Basgeg

Iaith Gwlad y Basg yw Basgeg (; ceir hefyd y ffurfiau Euskera, Eskuara ac Üskara). Siaredir hi gan dros 700,000 o bobl yng Ngwlad y Basg, y mwyafrif llethol ohonynt yn Sbaen. Ynghyd â'r Sbaeneg, mae hi'n iaith swyddogol o fewn Cymunedau Ymreolaethol Gwlad y Basg.

Nid yw'r Fasgeg yn perthyn i deulu'r ieithoedd Indo-Ewropeaidd fel y rhan fwyaf o ieithoedd eraill Ewrop. Mae hi'n iaith arunig, hynny yw, nid oes perthynas hanesyddol rhyngddi hi ac unrhyw iaith arall, er bod rhai cysylltiadau dadleuol ag ieithoedd y Cawcasws wedi cael eu hawgrymu. Mae'n bosibl felly ei bod yn oroeswr o'r ieithoedd a siaradwyd yng ngorllewin Ewrop cyn dyfodiad yr ieithoedd Indo-Ewropeaidd.

Hanes yr iaith 

Ceir olion o'r Fasgeg o'r cyfnod Rhufeinig mewn arysgrifau yn yr iaith Acquitaneg o'r dalaith Rufeinig Gallia Aquitania. Y dystiolaeth bwysicaf yw cyfres o arysgrifau Lladin sy'n cynnwys tua 400 o enwau personol a 70 o enwau duwiau. Mae'r rhain yn awgrymu fod gan yr iaith berthynas glos a'r iaith Fasgeg neu'n dafodiaith o'r Fasgeg.

Enghreifftiau o'r iaith 
 Kaixo = Helo
 Eskerrik asko = Diolch
 Ikasle/ak = Myfyriwr/Myfyrwyr
 Euskal Herria/Euskadi = Gwlad y Basg
 Euskara/Euskera = Basgeg
 Txokolatea = Siocled
 Eta = a/ac
 Nire Jauna eta nire Jaunko = Fy Arglwydd a'm Duw (Geiriau Sant Tomos yn y Beibl)
 Bai = Ie
 Ez = Nage
 Kaixo!, Agur! = Hwyl!
 Agur!, Adio! = Tara!
 Ikusi arte = Tan tro nesaf!
 Egun on = Bore da
 Mesedez = Os gwelwch yn dda
 Barkatu = Esgusodwch fi
 Komunak = Tai bach
 Komuna non dago? = Ble mae'r tai bach?
 Non dago tren-geltokia? = Ble mae'r orsaf drên?
 Ba al dago hotelik hemen inguruan? = Ble mae'r gwesty agosaf?
 Zorionak = Gwyliau da
 Ez dut ulertzen / Ez ulertzen dut = Dwi ddim yn deall
 Ez dakit euskaraz = Dwi ddim yn siarad Basgeg
 Ba al dakizu galesez? = Ydych chi'n siarad Cymraeg?
 Zein da zure izena? = Beth ydy'ch enw chi?
 Ongi etorri! = Croeso!
 Egun on denoi = Croeso i bawb!
 Berdin / Hala zuri ere = A chi hefyd
 Jakina! Noski! = Mae'n iawn!
 Nongoa zara? = O ble ydych chi'n dod?
 Non dago ... ? = Ble mae'r ... ?
 Badakizu euskaraz? = Ydych chi'n siarad Basgeg?
 Bai ote? = Wel wrth gwrs?
 Bizi gara! = Yma o hyd!
 Bagarela = Ni hefyd
 Topa! = Iechyd da!
 Hementxe! = Yma ac acw!
 Geldi! = Arhoswch!
 Ez dut nahi... / Ez nahi dut... = Dwi ddim eisiau...

Gramadeg 
Mae gramadeg y Fasgeg yn wahanol i ramadeg y Gymraeg a ieithoedd Indo-Ewropeaidd eraill mewn nifer o ffyrdd. O ran cyflyrau gramadegol, nid yw'r Fasgeg yn defnyddio'r system enwol-gwrthrychol - yn hytrach, mae'n defnyddio'r cyflwr absolutibo ar gyfer yr asiant gyda berfau cyflawn a gwrthrych berfau anghyflawn, a'r ergatibo ar gyfer goddrych berfau anghyflawn.

Dyma enghraifft syml:

Ffonoleg

Llafariaid

Cytseiniaid

Y Fasgeg yng Nghymru 
Trefnwyd gwersi Basgeg bob dydd adeg Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd 2008 gan Gymdeithas yr Iaith.

Llyfryddiaeth

Cyffredinol

Cyfieithiadau i'r Gymraeg
Mae Cyfieithiadau i'r Gymraeg o ambell i stori fer, yn bennaf yn y cylchgrawn Breizh-Llydaw, a gyhoeddir gan Gymdeithas Cymru-Llydaw:

 O eira bedair gwaith (Lau aldiz elur) gan Bernardo Atxaga, cyfieithiad Cymraeg gan Rhisiart Hincks yn Taliesin, tud. 127, rhif 138, Gaeaf 2009.
 Yfory wna i ddim colli Mam (Bihar ez diot amari huts egingo) gan Patxi Zubizarreta, cyfieithiad Cymraeg gan Rhisiart Hincks yn Taliesin tud. 56 rhif 133, Gwanwyn 2008.
 Breuddwydion yn y Gogledd / Huñvreioù en hanternoz skornet (Ametzak iparralde izoztuan) gan Bernardo Atxaga, cyfieithwyd yn ddwyieithog gan Rhisiart Hincks yn Breizh-Llydaw, tud. 31 rhif 49, Awst 2008.
 Dirgelion y Swyddfa / Kevrinoù ar Burev (Bulegoko misterioak), stori fer gan Patxi Zubizarreta, cyfieithwyd yn ddwyieithog gan Rhisiart Hincks yn Breizh-Llydaw, tud. 37 rhif 47, Awst 2007.
 Y Peiriant Golchi (Garbigailua), gan Patxi Zubizarreta, cyfieithiadau Cymraeg a Llydaweg  gan Rhisiart Hincks yn Breizh / Llydaw. tud. 16 rhif 44, Awst 2006.
 Dau Asyn / Daou Azen (Bi Asto), stori fer gan Pernando Amezketarra (2001), cyfieithwyd yn ddwyieithog gan Rhisiart Hincks yn Breizh-Llydaw, tud. 25 rhif 42, Ionawr 2006.
 Esgidiau Rhad / Botou Marc'had Mad (Oenataku Merkeak), stori fer gan Pernando Amezketarra (2001), cyfieithwyd yn ddwyieithog gan Rhisiart Hincks yn Breizh-Llydaw, tud. 24 rhif 43, Mai 2006.
 Y Fendith / Ar Benediste (Aitaren eta ...), stori fer gan Pernando Amezketarra (2001), cyfieithwyd yn ddwyieithog gan Rhisiart Hincks yn Breizh-Llydaw, tud. 24 rhif 41, Awst 2005.
 Erthygl ddwyieithog am Patxi Zubizarreta, yn Llydaweg a Chymraeg, gan Rhisiart Hincks yn  Breizh-Llydaw, tud. 16 rhif 44, Awst 2006.

Cyfeiriadau

Dolenni allanol 

 
Gwlad y Basg
Ieithoedd Sbaen
Ieithoedd Ffrainc
Ieithoedd arunig