Gwyn Thomas (bardd)

Mae'r erthygl hon yn trafod y bardd Cymraeg ac ysgolhaig. Os am ddarllen am y llenor Eingl-gymreig Gwyn Thomas pwyswch yma.

Bardd Cymraeg ac ysgolhaig oedd Gwyn Thomas (2 Medi 1936 – 13 Ebrill 2016).  Am flynyddoedd lawer bu'n athro yn yr Adran Gymraeg, Prifysgol Cymru, Bangor ac yn ddiweddarach yn bennaeth yr adran honno. Bu'n Fardd Cenedlaethol Cymru rhwng 2006 a 2008. Mae ei ddefnydd o ymadroddion Cymraeg llafar toredig, ansicr a Seisnigedig yn nodweddiadol o'i waith.

Cyhoeddwyd ei hunangofiant Bywyd Bach gan Wasg Gwynedd yn 2006.

Bywyd cynnar ac addysg
Ganed ef yn Nhanygrisiau a chafodd ei fagu ym Mlaenau Ffestiniog. Fe'i addysgwyd yn Ysgol Sir Ffestiniog, Prifysgol Cymru, Bangor a Coleg yr Iesu, Rhydychen.

Gweithiau

Ysgolheictod
Y Bardd Cwsg a'i Gefndir (1971). Astudiaeth o waith Ellis Wynne.
Yr Aelwyd Hon (1970). Gwaith y Cynfeirdd.
Y Traddodiad Barddol (Gwasg Prifysgol Cymru, 1976)
Gruffydd ab yr Ynad Coch (1982). Barddoniaeth Gruffudd ab Yr Ynad Coch, un o'r pennaf o Feirdd y Tywysogion.
Ymarfer Ysgrifennu (1977)
Presenting Saunders Lewis (1973) - cyd-olygydd
Detholiad o'i Gerddi  gan Zbigniew Herbert, cyfieithwyd gan Gwyn Thomas, J Elwyn Jones, Nesta Wyn Jones.   'Cyfres Barddoniaeth Pwyllgor Cyfieithiadau'r Academi Gymreig - Cyfrol V'  1985
Diwéddgan (1969), cyfieithiad o Fin de Partie gan Samuel Beckett yn y gyfres Y Ddrama yn Ewrop; roedd hefyd yn olygydd y gyfres
diweddariad o Pedair Cainc y Mabinogi (1984)
Ellis Wynne, Writers of Wales (Gwasg Prifysgol Cymru, 1984)
Tales from the Mabiniogion (1984) - cyfieithiad o rai o'r Mabinogion ar y cyd â Kevin Crossley-Holland
 Llên y Llenor: Alun Llywelyn-Williams (Gwasg Pantycelyn, 1988)
Duwiau'r Celtiaid, Llyfrau Llafar Gwlad  (Gwasg Carreg Gwalch, 1992)
Gair am Air - Ystyriaethau am Faterion Llenyddol (Gwasg Prifysgol Cymru, 2000)
Dafydd ap Gwilym: Y Gŵr sydd yn ei Gerddi (Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru, 2003)

Barddoniaeth
Chwerwder yn y Ffynhonnau (1962)
Y Weledigaeth Haearn (1965)
Ysgyrion Gwaed (1967)
Enw'r Gair (1972)
Y Pethau Diwethaf a Phethau Eraill (Gwasg Gee, 1975)
Cadwynau yn y Meddwl (Gwasg Gee, 1976) – cerdd ar gyfer y teledu
Croesi Traeth (Gwasg Gee, 1978)
Symud y Lliwiau (1981)
Wmgawa (Gwasg Gee, 1984)
Gwelaf Afon (Gwasg Gee, 1990)
Anifeiliaid y Maes Hefyd, gyda Ted Breeze Jones (Gwasg Dwyfor, 1993) – ffotograffau a cherddi
Am Ryw Hyd (Gwasg Gee, 1996)
Darllen y Meini (Gwasg Gee, 1998)
Pasio Heibio, gol. Tegwyn Jones (Gwasg Carreg Gwalch, 1998) – detholiad
Gweddnewidio: Detholiad o Gerddi 1962-1986 (Gwasg Gee, 2003) – detholiad
Yli, gyda Ted Breeze Jones (Gwasg Dwyfor, 1993) – ffotograffau a cherddi
Apocalups Yfory (Cyhoeddiadau Barddas, 2005)
Teyrnas y Tywyllwch (Cyhoeddiadau Barddas, 2007)
Murmuron Tragwyddoldeb a Chwningod Tjioclet  (Cyhoeddiadau Barddas, 2010)
Profiadau Inter Galactig (Cyhoeddiadau Barddas, 2013) 
Hen Englynion: Diweddariadau (Cyhoeddiadau Barddas, 2015)

Dramâu
Lliw'r Delyn (1969)
Amser Dyn (Gwasg Gee, 1972)

Ysgrifau
Sawl Math o Gath (Gwasg Carreg Gwalch, 2002) 
Llyfr Gwyn (Cyhoeddiadau Barddas, 2015), ISBN 9781906396862
Gair yn ei Le (Y Lolfa, 2012) – gyda ffotograffau gan Geraint Thomas

Hunangofiant
 Bywyd Bach, Cyfres y Cewri 30 (Caernarfon: Gwasg Gwynedd, 2006)

Astudiaethau
Alan Llwyd, Llên y Llenor: Gwyn Thomas (Caernarfon: Gwasg Pantycelyn, 1984)

Cyfeiriadau

 
Academyddion Cymreig
Beirdd Cenedlaethol Cymru
Beirdd Cymraeg
Cyn Gymrodyr y Gymdeithas Ddysgedig Cymru
Genedigaethau 1936
Marwolaethau 2016
Llenorion Cymraeg
Llenorion Cymreig yr 20fed ganrif
Llenorion Cymreig yr 21ain ganrif
Pobl o Flaenau Ffestiniog
Ysgolheigion Cymraeg