Ieithoedd Celtaidd

Mae'r ieithoedd Celtaidd yn tarddu o Broto-Gelteg, neu "Gelteg Cyffredin", cangen o'r teulu ieithyddol Indo-Ewropeaidd. Defnyddiwyd y term "Celteg" gyntaf i ddisgrifio'r grŵp hwn o ieithoedd gan Edward Lhuyd ym 1707.

Siaredir yr ieithoedd Celtaidd yn bennaf ar ymylon gorllewin Ewrop, yn enwedig yng Nghymru, yr Alban, Iwerddon, Llydaw, Cernyw ac Ynys Manaw, ac fe'u ceir ar Ynys Cape Breton yng Nghanada ac yng Ngwladfa Patagonia yn yr Ariannin. Gellir cael hyd i rai sy'n siarad yr ieithoedd mewn ardaloedd y bu siaradwyr ieithoedd Celtaidd yn ymfudo iddynt hefyd, fel yr Unol Daleithiau, Canada, Awstralia, a Seland Newydd. Yn yr ardaloedd hyn i gyd, gan leiafrif o bobl y siaredir yr ieithoedd Celtaidd, er bod ymdrechion i'w hadfywio. Y Gymraeg yw'r unig iaith nad yw UNESCO yn ei dosbarthu'n iaith mewn perygl.

Yn ystod y mileniwm cyntaf CC, fe siaredid yr ieithoedd Celtaidd ar draws Ewrop, ar yr Orynys Iberaidd, o lannau Môr Iwerydd a Môr y Gogledd, drwy ddyffrynnoedd Rhein a Donwy hyd at y Môr Du, Gorynys Uchaf y Balcanau ac yng Ngalatia yn Asia Leiaf. Aeth Gaeleg yr Alban i Ynys Cape Breton a'r Gymraeg i Batagonia yn ystod y cyfnodau modern. Câi ieithoedd Celtaidd, yn enwedig yr Wyddeleg, eu siarad yn Awstralia cyn y cyfuno ym 1901 ac maent yn cael eu defnyddio yna o hyd i ryw raddau.

Ieithoedd byw 
Rhestra Ethnologue chwe iaith Geltaidd "fyw", lle mae pedair ohonynt wedi dal gafael ar nifer sylweddol o siaradwyr brodorol, sef: y Gymraeg a'r Lydaweg (a darddodd o'r Frythoneg) a'r Wyddeleg a Gaeleg yr Alban a darddodd o Aeleg cyffredin, a elwir yn Wyddeleg Fodern Gynnar (neu Wyddeleg Clasurol).

Siaradwyd y ddwy iaith arall, y Gernyweg a'r Fanaweg, hyd at y cyfnodau cynnar ond buont farw yn iaith gymunedol. Ond bu mudiadau adfywiol i'r ddwy iaith sydd wedi dilyn i oedolion ddysgu'r iaith a hefyd siaradwyr plant brodorol.

Ar y cyfan, roedd tua miliwn o siaradwyr brodorol o'r ieithoedd Celtaidd ers y 2000au.

Demograffeg

Ieithoedd cymysg 
 Shelteg, cymysg o'r Wyddeleg, y Saesneg a'r Romaneg (tua 86,000 o siaradwyr yn 2009).
 Bungi creol, a cymysg Métisiaid o Aeleg yr Alban, y Gree ac ieithoedd eraill (bron wedi marw).
 Ambell i ffurf o Romani Cymru neu Kååle wedi'i chyfuno â Romani'i hun a'r Gymraeg a'r Saesneg (marw).

Celteg Ynysig 
Rhennir yr ieithoedd Celtaidd gorllewinol, neu Ynysig, yn ddau deulu neu gangen o Gelteg Ynysig:

Goideleg 
Mae tair iaith yn deillio o'r Goideleg, a elwir weithiau'n Gelteg Q, sef:
 Gwyddeleg
 Manaweg
 Gaeleg yr Alban

Brythoneg 
Mae tair iaith yn deillio o'r Frythoneg, a elwir weithiau'n Gelteg P, sef:
 Cymraeg
 Cernyweg
 Llydaweg

Gweler hefyd:
 Cymbreg, tafodiaith gynnar o'r Frythoneg yn ardal Cumbria a'r Hen Ogledd. Mae ei statws ieithyddol - fel iaith neu dafodiaith - yn ddadleuol.

Celteg y Cyfandir 
Roedd Celteg y Cyfandir neu Gelteg Gyfandirol yn cynnwys sawl iaith a thafodiaith Celteg a siaredid ar gyfandir Ewrop a rhan o Asia Leiaf, yn cynnwys,
 Galateg* (iaith y Galatiaid)
 Galeg* (iaith Gâl)
 Celtibereg* (iaith rhannau o Bortiwgal a Sbaen)
 Leponteg* (iaith Gallia Cisalpina yng ngogledd Yr Eidal)

Geiriau a fenthyciwyd o'r Gelteg drwy'r Lladin i'r Saesneg
Benthyciwyd:

Rhai Geiriau Celtaidd 
Rhifau

Lliwiau

Anifeiliaid

Rhagenwau

Cyfeiriadau 

Celtaidd, Ieithoedd