Llanrwst

Tref fechan a chymuned ym mwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw Llanrwst. Saif ar lan ddwyreiniol Afon Conwy, tri chwarter y ffordd i fyny Dyffryn Conwy ar lôn yr A470. Mae Caerdydd 188.8 km i ffwrdd o Lanrwst ac mae Llundain yn 308.8 km. Y ddinas agosaf ydy Bangor sy'n 25 km i ffwrdd.

Mae Rheilffordd Dyffryn Conwy yn cysylltu'r dref â Llandudno yn y gogledd a Blaenau Ffestiniog yn y de. Tyfodd y dref o gwmpas y diwydiant gwlân ac roedd y dref yn adnabyddus am ei brethyn. Roedd gwneud telynnau yn ddiwydiant poblogaidd yno hefyd ac roedd galw mawr am gynnyrch gwneuthurwyr telynnau Llanrwst ledled Cymru. Erbyn heddiw twristiaeth yw'r prif ddiwydiant ynghyd ag amaethyddiaeth. Lleolir Gwasg Carreg Gwalch, un o gyhoeddwyr llai mwyaf llwyddiannus Cymru, yn y dref.

Hanes
Codwyd Y Bont Fawr dros Afon Conwy yn 1636. Y pensaer oedd Inigo Jones, yn ôl traddodiad. Yr ochr draw i'r bont mae plasdy Tu Hwnt i'r Bont.

Sŵ teithiol yn Llanrwst:
20 Awst 1949: ”Tori ŷd hefo pladur yn y bore ar pnawn yn cae tan wal, torri lle ir injan. Gafra a chodi geifr. Mynd i Llanrwst gyda’r nos i weld ffilm Tap Rootes. Sioe yn parc Gwydr llew a llewes. Arth ddu Himalayan, mwncïod a llygoden fawr o dociau Caerdydd 28 ins o hyd. Poeth, mwll clos.“

Adeiladau a chofadeiladau
Abaty Maenan
Ysgol Dyffryn Conwy

Eglwys Sant Grwst

Adeiladwyd adeilad presennol Eglwys Sant Grwst, sy'n gysegredig i Sant Grwst, yn 1470, ond mae'r safle'n hŷn na hynny. Yn yr eglwys mae Capel Gwydir ac yno ceir cist arch garreg Llywelyn Fawr, Tywysog Gwynedd, a symudwyd yno o Abaty Aberconwy. Yno hefyd mae beddrod cerfiedig sy'n coffháu Hywel Coetmor, un o gapteiniaid Owain Glyndŵr.

Y Bont Fawr

Enw arall ar y bont hon ar lafar yn lleol yw 'Pont Rhegi' gan ei bod yn amhosibl i ddau gerbyd basio'i gilydd ar yr un pryd am fod y bont mor gul. Oherwydd ei bod yn bont gefngrwm, mae mynd yn ôl yn anodd os nad yn amhosib i lawer. Ceir trydydd enw hefyd sef 'Pont y Perlau' oherwydd yn ôl traddodiad cafwyd hyd i berl yn yr afon pan oeddynt yn gosod y garreg sylfaen.

Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

Enwogion

William Salesbury, cyfieithydd y Beibl. Treuliodd ei lencyndod ym Mhlas Isa.
Syr John Wynn o Wydir
John Jones (Pyll) (1786-1865); argraffydd, cyhoeddwr a bardd (ganed yn Nhrefriw)
Evan Jones (Ifan y Gorlan) (1787-1859), telynor
Kai Owen (g. 1975), actor
Evan Owen (Allen) (1805-52), bardd a llenor
Robert Williams (Trebor Mai), un o englynwyr gorau'r 19g, a dreuliodd ran helaeth ei oes yn y dref
John Lloyd Williams (1854-1945), cerddor a botanegydd, a aned ym Mhlas Isa
Peter Thomas (1920-2008), y Ceidwadwr cyntaf i weithredu fel Ysgrifennydd Gwladol Cymru (1970-74), a aned yn y dref
Y Cyrff, band roc Cymraeg dylanwadol o'r 1980au

Eisteddfod Genedlaethol
Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol Cymru yn Llanrwst ym 1951, 1989 a 2019. Am wybodaeth bellach gweler:

Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanrwst 1951
Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanrwst 1989
Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Conwy 2019

Oriel

Gweler hefyd
Castell Gwydir
Faunula Grustensis (1830)
Ysgol Rad Llanrwst
Rhestr o ganeuon a recordiwyd gan Tom Bryniog

Cyfeiriadau

Cymunedau Conwy
Dyffryn Conwy
 
Llifogydd
Trefi Conwy