alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
John Mills (actor)

Actor oedd Lewis Ernest Watts Mills, neu Syr John Mills (22 Chwefror 1908 — 23 Ebrill 2005).

Ei wraig oedd y dramodydd Mary Hayley Bell.

Plant 
 Juliet Mills, actores
 Hayley Mills, actores

Genedigaethau 1908
Marwolaethau 2005
Actorion ffilm Seisnig
Actorion theatr Seisnig
Actorion teledu Seisnig
Rhestr Belgiaid

Dyma restr Belgiaid.

Amélie Nothomb, nofelydd
Jacques Brel, cerddor
Jean Claude van Damme, actor
César Franck, cyfansoddwr
Hergé, cartwnydd enwog
Audrey Hepburn, actores (ganwyd yno)
Maurice Maeterlinck, awdur
René Magritte, arlunydd
Eddie Merckx
Adolphe Sax, dyfeisiwr y sacsoffon
Siarlymaen (ganwyd yno)
Georges Simenon, awdur
Paul-Henri Spaak, gwleidydd

Gwlad Belg

Belgiaid
Fflorens

Dinas a chymuned (comune) yng nghanolbarth yr Eidal, yw Fflorens (Eidaleg: Firenze), sy'n brifddinas rhanbarth Toscana. Saif ar lannau Afon Arno. Hi yw dinas fwyaf Toscana, gyda phoblogaeth o 358,079 (cyfrifiad 2011). Ers canrifoedd mae Fflorens yn enwog fel un o ganolfannau diwylliannol pwysicaf yr Eidal ac Ewrop. Mae ganddi nifer o adeiladau a henebion canoloesol ac o oes y Dadeni ac mae ei hamgueddfeydd yn cynnwys rhai o'r casgliadau celf gorau yn y byd. Ymhlith ei henwogion y mae Dante a Michelangelo.

Hanes 

Dechreuodd hanes Fflorens yn 59 CC pan sefydlodd y Rhufeiniaid goloni ar gyfer cyn-filwyr o'r enw Florentia. Roedd Fflorens wedi tyfu'n ganolfan fasnach a diwydiant bwysig erbyn y 12g. Cawsai'r ddinas ei rhwygo'n aml yn yr ymgyrchoedd rhwng pleidiau'r Guelfi a'r Ghibellini yn ystod y ddwy ganrif nesaf, ond serch hynny flodeuodd celf a diwylliant. O'r 15fed i'r 18g bu dan reolaeth teulu'r Medici, a hybai gelf a phensaernïaeth yn y ddinas. O ganlyniad mae nifer yn ystyried mai Fflorens yw man geni y Dadeni Dysg. Yn dilyn cyfnod dan reolaeth Awstria daeth Fflorens yn rhan o deyrnas newydd yr Eidal yn 1861. Am gyfnod byr (rhwng 1865 a 1871) roedd yn brifddinas dros dro teyrnas yr Eidal. Bu i'r ddinas ddioddef cryn dipyn o ddifrod yn yr Ail Ryfel Byd. Erbyn heddiw mae hi'n ganolfan dwristiaeth bwysig ac yn dal i gyfrannu'n sylweddol i fywyd diwylliannol yr Eidal ac Ewrop.

Treftadaeth 

Mae tystiolaeth o oes y Dadeni i'w gweld ymhobman yn Fflorens. Er mai Gothig yw arddull y gadeirlan (y Duomo), cynlluniwyd y gromen enfawr gan y pensaer Filippo Brunelleschi, sydd hefyd yn gyfrifol am nifer o adeiladau clasurol y ddinas, gan gynnwys ysbyty Ospedale degli Innocenti, eglwysi San Lorenzo a Santo Spirito a'r Capella Pazzi.

Lleolir y Palazzo Vecchio, plas canoloesol a ddefnyddir fel neuadd y ddinas hyd heddiw, yn y Piazza della Signoria. Dyma yn wreiddiol oedd lleoliad cerflun enwog Michelangelo o Ddafydd. Mae'r cerflun bellach yn oriel yr Accademia ac mae copi wedi cymryd ei le yn y sgwâr. Gerllaw mae'r Uffizi, un o'r orielau celf cyhoeddus cyntaf erioed. Hefyd yn y ddinas mae'r Biblioteca Nazionale, Llyfrgell Genedlaethol yr Eidal a'r brifysgol, a sefydlwyd yn 1321.

Adeiladau a chofadeiladau
Basilica San Lorenzo
Basilica Santa Croce
Capel Medici
Capel Brancacci 
Eglwys Gadeiriol (Duomo)
Palazzo dello Strozzino
Palazzo Pitti
Palazzo Vecchio
Piazzale degli Uffizi
Piazza Beccaria 
Piazza della Libertà
Piazza della Repubblica
Piazza della Signoria
Ponte Santa Trinita
Ponte Vecchio

Enwogion y ddinas 
 Dante Alighieri
 Luigi Cherubini
 Donatello
 Girolamo Savonarola
 Niccolò Machiavelli
 Fosco Maraini
 Michelangelo
 Florence Nightingale
 Matteo Renzi
 Franco Zeffirelli

Pêl droed 
Prif dîm pêl droed y ddinas yw ACF Fiorentina.

Gefeilldrefi 
Mae gan Fflorens gysylltiadau pwysig ym myd addysg, diwylliant a diwydiant a Chaeredin.

Mae ei gefeillddinasoedd yn cynnwys:

Cyfeiriadau 

Dinasoedd Toscana
Florence Nightingale

Daeth  Florence Nightingale (12 Mai 1820 – 13 Awst 1910), yn nyrs enwog o ganlyniad i'w gwaith adeg rhyfel y Creimian. Gwnaethpwyd ffilm amdanni o'r enw "The Lady with the Lamp". Cafodd ei geni yn Fflorens, yr Eidal.

Yn 1860 wrth sefydlu ysgol nyrsioy St Thomas, Llundain fe sicrhaodd bod seiliau nyrsio proffesiynol yn cael ei osod.

Gweler hefyd
Betsi Cadwaladr

Genedigaethau 1820
Marwolaethau 1910
Merched Seisnig y 19eg ganrif
Merched Seisnig yr 20fed ganrif
Nyrsys Seisnig
Pobl a aned yn Fflorens
Pobl fu farw yn Llundain
Bolsiefic

Roedd Bolsiefic (Rwseg: большеви́к, sef "mwyafrif") yn enw ar aelodau o garfan radicalaidd o'r Blaid Lafur Cymdeithasol Rwsiaidd yn Rwsia adeg Chwyldro Rwsia a sefydlu comiwnyddiaeth yn y wlad. Daeth y Bolsieficiaid i gael eu harwain gan Vladimir Ilyich Lenin. Eu prif wrthwynebwyr oedd y Mensieficiaid cymhedrol.

Bolsiefic
Hanes Rwsia
Undeb Sofietaidd

cs:Komunistická strana Sovětského svazu#Vznik strany bolševiků
Gwener (duwies)

Gwener (o'r Lladin Veneris, "yn perthyn i Venus") yw'r ffurf Gymraeg o'r enw "Venus", a oedd yn dduwies serch a phrydferthwch mytholeg Rufeinig. Rhoddodd ei henw i Gwener, yr ail blaned oddi wrth yr Haul, ac enwyd diwrnod o'r wythnos ar ei hôl, Veneris dies, a ddaeth i'r Gymraeg fel Dydd Gwener. Mae'r dduwies, fel llawer o dduwiau Rhufain, yn tarddu o fytholeg Roeg, lle roedd yn ymddangos dan yr enw Aphrodite.

Yn ôl fersiynau gwahanol o'r chwedl cafodd Gwener ei geni yn y môr ger naill ai Cyprus neu ynys Cythera. Caiff Gwener ei phortreadu'n aml gan y chwedlau fel cymeriad balch a byr ei thymer. Roedd yn anffyddlon yn gyson i'w gŵr Fwlcan (Hephaestos) a chafodd berthnas gyda Mawrth, duw rhyfela, Adonis ac Anchises (yn ddiweddarach, byddai'n cenhedlu'r arwr Aeneas gyda'r dyn meidrol hwn). Roedd Gwener hefyd yn fam i Ciwpid, duw serch. Yn yr Iliad, Gwener oedd yn rhannol gyfrifol am Ryfel Caerdroea hefyd am iddi gynnig Elen o Gaerdroea yn wraig i Baris.

Yn Rhufain, roedd teulu'r Julii yn haeru eu bod yn ddisgynyddion i'r dduwies Gwener, trwy Aeneas. Cyflwynodd yr enwocaf o'r teulu yma, Iŵl Cesar, gwlt Venus Genetrix, fersiwn mamol a theuluol o'r dduwies. Un o'r duwiesau tebyg iddi mewn chwdloniaeth Geltaidd oedd Modron.

Gwener mewn celf 
 Venus de Milo , cerflun hynafol a ddarganfuwyd ar ynys Melos (neu Milo) a oedd yn dangos Gwener yn dal yr afal aur a'i roddwyd iddi gan Paris. Mae'r cerflun eisoes wedi colli ei breichiau.
 Genedigaeth Gwener gan Sandro Botticelli. Yn y ddelwedd enwog hon o'r Dadeni, dangosir Gwener yn glanio ar lannau Cyprus am y tro cyntaf, wedi'i chludo gan gregyn yn arnofio ar y dŵr a'r gwyntoedd.

Gweler hefyd 
 Mwnt Gwener: rhan o'r corff benywaidd a anwyd ar ei hôl.

Cariad
Duwiesau
Mytholeg Rufeinig
Iau (duw)

Iau (Lladin: Iuppiter neu Iovis yn y modd genidol) oedd brenin y duwiau yn chwedloniaeth Rhufain. Rhoddodd ei enw i Iau, y blaned fwyaf yng nghysawd yr Haul ac enwyd diwrnod o'r wythnos ar ôl, Iovis dies, a ddaeth i'r Gymraeg fel Dydd Iau.

Roedd Iau yn briod i Juno ond yn anffyddlon ac yn cael nifer o berthnasau gyda duwiesau a merched meidrol. Ei blant gyda Juno oedd Juventas, Mawrth a Fwlcan.

Ymysg plant gordderch niferus Iau oedd Apollo a Diana gyda'r ffigur dirgel Latona; Mercher gyda Maia, merch Atlas; Bacchus, duw gwin, gyda Semele, merch Cadmus; Proserpina gyda'r dduwies Ceres; a'r arwr Ercwlff gyda'r ferch meidrol Alcmene.

Byddai Iau yn aml yn cymryd ffurf arall i guddio oddi wrth Juno neu ddod yn agosach at ei gariadon. Fe hudodd Iau Leda, Brenhines Sparta wedi'i guddwisgo fel alarch a chawsant yn blant yr efeilliaid Castor a Pollux. Cafodd berthynas ag Io, merch y duw Inachus, wedi'i guddwisgo fel cwmwl fel na byddai ei wraig yn ei ddatgelu, ond yn ofer.

Gwnaed Iau yn nawdd dduw ar yr Ymerodraeth Rhufeinig, gyda'r teitl Iuppiter Optimus Maximus (Iau y Goruchaf a'r mwyaf). Dyma oedd yr enw ar y deml mwyaf yn Rhufain.

Roedd yr eryr a'r taranfollt yn briodoleddau cyffredin gan Iau. Caiff ei bortreadu yn aml yn eistedd ar ei orsedd yn dal teyrnwialen.

Duwiau
Mytholeg Rufeinig
Brenhinoedd mytholegol
Comin Wicimedia

Ystorfa rydd o ddelweddau, ffeiliau sain ac amlgyfrwng eraill yw Comin Wikimedia (Wikimedia Commons, hefyd "Commons" neu "Wikicommons"). Un o brosiectau Sefydliad Wicimedia yw hi, a gellir gweld prosiectau eraill Sefydliad Wikimedia, e.e. Wicipedia, Wiciadur a Wicilyfrau, yn defnyddio ffeiliau sydd wedi cael eu huwchlwytho i'r ystorfa fel ffeiliau lleol.

Hanes
Lansiodd y prosiect ar 7 Medi 2004. Ym mis Tachwedd 2004, cafodd y 10,000fed ffeil ei huwchlwytho.

Ar 25 Tachwedd 2009, rhoddodd y Tropenmuseum, Amsterdam rodd o 35,000 o ddelweddau sy'n ymwneud ag Indonesia a'i diwylliant i Gomin Wikimedia. Ar ddiwedd Rhagfyr 2009 dechreuwyd trosglwyddo tua 1.5 miliwn o ddelweddau o dirwedd ac aneddiadau gwledydd Prydain o wefan geograph.or.uk i'r Comin.

Ieithoedd
Prif iaith y Comin yw Saesneg, ond mae'n bosibl ffurfweddu'r rhyngwyneb (yn newisiadau'r defnyddiwr) i ddefnyddio unrhyw iaith arall. Mae rhai o'r tudalennau wedi cael eu cyfieithu i mewn i ieithoedd eraill e.e. yr Hafan yn Gymraeg.

Hawlfreintiau

Dydy Comin Wikimedia ddim yn caniatau uwchlwythiadau o dan drwydded di-rydd, yn cynnwys trwyddedau sydd yn cyfyngu arferiadau masnachol o faterion, neu "fair use". Mae trwydded dderbyniol yn cynnwys y Drwydded Ddogfen Rydd GNU, amrywiadau Creative Commons heblaw cyfyngiadau ar arferiadau masnachol, a'r parth cyhoeddus.

Ffeiliau o Gymru
Ymhlith y miloedd o ffeiliau o Gymru, yn Chwefror 2014 uwchlwythwyd holl ffotograffau John Thomas wedi i Lyfrgell Genedlaethol Cymru ddatgan nad ydynt yn berchennog ar y ffeiliau hynny alan o hawlfraint. Mae'r ffotograffau hyn i'w gweld yma.

Dolennu gydag erthyglau Wicipedia
Mae 'galw' delwedd i fewn i erthygl ar Wicipedia yn hawdd, gan mai'r cwbwl sydd angen ei wneud ydy galw ei enw o fewn cromfachau sgwâr e.e. [[Delwedd|Dafydd-Iwan-Portrait_by-Aberdare-Blog.jpg|bawd]]; mae'r geiryn 'bawd' yn lleihau'r maint i'r maint arferol. Gall y ddelwedd fod ar Gomin neu ar y Wicipedia. Mae'r lluniau sydd ar Comin ar gael ar unrhyw un o'r 290+ Wicipedia, ond mae llun a uwchlwythir ar y Wicipedia Cymraeg ar gael yn yr iaith honno'n unig (e.e. cloriau llyfrau).

Ar waelod llawer o erthyglau ar Wicipedia ceir baner ar ffurf petrual, sy'n ei gwneud yn hawdd i ddolennu gyda Chomin. Gellir dolennu gyda thudalen ar Comin neu gyda Chategori ar Comin. I ddolennu gydag erthygl ar Comin gellir ychwanegu'r Nodyn hwn: {{Comin|Dafydd Iwan}}. Os oes Categori o luniau ar Comin, gellir ychwanegu dolen i'r Categori hwnnw: e.e. {{CominCat|Corduliidae}}.  Gan mai'r Saesneg yw iaith de facto, rhyngwladol Comin, dylid nodi'r enw yn yr iaith sydd ar Comin e.e. {{CominCat|Assemblea Nacional Catalana}} ac NID {{CominCat|Cynulliad Cenedlaethol Catalonia}}.

Gweler hefyd
Wicimedia DU

Dolen allanol
Comin Wikimedia

Comin
Rhys Ifans

Actor a chanwr o Gymru yw Rhys Ifans (ganed Rhys Owain Evans: 22 Gorffennaf 1967). Cafodd ei eni yn Hwlffordd, Sir Benfro, ond symudodd y teulu i Ruthun yn Sir Ddinbych, lle cafodd ei addysg gynradd yn Ysgol Pentrecelyn a'i addysg uwchradd yn Ysgol Maes Garmon, yr Wyddgrug. Roedd ei fam, Beti Wyn, yn Brifathrawes yn Ninbych tan iddi ymddeol ar ddiwedd y 90au ac roedd Eurwyn, ei dad, yn athro cynradd ym Mwcle. Roedd ei dad yn aelod o Gwmni Drama John Owen yn Rhuthun a chafodd Rhys brentisiaeth dan adain ei dad. Cafodd hefyd gyfle tra'n ifanc i actio yn Theatr Clwyd, Yr Wyddgrug. Mae'n frawd hŷn i'r actor Llŷr Ifans.

Yn Gymro Cymraeg, ymddangosodd mewn amryw o raglenni teledu Cymraeg, megis cyfresi Swig o..., Sdwnsh, Mwy Na Phapur Newydd a Pobl y Chyff ar S4C cyn esgor ar yrfa ym myd ffilmiau rhyngwladol.

Ym Medi 2012 cafodd ei benodi yn Llywydd Anrhydeddus Cymdeithas Wici Cymru, sef y gymdeithas sy'n gefn i Wicipedia Cymraeg.

Gyrfa
Mae wedi perfformio yn y Theatr Frenhinol Genedlaethol, Llundain ac yn Theatr Frenhinol y Gyfnewidfa, Manceinion. Bu'n brif ganwr y Super Furry Animals ar un adeg, cyn iddynt ddod i amlygrwydd. Ym Mehefin 2008 sefydlodd fand newydd o'r enw The Peth; ef yw prif ganwr y grŵp. Mae un o'u caneuon yn cyfeirio at gyn-ffrind iddo, sef Sienna Miller, a oedd i'w gweld gyda Rhys yn Rhuthun, Nadolig 2007. Cafodd y ddau datŵ gwennol ar eu garddwn chwith.

Cafodd Radd Anrhydedd gan Brifysgol Bangor yng Ngorffennaf 2007 am ei gyfraniad i'r byd ffilmiau.

Ymhlith ei ddramâu llwyfan y mae: 'Accidental Death Of An Anarchist', a berfformiwyd yn Theatr Donmar, Llundain, 2003, 'Hamlet' yn Theatr Clwyd, 'A Midsummer Night's Dream' yn Regent's Park Theatre ac 'Under Milk Wood' a 'Volpone' yn y Royal National Theatre.

Ffilmyddiaeth

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
  

Genedigaethau 1967
Actorion teledu Cymreig
Actorion ffilm Cymreig
Actorion theatr Cymreig
Pobl o Sir Benfro
Pobl addysgwyd yn Ysgol Maes Garmon
Llys (cyfraith)

Math o dribiwnlys sydd â'r awdurdod i roi barn am anghydfodau cyfreithiol ydy llys (a elwir hefyd yn llys barn). Yn aml maent yn sefydliadau a weinyddir gan y llywodraeth ac anelant at gyfiawnder mewn achosion preifat, troseddol a gweinyddol yn unol â deddfau. Barnwyr ac ynadon sy'n goruchwylio'r llys. Mae'r gair hefyd yn disgrifio adeilad sy'n cynnal achos llys.

Cyfeiriadau 

 
Sefydliadau cyfreithiol
Di Pravinho

Band ifanc o ardal Eifionydd, Gwynedd yw Di Pravinho. Maent yn chwarae ska / reggae / ffync / roc.

Cysylltiadau allanol
Gwefan Di Pravinho 
Cyfweliad gyda'r BBC
Gwefan Myspace y band

Bandiau Cymreig
Bandiau Cymraeg
Donna Lewis

Cantores a chyfansoddwraig Cymreig yw Donna Lewis (ganwyd 6 Awst 1973). Mae'n fwyaf adnabyddus am ei chân o 1996 "I Love You Always Forever".

Cafodd ei geni yng Nghaerdydd.

Disgograffiaeth

Albymau
Now in a Minute (1996)
Blue Planet (1998)
Be Still (2002)
In the Pink (2007)

Genedigaethau 1973
Cerddorion Cymreig
Pobl o Gaerdydd
Cerddorion o Gaerdydd
Merched yr 20fed ganrif
Merched yr 21ain ganrif
Teisen

Bwyd melys pôb yw teisen neu cacen. Mae teisennau yn cynnwys arfer blawd, siwgr, ŵy, menyn, llaeth a burum. Bwytir nhw yn aml yn ystod dathliadau, fel penblwyddi neu priodasau.

Gweler hefyd
 Teisen hufen
 Teisen lap
 Teisen gri
 Teisen Nadolig
 Teisen foron
 Teisen Fadeira
Teisen Battenberg

Dolenni allanol
 Rysáit deisen

 
Pwdinau
Swlŵeg

Mae Swlŵeg (isiZulu yn Swlŵeg) yn iaith a siaredir yn Affrica Ddeheuol (yn arbennig yn Ne Affrica, ond hefyd yn Gwlad Swasi a Mosambic, yn bennaf gan grŵp ethnig y Swlŵiaid). Mae'n perthyn i deulu ieithyddol yr ieithoedd Niger-Congo ac is-deulu’r ieithoedd Bantŵ.

Mae tri phrif fath o gytsain glec yn Swlŵeg sy'n cyfateb yn fras i q , c  a x . Un o ieithoedd swyddogol De Affrica ydy hi. Deellir Swlŵeg gan siaradwyr Xhosa a Swati hefyd, oherwydd i'r ieithoedd hynny berthyn i grwp ieithoedd Nguni yr ieithoedd Bantŵ. Tua 10 miliwn o bobl sydd yn medru Swlŵeg yn Ne Affrica.

Creoliaith Gauteng
Ceir tafodiaith neu greoliaith sy'n seiliedig ar ramadeg Swlŵeg yn maestrefi talaith Gauteng ac yn enwedig Soweto. Ei enw yw isiCamtho. Cyfeirir ato hefyd, weithiau, gan y term sydd wedi dod yn generic i ddatblygiadau tafodiaith o'r fath fel Tsotsitaal.

Cyfeiriadau

Ieithoedd Niger-Congo
Ieithoedd Bantŵ
Ieithoedd Affrica
Ieithoedd De Affrica
Morgan John Rhys

Gweinidog gyda'r Bedyddwyr oedd Morgan John Rhys, neu Rhees (8 Rhagfyr 1760 – 7 Rhagfyr 1804). Roedd hefyd yn bropagandydd enwog dros ryddid, gan groesawu'r Chwyldro Ffrengig, ac yr oedd yn pregethu yn erbyn caethwasiaeth. Cafodd ei eni yn Llanbradach, Caerffili.

Yn 1794 ymfudodd i America wedi cael ei siomi gan yr ymateb i radicaliaeth Prydain. Roedd mewn perygl o gael ei arestio am ei feirniadaeth ar y llywodraeth yn ei erthyglau yn Y Cylchgrawn Cynmraeg [sic], y cyfnodolyn a ddechreuodd yn Nhrefeca yn yr un flwyddyn.

Yn America bu'n gyfrifol am brynu tir a sefydlu gwladfa Gymreig yng ngorllewin Pennsylvania. Rhoddodd yr enw 'Cambria' ar y wladfa newydd a'i brif dref oedd Beulah. Cyhoeddodd bapur newydd yno, The Western Sky. Cychwynnodd enwad newydd, Eglwys Crist, a cheisiai genhadu i'r brodorion Americanaidd.

Llyfryddiaeth
J. J. Evans, Morgan John Rhys a'i Amserau (1935)
Gwyn Alf Williams, The Search for Beulah Land (1980)
E. Wyn James,"'Seren Wib Olau': Gweledigaeth a Chenhadaeth Morgan John Rhys (1760-1804)", Trafodion Cymdeithas Hanes y Bedyddwyr (2007), tt.5-37
E. Wyn James, "Morgan John Rhys a Chaethwasiaeth Americanaidd", yn Canu Caeth: Y Cymry a’r Affro-Americaniaid, gol. Daniel G. Williams (Llandysul: Gwasg Gomer, 2010), tt.2-25

Arweinwyr crefyddol Cristnogol
Cristnogion Cymreig
Genedigaethau 1760
Marwolaethau 1804
Newyddiadurwyr Cymreig
Pobl o Forgannwg
Ymfudwyr Cymreig i'r Unol Daleithiau
Command & Conquer

Un o'r gemau fideo mwyaf llwyddiannus ganol y 1990au oedd Command a Conquer. Roedd y gêm yn rhan o gyfres. Y gemau yn y gyfres Command a Conquer yw Red Alert, Tiberian Sun a Generals. Crewyd y gêm gan Westwood Studios, California.

Rhestr gemau

Cyfres Tiberia
Command & Conquer: Tiberian Dawn (1995)
Command & Conquer: The Covert Operations (1996)
Command & Conquer: Sole Survivor (1997)
Command & Conquer: Tiberian Sun (1999)
Command & Conquer: Tiberian Sun: Firestorm (2000)
Command & Conquer: Renegade (2002)
Command & Conquer 3: Tiberium Wars (2007)
Command & Conquer 3: Kane's Wrath (2008)
Tiberium (2008)

Cyfres Red Alert
Command & Conquer: Red Alert (1996)
Command & Conquer: Red Alert: Counterstrike (1997)
Command & Conquer: Red Alert: The Aftermath (1997)
Command & Conquer: Red Alert: Retaliation (1998)
Command & Conquer: Red Alert 2 (2000)
Command & Conquer: Yuri's Revenge (expansion pack) (2001)
Command & Conquer: Red Alert 3 (2008)

Cyfres Generals
Command & Conquer: Generals (2003)
Command & Conquer: Generals – Zero Hour(2003)

Gemau fideo
GNVQ

Cymhwyster addysg bellach sydd ar gael mewn dau lefel yw'r Cymhwyster Galwedigaethol Cenedlaethol Cyffredinol (Saesneg: General National Vocational Qualification neu GNVQ). Mae hi'n gwrs alwedigaethol a geir ym Mhrydain. Bwriad y llywodraeth oedd dod â'r GNVQ i ben yn 2007. Mae'n bosib defnyddio'r GNVQ i gyrraedd gofynion mynediad yr AVCE.

Lefelau GNVQ 
GNVQ Sylfaen
GNVQ Canolradd

Pynciau GNVQ 
Gofal Iechyd a Sosialiaeth
Technoleg Gwybodaeth a Chyfathrebu
Lletygarwch ac Arlwyaeth
Technoleg Busnes
Celf ac Arfaeth
Twristiaeth a Hamdden
Gwneuthuriad
Cyfryngau

Dolenni allanol 
 Ffynhonnell 

Cymwysterau addysg yn y Deyrnas Unedig
Haf

Mae'r dudalen hon am y tymor. Gweler hefyd Gwlad yr Haf.

Y tymor sy'n dilyn y gwanwyn ac yn rhagflaenu'r hydref yw'r haf. Yn ôl y calendr Gwyddelig, misoedd Mai, Mehefin a Gorffennaf ydyw, sy'n egluro tarddiad y gair Gorffennaf.

Gall yr enw Haf gael ei ddefnyddio fel enw merch.

Gelwir dyddiau poethaf a mwyaf llaith yr haf yn ddyddiau'r cŵn.

 
Tymhorau
Louis VIII, brenin Ffrainc

Brenin Ffrainc o 1223 hyd 1226 oedd Louis VIII (5 Medi 1187 – 8 Tachwedd 1226).

Llysenw: Le Lion

Cafodd ei eni ym Mharis.

Teulu

Gwraig 
 Blanche o Castile (ers 1188)

Plant 
 Philippe (1209–1218)
 Louis IX (1215–1270), brenin Ffrainc 1226–1270
 Robert (1216–1250)
 Jean (1219–1232)
 Alphonse o Toulouse (1220–1271)
 Philippe Dagobert (1222–1232)
 Isabel (1225–1269)
 Étienne (1226)
 Siarl I o Sisili (1227–1285)

Brenhinoedd Ffrainc
Ffrancod y 12fed ganrif
Ffrancod y 13eg ganrif
Genedigaethau 1187
Marwolaethau 1226
Teyrnoedd y 13eg ganrif
Russell T Davies

Ysgrifennwr a chynhyrchydd teledu Cymreig yw Russell T Davies (ganwyd 27 Ebrill 1963 yn Abertawe). Mae'n gyn-ddisgybl o Ysgol Gyfun yr Olchfa yn Sgeti.

Rhaglenni teledu 
 Queer as Folk
 The Second Coming
 Doctor Who
 Bob & Rose
 Mine All Mine
 Casanova
 Cucumber a Banana

Genedigaethau 1963
Cynhyrchwyr teledu Cymreig
Dyneiddwyr Cymreig
Pobl o Abertawe
Llenorion LHDT
Cymry LHDT
Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun yr Olchfa
Llenorion ffuglen wyddonol Cymreig
Henrik Ibsen

Dramodydd poblogaidd, bardd a chynhyrchydd dramâu o Norwy oedd Henrik Ibsen (20 Mawrth 1828 - 23 Mai 1906), a aned yn Skien, Telemark. Fe'i ystyrir yn dad Realaeth (yn yr ystyr theatraidd y 19g), ac felly'n dad y Ddrama fodern. Ymhlith ei weithiau gorau y mae: Brand, Peer Gynt, An Enemy of the People, Emperor and Galilean, A Doll's House, Hedda Gabler, Ghosts, The Wild Duck, Rosmersholm, a The Master Builder. Perfformiwr ei waith yn amlach nag unrhyw ddramodwr arall yn y byd, ar ôl Shakespeare, a daeth A Doll's House i fod y ddrama a berfformiwyd amlaf erbyn dechrau'r 20g.

Gwthiodd Ibsen y ffiniau o ran moesoldeb, ac yn y ddrama Peer Gynt, gwelir elefennau o swrealaeth. Dylanwadodd yn gryf ar ddramodwyr a nofelwyr megis: George Bernard Shaw, Oscar Wilde, Arthur Miller, James Joyce, Eugene O'Neill a Miroslav Krleža.

Rhai dramâu 
Brand (1865)
Peer Gynt (1867)
Et dukkehjem (1879)
Gengangere (1881)
En Folkefiende (1882)
Vildanden (1884)
Hedda Gabler (1890)

Cyfeiriadau

Dramodwyr Norwyaidd yn yr iaith Ddaneg
Genedigaethau 1828
Llenorion Norwyaidd y 19eg ganrif
Marwolaethau 1906
Mochyn cwta

Cnofil digynffon clustgwta bach dof â chorff stowt o'r enw Cavia porcellus yw mochyn cwta neu mochyn Gini. Mae'n dod o'r Andes yn Ne America. Cafodd ei ddofi am ei gig ac mae'n dal yn ffynhonnell bwysig o fwyd ym Mheriw a Bolifia. Mae wedi dod yn boblogaidd fel anifail anwes.

Yr Arwr Cwta

Cyfeiriadau

Anifeiliaid anwes
Mamaliaid De America
Rhywogaethau o gnofilod
Twnnel Hafren

Twnnel rheilffordd sy'n cysylltu de Swydd Gaerloyw yn Lloegr a Sir Fynwy yng Nghymru yw Twnnel Hafren (Saesneg Severn Tunnel). Mae'n rhedeg o dan aber Afon Hafren. Adeiladwyd y twnnel rhwng 1873 a 1886 gan gwmni'r Rheilffordd y Great Western. Yn 4.5 milltir (7 km) o hyd, hwn yw twnnel rheilffordd hwyaf yn rhwydwaith rheilffordd Prydain (sydd ddim yn cynnwys y Tiwb yn Llundain). Dim ond Twnnel y Sianel sy'n hwy.  Mae gorsaf fach Cyffordd Twnnel Hafren tua thair milltir o ben Cymreig y twnnel.

Adeiladau ac adeiladwaith yn Sir Fynwy
Afon Hafren
Cludiant yn Sir Fynwy
Cludiant yn Swydd Gaerloyw
Hafren
Gagra

Dinas yn rhanbarth Abchasia, yng ngorllewin y Georgia hanesyddol, yw Gagra (Abchaseg a Rwseg: Гагра, Georgeg:გაგრა). Gorwedd ar lan ogledd-ddwyreiniol y Môr Du, wrth droed Mynyddoedd Caucasus. Mae Gagra'n ran o ardal ehangach gyda'r un enw. Mae Abchasia'n weriniaeth sydd wedi torri i ffwrdd o Georgia, er ei bod, yn rhyngwladol, yn dal i gael ei hadnabod yn swyddogol fel rhan o'r wlad honno. Roedd poblogaeth o 26,636 yn 1989, ond mae hyn wedi disgyn llawer ers hynny oherwydd carthu ethnig y Georgiaid o Abchasia.

Sefydlwyd y dref fel gwladfa Roegaidd hynafol o'r enw  Triglite yn wreiddiol, a gyfaneddwyd gan Groegiaid a Colciaid. Daeth dan lywodraeth teyrnas Pontus yn y ganrif gyntaf OC cyn cael ei llyncu'n ran o'r Ymerodraeth Rufeinig, pryd ailenwyd y dref yn Nitica. Fe achosodd ei lleoliad daearyddol i'r Rhufeiniad ei atgyfnerthu fel caer, a chafwyd ymosodiadau aml arni gan y Gothiaid a goresgynwyr eraill. Ar ôl i Rufain syrthio, cymerodd ei holynydd, yr Ymerodraeth Fysantaidd, reolaeth o'r dref. Ynghyd â gweddill Abkhazia, cyfunwyd Gagra yn rhan o deyrnas Georgiaidd Imereti o'r 9g ymlaen.

Dolenni allanol 
 Gwefan y ddinas
  gagra.narod.ru

Abchasia
Dinasoedd Georgia
John Masefield

Bardd ac awdur yn yr iaith Saesneg oedd John Masefield (1 Mehefin 1878 – 12 Mai 1967).

Fe'i penodwyd yn Fardd Llawryfog ym 1930, yn dilyn marwolaeth Robert Bridges.  Fe'i dilynwyd gan Cecil Day-Lewis ar ôl ei farwolaeth ei hun.

Llyfryddiaeth 
The Midnight Folk (nofel plant)
The Box of Delights (nofel plant)
Saltwater Ballads (barddoniaeth)

Beirdd Llawryfog y Deyrnas Unedig
Beirdd Seisnig yn yr iaith Saesneg
Genedigaethau 1878
Llenorion plant Saesneg
Llenorion Seisnig yr 20fed ganrif
Marwolaethau 1967
Nofelwyr Seisnig yn yr iaith Saesneg
Thomas Hardy

Bardd a nofelydd o Loegr oedd Thomas Hardy (2 Mehefin 1840 – 11 Ionawr 1928).

Fe'i ganwyd mewn bwthyn yn Upper Bockhampton, pentref bach ger Dorchester, Dorset.  Pensaer oedd ef. Ei wraig gyntaf oedd Emma Lavinia Gifford (m. 1912).  Priododd ei ysgrifenyddes, Florence Emily Dugdale, ym 1914.

Bu farw yn ei gartref, Max Gate, yn Dorchester.

Llyfryddiaeth

Nofelau
Desperate Remedies (1871)
Under the Greenwood Tree (1872)
A Pair of Blue Eyes (1873)
Far from the Madding Crowd (1874)
The Hand of Ethelberta (1876)
The Return of the Native (1878)
The Trumpet-Major (1880)
A Laodicean (1881)
Two on a Tower (1882)
The Mayor of Casterbridge (1886)
The Woodlanders (1887)
Wessex Tales (1888)
A Group of Noble Dames (1891)
Tess of the d'Urbervilles (1891)
Life's Little Ironies (1894)
Jude the Obscure (1895)
The Well-Beloved (1897)

Barddoniaeth
Wessex Poems (1898)
Poems of the Past and Present (1901)
The Dynasts (1904)
The Dynasts, Rhan 2 (1906)
The Dynasts, Rhan 3 (1908)
Satires of Circumstance (1914)
Collected Poems (1919)
Late Lyrics and Earlier (1922)
Human Shows (1925)

Cyfeiriadau

Beirdd Seisnig yn yr iaith Saesneg
Genedigaethau 1840
Llenorion Seisnig y 19eg ganrif
Llenorion Seisnig yr 20fed ganrif
Marwolaethau 1928
Nofelwyr Seisnig yn yr iaith Saesneg
Pobl o Dorset
Champs-Élysées

Stryd fawr ym Mharis yw'r Champs-Élysées. Mae'n rhedeg o'r Place de la Concorde i'r Arc de Triomphe.

Paris
Strydoedd
Notre-Dame de Paris

Eglwys gadeiriol ym Mharis yw Notre-Dame de Paris (Ffrangeg: Ein Harglwyddes o Baris). Saif ar ynys o'r enw Île de la Cité yn Afon Seine. Mae'n un o Safleoedd Treftadaeth y Byd UNESCO.

Cychwynnwyd adeiladu'r gadeirlan yn 1160 a roedd y rhan fwyaf wedi ei gwblhau erbyn 1260, er fe'i addaswyd yn aml yn y canrifoedd ers hynny. Yn y 1790au halogwyd yr adeilad yn ystod Chwyldro Ffrainc pan ddinistriwyd neu difrodwyd ei ddelweddau crefyddol. Yn fuan wedi cyhoeddi nofel Victor Hugo Notre-Dame de  Paris yn 1831, cododd ddiddordeb cyhoeddus yn yr adeilad unwaith eto. Cychwynnodd gynllun mawr i adfer yr adeilad gan Eugène Viollet-le-Duc yn 1845 a barhaodd am 25 mlynedd. Cafwyd cyfnod arall o lanhau ac adfer yn 1991–2000.

Tân 2019

Ar brynhawn 15 Ebrill 2019, cychwynnodd tân yn nho'r adeilad a ledodd yn gyflym gan achosi difrod sylweddol. Dinistriwyd y to pren a dymchwelodd y prif feindwr. Gwnaed difrod sylweddol i'r adeilad ond achubwyd y prif strwythur a'r tri ffenest rhosyn enwog wedi eu gwneud o wydr lliw yn dyddio nôl i 1225. Achubwyd nifer fawr o weithiau celf a chreiriau o du fewn y gadeirlan.

Dywedodd Arlywydd Macron y byddai Notre Dame yn cael ei ailadeiladu. O fewn diwrnod, codwyd o leiaf €600m tuag at adfer y gadeirlan.

Cyfeiriadau

Adeiladau ac adeiladwaith ym Mharis
Eglwysi cadeiriol Ffrainc
Myrddin

Mae Myrddin yn gymeriad pwysig yn llenyddiaeth Gymraeg a chwedloniaeth y Cymry, yn cynnwys yr hanesion am y Brenin Arthur. Efallai fod yr enw yn cyfeirio at sawl person, hanesyddol a chwedlonol.

Ceir y cyfeiriad cyntaf at berson o'r enw Myrddin mewn nifer o gerddi darogan, o ddyddiad ansicr ond yn cyfeirio at ddigwyddiadau yn y 6g yn yr Hen Ogledd. Mae'r rhain yn cynnwys yr Afallennau, yr Hoianau, Cyfoesi Myrddin a Gwenddydd ei chwaer, Gwasgargerdd Fyrddin yn y bedd a Peirian Faban. Gellir casglu o'r cerddi hyn fod Myrddin yn fardd llys i Gwenddoleu fab Ceidio, a laddwyd ym Mrwydr Arfderydd yn erbyn Rhydderch Hael. Dywedir i Fyrddin fynd yn wallgof o weld y lladdfa, a chael y ddawn i broffwydo.

Datblygwyd y chwedl yn ddiweddarach gan Sieffre o Fynwy, sy'n cysylltu Myrddin a de Cymru, ac yn enwedig â Chaerfyrddin, yn hytrach na'r Hen Ogledd. Yn ei Historia Regum Britanniae (1136) mae Sieffre yn adrodd fod Myrddin yn fachgen "heb dad", a bod bwriad i'w ladd a thaenellu ei waed ar sylfeini caer yr oedd Gwrtheyrn yn ceisio ei hadeiladu. Mae'r hanes yma yr un hanes a'r un a adroddir gan Nennius am Ddinas Emrys, ond mai Emrys Wledig (Ambrosius Aurelianus) yw'r bachgen yn stori Nennius, nid Myrddin; cyfeirir at Fyrddin fel 'Myrddin Emrys' yn aml. Yn ôl Sieffre daeth Myrddin yn ddewin ac yn gynghorydd i'r Brenin Arthur. Yn ddiweddarach ysgrifennodd Sieffre ei Vita Merlini ('Buchedd Myrddin') am Fyrddin ei hun.

Llyfryddiaeth
Ceir nifer fawr iawn o lyfrau ac erthyglau am Fyrddin. Rhoddir yma detholiad byr o weithiau ysgolheigaidd sy'n synnwys llyfryddiaethau defnyddiol.
 Basil Clarke (gol.), The Life of Merlin (1973).
 A. O. H. Jarman, The Legend of Myrddin (1960)
 eto, pennod yn R. S. Loomis (gol.), Arthurian Literature in the Middle Ages (1959)
 eto, 'The Merlin Legend and the Welsh Tradition of Prophecy', yn Rachel Bromwich ac eraill (gol.), The Arthur of the Welsh (Caerdydd, 1991)
 N. Tolstoy, Quest for Merlin (1985)

Ffuglen
Mary Stewart - Cyfres Myrddin (1970-1995)

Gweler hefyd
Bryn Myrddin

Dolenni allanol 
 Thomas Green's Arthurian Resources - Myrddin

Beirdd Cymraeg
Cylch Arthur
Canu Darogan
Mytholeg Gymreig
Mytholeg Geltaidd
Llenyddiaeth yr Oesoedd Canol
Llenyddiaeth Gymraeg
Yr Hen Ogledd
Anne Bancroft

Actores oedd Anna Maria Louisa Italiano neu Anne Bancroft (17 Medi 1931 – 6 Mehefin 2005). Fe'i ganed yn y Bronx, Dinas Efrog Newydd.

Bywyd

Priodasau a theulu 
Bu'n briod â Martin May rhwng 1 Gorffennaf 1953 a 13 Chwefror 1957, a ni chawsant blant.

Cyfarfyddodd Bancroft Mel Brooks yn 1961, mewn ymarferiad sioe Perry Como. Fe lwgrwobrwyodd Brooks gweithiwr yn y stiwdio i ganfod lle roedd hi'n cael ei swper iddo allu ei chyfarfod eto. Unwaith y cyfarfu Bancroft gyda Brooks, dywedodd wrth ei therapydd y byddai'n rhaid iddynt gwblhau'r therapi cyn gynted a phosib gan ei bod wedi cyfarfod y dyn yr oedd hi am ei briodi.

Priodasant ar 5 Awst 1964, yn Neuadd Dinas Efrog Newydd a buont gyda'i gilydd tan eu marwolaeth. Cawsant un mab, Maximillian, yn 1972. Ymddangosant ar y sgrîn gyda'i gilydd dair gwaith: yn dawnsio tango yn ffilm 1976 Brooks Silent Movie, yn ail-weithiad 1983 Brooks o To Be or Not to Be, ac ym mhennod "Opening Night" o Curb Your Enthusiasm ar rwydwaith HBO. Fe actiodd Bancroft yn y ffilm 1980 The Elephant Man a gynhyrchwyd gan Brooks. Roedd Brooks hefyd yn gynhyrchwr gweithredol ar y ffilm yr oedd hi'n actio ynddi ym 1987 sef 84 Charing Cross Road.

Marwolaeth 

Bu farw Bancroft ar 6 Mehefin 2005 o gancr uterine, yn 73 oed yn Ysbyty Mount Sinai yn Ninas Efrog Newydd. Roedd ei marwolaeth an annisgwyl i'w ffrindiau agos hyd yn oed; roedd Bancroft yn berson cyfrinachol iawn a heb ryddhau manylion am ei salwch.

Goroeswyd Bancroft gan Brooks, ei mab, ei wyr, ei mam a'i dwy chwaer. Claddwyd hi ym Mynwent Kensico yn Valhalla, Efrog Newydd, ger ei thad, Michael Italiano. Mae angel sy'n crio a charreg bedd marmor gwyn yn addurno'r safle.

Anrhydeddau 
 Hollywood Walk of Fame 6368 Hollywood Boulevard.

Gweithiau

Theatr

Ffilmiau

Teledu

Cyfeiriadau

Cysylltiadau allanol 

Actorion benywaidd Americanaidd yr 20fed ganrif
Actorion benywaidd Americanaidd yr 21ain ganrif
Actorion ffilm Americanaidd
Americanwyr Eidalaidd
Catholigion Americanaidd
Genedigaethau 1931
Marwolaethau 2005
Pobl o'r Bronx
Pobl fu farw yn Ninas Efrog Newydd
Pobl fu farw o ganser y groth
Eisteddfod Genedlaethol Cymru y Barri 1920

Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol Cymru 1920 yn y Barri, Sir Forgannwg.

Enillydd y gystadleuaeth am gyfrol lenyddol (Belles lettres), yn farddoniaeth neu ryddiaith, oedd Cynan. Enw'r gyfrol oedd Telyn y Nos.

Gweler hefyd
 Eisteddfod Genedlaethol Cymru – hanes yr Eisteddfod Genedlaethol
 Eisteddfod Genedlaethol Cymru y Barri a'r Fro 1968 – achlysur arall pan gynhaliwyd yr Eisteddfod yn y Barri

Barri 1920
Barri
1920
Hanes Bro Morgannwg
1920
Telyn y Nos

Dyma'r gyfrol o gerddi a enillodd i Gynan y wobr am gyfrol lenyddol (belles lettres) mewn barddoniaeth neu ryddiaith yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru y Barri 1920. Roedd un ar bymtheg wedi cynnig am y wobr o bum punt ar hugain. Prif thema Cynan oedd rhyfel, a'r Rhyfel Byd Cyntaf newydd orffen.

Dyma beth ysgrifennodd y beirniaid:
"Ni raid mwy na darllen y 'Gair at y Darllenydd' ar y dechrau i weld fod mwy i wreiddioldeb ac annibyniaeth meddwl ac arddull gan yr awdur hwn na chan yr uno'r lleill. Telyn y Nos y dewisodd alw ei gyfrol: barddoniaeth y Rhyfel ydyw, cri enaid cywir ac awen feiddgar o ganol caddug uffernol y Rhyfel Mawr."

Cyhoeddwyd y gyfrol yn 1921 gan William Lewis (Argraffwyr) Cyf., Caerdydd, yng nghyfres yr Enfys.

Cerddi Cymraeg
Albert Evans-Jones (Cynan)
Llyfrau Cymraeg
Llyfrau 1921
B

Ail lythyren yr wyddor Ladin a'r wyddor Gymraeg yw B. Mewn nifer o ieithoedd mae'r llythyren hon yn cael ei defnyddio i ddynodi'r ffrwydrolyn dwywefusol lleisiol /b/.

Yn y Gymraeg mae b yn cael ei heffeithio gan dreigladau meddal a thrwynol, yn ogystal â bod yn ffurf dreigledig ar y llythyren p.

Treigladau
 Meddal - Try b /b/ yn f /v/ yn ôl treiglad meddal: Bangor → i Fangor
 B yw ffurf p /p/ wedi'i treiglo'n feddal: pioden → y bioden
 Trwynol - Try b yn m /m/ yn ôl treiglad trwynol: bol → ym mol

Yr wyddor Ladin
Yr wyddor Gymraeg
Graffemau
Taiwan

Gwlad yn Nwyrain Asia ydy Taiwan, a gaiff ei adnabod yn swyddogol fel Gweriniaeth Tsieina (Tsieineeg traddodiadol: 台灣), Pescadores, Quemoy, Matsu, Pratas. Prifddinas y wladwriaeth yw Taipei, ar ynys Taiwan. Yn ffinio â'r weriniaeth mae  Gweriniaeth Pobl Tsieina i'r gorllewin, Japan i'r dwyrain a'r gogledd-ddwyrain a Gweriniaeth Y Philipinau (neu'r Philipinau) i'r de. Taipei ydy'r brifddinas swyddogol yn ogystal â chanolbwynt diwylliant ac economeg y wlad.

Hanes

Hyd at 10,000 o flynyddoedd yn ôl, pan gododd lefel y môr, roedd yr ynys yn sownd yn y tir mawr.
Cafwyd hyd i olion dyn ar yr ynys sy'n dyddio'n ôl i rhwng 20,000 a 30,000 o flynyddoedd.
Ychydig dros 4,000 o flynyddoedd yn ôl ymfudodd ffermwyr o dir mawr Tsieina i'r ynys; credir mai'r rhain yw cyndeidiau Brodorion Taiwan. Roedd eu hiaith yn perthyn i ieithoedd Awstralaidd. Yn y 13g setlodd Tsieiniaid Han ar ynysoedd Penghu ond roedd brodorion Taiwan yn anghroesawgar tuag atynt. Dim ond ychydig bysgotwyr fedrai sefydlu yno, tan yr 16g.

Gwladychwyd rhannau o'r ynys gan Iseldirwyr (Vereenigde Oost-Indische Compagnie) a Sbaenwyr yn 1626. Roeddent ill dau'n awyddus i ddefnyddio'r ynys fel troedle i farchnata. Yn dilyn cwymp Brenhinllin Ming daeth unoliaethwr Mingaidd i'r ynys, sef dyn o'r enw Koxinga gan hel yr Iseldirwyr (1662) ac ymosod ar dir mawr Tsieina. Lladdwyd ei ŵyr yn 1683 gan Shi Lang o dde Fujian, fe unwyd Taiwan gyda Qing.

Yn rhyfeloedd Sino-Japan 1894-1895, gorchfygwyd yr Ymerodraeth Qing gan Japan a chychwynwyd ar unwaith ar y gwaith o ddiwydiannu'r ynys e.e. porthladdoedd a rheilffyrdd. Erbyn 1938 roedd dros 309,000 o Japaniaid yn byw yn Taiwan.

Daearyddiaeth
Saif ynys Taiwan tua 180 kilometr i'r de-ddwyrain o Tsieina, ar draws Culfor Taiwan ac mae ganddo arwynebedd o . Mae cryn wahaniaeth rhwng dau draean dwyreiniol yr ynys a'r traean gorllewinol. Mae'r ochr ddwyreiniol yn bum rhes o fynyddoedd geirwon sy'n rhedeg o'r gogledd i'r de. Mynydd uchaf Taiwan ydyYu Shan  sy'n 3,952 m o uchder. Ceir pum copa arall sydd dros 3,500 metr ar yr ynys. Dyma, felly bedwaredd ynys uchaf ar y Ddaear.

Cyfeiriadau

Gwaith a gyfeiriwyd

Darllen pellach

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
Ynysoedd Asia
Tiriogaethau dadleuol
Gwledydd Asia
Jedi Linux

Mae Jedi Linux yn ddosbarthiad pitw o GNU/Linux. Ei amcan yw i fod yn sylfaen gadarn i'r rheolwr-pecynnau force-get sydd yn rhoi cydberthynas rhwng pecynnau meddalwedd tardd a deuol, a chroes-ddybynniadau rhwng y ddau. Mae Jedi Linux yn defnyddio pecynnau prif ffrwd, tarddiau datblygiad digyfnewid, heb unrhyw clytiau gwerthiwr i helpu lleuhau y siawns o pecynnau sydd ddim i'w gwneud a'i gilydd beidio bod yn gytun.

Gyda fersiwn 0.2 mae'n bosibl ei fwtio neu ei ddefnyddio fel amglychedd chroot-adwy. Mae'r dosbarthiad yn eich galluogi i sefydlu drwy CD byw, ac mae'n bosib cael X yn ogystal a rhaglenni byrion Firefox i weithio ar amryw o drefnwyr ffenestri. Pan ddaw fersiwn 0.3 allan mi fydd gyda'r rheolwr-pecynnau force-get ar ei newydd wedd, yn ogystal â rheolwr systemau newydd o'r enw Cockpit.

Gweler hefyd 
 force-get
 Rhestr o ddosbarthiadau Linux
 Cymhariaith o ddosbarthiadau Linux

Dolen allanol 
 Hafan Jedilinux

Meddalwedd
Force-get

force-get yw rheolwr-pecynnau ar gyfer GNU/Linux sydd gyda'r amcan o alluogi cydfyw rhwng pecynnau tardd a deuol ar yr un system gyfrifiadurol. Mae'r fersiwn mwyaf newydd wedi ei ysgrifennu mewn BASh, sef iaith cragen o UNIX. force-get yw'r rheolwr pecynnau rhagosodedig yn Jedi Linux, ac mae'n gweithio mewn llawer o ddosbarthiadau GNU/Linux eraill.

Er fod yna dim ond ychydig o becynnau yn y force-tree ar hyn o bryd, mae pecynnau'r cael eu ychwanegu gan dîm o ddatblygwyr wrth iddynt ceisio ddygymod a anghenion o ddefnyddwyr GNU/Linux. Yn ogystal mae ffeiliau ffurfweddu gyda ffurf syml sy'n ei wneud yn eithaf hawdd i ddefnyddwyr ychwanegu pecynnau newydd i'r force-tree. Mae force-get yn cael ei ystyried fel meddalwedd beta ond mae mewn datblygiad parhaol.

Gweler Hefyd
Jedi Linux

Linciau Allanol
Hafan force-get

Meddalwedd
Aoraki

Aoraki neu Mynydd Cook (Saesneg:Mount Cook) yw'r mynydd uchaf yn Seland Newydd. Mae Aoraki yn gopa yn Yr Alpau Deheuol, cadwyn o fynyddoedd sy'n rhedeg i lawr yr arfordir gorllewinol Ynys y De, Seland Newydd. Yn gyrchnod poblogaidd gan dwristiaid, mae'r mynydd hefyd yn sialens i ddringwyr. Mae Rhewlif Tasman a Rhewlif Hooker yn llifo i lawr y mynydd.

Lleoliad 
Mae'r mynydd yn Parc Cenedlaethol Aoraki. Sefydlwyd y parc yn 1953, a gyda Parc Cenedlaethol Westland mae'n un o'r Safleoedd Treftadaeth y Byd. Mae'r parc yn cynnwys mwy na 140 o gopaon dros 2000 m (6500 tr) a 72 rhewlif, yn gorchuddio 40% o'r 700 km² (173,000 aceri) y parc.

Mae Pentref Mount Cook (neu'r Hermitage) yn canolfan twristiaeth a gwersyll ar gyfer dringo'r mynydd. Mae'r pentref 4 km o ben Rhewlif Tasman, 12 km i'r dde o gopa Aoraki.

Enw 
Mae Aoraki yn arwyddocáu "Rhwyllwr y Cwmwlau" yn y tafodiaith Kāi Tahu o'r iaith Maorieg. Yn hanesyddol, mae'r enw Māori wedi cael eu sillafu yn y ffurf: Aorangi. Mae'r enw Saesneg yn anrhyddedi Capten James Cook, a oedd y tirfesurydd cyntaf yn Seland Newydd a hwyliodd rownd Seland Newydd yn 1770.

Ceisiadau ar y gopa 
Y cais gyntaf gan Ewropewyr i dringo'r gopa oedd gan yr Wyddel, y Parch. W. H. Green a ddwy arweinyddion mynydd o'r Swistir ar yr 2 Mawrth 1882, ond roeddynt yn 50 m yn fyr o'r gopa cywir. Ar 25 Rhagfyr 1894 dringodd y Seland Newyddwyr Tom Fyfe, James (Jack) Clarke a George Graham y gopa trwy taith y Dyffryn Hooker.

Mae'n dal yn sialens o esgyniad, gyda llawer o stormau, eira serth iawn, a dringo iâ i cyrraedd y gopa. Mae'r mynydd yn gopa driplig, gyda'r copa'r gogledd yn uchaf a'r gopau canolog a deheuol yn ychydig is.

Roedd Aoraki/Mount Cook yn 10 m (33 tr) uchaf tan i ddarn mawr o carreg ac iâ syrthio oddi wrth gopa'r gogledd ar 14 Rhagfyr 1991.

Yr Alpau Deheuol 
Mae'r Alpau Deheuol wedi cael eu greu ar yr Ynys y De trwy codiad tectoneg a pwysau trwy'r platiau tectoneg y Cefnfor Tawel ac Awstralia-India yn gwrthdaro ar arfordir gorllewinol yr ynys. Mae'r codiad yn achosi Aoraki/Mt Cook codi 10 mm (ychydig llai na hanner modfedd) bob blwyddyn ar gyfartaledd. Er hynny, mae lluoedd erydol hefyd yn siapio'r mynyddoedd. Mae'r tywydd llym o achos y mynydd codi i mewn Gwynt Masnach y Roaring Forties sy'n chwthu rownd y byd tua'r lledred 45° de, i'r dde o Affrica ac Awstralia, felly yr Alpau Deheuol yw'r rhwystr cyntaf mae'r gwyntoedd yn taro ar ôl iddynt gadael De America, fel maent y chwthu i'r dwyrain dros y Cefnfor Deheuol.

Coedwigau a rhewlifau 

Mae'r cyfanswm glaw flynyddol yn ardal yr iseltir ger y mynydd tua 7.6 m (300 modfeddi). Mae'r cyfanswm mawr hon yn creu coedwigau glaw tymherol yn yr iseltirau arfordirol, a ffynhonnell dibynadwy o eira yn y mynyddoedd i cadw'r rhewlifau yn llifo. Mae'r rhewlifau yn cynnwys y Rhewlifau Tasman a Murchison i'r ddwyrain, a'r rhewlifau lleiaf Hooker a Mueller i'r dde.

Cyfeiriadau

Mynyddoedd Seland Newydd
Ynys y De
Budweiser

Defnyddir Budweiser am ddau fath gwahanol o gwrw. Y math gwreiddiol yw'r un sy'n cael ei gynhyrchu yn České Budějovice (Almaeneg: Budweis), yn Bohemia,  Gweriniaeth Tsiec. Gwerthir hwn dramor fel "Budweiser Budvar".

Defnyddiwyd yr enw "Budweiser" gan gwmni Americanaidd, Anheuser-Busch, ar gyfer eu cwrw hwy, er nad oes fawr o debygrwydd rhyngddo a'r Budweiser Budvar gwreiddiol. Mae'r cwrw yma'n boblogaidd iawn yn yr Unol Daleithiau ac yn cael ei allforio,

Cwrw
Tsiecia
Rowan Williams

Diwynydd, darlithydd, bardd a chyn-Archesgob Caergaint rhwng Rhagfyr 2002 a Rhagfyr 2012 yw'r Dr Rowan Douglas Williams (ganwyd 14 Mehefin 1950).

Fe'i ganwyd yn Abertawe, yn fab i deulu Cymraeg. Cafodd ei addysg yn Ysgol Dinefwr, Abertawe, yng Ngoleg Crist, Caergrawnt, a Choleg Eglwys Crist a Coleg Wadham, Rhydychen, lle y cafodd ei ddoethuriaeth. Bu'n dysgu diwinyddiaeth ym Mhrifysgol Rhydychen a Phrifysgol Caergrawnt.

Daeth yn Esgob Mynwy yn 1991, ac yn Archesgob Cymru yn 1999. Yn 2002 cyhoeddwyd ei fod i ddilyn George Carey fel Archesgob Caergaint, yn Eglwys Loegr, ac felly yn arweinydd y Gymuned Anglicanaidd fyd-eang, er yn dechnegol, nid oedd yn aelod o Eglwys Loegr, gan fod yr Eglwys yng Nghymru wedi ei datgysylltu. Fe'i urddwyd ar yr 27 Chwefror 2003 a bu yn y swydd rhwng Rhagfyr 2002 a Rhagfyr 2012.

Mae ef hefyd yn Gymrawd Cychwynnol o Gymdeithas Ddysgedig Cymru.

Llyfryddiaeth

Llyfrau gan Rowan Williams
 Arius - Heresy and Tradition. Revised Edition, William B. Eerdmans Publishing Company, Grand Rapids, Michigan, UDA/Caergrawnt, DU, 2002, ISBN 0-8028-4969-4.
Writing in the Dust - Reflections on 11th Medi and Its Aftermath, Chwefror 2002, Hodder & Stoughton, ISBN 9780340787199
Ponder These Things: Praying with Icons of the Virgin, Gorffennaf 2002, Canterbury Press, ISBN 9781853113628
Poems of Rowan Williams, Ionawr 2003, Perpetua Press, ISBN 9781870882163
Areithiau a Phregethau y Parch. a Gwir Anrhyd. Dr Rowan Williams Chwe 2000-Rhag 2002 / Addresses and Sermons Delivered by the Most Rev. & Rt. Hon. Dr Rowan Williams Feb 2000-Dec 2002, Mai 2003, Gwasg yr Eglwys yng Nghymru, ISBN 9780853261124
Lost Icons, Awst 2003, Continuum Books, ISBN 9780826467997
Silence and Honey Cakes: The Wisdom of the Desert, Tachwedd 2004, Lion Publishing, ISBN 9780745951706
Grace and Necessity: Reflections on Art and Love, Mehefin 2005, Continuum Books, ISBN 9780819281180
Tokens of Trust: An Introduction to Christian Belief, Mai 2007, Canterbury Press, ISBN 9781853118036
Headwaters, Medi 2008, Perpetua Press, ISBN 9781870882194
Rowan's Rule - The Biography of the Archbishop, Tachwedd 2008, Hodder & Stoughton, ISBN 9780340954256

Llyfrau amdano
Rowan Williams - Yr Archesgob, Awst 2006, Cynwil Williams, Gwasg Pantycelyn, ISBN 9781903314784

Cyfeiriadau

Anglicaniaid Cymreig
Archesgobion Caergaint
Archesgobion Cymru
Cymrodyr y Gymdeithas Ddysgedig Cymru
Cymry'r 20fed ganrif
Cymry'r 21ain ganrif
Cyn-fyfyrwyr Coleg Crist, Caergrawnt
Esgobion Mynwy
Genedigaethau 1950
Llenorion Cymreig yn yr iaith Saesneg
Pobl o Abertawe
Pobl addysgwyd yn Ysgol Dinefwr, Abertawe
Penglog

Fframwaith esgyrnog neu gartilagaidd pen y fertebratau ydy penglog, a hwnnw'n rhoi ffurf ac amddiffyniad i'r pen. Yn ogystal ag amddiffyn yr ymennydd yn y pen rhag niwed mae siâp y benglog yn pennu pellter y llygaid oddi wrth eu gilydd ac yn lleoli'r clustiau yn y fath fodd fel y gall y clyw farnu cyfeiriad a phellter sŵn.

Mae dwy ran iddi sef y creuan (craniwm) ac asgwrn yr ên (genogl, mandibl). Creuanogion yw'r cordogion hynny sydd â chreuan ac fe'i defnyddir fel cyfystyr am ‘fertebratau’ mewn rhai trefnau dosbarthu. Ymhellach isrannir y creuan yn badell yr ymennydd (niwrocraniwm) ac yn sgerbwd yr wyneb (fiscerocraniwm) sy'n cynnwys cwpanau esgyrnog yr organau synhwyro.

System ysgerbydol
Sgerbwd

Cysylltwaith o esgyrn y tu mewn i'r corff, ac sy'n ei gynnal, yw sgerbwd, adnabyddir weithiau fel y system ysgerbydol. Mae ganddo dair swyddogaeth. Mae'n gallu amddiffyn y corff: mae'r penglog, er enghraifft, yn amddiffyn yr ymennydd. Mae hefyd yn cynnal y corff. Dyna sut yr ydym yn gallu sefyll i fyny yn syth, er enghraifft. Yn drydydd, y ffaith bod cyhyrau wedi eu glynu wrth yr esgyrn a bod cymalau yn ein hesgyrn sy'n golygu y gallwn symud ein corff.

Mae'n gweithio ar y cyd gyda'r cyhyrau, er mwyn symud corff dyn neu anifail; mae'r system yn cynnwys yr esgyrn a'r sgerbwd, (sy'n cynnal ffram y corff), y cartilag, y gewynnau a'r tendons. Mae'r corff dynol yn cynnwys 206 asgwrn sy'n fframwaith cadarn i ddal gweddill yr organau. Er mwyn symud y sgerbwd mae'n rhaid cael cyhyrau, pâr ohonynt i weithio ar y cyd. Mae gan yr sgerwd (fel a ddywedir ar lafar) gartilag er mwyn ystwythder. Stribedi cryf o feinwe ydy'r ligament, sy'n dal yr esgyrn at ei gilydd a gewynnau'n dal y cyhyr yn sownd i'r asgwrn.

Mae gan un grŵp o anifeiliaid sgerbwd allanol (allsgerbwd) ac ar adegau, gall yr anifail fwrw'r sgerbwd er mwyn tyfu un arall. Sôn am y sgerbwd dynol mae'r rhan fwyaf o'r erthygl hon, fodd bynnag, sef y sgerbwd mewnol (mewnsgerbwd).

Oriel

Gweler hefyd 
Anatomeg
Anatomeg ddynol

 
System gyhyrysgerbydol
Dant

Mae dant (lluosog: dannedd) yn helpu i dorri, rhywgo a malu bwyd cyn bod y bwyd yn cael ei lyncu. Mae gwahanol fathau o ddannedd. Mae gan fodau dynol dri math o ddannedd. Mae'r cilddannedd fel arfer yng nghefn y geg yn malu'r bwyd yn fân. Mae'r dannedd llygad yn hir ac yn finiog iawn. Defnyddir dannedd llygad i ddal gafael yn y bwyd. Mae'r blaenddannedd ym mhen blaen y geg, fel yr awgryma'r enw, ac fe'u defnyddir i rwygo'r bwyd.

Mae dannedd yn wahanol mewn anifeiliad eraill. Mae gan y cigysyddion (bwytwyr cig) ddannedd sydd yn addas i ladd anifeiliad eraill ac i rwygo cnawd. Mae'r dannedd llygad yn hir a miniog i afael yn dynn mewn cnawd a'r cilddannedd yn cracio a malu esgyrn yn fan. Mae gan lysysyddion (bwytwyr cig) ddannedd sy'n addas i fwyta planhigion. Mae'r blaenddannedd yn torri a'r cilddannedd yn malu'n fan.

Mewn llenyddiaeth Gymraeg
Ceir sôn am ddannedd yn yr hen benillion:

On'd ydyw yn beth hynod
Fod dannedd merch yn darfod?
Ond tra bo yn ei genau chwyth
Ni dderfydd byth mo'i thafod.

Arferion Hanesyddol
Roedd yna arferiad (ffashiwn?) ddechrau’r 20ed ganrif sy’n anodd iawn i ni ddeall erbyn heddiw, sef talu deintydd i dynnu’ch dannedd i gyd er mwyn prynu danedd gosod (dannedd dodi) smart a di-drafferth i bara am oes! Dyma ddwy enghraifft byw o ddyddiadur Griffith Thomas (11 mlynedd rhwng y ddau!):
3 Ebrill 1918 Rhiw, Llŷn: "Mercher 3. Fi a Eliza yn mynd i’r dre. Llwytho yr SS Anne. 350 Tynnu fy nanedd - dim gwaith.".
13 Awst 1929 Rhiw Llŷn: "Arian gan Daniel 5/7d. Yn ffair awst yn gorffen tynnu fy nanedd"

Dyma rai cofnodion o hyn wedi eu codi o Facebook (Grwp Cymuned Llên Natur):
Yn Nhregaron yn y 60au roeddech yn gallu neud hyn ar yr NHS gyda'r deintydd oedd yn dod ar ddiwrnod mart! (Jenny Heney)
Cofio fy ffrind yn dweud i’w nain (Bethesda) gael tynnu ei dannedd igyd a chael set cyfan o ddannedd gosod fel presant priodas gan ei rhieni!! I arbed trafferth efo nhw yn y dyfodol! Fel Dowry od. Dwi ddim yn gwybod pryd roedd hyn ond debyg y byddai ei nain tua 80-90 erbyn hyn. (Catrin Meirion)
Fe dynnwyd dannedd Mam i gyd jyst cyn fy ngeni i yn y 40au i arbed trafferth! Ac roedd gen i aelod o staff yn y 70au gafodd dynnu ei dannedd yn anrheg 18 oed. (Megan Tudur)

 
Ceg
Deintyddiaeth