Rhestr Llywodraethwyr Rhufeinig Prydain

Mae hon yn rhestr anghyflawn o Lywodraethwyr Rhufeinig Prydain. Daeth Britannia yn dalaith Rufeinig yn fuan wedi i’r Rhufeiniad goncro de-ddwyrain yr ynys. Roedd Britannia yn dalaith gonswlaidd, hynny yw roedd yn rhaid i lywodraethwr y dalaith fod yn gonswl. Yn nes ymlaen, yr oedd yn bosibl i’r llywodraethwr fod o radd ecwestraidd.

Nid oes cofnod am bob llywodraethwr, yn enwedig am y rhai mwyaf diweddar. Mae mwy o wybodaeth ar gael am y llywodraethwyr cynnar, hyd at Gnaeus Julius Agricola, gan fod y rhain wedi bod yn gyfrifol am y brwydro i ymestyn ffiniau’r dalaith.

Llywodraethwyr dan y Claudiaid
Aulus Plautius 43 -  47
Ostorius Scapula 47 - 52
Aulus Didius Gallus 52 -  57
Quintus Veranius 57 -  57
Gaius Suetonius Paulinus  58 -  62
Publius Petronius Turpilianus  62 -  63
Marcus Trebellius Maximus  63 -  69

Llywodraethwyr dan y Flaviaid
Marcus Vettius Bolanus  69 -  71
Quintus Petillius Cerialis  71 -  74
Sextus Julius Frontinus  74 -  78
Gnaeus Julius Agricola  78 -  84
Sallustius Lucullus (ansicr)  84 -  c. 89
 Anadnabyddus  c. 89 - c.  96
Publius Metilius Nepos (ansicr) c.  96 - c.  97

Llywodraethwyr dan yr ymerawdwr Trajan
Tiberius Avidius Quietus c.  97 - c.  101
Lucius Neratius Marcellus c.  101 - c.  103
Anadnabyddus c.  103 -  115
Marcus Appius Bradua (uncertain)  115 -  118

Llywodraethwyr dan yr ymerawdwr Hadrian
Quintus Pompeius Falco  118 -  122
Aulus Platorius Nepos  122 - c.  125
Trebius Germanus (ansicr) c.  127
Sextus Julius Severus c.  131 - c.  133
Publius Mummius Sisenna (ansicr) c.  133 - c.  135 neu’n hwyrach

Llywodraethwyr dan yr Antoniniaid
Quintus Lollius Urbicus c.  138 - c.  144
Gnaeus Papirius Aelianus c.  145 - c.  147
Anadnabyddus c.  147 - c.  158
Gnaeus Julius Verus c.  158
Longinus c.  158-  161
Marcus Statius Priscus c.  161 - c.  162
Sextus Calpurnius Agricola c.  163 - c.  166
Anadnabyddus c.  166 -  175
Quintus Antistius Adventus c.  175 - c.  178
Caerellius Priscus (uncertain) c.  178 - c.  181
Ulpius Marcellus c.  181 - c.  185
Publius Helvius Pertinax c.  185 - c.  187, yn ddiweddarach yn Ymerawdwr Rhufain
 Anadnabyddus  c.  187 - c.  191
Decimus Clodius Albinus c.  191 - c.  197  a gyhoeddwyd yn ymerawdwr gan ei filwyr.

Llywodraethwyr dan yr ymerawdwr Septimius Severus
Virius Lupus  197 - c.  201
Marcus Antius Crescens Calpurnianus c.  202
Gaius Valerius Pudens c.  202 - c.  205
Lucius Alfenus Senecio c.  205 - c.  207

Bu dau fab yr ymerawdwr Septimius Severus, Caracalla a Publius Septimius Geta, yn llywodraethu’r dalaith yn ystod ymgyrchoedd milwrol eu tad yno yn  208 a 211.

Rhaniad i Britannia Superior a Britannia Inferior

Britannia Superior
Tiberius Julius Pollienus Auspex c.  223 -  226
Caius Junius Faustinus Postumianus
Rufinus
Marcus Martiannius Pulcher
Titus Desticius Juba yn y cyfnod  253 -  255

Britannia Inferior
Gaius Julius Marcus erbyn  213
Marcus Antonius Gordianus by  216
Modius Julius by  219
Tiberius Claudius Paulinus c.  220
Marius Valerianus  221 - 222/223
Claudius Xenephon  223
Maximus erbyn  225
Claudius Apellinus yn y cyfnod  222 - 235
Calvisius Rufus yn y cyfnod   222 - 235
Valerius Crescens Fulvianus yn y cyfnod   222 - 235
Tuccianus by  237
Maecilius Fuscus yn y cyfnod  238 - 244
Egnatius Lucilianus yn y cyfnod  238 - 244
Nonius Philippus erbyn  242
Octavius Sabinus yn y cyfnod   260 - 269  (dan yr Ymerodraeth Alaidd)

Diocese y Prydeiniau
Wedi gorchfygu Allectus ac ail-ymgorffori Prydain yn yr ymerodraeth, rhannwyd  y taleithiau eto gan Diocletian, gan greu pedair talaith, Maxima Caesariensis yn y de-ddwyrain gyda’r brifddinas yn Llundain, Flavia Caesariensis yn y dwyrain gyda  Lincoln fel prifddinas, Britannia Secunda yn y gogledd gyda’r brifddinas yn Efrog a Britannia Prima yn y gorllewin, yn cynnwys Cymru heddiw, gyda Cirencester fel prifddinas. Bu hefyd bumed talaith,  Valentia, am gyfnod byr ymhellach i’r gogledd.  Tua  408 daeth gweinyddiaeth sifil Rhufain i ben ar yr ynys.

Vicarii
Pacatianus c.  319
Flavius Martinus c.  353
Alypius, yn fuan ar ôl Martinus
Civilis  368
Victorinus efallai yn y cyfnod   395 - 406
Chrysanthus efallai yn y cyfnod   395 - 406

Llywodraethwyr
Aurelius Arpagius (efallai Britannia Secunda) yn y cyfnod   in period  296 - 305
Flavius Sanctus canol y 4g
Lucius Septimus (Britannia Prima) ni wyddir y dyddiadau.

Eraill fu’n llywodraethu Prydain yn y cyfnod Rhufeinig
Tua 278 gwrthryfelodd llywodraethwr na wyddir ei enw.
Carausius, rheolodd Brydain a Gogledd Gal yn annibynnol o’r ymerodraeth 286 - 293
Allectus, olynydd Carausius  293 - 296
Magnentius a gyhoeddodd ei hyn yn ymerawdwr ac a fu’n rheoli llawer o orllewin Ewrop  350 – 353
Carausius arall Carausius II a geisiodd ddod yn ymerawdwr rhwng 354 a 358
Macsen Wledig (Magnus Maximus) a gydnabuwyd fel ymerawdwr y gorllewin gan Theodosius I  383 – 388
Marcus, a gyhoeddwyd yn ymerawdwr gan y llengoedd ym Mhrydain,  406
Gratian, a hawliodd yr ymerodraeth yn  407
Cystennin III, milwr Prydeinig a ddaeth yn ymerawdwr y gorllewin

Taleithiau Rhufeinig