alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Barddoniaeth

Barddoniaeth ydy'r gelfyddyd o fynegi'n brydferth y meddyliau a gynhyrchir gan y teimlad a'r dychymyg, fel arfer ond nid bob amser gyda llinellau o hyd arbennig, rythm arbennig a'r llinellau yn odli. Mae rhai wedi disgrifio barddoniaeth fel ffordd arbennig o drin geiriau. Ymhlith y technegau y gall bardd eu defnyddio mae cymariaethau, trosiadau, odl, cyflythreniad ac ailadrodd.

Ymhlith y mathau o fesurau barddoniaeth y gellir eu cael mae englyn, haiku, telyneg, soned, cywydd, a baled.

Barddoniaeth Gymraeg 
Daw'r enghreifftiau cynharaf o farddoniaeth Gymraeg o'r 6g, sef Canu Aneurin a Chanu Taliesin. Tua'r 9g cafwyd Canu Llywarch Hen a Chanu Heledd. Gelwir y beirdd o'r cyfnod cynnar yn Gynfeirdd a'r beirdd yng nghyfnod y tywysogion yn Ogynfeirdd. Gelwir beirdd yr oes wedi cwymp Llywelyn 1282 yn Feirdd yr Uchelwyr. Ysgrifennau Beirdd yr Uchelwyr megis Dafydd ap Gwilym a Iolo Goch llawer o gywyddau. Bu trai ar ysgrifennu barddoniaeth ar ôl uno Cymru a Lloegr. Rhaid cofio serch hynny bod emynau yr emynwyr yn farddoniaeth aruchel, yn enwedig gwaith William Williams Pantycelyn ac Ann Griffiths. Ar ddiwedd y 19g a dechrau'r 20g caed dadeni gyda beirdd fel T. Gwynn Jones. Nes ymlaen yn y ganrif roedd T. H. Parry-Williams a Gwenallt yn ysgrifennu, a thua chanol y ganrif bardd mawr arall oedd Waldo Williams. Mae llu o feirdd wedi ysgrifennu barddoniaeth o safon uchel o hynny hyd at ddechrau'r unfed ganrif ar hugain, nifer ohonynt yn ysgrifennu mewn cynghanedd.

Yn y Gymraeg ceir Cynghanedd, rhywbeth sy'n unigryw i'r Gymraeg.

Gweler hefyd 
 Llenyddiaeth a Llenyddiaeth Gymraeg
 Rhestr beirdd enwog

 
Llenyddiaeth
Termau llenyddol
Richard Vaughan (nofelydd)

Roedd Richard Vaughan (1904-1983) yn nofelydd o Gymro a ysgrifennai yn Saesneg, ac yn enedigol o Llanddeusant, Sir Gaerfyrddin.  Ei enw iawn oedd Ernest Lewis Thomas.

Llyfryddiaeth
Moulded in Earth (1951)
Who Rideth So Wild (1952)
Son of Justin (1955)
All Through the Night (1957)
There Is a River (1961)
Dewin y Daran (1974)
All the Moon Long (1974)

Genedigaethau 1904
Llenorion Cymreig yn yr iaith Saesneg
Llenorion Cymreig yr 20fed ganrif
Nofelwyr Saesneg
Marwolaethau 1983
Pobl o Sir Gaerfyrddin
1922

19g - 20g - 21g
1870au 1880au 1890au 1900au 1910au - 1920au - 1930au 1940au 1950au 1960au 1970au
1917 1918 1919 1920 1921 - 1922 - 1923 1924 1925 1926 1927

Digwyddiadau 
Aelod o'r Blaid Gomiwnyddol i ymladd etholiad - y cyntaf drwy Brydain - a hynny yn Is-etholiad Caerffili.
10 Ionawr - Arthur Griffith yn dod yn Arlywydd y Dáil Éireann.
28 Ionawr - Storm eira yn Washington, D.C., UDA.
6 Chwefror - Piws XI (Achille Ratti) yn dod yn bab.
15 Mawrth - Fuad I yn dod yn frenin yr Aifft.
15 Ebrill - Y Tywysog Cymru yn ymweld Corea.
16 Ebrill - Cytundeb Rapallo rhwng Rwsia ac y Weriniaeth Weimar.
11 Mehefin - Premiere y ffilm "Nanook of the North".
26 Mehefin - Louis Honoré Charles Antoine Grimaldi yn dod yn Dywysog Louis II o Monaco.
11 Gorffennaf - Agoriad yr Hollywood Bowl.
2 Awst - Teiffŵn yn Tsieina; 5,000 o bobol yn colli ei bywydau
30 Hydref - Benito Mussolini yn dod yn brif weinidog yr Eidal.
15 Tachwedd - Llafur yn ennill hanner seddau Cymru.
Urdd Gobaith Cymru yn cael ei sefydlu gan Ifan ab Owen Edwards.
Ffilmiau
Oliver Twist
The Last King of Wales
Llyfrau
Richmal Crompton - Just William
Edward Tegla Davies - Nedw
Arthur Machen - Far Off Things
Barddoniaeth
T. S. Eliot - The Waste Land
Cerddoriaeth
Fred Fisher - "Chicago" (cân)
William Walton - Façade

Genedigaethau 
 5 Mawrth – Pier Paolo Pasolini, cyfarwyddwr ffilm a llenor (m. 1975)
 3 Ebrill 
Lavinia Bazhbeuk-Melikyan, arlunydd (m. 2005)
Doris Day, cantores ac actores (m. 2019)
 13 Ebrill - Julius Nyerere, gwleidydd (m. 1999)
16 Ebrill
Kingsley Amis, nofelydd a bardd (m. 1995)
Leo Tindemans, gwleidydd (m. 2014)
9 Awst - Philip Larkin, bardd (m. 1985)
10 Mehefin - Judy Garland, cantores ac actores (m. 1969)
17 Mehefin
Eva Slater, arlunydd (m. 2011)
Toshiko Takaezu, arlunydd (m. 2011)
10 Gorffennaf
Nell Blaine, arlunydd (m. 1996)
Jake LaMotta, paffiwr (m. 2017)
9 Awst
Philip Larkin, bardd (m. 1985)
Taro Kagawa, pêl-droediwr (m. 1990)
16 Hydref - Max Bygraves, digrifwr a chanwr (m. 2012)
 31 Hydref
Talfryn Thomas, actor (m. 1982)
Norodom Sihanouk, brenin Cambodia (m. 2012)
8 Tachwedd - Christiaan Barnard, meddyg (m. 2001)

Marwolaethau 
5 Ionawr - Ernest Shackleton, fforiwr, 47
22 Ionawr - Pab Benedict XV, 67
14 Mai - William Abraham (Mabon), arweinydd glowyr De Cymru, 79
28 Mehefin - Velimir Khlebnikov, bardd, 36
2 Awst - Alexander Graham Bell, difeisiwr, 75
18 Tachwedd - Marcel Proust, llenor, 51
24 Tachwedd - Erskine Childers, milwr, gwleidydd ac awdur, 52

Gwobrau Nobel 
Ffiseg: Niels Bohr
Cemeg: Francis William Aston
Meddygaeth: Archibald Vivian Hill ac Otto Fritz Meyerhof
Llenyddiaeth: Jacinto Benavente
Heddwch: Fridtjof Nansen

Eisteddfod Genedlaethol (Rhydaman) 
 Cadair: John Lloyd-Jones
 Coron: Robert Beynon
1921

19g - 20g - 21g
1870au 1880au 1890au 1900au 1910au - 1920au - 1930au 1940au 1950au 1960au 1970au
1916 1917 1918 1919 1920 - 1921 - 1922 1923 1924 1925 1926

Digwyddiadau 
2 Ionawr - Agoriad Amgueddfa DeYoung yn San Francisco.
21 Ionawr - Sefydlu'r Blaid Gomiwnyddol yr Eidal.
18 Mawrth - Ail Gytundeb Riga.
6 Ebrill - Cytundeb rhwng yr Almaen a Rwsia.
1 Gorffennaf - Sefydlu Plaid Gomiwnyddol Tsieina.
11 Gorffennaf - Diwedd Rhyfel Annibyniaeth Iwerddon
29 Gorffennaf - Mae Adolf Hitler yn dod yn arweinydd Plaid y Gweithwyr Sosialaidd Cenedlaethol yn yr Almaen.
23 Awst - Coroniad Faisal I, brenin Irac, yn Baghdad.
7 Tachwedd - Sefydlu'r Partito Nazionale Fascista yn yr Eidal.
Ffilmiau
The Four Feathers (gyda Roger Livesey)
The Four Horsemen of the Apocalypse (gyda Rudolph Valentino)
The Kid
Llyfrau
Edward Tegla Davies - Tir Y Dyneddon
Rafael Sabatini - Scaramouche
Drama
Karel Čapek – R.U.R.
Saunders Lewis - The Eve of St John
Luigi Pirandello - Enrico IV
Cerddoriaeth
Ivor Novello a Peter Dion Titheradge - "And Her Mother Came Too"

Genedigaethau 
 4 Ionawr
 Gwilym Gwalchmai Jones, cerddor (m. 1970)
 Maud Westerdahl, arlunydd (m. 1991)
4 Chwefror - Betty Friedan, awdures (m. 2006)
19 Mawrth - Tommy Cooper, comediwr (m. 1984)
21 Mai
Andrei Sakharov, ffisegydd a gweithredwr dros hawliau dynol (m. 1989)
Barbara Jeppe, arlunydd (m. 1999)
Leslie Norris, bardd ac awdur (m. 2006)
Leona Wood, arlunydd (m. 2008)
 25 Mai - Hal David, ysgrifennwr caneuon (m. 2012)
28 Mehefin
R. Tudur Jones, cenedlaetholwr a diwinydd (m. 1998)
P. V. Narasimha Rao, gwleidydd (m. 2004)
31 Gorffennaf - Peter Benenson, sefydlodd Amnesty International (m. 2005)
8 Medi - Harry Secombe, canwr a chomediwr (m. 2001)
12 Hydref - Kenneth Griffith, actor (m. 2006)
13 Hydref - Yves Montand, actor (m. 1991)
 17 Hydref - George Mackay Brown, bardd ac awdur (m. 1996)
 25 Hydref - Michael, brenin Rwmania (m. 2017)
 3 Tachwedd - Charles Bronson, actor (m. 2003)

Marwolaethau 
18 Chwefror - Morgan Bevan John, dyn busnes, 80
27 Gorffennaf - John Jones (Myrddin Fardd), llenor, 86
2 Awst - Enrico Caruso, canwr, 48
6 Awst - Syr David Brynmor Jones, gwleidydd, 70
27 Medi - Engelbert Humperdinck, cyfansoddwr, 67
1 Tachwedd - John Williams (Brynsiencyn), pregethwr, 66
16 Rhagfyr - Camille Saint-Saëns, cyfansoddwr, 86

Gwobrau Nobel 
Ffiseg: Albert Einstein
Cemeg: Frederick Soddy
Meddygaeth: dim gwobr
Llenyddiaeth: Anatole France
Heddwch: Karl Hjalmar Branting a Christian Louis Lange

Eisteddfod Genedlaethol (Caernarfon) 
 Cadair: Robert John Rowlands (Meuryn)
 Coron: Albert Evans-Jones

1921
1920

19g - 20g - 21g
1870au 1880au 1890au 1900au 1910au - 1920au - 1930au 1940au 1950au 1960au 1970au
1915 1916 1917 1918 1919 - 1920 - 1921 1922 1923 1924 1925

Digwyddiadau 
 10 Ionawr - Cynghrair y Cenhedloedd yn cwrdd am y tro cyntaf, yng Ngenefa.
 31 Mawrth - Datgysylltu'r Eglwys Anglicanaidd yng Nghymru
 20 Ebrill - Agoriad y Gemau Olympaidd yr Haf yn Antwerp, Gwlad Belg.
 4 Mehefin - Cytundeb Trianon
 7 Gorffennaf - Arthur Meighen yn dod yn prif weinidog Canada.
 2 Tachwedd - Etholiad arlywyddol yr Unol Daleithiau: Warren G. Harding o'r Plaid Weriniaethol yn ennill yr etholiad.
 Ffilmiau
 The Mask of Zorro (gyda Douglas Fairbanks)
 Miarka: The Daughter of the Bear (gyda Ivor Novello)
 Llyfrau
 Agatha Christie - The Mysterious Affair at Styles
 Caradoc Evans - My Neighbours
 John Jenkins (Gwili) - Poems
 Thomas Mardy Rees - Difyrwch Gwyr Morgannwg
 Edith Wharton - The Age of Innocence
 Cerddoriaeth
 Gustav Holst - The Planets
 Maurice Ravel - La Valse
 Ralph Vaughan Williams - The Lark Ascending

Genedigaethau 
 1 Ionawr - Basil L. Plumley, milwr (m. 2012)
 2 Ionawr - Isaac Asimov, awdur (m. 1992)
 7 Ebrill - Ravi Shankar, cerddor (m. 2012)
 13 Ebrill - Liam Cosgrave, Prif Weinidog Iwerddon (m. 2017)
 18 Mai - Pab Ioan Pawl II (m. 2005)
 28 Mai - W. S. Jones, awdur (m. 2007)
25 Gorffennaf
Rosalind Franklin, cemegydd (m. 1958)
Vera Myhre, arlunydd (m. 2000)
3 Awst - P. D. James, awdures (m. 2014)
 16 Awst - Charles Bukowski, llenor (m. 1994)
 18 Awst - Shelley Winters, actores (m. 2006)
 7 Medi - Harri Webb, bardd (m. 1994)
14 Medi
Fayga Ostrower, arlunydd (m. 2001)
Lawrence Klein, economegydd (m. 2013)
 24 Medi - Gweneth Lilly, athrawes ac awdures (m. 2004)
 1 Hydref - Walter Matthau, actor (m. 2000)
 8 Hydref
Frank Herbert, nofelydd (m. 1986)
Klara Hautmann-Kiss, arlunydd (m. 2000)
Helmiriitta Honkanen, arlunydd (m. 2018)
 17 Hydref - Montgomery Clift, actor (m. 1966)
30 Hydref - Juliette Benzoni, nofelydd (m. 2016)
 31 Hydref
Takashi Kano, pêl-droediwr (m. 2000)
Dick Francis, joci a nofelydd (m. 2010)
 11 Tachwedd - Roy Jenkins, gwleidydd (m. 2003)
6 Rhagfyr - Dave Brubeck, cerddor (m. 2012)
 9 Rhagfyr - Carlo Azeglio Ciampi, gwleidydd (m. 2016)
 18 Rhagfyr - Merlyn Rees, gwleidydd (m. 2006)

Marwolaethau 
 11 Ionawr - Pryce Pryce-Jones, arloeswr busnes, 85
 24 Ionawr - Amedeo Modigliani, arlunydd, 35
 20 Chwefror - Robert Peary, fforiwr, 65
 11 Mawrth - Daniel James (Gwyrosydd), bardd, 73
 15 Mai - Owen M. Edwards, hanesydd, 61
 5 Mehefin - Rhoda Broughton, nofelydd, 79
 18 Hydref - Luis Jorge Fontana, milwr ac awdur, 74
 20 Hydref - Max Bruch, cyfansoddwr, 82
1 Tachwedd - Kevin Barry, cenedlaetholwr Gwyddelig, 18

Gwobrau Nobel 
 Ffiseg: Charles Édouard Guillaume
 Cemeg: Walther Nernst
 Meddygaeth: Schack August Steenberg Krogh
 Llenyddiaeth: Knut Hamsun
 Heddwch: Léon Bourgeois

Eisteddfod Genedlaethol (Y Barri) 
 Cadair: dim gwobr
 Coron: James Evans

Cyfeiriadau
1919

19g - 20g - 21g
1960au 1870au 1880au 1890au 1900au - 1910au - 1920au 1930au 1940au 1950au 1960au
1914 1915 1916 1917 1918 - 1919 - 1920 1921 1922 1923 1924

Digwyddiadau 
 15 Ionawr
 Ignacy Jan Paderewski yn dod Prif Weinidog Gwlad Pwyl
 Llofruddiaeth Rosa Luxemburg a Karl Liebknecht
 18 Ionawr - Rhyfel Byd Cyntaf: agoriad y Cynhadledd Heddwch Paris
 21 Ionawr - Cyfarfod cyntaf y Dáil Éireann
 25 Ionawr - Sefydlu'r Cynghrair y Cenhedloedd ym Mharis
 14 Chwefror - Dechreuad y rhyfel rhwng Rwsia a'r Gwlad Pwyl
 28 Chwefror - Amanullah Khan yn dod yn frenin Affganistan
 13 Ebrill - Cyflafar Amritsar yn India Prydeinig
 15 Mehefin - Mae Pancho Villa yn ymosod Ciudad Juárez, Mecsico.
 28 Mehefin - Cytundeb Versailles
 8 Awst - Cytundeb Rawalpindi
 10 Medi - Cytundeb St-Germain: diwedd y Rhyfel Byd Cyntaf
 27 Tachwedd - Cytundeb Neuilly gyda Bwlgaria
 1 Rhagfyr - Nancy Astor yn dod aelod seneddol y DU
 Ffilmiau
 Call of the Blood gyda Ivor Novello
 The Homesteader
 Llyfrau
 William Evans (Wil Ifan) - Dail Iorwg
 David Rees Griffiths - Ambell Gainc
 W. Llewelyn Williams - The Making of Modern Wales
 Virginia Woolf - Night and Day
 Cerddoriaeth
 Darius Milhaud - Le Bœuf sur le toit (ballet)
 Harry Tierney a Joseph McCarthy - Irene (sioe Broadway)

Genedigaethau 
 1 Ionawr - J. D. Salinger, nofelydd (m. 2010)
 2 Mawrth
Jennifer Jones, actores (m. 2009)
Maria Lindberg, arlunydd (m. 1999)
 17 Mawrth - Nat King Cole, canwr a pianydd (m. 1965)
 23 Mawrth - Jean Tangye, arlunydd (m. 1986)
 7 Mai - Eva Perón, gwleidydd (m. 1952)
 16 Mai - Liberace, pianydd (m. 1987)
14 Mehefin
Sam Wanamaker, actor (m. 1993)
Eudoxia Woodward, arlunydd (m. 2008)
 16 Mehefin - Morys Bruce, 4ydd Arglwydd Aberdâr (m. 2005)
 7 Gorffennaf - Jon Pertwee, actor (m. 1996)
31 Gorffennaf - Primo Levi, awdur (m. 1987)
 26 Medi - Matilde Camus, bardd o Sbaen (m. 2012)
 18 Hydref - Pierre Trudeau, Prif Weinidog Canada (m. 2000)
 20 Hydref - Frances Môn Jones, telynores (m. 2000)
 22 Hydref
Doris Lessing, llenores (m. 2013)
Abdulrahim Abby Farah, diplomydd a gwleidydd (m. 2018)
 26 Hydref - Mohammad Reza Pahlavi, Shah Iran (m. 1980)
 31 Hydref - Daphne Oxenford, actores (m. 2012)
 3 Tachwedd - Ludovic Kennedy, newyddiadurwr (m. 2009)

Marwolaethau 
 6 Ionawr - Theodore Roosevelt, Arlywydd yr Unol Daleithiau, 60
 15 Ionawr - Rosa Luxemburg, chwyldroadwraig, 48
 8 Ebrill - Franklin Winfield Woolworth, dyn busnes, 66
 6 Mai - L. Frank Baum, awdur, 62
 13 Gorffennaf - Theo Harding, chwaraewr rygbi, 59
 9 Awst - Ruggiero Leoncavallo, cyfansoddwr, 62
 27 Medi - Adelina Patti, cantores opera, 76
 11 Hydref - Kuno Meyer, ysgolhaig Celtaidd, 61
 15 Hydref - Owen Rhoscomyl, awdur, 56
 3 Rhagfyr - Pierre-Auguste Renoir, arlunydd, 78

Gwobrau Nobel 
 Ffiseg: Johannes Stark
 Cemeg: dim gwobr
 Meddygaeth: Jules Bordet
 Llenyddiaeth: Carl Spitteler
 Heddwch: Woodrow Wilson

Eisteddfod Genedlaethol (Corwen) 
 Cadair: David Rees Davies (Cledwyn)
 Coron: William Crwys Williams
1918

19g - 20g - 21g
1960au 1870au 1880au 1890au 1900au - 1910au - 1920au 1930au 1940au 1950au 1960au
1913 1914 1915 1916 1917 - 1918 - 1919 1920 1921 1922 1923

Digwyddiadau 
Cynrychiolwyd Prifysgol Cymru yn y Llywodraeth gan ei Aelod Seneddol ei hunan.
Ymgeisydd seneddol benywaidd cyntaf Cymru: Mrs Millicen MacKenzie yn sefyll ar ran Prifysgol Cymru.
Rhyddid i Gymru'n cael ei gynnwys ym Maniffesto'r Blaid Lafur.
 18 Medi - Brwydr Epéhy yn Ffrainc
 11 Tachwedd - Cadoediad sydd wedi terfyn y Rhyfel Byd Cyntaf
 Ffliw Sbaenaidd yn torri allan
 14 Rhagfyr - Etholiad Cyffredinol yn y Deyrnas Unedig. Mae David Lloyd George yn parhau yn Brif Weinidog. Yn Iwerddon mae Sinn Fein yn ennill mwyafrif mawr o'r seddau.
 Ffilmiau
 Tarzan of the Apes
 The Life Story of David Lloyd George
 Way Down East gan D.W. Griffith, gyda Lillian Gish
 Llyfrau
 Moelona - Rhamant y Rhos
 Lytton Strachey - Eminent Victorians
 Drama
 James Joyce - Exiles
 Cerddoriaeth
 Béla Bartók - Pedwarawd Llinynnol rhif 2

Genedigaethau 
 1 Chwefror - Muriel Spark, nofelydd (m. 2006)
 14 Gorffennaf - Ingmar Bergman, cyfarwyddwr ffilm (m. 2007)
 18 Gorffennaf - Nelson Mandela, Arlywydd Dde Affrica (m. 2013)
 25 Awst
Leonard Bernstein, cyfansoddwr (m. 1990)
Nan Cossaar, arlunydd (m. 2009)
 9 Mai - Syr Kyffin Williams, arlunydd (m. 2006)
 17 Hydref - Rita Hayworth, actores (m. 1987)
 11 Rhagfyr - Aleksandr Solzhenitsyn, awdur (m. 2008)
 yn ystod y flwyddyn - J. Aelwyn Roberts, awdur, darlledwr a clerigwr (m. 2018)

Marwolaethau 
 6 Chwefror - Gustav Klimt, arlunydd, 55
 6 Mawrth - John Redmond, gwleidydd Gwyddelig, 61
 25 Mawrth - Claude Debussy, cyfansoddwr, 55
 13 Ebrill - Thomas Tannatt Pryce, arwr rhyfel, 32
 3 Gorffennaf - David Alfred Thomas, gwleidydd, 62
 17 Gorffennaf - Niclas II, tsar Rwsia, 50
 27 Medi - Morfydd Llwyn Owen, cyfansoddwraig, 26
 30 Hydref - Egon Schiele, arlunydd, 28
 4 Tachwedd - Wilfred Owen, bardd, 25

Gwobrau Nobel 
 Ffiseg: Max Planck
 Cemeg: Fritz Haber
 Meddygaeth: dim gwobr
 Llenyddiaeth: dim gwobr
 Heddwch: dim gwobr

Eisteddfod Genedlaethol (Castell-nedd) 
 Cadair: J. T. Job
 Coron: D. Emrys Lewis

Tywydd

9 Mai 1918: Mewn cyfweliad gyda William Owen o Ddyffryn Ardudwy ar y 21 Tachwedd 2010 ar raglen Dei Tomos, soniodd WO am ei fam Rhinogwen yn cael ei geni ar yr un diwrnod a Kyffin Williams pan oedd eira ar y Rhinogydd gerllaw - felly ei henw RHINOGWEN. Dyma gofnod felly bod eira (lled anhymhorol) ar y Rhinogydd ar 9 Mai 1918.

Cyfeiriadau
Glengettie

Math o de yw Glengettie, a grëwyd ym 1952 i'w farchnata yng Nghymru yn benodol; yn ôl y cwmni sy'n ei gynhyrchu, mae'n arbennig o addas ar gyfer dŵr meddal Cymru. Mae'r ysgrifen ar y bocs yn ddwyieithog ers blynyddoedd, rhywbeth a oedd yn anarferol iawn ar un adeg. Yn ystod y nawdegau, câi'r brand ei hysbysebu yn Gymraeg ar S4C yn ogystal.

Mae Glengettie yn boblogaidd ymysg pobl o Gymru a gwledydd eraill Prydain sy'n byw dramor. Mae ar werth ar sawl gwefan sy'n gwerthu bwyd o Brydain i weddill y byd.

Dolenni allanol
  Brand Glengettie ar wefan cwmni te Typhoo 

Bwyd a diod yng Nghymru
Te
1916

19g - 20g - 21g
1960au 1870au 1880au 1890au 1900au - 1910au - 1920au 1930au 1940au 1950au 1960au
1911 1912 1913 1914 1915 - 1916 - 1917 1918 1919 1920 1921

Digwyddiadau 
 29 Ionawr - Bomio Paris gan y Zeppelin
 21 Chwefror – 18 Rhagfyr - Brwydr Verdun
 24 Ebrill - Gwrthryfel y Pasg – Swyddfa Bost Dulyn
 7 Rhagfyr - David Lloyd George yn dod yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig
 7 Gorffennaf – 12 Gorffennaf - Brwydr Coed Mametz

Tywydd
Cychwynnodd y flwyddyn gyda storm egr a marwol Ddydd Calan. Dyma gofnodion o’r storm hwnnw ar wefan Llên Natur

Ffilmiau 
 Intolerance (gyda Lillian Gish)

Llyfrau 
 James Joyce – A Portrait of the Artist as a Young Man
 Richard Hughes Williams (Dic Tryfan) – Tair Stori Fer

Drama 
 Peretz Hirshbeinn – Grine Felder

Barddoniaeth 
 Robert Frost – Mountain Interval

Cerddoriaeth 
 Carl Nielsen – Symffoni rhif 4
 Charles Ives – Symffoni rhif 4

Genedigaethau 
 22 Ionawr - Henri Dutilleux, cyfansoddwr (m. 2013)
 11 Mawrth - Harold Wilson, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig (m. 1995)
 22 Ebrill - Syr Yehudi Menuhin, feiolinydd (m. 1999)
 1 Mai - Glenn Ford, actor (m. 2006)
 7 Mai - Syr Huw Wheldon, darlledwr a rheolwr ar y BBC (m. 1986)
8 Mehefin - Francis Crick, biolegydd (m. 2004)
 9 Mehefin
Leonor Botteri, arlunydd (m. 1998)
Robert McNamara, gwleidydd (m. 2009)
 1 Gorffennaf - Olivia de Havilland, actores
 9 Gorffennaf - Edward Heath, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig (m. 2005)
 11 Gorffennaf
Reg Varney, actor (m. 2008)
Gough Whitlam, Prif Weinidog Awstralia (m. 2014)
25 Awst
Frederick Chapman Robbins, meddyg (m. 2003)
Van Johnson, actor (m. 2008)
28 Awst
Jack Vance, llenor (m. 2013)
Helena Jones, athrawes (m. 2018)
 13 Medi - Roald Dahl, awdur plant (m. 1990)
 14 Medi - Cledwyn Hughes, gwleidydd (m. 2001)
 19 Hydref - Emil Gilels, pianydd (m. 1985)
 26 Hydref - François Mitterrand, Arlywydd Ffrainc (m. 1996)
30 Hydref - Roy Brown, dylunydd ceir (m. 2013)

Marwolaethau 
 28 Chwefror - Henry James, nofelydd, 72
 3 Mai
 Pádraig Pearse, dienyddiwyd, 36
 Thomas Clarke, dienyddiwyd, 59
 12 Mai - James Connolly, dienyddiwyd, 47
 18 Mai - Mabel Beardsley, actores 44
 3 Awst - Roger Casement, dienyddiwyd, 51
 11 Medi - Thomas Lemuel James, newyddiadurwr, 85
 22 Tachwedd - Jack London, nofelydd, 40

Gwobrau Nobel 
 Ffiseg: dim gwobr
 Cemeg: dim gwobr
 Meddygaeth: dim gwobr
 Llenyddiaeth: Karl Gustav Verner von Heidenstam
 Heddwch: dim gwobr

Eisteddfod Genedlaethol (Aberystwyth) 
 Cadair: John Ellis Williams
 Coron: dim gwobr
1915

19g - 20g - 21g
1960au 1870au 1880au 1890au 1900au - 1910au - 1920au 1930au 1940au 1950au 1960au
1910 1911 1912 1913 1914 - 1915 - 1916 1917 1918 1919 1920

Digwyddiadau 
13 Ionawr - Daeargryn yn Avezzano, yr Eidal; 29,000 o bobl yn colli ei bywydaua.
24 Ionawr - Brwydr Banc Dogger.
14 Mawrth - Brwydr Más a Tierra
26 Ebrill - Cytundeb Llundain
Awst - Edith Cavell yn cael ei harestio gan yr Almaenwyr.
25 Medi – 14 Hydref - Brwydr Loos
8 Rhagfyr - Cyhoeddiad y gerdd "In Flanders Fields" gan y meddyg Canadiaidd John McCrae.
18 Rhagfyr - Priodas Woodrow Wilson (Arlywydd yr Unol Daleithiau) ac Edith B. Galt.
 Ffilmiau
 The Birth of a Nation (D.W. Griffith)
 Carmen (gyda Theda Bara)
 Llyfrau
 Caradoc Evans – My People
 Franz Kafka - Metamorphosis
 Arthur Machen – The Great Return
 Eluned Morgan - Plant yr Haul
 John Cowper Powys - Wood and Stone
 Cerddoriaeth
 Ziegfeld Follies of 1915 (sioe Broadway)

Genedigaethau 
 30 Ionawr - John Profumo, gwleidydd (m. 2006)
 4 Chwefror - Syr Norman Wisdom, actor (m. 2010)
 28 Chwefror - Zero Mostel, actor (m. 1977)
 25 Mawrth - Dorothy Squires, cantores (m. 1998)
 7 Ebrill - Billie Holiday, cantores (m. 1959)
 6 Mai - Orson Welles, actor (m. 1985)
20 Mehefin
Terence Young, cyfarwyddwr ffilm (m. 1994)
Lidi van Mourik Broekman, arlunydd (m. 2015)
 1 Gorffennaf - Alun Lewis, bardd (m. 2006)
 3 Gorffennaf - Ifor Owen, awdur ac arlunydd (m. 2007)  
 29 Awst - Ingrid Bergman, actores (m. 1982)
 4 Medi - Roland Mathias, bardd ac awdur (m. 2007)
 10 Medi - Geraint Bowen, bardd (m. 2011)
 23 Medi - John Samuel Rowlands, enillwr y George Cross (m. 2006)
 11 Hydref - T. Llew Jones, nofelydd a bardd (m. 2009)
 15 Hydref - Yitzhak Shamir, Prif Weinidog Israel (m. 2012)
 17 Hydref - Arthur Miller, dramodydd (m. 2005)
 25 Hydref - Olga Bogaevskaya, arlunydd (m. 2000)
27 Hydref - Harry Saltzman, cynhyrchydd ffilm (m. 1994)
 25 Tachwedd - Augusto Pinochet, arlwydd Chile (m. 2007)
 7 Rhagfyr - Eli Wallach, actor (m. 2014)
 8 Rhagfyr - Ernest Lehman, dramodydd (m. 2005)
 12 Rhagfyr - Frank Sinatra, canwr ac actor (m. 1998)
 19 Rhagfyr - Édith Piaf, cantores (m. 1963)
 26 Rhagfyr - Keidrych Rhys, bardd (m. 1987)
 ??? - John Griffith Williams, nofelydd (m. 1987)

Marwolaethau 
 3 Ionawr - James Elroy Flecker, bardd, dramodydd a nofelydd, 30
 19 Ionawr - Anna Leonowens, athrawes, 83
 23 Ebrill - Rupert Brooke, bardd, 27
 26 Ebrill - John Bunny, comediwr film fud, 51
 26 Mai - Julian Grenfell, bardd, 27
 26 Medi - Keir Hardie, gwleidydd, 59
 13 Hydref - Charles Sorley, bardd, 20
 23 Hydref - W. G. Grace, cricedwr, 67
 17 Rhagfyr - John Rhŷs, ysgolhaig Celtaidd, 75

Gwobrau Nobel 
 Ffiseg: Syr William Henry Bragg a William Lawrence Bragg
 Cemeg: Richard Martin Willstätter
 Meddygaeth: dim gwobr
 Llenyddiaeth: Romain Rolland
 Heddwch: dim gwobr

Eisteddfod Genedlaethol (Bangor) 
 Cadair: T. H. Parry-Williams
 Coron: T. H. Parry-Williams

Cyfeiriadau
1914

19g - 20g - 21g
1960au 1870au 1880au 1890au 1900au - 1910au - 1920au 1930au 1940au 1950au 1960au
1909 1910 1911 1912 1913 - 1914 - 1915 1916 1917 1918 1919

Digwyddiadau 
E. T. John, Aelod Seneddol dros Ddwyrain Dinbych yn rhoi mesur ger bron y Senedd dros Ryddid i Gymru, yn aflwyddiannus.
28 Mehefin - Llofryddiaeth yr Archddug Franz Ferdinand, a etifedd coron Awstria, a'i wraig Sofía Chotek, yn Sarajevo.
1 Awst - Dechreuad y Rhyfel Byd Cyntaf
 Ffilmiau
 Tillie’s Punctured Romance (gyda Charlie Chaplin)
 Llyfrau
 Rhoda Broughton – Concerning a Vow
 John Gruffydd Moelwyn Hughes - Caniadau Moelwyn, cyf. 4
 Bertrand Russell - Our Knowledge of the External World as a Field for Scientific Method in Philosophy
 Drama
 S. Ansky - The Dybbuk
 D. H. Lawrence - The Widowing of Mrs Holroyd
 Cerddoriaeth
 W. C. Handy - “St Louis Blues”
 David John de Lloyd - Gwlad fy Nhadau (cantata)
 Ivor Novello - "Keep the Home Fires Burning"
 Ralph Vaughan Williams - Symffoni rhif 2 ("Llundain")

Genedigaethau 

 3 Ionawr - Odette Caly, arlunydd (m. 1993)
 8 Ionawr - Berthe Marcou, arlunydd (m. 1993)
 12 Ionawr - Ade Bethune, arlunydd (m. 2002)
 17 Ionawr
Taizo Kawamoto, pêl-droediwr (m. 1985)
Fang Zhaoling, arlunydd (m. 2006)
 22 Ionawr - Margaret Mellis, arlunydd (m. 2009)
 5 Chwefror - William S. Burroughs, nofelydd (m. 1997)
 8 Chwefror - Agnes Muthspiel, arlunydd (m. 1966)
 9 Chwefror - Ernest Tubb, canwr gwlad (m. 1984)
 10 Chwefror - Larry Adler, canwr harmonica (m. 2001)
 28 Chwefror - Elfriede Ettl, arlunydd (m. 2003)
 3 Mawrth - Asger Jorn, arlunydd (m. 1973)
 4 Mawrth - Ward Kimball, cartwnydd (m. 2002)
 5 Mawrth - Solveig Borggren-Ehrenberg, arlunydd (m. 1993)
 8 Mawrth - Magdalina Mavrovskaya, arlunydd (m. 2012)
 9 Mawrth - Christel Poll, arlunydd (m. 1992)
 12 Mawrth - Tommy Farr, paffiwr (m. 1986)
2 Ebrill - Syr Alec Guinness, actor (m. 2000)
4 Ebrill - Maria Hartl, arlunydd (m. 1996)
9 Ebrill - Koichi Oita, pêl-droediwr (m. 1996)
 15 Ebrill - Emmy Lou Packard, arlunydd (m. 1998)
26 Ebrill - Bernard Malamud, awdur (m. 1986)
 5 Mai - Tyrone Power, actor (m. 1958)
 8 Mai - Romain Gary, awdur (m. 1980)
 9 Medi - Alexander Cordell, nofelydd (m. 1997)
 26 Medi - Achille Compagnoni, dringwr (m. 2009)
9 Awst
Tove Jansson, awdures ac arlunydd (m. 2001)
Maria Keil, arlunydd (m. 2012)
 12 Medi - Desmond Llewelyn, actor (m. 1999)
 6 Hydref - Thor Heyerdahl, fforiwr (m. 2002)
 22 Hydref - David Tecwyn Lloyd, awdur (m. 1992)
 27 Hydref
Dylan Thomas, bardd (m. 1953)
Eluned Phillips, bardd ac awdures (m. 2009)
 28 Hydref - Jonas Salk, firolegydd (m. 1995)
 30 Hydref - Anna Wing, actores (m. 2013)

Marwolaethau 
 21 Mehefin - Morgan Bransby Williams, peiriannydd
 3 Gorffennaf - Joseph Chamberlain, gwleidydd, 77
 23 Gorffennaf - Harry Evans, cyfansoddwr, 41
 20 Awst - Pab Piws X, 79
 22 Awst - James Dickson Innes, arlunydd, 27
 27 Awst - William Thomas Lewis, 1af Arglwydd Merthyr, 77
 19 Hydref - Julio Argentino Roca, milwr a gwleidydd, 71
27 Hydref - T. Marchant Williams, golygydd ac awdur, tua 69

Gwobrau Nobel 
 Ffiseg: Max von Laue
 Cemeg: Theodore Richards
 Meddygaeth: Robert Bárány
 Llenyddiaeth: dim gwobr
 Heddwch: dim gwobr

Dim Eisteddfod Genedlaethol
1913

19g - 20g - 21g
1960au 1870au 1880au 1890au 1900au - 1910au - 1920au 1930au 1940au 1950au 1960au
1908 1909 1910 1911 1912 - 1913 - 1914 1915 1916 1917 1918

Digwyddiadau 
24 Ebrill - Agoriad yr Adeilad Woolworth yn Ninas Efrog Newydd.
29 Mai - Première y ballet The Rite of Spring yn y Théâtre des Champs-Élysées, Paris.
24 Mehefin - Joseph Cook yn dod Prif Weinidog Awstralia.
14 Hydref - Tanchwa Senghennydd
5 Tachwedd - Ludwig III yn dod yn frenin Bafaria.
 Ffilmiau
 Traffic in Souls
 Llyfrau
 Thomas Gwynn Jones - Cofiant Thomas Gee
 Syr John Morris-Jones - A Welsh Grammar, Historical and Comparative
 Moelona - Teulu Bach Nantoer
 Cerddoriaeth
 Igor Stravinsky - The Rite of Spring

Genedigaethau 
 4 Chwefror - Rosa Parks, ymgyrchydd hawliau sifil (m. 2005)
 14 Mawrth - Osvaldo Moles, newyddiadurwr radio, a sgriptiwr Brasilaidd (m. 1967)
 29 Mawrth - Ronald Stuart Thomas, bardd (m. 2000)
 27 Mai - Mervyn Stockwood, esgob (m. 1995)
 5 Mehefin - Moelwyn Merchant, awdur (m. 1997)
 23 Gorffennaf - Michael Foot, gwleidydd (m. 2010)
 28 Awst - Robertson Davies, nofelydd (m. 1995)
 28 Medi - Edith Pargeter, nofelydd (m. 1995)
 22 Hydref - Robert Capa, ffotograffydd rhyfel (m. 1954)
 24 Hydref - Tito Gobbi, bariton (m. 1984)
 2 Tachwedd
Burt Lancaster, actor (m. 1994)
Ivor Roberts-Jones, cerflunydd (m. 1996)
 7 Tachwedd - Albert Camus, awdur ac athronydd (m. 1960)
 11 Tachwedd - Moses Glyn Jones, bardd (m. 1994)
 22 Tachwedd - Benjamin Britten, cyfansoddwr (m. 1976)

Marwolaethau 
 10 Mawrth - Harriet Tubman, 90?
 18 Mawrth - Siôr I, brenin Groeg, 67
 19 Mawrth - John Thomas (Pencerdd Gwalia), telynwr, 87
 2 Mehefin - Alfred Austin, bardd, 78
 8 Mehefin - Emily Davison, suffragette, 41
 8 Gorffennaf - Louis Hémon, nofelydd, 32
 7 Tachwedd - Alfred Russel Wallace, biolegydd, 90

Gwobrau Nobel 
 Ffiseg: Heike Kamerlingh Onnes
 Cemeg: Alfred Werner
 Meddygaeth: Charles Richet
 Llenyddiaeth: Rabindranath Tagore
 Heddwch: Henri La Fontaine

Eisteddfod Genedlaethol (Y Fenni) 
 Cadair: Thomas Jacob Thomas (Sarnicol)
 Coron: William Evans (Wil Ifan)

Corwynt hanesyddol
1912

19g - 20g - 21g
1960au 1870au 1880au 1890au 1900au - 1910au - 1920au 1930au 1940au 1950au 1960au
1907 1908 1909 1910 1911 - 1912 - 1913 1914 1915 1916 1917

Digwyddiadau 
 1 Ionawr - Sefydlu'r Gweriniaeth Tsieina
 12 Chwefror - Diwedd y Brenhinllin Qing
 15 Ebrill - Suddo'r Titanic
 22 Ebrill - Agorfa Parc Fenway ym Moston
 5 Mai - Agorfa y Gemau Olympaidd yn Stockholm, Sweden.
 30 Gorffennaf - Mae'r Tywysog Yoshihito yn dod Ymerawdr Japan (Ymerawdwr Taishō).
 8 Hydref - Dechreuad y Rhyfel Balcanau Cyntaf.
 Ffilmiau
 Keystone Comedy
 The Belle of Bettws-y-Coed
 The Smuggler's Daughter of Anglesea
 The Witch of the Welsh Mountains
 Llyfrau
 Rhoda Broughton - Between Two Stools
 Thomas Mann - Der Tod in Venedig ('Angau yn Fenis')
 Thomas Williams (Brynfab) - Pan Oedd Rhondda'n Bur
 Edward Tegla Davies - Hunangofiant Tomi
 Cerddoriaeth
 George Butterworth - A Shropshire Lad
 Gustav Mahler - Symffoni rhif 9
 Sergei Prokofiev
 Concerto i Biano rhif 1
 Concerto i Biano rhif 2

Genedigaethau 
 7 Ionawr - Charles Addams (m. 1988)
 6 Chwefror - Eva Braun, cariad Adolf Hitler (m. 1945)
 27 Mawrth - James Callaghan, gwleidydd (m. 2005)
 15 Ebrill - Kim Il-sung, Arlwydd Gogledd Corea (m. 1994)
 18 Mai
Perry Como, canwr (m. 2001)
Walter Sisulu, gwleidydd (m. 2003)
 16 Mehefin - Enoch Powell, gwleidydd (m. 1998)
 23 Mehefin - Alan Turing (m. 1954)
31 Gorffennaf - Milton Friedman, economegwr (m. 2006)
 23 Awst
Gene Kelly, actor, dawnsiwr a chanwr (m. 1996)
Mildred Wolfe, arlunydd (m. 2009)
 1 Medi - Gwynfor Evans, gwleidydd (m. 2005)
 5 Medi - John Cage, cyfansoddwr (m. 1992)
 21 Medi - Chuck Jones (m. 2002)
 29 Medi - Michelangelo Antonioni, cyfarwyddwr ffilm (m. 2007)
 17 Hydref - Pab Ioan Pawl I (m. 1978)
 19 Hydref - Stephen Ward, meddyg (m. 1963)
 20 Hydref - William R. P. George, bardd (m. 2006)
 21 Hydref - Syr Georg Solti, arweinydd cerddorfa (m. 1997)
 15 Tachwedd - Fosco Maraini, ethnolegydd ac awdur (m 2004)
 12 Rhagfyr - Daniel Jones (m. 1993)

Marwolaethau 
 17 Chwefror - Edgar Evans, fforiwr, 35
 29 Mawrth - Robert Falcon Scott, fforiwr, 45
 20 Ebrill - Bram Stoker, 64
 14 Mai
 August Strindberg, dramodydd, 63
 Frederic VIII, brenin Danmarc, 68
 30 Mai - Wilbur Wright, difeisiwr, 45
 Mehefin - William Cashen, casglwr llên gwerin Fanaweg, 74
 23 Gorffennaf - Abel Thomas, gwleidydd

Gwobrau Nobel 
 Ffiseg: Gustaf Dalén
 Cemeg: Victor Grignard a Paul Sabatier
 Meddygaeth: Alexis Carrel
 Llenyddiaeth: Gerhart Hauptmann
 Heddwch: Elihu Root

Eisteddfod Genedlaethol (Wrecsam) 
 Cadair: T. H. Parry-Williams
 Coron: T. H. Parry-Williams
1911

19g - 20g - 21g
1960au 1870au 1880au 1890au 1900au - 1910au - 1920au 1930au 1940au 1950au 1960au
1906 1907 1908 1909 1910 - 1911 - 1912 1913 1914 1915 1916

Digwyddiadau 
'Cynghrair Rhyddid Cymru' yn cael ei sefydlu, yn bennaf gan Aelodau Seneddol Rhyddfrydol.

22 Mawrth - Sefyllfa'r Prifysgol Porto.
19 Awst - Terfysg Llanelli
10 Hydref - Dechreuad y Chwyldro Xinhai yn Tsieina.
16 Tachwedd - Daeargryn yn Swab, yr Almaen.
14 Rhagfyr - Mae Roald Amundsen yn cyrraedd Pegwn y De.
 Ffilmiau
 Y stiwdio cyntaf yn Hollywood
 Llyfrau
 Max Beerbohm – Zuleika Dobson
 Frances Hodgson Burnett — The Secret Garden
 Valery Larbaud — Fermina Márquez
 Cerddoriaeth
 Irving Berlin - "Alexander's Ragtime Band"
 Opera
 Frederick Delius - Fenimore and Gerda
 Ethel Smyth - March of the Women
 Richard Strauss - Der Rosenkavalier

Genedigaethau 
 6 Chwefror - Ronald Reagan, actor ac Arlywydd yr Unol Daleithiau (m. 2004)
 26 Mawrth - Tennessee Williams, dramodydd (m. 1983)
 11 Mai - Phil Silvers, comediwr (m. 1965)
 27 Mai - Vincent Price, actor (m. 1993)
20 Mehefin
Sophie Taxell, arlunydd (m. 1996)
Wanda Paklikowska-Winnicka, arlunydd (m. 2001)
21 Gorffennaf
Marshall McLuhan, addysgwr, athronydd ac ysgohaig (m. 1980)
Ruth Buchholz, arlunydd (m. 2002)
12 Awst
Thelma Johnson Streat, arlunydd (m. 1959)
Alice Richter, arlunydd (m. 1996)
 2 Medi - Jack Petersen, paffiwr (m. 1990)
 21 Hydref - Mary Blair, arlunydd (m. 1978)
 26 Hydref - Mahalia Jackson, cantores (m. 1972)
 12 Tachwedd - Pennar Davies, bardd, awdur a diwinydd (m. 1996)

Marwolaethau 
 1 Mawrth - Jacobus Henricus van 't Hoff, cemegydd, 58
 18 Mai - Gustav Mahler, cyfansoddwr, 50
 29 Mai - William S. Gilbert, bardd ac awdur, 74
 29 Hydref - Joseph Pulitzer, cyhoeddwr, 64

Gwobrau Nobel 
 Ffiseg: Wilhelm Wien
 Cemeg: Marie Curie
 Meddygaeth: Allvar Gullstrand
 Llenyddiaeth: Maurice Maeterlinck
 Heddwch: Tobias Asser ac Alfred Hermann Fried

Eisteddfod Genedlaethol (Caerfyrddin) 
 Cadair: William Roberts
 Coron: William Crwys Williams (Crwys)

Cyfeiriadau
1910

19g - 20g - 21g
1960au 1870au 1880au 1890au 1900au - 1910au - 1920au 1930au 1940au 1950au 1960au
1905 1906 1907 1908 1909 - 1910 - 1911 1912 1913 1914 1915

Digwyddiadau 
Dyma'r etholiad cyffredinol cyntaf lle ymladdwyd pob etholaeth.
14 Mehefin - Mae'r Capten Robert Falcon Scott yn cael ei cinio ffarwelio yn y Gwesty Brenhinol, Caerdydd.
8-9 Tachwedd - Terfysg Tonypandy
 Ffilmiau
 Gertie the Dinosaur
 Llyfrau
 Rhoda Broughton – The Devil and the Deep Sea
 Bertrand Russell - Philosophical Essays
 Barddoniaeth
 Kostís Palamás I flogera tou Vasilia ("Ffliwt y Brenin")
 Cerddoriaeth
 Enrico Caruso yn canu "yn fyw" ar y radio
 Thomas Carrington - Hen weddi deuluaidd fy nhad Gustav Mahler - Symffoni rhif 9
 Igor Stravinsky - Жар-птица, Žar-ptica'' (ballet)

Genedigaethau 
 9 Mawrth - Samuel Barber, cyfansoddwr (m. 1981)
 17 Mawrth - Molly Weir, actores (m. 2004)
 23 Mawrth - Akira Kurosawa (m. 1998)
 21 Mai - Hywel David Lewis, athronydd (m. 1992)
3 Mehefin
Paulette Goddard, actores (m. 1990)
Wilfred Thesiger, fforiwr ac llenor (m. 2003)
11 Mehefin
Jacques Cousteau, difeisiwr (m. 1997)
Lucile Passavant, arlunydd (m. 2012)
23 Mehefin
Jean Anouilh, dramodydd (m. 1987)
Berta Hansson, arlunydd (m. 1994)
 16 Gorffennaf - Kate Bosse-Griffiths, Eifftolegydd a llenor (m. 1998)
 26 Awst - Y Fam Teresa, cenhades (m. 1997)
 22 Medi - Emrys Owain Roberts, gwleidydd (m. 1990)
 29 Hydref - A. J. Ayer, athronydd (m. 1988)
 19 Rhagfyr - Jean Genet, dramodydd (m. 1986)

Marwolaethau 
 21 Ebrill - Mark Twain, awdur, 74
 6 Mai – Edward VII, brenin y Deyrnas Unedig, 68
 31 Mai - Elizabeth Blackwell, meddyg, 89
 12 Gorffennaf - Charles Rolls, awyrennwr, 32
 13 Awst - Florence Nightingale, nyrs, 90
 23 Hydref - Chulalongkorn, brenin Siam, 57
 20 Tachwedd - Lev Tolstoy, awdur, 82

Gwobrau Nobel 
 Ffiseg: Johannes Diderik van der Waals
 Cemeg: Otto Wallach
 Meddygaeth: Albrecht Kossel
 Llenyddiaeth: Paul Heyse
 Heddwch: Bureau Rhyngwladol Sefydlog Heddwch

Eisteddfod Genedlaethol (Bae Colwyn) 
 Cadair: R. Williams Parry
 Coron: William Crwys Williams

Cyfeiriadau

1910
1909

19g - 20g - 21g
1850au 1860au 1870au 1880au 1890au - 1900au - 1910au 1920au 1930au 1940au 1950au
1904 1905 1906 1907 1908 - 1909 - 1910 1911 1912 1913 1914

Digwyddiadau 
12 Chwefror - Sefyllfa'r NAACP
4 Mawrth - William Howard Taft yn dod Arlywydd yr Unol Daleithiau.
16 Gorffennaf - Gwrthryfel yn Persia; mae Mohammad Ali Shah yn ymddiswyddio.
8 Hydref - Daeargryn ger y ddinas Zagreb.
29 Hydref - Trychineb pwll glo Darren, Tredegar Newydd; 26 o bobol yn colli ei bywydau.
8 Tachwedd - Mae Freddie Welsh yn ennill y gwregys Lonsdale.

 Ffilmiau
 The Lonely Villa (gyda Mary Pickford)
 Llyfrau
 Emrys ap Iwan - Homilïau cyf. 2
 Anatole France — Balthazar
 Edward Thomas - The South Country
 H. G. Wells – The History of Mr Polly
 Drama
 John Galsworthy — Strife
 Barddoniaeth
 Guillaume Apollinaire — L'Enchanteur Pourrissant
 François Mauriac — Les Mains Jointes
 Cerddoriaeth
 Evan Thomas Davies - Ynys y Plant
 Gustav Mahler - Das Lied von der Erde
 Richard Strauss - Elektra (opera)

Genedigaethau 
 16 Ionawr - Ethel Merman, actores a chantores (m. 1984)
 22 Ionawr - U Thant, diplomydd (m. 1974)
 29 Ionawr - George Thomas, gwleidydd (m. 1997)
 28 Chwefror - Stephen Spender, bardd (m. 1995)
5 Ebrill - Albert R. Broccoli, cynhyrchydd ffilmiau (m. 1996)
22 Ebrill
Paola Levi-Montalcini, arlunydd (m. 2000)
Rita Levi-Montalcini, niwrolegydd (m. 2012)
 11 Mai - Aneirin Talfan Davies, awdur (m. 1980)
 20 Mehefin - Errol Flynn, actor (m. 1959)
 12 Awst - Muhammad Ali Bogra, Prif Weinidog Pakistan (m. 1963)
 25 Awst - Arwel Hughes, cyfansoddwr (m. 1988)
 14 Medi - Syr Peter Scott, naturiaethwr (m. 1989)
 30 Medi Arthur Probert, gwleidydd (m. 1975)
 13 Hydref - Art Tatum, pianydd jazz (m. 1956)
 19 Hydref - Stein Grieg Halvorsen, actor (m. 2013)
 24 Hydref - Elwyn Jones, Arglwydd Elwyn-Jones, gwleidydd (m. 1989)
 28 Hydref - Francis Bacon, arlunydd (m. 1992)
1 Tachwedd - Kenneth H. Jackson, ysgolhaig (m. 1991)
 7 Tachwedd - Eirene White, gwleidydd (m. 1999)
 29 Tachwedd - Goronwy Rees, newyddiadurwr (m. 1979)
 14 Rhagfyr Ronald Welch, nofelydd plant (m. 1982)
 Isaac Davies (Eic Davies), dramodydd (m. 1993)
 Evan Roberts, botanegydd (m. 1991)

Marwolaethau 
 17 Chwefror - Geronimo, arweinydd milwrol yr Apache, 79
 12 Ebrill - Algernon Swinburne, bardd, 72
 18 Mai - George Meredith, nofelydd, 81
 19 Mai - Isaac Albeniz, cyfansoddwr, 48
 31 Mai - Thomas Price, Prif Weinidog De Australia, 57
 1 Awst - Hugh Rowlands, arwr rhyfel, 81
 10 Tachwedd - George Essex Evans, bardd, 46
 17 Rhagfyr - Leopold II, brenin Gwlad Belg, 74

Gwobrau Nobel 
 Ffiseg: Guglielmo Marconi a Karl Ferdinand Braun
 Cemeg: Wilhelm Ostwald
 Meddygaeth: Emil Theodor Kocher
 Llenyddiaeth: Selma Lagerlöf
 Heddwch: Auguste Beernaert a Paul Henri Balluet d'Estournelles de Constant

Eisteddfod Genedlaethol (Llundain) 
 Cadair: T. Gwynn Jones
 Coron: W. J. Gruffydd
1900au

19g - 20g - 21g
1850au 1860au 1870au 1880au 1890au - 1900au - 1910au 1920au 1930au 1940au 1950au
1900 1901 1902 1903 1904 1905 1906 1907 1908 1909

Digwyddiadau a Gogwyddion

Arweinwyr y Byd
Arlywydd William McKinley (Unol Daleithiau America)
Arlywydd Theodore Roosevelt (Unol Daleithiau America)
Arlywydd William Howard Taft (Unol Daleithiau America)
Brenin Vittorio Emanuele III (Yr Eidal)
Brenhines Victoria (Y Deyrnas Unedig)
Brenin Edward VII (Y Deyrnas Unedig)
Pab Leo XIII
Pab Pïws X
Prif Weinidog 3ydd Ardalydd Salisbury (Y Deyrnas Unedig)
Prif Weinidog Arthur Balfour (Y Deyrnas Unedig)
Prif Weinidog Henry Campbell-Bannerman (Y Deyrnas Unedig)
Prif Weinidog Herbert Henry Asquith (Y Deyrnas Unedig)
Ymerawdwr Wilhelm II (Yr Almaen)
Ymerawdwr Nicholas II (Rwsia)

Diddanwyr

Chwaraeon
Cynhaliwyd y Tour de France am y tro cyntaf

20fed ganrif
1908

19g - 20g - 21g
1850au 1860au 1870au 1880au 1890au - 1900au - 1910au 1920au 1930au 1940au 1950au
1903 1904 1905 1906 1907 - 1908 - 1909 1910 1911 1912 1913

Digwyddiadau 
4 Mawrth - Tân yr Ysgol Collinwood, ger Cleveland, Ohio, UDA; 172 o blant yn colli ei bywydau.
27 Ebrill - Agorfa'r Gemau Olympaidd yr Haf 1908 yn Llundain.
 Ffilmiau
 Hamlet (Ffrainc) gyda Jacques Grétillat a Colanna Romano
 Llyfrau
 W. H. Davies - The Autobiography of a Super-Tramp
 L. M. Montgomery - Anne of Green Gables
 Silyn Roberts - Y Blaid Lafur Annibynnol, ei Hanes a'i Hamcan
 Gwyneth Vaughan - Plant y Gorthrwm
 Barddoniaeth
 Eliseus Williams (Eifion Wyn) - Telynegion Maes a Môr
 Drama
 Maurice Maeterlinck - L'Oiseau Bleu
 J. M. Synge - The Tinker's Wedding
 Cerddoriaeth
 Claude Debussy - Children's Corner
 Maurice Ravel - Rapsodie espagnole

Genedigaethau 
 9 Ionawr - Simone de Beauvoir, awdures (m. 1986)
 28 Ionawr - Claude Lévi-Strauss, anthropolegydd (m. 2009)
 5 Mawrth - Rex Harrison, actor (m. 1990)
 5 Ebrill - Bette Davis, actores (m. 1989)
 20 Ebrill
Luise Niedermaier, arlunydd (m. 1997)
Lionel Hampton, cerddor jazz (m. 2002)
 26 Gorffennaf - Salvador Allende, Arlywydd Chile (m. 1973)
 15 Awst - Wynford Vaughan-Thomas, newyddiadurwr (m. 1987)
 27 Awst
Lyndon B. Johnson, Arlywydd yr Unol Daleithiau (m. 1973)
Don Bradman, cricedwr (m. 2001)
 16 Hydref - Enver Hoxha, arweinydd Albania (m. 1985)
 27 Hydref - Lee Krasner, arlunydd (m. 1984)
 20 Tachwedd - Alistair Cooke, newyddiadurwr (m. 2004)
 31 Rhagfyr - Simon Wiesenthal (m. 2005)

Marwolaethau 
 1 Chwefror - Siarl, brenin Portiwgal, 44
 21 Mehefin
 Allen Raine (Anne Adaliza Puddicombe), nofelydd, 71
 Nikolai Rimsky-Korsakov, cyfansoddwr, 64
 3 Gorffennaf - Joel Chandler Harris, awdur, 59
 25 Awst - Henri Becquerel, ffisegydd, 55
 14 Tachwedd - Ymerawdwr Guangxu o Tsieina, 37

Gwobrau Nobel 
 Ffiseg: Gabriel Lippman
 Cemeg: Ernest Rutherford
 Meddygaeth: Paul Ehrlich ac Élie Metchnikoff
 Llenyddiaeth: Rudolf Christoph Eucken
 Heddwch: Klas Pontus Arnoldson a Fredrik Bajer

Eisteddfod Genedlaethol (Llangollen) 
 Cadair: J. J. Williams
 Coron: Emyr Davies

Tywydd
Ar 1 Gorffennaf cofnodwyd Goleuni’r Gogledd yng ngogledd Cymru. Bu’n bosibl darllen tan hwyr y nos. Dyma un cofnod ar gefn cerdyn post:
Abergele 1 Gorffennaf 1908 neges... ar gefn cerdyn post
Still alive in spite of the heat ! It was absolutely roasting yesterday [1 Gorff mae`n debyg, y cerdyn wedi dyddio 2 Gorff]. I sat in the shade of a haystack for a long time reading. It was delightful. It was so light last night that I could read easily at 1030. (cerdyn post efo marc post Abergele a llun Castell Caernarfon)

Cofnodwyd y digwyddiad yn y Weekly Mail

Cyfeiriadau
1907

19g - 20g - 21g
1850au 1860au 1870au 1880au 1890au - 1900au - 1910au 1920au 1930au 1940au 1950au
1902 1903 1904 1905 1906 - 1907 - 1908 1909 1910 1911 1912

Digwyddiadau 
Is-bwyllgor Cymreig yn cael ei sefydflu i drafod materion Cytmreig.
6 Ionawr - Agoriad yr ysgol cyntaf Montessori, yn Roma.
14 Ionawr - Daeargryn yn Kingston, Jamaica.
5 Mawrth - Lladdwyd 6 o lowyr mewn damwain ym mhwll glo Windsor, Abertridwr.
19 Mawrth - Sefydlwyd Amgueddfa Genedlaethol Cymru a Llyfrgell Genedlaethol Cymru trwy Siarter Frenhinol.
 Ffilmiau
 Ben-Hur (Sidney Olcott)
 Llyfrau
 Joseph Conrad – The Secret Agent
 Eliot Crawshay-Williams - Across Persia
 W. H. Davies - New Poems
 Arthur Machen - The Hill of Dreams
 John Morris-Jones - Caniadau
 Cerddoriaeth
 John Hughes - Cwm Rhondda
 Scott Joplin - Gladiolus Rag
 Gwyddoniaeth
 Darganfyddiad yr elfen gemegol Lwtetiwm gan Georges Urbain

Genedigaethau 
 3 Ionawr - Ray Milland, actor (m. 1986)
 13 Mai - Daphne du Maurier, nofelydd (m. 1989)
 22 Mai
Hergé, arlunydd (m. 1983)
Syr Laurence Olivier, actor (m. 1989)
 6 Gorffennaf - Frida Kahlo, arlunydd (m. 1954)
 15 Medi - Fay Wray, actores (m. 2004)
 14 Tachwedd - Astrid Lindgren, awdures (m. 2002)

Marwolaethau 

 2 Chwefror - Dmitri Ivanovich Mendeleev (20 Ionawr yn yr hen calendr)
 10 Mawrth - George Sholto Gordon Douglas-Pennant, 2ail Farwn Penrhyn, 70
 15 Awst - Joseph Joachim, cerddor, 76
 8 Rhagfyr - Oscar II, brenin Sweden, 78

Gwobrau Nobel 
 Ffiseg: Albert A. Michelson
 Cemeg: Eduard Buchner
 Meddygaeth: Charles Louis Alphonse Laveran
 Llenyddiaeth: Rudyard Kipling
 Heddwch: Ernesto Teodoro Moneta a Louis Renault

Eisteddfod Genedlaethol (Abertawe) 
 Cadair: Thomas Davies
 Coron: John Dyfnallt Owen (Dyfnallt)
1906

19g - 20g - 21g
1850au 1860au 1870au 1880au 1890au - 1900au - 1910au 1920au 1930au 1940au 1950au
1901 1902 1903 1904 1905 - 1906 - 1907 1908 1909 1910 1911

Digwyddiadau 
 Nid etholwyd yr un Aelod Seneddol Toriaidd yng Nghymru; dyma'r unig dro i hyn ddigwydd.
 10 Mawrth - Tanchwa'r pwll glo Courrières yn Ffrainc; 1,099 o bobol yn colli ei bywydau, yn cynnwys plant
 7 Ebrill - Ffrwydiad y llosgfynydd Vesuvio.
 18 Ebrill - Daeargryn San Francisco; 3,000 o bobol yn colli ei bywydau.
 7 Mehefin - Lansio'r RMS Lusitania yn Clydebank.
 16 Awst - Daeargryn Valparaiso; 20,000 o bobol yn colli ei bywydau.
 18 Medi - Teiffŵn a tsunami yn Hong Kong; 10,000 o bobol yn colli ei bywydau.
 Llyfrau
 Owen Morgan Edwards - Clych Adgof
 Arthur Machen – The House of Souls
 Eifion Wyn - Telynogion Maes a Mor
Drama
 Thomas Hardy - The Dynasts
 Hjalmar Söderberg - Gertrud

 Cerddoriaeth
 Ethel Smyth - The Wreckers (opera)

Genedigaethau 
 1 Ionawr - Giovanni D'Anzi, canwr (m. 1974)
 15 Ionawr - Aristotle Onassis, dyn busnes (m. 1975)
 19 Chwefror - Grace Williams, cyfansoddwr (m. 1977)
 19 Mawrth - Adolf Eichmann (m. 1962)
 13 Ebrill - Samuel Beckett, bardd a dramodydd (m. 1989)
 8 Mai - Roberto Rossellini, cyfarwyddwr ffilm (m. 1977)
3 Mehefin
Josephine Baker, dawnswraig, cantores ac actores (m. 1975)
Mig Quinet, arlunydd (m. 2001)
19 Mehefin
Ernst Chain, meddyg a cemegydd (m. 1979)
Claire Olivier-Tiberghien, arlunydd (m. 1987)
25 Mehefin - Roger Livesey, actor (m. 1976)
27 Mehefin
Vernon Watkins, bardd (m. 1967)
Catherine Cookson, nofelydd (m. 1998)
26 Awst
Albert Sabin, meddyg a firolegydd (m. 1993)
Lisel Salzer, arlunydd (m. 2005)
 9 Hydref
Ithell Colquhoun, arlunydd (m. 1988)
Leopold Sedar Senghor, Arlywydd Senegal (m. 2001)
 14 Hydref - Hannah Arendt, awdures (m. 1975)
 16 Hydref - Maudie Edwards, actores (m. 1991)
 8 Rhagfyr - Richard Llewellyn, nofelydd (m. 1983)

Marwolaethau 
 6 Ionawr - Robert Ambrose Jones (Emrys ap Iwan), awdur, 54
 29 Ionawr - Christian IX, brenin Denmarc, 87
 1 Chwefror - John Pollard Seddon, pensaer, 78
 23 Mai - Henrik Ibsen, dramodydd, 78
 4 Medi - William Bowen Rowlands, gwleidydd, 69
 22 Hydref - Paul Cézanne, arlunydd, 67

Gwobrau Nobel 
 Ffiseg: Syr Joseph Thomson
 Cemeg: Henri Moissan
 Meddygaeth: Camillo Golgi a Santiago Ramón y Cajal
 Llenyddiaeth: Giosuè Carducci
 Heddwch: Theodore Roosevelt

Eisteddfod Genedlaethol (Caernarfon) 
 Cadair: J. J. Williams
 Coron: Hugh Emyr Davies
1905

19g - 20g - 21g
1850au 1860au 1870au 1880au 1890au - 1900au - 1910au 1920au 1930au 1940au 1950au
1900 1901 1902 1903 1904 - 1905 - 1906 1907 1908 1909 1910

Digwyddiadau 
 David Lloyd George yn ymuno â'r Cabined fel Llywydd y Bwrdd Masnach.
 11 Gorffennaf - Trychineb pwll glo Wattstown.
 28 Hydref - Caerdydd yn ennill statws dinas.
 16 Rhagfyr - Cymru yn trechu Seland Newydd 3-0 mewn rygbi.
yn ystod y flwyddyn - Diwedd y Diwygiad 1904-1905
 Ffilmiau
 The Life of Charles Peace (gan Ifan ab Owen Edwards)
 Llyfrau
 David Ffrangcon Davies - The Singing of the Future
 W. H. Davies - The Soul's Destroyer
 John Jones (Myrddin Fardd) - Cynfeirdd Lleyn
 Owen Rhoscomyl - Flame-Bearers of Welsh History
 Baroness Orczy - The Scarlet Pimpernel
 John Watson - Yr Hen Ddoctor
 Cerddoriaeth
 Claude Debussy - La Mer
 Franz Lehar - Die lustige Witwe (operetta)
 Gustav Mahler - Kindertotenlieder

Genedigaethau 
 2 Ionawr - Michael Tippett, cyfansoddwr (m. 1998)
 21 Ionawr - Christian Dior, (m. 1957)
 16 Mai - Henry Fonda, actor (m. 1982)
 21 Mehefin - Jean-Paul Sartre, athronydd ac awdur (m. 1980)
29 Gorffennaf
Dag Hammarskjöld, diplomydd (m. 1961)
Clara Bow, actores (m. 1965)
 18 Medi - Greta Garbo, actores (m. 1990)
 10 Hydref
Jane Winton, arlunydd (m. 1959)
Asta Witkowsky, arlunydd (m. 1968)
 15 Hydref - C. P. Snow, ffisegydd a nofelydd (m. 1980)
31 Hydref - W. F. Grimes, archaeolegydd (m. 1988)

Marwolaethau 
 19 Ionawr - Debendranath Tagore, athronydd, 87
 24 Mawrth - Jules Verne, nofelydd, 77
 18 Medi - George MacDonald, awdur, 80
 3 Hydref - José María de Heredia, bardd, 62
 19 Hydref - Ann Rees (Ceridwen), bardd, 31
 23 Hydref - William Phillips, gwyddonydd, 83
 10 Tachwedd - Rowland Williams, bardd, 82
 17 Rhagfyr - Robert Jones Derfel, bardd, 81

Gwobrau Nobel 
 Ffiseg: Philipp Lenard
 Cemeg: Adolf von Baeyer
 Meddygaeth: Robert Koch
 Llenyddiaeth: Henryk Sienkiewicz
 Heddwch: Baroness Bertha von Suttner

Eisteddfod Genedlaethol (Aberpennar) 
 Cadair: dim gwobr
 Coron: Thomas Mathonwy Davies
1904

19g - 20g - 21g
1850au 1860au 1870au 1880au 1890au - 1900au - 1910au 1920au 1930au 1940au 1950au
1899 1900 1901 1902 1903 - 1904 - 1905 1906 1907 1908 1909

Digwyddiadau 
23 Ionawr - Tân mawr yn Ålesund, Norwy.
7 Chwefror - Tân mawr yn Baltimore, UDA.
28 Chwefror - Sefydlu'r Clwb Sport Lisboa e Benfica ym Mortiwgal.
8 Ebrill - Entente Cordiale rhwng y DU a Ffrainc.
29 Mehefin - Trowynt ym Moscfa.
8 Tachwedd - Theodore Roosevelt yn ennill yr Etholiad Arlywyddol yr UDA.
yn ystod y flwyddyn - Diwygiad 1904-1905
 Ffilmiau – The Great Train Robbery
 Llyfrau
 Henry James – The Golden Bowl
 Vladimir Lenin - Шаг вперёд, два шага назад
 Eluned Morgan - Dringo'r Andes
 Barddoniaeth
 Silyn Roberts - Trystan ac Esyllt a Chaniadau Eraill
 Drama
 Anton Chekhov - Vishniovy sad
 Frank Wedekind - Die Büchse der Pandora
 Cerddoriaeth
 Gustav Mahler - Kindertotenlieder
 Giacomo Puccini - Madama Butterfly (opera)

Genedigaethau 
 14 Ionawr - Cecil Beaton, ffotograffwr (m. 1980)
 18 Ionawr - Cary Grant, actor (m. 1986)
 1 Mawrth - Glenn Miller, cerddor (m. 1944)
22 Ebrill - Robert Oppenheimer (m. 1967)
 31 Rhagfyr - Umm Kulthum, cantores (m. 1975)
 11 Mai - Salvador Dalí, arlunydd (m. 1989)
 12 Gorffennaf - Pablo Neruda, bardd (m. 1973)
 4 Awst - Thomas Parry (ysgolhaig) (m. 1985)
 12 Medi - Euros Bowen, bardd (m. 1988)
 27 Medi - John Gwilym Jones (dramodydd) (m. 1988)
 30 Medi - Waldo Williams, bardd (m. 1971)
 2 Hydref
Lal Bahadur Shastri, Prif Weinidog India (m. 1966)
Graham Greene, awdur (m. 1991)
 15 Hydref - Syr Julian Hodge, banciwr masnachol (m. 2004)
 20 Hydref - Anna Neagle, actores (m. 1986)
 3 Tachwedd - Caradog Prichard, nofelydd a bardd (m. 1980)

Marwolaethau 
 1 Mai - Antonín Dvořák, cyfansoddwr, 62
 10 Mai - Syr Henry Morton Stanley, fforiwr a newyddiadurwr, 63
 14 Gorffennaf - Anton Chekhov, dramodydd, 44
 17 Gorffennaf - Isaac Roberts, seryddwr, 75
 22 Awst - Kate Chopin, awdures Americanaidd, 54
31 Hydref - Dan Leno, digrifwr, 43
 2 Tachwedd - Isaac Foulkes, newyddiadurwr, awdur a chyhoeddwr, 67

Gwobrau Nobel 
 Ffiseg: Lord Rayleigh
 Cemeg: Syr William Ramsay
 Meddygaeth: Ivan Pavlov
 Llenyddiaeth: Frédéric Mistral a José Echegaray
 Heddwch: Sefydliad Rhyngwladol y Cyfraith

Eisteddfod Genedlaethol (Rhyl) 
 Cadair: J. Machreth Rees
 Coron: Richard Machno Humphreys

1904