alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Dwyrain Sussex

Sir seremonïol yn Ne-ddwyrain Lloegr yw Dwyrain Sussex (Saesneg: East Sussex), ar lan Môr Udd. Ei chanolfan weinyddol yw Lewes.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth

Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn bum ardal an-fetropolitan ac un awdurdod unedol:

 Bwrdeistref Hastings
 Ardal Rother
 Ardal Wealden
 Bwrdeistref Eastbourne
 Ardal Lewes
 Dinas Brighton a Hove – awdurdol unedol

Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn wyth etholaeth seneddol yn San Steffan:
 Bexhill a Battle
 Brighton Kemptown
 Brighton Pavilion
 Eastbourne
 Hastings a Rye
 Hove
 Lewes
 Wealden

 
Siroedd seremonïol Lloegr
Essex

Sir seremonïol a sir hanesyddol yn Nwyrain Lloegr yw Essex sy'n ffinio â Llundain Fwyaf, Swydd Hertford a Môr y Gogledd. Ei chanolfan weinyddol yw Chelmsford.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth

Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn ddeuddeg ardal an-fetropolitan a dau awdurdod unedol:

 Ardal Harlow
 Ardal Epping Forest
 Bwrdeistref Brentwood
 Bwrdeistref Basildon
 Bwrdeistref Castle Point
 Ardal Rochford
 Ardal Maldon
 Dinas Chelmsford
 Ardal Uttlesford
 Ardal Braintree
 Bwrdeistref Colchester
 Ardal Tendring
 Bwrdeistref Thurrock – awdurdol unedol
 Bwrdeistref Southend-on-Sea – awdurdol unedol

Etholaethau seneddol
Rhennir y swydd yn 18 etholaeth seneddol yn San Steffan:
 Basildon a Billericay
 Braintree
 Brentwood ac Ongar
 Castle Point
 Clacton
 Colchester
 Chelmsford
 De Basildon a Dwyrain Thurrock
 Fforest Epping
 Gorllewin Southend
 Harlow
 Harwich a Gogledd Essex
 Maldon
 Rayleigh a Wickford
 Rochford a Dwyrain Southend
 Saffron Walden
 Thurrock
 Witham

 
Siroedd seremonïol Lloegr
Glannau Merswy

Sir fetropolitan a sir seremonïol yng Ngogledd-orllewin Lloegr yw Glannau Merswy (Saesneg: Merseyside). Ffurfiwyd y sir dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. Ei chanolfan weinyddol yw dinas Lerpwl.

Mae gan y sir fetropolitan arwynebedd o 645 km², gyda 1,423,065 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth

Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir fetropolitan yn bum bwrdeistref fetropolitan:

 Dinas Lerpwl
 Bwrdeistref Fetropolitan Sefton
 Bwrdeistref Fetropolitan Knowsley
 Bwrdeistref Fetropolitan St Helens
 Bwrdeistref Fetropolitan Cilgwri

Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn 15 etholaeth seneddol yn San Steffan:

 Bootle
 Canol Sefton
 De Cilgwri
 De St Helens ac Whiston
 Garston a Halewood
 Gogledd St Helens
 Gorllewin Cilgwri
 Knowsley
 Lerpwl Riverside
 Lerpwl Walton
 Lerpwl Wavertree
 Lerpwl West Derby
 Penbedw
 Southport
 Wallasey

Cyfeiriadau

 
Siroedd metropolitan Lloegr
Siroedd seremonïol Lloegr
Gogledd Swydd Efrog

Sir seremonïol yng ngogledd-ddwyrain Lloegr yw Gogledd Swydd Efrog (). Mae'n cael ei rannu rhwng rhanbarthau Swydd Efrog a'r Humber a Gogledd-ddwyrain Lloegr. Ei chanolfan weinyddol yw Northallerton.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth

Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn saith ardal an-fetropolitan a phedwar awdurdod unedol:

 y canlynol yn rhanbarth Swydd Efrog a'r Humber:
Ardal Selby
Bwrdeistref Harrogate
Ardal Craven
Richmondshire
Ardal Hambleton
Ardal Ryedale
Bwrdeistref Scarborough
Dinas Efrog – awdurdod unedol
 y canlynol yn rhanbarth Gogledd-ddwyrain Lloegr:
Bwrdeistref Redcar a Cleveland – awdurdod unedol
Bwrdeistref Middlesbrough – awdurdod unedol
Bwrdeistref Stockton-on-Tees – awdurdod unedol (Y rhan ddeheuol. Lleolir y rhan ogleddol yn sir seremonïol Swydd Durham.)

Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn 11 etholaeth seneddol yn San Steffan. 

 y canlynol yn rhanbarth Swydd Efrog a'r Humber: 
 Canol Efrog
 Efrog Allanol
 Harrogate a Knaresborough
 Richmond (Swydd Efrog)
 Scarborough a Whitby
 Selby ac Ainsty
 Skipton a Ripon
 Thirsk a Malton

 y canlynol yn rhanbarth Gogledd-ddwyrain Lloegr:
 De Stockton
 De Middlesbrough a Dwyrain Cleveland
 Middlesbrough
 Redcar

 
Siroedd seremonïol Lloegr
Gorllewin Canolbarth Lloegr (sir)

Peidiwch â chymysgu y sir hon â Gorllewin Canolbarth Lloegr (rhanbarth), sy'un o naw rhanbarth swyddogol Lloegr.

Sir fetropolitan a sir seremonïol yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr yw Gorllewin Canolbarth Lloegr (Saesneg: West Midlands). Ei chanolfan weinyddol yw Birmingham.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth

Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn saith bwrdeistref fetropolitan:

 Dinas Wolverhampton
 Bwrdeistref Fetropolitan Dudley
 Bwrdeistref Fetropolitan Walsall
 Bwrdeistref Fetropolitan Sandwell
 Dinas Birmingham
 Bwrdeistref Fetropolitan Solihull
 Dinas Coventry

Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn 28 etholaeth seneddol yn San Steffan:

 Aldridge-Brownhills
 Birmingham Edgbaston
 Birmingham Erdington
 Birmingham Hall Green
 Birmingham Hodge Hill
 Birmingham Ladywood
 Birmingham Northfield
 Birmingham Perry Barr
 Birmingham Selly Oak
 Birmingham Yardley
 De Coventry
 De Dudley
 De Walsall
 De-ddwyrain Wolverhampton
 De-orllewin Wolverhampton
 Dwyrain West Bromwich
 Gogledd Dudley
 Gogledd Walsall
 Gogledd-ddwyrain Coventry
 Gogledd-ddwyrain Wolverhampton
 Gogledd-orllewin Coventry
 Gorllewin West Bromwich
 Halesowen a Rowley Regis
 Meriden
 Solihull
 Stourbridge
 Sutton Coldfield
 Warley

 
Siroedd metropolitan Lloegr
Siroedd seremonïol Lloegr
Gorllewin Sussex

Sir seremonïol yn Ne-ddwyrain Lloegr yw Gorllewin Sussex (Saesneg: West Sussex), ar lan Môr Udd. Ei chanolfan weinyddol yw Chichester.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth

Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn saith ardal an-fetropolitan:

 Bwrdeistref Worthing
 Ardal Arun
 Ardal Chichester
 Ardal Horsham
 Bwrdeistref Crawley
 Ardal Canol Sussex
 Ardal Adur

Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn wyth etholaeth seneddol yn San Steffan:
 Arundel a Thwyni Deheuol
 Bognor Regis a Littlehampton
 Canol Sussex
 Crawley
 Chichester
 Dwyrain Worthing a Shoreham
 Gorllewin Worthing
 Horsham

 
Siroedd seremonïol Lloegr
Gorllewin Swydd Efrog

Sir fetropolitan a sir seremonïol yn Swydd Efrog a'r Humber, Gogledd-ddwyrain Lloegr, yw Gorllewin Swydd Efrog (Saesneg: West Yorkshire). Leeds yw'r ddinas fwyaf yn y sir a Wakefield yw'r ganolfan weinyddol.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth

Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir fetropolitan yn bum bwrdeistref fetropolitan:

 Dinas Leeds
 Dinas Wakefield
 Kirklees
 Calderdale
 Dinas Bradford

Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn 22 etholaeth seneddol yn San Steffan:

 Batley a Spen
 Calder Valley
 Canol Leeds
 Colne Valley
 De Bradford
 Dewsbury
 Dwyrain Bradford
 Dwyrain Leeds
 Elmet a Rothwell
 Gogledd-ddwyrain Leeds
 Gogledd-orllewin Leeds
 Gorllewin Bradford
 Gorllewin Leeds
 Halifax
 Hemsworth
 Huddersfield
 Keighley
 Morley ac Outwood
 Normanton, Pontefract a Castleford
 Pudsey
 Shipley
 Wakefield

 
Siroedd metropolitan Lloegr
Siroedd seremonïol Lloegr
Middlesex

Sir hanesyddol yn ne-ddwyrain Lloegr oedd Middlesex. Roedd ganddi swyddogaeth weinyddol o'r oesoedd canol hyd at 1965. Fe'i lleolwyd i'r gogledd o Afon Tafwys. Roedd Swydd Buckingham i'r gorllewin, Swydd Hertford i'r gogledd, Essex i'r dwyrain, a Surrey a Chaint i'r de. Roedd yn sir weinyddol rhwng 1889 a 1965, pan ddaeth yn rhan o Lundain Fwyaf.

 
Hanes Llundain
Cyn siroedd Lloegr
Siroedd Lloegr a ddatgysylltwyd ym 1965
Northumberland

Sir seremonïol a sir hanesyddol yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr yw Northumberland, y fwyaf gogleddol yn y wlad honno.  Canolfan weinyddol y sir yw Morpeth. Mae'r sir yn ffinio â Chumbria i'r gorllewin, a'r Alban i'r gogledd, ac â Swydd Durham a Tyne a Wear i'r de.

Mae'r sir yn cynnwys Parc Cenedlaethol Northumberland.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth

Ardaloedd awdurdod lleol
Nid yw'r sir wedi'i rhannu'n ardaloedd awdurdod lleol; gweinyddir y sir gyfan fel awdurdod unedol. Fe'i rhennir yn 166 o blwyfi sifil. Mae ei phencadlys yn nhref Morpeth.

Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn bedair etholaeth seneddol yn San Steffan:

 Berwick-upon-Tweed
 Blyth Valley 
 Hexham
 Wansbeck

Cyfeiriadau

Awdurdodau unedol Lloegr
 
Siroedd seremonïol Lloegr
Dwyrain Swydd Efrog

Sir seremonïol yn Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw Dwyrain Swydd Efrog neu Riding Dwyreiniol Swydd Efrog (Saesneg: East Yorkshire neu East Riding of Yorkshire).

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth

Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn ddau awdurdod unedol:

 Riding Dwyreiniol Swydd Efrog (awdurdod unedol)
 Dinas Kingston upon Hull

Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn saith etholaeth seneddol yn San Steffan:

 Beverley a Holderness
 Brigg a Goole (Mae'r etholaeth hon yn cynnwys rhan o Swydd Lincoln.)
 Dwyrain Kingston upon Hull
 Dwyrain Swydd Efrog
 Gogledd Kingston upon Hull
 Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle
 Haltemprice a Howden

Dwyrain Swydd Efrog
Siroedd seremonïol Lloegr
Rutland

Sir seremonïol a sir hanesyddol yn Nwyrain Canolbarth Lloegr yw Rutland.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth

Ardaloedd awdurdod lleol
Nid yw'r sir wedi'i rhannu'n ardaloedd awdurdod lleol; gweinyddir y sir gyfan fel awdurdod unedol.

Etholaethau seneddol
Cynrychiolir y sir yn San Steffan fel rhan o etholaeth Rutland a Melton.

 
Siroedd Lloegr a ddatgysylltwyd ym 1974
Siroedd seremonïol Lloegr
Sefydliadau 1997
Wiltshire

Sir seremonïol a sir hanesyddol yn Ne-orllewin Lloegr yw Wiltshire (weithiau Swydd Wilton yn Gymraeg). Ei chanolfan weinyddol yw Trowbridge. Mae'r dir yn ffinio â Hampshire, Dorset, Gwlad yr Haf, Swydd Gaerloyw, Swydd Rydychen a Berkshire.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth

Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn ddau awdurdod unedol:

 Wiltshire (awdurdod unedol)
 Bwrdeistref Swindon

Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn saith etholaeth seneddol yn San Steffan:
 Caersallog
 Chippenham
 De Swindon
 De-orllewin Wiltshire
 Devizes
 Gogledd Swindon
 Gogledd Wiltshire

 
Siroedd seremonïol Lloegr
Tyne a Wear

Sir fetropolitan a sir seremonïol yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr yw Tyne a Wear (Saesneg: Tyne and Wear). Ei chanolfan weinyddol yw Newcastle upon Tyne.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth

Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir fetropolitan yn bum bwrdeistref fetropolitan:

 Bwrdeistref Fetropolitan Gateshead
 Dinas Newcastle upon Tyne
 Gogledd Tyneside
 De Tyneside
 Dinas Sunderland

Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn 12 etholaeth seneddol yn San Steffan:

 Blaydon
 Canol Sunderland
 Canol Newcastle upon Tyne
 Dwyrain Newcastle upon Tyne
 Gateshead
 Gogledd Newcastle upon Tyne
 Gogledd Glannau Tyne
 Houghton a De Sunderland
 Jarrow
 South Shields
 Tynemouth
 Washington a Gorllewin Sunderland

 
Siroedd metropolitan Lloegr
Siroedd seremonïol Lloegr
Swydd Buckingham

Sir seremonïol a sir hanesyddol yn Ne-ddwyrain Lloegr yw Swydd Buckingham (Saesneg: Buckinghamshire). Ei chanolfan weinyddol yw Aylesbury, a'r dref fwyaf yn y sir seremonïol hon yw Milton Keynes.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth

Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn ddau awdurdod unedol:

 Swydd Buckingham (awdurdod unedol)
 Bwrdeistref Milton Keynes

Cyn Ebrill 2020 roedd Swydd Buckingham yn sir an-fetropolitan wedi'i rhannu yn bedair ardal an-fetropolitan: Ardal Aylesbury Vale, Ardal Chiltern, Ardal South Bucks ac Ardal Wycombe.

Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn saith etholaeth seneddol yn San Steffan:
 Aylesbury
 Beaconsfield
 Buckingham
 Chesham ac Amersham
 De Milton Keynes
 Gogledd Milton Keynes
 Wycombe

Cyfeiriadau

 
Siroedd seremonïol Lloegr
Swydd Derby

Sir seremonïol a sir hanesyddol yn Nwyrain Canolbarth Lloegr yw Swydd Derby (Saesneg: Derbyshire). Ei chanolfan weinyddol yw Matlock.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth

Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn wyth ardal an-fetropolitan ac un awdurdod unedol:

 Bwrdeistref High Peak
 Ardal Dyffrynnoedd Swydd Derby
 Ardal De Swydd Derby
 Bwrdeistref Erewash
 Bwrdeistref Amber Valley
 Ardal Gogledd-ddwyrain Swydd Derby
 Bwrdeistref Chesterfield
 Ardal Bolsover
 Dinas Derby – awdurdod unedol

Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn 11 etholaeth seneddol yn San Steffan:
 Amber Valley
 Bolsover
 Canol Swydd Derby
 Chesterfield
 De Derby
 De Swydd Derby
 Dyffrynnoedd Swydd Derby
 Erewash
 Gogledd Derby
 Gogledd-ddwyrain Swydd Derby
 High Peak

 
Siroedd seremonïol Lloegr
Barn

Cred oddrychol yw barn sy'n ganlyniad i emosiwn neu ddehongliad o ffeithiau.

Gweler hefyd 
 Ail farn
 Dadl
 Epistemoleg
 Meddwl beirniadol
 Newyddiaduraeth farn
 Rhesymeg

Cred
Meddwl beirniadol
Swydd Bedford

Erthygl am y sir yn Lloegr yw hon. Gweler hefyd Swydd Bedford (gwahaniaethu).

Sir seremonïol a sir hanesyddol yn Nwyrain Lloegr yw Swydd Bedford (Saesneg: Bedfordshire). Ei chanolfan weinyddol yw Bedford.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth

Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn dri awdurdod unedol:

 Bwrdeistref Bedford
 Canol Swydd Bedford
 Bwrdeistref Luton

Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn chwe etholaeth seneddol yn San Steffan:
 Bedford
 Canol Swydd Bedford
 De Luton
 De-orllewin Swydd Bedford
 Gogledd Luton
 Gogledd-ddwyrain Swydd Bedford

 
Siroedd seremonïol Lloegr
Swydd Amwythig

Sir seremonïol a sir hanesyddol yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr yw Swydd Amwythig (Saesneg: Shropshire), ar y ffin â Chymru (i'r gorllewin ohoni) a Swydd Gaer i'r gogledd, Swydd Henffordd i'r de a Swydd Stafford i'r de-ddwyrain ohoni. Ei chanolfan weinyddol yw Amwythig. Cafodd ei chreu ar 1 Ebrill 2009. Mae Swydd Telford a Wrekin yn sir ar wahân iddi ers 1998, er eu bont o ran sereminïau'n parhau fel un.

Mae poblogaeth a diwydiant mwya'r sir wedi'u lleoli o fewn 5 tref: yr Amwythig, sydd wedi'i leoli yng nghanol y Sir, Telford, Croesoswallt yn y gogledd-orllewin, Bridgnorth i'r de o Telford a Llwydlo yn ne'r Sir.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth

Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn ddau awdurdod unedol:

 Swydd Amwythig (awdurdod unedol)
 Telford a Wrekin

Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn bum etholaeth seneddol yn San Steffan:

 Amwythig ac Atcham
 Gogledd Swydd Amwythig
 Llwydlo
 Telford
 The Wrekin

Trefi a phentrefi
Ceir dros 400 o bentrefi yn Swydd Amwythig; gweler: Rhestr o bentrefi Swydd Amwythig.

Cyfeiriadau

 
Siroedd seremonïol Lloegr
Swydd Durham

Erthygl am y sir seremonïol yn Lloegr yw hon. Am yr awdurdod unedol o'r un enw gweler Swydd Durham (awdurdod unedol).

Sir seremonïol a sir hanesyddol yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr yw Swydd Durham (neu Caerweir) (Saesneg: Durham neu County Durham). Ei chanolfan weinyddol yw Durham. 

Mae Swydd Durham yn rhan o Esgobaeth Gatholig Hexham a Newcastle, ac Esgobaeth Anglicanaidd Durham.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth

Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn bedwar awdurdod unedol:

 Swydd Durham (awdurdod unedol)
 Bwrdeistref Hartlepool
 Bwrdeistref Darlington
 Bwrdeistref Stockton-on-Tees (Y rhan ogleddol. Lleolir y rhan ddeheuol yn sir seremonïol Gogledd Swydd Efrog.)

Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn naw etholaeth seneddol yn San Steffan:
 Bishop Auckland 
 Darlington
 Dinas Durham
 Easington
 Gogledd Durham
 Gogledd Stockton
 Gogledd-orllewin Durham
 Hartlepool
 Sedgefield

 
Siroedd seremonïol Lloegr
Swydd Gaer

Sir seremonïol a sir hanesyddol yng Ngogledd-orllewin Lloegr yw Swydd Gaer, Sir Gaer, Swydd Gaerlleon neu Sir Gaerlleon (Saesneg: Cheshire), ar y ffin â gogledd-ddwyrain Cymru. Ei chanolfan weinyddol yw dinas Caer ond y ddinas fwyaf ydy Warrington ac mae ei threfi'n cynnwys: Widnes, Congleton, Crewe, Ellesmere Port, Runcorn, Macclesfield, Winsford, Northwich, a Wilmslow.

Mae ei harwynebedd yn 2,343 km² a'i boblogaeth yn 1,066,647 yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
Gan mai sir seremonïol ydyw ers Ebrill 2009, ni chynhelir etholiadau; mae'r gwaith o weinyddu'r sir ar lefel lleol yn cael ei wneud gan bedwar awdurdod unedol llai: Dwyrain Swydd Gaer, Gorllewin Swydd Gaer a Chaer, Bwrdeistref Halton a Bwrdeistref Warrington.

Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn bedwar awdurdod unedol:

 Gorllewin Swydd Gaer a Chaer
 Dwyrain Swydd Gaer
 Bwrdeistref Warrington
 Bwrdeistref Halton

Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn 11 etholaeth seneddol yn San Steffan:

 Congleton
 Crewe a Nantwich
 De Warrington
 Dinas Caer
 Dyffryn Weaver
 Eddisbury
 Ellesmere Port a Neston
 Gogledd Warrington
 Halton
 Macclesfield
 Tatton

Cyfeiriadau

 
Siroedd seremonïol Lloegr
Swydd Gaerloyw

Sir seremonïol a sir hanesyddol yn Ne-orllewin Lloegr yw Swydd Gaerloyw neu Sir Gaerloyw (Saesneg: Gloucestershire). Ei chanolfan weinyddol yw Caerloyw.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth

Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn chwech ardal an-fetropolitan ac un awdurdod unedol:

 Dinas Caerloyw
 Bwrdeistref Tewkesbury
 Bwrdeistref Cheltenham
 Ardal Cotswold
 Ardal Stroud
 Ardal Fforest y Ddena
 De Swydd Gaerloyw – awdurdol unedol

Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn saith etholaeth seneddol yn San Steffan:
 Caerloyw
 Cotswolds
 Cheltenham
 Fforest y Ddena
 Stroud
 Tewkesbury
 Thornbury a Yate

Cyfeiriadau

 
Siroedd seremonïol Lloegr
Swydd Gaerhirfryn

Sir seremonïol a sir hanesyddol yng Ngogledd-orllewin Lloegr yw Swydd Gaerhirfryn, neu Sir Gaerhirfryn (Saesneg: Lancashire). Ei chanolfan weinyddol yw Preston.

Symbol Swydd Gaerhirfryn yw rhosyn coch, a chynrychiolir Gaerhirfryn (y rhabarth) gan faner ac arni rosyn coch ar gefndir melyn, yn symbol o'r Lancastriaid.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth

Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn 12 ardal an-fetropolitan a dau awdurdod unedol,

 Bwrdeistref Gorllewin Swydd Gaerhirfryn
 Bwrdeistref Chorley
 Bwrdeistref De Ribble
 Bwrdeistref Fylde
 Dinas Preston
 Bwrdeistref Wyre
 Dinas Caerhirfryn
 Bwrdeistref Cwm Ribble
 Bwrdeistref Pendle
 Bwrdeistref Burnley
 Bwrdeistref Rossendale
 Bwrdeistref Hyndburn
 Bwrdeistref Blackpool – awdurdod unedol
 Bwrdeistref Blackburn gyda Darwen – awdurdod unedol

Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn 16 etholaeth seneddol yn San Steffan:

 Blackburn
 Burnley
 Caerhirfryn a Fleetwood
 Cwm Ribble
 Chorley
 De Blackpool
 De Ribble
 Fylde
 Gogledd Blackpool a Cleveleys
 Gorllewin Swydd Gaerhirfryn
 Hyndburn
 Morecambe a Lunesdale
 Pendle
 Preston
 Rossendale a Darwen
 Wyre a Gogledd Preston

Cyfeiriadau

 
Siroedd seremonïol Lloegr
Swydd Hertford

Sir seremonïol a sir hanesyddol yn Nwyrain Lloegr yw Swydd Hertford (Saesneg: Hertfordshire). Ei chanolfan weinyddol yw Hertford.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth

Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn ddeg ardal an-fetropolitan:

 Ardal Three Rivers
 Bwrdeistref Watford
 Bwrdeistref Hertsmere
 Bwrdeistref Welwyn Hatfield
 Bwrdeistref Broxbourne
 Ardal Dwyrain Swydd Hertford
 Bwrdeistref Stevenage
 Ardal Gogledd Swydd Hertford
 Dinas ac Ardal St Albans
 Bwrdeistref Dacorum

Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn 11 etholaeth seneddol yn San Steffan:
 Broxbourne
 De-orllewin Swydd Hertford
 Gogledd-ddwyrain Swydd Hertford
 Hemel Hempstead
 Hertford a Stortford
 Herstmere
 Hitchin a Harpenden
 St Albans
 Stevenage
 Watford
 Welwyn Hatfield

 
Siroedd seremonïol Lloegr
Swydd Northampton

Sir seremonïol a sir hanesyddol yn Nwyrain Canolbarth Lloegr yw Swydd Northampton (Saesneg: Northamptonshire neu Northants). Ei chanolfan weinyddol yw Northampton.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth

Ardaloedd awdurdod lleol
Cyn 1 Ebrill 2021 rhennid y sir yn saith ardal an-fetropolitan:

 Ardal De Swydd Northampton
 Bwrdeistref Northampton
 Ardal Daventry
 Bwrdeistref Wellingborough
 Bwrdeistref Kettering
 Bwrdeistref Corby
 Ardal Dwyrain Swydd Northampton

Ar ôl 1 Ebrill 2021 ail-grwpiwyd yr ardaloedd hyn yn ddau awdurdod unedol:

 Gorllewin Swydd Northampton
 Gogledd Swydd Northampton

Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn saith etholaeth seneddol yn San Steffan:
 Corby
 Daventry
 De Northampton
 De Swydd Northampton
 Gogledd Northampton
 Kettering
 Wellingborough

 
Siroedd seremonïol Lloegr
Swydd Nottingham

Sir seremonïol a sir hanesyddol yn Nwyrain Canolbarth Lloegr yw Swydd Nottingham (Saesneg: Nottinghamshire; talfyriad Notts.). Ei chanolfan weinyddol yw Nottingham.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth

Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn saith ardal an-fetropolitan ac un awdurdod unedol:

 Bwrdeistref Rushcliffe
 Bwrdeistref Broxtowe
 Ardal Ashfield
 Bwrdeistref Gedling
 Ardal Newark a Sherwood
 Ardal Mansfield
 Ardal Bassetlaw
 Dinas Nottingham – awdurdod unedol

Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn 11 etholaeth seneddol yn San Steffan:
 Ashfield
 Bassetlaw
 Broxtowe
 De Nottingham
 Dwyrain Nottingham
 Gedling
 Gogledd Nottingham
 Mansfield
 Newark
 Rushcliffe
 Sherwood

 
Siroedd seremonïol Lloegr
Swydd Rydychen

Sir seremonïol a sir hanesyddol yn Ne-ddwyrain Lloegr yw Swydd Rydychen (Saesneg: Oxfordshire). Ei chanolfan weinyddol a'i dinas weinyddol yw Rhydychen.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth

Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn bum ardal an-fetropolitan:

 Dinas Rhydychen
 Ardal Cherwell
 Ardal De Swydd Rydychen
 Ardal Vale of White Horse
 Ardal Gorllewin Swydd Rydychen

Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn chwe etholaeth seneddol yn San Steffan:
 Banbury
 Dwyrain Rhydychen
 Gorllewin Rhydychen ac Abingdon
 Henley
 Wantage
 Witney

 
Siroedd seremonïol Lloegr
Swydd Stafford

Sir seremonïol, sir hanesyddol a sir an-fetropolitan yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr yw Swydd Stafford (Saesneg: Staffordshire). Ei chanolfan weinyddol yw Stafford.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth

Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn wyth ardal an-fetropolitan ac un awdurdod unedol:

 Bwrdeistref Tamworth
 Ardal Lichfield
 Ardal Cannock Chase
 Ardal De Swydd Stafford
 Bwrdeistref Stafford
 Bwrdeistref Newcastle-under-Lyme
 Ardal Swydd Stafford Moorlands
 Ardal Dwyrain Swydd Stafford
 Dinas Stoke-on-Trent – awdurdod unedol

Mae'r wyth ardal an-fetropolitan gyda'i gilydd yn ffurfio'r sir an-fetropolitan Swydd Stafford. Mae'r cyngor sir yn gyfrifol am wasanaethau megis addysg, gwasanaethau cymdeithasol a ffyrdd, tra bod cynghorau yr ardaloedd an-fetropolitan yn rhedeg gwasanaethau megis casglu gwastraff, cynllunio lleol a thai cyngor. Mae'r awdurdod unedol Dinas Stoke-on-Trent 
yn cyfuno y pwerau hyn, ac mae'n gyfrifol am weithredu'r holl wasanaethau yn yr ardal.

Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn 12 etholaeth seneddol yn San Steffan:

 Burton
 Cannock Chase
 Caerlwytgoed
 Canol Stoke-on-Trent
 De Stoke-on-Trent
 De Swydd Stafford
 Gogledd Stoke-on-Trent
 Newcastle-under-Lyme
 Stafford
 Stone
 Swydd Stafford Moorlands
 Tamworth

Gweler hefyd 
 Ardal y Crochendai

 
Siroedd seremonïol Lloegr
Swydd Warwick

Sir seremonïol a sir hanesyddol yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr yw Swydd Warwick (Saesneg: Warwickshire). Ei chanolfan weinyddol yw tref Warwick.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth

Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn bum ardal an-fetropolitan:

 Bwrdeistref Gogledd Swydd Warwick
 Bwrdeistref Nuneaton a Bedworth
 Bwrdeistref Rugby
 Ardal Stratford-on-Avon
 Ardal Warwick

Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn chwe etholaeth seneddol yn San Steffan:

 Gogledd Swydd Warwick
 Kenilworth a Southam
 Nuneaton
 Rugby
 Stratford-on-Avon
 Warwick a Leamington

 
Siroedd seremonïol Lloegr
Swydd Gaerwrangon

Sir seremonïol a sir hanesyddol yn ne Gorllewin Canolbarth Lloegr yw Swydd Gaerwrangon (Saesneg: Worcestershire). Ei chanolfan weinyddol yw Caerwrangon.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
Yn 1974 cafodd Swydd Gaerwrangon ei huno gyda Swydd Henffordd i ffurfio sir Henffordd a Chaerwrangon. Daeth y sir honno i ben yn 1998.

Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn chwe ardal an-fetropolitan:

 Dinas Caerwrangon
 Ardal Malvern Hills
 Ardal Wyre Forest
 Ardal Bromsgrove
 Bwrdeistref Redditch
 Ardal Wychavon

Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn chwe etholaeth seneddol yn San Steffan:

 Bromsgrove
 Caerwrangon
 Canol Swydd Gaerwrangon
 Gorllewin Swydd Gaerwrangon
 Redditch
 Wyre Forest

 
Siroedd Lloegr a ddatgysylltwyd ym 1974
Siroedd seremonïol Lloegr
Siroedd seremonïol Lloegr

Mae'r siroedd seremonïol Lloegr yn ardaloedd o Loegr y penodir Arglwyddi Rhaglaw. Yn gyfreithiol, mae'r ardaloedd yn Lloegr, yn ogystal ag yng Nghymru a'r Alban, yn cael eu diffinio gan Ddeddf Rhaglawiaethau 1997 (Saesneg: Lieutenancies Act 1997) fel "siroedd ac ardaloedd at ddibenion yr raglawiaethau ym Mhrydain Fawr", mewn cyferbyniad â'r ardaloedd a ddefnyddir ar gyfer llywodraeth leol.

Mae'r mwyafrif o'r siroedd seremonïol yn cyfateb yn fras i siroedd hanesyddol Lloegr, ac mae eu lleoliadau yn weddol gyfarwydd i'r mwyafrif  o drigolion ledled y wlad, felly mae eu henwau'n labeli defnyddiol ar gyfer nodi lleoliadau daearyddol ynddi. 

Mewn cyferbyniad, er bod y system bresennol o siroedd metropolitan ac an-fetropolitan a sefydlwyd ym 1974 yn bwysig ar gyfer gweinyddiaeth llywodraeth leol, mae llawer o'r rhain yn llai cyfarwydd i bobl sy'n byw y tu allan i'r ardaloedd hynny.

Rhestr o'r siroedd

{| border=0 cellpadding="2" cellspacing="0"
|--------
|valign=top |

† <sir seremonïol yn cwmpasu ardal fwy na'r sir an-fetropolitan o'r un enw>

Gweler hefyd 
 Siroedd gweinyddol Lloegr
 Siroedd hanesyddol Lloegr

Siroedd Lloegr
Thomas Malthus

Economegydd a chlerigwr o Sais oedd Thomas Robert Malthus (14 Chwefror 1766 - 23 Rhagfyr 1834), a aned ger Dorking, Surrey, yn ne Lloegr. Mae'n adnabyddus am ei waith dylanwadol An Essay on the Principle of Population (1798 a 1807), llyfr a gadarnheuodd ddamcaniaeth detholiad naturiol ym meddwl Charles Darwin.

Galwodd Malthus am fesurau i reoli tyfiant poblogaeth trwy ddulliau atalgenhedlu neu lwyrymwrthod â chyfathrach rhywiol. Cododd ei waith wrychyn nifer o wrthwynebwyr ceidwadol.

Mae ei lyfrau eraill yn cynnwys An Inquiry into the Nature and Progress of Rent (1815) a Priciples of Political Economy (1820), llyfr a fraenarodd y tir ar gyfer gwaith David Ricardo.

Economegwyr clasurol
Economegwyr Seisnig
Genedigaethau 1766
Marwolaethau 1834
Pobl o Surrey
Heddluoedd Cymru

Ceir pedwar heddlu yng Nghymru:

 Heddlu Dyfed-Powys
 Heddlu Gwent
 Heddlu Gogledd Cymru
 Heddlu De Cymru

Yn wahanol i'r sefyllfa yn yr Alban a Gogledd Iwerddon, nid yw'r grym dros waith yr heddlu wedi'i ddatganoli i Senedd Cymru, felly mae gwaith heddluoedd Cymru yn cael ei reoli ar lefel wleidyddol gan Lywodraeth y Deyrnas Unedig. Mae hyn yn golygu bod yr heddluoedd yn cael eu rheoli ar sail Cymru a Lloegr ar hyn o bryd. Ers 2021, mae pedwar Comisiynydd Heddlu yn cael eu hethol, bob pedair blynedd fel arfer, i oruchwylio gwaith pedwar heddlu Cymru.

Heddluoedd Cymru
Heddlu Gogledd Cymru

Un o bedwar heddlu Cymru yw Heddlu Gogledd Cymru (Saesneg: North Wales Police). Mae'n gwasanaethu awdurdodau unedol Gwynedd, Conwy, Sir Ddinbych , Sir y Fflint, Wrecsam ac Ynys Môn. Lleolir ei bencadlys ar gyrion Parc Eirias, Bae Colwyn. 

Fe'i sefydlwyd yn 1967 pan ymforfforwyd heddluoedd Sir y Fflint a Sir Ddinbych yn Gwynedd Constabulary (a ffurfiwyd ym 1950 pan unwyd heddluoedd Sir Gaernarfon, Sir Fôn  a Sir Feirionydd). Ailenwyd Gwynedd Constabulary yn "Heddlu Gogledd Cymru" ar ôl i lywodraeth leol gael ei diwygio yn Ebrill 1974, a rhoddwyd yr enw "Gwynedd" i un o'r siroedd newydd.

Dolen allanol

Bae Colwyn
Conwy
Gogledd Cymru
Gwynedd
Gogledd Cymru
Sefydliadau 1967
Sir Ddinbych
Sir y Fflint
Wrecsam (sir)
Ynys Môn
Heddlu Dyfed-Powys

Un o bedwar heddlu Cymru yw Heddlu Dyfed-Powys (Saesneg: Dyfed-Powys Police). Mae ei ardal yn cynnwys siroedd cadwedig Powys a Dyfed yng Nghanolbarth Cymru. Mae'n gwasanaethu awdurdodau unedol Ceredigion, Sir Gâr, Sir Benfro  a Phowys. Mae ei bencadlys yng Nghaerfyrddin. 

Fe'i sefydlwyd yn 1968 pan unwyd heddlu Sir Gaerfyrddin a Sir Aberteifi â heddlu Sir Benfro a heddlu Canol Cymru.

Dolen allanol

Dyfed-Powys
Canolbarth Cymru
Dyfed
Powys
Sefydliadau 1968
Heddlu Gwent

Un o bedwar heddlu Cymru yw Heddlu Gwent (Saesneg: Gwent Police). Mae'n gwasanaethu awdurdodau unedol Blaenau Gwent, Caerffili, Sir Fynwy, Casnewydd a Thorfaen. Mae ei bencadlys yng Nghwmbrân. 

Fe'i sefydlwyd yn 1967 pan unwyd heddluoedd Sir Fynwy a Chasnewydd. Ar ôl i lywodraeth leol gael ei diwygio yn Ebrill 1974 ehangodd ei ardal i gynnwys sir newydd Gwent i gyd. Ac ar ôl i'r diwygiad diweddarach yn Ebrill 1996, ychwanegodd Cwm Rhymni i'w ardal.

Dolen allanol

Gwent
Gwent
Sefydliadau 1967
Heddlu De Cymru

Un o bedwar heddlu Cymru yw Heddlu De Cymru (Saesneg: South Wales Police). Mae'n gwasanaethu awdurdodau unedol Pen-y-bont ar Ogwr, Caerdydd, Merthyr Tudful, Castell-nedd Port Talbot, Rhondda Cynon Taf, Abertawe a Bro Morgannwg. Mae ei bencadlys ym Mhen-y-bont ar Ogwr. 

Fe'i sefydlwyd dan yr enw South Wales Constabulary ar 1 Mehefin 1969 pan unwyd heddluoedd Sir Forgannwg, Caerdydd, Abertawe a Merthyr Tudful. Ar ôl i lywodraeth leol gael ei diwygio yn Ebrill 1974 ehangodd ei ardal i gynnwys  tair sir newydd Morgannwg Ganol, De Morgannwg a Gorllewin Morgannwg. Ar ôl i'r diwygiad diweddarach yn Ebrill 1996, collodd y llu Gwm Rhymni i Heddlu Gwent a mabwysiadodd ei enw presennol.

Dolen allanol

De Cymru
De Cymru
Sefydliadau 1969
Llanddeusant, Sir Gaerfyrddin

Am y pentref o'r un enw yn Ynys Môn, gweler Llanddeusant, Ynys Môn.

Pentref a chymuned yn Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw Llanddeusant. Saif ar ymyl orllewinol Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, ger Llangadog ac afon Sawdde. Mae yna boblogaeth sylweddol o Farcudiaid coch yn yr ardal ac un o atyniadau'r pentref yw'r Orsaf Fwydo Barcudiaid sydd ar agor i'r cyhoedd.  Mae hostel ieuenctid yn ei lleoli yn y pentref.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

Cyfeiriadau

Dolen allanol
 Gorsaf Fwydo Barcudiaid Coch

Cymunedau Sir Gaerfyrddin
 
Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Llanddeusant, Ynys Môn

Am y pentref o'r un enw yn Sir Gaerfyrddin, gweler Llanddeusant, Sir Gaerfyrddin.

Pentref a phlwyf englwysig yng nghymuned Tref Alaw, Ynys Môn, yw Llanddeusant (). Saif i'r gogledd o Afon Alaw ac i'r gorllewin o gronfa ddŵr Llyn Alaw.

Un o atyniadau nodweddiadol y pentref yw Melin Llynnon, yr unig felin wynt sy'n parhau i weithio a chynhyrchu blawd yng Nghymru heddiw. Yn ogystal, mae yna felin ddŵr yn y pentref ar lan Afon Alaw, o'r enw 'Melin Hywel'; mae ar agor i'r cyhoedd yn yr haf ar ôl iddi gael ei hatgyweirio yn 1975. Cofnodir melin yn y plwyf yn 1352.

Ysgol
Sefydlwyd Ysgol Llanddeusant yn y pentref yn 1847. Er gwaethaf ymdrechion pobl leol i'w hachub, caewyd Ysgol Gynradd Llanddeusant yng Ngorffennaf 2011 ar ôl gwasanethu'r pentref am 160 mlynedd. Ar yr 2il o Hydref 2013, rhoddodd Pwyllgor Cynllunio Cyngor Ynys Môn ganiatad i'r cyngor ddymchwel adeilad yr ysgol a chodi 8 o dai ar y safle.

Enwogion
Robert ap Huw (1580 - 1665). Telynor enwog, bardd ac awdur llawysgrif ar gerddoriaeth gynnar Cymru, a aned ym Modwigan, ym mhlwyf Llanddeusant.
John Prydderch Williams (Rhydderch o Fôn) (1830-1868). Bardd, llenor a golygydd.

Gweinidogion
Griffith Williams
”15 Ebrill 1894: Griffith Williams Llanddeusant. Bachgen ieuanc newydd ddechrau pregethu. Amcanu yn dda. Cyfarfod gweddi yn yr hwyr.”

Gweler hefyd
 Bedd Branwen

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Treftadaeth Môn: Melin Llynnon 
 Treftadaeth Môn: Melin Ddŵr Howell 

Pentrefi Ynys Môn
Plwyfi Cymru
Tref Alaw
Mstislav Rostropovich

Chwaraewr sielo oedd Mstislav Leopoldovich Rostropovich (Rwseg: Мстисла́в Леопо́льдович Ростропо́вич, Mstislav Leopol'dovič Rostropo'vič) (27 Mawrth 1927 – 27 Ebrill 2007).

Cafodd ei eni yn ninas Baku, Aserbaijan (Undeb Sofietaidd) i rieni Rwsiaidd ond fe'i magwyd yn Orenburg, canolfan weinyddol Oblast Orenburg.

Cyfeiriadau 

Americanwyr Rwsiaidd
Cerddorion Rwsiaidd
Genedigaethau 1927
Marwolaethau 2007
Pobl o Oblast Orenburg
Mark Tami

Gwleidydd yng ngogledd-ddwyrain Cymru yw Mark Richard Tami (ganed 3 Hydref, 1962). Mae'n Aelod Seneddol Llafur Alun a Glannau Dyfrdwy yn senedd San Steffan, a etholwyd am y tro cyntaf yn 2001. Bu'n swyddog i'r undeb Amicus (AEEU). Cafodd ei ail ethol yn 2005, 2010 a 2015.

Gyda'i gyd-aelodau seneddol o Gymry Ian Lucas a Wayne David, safodd i lawr fel Ysgrifennydd Seneddol Preifat (PPS) i Dawn Primarolo ar 6 Medi 2006, am fod Tony Blair yn gwrthod rhoi dyddiad ei ymddeolaeth fel prif weinidog.

Ar fwy nag un achlysur yn y gorffennol, roedd Mark Tami yn feirniadol iawn o Richard Brunstrom, cyn-Brif Gwnstabl Heddlu Gogledd Cymru.

Dolen Allanol
 Gwefan swyddogol 

Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Genedigaethau 1962
Gwleidyddion Cymreig yr 21ain ganrif
Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Screaming Lord Sutch

Cerddorwr roc, gwleidydd a maferic o Sais oedd David Edward Sutch neu Screaming Lord Sutch (Cymraeg: "Yr Arglwydd Sgrechlyd Sutch") (10 Tachwedd 1940 – 16 Mehefin 1999). Cafodd yrfa hir fel cerddor dan ei lysenw "Screaming Lord Sutch" a daeth yn adnabyddus i gynulleidfa ehangach fel sylfaenydd yr Official Monster Raving Loony Party a safai mewn nifer o etholiadau ac is-etholiadau yn y 1980au a'r 1990au, yn aml yn erbyn gwleidyddion amlwg.

Gyrfa wleidyddol
Sefydlodd yr Official Monster Raving Loony Party yn 1983 ac ymladdodd yn is-etholiad Bermondsey. Yn ystod ei yrfa safodd mewn dros 40 etholiad. Roedd yn ffigwr hawdd i'w adnabod yn y cownt etholiadol oherwydd ei ddillad lliwgar. Yn fuan ar ôl iddo ennill rhai cannoedd o bleidleisiau yn etholiad Finchley yn 1983, gan achosi cryn embaras i Margaret Thatcher ar y noson, y codwyd y deposit a delir gan ymgeisgwyr etholiad o £150 i £500. Parhaodd Sutch i sefyll, fodd bynnag, gan ddefnyddio ei enillion o'i gyngherddau roc i dalu am ei ymgyrchoedd tafod-mewn-boch. Bu ar raglen gyntaf y gyfres deledu ddychanol The New Statesman ar ITV - fel ef ei hun - gan ddod yn ail yn ffug etholiad 1987 (o flaen ymgeiswyr Llafur a'r SDP) a welodd Alan B'Stard (cymeriad Rick Mayall) yn cael ei ethol i San Steffan.

Cerddorion Seisnig
Genedigaethau 1940
Gwleidyddion Seisnig yr 20fed ganrif
Marwolaethau 1999
Pobl fu farw trwy grogi
Pobl fu farw trwy hunanladdiad
Rhestr enwau lleoedd gyda rhif yn yr enw

Dyma restr o enwau lleoedd gyda rhif yn yr enw:

1
 Dolarddun (Powys)
 Undy (Sir Fynwy)

2
 Aberdaugleddau
 Baladeulyn
 Bwlch y Ddeufaen
 Cefnddwysarn
 Chwarel Croes y Ddwy Afon, Ffestiniog
 Dwyran
 Y Ddwyryd
 Llanddeusant (Sir Gaerfyrddin)
 Llanddeusant (Ynys Môn)
 Llansanffraid Cwmdeuddwr (Powys)
 Llanystumdwy
 Penrhyndeudraeth

3
 Abertridwr (Caerffili)
 Abertridwr (Powys)
 Crug y Tri Arglwydd
 Llantrisant (Morgannwg)
 Llantrisant (Môn)
 Tair Carn Isaf
 Tripoli
 Trisant

4
 Bod Petrual (Sir Ddinbych)
 Pedair Heol
 Pedair-Ffordd (Powys)
 Penpedairheol

5
 Pum Heol
 Pumsaint
 Llanpumsaint
 Pumlumon

6
 Chwe Chloch

7
 Bryn Saith Marchog
 Seven Sisters (Blaendulais)
 Tresaith

12

18
 Tirdeunaw

20
 Carnedd Ugain

100
 Cantref Bychan
 Cantre'r Gwaelod...

Enwau lleoedd
Rhifau
Daearyddiaeth Cymru
Edith Pargeter

Nofelydd ac awdur Saesneg oedd Edith Mary Pargeter, BEM (28 Medi 1913 – 14 Hydref 1995). Cafodd ei geni yn Horsehay, Swydd Amwythig. Ysgrifennodd Pargeter nifer o'i llyfrau o dan nifer o ffugenwau wahanol.

Edith Pargeter

Heaven Tree
 The Heaven Tree (1960)
 The Green Branch (1962)
 The Scarlet Seed (1963)

Brothers of Gwynedd
 Sunrise in the West (1974)
 The Dragon at Noonday (1975)
 The Hounds of Sunset (1976)
 Afterglow and Nightfall (1977)

Nofelau eraill
 Hortensius, Friend of Nero (1936)
 Iron-Bound (1936)
 The City Lies Four-Square (1939)
 Ordinary People (1941)
 She Goes to War (1942)
 The Eighth Champion of Christendom (1945)
 The Fair Young Phoenix (1948)
 By Firelight (1948)
 Lost Children (1951)
 Holiday With Violence (1952)
 Most Loving Mere Folly (1953)
 The Rough Magic (1953)
 The Soldier at the Door (1954)
 A Means of Grace (1956)
 A Bloody Field by Shrewsbury (1972)
 The Marriage of Meggotta (1979)

Arall
The Coast of Bohemia (1950)
The Assize of the Dying (1958) (storiau)

Ellis Peters

Nofelau George Felse
 Fallen into the Pit (1951)
 Death and the Joyful Woman (1961) (Enillodd Wobr 'Nofel Orau' Edgar yn 1963)
 Flight of a Witch (1964)
 A Nice Derangement of Epitaphs (1965) (Teitl yn UDA: Who Lies Here?)
 The Piper on the Mountain (1966)
 Black is the Colour of my True Love's Heart (1967)
 The Grass-Widow's Tale (1968)
 The House of Green Turf (1969)
 Mourning Raga (1969)
 The Knocker on Death's Door (1970)
 Death to the Landlords! (1972)
 City of Gold and Shadows (1973)
 Rainbow's End (1978)

Nofelau Cadfael
A Morbid Taste for Bones (1977)
One Corpse Too Many (1979)
Monk's Hood (1980)
Saint Peter's Fair (1981)
The Leper of Saint Giles (1981)
The Virgin in the Ice (1982)
The Sanctuary Sparrow (1983)
The Devil's Novice (1983)
Dead Man's Ransom (1984)
The Pilgrim of Hate (1984)
An Excellent Mystery (1985)
The Raven in the Foregate (1986)
The Rose Rent (1986)
The Hermit of Eyton Forest (1988)
The Confession of Brother Haluin (1988)
The Heretic's Apprentice (1990)
The Potter's Field (1990)
The Summer of the Danes (1991)
The Holy Thief (1992)
Brother Cadfael's Penance (1994)

Nofelau arall
 Death Mask (1959)
 The Will and the Deed (1960)
 Funeral of Figaro (1962)
 The Horn of Roland (1974)
 Never Pick Up Hitchhikers! (1976)

John Redfern
The Victim Needs a Nurse (c.1940)

Jolyon Carr
Murder in the Dispensary (1938)
Freedom for Two (1939)
Masters of the Parachute Mail (1940)
Death Comes by Post (1940)

Peter Benedict
Day Star (1937)

Cyfeiriadau

Genedigaethau 1913
Llenorion Seisnig yr 20fed ganrif
Marwolaethau 1995
Nofelwyr Saesneg
Nofelwyr Seisnig
Pobl o Swydd Amwythig
Merched yr 20fed ganrif
Nick Griffin

Mae Nicholas John Griffin (ganwyd 1 Mawrth 1959) yn wleidydd Seisnig asgell dde eithafol. Mae wedi bod yn gadeirydd y British National Party (BNP) (Plaid Genedlaethol Prydain) er 1999.

Dyddiau cynnar ac addysg 
Ganwyd Nick Griffin yng ngogledd Llundain, Lloegr, a thyfodd i fyny yn Halesworth, Suffolk. Addysgwyd ef mewn dwy ysgol gyhoeddus yn Suffolk i ddechrau, St Felix School (Southwold) a Woodbridge School; astudiodd Griffin hanes, ac yna'r gyfraith yng Ngholeg Downing, Caergrawnt. Bu Griffin yn paffio tra yng Nghaergrawnt. Graddiodd gyda gradd ail ddosbarth isaf mewn hanes a'r gyfraith (Tripos I Hanes dwy flynedd/ Tripos II Cyfraith un blwyddyn). Ers gadael y brifysgol, mae Griffin wedi gweithio ym meysydd peirianeg amaethyddiaeth, adfer tai, a choedwigaeth. Yn ddiweddar, mae wedi bod yn ysgrifennwr gwleidyddol a threfnwr a chadeirydd y BNP.

Gwleidyddiaeth 
Mae Nick Griffin yn un o'r rhai sy'n gwadu'r Holocost. Cyfeiriodd ato fel "Twyll yr Ugeinfed Ganrif" (the Hoax of the Twentieth Century). Dywedodd hefyd: "Dwi'n ymwybodol iawn o'r ffaith mai'r farn gyffredinol yw y cafodd 6 miliwn o Iddewon eu gasio a'u hamlosgi neu eu troi'n lampshades. Y gred gyffredinol ar un adeg oedd fod y Ddaear yn fflat ... Dwi wedi dod i'r casgliad bod chwedl y 'diffodiant' yn gymysgedd o bropaganda rhyfel y Cynghreiriaid, celwydd tra buddiol, a hysteria gwrach diweddar."

Etholiadau a gystadlwyd

Cyfeiriadau

Dolenni allanol

Gwefan Swyddogol 
 Gwefan y BNP

Erthyglau am Griffin 
 Proffil Griffin gan y BBC
 BBC Adroddiad arbenig ar Griffin
 Proffil o Griffin gan Searchlight 
 Newyddion am arestio Nick Griffin

Aelodau Senedd Ewrop
Genedigaethau 1959
Gwleidyddion Seisnig yr 20fed ganrif
Gwleidyddion Seisnig yr 21ain ganrif
Pobl o Lundain
Venedocia, Ohio

Pentref yn Van Wert County, Ohio, Unol Daleithiau America, yw Venedocia. Fe'i lleolir ar briffordd daleithiol 116 yng ngogledd-orllewin Ohio, tua 10 milltir i'r de-ddwyrain o ddinas Van Wert, canolfan weinyddol y sir. Mae gan y pentref arwynebedd o tua 1/4 milltir sgwar a phoblogaeth o 160 (2000). 'Venedocia' yw'r ffurf Ladin ar yr enw Gwynedd ac mae'n adlewyrchu gwreiddiau Cymreig y pentref. Mae trigolion Venedocia yn hynod o falch o fod yn Americanwyr Cymreig.

Daeth yr ymsefydlwyr cyntaf yno tua'r flwyddyn 1848 ac fe'i ymgorfforwyd fel pentref yn 1897. Ymfudwyr o Gymru, ac yn arbennig o Wynedd, oedd yr ymsefydlwyr cyntaf. Mae rhai o drigolion presennol y pentref yn dal i gofio'r adeg pan siaredid Cymraeg yn y pentref.

Eglwys Bresbyteraidd Salem oedd canolfan y gymdeithas, a godwyd dros gan mlynedd yn ôl. Sefydlwyd y gynulleidfa yn 1848. Hyd at 1895 cynhelid pob gwasanaeth yn y Gymraeg. Mae Venedocia yn dal i gynnal Cymanfa Ganu flynyddol yn y Gymraeg, traddodiad a sefydlwyd yn 1915.

Ffuglen
 Bartie Jones, Call to Cambria. Nofel am fywyd yn y pentref yn y 1970au.

Dolenni allanol
 Gwefan swyddogol y pentref
 Fideo am gysylltiadau Cymraeg y pentref (2 funud, 4mb, fformat .wmv)

Daearyddiaeth Ohio
Enwau lleoedd o darddiad Cymreig yn yr Unol Daleithiau
Pentrefi Van Wert County, Ohio
Rhestr arwyddeiriau cenedlaethol

Arwyddeiriau
Arwyddeiriau cenedlaethol
Louis X, brenin Ffrainc

Brenin Ffrainc o 1314 a brenin Navarre o 1305 ymlaen oedd Louis X (4 Hydref 1289 – 5 Mehefin 1316).
Llysenw: "le Hutin"

Mab y brenin Philippe IV a'i wraig Jeanne, Brenhines Navarra oedd ef. Cafodd ei eni ym Mharis.

Teulu

Gwragedd 
 Marged o Bwrgwyn (1290–1314)
 Clémence d'Anjou (1293–1328)

Plant 
 Jeanne II, brenhines Navarra (1312–1349)
 Jean I

Brenhinoedd Ffrainc
Brenhinoedd Navarra
Ffrancod y 13eg ganrif
Ffrancod y 14eg ganrif
Genedigaethau 1289
Marwolaethau 1316
Pobl o Baris
Teyrnoedd y 14eg ganrif
Buhez Santez Nonn

Drama firagl yn yr iaith Lydaweg yw Buhez Santes Nonn (Cymraeg: Buchedd Santes Non). Mae'n destun Llydaweg Canol sy'n adrodd hanes bywyd (buchedd) Non, y santes o Gymraes sy'n fam i Ddewi Sant.

Roedd yn cael ei pherfformio yn gyhoeddus am ganrifoedd yn pardon Non ym nhref Dirinon, Finisterre, Llydaw, lle credid fod Non wedi'i chladdu.

Gweler hefyd
Y Tri Brenin o Gwlen; un o'r ddwy ddrama gynharaf yn y Gymraeg
Y Dioddefaint a'r Atgyfodiad; un o'r ddwy ddrama gynharaf yn y Gymraeg
Pascon agan Arluth; drama firagl Gernyweg o'r 14g

Llyfryddiaeth
Ceir y testun gwreiddiol gyda chyfieithiad Ffrangeg a nodiadau yn:
E. Ernault (gol. a chyf.), 'La Vie de Sainte Nonne', Revue celtique 8 (1887), tt. 230-301, 405-491.

Llenyddiaeth Llydaweg Canol
Humphry Davy

Cemegydd  o Gernyw oedd Syr Humphry Davy  (17 Rhagfyr 1778 – 29 Mai 1829).

Genedigaethau 1778
Marwolaethau 1829
Cemegwyr Seisnig
Cernywiaid
C.P.D. Y Trallwng

Mae Clwb Pêl-droed Y Trallwng (Saesneg: Welshpool Town Football Club) yn glwb pêl-droed sy'n chwarae ar Faes-y-dre yn Y Trallwng.

Hanes 
Roedd y clwb yn aelod gwreiddiol y Cynghrair Undebol yn 1990, gorffenodd y clwb yn ail yn 1993 a 1996. Gan nad oedd Croesoswallt yn gymwys ar gyfer dyrchafiad y tymor hwnnw, cafodd y Trallwng gymryd eu lle yn Uwch Gynghrair Cymru ar gyfer tymor 1996/97. Byr oedd eu hymddangosiad ac roedden nhw'n nôl yn y Cynghrair Undebol ar ôl dau dymor. Enillon nhw'r gynghrair ac ennill eu lle yn ôl yn yr Uwchgynghrair yn 2002. Goffenodd y clwb yn y 6ed safle yn yr Uwch Gynghrair yn 2005/2006, sef eu safle uchaf erioed. Yn dilyn ailstrywtho'r gynghrair, gwrthodwyd trwydded i'r clwb, a bu'n rhaid iddynt disgyn i gynghrair îs.

Chwaraeon ym Mhowys
Trallwng
Sefydliadau 1878
Y Trallwng
Nintendo DS

Teclyn gemau cyfrifiadurol cludadwy a gynhyrchir gan Nintendo yw Nintendo DS. Cafodd y Nintendo DS ei ryddhau yn Chwefror 2005. Mae'r DS yn sefyll am 'Dual Screen' (Sgrîn Ddeuol) ac mae'r teclyn gemau yn enwog am ei ddwy sgrîn, un ohonyn nhw'n sgrîn cyffwrdd.

Consolau gemau
Gwerthefyr

Gwerthefyr neu Gwerthefyr Fendigaid (Lladin: Vortimer) (fl. 5g) oedd fab Gwrtheyrn brenin y Brythoniaid yn hanes traddodiadol Cymru. Dywedir ei fod yn rhyfelwr cadarn a enillodd sawl brwydr yn erbyn y Sacsoniaid oedd yn ceisio meddiannu Ynys Prydain.

Hanes a thraddodiad
Cyfeirir at Werthefyr gan Nennius yn yr Historia Brittonum. Ar ôl blynyddoedd o ryfela yn erbyn y goresgynwyr gorchmynodd i'w deulu i'w gladdu ar arfordir de Lloegr i amddiffyn y wlad, ond anwybyddwyd hynny gyda chanlyniadau trychinebus. Ceir yr un hanes, i bob pwrpas, yng ngwaith Sieffre o Fynwy, ond gyda'r gwahaniaeth fod ei lysfam yn ei wenwynu. Mae un o Drioedd Ynys Prydain yn gwrthddweud Nennius a Sieffre, fodd bynnag, ac yn dweud bod esgyrn y brenin marw wedi'u claddu ym mhrif borthladdoedd yr ynys a bod hynny wedi atal ymosodiadau'r Sacsoniaid am gyfnod.

Mae'n eithaf posibl fod yr hanes traddodiadol yn seiliedig ar ffigwr hanesyddol a deyrnasodd yn Nyfed. Cyfeiria Gildas at un Vortiporius fel Demetarum tyranne Vortipori (Vortipori brenin Dyfed). Fe'i coffeir mewn arysgrif gynnar mewn Lladin ac Ogam o Warmacwydd, Sir Benfro, a ddaeth yno o Gastell Dwyran ger Hendy-gwyn ar Daf. Yn Lladin ceir yr arysgrif Memoria Voteporigis Protictoris ac yn Ogam Votecorigas. Mae'n bosibl mai'r cof am y brenin hwn a geir yn sail i'r traddodiadau am Werthefyr a Vortiporius fel ei gilydd ('Gw(e)rthefyr' yw'r ffurf a geir ar enw'r ddau frenin yn y cyfieithiadau Cymraeg Canol o waith Sieffre o Fynwy).

Yn ôl traddodiad arall roedd Gwerthefyr, trwy ei ferch Anna, yn daid i Non, mam Dewi Sant.

Cyfeiriadau

Cymry'r 5ed ganrif
Hanes traddodiadol Cymru
Llenyddiaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol
Teyrnas Dyfed
Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (1885)

Am y mudiad cyfoes, gweler Cymdeithas yr Iaith.
Mudiad gwladgarol a sefydlwyd ym 1885 oedd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (Saesneg: The Society for Utilizing the Welsh Language). Fe'i sefydlwyd yn Eisteddfod Genedlaethol Aberdâr 1885 gyda'r nod o gael i'r iaith Gymraeg ei phriod le yn system addysg Cymru.

Ysgrifennydd cyntaf y Gymdeithas oedd yr awdur o genedlaetholwr Beriah Gwynfe Evans, awdur y nofel ddychanol Dafydd Dafis. Roedd arweinyddion eraill yn cynnwys Dan Isaac Davies, Isambard Owen a Henry Richard ("Yr Apostol Heddwch").

19eg ganrif yng Nghymru
Addysg Gymraeg
Cenedlaetholdeb Cymreig
Hanes y Gymraeg
Mudiadau Cymraeg
Mudiadau iaith
Sefydliadau 1885
Dafydd Davis

Gweler hefyd Dafydd Dafis (gwahaniaethu).
Adeiladwr llwybrau beicio mynydd yw Dafydd Caradog Davis MBE, sy'n adnabyddus am ei waith yn adeiladau llwybrau mewn canolfannau megis Coed-y-Brenin, Gwynedd.

Mae Davis yn athletwr mynydd mewn amryw o ddisgyblaethau. Mae wedi cynyrchioli ei wlad fel rhedwr cwymp ac mae'n ddringwr craig medrus ac alpinwr. Cafodd ei gyfla cyntaf i ddablygu llwybrau beicio mynydd yng Nghoed-y-Brenin yng nghanol yr 1990au, pryd cyflogwyd o gefndir cyfarwyddyd addysgol chwaraeon yr awyr agored, gan y Fenter Coedwigaeth i ddatblygu llwybrau ar gyfer y chwaraeon newydd o feicio mynydd. Roedd y gyllid yn gyfyngedig ond roedd Davis yn arloesol gan ddefnyddio gwirfoddolwyr, y lluoedd arfog a chymdeithasau ieuenctid i ddarparu'r gwaith dynol oedd ei angen i adeiladu llwybrau cynnaladwy trwy'r goedwig. Yn fuan, datblygodd y parc a chafodd enw da am ei amgylchiadau reidio gwych. Galluogodd hyn i Davis fynd at y Cynulliad i ennill fwy o arian ar mwyn datblygu llwybrau pellach ar draws Cymru. Fe lwyddodd i wneud hyn ac yn 2002 datganodd IMBA fod Cymru yn un o gyrchfannau gorau'r byd ar gyfer beicio mynydd.

Derbynnodd Davis MBE yn 2004 am 'wasanaethau i goedwigaeth'. Fe adawodd ei swydd gyda'r Fenter Coedwigaeth ac mae'n ddatblygwr llwybrau llawrydd erbyn hyn, yn gweithio yn Iwerddon, Lloegr, Israel, Canada a Siapan, gan ddatblygu dulliau adeiladu cynnaladwy sy'n cyflenwi llwybrau gwydn sy'n rhoi sialens i'r reidwyr ond eto'n hygyrch i reidwyr o pob gallu.

Mae Davis yn byw tua dwy fillti'r o'r pentref lle'i magwyd ym Mharc Cenedlaethol Eryri. Mae'n rhedeg, dringo neu'n reidio bron pob dydd.

Seiclwyr Cymreig
Aelodau Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Gwladgarwch

Gwladgarwch yw cariad un at ei wlad (gan amlaf ei wlad enedigol). Gellid ystyried cenedlaetholdeb yn fynegiant gwleidyddol o wladgarwch, ond nid yw pob gwladgarwr yn genedlaetholwr yn yr ystyr wleidyddol. Ideoleg yw cenedlaetholdeb tra bod gwladgarwch yn ymateb greddfol mewn unigolyn i'r ffaith ei fod yn perthyn i wlad neu genedl neilltuol a'r ymdeimlad ei fod yn ei charu.

 
Cenedligrwydd
Geirfa wleidyddol
Gweriniaeth fanana

Gweriniaeth fanana yw'r term gwleidyddol difrïol a ddefnyddir i gyfeirio at wlad dlawd a reolir gan lywodraeth filwrol awdurdodaidd lwgr. Dyfeisiwyd y term Saesneg banana republic gan yr awdur Americanaidd O. Henry. Roedd 'gweriniaeth' yn gyfystyr â llywodraeth unbenaethol i'r awdur ac mae'r gair 'banana' yn cyfeirio at or-ddibyniaeth gwledydd difreintiedig o'r math ar economi seiliedig ar dyfu cnydau sylfaenol i'w hallforio i wledydd mwy cyfoethog yn y Gorllewin. Fel rheol cysylltir y term â gwledydd tlawd Canolbarth a De America, ond gall gael ei gymhwyso at unrhyw wladwriaeth sydd â llywodraeth lwgr a gwahaniaethau mawr rhwng safon byw yr ychydig freintiedig a'r mwyafrif tlawd.

Mae'r ffilm Bananas gan Woody Allen yn cael ei lleoli mewn gweriniaeth fanana ystrydebol.

Geirfa wleidyddol
Geiriau difrïol
Banana
Llygredigaeth wleidyddol