alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
31 Awst

31 Awst yw'r trydydd dydd a deugain wedi'r dau gant (243ain) o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (244ain mewn blynyddoedd naid). Erys 122 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

Digwyddiadau 
1957 - Enillodd Ffederasiwn Malaya ei hannibyniaeth ar Brydain.
1962 - Annibyniaeth Trinidad a Thobago.
1991 - Annibyniaeth Cirgistan.
2016 - Michel Temer yn dod yn Arlywydd Brasil.

Genedigaethau 

 12 - Gaius Caligula, ymerawdwr Rhufain (m. 41)
 161 - Commodus, ymerawdwr Rhufain (m. 192)
1811 - Théophile Gautier, bardd (m. 1872)
1821 - Hermann von Helmholtz, gwyddonydd ac athronydd (m. 1894)
1834 - Amilcare Ponchielli, cyfansoddwr (m. 1886)
1870 - Maria Montessori, addysgwr (m. 1952)
1879
Alma Mahler, cyfansoddwraig (m. 1964)
Ida Kerkovius, arlunydd (m. 1970)
1880 - Wilhelmina, brenhines yr Iseldiroedd (m. 1962)
1881 - R. T. Jenkins, hanesydd (m. 1964)
1912 - Ichiji Otani, pêl-droediwr (m. 2007)
1921 - Raymond Williams, athronydd ac awdur (m. 1988)
1928 - James Coburn, actor (m. 2002)
1929 - Osamu Yamaji, pêl-droediwr
1945
Gillian Bibby,  cyfansoddwraig, pianydd, awdures ac athrawes (m. 2023)
Syr Van Morrison, canwr
Itzhak Perlman, fiolinydd
1949 - Richard Gere, actor
1956 - Tsai Ing-wen, Arlywydd Weriniaeth Tsieina
1970 - Debbie Gibson, cantores
1971 - Chris Tucker, actor
1974 - Teruyoshi Ito, pêl-droediwr
1981 - Dwayne Peel, chwaraewr rygbi
1982 - Pepe Reina, pêl-droediwr
1985 - Serena Rossi, actores

Marwolaethau 

651 - Sant Aidan o ynys Matgawdd
1422 - Harri V, brenin Lloegr, 35
1568 - Humphrey Lhuyd, hynafieithydd
1688 - John Bunyan, awdur, 59
1724 - Luis I, brenin Sbaen, 17
1772 - Marie-Suzanne Giroust, arlunydd, 38
1867 - Charles Baudelaire, bardd, 46
1887 - Annie Cornelia Shaw, arlunydd, 74
1954 - Amalie Wilke, arlunydd, 78
1956 - Helvig Kinch, arlunydd, 85
1969 - Rocky Marciano, paffiwr, 45
1971 - Dorothea von Philipsborn, arlunydd, 77
1986 - Henry Moore, arlunydd, 88
1997 - Diana, Tywysoges Cymru, 36
1998 - William Moreton Condry, naturiaethwr, 80
2010 - Laurent Fignon, seiclwr, 50
2012 - Max Bygraves, canwr, 89
2013 - Syr David Frost, newyddiadurwr, 74
2019 - Immanuel Wallerstein, cymdeithasegydd, 88
2020 - Pranab Mukherjee, Arlywydd India, 84

Gwyliau a chadwraethau 
 Diwrnod Annibyniaeth (Maleisia, Trinidad a Thobago a Cirgistan)

0831
Awst, 31
Bonnie Tyler

Cantores bop o Gymraes yw Bonnie Tyler, MBE (ganwyd Gaynor Hopkins; 8 Mehefin 1951) sy'n adnabyddus am ei llais pwerus a chryg.

Bywyd cynnar

Ganwyd Gaynor Hopkins yn Sgiwen ger Castell Nedd, i'r glöwr Glyndwr a'r wraig tŷ Elsie Hopkins. Fe'i magwyd mewn tŷ cyngor pedwar stafell wely gyda thair chwaer a dau frawd. Roed gan ei brodyr a chwiorydd gyda chwaeth eang ewn cerddoriaeth, gan ei cyflwyno i artistaid fel Elvis Presley, Frank Sinatra and the Beatles. Roedd Hopkins a'i theulu yn Brotestaniaid crefyddol iawn. Perfformiodd yn gyhoeddus am y tro cyntaf fel plentyn yn y capel, yn ganu yr emyn Anglicanaidd "All Things Bright and Beautiful".

Gadawodd ysgol heb gymwysterau ffurfiol a cychwynodd weithio mewn siop groser. Yn 1969, cystadlodd mewn cystadleuaeth ddoniau lleol ac ar ôl dod yn yr ail safle, cafodd ei ysbrydoli i ddilyn gyrfa fel cantores. Drwy ymateb i hysbyseb papur newydd, cafodd waith fel cantores cefndir i Bobby Wayne & the Dixies cyn ffurfio ei band soul ei hunan o'r enw Imagination. Tua'r adeg hyn y newidiodd ei henw llwyfan i Sherene Davis, i osgoi cael ei drysu gyda'r gantores werin Mary Hopkin.

Gyrfa

Ar ôl blynyddoedd o ganu yn nhafarnau a chlybiau (gyda'r darlledydd Chris Needs yn cyfeilio iddi yn y dyddiau hynny) cyrhaeddodd 10 uchaf senglau Prydain ym 1975 gyda'r gân Lost in France.

Daeth uchafbwynt ei gyrfa yn 1983 wrth iddi recordio albwm Faster Than The Speed of Night, a'r sengl Total Eclipse of the Heart gan Jim Steinman arno. Aeth y ddau i rif 1 y siartiau pop ym Mhrydain. Roedd Total Eclipse of the Heart yn llwyddiant masnachol rhyngwladol.

Heddiw mae ganddi dŷ yn y Mwmbwls ger Abertawe ond mae'n treulio llawer o'r flwyddyn ym Mhortiwgal.

Cynrychiolodd Bonnie y Deyrnas Unedig yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2013. Yn 2022 derbyniodd yr MBE am wasanaethau i gerddoriaeth".

Disgyddiaeth

Albymau stiwdio

The World Starts Tonight (1977)
Natural Force (1978)
Diamond Cut (1979)
Goodbye to the Island (1981)
Faster Than the Speed of Night (1983)
Secret Dreams and Forbidden Fire (1986)
Hide Your Heart (1988) adnabyddir hefyd fel Notes From America (1988)
Bitterblue (1991)
Angel Heart (1992)
Silhouette in Red (1993)
Free Spirit (1995)
All in One Voice (1998)
Heart Strings (2003) adnabyddir hefyd fel Heart & Soul (2002)
Simply Believe (2004)
Wings (2005) adnabyddir hefyd fel Celebrate (2006)
Rocks and Honey (2013)
Between the Earth and the Stars (2019)

Cyfeiriadau

Cantorion Cymreig
Pobl o Abertawe
Genedigaethau 1951
Merched yr 20fed ganrif
Merched yr 21ain ganrif
Richard Hughes (nofelydd)

Roedd Richard Hughes (19 Ebrill 1900 – 28 Ebrill 1976) yn nofelydd a bardd yn yr iaith Saesneg ac yn gymydog i Dylan Thomas ym mhentref Talacharn. Ysgrifennodd hefyd nifer o storiau byrion a dramâu.

Ganwyd yn Walton-on-Thames, Surrey. Gwas sifil oedd ei dad Arthur a ganed ei fam Louisa Grace Warren yn Jamaica. Derbyniodd ei addysg uwchradd yn Ysgol Charterhouse, Godalming, Surrey a graddiodd yng Ngholeg Oriel, Rhydychen yn 1922.

Yn Rhydychen cyfarfu Robert Graves, a chyd-olygodd y ddau gylchgrawn ar farddoniaeth (Oxford Poetry) yn 1921. Sgwennodd ddrama fer The Sisters' Tragedy a lwyfanwyd yn Theatr y Royal Court, yn y West End yn 1922. Ef hefyd oedd y cyntaf i sgwennu drama radio; comisiynwyd Danger gan y BBC a chafodd ei darlledu ar 15 Ionawr 1924. Bu farw yn Nhalsarnau, Gwynedd

Llyfryddiaeth
A High Wind in Jamaica (1929)
In Hazard
The Fox in The Attic
The Wooden Shepherdess

Cyfeiriadau

Beirdd Saesneg
Cyn-ddisgyblion Ysgol Charterhouse
Cyn-fyfyrwyr Coleg Oriel, Rhydychen
Genedigaethau 1900
Llenorion Cymreig yn yr iaith Saesneg
Llenorion Cymreig yr 20fed ganrif
Marwolaethau 1976
Nofelwyr Cymreig
Nofelwyr Saesneg
Pobl o Feirionnydd
Pobl o Surrey
Gwen John

Arlunydd Gymreig oedd Gwen John (22 Mehefin 1876 – 18 Medi 1939). Ganed Gwendolen Mary John yn Hwlffordd, Sir Benfro a roedd yn chwaer i'r arlunydd Augustus John (4 Ionawr 1878 - 31 Hydref 1961).

Magwraeth
Yn 1884, yn ferch ifanc, symudodd y teulu i Ddinbych-y-pysgod. Hi oedd yr ail o bedwar plentyn Edwin William John ac Augusta (née Smith). Brawd hynaf Gwen oedd Thornton John a'i chwaer ieuengaf oedd Winifred. Bu ei mam, a oedd yn mwynhau peintio dyfrlliw, yn wael am flynyddoedd a bu farw pan oedd Gwen yn wyth oed. Yn aml, byddai'r pedwar plentyn yn mynd i'r traeth i ymarfer sgetsio, ond nid oes gwaith wedi goroesi o'r cyfnod cynnar; y gwaith cyntaf yw llun a beintiodd pan oedd yn 19 oed.

Coleg
Yn 1896 dilynodd ei brawd iau i Ysgol y Slade, Llundain i astudio celf, ac fel yntau arbenigodd mewn portreadau o bobl. Y Slade oedd yr unig goleg yng ngwledydd Prydain i ganiatau merched. ac i gynilo, rhannodd fflat gyda'i brawd Augustus, gan fwyta ffrwythau a chnau, fel arfer.

Ffrainc a phaentio
Treuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn Ffrainc a rhoddwyd mwy o sylw tan y 2000au i'w brawd Augustus, ond bellach mae wedi ennill ei phlwyf fel un o arlunwyr mwyaf sensitif Cymru. Symudodd i Ffrainc yn 1903 ac ni ddychwelodd i Gymru. I Baris y symudodd i ddechrau, gan fyw ar ei phen ei hun, gan astudio yn Académie Carmen dan James McNeill Whistler ac yna i faestref Meudon. Dychwelodd i Lundain yn 1899, ac arddangosodd ei gwaith am y tro cyntaf yn 1900, yn y New English Art Club (NEAC).]]. Oherwydd prinder o arian, ychydig iawn o ddeunydd peintio oedd ganddi a bu'n byw fel sgwatwraig rhwng 1900–01.

Cafodd berthynas am gyfnod o ddeg mlynedd gyda'r cerflunydd a pheintiwr enwocaf ei ddydd, Auguste Rodin, a bu'n modelu iddo hefyd. Ceir llawer o lythyrau rhwng y ddau sy'n dangos fod Gwen yn berson cryf iawn, a bod gan Gwen deimladau cryf at ferched yn ogystal â dynion. Wedi deg mlynedd, roedd ffordd newydd o feddwl Gwen yn dychryn Rodin a chadwodd hi led braich i ffwrdd, a daeth y berthynas i ben. Cyfarfu Gwen a nifer o beintwyr a meddylwyr mawr y dydd gan gynnwys Matisse, Picasso, Brâncuși, a'r bardd Rainer Maria Rilke, ond ni ddilynodd ffasiwn y dydd, ac felly ni ddaeth yn enwog a gweithiodd fel meudwy am lawer o'r amser.

Roedd Gwen yn gymeriad tawel, teimladwy ac roedd ei gwaith yn adlewyrchu hynny: yn gynnil ei phaent, yn llawn teimlad, yn fyfyrgar eu naws, a gellir disgrifio ei genre artistig fel 'mewnoliaeth', gydag un person fel arfer yn y llun, a'r gweddill yn adlewyrchu teimladau a hanes y person hwnnw.

Erbyn y 2010au roedd llawer yn rhoi mwy o werth parhaol i'w gwaith nag i waith ei brawd Augustus.

Rhai gweithiau

Llyfryddiaeth
Bethan McIntyre (gol.), Gwen John - Detholiad (Llyfrau Amgueddfa Cymru, 2011)

Cyfeiriadau

Arlunwyr Cymreig
Cymry'r 19eg ganrif
Cymry'r 20fed ganrif
Genedigaethau 1876
Marwolaethau 1939
Merched y 19eg ganrif
Merched yr 20fed ganrif
Pobl o Sir Benfro
Rhestr difyrwyr

Dyma restr o ddifyrwyr, wedi ei threfnu yn ôl ffurf neu gyfrwng yr adloniant.

Actorion

Cantorion a cherddorion

Troellwyr 
 Steve Aoki
 Avicii
 The Chemical Brothers
 Deadmau5
 David Guetta
 Calvin Harris
 Sasha
 Skrillex

Clowniau 
 Chuchín
 Pierre Étaix
 George L. Fox
 Y Brodyr Fratellini
 Otto Griebling
 Joseph Grimaldi
 Grock
 Lou Jacobs
 Karandash
 Emmett Kelly
 Yuri Nikulin
 Slim Pickens
 Nicolai Poliakoff
 Oleg Popov
 Dan Rice
 Charlie Rivel
 Bas van Toor

Corfflunwyr a dynion cryf 
 Hermann Görner
 Eugen Sandow

Cyflwynwyr radio a theledu 
 Steve Allen
 Gay Byrne
 Johnny Carson
 Dick Clark
 Bruce Forsyth
 David Frost
 Bamber Gascoigne
 Monty Hall
 Bob Holness
 David Letterman
 Magnús Magnússon
 Graham Norton
 Jack Paar
 Regis Philbin
 Jonathan Ross
 Jerry Springer
 Howard Stern
 Chris Tarrant
 Alex Trebek
 Bradley Walsh
 Oprah Winfrey
 Terry Wogan

Dawnswyr

Difyrwyr plant 
 Fred Rogers
 Soupy Sales

Digrifwyr

Actiau pâr 
 Peter Cooke a Dudley Moore
 Fry & Laurie
 Laurel & Hardy
 Little & Large
 Morecambe & Wise
 Ronnie Barker a Ronnie Corbett
 Ryan & Ronnie

Actorion digrif 
 Rowan Atkinson
 Dan Aykroyd
 Cantinflas
 Jim Carrey
 Charlie Chaplin
 Chevy Chase
 Buster Keaton
 Jerry Lewis
 Harold Lloyd
 Mike Myers
 Leslie Nielsen
 Jacques Tati
 Ben Turpin
 Norman Wisdom

Digrifwyr ar eu sefyll 
 Aisling Bea
 Frankie Boyle
 Lenny Bruce
 Ed Byrne
 George Carlin
 Billy Connolly
 Rodney Dangerfield
 Phyllis Diller
 Jack Dee
 Rhod Gilbert
 Bill Hicks
 Bob Hope
 Elis James
 Dara Ó Briain
 Tudur Owen
 Richard Pryor
 Joan Rivers
 Will Rogers
 Katherine Ryan
 Jerry Sadowitz
 Mort Sahl
 Jerry Seinfeld
 Robin Williams
 Jonathan Winters

Grwpiau comedi 
 Y Goons
 Y Brodyr Marx
 Monty Python
 Y Three Stooges

Dynwaredwyr 
 Rory Bremner
 Mike Yarwood

Herfeiddwyr 
 Evel Knievel

Rhaffgerddwyr 
 Charles Blondin
 Bird Millman
 Philippe Petit
 Karl Wallenda

Lledrithwyr 
 David Blaine
 Derren Brown
 Ching Ling Foo
 Chung Ling Soo
 David Copperfield
 Paul Daniels
 Doug Henning
 Harry Houdini
 Penn & Teller
 James Randi
 Dai Vernon

Meimwyr 
 Charles Deburau
 Paul Legrand
 Marcel Marceau

Pypedwyr 
 Jim Henson
 Shari Lewis
 Frank Oz

Tafleisyddion 
 Peter Brough
 Nina Conti
 Wayland Flowers
 Keith Harris
 Señor Wences
 Paul Winchell

Ymgodymwyr proffesiynol 
 Hulk Hogan
 The Rock
 Mason Ryan
 Rob Terry
 Orig Williams (El Bandito)

 Rhestr
Difyrwyr
Max Boyce

Canwr a difyrrwr a chyn-lowr yw Maxwell "Max" Boyce (ganwyd 27 Medi 1943; Nglyn-nedd). Daeth yn boblogaidd yng nghanol y 1970au fel comediwr-canwr yn y byd rygbi, ac yng nghadarnleoedd rygbi'r undeb yn y Cymoedd y daeth i boblograwydd yn gyntaf. Roedd hyn yn sgil-effaith llwyddiant llawer o Gymry mewn rygbi, gan gynnwys y Llewod.

Cafodd ei eni yng Nglyn-nedd, yn fab i rieni o Ynyshir ac mae'n gefnder cyntaf i'r canwr Cymraeg Delwyn Sion.

Gwerthodd dros dwy filiwn o albymau dros gyfnod o 40 mlynedd.

Discograffi
 Max Boyce in Session (1971)
 Caneuon Amrywiol (1971)
 Live at Treorchy (1974)
 We all Had Doctors' Papers (1975)
 The Incredible Plan (1976)
 The Road and Miles (1977)
 I Know 'cos I was There (1978)
 Not that I am Biased (1979)
 Me and Billy Williams (1980)
 Farewell to the North Enclosure (1980)
 It's Good to See You (1981)
 Troubadour (1987)

Dolen allanol
Gwefan swyddogol 

Cantorion Cymreig
Cantorion gwerin Cymreig
Cerddorion Cymreig
Difyrwyr Cymreig
Genedigaethau 1945
Gwleidydd

Gwleidydd ydy rhywun sy'n cymryd rhan weithgar mewn gwleidyddiaeth fel gyrfa neu alwedigaeth, neu un sy'n cymryd rhan mewn llywodraeth gwladwriaeth.

Rhai swyddi gwleidyddion 
 Aelod Seneddol neu Aelod Cynulliad
 Arlywydd
 Gweinidog cabinet
 Prif Weinidog

Gweler hefyd 
 Rhestrau gwleidyddion

 
Galwedigaethau gwleidyddol
Gwleidyddiaeth
Rhestrau gwleidyddion

Rhestrau gwleidyddion.

Yr Almaen
Cangellorion yr Almaen

Yr Ariannin
Arlywydd yr Ariannin

Awstralia
Rhestr Prif Weinidogion Awstralia

Cymru
Aelodau Cynulliad:
Aelodau trydydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru

Aelodau Seneddol:

Rhestr aelodau seneddol Cymru 1832-1835
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1835-1837
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1837-1841
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1841-1847
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1847-1852
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1852-1857
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1857-1859
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1859-1865
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1865-1868
 Rhestr aelodau seneddol Cymru 1868-1874
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1874-1880
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1880-1885
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1885-1886
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1886-1892
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1892-1895
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1895-1900
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1900-1906
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1906-Ionawr 1910
Rhestr aelodau seneddol Cymru Ionawr 1910-Rhagfyr 1910
Rhestr aelodau seneddol Cymru Rhagfyr 1910-1918
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1918-1922
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1922-1923
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1923-1924
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1924-1929
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1929-1931
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1931-1935
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1935-1945
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1945-1950
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1950-1951
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1951-1955
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1955-1959
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1959-1964
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1964-1966
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1966-1970
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1970-1974
Rhestr aelodau seneddol Cymru Chwefror 1974-Hydref 1974
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1974-1979
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1979-1983
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1983-1987
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1987-1992
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1987-1992
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1997-2001
Rhestr aelodau seneddol Cymru 2001-2005
Rhestr aelodau seneddol Cymru 2005-2010
Rhestr aelodau seneddol Cymru ers 2010

Etholaethau:
Etholaethau seneddol Cymru
Etholaethau a Rhanbarthau etholiadol Cynulliad Cenedlaethol Cymru

Rhai gwleidyddion hanesyddol:
Aneurin Bevan
Thomas Edward Ellis
Gwynfor Evans
Roy Jenkins
David Lloyd George
Megan Lloyd George

Y Deyrnas Unedig
Rhestr Prif Weinidogion y Deyrnas Unedig

Yr Eidal
Prif Weinidogion yr Eidal

Ffrainc
Prif Weinidogion Ffrainc

Gweriniaeth Iwerddon
Rhestr Prif Weinidogion Iwerddon (Taoiseach)
Rhestr Dirpwy Brif Weinidogion Iwerddon (Tánaiste)

Yr Undeb Ewropeaidd
Rhestr Llywyddion y Comisiwn Ewropeaidd

Unol Daleithiau America
Rhestr Arlywyddion Unol Daleithiau America

Gwleidyddion
Aneurin Bevan

Cymro a gwleidydd Llafur oedd Aneurin 'Nye' Bevan (15 Tachwedd 1897 - 6 Gorffennaf 1960). Bu'n aelod seneddol dros y Blaid Lafur, yn etholaeth Glynebwy o 1929 tan 1960. Roedd yn arwr i'r chwith gwleidyddol, yn arbennig am ei weithgarwch yn sefydlu y Gwasanaeth Iechyd Gwladol (GIG). Roedd yn areithiwr huawdl iawn er fod ganddo atal dweud pan yn ifanc. Fe ddaeth yn gyntaf mewn arolwg o arwyr Cymru.

Ieuenctid
Ganwyd Bevan yn Nhredregar yn fab i lowr a Bedyddiwr, David Bowen. Roedd ei fam yn Fethodist. Yn un o ddeg o blant ni chafodd fawr o lwyddiant yn yr ysgol. Yn dair ar ddeg oed aeth i weithio yn y pwll glo lleol. Rhyddfrydwr oedd ei dad pan yn ifanc ond yn ddiweddarach ymunodd â'r Blaid Lafur Annibynnol.

Llywodraeth
Roedd etholiad cyffredinol 1945 yn llwyddiant ysgybol i'r Blaid Lafur, gan eu galluogi i greu diwygiad cymdeithasol. Clement Attlee oedd y Prif Weinidog newydd, ac fe apwyntiodd Aneurin Bevan yn Gweinidog Iechyd. Fe'i heriwyd i greu Gwasanaeth Iechyd Gwladol, a arianwyd gan drethi, er mwyn darparu gwasanaeth safonol i'r boblogaeth am ddim. Daeth y Gwasanaeth i fodolaeth ar y 5 Gorffennaf, 1948. Fe wladolwyd 2,688 o ysbytai yng Nghymru a Lloegr, a daethant dan orychwyliaeth Bevan. Ar yr un pryd, roedd yn gyfrifol am dai - a oedd yn bwnc problemus yn sgil dinistr yr Ail Ryfel Byd.

Yn 1951, fe'i ostyngwyd i fod yn Weinidog Llafur, ond yn fuan iawn fe ymddiswyddodd mewn safiad yn erbyn cyflwyniad taliadau presgripsiwn ar gyfer dentyddiaeth a sbectol.

Gweler hefyd
Bwrdd Iechyd Aneurin Bevan

Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Gwleidyddion Cymreig yr 20fed ganrif
Genedigaethau 1897
Marwolaethau 1960
Pobl o Flaenau Gwent
Neil Kinnock

Mae Neil Gordon Kinnock (ganwyd 28 Mawrth 1942 yn Nhredegar), yn wleidydd o Gymro, arweinydd y Blaid Lafur 1983-1992. Mae'n briod â Glenys Kinnock.

Gyrfa
Roedd yn un o'r prif ymgyrchwyr yn erbyn polisi'r Blaid Lafur adeg refferendwm 1979 i gael Cynulliad i Gymru. Fel prif arweinydd y "Gang o Chwech", gyda'r ASau Llafur Cymreig Leo Abse, Ifor Davies, Donald Anderson, Alfred Evans a Ioan Evans, chwaraeodd ran amlwg iawn yn yr ymgyrch dros bleidlais nacaol a'r canlyniad fu i nifer o bleidleiswyr Llafur naill ai beidio â phleidleisio neu bleidleisio yn erbyn cael Cynulliad.

Bu Kinnock yn wrthwynebus i'r iaith Gymraeg ar hyd ei yrfa. Cyhuddodd un o ysgolion Gwynedd o rwystro plentyn rhag mynd i'r toiled am nad oedd yn gallu gofyn yn y Gymraeg. Dangosodd ymchwiliad bod y cyhuddiad yn gwbwl ddi-sail. Cred llawer ei fod wedi bradychu'r glowyr yn ystod Streic Fawr y Glowyr (1984-5) a arweiniodd at danseilio'r diwydiant glo, gan chwalu nifer fawr o gymunedau.

Er gwaethaf ymrwymiad Kinnock i'r wladwriaeth Brydeinig a'i wrthwynebiad ffyrnig i unrhyw fath o genedlaetholdeb Cymreig, pan oedd yn arweinydd ei blaid cafodd ei ddilorni'n gyson gan y wasg yn Lloegr am ei fod yn Gymro. Y disgrifiad enwocaf ohono gan y wasg tabloid oedd "Welsh windbag".

Roedd yn is-arlywydd Comisiwn Prodi yn Senedd Ewrop o 1999 hyd 2004. Fe'i hadnabyddir bellach fel 'Baron Kinnock' ac mae ganddo sedd yn Nhŷ'r Arglwyddi yn Llundain.

Mae'n Llywydd Prifysgol Caerdydd.

Cyfeiriadau

Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Arweinwyr y Blaid Lafur (DU)
Cenedlaetholdeb Prydeinig
Genedigaethau 1942
Gwleidyddion Cymreig yr 20fed ganrif
Gwleidyddion Cymreig yr 21ain ganrif
Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Pobl addysgwyd yn Ysgol Lewis, Pengam
1949

19g - 20g - 21g
1890au 1900au 1910au 1920au 1930au - 1940au - 1950au 1960au 1970au 1980au 1990au
1944 1945 1946 1947 1948 - 1949 - 1950 1951 1952 1953 1954

Digwyddiadau 
 Sefydlu Mudiad Gweriniaethol Cymru yng Nghaerdydd.
 25 Ionawr
Seremoni Gwobrau Emmy cyntaf.
David Ben-Gurion yn dod yn prif weinidog Israel.
 19 Chwefror - Mae Ezra Pound yn ennill y Wobr Bollingen am ei barddoniaeth.
 29 Mawrth - Seremoni Gwobrau'r Academi; Laurence Olivier yn ennill y Wobr Actor Gorau a Jane Wyman yn ennill Actores Gorau.
 9 Mai - Mae Rainier III yn dod Tywysog Monaco.
 25—27 Hydref - Brwydr Kuningtou
 10 Rhagfyr - Robert Menzies yn dod yn prif weinidog Awstralia.
 Ffilmiau
 Blue Scar (gyda Kenneth Griffith a Rachel Thomas)
 A Run for Your Money (gyda Donald Houston)
 Llyfrau
 Dannie Abse - After Every Green Thing
 Aneirin Talfan Davies - Gwŷr Llên
 Cledwyn Hughes - A Wanderer in North Wales
 Kate Roberts - Stryd y Glep
Drama
Jean Genet - Haute Surveillance
Arthur Miller - Death of a Salesman
 Cerddoriaeth
 Marcel Bitsch - Six Esquisses symphoniques
 Ivor Novello - King's Rhapsody (sioe)

Genedigaethau 
 19 Ionawr - Robert Palmer, canwr (m. 2003)
 2 Mawrth - JPR Williams, chwaraewr rygbi
 22 Mawrth - John Toshack, pêl-droediwr
 13 Ebrill - Christopher Hitchens, awdur a newyddiadurwr (m. 2011)
 16 Ebrill - Ann Romney, gwraig Mitt Romney
 9 Mai - Billy Joel, cerddor
 5 Mehefin - Ken Follett, nofelydd
18 Mehefin
Lech Kaczyński, Arlywydd Gwlad Pwyl (m. 2010)
Jarosław Kaczyński, gwleidydd
 7 Medi - Gloria Gaynor, cantores
 18 Medi - Mo Mowlam, gwleidydd (m. 2005)
 23 Medi - Bruce Springsteen, canwr a cherddor
 1 Hydref - André Rieu, cerddor
 21 Hydref - Benjamin Netanyahu, Prif Weinidog Israel
 22 Hydref - Arsène Wenger, rheolwr pêl-droed
 29 Hydref - Alun Ffred Jones, gwleidydd
 22 Rhagfyr
Maurice Gibb, cerddor (m. 2003)
Robin Gibb, cerddor (m. 2012)

Marwolaethau 
 21 Ionawr - Jimmy Thomas, gwleidydd, 72
 7 Mawrth - T. Gwynn Jones ("Tir-na-Nog"), bardd a newyddiadurwr, 77
 3 Mai - David John Tawe Jones, cyfansoddwr, 64
 10 Mehefin - Sigrid Undset, awdures, 67
 12 Gorffennaf - Douglas Hyde, Arlywydd Iwerddon, 89
 8 Medi - Richard Strauss, cyfansoddwr, 85
 21 Hydref - Rosina Davies, efengyles, 86
 24 Hydref - T. Rowland Hughes, bardd a nofelydd, 46
 16 Rhagfyr - George Maitland Lloyd Davies, gwleidydd, 59

Gwobrau Nobel 
 Ffiseg: Hideki Yukawa
 Cemeg: William Giauque
 Meddygaeth: Walter Rudolf Hess ac António Egas Moniz
 Llenyddiaeth: William Faulkner
 Heddwch: John Boyd Orr

Eisteddfod Genedlaethol (Dolgellau) 
 Cadair: Roland Jones
 Coron: John Tudor James
 Medal Ryddiaeth: dyfarnwyd yn 1951
Michael Howard

Mae Michael Howard (ganwyd 7 Gorffennaf 1941), yn gyn-aelod seneddol ac yn gyn-arweinydd Y Blaid Geidwadol. Cafodd ei eni yng Ngorseinon, fel Michael Hecht, yn fab i Bernat Hecht a'i wraug Hilda. Roedd ei ddau riant yn fewnfudwyr Iddewig. 

Ef oedd yn gyfrifol am gyflwyno Treth y Pen (Poll Tax) yn Llywodraeth Margaret Thatcher.

Ymddeolodd Howard o wleidyddiaeth yn 2006 a chafodd ei wneud yn arglwydd oes yn 2010, fel Baron Howard of Lympne.

Cyfeiriadau

Dolen allanol
 Gwefan swyddogol

Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Arweinwyr y Blaid Geidwadol (DU)
Genedigaethau 1941
Gwleidyddion y Blaid Geidwadol (DU)
Pobl addysgwyd yn Ysgol Ramadeg y Bechgyn, Llanelli
Ysgrifenyddion Cartref
Geoffrey Howe

Gwleidydd Ceidwadol Prydeinig a aned yng Nghymru oedd Richard Edward Geoffrey Howe, Barwn Howe o Aberafan (20 Rhagfyr 1926 - 9 Hydref 2015). Roedd yn dal swyddi Canghellor y Trysorlys, Ysgrifennydd Tramor, Arweinydd Tŷ'r Cyffredin a Dirprwy Brif Weinidog yn llywodraeth Margaret Thatcher.

Yn enedigol o Port Talbot, yn fab i'r cyfreithwr Benjamin Edward Howe a'i wraig Eliza Florence (née Thomson).  Cafodd ei addysg yng Ngholeg Caerwynt a Neuadd y Drindod, Caergrawnt, lle astudiodd y gyfraith.

Cyfeiriadau

Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Cangellorion y Trysorlys
Dirprwy Brif Weinidogion y Deyrnas Unedig
Genedigaethau 1926
Marwolaethau 2015
Pobl o Bort Talbot
1944

19g - 20g - 21g
1890au 1900au 1910au 1920au 1930au - 1940au - 1950au 1960au 1970au 1980au 1990au
1939 1940 1941 1942 1943 - 1944 - 1945 1946 1947 1948 1949

Digwyddiadau
Cynhaliwyd 'Diwrnod Cymreig', am y tro cyntaf, yn y Senedd.
4 Ionawr - Dechreuad Brwydr Monte Cassino
18 Ionawr - Gwarchae Leningrad yn cael ei chodi ar ôl 900 diwrnod
29 Ionawr - Brwydr Cisterna
17 Mehefin  - Datgennir Gwlad yr Iâ yn weriniaeth annibynnol
25 Awst - Y Ffrancwyr yn ail feddiannu Paris oddi ar y Natsiaid a oedd wedi meddiannu prifddinas Ffrainc am bedair blynedd
7 Medi – 26 Medi - Brwydr Arnhem
2 Hydref – 21 Hydref - Brwydr Aachen
13 Rhagfyr – 16 Rhagfyr - Brwydr Mindoro
Ffilmiau
Double Indemnity
Llyfrau
Thomas Rowland Hughes - William Jones
Alun Lewis - The Last Inspection
Astrid Lindgren - Pippi Longstocking
Thomas Parry - Hanes Llenyddiaeth Gymraeg hyd 1900
Drama
Jean-Paul Sartre - Huis clos
Tennessee Williams - The Glass Menagerie
Cerddoriaeth
Harry Parr Davies - Jenny Jones (sioe)
Grace Williams - Sea Sketches
Gwyddoniaeth
Darganfod yr elfen Curiwm gan Glenn T. Seaborg

Genedigaethau
18 Ionawr - Paul Keating, gwleidydd
17 Chwefror - Karl Jenkins, cyfansoddwr
24 Mawrth - Steve Jones, biolegydd
31 Mawrth - Myfanwy Talog, actores (m. 1995)
7 Ebrill - Gerhard Schröder, gwleidydd
5 Mai
Roger Rees, actor (m. 2015)
John Rhys-Davies, actor ffilm
6 Gorffennaf
Petra Flemming, arlunydd (m. 1988)
Bernhard Schlink, gyfreifwr ac awdur
7 Gorffennaf - Glenys Kinnock, gwleidydd
31 Gorffennaf - Endaf Emlyn, cerddor a chyflwynydd
12 Medi
Barry White, canwr (m. 2003)
Yoshio Kikugawa, pêl-droediwr
13 Medi
Domitila Stabile de Oliveira, arlunydd
Jacqueline Bisset, actores
 19 Hydref - Peter Tosh, cerddor (m. 1987)
 21 Hydref - Mandy Rice-Davies, model (m. 2014)
 2 Tachwedd
Keith Emerson, cerddor roc (m. 2016)
Julie Morgan, gwleidydd
18 Rhagfyr - Deke Leonard, cerddor (m. 2017)

Marwolaethau
1 Ionawr - Syr Edwin Lutyens, pensaer, 74
 1 Chwefror - Piet Mondrian, arlunydd, 71
5 Mawrth - Alun Lewis, bardd, 28
16 Mehefin - David Davies, 1af Arglwydd Davies, 64
5 Awst - Maurice Turnbull, cricedwr, 38
8 Rhagfyr - Syr William Jenkins
 15 Rhagfyr - Glenn Miller, cerddor, 40

Gwobrau Nobel
Ffiseg: Isidor Isaac Rabi
Cemeg: Otto Hahn
Meddygaeth: Joseph Erlanger a Herbert Spencer Gasser
Llenyddiaeth: Johannes Vilhelm Jensen
Heddwch: Mudiad Rhyngwladol y Groes Goch

Eisteddfod Genedlaethol (Llandybie)
 Cadair: D. Lloyd Jenkins
 Coron: J. M. Edwards
 Medal Ryddiaeth: dim gwobr
1943

19g - 20g - 21g
1890au 1900au 1910au 1920au 1930au - 1940au - 1950au 1960au 1970au 1980au 1990au
1938 1939 1940 1941 1942  - 1943 - 1944 1945 1946 1947 1948

Digwyddiadau
15 Ionawr - Agorfa Y Pentagon yn Arlington, Virginia.
23 Ionawr - Mae Duke Ellington yn chwarae yn y Neuadd Carnegie am y tro cyntaf.
2 Chwefror - Diwedd Brwydr Stalingrad
8 Chwefror - Diwedd Brwydr Guadalcanal
4 Gorffennaf – 22 Awst - Brwydr Kursk
23 Hydref - Priodas David Lloyd George a Frances Stevenson.
Ffilmiau
Madame Curie (gyda Greer Garson)
Llyfrau
Rhys John Davies - Pobl a Phethau
Syr Emrys Evans - Ewthaffron: Criton
R. T. Jenkins - Orinda
Alwyn D. Rees - Adfeilion
Drama
Bertolt Brecht - Der gute Mensch von Sezuan
Mihail Sebastian - Steaua fără nume
Cerddoriaeth
Arwel Hughes - Antiomaros
W. S. Gwynn Williams - Tosturi Duw
Carmen Jones (sioe Broadway)

Genedigaethau
19 Ionawr - Janis Joplin, cantores (m. 1970)
24 Ionawr - Sharon Tate, actores (m. 1969)
25 Chwefror - George Harrison, cerddor (m. 2001)
3 Mawrth - Aeronwy Thomas, merch Dylan Thomas (m. 2009)
8 Mawrth - Lynn Redgrave, actores (m. 2010)
9 Mawrth - Robert James "Bobby" Fischer, chwaraewr gwyddbwyll (m. 2008)
29 Mawrth - John Major, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig
1 Ebrill - Dafydd Wigley, gwleidydd Plaid Cymru
22 Mai - Betty Williams, enillydd Gwobr Heddwch Nobel
15 Mehefin - Johnny Hallyday, cerddor (m. 2017)
17 Mehefin
Newt Gingrich, gwleidydd
Barry Manilow, canwr
11 Gorffennaf - Luciano Onder, awdur a newyddiadiurwr
11 Awst - Pervez Musharraf, milwr a gwleidydd, Arlywydd Pakistan
17 Awst
Robert De Niro, actor
John Humphrys, awdur, newyddiadurwr a cyflwynydd teledu
24 Awst - Dafydd Iwan, cerddor a gwleidydd
30 Awst - Robert Crumb, arlunydd
23 Medi
Lino Oviedo, gwleidydd (m. 2013)
Julio Iglesias, canwr
29 Medi - Lech Wałęsa, gwleidydd
7 Tachwedd - Joni Mitchell, cerddor
 18 Hydref - Dai Jones (Dai Llanifar), canwr a chyflwynydd
 21 Hydref - Frances Thomas, awdures
 22 Hydref - Catherine Deneuve, actores

Marwolaethau
7 Ionawr - Nikola Tesla, dyfeisiwr, 86
6 Mawrth - John Daniel Evans, arloeswr ym Mhatagonia
12 Mawrth - Clara Novello Davies, mam Ivor Novello, 81
28 Mawrth
Ben Davies, canwr, 72
Sergei Rachmaninov, cyfansoddwr, 70
22 Rhagfyr - Beatrix Potter, awdures plant, 77

Gwobrau Nobel
Ffiseg: Otto Stern
Cemeg: George de Hevesy
Meddygaeth: Henrik Dam ac Edward Adelbert Doisy
 Llenyddiaeth: dim gwobr
 Heddwch: dim gwobr

Eisteddfod Genedlaethol (Bangor)
 Cadair: David Emrys James
 Coron: Dafydd Owen
 Medal Ryddiaeth: dim gwobr
1930au

19g - 20g - 21g
1880au 1890au 1900au 1910au 1920au - 1930au - 1940au 1950au 1960au 1970au 1980au
1930 1931 1932 1933 1934 1935 1936 1937 1938 1939

Digwyddiadau a Gogwyddion
 Y Dirwasgiad Mawr

Arweinwyr y Byd
 Pab Piws XI (tan 1939)
 Pab Piws XII
 Y brenin Siôr V (y Deyrnas Unedig) (tan 1936)
 Y brenin Edward VIII (y Deyrnas Unedig) (1936)
 Y brenin Siôr VI (y Deyrnas Unedig)
 Y Prif Weinidog Ramsay MacDonald (y Deyrnas Unedig)
 Y Prif Weinidog Stanley Baldwin (y Deyrnas Unedig)
 Y Prif Weinidog Neville Chamberlain (y Deyrnas Unedig)
 Yr Arlywydd Herbert Hoover (Unol Daleithiau)
 Yr Arlywydd Franklin D. Roosevelt (Unol Daleithiau)
 Ymerawdwr Hirohito (Japan), Yr Ymerawdwr Showa
 Y brenin Vittorio Emanuele III (Yr Eidal)
 Francisco Franco
 Yr Arlywydd Paul von Hindenburg (Yr Almaen)
 Yr arweinydd Adolf Hitler (Yr Almaen)
 Yr arweinydd Josef Stalin (Иосиф Сталин) (Undeb Sofietaidd)
 Cadeirydd y Llywodraeth Cenedlaethol Lin Sen (林森) (Tsieina)
 Cadeirydd y Llywodraeth Cenedlaethol Chiang Kai-shek (蔣介石) (Tsieina)

Diddanwyr

Chwaraeon

1930au
20fed ganrif
Michael Heseltine

Cyn-aelod seneddol a gwleidydd Ceidwadol yw Michael Ray Dibdin Heseltine, Barwn Heseltine o Thenford (ganwyd 21 Mawrth 1933, yn Abertawe). Roedd yn Weinidog Amddiffyn yn llywodraeth Margaret Thatcher yn y 1980au pan gafodd y llysenw "Tarzan" am iddo ymddangos yn gyhoeddus mewn siaced cuddliw a bod yn feirniad hallt o'r CND a'r Mudiad Heddwch. Mae wedi ymddeol o wleidyddiaeth yn swyddogol ond mae'n dal i fod yn ffigwr dylanwadol yn y Blaid Geidwadol.

Aelod seneddol 1966 - 2001:
 Tavistock 1966 - 1974
 Henley 1974 - 2001

Mae Heseltine yn y 170fed lle ar Restr Cyfoethogion y Sunday Times (2004), gyda ffortiwn personol amcangyfrifedig o tua £240,000,000.

Llyfryddiaeth 
Llyfrau Michael Hesltine
 Life in the jungle (Hodder & Stoughton, 2000)

Bywgraffiad
 Michael Heseltine, gan Michael Crick (Hamish Hamilton, 1997)

Dolenni allanol 
 BBC: Heseltine: Political CV

Genedigaethau 1933
Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Dirprwy Brif Weinidogion y Deyrnas Unedig
Gwleidyddion Cymreig yr 20fed ganrif
Pobl o Abertawe
Pobl addysgwyd yn Ysgol Tŷ Oakleigh
Harry Secombe

Difyrrwr (canwr a chomedïwr) o Abertawe oedd Syr Harold Donald Secombe (8 Medi 1921 - 11 Ebrill 2001). Cafodd ei fagu yn Abertawe, yng nghyffiniau'r dociau a gweithiodd fel clerc yn y gwaith dur, gan ganu yng nghôr yr eglwys. Tra'n filwr ym myddin Lloegr yng Ngogledd Affrica  a'r Eidal, cafodd y cyfle i ddiddannu. Ar ôl y rhyfel bu'n gweithio yn y "Windmill Theatr", Llundain.

Roedd yn ddarlledwr radio a theledu amlwg iawn ac yn aelod o griw'r Goon Show drwy gydol y 1950'au.

Bywyd personol
Cyfarfu Secombe ei ddarpar-wraig Myra Joan Atherton yn neuadd ddawns Pier Y Mwmbwls yn 1946. Roedd y ddau yn briod o 1948 hyd ei farwolaeth. Cawsant pedwar o blant:

Jennifer Secombe, gweddw yr actor Alex Giannini. Hi oedd asiant ei thad yn y blynyddoedd diweddar.
Andy Secombe, actor llais, ffilm ac awdur
David Secombe, awdur a ffotograffydd
Katy Secombe, actores

Bu farw ei weddw Myra ar 7 Chwefror 2018 yn 93 mlwydd oed.

Caneuon 
"On With The Motley" (1955)
"If I Ruled The World" (1963)
"This Is My Song" (1967)

Dyfyniadau 
"I suffer fools gladly because I am one of them."
"My voice is not so much 'bel canto' as 'can belto'."
"Anyone who, for 25 years, has built a career on such tenuous foundations as a high-pitched giggle, a raspberry and a sprinkling of top 'Cs' needs all the friends he can get."

Cyfeiriadau

Difyrwyr Cymreig
Genedigaethau 1921
Marwolaethau 2001
Pobl o Abertawe
Pobl addysgwyd yn Ysgol Dinefwr, Abertawe
1990au

19g - 20g - 21g
1940au 1950au 1960au 1970au 1980au - 1990au - 2000au 2010au 2020au 2030au 2040au
1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999

Digwyddiadau a Gogwyddion

Arweinwyr y Byd
Prif Weinidog Mahathir Mohamad (Maleisia) 
Pab Ioan Pawl II
Brenhines Elizabeth II (y Deyrnas Unedig)
Prif Weinidog John Major (y Deyrnas Unedig, tan 1997)
Prif Weinidog Tony Blair (y Deyrnas Unedig)
Arlywydd George H.W. Bush (Yr Unol Daleithiau, tan 1992)
Arlywydd Bill Clinton (Unol Daleithiau)
Ysgrifennydd Cyffredinol y Plaid Comiwnyddol Mikhail Gorbachev (Михаил Сергеевич Горбачёв) (Undeb Sofietaidd, tan 1991)
Arlywydd Boris Yeltsin (Борис Николаевич Ельцин) (Rwsia)
Cadeirydd y Comisiwn Canolog Milwrol Deng Xiaoping (鄧小平) (Gweriniaeth Pobl Tsieina, tan 1997)
Arlywydd a Chadeirydd y Comisiwn Canolog Milwrol Jiang Zemin (江泽民) (Gweriniaeth Pobl Tsieina)
Kim Il-sung
Kim Jong-il
Arlywydd Hafez al-Assad (Syria, 1971-2000)
Muammar al-Gaddafi (Libya, 1969-2011)
Saddam Hussein
Fidel Castro
Nelson Mandela
François Mitterrand
Jacques Chirac
Helmut Kohl
Gerhard Schröder
Lech Wałęsa
Slobodan Milošević

Diddanwyr

Chwaraeon
Gemau Olympaidd yr Haf 1996
Cerddoriaeth

Cerddoriaeth yw celfyddyd a fynegir drwy gyfrwng sŵn wedi'i drefnu mewn amser. Elfennau cyffredinol cerddoriaeth yw traw sy'n rheoli alaw a harmoni, rhythm (a'i gysyniadau perthynol tempo a mydr), deinameg, soniaredd a gwead.

Mae'r cread, perfformiad, arwyddocâd a hyd yn oed diffiniad cerddoriaeth yn amrywio yn ôl diwylliant a chyd-destun cymdeithasol. Mae cerddoriaeth yn amrywio o gyfansoddiadau trefniedig llym (a'u hail-gread yn ystod perfformiad) i ffurfiau cerddorol byrfyfyriol. Fe ellir rhannu cerddoriaeth i mewn i genres gwahanol.

I bobl yn nifer o ddiwylliannau, mae cerddoriaeth yn rhan hanfodol o'u ffordd o fyw. Diffiniodd athronwyr Groeg ac India hynafol gerddoriaeth fel tonau wedi'u trefnu'n llorweddol fel melodïau ac yn fertigol fel harmonïau. Yn gyffredinol nid oes un cysyniad rhyng-ddiwylliannol sy'n diffinio beth yw cerddoriaeth heblaw ei bod yn 'sŵn drwy amser'.

Hanes

Cyfnodau cyn-hanes 
Mae'n rhaid bod datblygiad cerddoriaeth ymhlith bodau dynol cynnar wedi digwydd wrth iddynt sylwi ar synnau naturiol fel y synnau y mae adar ac anifeiliaid eraill yn gwneud wrth gyfathrebu. Cerddoriaeth gyn-hanesyddol yw'r enw a roddir ar gerddoriaeth a gynhyrchwyd gan ddiwylliannau cyn-ysgrifen. Gall ysgolheigion ddychmygu cerddoriaeth gyn-hanesyddol wrth astudio olion a ddargynfuwyd ar safleoedd paleolithig, fel esgyrn gyda thyllau a ddefnyddiwyd fel ffliwt o ryw fath.

Fe welir y cofnodion cynharach o fynegiant cerddorol yn y Samaveda yn India ac mewn sgript gynffurf yn Ur sy'n dyddio o 2,000 C.C. Hefyd fe ddarganfyddwyd offerynnau llinynnol o'r Gwareiddiad Dyffryn Indus.

Mae gan India un o'r traddodiadau cerddorol hynaf yn y byd; fe welir cyfeiriadau at gerddoriaeth glasurol Indiaidd (marga) yn llenyddiaeth hynafol y traddodiad Hindwaidd, y Veda. Mae gan draddodiad cerddorol Tsieina hanes o dair mil o flynyddoedd ac roedd cerddoriaeth yn agwedd bwysig ar fywyd diwylliannol yng Ngroeg hynafol

Offerynnau
Gitar
Telyn
Soddgrwth
Ffidl
Piano
Trwmped
Ffliwt
Banjo
Drwm

Gweler hefyd 
 Rhestr mathau o gerddoriaeth
 Rhestr cerddorion enwog
 Rhestr cantorion enwog
 Rhestr cyfansoddwyr
 Termau cerddorol
 Offeryn cerdd
 Nodiant cerddorol
 Cerddoriaeth glasurol

Cyfeiriadau 

 
Y celfyddydau perfformio
Sain
1920au

19g - 20g - 21g
1870au 1880au 1890au 1900au 1910au - 1920au - 1930au 1940au 1950au 1960au 1970au
1920 1921 1922 1923 1924 1925 1926 1927 1928 1929

Digwyddiadau a Gogwyddion

Arweinwyr y Byd
 Pab Benedict XV (tan 1922)
 Pab Piws XI
 Brenin George V (y Deyrnas Unedig)
 Prif Weinidog David Lloyd George (y Deyrnas Unedig)
 Prif Weinidog Andrew Bonar Law (y Deyrnas Unedig)
 Prif Weinidog Stanley Baldwin (y Deyrnas Unedig)
 Prif Weinidog Ramsay MacDonald (y Deyrnas Unedig)
 Arlywydd Woodrow Wilson (Unol Daleithiau)
 Arlywydd Warren G. Harding (Unol Daleithiau)
 Arlywydd Calvin Coolidge (Unol Daleithiau)
 Ymerawdwr Yoshihito (Japan, Yr Ymerawdwr Taisho, tan 1926
 Ymerawdwr Hirohito (Japan), Yr Ymerawdwr Showa
 Brenin Vittorio Emanuele III (Yr Eidal)
 Arlywydd Paul von Hindenburg (Yr Almaen)
 Arweinydd Fladimir Lenin (Владимир Ленин) (Undeb Sofietaidd)
 Arweinydd Ioseff Stalin (Иосиф Сталин) (Undeb Sofietaidd)
 Arlywydd Swn Yat-sen (林森) (Tsieina)
 Prif Weinidog Siang Cai-siek (蔣介石) (Tsieina)

Diddanwyr

Chwaraeon

1920au
20fed ganrif
Cerfluniaeth

Y gelfyddyd sy'n gweithredu mewn tri dimensiwn yw cerfluniaeth. Gwneir cerfluniau trwy gerfio neu fodelu defnyddiau megis carreg, metel, crochenwaith neu bren.

Gweler hefyd 
 Rhestr cerflunwyr enwog

 
Celf
Rhestr cerflunwyr

Dyma restr o gerflunwyr enwog.

Giovanni Lorenzo Bernini
Alexander Calder
Giannino Castiglioni
Rossella Cosentino
Richard Deacon (1949-1986)
Donatello (1386-1466)
Jacob Epstein
Otto Freundlich
Salvatore Garau 
Alberto Giacometti
Antony Gormley
Reinhoud d'Haese
Gerhard Henning
Barbara Hepworth (1903-1975)
René Iché (1897-1954)
Robert Jacobsen
Patxi Xabier Lezama Perier
William Goscombe John (1860-1952)
Jacques Lipchitz (1891-1973)
Giacomo Manzù (1908-1991)
Marino Marini (1901-1980)
Michelangelo
Henry Moore
Dante Parini (1890-1969)
Auguste Rodin
Bertel Thorvaldsen
Jean Tinguely

Cerflunwyr enwog
1910au

19g - 20g - 21g
1860au 1870au 1880au 1890au 1900au - 1910au - 1920au 1930au 1940au 1950au 1960au
1910 1911 1912 1913 1914 1915 1916 1917 1918 1919

Digwyddiadau a Gogwyddion

Rhyfel Byd Cyntaf

Arweinwyr y Byd
 Arlywydd William Howard Taft (Unol Daleithiau America)
 Arlywydd Woodrow Wilson (Unol Daleithiau America)
 Arweinydd Vladimir Lenin (Yr Undeb Sofietaidd)
 Brenin Edward VII (Y Deyrnas Unedig) (tan 1910)
 Brenin George V (Y Deyrnas Unedig)
 Brenin Vittorio Emanuele III (Yr Eidal)
 Canghellor Theobald von Bethmann-Hollweg (Yr Almaen)
 Pab Pïws X (tan 1914)
 Pab Benedict XV
 Prif Weinidog Herbert Henry Asquith (Y Deyrnas Unedig)
 Prif Weinidog David Lloyd George (Y Deyrnas Unedig)
 Prif Wenidog Alexander Kerensky (Rwsia) (Mawrth tan Hydref 1917)
 Ymerawdwr Wilhelm II (Yr Almaen)
 Ymerawdwr Meiji (Mutsuhito) (Japan) (tan 1912)
 Ymerawdwr Taishō (Yoshihito) (Japan)
 Ymerawdwr Nicholas II (Rwsia) (tan 1917)

Diddanwyr

Chwaraeon

 
20fed ganrif
1942

19g - 20g - 21g
1890au 1900au 1910au 1920au 1930au - 1940au - 1950au 1960au 1970au 1980au 1990au
1937 1938 1939 1940 1941 - 1942 - 1943 1944 1945 1946 1947

Digwyddiadau 
23 Ionawr - Dechreuad Brwydr Rabaul
24 Chwefror - Darllediad cyntaf y Llais America
15 Ebrill - Mae'r ynys Malta yn ennill y George Cross.
26 Mai – 11 Mehefin - Brwydr Bir Hakeim
4 Mehefin – 7 Mehefin - Brwydr Midway
17 Gorffennaf - Dechreuad Brwydr Stalingrad
7 Awst - Dechreuad Brwydr Guadalcanal
Llyfrau
Albert Camus - L'Étranger
D. Gwenallt Jones - Cnoi Cil
C. S. Lewis - The Screwtape Letters
Drama
Jean Anouilh - Antigone
Kaj Munk - Niels Ebbesen
Ffilmiau
Casablanca gyda Humphrey Bogart
Cerddoriaeth
Aaron Copland - Fanfare for the Common Man
Aram Khachaturian - Gayane (bale)
Archaeoleg
Darganfod casgliad pwysig o gelfi o Oes yr Haearn yn Llyn Cerrig Bach ar Ynys Môn

Genedigaethau 
 8 Ionawr - Stephen Hawking, ffisegydd damcaniaethol (m. 2018)
 25 Ionawr - Eusébio, pêl-droediwr ( m. 2014)
 1 Chwefror - Terry Jones, comediwr ac actor
 9 Mawrth - John Cale, cerddor
 21 Mawrth
Ali Abdullah Saleh, gwleidydd (m. 2017)
Owain Arwel Hughes, arweinydd
 25 Mawrth - Aretha Franklin, cantores (m. 2018)
 28 Mawrth - Neil Kinnock, gwleidydd
 5 Ebrill - Peter Greenaway, cyfarwyddwr ffilm
18 Mehefin
Roger Ebert, newyddiadurwr, beirniad ffilmiau a sgriptiwr (m. 2013)
Syr Paul McCartney, canwr, cerddor a chyfansoddwr
Thabo Mbeki, Arlywydd De Affrica
 22 Mehefin - Huw Ceredig, actor (m. 2011)
13 Gorffennaf
Harrison Ford, actor
Hywel Gwynfryn, cyflwynydd radio
17 Gorffennaf - Spencer Davis, cerddor
7 Awst
Sigfried Held, pêl-droediwr
Garrison Keillor, awdur
23 Awst
Michael Elwyn, actor
Susana Vieira, actores
16 Medi - Jeff Young, chwaraewr rygbi (m. 2005)
29 Medi
Madeline Kahn, actores (m. 1999)
Ian McShane, actor
 22 Hydref - Annette Funicello, actores a chantores (m. 2013)
23 Hydref
Anita Roddick, sylfaenydd y "Body Shop" (m. 2007)
Michael Crichton, awdur (m. 2008)
 26 Hydref - Bob Hoskins, actor (m. 2014)
 31 Hydref - David Ogden Stiers, actor (m. 2018)
 1 Tachwedd - Marcia Wallace, actores (m. 2013)
 24 Tachwedd
 Craig Thomas, nofelydd (m. 2011)
 Billy Connolly, digrifwr, comediwr ac actor

Marwolaethau 
 16 Ionawr - Carole Lombard, actores, 33
 7 Chwefror - Ivan Bilibin, arlunydd, 65
 22 Chwefror - Stefan Zweig, awdur, 60
 29 Mai - John Barrymore, actor, 60
 29 Mehefin - Syr Charles Ross, difeisiwr, 70
 10 Gorffennaf - Sydney Curnow Vosper, arlunydd, 75
 7 Medi - Cecilia Beaux, arlunydd, 87
 19 Medi - Condé Nast, cyhoeddwr, 69
 15 Hydref - Marie Tempest, cantores, 78
 9 Tachwedd - Edna May Oliver, actores, 59

Gwobrau Nobel 
 Ffiseg: dim gwobr
 Cemeg: dim gwobr
 Meddygaeth: dim gwobr
 Llenyddiaeth: dim gwobr
 Heddwch: dim gwobr

Eisteddfod Genedlaethol (Aberteifi) 
 Cadair: dim gwobr
 Coron: Herman Jones
 Medal Ryddiaeth: dim gwobr
1940

19g - 20g - 21g
1890au 1900au 1910au 1920au 1930au - 1940au - 1950au 1960au 1970au 1980au 1990au
1935 1936 1937 1938 1939 - 1940 - 1941 1942 1943 1944 1945

Digwyddiadau 
8 Ionawr - Yr Ail Rhyfel Byd: Brwydr Suomussalmi rhwng Rwsia ac y Ffindir.
3 Ebrill - Yr Ail Rhyfel Byd: Gweithrediad Weserübung (goresgyniad Norwy gan yr Almaen).
10 Mai - Winston Churchill yn dod yn brif weinidog y DU.
Mehefin - Er gwaethaf ymdrechion Undeb Cymru Fydd, meddianir Mynydd Epynt fel maes tanio gan y Swyddfa Ryfel.
10 Gorffennaf – 30 Hydref - Brwydr Prydain
7 Medi – Dechreuad Y Blitz yng Nghymru
9 Rhagfyr - Yr Ail Rhyfel Byd: Gweithrediad Compass: Y DU yn cyrchu'r Eidal yn yr Aifft.
24 Rhagfyr - Mae Mahatma Gandhi yn ysgrifennu i Adolf Hitler.

 Ffilmiau
 Pinocchio
 The Great Dictator (Charlie Chaplin)
 The Proud Valley (gyda Paul Robeson a Rachel Thomas)
 Llyfrau
 Cyfrol Goffa Richard Bennett
 Raymond Chandler - Farewell, My Lovely
 Clara Novello Davies - The Life I Have Loved
 David Delta Edwards - Rhedeg ar ôl y Cysgodion
 John Cowper Powys - Owen Glendower
 Howard Spring - Fame is the Spur
 Drama
Saunders Lewis - Amlyn ac Amig
 Cerddoriaeth
 Duke Ellington - "Cotton Tail"
 Mai Jones & Lyn Joshua - "We'll Keep a Welcome in the Hillsides"
 Gwyddoniaeth
 Darganfyddiadau'r elfennau cemegol Astatin a Neptwniwm

Genedigaethau 
 4 Ionawr - Yr Athro Brian David Josephson
 22 Ionawr - John Hurt, actor (m. 2017)
 2 Chwefror - Syr David Jason, actor
 5 Chwefror - H. R. Giger, artist (m. 2014)
 17 Chwefror - Gene Pitney, canwr (m. 2006)
 16 Mai - Syr Gareth Roberts, ffisegydd (m. 2007)
 7 Mehefin - Tom Jones, canwr
 7 Gorffennaf
Armande Oswald, arlunydd
Ringo Starr, cerddor
 27 Medi - Fatema Mernissi, cymdeithasegydd (m. 2015)
 9 Hydref - John Lennon, cerddor (m. 1980)
 14 Hydref - Syr Cliff Richard, canwr
 19 Hydref - Syr Michael Gambon, actor
 23 Hydref - Pelé (Edson Arantes do Nascimento), pêl-droediwr
 27 Hydref - John Gotti, gangster (m. 2002)
31 Hydref - Eric Griffiths, gitarydd (m. 2005)
 10 Tachwedd - Screaming Lord Sutch, cerddor a gwleidydd (m. 1999)
 24 Rhagfyr - John Marek, gwleidydd

Marwolaethau 
 20 Mawrth - William Thomas Edwards (Gwilym Deudraeth), bardd, 76
 14 Mai - Emma Goldman, anarchydd ac ymgyrchydd gwleidyddol, 70
 29 Mehefin - Paul Klee, arlunydd, 60
 8 Awst - Syr Daniel Lleufer Thomas, 76
 15 Awst - Ivor Philipps, gwleidydd, 78
 21 Awst - Leon Trotsky, gwleidydd, 60
 26 Medi
Walter Benjamin, ysgrifennwr, cyfieithydd ac athronydd, 48
W. H. Davies, bardd, 69
 9 Hydref - Wilfred Grenfell, meddyg, 75
 9 Tachwedd - Neville Chamberlain, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig, 71
 15 Rhagfyr - Syr David Llewellyn, Barwnig 1af, 61
 21 Rhagfyr - F. Scott Fitzgerald, nofelydd, 44

Gwobrau Nobel 
 Ffiseg: dim gwobr
 Cemeg: dim gwobr
 Meddygaeth: dim gwobr
 Llenyddiaeth: dim gwobr
 Heddwch: dim gwobr

Eisteddfod Genedlaethol (Eisteddfod ar yr Awyr) 
 Cadair: T. Rowland Hughes
 Coron: T. Rowland Hughes
 Medal Ryddiaeth: T. Hughes-Jones, Sgweier Hafila
1939

19g - 20g - 21g
1880au 1890au 1900au 1910au 1920au - 1930au - 1940au 1950au 1960au 1970au 1980au
1934 1935 1936 1937 1938 - 1939 - 1940 1941 1942 1943 1944

Digwyddiadau
24 Ionawr - Daeargryn yn Tsile
2 Mawrth - Piws XI yn cael ei ordeinio'n Bab.
16 Mawrth - Priodas y Dywysoges Fawzia o'r Aifft a Shah Mohammad Reza Pahlavi o Iran.
1 Medi - Dechreuad yr Ail Rhyfel Byd
Ffilmiau
Gone With the Wind
The Wizard of Oz
Llyfrau
David James Jones - Hanes Athroniaeth: Y Cyfnod Groegaidd
Richard Llewellyn - How Green Was My Valley
Moelona - Ffynnonlloyw
John Steinbeck  - The Grapes of Wrath
Elizabeth Watkin-Jones - Plant y Mynachdy
Drama
Bertolt Brecht - Mutter Courage und ihre Kinder
Joseph Kesselring - Arsenic and Old Lace
Barddoniaeth
T. S. Eliot - Old Possum's Book of Practical Cats
Javier del Granado - Rosas Pálidas
Cerddoriaeth
Ivor Novello - The Dancing Years (sioe)
Gwyddoniaeth
Darganfyddiad yr elfen gemegol Ffransiwm gan Marguerite Derey

Genedigaethau
11 Ionawr - Phil Williams, gwleidydd Plaid Cymru (m. 2003)
29 Ionawr - Germaine Greer, awdures
4 Ebrill - Hugh Masekela, cerddor (m. 2018)
7 Ebrill - Francis Ford Coppola, cyfarwyddwyr, cynhyrchydd a sgriptiwr ffilmiau
 13 Ebrill - Seamus Heaney, bardd (m. 2013)
7 Mai
Ruud Lubbers, gwleidydd (m. 2018)
Sidney Altman, cemegydd
25 Mai - Syr Ian McKellen, actor
11 Mehefin - Jackie Stewart, gyrrwr Fformiwla Un
9 Awst - Romano Prodi, Prif Weinidog o'r Eidal
30 Awst - John Peel, cyflwynydd radio (m. 2004)
 10 Medi - Cynthia Lennon, arlunydd (m. 2015)
29 Medi - Rhodri Morgan, gwleidydd (m. 2017)
 18 Hydref - Lee Harvey Oswald, lleiddiad (m. 1963)
27 Hydref - John Cleese, comediwr ac actor
 30 Hydref - Grace Slick, cantores ac arlunydd
31 Hydref - Ali Farka Touré, cerddor (m. 2006)

Marwolaethau
28 Ionawr - William Butler Yeats, bardd, 73
10 Chwefror - Pab Piws XI, 81
24 Mawrth - Gwyn Nicholls, chwaraewr rygbi, 64
18 Medi - Gwen John, arlunydd, 63

Gwobrau Nobel
Ffiseg: Ernest Lawrence
Cemeg: Adolf Butenandt a Leopold Ružička
Meddygaeth: Gerhard Domagk
Llenyddiaeth: Frans Eemil Sillanpää
Heddwch: dim gwobr

Eisteddfod Genedlaethol (Dinbych)
 Cadair: dim gwobr
 Coron: dim gwobr
 Medal Ryddiaeth: John Gwilym Jones, Y Dewis
1938

19g - 20g - 21g
1880au 1890au 1900au 1910au 1920au - 1930au - 1940au 1950au 1960au 1970au 1980au
1933 1934 1935 1936 1937 - 1938 - 1939 1940 1941 1942 1943

Digwyddiadau
Mawrth - Diffaniad y ffisegydd Ettore Majorana
24 Ebrill - Mae Konstantin Päts yn dod Arlywydd Estonia.
25 Mehefin - Mae Douglas Hyde yn dod Arlywydd Iwerddon.
22 Medi-24 Medi - Cyfarfod rhwng Neville Chamberlain ac Adolf Hitler yng Godesberg.
Ffilmiau
The Adventures of Robin Hood (Saesneg), gyda Errol Flynn
Alexander Nevsky (Rwseg), gyda Nikolai Cherkasov
Llyfrau
Finnegans Wake gan James Joyce;
Rebecca gan Daphne du Maurier
Idris Davies - Gwalia Deserta
Edward Morgan Humphreys - Dirgelwch Gallt Y Ffrwd
Jack Jones - Bidden to the Feast
Drama
Emlyn Williams - The Corn is Green
Cerddoriaeth
Aaron Copland - Billy the Kid (bale)
Carl Orff - Carmina Burana

Genedigaethau
2 Ionawr - Hans Herbjørnsrud, nofelydd
5 Ionawr - Juan Carlos, brenin Sbaen
5 Ionawr - Ngũgĩ wa Thiong'o, llenor
31 Ionawr - Beatrix, brenhines yr Iseldiroedd
17 Mawrth - Rudolf Nureyev, danwsiwr ballet (m. 1993)
8 Ebrill - Kofi Annan, Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig (m. 2018)
20 Ebrill - Andrew Vicari, arlunydd (m. 2016)
22 Ebrill - Issey Miyake, dylunydd ffasiwn (m. 2022)
20 Gorffennaf
Natalie Wood, actores (m. 1981)
Diana Rigg, actores
28 Gorffennaf
Ian McCaskill, meteorolegydd (m. 2016)
Alberto Fujimori, Arlywydd Periw
6 Awst - Rees Davies, hanesydd (m. 2005)
9 Awst - Rod Laver, chwaraewr tennis
25 Awst - Frederick Forsyth, nofelydd
9 Hydref
Denzil Davies, gwleidydd (m. 2018)
Heinz Fischer, Arlywydd Awstria
 22 Hydref - Christopher Lloyd, actor
 25 Hydref - Vija Celmins, arlunydd
 29 Hydref - Ellen Johnson Sirleaf, Arlywydd Liberia
1 Tachwedd - Delwyn Williams, gwleidydd

Marwolaethau
21 Ionawr – Georges Méliès, cyfarwyddwr ffilm, 76
28 Mai - Alfred Brice, chwaraewr rygbi, 66
21 Hydref - Syr John Griffith, periannydd sifil, 90
10 Tachwedd - Mustafa Kemal Atatürk, gwleidydd, 57
16 Rhagfyr - Evan Isaac, gweinidog ac awdur, 73
29 Rhagfyr - Eluned Morgan (Y Wladfa), llenores, 68

Gwobrau Nobel
Ffiseg: Enrico Fermi
Cemeg: Richard Kuhn
Meddygaeth: Corneille Heymans
Llenyddiaeth: Pearl S. Buck
Heddwch: Swyddfa Ryngwladol Nansen i Ffoaduriaid

Eisteddfod Genedlaethol (Caerdydd)
 Cadair: Gwilym R. Jones
 Coron: Edgar H. Thomas
 Medal Ryddiaeth: Elena Puw Morgan, Y Graith