byddin Armenia gan y Persiaid, a a lleddir eu harweinydd Sant Vartan.
 8 Hydref - Cyngor Chalcedon, sy'n arwain at dorri'r cysylltiad rhwng yr eglwysi Uniongred yn y dwyrain a'r Eglwys Gatholig.

Genedigaethau 
 Brigid o Iwerddon - Santes Wyddelig.

Marwolaethau 
 Theodoric, brenin y Fisigothiaid (lladdwyd ym Mrwydr Chalons)

451
450

4g - 5g - 6g 
400au 410au 420au 430au 440au - 450au - 460au 470au 480au 490au 500au 
445 446 447 448 449 - 450 - 451 452 453 454 455

Digwyddiadau 
 25 Awst - Marcian yn cael ei gyhoeddi'n proclaimed Ymerawdwr Rhufeinig yn y dwyrain gan Aspar a Pulcheria.
 Dyddiad traddodiadol ymosodiad y Sacsoniaid, Eingl a Jutiaid ar Ynys Prydain.

Genedigaethau 
 Thrasamund, brenin y Fandaliaid

Marwolaethau 
 28 Gorffennaf - Theodosius II, Ymerawdwr Rhufeinig yn y dwyrain
 27 Tachwedd - Galla Placidia

450
Llumanau'r Deyrnas Unedig

Chwifir llumanau'r Deyrnas Unedig gan longau ac awyrennau Prydeinig, tiriogaethau tramor y Deyrnas Unedig, a rhai o wledydd y Gymanwlad.
Mae'r tri lluman morwrol Prydeinig yn cynnwys maes naill ai glas, coch neu wyn gyda Baner yr Undeb yn y canton. Tu fas i'r maes morwrol, mae rhai faneri a fodelir ar y llumanau hyn, ond gyda lliwiau gwahanol, e.e. Lluman yr Awyrlu Brenhinol.

Baneri'r Deyrnas Unedig
Deyrnas Unedig, Y
449

4g - 5g - 6g 
390au 400au 410au 420au 430au - 440au - 450au 460au 470au 480au 490au 
444 445 446 447 448 - 449 - 450 451 452 453 454

Digwyddiadau 
Dyddiad traddodiadol - Gwrtheyrn yn gwneud cytundeb a Hengist a Hors, sy'n ddiweddarach yn arwain ymosodiad yr Eingl-Sacsoniaid ar Ynys Prydain.

Genedigaethau 
Kavadh I, brenin Persia

Marwolaethau 

449
Haiti

Gwlad yn Ynysoedd y Caribî yw Haiti (Ffrangeg: Haïti, Creol Haiti: Ayiti). Mae'n cynnyws traean gorllewinol ynys Hispaniola ynghyd â nifer o ynysoedd llai megis La Gonâve a Tortuga. Mae'r gweddill o Hispaniola'n perthyn i Weriniaeth Dominica. Ystyr yr enw (Ayiti) ydy "mynydd uchel" yn yr iaith frodorol Taíno.

Cafwyd daeargryn yno ar 12 Ionawr 2010 a oedd yn mesur 7.0 ar y Raddfa a chredir fod oddeutu 220,000 wedi marw.

Aelod-wladwriaethau'r Cenhedloedd Unedig
Aelod-wladwriaethau Cymuned y Caribî
Antilles Fwyaf
Cyn-drefedigaethau Ymerodraeth Ffrainc
Cyn-drefedigaethau Ymerodraeth Sbaen
Gwledydd y Caribî
Gweriniaethau
Gwledydd a thiriogaethau Ffrangeg
Triangulum (galaeth)

Galaeth troellog yng nghytser Triangulum yw Galaeth Triangulum (Messier 33 yng Nghatalog Messier neu NGC 598). Cyfeirir ato weithiau fel y "Galaeth Pin-olwyn" ("Pinwheel Galaxy") mewn llyfrau poblogaidd ar seryddiaeth, ond mae hwnnw'n enw poblogaidd am galaeth Messier 101 yn ogystal. Galaeth Triangulum yw'r trydydd mwyaf o safbwynt maint a màs yn y Grŵp Lleol, y grŵp o galaethau sy'n cynnwys Galaeth y Llwybr Llaethog, ein galaeth ni, a Galaeth Fawr Andromeda, ac mae'n bosibl ei fod yn gydymaith disgyrchiant i galaeth Andromeda. Mae'n bosibl fod y galaeth Corrach Pisces (LGS 3), sy'n rhan o'r Grŵp Lleol hefyd, yn gydymaith i Driangulum.

Ar nosweithiau braf gellir gweld Galaeth Triangulum heb delesgop; dyma'r gwrthrych pellach i ffwrdd o'r ddaear sy'n weladwy i'r llygaid felly. Ond dylid fod yn ofalus i beidio â'i chymysgu â NGC 752, clwstwr agored gerllaw sy'n fwy disglair yn yr awyr na Triangulum ei hun.

Yn sgîl arsyllu gofalus yn 2005, mae ymchilwyr wedi llwyddo am y tro cyntaf i amcangyfrif troellu onglaidd a symudiad cywir Triangulum. Amcangyfrifir cyflymder o 190 ± 60 km/s mewn perthynas â'r Llwybr Llaethog sy'n awgrymu hefyd fod Triangulum yn symud i gyfeiriad Galaeth Andromeda.

Galaethau
Grŵp Lleol
Triangulum (cytser)
Witney

Tref a phlwyf sifil yn Swydd Rydychen, De-ddwyrain Lloegr, ydy Witney. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Gorllewin Swydd Rydychen. Saif ger y ffyrdd A40 ac A415.

Mae Caerdydd 121.5 km i ffwrdd o Witney ac mae Llundain yn 100 km. Y ddinas agosaf ydy Rhydychen sy'n 16.2 km i ffwrdd.

Cyfeiriadau 

Ardal Gorllewin Swydd Rydychen
Plwyfi sifil Swydd Rydychen
Trefi Swydd Rydychen
Triangulum (cytser)

Cytser bychan yn y gogledd yw Triangulum, a elwir felly am fod ei dair seren disgleiriaf yn ffurfio triongl estynedig. Mae'n un o'r 88 cytser modern, ac un o'r 48 traddodiadol a restrir gan y seryddwr Ptolemi.

Nodweddion 
Does gan Triangulum ddim sêr o'r magnitiwd cyntaf. Ei sêr disgleiriaf yw β Trianguli (magnitiwd 3.00) ac α Trianguli (m 3.41).

Gwrthrychau pwysig 
Triangulum yw lleoliad Galaeth Triangulum, M33, un o'r galaethau yn y Grŵp Lleol. Mae'n 2.9 miliwn blwyddyn golau i ffwrdd, a gyda magnitiwd o 5.8 mae'n ddigon disglair i'w gweld â'r llygaid yn unig ar nosweithiau clir.

Hanes a mytholeg 
Un o enwau cynnar y cytser oedd Sicilia, am y credid fod Ceres, nawdd-dduwies Sisili, wedi deisyfu'r duw Iau i roi'r ynys honno yn y nefoedd.

Dolenni allanol 
 The Deep Photographic Guide to the Constellations: Triangulum

 
Cytserau
Blwyddyn golau

Mae blwyddyn golau (symbol rhyngwladol: ly, seiliedig ar yr enw Saesneg, light year) yn uned fesur o hyd, yn benodol y pellter y mae golau yn teithio mewn gwactod (vacuum) mewn blwyddyn. Er nad oes penderfyniad awdurdodol ar ba flwyddyn galendraidd i'w defnyddio, mae'r Undeb Seryddol Rhyngwladol (IAU) yn argymell y flwyddyn Julian.

Gwerth rhifol 
Mae un flwyddyn golau yn cyfateb i:
 9,460,730,472,580.8 km (tua 9.461 Pm)
 tua 5,879,000,000,000 milltir statudol
 tua 63,240 uned seryddol
 tua 0.3066 parsec

Pellterau mewn blynyddoedd golau 
Mae pellterau a fesurir mewn 'ffracsiynau blwyddyn golau' yn cael eu defnyddio ar gyfer gwrthrychau o fewn cyfundrefn heulog fel ein Cysawd yr Haul ni.

Mae pellterau a fesurir mewn 'blynyddoedd golau' yn cynnwys y pellterau rhwng sêr agos, fel y rhai mewn breichiau troellog neu glysterau globiwlar.

Defnyddir y 'cilo-flwyddyn golau' (kilolight-year; "kly"), sy'n 1,000 blwyddyn golau, neu tua 307 parsec, i fesur pellterau rhwng rhannau o'r un galaeth yn bennaf.

Mae un 'mega-flwyddyn golau' (megalight-year; "Mly"), yn un filiwn blwyddyn golau, neu tua 306,600 parsec. Defnyddir mega-flynyddoedd golau fel rheol i fesur pellteroedd rhwng galaethau cymdogol a chlysterau galaethau.

Mae un 'giga-flwyddyn golau' (gigalight-year, "Gly"), yn un o'r mesurau mwyaf sy'n bodoli: un biliwn (1000000000) blwyddyn golau. Mae un giga-flwyddyn golau yn o gwmpas 306.6 miliwn parsec neu, yn fras, un rhan mewn 13 (1/13) o'r pellter i orwel y bydysawd gweladwy. Fel rheol defnyddir unedau giga-flwyddyn golau i mesur y pellter i wrthrychau uwchalaethol, fel clysterau o quasars neu'r Mur Mawr.

Cyfeiriadau

Gweler hefyd 
Strwythur graddfa fawr y cosmos

Unedau mesur seryddol
448

4g - 5g - 6g 
390au 400au 410au 420au 430au - 440au - 450au 460au 470au 480au 490au 
443 444 445 446 447 - 448 - 449 450 451 452 453

Digwyddiadau 
Llysgenhadaeth at Attila, brenin yr Hyniaid, ar ran yr ymerawdwr Theodosius II; mae un o'r cenhadon, Priscus, yn ysgrifennu yr hanes.

Genedigaethau 
 Sant Cyriacus o Athen

Marwolaethau 
Germanus o Auxerre

448
447

4g - 5g - 6g 
390au 400au 410au 420au 430au - 440au - 450au 460au 470au 480au 490au 
442 443 444 445 446 - 447 - 448 449 450 451 452

Digwyddiadau 
 Brwydr Utus: Attila. brenin yr Hyniaid yn erbyn yr Ymerodraeth Rufeinig. Dim canlyniad pendant, ond mae'r Hyniaid yn meddiannu'r Balcanau cyn belled a Thermopylae.
 Dinas Sofia yn cael ei dinistrio gan yr Hyniaid
 Merovech yn dod yn frenin y Ffranciaid
 Mae'r cofnod cyntaf yn yr Annales Cambriæ yn cyfeirio at y flwyddyn yma.

Genedigaethau

Marwolaethau 

447
446

4g - 5g - 6g
390au 400au 410au 420au 430au - 440au - 450au 460au 470au 480au 490au
441 442 443 444 445 - 446 - 447 448 449 450 451

Digwyddiadau 
Cor Tewdws, Llanilltud Fawr yn cael ei losgi

Genedigaethau

Marwolaethau 
Mac Cairthinn mac Coelboth, Brenin Leinster

446
445

4g - 5g - 6g 
390au 400au 410au 420au 430au - 440au - 450au 460au 470au 480au 490au 
440 441 442 443 444 - 445 - 446 447 448 449 450

Digwyddiadau 
 Yr Ymerawdwr Rhufeinig yn y gorllewin, Valentinian III, yn condemnio'r Manicheaid
 Attila yn dod yn unig frenin yr Hyniaid yn dilyn marwolaeth ei frawd a'i gyd-frenin Bleda; yn ôl rhai ffynonellau wedi ei lofruddio gan Attila

Genedigaethau

Marwolaethau 
 Bleda cyd-frenin yr Hyniaid

445
Mur Mawr (seryddiaeth)

Mae'r ethygl hon yn ymwneud â'r Mur Mawr CfA2. Gweler hefyd Mur Mawr Sloan a'r dudalen gwahaniaethu Mur Mawr.

Y Mur Mawr, y cyfeirir ato'n fwy penodol weithiau fel Mur Mawr CfA2, yw'r uwch-strwythr ail fwyaf yn y bydysawd y gwyddwn amdano. Edefyn galaethau o galaethau ydyw, tua 200 miliwn blwyddyn golau i ffwrdd ac sydd â hyd o dros 500 miliwn blwyddyn golau a lled o 300 miliwn blwyddyn golau, ac eto nid yw ei drwch ond 15 miliwn blwyddyn golau. Fe'i darganfuwyd yn 1989 gan Margaret Geller a John Huchra yn eu gwaith seiliedig ar ddadansoddi data o arolwg sifft coch gan y CfA Redshift Survey.

Ni ellir gwybod ar hyn o bryd i ba raddau mae'r Mur Mawr yn ymestyn ymhellach oherwydd plân Galaeth y Llwybr Llaethog y lleolir y Ddaear arni. Mae mater rhyngseryddol (nwy a llwch) sy'n perthyn i'r Llwybr Llaethog yn amharu ar arsyllu seryddwyr ac felly does dim modd gwybod ei faint terfynol.

Damcaniaethir fod strwythurau fel y Mur Mawr yn ffurfio ar hyd edafedd tebyg i we o fater tywyll ac yn eu dilyn. Damcaniaethir ymhellach fod y mater tywyll hwn yn penderfynu strwythr y bydysawd ar y raddfa fwyaf. Mae disgyrchiant mater tywyll yn atynu mater rheolaidd, a'r mater rheolaidd 'normal' hwn a welir gan seryddwyr yn ymffurfio fel muriau "tenau" syth yn glysterau Uwch-alaethol.

Does dim ond un strwythr yn y bydysawd sy'n fwy na'r Mur Mawr. Mur Mawr Sloan yw hwnnw, a ddarganfuwyd yn 2003 mewn data gan Arolwg Awyr Digidol Sloan; mae'n gorwedd tua biliwn o flynyddoedd golau (1 giga-flwyddyn golau) i ffwrdd, ac mae ganddo hyd o tua 1.4 giga-flwyddyn golau.

Gweler hefyd
 Strwythur graddfa fawr y cosmos

Cyfeiriadau

Edafedd galaethau
Arth wen

Arth fawr a geir yn yr Arctig yw'r arth wen. Mae'n gigysol ac mae'n bwydo ar forloi yn arbennig.

Mae gan yr arth wen le pwysig ym mytholeg a thraddodiadau yr Inuit, pobloedd brodorol gogledd Canada.

Eirth
Yr Arctig
Strwythur graddfa fawr y cosmos

Mewn cosmoleg ffisegol, mae'r term strwythur graddfa fawr y cosmos yn cyfeirio at y nodweddu o'r dosbarthiadau gweladwy o fater a golau ar y graddfeydd mwyaf posibl (fel rheol yn nhermau pellderau a maintioli a fesurir mewn biliynau o flynyddoedd golau). Mae arolygon o'r awyr a mapio'r amrywiol fandiau tonfeydd ymbelydredd electromagnetig (yn arbennig yn y band 21-cm) wedi ildio llawer o wybodaeth am gynnwys a nodweddion srwythur elfennol y bydysawd. Ymddengys fod trefn strwythur neu adeiladwaith y cosmos yn dilyn model hierarchiaethyddol gyda'r 'unedau' sylfaenol yn cynyddu mewn maint hyd at faint uwchglystyrau ac edafedd galaethau. Y tu hwnt i hynny, ymddengys na cheir strwythuro ar raddfa uwch, ffenomen y cyfeirir ati gan rai fel "Diwedd Maint".

Gweler hefyd
 Mur Mawr

 

en:Observable universe#Large-scale structure
Singin' in the Rain

Ffilm gyda Gene Kelly, Debbie Reynolds a Donald O'Connor yw Singin' in the Rain ("Yn Canu yn y Glaw") (1952).

Caniadau
"Singin' in the Rain" ("Yn Canu yn y Glaw") (1929)
"Fit as a Fiddle (And Ready For Love)"
"Temptation" (1933)
"All I Do is Dream of You" (1934)
"Make 'Em Laugh"
"Beautiful Girl Montage" yn cynnwys "I Got a Feelin' You're Foolin'" (1935), "The Wedding of the Painted Doll" (1929) a "Should I?" (1930)
"Beautiful Girl" ("Merch Lân") (1933)
"You Were Meant for Me" (1929)
"You Are My Lucky Star" (1935)
"Moses"
"Good Morning" ("Bore da") (1939)
"Would You?" (1936)
"Broadway Melody Ballet" yn cynnwys "Broadway Melody" (1929) a "Broadway Rhythm" (1935)

Ffilmiau Saesneg
Ffilmiau 1952
Ffilmiau MGM
Ian Watkins (Steps)

Canwr yw Ian Watkins (neu "H from Steps") (ganwyd 8 Mai 1976).

Cafodd ei eni yn Llwynypia.

Dolen Allanol
 Gwefan swyddogol

Cantorion Cymreig
Cantorion LHDT
Genedigaethau 1976
Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Treorci
Prosiect Wicipop
Majorian

Roedd Iulius Valerius Maiorianus (Tachwedd 420 – 7 Awst 461), a adwaenir hefyd fel Majorian, yn Ymerawdwr Rhufeinig yn y gorllewin (457 - 461).

Roedd Majorian wedi gwneud enw iddo'i hun fel cadfridog, gan ennill buddugoliaethau dros y  Ffranciaid a'r Alemanni. Chwe mis wedi i'r ymerawdwr Avitus gael ei orfodi i ymddiswysddo, cyhoeddwyd ef yn ymerawdwr gan y magister militum Ricimer. Nid oedd yr ymerawdwr yn y dwyrain, Leo I, yn barod i dderbyn hyn.

Wedi gorchfygu ymosodiad ar Campania gan y Fandaliaid yn 458, dechreuodd baratoi byddin i ymosod ar Ogledd Affrica. Llwyddodd i orchfygu Theodoric II, brenin y Fisigothiaid yn ne Gâl, yna ar ddechrau 461 croesodd y Pyrenees gyda'r bwriad o ymuno a'i lynges yn  Cartagena. Llwyddodd Geiseric, brenin y Fandaliaid, i ddinistrio llawer o'r llynges yma mewn ymosodiad sydyn, a bu raid i Majorian roi'r gorau i'w fwriad.

Bu gwrthryfel gan ei filwyr yn Lombardi ar 2 Awst, 461, efallai wedi eu perswadio gan Ricimer, a gorfodwyd iddo ymddiswyddo. Bu farw bum diwrnod yn ddiweddarach.

Ymerodron Rhufeinig
Genedigaethau 420
Marwolaethau 461
Thomas Edison

Ffisegydd a dyfeisydd Americanaidd oedd Thomas Alva Edison (11 Chwefror 1847 – 18 Hydref 1931), a aned ym Milan, Ohio. Cytunir yn gyffredinol ei fod y dyfeisydd mwyaf cynhyrchiol a welwyd erioed. Mae ei mil a rhagor o batentau yn cynnwys y gramoffon (1877), y bylb trydan (1879), y meicroffon a'r falf.

Genedigaethau 1847
Marwolaethau 1931
Dyfeiswyr Americanaidd
Ffisegwyr Americanaidd
Pobl o Ohio
Plaid Genedlaethol yr Alban

Mae Plaid Genedlaethol yr Alban (Saesneg: Scottish National Party neu'r SNP, Gaeleg yr Alban: Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba neu'r PNA) yn blaid wleidyddol adain chwith-canol Albanaidd sy'n galw am annibyniaeth i'r Alban. Sefydlwyd y blaid yn 1934, pum mlynedd wedi sefydlu Plaid Cymru, pan gyfunwyd 'Plaid Genedlaethol yr Alban' (Saesneg: National Party of Scotland neu'r NPS) a 'Phlaid yr Alban' (Saesneg: Scottish Party. Nicola Sturgeon yw ei harweinydd cyfredol; hi hefyd yw Prif Weinidog yr Alban. Yn dilyn Refferendwm annibyniaeth i'r Alban, 2014, hi yw'r drydedd blaid mwyaf ei haelodaeth yn y Deyrnas Gyfunol, a'r fwyaf yn yr Alban - pedair gwaith yn fwy na Llafur yr Alban, Ceidwadwyr yr Alban a Rhyddfrydwyr yr Alban gyda'i gilydd.

Cynrychiolwyd yr SNP yn San Steffan ers i Winnie Ewing ennill sedd etholaeth Hamilton dros yr SNP ym 1976, flwyddyn wedi i Gwynfor Evans ennill is-etholiad Caerfyrddin, i Blaid Cymru. Pan agorodd drysau Llywodraeth yr Alban yn 1999, yr SNP oedd yr ail blaid gryfaf, a bu'n wrth-blaid am ddau dymor. Yn dilyn Etholiad yr Alban 2007, ffurfiodd Lywodraeth leiafrifol, ac yn 2011 roedd ganddi fwyafrif llethol, a ffurfiodd Lywodraeth yr Alban. Yn 2015 roedd ganddi 105,000 o aelodau, 64 Aelod Llywodraeth yr Alban a 424 cynghorydd sir. Yn 2015, roedd ganddi hefyd 56 allan o 59 Aelod Seneddol a dau aelod yn Senedd Ewrop, lle mae'n rhan o'r grŵp Cynghrair Rhydd Ewrop ac yn eistedd gydag aelodau'r Cynghrair Ewropeaidd y Blaid Werdd.

Syniadaeth craidd
Mae ei syniadau gwleidyddol yn eitha tebyg i'r rhai Ewropeaidd ac yn gonglfaeni iddynt mae cymdeithas a democratiaeth. Ymhlith ei pholisiau y mae: priodas gyfunryw, gostwng oed pleidleisio i 16, diarfogi niwclear, gostwng trethi, dileu tlodi, codi tai fforddiadwy, addysg am ddim i bawb, gwrthwynebu codi gorsafoedd niwclear, buddsoddi mewn egni adnewyddadwy, dileu treth hedfan a chodi cyflogau nyrsus.

Arweinyddiaeth

 Syr Alexander MacEwen, 1934–1936
 Andrew Dewar Gibb, 1936–1940
 William Power, 1940–1942
 Douglas Young, 1942–1945
 Bruce Watson, 1945–1947
 Robert McIntyre, 1947–1956
 James Halliday, 1956–1960
 Arthur Donaldson, 1960–1969
 William Wolfe, 1969–1979
 Gordon Wilson, 1979–1990
 Alex Salmond, 1990–2000
 John Swinney, 2000–2004
 Alex Salmond, 2004–2014
 Nicola Sturgeon, 2014–presennol

Gweler hefyd
Margaret Ewing
Winnie Ewing
Plaid Cymru
Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015
Refferendwm annibyniaeth i'r Alban, 2014

Cyfeiriadau

 
Cenedlaetholdeb Albanaidd
Cenedlaethol yr Alban
Cenedlaethol
Sefydliadau 1934