1 Ionawr

1 Ionawr yw'r dydd 1af o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Erys 364 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (365 mewn blynyddoedd naid). Ceir erthygl ar wahân ar Ddydd Calan a chalennig.

Digwyddiadau

 193 - Pertinax yn dod yn Ymerawdwr Rhufain.
 1136 - Enillodd y Cymry, dan arweinyddiaeth Hywel ap Maredudd, arglwydd lleol yng ngorllewin Brycheiniog, fuddugoliaeth drawiadol dros luoedd arglwyddi Normanaidd Gŵyr ar safle rhwng Llwchwr ac Abertawe.
 1502 - Darganfod safle presennol Rio de Janeiro.
 1772 - Rhyddhawyd sieciau teithio am y tro cyntaf erioed, yn Llundain.
 1801 - Iwerddon yn ymuno â Phrydain Fawr.
 1804 - Annibyniaeth Haiti.
 1814 - Cyhoeddwyd y rhifyn cyntaf Seren Gomer.
 1839 - Darganfyddir Ynys Bouvet.
 1901 - Daw Awstralia yn wlad hunanlywodraethol.
 1912 - Sefydlu Gweriniaeth Tsieina.
 1940 - Priodas Harold Wilson a Mary Baldwin
 1956 - Annibyniaeth Swdan.
 1959 - Fidel Castro yn dod yn arweinydd Ciwba.
 1966 - Cyflwynir doler Awstralia.
 1972 - Daeth Kurt Waldheim yn Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig.
 1973 - Ymunodd Denmarc, y Deyrnas Unedig a Gweriniaeth Iwerddon a'r Undeb Ewropeaidd.
 1981
Mae Gweriniaeth Palaw yn cael ei chreu. 
Ymunodd Groeg a'r Undeb Ewropeaidd.
 1982 - Daeth Javier Pérez de Cuéllar yn Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig.
 1984 - Annibyniaeth Brwnei.
 1986 - Ymunodd Sbaen a Portiwgal a'r Undeb Ewropeaidd.
 1992 - Daeth Boutros Boutros-Ghali yn Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig.
 1993 - Sefydlwyd y Weriniaeth Tsiec a'r Weriniath Slofac yn wledydd ar wahân.
 1995 - Ymunodd Awstria, y Ffindir a Sweden a'r Undeb Ewropeaidd.
 1997 - Daeth Kofi Annan yn Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig.
 2002 - Roedd deuddeg o aelod wledydd yr Undeb Ewropeaidd yn mabwysiaduarian cyfred yr Ewro. 
 2003 - Luiz Inácio Lula da Silva yn dod yn Arlywydd Brasil.
 2007 
Ymunodd Rwmania a Bwlgaria a'r Undeb Ewropeaidd.
Slofenia sy'n mabwysiadu'r Ewro.
Daeth Ban Ki-moon yn Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig.
 2008 - Cyprus a Malta yn mabwysiadu'r Ewro.
 2009 - Slofacia sy'n mabwysiadu'r Ewro.
 2011 
Estonia sy'n mabwysiadu'r Ewro.
Dilma Rousseff yn dod yn Arlywydd Brasil.
 2014 - Latfia sy'n mabwysiadu'r Ewro.
 2015 - Lithwania sy'n mabwysiadu'r Ewro.
 2017 - Daeth António Guterres yn Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig.
 2019 - Jair Bolsonaro yn dod yn Arlywydd Brasil.
 2021 - Pandemig COVID-19: Mae nifer achosion COVID-19 yn yr Unol Daleithiau yn cyrraedd 20,000,000.
 2022 - Angladd o Desmond Tutu.
 2023
Croatia sy'n mabwysiadu arian cyfred yr Ewros ac yn ymuno a Chytundeb Schengen.
Lula da Silva yn dod yn Arlywydd Brasil am yr eildro.

Genedigaethau

  765 - Ali al-Rida, imam Shia (m. 818)
 1431 - Pab Alecsander VI (m. 1503)
 1449 - Lorenzo de' Medici, gwleidydd (m. 1492)
 1484 - Ulrich Zwingli, diwygiwr crefyddol (m. 1531)
 1723 - Goronwy Owen, bardd (m. 1769)
 1735 - Paul Revere, gof arian a gwladgarwr o Americanwr (m. 1818)
 1854 - Syr James George Frazer, anthropolegydd (m. 1941)
 1863 - Pierre de Coubertin, pedagogydd a hanesydd (m. 1937)
 1879
Ernest Jones, seiciatrydd (m. 1958)
E. M. Forster, nofelydd (m. 1970)
 1894 - Satyendra Nath Bose, ffisegydd a mathemategydd (m. 1974)
 1895 - J. Edgar Hoover, cyfarwyddwr yr FBI (m. 1972)
 1903 - Horace Evans, meddyg (m. 1963)
 1906 - Giovanni D'Anzi, cyfansoddwr a chanwr (m. 1974)
 1909 - Stepan Bandera, gwleidydd (m. 1959)
 1919 - J. D. Salinger, awdur (m. 2010)
 1920 - Basil L. Plumley, milwr (m. 2012)
 1923
Valentina Cortese, actores (m. 2019)
Ilda Reis, arlunydd (m. 1998)
 1925 - Kossa Bokchan, arlunydd (m. 2009)
 1926 - Conxa Sisquella i Planas, arlunydd (m. 1996)
 1927 - Maurice Béjart, canwr a choreograffydd (m. 2007)
 1933
Waichiro Omura, pêl-droediwr (m. ?) 
Joe Orton, dramodydd (m. 1967)
 1938 - Frank Langella, actor
 1946 - Roberto Rivellino, pêl-droediwr
 1956 - Christine Lagarde, gwleidydd
 1969 - Verne Troyer, actor (m. 2018)
 1970 - Stephen Kinnock, gwleidydd
 1972 - Lilian Thuram, pêl-droediwr
 1986 - Victoria Amelina, nofelydd (m. 2023)
 1992 - Jack Wilshere, pêl-droediwr

Marwolaethau

 1515 - Louis XII, brenin Ffrainc, 52
 1716 - William Wycherley, dramodydd, 75
 1748 - Johann Bernoulli, meddyg, mathemategydd, ffisegydd a gwyddonydd, 80 
 1766 - James Francis Edward Stuart, 77
 1782 - Johann Christian Bach, cyfansoddwr, 46
 1894 - Heinrich Rudolf Hertz, ffisegydd, 36
 1944 - Edwin Lutyens, pensaer, 74
 1953 - Hank Williams, canwr, 29
 1968 - Sara-Lisa Ryd, arlunydd, 49
 1972 - Maurice Chevalier, canwr ac actor, 83
 1979 - Frank Soskice, gwleidydd, 76
 1983 - Maria Rudnitskaya, arlunydd, 66
 1988 - Hiroaki Sato, pel-droediwr, 55
 1992 - Grace Hopper, gwyddonydd, 85
 1994 - Cesar Romero, actor, 86
 1995 - Fred West, llofrudd cyfresol, 53
 1996 - Conxa Sisquella i Planas, arlunydd, 70
 1998 - Helen Wills, chwaraewraig tenis, 92
 2001 - Ray Walston, actor, 86
 2008 - Aled Rhys Wiliam, ysgolhaig, darlledwr a bardd, 81
 2009 - Helen Suzman, actifydd a gwleidydd, 91
 2010 - Claire Meunier, arlunydd, 81
 2013 
Christopher Martin-Jenkins, cyflwynydd, 67
Patti Page, cantores, 85
Phyllis Wiener, arlunydd, 91
 2015 
Mario Cuomo, gwleidydd, 82
Boris Morukov, gofodwr, 64
 2016 - Fazu Alieva, cantores, 83
 2019 - Elizabeth Edgar, botanegydd, 89

Gwyliau a chadwraethau
 Dydd Calan
 Gŵyliau'r seintiau: Gwynhoedl, Hywyn Machraith, Maelrys (gweler Llanfaelrhys), Medwy a Thyfrydog.
 Diwrnod Annibyniaeth (Haiti, Swdan, Brwnei)
 Diwrnod Chwyldro (Ciwba)
 Seithfed diwrnod Kwanzaa (yr Unol Daleithiau)

Cyfeiriadau

0101
Ionawr, 01