Coleg y Breninesau, Caergrawnt

Un o golegau cyfansoddol  Prifysgol Caergrawnt yw Coleg y Breninesau (Saesneg: Queens' College). Fe'i sefydlwyd gyntaf ym 1448 gan Farged o Anjou. Ail-sefydlwyd y coleg ym 1465 gan Elizabeth Woodville, gwraig Edward IV o Loegr. Adlewyrchir yr ail-sefydlu hwn yn yr enw: Coleg y Breninesau, nid Coleg y Frenhines.

Coleg y Breninesau yw'r ail goleg mwyaf deheuol ar lan yr Afon Cam. Y lleill - o'r agosaf hyd y pellaf - yw Coleg y Brenin, Clare, Neuadd y Drindod, Coleg y Drindod, Coleg Sant Ioan, a Choleg Magdalene i'r gogledd a Choleg Darwin i'r de.

Llety'r Arlywydd yng Ngholeg y Breninesau yw'r adeilad hynaf ar yr afon yng Nghaergrawnt (tua 1460). Mae gan Goleg y Breninesau adeiladau ar y brif safle ar ddwy ochr yr afon: nodwedd a rennir gan un coleg arall yn unig, Coleg Sant Ioan.

Y Bont Fathemategol 
Cysylltir rhan hynaf (neu Yr Ochr Dywyll, fel y'i gelwir gan y myfyrwyr) a rhan fwyaf newydd y coleg (Yr Ochr Olau) gan y 'Bont Fathemategol', a llun y bont yw un o ddelweddau mwyaf adnabyddus Caergrawnt (gyda'r llun fel rheol yn cael ei dynnu o bont Silver Street). Yn ôl yr hanes, cynlluniwyd ac adeiladwyd y bont yn wreiddiol gan Syr Isaac Newton heb ddefnyddio'r un bollt na chneuyn, ac yna, rhywbryd wedi hynny, ceisiodd rhai myfyrwyr (neu gymrodorion, yn dibynnu ar ba fersiwn o'r hanes sy'n cael ei hadrodd) ei dymchwel a'i hail-adeiladu. Yn ôl yr hanes, gan nad oeddynt yn gystal peiriannwyr â Newton, bu rhaid iddynt, wedi amser hir o geisio a methu, yn y diwedd, ddefnyddio cnau a bolltydd i'w hail-adeiladu. Dyna pam y gwelir cnau a bolltydd yn y bont hyd heddiw. Celwydd yw'r stori hon: adeiladwyd y bont ym 1749 gan James Essex yr Ieuaf (1722–1784) yn ôl cynllun William Etheridge (1709–1776), dwy flynedd ar ugain ar ôl marwolaeth Newton. Fe'i hail-adeiladwyd ym 1866 ac eto ym 1905, yn ôl yr un cynllun.

Neuadd Fitzpatrick 
Mae Coleg y Breninesau yn unigryw ymhlith colegau'r brifysgol gyda'i neuadd amlbwrpas, Neuadd Fitzpatrick. Cynhelir perfformiadau theatrig, ffilmiau a bopiau yno, yn ogystal â nifer o weithgareddau chwaraeon. "Queens' Ents" yw enw'r mudiad sy'n trefnu'r bopiau ac erbyn hyn mae gan y coleg enw ledled y brifysgol am drefnu'r bopiau gorau, gan ddenu enwau adnabyddus megis Lethal Bizzle, Pat Sharp a Robbo Ranx.

Cynfyfyrwyr 

 Richard Whytford (m. 1542), offeiriad Catholig
 John Whitgift (c. 1530–1604), Archesgob Caergaint
 Humphrey Toy (1537-1577), cyhoeddwr
 Thomas Digges (c.1546-1595), mathemategydd
 Alexander Crummell (1819-1898), pregethwr
 T. H. White (1906-1964), awdur
 M. S. Bartlett (1910–2002), ystadegwr
 John Stewart Davies (g. 1943), esgob Llanelwy
 Richard Dearlove (g. 1945), cyn-bennaeth MI6
 John E. Baldwin (ganwyd 1949), seryddwr-radio
 Awn Shawkat Al-Khasawneh (ganwyd 1950), barnwr
 Paul Greengrass (g. 1955), cyfarwyddwr ffilm
 Michael Foale (g. 1957), gofodwr
 Stephen Fry (g. 1957), digrifwr, ysgrifennwr, actor a nofelydd
 Guto Harri (g. 1966), newyddiadurwr
 Stephen Kinnock (g. 1970), gwleidydd
 Liz Kendall (g. 1971), gwleidydd
 Mark Watson (g. 1980), comediwr
 Khalid Abdalla (g. 1980), actor

Rhestr Arlywyddion 
Meistr yw'r enw a roddir i bennaeth y rhan helaeth o golegau'r brifysgol, ond Arlywydd fu enw pennaeth Coleg y Breninesau er 1448.

 1448–1484: Andrew Dokett
 1484–1505: Thomas Wilkynson
 1505–1508: Sant John Fisher
 1508–1519: Robert Bekensaw
 1519–1525: John Jenyn
 1525–1527: Thomas Farman
 1527–1529: William Frankleyn
 1529–1537: Simon Heynes
 1537–1553: William Mey
 1553–1557: William Glyn
 1557–1559: Thomas Pecocke
 1559–1560: William Mey, eto
 1560–1568: John Stokes
 1568–1579: William Chaderton
 1579–1614: Humphrey Tindall
 1614–1622: John Davenant
 1622–1631: John Mansell
 1631–1644: Edward Martin
 1644–1647: Herbert Palmer
 1647–1660: Thomas Horton
 1660–1662: Edward Martin, eto
 1662–1667: Anthony Sparrow
 1667–1675: William Wells
 1675–1717: Henry James
 1717–1732: John Davies
 1732–1760: William Sedgwick
 1760–1788: Robert Plumptre
 1788–1820: Isaac Milner
 1820–1832: Henry Godfrey
 1832–1857: Joshua King
 1857–1892: George Phillips
 1892–1896: William Magan Campion
 1896–1901: Herbert Edward Ryle
 1901–1906: Frederic Henry Chase
 1906–1931: Thomas Cecil Fitzpatrick
 1932–1958: John Archibald Venn
 1958–1970: Arthur Llewellyn Armitage
 1970–1982: Derek William Bowett
 1982–1988: Ernest Ronald Oxburgh
 1988–1996: John Charlton Polkinghorne
 1997–heddiw: John Leonard Eatwell

Gweler hefyd 
 Coleg y Frenhines, Rhydychen

Dolenni allanol 
 Gwefan Coleg y Breninesau
 Rhestr o gynfyfyrwyr o fri
 Coleg y Breninesau ar Fapiau Google

Brenhinesau
Sefydliadau 1448