alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Y Tebot Piws

Y Tebot Piws oedd un o grwpiau cyntaf Pop Cymraeg, yn y 1970au cynnar, cyfnod pryd yr oedd yn datblygu o sŵn gwerinol at rhywbeth mwy agos at yr hyn a glywir heddiw. Roedd y Tebot Piws yn nodweddiadol o'r tueddiad hwnnw, gyda digrifwch ac elfen chwareus yn rhan allweddol o'u perfformiad.

Aelodau
Emyr Huws Jones aelod achlysurol o'r grwp, aeth ymlaen i Mynediad Am Ddim
Dewi 'Pws' Morris prif leisydd, aeth ymlaen i Edward H. Dafis
Alun 'Sbardyn' Huws
Stan Morgan-Jones

Disgyddiaeth
Rhyddhawyd 4 EP gan y Tebot Piws:

Y Tebot Piws (Recordiau'r Dryw, 1969)
Yr Hogyn Pren
 Dan Ddwr Oer Y Llyn
 Llanfihangel 
 Marwnad Llon Wili John

Tebot Piws (Sain 11, 1970)
Blaenau Ffestiniog
 Lleucu Llwyd
 Tyrd i Ffwrdd
 O Arglwydd Mae'n Uffern yn y Pwll
 Godro'r Fuwch

Rhywun wedi Dwyn fy Nhrwyn (Sain 19, 1971)
 Mae Rhywun Wedi Dwyn Fy Nhrwyn
 Nwy Yn Y Nen (Breuddwyd)
 Helo Dymbo 
 Ie Ie Ie 'na Fe

Byrmingham (Sain 25, 1972)
 D'yn ni Ddim Yn Mynd i Byrmingham
 Dilyn Colomen
 Mae Gen i Gariad
 I Ble Rwyt Ti'n Myned

Ym 1994, rhyddhad Recordiau Sain CD a chasét Y Gore a'r Gwaetha gan y Tebot Piws. Hwn oedd yn llythrenol y gorau a'r gwaethaf achos cynhwysywd y cyfan o'r EPs uchod ynghŷd â "Gweddillion o waelod y Tebot" sef manion oedd wedi eu cadw ar dâp ond heb gyrraedd y recordiau.

Ail-ffurfiodd y Tebot Piws i berfformio yng Ngŵyl y Faenol yn 2002. I ddathlu deugain mlynedd ers ffurfio'r band, rhyddhawyd albwm newydd yn 2008, wedi'i recordio yn Stiwdio Bryn Derwen ym Methesda a'i gynhyrchu gan y canwr Bryn Fôn a'i lansio ar ei label LabelAbel.

Clipiau o ganeuon

Cyfeiriadau

Bandiau Cymreig
Bandiau Cymraeg
Rhosgadfan

Mae Rhosgadfan () yn bentref bach ddistaw, rhyw bum milltir i'r dwyrain o Gaernarfon - i fyny at y mynyddoedd. Mae ysgol gynradd yna, a thafarn i'r clwb pêl-droed, "Mountain Rangers." Mae'r pentref i gyd ar lethrau bryncyn Moel Tryfan, sy'n un o droedfryniau Eryri.

Ar y ffordd i mewn i'r pentref, o Gaernarfon, trwy bentref Rhostryfan, i lawr tri-chwarter milltir o allt, mae hen gartref Kate Roberts - "Cae'r Gors". Mae hi yn un o awduron pennaf Cymru; "Brenhines y stori fer, yn ôl rhai". Mae yna sôn am adnewyddu "Cae'r Gors" yn ganolfan ymwelwyr i ddysgu amdani. Llenor arall a aned yn Rhosgadfan yw Richard Hughes Williams (tua 1878–1919), sef Dic Tryfan.

Uwchben y pentref a thu ôl i'r bryn, mae hen chwarel Rhosgadfan. Ond mae'n anodd iawn ei chyrraedd mewn car - haws yw cerdded ar hyd y llwybr o'r domen lechi i ogledd y bryn. Ceir golygfeydd gwych o gopa'r bryn: Bae Caernarfon, a goleuadau cychod Iwerddon–Caergybi, yr ochr draw i Ynys Môn - sydd i'w weld yn glîr i lawr i'r gorllewin, dros Afon Menai, a thref Caernarfon.

Mae clwb pêl-droed Mountain Rangers, sy'n chwarae yng Nghyngrair Caernarfon a'r Cylch, yn chwarae yn y pentref.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Enwogion
Dic Tryfan - awdur storïau byrion
Kate Roberts - awdur storïau byrion

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
Canolfan Dreftadaeth Kate Roberts 
Hanes teulu Rhosgadfan

Dyffryn Nantlle
Llandwrog
Pentrefi Gwynedd
Lawrasia

Uwchgyfandir oedd Lawrasia a fodolodd fel rhan o hollt yr uwchgyfandir Pangaea yn hwyr yn y cyfnod Mesosöig. Roedd yn cynnwys y rhan fywaf o'r eangdiroedd sydd yn cyfansoddi cyfandiroedd yr hemisffer y gogledd presennol, sef Lawrentia (rhan fwyaf o'r Gogledd America modern), Baltica, Siberia, Casachstania, a thariannau Gogledd Tsieina a Dwyrain Tsieina.

Gweler hefyd
Yr uwchgyfandiroedd: Gondwana a Pangaea.
Gweler hefyd y cyfnodau: Permaidd, Triasig, Jwrasig a'r Cretasaidd.

Cyfnodau daearegol
Cyfandiroedd hanesyddol
Mesosöig
Uwchgyfandiroedd
Gondwana

Roedd yr uwchgyfandir deheuol Gondwana yn cynnwys y rhan fywaf o'r eangdiroedd Hemisffer y De presennol, yn cynnwys yr Antarctig, De America, Affrica, Madagasgar, Awstralia-Gini Newydd, a Seland Newydd, yn ogystal ag Arabia ac India, sydd yn hemisffer y gogledd.

Gweler hefyd
Yr uwchgyfandiroedd: Lawrasia a Pangaea.
Gweler hefyd y cyfnodau: Permaidd, Triasig, Jwrasig a'r Cretasaidd.

Cyfandiroedd hanesyddol
Uwchgyfandiroedd
Pegynau'r Ddaear

Y pegynau neu'r rhanbarthau pegynol yw'r ardaloedd o'r Ddaear sy'n amgylchynu pegynau daearyddol y Gogledd a'r De, sef i ogledd Cylch yr Arctig, neu i de Cylch yr Antarctig. Mae ganddynt hinsawdd begynol, sef tymereddau oer iawn, rhewlifiant trwm, a gwahaniaethau eithafol yn nhermau oriau golau dydd, gyda golau dydd 24 awr yn yr haf (haul canol nos), a thywyllwch parhaol yng nghanol y gaeaf.

Gorchuddir llawer o arwynebedd y rhanbarthau gan gapiau rhew. Mae maint y capiau rhew yn lleihau ar hyn o bryd fel canlyniad i newid hinsawdd a achosir gan allyriant carbon.

Mae gan blanedau a lloerennau eraill rhanbarthau pegynol diddorol. Mae'n debyg fod gan y lleuad maint sylweddol o rhew yn nhyllau tywyll ei phegynau. Mae gan y blaned Mawrth capiau pegynol, ond carbon deuocsid yw'r rhan fwyaf yn hytrach na dŵr rhewedig. Mae echelin Wranws ar gymaint o osgo nes fod un pegwn, ac yna'r llall, yn gwynebu'r haul mwy neu lai yn union, wrth i'r blaned gylchynnu'r haul.

Gweler hefyd
Pegwn y Gogledd
Pegwn y De

 
Daearyddiaeth ffisegol
Liverpool F.C.

Tîm pêl-droed o ddinas Lerpwl yw Liverpool Football Club (hefyd yn Gymraeg Clwb Pêl-droed Lerpwl). Maen nhw'n chwarae ar faes Anfield. Mae'r clwb yn cael ei adnabod fel y tîm mwyaf llwyddiannus Lloegr.  Cyn i dîm Lerpwl cael ei greu yn 1892 roedd Everton FC yn defnyddio Anfield.

Chwaraewyr enwog 
 Alan Hansen
 Ben Woodburn
 Craig Bellamy
 Elisha Scott
 Ian Callaghan
 Ian Rush
 Jamie Carragher
 John Barnes
 John Toshack
 Kenny Dalglish
 Kevin Keegan
 Phil Neal
 Ray Clemence
 Steven Gerrard
 Xabi Alonso
Mohamed Salah
Jerzy Dudek
Robbie Fowler
Luis Suàrez

Rhestr Rheolwyr 
 W. E. Barclay a John McKenna (1892-1896)
 Tom Watson (1896-1915)
 David Ashworth (1919-1923)
 Matt McQueen (1923-1928)

George Patterson (1928-1936)

 George Kay (1936-1951)
 Don Welsh (1951-1956)
 Phil Taylor (1956-1959)
Bill Shankly (1959-1974)
Bob Paisley (1974-1983)
Joe Fagan (1983-1985)
Kenny Dalglish (1985-1991)
Graeme Souness (1991-1994)
Roy Evans (1994-1998)
 Roy Evans a Gérard Houllier (1998)
Gérard Houllier (1998-2004)
Rafael Benítez (2004-2010)
Roy Hodgson (2010-2011)
Kenny Dalglish (2011-2012) (ail waith)
Brendan Rodgers (2012-2015)
 Jurgen Klopp(2015-presennol)

Chwaraewyr Presennol

 Jordan Henderson (Capten)
 James Milner (Is-Gapten)
 Alisson Becker 
 Andrew Robertson 
 Thiago Alcântara
 Virgil Van Dijk
 Ibrahima Konaté 
 Joël Matip 
 Joe Gomez
 Kostas Tsimikas
 Trent Alexander Arnold
Darwin Núñez
Mohamed Salah
Roberto Firmino
Diogo Jota
Naby Keita
Fabinho
Caoimhín Kelleher
Luis Díaz
Nat Phillips
Alex Oxlade-Chamberlain
Calvin Ramsay
Cody Gakpo
Curtis Jones
Stefan Bajcetic
Rhys Williams
Sepp Van Den Berg
Harvey Elliot
Adrian
Fábio Carvalho

Perchnogion y Clwb

Gwobrau
[Noderː nid yw'r adran hon yn gyfredol]

Domestic 
Pencampwyr y prif adran
 Curo (18) 1900–01, 1905–06, 1921–22, 1922–23, 1946–47, 1963–64, 1965–66, 1972–73, 1975–76, 1976–77, 1978–79, 1979–80, 1981–82, 1982–83, 1983–84, 1985–86, 1987–88, 1989–90

Cwpanau Domestic
 Cwpan FA - Curo (7)  1964–65, 1973–74, 1985–86, 1988–89, 1991–92, 2000–01, 2005–06

Ewropeaidd

Gweler hefyd
Liverpool Fútbol Club (Wrwgwái)
Trychineb Hillsborough

Timau pêl-droed Lloegr
Lerpwl
Castell Caeredin

Castell ar "Graig y Castell" yng Nghaeredin, yr Alban, yw Castell Caeredin (Saesneg: Edinburgh Castle). Fe'i cysylltir â safle Din Eidyn, caer Mynyddog Mwynfawr, brenin Manaw Gododdin yn yr Hen Ogledd yn y 6g.

Adeiladau ac adeiladwaith yng Nghaeredin
Adeiladau rhestredig yn yr Alban
Caeredin
Yr Hen Ogledd
Manaw Gododdin

Teyrnas Frythonaidd yn yr Hen Ogledd oedd Manaw Gododdin. Gorweddai yn yr ardal a elwir heddiw yn Alloa, ger Moryd Forth yng nghanolbarth yr Alban. Ymddengys ei fod yn is-deyrnas o deyrnas Gododdin neu gnewyllyn y deyrnas honno. Din Eidyn oedd prif gaer y deyrnas a safle llys Mynyddog Mwynfawr, yn ôl pob tebyg. Cyfeirir at Fanaw Gododdin yn y gerdd gynnar enwog 'Y Gododdin', gan Aneirin (6g).

Cyfeiria Nennius at Fanaw Gododdin yn ei Historia Brittonum, gan ddweud fod Cunedda, sefydlydd teyrnas Gwynedd, wedi dod i Ogledd Cymru "o'r fro a elwir Manau Guotodin (Manaw Gododdin), 146 o flynyddoedd cyn i Faelgwn ddechrau teyrnasu."

Yn ôl rhestr o enwau meibion Cunedda a geir yn llawysgrif Harleian 3859, sef Achresau Harley, bu farw Typiaun, mab cyntaf-anedig Cunedda, yn yr ardal "a elwir manau guodotin (Manaw Gododdin), ac ni ddaeth yma (i Gymru) gyda'i dad a'i frodyr."

Cysylltir Manaw Gododdin gan haneswyr â gwlad yr Otadini, pobl Geltaidd a drigai yn nwyrain y tir sy'n gorwedd rhwng Mur Hadrian a Mur Anton, sef de-ddwyrain yr Alban heddiw.

Yr un yw'r gair 'Manaw' yn yr enw a'r 'Manaw' yn enw Ynys Manaw. Mae 'Manaw' yn gytras â'r gair Gwyddeleg Manann, ond mae arwyddocâd yr enw yn achos Manaw Gododdin yn ansicr. Mae cysylltiad Gwyddelig yn bosibl felly (gorweddai teyrnas Wyddelig Dál Riata i'r gogledd-orllewin.

I'r gogledd roedd y Pictiaid yn byw. Cyfeirir at frwydr Cath Manand a brwydr mawr â'r Pictiaid yn Campo Manand (Caer Manaw) mewn ffynonellau Gwyddelig."

Cyfeiriadau

Hanes yr Alban
Yr Hen Ogledd
Y Celtiaid
Afon Gyffin

Afon fechan yn sir Conwy yw Afon Gyffin. Mae'n rhedeg am o gwmpas 4 milltir cyn ymuno ag Afon Conwy. Am ddwy filltir gyntaf ei chwrs fe'i gelwir Afon Henryd.

Tarddiad yr afon yw ffynnon ger fferm Glyn Isa, tua hanner milltir i'r gogledd-ddwyrain o Ro-wen ar lethrau isaf Tal y Fan (SH 763725). Am y rhan fwyaf o'i chwrs mae'n llifo'n ddioglyd trwy gaeau a dolydd plwyf Henryd i gyfeiriad y gogledd ar gwrs cyfochrog i Afon Conwy. Mae'n mynd heibio i eglwys newydd Llangelynnin ac yn pasio'n agos i bentref Henryd ei hun, ac yna islaw Groesffordd a Hendre i nant gul goediog cyn dod allan ger Gyffin. Ar ddiwedd ei thaith mae'n troi i'r dwyrain ac yn llifo dan hen bont ger Castell Conwy ac yna'n aberu yn yr afon honno yng nghysgod muriau'r castell yn Abergyffin.

Ystyr y gair cyffin yw "ffin" neu "cyd-derfyn" rhwng dau ddarn o dir cyfagos. Yn yr Oesoedd Canol roedd yr afon yng nghyffiniau pentref Gyffin yn dynodi terfyn de-ddwyreiniol darn o dir a berthynai i Abaty Aberconwy a heddiw mae'n dal i ddynodi'r ffin rhwng plwyf Aberconwy (Conwy) a phlwyf Y Gyffin.

Gyffin
Gyffin
Conwy (tref)
Henryd
Ynys Dysilio

Mae Ynys Dysilio (Saesneg: Church Island) yn ynys fechan yn Afon Menai, ger Porthaethwy.

Fe'i cysyllir â thir mawr Ynys Môn gan sarn a orchuddir weithiau pan fo'r llanw'n uchel iawn.

Enwir yr ynys ar ôl Tysilio Sant (fl. 6g). Yn ôl traddodiad roedd gan y sant gell feudwy ar yr ynys. Saif eglwys ar y safle heddiw.

Mae nifer o enwogion wedi eu claddu yn y fynwent, yn cynnwys yr hanesydd John Edward Lloyd, y pensaer H. Harold Hughes a'r bardd Cynan.

Mae cofeb ryfel restredig gradd II ar yr ynys.

Dysilio
Afon Menai
Porthaethwy
Ynys Cribinau

Mae Ynys Cribinau yn ynys fechan oddi ar arfordir gorllewinol Ynys Môn, tua milltir a hanner o Aberffraw yng nghwmwd Malltraeth. Gellir croesi i'r ynys ar droed pan fo'r llanw'n isel.

Yr unig adeilad ar yr ynys yw Eglwys Llangwyfan, sydd wedi ei cysegru i Sant Cwyfan. Mae'r eglwys bresennol yn dyddio o'r 13g. "Yr eglwys yn y môr" yw'r enw lleol arni. Cynhelir gwasanaethau ynddi ac mae'n eglwys boblogaidd ar gyfer priodasau.

Mae mapiau o'r 17g yn dangos yr eglwys wedi'i chysylltu â'r tir mawr ond er hynny mae'r clogwyni clae wedi'u erydu gan y môr gan adael yr eglwys ar ei hynys. Mae mur amddiffynnol o gwmpas yr eglwys i'w hamddiffyn rhag y tonnau.

Gweler hefyd
Eglwys Sant Cwyfan, Sir Ddinbych

Aberffraw
Cribinau
Ynysoedd llanwol
Prifysgol Fienna

Prifysgol bwysicaf Awstria Prifysgol Fienna (Almaeneg: Universität Wien), lleolir ar gampws hanesyddol yn Fienna, prifddinas y wlad.

Cyfeiriadau

Dolen allanol 
 Gwefan swyddogol Prifysgol Fienna

 
Fienna
Sefydliadau 1365
Pwll Ceris

Mae Pwll Ceris (Saesneg: The Swellies; amrywiad hynafiaethol: Pwll Cerist) yn drobwll peryglus yn Afon Menai, rhwng Ynys Môn ac Arfon yng ngogledd Cymru.

Mae'n gorwedd hanner ffordd rhwng Pont Britannia a Phont y Borth, ychydig i'r de o Ynys Welltog ac i'r dwyrain o Ynys Gored Goch. Yno ceir cerrig y Swelley, a welir pan fo'r llanw'n isel, sy'n peri i'r dŵr ferwi'n wyllt o'u cwmpas pan ddaw'r llanw i mewn.

Traddodiadau

Nennius
Mae Nennius yn cofnodi "Gwyrthiau Ynys Môn" yn yr adran ar "Ryfeddodau Prydain" yn ei Historia Brittonum ("Hanes y Brythoniaid": tua dechrau'r 9g). Y bedwaredd wyrth sydd ganddo yw:
...carreg yn cerdded yn ystod y nos yn nyffryn Citheinn. Taflwyd hi gynt i Ceruus (Cerus neu Ceris), sydd yng nghanol y môr a elwir Mene (Menai), ond drannoeth, heb os nac onibai, cafwyd hi ar fin y dyffryn hwnnw.

Hen englyn
Ceir hen englyn am Bwll Ceris a gedwid ar lafar ym Môn:
Pwll Ceris, pwll dyrys drud -- pwll yw hwn
 Sy'n gofyn cyfarwydd;
Pwll annwfn yw, pwll ynfyd,
Pella o'i go' o'r pylla' i gyd.

Llenyddiaeth
Mae nofel fer ramantus Owen Williamson, Ceris y Pwll yn adrodd helyntion y cymeriad dychmygol Ceris (mae'r awdur yn dychmygu fod y pwll yn dwyn enw y cymeriad hwnnw) ar ddechrau Oes y Seintiau.

Darllen pellach
J.E. Caerwyn-Williams (gol.), Llên a Llafar Môn (Llangefni, 1963). Tud. 55: "Pwll Ceris".
Owen Williamson, Ceris y Pwll (Caernarfon, 1908)

Gweler hefyd
Afon Cerist

Afon Menai
Llên gwerin Cymru
Hizballah

Mudiad Islamaidd Shia gydag ideoleg Islamiaeth yn Libanus yw Hizballah (Arabeg: حزب الله, ḥizbu-llāh; "plaid Duw"). Pan sefydlwyd Hizballah ar ddechrau'r 1980au, ei hamcanion oedd gyrru Israel allan o dde Libanus a chreu gwladwriaeth Islamaidd (seiliedig ar Iran). Erbyn heddiw mae Hizballah wedi rhoi'r gorau i'w hymdrechion i droi Libanus yn wlad holl-Islamaidd, ond mae'n dal i alw am ddinistr Israel.

Ers 1992, Sheikh Sayyed Hassan Nasrallah yw arweinydd ac Ysgrifennydd Cyffredinol y mudiad.

Cyfeiriadau

Gwrthdaro Israel-Libanus 2006
 
Mudiadau Islamaidd
Pleidiau gwleidyddol yn Libanus
Gwiwer lwyd

{{Blwch tacson
| enw = Gwiwer lwyd
| delwedd = Eastern Grey Squirrel in St James's Park, London - Nov 2006 edit.jpg
| maint_delwedd = 250px
| neges_delwedd = 
| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Mammalia
| ordo = Rodentia
| familia = Sciuridae
| genus = Sciurus
| species = S. carolinensis
| enw_deuenwol = Sciurus carolinensis
| awdurdod_deuenwol = Gmelin, 1788
}}

Anifail o drefn y cnofilod (Rodentia) yw'r wiwer lwyd' (Sciurus carolinensis''). Ei chynefin brodorol yw dwyrain yr Unol Daleithiau a Chanada. Cyflwynwyd 350 o wiwerod llwyd i Loegr yn Swydd Bedford yn 1889. Oddi yno maen nhw wedi lledu dros y rhan fwyaf o Gymru a Lloegr ac wedi dod yn fygwth i'r wiwer goch frodorol. Maen nhw hefyd wedi cael eu cyflwyno i Iwerddon a'r Eidal, lle maen nhw wedi ehangu eu tiriogaeth hefyd.

Llwyd
Rhywogaethau o gnofilod
Liaquat Ali Khan

Gwleidydd o Bacistan oedd Liaquat Ali Khan (1 Hydref 1895 - 16 Hydref 1951), a anwyd yn y Punjab.

Etholwyd Liaquat Ali Khan yn brif weinidog cyntaf Pacistan yn 1947 yn sgîl sefydlu'r wladwriaeth newydd gan Jinna. Arweiniodd ei wlad yn y rhyfel ag India dros Kashmir yn 1949. Cafodd ei lofruddio gan asasin yn 1951.

Prif Weinidogion Pacistan
Hanes Pacistan
Genedigaethau 1895
Marwolaethau 1951
Urbain Le Verrier

Mathemategydd a seryddwr o Ffrancwr (11 Mawrth 1811 – 23 Medi 1877), a anwyd yn Saint-Lô, yn y départment Manche, Ffrainc.

Cafodd ei addysg yn yr École Polytechnique. Roedd yn gyfarwyddwr Arsyllfa Paris (yr Observatoire enwog ym Mharis).

Trwy gyfrwng calciwlws darganfu Le Verrier blaned newydd a oedd yn effeithio ar gylchdro y blaned Wranws; rhoddwyd yr enw Neptune (Neifion) ar y blaned newydd yn 1846.

Genedigaethau 1811
Marwolaethau 1877
Mathemategwyr Ffrengig
Seryddwyr Ffrengig
Gottfried Wilhelm von Leibniz

Athronydd Almaenig oedd Gottfried Wilhelm Leibniz (1 Gorffennaf 1646 – 14 Tachwedd 1716), a anwyd yn Leipzig, yr Almaen.

Yn ogystal â bod yn athronydd, roedd Gottfried Leibniz yn wyddonydd, mathemategydd, llenor, diplomydd a hanesydd.

Gyda'r eglwyswr Ffrengig Bossuet ceisiai ddarganfod modd i gymodi ac uno'r Eglwys Gatholig a'r eglwysi diwygiedig. Tua'r un adeg â Isaac Newton darganfu Leibniz calcwlws a chreodd gyfrifiadur elfennol a oedd yn gallu lluosogi rhifau. Ceisiodd yn ogystal greu iaith artiffisial — y characteristica universalis — a fyddai'n gyfrwng gyffredin i wyddonwyr a meddylwyr ymhob gwlad.

Yn ei gyfrolau athronyddol (yn yr iaith Ffrangeg) Nouveaux Essais sur l'entendement humain (1704), Essais de théodicée (1710) a Monadologie (1714) cyflwynodd a datblygodd athroniaeth ddelfrydol. Yn ôl Leibiniz mae pob bod dynol wedi ei greu o monades a rhyngddynt ceir cytgord rhagosodedig. Ar sail ei astudiaethau daeth i'r casgliad "fod pob dim am y gorau yn y byd gorau o bob byd dichonadwy" (Tout est pour le mieux dans le meilleur des mondes possibles).

Troir y dywediad enwog hwnnw o eiddo Leibniz ar ei ben gan Voltaire yn ei chwedl ddychanol Candide, sy'n ymosod ar Optimistiaeth naiïf y 18g. Mae'n bosibl bod cymeriad Candide yn cynrychioli Leibniz.

Bu farw Leibniz yn Hannover yn 1716, yn 70 oed.

Gweler hefyd 
 Characteristica universalis

Athronwyr Almaenig yr 17eg ganrif
Athronwyr Almaenig y 18fed ganrif
Genedigaethau 1646
Llenorion ffeithiol Almaenig yr 17eg ganrif
Llenorion ffeithiol Almaenig y 18fed ganrif
Llenorion ffeithiol Almaenig yn yr iaith Almaeneg
Llenorion ffeithiol Almaenig yn yr iaith Ffrangeg
Llenorion ffeithiol Almaenig yn yr iaith Ladin
Marwolaethau 1716
Mathemategwyr Almaenig
Pobl o Leipzig
Pobl o'r Ymerodraeth Lân Rufeinig
Ku Klux Klan

Ku Klux Klan, KKK ar lafar a The Klan yn anffurfiol, yw'r enw o dri sefydliad de eithafol a oedd yn bodoli ac sy'n bodoli o hyd yn yr Unol Daleithiau. Maent yn adfocadu materion adweithiol eithafol megis goruchafiaeth y dyn gwyn, cenedlaetholdeb y dyn gwyn, a gwrth-fewnfudo, a weithredwyd yn hanesyddol drwy derfysgaeth. Ers canol yr 20g, mae'r KKK hefyd wedi bod yn gwrth-gomiwnyddol. Dosberthir y mudiad yn a'i sawl enwad yn grŵp casineb.

Dechreuodd y clan cyntaf yn Ne America yn y 1860au, ond daeth i'w ben erbyn y 1870au cynnar. Dechreuodd aelodau wisgo gwisgoedd gwynion: gynau, masgiau, a hetiau conig, a grëwyd i edrych yn anghysbell a dychrynllyd, ac i guddio'i hwynebau. Dechreuodd yr ail KKK yn fyd-eang yn y 1920au cynnar, a gwisgo'r un gwisgoedd a geiriau côd â'r clan cyntaf, a dechrau llosgi croesau ar yr un pryd. Tynnai sylw at y Klan yn sgil lynsio Leo Frank yn 1915, a gwrthwynebodd y garfan newydd Iddewon, Catholigion, a mewnfudwyr yn ogystal â phobl groenddu. Enw llawlyfr y grŵp newydd oedd y Kloran, chwarae ar eiriau'r "Klan" a'r "Corân". Cyrhaeddodd y mudiad ei anterth yn y 1920au, pan oedd rhyw 15% o boblogaeth y wlad oedd yn medru ymuno â'r Klan yn aelodau, ac hynny am dâl o $10 yr un. Dynion amlwg ym myd busnes a gwleidyddiaeth oedd rhai o'r aelodau, ac roedd Clansmyn wedi eu hethol i swyddi pwysig yn llywodraethau Tennessee, Indiana, Oklahoma, ac Oregon. Yn nhaleithiau'r canolbarth cafodd nifer o sosialwyr a chomiwnyddion eu llofruddio gan y KKK. Bron i 4 miliwn o aelodau oedd gan y mudiad yn 1920, ond erbyn 1930 roedd y nifer wedi gostwng i ryw 30,000.

Dechreuodd y trydydd KKK ar ôl Ail Ryfel Byd a chymdeithaswyd nhw â gwrthwynebu mudiadau iawnderau sifil a chynydd ymysg grwpiau lleiafrifol. Cyfeiriodd y ail a thrydydd Ku Klux Klan yn aml at waed "Celtaidd" ac "Eingl-Sacsonaidd" America, sy'n atgoffa o gynhenidiaeth y 19g a chwyldroadwyr trefedigaethol Prydeinig y 18g. Mae pob grŵp yn adnabyddus am derfysgaeth.

Gweler hefyd 
 Naacp
 Martin Luther King
 The Birth of a Nation (ffilm)
 Ffenestr Cymru, Birmingham, Alabama

Cyfeiriadau 

Hanes yr Unol Daleithiau
Terfysgaeth
Gwrth-Semitiaeth
Hiliaeth
Steven Gerrard

Chwaraewr pêl-droed i Lerpwl yw Steven George Gerrard (ganwyd 30 Mai 1980).

Pêl-droedwyr Seisnig
Genedigaethau 1980
Dominique de Villepin

Gwleidydd Ffrengig a fu'n Prif Weinidog Ffrainc o 2005 hyd 2007 yw Dominique Marie François René Galouzeau de Villepin (ganwyd 14 Tachwedd 1953).

Fe'i ganwyd yn Rabat, Moroco, yn fab i'r diplomydd, Xavier de Villepin.  Cafodd ei addysg yn yr Institut d'études politiques de Paris ("Sciences-Po").

Ysgrifennydd Tramor (Ffrainc) oedd Villepin rhwng 2002 a 2004.

Genedigaethau 1953
Gwleidyddion Ffrengig yr 20fed ganrif
Gwleidyddion Ffrengig yr 21ain ganrif
Prif Weinidogion Ffrainc
Pobl o Rabat
Castell y Dryslwyn

Castell yn Sir Gaerfyrddin yw Castell y Dryslwyn. Saif ar ben bryn yn Nyffryn Tywi ger pentref Dryslwyn. Tua 4 milltir i ffwrdd mae Castell Dinefwr, prif gaer a llys tywysogion Deheubarth.

Hanes
Adeiladwyd y castell cyntaf gan Rhys Gryg, un o feibion yr Arglwydd Rhys, yn y 1220au. Fe'i hetifeddwyd gan ei fab Maredudd ap Rhys Gryg a'i fab yntau Rhys ap Maredudd. Gwarchaewyd y castell gan luoedd Seisnig yn 1287, gan gwympo ar 5 Medi yn yr un flwyddyn. Yn ôl adroddiad gan Scott Lloyd a gomisiynwyd gan Lywodraeth Cymru, dyma'r gwarchae a asudiwyd ddyfnaf drwy Gymru, gyda nifer o ddulliau gwahanol a manwl yn cael eu gwneud yn 20g a'r 21g. Ceir yma olion o beiriannau rhyfel a ddefnyddiwyd i geisio codi'r gwarchae a gwyddys i Edward i Edward I, brenin Lloegr, ddanfon 11,000 o filwyr i geisio hynny - cymaint oedd ei benderfyniad i oresgyn Cymru. Cred haneswyr, felly, fod y gwarchae hwn ymhlith y pwysicaf yng Nghymru.

O dan reolaeth Seisnig estynnwyd y dref fechan oedd wedi datblygu ar lethrau'r bryn. Cipiodd Owain Glyndŵr Gastell y Dryslwyn ym 1403, ond dymchwelwyd y castell nes ymlaen yn y 15g.

Cadwraeth a mynediad
Mae'r adfeilion a welir ar y safle heddiw yng ngofal Cadw. Mae'n agored trwy'r flwyddyn i bawb. Mae'r safle (SN 554 204) yn ymyl y B4297, 5 milltir i'r de-orllewin o Landeilo.

Cyfeiriadau 

Adeiladau rhestredig Gradd I Sir Gaerfyrddin
Cadw
Dryslwyn
Dryslwyn
Castell Talacharn

Castell yn nhref Talacharn, yn ne Sir Gaerfyrddin yw Castell Talacharn ar aber Afon Taf. Adeiladwyd castell ar y safle yn gynnar yn y 12g fel gwrthglawdd yn erbyn tywysogion Deheubarth gan y Normaniaid.

Hanes
Fe'i cipiwyd gan Rhys ap Gruffydd yn 1189, ac fe'i dinistriwyd gan Llywelyn ap Iorwerth yn 1215. Mae adfeilion presennol y castell yn dyddio o ddiwedd y 13g, pryd adadeiladwyd caer garreg gan y teulu Eingl-Normanaidd de Brian. Fe'i trawsffurfiwyd yn faenordy cyfforddus gan Syr John Perrot yn chwarter olaf y 16g. Ar ôl marwolaeth Perrot yn 1592, dirywiodd y castell yn gyflym. Fe'i dinistriwyd yn rhannol yn ystod y Rhyfel Cartref.

Cadwraeth
Mae'r castell yng ngofal Cadw ac ar agor i'r cyhoedd.

Cyfeiriadau

Adeiladau rhestredig Gradd I Sir Gaerfyrddin
Cadw
Talacharn
Talacharn
Y Normaniaid yng Nghymru
Talacharn
Castell Cas-gwent

Castell ger Cas-gwent ar lannau Afon Gwy yn Sir Fynwy yw Castell Cas-gwent.  Fe'i adeiladwyd gan yr arglwydd Normanaidd William FitzOsbern o 1067 ymlaen.

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 "Castell Cas-gwent", Gwefan Cadw

Adeiladau rhestredig Gradd I Sir Fynwy
Cas-gwent
Cas-gwent
Cas-gwent
Y Normaniaid yng Nghymru
Marlon Brando

Roedd Marlon Brando, Jr. (3 Ebrill 1924 – 1 Gorffennaf 2004) yn actor Americanaidd, enillydd Oscar, a ystyrir yn un o'r actorion ffilm mwyaf yr 20g.

Daeth â thechnegau actio method (neu'r System Stanislavski cyffelyb) a ddysgodd yn Actors Studio, Efrog Newydd, i amlygrwydd yn y ffilmiau A Streetcar Named Desire ac On the Waterfront, a gyfarwyddwyd ill dau gan Elia Kazan yn y 1950au cynnar. Cafodd ei ddull actio, ynghyd â'i bersona cyhoeddus fel dyn ar yr ymylon heb ddiddordeb yn Hollywood "swyddogol" y cyfnod, effaith bellgyrhaeddol ar y genhedlaeth o actorion newydd a ddaeth i'r amlwg ar ddiwedd y pumdegau ac yn ystod y 1960au cynnar.

Cymerai Marlon Brando ran amlwg mewn gweithgareddau gwleidyddol yn ogystal, e.e. y Mudiad Hawliau Dinesig yn America a'r American Indian Movement.

Fe'i enwyd y pedwerydd Seren Gwrywaidd Mwyaf Erioed gan Gymdeithas Ffilm America (The American Film Institute).

Actorion Americanaidd
Genedigaethau 1924
Marwolaethau 2004
Pobl o Omaha, Nebraska
Seientiaid Cristnogol
Jesse James

Roedd Jesse Woodson James (5 Medi 1847 – 3 Ebrill 1882) yn herwr, lleidr banc a llofrudd o Americanwr a aned yn Centerville, Missouri, UDA. Rhwng 1860 a 1881, credir fod y James Gang wedi dwyn cymaint â $200,000. Cynhyrchwyd y ffilm cyntaf ohono yn 1921: Jesse James Under the Black Flag a oedd yn serennu ei fab, o'r un enw.

Jesse oedd aelod enwocaf Giang James-Younger. Ers ei farwolaeth yn St. James, Missouri, yn 1882, mae wedi tyfu'n ffigwr llên gwerin gyfoes sydd wedi ysbrydoli sawl ffilm, llyfr a chylchgrawn cartŵn. Roedd y teulu o dras Gymreig: yr oedd Jesse yn or-ŵyr i William James, a anwyd yn Sir Benfro, oedd yn weinidog gyda'r Bedyddwyr ac yn 1754 a ymfudodd i Bennsylvania gyda'i deulu. Enw'i daid (sef mab William James) oedd John James.

Gweler hefyd
Isaac Davis, mab hynaf Mary Nash a David Davis o Gydweli: gweinidog a lofruddiodd dros 100 o bobl, gan reibio'u gwragedd.
Wild Bill Williams, o Ddinbych
John T. Morris, sheriff o Collins County, Texas

Cyfeiriadau

Llyfryddiaeth
Daily Post (30 Ebrill 2008)

Genedigaethau 1847
Marwolaethau 1882
Herwyr
Pobl o Missouri
Lladron banciau Americanaidd
Americanwyr Cymreig
Prif Weinidogion Ffrainc



Ers 1959 

Michel Debré (8 Ionawr 1959 – 14 Ebrill 1962)
Georges Pompidou (14 Ebrill 1962 – 10 Gorffennaf 1968)
Maurice Couve de Murville (10 Gorffennaf 1968 – 20 Mehefin 1969)
Jacques Chaban-Delmas (20 Mehefin 1969 – 6 Gorffennaf 1972)
Pierre Messmer (6 Gorffennaf 1972 – 27 Mai 1974)
Jacques Chirac (27 Mai 1974 – 26 Awst 1976
Raymond Barre (26 Awst 1976 –  21 Mai 1981)
Pierre Mauroy (21 Mai 1981 –  17 Gorffennaf 1984)
Laurent Fabius (17 Gorffennaf 1984 – 20 Mawrth 1986)
Jacques Chirac (20 Mawrth 1986 – 10 Mai 1988)
Michel Rocard (10 Mai 1988 – 15 Mai 1991)
Edith Cresson (15 Mai 1991 – 2 Ebrill 1992)
Pierre Bérégovoy (2 Ebrill 1992 – 29 Mawrth 1993)
Edouard Balladur (29 Mawrth 1993 – 18 Mai 1995)
Alain Juppé (18 Mai 1995 – 3 Mehefin 1997)
Lionel Jospin (3 Mehefin 1997 – 6 Mai 2002)
Jean-Pierre Raffarin (6 Mai 2002 – 31 Mai 2005)
Dominique de Villepin (31 Mai 2005 – 17 Mai 2007)
François Fillon (17 Mai 2007 – 16 Mai 2012)
Jean-Marc Ayrault (16 Mai 2012 – 31 Mawrth 2014)
Manuel Valls (31 Mawrth 2014 – 6 Rhagfyr 2016)
Bernard Cazeneuve (6 Rhagfyr 2016 – 10 Mai 2017)
Édouard Philippe (15 Mai 2017 – presennol)

 
Ffrainc
Lothair I

Roedd Lothair I, neu Lothaire I (795 – 29 Medi 855) yn ymerodr ar weddillion Ymerodraeth Rufeinig y Gorllewin rhwng 840 a'i farwolaeth yn 855.

Dymunai Lothair gadw'r ymerodraeth yn un ond fe'i gorfodwyd yn erbyn ei ewyllys i'w rhannu gan ei frodyr uchelgeisiol yng Nghytundeb Verdun yn 843.

Ar ei farwolaeth yn 855 fe'i olynwyd gan ei fab Lothair II (825-869).

Genedigaethau 795
Lothair I
Ymerodron Glân Rhufeinig
Georges Clemenceau

Gwleidydd radicalaidd o Ffrancwr oedd Georges Benjamin Clemenceau (28 Medi 1841 – 24 Tachwedd 1929), a anwyd yn Mouilleron-en-Pareds, Ffrainc.

Roedd yn député yn y cynulliad o 1875 ymlaen ac yn arweinydd y Chwith radicalaidd. Roedd Clemenceau yn areithydd penigamp ac yn enwog am ei huodledd darbwyllol; cafodd ei lysenwi le Tombeur de ministères ("Dymchwelwr gweinidogion") ac, yn ddiweddarach, le Tigre ("y Teigr").

Roedd yn gryf o blaid y radicalwr Dreyfus (1859-1935) a ymgyrchai dros hawliau dynol. Gwasanaethodd fel Arlywydd y Cyngor (Président du Conseil) o 1906 i 1909, pan dorrodd oddi wrth y sosialwyr.

Dychwelodd i rym fel prif weinidog yn 1917 ac ymroddodd yn llwyr i'r Rhyfel Fawr gan ennill cryn boblogrwydd iddo'i hun mewn canlyniad. Cymerodd ran yn y trafodaethau heddwch ar ddiwedd y rhyfel ac arwyddodd Cytundeb Versailles.

Genedigaethau 1841
Marwolaethau 1929
Gwleidyddion Ffrengig y 19eg ganrif
Gwleidyddion Ffrengig yr 20fed ganrif
Prif Weinidogion Ffrainc
Pobl o Vendée
Islwyn

Ceir fwy nag un enghraifft o Islwyn:

Islwyn - etholaeth yn ne-ddwyrain Cymru:
Islwyn, etholaeth Cynulliad
Islwyn, etholaeth seneddol
Islwyn - dosbarth yn Ngwent, 1974-1996
William Thomas (Islwyn) - bardd
Islwyn Williams - awdur storïau byrion
Islwyn Ffowc Elis - nofelydd
George Washington

George Washington (22 Chwefror 1732 – 14 Rhagfyr 1799) oedd arlywydd cyntaf Unol Daleithiau America; fe'i ganwyd yn Westmoreland County, Virginia. Arweiniodd Byddin Cyfandirol America i fuddugoliaeth yn erbyn Prydain yn Rhyfel Annibyniaeth America (1775-1783). Gelwir Washington weithiau "Tad ei Wlad" am iddo chwarae rhan mor ganolog yn sefydlu'r Unol Daleithiau.

Ei fywyd 
Yn ddyn ifanc, gweithiai Washington fel tirfesurydd cefn gwlad gan ennill dealltwriaeth a fyddai'n bwysig iawn yn ddiweddarach o ddaearyddiaeth ei dalaith enedigol.

Cafodd ei brofiad cyntaf fel arweinydd milwrol yn ystod y rhyfel rhwng Ffrainc a'r brodorion Americanaidd (1754–1763). Oherwydd ei brofiad a'i wybodaeth o dir Virginia, fe'i etholwyd yn arweinydd pennaf y lluoedd Americanaidd yn 1775 gan yr Ail Gyngres Gyfandirol ar ddechrau Rhyfel Annibyniaeth America. Cliriodd y Prydeinwyr allan o Boston yn 1776 ond bu bron iddo gael ei ddal ar ôl colli Efrog Newydd gyda cholledion trymion yn ddiweddarach yn yr un flwyddyn. Gwnaeth i fyny am hynny trwy groesi Afon Delaware yn y gaeaf a threchu unedau Prydeinig yn New Jersey. Aeth yn ei flaen i drechu a dal y ddwy brif fyddin Brydeinig yn Saratoga (1777) ac wedyn yn Yorktown (1781).

Roedd yn trafod y berthynas rhwng y taleithiau a'u milisias, yn gweithio gyda Congress i gynnal y fyddin Gyfandirol, yn trafod â'r cynghreiriaid Ffrengig ac yn delio â dadlau rhwng staff y fyddin, a daeth i gynrychioli yn ei berson nerth milwrol a gwleidyddol y genedl newydd.

Ar ddiwedd y rhyfel annibyniaeth yn 1783 ymddeolodd Washington i'w ystâd yn Mount Vernon. Ymyrodd yn bersonol i lywio'r Gynhadledd Gyfansoddiadol a ddrafftiodd fersiwn cryfach o Gyfansoddiad yr Unol Daleithiau yn 1787.

Ar 30 Ebrill 1789, daeth Washington yn Arlywydd yr Unol Daleithiau newydd a chreodd system o lywodraethu trwy gabinet a dorodd â'r traddodiad seneddol. Bu ganddo ran flaenllaw mewn creu arferion a rheolau y llywodraeth newydd a detholwyd ei harweinwyr cyntaf i gyd ganddo yn bersonol. Cefnogai gynlluniau Alexander Hamilton i greu llywodraeth ganolog rymus trwy ariannu'r holl ddyledion cenedlaethol a thaleithiol, creu system treth canolog a sefydlu banc cenedlaethol. Nid oedd pawb o blaid y canoli grym hynny a phan wrthryfelodd Pennsylvania yn y Chwyldro Chwisgi bu rhaid i Washington arwain byddin i'w thawelu. Arwyddodd Gytundeb Jay yn 1795 i osgoi rhyfel bellach â Phrydain, er gwaethaf gwrthwynebiad ffyrnig pleidwyr Thomas Jefferson. Cefnogai'r Blaid Ffederal (rhagflaenydd y Blaid Weriniaethol) er nad oedd yn aelod ohoni. Sefydlodd yr arfer nad oedd arlywydd i wasanaethu am fwy na ddau dymor ac ymddeolodd unwaith yn rhagor i'w ystâd yn Virginia yn 1797, lle bu farw ddwy flynedd yn ddiweddarach, yn 1799.

Dywediadau 
 "Nid oes yr un genedl yn ddigon da i lywodraethu cenedl arall".

Genedigaethau 1732
Marwolaethau 1799
Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Pobl o Virginia
Milwyr Americanaidd
Teulu Washington
Llywelyn ap Gruffudd Fychan

Sgwïer o Gaeo, Sir Gaerfyrddin, oedd Llywelyn ap Gruffudd Fychan (1341? - 9 Hydref 1401). Roedd yn un o arweinwyr lleol Gwrthryfel Owain Glyn Dŵr yn y Deheubarth; cafodd ei ddienyddio am ei ran yn y gwrthryfel hwnnw.

Hanes
Cynlluniodd fagl i dwyllo lluoedd Seisnig oedd yn chwilio am Owain Glyn Dŵr yn 1401. Cynorthwyodd y twyll Owain i ddianc. Fel cosb am ei weithredoedd, gorchmynodd Harri IV iddo gael ei ddienyddio yn Llanymddyfri yn Hydref o'r un flwyddyn.

Cof
Codwyd cerflun i'w goffáu ger Castell Llanymddyfri yn 2001, ar chwechan mlwyddiant ei ddienyddiad.

Cyfeiriadau

Cymry'r 14eg ganrif
Cymry'r 15fed ganrif
Gwrthryfelwyr Cymreig
Owain Glyn Dŵr
Marwolaethau 1401
Pobl o Sir Gaerfyrddin
The Pedlar of Penmaenmawr

Ffilm fud fer ddu a gwyn gan y cyfarwyddwr Sydney Northgate a ddaeth allan yn 1912 yw The Pedlar of Penmaenmawr ("Pedler Penmaenmawr"). Cafodd ei sgriptio gan Harold Brett.

Chwareuodd Dorothy Foster a Charles Seymour y prif rannau fel Myfanwy Griffiths a Llewelyn Rhys. Ymhlith yr actorion eraill yn y cast oedd George Trumpeter, O'Neill Farrell, Georgina St. George, Sid Kearns a W. Gladstone Haley.

Cynhyrchwyd y ffilm gan y British and Colonial Kinematograph Company.

Pedlar of Penmaenmawr, The
Pedlar of Penmaenmawr, The
Pedlar of Penmaenmawr, The
Penmaenmawr
The Belle of Bettws-y-Coed

Ffilm fud fer ddu a gwyn gan y cyfarwyddwr Sidney Northcote a ddaeth allan yn 1912 yw The Belle of Bettws-y-Coed. Harold Brett oedd y sgriptiwr.

Yr actorion oedd Dorothy Foster fel 'Gwladys Williams', Percy Moran fel yr 'Honourable Percy Morandes', O'Neill Farrell fel 'Owen Davies', W. Gladstone Haley fel trempyn a Miss C. Fisher.

Cafodd ei chynhyrchu gan y British and Colonial Kinematograph Company.

Cyfeiriadau

Ffilm yng Nghymru
Ffilmiau mud
Ffilmiau 1912
The Witch of the Welsh Mountains

Ffilm fud fer ddu a gwyn gan y cyfarwyddwr Sidney Northcote a ddaeth allan yn 1912 yw The Witch of the Welsh Mountains ("Gwrach Mynyddoedd Cymru"). Y sgriptiwr oedd Harold Brett.

Y prif actorion oedd:
Sidney Cairns fel Ewan ap Ewan
Beatrice de Burgh fel Yeda
Dorothy Foster fel Catrin Morgan
Georgina St. George fel Widow Evans.

Cafodd ei chynhyrchu gan y British and Colonial Kinematograph Company.

Cyfeiriadau

Ffilm yng Nghymru
Ffilmiau mud
Ffilmiau 1912
Rhodiwr (actor)

Mewn drama, mae rhodiwr yn berfformiwr mewn ffilm, rhaglen deledu, neu sioe ar y llwyfan sydd heb ran neu bwrpas ar wahân i ymddangos yn y cefndir, er enghraifft mewn cynulleidfa neu olygfa o stryd brysur. Daw'r enw o'r ffaith maent fel arfer yn rhodio o gwmpas y set. Nid ydynt llawer mwy na chelfi byw sy'n cael eu defnyddio i roi syniad o realaeth i'r olygfa lle ymddangosir. Fel arfer nid oes angen unrhyw neu lawer o brofiad actio gan rodwyr, hurir yn llu gydag ychydig iawn o ffurfioldeb, a chyflogir gan amlaf ar dâl isel. Yn aml mae ffilmiau rhyfel ac epigau yn cyflogi rhodwyr ar raddfeydd eang: mae rhai ffilmiau wedi cynnwys cannoedd neu hyd yn oed miloedd o rodwyr cyflogedig. Mae'r comedi sefyllfa Extras, a ysgrifennwyd gan Ricky Gervais a Stephen Merchant, yn ymwneud â dau rodiwr.

Actio
Actorion
British and Colonial Kinematograph Company

Cwmni ffilm Prydeinig a ffurfiwyd yn 1909 oedd y British and Colonial Kinematograph Company. Yn ogystal â'r enw llawn roedd yn gwneud ffilmiau dan yr enwau B&C, B and C, B & C Film a British and Colonial Films yn ogystal.

Rhwng 1909 a 1924 pan alwyd y credydwyr i mewn, cynhyrchwyd 317 o ffilmiau di-sain gan y cwmni. Sefydlwyd B&C gan A.H. Bloomfield a J.B. McDowell. Ym mlynyddoedd cynnar y cwmni roedd yn enwog am ei ffilmiau nodwedd, yn arbennig y gyfres "Lieutenant Daring" gyda Percy Morgan yn cymryd y brif ran. Roedd gan Bloomfield a McDowell stiwdios yn Newstead House, yn Nwyrain Finchley, Llundain.

Erbyn 1912 roeddynt yn saethu ffilmiau hirach ac yn defnyddio llawer o ffilm footage a saethwyd ar leoliad, rhai ohonynt wedi saethu gan Fred Burlingham a adawodd y cwmni yn 1914 i ffurfio ei gwmni ei hun (Burlingham Films) ar ôl i B&C symud i stiwdios newydd yn Walthamstow yn 1913.

Saethodd B&C sawl ffilm o ddiddordeb Cymreig, yn cynnwys pedair melodrama a saethwyd yn ystod 1912 gan y cyfarwyddwr Sidney Northgate, sef The Pedlar of Penmaenmawr, The Smuggler's Daughter of Anglesea, The Belle of Bettws-y-Coed a The Witch of the Welsh Mountains.

Un arall o gynhyrchiadau'r cwmni o ddiddordeb Cymreig oedd y ffilm The Last King of Wales, sy'n portreadu blynyddoedd olaf Llywelyn Ein Llyw Olaf.

Caewyd y cwmni yn 1924.

Cwmnïau ffilm
Sefydliadau 1909
Dadsefydliadau 1924
Baner Bwlgaria

Mae baner Bwlgaria yn faner drilliw: gwyn ar y top, gwyrdd yn y canol a choch ar y gwaelod. Mae hi'n dyddio i'r cyfnod 1861–2, pryd defnyddiwyd baner gwyrdd, gwyn a choch (yn y drefn honno) gan y Lleng Fwlgaraidd (mintai milwrol o wirfoddolwyr Bwlgaraidd yn Serbia). Mae'r faner yn ymddangos gyntaf â'i lliwiau yn eu trefn bresennol yn 1877 gyda gwirfoddolwyr Bwlgaraidd yn y rhyfel yn erbyn yr Ymerodraeth Otoman. Ar ôl rhyddhâd Bwlgaria o'r Ymerodraeth Otoman mabwysiadwyd y faner ar ei gwedd bresennol fel baner swyddogol y wlad ar 16 Ebrill 1879.

Pan gymerodd y Blaid Gomiwynyddol rym ym Mwlgaria yn 1947, ychwanegwyd arfbais Gweriniaeth Pobl Bwlgaria yn nghornel chwith uchaf y faner. Parhaodd hyd 27 Tachwedd 1990, pryd newidiwyd y cyfansoddiad i ddisodli'r arfbais.

Bwlgaria
Bwlgaria
Baner Serbia

Baner drilliw o'r lliwiau pan-Slafaidd, coch, glas a gwyn, ac arfbais Serbia yn y canol yw baner Serbia. Mabwysiadwyd y dyluniad presennol fel baner Serbia ar 16 Awst 2004. Pan ddiddymwyd ffederasiwn Serbia a Montenegro yn 2006, fe'i defnyddiwyd fel baner gweriniaeth annibynnol Serbia hefyd.

Serbia
Serbia
Baner yr Alban

Mae baner yr Alban yn cynnwys croes letraws (sawtyr) wen ar gefndir glas. Mae'r groes yn cynrychioli Sant Andreas, nawddsant yr Alban.

Alban, Yr
Alban, Yr
Symbolau cenedlaethol yr Alban
Mount Vernon

Cartref teuluol George Washington, yn Virginia, Unol Daleithiau America, yw Mount Vernon, ar lan Afon Potomac fymryn i'r de o Washington, D.C..

Mae'r tŷ, ar yr ystâd sylweddol o'r un enw, yn adeilad newydd-glasurol Siorsaidd a godwyd gan dad George Washington yn 1741-1742. Symudodd y teulu iddo yn 1743. Mae'n adeilad pren dau lawr hardd sy'n nodweddiadol o dai mawr cefn gwlad y cyfnod yn nhaleithiau'r De.

Bu farw George Washington yno yn 1799. Mae Washington a'i wraig Martha wedi eu claddu ar ystâd Mount Vernon yn y beddrod teuluol.

Mae'r adeilad erbyn hyn yn gofeb genedlaethol.

Dolenni allanol   
Gwefan swyddogol Mount Vernon
Manylion am yr adeilad 

Adeiladau ac adeiladwaith yn Vermont
Hanes yr Unol Daleithiau
Frizbee

Band roc Cymraeg o Flaenau Ffestiniog oedd Frizbee. Enillasant ddwy wobr Roc a Phop Radio Cymru yn 2005, Grŵp a ddaeth i amlygrwydd yn ystod 2004 ac Artist pop y flwyddyn.

Fe wnaeth canwr Frizbee, Ywain Gwynedd rhyddhau albwm newydd yn 2014 o'r enw Codi/\Cysgu a wnaethon nhw berfformio yn Maes B yn Abertawe ar y noson olaf, hefo canwr Swnami Ifan Davies ar Trwmped, canwr Gola Ola ar y Drymiau, boi odd arfer bod ar Rownd a Rownd erstalwm ar Gitar a Ywain Gwynedd yn canu ac ar gitar.

Aelodau 
 Ywain Gwynedd - llais a gitâr
 Owain Jones - llais a gitâr fas
 Jason Hughes - llais a drymiau
 achlysurol
 Alan Jones - trwmped
 Kevin Williams - trombôn

Disgyddiaeth

Dolenni allanol
 Gwefan MySpace

Bandiau Cymreig
Bandiau Cymraeg
Sefydliadau 2003
Maori

Gall Maori (neu Māori) gyfeirio at:

 Y Maorïaid, pobl frodorol Seland Newydd
 Maori, iaith y Maorïaid
 Maori Ynysoedd Cook, iaith a siaredir yn Ynysoedd Cook
 Llongau:
 HMS Maori
 SS Maori''
Abaty Talyllychau

Mynachlog adfeiliedig tua milltir i'r gogledd o bentref Talyllychau, Sir Gaerfyrddin yw Abaty Talyllychau. Erys rhan o'r tŵr yn sefyll heddiw. Fe'i sefydlwyd fel mynachlog Bremonstratensaidd gan yr Arglwydd Rhys o Ddeheubarth rhwng 1184 a 1189. Heddiw mae yng ngofal Cadw.

Hanes
Cafodd yr abaty ei sefydlu gan yr Arglwydd Rhys rywbryd yn ail hanner y 1180au. Dewiswyd lleoliad anghysbell a thawel yn y bryniau uwchben Dyffryn Tywi, priodol i urdd fynachaidd a rannai'r delfryd o fywyd syml a gosyngedig gydag Urdd y Sistersiaid. Dyma'r unig dŷ Premonstratensaidd yng Nghymru. Nid yw'n eglur pam y dewisodd Rhys roi tir iddynt, ond roedd yn adnabod rhai o arweinwyr yr urdd yn Lloegr ac mae'n bosibl eu bod wedu dylanwadu arno.

Roedd Abaty Talyllychau yn driw i achos y Cymry yn ystod rhyfeloedd annibyniaeth y drydedd ganif ar ddeg. Ym 1278 cafodd ei feddiannu gan Goron Lloegr. Ceisiodd y brenin Edward I, brenin Lloegr, roi mynachod Seisnig yn lle'r mynachod Cymreig. Rhoddwyd yr abaty yng ngofal Abaty Welbeck ar ôl i'r mynachod gael eu cyhuddo o ymddwyn yn anweddus.

Ychydig sy'n hysbys am hanes diweddarach yr abaty. Ym 1291 dim ond £62 oedd ei werth ac roedd mewn cyflwr bregus. Erbyn iddo gael ei ddiddymu ym 1535 roedd yn werth £153 ac roedd wyth canon yn byw yno.

Yr adeilad

Lleolir yr adfeilion ger llynnoedd bach rhwng y bryniau. Dim ond yr eglwys a rhan o'r clwysty sy'n sefyll heddiw. Roedd yn adeilad uchelgeisiol a fuasai'n drawiadol iawn ar ei safle gwledig, gyda'r eglwys fawr a'i thri chapel ynghyd â thŵr a phresbyter. Hyd yr eglwys oedd 46m. Roedd llyn gerllaw ar gyfer cadw pysgod. Byddai'r rhan fwyaf o'r tir o amgylch yr adeilad yn nwylo'r abaty ar gyfer cadw defaid.

Mynediad a chadwraeth
Mae'r hen abaty yn ngofal Cadw. Saif ger y B4302 tua 6 milltir o Landeilo a thua milltir i'r gogledd o Dalyllychau.

Llyfryddiaeth
  Rod Cooper, Abbeys and Priories of Wales (Abertawe, 1992)
  J. Beverley Smith a B. H. St J. O'Neill, Talley Abbey (Llundain: HMSO, 1967)

Adeiladau rhestredig Gradd II Sir Gaerfyrddin
Hanes Sir Gaerfyrddin
Talyllychau
Tai Premonstratensaidd
Teyrnas Deheubarth
Talyllychau

Pentref a chymuned yn Sir Gaerfyrddin yw Talyllychau (Seisnigiad: Talley). Mae'n adnabyddus am adfeilion yr abaty a leolir yno.

Lleolir y pentref ar ben dau lyn, ac mae ei enw yn tarddu oddi wrth ddisgrifiad o'i leoliad: tal ('pen') a llychau, ffurf luosog ar llwch 'llyn' fel a welir yn enw tref Looe yng Nghernyw. Ei boblogaeth yw 534 o drigolion (Cyfrifiad 2001). Mae 48% yn siarad Cymraeg (Cyfrifiad 2001).

Gerllaw'r pentref ceir Llynnoedd Talyllychau, sy'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

Gweler hefyd
Brwydr Coed Llathen: ymladdwyd ail ran y frwydr (Brwydr Cymerau) ddwy filltir i'r de o Dalyllychau.
Abaty Talyllychau
Llynnoedd Talyllychau

Cyfeiriadau

Cymunedau Sir Gaerfyrddin
Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Friuli-Venezia Giulia

Rhanbarth yng ngogledd-ddwyrain yr Eidal yw Friuli-Venezia Giulia.
Trieste yw'r brifddinas.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y rhanbarth boblogaeth o 1,220, 291.

Rhennir y rhanbarth yn bedair talaith a enwir ar ôl eu canolfannau gweinyddol, sef:

 Gorizia
 Pordenone
 Trieste
 Udine

Cyfeiriadau

Dolen allanol 
  Gwefan Swyddogol y Rhanbarth

 
Rhanbarthau'r Eidal
Talaith Torino

Talaith yn rhanbarth Piemonte, yr Eidal, oedd Talaith Torino (Eidaleg: Provincia di Torino; Piemonteg: Provincia ëd Turin). Diddymwyd y dalaith ar 31 Rhagfyr 2014 ac fe'i disodlwyd gan Dinas Fetropolitan Torino.

 
Taleithiau Piemonte
Tŷ Rhyddfreiniau

Clymblaid gwleidyddol yn yr Eidal oedd Tŷ Rhyddfreiniau (Eidaleg: Casa della Libertà). Mae'n olynydd gan Y Bobl Rhyddfraint (Il Popolo della Libertà) yn 2008.

Pleidiau gwleidyddol yn yr Eidal
Gwrthryfel y Taliban

Dechreuodd gwrthryfel y Taliban yn dilyn eu cwymp o rym ar ôl goresgyniad Affganistan yn 2001. Mae'r Taliban yn dal i ymosod ar luoedd Affganaidd, ISAF (o dan arweiniad NATO) ac Americanaidd. Mae nifer o ymosodiadau terfysgol wedi digwydd, ac mae al-Qaeda wedi'u cysylltu'n agos at weithgarwch y Taliban. Mae'r rhyfel hefyd wedi lledu i Bacistan (Rhyfel Wasiristan). Mae'r Taliban hefyd yn rhyfela ar raddfa is yn erbyn Byddin Genedlaethol Affganistan a lluoedd y glymblaid.

Mae'r gwrthryfel, a ddechreuodd yn 2002, yn cael ei ystyried fel gwrthdaro herwfilwrol o fewn rhyfel cartref cyfredol y wlad, a chaiff ei ymladd gan luoedd Gorllewinol fel rhan o'r Rhyfel yn erbyn Terfysgaeth. Mae'r Taliban yn gweld y gwrthryfel fel jihad yn erbyn y llywodraeth Affganaidd newydd a lluoedd y Cynghreiriaid, ac un o'u tactegau yw i achosi dinistr gwaedlyd gyda ffrwydradau hunan-fomio. Bu farw 21 o filwyr Brydeinig yn y wlad ers 2001.

Erbyn diwedd haf 2006 bu'r rhan fwyaf o dde ac ardaloedd o ddwyrain Affganistan, gan gynnwys rhanbarthau Helmand, Kandahar, Oruzgan, Zabul, Ghazni, Paktika, Paktia, Khost, Kunar, Lowgar a Nuristan, o dan reolaeth y Taliban. Ar wahân i'r dinasoedd mwyaf, lle mae presenoldeb uwch o luoedd y glymblaid a heddgeidwaid NATO, mae'r ardaloedd i gyd o dan reolaeth y Taliban mewn ffaith. Ym Medi 2006 lansiwyd Operation Medusa (gan Ganada) ac Operation Mountain Fury (gan NATO) fel ymgeisiau i ddinistrio grym y Taliban ymhellach.

Cyfeiriadau

Taliban, Gwrthryfel y
Rhyfel yn erbyn Terfysgaeth
Taliban, Gwrthryfel y
Taliban, Gwrthryfel y
Y Taliban
Richard Davies (Mynyddog)

Am enghreifftiau eraill o bobl o'r enw Richard Davies, gweler Richard Davies (gwahaniaethu).

Bardd poblogaidd o Gymro (10 Ionawr 1833 – 14 Gorffennaf 1877), a aned yn Llanbrynmair, Sir Drefaldwyn oedd Richard Davies (enw barddol: Mynyddog). Ef yw awdur geiriau yr opera boblogaidd 'Blodwen' a chaneuon megis  'Gwnewch Bopeth yn Gymraeg', 'Pistyll y Llan' a 'Myfanwy'.

Magwraeth
Ganwyd Mynyddog yng nghartref ei rieni yn fferm "y Fron", Llanbrynmair, yn 1833. Treuliodd ei ieuenctid yn amaethu ar y fferm teuluol ac yn bugeilio ar fryniau Llanbrynmair. Mae'r bywyd hwnnw yn yr awyr agored yng nghanol gogoniant natur a'r gymdeithas Gymraeg glos yr oedd yn ei chynnal ym mhentrefi bach cefn gwlad Maldwyn a Meirionnydd yn elfen ganolog yn ei waith. Nid ystyrir ef yn fardd mawr.

Bardd
Roedd Mynyddog yn fardd hynod boblogaidd yn ei ddydd ymhlith y werin bobl, fel ei gyfoeswr Ceiriog. Dechreuodd Mynyddog farddoni yn y dull eisteddfodol oedd yn ffasiynol ar y pryd, gyda'r bryddest a'r awdl gorlwythedig â delweddau aruchel, ond yn fuan yn ei yrfa trodd i gyfansoddi cerddi byrrach ar y mesurau rhyddion ac ar geinciau poblogaidd Seisnig. Roedd y cerddi hyn yn gerddi i'w datgan a'u canu, ac yn ymwneud a phethau roedd pawb yn eu deall, megis bywyd natur a chylch y tymhorau, caru, difyrrwch diniwed, hiraeth a throeon bywyd beunyddiol, weithiau'n drist, weithiau'n ddoniol.

Cafodd yrfa hir ar lwyfannau'r eisteddfodau, bach a mawr, yn cyflwyno, yn adrodd ac yn datgan ei gerddi. Teithiodd bob rhan o Gymru a bu ar daith i America hefyd, gan ymweld â Rhaeadr Niagara ac Efrog Newydd. Roedd yn gyfaill i'r baledwr Owain Meirion.

Cyhoeddodd dair cyfrol o gerddi yn ystod ei oes, yn 1866, 1870 a 1877. Ysgrifennodd lawer o ryddiaith i'r cylchgronau llenyddol Cymraeg yn ogystal. Cofir amdano hefyd am iddo weithio gyda Joseph Parry ar yr opera Blodwen. Mae ambell gerdd ganddo yn dal yn boblogaidd heddiw: megis y gerdd wladgarol ysgafn "Gwnewch Bopeth yn Gymraeg", "Pistyll y Llan" a "Myfanwy"; ef hefyd a sgwennodd pennill wreiddiol "Sosban Fach":

Pan fyddo yr aelwyd yn oeri
A'r anwyd yn dyfod o'r gwaed;
Pan fyddo y trwyn bron â rhewi
A'r winrew ar fysedd y traed;
Pan fo Catherine Anne wedi briwo
A Dafydd y gwas ddim yn iach,
A'r babi yn nadu a chrio
A'r gath wedi crafu John Bach:
Rhowch broc i'r tân
A chanwch gân
I gadw'r hen aelwyd yn aelwyd lân.

Bu farw'r bardd ar 14 Gorffennaf, 1877, a chafodd ei gladdu yn ei hoff lecyn, sef Llanbrynmair.

Llyfryddiaeth

Caneuon Mynyddog (Wrecsam, 1866)
Yr Ail Gynnig (Wrecsam, 1870)
Y Trydydd Cynnig (Wrecsam, 1877)
Pedwerydd Llyfr Mynyddog (Wrecsam, 1882)
O. M. Edwards (gol.), Gwaith Mynyddog (Llanuwchllyn, 1914)

Cofiant
T.R. Roberts, Mynyddog (1909)

Genedigaethau 1833
Marwolaethau 1877
Beirdd Cymraeg
Llenorion Cymraeg
Llenorion Cymreig y 19eg ganrif
Pobl o Lanbryn-mair
Baner Ffrainc

Baner drilliw gyda streipiau fertigol glas, gwyn a choch yw baner Ffrainc.

Ffrainc
Baneri Ffrainc
Baner yr Iseldiroedd

Baner drilliw â stribedi gorweddol coch, gwyn a glas yw baner yr Iseldiroedd. Hon yw'r faner drilliw hynaf a ddefnyddir hyd heddiw. Defnyddiwyd gyntaf yn ystod gwrthryfel taleithiau'r Iseldiroedd yn erbyn Philip II o Sbaen. Dewiswyd y lliwiau (oren, gwyn a glas ar y pryd) oddi wrth lliwiau arfbais arweinydd y gwrthryfel, Wiliam I Tywysog Orange.

Iseldiroedd
Yr Iseldiroedd
Rhaeadr Niagara

Rhaeadr enwog sy'n gorwedd ar y ffin rhwng Canada a'r Unol Daleithiau yw Rhaeadr Niagara (Saesneg:Niagara Falls; Ffrangeg: Chutes du Niagara). Mae'r enw 'Niagara' yn tarddu o'r gair  Iroquois 'Onguiaahra' sydd yn golygu 'culfor'.

Mae'r rhaeadr, sydd mewn gwirionedd yn gyfres o 3 rhaeadrau cysylltiedig, ar Afon Niagara rhwng Llyn Erie a Llyn Ontario. Ar ei mwyaf mae'n 43m o uchder. Darganfuwyd y rheadr ym 1678 gan Ffrancwr, Tad Louis Hennepin.. Llifa tua 150,000 o alwyni o ddŵr dros y rhaeadrau Americanaidd, a 600,000 o galwyni dros y rhaeadr Ganadiaidd er ailgyfeiriwyd rhwng 50 a 75 y cant o'r dŵr i orsafoedd pŵer yn hytrach na dros y rhaeadrau. Parc Genedlaethol Rhaeadr Niagara yw'r hynaf yn yr Unol Daleithiau

Ceir dwy ddinas o'r enw Niagara Falls, yn wynebu'i gilydd dros yr afon, un ohonynt yn nhalaith Efrog Newydd a'r llall yn nhalaith Ontario, yng Nghanada. Cynhelir teithiau yn y cwch 'Maid of the Mist' islaw'r rhaeadr, ar ochr yr Unol Daleithiau.

Dyma rigwm T. H. Parry-Williams a gyfansoddodd ar ymweliad â'r llecyn ar ddechrau'r 1930au:
'Roedd enfys fore ar y tawch a'r stŵr
Yng ngwynder dymchwel disgynfa'r dŵr,

A'm llygaid innau'n ei chael yn eu tro
Yn 'sgytwad na chollir o gorff na cho'.

Ysigol yw gwyrthiau'r ddaear ar ddyn
Pan fo hwnnw ar daith gydag ef ei hun.

Cyfeiriadau

Gweler hefyd 
 Rhaeadrau Iguazú

Dolenni allanol
 Gwefan Niagara (Unol Daleithiau)
 Gwefan Niagara (Canada)

Daearyddiaeth Ontario
Daearyddiaeth Efrog Newydd
Niagara
Niagara