alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Enwau lleoedd o darddiad Cymreig yn yr Unol Daleithiau

Mewn canlyniad i'r ymfudo o Gymru i America o'r 17g ymlaen, ceir nifer o enwau lleoedd o darddiad Cymreig yn yr Unol Daleithiau. Maen' nhw'n arbennig o gyffredin yn nhaleithiau Pennsylvania ac Efrog Newydd.

Rhoddir isod detholiad ohonynt. Yn ogystal ag enwau seiliedig ar enwau Cymreig, yn Gymraeg a Saesneg, ynghŷd â Wales a Cambria ac enwau tebyg, ceir nifer o leoedd a enwir ar ôl Cymry, e.e. Evansville, Glendower a Llewellyn (gweler: Enwau lleoedd sy'n tarddu o enwau Cymry yn yr Unol Daleithiau).

Alabama
Abernant
Cardiff
Pisgah

Alaska
Wales

Arizona
Morristown
St. David

Arkansas
Conway
Mount Pisgah
Pisgah

Califfornia
Afon Owain
Bryn Mawr
Cambria
Cardiff-by-the-Sea
Milford
Swansea

Connecticut
Milford
New Milford

De Carolina
Pisgah
Swansea
Welsh Neck

Delaware
Milford
Newport

Florida
Lake Wales
Pembroke Lakes
Pembroke Park
Pembroke Pines
South Lake Wales

Georgia
Pembroke
Saint David's

Efrog Newydd
Bangor
Berwyn
Cambria Heights
Cardiff
East Pembroke
Enlli
Milford
New Milford
Newport
North Bangor
Pembroke
Penycaerau
Penymynydd
Wales
South Wales
Wales, Efrog Newydd)Wales Center
West Bangor

Gogledd Carolina
Pembroke
Pisgah Forest

Gogledd Dakota
Beulah
Wales

Gorllewin Virginia
Pemberton
Radnor
Ragland
West Milford

Illinois
Berwyn
Cambria
Milford
Monmouth
St. David
Swansea

Indiana
Milford
Morristown

Iowa
Milford
Monmouth
Wales
Welsh Prairie

Kansas
Arvonia
Bala
New Cambria

Kentucky
Bethesda
Milford
Mount Pisgah
Pembroke

Louisiana
Welsh

Maine
Bangor
Monmouth
North Monmouth
Pembroke
St. David
Wales

Maryland
Berwyn
Cardiff
North Bethesda

Massachusetts
Conway
Milford
North Pembroke
Swansea
Wales

Michigan
Bangor
Flint
Milford
Wales

Minnesota
Cambria
Morristown

Mississippi
Beulah
Cardiff

Missouri
Gower
Milford
New Cambria

New Hampshire
Conway
Landaff
Milford
North Conway
Pembroke

New Jersey
Anglesea
Bellmawr
Blackwood
Cardiff
Milford
Monmouth
Monmouth Beach
Monmouth Junction
Monmouth Hills
Port Monmouth
West Milford

Ohio
Milford
Mount Pisgah
Radnor
Tynrhos
Venedocia
Wales
Welsh Hills

Oregon
Beulah
Monmouth

Pennsylvania
Bala
Bala-Cynwyd
Bangor
Barry
Berwyn
Bethesda
Bryn Athyn
Bryn Mawr
Caernarvon
Colwyn
Conway
East Bangor
East Newport
Glen Mawr
Gwynedd
Gwynedd Valley
Haverford
Lampeter
Llanerch
Lower Gwynedd
Lower Merion
Meirion
Milford
Millbach
Nantmeal
Narberth
Neath
New Milford
North Wales
Northern Cambria
Penllyn
Penn Wynne
Penryn
Radnor
Saint David’s
Tredyffrin
Upper Merion
Uwchlan
Venedocia
Welsh Hill
Welsh Run

Tennessee
Bethesda
Brynffynnon

Texas
Milford

Utah
Wales (Utah)

Vermont
Morristown

Virginia
Cambria
Milford
Nebo
Pembroke

Washington
Bangor
Bryn Mawr

Wisconsin
Bangor
Blaendyffryn
Blaen-y-Cae
Cambria
Nant y Calch
Wales, Wisconsin
Welsh Prairie

 
Rhestrau daearyddiaeth
Welsh Neck

Gwladfa fach Gymraeg a sefydlwyd yn Ne Carolina ar ddechrau'r 18g oedd Welsh Neck. Erbyn heddiw mae'n rhan o dref Hartsville, Darlington County. ond coffeir yr enw o hyd yn enw eglwys leol y Bedyddwyr, Welsh Neck Baptist Church.

Daeth yr ymsefydlwyr cyntaf i ardal ar gylch mawr (neck) ar lan Afon Pee Dee, a roddwyd iddyn nhw fel grant gan yr awdurdodau gwladfaol Prydeinig, yn y flwyddyn 1734. Y Tract Cymreig (Welsh Tract) oedd ei enw. Bedyddwyr oeddynt, o ardal yn nhalaith Pennsylvania a elwid 'Welsh Neck' hefyd. Sedlwyd y 'Welsh Neck' newydd ganddynt a roddwyd yr enw 'Plwyf Dewi Sant' ar y tir o'i gwmpas. Codwyd tai a ffermydd o gwmpas yr eglwys. Tyfid hemp, fflacs ac indigo ganddynt a chodwyd gwartheg.

Dolenni allanol
Hanes Darlington County 
Cofnodion hanes Confensiwn Bedyddwyr De Carolina, Prifysgol Furman 

De Carolina
Enwau lleoedd o darddiad Cymreig yn yr Unol Daleithiau
Sefydliadau 1734
Wales, Alaska

Gweler Wales am enghreifftiau eraill o'r enw.

Dinas fach yn Nome Census Area, Alaska, yn nhalaith Alaska, Unol Daleithiau America, yw Wales (Inupiaq: Kiŋigin, IPA: [kiŋiɣin]). Mae ganddi boblogaeth o 145 (cyfrifiad 2010). 93.8% ohonynt yn frodorion. Fe'i lleolir ar Benrhyn Tywysog Cymru (o le daw'r enw Saesneg ar y gymuned) ar Orynys Seward , 180 km (111 milltir) i'r gogledd-orllewin o Nome. Dyma'r gymuned fwyaf gorllewinol ar dir mawr cyfandiroedd America. (Hyd at 2010 y trigolion mwyaf gorllewinol oedd cymuned ynys Attu yn ynysoedd yr Aleut. ).   (Er mai pentref ydyw, fe'i gelwir yn ddinas am ei fod yn ganolfan i'r ardal anghysbell o'i chwmpas. Mae'r boblogaeth yn byw mewn 43 o'r 51 tŷ sydd yn y gymuned (24 ohonynt â "theuluoedd").  Kingigin, wedi ei enwi ar ôl y mynydd lleol, yw ei enw i'r trigolion Inupiaq, sy'n cyfeirio at eu hunain fel Kingikmiut. Kingigin yw un o gymunedau hynaf ardal Cilfor Baring. (Pellter o 51 milltir sydd, heddiw, yn rhannu'r Unol Daleithiau o Rwsia.)  Roedd iddi boblogaeth o 500-600 cyn ac ar ôl dyfodiad yr hil wen. Bu pandemig ffliw 1918 yn argyfwng, a hanerwyd y boblogaeth.

Trefnwyd y Pentref Brodorol yn ôl yr Indian Reorganization Act yn 1934. Derbyniwyd y trefniant rhwng y gymuned ac Adran Mewndiroedd yr Unol Daleithiau ar Orffennaf 29, 1939. Prynwyd Alaska gyfan gan yr Unol Daleithiau, o Ymerodraeth Rwsia ar 30 Mawrth 1867 am $7.2 miliwn.  Yn 1912 fe'i trefnwyd yn Diriogaeth. Ar 3 Ionawr 1959 daeth yn 49fed talaith yr Unol Daleithiau.  

Gerllaw Kingipin mae Parc Cadwraeth Tirbont Baring (Bering Land Bridge National Preserve).  Yma gwarchodir hanes naturiol - gan gynnwys hanes pwysig dynoliaeth (a phoblogi cyntaf cyfandir yr Amerig) - yr ardal. (Mae map da o'r ardal ar eu gwefan.)

Cyfeiriadau 

Enwau lleoedd o darddiad Cymreig yn yr Unol Daleithiau
Dinasoedd Alaska
Encyclopædia Britannica

Gwyddoniadur aml-gyfrol wedi ei ysgrifennu yn yr iaith Saesneg yw Encyclopædia Britannica. Cyhoeddwyd yr argraffiad cyntaf yng Nghaeredin yn y flwyddyn 1768, felly'n ei wneud yn wyddoniadur henaf y byd sydd yn parhau i fod mewn print. Yn bresennol, mae Britannica ar ei 15fed argraffiad, ond caiff adolygiad newydd ei gyhoeddi bob blwyddyn i gadw ei gynnwys yn weddol cyfoes. Dros y blynyddoedd, mae Britannica wedi gwneud enw ymysg y dysgiedig fel gwyddoniadur hynod o ysgolheidraidd, yn rhannol oherwydd fod adrannau o'r gwyddoniaduron wedi eu hysgrifennu gan nifer o unigolion awdurdodol, megis enwogion academaidd fel Albert Einstein, Marie Curie a Leon Trotsky. Er hynny, mae Britannica wedi bod mewn trafferth ers dyfodiad y rhyngrwyd a gwyddoniaduron rhyngweithiol, sydd wedi lleihau cyfran marchnad Britannica yn sylweddol a gorfodi y cyhoeddwyr i leihau ei brîs. Maent hefyd wedi rhyddhau nifer o fersiynau ar gyfrwng CD/DVD a gwasanaeth ar-lein i gystadlu gyda gwyddoniaduron modern fel Encarta a Wicipedia.

Dolenni allanol 
  

Gwyddoniaduron Saesneg
David John de Lloyd

Cerddor a chyfansoddwr oedd David John de Lloyd (30 Ebrill 1883 – 20 Awst 1948).

Cafodd ei eni yn Sgiwen.

Cerddoriaeth
Gwlad fy Nhadau (cantata) (1914)
Gwenllian (opera) (1925)
Tir na n'Og (opera) (1932)

Dolennau allanol
Cofiant 

Cyfansoddwyr Cymreig
Genedigaethau 1883
Marwolaethau 1948
Enwau lleoedd sy'n tarddu o enwau Cymry yn yr Unol Daleithiau

Gweler hefyd: Enwau lleoedd o darddiad Cymreig yn yr Unol Daleithiau.
Dyma restr o enwau lleoedd sy'n tarddu o enwau Cymry yn yr Unol Daleithiau.

Alabama
Daviston
Edwardsville
Fort Davis
Harrisburg
Jones
Mathews
Morris
Owens Crossroads
Prichard
Taylor
Thomasville

Alaska
Haines
Hughes

Arkansas
Bowen
Evansville
Floyd
Griffith Spring
Griffithtown
Griffithville
Harris
Harrisburg
Hughes
Jones Mill
Jonesboro
Owensville
Robertsville
Rogers
Taylor
Williams Junction

Califfornia
Broderick
Edwards
Fort Jones
Griffith
Lake Hughes
Morgan Hill
Taylorsville

Colorado
Evans
Meredith
Morgan
Pritchett
Taylor Park

Connecticut 
Morris

De Dakota
Powell

Efrog Newydd
Morrisville

Georgia
Davisboro
Metcalf
Morgan
Morganton
Morris
Thomasville

Gogledd Carolina
Davis
Hughes
Harrisburg
Jonesville
Powells Point

Gogledd Dakota
Rogers
Taylor

Gorllewin Virginia
Davis
Griffithsville
Jenkin
Jones
Morgantown
Prichard
Williams Mountain
Williamstown

Idaho
Lewisville
Prichard
Roberts
Thomas

Illinois
Edwardsville
Evanston
Evansville
Harrisburg
Harristown
Hopkins Park
Jonesboro
Morgan Park
Morris
Mount Morris
Taylor Springs
Taylorville
Thomasboro
Williamsville

Indiana
Evansville
Griffith
Jeffersonville
Jonesboro
Jonesville
Lewisville
Perrysville
Taylorsville
Williams Creek
Williamsport

Iowa
Davis City
Evansdale
Harris
Hopkinton
Lewis
Williams
Williamsburg
Williamson

Kansas
Edwardsville
Harris
Lewis

Kentucky 
Bowen
Davisport
East Jenkins
Fort Thomas
Jenkins
Jonesville
Lewisburg
Morgantown
Owen
Owensboro
Pryse

Louisiana
Evans
Jones
Jonesboro
Jonesville
Lewisburg
Morgan City
Taylor
Thomas

Maryland
Gwynn Oak
Hughesville
Powellville

Massachusetts
Williamstown

Michigan
Jones

Minnesota
Harris
Hewitt
Jeffers
Jenkins
Lewiston
Lewisville
Morgan
Morris

Mississippi
Edwards
Griffith
Morgan City

Missouri
Harris
Harrisburg
Hughesville
Humphreys
Lewistown
Matthews
Morrison
Morrisville
Rogersville

Montana
Lloyd
Roberts

Nebraska
Howells
Powell

New Hampshire
Meredith

Ohio
Edwardsville
Evanston
Thomaston

Pennsylvania
Edwardsville
Elwyn
Evans City
Eynon
Glendower
Llewellyn
Morgantown
Morris Run
Morrisville
Parryville

Vermont
Morgan
Morristown
Williamsville

Virginia
Dillwyn
Gwynn

Wisconsin
Evansville
Owen
Phillips
Port Edwards
Taylor

Gweler hefyd
 Americanwyr Cymreig
 Enwau lleoedd o darddiad Cymreig yn yr Unol Daleithiau

 
Rhestrau daearyddiaeth
George Hargreaves

Arweinydd Y Blaid Gristnogol, a alwyd yn wreiddiol yn Operation Christian Vote, yw'r Parchedig James George Hargreaves.

Cyn iddo gael ei farn gyfredol bod gwrywgydiaeth yn bechod, ysgrifennodd Hargreaves y gân So Macho, a gyrhaeddodd #2 yn siartiau y Deyrnas Unedig pan ganwyd gan Sinitta yn 1985,  sy'n aml yn cael ei hystyried yn "anthem hoyw", ac mae breindaliadau'r gân – tua £10 000 y mis – yn cyllido ymgyrch y blaid.

Cyfeiriadau

Ffwndamentaliaeth Gristnogol
Gwleidyddion Seisnig yr 20fed ganrif
Gwleidyddion Seisnig yr 21ain ganrif
Llewellyn, Pennsylvania

Gweler hefyd Llewellyn.
Cymuned heb ei hymgorffori (unincorporated community) yn Schuylkill County yn nhalaith Pennsylvania, Unol Daleithiau America, yw Llewellyn. Fe'i lleolir ger Pottsville, rhwng dinasoedd Harrisburg ac Allentown, i'r gogledd-orllewin o Philadelphia. Mae'n 160 milltir i'r gogledd o Washington D.C., prifddinas UDA. Mae ganddi boblogaeth o 4,460 (cyfrifiad 2002).

Cymunedau Schuylkill County, Pennsylvania
Enwau lleoedd sy'n tarddu o enwau Cymry yn yr Unol Daleithiau
Alan Ball

Chwaraewr pêl-droed Saesneg a rheolwr oedd James Alan Ball Jr. (12 Mai, 1945 - 24 Ebrill, 2007).

Pêl-droedwyr Seisnig
Rheolwyr pêl-droed
Genedigaethau 1945
Marwolaethau 2007
Crynoddisg

Disg optegol a ddefnyddir i storio data digidol yw crynoddisg, CD-ROM neu CD. Dechreuodd datblygiad y cyfrwng gan y cwmniau electroneg Philips a Sony yn 1979. Bu'n dair blynedd cyn fod y crynoddisg yn cael ei ryddhau yn 1982. Yn wreiddiol, fe'i cynlluniwyd fel cyfrwng ar gyfer storio cerddoriaeth ddigidol yn unig, oherwydd fod golwg y disgiau yn debyg i recordiau feinyl, ond yna addaswyd y dechnoleg i'w ddefnyddio fel dyfais storio data gwahanol megis delweddau, testun a rhaglenni. Felly, rhyddhawyd y CD-ROM ym mis Mehefin 1985, a fyddai'n dod yn brif gyfrwng ar gyfer meddalwedd cyfrifiadurol am dros ddegawd rhwng 1993 a 2005, pan ddaeth y we fyd-eang yn gryfach cyfrwng.

Ystyr "CD" ydy talfyriad o "Compact Disg" (CD|Cryno Ddisg); ac ystyr "ROM" ydy Read Only Memory, gan nad oedd hi'n bosibl i'r defnyddiwr losgi gwybodaeth ar y ddisg fwy nag unwaith sef write-once audio and data storage (CD-R) ac yna: rewritable media (CD-RW), Video Compact Discs (VCD), Super Video Compact Discs (SVCD), PhotoCD, PictureCD, CD-i, ac Enhanced CD. Gwelodd yr Audio CD a chwaraewyr audio CD olau dydd yn gyntaf yn 1982.

Roedd y CD-ROM rhyngweithiol yn defnyddio sain, llun, ffilm, animeiddiadau "Flash" ayb ac yn rhoi cyfle i'r defnyddiwr roi mewnbwn. Oherwydd hyn, roeddent yn cael eu defnyddio llawer fel adnodd addysgol. Un o'r cyntaf yn y Gymraeg oedd y gyfres hanes honno "FfotoBanc Cymru" gan Gyhoeddiadau Sycharth.

Gweler hefyd
Co-bach
Y crynoddisg

Dolennau allanol 
 Enghraifft o CD-ROM Cymraeg ar werth yn 2009 ar wefan CBAC.

Technoleg gwybodaeth
Cardiff-by-the-Sea

Dinas lan-môr yn San Diego County, yn nhalaith Califfornia,  Unol Daleithiau America, yw Cardiff-by-the-Sea (neu Cardiff yn lleol). Fe'i lleolir ar yr arfordir rhwng Encinitas a Thraeth Solana. Mae'r Cefnfor Tawel i'r gorllewin, Encinitas i'r gogledd a dwyrain, a thraeth a lagŵn i'r de. Gyda phoblogaeth o lai na 12,000, mae Cardiff-by-the-Sea yn cael ei ystyried yn rhan o ddinas Encinitas bellach.

Dechreuodd fel cymuned amaethyddol. Tyfodd yn gyflym o 1911 ymlaen gyda dyn busnes lleol, J. Frank Cullen, yn codi tai a'u gwerthu. Dywedir mai ei wraig, oedd yn Gymraes, a'i berswadiodd i enwi'r dref newydd ar ôl Caerdydd, Cymru.

Heddiw mae Cardiff-by-the-Sea yn boblogaidd ar gyfer bordhwylio a syrffio gan fod y tonnau mor dda.

Yn ôl Cyfrufiad 2010 roedd gan y ddinas 71% gwyn, 21% Hispanic, 3% Asian, 1% Affro-Americanwr a 4% Arall

Cyfeiriadau

Enwau lleoedd o darddiad Cymreig yn yr Unol Daleithiau
Dinasoedd San Diego County, Califfornia
Rhestr baneri'r Alban

Dyma restr baneri'r Alban. Am faneri eraill a ddefnyddir yn yr Alban yn ogystal â gweddill y Deyrnas Unedig, gweler Rhestr baneri y Deyrnas Unedig.

Y faner genedlaethol

Baneri brenhinol

Baneri sirol

Baneri hanesyddol

Gweler hefyd
 Rhestr baneri Cymru
 Rhestr o arfbeisiau hanesyddol Cymru
 Baneri bro Llydaw

Cyfeiriadau

Baneri'r Alban
Alban
Jonesville (Gogledd Carolina)

Jonesville yw'r dref hynaf yn Yadkin County, Gogledd Carolina, Unol Daleithiau America. Roedd ganddi boblogaeth o 1,464 yn ôl cyfrifiaf 2000. Ond ychwanegwyd 800 o bobl yn 2001 pan unodd ag Arlington, Gogledd Carolina, i'w gwneud y dref ail fwyaf yn y sir.

Mae Afon Yadkin yn gwahanu Jonesville rhag Elkin. Lleolir y dref yn rhafryniau Mynyddoedd Blue Ridge. Mae'n adnabyddus am ei gwinllanoedd.

Hanes yr enw
Jonesville yw'r dref hynaf yn Swydd Yadkin. Yn ôl y llyfr hanes lleol An Illustrated History of Yadkin County 1950-1980, gan William E. Rutledge Jr. ei henw cynharaf oedd Martinsborough (1811). Cafodd yr enw ei newid i Jonesville er anrhydedd Hardy Jones (1747-1819), a ymladdodd yn y Chwyldro Americanaidd a bu fyw yn y dref. Ceir cofeb iddo ar lawnt yr eglwys Fethodist leol yn Jonesville.

Trefi Yadkin County, Gogledd Carolina
Enwau lleoedd sy'n tarddu o enwau Cymry yn yr Unol Daleithiau
Y Lluman Coch

Baner sy'n tarddu o gynnar yr ail ganrif ar bymtheg pan chwifiwyd fel lluman y Llynges Frenhinol yw'r Lluman Coch. Yn gyfredol, defnyddiwyd fel lluman sifil y Deyrnas Unedig.

 
Lluman Coch, Y
Coch, Y Lluman
Lluman Coch, Y
Sam & Max

Pâr o gymeriadau comig a grëwyd gan y darlunydd ac ysgrifennwr Steve Purcell yw Sam & Max a welodd olau dydd am y tro cyntaf yn 1987.

Ci anthropomorffig sy'n gwisgo dillad ditectif yw Sam a chwningen yw Max (ond mae'r llyfrau comics yn ei ddisgrifio fel hyperkinetic rabbity thing). Mae'r ddau yn gweithio fel ymchwilwyr preifat, ond maent fel arfer yn cyfeirio i'w hunain fel Freelance Police. Yn wreiddiol, roeddent yn gymeriadau mewn llyfrau comics o'r un enw yn 1987, ond ers hynny maent wedi ymddangos mewn gemau cyfrifiadur ac mewn cyfres deledu a ddangoswyd yng ngwledydd Phrydain ar S4C a Channel 4.

Dave, brawd Steve Purcell gafodd y syniad gwreiddiol, ac o wnaeth greu'r syniad o gomic am dditectifs yn cynnwys ci a chwningen. Gan fod ei syniadau'n cael eu gadael yma ac acw o gwmpas y tŷ, yn aml byddai Steve yn gafael yn y sgetsis ac yn eu gorffen. ond roedd yn aml yn cymysgu'r cymeriadau a'u henwau. o hynny, dechreodd greu comics a storiau ei hunan. Yn y 1970au trosglwyddodd Dave yr hawliau (hawlfraint y cymeriadau etc) i Steve gan roi caniatad iddo eu datblygu.

Cyfeiriadau

Cymeriadau cartŵn
Gemau fideo
Rhaglenni teledu i blant
C.P.D. Tref Y Barri

Clwb pêl-droed o'r Barri, Bro Morgannwg ydy Clwb Pêl-droed Tref Unedig Y Barri (Saesneg: Barry Town United Football Club). Mae'r clwb yn chwarae yn Uwch Gynghrair Cymru, prif adran pêl-droed yng Nghymru ac maent wedi bod yn bencampwyr ar saith achlysur. Maent hefyd wedi codi tlws Cwpan Cymru ar chwech achlysur. Mae'r clwb hefyd yn cynnwys o fewn ei strwythur C.P.D. Merched Tref y Barri Unedig.

Hanes

Blynyddoedd cynnar
Mae hanes o sawl clwb pêl-droed yn nhref Y Barri yn dyddio o 1892 gyda chlybiau Barry and Cadoxton District, Barry Unionist Athletic, Barry United Athletic a Barry District yn chwarae yn y dref. Chwaraeodd y chwaraewr rhyngwladol, Ted Vizard i glwb Barry District yn ystod tymor 1909-1910.

Chwarae yn Lloegr
Ym 1912 ffurfiwyd Clwb pêl-droed Y Barri a cafodd y clwb eu derbyn yn aelodau o Ail Adran Cynghrair De Lloegr (Saesneg: Southern League) yn 1913-14. Wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf llwyddodd Y Barri i enill Cynghrair De Lloegr (Adran Gymreig) ym 1920-21 a cheisio sicrhau lle yng Nghynghrair Bêl-droed Lloegr. Er gorffen yn yr ail safle tu ôl i'r Barri, Aberdâr ymunodd â Charlton Athletic yn cael eu hethol i Drydedd Adran (Y De) o Gynghrair Bêl-droed Lloegr ar gyfer 1921-22.

Ceisiodd y clwb am aelodaeth o'r Gynghrair Bêl-droed unwaith eto ar ddiwedd tymor 1946-47 ond cafodd Mansfield Town, Norwich City,
Halifax Town a Southport eu hethol heb wrthwynebiad.

Ym 1955, llwyddodd Y Barri i godi Cwpan Cymru am y tro cyntaf yn eu hanes wrth guro Dinas Caer 4-3 ar Barc Ninian, Caerdydd yn dilyn gêm gyfartal 1-1 ar Y Cae Ras, Wrecsam.

Ym 1981-82 ymddiswyddodd Y Barri o Gynghrair De Lloegr er mwyn canolbwyntio ar eu tîm yng Nghynghrair Cymru (Y De) gan ennill y Bencampwriaeth ar chwe achlysur cyn ail ymuno â Chynghrair De Lloegr ym 1989.

Dychwelyd i Gymru
Gyda sefydliad Cynghrair Cenedlaethol Cymru treuliodd Y Barri dymor yn chwarae eu gemau cartref yng Nghaerwrangon cyn dychwelyd i Gymru a sicrhau dyrchafiad o Gynghrair Cymru (Y De) ym 1993-94.

Maes Cartref
Maes cartref tîm dynion a merched Y Barri yw Stadiwm Parc Jenner. Mae'r stadiwm yn eiddo i'r Bwrdeistref ac yn cael ei ddefnyddio ar gyfer athletau yn ogystal â gemau pêl-droed. O ganlyniad, mae bwlch rhwng yr eisteddleoedd a'r cae chwarae ei hun er mwyn cynnwys trac rhedeg.

Anrhydeddau
Uwch Gynghrair Cymru: 7
Pencampwyr: 1995–96, 1996–97, 1997-98, 1998-99, 2000-01, 2001-02, 2002-03
Cynghrair De Lloegr
Pencampwyr: 1920-21
Cwpan Cymru: 6
Enillwyr: 1954–55, 1993–94, 1996–97, 2000–01, 2001–02, 2002–03
Cwpan Cynghrair Cymru: 4
Enillwyr: 1996–97, 1997–98, 1998–99, 1999–2000

Cyfeiriadau

Y Barri
Chwaraeon ym Mro Morgannwg
Sefydliadau 1912
Tref y Barri
Rhif naturiol

Mewn mathemateg, elfen o'r set {1, 2, 3, ...} (h.y. y cyfanrifau positif) yw rhif naturiol. Mewn sawl cyd-destyn, ystyrir 0 yn rhif naturiol yn ogystal, a {0, 1, 2, 3, ...} (h.y. y cyfanrifau an-negatif) yw'r set o rifau naturiol wedyn. Y disgrifiad cyntaf, heb sero, yw'r un arferol mewn damcaniaeth rhifau, ond yr ail a ddefnyddir mewn rhesymeg fathemategol, damcaniaeth setiau a chyfrifiadureg.

Gellid defnyddio rhif naturiol at ddau bwrpas: i gyfri (e.e. "mae yna dair afal ar y bwrdd"), neu i drefnu ("hon yw trydedd ddinas fwyaf y wlad").

Mae damcaniaeth rhifau yn trafod priodweddau'r rhifau naturiol sy'n ymwneud â rhanadwyedd, dosraniad y rhifau cysefin er enghraifft. Trafodir problemau'n ymwneud â chyfri mewn cyfuniadeg.

Mathemateg
Cyfanrifau
Rhifau
Steve Bleasdale

Steve Bleasdale ydy cyn-reolwr C.P.D. Dinas Bangor. Mae'n enwog am ymddangos ar y rhaglen 'Big Ron Manager', ac ymddiswyddo fel rheolwr clwb Peterborough United hanner awr cyn gêm Gynghrair. Ar y funud mae'n ddi-waith, ond yn chwilio am swydd gyda Chlwb pêl-droed Proffesiynol.

Rheolwyr pêl-droed
Ken McKenna

Cyn chwaraewr pêl-droed ydy Kenneth "Ken" McKenna (ganwyd 7 Chwefror 1960) sydd yn is-reolwr ar Morecambe yn Ail Adran Cynghrair Lloegr.

Gyrfa chwarae
Dechreupodd McKenna ei yrfa gyda Tranmere Rovers gan wneud pedwar ymddangosiad yn Y Gynghrair Bêl-droed. Gadawodd y clwb ym 1983 er mwyn ymuno â Telford United a Runcorn cyn dychwelyd i Tranmere ym 1987.

Ymunodd ag Altrincham ar ddechrau tymor 1990-91gan sgorio 56 o goliau mewn 100 o gemau.

Ar ôl cyfnod gyda Barrow, ymunodd McKenna â Chonwy yn Uwch Gynghrair Cymru ym 1994 gan sefydlu record newydd yn ystod tymor 1995-96 o sgorio 38 gôl mewn 35 gêm ac ennill Esgid Aur y Gynghrair.Treuliodd dymor gyda Bangor ym 1997-8 a llwyddodd i sgorio yn rownd derfynol Cwpan Cymru yn erbyn Cei Connah wrth i’r Dinasyddion godi’r gwpan am y tro cyntaf ers 23 o flynyddoedd.

Ymunodd â chlwb Total Network Solutions y tymor canlynol lle roedd yn aelod allweddol o'r tîm gipiodd y bencampwriaeth yn 2000.

Gyrfa rheoli
Cymrodd McKenna yr awennau fel rheolwr Total Network Solutions yn 2001 gan arwain y clwb i dair pencampwriaeth yn olynol yn 2004-05, 2005-06 a 2006-07 yn ogystal â chodi Cwpan Cymru yn 2005 ac arwain y clwb i Ewrop ar saith achlysur.

Gadawodd McKenna ei swydd gyda’r Seintiau yn 2008 ac wedi cyfnodau â Cammell Laird ac Altrincham, mae o bellach yn is reolwr yn Morecambe.

Yn 2013 cafodd McKenna ei urddo yn aelod o Oriel Anfarwolion Uwch Gynghrair Cymru.

Cyfeiriadau

Genedigaethau 1957
Rheolwyr pêl-droed
Chwaraewyr C.P.D. Dinas Bangor
Aelodau Oriel Anfarwolion Uwch Gynghrair Cymru
Pobl o Benbedw
Rafael Benítez

Rheolwr pêl-droed Sbaenaidd a chyn chwaraewr yw Rafael Benítez Maudes (ganwyd 16 Ebrill, 1960).

Genedigaethau 1960
Rheolwyr pêl-droed
Pêl-droedwyr Sbaenaidd
Gwasanaeth sifil

Mae'r term gwasanaeth sifil yn gyffredinol yn cyfeirio at wasanaethu anfilwrol cyflogedig mewn swydd an-etholedig o fewn adran weithredol llywodraeth. Nid yw'r term yn cymhwyso gwasanaethu yn adrannau deddfwriaethol a chyfreithiol llywodraeth. Diffinnir gwas sifil fel un sydd yn gweithio i adran neu asiantaeth lywodraethol yn y sector cyhoeddus. Mae'r term wastad yn cynnwys gweithwyr cyflogedig y wladwriaeth sofranaidd; p'un a gynhwysir gweithwyr rhanbarthol, is-wladwriaethol neu fwrdeistrefol yn amrywio o wlad i wlad. Er enghraifft, yn y Deyrnas Unedig gweithwyr y Goron yn unig sydd yn weision sifil, ac nid gweithwyr sirol neu ddinasol. Ystyrir astudiaeth y wasanaeth sifil yn aml i fod yn rhan o faes gweinyddiaeth gyhoeddus.

 
Gweinyddiaeth gyhoeddus
Sefydliadau llywodraethol
Môr Bismarck

Rhan o'r Cefnfor Tawel de-orllewinol yw Môr Bismarck.

Daearyddiaeth 
I'r gorllewin diffinnir Môr Bismarck gan arfordir gogledd-ddwyreiniol ynys Gini Newydd, i'r gogledd gan Ynysoedd Admiralty, i'r dwyrain gan ynys Hanover Newydd ac Iwerddon Newydd ac i'r de gan Brydain Newydd.

Mae gan y môr cylchedd o tua 800 km sy'n cynnwys tua 40.000 km sgwar. Mae'n weddol ddwfn ac yn cyrraedd dyfnder o 2900 metr yn ei bwynt dyfnaf.
Yn y de ceir culforoedd Vitiaz, Dampier a Sianel San Siôr sy'n ei gysylltu â Môr Solomon. I'r gogledd a'r dwyrain mae'n ymuno â'r Cefnfor Tawel ei hun.

Hanes 
Cafodd y môr ei enwi'n 'Bismarck' er anrhydedd y canghellor Almaenig Otto von Bismarck. Roedd gan Ymerodraeth yr Almaen drefedigaeth ar ynys Gini Newydd o'r enw Gini Newydd Almaenig.

Yn yr Ail Ryfel Byd ymladdwyd brwydr fawr ar ei ddyfroedd rhwng yr ail a'r 4 Mawrth, 1943, a adnabyddir fel Brwydr Môr Bismarck, rhwng llynges ac awyrlu'r Cynghreiriaid a llynges Siapan.

Bismarck, Môr
Y Cefnfor Tawel
Môr Solomon

Rhan o'r Cefnfor Tawel yw Môr Solomon.

Daearyddiaeth 
Diffinnir y môr i'r gorllewin hyd y de-ddwyrain gan ynys Gini Newydd, i'r gogledd gan ynys Prydain Newydd, i'r dwyrain gan Ynysoedd Solomon ac i'r de gan ynysoedd Gorynys Luisiade.

Yn y de mae'r môr yn cysylltu â'r Môr Coral ac i'r gogledd-orllewin â Môr Bismarck.

Gydag arwyneb o tua 720.000 km sgwar mae'n cynnwys basn daearyddol Prydain Newydd yn y gogledd ac Ynysoedd Solomon yn y de. Yn ei fan dyfnaf mae'n cyrraedd 9140 metr dan y môr yn Ffos Prydain Newydd.
Y ddinas fwyaf ar ei lannau yw Honiara, prifddinas Ynysoedd Solomon.

Hanes 
Ar ddyfroedd Môr Solomon a'i ynysoedd Nelle cafwyd nifer o frwydrau rhwng y Cynghreiriaid a'r Siapaneaid yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

Solomon
Y Cefnfor Tawel
Arwel Hughes

Arweinydd cerddorfa a chyfansoddwr clasurol o Gymru oedd Arwel Hughes (25 Awst 1909 – 23 Medi 1988).

Cafodd ei eni yn Rhosllannerchrugog. Roedd yn dad i Owain Arwel Hughes.

Astudiodd 'Cyfansoddi' gyda Ralph Vaughan Williams, Gustav Holst a Prof. Kitson yng Ngholeg Cerddoriaeth Brenhinol Llundain.

Wedi iddo ddychwelyd i Gymru cafodd swydd yn y BBC ym 1935 a bu'n chwarae rhan bwysig yn natblygiad radio a theledu yng Nghymru. Chwaraeodd yntau ran bwysig yn natblygiad Gerddorfa Genedlaethol y BBC a hefyd Gwmni Opera Cenedlaethol Cymru. Ym 1965 fe wnaethpwyd ef yn Bennaeth Cerdd y BBC yng Nghymru tan ei ymddeoliad yn 1971.

Cafodd OBE gan Frenhines Lloegr am ei wasanaethau i gerddoriaeth yng Nghymru yn 1969.

Llyfryddiaeth
 Y Blwch (Cwmni Cyhoeddi Gwynn, 1984)

Cerddoriaeth

Opera
Menna (1954)
Serch yw’r doctor (1960)

Cerddorfa
Fantasia (1936)
Anatiomaros (1943)
Prelude for Orchestra (1945)
Suite (1947)
Saint Francis (1965)
Symffoni (1971)
Legend: Owain Glyndŵr, 1979

Corawl
Tydi a Roddaist (T. Rowland Hughes) (1938)
Gweddi (1944)
Dewi Sant (1950)
Pantycelyn (1963)
Mab y Dyn (1967)
The Beatitudes
In memoriam (1969)
Psalm 148 (1970)
Mass for Celebration (1977)
Gloria Patri (1986)

Dolenni allanol
 Aureus Publishing Limited

Arweinyddion Cymreig
Cyfansoddwyr clasurol Cymreig
Genedigaethau 1909
Marwolaethau 1988
Pobl o Rosllannerchrugog
Pobl addysgwyd yn Ysgol Ramadeg Rhiwabon
Môr Tasman

Mae Môr Tasman yn gorff mawr o ddŵr hallt rhwng Awstralia a Seland Newydd, tua 2000 km (1250 milltir) ar draws. Mae'n rhan dde-orllewinol o'r Cefnor Tawel. Cafodd ei enwi ar ôl y fforiwr o'r Iseldiroedd Abel Janszoon Tasman, yr Ewropead cyntaf a gofnodir i ddarganfod Seland Newydd a Tasmania. Yn y 1770au chwilwyd y môr yn fanwl gan y fforiwr o Sais Capten James Cook yn ystod ei fordaith gyntaf i'r Cefnfor Tawel.

Yn ôl y Sefydliad Hydrographig Rhyngwladol, mae Môr Tasman yn cynnwys y dyfroedd i'r dwyrain o'r taleithiau Awstraliaidd De Cymru Newydd, Victoria a Tasmania. Mae'r dalaith ogleddol Queensland yn gorwedd ar y Môr Cwrel, ac mae'r ffin rhwng De Cymru Newydd a Queensland yn cael ei defnyddio fel ffin rhwng y ddau fôr hefyd.

Ceir sawl grŵp o ynysoedd yn y Môr Tasman, yn ogystal â sawl ynys arfordirol ger Awstralia a Seland Newydd:

Ynys yr Arglwydd Howe a'i ynysoedd llai
Ball's Pyramid
Ynys Norfolk, yng ngogledd eitha y Môr Tasman, ar y ffin â'r Môr Cwrel

Mae'r grwpiau o ynysoedd hyn yn perthyn i Awstralia.

Tasman
Y Cefnfor Tawel
Sinema

Mae hon yn erthygl am yr adeilad. Defnyddir y gair i olygu crefft a diwydiant ffilm yn ogystal: gweler ffilm.
Adeilad pwrpasol ar gyfer dangos a gwylio ffilm yw sinema. Cafodd y ffilm gyntaf ar gyfer y cyhoedd ei dangos yn 1895 gan Y Brodyr Lumière ond am flynyddoedd dangosid ffilmiau mewn stafelloedd dros dro neu mewn ffeiriau. Does dim dwywaith mai'r 1920au a'r 1930au oedd 'Oes Aur' y sinema. Roedd y sinemau pwrpasol cyntaf yn yr Unol Daleithiau, er enghraifft, yn adeiladau digon plaen ond codid palasau gwych gyda'r blynyddoedd oedd yn medru dal rhai miloedd o bobl. Dirywiodd sinemâu yn y Gorllewin gyda dyfodiad y teledu, a chollwyd nifer ohonynt. Ofnwyd ar un adeg fod dydd y sinemau ar ben gyda dyfodiad fideo rad. Erbyn heddiw mae sinemau yn llai niferus ond yn aml maen' nhw'n sinemau amlsgrin lle gellir dangos sawl ffilm ar y tro.

 
Ffilm
Adeiladau ac adeiladwaith
The Jazz Singer (ffilm 1927)

Ceir mwy nag un ffilm o'r enw: gweler The Jazz Singer.

The Jazz Singer ("Y Canwr Jazz") oedd y ffilm sain gyntaf i ymddangos (UDA, 1927, 89m). Fe'i cyfarwyddwyd gan Alan Crosland. Seren y ffilm oedd y canwr jazz Al Jolson. Roedd yr aelodau cast eraill yn cynnwys May McAvoy, Warner Oland ac Eugenie Besserer.

Er ei bod yn enwog fel "y ffilm sain gyntaf" a agorodd oes y talkies yn America a gweddill y byd, mewn gwirionedd mae The Jazz Singer yn ffilm fud sy'n cynnwys rhai traciau sain cerddorol. Ffilm hybrid oedd hi felly, yn pontio'r bwlch rhwng y ffilmiau mud a'r talkies newydd. Serch hynny roedd y ffilm yn garreg filltir yn hanes y diwydiant ffilm a diwylliant poblogaidd yr 20g.

Stori eithaf syml am Jolson fel dyn ifanc yn ceisio gwneud ei farc ym myd showbiz yw hi, ac mae'n edrych yn ddigon hen ffasiwn ac anystwyth erbyn heddiw. Ond mae'n cynnwys ambell olygfa eiconig a chaneuon fel My Mammy sy'n gyfarwydd i bawb.

Jazz Singer, The
Jazz Singer, The
Gliese 581 c

Mae Gliese 581 c (sy'n cael ei ynganu fel: ) yn blaned allheulol sy'n cylchu'r seren gorrach goch Gliese 581. Mae'n ymddangos ei bod mewn ardal breswyl yn y gofod o amgylch y seren, lle gallai tymheredd wyneb unrhyw blaned yno ganiatau presenoldeb dŵr hylifol.  Mae'r blaned yn gymharol agos at y Ddaear, 20.5 blwyddyn goleuni (190 triliwn kilometr) i ffwrdd yng nghytser y Fantol.  Gelwir y seren yn Gliese 581 yn ôl ei rhif yng Nghatalog Gliese o Sêr Cyfagos, a'r blaned ei hun yn Gliese 581 c am ei bod y drydedd agosaf i'r seren (ar raddfa a-b-c).

Darganfuwyd Gliese 581 c ar 4 Ebrill, 2007. Credir mai hi yw'r blaned allheulol gyntaf i'w darganfod gyda thymheredd sy'n agos i'r hyn a geir ar y Ddaear. Yn ogystal â hyn, hi yw'r lleiaf ei maint o'r planedau allheulol o amgylch seren 'prif gyfres' i gael ei darganfod hyd yn hyn. Mae dadl fawr ymlith seryddwyr a gwyddonwyr am y posiblrwydd fod bywyd a allai fod rhywbeth tebyg i'r hyn rydym ni'n ei adnabod ar y blaned "newydd" hon.

Mae gan y blaned y llysenw answyddogol Ymir.

Dolenni allanol 
  ESO 22/07  "Astronomers Find First Earth-like Planet in Habitable Zone" 
  Space.com: "Major Discovery: New Planet Could Harbor Water and Life"
  Planed : Gl 581 c 

Planedau allheulol
Planedau daearol
Dyneiddiaeth

Mae Dyneiddiaeth (hefyd hiwmaniaeth) yn ddull mewn astudiaeth, athroniaeth, neu ymarfer, sy'n canolbwyntio ar egwyddorion a phryderon dynol. Mewn athroniaeth a gwyddoniaeth gymdeithasol, dyneiddiaeth yw'r safbwynt sy'n cadarnhau bodolaeth rhywbeth a ellir ei alw yn natur ddynol, ac fe'i gyferbynnir â gwrth-ddyneiddiaeth. Mae dyneiddiaeth seciwlar yn ddyfaliad seciwlar sy'n hybu rhesymeg, moeseg, a chyfiawnder, ac yn gwrthod dogma a chredoau goruwchnaturiol a chrefyddol, fel sail moesoldeb a phenderfynu. Cyferbynnir dyneiddiaeth seciwlar â dyneiddiaeth grefyddol, sy'n integreiddio athroniaeth foesegol ddyneiddiol gyda defoddau a chredoau crefyddol sy'n canolbwyntio ar anghenion, diddordebau, a medrau dynion.

Roedd Dyneiddiaeth y dadeni yn fudiad diwylliannol Eidalaidd a oedd yn seiliedig ar astudiaeth o weithiau clasurol.

Dyneiddiaeth yn y gorffennol 
Cyfeiriodd dyneiddiaeth, yn y fan gyntaf, at system o addysg wedi ei sylfaeni ar ddiwylliant clasurol Groeg a Rhufain. Wrth i'r canol oesoedd ddod i ben, ac i syniadau'r Dadeni ledaenu trwy Ewrop, collodd awdurdod yr Eglwys ei afael yn raddol, ac fe ddatblygodd parch cynyddol tuag at fedr dynol, yn ogystal ag ymdeimlad o ryddhad deallusol.

Dyneiddiaeth yn y presennol 
Heddiw mae’r gair 'dyneiddiaeth' yn cyfeirio at y syniad bod dyn yn medru byw bywyd gonest ac ystyriol heb ddilyn unrhyw grefydd ffurfiol.

Dyneiddiaeth grefyddol 
Er i ddyneiddwyr honni y gall dyn fyw bywyd moesol heb fod yn grefyddol, ni olyga hyn fod dyneiddiwr heb grefydd o angenrheidrwydd. Serch hynny, mae dyneiddwyr crefyddol yn pwysleisio bod moesoldeb gwir yn tarddu o natur ddynol, yn hytrach nag ofn digofaint Duw, neu ffynonellau tebyg.

Dyneiddiaeth seciwlar 
Dydy dyneiddwyr anghrefyddol ddim yn credu mewn bodolaeth Duw na duwiau nag mewn unrhyw beth ysbrydol, goruwchnaturiol, neu ofergoelus. Mae'r rhan fwyaf o ddyneiddwyr anghrefyddol yn anffyddwyr ac mae cyfrannedd arwyddocaol yn agnostig. Er mwyn gwneud penderfyniadau moesol fe fydd dyneiddiwr yn defnyddio deall beirniadol yn hytrach na dilyn pendantrwydd awdurdodol crefyddol.

Cyfeiriadau 

Athroniaeth gymdeithasol
Athroniaeth wleidyddol
Credoau, traddodiadau a mudiadau crefyddol
Planed allheulol

Planed sydd y tu allan i Gysawd yr Haul yw planed allheulol neu allblaned. Er gwaethaf yr enw Daear-ganolog, mae pob planed allheulog yn cylchu ei haul (seren) ei hun. Y cyntaf i'w darganfod oedd planed a oedd yn cylchu'r seren 51 Pegasi; gwelwyd hi gyntaf ar 6 Hydref, 1995 gan Michel Mayor a Didier Queloz o Brifysgol Geneva.

Mae dros 3,000 o allblanedau wedi eu darganfod ers 1988. Mae HARPS (ers 2004) wedi darganfod tua cant o allblanedau tra fod y telesgôp gofod Kepler (ers 2009) wedi darganfod dros dwy fil. Mae Kepler hefyd wedi darganfod rhai miloedd o  nlanedau posib, ond gallai fod tua 11% yn gadarnhad ffug.
Ar 10 Mai 2016, gwiriodd NASA 1,284 o allblanedau newydd a ddarganfuwyd gan Kepler; y casgliad mwyaf o ddarganfyddiadau mor belled. Ar gyfartaledd, mae o leiaf un planed i bob seren, gyda canran yn sustemau aml-blaned.
Mae gan tua 1 mewn 5 seren tebyg i'r haul blaned "maint y Ddaear" yn y parth trigiadwy, gyda disgwyl i'r agosaf fod tua 12 blwyddyn-golau o'r Ddaear. Gan gymryd fod 200 biliwn o sêr yng Ngalaeth y Llwybr Llaethog, fe fyddai hynny yn golygu tua 11 biliwn o blanedau posib maint y Ddaear a thrigiadwy yn yr Alaeth, yn codi i 40 biliwn o gynnwys planedau yn cylchdroi y nifer o sêr corrach coch

Cyfeiriadau

 
Planedau
Tottenham Hotspur F.C.

Mae Tottenham Hotspur Football Club (adnabyddir yn aml fel Spurs) yn chwarae yn Uwchgynghrair Lloegr. Y clwb yma oedd y cyntaf i sicrhau y 'dwbl' sef ennill y Gynghrair a Chwpan Lloegr yn yr run tymor, sef 1960-61. Mae'r clwb gydag ymryson ffyrnig gemau Darbi Gogledd Llundain gyda'u cymdogion agos, Arsenal.

Rhai chwaraewryr
Cliff Jones

Rhestr Rheolwyr 
Frank Brettell (1898-1899)
John Cameron (1899-1907)
Fred Kirkham (1907-1912)
Peter McWilliam (1912-1927)
Billy Minter (1927-1930)
Percy Smith  (1930-1935)
Jack Tresadern (1935-1938)
Peter McWilliam (1938-1942)
Arthur Turner (1942-1946)
Joe Hulme (1946-1949)
Arthur Rowe (1949-1955)
Jimmy Anderson (1955-1958)
Bill Nicholson (1958-1974)
Terry Neill (1974-1976)
Keith Burkinshaw (1976-1984)
Peter Shreeves(1984-1986)
David Pleat (1986-1987)
Terry Venables (1987-1991)
Peter Shreeves (1991-1992)
Doug Livermore a Ray Clemence (interim) (1992-1993)
Osvaldo Ardiles (1993-1994)
Gerry Francis (1994-1997)
Christian Gross (1997-1998)
George Graham (1998-2001)
Glenn Hoddle (2001-2004)
Jacques Santini (2004)
Martin Jol (2004-2004)
Juande Ramos (2007-2008)
Harry Redknapp (2008-2012)
André Villas Boas (2012-2013)
Tim Sherwood (2013-2014)
Mauricio Pochettino (2014-Presennol)

Dolen allanol 
 Gwefan swyddogol y Clwb

Timau pêl-droed Lloegr
Chwaraeon yn Llundain
C.P.D. Airbus UK Brychdyn

Clwb pêl-droed o dref Brychdyn, Sir Y Fflint yw Clwb Pêl-droed Airbus UK Brychdyn (Saesneg: Airbus UK Broughton Football Club). Mae'r clwb yn chwarae yn Uwch Gynghrair Cymru, prif adran pêl-droed yng Nghymru.

Ffurfiwyd y clwb ym 1946 fel clwb pêl-droed ffatri awyrennau Vickers-Armstrong sydd, erbyn heddiw, yn berchen i gwmni Airbus. Maent yn chwarae eu gemau cartref ar Y Maes Awyr, maes sy'n dal uchafswm o 1,600 o dorf.

Hanes 
Ffurfwyd y Clwb ym 1946, fel CPD Vickers-Armstrong ac ers hynny mae'r clwb wedi newid eu henwau wrth i'r ffatri newid perchnogaeth. Dros y blynyddoedd maent wedi eu hadnabod fel de Havillands, Hawker Siddeley, British Aerospace, a BAE Systems.

Ar ôl treulio blynyddoedd yng Nghynghreiriau Caer a'r Cyffiniau ac Ardal Wrecsam, dechreuodd y clwb esgyn trwy'r cynghreiriau cyn sicrhau dyrchafiad i Gynghrair Undebol Cymru ar ddiwedd tymor 1999–2000. Yn eu tymor cyntaf yn y Gynghrair Undebol newidiwyd eu henwau i Airbus UK a sicrhawyd dyrchafiad i Uwch Gynghrair Cymru ar ddiwedd tymor 2003-04.

Llwyddodd y clwb i sicrhau eu lle yn nghystadlaethau Ewrop am y tro cyntaf yn 2013-14 ac er sicrhau dwy gêm gyfartal yn erbyn Ventspils o Latfia, colli oedd hanes Airbus diolch i'r rheol goliau oddi cartref.

Record yn Ewrop

Anrhydeddau
Uwch Gynghrair Cymru
 Ail 2012-13, 2013-14

Cyfeiriadau

Airbus
Brychdyn a Bretton
Chwaraeon yn Sir y Fflint
Sefydliadau 1946
C.P.D. Cei Connah

Clwb pêl-droed o dref Cei Connah, Sir Y Fflint ydy Clwb Pêl-droed Cei Connah (Saesneg: Connah's Quay Football Club). Mae'r clwb yn chwarae yn Uwch Gynghrair Cymru, prif adran pêl-droed yng Nghymru.

Ffurfiwyd y clwb ym 1946 fel Ieuenctid Cei Connah cyn mabwysiadu'r enw Nomadiaid Cei Connah ym 1952, ond ers 2008 mae'r clwb, am resymau nawdd, wedi ei adnabod fel gap Cei Connah.

Maent yn chwarae eu gemau cartref yn Stadiwm Glannau Dyfrdwy, maes sydd yn dal uchafswm o 1,500 o dorf gyda 500 o seddi.

Coch yw’r prif liw sy’n cynrychioli CPD Cei Connah.
Llysenw y tîm yw’r ‘Nomads’

Hanes
Sefydlyd Clwb Ieuenctid Cei Connah gan chwaraewr Everton a Chymru, T.G. Jones oedd yn frodor o'r dref. Gyda tîm hŷn yn cael ei sefydlu ym 1948, ymunodd y clwb â Chynghrair Sir Y Fflint cyn newid ei enw i'r Nomadiaid ym 1952 ac ymuno â Chynghrair Cymru (Y Gogledd). Llwyddodd y clwb i ennill Cwpan Amatur Cymru ym 1952-53.

Ym 1974-75 roedd y Nomadiaid yn aelodau gwreiddiol o Gynghrair Clwyd cyn sicrhau dyrchafiad i Gynghrair Undebol y Gogledd ac yna cael eu hethol yn un o glybiau gwreiddiol y Gynghrair Undebol.

Pan sefydlwyd Uwch Gynghrair Cymru ym 1992 cafodd y Nomadiaid eu dewis yn un o glybiau gwreiddiol y gynghrair.
 
Un o uchafbwyntiau'r clwb oedd curo Kilmarnock F.C. o Uwch Gynghrair yr Alban 0:2 ar 18 Gorffennaf 2019 yn rownd gyntaf Cynghrair Europa UEFA gan ennill 3:2 dros ddau gymal gan fynd drwyddo i'r ail rownd yn erbyn F.K. Partizan Belgrâd o Serbia.

Record yn Ewrop

Anrhydeddau

Cwpan Cymru
 Cyrraedd Rownd Derfynol: 1997-98
Cwpan Cynghrair Cymru
Enillwyr: 1995-96
Cwpan Amatur Cymru
Enillwyr: 1952-53
 Cyrraedd Rownd Derfynol: 1950-51
Cwpan Her yr Alban
 Cyrraedd Rownd Derfynol: 2018-19

Cyfeiriadau

Dolenni allanol 
 Gwefan swyddogol

 
Sefydliadau 1946
Cei Connah
Prifysgol Harvard

Prifysgol yn Cambridge, Massachusetts, ydy Prifysgol Harvard (Saesneg: Harvard University), sefydlwyd yn 1636 a hon yw'r brifysgol hynaf yn yr Unol Daleithiau. Fe'i henwir ar ôl y clerigwr John Harvard (1607–1638), a adawodd ei lyfrgell i'r coleg yn ei ewyllys. 

Gyda phrifysgolion Yale a Princeton mae Harvard yn un o'r colegau a elwir yn yr Ivy League am iddynt gael eu sefydlu cyn y Chwyldro Americanaidd. Roedd credoau crefyddol weithiau'n chwarae rhan yn llywodraethu'r brifysgol. Gwnaith Charles William Eliot, arlywydd Harvard rhwng 1869 a 1909, ddileu safle ffafriedig Cristnogaeth o’r cwricwlwm.

Cynfyfyrwyr
Helen Keller (1880-1968), awdures, ymgyrchydd a darlithydd 
E. E. Cummings (1884-1962), bardd
T. S. Eliot (1888–1965), bardd
Alfred Kinsey (1894-1956), biolegydd ac athro entomoleg a sŵoleg
John F. Kennedy (1917-1963), Arlywydd yr Unol Daleithiau
Leonard Bernstein (1918-1990), cyfansoddwr, pianydd ac arweinydd cerddorfa
Jack Lemmon (1925-2001), actor
Margaret Atwood (g. 1939), nofelydd
Mary Robinson (g. 1944), Arlywydd Iwerddon
Bill Gates (g. 1955), cyd-sylfaenydd Microsoft
Barack Obama (g. 1961), Arlywydd yr Unol Daleithiau

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Gwefan swyddogol Prifysgol Harvard

Addysg ym Massachusetts
Cambridge, Massachusetts
 
Harvard
Sefydliadau 1636
Prif Gwnstabl

Prif Gwnstabl yw'r teitl a roddir i brif swyddog pob heddlu leol yn y DU ac eithrio'r ddau sy'n gyfrifol am Lundain Fwyaf. Mae maint poblogaeth yr ardaloedd maent yn gyfrifol amdanynt yn amrywio o tua un neu ddau gan mil i hyd at ddau neu dri filiwn. Does gan brif gwnstabl ddim swyddog uwch drosto, ond mae'n atebol i'r Awdurdod Heddlu lleol. Mae prif swyddogion rhai adrannau heddlu yng Nghanada yn dal y teitl yn ogystal.

Cynorthwyir y prif gwnstabl gan Dirpwy Prif Gwnstabl ac un neu ragor o Brif Gwnstabliaid Cynorthwyol. Gyda'i gilydd cyfeirir atynt fel "Prif Swyddogion" heddlu lleol ac maent yn perthyn i Gymdeithas y Prif Gwnstabliaid (Association of Chief Police Officers).

 
Heddlu
Barn (cylchgrawn)

Cylchgrawn Cymraeg materion cyfoes yw Barn, a sefydlwyd yn 1962. Mae'n fisolyn sydd wedi rhedeg i dros 500 rhifyn hyd yn hyn. Emlyn Evans oedd y golygydd cyntaf ac fe'i cyhoeddid gan Lyfrau'r Dryw, Llandybïe (ac Abertawe yn ddiweddarach). Ei olygyddion presennol ydy Vaughan Hughes a Menna Baines. Mae'r dylunydd o Gaerdydd Andy Dark a Steve John, Gwasg Dinefwr, Llandybïe  hefyd yn aelodau allweddol o'r tîm cynhyrchu.

Mae gan y cylchgrawn le amlwg yn hanes yr iaith Gymraeg a'r mudiad cenedlaetholgar yng Nghymru yn ail hanner yr 20g. yn arbennig dan olygyddiaeth Alwyn D. Rees. Adlewyrchai ei gynnwys a'i safbwynt golygyddol ymdrechion Cymdeithas yr Iaith i sicrhau Deddf iaith newydd, y twf yng nghefnogaeth Plaid Cymru, yr ymgyrch llosgi tai haf a materion eraill. Bu Prys Morgan yn ddirprwy olygydd y Barn o 1966 hyd 1973.

Nid safbwyntiau cenedlaetholgar yn unig sy'n cael eu mynegi yn y cylchgrawn, a rhoddir llwyfan i wahanol safbwyntiau.  Mae materion Prydeinig a rhyngwladol yn cael eu trafod hefyd, ac yn y blynyddoedd diweddar mae pynciau amrywiol megis celf, teithio, ffilm a cherddoriaeth yn cael lle yn y cylchgrawn. Mae gan y cylchgrawn nifer o golofnwyr sefydlog, ac mae sylwebaeth fisol Richard Wyn Jones ar y byd gwleidyddol Cymreig yn rhan allweddol o'r cylchgrawn ers sefydlu Cynulliad Cenedlaethol Cymru a chyn hynny.

Lleolir swyddfa weinyddol Barn yng Nghaerfyrddin. Mae gwefan y cylchgrawn www.barn.cymru yn cyhoeddi pob rhifyn yn llawn ar y wefan i danysgrifwyr ac yn cynnal archif o ôl-rifynnau.

Mae Barn yn derbyn cymhorthdal gan Gyngor Llyfrau Cymru.

Golygyddion
 Emlyn Evans
 Aneirin Talfan Davies
 Alwyn D. Rees
 Gwyn Erfyl 
Gwynn ap Gwilym, Ifor ap Gwilym, Alan Llwyd a Robert Rhys
Rhydwen Williams
Robert Rhys 
 Menna Baines (1991–1996)
 Simon Brooks
 Dyfrig Wynn Jones
 Vaughan Hughes a Menna Baines

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Gwefan y cylchgrawn

Cylchgronau Cymraeg
Gwleidyddiaeth Cymru
Sefydliadau 1962
Swydd Henffordd

Sir seremonïol a sir hanesyddol yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr, ar y ffin â Chymru, yw Swydd Henffordd (Saesneg: Herefordshire). Dinas Henffordd yw ei chanolfan ac mae'n ffinio gyda Swydd Amwythig i'r gogledd, Gwent i'r de-orllewin a Phowys i'r gorllewin. Mae gan ddinas Henffordd boblogaeth o oddeutu 55,800 ond mae'r sir ei hun yn denau iawn ei phoblogaeth gyda dwysedd poblogaeth o 82/km² (212/mi sg). Mae llawer o'r sir yn dir amaethyddol a cheir canran uchel yn dir tyfu ffrwythau (afalau seidr) a gwartheg Henffordd.

Hanes
Mae Swydd Henffordd yn un o 39 swydd hanesyddol Lloegr (Ancient counties of England). Yn 1974 cafodd ei huno gyda Swydd Gaerwrangon i ffurfio sir Henffordd a Chaerwrangon. Daeth y sir i ben yn 1998.

Fe glywid y Gymraeg yn cael ei siarad mewn rhannau o'r sir hyd c. 1890 e.e. yn Ffwddog, Cwm-iou a Llanddewi Nant Hodni.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth

Ardaloedd awdurdod lleol
Nid yw'r sir wedi'i rhannu'n ardaloedd awdurdod lleol; gweinyddir y sir gyfan fel awdurdod unedol, sef Swydd Henffordd (awdurdod unedol).

Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn ddwy etholaeth seneddol yn San Steffan:

 Gogledd Swydd Henffordd
 Henffordd a De Swydd Henffordd

Cyfeiriadau

Siroedd Lloegr a ddatgysylltwyd ym 1974
Siroedd seremonïol Lloegr
Hampshire

Sir seremonïol a sir hanesyddol yn Ne-ddwyrain Lloegr, ar lan Môr Udd, yw Hampshire, a dalfyrir weithiau fel Hants. Ei chanolfan weinyddol yw Caerwynt.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth

Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn 11 ardal an-fetropolitan a dau awdurdod unedol:

 Bwrdeistref Gosport
 Bwrdeistref Fareham
 Dinas Caerwynt
 Bwrdeistref Havant
 Ardal Dwyrain Hampshire
 Ardal Hart
 Bwrdeistref Rushmoor
 Bwrdeistref Basingstoke a Deane
 Bwrdeistref Test Valley
 Bwrdeistref Eastleigh
 Ardal Fforest Newydd
 Dinas Southampton – awdurdol unedol
 Dinas Portsmouth – awdurdol unedol

Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn 18 etholaeth seneddol yn San Steffan:
 Aldershot
 Basingstoke
 Caerwynt
 De Portsmouth
 Dwyrain Fforest Newydd
 Dwyrain Hampshire
 Eastleigh
 Fareham
 Gogledd Portsmouth
 Gogledd-ddwyrain Hampshire
 Gogledd-orllewin Hampshire
 Gorllewin Fforest Newydd
 Gosport
 Havant
 Meon Valley
 Romsey a Gogledd Southampton
 Southampton Itchen
 Southampton Test

 
Siroedd seremonïol Lloegr
Berkshire

Erthygl am y sir yn Lloegr yw hon. Gweler hefyd Berkshire County, Massachusetts, UDA.

Sir seremonïol a sir hanesyddol yn Ne-ddwyrain Lloegr yw Berkshire, a dalfyrir weithiau fel Berks. Ei chanolfan weinyddol yw Reading. Fe'i gelwir hefyd yn Royal County of Berkshire oherwydd fod Castell Windsor o fewn ei ffiniau. Yn 1974 ac yna yn 1998, newidiodd y llywodraeth y siroedd. Daeth rhan o'r hen Berkshire o fewn Swydd Rydychen. Abingdon oedd tref sirol Berkshire, ond mae Abingdon yn Swydd Rydychen heddiw. Mae hen adeilad neuadd sir Berkshire yn Abingdon yn amgueddfa bellach.

O'i chwmpas ceir: Swydd Rydychen, Swydd Buckingham, Surrey, Wiltshire a Hampshire.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth

Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn chwe awdurdod unedol:

	
 Gorllewin Berkshire
 Bwrdeistref Reading
 Bwrdeistref Wokingham
 Bwrdeistref Bracknell Forest
 Bwrdeistref Frenhinol Windsor a Maidenhead
 Bwrdeistref Slough

Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn wyth etholaeth seneddol yn San Steffan:
 Bracknell
 Dwyrain Reading
 Gorllewin Reading
 Maidenhead
 Newbury
 Slough
 Windsor
 Wokingham

Cyfeiriadau

 
Siroedd seremonïol Lloegr
Cumbria

Sir seremonïol yng Ngogledd-orllewin Lloegr yw Cumbria. Ei chanolfan weinyddol yw Caerliwelydd. Mae'r sir yn cynnwys Ardal y Llynnoedd gyda'r mynyddoedd uchaf yn Lloegr.

Hanes
Yr un tarddiad sydd i'r enw "Cumbria" â'r gair "Cymru"; yn wir, yn yr ardal hon y siaradwyd Hen Gymraeg ddiwethaf yng ngwledydd Prydain ar wahân i Gymru a Chernyw ac efallai Ystrad Clud yn yr Alban. Gair arall am yr iaith ar yr adeg hon yw Cymbrieg, sy'n air academaidd mewn gwirionedd. Mae'r cofnod cynharaf sydd ar glawr o'r gair Hen Saesneg Cumberland yn dyddio o 945; ei ystyr yw "Tir y Cymry".

Roedd Rheged, un o deyrnasoedd Brythonig yr Hen Ogledd yn cynnwys y cyfan o'r ardal a adnabyddir heddiw fel Cumbria. Ymhlith y brenhinoedd Brythonig yr oedd Urien Rheged (canodd Taliesin iddo), Owain, Dyfnwal ab Owain, a Mael Coluim. Yn y 7g, daeth o dan deyrnas Northumbria a'i arweinydd Ecgfrith.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth

Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn ddau awdurdod unedol:

 Cumberland
 Westmorland a Furness

Daeth y ddau awdurdod i fodolaeth ar 1 Ebrill 2023 pan gyfunwyd chwe ardal an-fetropolitan: 

 Crëwyd Cumberland trwy cyfuno Bwrdeistref Allerdale, Bwrdeistref Copeland a Dinas Caerliwelydd.
 Crëwyd Westmorland a Furness trwy cyfuno Ardal De Lakeland, Ardal Eden, Bwrdeistref Barrow-in-Furness.

Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn chwe etholaeth seneddol yn San Steffan:

 Barrow a Furness
 Caerliwelydd 
 Copeland 
 Penrith a'r Goror
 Westmorland a Lonsdale 
 Workington

Pobl o Cumbria
Abraham Acton
 Jack Adams
Aim
Sir John Barrow
Norman Birkett
Chris Bonington
British Sea Power
Melvyn Bragg
John Burgess
Dale Campbell-Savours, Barwn Campbell-Savours
Donald Campbell
Thomas Cape
Fletcher Christian
Yr Arglwyddes Anne Clifford
Samuel Taylor Coleridge
Glenn Cornick
Mark Cueto
Wayne Curtis
John Dalton
Thomas DeQuincey
Brian Donnelly
Troy Donockley
Margaret Fell
Sheila Fell
Anna Ford
Douglas Ferreira
Kathleen Ferrier
Norman Gifford
Edmund Grindal
Ade Gardner
Sarah Hall
Willie Horne
Francis Howgill
Emlyn Hughes
Thomas Henry Ismay
Maurice Flitcroft
Harry Hadley
Nigel Kneale
Phil Jackson
Nella Last
Stan Laurel
Jimmy Lewthwaite
Hugh Lowther, 5ed Iarll Lonsdale
Ian McDonald
Frank McPherson
Vic Metcalfe
Dave Myers
Joss Naylor
Norman Nicholson
Sant Ninian
Catherine Parr
Fred Peart, Barwn Peart
John Peel
Jack Pelter
Beatrix Potter
Peter Purves
Sir James Ramsden
Hardwicke Rawnsley
Dame Stella Rimington
Eric Robson
George Romney
Thomas Round
Adam Roynon
John Ruskin
Montagu Slater
Richard T. Slone
James Alexander Smith
Robert Southey
Lord Soulsby
Constance Spry
Gary Stevens
Stuart Stockdale
Karen Taylor (comedïwr)
Edward Troughton
Keith Tyson
Josefina de Vasconcellos
Alfred Wainwright
William Whitelaw
John Wilkinson (diwydiannydd)
Len Wilkinson
Malcolm Wilson
Dorothy Wordsworth
William Wordsworth

Cyfeiriadau

 
Siroedd seremonïol Lloegr
De Swydd Efrog

Sir fetropolitan a sir seremonïol yn Swydd Efrog a'r Humber, gogledd Lloegr, yw De Swydd Efrog (). Ei chanolfan weinyddol yw Barnsley.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth

Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn bedair bwrdeistref fetropolitan:

 Dinas Sheffield
 Bwrdeistref Fetropolitan Rotherham
 Bwrdeistref Fetropolitan Doncaster
 Bwrdeistref Fetropolitan Barnsley

Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn 14 etholaeth seneddol yn San Steffan:

 Canol Barnsley
 Canol Doncaster
 Canol Sheffield
 De-ddwyrain Sheffield
 Don Valley
 Dwyrain Barnsley
 Gogledd Doncaster
 Penistone a Stocksbridge
 Rother Valley
 Rotherham
 Sheffield Brightside a Hillsborough
 Sheffield Hallam
 Sheffield Heeley
 Wentworth a Dearne

 
Siroedd metropolitan Lloegr
Siroedd seremonïol Lloegr